open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Unlimited L.A

**Buari Olalekan Oluwasegun** (ti a bíi ní oṣù kẹ́rìn-ín (April) ni ọdún 1987; tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí  **Unlimited LA** ) jẹ́ music video director ti Nàìjíríà.   

Ó ti ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn oríṣi orin àti àwọn òṣèré pẹlú Olamide, Phyno, Timaya, àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn mìíràn. 

## Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀
A bí Buari Olalekan Oluwasegun ní ọjọ́ Kejì oṣù kẹrìn-ín ọdún 1987, sí ìdílé Ọgbẹni àti Iyaafin Buari ní Ìpìnlẹ̀ Èkó, Nàìjíríà  Ó jẹ́ ìbátan sí Olùdarí Fídíò Orin Ace DJ Tee 

## Iṣẹ́-ṣíṣe
Láti ọdún 2011, ó ti ṣiṣẹ́ fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn òṣèré orin ní dídarí àwọn fídíò orin wọn, pàtàkì Olamide .

Ní 2015, ó gba Olùdarí Tí ó dára jù ní 2015 Nigeria Entertainment Awards, ó sì gbà Fídíò Orin Tí ó dára jù ní Àwọn Headies 2015,  àti pé ó tún gbà ipinnu ní Gbogbo Àwọn Awards Orin Áfíríkà .

Ní ọdún 2016, ó yan ní Àwọn àkọlé 2016  àti 2016 Nigeria Entertainment Awards fún Fídíò Orin Tí ó dára jùlọ. 

Ní ọdún 2017, ó borí Olùdarí Dára jùlọ ti ọdún ní City People Entertainment Awards 

## Àwòrán fídíò

## Àwọn ìṣòwò

* Essenza Beauty
* Galaxy Note 9
* Omaha Electronics
* Legend Extra Stout
* Gala
* Glo

## Awards àti yíyàn

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1987
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Asiru Olatunde

**Asiru Olatunde** (1918–1993) jẹ́ ayàwòrán, alágbẹ̀dẹ ni orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tí ó jé ọkan lára àwọn gbajúgbajà ayàwòrán ní ìlú Òṣogbo. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ayàwòrán kékeré kan tí wọ́n darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ àwọn oníṣẹ́-ọnà kan, ìyẹn Oshogbo School of art. Àwọn àwòrán rẹ̀ dá lórí àwọn ìtàn ìgbaani ti ilẹ̀ Yorùbá àti àwọn ìtàn inú Bíbélì.

## Ìgbésíayé rẹ̀
Wọ́n bí Asiru Olatunde sínú ìdílé àwọn alágbẹ̀de àmọ́ àìsàn fi ipá gba iṣé yìí ní ọwọ́ rẹ̀ ní ọdún 1960. Ó ṣe àwọn ohun ọ̀ṣọ́ fún títà fún ìgbà díẹ̀ kí ó tó yí iṣẹ́rẹ̀ sí ìyàwòrán, gẹ́gẹ́ bí i àmọ̀ràn tí Uilli Beier àti Suzanne Wenger fun ní ọdún 1961. Ó máa ń fi bàbà, alumíníọ́ọ̀mù àti irin ṣe iṣé rẹ̀, ó sì máa ń fi irin rọ àwọn ẹranko lóríṣiríṣi. Wọ́n ṣàfihàn iṣé rẹ̀ ní IMF headquarters, àti ní Smithsonian Institution bákan náà.

### Ikú rẹ̀
Ó kú ní ọdún 1993.

### Àṣàyàn iṣẹ́ rẹ̀

* *Tree of Life*

## Àwọn ìtọ́kasí
Nengi Omuku

**Nengi Omuku** (tí wọ́n bí ní ọdún 1987) jẹ́ ayàwòrán, agbẹ́gilére àti oníṣẹ́-ọnà ọmọ orílẹ̀-èdè Naijiria.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí i ní ìlú Asaba,  Ìpínlẹ̀ Delta ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Omuku kẹ́kọ̀ọ́ gboyè B.A. àti M.A, ní Slade School of Fine Art, University College London.

## Àwọn iṣẹ́ rẹ̀

* *I can't feel my legs*, March 2012, oil on canvas, 220 x 160&nbsp;cm.
* *Botticelli*, April 2012, oil on canvas, 100 x 140&nbsp;cm.
* *Corkscrew* October 2014.
* *Room with a view,* 2020, oil on sanyan 130 x 190&nbsp;cm
* *What was lost*, 2020, oil on sanyan 208 x 243&nbsp;cm

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣé Nengi Omuku ti mu kí ó gba ẹ̀bùn ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ àti àmì-ẹ̀yẹ lọ́pọ̀lọpọ̀ títí kan àmì-ẹ̀yẹ British Council CHOGM, láti ọwọ́ Queen Elizabeth II kejì 

* 2012 Prankerd Jones Memorial Prize Awarded by University College London
* 2011 Nancy Balfour MA Scholarship Awarded by University College London
* 2003 Winner- British Council CHOGM art competition Awarded by Queen Elisabeth II

## Àwọn ìṣàfihàn rẹ̀

### Àdáṣe

* Kristin Hjellegjerde Gallery, Berlin (2021)
* Gathering, Kristin Hjellegjerde Gallery, London (2020)
* Stages of Collapse, September Gray, Atlanta (2017)
* A State of Mind, The Armory Show, New York (2016)
* A State of Mind, Omenka Gallery, Lagos (2015)
* To Figure an Encounter, Open The Gate, London (2011).

### Àjọṣe

* La Galerie, Contemporary art Center, Noisy-le-Sec (2021)
* All the Days and Nights, Kristin Hjellegjerde Gallery, London (2020)
* Untitled Art San Francisco, with Kristin Hjellegjerde Gallery, San Francisco (2020)
* 1-54 Contemporary African Art Fair, London (2019), Hospital Rooms, Griffin Gallery, London (2018)
* At work, Arthouse, Lagos (2018); ARTX,Lagos (2017)
* Commotion, 1:54, London (2017); Mapping Histories, Constructing Realities, ART15, London (2015)
* The Next 50 Years, Omenka Gallery, Lagos (2014)
* Jerwood Drawing Prize Exhibition, Jerwood Gallery, London (2012).
* Deep Cuts Last Measures, Stephen Lawrence Gallery, London (2011)
* Surplus to Requirements, Slade Research Center, London (2011)
* The Future of Contemporary Art, Lloyd Gill Gallery, Bristol (2010)
* Group Exhibition, Swiss Cottage Gallery, London (2010)
* Group Exhibition, Camden Art Gallery, London (2009)

## Àwọn ìtọ́kasí
Anne Landsman

**Anne Landsman (Ti a bi ni ọjọ́ kerinla osu kerin odun 1959)** jẹ́ òǹkọ̀wé. Wọ́n bíi ni Worcester, South Africa, ó jẹ́ ọmọ Dọ́kítà , ó sì jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́-gboye ni University of Cape Town ati Columbia University. O sise oluko títì di ọdún  2001, O tun tesiwaju ninu ise Olùkọ́ ní ile-eko The New School university ni New York, níbití ó  ń gbé pẹ̀lu ọkọ rẹ̀,  James Wagman tí ó sise  olùyàwòrán ilé, àti àwọn ọmọ rẹ̀.

Òun ni òǹkọ̀we àwọn ìwe wonyi *The Devil's Chimney* àti *The Rowing Lesson*. Ìwe àkọ́kọ́ rẹ̀ to súyọ lára ọ̀kan nínu àwọn ìtàn kúkurú tí ó ma ń tẹ̀ jáde sóri American Poetry Review; èkejì si farajọ ìtan-ìgbésí-ayé-ara-ẹni, tí ó ń sọ ìtan obìrin Jewish South African kan.

Àwọn ìwe rẹ̀ wà nínu àtẹ̀jáde ní orílẹ̀-èdè United Kingdom, Germany, South Africa, the Netherlands, Norway and Denmark, àti ní U.S pẹ̀lú. Ó tun ṣe àfikùn àròkọ sí Ìwé àkójọpọ̀ Touch, An Uncertain Inheritance àti The Honeymoon’s Over ó sì tun kọ̀we fún oríṣiríṣi òpó ìtẹ̀jáde bíi The Washington Post, The American Poetry Review, The Believer', The Guardian àti The Telegraph (UK). Ó tún kọ́ ni bí a tií n kọ̀wé ní Columbia University, Brooklyn College àti The New School for Social Research. Landsman wà lára ẹgbẹ́ ị̀gbị̀mọ̀ The Writers' Room ní New York City.

## Novels

* *The Devil’s Chimney* (1997) 
* *The Rowing Lesson* (2007) 

## Awards

* 2009 Sunday Times Fiction Prize,
* 2009 M-Net Literary Award
* PEN/Hemingway Award
* Janet Heidinger Kafka Prize
* Sami Rohr Prize for Jewish Literature (shortlisted)
* Harold U. Ribalow Prize (shortlisted)

## Àwọn Ìtọ́kasí
Lauren Liebenberg

**Lauren Liebenberg** (a bii ni ojo keta, osu ogun,odun 1972) jẹ́ òǹkọ̀we omo orile ede South Africa tí wọ́n bí sí Zimbabwe . Ìwe rẹ̀ àkọ́kọ́ ti akori re n je*The Voluptuous Delights of Peanut Butter and Jam* gba àmi ìdánimọ̀ ti Orange Prize for Fiction ní ọduń 2008.  Àwọn ìwé re tí ó kọ lẹ́yin ti akoko rẹ̀ ni;*The West Rand Jive Cats Boxing Club* àti *Cry Baby*, náà ni awon lameeto ti se agbeyewo re káàkiri àgbáyé.

## Ìpìlẹ̀
Wọ́n bí Liebenberg ni Rhodesia sugbon gegebi omode láti kékeré ni ó ti fi ilu Zimbabwe silẹ  lọ sí ilẹ olòmìnira ti South Africa; eléyìí tí wọ́n jọ pín ààlà  . Ó lọ sí Brescia House; èyi tí ó jẹ́ ilé-eko ijo Aguda fún àwọn obìrin ni Johannesburg. Lẹ́yìn tí ó kẹ́kọ̀ọ́-gboyè kín-ní ní University of South Africa,  ó gbé ní orílẹ̀-ède England fún ọdún díẹ̀, kí ó tó padà sí South Africa, níbití ó ti kẹ́kọ̀ọ́-gboyè ní ilé-ìwe akọ́nilókòòwò ti University of the Witwatersrand níbití ó ti gba ìwe-ẹ̀ri masita digiri (MBA). Ó ṣiṣẹ́ ni ilé-ìfowopamọ́ adánilókòwo;tí ó sì ṣe àtẹ̀jáde ní ẹ̀ka ètò ìṣúná owó, àti ị̀we atọ́ka tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́*The Electronic Financial Markets of the Future;* tí ó ṣe àtẹ̀jáde rẹ̀ ní ọdún 2002. 

Ìwe rẹ̀ àkọ́kọ́ *The Voluptuous Delights of Peanut Butter and Jam* tí ó jẹ́ lára ìrírí rẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi ọmọdé ní Rhodesia ni   ́ àkókò Rhodesian Bush War, gba ìfiyèsí púpọ̀ láti ọ̀dọ àwọn lámèétọ́ nígbàti wọ́n ṣe àtẹ̀jáde rẹ̀ ní ọdún 2008. *[[The Guardian]]* ṣe àpèjúwe rẹ̀ ni "ayanilẹ́nu lóòtọ́ " tí ó sì tẹ̀síwájú láti sọ pé "Rhodesia súyọ bíi ilẹ̀ tútù ní ojú ènìyaǹ kúrò nínu ayé òórùn wá... gẹ́gẹ́ bíi ọkàn rírọ̀ ọmọdé... tí kìí dánilẹ́jọ́ ... aláìlágbèé-sọ́kàn, amúnibínú tị́ ó ṣe àjèjì ... tí ó múnilọ́kàn".*[[Financial Times]]* ṣe àpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi "ìwe kín-ní ajọmárò tí ó sọ nípa àìlègbèra-ẹni níjà ọdọ́mọdé Áfírikà ní ilẹ̀ aláwọ̀-funfun.The Voluptuous Delights of Peanut Butter and Jam
Mike Omoighe

A bí **Michael Akhaine Osebhajimete Omoighe** tí ìnagijẹ sì ń jẹ́ Mike Omoighe, ní ọjọ́ kọọkànlá, oṣù keje (Agẹmọ) ọdún 1958, ó sì jáde láyé ní ọjọ́ kẹtàlélógún, oṣù kìn-ín-ní (Ṣẹrẹ) ọdún 2021. Ó jẹ oníṣẹ́ ọnà aláfọwọ́gbékalẹ̀ àti olùkọ́ iṣẹ́ ọnà aláfọwọ́gbékalẹ̀. a bí Mike ni ìlú Opoji Ekpoma ní ìpínlẹ̀ Ẹdó. Ó dàgbà sí ìpínlẹ̀ Èkó níbi tí ó ti lo ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbésé-ayé rẹ̀.

Omoighe lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gbogbonìṣe ti Yábàá (Yaba College of Technology) ní ọdún 1978, níbi tí ó ti gba àmì gboyè “ND”. Bákan náà ni ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gbogbonìṣe ti Auchi  (Auchi Polytechnic) ní 1980, tí ó s̀ gba oyè HND. Ó tẹ̀síwájú lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga Yunifáfiitì ti ìjọba àpapọ̀ ní ìpínlẹ̀ Èkó (University of Lagos) ní 1987, tí ó si, gboyè àbójútó ilé-ẹ̀kọ́ gbogbonìṣe (Certificate in Polytechnic Management (CPM) NBTE)), bákan náà ni ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ giga ti ìjọba àpapọ̀ ní Ìbàdàn (University of Ibadan) ní 1994, níbi tí ó ti gboyè ìjìnlẹ̀ nínú ìbánisọ̀rọ̀ ajẹmọ́-àwọ̀rán (Master's in Visual Arts Communication) Ó jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ ayàwòrán-an Bruce Onobrakpeya.

Láti ọdún 1986 títí ó fi di olóògbé, Omoighe jẹ́ olùkọ́ iṣé-ọnà aláfọwọ́gbékalẹ̀ ní ilé-ẹ̀kọ́ gbogbonìṣe ti Yábàá (Yaba College of Technology), tí ó sì di ipò olórí ẹ̀ka Ẹ̀kọ́ Fine Art, gíwá ilé-ẹ̀kọ́ ìṣe, ìyàwòrán àti àtẹ̀jáde (Dean of School of Art, Design and Printing), àti Gíwá alábòójútó ọrọ̀ tàwọn akẹ́kọ̀ọ́ (DeanStudent Affairs). Ilé-ẹ̀kọ́ gb ogbonìṣe Yábàá wà ní ile ní ìpínlẹ̀ Èkó, ní orílè-èdè Nàìjíríà. Bákan náà ló jẹ́ Ààrẹ International Association of Art Critics, AICA, ní orílè-èdè Nàjíríà.

Omoighe gbé Titi Omoighe tí òun náà jẹ́ ayàwòrán ní ìyàwó wọ́n sì bí ọmọ. Ó kú ní ọmọdún méjìlélọ́gọ́ta (62) ní ọjọ́ kẹtàlélógún, oṣù ṣẹrẹ ọdún 2021 (January 23, 2021), látàri àjàkálẹ̀ àrùn COVID-19).

## Iṣẹ́ rẹ̀ tó ṣàfihàn

* 1980: Auchi, Bendel State
* 1982: National Arts Theatre, Iganmu, Lagos
* 1983: Goethe-Institut, Lagos
* 1984: Italian Cultural Centre, Lagos
* 1984: *Scruples*, 28 Bode Thomas, Surulere, Lagos
* 1988: Italian Cultural Centre, Lagos
* 1990: Alliance Francaise, Kano; *Journey Through Savannah*, Didi Museum, Lagos
* 1993: *Emotion*, National Museum, Onikan, Lagos
* 1996: *Beijing Series* - Chevron Lekki Lagos
* 1996/1997: Jacinta's Place, Probyn Street Ikoyi Lagos (Salon)
* 2000: *Survival Romance*, National Gallery of Art, Iganmu, Lagos
* 2005: *Seasons and Chain of Coincidences*, National Museum, Lagos

## Àwọn ìtọ́kasí
Lillian Echelon Mbadiwe

**Lillian Echelon Mbadiwe** jẹ́ òṣèrébìnrin, àti oníṣòwò tó gbajúgbajà nínú iṣẹ́ fíìmù ṣíṣé látàri fíìmù rẹ̀, tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ Black rose.

## Àtòjọ àwọn fíìmù rẹ̀

* Break The Silence
* Breaking Chain
* Black Rose
* Lily’s New Friend
* Living Nightmares
* Seminarian In Love
* Laurie
* Love Unusual
* The Debt
* Flipside
* Yahoo+

## Àmì-ẹ̀yẹ àti yíyàn fún àmì-ẹ̀yẹ
Wọ́n yàn án fún àmì-ẹ̀yẹ òṣèrébìnrin tó dára jù lọ ní AMVCA, ti ọdún 2018.

Àmì-ẹ̀yẹ Golden Discovery Actor ní Gold Movie Award

Àmì-ẹ̀yẹ Golden Actress fún dírámà ní Gold Movie Award Africa.

## Àwọn ìtọ́kasí
Queen Moremi: The Musical

***Queen Moremi: The Musical*** jẹ́ fíìmù ilẹ̀ Nàìjíríà ti ọdún 2018 tó dá lórí Mọ́remí Àjàsoro tí sẹ́ńtúrì kejìlá. Bolanle Austern-Peters Productions àti House of Oduduwa ló ṣe àgbéjáde fíìmù yìí, tí olùdarí eré sì jẹ́ Bolanle Austen-Peters, tí Joseph Umoibum ló sì ṣe é. Kehinde Oritinehin ló kọ orin náà.

## Ìgbéjáde
Èrò nípa fíìmù yìí wáyé ní December 2017. Ọmọọbabìnrin  Ronke Ademiluyi ló tọ Austern-Peters láti jẹ́ olùarí fíìmù náà. 

Paolo Sisiano àti Justin Ezirin ló darí ijó inú eré náà. House of Emisara ló sì pèsè ohun-ẹ̀ṣọ́ tí wọ́n lò.

Ìṣàfihàn àkọ́kọ́ wáyé ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù kejìlá, ọdún 2018, títí wọ ọjọ́ kejì osù kìíní, ọdún 2019 ní Terra Kulture Arena, ní Victoria Island.

Ní oṣù kẹrin, ọdún 2019, wọ́n ṣàfihàn ẹ̀yà mìíràn ní Èkó, láti ọjọ́ kẹjìdínlógún oṣù kẹrin wọ ọjọ́ karùn-ún oṣù karùn-ún ọdún 2019 bákan náà. Wọ́n tún ṣàfihàn eré náà ní ẹlẹ́ẹ̀kẹta ní oṣù kejìlá láti ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù kejìlá ọdún 2019 wọ ọjọ́ kejì oṣù kìíní ọdún 2020.

## Ìsọníṣókí
Ìtàn Moremi tó fìgbà kan jẹ́ olorì ilẹ̀ Yorùbá tó gba àwọn ará Ilé-Ifẹ̀ lọ́wọ́ àwọn Ugbo tó kó wọ́n lẹ́rú ni eré náà dá lórí. Ó déjèé pẹ̀lú òrìṣàbìnrin ti odò Esinmirin láti lè ṣẹ́gun awọn ọ̀tá wọn. Ọwọ́ àwọn Ugbo tẹ̀ ẹ́, ó sì mọ àṣírí wọn kí ó tó padà lọ sí Ilé-Ifẹ̀. Ó darí ogun láti dokú ìjà kọ àwọn Ugbo, ó sì borí wọn. Esinmirin bẹ Moremi wò, ó sì bèrè fún "ohun tó ṣe pàtàkì si jù lọ".

## Àwọn akópa

## Àwọn ìtọ́kasí
Aroko Alarinyanjiyan

**Àròko Alárínyànjiyàn** jẹ àròkọ tí a máa ń ṣe fàmi-ń-fà lóri kókó ọ̀rọ̀ kan; yálà láti ṣègbè lẹ́yìn rẹ̀ tàbí takò ọ́.

Ọmọbìnrin dára ju ọmọkùnrin lọ.

Iṣẹ́ àgbẹ́ dára ju iṣẹ́ olùkọ́ lọ.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Àròkọ Oníròyin

#### '''Àròkọ Oníròyìn'''
Àròkọ Oníròyìn jẹ́ àròkọ tí a fi  ń ròyìn ìṣẹ̀lẹ̀ kan tí ó sojú ẹni tàbí èyí tí wọ́n sọ fún ni, Ṣé Yorùbá bọ̀ wọ́n ni  ohun tó ṣojú ẹni kì í sẹ̀yìn ẹni bẹ́ẹ̀ ni ìròyìn kò  tó àfojúba, ẹni tí ó dé ibẹ̀ ló lè sọ. 

### Àpẹẹrẹ Àròkọ Oníròyìn

* Ọdún iléyá tí ó wáyé ní ọdún yìí

* Bí mo ṣe lo ìsinmi  mi tí ó kọjá
* Ọjà alẹ́ ní ìlú mi

Ètò lẹrù igi, ó ṣe pàtàkì nígbà tí a bá ń kọ àròkọ oníròyìn, a gbọ́dọ̀ ròyìn nǹkan náà tàbí ṣe àpejúwe ohun tí à ń ròyìn ní ọ̀nà tí ó jẹ́ pé ẹni tí kò rí ohun nǹkan náà yóò fi fi ojú ya àwòrán ohun tí à n sọ nípa rẹ̀   

A kò gbọ̀dọ̀ ṣe àfikún tàbí àyọ̀kù ìṣẹ̀lẹ̀ tí a n ṣe ìròyìn   

rẹ̀ .

## Àwọn ìtọ́kasí
Aroko onisorongbesi

**Àròkọ onísọ̀rọ̀ngbèsì**''  

Àròkọ onísọ̀rọ̀ngbèsì ni àròkọ tí a fi ń ṣe ìtàkueọ̀sọ láàrín ènìyàn méjì tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ.

### Àbùdá Àròkọ ònísọ̀rọ̀ngbèsì

* O maa n  ni akopa bii ere ori itage
* Oro enu akopa kookan maa n han ni iwaju oruko won
* Iso bee ko gbodo gun ju, ko si se 
* regi
* Oro erin ati awada kii gbeyin, a si gbodo ye ra fun awada ako
* Isesi won ni a maa n fi sinu ani akanmo olofo ()
* Bí àpẹẹrẹ Won sese gbe oga titun kan de si ile-iwe re, ko iforo-jomi-tooro oro to waye laarin akekoo meji lori oga titun yii sile

#### Awon itokasi
Alo apamo

Alo apamo ni irufe alo ti o ni ibere ati idahun oju ese ninu.

### Apeere Alo Apamo

* Yara kotopo kan kiki egun ........ idahun    Enu
* Ile afinju kiki egbin.............idahun   Ibepe
* Awe obi kan a je de oyo.......idahun   Ahon
* Oruku bi igba omo, gbogbo won lo le tiroo.......Idahun     ewa
* Okun n ho ge, Osa n ho gee, Omo buruku kori bo o.......idahun    Orogun. 

#### Alaye siwaju sii;
Alo je ere ti wopo laarin awon omode, ere osupa si ni pelu, awon omode maa n kora jo lale lati se ere yii lati dekun ere asekudorogbo, won a kora won lo sile agba to gbo aloo yanranyan lati gbo alo loore-koore lojo ro. eyi ko tumo si pe omode ko le saaju alo pipa, ni won se n powe pe "omode ti yoo je asamu ati kekere ni yoo ti maa senu samu-samu" eyi n safihan igboya han lara irufe omo ti o ba n saaju alo pipa laarin awon akegbe re yooku.

Awon itokasi
Irenije

**Ìrẹ́nijẹ** ni Ìgbésè fifún àwọn ọ̀wọ́ ènìyàn kan ní agbára láti lè gba agbára, láti fẹ̀tọ́ àwọn mìíràn dùn wọ́n, láti lè pa àwọn mìíràn lẹ́nu mọ́ àti làti lè gàba lé àwọn ọ̀wọ́ ènìyàn mìíràn. Oríkì  yìí fihàn pé àwọn arẹ́nijẹ ni agbára èyí tí àwọn tí wọ́n ń hùwà ìrẹ́nijẹ sí kò ní, agbára yìí ni ó sì ń fún wọn ní àǹfàní láti ṣe bí wọ́n ti fẹ́ lórí àwọn tí wọn kò ní. Ohun kóhun tí ó bá ti lè mú ẹ̀dùn ọkàn bá ènìyàn kan láti ọ̀dọ̀ ẹlòmíràn, pàápàá tí kò bá kí ń ṣe ìjìyà ẹ̀ṣẹ̀ àmọ̀ọ́mọ̀ dá, ìrẹ́nijẹ ni.

### Àwọn tí ọ̀nà tí ìrẹ́nijẹ lè gbà wáyé
* **Ìrẹ́nijẹ Gẹ́gẹ́ bí Ọlọ́dani:** irúfẹ́ ìrẹ́nijẹ yìí ni èyí tí ènìyàn kọ̀ọ̀kan kópa nínú rẹ̀ nípa lílo ọwọ́ agbára lórí ẹlòmìíràn, ṣíṣe ojúṣàájú tàbí ìfẹjọ́ṣègbè.

* **Ìrẹ́nijẹ Láàárín Ọ̀wọ̀ọ́:** irúfẹ́ ìrẹ́nijẹ yìí máa wáyé láàárín ọ̀wọ̀ọ́, nígbà tí àwọn kan nínú ọ̀wọ̀ọ́ náà bá fi ara wọn sọ̀kan tí wọ́n sì ń dẹ́yẹ sí àwọ́n kan nínú ọ̀wọ̀ọ́ kan náà.

* **Ìfọgbọ́n Ẹ̀wẹ́ Hùwà Ìrẹ́nijẹ:** irúfẹ́ ìrẹ́nijẹ yìí máa wáyé ní àwọn iléeṣẹ́ tàbí àjọ tí ó ní àgbékalẹ̀ ajẹmọ́-òfin. Irúfẹ́ àwọn àwọn yìí ní àbùdá ṣíṣe àǹfàní fún àwọn kan àti ṣíṣe ìrẹ́nijẹ fún àwọn mìíràn

* **Ìrẹnijẹ Ajẹmọ́-àṣà:** ìrẹ́nijẹ ajẹmọ́-àṣà ni irúfẹ́ ìrẹ́nijẹ tí ó máa wáyé láti ara títẹ àṣà, ìṣe àti èdè àwọn ẹ̀yà míràn mọ́lẹ̀ tàbi bíbẹnu àtẹ́ lu àṣà àwọn ẹ̀yàn mìíràn. Bí àpẹẹrẹ  nígbà tí a bá pe èdè àbínibí ọmọ fun ní fànákúlà pé kí ó máà sọ ọ́, ìrẹ́nijẹ ajẹmọ́-àṣà ni èyí jẹ́.  

#### Àwọn ìtọ́kasí
Eye okin

**Ẹyẹ Ọ̀kín** jẹ́ ọlọ́jà láàrin àwọn ẹyẹ. Ó jẹ́ arẹwà ẹyẹ pẹ̀lú oríṣìíríṣìí ìyẹ́ aláràǹbarà ní ara rẹ̀. Ó jẹ́ ẹyẹ tí ó máa ń rìn ní orí ilẹ̀ bẹ́ẹ̀ ni kì í sááàbá fò bí àwọn ẹyẹ yòókù. Takotabo ni ẹyẹ ọ̀kín. Kò sí ẹni tí yóò rí ẹyẹ ọ̀kín tí kò ní fẹ́ràn rẹ̀ nítorí ẹ̀bùn ẹwà tí Elédùá fi jíǹkí rẹ̀ láàrin ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹyẹ.
Unbreakable (fíìmù Nollywood)

**Unbreakable** jẹ́ fíìmù ajẹmọ́fẹ̀ẹ́ ti orílẹ̀-èdẹ̀ Nàìjíríà tó dá lórí    baálé ilé kan tó ní láti kojú ìṣòro ààrùn ọpọlọ ti ìyàwó àṣẹ̀ṣẹ̀fẹ́ rẹ̀. Buky Campbell ló ṣàgbéjáde fíìmù yìí, tí olùdarí rẹ̀ sì jẹ́ Ben Chiadika, Sola Osofisan ló sì kọ ọ́. Oṣù kẹwàá ọdún 2018 ni wọ́n ya fíìmù yìí ní ìlú Èkó.

## Àwọn akópa
OC Ukeje bí i Chidi

Arese Emokpae bí i Ikepo

Yinka Davies bí i Receptionist

John Dumelo bí i Mike

Wendy Lawal bí i Kunle

Uche Mac-Auley bí i Dr Tebowei

Bimbo Manuel bí i Damola

Richard Mofe-Damijo bí i General

## Ìtàn ní ṣókí
Ìgbéyàwó Chidi àti Ikepo jẹ́ èyí tó ní arinrin lọ́pọlọpọ̀, wọ́n sì gbáradì aĺti bẹ̀rẹ̀ ayé wọn gẹ́gẹ́ bí i lọ́kọ láya. Ní ọjọ́ àkọ́kọ́ ní ibiṣẹ́, lẹ́yìn ọ́nimuùnù wọn, Chidi rí  fọ́nrán ìyàwó tí ó fi sílẹ̀ kó tó kúrò ní ilé, ní ojú títì tó ń rìn lọ, tó sì ń sọ oríṣiríṣi lẹ́nu.

## Àwọn ìtọ́kasí
Izu Ojukwu

**Izu Ojukwu** jẹ́ olùdarí fíìmù ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ní ọdún 2007, ó gba àmì-ẹ̀yẹ fún ìsọ̀rí *Olùdarí tó dára jù lọ* fún fíìmù *Sitanda*, ní àyẹyẹ ọlọ́dún kẹta ti Africa Movie Academu Award. Àmì-ẹ̀yẹ mẹ́sàn-án ni wọ́n yàn án fún, àmọ́ ó márùn-ún ló gbà níbi ayẹyẹ náà.

## Filmography ti a yan (gẹgẹbi oludari)

* *Amina (2021)*
* *Power of One* (2018)
* *76* (2016)
* *Alero's Symphony* (2010)
* *The Child* (2009)
* *Nnenda* (2009)
* *Distance Between* (2008)
* *Cindy's Note* (2008)
* White Waters (2007)
* *Laviva* (2007)
* *Sitanda* (2006)
** 3rd Africa Movie Academy Awards 2007 fun Oludari Dara julọ 
* *GL 1 & 2* (2005)
* *Across the Niger* (2003)
* *Moving Train* (2003)
* *Battle of Love*(2003)
* *Desperadoes 1 & 2* (2001)
* *Eleventh Hour*(2001)
* *Love Boat* (2001)
* The World is Mine (2001)
* *Showdown*(2000)
* *Iva* (1999)
* *Icabod* (1993)

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Arese Emokpae

**Agharese Emokpae** (tí wọ́n bí ní January 13, 1988) tí wọ́n mọ̀ sí **A'rese** jẹ́ òṣèrébìnrin, akọrin àti òǹkàtàn ọmọ Nàìjíríà. Ó di gbajúmọ̀ nígbà tí ó kópa nínú fíìmù Bolanle Austen-Peters' Terra Kulture, tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ *Wakaa: The Musical*, èyí sì mu kópa nínú ìdíje *[[The Voice Nigeria]],* tó sì jáwé olúborí. Ní ọdún 2017 ó di gbajúgbajà fún ìkópa rẹ̀ bí i Senami Minasu nínú fíìmù Africa Magic tí àkọ́lé rẹ̀ ń jé *Jemeji*. Lọ́dún yẹn náà ni ó ṣe àgbéjáde orin rẹ̀ àkọ́kọ́, tó pè ní "Uwe No".

## Ìpìlẹ̀ rẹ̀
Inú iṣẹ́-ọnà ni wọ́n bí A'rese sí. Bàbá-bàbá rẹ̀ ni gbajúgbajà ayàwòrán àti agbẹ́gilére tí orúkọ rè ń jẹ́ Erhabor Emokpae.

## Ètò-ẹ̀kọ́
A'rese lọ ilé-ìwé Washington and Lee University níbi tí ó tí kúndùn orin kíkọ àti ijó. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè Bachelor of Arts nínú ẹ̀kọ́ Visual Art, tó sì dojú lé Printmaking. Lẹ́yìn tí ó kópa gẹ́gẹ́ bí i "Velma Kelly" nínú fíìmù Broadway musical *Chicago,* ó pinnu láti tẹ̀síwájú nínú iṣẹ́ eré-ṣíṣe. Láti ìgbà tó kẹ́kọ̀ọ́ jáde ní ọdún 2010 ni ó ti mú iṣẹ́ yìí gẹ́gẹ́ bí èyí tó yàn.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Emokpae bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ ní Chicago, Illinois. Púpọl lára àwọn ẹ̀dá-ìtàn tó ṣe ní tíátà náà ni The Fairy Godmama nínú fíìmù *The Other Cinderella* àti Mya nínú *One Name Only.* Lẹ́yìn tó ṣiṣẹ́ níbẹ̀ fún ọdún mẹ́ta, ó pinnu láti kó wá́ sí Èkó, ní Nàìjíríà láti wà ṣe iṣẹ̀ náà ni pẹrẹu.

Ní ọdún 2014, ó kópa nínú àgbéjáde BAP, ìyẹn *Saro: the Musical 2.* Ó tún farahàn gẹ́gẹ́ bí i Kike Johnson nínú fíìmù àwọn BAP/Terra Kulture stable, ìyẹn *Wakaa: The Musical**.*

Ní ọdún 2016, Emokpae gbìyànjú láti kópa nínú ètò *[[The Voice Nigeria]].* Lára àwọn orin tó kọ ní Skyfall àti Hallelujah. Ó gbégbá orókè pẹ̀lú Chike.

Lẹ́yìn àṣeyọrí yìí, Emokpae tọwọ́ bọ̀wé pẹ̀lú Universal Music Group; níbi tí ó ti ṣá̀gbéjáde orin rẹ̀ àkọ́kọ́, ìyẹn Uwe No.

Ní ọdún 2017, ó kópa nínú fíìmù Jemeji gẹ́gẹ́ bí i Senami Minasu. Ó sì tún kópa nínú fíìmù EbonyLife TV kan, ìyẹn "MMM".
## Àwọn fíìmù rẹ̀

### Orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán

### Tíátà

## Àwọn orin rẹ̀

### Àdákọ

### Àjọṣepọ̀

## Àmì-ẹ̀yẹ

## Àwọn ìtọ́kasí
OC Ukeje

**Okechukwu Ukeje**, tí àọn ènìyàn tún mọ̀ sí **OC Ukeje** jé òṣèrékùnrin ilẹ̀ Nàìjíríà,àti olórin. Ó di gbajúmọ̀ lẹ́yìn tó gba àmì-ẹ̀yẹ ti Amstel Malta Box Office (AMBO). Ó ti gba ọ̀pọlọpọ̀ àmì-ẹ̀yẹ bí i Africa Movie Academy Awards, Africa Magic Viewers Choice Awards, Nollywood Movies Awards, Best of Nollywood Awards, Nigeria Entertainment Awards àti Golden Icons Academy Movie Awards. Ó sì ti kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù àgbéléwò lóríṣịríṣi tó ti gba ọ̀pọ̀ àmì-ẹ̀yẹ, bí i *[[Two Brides and a Baby]]*, *[[Hoodrush]]*, *[[Alan Poza]]*, *[[Confusion Na Wa]]* àti *[[Half of a Yellow Sun (film)|Half of a Yellow Sun]]*.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
Okechukwu Ukeje wá láti ìlú Umuahia, ní Ipinle Abia, àmọ́ Ìpínlẹ̀ Èkó ní Nàìjíríà ni wọ́n bi sí tó sì dàgbà sí. Òun ni ọmọ kejì láàárín àwọn ọmọ mẹ́ta ti òbí rẹ̀ bí.

## Iṣẹ́ tó yàn láàyò
Ilé-ìwé Federal Government College Ijanikin, ní Ojo, ní Eko ni ó lọ. Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ eré-ṣíṣe nígbà tó wà ní ọdún kìíní ní University of Lagos, Yaba, pẹ̀lú eré orí-ìtàgé kan. Ó tẹ̀síwájú láti ṣe iṣẹ́ orin kíkọ àti eré-ṣíṣe, àmọ́ eré orí-ìtàgé ló fi bẹ̀rẹ̀, ó sì ṣe é fún ọdún mẹ́rin àkọ́kọ́ kí ó tó gba àmì-ẹ̀yẹ ti ètò *Amstel Malta Box Office* (AMBO). Ìfarahàn àkọ́kọ́ rẹ̀ lórí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán wáyé nínú fíìmù *[[White Waters]]* (2007) pẹ̀lú Joke Silva àti Rita Dominic. Izu Ojukwu sì ni olùarí erẹ́ náá. Ó gba àmì-ẹ̀yẹ Africa Movie Academy Awards (AMAA) fún òṣèrékùnrin tó dára jù lọ ní ọdún 2008, àti City People's Award fún Best New Act (2010).

Kò dẹ́kun orin kíkọ. Ó ṣịṣẹ́ pẹ̀lú àwọn olórin mìíràn ní Nàìjíríà. Ó ti kópa nínú ọ̀pọ̀ fíìmù àti ètò orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán láàárín ọdún 2008 àti 2012.

## Ìgbésí ayé ara ẹni
Ukeje ń gbé ní Eko, ní Nàìjíríà. Arábìnrin Senami Ibukunoluwa Togonu-Bickersteth ni ó ṣe ìgbéyàwó pẹ̀lú ní 8 November 2014.
## Àtòjọ àwọn fíìmù rẹ̀

## Àmì-ẹ̀yẹ

## Àwọn ìtọ́kasí
Yinka Davies

**Yinka Davies** (tí a bí ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù keje, ọdún 1970) jẹ́ olórin, oníjó, akọ-orin-kalẹ̀ àti adájọ́ ètò olórin ti *Nigerian Idol*, ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Yinka ti wà nínú ilé-iṣẹ́ ìdárayá fún bí i ọdún méjìdínlọ́gbọ̀n.

## Ìpìlẹ̀ rẹ̀
**Bàbá rẹ̀** – Ọmọ Benin Republic/ ìran Líṣàbí ti ìlú Sierra Leonetó kó wá sí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà nítorí ọmọ Nàìjíríà ni.

**Ìyá rẹ̀** – ó wá láti ìlú Ìkòròdú, ní Ìpínlẹ̀ Èkó.

**Ìyá-ìyá rẹ̀** -  Ó wá láti ìdílé ọlọ́ba ní ìlú Sagamu.

Àwọn ìdílé tó ti wá yìí nípa lórí àwọn orin tó máa ń kọ. Ó rántí pé bàbá rẹ̀ ní dùrù. Ó sì dàgbà sí fífẹ́ràn orin Sam Cooke, Johnny Cash, Elvis àti Jimmy Dean, nítorí àwọn orin yìí ni bàbá rẹ̀ máa ń gbọ́.

Bí Davies ṣe ń dàgbà, rédíò ní ilé ìyá-ìyá rẹ̀ máa ń wà ní Radio Lagos, èyí tó máa kọ orin ilẹ̀ Afica lóríṣiríṣi, bí i orin Manu Dibango (Cameroun - Makossa), Mmaman Shatta (traditional Northern Nigerian musician), Dan Maria Jos (Northern Nigeria), Orlando Julius (southern Nigeria - highlife), Hadjia Funtua (northern Nigeria), Victor Uwaifo (southern Nigeria - Joromi), Fela (southern Nigeria - Afrobeat) àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

## Àtòjọ àwọn orin rẹ̀

### Àwo orin

* * work * (1998
* *Emi n’lo* (2002)
* *Black Chiffon* (2010)

### Orin àbákọ

* *I want to praise* (Florocka)
* Lagbaja
* Fatai Rolling Dollar
* Alhaji Sikiru Ayinde Barrister 

### Àwọn àgbéjáde rẹ̀ tó gbajúmọ̀

* Alex O's Background Vocalist (1990-1992)
* World Music Day Organised by Alliance Francaise (1995 till date)
* Emi Nlo Album Listening by Carl Raccah (2000)
* Yinka Davies in Concert with *5 & 6* Band at the Alliance Francaise Lagos Nigeria (2013, 2014, 2016)
* Jazzville 7th Anniversary concert under direction of Elder Steve Rhodes
* 1999-2002 – she was the resident act at the Nicon Nuga Hilton Hotel in the Nigerian capital city of Abuja.
* 2006 performed with Tony Allen at The Cave during the release of his record Lagos No Shaking.
* African Film Festival Tour - Milan, Tunis, organised by The Goethe Institute.
* Black Chiffon Album Launch (2011)
* Nigerian Idol Judge (2011, 2012, 2013, 2014, 2016)
* Ajumogobia Science Foundation Concerts (2005-2015)
* African Music Festival - London (2015)
* Lagos State Jazz Festival (2016, 2017, 2018)
* Calabar State Jazz Festival (2017)
* Jazz at The United States Consulate's Residence (2015....)

## Tíátà àti orí-ìtàgé

* Things Fall Apart directed by Bassey Effiong (1988)
* Lion and The Jewel directed by Bassey Effiong (1988)
* Contemporary Dance Troup led by Elizabeth Hammond (1988–90)
* Wind vs Polygamy directed by Sam Loco Efe (1989)
* Kakaki Concert: directed by Ben Tomoloju (1990)
* Death and The King's Horseman directed by Bayo Oduneye (1990)
* Greener Grass directed by Niji Akanni and Bakare (1990)
* Irara Alagbe directed by Felix Okolo (1992)
* Mekunu Melody by Felix Okolo (1992)
* Area Boy by Felix Okolo (1993)

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ tó gbà

* FAME music&#x2014;Upcoming artiste of the year, 1992
* Nigeria Music Award (NMA)&#x2014;Voice of the Decade, 2007.

## Àwọn ìtọ́kasí
John Dumelo

**John Dumelo** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹta oṣù kejì, ọdún 1984) jẹ́ òṣèrékùnrin àti olóṣèlú ilẹ̀ Ghana. Ní ọjọ́ kìíní oṣù kẹrin ọdún 2014, ó di ọmọ orílẹ̀-èdè Ghana àkọ́kọ́ tó máa ní ìféràn mílíọ́ọ̀nù kan lórí Facebook. Àwọn òbí rẹ̀ ni Mr. John Dumelo, tó jẹ́ onímọ̀-ẹ̀rọ, àti Mrs. Antoinette Dumelo, tó ń ṣịṣẹ́ pẹ̀lú customs.

## Ìbẹ̀rèpẹ̀pẹ̀ ayé àti ẹ̀kọ́ rẹ̀
Ìlú Ghana ni wọ́n bí Dumelo sí, ó sì lọ ilé-ìwé Christ the King ní Accra.

Bákan náà ni ó lọ sí Achimota School, ó sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ-ẹgbẹ́ eléré orí-ìtàgé, tí ó sì gba ọ̀pọ̀lọpọl àmì-ẹ̀yẹ Fliers Guy ní Mo-TOWN. Ó tẹ̀síwájú láti gboyè ẹ̀kọ́ nínú ìmọ̀ Civil Engineering ní Kwame Nkrumah University of Science and Technology. Ó díje dupò "Mr University", ó sì gbà á ní KNUST. Lẹ́yìn náà ni ó lọ sí ilé-ìwé GIMPA láti lọ kẹ́kọ̀ọ́ nípa Public Service àti Governance. Ó bẹ̀rè eré-ṣiṣe ní ọdún 1990 wọ ọdún 1991, pẹ̀lú fíìmù *[[Baby Thief]]* lásìkò tó wà ní ilé-ìwé Christ the King, tí wọ́n sì san 20 thousand old Ghana Cedis (currently 2 Ghana Cedis) nígbà tó wà ní ọmọdún méje.
## Àwọn fíìmù rẹ̀
Ó ti kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù bí i:
**4Play*
*40 Looks Good on You
**A Northern Affair* (2014)
**Adams Apples film series* (2011–2012)
**A Private Storm* (2010)
**A Night with Her*
**After the Wedding*
**Black Men Rock* (2018)
**Blackmoney* (2012)
**Beautiful Ruins*  (2016)
**Baby Thief* (1991)
**Blind Lust*
**Chelsea*
**Suncity*
**Crime Suspect*
**Double Cross*   (2014)
**End of Mirror of Life* (2011)
**End of Brides War*
**End of the Maidens*
**Final Innocent Sin*
**Ghetto Queen*
**Gold Not Silver*
**Hearts of men* (2009)
**Hero*
**Holy Secret*
**Humble Hero*
**Hunted House*
**If God Be for Us* (2016)
**Letters to my Mother*
**Love Alone*
**Love or Something Like That* (2014)
**Marriage Planner*
**Mirror of Life*
**Men in Love* (2010)
**My Fantasy*
**Never Again*
**One Night in Vegas*
**One in a Million*
**Of Sentimental Value*
**Queens Pride*
**Single Six*
**Single, Married and Complicated*
**Secret Shadows*
**Tales Of Nazir – The Movie"*
**The Game* (2010)
**The King is Mine*
**The Maidens*
**The Perfect Picture*
**The Perfect Picture - Ten Years Later*
**The Prince Bride*
**The Snake Boy*
**The Supremo*
**Ties that Bind*
**To Love a Prince*
## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ

## Àwọn ìtọ́kasí
Oscar Ukonu

**Oscar Ukonu**  (tí wọ́n bí ní ọdún 1993) jẹ́ ayàwòrán ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tó ń gbé ní Ìpínlẹ̀ Èkó. Ó gbajúmọ̀ fún àwọn àwòrán rẹ̀ tó máa ń jọ òótọ́.
## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Ukonu ní ọdún 1993. Ó bẹ̀rẹ̀ sí ní ya àwòrán nígbà tó wà ní ọmọdún mẹ́sàn-án. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nípa ìmọ̀ architecture ní Federal Polytechnic ní Nekede, Nàìjíríà.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Lásìkò tó ń kẹ́kọ̀ọ́ nípa architecture, ó ya ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwòrán pẹ̀lú pẹ́ńsù àti íǹkì láti ṣe idasile sítáì rẹ̀. Ní ọdún 2014, ó yan gègé ballpoint fún àwọn àwòrán rẹ̀. Wọ́n máa ń pe iṣẹ́ rẹ̀ ní hyperrealism àti Afrorealism. 

Iṣẹ́ kan lè gbà á tó ọ̀sẹ̀ mẹ́fà, tí ó sì máa lò tó gègé mẹ́wàá. Ní ọdún 

In 2iṣẹ́ rẹ̀, ìyẹn sion *Bluewà ní ipò kẹfà ní ìdíje* h in Sociétition.

## Àwọn ìtọ́kasí
Fola David

**Adefemi Gbadamosi** (tí a bí ní ọjọ́ karùn-ún oṣù Kẹsán ọdún 1993) tí a mọ̀ ni **Fola David**, jẹ dókítà ilé-ìwòsan ní orílè-èdè  Naàìjíríà tí ó ṣe ìlọ́po méjì bi oṣere wiwo ati hyper-realism.   

## Àwọn iṣẹ
Ó ṣe kikun kikun èyí ti o jẹ pẹlu kikun eniyan lori ipele lakoko ti kanfasi ti wa ni oke tabi nyi.   

Ò tí ṣiṣẹ́ ní orí í canvas fún  Ooni of Ife Adeyeye Enitan Ogunwusi, Patoranking, Trey Songz, Wale, Keri Hilson, R-kelly, Jidenna, 2face, Iyanya, Dj Jimmy Jatt, Alibaba among others. 

Láti ṣe ìpolongo ìtakò sí àwọn àwùjọ ti stereotypes awọn rudurudu awọ ara awọn iṣẹ rẹ ni wiwa awọn ailagbara awọ bi wrinkles, vitiligo, freckles, awọn ami isan, ichthyosis ati awọn ipo awọ miiran. Ó pe àkíyèsí lórí àwọn ọ̀ràn tí ìṣòògùn nípasẹ̀ Fola David Foundation.    

## Ẹ̀kọ́
Ó gba oyè ní orí ẹ̀kọ́ ti ìṣegùn àti Iṣẹ abẹ láti  College of Medicine, University of Lagos . 

## Ìdánimọ̀
A yàn án fún Ẹbun Ọjọ iwaju Awọn ẹbun Africa Fún Ìṣe & Asa ni ọdún 2017.   Ó tún sọ̀rọ̀ ni TEDxBellsTech ni Ile-ẹkọ gíga Bells ni ọdún 2018. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1993
Folakunle Oshun

..Folakunle Oshun ( Tí wọ́n bí ní ọdún 1984 ní Ìpínlẹ̀ Ìbàdàn) jẹ́ Oníṣẹ́ọna amọ_ère , Agbẹ́giléré ní Orílẹ̀_ èdè  Nàìjíríà. 

Òun ni Olùdásílẹ̀ àti Olùdarí Lagos Biennal, Àjọ tí ó pèsè àyè fún ìfọ̀rọ̀wọ́rọ̀ àti ìdàgbàsókè tí iṣẹ́onà Áfíríkà.  Àwọn iṣẹ́ ọnà Oshun ti perí ní ọpọ ìgbà nílẹ̀ yìí àti lókè òkun. 

## Early life and education
.Ìbẹ̀rẹ̀ ayé rẹ àti Ẹ̀kọ́ = Folakunle Oshun jẹ́ ọmọ tí wọ́n bí tí ó sì dàgbà ní ìpínlè Ọ̀yọ́ ní ìlú Ìbàdàn, ní orílè èdè Nàìjíríà. Ó lọ sí ilé Ẹ̀kó gíga University of Lagos, ibi tí ó ti kọ́ ẹ̀kọ́ gboyè nínú B.A Fine Arts(2004_2007) àti M.A ní Art History (2008_2012). Guardian Nigerian News_Nigeria and World News Language.

## Ìṣàfihan iṣẹ́_ Ọnà
Selected curatorial:

* *Afrique 2020 season* in France 2021
* *Look at This* Pinakothek der Moderne, Munich 2021.
* *Museum of Hope,*  Berliner Dom 2021
* *<nowiki/>'How to Build a Lagoon With Just A Bottle of Wine?*' *Lagos* *Biennial*, Lagos (Nigeria) 2019.
* *Living on the Edge, Lagos Biennial*, Lagos 2017.
*
*

## Àwọn Ìtọ́kasí

* *Dak’art 2016*
Emmanuel Eni

thumb|Emmanuel Eni
**Emmanuel Eni tí a mọ̀ sí Blackman ni European Kitchen** ni a bí ní ọdún 1967.  Ó jẹ́ olórin àti akéwì orílẹ̀-èdè Jamaní tí a bí sí Nàìjíríà. A mọ̀ ọ́n bí i olùyàwòrán, agbẹ́gilére, olórin, àti akéwì. Iléeṣẹ́ ìwé ìròyìn THE NATION ṣàpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn ayàwòrán tó tayọ, lọ́lá jùlọ lágbàáyé. Láìpẹ́, Forbes ṣe àfihàn rẹ̀ bí i ọ̀kan lára àwọn oníṣẹ́-ọnà tó gbajúmọ̀ àti tó lókìkí jùlọ̀ ní ọdún 2020. Eni Emmanuel, tí ó jẹ́ olókìkí fún ọkàn àìníbẹ̀rù rẹ̀, wíwá-ọkàn, iṣẹ́-ọnà ìmọ̀-ìjìnlẹ̀, ni a ṣe àpèjúwe bí i àmì ti ìpín tí kò wọ́pọ̀ https://thenationonlineng.net/how-germany-based-nigerian-artist-turned-lockdown-to-creative-forge / .   

## Ìgbésíayé e rẹ̀
A bí Emmanuel Eni ní ọdún 1967 ni ìlú Igbanke ní orílèdè Nàìjíríà. Ó kọ́ nípa iṣẹ́-ọnà ní ilé-ẹ̀kọ́ Igbobi College ní ìlú Èkó; Ilé-ẹ̀kọ́ giga Polytechnic ti Auchi; àti ní Yunifásitì ti Benin. Ní káriáyé, Eni ṣe àfihàn ní Biennale d'art contemporain de Lyon, Biennale ní Dakar (Dak'Art) [1] àti ní ṣíṣe àfiwé, pẹ̀lú ni documenta12 ní Kassel. Ó tún ṣiṣẹ́ bí i olùkọ́ni ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga aládàáni àti ti gbogboogbò. Ó jẹ òǹkọ̀wé àti òṣèré ti "Blackman in European Kitchen" àti pé a tún mọ̀ ọ́n gẹ́gẹ́ bí i "sculptor of elephants" àti "Father of 100 Elephants". 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Kelechi Amadi Obi

thumb|195x195px
**Kelechi Amadi-Obi** (tí a bí ní Oṣù kejìlá ọjọ́ kọkọ̀ndínlọ́gbọ̀n, ọdún 1969) jẹ́ olùyàwòrán, olórin àti olùtẹ̀wé Ìwé ìròyìn Mania, ọmọ orílẹ̀-èdè Naìjíríà.    Iṣẹ́ rẹ̀ nínu fọ́tòyíyà àti iṣẹ́-ọnà àwòrán ti jẹ́ kí ó di olókìkí lágbàáyé  tí ó ṣe ìfihàn ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìfihàn àgbáyé  pẹ̀lú Snap Judgement: Ipò Tuntun ní fọ́tòyíyà Áfíríkà òde òní, Ilé-iṣẹ́ àgbáyé ti fọ́tòyíyà New York (2006) A ti ṣe àpèjúwè rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan nínú àwọn olùyàwòrán olókìkí ní Naìjíríà  "tí ó ti ṣe ìrànlọ́wọ́ láti fi fọ́tòyíyà Naìjíríà sórí máàpù àgbáyé". Vogue pè é ní "agbára pàtàkì kan ni gbàgéde àtinúdá ni Naìjíríà." 

## Ìgbésíayé ìbẹ̀rẹ̀ àti Ẹ̀kọ́
A bí I ní Owerri, ní ìpínlẹ̀ Imo sínú ẹbí Adájọ́ Sylvester Amadi-Obi, adájọ́ ilé-ẹjọ́ gíga, àti Ìyáàfin Theresa Amadi-Obi, onímọ̀ ẹ̀kọ́, Amadi-Obi jẹ́ ọmọ karùn-ún nínú àwọn ọmọ méje. Ó lọ sí ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ Library Avenue, Umuahia, Ipinle Abia, ó sì lọ sí Government College Umuahia fún ètò ẹ̀kọ́ girama. Ẹ̀kọ́ yunifásitì rẹ̀ ló ṣe ní́ University Nigeria Nsukka, níbi tí ó ti kọ́ ẹ̀kọ́ nípa òfin.

Ó gba ìwé ẹ̀rí ìmọ̀ òfin ní ọdún 1992 àti ìpè sí ilé-ìgbìmọ̀ Naìjíríà ní ọdún 1994. Lákòókò tí ó wà ní ilé-ìwé, ó dá ilé-iṣẹ́ kékeré kan tí ó pè ní De-Zulu. Lẹ́hìn náà, ó pọ̀ díẹ̀ si ní ìfẹ́ sí iṣẹ́ ọnà ayàwòrán àti níkẹhìn, lẹ́hìn ọ̀pọ̀ ọdún lẹ́nu iṣẹ́, di àjùmọ̀dá ẹgbẹ́ fọ́tòyíyà collective *Depth of Field*, èyí tí ọ̀kan nínú àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ẹ rẹ̀ jẹ́ TY Bello tí yóò tún tẹ̀síwájú láti jẹ́ aláseyorí nínú iṣẹ́ fọ́tò àti orin.

Amadi-Obi, nínú ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò pẹ̀lú Onebello, ìwé ìròyìn nípa ẹwà, nígbà tí wọ́n bèrè ìdí tí ó fi kọ òfin sílẹ̀ fún fọ́tòyíyà, sọ wí pé yíyàn kìí ṣe láàárin fọ́tòyíyà àti òfin, ṣùgbọ́n láàárin fọ́tòyíyà àti àwòrán. Ó sọ pé ó ti jẹ́ òṣèré  láti ìgbà èwe rẹ̀ wá. A ti ṣe àfihàn iṣẹ́ ẹ rẹ̀ ní Lagos Photo Festival,  Didi Museum, Rele Art Gallery, àti àwọn ibòmíràn.

## Depth of Field
Ní ọdún 2001, Amadi-Obi ṣe alájọdásílẹ̀ Depth of Field (DOF), àkójọpọ̀ àwọn olùyaworan, olorin ati awọn oluyaworan Naijiria. O jẹ ipilẹṣẹ ti gbajumo oluyaworan Naijiria Uche James Iroha, ace photographer TY Bello, Amaize Ojeikere, Emeka Okereke, Kelechi Amad-Obi ati Zainab Balogun, eyi ti o waye lẹhin ti awọn olorin mẹfa naa pade ni Bamako, Mali, lakoko ifihan aworan ti a npè ni *Memories. Intimes D'un Nouveau Milleanaire Ives Recontres de la Photo* (Bamako, 2001). A ṣe agbekalẹ ẹgbẹ naa pẹlu ibi-afẹde lati ni ilọsiwaju didara fọto nipasẹ apejọ nigbagbogbo lati gba ara wọn niyanju ati ṣe alariwisi iṣẹ ara wọn. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Laolu Senbanjo

**Laolu (Olaolu) Senbanjo**, tí a tún mọ̀ sí "Laolu NYC", jẹ́ ayàwòrán ti Nàìjíríà ,olórin, olórin / akọrin, àti onímọ̀ nípa ẹ̀tọ́ ènìyàn. 

## Ìgbésí ayé
Senbanjo dàgbà ní Ilorin, Nàìjíríà  nípasẹ àwọn òbí Yorùbá. Bàbá rẹ̀ jẹ́ agbẹjọ́rò, ìyá rẹ̀ jẹ́ nọ́ọ̀sì. O dàgbà ní ṣíṣe akọrin nínú ìjọ. Nígbà tí ó wà ní ilé ìwé,ti o wa ni ile-iwe,ó ní ẹgbẹ́ orin tí a mọ̀ sí Light and Fire tí wọ́n ṣe oríṣìíríṣìí orin. 

Senbanjo kẹ́kọ̀ọ́ nípa òfin ní ilé ẹ̀kọ́ òfin ní Nàìjíríà, bí tilẹ̀ jẹ́ pé ó fẹ́ jáwọ́ ní ọdún kejì rẹ̀, ó gba ìwé ẹ̀rí rẹ̀ lọ́dún 2005. Lẹ́yìn náà ó ṣiṣẹ́ bí agbẹjọ́rò fún ẹ̀tọ́ ènìyàn fún ọdún máàrún, ó lo  ọdún mẹ́ta tí ó kù ní National Human Rights Commission gẹ́gẹ́ bí òṣìṣẹ́ àgbà lórí ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin àti àwọn ọmọdé. Senbanjo rìn ìrìn-àjò lọ si àwọn oríṣiríṣi ìlú ní apá àríwá Naijiria tí ó ṣàbẹ̀wò sí àwọn ilé-ìwé àti àwọn abúlé láti kọ́ àwọn ọkùnrin àti àwọn obìnrin nípa ìdí tí àwọn ọmọdé yẹ kí o wà ní ilé-ìwé.  

## Iṣẹ́ rẹ̀

### Àwọn ìṣàfihàn rẹ̀

* December 2014: Three shows at Art Basel Miami.
* May 2016: His exhibit "Sounds of Africa" opens at the Grammy Museum in Los Angeles, CA in collaboration with BET.
* September 2016: Laolu performs " Creation as a Ritual: Performing Disguise", a live art installation featuring three dancers and live musicians, at the Brooklyn Museum.

#### Ìṣàfihàn rẹ̀ nínú àwọn fọ́nrán orin
Senbanjo and his Sacred Art of the Ori Ritual has been featured in various music videos, including:

* April 2015: "Come with me."  by South African Black Coffee (DJ)
* April 2016: Sorry (Beyoncé song) from Beyonce's Visual Album, Lemonade
* September 2017: "Big Bad Soca"  by Bunji Garlin
* February 2018: "Catch Your Eye"  by Jussie Smollett ft Swizz Beatz
* October 2019: "LA CANCIÓN"  by J Balvin x Bad Bunny

### Iṣẹ́ àjọṣepọ̀
Wọ́n ti pé Senbanjo láti ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ àjọṣepọ̀ pẹ̀lú oríṣiríṣi ilé-iṣé bí i:

* Nike invites Senbanjo to become a *Master of Air* and create a T-shirt and sneaker design for Nike Air Max 2016,  for sneaker enthusiasts.
* October 2016: Shoe designer Kenneth Cole and Laolu collaborate on a #MyStepsWill advertising campaign.
* BVLGARI Man in Black Essence limited edition Cologne bottle
* Limited-edition packaging for Starbucks Espresso Roast, also available as a ceramic double-wall tumbler, 2018
* Belvedere Vodka Limited-edition bottle, 2018
* NYC Fashion week
* Apple Inc., 2019
* Target Corporation, 2019
* Essence (magazine) cover with Serena Williams, 2019 
* Facebook Lift Black Voices Artwork, 2020
* Instagram
* Barclays Center

## Àwọn ìtọ́kasí
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1982
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Eflex9ja

thumb| Eflex9ja Media
**EFLEX9JA** jẹ ipilẹ ẹrọ media lori ayelujara ti a ṣe ifilọlẹ ni 1 Oṣu Kini ọdun 2018 pẹlu ile-iṣẹ rẹ ni Jalingo, Ipinle Taraba, Nigeria .  A ṣeto pẹpẹ lati fi orin tuntun, fidio, gist ere idaraya, iṣelu ati akoonu iroyin lojoojumọ si awọn oluwo. Olukowe wa lati agbegbe kona 

## Itan
Eflex9ja bẹrẹ atẹjade lori ayelujara ati iṣẹ ni ọdun 2018 pẹlu awọn onkọwe meji ti o pin apejọ iroyin ati iṣẹ ṣiṣatunṣe. Awọn onkọwe wọnyi pẹlu Jassen Japheth Gaddiun  ati Job Sehero, ti a mọ lọwọlọwọ bi Holysinger. 

## Siwaju kika

# Kodu fun iwa wiwu 
# Olubasọrọ ati Igbega Akọsilẹ 
# Ibusọ Redio

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Fàájì
Ẹ̀ka:Nàìjíríà
Etso Ugbodaga-Ngu

thumb|''Beggars'' (1963)
**Etso Clara Ugbodaga-Ngu** tí a tún mọ̀ sí Ugbodaga-Ngu, fìgbà kan jẹ́ oníṣẹ́-ọnà ọmọ-orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ọdún 1921 ní Kano, ní ipinle Kano ni wọ́n bi sí, ó si fi ipa rere sí ọ̀rọ̀ òṣèlú àti àṣà ní ilẹ̀ Nàìjíríà. Iṣẹ́-ọnà rẹ̀ máa ń fi okùn hàn. Lára àwon iṣé rẹ̀ ni "Market Women" tí ọdún (1961).

Iṣẹ́ rẹ̀, ìyẹn "Dancers" ni Elbert G. Mathews, tó jẹ́ aṣojú ilẹ̀ U.S. ní Nàìjíríà gbà. Ugbodaga-Ngu ti di ọ̀pọ̀lọpọl ipò mú, ó ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí akékọ̀ọ́ ilé-ẹ̀kọ́ gíga tó sì tú ní studio rẹ̀. Ó tún ṣịṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí i olùdámọ̀ràn ìlú lásìkò FESTAC ní ọdún 1975, ó sì padà di olùkọ́ ní University of Benin.

Ugbodaga-Ngu ṣaláìsí ní ọdún1996.

## Àwọn ìtọ́kasí
Jimoh Buraimoh

Olóyè **Jimoh Buraimoh** (jẹ́ ẹni tí a bí ní ọdún  1943, gẹ́gẹ́  bi **Jimoh Adetunji Buraimoh** ) jẹ́ olùyàwòran àti olórin Nàìjíríà . Olóyè Buraimoh jẹ ọ̀kan nínú àwọn Òṣèré tí ó ní ipa jùlọ láti jáde lati àwọn ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ti ọdún  1960 ti Ulli Beier àti Georgina Beier ní Osogbo, Ìpínlẹ̀ Osun, Nigeria. Láti ìgbà náà, ó ti di ọ̀kan nínú àwọn Òṣèré olókìkí jùlọ tí ó wá láti Osogbo .

ÌBẸ̀RẸ̀ PẸ̀PẸ̀ AYÉ RẸ̀ ÀTI Ẹ̀KỌ́

## ibẹrẹ ati ẹkọ
Jimoh Buraimoh ni a bÍ nÍ Osogbo, Ìpínlẹ̀ Osun, Nigeria, ní ọdún 1943 sínú ẹ̀ka ti Musulumi ti ìdílé ọba ti ìlú tí ó ti wá  náà. Ó lọ sí àwọn ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ti ọdún 1960 ti Ulli Beier ṣe, àti pé ó tún jẹ onímọ̀-ẹrọ ìtanná ni ilé ìṣèré Duro Ladipo .

## Iṣẹ
Iṣẹ Jimoh Buraimoh dàpọ̀ mọ àwọn media ti ìlà oòrùn àti àwọn àṣà Yoruba . Wọ́n gbà pé ó jẹ́ ayàwòrán orí àkọ́kọ́ ní ilẹ̀ Áfíríkà nígbà tí ó ṣe ọ̀nà ọ̀nà ìgbàlódé kan tí ó ní ìmísí láti ara ọ̀dọ̀ àṣà Yorùbá láti ṣàkópọ̀ àwọn ọ̀nà ìlẹ̀kẹ̀ sínú àwọn aṣọ ayẹyẹ àti àwọn adé ìlẹ̀kẹ̀.  Ni ọdún 1972, o ṣojú orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ni Ìfihàn ìṣòwò Gbogbo Áfíríkà  àkọ́kọ́ ni ìlú Nairobi, Kenya . Ọ̀kan nínú àwọn àwòrán olókìkí rẹ ti gbé kalẹ  ni World Festival of Black Arts, Festac '77 . Òun ni ọmọ Nàìjíríà àkọ́kọ́ tí wọ́n fún ní ẹ̀bùn ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ ní ẹ̀ka ẹgbẹ́ àwọn oníṣẹ́ ọnà Mòsákì lágbàáyé.

## Àwọn iṣẹ
Àwọn iṣẹ Jimoh Buraimoh ti ṣe àfihàn ní ilé àti ní òkèèrè.

## Ẹ̀kọ́
Jimoh Buraimoh tun jẹ olorin ikọni daradara. Ni ọdun 1974, o kọ ẹ̀kọ́ ní Ile-iwe Haystack Mountain ti Àwọn iṣẹ ọnà ni Maine . Ó tún kọ ni University of Bloomington àti àwọn ilé-ìwé mìíràn ni New York, Boston àti Los Angeles.

## Àwọn orísun àti àwọn ìtọ́kasí

* Oju opo wẹẹbu Jimoh Buraimoh 
* Jimoh Adetunji Buraimoh, "The Heritage: My Life and Arts", Lagos: Spectrum Books, Ltd, 2000. ISBN&nbsp;
* African Contemporary | Aworan aworan ti o nfihan iṣẹ Jimoh Buraimoh
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ojọ́ìbí ní 1943
Ufuoma Onobrakpeya

**Ufuoma Isioro Onobrakpeya** (tí wọ́n bí ní ọdún 1971), jẹ́ ayàwòrán, aṣe-ọ̀dà a ̀ti olùkọ iṣẹ́-ọnà ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà. Ufuoma jáde láti inú ìdílé àwọn oníṣẹ́-ọnà, torí bàbá-bàbá rẹ̀ tí í ṣe Omonedo Onobrakpeya jẹ́ agbẹ́gilére. Ìgbà tí òun náà ń dá̀gbà, ó kọ́ṣẹ́ lọ́wọ́ bàbá rẹ̀, ìyẹn Bruce Onobrakpeya fún bí i ogún ọdún.

## Ìgbésị Ayé
A bi Ufuoma Onobrakpeya ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù kejì, ọdún 1971 ní ìpínlẹ̀ èkó, ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Bàbá a rẹ̀ ni ayàwòrán Bruce Onobrakpeya. O kẹ́kọ̀ó gboyè ní ilé ẹ̀kọ́ gíga ti Benin ni ọdún 1995,
## Àwọn ìtọ́kasí
Ìgbìmọ̀ Ẹ̀kọ́ Tó Ń Rí sí Ìwádìí Ìlera Ní Nàìjíríà

**Igbimọ Ẹwa Iwadi Ilera ti Orilẹ-ede ti Nigeria** (NHREC) jẹ ara orilẹ-ede ti n ṣeduro Ile-iṣẹ Federal ti Ilera ti Naijiria, ati awọn minisita ti Ipinle, lori awọn ọran ihuwasi nipa iwadii . NHREC jẹ iduro fun ṣeto awọn ilana ati awọn iṣedede fun iṣe ti iwadii eniyan ati ẹranko. Fun idi eyi, o ṣe agbekalẹ koodu Orilẹ-ede fun Ilana Iwadi Ilera. O tun jẹ iṣẹ ṣiṣe pẹlu iforukọsilẹ ati iṣayẹwo ti awọn igbimọ iṣe iwadii ilera Naijiria.

Ní ọjọ́ 12 oṣù August, ọdún 2014, Clement Adebamowo ni ààrẹ NHREC.

## Ìtàn
NHREC ni a ṣe ifilọlẹ ni Oṣu Kẹwa ọdun 2005 nipasẹ Minisita Ilera Naijiria lori awọn itọnisọna aarẹ, bi ẹka ti Igbimọ Imọ-ẹrọ Ilera ti o ti wa ni ipilẹ lati ibẹrẹ ọdun 1980. 

Àjọ Àjọ Àgbáyé fún Ìlera fọwọ́ sí Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ Ìlera ní Ìpàdé Ọdọọdún Ọdún 50 rẹ̀ ní oṣù January ọdún 2007. 

## Àwọn Ìsọfúnni Pàtàkì
Ní 9 August 2014, NHREC ṣe ìkéde lórí lílo oògùn ìdánwò lásìkò ìparun Ebola ni Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà ọdún 2014.  Àtẹ̀jáde náà tún sọ pé, a óò mú àwọn òfin ìṣàkóso tí kì í sábà dáwọ́ lé pípín àwọn àwòkọ́ṣe àbùdá jáde láti orílẹ̀-èdè náà kúrò fún àkókò tí àìsàn náà ti ń bẹ.

Ní oṣù February ọdún 2015, Clement Adebamowo, ààrẹ ìgbìmọ̀ náà tẹnu mọ́ wípé wíwo àwọn ohun tó ń fa ìyọnu Ebola tó ń jẹ́ ènìyàn àti ti àwùjọ láìsí ìyọnu náà ṣe pàtàkì gan-an: "Láìní ìfọ̀sowọ́sowọ́pọ̀ tó yẹ àti ti ojúlówó, a ò lè ṣàṣeyọrí nínú ìfaradà wa nípa sáyẹ́ǹsì".

## Ìdákẹ́lé ìgbìmọ̀ tuntun
Ìjọba àpapọ̀ lábẹ́ ẹ̀ka iṣẹ́ ìlera ní ọjọ́ kẹtàlélógún oṣù kẹta ọdún 2024, yóò ṣe ìfilọ̀ Kọmiṣán Àjọ Ìwádìí Ìlera Àgbáyé (NHREC) tuntun tí ìjọba àpapọ́ dá sílẹ̀ láti ṣetọju ìwádìí ìlera, kí ó sì rí i dájú pé ó tẹ̀ lé ìlànà ìwà rere bí a ṣe sọ ọ́ nínú ètò àwọn kókó mẹ́rin tí ẹ̀ka iléeṣẹ́ ìlera ṣe lórí àwọn ìbéèrè ìlera àti ìwádìí tó jẹ́ ẹ̀kọ́ iléeṣẹ́ náà. 

## Wo pẹ̀lú

* Federal Ministries of Nigeria
* Health in Nigeria

## Àwọn àlàyé
Gani Odutokun

**Gani Odutokun** (August 9, 1946 – February 15, 1995) jẹ́ olùyàwòrán ilẹ̀ Nàìjíríà asiko yi ti o mo si awon idasi ati titoju awon olorin ninu awujo aworan Zaria. Awọn iṣẹ rẹ pẹlu awọn ogiri ogiri, awọn kikun ati awọn apẹrẹ ideri iwe. 

## Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
Odutokun ni a bí ní Nsawan, Ghana láti  àwọn òbí Nàìjíríà ti ẹya Yoruba   ti wọ́n wá láti Offa, Ipinle Kwara tí wọ́n  ṣòwò koko .  Ó lo ìgbà ewé rẹ̀ ní agbegbe Ashanti ṣùgbọ́n bàbá rẹ ṣípò  lọ sí Nàìjíríà lẹ́hìn tí òwò kòkó ò lọ dédé. Lẹ́yìn ilé ẹ̀kọ́ girama, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí akọ̀wé pẹ̀lú àwọn ilé iṣẹ́ Breweries ní Nàìjíríà, ṣùgbọ́n pẹ̀lú ìfìfẹ́hàn láti ọ̀dọ̀ àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ tí wọ́n rí ẹ̀bùn rẹ̀, ó ṣe ìdánwò, ó sì wọlé sí fásitì Ahmadu Bello, Zaria ní ọdún 1972. Ó parí ilé-ẹ̀kọ́ gíga pẹ̀lú oyè báṣẹ́lọ̀ àti oyè másítà ní  Fine Arts ní ọdun 1975 àti 1979.  Lẹ́hìn tí ó gba oyè báṣẹ́lọ̀ rẹ, Ó darapọ̀ mọ́ Ẹ̀ka Fine Arts ti ABU gẹ́gẹ́ bí olùrànlọ́wọ́.

## Iṣẹ
Àwọn iṣẹ́-ọnà ti Odutokun jẹ́ olókìkí fún irú ìgbésí ayé rẹ̀. Àwọn àwòrán rẹ̀  máa ń ṣàwárí àwọn ìmọ̀ràn ìmọ̀-ọ̀rọ̀  nípa "ìjàmbá àti àpẹẹrẹ." Díẹ nínú àwọn  eré ìfihàn àdáṣe rẹ̀ pẹ̀lú "Fragments and" The seeming Unbalanced Equilibrium ",  Díẹ̀ nínú àwọn iṣẹ́ rẹ̀ tún gbìyànjú láti  kojú àwọn ìrètí Oòrùn ti aworan Afirika . Ní ìgbà kan, Odutokun fi àsọyé òṣèlú sínú àwọn iṣẹ́ rẹ̀. Àwòrán 1988, "The King Shares a Joke with His General", tọ́ka sí àwọn pretentious ideals of liberalism the Babangida  

Odutokun kú nígbà tí ó ń padà bọ̀ láti ibi ìṣàfihàn kan tí ó tẹ̀lé ìdánilẹ́kọ̀ọ́ kan tí ó wáyé ní Goethe Institute ní èkó. Ó wà láàrin àwọn Òṣeré mẹ́rin tí ó kú nínú ìjàmbá ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ kan. Ni oṣù kejì 1995, Time No Boundaries, Àfihàn pẹ̀lú àwọn àwòrán tí ó kùn láti ọ̀dọ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn Òṣèré láti ẹkun Ariwa Naijiria tí ó sì wáyé ni Maison de France, òpópónà Alfred Rewane ní ọlá Odutokun. Ní ọdún 2008, ìfihàn àwòrán tí ó ti kùn, ìrántí kan nípasẹ̀ Ile-iṣẹ Gallery of Art ti Nigeria láti bu ọlá fún àwọn àwòrán tí 

Odutokkùn uáyéayí ẹ̀ka ka Aina Onabolu ti National Arts Theatre, Iganmu, Lagos.
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1995
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1946
Benson Sunday Agadaga

Benson Sunday Agadaga  jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Sótótó láti Bayelsa East Senatorial District.

## Iṣẹ́ olóṣèlú
O ṣiṣẹ bi Olùgbawo pataki lori Iṣilọ ni ijọba Gomina, Seriake Dickson ti Ipinle Bayelsa. Ni ọdun 2019, o kede ipinnu rẹ lati dije fun gomina Bayelsa State ṣugbọn nigbamii o kọ ifẹkufẹ rẹ silẹ. Agadaga ni a yàn sí ipò olórí ìjòyè  fún gómìnà ìpínlẹ̀ Bayelsa, Douye Diri ní ọjọ́ 20 Kínní 2020 ó sì sìn títí di ọdún 2022 nígbà tó fi ìgbéga rẹ̀ sílẹ̀ láti dìbò fún ìjókòó àgbègbè àgbègbè ààrẹ ìlà oòrùn Bayelsa.  gba idije PDP pẹlu awọn ibo 67 ti o bori Rex Jude Ogbuku ti o gba awọn ibo 41 ati Nyenami Odual ti o gba ibo aṣoju meji nikan.

Ni February 25, 2023 Senate idibo, Agadaga gba 22,517 bori awọn ti o wa ni igbakeji senator Fremieyo Degi ti gbogbo Progressives Congress, APC. 

## References

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1956
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Inisa

**ìlú inisa** jẹ́ ìlú ní Ìpínlẹ̀ Osun ní gúúsù ìwọ̀ oòrùn Nàìjíríà. O wa ni agbegbe aṣa ati ẹbi Yoruba ti orilẹ-ede naa, o si jẹ aarin iṣowo fun koko ati awọn ọja ogbin miiran ti a dagba ni agbegbe ti o wa nitosi. Iye eniyan rẹ ni ọdun 2007 jẹ 180,553. Àjọṣe àwọn ọmọ ogun ni Inisa ti wà látìgbà pípẹ́ sẹ́yìn. O ti kopa jinna ninu igbadun fun igbesi aye ti ẹya Yoruba lakoko akoko awọn ogun laarin awọn ara ati ni pataki, lakoko awọn ikọlu ati awọn igbejade ti awọn Fulani si Yorubaland ni ọdun 19. Àwọn èèyàn ìlú Inisa ló ń kópa nínú ogun tó ń jà. Wọn ja ogun Osogbo ti 1840, Ogun Jalumi ti 1878, Ofa ogun (1886-1890) ati Daparu ogun. Ogun Ofa jẹ abajade ifẹ Ilorin-fulani lati gbẹsan ikuna wọn ni Jalumi lori Ofa ati awọn ilu aladugbo. Ogun náà wáyé nígbà ìjọba Oba Oloyede Ojo, Otepola 1. Wọ́n gbé ìlú Ofa kọ́ fún ọdún bíi mélòó kan kí wọ́n tó kọ́ ìlú náà ní nǹkan bí ọdún 1890. Ogun Daparu ló wá yọrí sí ìkọ̀sí Ofa. Àwọn Fulani ní láti kó gbogbo ìlú àti abúlé tó wà láàárín Ofa àti Osogbo jọ, kí wọ́n sì mú wọn wá sábẹ́ àkóso àwọn Fulani tó wà ní Ilorin. Wọ́n ń bá a lọ láti máa gbéjà ko àwọn èèyàn náà, kí wọ́n máa gbéjà kò wọ́n, kí wó́n sì máa bá wọn jagun. Ìnìkan ṣoṣo ni Inisa tó nígboyà tó fi lè dojú kọ àwọn ọmọ ogun Fulani, nítorí pé àwọn ìlú àtàwọn abúlé yòókù ti di aṣálẹ̀, ó sì ń wá ibi ìsádi ní àgọ́ ogun Ibadan ní Ikirun.

Orukọ Olori Olori ti ilu naa lati ọdun 1978 ni Oba Joseph Oladunjoye Oyedele, Fasikun II, JP. 

## Àwọn èèyàn tó ṣeyebíye
Òfin tó ti kú Tayo Adediran: Òfin tó kọ́kọ́ wá láti ìlú Inisa tó sì tún wá sí ìlú náà fún ọ̀pọ̀ ọdún. Ààrẹ Ààrẹ Ìgbìmọ̀ Ìrànlọ́wọ́ Òfin Nàìjíríà

* Ògbìn Omoniyi Adewoye - Ògbìn Ìtàn, Àgbà Ààrẹ, Yunifásítì Ibadan
* Ògbìgbìn Labode Popoola - Ògbìgba Ìjìnlẹ̀ Ìjìnlẹ̀ Ìjìnlé Òko/Ìdàgbàsókè Àtúnṣe, Yunifásítì Ibadan. VC Osun State University, Osogbo.
* Ògbìmọ̀wé Joseph Adegoke - Ògbìmọ̀ Ẹ̀kọ́ Ìjìnlẹ̀ Ògbì, Yunifásítì Obafemi Awolowo, Ile Ife
* Ọjọgbọn Debo Adeyewa - Igbakeji Alakoso, University Redeemer of Nigeria (RUN), Ede, Osun State.
* Ògbìgbìn Tunde Babawale - Olùdarí CBAAC, Ọ̀gá àgbà, Ẹ̀ka Ìṣòro Àwọn Ọmọ Ìwé, Yunifásítì Lagos.
* Ògbẹni Duro Adeleke - Òǹkọ̀wé ìwé Yorùbá tó ń gbéni ró, olùkọ́ ẹ̀kọ́ nípa àwọn ẹ̀rọ̀, Yunifásítì Ibadan.
* Ìyáàfin Stella Oluyemisi Soola - Olùdarí Àkọlé (Àwọn Ẹ̀kọ́), Yunifásítì Ibadan.
* Wá, wọ́n ń ṣe é. Olusegun Ojo - Olùkọ̀wé, Yunifásítì Adeleke, Ede.
* Ọ̀jọ̀gbọ́n Grace 'Toyin Tayo - Olùdarí, Ìwádìí & Ìjọpọ̀ Àgbáyé, Yunifásítì Babcock.
* Ọjọgbọn Remi Olagunju - Oludari Ẹka Ọkọ-ọkọ, FUT, Minna, Ipinle Niger.
* Dókítà Ademola Oyinlola - Olùdarí Ààrẹ, Ọ̀sún State Polytechnic, Esa Oke.
* Ògbìmọ̀wé Michael Afolabi - Ògbìmọ̀ Ẹ̀kọ́ Ìwéwé & Ìmọ̀ Ìròyìn, Yunifásítì Uyo.
* Prince/Dr Oyenike Abiodun Okunoye- Olùkọ́ àgbà iléèwé girama akọkọ ni inisa
* Ọ̀gbẹ́ni Kunle Alao

## Awọn itọkasi
Ghg

## Ita ìjápọ

* 
* Britannica.com entry (subscription required for full entry)
* Microsoft Encarta entry


Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Nàìjíríà