Bowoto v. Chevron Corp.

***Bowoto v. Chevron Corp*** jẹ ẹjọ takò ile-iṣẹ Chevron Nigeria Ltd., oniranlọwọ ti ile-iṣẹ Chevron ni ìlú USA, ti wọn si ṣe igbejọ ẹjọ náà ni ọdún 2008 ni ilé United States District Court fun Northern District tí California . Awọn olufisun náà, jẹ awọn ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà  ti wọn farapa lákòókò tàbí ti orí  ko yọ àkókò ti awọn irufin ẹtọ ènìyàn ti awọn oṣiṣẹ ológun orílè-èdè Nàìjíríà ṣe, fi ẹsun pè ẹka Chevron ṣe atilẹyin iṣẹ ológun àti pe ile-iṣẹ àgbà  ni yio  sàn gbèsè ìtanràn èsì awọn idajọ ile-ẹjọ AMẸRIKA fún rírú òfin. A ṣe ipinnu lórí ejò náà ni Oṣu kejìlá ọjọ 1, ọdun 2008, nígbàtí awọn onidajọ mẹ́sàn-án ti gbà ni iṣọkan pe Chevron ko ṣe oniduro fun èyíkéyìí ninu awọn ẹsun náà. Idajọ ti wọ dá ni ọjọ keji, ti o yọ Chevron kúrò ni ifowosi làásìgbò náà.

## Ipilẹ
Ni òpin awọn ọdun 1990, awọn oluṣeto àgbègbè orílè-èdè Nàìjíríà n ṣe àtakò awọn iṣẹ iṣowo àgbègbè ti Chevron, ti n sọ pe ipá ti ko dára lori àyíká ati àwùjọ. Awọn oluṣeto wọnyi n wá idaduro ti ìhùwàsí Chevron, awọn atunṣe, ati mimọ àyíká.
Ẹjọ *Bowoto* wa látàrí awọn iṣẹlẹ méjì ti Chevron ti fi ẹsun kàn pe o gbà tàbí pèsè iranlọwọ fún awọn ológun ààbò orílẹ̀ èdè Nàìjíríà ti o kojú awọn àrà ìlù àgbègbè náà. Ni àríyànjiyàn nínú ọran náà ni ipa Chevron nínú awọn iṣẹlẹ wọnyi ati bóyá ipa yii le so mọ gbèsè fun awọn bíbá jẹ àgbègbè àti  dúkìá àwọn ará ìlú ni bí àbájáde ìdájọ́ náà.  

Láàrin May 25 ati 28, ọdún 1998, awọn àfi ehonu hàn  àgbègbè ti wọn  to bẹ ọgọ́rùn-ún ti gbà pẹpẹ Parabe, ibùdó  ìwà  èpò kékeré kàn ti Chevron ní  orílè-èdè Nàìjíríà ti o jẹ ti ilu okeere tí o wa ni àgbègbè Niger Delta . A gbọ́ pe Chevron Nigeria ti gbá awon osise alaabo ìjọba orílè-èdè Nàìjíríà làti fi tipátipá ko àwọn ti won n fehonu hàn ati pe o fun àwọn aṣojú náa ni àwọn baalu kékeré ti Chevron ya láti gbe àwọn ọmọ ogún wọn lo si ibùdó  ìwà  èpò naa. Awọn agbófinró ni wọ́n fi ẹsun kán  wípé  wọn  yín ibọn fún awọn olu fi  ehonu  hàn mẹrin, ti wọn pa méjì, ti wọn mu méjì àti fifi ìjìyà  jẹ  ikarùn-ún.  Chevron sọ pe awọn olú  fi  ehonu  hàn naa jẹ “awọn ajinigbe àti awọn alọnilọwọgba ti wọn fi awọn ènìyàn 175 nínù àwọn  oṣiṣẹ  àwọn sí igbekun fun ọjọ mẹta nígbà ti (Chevron Nigeria) gbìyànjú  làti dunadura pẹlu wọn.”

Ni ọjọ kẹrin, oṣu Kínní, ọdun 1999, awọn agbófinró ti ijọba orílè-èdè Nàìjíríà bẹrẹ ikọlu si awọn abúlé Opia àti Ikenyan, awọn ológun ti yinbọn pá awọn aráàlú ti wọn si dáná sun awọn ile. Ẹsun kàn Chevron pe o ṣe iranlọwọ fún awọn ọmọ ogún orílè-èdè Nàìjíríà ni ìrísí awọn ọkọ òfuurufú ati awọn ọkọ̀ ńlá ti awọn oṣiṣẹ Chevron Nigeria ṣe awako.  Awọn akọọlẹ mìíràn dábàá pe Chevron bẹ awọn ológun ààbò ati ṣe iranlọwọ làti gbèrò ikọlu lori awọn abúlé ni igbẹsan fún awọn iṣe awọn olú fí ehonu hàn.  (Ni Oṣu Kẹta Ọjọ 12, Ọdun 2008, awọn agbẹjọro olufisun *Botowo* fi atinuwa yọ awọn ẹtọ ti o sopọ mọ Opia ati Ikenyan nítorí jìbìtì tabi rògbòdìyàn ti o bẹ sílè láàrin wọn ti èrò kaluku si ṣe ototo.)  Chevron claimed the protesters were "kidnappers and extortionists who held 175 people hostage for three days while (Chevron Nigeria) vainly tried to negotiate with them."
On January 4, 1999, Nigerian government security forces launched an assault on the villages of Opia and Ikenyan, military personnel shooting civilians and setting fire to buildings.  Chevron was alleged to have provided assistance to the Nigerian military forces in the form of helicopters and sea trucks piloted by Chevron Nigeria employees.  Other accounts suggest Chevron hired the security forces and helped plan the attack on the villages in retaliation for the protesters' activities.  (On March 12, 2008, the *Botowo* plaintiffs' attorneys voluntarily dismissed claims connected to Opia and Ikenyan due to fraud or conflict of interest.)

## Awọn ẹtọ ti ofin sọ
Pẹlu iranlọwọ ti ọpọlọpọ awọn ajo ti kii ṣe fún ere pẹlu Ile-iṣẹ fun Awọn ẹtọ t’olofin, Ẹgbẹ Awọn agbẹjọro Ifẹ Awujọ, ati EarthRights International http://www.earthrights.org/, ẹgbẹ kàn ti awọn olufaragba ati awọn ìbátan àwọn  tí  wọ́n  kú látàrí ikọlu fi ẹsun kán ChevronTexaco Corporation ni ọdun 1999. Ẹsun náà ni wípé "[t] ológun, ni ìbéèrè ti, àti pẹlu ikopa àti iṣeduro pẹlu atilẹyin fún  Ile-iṣẹ Chevron, pẹlu pípa awọn ènìyàn ti o farapa, dídá  iná  sún awọn ile ijọsin, awọn oriṣa ẹsin ati awọn kànga omi; sun awọn ile, pa ẹran-ọsin; o si run awọn ọkọ oju omi ati awọn ohun èlò ipeja ti o jẹ ti awọn abúlé."  Awọn olufisun gbé ọpọlọpọ awọn ẹtọ ijọba àpapọ̀ labẹ Òfin Awọn ẹtọ Ajeeji Tort, Òfin Idabobo Olufaragba ti ọdun 1991, ati Ofin Awọn Ajọ Ibajẹ Racketeer ati Ibajẹ (RICO). Wọn tún fi ẹsun awọn ẹtọ ofin ìpínlè California ti iku ti ko tọ, ikọlu, batiri, ifarabalẹ imomose ti ipọnju ẹdun ati Áì bìkítà fun ọkan, láàrin awọn ẹ̀sùn mìíràn. 

Idajọ pàtàki akọkọ nínú ọran náa wáyé ni ọdun 2004 nígbàtí ile-ẹjọ àgbègbè kọ ẹjọ Chevron fun idajọ akojọpọ . Ile-ẹjọ gbà pe awọn olufisun náà ti pese ẹri ti o to pe ChevronTexaco ni a le rii lódindi fun awọn iṣe ti oniranlọwọ rẹ. Nitorinaa, ẹjọ náa le lọ ṣíwájú si ìdánwò  lati pinnu bóyá awọn olufisun le tẹsiwaju ẹjọ náa bóyá ile-iṣẹ naa yio jawe olú  borí. 

Kii ṣe titi di oṣu kẹfa ọdun 2005 ti awọn olufisun àti ile-ẹjọ gbọ pe ChevronTexaco kùnà lati ṣafihan pé Chevron USA, Inc. dípò Chevron ni o ṣe  alábòójútó Petroleum Inc. ni iṣakoso oniranlọwọ ni orílè-èdè Nàìjíríà. Eyi ṣe pàtàki nít'orí pe awọn olufisun n gbé ẹjọ ti ko tọ. Adajọ ile-ẹjọ Àgbègbè AMẸRIKA Susan Illston sọ awọn agbẹjọro Chevron fun ipalọlọ, ati pe wọn le ti ṣe bẹ lori idi lati ṣe idaduro tabi bibẹẹkọ ṣe idiwọ awọn ẹtọ awọn olufisun naa. 

Adajọ Illston ṣe ọpọlọpọ awọn idajọ ni Oṣu Kẹjọ ọdun 2006. Ni akọkọ, o gba awọn olufisun láàyè láti sọ Chevron USA di olujejo. O tun fúnni ni iṣipopada awọn olujebi láti kọ awọn ẹtọ labẹ Òfin Idabobo Olufaragba Torture ati Ofin Awọn Ijẹniniya Alien Tort. Sibẹsibẹ, ile-ẹjọ gba ẹtọ ofin àgbáyé  ti awọn iwa-ipa si ẹda ènìyàn  làti lọ ṣíwájú fun ìgbà diẹ.   Ní August 13, ọdun 2007, bí ó ti wù kí ó rí, Adájọ́ Illston kọ ẹ̀sùn ìwà ọ̀daràn lòdì sí ẹ̀dá ènìyàn.

Ni Oṣu Kẹta ọdun 2007, ile-ẹjọ jọ̀wọ́ ẹsun Chevron fún idajọ akopọ lórí ẹtọ RICO ti awọn olufisun. Láti ṣẹgun ẹtọ RICO kàn, awọn olufisun nílò láti ṣafihan (1) ìhùwàsí, (2) ti ile-iṣẹ kàn, (3) nipasẹ apẹrẹ, (4) ti iṣẹ ṣiṣe racketeering . Ile-ẹjọ rii pe awọn olufisun náà ko ni ẹ̀rí  to kún  to fun ẹjọ akọkọ; biotilejepe wọn pèsè ẹri pe ìyè pàtàkì ti èpò ti a fà jáde ni orílè-èdè Nàìjíríà ni a gbejade lọ si Amẹrika, awọn olufisun ko pèsè ẹri ti o to pe awọn iṣẹlẹ méjì ti o wa labẹ ẹjọ yii tabi itọju Chevron si awọn agbegbe agbegbe ni eyikeyi ipa lori aje aje US . 

Ni Oṣu Kejila ọjọ 1, Ọdun 2008, awọn onidajọ gbe idajọ ààbò pipe fun ile-iṣẹ Chevron. Ni Oṣu Kẹsan Ọjọ 10, Ọdun 2010, Ile-ẹjọ Apetunpe Circuit kẹsàn-án ti ṣe atilẹyin ìdájọ́ awọn onidajọ gbé Ile-iṣẹ Chevron. 

## Ofin

Ìlànà ti òfin ti awọn ile-iṣẹ ọpọlọpọ orilẹ-ede nira nít'orí wọn ko si labẹ ìṣàkóso ti èyíkéyìí ẹjọ kàn. Dípò, wọn wá labẹ awọn ètò òfin lọpọlọpọ, pẹlu orílè-èdè ti olu ile-iṣẹ wọn àti awọn orilẹ-ede ti wọn ti n ṣiṣẹ. Ko si ẹgbẹ alábòójútó káríayé láti ṣe Ìlànà awọn ile-iṣẹ ọpọlọpọ orilẹ-ede, tabi apejọ káríayé kan nínú èyítí o le mu aṣọ lòdì si awọn ile-iṣẹ orilẹ-ede pupọ. O le nira fun awọn kóòtù ìbílè làti mu awọn ile-iṣẹ ọpọlọpọ orilẹ-ede ṣe ìdúró fun awọn idi ẹjọ tàbí nít'orí ijọba ko ni awọn amayederun òfin láti ṣe ìjìyà ti o tọ jẹ wọn. Àpẹẹrẹ kàn ti aipe ẹjọ ni Amẹrika ni iṣoro ti lilu ibori ajọ . O le nira pupọ làti di onídùúró fun ile-iṣẹ àgbà  kan fun awọn iṣe ti o ṣe nipasẹ oniranlọwọ rẹ. *Bowoto v. Chevron Corp.* jẹ apẹẹrẹ ti awọn iṣoro ni ẹsun ajọ-ajo ti orilẹ-ede kan fun awọn ẹsun irufin ti awọn ẹtọ eniyan, ati boya iwulo fun ilana ilana diẹ sii ati iṣiro ti awọn ile-iṣẹ ọpọlọpọ orilẹ-ede.

## Awọn itọkasi


Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ