Akintola Williams

Oloye **Akintola Williams** (ti a bí ni ọjọ kẹsan oṣù kẹjọ ọdún 1919 – ọjọ kọkànlá oṣù kẹ̀sán ọdún 2023) jẹ oniṣiro owó Nàìjíríà. Òun ni ọmọ Nàìjíríà àkọ́kọ́ tí ó yege gẹ́gẹ́bí oníṣirò owó tí ó gbaṣẹ́ . 

Williams bẹ̀rẹ̀ ẹkọ rẹ ni Olowogbowo Methodist Primary School, agbègbè Bankole, Apongbon, Lagos Island, Lagos, ni ibẹrẹ ọdún 1930s; Ile-iwe alakọbẹrẹ kanna tí àbúrò rẹ Oloye Rotimi Williams ti o kú lọ. Àbúrò rẹ ti o kere jù Rev. James Kehinde Williams jẹ oluṣọ-agutan ni ijo kan naa, ijo Methodist Olowogbowo.

Ile-iṣẹ rẹ ti o dasilẹ̀ ni ọdún 1952, padà dagbasoke nipasẹ awọn iṣọpọ lati di ile-iṣẹ  alamọdaju ti o tobi julọ ni Nàìjíríà ni ọdun 2004.  Williams ṣe alabapin ninu idasile Iṣowo  Naijiria ati Institute of Chartered Accountants of Nigeria . Lakoko iṣẹ ṣíṣe rẹ, o gba ọpọlọpọ awọn àmì ẹyẹ. 

Ó fẹ́ Mabel Efunroye Williams (ọmọ Coker) tó jẹ́ ọmọ ìdílé Coker, tó jẹ́ olókìkí àti ìdílé tó gbajúmọ̀ ní Nàìjíríà. Ana arákùnrin Akintola Williams, Ọgbẹni FCO Coker, pẹlu Williams ṣe ìrànlọ́wọ́ lati ṣẹda Institute of Chartered Accountants of Nigeria (ICAN) ti Coker sí jẹ́ Aare akọkọ ti ICAN.

## Bíbí ati ẹkọ
Akintola Williams ti wọn bi ni ọjọ kẹsan oṣù kẹjọ ọdún 1919. Baba baba re, ZA Williams, jẹ ọmọ ọba ọlọ́jà láti Abeokuta tí bàbá rẹ Thomas Ekundayo Williams jẹ akọwe ni isẹ ìjọba amunisin to da ètò òfin sílẹ̀ ni ilu Eko lẹyìn gbígbà idanilẹkọ ni London, England.  Ó jẹ́ ẹ̀gbọ́n Frederick Rotimi Williams, ẹni tí ó padà di agbẹjọ́rò àgbà, àti olóògbé ajíhìnrere James Kehinde Williams, òjíṣẹ́ Kristẹni kan.  Fun ẹkọ alakọbẹrẹ rẹ ni ibẹrẹ àwọn ọdún 1930, o lọ si Ile-iwe alakọbẹrẹ Olowogbowo Methodist, ni Eko. Williams lẹhinna lọ si ile-iwe CMS Grammar School, Lagos .  O tẹsiwaju si Yaba Higher College lori ètò iwe-ẹkọ ọfẹ UAC, ti o si gba iwe-ẹkọ giga nínú iṣowo. Ni ọdun 1944, o lọ si England nibiti o ti kọ ẹkọ ni University of London . Ikẹkọ Ile-ifowopamọ ati Isuna, o pari ni ọdun 1946 pẹlu ìwé ẹ̀rí ti Iṣowo. O tẹsiwaju ninu ẹkọ re o si yege gẹgẹbi alakoto owo ni England ni ọdún 1949.  Arákùnrin ti o ni ìpìlẹ̀ nínú oye Yorùbá, Oloye Williams jẹ ọkan lara awọn olùdásílẹ̀ Egbe Omo Oduduwa nigba ti o wa ni ilu London, pelu Dokita Oni Akerele gege bi Ààrẹ ati Oloye Obafemi Awolowo gẹ́gẹ́bí Akọwe. 

## Iṣẹ ṣiṣe iṣiro
Lẹhin ti o pada si Nàìjíríà ni ọdún 1950, Williams ṣiṣẹ pẹlu Inland Revenue gẹgẹbi oṣiṣẹ ayẹwo titi di Oṣu Kẹta ọdún 1952, nígbàtí o fi iṣẹ ilu silẹ ti o si da Akintola Williams & Co. Silẹ̀ ni Lagos . Ile-iṣẹ naa jẹ ile-iṣẹ iṣiro oniṣiro abinibi akọkọ ni Afirika.  Ni àkókò yẹn, iṣẹ ìṣòwò jẹ gaba lori nipasẹ awọn ile-iṣẹ ajeji nla marun. Botilẹjẹpe awọn ile-iṣẹ agbegbe kekere diẹ wa, wọn ri  ifọwọsi  ju awọn oniṣiro ti a ṣe adehun fún lọ. Williams gba iṣowo lati awọn ile-iṣẹ abinibi pẹlu Nnamdi Azikiwe 's *West African Pilot*, KO Mbadiwe 's African Insurance Company, Fawehinmi Furniture ati Ojukwu Transport. O tun pese awọn iṣẹ fun awọn ile-iṣẹ ijọba tuntun pẹlu Electricity Corporation of Nigeria, Western Nigeria Development Corporation, Eastern Nigeria Development Corporation, Nigerian Railway Corporation ati Nigerian Ports Authority . 

Alabaṣepọ akọkọ ni ile-iṣẹ naa, Charles S. Sankey, ni a yàn ni ọdún 1957, atẹle nipa Ọgbẹni Njoh Litumbe ti Cameroon. Litumbe ṣi awọn ọfiisi ẹka ni Port Harcourt ati Enugu, lẹhinna o ṣe alàkóso imugboroja okeokun. Lọ́dún 1964, wọ́n ṣí ẹ̀ka ọ́fíìsì kan sílẹ̀ láwọn orílẹ̀-èdè Cameroon, lẹ́yìn náà àwọn ẹ̀ka ọ́fíìsì wa ní Côte d’Ivoire àti Swaziland, àti àwọn alájọṣe ní Ghanà, Íjíbítì àti Kẹ́ńyà. Ni Oṣu Kẹta ọdun 1992, ile-iṣẹ naa ni awọn alabaṣiṣẹpọ mọkàndínlógún ati oṣiṣẹ 535. 

Ìbéèrè fún dàgbà sókè nitori abajade Ofin Awọn ile-iṣẹ ti ọdún 1968, eyiti o nise pẹlu awọn ile-iṣẹ ti n ṣiṣẹ ni Nàìjíríà ṣe agbekalẹ awọn ẹka ti agbègbè ati titẹjade awọn akọọlẹ ọdọọdun ti a ṣayẹwo. Èyí ṣe òkùnfà ni ibẹrẹ awọn ọdún 1970 lati ṣe iwuri fun nini onile ti awọn iṣowo tun pọ si ni bìbéèrè. Ni ọdun 1973, AW Consultant Ltd, igbimọran iṣakoso nipasẹ Oloye Arthur Mbanefo, ni a yiyi kuro. Ile-iṣẹ naa gba ile-iṣẹ kọnputa kan ati iṣẹ akọwe kan, ati ni ọdun 1977, ile-iṣẹ wọ inu adehun pẹlu Touche Ross International ti o da lori pinpin ere. Williams tun jẹ ọmọ ẹgbẹ igbimọ ati onipindoje pataki ni nọmba awọn ile-iṣẹ miiran. Odun 1983 lo feyinti. 

Laarin Oṣu Kẹrin ọdun 1999 ati oṣù kàrún ọdún 2004, Akintola Williams & Co. darapọ  awọn ile-iṣẹ iṣiro meji miiran lati ṣẹda Akintola Williams Deloitte (eyiti a mọ ni Deloitte & Touche), ile-iṣẹ iṣẹ ọdaju ti o tobi julọ ni Nigeràìjíríà  oṣiṣẹ ti o ju 600. 

## Awọn ipa ilu ati awọn ọlá
Williams ko ipá asiwaju nínú ìdásílẹ̀ Association of Accountants ni Nàìjíríà ni ọdún 1960 pẹlu ìpinnu ti ikẹkọ awọn oniṣiro. Oun ni Alàkóso àkọkọ ti ẹgbẹ́ naa.  O jẹ ọmọ ẹgbẹ olùdásílẹ̀ ti Institute of Chartered Accountants of Nigeria.  O tun kopa ninu ìdásílẹ̀ Iṣowo Nàìjíríà. O jẹ olukopa pàtàkì si itara pẹlu awọn ajọ wọnyí titi di ọjọ ogbó rẹ. Ni ayẹyẹ paṣipaarọ ọja ni oṣù kàrún ọdún 2011, o pe àwọn oniṣẹ lati dáàbòbo ọja naa ati rii daju pe ko si itanjẹ. O sọ pe, ti o ba nilo, awọn oniṣẹ ọja ko yẹ ki o ṣiyemeji lati wa imọran rẹ lori ipinnu eyikeyi iṣoro. 

Awọn ipo gbángba ti o dimu je, Alaga ti Federal Income Tax Appeal Commissioners (1958-68), ọmọ ẹgbẹ ti Coker Commission of Inquiry ṣiṣe nipasẹ ẹgbọn arakunrin rẹ Justice GBA Coker, Oloye giga Lagos kan si Awọn ile-iṣẹ Statutory Corporation ti Western tẹlẹ ti Nigeria (1962), ọmọ ẹgbẹ igbimọ ti Awọn alabojuto ti Commonwealth Foundation (1956 – 19) Alakoso Ipinle Lagos (1956–19) (1973) ati Alaga ti Igbimọ Atunwo Iṣẹ Awujọ lati ṣe atunṣe awọn aiṣedeede ti o wa ninu Igbimọ Atunwo Ekunwo Udoji (1975). Awọn ipo miiran tún ni Ààrẹ ti Metropolitan Club ni Victoria Island, Lagos, Oludasile ati Igbimọ Igbimọ ti Nigerian Conservation Foundation ati Oludasile ati alaga ti igbimọ ti Awọn alabojuto ti Musical Society of Nigeria. 

Ni ọdún 1982, Ijọba Nàìjíríà bu ọla fun Williams pẹlu OFR  Lẹhin ifẹhinti lẹnu iṣẹ ni ọdún 1983, Williams gbe ararẹ sinu iṣẹ akanṣe kan lati ṣe ìdásílẹ̀ ile-iṣẹ orin ati gbongan ere fun Ẹgbẹ Orin ti Nàìjíríà.  Ni Oṣu Kẹrin ọdún 1997, Williams ni a yán gẹgẹbi Alakoso ti Aṣẹ Didara julọ ti Ijọba Gẹẹsi  fun awọn iṣẹ si isẹ akọọlẹ ati fun igbega iṣẹ ọna, aṣa ati orin nipasẹ Ẹgbẹ Musical of Nigeria.  Akintola Williams Arboretum to wa ni olu ileegbe Nigerian Conservation Foundation ni ilu Eko ni oruko re ni ọlá rẹ.  Ni ọjọ kẹjọ oṣù kàrún ọdún 2011, Nigeria-Britain Association funni ni ẹbun si John Kufuor, Ààrẹ Ghana ti o ti kọja, ati Akintola Williams, fún àwọn ìrànlọ́wọ́ wọn si ijọba tiwantiwa ati ìdàgbàsókè ni Afirika. 

## Iku
Williams pe ọdun ọmọ ọdún ọgọrùn ni Oṣu Kẹjọ ọdun 2019,  o ku ni ile rẹ ni Ilu Eko ni ọjọ kọkànlá Oṣu Kẹsan ọdún 2023, ni ọmọ ọdun mẹrinlelọgọrun.   

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2023
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1919
Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ