open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Muhammad Adil Khan

**Muḥammad Adil Khan** tàbí **Adil Khān** (1957 10 October 2020) jẹ́ onímọ̀ Mùsùlùmí ti orílẹ̀-èdè Pakistan, òun sì ni ọ̀gá ilé-ìwé Jamia Farooqia. Wọ́n mọ̀ ọ́n gẹ́gẹ́ bíi gbajúgbajà onímọ̀ Mùsùlùmí ní Pakistan.

Khan jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ gboyè ti ilé-ìwé Jamia Farooqia àti University of Karachi, ó sì kọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní International Islamic University Malaysia fún ọdún mẹ́jọ, láti ọdún 2010 wọ ọdún 2018. Àwọn agbanipa kan ni wọ́n pa á ní ìtòsí ilé-ìtajà kan ní Shah Faisal Colony, Karachi ní ọjọ́ kẹwàá, oṣù kẹwàá, ọdún 2020.

## Ìtàn ìgbésíayé rẹ̀
Wọ́n bí Muhammad Adil Khan ní ọdún 1957. Òun ni ọmọkùnrin tí Saleemullah Khan bí.  Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ní ilé-ìwé dars-e-nizami láti ọwọ́ Jamia Farooqia ní ọdún 1973; ó gba B.A nínú ẹ̀kọ́ human science ní ọdún 1976, àti M.A nínú ẹ̀kọ́ Arabic ní ọdún 1978 àti òye PhD nínú ẹ̀kọ́ Islamic culture ní ọdún 1992 láti University of Karachi.

Khan ṣe ìdásílẹ̀ ilé-ìwé Islam ní Lodi, California fún àwọn ọ̀jẹ̀ wẹ́wẹ́. Àwọn ọlọ́pàá ti ìlú US gbé òun àti ọmọ rẹ̀ ọkùnrin, wọ́n sì ṣe ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò fún wọn kí wọ́n tó dá wọn padà sí ìlú wọn ní ọdún 2005.

Khan ni akọ̀wé fún ilé-ìwé Jamia Farooqia seminary ní ìlú Karachi láti ọdún 1986 wọ 2010. Òun ni ọ̀jọ̀gbọ́n International Islamic University Malaysia from 2010 to 2018. Ó padà lọ sí ìlú Pakistan, lẹ́yìn ikú bàbá rẹ̀ Saleemullah Khan, ní ọjọ́ karùn-úndínlógún, oṣù kìíní, ọdún 2017, ó sì di ọ̀gá ilé-ìwé àti ọ̀jọ̀gbọ́n Hadīth ní Jamia Farooqia. Lẹ́yìn náà, ó fi àbúrò rẹ̀, Ubaidullāh Khālid sípò olùdarí ẹ̀ka Shah Faisal Colony ti Farooqia seminary.

## Àwọn Àmì-̀ẹ̀yẹ
Khan gba àmi ẹyẹ ti irawọ mààrun lati ọdọ ilè iwe giga ti Malaysia ni ọdun 2018.

## Àwọn ìwé lítíreṣọ̀ rẹ̀
Ìwé mẹ́tẹ̀ẹ̀ta tí Khan kọ lórí ìmọ̀ àti ọ̀làjú Islam, *Ofin ati Fiqh fun gbógbó èniyan* àti *Ìwó àgbàyè Islam, wà lára àwọn ìwé tí ó kọ, tí ó wà nínú kòríkúlọ́ọ̀mù* Ilè iwè giga ti Islam Malaysia. Àwọn ìwé rẹ̀ mìíràn ni:

* *Tārīkh Islāmi Jamhūriya-e-Pākistān*
* *Islām awr Tasawwur-e-Kā'ināt*
* *Islām awr Ikhlāqiyāt*
* *Ikkīswī Sadī mai Islām*
* *al-Maqālāt al-Mukhtārat fī al-Kitāb wa al-Sunnah*
* *Islam ati imọ*
* *Ófim Islam awr*

## Àwọn Ìtọ́kasí
Suzanne Iroche

**Suzanne Olufunke Iroche** tàbí **Suzanne Olufunke Soboyejo-Iroche** Jẹ́ òṣìṣẹ́ báǹkí ní orílé èdè Nàìjíríà èyí tí ó ń darí Finbank tí orílé èdè Nàìjíríà.
## Ìgbé Ayé
Iroche lọ sí ilé ìwé gírámà tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Queen's College, èyí tí ó wà ní ìpínlè Èkó àti Fásitì tí amọ̀ sí Unilag, lẹyìn èyí ní ọ lọ sí Kellogg School of Managemet ni Illionois.
Bákan náà ó jẹ́ Adarí àgbà fún ilé ifowopamọsi tí amò sí Globa Banki Directorate. ọ sí wá lára àwọn elétò fún Pension Managemet Reform fún ilé ìfowópamọ́ United Bani God Africa, UBA.
Ó di mímọ kàà nígbà tí rògbòdìyàn bá àwọn ilé ìfọwópamọ́si ní orílé èdè Nàìjíríà, ìgbà yẹn ní wọ́n gba ṣé lé àwọn àgbà Adarí bánkì marun-un ni oṣù kẹjọ ọdún 2009, tí wọn sì fí àwọn márùn míràn èpò wọ, èyí tí òǹtẹ̀ sí wà láti ilé ìfọwópamọ́si Gbogboògbò tí ó ń jẹ́ CBN. Igbákejì Gómìnà, Sarah Alade ní ọ fí Iroche jẹ́ Adarí Bánkì Finland ní Nàìjíríà, èyí tí bí rọ́pò Okey Nwosu. Lára àwọn tí wọn jẹ Adarí bánkì mìíràn tí wọn rí lóyè náà ní CEO tí Union Bánkì, Dr. batu Ebong, tí Olufunke Iyabo Osibodu rọ́pò rẹ àti Cecilia Ìbẹrù tí John Aboh tí Oceanic Bank rọ́pò rẹ̀.
Ní ọdún 2019 ní wọ́n fí jẹ Adarí Àgbà ti amọ̀ sí Executive Director fún Ilé iṣé kàn tí ó ń jẹ́ United Africa Company Of Nigeria, UAC, tí ó èpò ẹni Awuneba Ajumogobia tí ó daṣẹ sílẹ̀ ni ipari oṣù keje.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Amy Jadesimi

**Amy Jadesimi** (ibí 1976) jẹ́ oníṣòwò orílé èdè Nàìjíríà àti Adarí Àgbà fún ilé iṣé Deep Offshore Logistics Base tí ó wà ní ìpínlè Èkó LADOL, èyí tí bí jẹ́ ilé iṣé aládání tí ó ń ṣe iṣé Logistics àti Engineering ní ogbà tí wón mọ̀ sí Port Of Lagos.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Tosin Oshinowo

**Tosin Oshinowo** jẹ́ oníṣòwò, òṣèré, ayàwòrán-ilé orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

Àwòrán ilé-ìtajà ńlá ti Maryland to yà ni ó sọ ọ́ di ìlúmọ̀ọ́ká. Akẹ́kọ̀ọ́ gboyè ilé-ìwé Kingston College, ìlú London ni Tosin. Ó sì tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ ni Bartlett School of Architecture. Ọ̀pọ̀ iṣẹ́ ni Tosin ti ṣe ni ilẹ̀ yìí àti ní òkè-òkun ni ọdún 2012.

Ní ọdún 2012, Tosin dá ilé-isẹ́ rẹ̀ CmDesign Atelier sílẹ̀. Bẹ́è náà ni  Tosin Oshinowo jẹ aláṣẹ àti olùdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́ ***Ile ila*** (House of Lines). Ní ọdún 2019, Oshinowo jẹyọ nínú ìwé orúkọ *Polaris* Visual Collaborative ṣe.

Ìfẹ́ Tosin sí ìyàwònrán-ilé kíkọ́ jẹyọ láti ara ohun ti o fẹran láti ìgbà èwe rẹ. Nínú ìfọ̀rọ̀-wáni-lẹ́nuwò pèlú Omenkaonline.com, Tosin ni àṣeyọrí òun nínú iṣẹ́ yíya àwòrán àti ìmọ̀ nípa yíya àwònrá ni ọmọ ọdún méjìlá, pẹ̀lú ìmọ̀ nípa ilé kíkọ́ ló mú òun yan iṣẹ́ ti òun n ṣe láàyò.

## Iṣẹ́ tó yàn láàyò
Yíyàn tí Tosin yan iṣẹ́ àwòrán yíyà tí wà nínú rè láti ìgbà èwe rẹ̀. Nínú ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò kan tí ó ṣe pẹ̀lú Omenkaonline.com, ó sọ ọ́ di mímọ̀ pé iṣẹ́ tí òun yàn láàyò wáyé nípa ṣíṣe àwárí ohun àtinúdá ara rẹ̀, àṣeyọrí rẹ̀ nínú isẹ́ *technical drawing* tí wọ́n ṣe ní ilé-ìwé girama, àti òye láti mọ̀ nípa yíya àwòrán nígbà tí ó sì kéré. Ó tún ní àǹfààní láti rí àwọn iṣẹ́ lọ́lọ́kan-ò-jọ̀kan, bíi ilé bàbá rẹ̀ tí wọ́n ń kọ́ nígbà kan.

### Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ìgbáradì rẹ̀: London sí Rotterdam  (2007–2009)
Ní kété tí ó parí ilé-ìwé girama, kí ó tó kúrò ní ìlú London, Tosin ṣiṣẹ́ pẹ̀lú Skidmore Owning àti Merril's LLP ní London láàárín oṣù kẹfà sí oṣụ̀ kẹwàá, ọdún 2007, lẹ́yìn náà, ó lọ sí Metropolitan Architecture ní Rotterdam láti oṣù kìíní, ọdún 2008 sí oṣụ́ kìíní, ọdún 2009, níbẹ̀ ni ó ti wà lára ọ̀wọ́-ẹléni-mẹ́fà tó ń ṣe dìsáìnì afárá kẹrin ti Mainland, tí ó yẹ kí ó ṣe ìsopọ̀ Ajah àti Ikorodu, ní Ìpínlẹ̀ Èkó.

### James Cubitt Architects ní ìlú [[Nàìjíríà]]
Ní oṣù kìíní, ọdún 2009, lẹ́yìn ìdánilẹ́kọ̀ọ́ tí ó gbà  ní ìlú Europe àti ìgbáradì ọdún díẹ̀, Tosin padà sí ìlú Nàìjíríà, ó sì dara pọ̀ mọ́ James Cubitt Architects, níbi tí ó ti ṣiṣẹ́ lórí iṣẹ́ Nigerian Liquefied Natural Gas (NLNG) gẹ́gẹ́ bíi adarí ayàwòrán. Nínú ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò tí ó ṣe pẹ̀lú Future Lagos' Ayo Denton, ó sọ  ọ́ di mímọ̀ pé iṣẹ́ náà kọ́ òun, ó sì la ojú òun sí ìlọ́wọ́sí àwọn stakeholders nínú iṣẹ́ náà. Tosin ṣiṣẹ́ pẹ̀lú James Cubitt fún ọdún mẹ́rin. Ní kété tí ó kúrò ní James Cubitt Architects, Tosin bẹ̀rẹ̀ ilé-iṣẹ́ tirẹ̀, CmDesign Atelier (cmD+A) ní ọdún 2012, ìṣẹ̀dálè yìí ló mú àbáwáyé dìsáìnì tí wọ́n ṣe fún Maryland Mall, ní Ìpínlẹ̀ Èkó  pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ mìírán ti ilé-iṣẹ́ náà ti ṣiṣé lórí.

### SHO-N-TELL
Tosin Oshinowo ni olùdarí ètò Sho-n-Tell, èyí tó jẹ́ ètò alákànṣe ọlọ́dọọdún, tó máa ń fàyè sílè fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ University of Lagos, yàlá èyí tó ṣì ń kàwé lọ́wọ́ àti èyí tó ti kàwé tán, láti pín yàrá-ìyàwòrán pẹ̀lú àwọn ayàwòrán tó gbòógì. Èyí wà láti mú ìmọ̀ wọn gbòòrò si nípa ìṣínilójú sí iṣẹ́ àwọn àmọ̀dájú àárín wọn. Ètò náà wáyé láti ọdún 2009 títí wọ 2014

### Ile Ila
Tosin Oshinowo ṣe ìdásílẹ̀ Ilé Ìlà (House of Lines) ní ọdún 2017, èyí tó jẹ́ ilé-iṣẹ́ tó ń rí sí ṣíṣẹ àwọn ẹ̀ṣọ́-ilé lóríṣiríṣi.

## Àwọn ìtọ́kasí
Olawunmi Banjo

**Olawunmi Banjo** (tí a bí ní ọjọ́ kọkànlélógbọ̀n oṣù keje ọdun 1985) jẹ́ olùyàwòrán ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà. Ìpínlè Èkó ni ó ń gbé tí ó sì ti ń ya àwórán.

## Ayé rè
A bí Banjo sí ìpínlè Ogun, Nàìjirià, o ka ìwé ní Yunifásitì ti Pan Africa.

Àwọn nǹkan tí ó fi ń yàwòrán ni èèdú àti akiriliki lórí kanfasi. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwòrán rẹ̀ jẹ́ àwòrán alálàyé àti àpèjuwe, àwon ènìyàn sì lè mọ nǹkan tí àwòrán náà túmò sí tàbí tí ó ń gbìyànjú láti sọ láìṣe pé ẹlọ̀mìíràn ṣàlàyé fún won. Ọlawunmi sọ pé àwon nǹkan tó jẹ́ ìwúrí fún òun láti máa yàwòrán ni awọn ohun ìṣẹ́dá lóríṣiriṣi, awon ènìyàn tí o yiká àti sísé akiyesi sí àwon nkan tí ó wà layika rè. Olawunmi jé okan lara omo egbe African Artists Foundation.

## Àtòjọ ìṣàfihàn isé rẹ̀

* 2010 - Organizzato ed esposto alla sezione femminile del Send forth Exhibition per ambasciatore degli Stati Uniti in Nigeria, il Dr. Robin Renee Sanders, presso il Nike Centre for Art and Culture, Lekki a Lagos.
* 2010 - 50 @ 50: Nigerian Women, the Journey so far, Abuja. L'evento è stato organizzato dalla Women for change Initiative.
* 2009 Espone allo Ikoyi Club 1938 nella sezione "Art of Golf" organizzato da A.A.R.C.
* 2009 - Espone al 2 ° Salone Annuale d'Arte "Fyne ArtDiction" Southern Sun Hotel Ikoyi, Lagos.
* 2009 - Espone Championship Cup, Ikoyi Club 1938, Lagos.
* 2009 - Esposto alla Fadan Fashion show, Lagos Civic Center. 2009.
* 2008 - Espone al 17 ° “Nigeria 2008 Art show and Art competition “Nigerian(s) At Work” organizzato dall'African Art Resource Center (AARC). National Museum, Onikan, Lagos. Vincendo il secondo posto
* 2008 - Espone al "The Nigerian Cup" Golf Tournament, Ikoyi Club 1938, Golf Section..
* 2008 -Partecipa alla ” Annual Art Exhibition ITA Foundation “Serendipity” at the Didi Museum. Victoria Island, Lagos.
* 2008 - Partecipa alla 4 ° posto alla Annual All Female Art Exhibition (Wiva Perspective), National Museum, Onikan Lagos. 2008.
* 2008 - partecipa 2 °Annual Art Exhibition “Beyond Imagination” Multimedia foundation of Artists. National Gallery of Art. Aina Onabolu Modern Art, Igamu Lagos.
* 2008 Partecipa al NAIJAZZ 2008 NAIJART Art Exhibition at Studio 868 Bishop Aboyade Cole.
* 2008 - Espone Eden fashion show at Didi Museum. Victoria Island, Lagos.
* 2008 - Espone al primo Art Expo Nigeria at the National Museum, Onikan Lagos.
* 2008 - partecipa a un workshop di graffiti (Lagos on my mind), organizzato e sostenuto dalla African Artists Foundation and British council “WAPI”
* 2008 - Partecipa a un workshop di graffiti alla 54 Raymond Njoku street Ikoyi; - Studio 868 Aboyade Cole; - 10th Lagos Book and Art Festival Exhibition at National Theatre, Iganmu, Lagos.

## Àwon Ìtókasí
Faizul Waheed

**Faizul Waheed** (tí wọ́n tún mọ̀ sí **Faizul Waheed Qāsmī**; Wọ́n bí ní ọdún 1964 , tí ó sì fi ayé lẹ̀ ní ọjọ́ kìíní oṣù kẹfà, ọdún 2021)  Jẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n ẹ̀sìn Ìsìláàmù, onímọ̀ òfin ẹ̀sìn Ìsìláàmù àti onímọ̀ ìtumọ̀ Kòrání Jammu àti Kashmir, tí ó jẹ́ olórí àwọn Múfútí fún Markaz-ul-Ma'arif, ẹgbẹ́ àwọn olùkọ́ fún ẹ̀sìn Ìsìláàmù ní Bathindi, Jammu. Ó kọ H*aiz al-Mannān*, Kòránì àkọ́kọ́ tó tú sí àti ní àlàyé ní Èdè Gojri

## Àwọn Ìwé Rẹ̀
Faizul Waheed kọ "Faiz al-Mannān", ìtumọ̀ Al-Qur’an àkọ́kọ́ láíláí ní èdè Gojri.

Àwọn iṣẹ́ rẹ̀ mìíràn pẹ̀lú:
* *Sirājum Muneera* ("Àtùpà dídán, ìtàn ìgbésí ayé wòlíì Islam Muhammad.")
* *Pāki ke Masā'il Qur'ān-o-Hadees ki Roshni Mein* (*The Rules of Purity in the Light of Qur'ān and [[Hadith]]*)
* *Mareez-o-Mayyit awr Warāsat ke Ahkām Qur'ān-o-Hadees ki Roshni Mein* ("Àwọn òfin ti Alárẹ̀, Olókùú àti Ìjogúnbá nínú Ìmọ́lẹ̀ Al-Qur'ān àti Hadith")

## Àwọn Ìtọ́kasí
Tobi Amusan

**Olúwatóbilọ́ba Ayọ̀midé** **Amusan** tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí **Tóbi Amúsàn** (tí wọ́n bí lọ́jọ́ kẹtàlélógún oṣù kẹrin ọdún 1997) jẹ́ Ẹlẹ́sẹ̀ ehoro asáré-díje, pàápàá jù lọ eré orí pápá oníwọ̀n ọlọ́gọ́rùn mítà, ọmọ ìpínlẹ Ọ̀gùn ní ọ̄rílẹ̀-èdè Nàìjíríà.  Òun ni ó borí nínú ìdíje 2022 World Athletics Championships nínú eré-ìjẹ oníwọ̀n ọlọ́gọ́rùnún mítà, pẹ̀lú àṣeyọrí ìṣẹ́jú àáyá tó kéré jù lọ lágbàáyé, ní ìṣẹ́jú 12.06. Ṣáájú àṣekágbá ère-ìjẹ náà, ní abala tó ṣáájú àṣekágbá, ó ti kọ́kọ́ ṣàṣeyọrí èyí láàárín ìṣẹ́jú-àáyá 12.12 péré, èyí tí ẹnikẹ́ni kò ṣe rí ní gbogbo àgbáyé. Tóbi kópa nínú eré-ìjẹ ti Commonwealth lọ́dún 2018, bẹ́ẹ̀ náà ló kópa nínú ti ilẹ̀ Adúláwò Áfíríkà ti ọdún 2018 bákan náà, bẹ́ẹ̀ náà ló kópa ní African Games ní ẹ̀mejì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, tí ó sìn borí . Ó gbé ipò kìíní nínú ìdíje **Diamond League Trophy** lọ́dún 2021 nínú eré-ìjẹ oníwọ̀n mítà ọgọ́rùn-ún ní ìlú Zurich.
Ní ọdún 2025, Ó ṣe ipo kejì nínú ìdíje ere sisa eyi ti o waye ni orilẹ̀ ede Tokyo.

## Àwọn ìdíje àgbáyé tí ó ti kópa

## Àwọn ìtọ́kasí
Peju Alatise

**Peju Alatise** jẹ ayàwòrán ilẹ̀ Nàìjíríà, akẹ́wì, òǹkọ̀wé, àti ọ̀kan lára àwọn òṣìṣẹ́ ni National Museum of African Art, tí ó jẹ́ ọ̀kan lára ẹ̀yà Smithsonian Institution. Ọdún 1975 ni wọ́n bí Alatise sí ìdílé mùsùlùmí òdodo ní Ìlú Èkó.

Ilé-ìwé Ladoke Akintola University ní ìpínlẹ̀ Oyo, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Lẹ́yìn ìwé rẹ̀, ó ṣiṣẹ́ fún ogun ọdún ní ile-iṣẹ́ kan gẹ́gẹ́ bí ayàwòrán. 

Wọn pàtẹ àwọn àwòrán iṣẹ́ rẹ̀ nínú àtúṣe tuntun ẹlékẹtàdínlọ́gọ́ta ti Venice Biennale (57th edition) tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ Viva Arte Viva (Kí iṣẹ́ ọnọ̀ pé kánri-kése ). Alatise pẹ̀lú àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjìríà méjì mìíràn Victor Ehikhamenor àti Qudus Onikeku ni wọ́n jẹ́ ọmọ Nàìjìríà àkọ́kọ́ ti yóò ni àǹfàní láti wà ni ìpàtẹ iṣẹ́-ọnọ̀  náá. Àwòrán rẹ̀ dálé ìgbé ayé ọmọ ọ̀dọ̀ obìrin.

Alatise gba àmì-ẹ̀yẹ FNB Art Prize ní ọdún 2017.

Alatise gbé oríyìn fún ayàwòrán David Dale, Bruce Onabrakpeya, Nike Monica Davies, Susanna Wenger, Nàìjìríà àti  àṣà Yoruba gẹ́gẹ́ bí ohun ìwúrí fún iṣẹ́ òun.

## Àwọn ìtọ́kasí
Sonya Clark

**Sonya Clark** (tí a bí ní Washington, D.C ni odun 1967) jé oluya/oluse aworan ní orílè-èdè Amerika. Orisirisi nkan ni Sonya n fi se àwòrán, àwon nkan bi òwú aso, irun ènìyàn àti béèbéè lo.

Baba Clark jé Dokita tí óun toju wèrè ní Trinidad, ìyá Clark sì jé noosi láti Jamaica. Àwon ènìyàn nínú idile Clark ni o jé orisun iwuri fun láti di Oluyaworan.

## Àwon Ìtókasí
Oloye obafemi awolowo

Abí Olóyè **Obáfémi Jeremáyà Oyèníyì Awólówò** ni ojó kefà, osù keta odun 1909, O si kú ni ojó kesan, osù karun odun 1987 (6 March 1909 – 9 May 1987). O jé òkan nínú àwon ògunna-gbòngbò tí o ja fún òmìnira orílé-èdè Naijeriya. A bíi ni ilu Ìkénné-Rémo, ní ìpínlè Ogun. Òun nï kna ni omo okùnrin ninu gbogbo awon omo bàbá àti iya re bi. Orúko Baba re ni Dafidi Shopolu Awólówò eni ti o yan isé àgbè àti isée agé gedú lááyò àti orúko iya re ni Màríà Efúnyelá Awólówò. Awólówò ni eni akoko ti a mo si Olórí àwon ìran Yorùbá ní gbogbo àgbáyé ti a npe ni Asíwájú Àwon Yorùbá tàbí Asíwájú Omo Oòduà.
Peteru III ti Portugal

**Peteru III** ( Lisbon,  1717 – Queluz,  1786 ), ti a pe **ni Capacidónio**, **Sacristão** ati **Edificador**, jẹ Ọba Consort ti Portugal ati Algarves lati ọdun 1777 titi di iku rẹ. O jẹ ọmọ Ọba Joan V ati iyawo rẹ Archduchess Maria Ana ti Austria, nitorina o jẹ aburo ti Ọba Josefu I ati aburo Maria. D. Peteru ko kopa ninu iṣelu ati nigbagbogbo fi awọn ọran ijọba silẹ fun iyawo rẹ.
Akojo awon akorin Naijiria

Eyi je akojo awon **akorin [[Naijiria]]**.

## 0–9
*2face Idibia
*9ice

## A
*A-Q
*Abiodun Koya
*Ada Ehi 
*Adé Bantu
*Adekunle Gold
*Adewale Ayuba
*Ado Gwanja
*Afrikan Boy
*Afro Candy
*Alamu Atatalo
*Ali Jita
*Amarachi
*Andre Blaze
*Aramide
*Ara
*Asuquomo
*Aṣa
*Ayinde Bakare
*Ayinla Kollington
*Ayinla Omowura
*Ayra Starr

## B
*Babatunde Olatunji - drummer
*Bella Shmurda
*Banky W
*Blackface Naija
*Blackmagic
*Blaqbonez
*Brymo
*Burna Boy

## C
*CDQ
*Celestine Ukwu
*Chidinma
*Chike
*Chinko Ekun
*Charly Boy
*Cobhams Asuquo
*Cynthia Morgan

## D
*D'banj
*Daddy Showkey
*Da Emperor
*Da Grin
*Dammy Krane
*Darey
*Dauda Epo-Akara
*Davido
*Dekumzy 
*Dele Ojo 
*Dice Ailes
*Di'Ja
*DJ AB
*DJ Lambo
*Don Jazzy
*D'Prince
*Dr Sir Warrior
*Dr. Alban
*Dr SID
*Duncan Mighty

## E
*Ebenezer Obey
*Echezonachukwu Nduka
*Eddy Wata
*Eedris Abdulkareem
*Ego Ogbaro
*eLDee
*Emeka Nwokedi
*Emma Nyra
*Emmy Gee
*Eva Alordiah
*Evi Edna Ogholi

## F
*Falz
*Faze
*Fela Kuti
*Fela Sowande
*Femi Kuti
*Fireboy DML
*Flavour N'abania
*Frank Edwards

## G
*Genevieve Nnaji

## H
*Helen Parker-Jayne Isibor
*Harrysong
*Haruna Ishola
*Humblesmith

## I
*I.K. Dairo
*Ice Prince
*Idahams 
*Iyanya
*Ikechukwu

## J
*J. Martins
*Jamopyper
*Jaywon
*Jesse Jagz
*Jasën Blu
*Joeboy
*Joe El
*Johnny Drille

## K
*K1 De Ultimate
*Kcee
*Kefee
*King Wadada
*Kizz Daniel
*Koker
*Korede Bello
*Kheengz

## L
*Ladipoe
*Lagbaja
*Lara George
*Laycon
*Lil Kesh
*Lyta

## M
*M.I 
*M Trill
*Made Kuti
*Majek Fashek
*May7ven
*May D 
*Mayorkun
*Maud Meyer
*Mercy Chinwo
*Mike Ejeagha
*Miraboi 
*Mo'Cheddah
*Mode 9
*Monica Ogah
*Mr 2Kay
*Mr Eazi
*Mr Raw
*Mr Real
*Muma Gee
*Muna

## N
*Naeto C
*Naira Marley
*Niniola
*Niyola
*Nneka
*Nonso Amadi
*Nonso Bassey
*Nosa

## O
*Obongjayar
*Obesere
*Obiwon
*Olamide
*Oliver De Coque
*Omawumi
*Omah Lay
*Omotola Jalade Ekeinde
*Onyeka Onwenu
*Orezi
*Oriental Brothers
*Oritse Femi
*Orits Williki
*Orlando Julius
*Osita Osadebe
*Orlando Owoh
*Muraina Oyelami

## P
*Patience Ozokwor
*Patoranking
*Paul Play Dairo
*Pepenazi
*Pericoma Okoye 
*Peruzzi 
*Peter King 
*Phyno 
*Pheels 
*Praiz
*Prince Nico Mbarga

## R
*Ras Kimono
*Reekado Banks
*Rema
*Reminisce
*Rex Lawson
*Ric Hassani 
*Ruby Gyang 
*Ruger (akorin)
*Ruggedman
*Runtown 

## S
*Sade Adu
*Safin De Coque
*Saheed Osupa
*Salawa Abeni
*Samsong
*Sarz
*Sasha P
*Sean Tizzle
*Seun Kuti
*Seyi Shay
*Slimcase (akorin)
*Shina Peters
*Simi
*Sinach
*Skales
*Shola Allynson
*Small Doctor
*Sonny Okosuns
*Sound Sultan
*Stella Damasus
*Sunny Ade
*Slowdog

## T
*Tamara Jones
*Tekno Miles
*Tems
*Teni
*Terry G
*The Cavemen
*Timaya
*Tiwa Savage
*Timi Dakolo
*Toby Foyeh
*Tonto Dikeh
*Tony Allen
*Tony Tetuila
*Tonye Garrick
*Tope Alabi
*Tunde King
*Tunde Nightingale
*TY Bello

## V
*Victor Olaiya
*Victor Uwaifo
*Vict0ny

## W
*Waconzy
*Waje 
*Wasiu Alabi Pasuma
*Weird MC
*William Onyeabor
*Wizkid
*Wurld

## Y
*Ycee
*Yemi Alade
*Yinka Ayefele
*Yinka Davies
*Yung6ix
*Yusuf Olatunji

## Z
*Zlatan
*Zayn Africa
*Zoro

## Itokasi
Ana Mena Rojas

**Ana Mena** (ojoibi 25 February 1997, Estepona (Spéìn)) je olorin omo ile Spéìn. 

## Àwọn orin
* Index (2018) 

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1997
Ibidun Ighodalo

**Ibidunni Ighodalo** (Oṣù keje ọdún 1980 sí ọjọ́ kẹrìnlá ọdún 2020) jẹ́ yèyé ẹwà kan ti tẹ́lẹ̀, onímọ̀ ìṣàkóso ìṣẹ̀lẹ̀, onínúure, pẹ̀lú olùṣọ àgùntàn ilé ìjọsìn Trinity House ní ìlú Èkó Nàìjíríà. Ó jẹ́ olùdásílẹ̀ Elizabeth R, ilé-iṣé ìbátan gbogbo gbò àti ìṣẹ̀lẹ̀; pẹ̀lú Ibidunni Ighodalo Foundation, agbárí tí kìí ṣe èrè tí ó dojúkọ́ lórí àtìlẹ́yìn àwọn ìdílé pẹ̀lú ìṣòro àìrọ́mọbí.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ayé Rẹ̀ Àti Ẹbí
Wọ́n bí olóògbé Ibidunni Ighodalo ní Kaduna, ìpínlẹ̀ Kaduna ní ọjọ́ kọ̀kàndínlógún oṣù keje  ọdún 1980. Ò jẹ́ ọmọ karùn-ún ti àwọn ọmọ mẹ́jọ ti olóògbé Olaleye Ajayi.

## Ìpìlẹ̀ Ẹ̀kọ́
Ibidunni lọ sí ilé-ìwé K-Kotun fún tó wà ní Surulere ní ìlú Èkó,  ó sì kọ́ ẹ̀kọ́ gírámà ní Federal Government Girls College, ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́. Lẹ́yìn náà, ó gbàwé láti kọ́ Medicine ní Fásìtì ti Èkó èyí tí a mọ̀ sí University of Lagos, Akoka, èyí tí ó jẹ́ àyànfẹ bàbá rẹ̀. Bíbẹ́ẹ̀kọ́, ìwé gbígbà rẹ̀ dàpọ̀ mọ́ ẹlòmìíràn, ó sì pinnú láti ka Microbiology. Nígbà tí o pari òye òye rẹ̀, ó gba ìkẹ́kọ̀ọ́ síwájú síi ní Ìṣàkóso Ìṣòwò láti Ilé-ìwé Ìṣòwò tí ìpínlẹ̀ Èkó. Ó tún jẹ́ ẹlẹ́gbẹ́ ti National Institute Marketing.

## Àwọn Ìtọ́ka Sí
Amina J. Mohammed

**Amina Jane Mohammed** tí a bí ní 27 June 1971 jé olósèlú omo orílè-èdè Nàìjíríà àti orílè-èdè Britain, òun ígbákejì akowe fun Igbimọ gbogboogbo ti orilẹ-ede Agbaye(United Nations) lowolowo, laarin odun 2015 sí 2016, òun ni lo jé minisita Nàìjíríà fun ètó adugbo.

## Ìpìlè àti Èkó rè
A bí Amina Jane Mohammed ni ojo June 27, 1961 ní ìlú Liverpool, England ní orílè-èdè United Kingdom. Baba rè jé Hausa-Fulani, òsì jé Dókítá alabare àwon eranko, Ìyá rè sì jé Noosi omo orílè-èdè United Kingdom. Amina ni omo àkókó larin omo marun.

Mohammed lo ilé-ìwé Primari ní ìpínlè Kaduna, o sì tèsíwájú ní ilé-ìwé Buchan ní orílè-èdè Isle of Man fún ìwé sekondori rè. O tún tèsíwájú ní Henley Management College ni odún 1989. Léyìn tí o parí èkó rè, bàbá rè so pé kí o padà sí Nàìjíríà.
## Isé rè
Larin 1981 sí 1991, Mohammed sísé pèlú ilé-isé Archon Nigeria, ilé-isé tí oun yaworan ilé. Ni odun 1991, Mohammed dá ilé-isé Afri-projects Consortium kalè, larin odun 1991 sí odun 2001, oun ni adari àti apase ilé-isé náà.

## Àwon Ìtókasí
Fifi Ejindu

Ọmọọbabìnrin **Fifi Ekanem Ejindu** jẹ́ Ayàwòrán-ilé, oníṣòwò obìnrin àti onínúure ará ilẹ̀ Nàìjíríà. A bí i ní ìlú Ìbàdàn ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà , ó jẹ́ ọmọ ọmọbìnrin Ọba James Ekpo Bassey ti ìlú Cobham ní Calabar ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà .

## Ìtàn ìgbésí-ayé

Fifi jẹ́ ọmọ ọmọọmọ James Ekpo Bassey, Efik Ọba ti Ìjọba amúnisìn tí ìjókòó rẹ̀ wà ní ìlú Cobham, Calabar, Nigeria. Ọba Bassey, bàbá àgbà ìyá rẹ̀, jẹ ọba ìlú Cobham nípasẹ̀ àwọn aṣojú  Queen Victoria ní 1893 . Gẹ́gẹ́ bí i àbájáde àjogúnbá yìí, Ọmọọbabìnrin Fifi ń lo Orúkọ ti  **H.H. Obonganwan Ọba James** ní àwùjọ.

Wọ́n bí Ọmọọbabìnrin náà ní *Offiong Ekanem Ejindu* ní Ìbàdàn, olú ìlú Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, Nàìjíríà. Wọ́n tún tọ́ ọ níbẹ̀.

Bàbá rẹ̀, Ọ̀jọ̀gbọ́n Sylvester Joseph Una, kàwé ní Trinity College ní Dublin àti Brown University ní United States. Òun ni mínísítà ìlera àkọ́kọ́ ní former eastern region of Nigeria ti Nàìjíríà , àti ọ̀kan lára National Parliament ṣáájú òmìnira. Ó tún ṣe iṣẹ́ akadá, ó sì di ọ̀kan lára àwọn olùkọ́ ilẹ̀ wa ní Yunifásítì ti Ìbàdàn. Ìyá Ọmọọbabìnrin Fifi, the Obonganwan Ekpa Una, náà kàwé ní England.

Ọmọọbabìnrin Fifi lọ  UNC Charlotte.

Fifi wá lọ kẹ́kọ̀ọ́ Ayàwòrán-ilé ní Pratt Institute, ilé-ẹ̀kọ́ ayàwòrán aládàáni ní Brooklyn, New York. Ní 1983, ó kẹ́kọ̀ọ́ jáde ní, ó sì di obìnrin dúdú Áfíríkà àkọ́kọ́ tí wọ́n fún ní B.Arch. láti ilé-ẹ̀kọ́ náà. Lẹ́yìn ìkẹ́kọ̀ọ́jáde, Fifi ṣe àwọn kọ́ọ̀sì ní Massachusetts Institute of Technology kí ó tó lọ ṣiṣẹ́ ní ilé-iṣẹ́ aládàáni ní New York City. Fifi tún wá padà sí Pratt Institute láti gba Masters nínú Urban Planning lẹ́yìn èyí tí ó padà sí Nàìjíríà.

Bí ó ṣe dé Nàìjíríà, Ejindu bẹ̀rẹ̀ Starcrest Group of companies.  Ilé-iṣẹ́ náà bẹ̀rẹ̀ ní 1995, ó sì jẹ́ àkójọ Starcrest Investment Ltd., Starcrest Associates Ltd. àti Starcrest Industries Ltd, gbogbo àwọn wọ̀nyí tí ń kópa nínú ilẹ̀ àti ilé, epo rọ̀bì àti gáàsì, àti ilé kíkọ́.

Ní 2013, wọ́n fún un ní àmì-ẹ̀yẹ African Achievers African Arts and Fashion Lifetime Achievement award.

## Tún wo
* Àtòjọ àwọn Ayàwòrán-ilé Nàìjíríà

## Àwọn Ìtọ́kasí
Stella Fakiyesi

**Stella Fakiyesi** (ti a bi c. 1971) jẹ oluyaworan ti o ṣẹda lorilẹ-ede Naijiria, sinima ati oluyaworan. Awọn iṣẹ Fakiyesi ni fọtoyiya ati aworan wiwo ti jẹ ifihan ni ọpọlọpọ awọn ifihan agbaye.  

## Igbesiaye
Wan bi Fakiyesi ni Naijiria . O kọ ẹkọ fọtoyiya ni Ile-ẹkọ giga ti Ile-ẹkọ giga ti Art &amp;amp; Design lati 1993 si 1997.  Lẹhin ayẹyẹ ipari ẹkọ rẹ ni ọdun 1997, Fakiyesi bẹrẹ si ṣiṣẹ lori adaṣe adaṣe adashe rẹ ni Toronto, Canada .     O ṣe ipilẹ ati ṣiṣẹ SOF Art House, ibi aworan aworan ati aaye iṣẹ-iṣẹ fun awọn oluyaworan ni Toronto lati 1999 si 2005. 

* 2019 *Refections of Love* | Ile-iṣẹ Harbourfront 
* 2018 - 2019 *Ohun gbogbo Wà* | Ile aworan aworan ti Sudbury  
* 2018 *Ohun gbogbo si maa wa* | Aise McMichael Gallery.  
* 2016 *Ipo Bi o fẹ* | Ṣiṣayẹwo Ile-iṣọ Idanimọ Ilu Kanada ti Ilu Afirika ti Windsor.  
* 2012 *Ipo Bi o fẹ* | Canadian Museum of Immigration Halifax, Nova Scotia. 
* 2010 - 2011 *Ipo Bi o fẹ* | Royal Ontario Museum (ROM) Toronto, Canada. 
* 2005 *Amiala* | Harbourfront Center Toronto, Canada. 
* 1998- 2000 *Itan fọtoyiya Afirika lati 1840 si Ifihan ẹgbẹ lọwọlọwọ* | Paris, São Paulo, Mexico City, Washington, DC, Cape Town, South Africa. 
* 1999 *Portrait Africa* show ẹgbẹ | Haus Der Kulturen Der Welt, Berlin. 

* Ade Adekola
* Nengi Omuku

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Asake

**Ahmed Ololade**  tí wọ́n bí ni ọjọ́ kẹtàlá oṣù kìíní, ọdún 1995, tí  orúkọ ìnágìjẹ rẹ̀ ǹ jè **Asake** jẹ́ olórin Afrobeats láti orílẹ́ èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ olórin lábẹ́ àkóso YBNL Nation. Orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ tí ọ̀pọ̀ ènìyàn mọ̀ ọ́ sí jẹ́ orúkọ ìyá rẹ̀ (**ASAKE**).

## Iṣẹ́
Asake kẹ́kọ̀ọ́ Theatre & Performing arts ní Obafemi Awolowo University, Ile-Ife, Osun state. Iṣẹ orin rẹ di gbajumọ ni ọdun 2020, nigbati o se àgbéjáde ere ọfẹ kan ti akole rẹ̀ jẹ́ 'Mr Money'.

## Àtòjọ àwọn orin rẹ̀

### Orin inú Studio

### Àwọn orin mìíràn

### Àwo orin kan ṣoṣo
#### Gẹ́gẹ́ bí i olórí akọrin

#### As featured artist

## Àwọn fọ́nrán orin rẹ̀

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn olórin ará Nàìjíríà
Roseline Òṣípìtàn

Oloorì Roseline Omolará Osípìtàn jẹ́ ọmọọba ilé Yorùbá, ó sí tún jẹ́ Oníṣòwò orílé èdè Nàìjíríà. Ọ tí jẹ Ààrẹ àti Aláàga rí fún ilé iṣé Independent Petroleum Marketers Association ti Egbé àwọn obìnrin, ó sí jẹ́ Olùdásílẹ̀ Ilé iṣé Royal Oil and Gas. Òun náà sini Yèyé Ọba fún ìlú Ìtòrì.

## Ìtàn ìgbé Ayé
Oloorì Roseline Osípìtàn jẹ́ ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Òndó ní orílé èdè Nàìjíríà. Osípìtàn sí ń ṣíṣe gẹ́gẹ́ bí Oníṣòwò àgbà fún ilé iṣé epo-rọ̀bì kàn ní orílé èdè Nàìjíríà, níbi tí ó tí jẹ́ ọkan lára àwọn Obìnrin Adarí. Osípìtàn ṣíṣe gẹ́gẹ́ bí Ààrẹ àti Aláàga fún IPMAN tí Egbé àwọn obìnrin, èyí tí o dá gẹ́gẹ́ bí òdì Kejì fún Egbe IPMAN tí orílé èdè Nàìjíríà. Ospitian jẹ́ ẹni tí ó dá ilé iṣé First Royal Oil and Gas sile.Ó sí jẹ́ àyà fún Ọmọoba Bọ́lá Osípìtàn àti Yèyé Ọba tí ìlú Ìtòrì.
## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Rafael Orozco Maestre

**Rafael José Orozco Maestre** (March 24, 1954 – June 11, 1992)  jẹ́ olórin ara Kòlómbìà. O jẹ ọkan ninu awọn aṣoju ti o dara julọ ti orin Colombian ati pẹlu Israeli Romero, o ṣẹda ẹgbẹ orin *El Binomio de Oro De América*.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Kòlómbìà
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1954
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1992
Université Paris-Sud

**Yunifásítì ìlú Paris-Sud** (tabi **Yunifasiti Paris-Sud**, ) jẹ ile-ẹkọ giga Faranse ti a ṣẹda ni Oṣu Kini Ọjọ 1, Ọdun 1971. O parẹ ni Oṣu Kini Ọjọ 1, Ọdun 2020 ni ojurere ti Yunifásítì ìlú Paris-Saclay ti o tẹle atẹjade ni Iwe akọọlẹ Iṣeduro ti aṣẹ ti o ṣẹda ile-ẹkọ giga tuntun ni Oṣu kọkanla ọjọ 5, Ọdun 2019.

## Olokiki olukọ
* Albert Fert, onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn yunifásítì
Uduak Isong

**Uduak Isong Oguamanam** jẹ́ akọ̀tàn Nàìjíríà Nollywood, aṣàgbéjáde àti oníṣòwò  tí ó ń gbé ní  Èkó, Nàìjíríà. Ó gbajúmọ̀ fún àwọn fíìmù adẹ́rìn-ín-pòṣónú ''Okon Lago''s (2011) àti àtẹ̀lé rẹ̀ *Okon Goes To School* (2013), *Lost In London* (2017), àti *Desperate Housegirls* (2015). ''Falling'' (fíìmù) (2015) jẹ́ fíìmù Isong Oguamanam àkọ́kọ́ lábẹ́ ilé-iṣẹ́ aṣàgbéjáde eré tirẹ̀, Closer Pictures, tí ó wà ní Èkó, Nàìjíríà.
## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ
Ní 2006, wọ́n fún Isong Oguamanam ní àmì-ẹ̀yẹ Commonwealth Short Story Prize.

## Àwọn Fíìmù
*[[Okon Lagos]]* (2011), *Okon Goes to School (2013)*,  *[[Kokomma]]* (2012)*, Lost In London* (2017), *[[Kiss and Tell (2011 film)|Kiss and Tell]]* (2011), *Desperate House Girls* (2015), *Fine Gir*l (2016), *It’s About Your husband (*2016),  *American Boy* (2017), *[[Falling (2015 film)|Falling (film)]]  (2015)*, *A Piece Of Flesh* (2007), *[[Holding Hope]]* (2010), *Stellar (*2015), *Unfinished Business* (2007*)*, *Edikan* (2009), *Through The Fire* & *Entanglement*  (2009), *Timeless Passion* (2011), *[[Bursting Out (film)|Bursting Ou]]*t (2010) *Troubled Waters* (2017), *[[I'll Take My Chances|I’ll Take My Chances]] (2011),* *[[Weekend Getaway]]* (2012), *Beyond Disability* (2015),  *Champagne*  (2015), *Dining With A Long Spoon* (2014), *On Bended Knees* (2013), *Stolen Tomorrow* (2013), *Mrs Somebody* (2012), *[[Forgetting June]]* (2012), *All That Glitters* (2013), *Misplaced* (2013), *Lonely Hearts* (2013), *Getting Over Him* (2018), *[[Apaye]]* (2014), *[[The Department (film)|The Department]]* (2015),

## Àwọn Ìtọ́kasí
Adalu

**Àdàlú** jẹ́ oúnjẹ ìbílẹ̀ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tí o gbajúmò láàrín ẹ̀yà Yorùbá. Àwọn Igbó náà tún maa ń jẹ ẹ́ gẹ́gẹ́ bí óúnjẹ tàbí ìpanu. Oúnjẹ náà jẹ́ èyí tí a ṣe láti ara àgbàdo àti ẹ̀wà . Àdàlú jẹ́ óúnjẹ́ afúnilókún ati oúnjẹ amaradagba jẹ aládùn alailẹgbẹ.

## Ìlànà

Àgbàdo jẹ ọkan nínú àwọn èròjà pàtàkì fun ounjẹ yii, àgbàdo ati ẹwà jẹ gbogbo ohun ti o nilo, lẹhinna ṣe ounjẹ. Awọn eroja miiran bii epo ọpẹ, alubosa, ata ati iyo ni a fi kun lati fun ounjẹ naa ni itọwo alailẹgbẹ.

Dodo tàbí ẹja le ṣee lo lati jẹ ounjẹ yii

## Àwọn Itokasi
Eka Soup

**Eka soup** tí a tún mọ̀ sí ekuku jẹ́ oúnjẹ ẹ̀yà méta ní apá ìla-oòrùn ilè Nàìjíríà. Èkùrọ́, ẹ̀pà sísun àti kóró benne tí a gún ni a fi máa ń se eka soup. fufu ni ó dùn jù láti fi jẹ́.

## Orísun
Ọbẹ̀ náà wọ́pọ̀ láàrín àwọn èèyàn Benue, Kogi àti Cross River. 

### Ohun èlò
Benne sísun, ẹ̀pà sísun, èkùrọ́, ẹran, ẹ̀fọ́ (ewúro), maggi, àlùbọ́sà, ìsebè àti edé. 

### Ṣíṣe
Láti se ọbẹ̀ Eka, a gbọ́dọ̀ kọ́kọ́ dín ẹran fún ìṣẹ́jú díẹ̀. Lẹ́yìn náà, a máa sun kóró benne, àti ẹ̀pà súnsun, àti èkùrọ́, a sì máa lọ́ ọ́ pọ̀.

Ohun tí a gún pọ̀ yìí ni a máa wá dì nídì kékèèké, tí a sì máa sè nínú epo, ewúro, àti ohun èlò mìíràn bíi maggi, àlùbọ́sà, iyọ̀, edé àti bẹ́ẹ̀ bẹ́è lọ.

## Ọbẹ̀ tó jọ ẹka
Àwọn ọbè mìíràn tí a fi ẹ̀pà àti kóró ṣe ni:

* Ọbè banga- èyì jé  this is a delicacy of Urhobo people made from palm kernel, it is best eaten with starchy foods.
* Egusi soup - This is a soup made from melon seeds and leaves
* Ogbono soup - The delicacy is made cracked bush mango seeds, it is a draw soup eaten with eba, Amala.

## Oúnjẹ mìíràn
Òkèlè tí a lè fi jẹ ọbẹ̀ eka ni Eba, iyán àti fùfú.
Gizdodo

**Gizdodo** jẹ́ oúnjẹ̀ tí a fi iwe adìyẹ àti dòdò se. Ó jẹ́ oúnjẹ àfikún tí a máa ń jẹ ní ilé àti òde.

## Ìsọníṣókí
Àsepọ̀ yìí ni a sè nípa lílo dòdò, iwe adìyẹ, èròjà ìsebẹ̀ lóríṣiríṣi, àlùbọ́sà, tàtàṣé àti rodo. Wọ́n tún máa ń fi káròtù si.

Dòdò àti iwe adìyẹ yẹn ni a máa kọ́kọ́ dín lọ́tọ̀ọ̀tọ̀, lẹ́yìn náà, a máa wá da méjèèjì pọ̀ sínu ata ọbè tí a sè pẹ̀lú àwọn èròjà tókù bíi àlùbọ́sà, ata, maggi, iyọ̀ àti bẹ́ẹ̀ bẹ́è lọ. A lè jẹ gizdodo lásán, a sì lè je é pẹ̀lú ìrẹsì tàbí spaghetti.

## Àwọn ìtọ́ka sí
Nkwobi

**Spicy cow feet** jẹ́ oúnjẹ aládùn tó wọ́pọ́ ní àwọn ilé ounjẹ , tí a tún mọ̀ sí nkwobi. Irú Oúnjẹ yìí wọ́pọ̀ láàrin  àwọn ẹ̀yà Igbo. Ó jẹ́  ọbẹ̀ tí  a fi òpó ẹ̀sẹ̀ ẹran màlúù sè.

## Àwọn èròjà tí a fi n pèsè rẹ̀
Àwọn èròjà tí a ní lò láti fi se ohun ìpanu àwọn ni epo pupa, kaun, èròjà nọ́tmẹẹ̀gì, ewé utazi, ata, alùbọ́sà àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Ọ̀nà míràn tí a lè  potash ni ngu, a lè lo ewé lespinach dípò  utazia tí kò bá sí ní tòsí . A sábà máa ń se Nkwobi ní ilé, bí ó tilẹ̀ jẹ́ wípé ó wọ́pọ̀ ní Ilé àwọn oloúnjẹ. Ọbẹ̀ náà wáyé látara ẹsẹ ẹran màlúù tí a ti bọ̀ pẹ̀lú alùbọ́sà àti àwọn oríṣiríṣi èròjà  Edé Calabash nutmeg àti ata lílọ̀ ní a ma fi kun lẹ́yìn ẹ̀  Ẹ̀sẹ̀ màlúù tí a ti bọ̀ náà ní a ó pòpọ̀ mọ́ òróró, sì rọra ròó kó má báà jóná 

## Ẹ tún wo

* Cow's trotters
* List of beef dishes
* List of African dishes
* Tripe

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ewedu

[thumb|[Amala (food)|Amala and Gbegiri with Ewedu soup]]

**Ewedu soup** èyí tí a mọ̀ sí ọbẹ̀ ewédú jẹ́ ọbẹ̀ ti àwọn tí ó wá láti Ilẹ̀ Yorùbá sábà máa ń jẹ tí ó jẹ mọ́ ọbẹ̀ ilá tí àwọn olóyìnbó mọ̀ sí"Okra". Ewé Ewédú ni wọ́n fi ṣe obẹ̀ ewédú, nítorí náà ni àwọn olóyìnbó máa ń pè é ní "jute" leaf soup".  Ọbẹ̀ Yorùbá yìí máa ń yọ̀, ó dẹ̀ lọ lẹ́nu pẹ̀lú ọbẹ̀ ògúnfe àti ọbẹ̀ ẹja. Ọbẹ̀ ewédú máa ń tó ìṣẹ́jú méjìlá láti sẹ̀ àti pé ó lọ dáradára pẹ̀lú iyán, fùfú àti àmàlà. Ẹ já ewédú, ṣàn án nínú omi, lọ̀ọ́ nínú ẹ̀rọ, fi edé si, irú àti iyọ̀ láti jẹ́ kí ó dùn.

Rí dájú pé a kò fi omi tó pọ̀ sí, a lè má lo ìjábẹ̀ tí a máa ń lo káún fún tí a bá ń lo ẹ̀rọ láti lọ̀ọ́. 
## Sísè Ọbẹ̀ Ewédú

A ma nílò àwọn ohun èlò wọ̀nyí láti fi se ọbẹ̀ ewédú:

* Ewé Ewédú
* Omi
* Irú
* Edé
* Iyọ̀
* (ohun tí àwọn òyìnbó ń pè ní "Bouillon Powder" - èyí ò pọn dandan.)

Nígbà tí a bá ti tọ́ ewé yìí, a ó sàn-án nù kí omi inú ẹ̀ rẹ rọ́ jáde tí kò bá sí òkúta àti iyẹ̀pẹ̀ nínú rẹ̀ mọ́, a ó ko jáde. A lè kọ́kọ́ se ewédú yẹn lóri iná láti jẹ́ kí ìrọ̀rùn wáyé tí a bá ń lọ̀ọ́. 

A lè lo ìjábẹ̀, èyí tí ó jẹ́ ìgbálẹ̀ àbáláyé tí wọ́n gé kúrú láti fi já ewédú títí tí ó ma fi tú dáradára. Àmọ́ èyí tí ó ṣe kíá kíá jù ni lílò ẹ̀rọ. Kí a kàn da ewédú sínú ẹ̀rọ, kí a ta omi díẹ̀ sí kí ó má baà ṣàn jù. Lọ̀ọ́ kí ó fi jọ̀lọ̀.
## Ọkà Tí Ó Bá Ọbẹ̀ Ewédú Lọ

Ọbẹ̀ Ewedu lọ dáradára pẹ̀lú fùfú, àmàlà àti iyán.
## Àwòrán Ewédú

Fáìlì:Green Jute seed.jpg|Ewé Ewédú
Fáìlì:Amala with special soup combination.jpg|Àmàlà pẹ̀lú ọbẹ̀ ewédú àti gbẹ̀gìrì
Fáìlì:Amala ati Ewedu and Ogunfe.png|Àmàlà àti Ewédú pẹ̀lú Ògúnfe

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ofe ujuju

** Ọbẹ̀ Ofe Ujuju** jẹ́ ọkan lára àwọn ọbẹ̀ tí a lè bá pàdé ní apá Gúúsù ní orílé èdè Nàìjíríà. Ọbẹ yìí jẹ́ ọba kàn tí o gbajúmọ̀ jùlọ ní àárín àwọn Ika àti Agbor ní Ìpínlè Delta.

Àwọn ohun tí á fi máa ń se obẹ̀ yìí ní: ẹran, ẹja, Ata dúdú, Mayo àti èyí tí o jẹ́ Olórí èròjà ẹ̀fọ́ tí wọn á má pẹ̀ ní Èwe Ujuji àti iyọ̀.

## Other foods
A lè fí ọbẹ̀ Ofe Ujuju jẹ́ Ẹ̀bà, Fùfu, Sẹ́mó àti Iyán.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Otong soup

**Ọbẹ́ Otong **  jẹ́ ọbẹ́ tí àwọn ará Ilẹ Gúúsù ní orílé èdè Nàìjíríà máa ń ṣe. Ó gbajúmò láàrin àwọn Ara Èfìkì ní ìpínlè Cross River. Àwọn Ọbẹ́ tí ó fara pe ní Ìlà Aláṣẹ̀pọ̀ tí àwọn Yorùbá àti Okwuru tí àwọn Íbo.

Àwọn Èwe èfọ́ mẹ́ta tí wọ́n fi máa ń ṣe ọbẹ̀ náà ní: ,Ikonh, Ubong tí àwọn Yorùbá á máa pè ní Èwe Úgú, Uziza àti Ilá. Àwọn ohun èròjà tí wọn má ń fisi ní: Ẹran lórísirísi, Ẹja, Èdè, Ata rodo, Àlùbósà àti èpò ní wón fí ń ṣe ọbẹ̀ Èfìkì yì.

## Àwọn oúnjẹ mìíràn
Wọn má ń fí ọbẹ̀ yìí jẹ́ Ayan Ekpang, Fùfu, Ẹ̀bà àti Iyán.

## E wo
* Oron people
* Efik people
* Balondo Civilization

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ẹ̀yà Ìjẹ̀bú

Àwọn **Ìjẹ̀bú** jẹ́ ẹ̀yà kan tó wá láti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Wọ́n jẹ́ lára àwọn ọmọ Yorùbá tó jẹ́ ọmọ ìbílẹ̀ sí gúúsù àárín gbùngbùn ilẹ̀ Yorùbá, tó wà ní gúúsù ìwọ̀-oòrùn orílẹ̀-èdè náà. Èdè Ìjẹ̀bú jẹ́ èdè tí wọ́n máa ń sọ, èdè ti wọ́n yàtọ̀ sí èdè Yorùbá, ṣùgbọ́n wọ́n sun mọ́ ara wọn. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ Ìjẹ̀bú dẹ̀ máa ń sọ èdè Yorùbá bí èdè abínibí ti wọn torí pé ìgbélárugẹ èdè Yorùbá ju ìyẹn ti èdè Ìjẹ̀bú lọ nítorí pé àwọn onígbàgbọ́ nílẹ̀ Yorùbá ti lo èdè Yorùbá bí èdè ẹ̀sìn ti wọn, ó ti sì jẹ́ èdè ti ilé-ìwé náà ní sáà ìjọba amúnisìn títí dìsin.

## Àpèjúwe
Ìjẹ̀bú pín ààlà ní àríwá pẹ̀lú àwọn Ìbàdàn, ní ìwọ̀-oòrùn pẹ̀lú àwọn Ẹ̀gbá, àti ní ìlà-oòrùn pẹ̀lú àwọn Ìlàjẹ, gbogbo sì jẹ́ àkópọ̀ ẹgbẹ́-ẹgbẹ́ Yorùbá mìíràn.  Ìjẹ̀bú jẹ́ ọ̀kan lára àwọn tó pọ̀ jù lọ nínú gbogbo ẹ̀yà ìsàlẹ̀ ẹ̀yà Yorùbá.  Wọ́n dẹ̀ sọ pé àwọn Ìjẹ̀bú ni tó kọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀ láti dá àjọṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn Òyìnbó sílẹ̀ ní ọ̀rúndún kárùn-úndínlógún (15th century).  Àwọn Ìjẹ̀bú, bí ó tílẹ̀ jẹ́ wípé wọ́n pín sí oriṣiriṣi ìpín (pẹ̀lú Ìjẹ̀bú-Òde, Ìjẹbú-Igbó, Ìjẹ̀bú-Ìmuṣin, Ìjẹ̀bú-Ifẹ̀, Àgọ́-Ìwòyè àti Ìjẹ̀bú-Ọ̀sọ̀sà ), wọ́n ṣì wo ara wọn gẹ́gẹ́ bí lábẹ́ àṣẹ ti Awùjalẹ̀, tó wà ní Ìjẹ̀bú-Òde. Èèyàn láyìíkà ilẹ̀ Yorùbá mọ àwọn Ìjẹ̀bú fún ìṣówó àti gàárí (tó wá láti ẹ̀gẹ́) ti wọn tó gbajúmọ̀ ní gbogbo àgbáyé.
Concoction rice

**"Ìrẹsì Aláṣẹ̀pọ̀"** tí wọ́n ń pè ní Concoction Rice jẹ́ oúnjẹ kan tí ó jé oúnjẹ ilé Nàìjíría tí wón a máa ṣe dípo JOLLOF rice tabi Ìrèsì lásán. Àwọn èròjà tí wọn máa fi ni ṣe náà ni : Ìrèsì, Epo pupa, Iyọ, Àlùbósà, Ata, àti àwọn ohun ẹlẹ́ẹ̀mí méje bíi, Edé àti Ẹja yiyan,. Ṣùgbọ́n ìdí tí wọn fí ń pé ní Aláṣẹpọ ni pé Èpò pupa ni wøn fí ń ṣe òhun èyí tí o yatọ sí òróró tí wọn fí ń ṣe JOLLOF rice**. **

## Akopọ
Àwọn èròjà míràn tí wón fí ń ṣe Ìrèsì aláṣẹpọ ni: Efirin, Kori, Irú, Ata, Maagí, Àlúbósà. Ìrèsì aláṣẹpọ tí jìnà nígbà tí omi inú rere bá gbé yanyan. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Egbo

**Egbo** jẹ́ oúnjẹ ilẹ̀ Nàìjíríà tó gbajúgbajà ní apá Gúúsù mọ́ Ìwọ̀-oòrùn pàápàá láàárín àwọn ará Ìbàdàn. Láti ara àgbàdo gbígbẹ tí wọ́n sè títí tó ma fi rọ̀ ni wọ́n ti ń ṣẹ̀dá oúnjẹ yìí.

## Lápapọ̀
Òhun la tún mọ̀ sí àsáró alágbàdo, Egbo tún súnmọ́ óótímiilì. Nígbà tí a bá jẹ́ pẹ̀lú ọbẹ̀ ata, ẹ̀wà àti ẹ̀fọ́ a mọ̀ ọ́ sí *ororo robo*.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Fio Fio

**Fio Fio** jẹ́ ọbẹ̀ ilẹ̀ Nàìjíríà tó wọ́pọ̀ láàárín apá Gúsù Ìlà-oòrùn, àwọn èròjà gbòógì ọbẹ̀ náà ni irúgbìn gínì àti ìṣù-kòkó.

## Orísun
Ọbẹ fio fio náà jẹ́ ọbẹ̀ ìbílẹ̀ àwọn ará Ìpínlẹ̀ Ẹnúgu.

## Lápapọ̀

## Àwọn èròjà tí wọ́n tún ń lò láti ṣe ọbẹ̀ fio fio ni efinrin, edé, epo pupa àti ùgbá. Wọ́n máa ń se irúgbìn gínì títí tó ma fi rọ̀ papọ̀ mọ́ achicha (ìṣù-kòkó lílọ̀).

## Àwọn Ìtọ́kasí.
Snail pepper soup

**Snail pepper soup** jẹ́ oúnjẹ ìbílè Ìhà Gúsù-Ìlà Òòrùn ti Nàìjíríà. Ìgbín Áfíríkà tó pọ̀ ni ọ̀kan pàtàkì lára èròjà tí a fi ń sè é. Ọ̀bẹ̀ ìgbín náà wọ́pọ̀ ni àgbègbè e Niger Delta àti àwọn ènìyàn láti Ìpínlẹ̀ Cross River .

## Àwọn ohun tí a fi ń pèsè rẹ̀
Àwọn ohun tí a máa fi yọ Igbin náà kúrò nínú Ìkarahun ni wọ̀nyí Ọ̀sàn wẹ́wẹ́, iyọ̀, Gàrí tàbí Álọ̀mù. Àwọn èròjà yòókù ni ata, uziza powder, scent leaf, ehuru àti ewé Utazi. Ọbẹ̀ ìgbín náà ma ń wọ́n  nígbà ẹ̀rùn nítorí pé ìgbín má ń sáfẹ́rẹ́ nígbà náà àmọ́ ọ̀bẹ̀ ìgbín má ń wọ́pọ̀ ni ìgbà òjò.

## Àwọn oúnjẹ mìíràn
Wọ́n tún máa ń jẹ ẹ́ pẹ̀lú àgbàdo gígún àti ìrẹsì.

## Tún wo

* Frejon
* Palm nut soup

## Àwọn ìtọ́kasi
Edo black soup

**Edo black** soup ni wọ́n tún mọ̀ sí omoebe, ó jẹ́ ọbẹ̀ Nàìjíríà tí wọ́n fi èròjà ewé tó ṣe pàtàkì sè àwọn ni efinrin, ewé úsísá, àti ewúro. Àwọn èròjà mìíràn tí ó tún nílò ni ẹran, àlùbọ̀sà, edé, ata àti epo pupa.

## Orísun
Ọbẹ̀ yìí gbajúgbajà ní Ìpínlẹ̀ Ẹdó, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ẹnikẹ́ni tó bá wù ni ó le jẹ ẹ́ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Lápapọ̀
Wọ́n máa ń bọ ẹran náà pẹ̀lú àwọn magí àti àlùbọ̀sà, nígbà tí ó bá ń bọ̀, ewé úsísá àti efinrin ma di lílọ̀ papọ̀, pẹ̀lú lílọ ewúro lọ́tọ̀.

Ní àfikún sí epo pupa àti omi ẹran inú ìkòkò, ata lílọ, edé, àlùbọ̀sà àti ẹ̀fọ́ úsísá-efinrin ma di sísè fún ìṣẹ́jú 2-3. Àti pé, ewúro lílọ náà ma di àfikún sí ọbẹ̀ kíki náà.

## Àwọn Oúnjẹ Àfikún sí í
Wọ́n le fi fùfú, ẹ̀bà, ìyán àti sẹ̀mófità jẹ ọbẹ̀ dúdú náà.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Oha soup

**Ọbẹ̀ Oha** jẹ́ ọbẹ̀ tó wọ́pọ̀ ní apá gúúsù mọ́ ìlà-oòrùn orílẹ̀-èdè Nàìjíríà  .

Ọbẹ̀ oha jẹ́ ọbẹ̀ agbègbè Ìlà-oòrùn, tó sì jẹ́ pé àwọn ará Íbò ni wọ́n sábà máa ń sè é, láti ará igi ewébẹ̀ láéláé tí orúkọ sáyẹ́ńsì rẹ̀ ń ṣe Pterocarpus mildraedii ni ọbẹ̀ náà ti ṣẹ̀.

Èròjà tó ṣe pàtàkì jùlọ fún ọbẹ̀ náà ni ewébẹ̀ oha, àwọn mìíràn tún ni úsísá, áṣí( amọ́bẹ̀ kí), ẹran, edé, epo pupa àti iyọ̀. Àwọn orúkọ mìíràn tí wọ́n tún ń pe ọbẹ̀ náà ni uha àti ọbẹ̀ ora.

## Àwọn Oúnjẹ tí ẹ le fi jẹ Oha
Ọbẹ̀ oha/Uha dára jù lọ pẹ̀lú fùfú. Iyán, sẹ̀mó, ọlá àti ẹ̀bà gbogbo àwọn wọ̀nyí náà ni wọ́n dára pẹ̀lú ọbẹ̀ oha.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Wiki Indaba

**Wiki Indaba** jẹ́ àpéjọ òṣìṣẹ́ ti Wikimedia Foundation pẹ̀lú ìfẹ́ láti kó àti kọ́ ìmọ̀ nínú àwọn ọ̀rọ̀ àti ìṣe Ilẹ̀ Áfíríkà. Àwọn kókó ìgbéjáde àti ìjíròrò pẹ̀lú àwọn iṣẹ́ àkànṣe Wikimedia gẹ́gẹ́ bí Wikipedia, wiki mìíràn, open-source software, ìmọ̀ ọ̀fẹ́, àkóónú ọ̀fẹ́ àti bí àwọn iṣẹ́ àkànṣe wọ̀nyí ṣe ní ipa lórí Ilẹ̀ Áfíríkà.
## Ajákálẹ̀-arùn Covid 19
Ṣáájú ajákálẹ̀-arùn Covid 19, àwọn ẹgbẹ́ onímọ̀ Wikipedia aláfaramọ́ tí a yàn láti gbàlejò àpéjọ náà yóò ṣètò láti gbàlejò ní ènìyàn. Síbẹ̀síbẹ̀ láti ìbẹ̀rẹ̀ àrùn ti Covid 19 ọ̀nà àgbékalẹ̀ yìí ti yípadà sí ọ̀nà ìlò ẹ̀rọ ayélujára níbití àwọn olùkópa lè lọ sí méjèèjì lórí ayélujára àti ní ara. Uganda jẹ́ orílẹ̀-èdè aláfaramọ́ àìpẹ láti gbàlejò rẹ̀ lórí ẹ̀rọ̀ ayélujára nìkan ní ọdún 2021 èyítí a rí àwọn nọ́mbà àwọn olùkópa ní ìlọ́po méjì láti ìgbà tí ó gbàlejò ní ènìyàn.
## Àkòpọ̀

## Àwọn Ìtọ́ka Sí
Valkyrae

**Rachell Hofstetter** (ti a bi ni January 8, 1992),  ti a mọ si **Valkyrae**, jẹ ihuwasi Intanẹẹti ara ilu Filipino-Amẹrika  . O ti jẹ olutọpa obinrin ti o ṣe akiyesi julọ YouTube lati ọdun 2020,  o si farahan lori atokọ *Forbes* '30 Labẹ 30 ni ọdun 2022.  A pe orukọ rẹ ni “Ẹlẹda Ere ti Odun” nipasẹ *Adweek*, o si ti gba Aami Eye Ere kan ati Aami Eye ṣiṣanwọle .
Hofstetter jẹ oniwun kan ti awọn ọlọsà 100, esports ati ile-iṣẹ aṣọ kan, ati pe o ti jẹ olupilẹṣẹ akoonu fun ami iyasọtọ naa lati ọdun 2018. Hofstetter jẹ alagbawi fun awọn obirin ni awọn ere ori ayelujara, ma ti ndun awọn ere lori gbogbo-obirin egbe. 

Valkyrae tun jẹ mimọ fun ere ere iyara ati iyara ti o kọja ati pe o le ṣẹgun. awọn ayanfẹ Ninja.

Hofstetter jẹ ti ara Filipino ati iran ara Jamani ati pe o dagba ni Washington. O ni awọn arakunrin meji  ati arabinrin aburo kan. Bàbá rẹ̀ kú nínú àrùn jẹjẹrẹ ní ọdún 2017. O gboye gboye pẹlu alajọṣepọ ni iṣẹ ọna lati kọlẹji agbegbe kan ni Washington.

## Awọn itọkasi
Afan Festival

**Ọdún Afan** jé ayẹyẹ ọdọọdún tí wọ́n máa ń ṣe ní gbogbo ọjọ́ kìíní oṣú kìíní. Àwọn Oegworok, tí wọ́n wá láti apá Gúúsù ilẹ̀ Kaduna, ní Nàìjíríà. Á ti tó ọ̀ọ́dúnrun ọdún tí wọ́n ti í ṣe é bọ̀.  Ayẹyẹ náà máa ń wáyé ní gbogbo ọjọ́ kìíní, oṣù kìíní, ní ààfin  olóyè Kagoro ní ìjọba ìpínlẹ̀ Kaura.

Wúnrẹ̀n náà "Afan" túnmọ̀ sí "orí-òkè". Ní ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀, àwọn èèyàn Afan máa ń gbé lórí àpáta àti inú ihò àpáta.

## Ìtàn

### Kí ìgbà ọ̀làjú tó dé
Nínú àṣà wọn, ọdún Afan máa ń tọ́ka ìparí ọdún ìkórè kan fún ọdún náà. Gẹ́gẹ́ bí Achi ṣe sọ nínú Achi et Al (2019), ayẹyẹ Afan náà tí àwọn Agworok máa ń ṣe jẹ́ èyí tí wọ́n máa ń ṣe ní ọjọ́ àbámẹ́ta tó ṣìkejì nínú oṣù kẹrin lọ́dọọdún. Wọn ò mọ ọdún tí ayẹyẹ yìí bẹ̀rẹ̀ n í pàtó àmọ́, wọ́n gbàgbọ́ pé ayẹyẹ náà kọ́kọ́ wáyé ní 1500 A.D.

## Traditional doxology

## Àwọn àwòrán

Fáìlì:Agworok youth leader on horseback 2.jpg|Olórí àwọn ọdọ́ Agworok lórí ẹṣin
Fáìlì:Agworok youth leader on horseback 3.jpg|Olórí àwọn ọ̀dọ́ Agworok lórí ẹṣin tó ń bọ̀
Fáìlì:A flute blower.jpg|Afọn fèrè kan láti Watyap (Kaura).
Fáìlì:Hunters squatting.jpg|Àwọn ọlọ́dẹ lórí ìbẹ̀rẹ̀ nígbà ìjáde ọdẹ
Fáìlì:Zaar (Jarawa) dancers from Bauchi State.jpg|Àwọn oníjó Afizere (Jarawa) láti ìjọba ìpínlẹ̀ ti Toro, ní Bauchi.
Fáìlì:An Agworok piper.jpg|afọn fèrè, ará Agworok lẹ́bàá ọnà ní Agban.
Fáìlì:An Agworok drummer.jpg|Onílù kan láti Agworok lẹ́bàá ọnà ní Agban.
Fáìlì:Royal horn blowers before the palace of the Chief of Kagoro 1.jpg|Àwọn onífèrè tó máa ń fọn fèrè ní ààfin olóyè Kagoro.
Fáìlì:Royal horn blowers before the palace of the Chief of Kagoro 2.jpg|Àwọn afọn fèrè àti ọlọ́dẹ ní ààfin olóyè Kagoro.


## Tún wo

* Abwoi religion
* Ayet Atyap annual cultural festival
* Festivals in Nigeria

## Àwọn ìtọ́ka sí
Aadun

**Àádùn** jẹ́ oúnjẹ ìpanu ìgboro tí ó gbajúmọ̀ láàrin àwọn Ìpínlẹ̀ Yoruba ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Orúkọ *àádùn* túmọ̀ sí adùn àti pé ó tún jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ohun èlò tí a máa ń lò níbi ayẹyẹ ibi ìgbéyàwó ní gbogbo ilẹ̀ Yorùbá káàkiri àti àwọn ayẹyẹ mìíràn káàkiri.  

## Àgbéyẹ̀wò
Àwọn èròjà mẹ́rin tí ó wọ́pọ̀ tí a máa ń lò fún ṣíṣe àádùn ni ìyẹ̀fun àgbàdo, ata gbígbẹ, epo pupa àti iyọ̀. Oríṣiríṣi ìpanu méjì yìí ni ó wà tí wọ́n sì jẹ́: ìyẹ̀fun àgbàdo lásán àti èyí tí wọ́n mọn tí ó sì kún fún epo pupa. Àwọn ará Okun láti ipinle kogi tún máa ń fi ẹ̀wà tí wọ́n ti lọ̀ sí inú ìyẹ̀fun àgbàdo wọn kí wọ́n tó mọn ọ́n pẹ̀lú ewé ọ̀gẹ̀dẹ̀ láti fún un ní ìtọ́wọ̀ tí ó ṣe àrà ọ̀tọ̀. 
thumb|240x240px| Àádùn nínú ewé

## Wò pẹ̀lú
* Yoruba cuisine
* Nigerian cuisine

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ukwa

**Ukwa** jẹ́ oúnjẹ orílè-èdè Nàìjíríà, àwọn Igbo ni ó ma ń jẹ ẹ́, ni ìhà Gúsù Ìlà Òòrùn Nàìjíríà. A lè jẹ ẹ́ bẹ̀ tàbí kí a sè é bíi àsaró.

## Ìsọníṣókí
Ukwa, tí a mọ̀ sí breadfruit, a sábà ma ń sè é pẹ̀lú potash, ewùro, ẹja gbígbẹ, ata, àti èròjà aládùn. Ẹ lè sè é kí ẹ tún fi White Puna yam àti àgbàdo kun kí  ó lè dùn. Orúkọ ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì rẹ̀ ni Treculia africana, tí ó sì jẹ́ ti ohun tí à ń pè ni Moraceae. Ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ láti se ukwa ni kí a fọ̀ ọ́ dáadáa. Sè é títí irúgbìn rẹ̀ yóò fi rọ̀, sì fi epo, ewùro, potash, ẹja yíyan tàbí ẹja tútù àti ata si.

Jẹ́ kí ó hó fún ìṣẹ́jú márùn-ún, lẹ́yìn rẹ̀ pín breadfruit porridge pẹ̀lú ohun mímu bíi ohun mímu aládùn. A lè jẹ Ukwa tí a ṣẹ̀ṣẹ̀ sè pẹ̀lú ẹmu tàbí àgbon.

## Oúnjẹ tó dà bí rẹ̀
Ukwa fẹ́ rí gẹ́gẹ́ bíi ẹ̀wà nípasẹ̀ sísè àti oúnjẹ aládùn tó jẹ́, àwọn oúnjẹ 'breadfruit' yòókù ni mulberries, figs, breadnut, àti jackfruit.

## Tún wo

* Trecullia africana
* Staple food
* Niuean cuisine

## Àwọn Ìtọ́ka sí
Afia efere

thumb|Obe Afia
Afia Efere jẹ́ ọbẹ̀ Nàìjíríà tí ó gbajúmò láàrin ẹ̀yà Efik, ọbẹ̀ náà ni à ń pè ní "white soup" èyí tí ó túmọ̀ sí ọbẹ̀ funfun (ní èdè Yorùbá) nítorí àìní èpò pupa nínú rẹ. 

## Ìpilẹ̀ṣẹ̀
Ọbẹ̀ funfun jẹ́ ọbẹ̀ tí àwọn ará agbègbè Gúúsù ilẹ̀ Nàìjíríà máa ń se. Ọbẹ̀ funfun ti wá láti ìgbà ẹ̀yà Efiki, ó sì jọ ọbẹ̀ Igbo ‘Ofe Nsala’ àfi pé àwọn èròjà díẹ̀ ni a fi ń sè é, èyí tí kò ní uyayak nínú, dípò Ofe Nsala’ tí ó ní Utazi àti Ogiri nínú. 

## Àkópọ̀
Ọbẹ̀ tí kò ní epo yìí ni wọ́n ń sè látara ẹran mẹ́jì pàtó ; ẹran ògunfe tàbí adìẹ, tí wọ́n tún ń pè ní "Afiaefereebot" àti 
"afiaefereunen", tí ó túmọ̀ sí ọbẹ̀ funfun pẹ̀lú ògunfe àti ọbẹ̀ funfun pẹ̀lú adìẹ ní ọ̀kọ̀ọ̀kan.

Lára àwọn èròjà tí wọ́n fi ń ṣe ọbẹ̀ náà ni uyayak, Ehu (ẹ̀wà Calabash), ewé uziza, àti edé.
## Tún Wo
*Nsala soup
*Èdè Efik

## Àwọn ìtọ́kasí
Ọdunkun fufu

Ọdunkun fufu jẹ ounjẹ pataki ti ẹkun ariwa orilẹ-ede Naijiria mu. O gbajumo laarin awon eya Yoruba ti won n gbe ni ipinle Kwara. Ounjẹ mì jẹ rọrun lati ṣe ni akawe si iṣu pọ ati itọwo alailẹgbẹ rẹ ni idi ti a ṣe pese ounjẹ naa ni awọn igbeyawo, awọn ayẹyẹ ati awọn iṣẹlẹ miiran.

## Akopọ
thumb|Odunkun Fufu
Oúnjẹ mì ni a ṣe lati inu ọdunkun jinna ti a le ṣe afikun pẹlu iṣu, gbaguda tabi iyẹfun lati jẹ ki o duro. Blender tabi amọ ati pestle ni a lo lati pọn ọdunkun si iwọn ati apẹrẹ ti o fẹ

## Ọdunkun dun
Ọdunkun jẹ ikore isu kan laarin awọn oṣu 3-4 ti dida. Nàìjíríà jẹ́ ọ̀kan lára ​​orílẹ̀-èdè tí ó tóbi jù lọ nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọjà tí ènìyàn lè jẹ, èyí tí ọ̀kan nínú wọn jẹ́ ọ̀pọ̀tọ́ fufu.

## Obe
Fufu ọdunkun jẹ ti o dara julọ pẹlu ọbẹ okra nitori o rọrun lati ṣe ounjẹ ati bibẹ naa gba akoko diẹ lati mura silẹ

## Wo eyi naa

* Soup  

## Itọkasi
Plantain mosa

**Plantain mosa** jẹ́ ohun ìpanu tí Orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí ó sì dàbí ohun tí a mọ̀ sí small chops. E yí tí ó dàbí rẹ̀ ni wọ̀nyí grilled chicken, spring roll, samosa àti puff puff.

Mosa fẹ́ dàbí Ghanaian Tatale à fi èyí tí a fi ọ̀gẹ̀dẹ̀ tó ti pọ́n jù ṣè tàbí ẹyin, fúláwà àti èyí tí a fi ọ̀gẹ̀dẹ̀ tòun tìkára rẹ̀ ṣe, atalẹ àti èròjà aládùn. Pọpọ́fùù àti Mosa fẹ́ jọra yàtọ̀ sí Mosa tí ó ní òórùn ọ̀gẹ̀dẹ̀.

Àwọn èròjà yòókù tí a fi ń se plantain Mosa ni wọ̀nyí alùbọ́sà, òróró, bonnet pepper àti yeast. Dín Ọ̀gẹ̀dẹ̀ lílọ̀ náà títí yóò fi di búráwùn &nbsp; pẹ̀lú èròjà yòókù&nbsp; A lè fi Mosa ṣe oúnjẹ òwúrọ̀ nílé wa.

## See also
Nigeria cuisine

True Plantain

Snack

## Àwọn Ìtọ́kasi
NECOM House

**NECOM House** (tí a mọ̀ sí **NITEL Tower** tẹ́lẹ̀tẹ́lẹ̀, tí ó sì fìgbà kan jẹ́ **NET Building**) jẹ́ ilé alájà-púpọ̀ ní Ìpínlẹ̀ Èkó. Wọ́n parí kihkọ́ ilé alájà-púpọ̀ náà ní ọdún 1979, ó sì jé olú-ilé NITEL. Kọnkéré ni wọ́n fi kọ́ ilé náà. Ó sì jé ilé tó ga jù lọ ní apá ìwọ̀-oòrùn ilè Africa lásìkò tí wọ́n kọ.

## Ijàmbá iná
Ilé Necom ti ní ijàm̀bá iná lẹ́ẹ̀mejì, láti ìgbà tí wọ́n ti kọ́ ọ. Àkọ́kọ́ ní ọdún 1983 èyí sì fa ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìsòfò dúkìá, èkejì sì wáyé ní ọdún 2015 tí ó kan orí-àjà ilé náà. 

## Àwòrán

## Àwọn ìtọ́ka sí
Pápá ìseré Onikan

Pápá ìseré **Mobolaji Johnson Arena** jẹ́ pápá ìseré tí ó wà fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ eré ìdárayá ní ìlú Èkó. Ó jé pápá ìseré tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwon ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù ni ìlú Èkó máa n lò fún gbígbá bọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá, pàápàá jùlọ àwon egbé  Ikorodu United F.C., Stationery Stores F.C., First Bank àti Julius Berger FC. 
Pápá ìṣeré náà lè gba egbèrún mẹ́wàá (10,000) ènìyàn, ó sì jẹ́ pápá ìseré tí àkọ́kọ́ dá ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Pápá ìseré náà wà ní ẹ̀gbẹ́ Tafewa Belewa Square ní ìlú Èkó, a kọ́ pápá ìseré náà ní 1930, odún mewa léyìn rè, a sọ́ ní orúko Ọba George V. Láàrin 1963 sí 1973, a bẹ̀rẹ̀ sí ní pè é ní pápá ìseré ilú Èkó. Wón tún padà tún un kọ́ tí wọ́n sì tún un ṣe ní 1980s.

## Àwon ìtókasí
Lagos Trade Fair Complex

Lagos trade fair complex jé ibi itaja àti iraja tí o kalè sí ònà Eko sí Badagiri, titobi rè lé ní 350 hectare ile. A kó ojà náà ní 1970s láti jé fún orílè-èdè Nàìjirià àti àwon orílè-èdè miràn. Ní odun 2002, àwon olutaja àwon ohun eso, parti moto àti àwon ojà miràn kó láti ojà Balogun lo sí ibi itaja trade fair náà. Ni òní, òpòlopò egbé olutaja ni ówà níbè, àwon bi Balogun Business Association, Auto Spare Parts And Machineries Dealers Association (ASPMDA), and àwon oluta ohun eso labé umbrella Association of Progressive Traders. 

Zoran Bojovic ló ya aworan ibi itaja náà,
Energoprojecks sì ló ko. A si ní odun 1977. 
Ara àwon ilé tí o wa ni ibi itaja náà ni ilé ifihan àwon ojà méjì fun ìjoba apapo Nigeria ati ilé itaja fun àwon gbogbo ìpínlè ní orílè-èdè Nàìjíríà.  Àwon ohun amulo miràn níbè ni ilé fun àwon oniroyin àti orita fún ayeye àti àjòdún.

## Àwon Ìtókasí
Queen Amina Statue

***Queen Amina Statue*** jẹ́ ère ajẹmésìn ti ́ wọ́n ṣe ní ìrántí Queen Amina, tí ó jẹ́ ajagun ilẹ̀ Hausa, àti ọba-bìnrin ilẹ̀ Zazzau. Ben Ekanem ni ó kọ́ ṣe àwòrán ère náà ní ọdún 1975, nígba ayẹyẹ kejì ti àwọn aláwọ̀ dúdú tó jẹmáṣà àti iṣẹ́-ọnà lágbàáyé, wọ́n sì fi sí ẹnu-ọ̀nà àbáwọlé National Arts Theatre ní ìpínlẹ̀ Èkó.  Ère náà dà wó ní ọdún 2005, àmọ́, wọ́n tún un kọ́ ní ọdún 2014.

## Ìpìlẹ̀
Queen Amina jẹ́ ọmọ àkọ́kọ́ Queen Bakwa Turunku, tí ó jẹ́ olùdásílẹ̀ ìjọba Zazzau. Ó jé akínkanjú ajagun àti ọba-bìnrin ilẹ̀ Zazzau, tí ó jọba ní séńtúrì kẹrìndínlógún. Wọ́n ṣe ère Queen Amina láti máa fi ṣe ìrántí ìwà akínkanjú rẹ̀ àti ipa ribiribi tí ókó.

## Àpèjúwe
*Ère Queen Amina Statue* jẹ́ èyí tí a fi ọ̀pọ̀lọpọ̀ idẹ àti kọnkéré ṣe. Ó ṣe àfihàn Qeen Amina lórí ẹṣin pèlú idà lọ́wọ́.

## Àwọn ìtọ́ka sí
Lagos television

**Lagos Television** (tí à ń pè ní **LTV**), tàbí **Lagos Weekend Television** (tí à ń pè ní **LWT**, UHF channel 35, tí a tún máa ń pè ní **LTV 8**)  jẹ́ ilé-iṣẹ́ tẹlifísàn ti ìjọba Èkó ní Ìkẹjà, Ìpínlẹ̀ Èkó, ní Ilẹ̀ Nàìjíríà. Wọ́n dá tẹlifísàn ìpínlẹ̀ Èkó sílẹ̀ ní oṣù kẹwàá, ọdún 1980 lábẹ́ ìṣàkóso Alhaji Lateef Jankande láti pín ìsọfúnni fún àwọn aráàlú. níbití ó ti di ibùdó tẹlifísàn àkọ́kọ́ tí ìjọba ìpínlẹ̀ kan dá. Ó bẹ̀rẹ̀ ìkéde ní Oṣù kọkànlá ọjọ́ kẹsan-án ti ọdún yẹn àti pé ó jẹ́ ilé-iṣẹ́ Tẹlifísàn àkọ́kọ́ ní Ilẹ̀ Nàìjíríà láti ṣiṣẹ́ lórí àwọn ìgbohùnsáfẹ́fẹ́ méjì (àwọn ẹgbẹ́ VHF àti UHF). Ní báyìí lórí ìkànnì UHF 35, ó jẹ́ ilé-iṣẹ́ Tẹlifísàn ti ìpínlẹ̀ àkọ́kọ́ tí ó wà lórí okùn sátẹ́láìtì DSTV ìkànnì 256 àti ní ìgbà díẹ̀ lórí ìkànnì Startimes 104.

Ìdí tí wọ́n fi dá ilé-isẹ́ tẹlifísàn Èkó kalẹ̀ ni láti gba ìjọba ìpínlè Èkó láàyè láti pín àlàyé káàkiri fún gbogbo ènìyàn.

Ní oṣù kẹ́sàn-án ọdún 1985, iná àràmàdà kan bá ibùdó ilé-iṣẹ́ Tẹlifísàn náà jẹ́, ilé-isẹ́ rẹ̀, ilé ìkàwé rẹ̀ pẹ̀lú àwọn ìwé òṣìṣẹ́ náà. 

## Àwọn Ìtọ́ka Sí