open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Àwọn apá ilẹ̀ Benin

|200px|right|Departments of Benin
|

Benin is divided into 12 departments (French: *départements*), and subdivided into 77 communes. In 1999, the previous six departments were each split into two halves, forming the current 12. The new six departments have not been assigned a capital yet.
#Alibori*
#Atakora
#Atlantique
#Borgou
#Collines*
#Kouffo*
#Donga*
#Littoral*
#Mono
#Ouémé
#Plateau*
#Zou
Formed in 1999

Ẹ̀ka:Benin
Apá Collines

Collines ([kɔ.lin], tumo si je "oke") jẹ ọkan ninu awọn ẹka mejila ti Benin, ti o wa ni aarin orilẹ-ede naa. Ẹka ti Collines ni a ṣẹda ni ọdun 1999 nigbati o pin kuro ni Ẹka Zou. Ni ọdun 2016, ilu Dassa-Zoumé (ti a tun n pe ni Igbo Idaasha) di olu-ilu ti ẹka naa (Savalou tẹlẹ jẹ olu-ilu).

Ni ọdun 2013, apapọ olugbe ti ẹka naa jẹ 717,477, pẹlu awọn ọkunrin 353,592 ati awọn obinrin 363,885. Iwọn ti awọn obinrin jẹ 50.70%. Apapọ olugbe igberiko jẹ 72.50%, lakoko ti awọn olugbe ilu jẹ 27.50%. Apapọ agbara iṣẹ ni ẹka jẹ 213,069, eyiti 45.30% jẹ awọn obinrin. Ipin awọn ile ti ko si ipele eto-ẹkọ jẹ 57.60%.

## Àgbègbè
Ẹka Collines ni bode Ẹka Donga ati Ẹka Borgou si ariwa, Nigeria si ila-oorun, Ẹka Plateau ati Ẹka Zou si guusu, ati Togo si iwọ-oorun. Awọn topography ti Collines jẹ ifihan nipasẹ Plateaus ti o wa lati 20 si 200 m (66 si 656 ft) loke iwọn ipele okun; Plateaus ti pin nipasẹ awọn afonifoji ti o nṣiṣẹ lati ariwa si guusu, ti a ṣẹda nipasẹ awọn odo Couffo, Zou ati Oueme.[3][4] Awọn ẹkun gusu ti Benin gba akoko ojo meji lati Oṣu Kẹta si Keje ati Oṣu Kẹsan si Oṣu kọkanla, lakoko ti awọn ẹkun ariwa ti orilẹ-ede gba akoko ojo kan lati May si Oṣu Kẹsan. Orile-ede naa n gba aro ojo olodoodun ti o to 1,200 mm (47 in).

### Awọn ibugbe
Dassa-Zoumé jẹ olu-ilu ẹka; Awọn ibugbe pataki miiran pẹlu Glazoué, Kilibo, Savalou ati Savè.

## Awọn eniyan ati iye eniyan
Gẹgẹbi ikaniyan ti Benin ni ọdun 2013, lapapọ olugbe ti ẹka naa jẹ 717,477, pẹlu awọn ọkunrin 353,592 ati awọn obinrin 363,885. Iwọn ti awọn obinrin jẹ 50.70%. Apapọ olugbe igberiko jẹ 72.50%, lakoko ti awọn olugbe ilu jẹ 27.50%. Iwọn ti awọn obinrin ti ọjọ ibimọ (15 si 49 ọdun) jẹ 23.50%. Awọn olugbe ajeji jẹ 9,647, ti o jẹ aṣoju 1.30% ti lapapọ olugbe ni ẹka naa. Iwọn ikopa agbara iṣẹ laarin awọn ajeji ti o wa ni ọdun 15-64 jẹ 41.60%. Iwọn ti awọn obinrin laarin awọn olugbe ajeji jẹ 46.30%. Nọmba awọn idile ti o wa ni ẹka naa jẹ 129,159 ati apapọ iwọn ile jẹ 5.6. Iwọn idagba intercensal ti awọn olugbe jẹ 2.60%.

Lara awọn obirin, apapọ ọjọ ori ni igbeyawo akọkọ jẹ 21 ati apapọ ọjọ ori ni ibimọ jẹ 28.2. Atọka sintetiki ti irọyin ti awọn obinrin jẹ 5.1. Apapọ nọmba ti awọn idile ni ile kan jẹ 1.3 ati apapọ nọmba awọn eniyan fun yara kan jẹ 1.9. Apapọ agbara iṣẹ ni ẹka jẹ 213,069, eyiti 45.30% jẹ awọn obinrin. Iwọn ti awọn idile ti ko ni ipele eto-ẹkọ jẹ 57.60% ati ipin ti awọn idile pẹlu awọn ọmọde ti o lọ si ile-iwe jẹ 72.50%. Iwọn ibimọ robi jẹ 37.6, oṣuwọn gbogbogbo ti irọyin jẹ 160.40 ati pe oṣuwọn ẹda lapapọ jẹ 2.50.

Awọn ẹya akọkọ ti o wa ni ẹka naa, gẹgẹbi ikaniyan orilẹ-ede tuntun, ni awọn Yoruba ti ẹgbẹ Nagot ni 46.8% ati awọn Yoruba ti Idaasha ni 14.9%, ti Mahi tẹle ni 25.7%, tabi diẹ sii ju idamẹrin ti awọn olugbe agbegbe, nigbati Fon jẹ aṣoju 13% ti olugbe.[8]. Awọn ẹgbẹ ethnolinguistic miiran ni ẹka naa pẹlu Aguna, Biali, Ede ati Tchumbuli.

Ẹ̀ka:benin
Apá Zou

**Zou** je ikan lara awon apa mejila ile Benin.

Zou je pipin si  communes Abomey, Abgangnizoun, Bohicon, Cové, Djidja, Ouinhi, Za-Kpota, Zangnanado, ati Zogbodomey.

Ẹ̀ka:benin
ISO 4217

[thumb|upright=.8|left|[Exchange rates display at a Bureau de change listing currency names in English and their ISO 4217 codes.]]
[thumb|upright=1.2|An [airline ticket showing the price in the ISO 4217 code "EUR" (*bottom left*) and not the currency sign €]]

**ISO 4217** je amioro fun owonina.

## Awon amioro to n sise
The following is a list of active codes of official ISO&nbsp;4217 currency names.

Ẹ̀ka:Àwọn àmíọ̀rọ̀ orílẹ̀-èdè
Àsìkò Ìwọòrùn Áfríkà

**Àsìkò Ìwọòrùn Áfríkà** tí àwọn Gẹ̀ẹ́sì ń pè ní West Africa Time** tí ìkékúrú rẹ̀ jẹ́ **WAT''', ni akókò tí a ń ló ní agbègbè àárín  gbùngbùn Ìwọ̀ Oòrùn ilẹ̀ Adúláwọ̀ bí ó tilẹ̀ jẹ́ wípé GMT) ni wọ́n ń ló ní orílẹ̀-èdè Benin tí òun náà wà ní inú ilẹ̀ Ìwọ̀ Oòrùn ilẹ̀ Adúláwọ̀. WAT yí fi wákàtí kan léwájú UTC (+1) , èyí jẹ́ kí ó ṣe déédé pẹ̀lú Central European Time.  Púpọ̀ àwọn orílẹ̀-èdè ilẹ̀ Adúláwọ̀ tí wọ́n ń ṣamúlò UTC ni akókò an ma ń jẹ́ (UTC +0) .

## Àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n ń lo UTC

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* (western)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Ìwọòrùn Áfríkà
Sáyẹ́nsì aládánidá

Ninu imo Sáyẹ́nsì oro **Sáyẹ́nsì aláàdánidá** ntokasi iwadi isele eda aye ati bi won se n sele.

## Itokasi
Richard Francis Burton

**Sir Richard Francis Burton** KCMG FRGS (19 March 1821 – 20 October 1890) je omo ilegeesi to je olukowe, onimo-ileabinibi ati onimo-ede ati diplomat. O gbajumo fun awon irinajo re ati irnkerindo re ni Afrika ati Asia ati imo re nipa opo asa ati ede. Awon kan so pe o mo ede Europe, Asia ati Afrika 29 so daada.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Brítánì
Masẹdóníà Àríwá

**Masẹdóníà Àríwá** tàbí fún àlòsiṣẹ́ bíi **Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Masẹdóníà Àríwá** ni orile-ede ni Yuropu

## Itokasi


Ẹ̀ka:Orílẹ̀-èdè Makẹdóníà
Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Europe
Nepal

**Nepal** ( ), àlòṣiṣẹ́ bíi **Orílẹ̀-èdè Olómìnira Òṣèlú Ìjọba Àpapọ̀ ilẹ̀ Nepal**, jẹ́ orílẹ̀-èdè kan ní Gúúsù Ásíà. Gbogbo rẹ̀ búdòó sí àwọn òkè Himalayas, sùgbọ́n ó tún ní àwọn apá Indo-Gangetic Plain. Nepal ni orílẹ̀-èdè tótóbijùlọ 49k gẹ́gẹ́bí iye èniyàn àti orílẹ̀-èdè tótóbijùlọ 93k gẹ́gẹ́bí agbègbè. Nepal jẹ́ orílẹ̀-èdè àrin-ilẹ̀, ó sì ní bodè mọ́ Ṣáínà ní àríwá àti mọ́ Índíà ní gúúsù, ìlàòrùn àti ìwọ̀òrùn, nígbàtí Bangladesh wà ní 27&nbsp;km (17&nbsp;mi) sí etí apágúúsùilàòrùn àti Bhutan jìnnà si látọ̀dò ìpúnlẹ̀ India Sikkim. Nepal has a diverse geography, including fertile plains, subalpine forested hills, and eight of the world's ten tallest mountains, including Mount Everest, the highest point on Earth. Kathmandu is the capital and the largest city. Nepal is a multiethnic country with Nepali as the official language.


Kathmandu-Durbar Square-16-Mahavishnu-Tauben-Vishnu-Pratapamalla-Jagannath-2013-gje.jpg|Kathmandu
Swayambhunath-Hauptstupa-36-Votivstupas-2014-gje.jpg|Swayambhunath
Patan-Palast-Keshav Narayan Chowk-08-2015-gje.jpg|Patan
Bhaktapur-Palastplatz 38-Siddhilakshmi-Cyasilim-Bhupatindramallasaeule-Vatsala-Yaksheshvara-Durga-2014-gje.jpg|Bhaktapur
Namche to Dhole-32-Berge-Phortse-2007-gje.jpg|Himalaya
Gokyo-Lake 3-86-Abendnebel-Traeger-2007-gje.jpg|Himalaya
Landruk-Dhampus-48-Bhichuk-Laden-2013-gje.jpg|Kaski District
Mustang-Ghami Guest House-52-Seniorchefin-2015-gje.jpg|Mustang
Mustang-Syangboche to Ghiling-14-2015-gje.jpg|Mustang


## Awon itokasi


Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Ásíà
Lordi

**Lordi** je egbe olorin hard rock/heavy metal lati Helsinki, Finland, to je didasile ni 1996, won gbajumo fun iboju ti won n wo.

Ni 2006, Lordi gba ipo kinni ninu Idije Orin Eurovision. 

## Awon awo-orin

* Get Heavy (2002)
* The Monsterican Dream (2004)
* The Arockalypse (2006)
* Deadache (2008)
* Babez for Breakfast (2010)
* To Beast or Not To Beast (2013)
* Scare Force One (2014)
* Scare Force One (2014)
* Monstereophonic – Theaterror vs. Demonarchy (2016)
* Sexorcism (2018)
* Killection (2020)
* Lordiversity (2021)

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn olórin ará Fínlándì
Òmìnira

[thumb|Àwòrán ètò ìṣèjọba àwọn [Ilẹ̀ọba Aṣọ̀kan.]]
**Ominira** jẹ́ ìṣèjọba ara ẹni ni ilẹ̀-abínibí, orílẹ̀-èdè, tàbí gbígba ilẹ̀-ìjọba kan kúrò lọ́wọ́ àwọn olùjẹ gàba le lórí.
Maseru

**Maseru** ni oluilu orile-ede Lesotho. Bakanna ibe tun ni ibujoko Ipinleagbegbe Maseru. O budo si eti Odo Mohokare, ni bode mo orile-ede Guusu Afrika, Maseru nikan ni ilu totobi ni Lesotho pelu olugbe to to 227,880 (2006). 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Lèsóthò
Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Áfríkà
Brazzaville

**Brazzaville** ní olú-ìlú Orílẹ̀-èdè Olómìnira Ilẹ̀ Kongo.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Áfríkà
Cape Town

Cape Town: Ni ajọṣepọ ti a pe ni Ilu Ilu, o jẹ ilu ti o tobi julọ ti igberiko Western Cape ati pe o jẹ apakan ti agbegbe ilu ilu Cape Town. Ile-igbimọ aṣofin ti South Africa wa ni Cape Town. Awọn olu-ilu miiran meji miiran wa ni Gauteng (Pretoria olu-ilu alakoso nibiti Alakoso ṣe da) ati ni Ipinle Ọfẹ (Bloemfontein olu-ilu idajọ nibiti Ile-ẹjọ Giga julọ ti wa). Ilu naa ni a mọ fun ibudo rẹ, fun eto adamo rẹ ni Cape Floristic Region, ati fun awọn aami-ilẹ bii Tabili Tabili ati Cape Point. Cape Town jẹ ile fun 64% ti olugbe olugbe Western Cape. Ilu naa ni orukọ Orukọ Oluṣapẹrẹ Agbaye fun ọdun 2014 nipasẹ Igbimọ Kariaye ti Awọn awujọ ti Oniru Iṣẹ.

## Irin-ajo
Cape Town ni ilu ẹlẹẹkeji ti o pọ julọ ni Guusu Afirika, ati olu ilu orilẹ-ede naa. O jẹ ọkan ninu awọn ilu aṣa pupọ julọ ni agbaye. Cape Town ti yika nipasẹ iseda: ilu naa jẹ gaba lori nipasẹ Tabili Mountain, awọn ibuso diẹ lati aarin ni Cape of Good Hope, ati ileto ti Boulders Penguins, Chapman’s Peak Drive kọja nipasẹ awọn agbegbe ti o fanimọra pẹlu awọn eti okun ala gẹgẹbi Camps Bay. Aarin naa ndagbasoke ni ayika Omi-omi ti ode oni ati Greenmarket Square ti itan, ti awọn agbegbe agbegbe aṣoju yika. Afefe ti nhu, ipo ti o fanimọra, awọn ifalọkan adayeba ti a ko le gbagbe, itan ti o kun fun ifaya: eyi ni kaadi iṣowo ti Città de Capo fi fun awọn alejo, ti yoo jẹ ẹwa nipasẹ ẹwa ilu yii ti o le ni ifọkanbalẹ ni ipo ti julọ lẹwa ati ki o fanimọra ni agbaye.
## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Gúúsù Áfríkà
Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Áfríkà
Victoria, Ṣèíhẹ́lẹ́sì

thumb|200px|left|Victoria's centrally located clock tower
**Victoria** (nigba miran won npe ni **Port Victoria**) ni oluilu ile Seychelles (oun ni oluilu Afrika to kerejulo). O budo si egbe ariwa-apailaorun erekusu Mahé, to je erekusu gbangba ni isupoerekusu na. Ilu na koko je didasile bi ibujoko ijoba alamusin Britani. Ni 2009, olugbe re je 25,000 (fun Victoria Berekete, lmupo mo awon itosi-ilu), ninu apapo olugbe 84 000. Victoria ni Papa Ofurufu Akariaye Seychelles (to je pipari ni 1971.)

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Áfríkà
Ankara

**Ankara** ni oluilu ile Turki ati ilu titobijulo keji nibe leyin Istanbul. Ilu yi ni igasoke , be sini ni 2007 iye awon eniyan ibe to 4,751,360, lapapo mo awon agbegbe mejo ti won wa labe imojuto ilu na. Ankara tun je oluilu Agbegbe Ankara.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Europe
Dodoma

**Dodoma** je oluilu orile-ede Tanzania.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Tànsáníà
Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Áfríkà
Sofia

**Sofia** (, ) ni oluilu ati ilu titobijulo ni Bulgaria ati ilu titobijulo kejila bi iye awon eniyan ninu Isokan Europe, pelu egbegberun 1.4 eniyan ninu ibe. O budo si apaiwoorun Bulgaria, nibase Oke Vitosha, ibe sini gbongan amojuto, asa okowo ati eko orile-ede na.

 
StGeorgeRotundaSofia.JPG|  
Sof.University~1935.jpg| 
Narsob3.jpg| 
NDK-front-view.jpg| 
NationalAssemblySquare.jpg| 
 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Europe
Madrid

Màdìríìdì jẹ́ olúìlú orílẹ̀-èdè Spéìn.

## Itokasi

File:Prada 2016 Madrid, Spain España.jpg
File:GUCCI, photography by david adam kess, madrid 2016.jpg
File:Louis Vuitton or shortened to LV, is a French fashion house founded in 1854 by Louis Vuitton, photography by david adam kess, madrid 2016.jpg
File:Hermès, Madrid, Spain España.jpg


Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Europe
Tbilisi

**Tibilisi** ni oluilu orile-ede Georgia.

Tbilisi-View from St Nicholas-10-2019-gje.jpg|Cityscape
Tbilisi-Aghmashenebeli-14-2019-gje.jpg|Aghmashenebeli street
Tbilisi-84-Synagoge-2019-gje.jpg|Synagoge
Tbilisi-82-Ietim Gurji-Statue-2019-gje.jpg|Ietim Gurji
Tbilisi-Rustaveli-16-Alte Post-Biltmore tower-2019-gje.jpg|Rustaveli street
Tbilisi-Sameba-Kathedrale-04-2019-gje.jpg|Sameba cathedral
Tbilisi-Sameba-Kathedrale-24-Stele-2019-gje.jpg|Sameba cathedral


## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Europe
Pristina

**Pristina**, tabi **Prishtina** tabi **Priština**  ( tabi *Prishtina*, Serbian: Приштина, *Priština*) ni oluilu ati ilu totobijulo ni Kosovo.

.

## Itokasi

## Awon ijapo Internet
* Pristina In Your Pocket city guide 
* University of Pristina 
* Pristina Airport
* Interactive map of Pristina

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Europe
Budapest

**Budapest** (, also  or ; ) ni oluilu orile-ede Hungary.


Budapest-202-Parlament-2003-gje.jpg
Budapest-236-Parlament-2003-gje.jpg
Budapest-230-Kettenbruecke-2003-gje.jpg
Budapest-250-Pester Ufer-2003-gje.jpg
Budapest-254-Fischerbastei-2003-gje.jpg
Budapest-240-Gruenderzeithaus-2003-gje.jpg
Budapest-220-Pension Leo Panzio-2003-gje.jpg
Budapest-224-Burgviertel-Matthiaskirche-2003-gje.jpg
Budapest-256-Reiterstandbild Stephans I-2003-gje.jpg


## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú ní Húngárì
Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Europe
Warsaw

**Warsaw** ( ) ni oluilu ati ilutitobijulo ni Poland.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Europe
Ẹ̀ka:Pólàndì
Fienna

**Vienna** (;  , Austro-Bavarian: *Wean*) ni oluilu orile-ede Austria. 

Wien-vom Oberen Belvedere-102-2009-gje.jpg|View from Upper Belvedere
Wien-Parlament-104-1979-gje.jpg|Parliament
Wien-Musikverein-14-2007-gje.jpg|Musikverein
Wien-Karlskirche-16-2007-gje.jpg|Karlskirche
Wien-Graben-14-Pestsaeule-2007-gje.jpg|Pestsäule
Wien-Fiaker-04-Heldenplatz-2009-gje.jpg|Fiaker
Wien-Hofburg-108-Heldenplatz-2007-gje.jpg|Hofburg
Wien-Schoenbrunn-106-Gartenfront-2007-gje.jpg|Palace of Schönbrunn
Wien-Zentralfriedhof-04-Borromaeus-Kirche-2008-gje.jpg|Central cemetery
Wien-Prater-12-Riesenrad-2007-gje.jpg|Prater


## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Europe
Ẹ̀ka:Austríà
Filnius

**Filnius** (*Vilnius*; ) ni oluilu orile-ede Lituéníà ...

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Europe
Minsk

**Minsk** (, ; , ) ni oluilu ati ilu titobijulo ni Belarus.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Europe
Oslo

**Oslo** ( or ) je ilu ibile, oluilu ati ilu to ni olugbejulo ni Norway.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Europe
Prague

**Prague** (;  ) ni oluilu ati ilu totobijulo ni Orileominira Tseki.

## 

Prag-3700-Hradschin vom Laurenziberg-2008-gje.jpg
Prag-4910-Altstaedter Ring-Rathaus-2008-gje.jpg
Prag-5000-Tyltheater-2008-gje.jpg
Prag-5120-Neues Rathaus-2008-gje.jpg
Prag-2340-Arbeiterplastiken-2008-gje.jpg
Prag-2820-Voršilská-Apostolische Nuntiatur-2008-gje.jpg
Prag-5080-Magdalena Poblawska-Vlaštovka-2008-gje.jpg
Prag-5400-Repraesentationshaus-Spiegel-2008-gje.jpg
Prag-7370-Mittelalterliche Kneipe-2008-gje.jpg
Prag-6620-Container-2008-gje.jpg


## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Europe
Reykjavík

Reyíkìjàfíìkì jẹ́ olúìlú orílẹ̀-èdè Íslándì.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Europe
Baku

**Baku** (), nigba miran bi **Baqy**, **Baky**, **Baki** tabi **Bakou**, ni oluilu, ilu totobijulo ati ebute totobijulo ni orile-ede Azerbaijan ati ni gbogbo Kaukasu. O wa ni apaguusu ebado Absheron Peninsula, Baku pin si apa meji: isale ilu ati Arin Ilu atijo (21.5 ha). Ojo ori re bere lati igbajoun, olugbe ibe nibere 2009 je egbegberun meji awon eniyan.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Europe
Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Ásíà
Yerevan

**Yerevan** (, ) ni oluilu orile-ede Armenia ati ikan larin awon ilu ile-aye gbigbojulo.

Yerevan-Republic Square-16-Government-2019-gje.jpg|Government building
Yerevan-Cascade-18-innen-2019-gje.jpg|Cascade
Yerevan-2800th anniversary park-02-2019-gje.jpg|2800th anniversary park
Yerevan-St Anna-04-St Astvatsatsin-2019-gje.jpg|St. Anna
Yerevan-Cathedral-06-west-2019-gje.jpg|Cathedral
Yerevan-Tsitsernakaberd-02-2019-gje.jpg|Tsitsernakaberd


## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Europe
Amsterdam

**Ámìstẹ̀rdáàmì** (; Dutch ) ni oluilu ati ilu titobijulo ni Hollandi.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Europe
Helsinki

**Hẹlisíǹkì** (sv: **Helsingfors**) ni oluilu orile-ede Finland.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Fínlándì
Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Europe
Dublin

**Dublin** (,  tabi ) je ilu totobijulo  ati oluilu orile-ede Ireland.  Fun ibise ni ede Irishi je **Baile Átha Cliath**  tabi *Áth Cliath* ; Dublin gege bi oruko re wa lati *Dubh Linn* to tumosi "omi dudu".
 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Europe
Berne

**Bern** or **Berne** (, ;  ;  ; Romansh: *Berna* ; Bernese German: *Bärn* ) ni oluilu orile-ede Switzerland.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Europe
San Màrínò

**San Màrínò** jẹ́ orílẹ̀-èdè ní ilẹ̀ Europe.

## Itokasi


Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Europe
Kósófò

**Kósófò** (; ) je agbegbe onijasi ni Balkani. **Orile-ede Olominira ile Kosofo** (; ), orile-ede alominira to fi ra re lole, to si je didamo bi orile-ede lowo awon die *[[de facto]]* lon sedari agbegbe ohun, pelu ijanu die ni Ariwa Kosofo. Serbia ko ṣe idanimọ ipinya kan ṣoṣo ti Kosovo o si gbabe bi ibi ti Aparapo awon Orile-ede undari ninu agbegbe ilaselorile.

## See also
*Àdàkọ:Republic of Kosovo

## Itokasi


Kosofo
Físíksì

= Kini Fisiksi? =

**Físíksì** (lati inu Ìmọ̀ aláàdánidá) tabi **Fisiki** (Physics) jẹ́ ìmọ̀ sáyẹ́nsì tí ó ń ṣe ìwádí èlò ati awon okun ti won n je sise akiyesi ninu àdánidá.

Awon onímọ̀ aláàdánidá n se iwadi isise ati awon ohun-ini eda aye to yi wa ka lati àwọn ẹ̀yà ara ti won n se gbogbo awon elo ti a mo (Ìmọ̀aláàdánidá ẹ̀yà ara, particle physics) titi de bi àgbàlá-ayé se n wuwa bi odidi kan (ìmọ̀ìràwọ̀títò astronomy, ìmọ̀ìdáyé cosmology). 

Ise imo aladanida ni lati wa awon ofin ijinle ti gbogbo awon ohun aladanida n tele.


*Ko si iye igbedanwo to le fi han pe iro mi je tito, sugbon igbedanwo kan pere le fihan wipe o je aito* – Albert Einstein 
 

## Itokasi
Ìwé Gẹ́nẹ́sísì

thumb|Iseda ni Ibere

= Kini Iwé Genesisi? =
**** ni iwe ninu Bíbélì Mímọ́.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Bíbélì
Ìwé Dẹutẹ́rónómì

thumb|Ìwé Deutẹ́rómómì.
**Ìwé Deutẹ́rómómì** jẹ́ ìwé  Bíbélì Mímọ́ tó sọ̀rọ̀ nípa irúfẹ́ ìṣẹ̀dá Ọlọ́run bí Ó ṣe tóbi tó, àti àwọn èrè ẹ̀ṣẹ̀ fún ẹni tó bá lòdì sí  àwọn òfin àti ìlànà rẹ̀. Ìwé yìí tún sọ̀rọ̀ nípa àwọn aláìní àti ipò tí kò tẹ́rùn tí wọ́n wà nínú àwùjọ. Abbl. 
## Itokasi

Ẹ̀ka:Bíbélì
Ìwé Jóṣúà

thumb|Ilẹ̀ Ìlérí.
**Ìwé Joṣua** ni ìwé  Bibeli Mimo tó sọ̀rọ̀ nípa Jóṣúà, lẹ́yìn Mósè tó ń jẹ́ adarí àwọn ọmọ Ísírẹ́lì, Jóṣúà ni ó kàn tí ó darí wọn dé ilẹ̀ Kénáánì, tí ń ṣe ilẹ̀ ìlérí Ọlọ́run sí wọn. Jóṣúà, jẹ́ adarí tó ní sùúrù, tó sì jẹ́ akíkanjú ènìyàn. Abbl.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Bíbélì
Ìwé àwọn Onídàjọ́

**Ìwé àwọn Onídàájọ́** sọ̀rọ̀ nípa àwọn ọmọ Ísírẹ́lì àti bí wọ́n ṣe dé ilẹ̀ Kénáánì, ikú Jóṣúà àti àwọn ẹ̀ṣẹ̀ wọn sí Ọlọ́run. 
thumb|Ìwé Onídàájọ́.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Bíbélì
Ìwé Sámúẹ́lì

thumb|Ọba Ísírẹ́lì Lórí Ìtẹ́.
**Ìwé Sámúẹ́lì** jẹ́ ìwé Bíbélì Mímọ́ tó sọ̀rọ̀ nípa Sámúẹ́lì, ìbí rẹ̀, bí ó ti ṣe dàgbà nínú ìjọ lábẹ́ wòlíì Ọlọ́run kan Élì, tí ó sì jẹ́ láti ìgbà èwe rẹ̀ ni Ọlọ́run ti pè é. Sámúẹ́lì ni wòlíì Ísírẹ́lì tó kàn lẹ́yìn Élì, tí ó sì ń fi iṣẹ́ tí Ọlọ́run ran gba àwọn ènìyàn rẹ̀ nípa yíyàn ọba Sọ́ọ́lù gẹ́gẹ́ bí i ọba Ísírẹ́lì àkọ́kọ́. Tí ó sì tún sọ̀rọ̀ nípa àyọrísí àwon àwọn Ísírẹ́lì gẹ́gẹ́ bí i olùborí lórí àwọn Filísínì, àti ìgbàgbọ́ nínú Ọlọ́run láti má kọ àwọn ènìyàn rẹ̀ sílẹ̀. Abbl.
## Itokasi

Ẹ̀ka:Bíbélì
Ìwé Léfítíkù

thumb|Àwòrán ìwé Lẹfítíkù.
**** jẹ́ ẹsẹ Bíbélì Mímọ́, níbi tí àkọsílẹ̀ oríṣiríṣi ìṣẹ̀lẹ̀ ti wáyé.
## Itokasi

Ẹ̀ka:Bíbélì
Ìwé Númérì

thumb|Ìwé Númérì.
**Ìwé Númérì** jẹ́ ìwé Bíbélì Mímọ́ tó sọ̀rọ̀ nípa àwọn ọmọ Ísírẹ́lì àti àwọn ìlàkàkà àti ìrìnàjò wọn nínú aginjù, ìyẹn bí wọ́n ṣe kúrò ní ilẹ Sínáì, tí wọ́n lọ sí ilẹ̀ ìlérí. Ìwé yìí tún sọ̀rọ̀ nípa oríṣi ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àríwísí wọn lórí ìjìyà wọn.
## Itokasi

Ẹ̀ka:Bíbélì
Ìwé Ẹ́srà

thumb|Ìwé Ẹ́sírà.
**Ìwé Ẹ́sírà** jẹ́ ìwé Bíbélì Mímọ́ tó sọ̀rọ̀ nípa ìpadà ìránṣẹ́ Ọlọ́run, àti àwọn ọwọ́ Júù méjì kan láti Bábílónì padà sí Jerúsálẹ́mù, níbi tí wọ́n ti tún àwùjọ wọn kọ́ padà sí. Ó tún sọ̀rọ̀ nípa bí i Ọlọ́run ṣe ran àwọn ọmọ rẹ̀ tàbí àwọn àyànfẹ́ rẹ̀ lọ́wọ́ borí àwọn ọ̀tá wọn, láti mú ìlérí Rẹ̀ ṣe sí wọn.
## Itokasi

Ẹ̀ka:Bíbélì
Ìwé Nehemíàh

**Ìwé Nehemáyà** jẹ́ ìwé Bíbélì Mímọ́ tó sọ̀rọ̀ nípa àkókò kan nínú ìtàn àwọn Júù, ìyẹn bí i ìránṣẹ́ Ọlọ́run Nehemáyà ṣe padà sí Jerúsálẹ́mù láti bẹ̀rẹ̀ àti dárí kíkọ́ ilẹ̀ wọn àti títún ìgbàgbọ́ wọn tò, nítorí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ bọ́ nínú ìgbèkùn Bábílónì ní.
## Itokasi

Ẹ̀ka:Bíbélì
Ìwé Ẹ́stérì

Ìwé Ẹ́sítérì jẹ́ ẹsẹ Bíbélì Mímọ́ tó sọ̀rọ̀ nípa Ẹ́sítérì, múdíá, bí ó ṣe rí àánú Ọlọ́run gbà, tó di aya ọba, tí ó sì tún kó àwọn Ísírẹ́lì yọ lọ́wọ́ Hámánì ọ̀tá wọ́n, abbl.
thumb|Ẹ́sítérì aya ọba.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Bíbélì
Ìwé àwọn Oníwàsù

thumb|Ìwé àwọn Oníwàásù.
**Ìwé àwọn Oníwàásù** jẹ́ ìwé Bíbélì Mímọ́ tó sọ̀rọ̀ nípa ìdùnnú níní nínú àwọn tí a ò fi bẹ́ẹ̀ kà kún, bí i oúnjẹ jíjẹ àti mímú. Bẹ́ẹ̀ kí a má rí ìdùnnú nínú iṣẹ́ wá. Ìwé yìí tún sọ̀rọ̀ nípa àkókò ṣe wà fún gbogbo ohunkóhun, àti ṣe kókó tó. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Bíbélì
Orin Sólómọ́nì

Ìwé Orin Sólómọ́nì jẹ́ ẹsẹ Bíbélì Mímọ́ tó sọ̀rọ̀ nípa ọba ọlọ́rọ̀ jùlọ, tí Ọlọ́run tún dá lọ́lá ọ̀gbọ́n tó jùlọ nítorí ìdásí ọrẹ ẹbọ tí ó fi fún Ọlọ́run, abbl.
thumb|Ìwé Orin Sólómọ́nì.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Bíbélì
Ìwé Jeremíàh

thumb|Àwòrán Jóṣúà.
**Ìwé Jeremáyà** jẹ́ ìwé Bíbélì Mímọ́ tó sọ̀rọ̀ nípa ìwé náà gẹ́gẹ́ bí i ìránṣẹ́ sí àwọn Júù tó wà ní ìgbèkùn ẹyin odi ní Bábílónì, tí ó jẹ́ pé èyí wáyé nípa àwọn òrìṣà mìíràn bíbọ. Abbl.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Bíbélì
Ìwé Ẹkún Jeremíàh

thumb|Jeremáyà Nínú Ìrònú.
**Ìwé Ẹkún Jeremáyà** jẹ́ ìwé Bíbélì Mímọ́ tó sọ̀rọ̀ nípa ìtìjú, ìjìyà, àti ìdààmú Jerúsálẹ́mù àti àwọn ènìyàn rẹ̀ lẹ́yìn tí àwọn ará Bábílónì pa ìlú wọn run.
## Itokasi

Ẹ̀ka:Bíbélì
Ìwé Psalmu

**** (psalmu) orin Dáfídì jẹ́ ìwé mímọ́ nínú bíbélìBíbélì mímọ́.

## Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Bíbélì
Ìwé Dáníẹ́lì

thumb|Dáníẹ́lì nínú túbú àwọn kìnnìún.
Ìwé Dáníẹ́lì jẹ́ ẹsẹ Bíbélì Mímọ́ tó sọ̀rọ̀ nípa Dáníẹ́lì àti àwọn ìdojúkọ rẹ̀ ní ilẹ̀ àjòjì Bábílónì lọ́pọ̀, bẹ́ẹ̀ pẹ̀lú àkọsílẹ̀ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ oríṣiríṣi mìíràn, bí i àwọn ọmọ Hébérù mẹ́ta Ṣẹ́díráákì, Mẹ́ṣàákì, àti Àbẹ́dínígò. Abbl.
## Itokasi

Ẹ̀ka:Bíbélì
Ìwé Hóséà

thumb|Ìwé Hóṣéà.
**Ìwé Hóṣéà** jẹ́ ìwé Bíbélì Mímọ́ tó ń ṣàfiwé ìfẹ́ Hóṣéà sí aya rẹ̀ tó dẹ́ṣẹ̀ àgbèrè, tí ó ṣì fẹ́ràn tó sì gbà tọwọ́-tẹsẹ̀ padà. Tí ó sì jẹ́ wí pé, ní tòótọ́ àwọn ọmọ Ísírẹ́lì apá àríwá Jerúsálẹ́mù ní ọ̀rọ̀ náà ń pàrọwà sí pé àánú Ọlọ́run ń bẹ láti gbàlà, ràpadà, túnṣe àti fẹ́ gbogbo àwọn ènìyàn rẹ̀ káàkiri wà títí tí wọ́n bá tan orísun wọn padà sí i.
## Itokasi

ẹ̀ka:Bíbélì
Ẹyẹ

## Kini Awon Eye?

Awon Eye wa eranko, sugbon eranko yi, o le fo, ati o le fo dada! Awa ni awon Eye yato: awon adaba, awon eyele, awon ayékòótọ́, ati awon eye idi! Awon eye idi won wa pataki, won wa orisirisi idi fun be. Awon eye idi, won ri dada, won ri igba merin daa jù awon èniyàn! Ati nitori awon ẹyẹ idi, won ni agbara, won gbé Aami ti Ogun lati awon akoko Babeli. 
thumb|ẹyẹ idi wura
Awon eye idi fo kiakia, ti e ba wo awon eye idi ni iji lile, nigba gbogbo eniyan sọkun ati kigbe, nigba awon eranko lo si ibi ìṣápamọ́ kúrò lọ́wọ́ afẹ́fẹ́ àti ààbò kúrò lọ́wọ́ ìjì won ma fo ati fo ga, ati fo ga gan,  won ko ni iberu lati iji, won ko ni iberu lati ohunkohun. Won ko itẹ ẹyẹ ni òkè nla ati idagẹẹrẹ-okegiga. 

#### Orisirisi eye:
Síwànù, Àwòdì, idi, Abo pẹ́pẹ́yẹ, eye omi, Adìyẹ**,** Pẹ́pẹ́yẹ,  ati eye ti o poju.

Awọn ẹiyẹ jẹ ẹranko vertebrate ti a ṣe deede fun ọkọ ofurufu.

Ọpọlọpọ tun le ṣiṣe, fo, we, ati besomi. Diẹ ninu, bii awọn penguins, ti padanu agbara lati fo ṣugbọn da awọn iyẹ wọn duro. Awọn ẹyẹ wa ni agbaye ati ni gbogbo awọn ibugbe. Èyí tó tóbi jù lọ ni ògòngò tó ga ní ẹsẹ̀ bàtà mẹ́sàn-án. Èyí tó kéré jù lọ ni oyin hummingbird tó gùn ní inch méjì.

Ohun gbogbo nipa anatomi ti eye kan ṣe afihan agbara rẹ lati fo. Awọn iyẹ, fun apẹẹrẹ, jẹ apẹrẹ lati ṣẹda gbigbe. Eti asiwaju nipon ju eti ẹhin lọ, ati pe wọn ti bo ni awọn iyẹ ẹyẹ ti o dín si aaye kan. Awọn iyẹ ọkọ ofurufu jẹ apẹrẹ lẹhin awọn iyẹ ẹiyẹ.

Awọn egungun ati awọn iṣan ti apakan tun jẹ amọja pupọ. Egungun akọkọ, humerus, eyiti o jọra si apa oke ti ẹran-ọsin, ṣofo dipo ti o lagbara. O tun sopọ si eto apo afẹfẹ ti ẹiyẹ, eyiti, lapapọ, sopọ si ẹdọforo rẹ. Awọn iṣan ọkọ ofurufu ti o lagbara ti ejika so mọ keel, oke pataki ti egungun ti o nṣiṣẹ ni isalẹ aarin ti sternum jakejado, tabi egungun igbaya. Awọn iyẹ ẹyẹ iru ni a lo fun idari.

Awọn ẹiyẹ ni eto ounjẹ ti o yatọ ti o fun wọn laaye lati jẹun nigba ti wọn le-nigbagbogbo lori fo-ati ki o walẹ nigbamii. Wọ́n máa ń lo ìgbálẹ̀ wọn láti mú oúnjẹ jẹ àti láti gbé oúnjẹ mì. Paapaa ọna ti ẹiyẹ ṣe tun ṣe ni ibatan si ọkọ ofurufu. Dípò kí wọ́n gbé àfikún ìwúwo tí àwọn ọ̀dọ́ tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ ń dàgbà sínú ara wọn, ńṣe ni wọ́n fi ẹyin lélẹ̀, wọ́n sì bù wọ́n sínú ìtẹ́.

Igbasilẹ fosaili fihan pe awọn ẹiyẹ wa pẹlu awọn dinosaurs lakoko akoko Jurassic ni ọdun  egbélégbè ogojo (160,000,000) sẹyin. Fosaili ti o mọ julọ jẹ archaeopteryx, eyiti o jẹ iwọn ti kuroo kan.
## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ẹranko
Odídẹrẹ́

**Odídẹrẹ́** tabi **Ẹyẹ ayékòótọ́** (parrot), awon ayékòótọ ni ebun, nitori pé won le soro, lootó, won le ba àwon èniyàn soro. Ko si eranko ti o le ba èniyàn soro, sugbon awon ayékòótọ́ le se. Ati won le tun-so ati tun-wi awon ohun ti awon èniyàn n so, o dara gidigan o!

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ẹyẹ
Ọmọ

[thumb|Awon omo ni [Namibia]]
**Ọmọ** tàbí **Ọmọdé** ni à ń pe àwọn ènìyàn láti ìgbà ìbí wọn títí di ìgbà tí wọ́n bá bàlágà tàbí nígbà tí wọ́n ṣì í dàgbà nígbà èwe wọn sí ìgbà tí wọ́n bàlágà
 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọnìyàn
Ẹ̀ka:Ìgbà ọmọdé
Unicode

thumb|right|The Unicode Standard, Version 5.0
**Unicode** je opagun ti awon ile-ise komputa n lo lati fi se asoju ikoole lori ero onisiro (komputa) fun gbogbo awon ede agbaye.

## Itokasi

## iTok == {{U ni Kí|//
NB:
{{funÈtoTiwa'n'Tiwa//Ø
Emmanuel Eze

**Emmanuel Chukwudi Eze** (1963 - 30 December 2007) je ojogbon imo oye omo Naijiria ara Amerika. 

## Itokasi

ẹ̀ka:àwọn ará Nàìjíríà
Àṣà

thumb|Àwọn èniyàn Yoruba

**Àṣà** jẹ́ àpapọ́ ìgbé-ayé tí ó jẹ́ àdámọ́ tí a mọ̀ mọ́ ẹ̀yà kan. Èyí túmọ̀ sí ìhùwàsí, ìṣe, ìgbàgbọ́ wọn tí wọ́n fi yàtọ̀ sí àwọn ẹ̀yà mìíràn. 
  
## Àwọn Ìtọ́kasí
Rashidi Yekini

**Rashidi Yekini** (23 October 1963 – 4 May 2012) je agbaboolu-elese, elege-ara lowo iwaju omo ile Naijiria.
O je eni to gba boolu metadinlogoji Sonu awon nigba ti o n gba boolu fun egbe agbaboolu Vitória de Setúbal ni orile ede potogi gege bi akoko omo orile ede olominira ile Naijiria ti yoo koko gba iru ami ayo bee wole. Bakan naa, lo run soju orile-ede re niniu oniruuru ifesewonse paapaa julo idije ife-agbaye [world cups][ ni eyi ti o tun ti gba ami ayo kan soso akoko wole ti eyi si je ami-ayo akoko iru re to orile-ede naa too koko gba wole ninu idije naa. Won fi ami eye [football | eni ti o mo boolu gba julo nile Adulawo | African footballer of the year da lola ni odun 1993.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbábọ́ọ̀lù-ẹlẹ́sẹ̀ ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn Agbábọ́ọ̀lù-ẹlẹ́sẹ̀ Ọdọdún ará Áfríkà
Ìrànwọ́:Báwo lẹṣe le ṣe àtúnṣe ojúewé

Ìwé Ìmọ́-Ọ̀fẹ jẹ́ iwé, tí ó túmọ̀ sí ìwé tí ẹnikẹ́ni lè **ṣàtúnṣe** sí èyíkéyí ojú-ewé tí wọn kò , tí yóò sì fi àtúnṣe rẹ̀ pamọ́ láti lè fi àtúnṣe rẹ̀ hàn sí gbogbo ènìyàn. Kódà, o kò ní láti dá àkọpamọ́ oníṣẹ́ kí o tó ṣàtúnṣe tó jọjú sí èyíkéyí àyọkà tí ó bá nílò àtúnṣe. Àmọ́ ṣá, bí o bá forúkọ sílẹ̀ tàbí dá àkọpamọ́ orúkọ oníṣẹ́ (Username) rẹ, yóò fún ọ láànfàní láti lè mọ iye àkòrí àyọkà tí o bá dá sílẹ̀ tàbí ṣàtúnṣe sí. ! 

Àkíyèsí: O lè lo  láti fi ṣe ìdánrawò 
lórí bí o ṣe lè ṣàtúnṣe ojú-ìwé. 

## Ṣíṣàtúnṣe àyọkà
Ṣíṣàtúnṣe púpọ̀ ojú-ewé kò nira rárá, kàn tẹ 
"Àtúnṣe" tàbí "Àtúnṣe àmì-ọ̀rọ̀" **ní orí ìlà ṣíṣàtúnṣe** ní òkè ojú-ewé Wikipẹ́día lábẹ́ àwòrán agogo àti orúkọ oníṣẹ́.). Bí ó bá ti tẹ̀ẹ́, yóò gbé ọ wá sí ojú ewé tí wà á ti lánfàní láti ṣàtúnṣe tó bá wù ọ́ sí àyọkà tí o fẹ́ túnṣe gan an. 
[thumb|600px|center|alt=Text in a large rectangle next to a scrollbar. It starts with a line "==Editing==", then a line "Editing most Wikipedia pages is easy. Simply click on the '''edit this page''' tab at the top...", and then about 30 more lines.|Edit box showing the [wikitext|wikimarkup for this page. You can see the markup for a level-two heading, and bold-face.]]

Bí o bá ní ohunkóhun tí o fẹ́ fi kún ojú-ewé, 
, gẹ́gẹ́ bí . Bí o bá ti parí pẹ̀lú àtúnṣe, ṣàlàyé níí ṣókí sínú àkámọ́ kékeré ìsàlẹ̀ tí ó wà lókè "**Ṣàtẹ̀jáde**".  O sì lè lo ìlànà ìkékúrú bíi . Bí o bá sì fẹ́ wo bí àtúnṣe rẹ ṣe rí, tẹ bọ́tìnì "**Àyẹ̀wò**". Tí ohun tí o bá ṣe bá ti tẹ́ ọ lọ́rùn tẹ "**Ṣàtẹ́jáde**" aláwọ̀ búlúù tí ó wà lápá òsì lẹ́gbẹ̀ẹ́ (Ṣàtẹ̀jáde). Àtúnṣe rẹ̀ yóò hàn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ tí o bá ti ṣe èyí fún gbogbo ayé rí. Wo èyí fún àpẹẹrẹ
frame|left|alt=A four-line window. The top line says "Sọ ṣókí nípa afikún rẹ (Ṣàlayé ní ṣókí ohun tí o ṣe sí ojú-ewé yí)". The second line is a blank input area. The third is one checkbox for "This is a minor edit" and another for "Watch this page". The last line contains buttons "Ṣàtẹ̀jáde àtúnṣe", "Àyẹ̀wò", "Ìfihan àwọn àtúnṣe", and a non-button "Fagile".|Edit commands
Internet Relay Chat

thumb|Àwòrán WeeChat.
**Internet Relay Chat** tabi IRC je ona ibanisoro lori Internet.

Ẹ̀ka:Software
Yunifásítì ilẹ̀ Nàìjíríà

**Yunifásítì ilẹ̀ Nàìjíríà** ni Nsukka jé ara awon yunifásitì ìjoba ní Nàìjíríà, o kale si ìlú Nsukka ní  ìpinlè Enugu

Ẹ̀ka:Yunifásítì ní Nàìjíríà
Boolu-afesegba

= Kini Bọ́ọ̀lù-àfẹsègbá tabi Rogodo-àfẹsègbá? =

**Bọ́ọ̀lù-àfẹsègbá tabi rogodo-àfẹsègbá** jẹ́ ọ̀kan lára àwọn eré-ìdárayá tó ní ṣe pèlú fífi ẹsẹ̀ gbá bọ́ọ̀lù tabi rogodo. Rogodo ati bọ́ọ̀lù je awon oro kanna. Eré-ìdáraya h yìí pẹ̀ka sóríṣiríṣi ọ̀nà, ara rẹ̀ la ti rí association football, gridiron football tàbí American football tàbí Canadian football, Australian rules football, rugby union pẹ̀lú rugby league àti Gaelic football. Oríṣi ẹ̀ka bọ́ọ̀lù-àfẹsẹ̀gbá wọ̀nyí ní nǹkan tó pa wọ́n pọ̀, tí a mọ̀ sí kóòdù bọ́ọ̀lù-àfẹsẹ̀gbá

Oríṣiríṣi ìtọ́kasí ló wà fún bọ́ọ̀lù ìbílẹ̀ tí wọ́n ń gbá káàkiri àgbááyé. Ó sì ní òfin tó de wọ̀n, àwọn òfin yìí ti wà láti sẹ́ńtúrì kọkàndínlógún. Ìtànkálẹ̀ British Empire mú kí àwọn òfin yìí tàn káàkiri eré náà.   

Ní ọdún 1888, wọ́n ṣe ìdásílẹ̀ The Football League ní England, èyí sì jẹ́ ẹgbẹ́ bọ́ọ̀lù-àfẹsẹ̀gbá alámọ̀dájú àkọ́kọ́. Ní sẹ́ńtúrì ogún, ọ̀pọ̀lọpọ̀ bọ́ọ̀lù àfẹsẹ̀gbá lọ́ríṣiríṣi wá di ìlú-mọ̀ọ̀nká, tí wọ́n sì ń gbá káàkiri orílẹ̀-èdè ní àgbááyé.

## Àwọn ìtọ́kasí
Kalifọ́rníọ̀m

**Kalifọ́rníọ̀m** tabi **Californium** je apilese kemika onide alagbaradio to ni ami-idamo **Cf** ati nomba atomu 98. Apilese yi koko je mimuwaye ni 1950 nipa didigbolu curium pelu awon igbonwo alpha (awon ioni helium) ni Yunifasiti Kalifornia ni Berkeley. Ohun ni apilese teyinuraniom kefa to je sisopapo. Californium ni ikan ninu awon apilese isulopo atomu gigajulo to je mimuwaye ni iye to se e won. O je sisoloruko fun ipinle ati yunifasiti Kalifornia.  

## Itokasi
Einsteiniom

**Einsteiniom** tabi **Einsteinium** je apilese alasopapo onide. Lori tabili igba, o je sisoju pelu ami-idamo **Es** ati nomba atomu 99. Ohun ni apilese teyinuraniom keje, ati aktinidi. O je sisoloruko leye fun Albert Einstein.

## Itokasi
Fẹ́rmíọ̀m

**Fẹ́rmíọ̀m** tabi **Fermium** (, ) je apilese aladipapo pelu ami-idamo **Fm** ati nomba atomu 100. Gege bi apilese teyinuraniom onide alagbraradio giga ti eseese aktinidi, fermium nje dida nipa ddigbolu plutonium pelu awon neutroni o si je sisoloruko fun Enrico Fermi onimofisiyiki inuatomu. Fermium ni apilese teyinuraniom kejo.

## Itokasi
Mẹ̀ndẹ̀lẹ́fíọ̀m

**Mẹ̀ndẹ̀lẹ́fíọ̀m** tabi **Mendelevium** je apilese alasopapo to ni ami-idamo **Md** (**Mv** teletele) ati nomba atomu 101.

## Itokasi
Àwọn ẹ̀yà abínibí ilẹ̀ Áfríkà

## List
### Central Africa

### East Africa

### North Africa

### Southern Africa

### West Africa

## Itokasi

Ẹ̀ka:Áfríkà
Yunifásítì Ìpínlẹ̀ Ábíá

thumb|Yunifásítì Ìpínlẹ̀ Abia.

**Yunifasiti Ipinle Abia**

## Itokasi

Ẹ̀ka:Yunifásítì ní Nàìjíríà
Yunifásítì Abubakar Tafawa Balewa

**Ifásitì Abubakar Tafawa Balewa** tí a mọ̀ sí (**ATBU**) jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ gbogbonìṣe àgbà tí ó wà ní ìlú Bauchi, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Wọ́n sọ ilé-ẹ̀kọ́ náà ní orúkọ rẹ̀ tí ó ń jẹ́ ní orúkọ Alákòóso àgbà àkọ́kọ́ fún orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí wọ́n ń pè ní Sir Abubakar Tafawa Balewa. Àkọmànà ilé-ẹ̀kọ́ náà ni:**"Doctrina Mater Artium"**, tí ó túmọ̀ sí "Ẹ̀kọ́ ni atọ́nà fún ìṣe".

Wọ́n dá ilé-ẹ̀kọ́ náà kalẹ̀ ní ọdún 1980 gẹ́gẹ́ bi ilé-ẹ̀kọ́ gbogonìṣe àgbà ní ìlú Bauchi. Wọ́n sì gba àwọn akẹ́kọ̀ọ́ àkọ́kọ́ wọlé ní inú oṣù kẹwàá ọdún 1981 fún ìkékọ̀ọ́-gboyè ìpele ì̀bẹ̀rẹ̀ dìgírì kínní, nígbà tí ìkẹ́kọ̀ọ́ dìgírì ti ìmọ̀ ẹ̀kọ́ ìkọ́ni sáyénsì bẹ̀rẹ̀ ní inú oṣù kẹwàá ọdún 1982. Ní ọjọ́ kínní oṣù kẹwàá ọdún 1984, wọ́n da ilé-ẹ̀kọ́ fá́sìtì̀ Abubakar Tafawa Balewa pọ̀ mọ́ ilé-ẹ̀kọ́ Ahmadu Bello University gẹ́gẹ́ bí ilé-ẹ̀kọ́ kan ṣoṣo tí wọ́n sì yí orúkọ àwọn méjèèjì padà sí **'Abubakar Tafawa Balewa College**' gbọ̀gàn ìkẹ́kọ̀ọ́ ti  Ahmadu Bello University ní Bauchi. Ilé-ẹ̀kọ́ Ifásitì Abubakar Tafawa Balewa gba òmìnira padà gẹ́gẹ́ bí ilé-ẹ̀kọ́ nígbà tí wọ́n tún pín wọn níyà, tí wón si sọ̀ ọ́ ní Ifásitì Abubakar Tafawa Balewa ti ìlú Bauchi

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Yunifásítì ní Nàìjíríà
Yunifásítì Àmọ́dù Béllò

**Yunifásitì Ahmadu Bello** (ABU) jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ gíga àgbà ti ìjọba apapọ̀ ilẹ̀ Nàìjíríà tí wà ní ìlú Zaria ní Ìpínlẹ̀ Kaduna ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Wọ́n dá ilé-ẹ̀kọ́ yí sílẹ̀ ní ọjọ́ Kẹrin oṣù Kẹwàá, ọdún 1962. 

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Yunifásítì ní Nàìjíríà
Yunifásítì Báyéró

thumb|Yunifásítì Báyéró.

**Yunifásítì Bayero Kano** (BUK) jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ gíga tí ó wà ní Kano, Ìpínlẹ̀ Kano, Nàìjíríà. Ọdún 1975 ni wọ́n da sílẹ̀, nígbà tí wọ́n yí orúkọ rẹ̀ láti Ilé-ìwé gíga Yunifásítì ti Bayero pẹ̀lú ìdàgbàsókè láti Ilé-ẹ̀kọ́ gíga Yunifásítì sí Yunifásítì. Ó jẹ́ Yunifásítì àkọ́kọ́ ní Ìpínlẹ̀ Kano, Àríwá-ìwọ̀-oòrùn Nàìjíríà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Yunifásítì ní Nàìjíríà
São Tomé

**São Tomé** (olugbe 56,166 ni 2005) ni oluilu orile-ede São Tomé ati Príncipe be sini ohun ni ilu totobijulo nibe. Oruko re wa lati ede Portugi fun Apostoli "Thomas Mimo".

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Áfríkà
Lobamba

thumb|right|Location of Lobamba in Swaziland
**Lobamba** ni oluilu asa ibile ati ibujoko ileasofin orile-ede Swaziland.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Áfríkà
Mbabane

**Mbabane** (), pelu idiye olugbe to 95,000 (2007), ni oluilu ati ilu totobijulo ni orile-ede Swaziland.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Áfríkà
Pretoria

**Pretoria** je ilu kan ni apaariwa ni   Igberiko Gauteng, ni orile-ede Guusu Afrika. O je ikan larin awon ilu oluilu meta, oun ni ibujoko ijoba wa (amojuto) ati de facto oluilu orile-ede; awon yioku ni Cape Town, ibujoko ile asofin, ati Bloemfontein, ibujoko onidajo.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Gúúsù Áfríkà
Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Áfríkà
Nouakchott

**Nouakchott** (Arabic:  *or*  ni oluilu ati ilu totobijulo ni orile-ede Mauritania.  

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Áfríkà
Beijing

Beijing-Tiananmen-50-Stele der Volkshelden-gje.jpg
Beijing-Verbotene Stadt-Halle der hoechsten Harmonie-10-gje.jpg
Beijing-Lamakloster Yonghe-14-Halle der himmlischen Koenige-gje.jpg
Beijing-Konfuziustempel Kong Miao-40-gje.jpg
Beijing-Dao-Tempel Dongyue-128-gje.jpg
Beijing-18-Einkaufstrasse-2012-gje.jpg
Beijing-Nationalmuseum-40-Keramikkamel mit Musikanten-Tang-2012-gje.jpg
Beijing-Hutongquartier-32-Rikschatour-2012-gje.jpg


## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Ásíà
Dubai

**Dubai** ( ; ) jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn emireti meje tó wà ní United Arab Emirates (UAE). Ó bùdó sí gúúsù Ikun-omi Persia lórí Arabian Peninsula òhun sì ni ó ní olùgbé tó tóbi jùlọ pẹ̀lú ààlà ilẹ̀ agbègbè tó tóbi jùlọ láàrin gbogbo àwọn ẹ́mírètì lẹ́yìn Abu Dhabi. Dubai àti Abu Dhabi ni ẹ́mírètì méjì péré tí wọ́n ní agbára ìdínà lórí àwọn ọ̀rọ̀ pàtàkì ní ilé-asòfin.

## Ìtọ́kasí

## Liên kết ngoài
Các khoản phạt của RTA Dubai
Ẹ̀ka:Àwọn ìlú
Onitsha

thumb|Àwòrán ìlú Onitsha.
 
**Onitsha** je ilu ni Naijiria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ìlú àti abúlé ní Nàìjíríà
Warri

**Warri** jẹ́ ìlú kan ní Ìpínlẹ̀ Delta, Nàìjíríà. Ó ní epo rọ̀gbì púpọ̀.

## Olokiki eniyan
* Isaiah Ogedegbe, elesin aguntan ati oluso buloogi
## Awon itokasi
Ìlú Ọ̀wọ̀

**́̀Ilú Ọ̀wọ̀** wà ní ìpínlẹ̀ Òndó, ní Gúúsù ìwọ̀-Oòrùn orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tí àwọn òkè ibẹ̀ ga tó ìwọ̀n ẹsẹ 1,130 ẹsẹ̀ àti ni ìkorita awọn ọna lati Akure, Kabb, Ilu Benin, ati Siluko. Cocoa je ikan lara awon oun ogbin ti o wopo ni ilu owo.

Ọ̀wọ̀ je ikan lara awon ijoba ibile ni ipinle Ondo. Oba Owo ni won n pe ni olowo ti Ilu Owo. Oba ti o wa lori ite lowolowo ni Ajibade Gbadegesin Ogunoye.

## Itokasi
Sagamu

**Sagamu** tàbí **Ishagamu** jẹ́ ìlú àti olú-ìlú ìjọba ìbílẹ̀ kan tí ó wà ní apá Gúúsù Ìwọ̀-oòrùn Ìpìnlẹ̀ Ògùn lẹ́gbẹ̀ẹ́ Odò Ibu. Sagamu sì jẹ́ àkójọpọ̀ ìlú mẹ́tàlá ní ìpínlẹ̀ Ògùn lọ́nà odò Ibu àti odò Ewuru, láàrin ipinle Eko àti Ibadan. Wọ́n sì dasílẹ̀ láàrin sẹ́ńtúrì kọkàndínlógún nípa sẹ̀ ọmọ-ẹgbẹ́ Yorùbá,ní apá Guusu Ìwọ̀-oòrun orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Àwọn ìlú mẹ́tàlá tí ó wà nínú rẹ̀ ni: Makun, Ofin Sonyindo, Epe, Ibido, Igbepa, Ado, Oko, Ipoji, Batoro, Ijoku, Latawa ati Ijagba. Ó sì jẹ́ olú-ìlú Rẹ́mo, ẹni tí ó jẹ́ apàṣẹ ìlú Remo ni a mọ̀ sí Oba Akarigbo. Ìlú Ofin sì ni ààfin Ọba Akarigbo wà.

## Àwọn èèyàn tó lààmìlaaka láti ìlú Sagamu

* Adebayo Ogunlesi, oníṣòwò
* Anthony Joshua, eléré ìdárayá
* Gbenga Daniel, olóṣèlú
* Babatunde Adewale Ajayi, Ọba ìlú Sagamu

## Àwọn àtòjọ àwòrán ìlú Sagamu

File:AAFIN AKARIGBO TI ILE REMO Sagamu2.jpg|Aafin Akarigo palace
File:Akarigbo palace, Sagamu.jpg|Akarigbo Palace
File:Methodist Church Nigeria Sagamu-OKO CIRCUIT HQS 3.jpg|Methodist church Nigeria
File:Methodist Church Nigeria Sagamu-OKO CIRCUIT HQS.jpg|Methodist church
File:SAGAMU CENTRAL MOSQUE 2.jpg|Sagamu central mosque
File:St. John church, Sagamu.jpg|St. John church


## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ògùn
Ugep

**Ugep** j́ẹ ̀ilú kan tí ó wà ní ìpínl̀ẹ Cross River, oríl̀ẹ èdè Nàìjíríà. 

## Itokasi
Ìsẹ́yìn

thumb|275x275px|Short Oral history of Iseyin in Onko Language by a native speaker
**Ìsẹ́yìn** jẹ́ ìlú kan tó wà ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ní Nàìjíríà. Tí a lè It wí pé ó wà ní apá Àríwá Ìbàdàn. Ìlú náà ni ènìyàn bí i 236,000, gẹ́gẹ́ bí  United Nations ṣe sọ ní 2005, tí àwọn ènìyàn yìí di 362,990 ní ọdún 2011,  Ìsẹ́yìn jẹ́ ibí tó jẹ́ wí pé a lè dé ibí tí a bá gba ọ̀nà Ìbàdàn, Ọ̀yọ́, Abẹ́òkúta àti Ògbómọ̀sọ. Ìlú náà ni ilẹ̀ tó fẹ̀, tó ṣe é fi ṣe ilé-òwò àti dá oko, ilé-ìwé fún àǹfààní ní àti àyíká ìlú náà. Orúkọ ọba tí ó jẹ́ ní Isẹ́yìn ni " Àsẹ́yìn Ìlú Ìsẹ́yìn". Àwọn ilé-ìwé pọ̀ ní Ìsẹ́yìn, lára wọn ni Ládòkè Akíntólá, Politẹ́kíníkì bí SAF Politẹ́kíníkì, Ilé-ìwé sẹ́kọ́ndárí bí Kelani Kọlẹ̀jì Ìsẹ́yìn, Greater Love Model àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Tó wà ní àkọsílẹ̀ wí pé àwọn ilé-ìwé yìí ń ṣe dáadáa ní àwọn ìdánwò bí WASSCE & SSCE. 

## Àwọn ìlúmọ̀ọ́ká tó wá láti Ìsẹ́yìn
Díẹ̀ nínú àwọn ìlúmọ̀ọ́ká tó wá láti Ìsẹ́yìn ni:

Professor Peller

Olukayode Ariwoola

Shina Peller

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́
Okene

thumb|Okene- Ìpínlẹ̀ Kogi.

**Okene** je ilu ni Ipinle Kogi, Naijiria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ìlú àti abúlé ní Ìpínlẹ̀ Kogí
Ilawe Èkìtì

**Ilawe Ekiti** ( i**lawe** tabi i**lawe-Ekiti** ) jẹ́ ìlú ní ìpínlẹ̀ Èkiti ní orílẹ̀-èdè Naijiria.Ní ọdún 1995, àwọn olùgbé ìlú Ilawe jẹ́ 179,900  Àwọn ipò-ìdojúkọ agbègbè náà jẹ́ 7° 35' 60 N ati 5° 5' 60 E.

## Agbègbè
Ilawe Ekiti pín sí oríṣi ìlú mẹ́jọ.

## Ọba aládé
Ọba tí ó wà lórí oyè ní Ilu Ilawe Ekiti ni Ọba Adebanji Ajibade Alabi (Afuntande 1). Ó gorí ìtẹ́ ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù kẹrin ọdún 2012, ó sì gba ìjọba lọ́wọ́ Ọba Joseph Ademileka.  

## Ìfarahàn ti Kìrìsìtẹ́ẹ́nì ní Ilawe
Láti ọdún 1890 ni àwọn òjíṣẹ́ Ọlọ́run ti ń wá bí wọ́n ṣe máa ń wọ ilẹ̀ Yorùbá tí ó jẹ́ apá Ìwọ̀-oòrùn nígbà náà. Síwájú ìgbà yìí, àwọn ará Ìláwe ní igbàgbọ́ dájú dájú nínú àwọn òrìṣà ilẹ̀ Yorùbá.

## Àwọn ìtọ́kasí
Sápẹ́lẹ́

**Sápẹ́lẹ́** je ilu ni Ìpínlẹ̀ Dẹ́ltà, Nàìjíríà.

## Àwọn Itokasi

Ẹ̀ka:Ìpínlẹ̀ Dẹ́ltà
Ìlá-Ọ̀ràngún

**Ìlá Òràngún** (tàbí **Ìlá**) jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìlú àtijọ́ ní ìpínlẹ̀ ọ̀sun, Nàìjíríà. Ó jẹ́ olú ìlú àwọn ìlú àtijọ́ tó jẹ́ orúkọ kan náà ní ìlú ìgbómìnà ti ará ilẹ̀ Yorùbá ní gúúsù ìwọ̀ oòrùn ti orílẹ̀-èdè nàìjìríà. Ìlá Òràngún jẹ́ ìlú tó gbajúmọ̀ pẹ̀lú orírun ìlú tí wọ́n jọ ṣẹ̀ wá (àti orírun ) ti Òkè-Ìlá Òràngún, ó wà ní 7.5 miles (12 km) tí tí dé ilá oòrùn gúúsù. 

## Àwọn ìtọ́kasí
Ṣakí

**Ṣakí** jẹ́ ìlú kan ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́,ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ilú Ṣakí ni ó wà ní agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Agbègbè ìjọba Ìbílẹ̀ Ìwọ̀ Oorun Ṣakí ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́.

## Ibi tí Ìlú Ṣaki wà
Àwọn àpáta ńlá ńlá ni wọ́n yí ìlú Ṣaki ká, Ìlú náà wà ní ẹ̀bá odò Ofiki, odò náà sì já sí Odò Ògùn tàbí Ògùnpa ní ǹkan bí ìwọn ogójì kìlómítà

sí ọgọ́ta kìlómítà sí ẹnu ibodè orílẹ̀-èdè olómìnira Benin . Wón sábà ma ń pe Ṣakí ní  látàrí iṣẹ́ àgbẹ̀ tí wọ́n yàn láàyò.

## Àwọn ìtọ́ka sí

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́
Ìjẹrò-Èkìtì

**Ijero-Ekiti** jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ìlú tó wà ní Ipinle Ekiti, ní Naijiria.
## Àwọn ìtọ́kasí
Funtua

**Funtua** je ilu ni Ipinle Katsina ni Naijiria. Ibe ni ibujoko Agbegbe Ijoba Ibile Funtua wa.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Ìpínlẹ̀ Kàtsínà
Gbọ̀ngán

**Gbọ̀ngán** je ilu ni Ipinle Osun, Naijiria. Ibe ni ibujoko Agbegbe Ijoba Ibile Ayedaade wa. 

## Itokasi
Igboho

**Igboho** je ilu ni Ipinle Oyo ni orile-ede naijiria. Ibe ni ibujoko Agbegbe Ijoba Ibile Orelope.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ìlú àti abúlé ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́
Bama, Nàìjíríà

**Bama** ni o je ilu kan ti ile ijoba ibile ti Bama wa ni agbegbe aarin gbungbun Ipinle Borno ni orile-ede Naijiria

## Itan
Ijoba ibile Bama ni o wa ni kilomita ogota (37 miles) si ilu Maiduguri, ti o je olu ilu fun Ipinle Borno ni orile-ede Naijiria.

Oun ni ijoba ibile kan soso ti o wa ni abe akoso Bama Emirate.

Awon alajangbula Boko Haram ja isakoso ilu naa gba ni odun 2014.

## Awon itokasi
Uromi

**** je ìlú ní Nàìjíríà.

## Gallery

File:All Progressives Congress, Uromi, Edo state.jpg
File:Ubiaja road roundabout, Uromi, Edo state2.jpg
File:Ambrose Okosun Housing Estate, Uromi, Edo state.jpg
File:Arue Secondary School, Uromi, Edo state2.jpg
File:Benson Idahosa Cathedral Academy, Uromi, Edo state.jpg
File:Benson Idahosa Cathedral Academy, Uromi, Edo state5.jpg
File:Church of God Mission International, Uromi, Edo state.jpg
File:Church of God Mission International, Uromi, Edo state2.jpg
File:Efandum Demonstration Primary School, Uromi, Edo state.jpg
File:Federal Ministry of Agriculture crop processing technology, Uromi, Edo state.jpg
File:Lumen Christ International High School, Edo state.jpg
File:National Institute of Construction Technology, Uromi, Edo state3.jpg
File:Nigeria post office, Uromi, Edo state3.jpg
File:Sacred Heart Girls Model Secondary School, Uromi, Edo state.jpg
File:St. Camilus Catholic Hospital and School of Midwifery, Uromi, Edo state3.jpg
File:St. Joseph Catholic Church, Uromi, Edo state.jpg


## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Nàìjíríà
Àkójọ àwọn ìlú Benin

The following is a **list of cities in [[Benin]]**:

*Abomey
*Abomey-Calavi
*Allada
*Aplahoué
*Athiémé
*Banikoara
*Bassila
*Bembèrèkè
*Bétérou
*Bohicon
*Bori
*Boukoumbé
*Comé
*Cotonou
*Cové
*Dassa-Zoumé
*Djougou
*Dogbo-Tota
*Ganvie
*Godomey
*Grand Popo
*Kandi
*Kérou
*Kétou
*Kouandé
*Lokossa
*Malanville
*Natitingou
*Ndali
*Nikki
*Ouidah
*Parakou
*Péhonko
*Pobé
*Porga
*Porto Novo
*Sakété
*Savalou
*Savé
*Ségbana
*Tanguiéta
*Tchaourou

## 10 largest cities
#Cotonou - 818,100
#Porto Novo - 234,300
#Parakou - 227,900
#Djougou - 206,500
#Bohicon - 164,700
#Kandi - 149,900
#Abomey - 126,800
#Natitingou - 119,900
#Lokossa - 111,000
#Ouidah - 97,000
Parakou

**Parakou** ni ilu titobijulo ni apailaorun Benin, pelu onibugbe 188,853 eniyan, bakanna o tun je oluilu Apa Borgou. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Benin
Modákẹ́kẹ́

**Modakeke** je ilu kekere kan ni Ipinle Osun, ni guusu iwoorun Nigeria, pelu iye eniyan to to 300,000

## Itokasi
Nsukka

**Nsukka** jẹ́ ìlú kan àti agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní ipinle Enugu, ní orílẹ̀-èdè Naijiria.  Nsukka pín ààlà ìlú kan náà pẹ̀lú àwọn ìlú bíi: Edem, Opi, Ede-Oballa, àti Obimo.

Ìlú yìí ni University of Nigeria.

## Àwọn ìtọ́kasí
Lokossa

**Lokossa** ni oluilu Ipinpa Mono ni orile-ede Benin pelu onibugbe 36,954 (2002).  Lokossa tumosi "ni abe igi mangoro".

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Benin
Bràsílíà

**Brasília** () je oluilu ile Brasil.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú ní Brasil
Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Gúúsù Amẹ́ríkà
Buenos Aires

**Buenos Aires** ni oluilu orile-ede Argentina.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Argẹntínà
Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Gúúsù Amẹ́ríkà
Santiago

**Santiago** (), ni oluilu ati ilu titobijulo ni orile-ede Tsile

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Tsílè
Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Gúúsù Amẹ́ríkà
Asunción

**Asunción** (oruko lekunrere: **La Muy Noble y Leal Ciudad de Nuestra Señora Santa María de la Asunción**) ni oluilu ati ilu titobijulo ni Paraguay. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Gúúsù Amẹ́ríkà
Ottawa

**Ottawa** ni oluilu orile-ede Kanada.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Kánádà
Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Àríwá Amẹ́ríkà
Èràn

**Ẹ̀ràn** (virus) jẹ́ kòkòrò àìfojúrí tí ó máa ń bí ara rẹ̀ ní ìlọ́po àìmọye lára ènìyàn, ẹranko tàbí ibikíbi tí ó bá gbè é.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Sucre

thumb|Sucre, Bolivia.

**Sucre** (onibugbe je 247,300 ni 2006) ni oluilu olofin ibagbepo ti orile-ede Bolivia. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Bòlífíà
Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Gúúsù Amẹ́ríkà
Claude Lévi-Strauss

**Claude Lévi-Strauss** (; 28, November, 1908 - 30, October, 2009) je onímọ̀ẹ̀dá-ènìyàn (anthropologist) ati onímọ̀ẹ̀yà-ènìyàn (ethnologist) ara ile Fransi, be si ni o je ikan ninu awon omowe pataki ni orundun 20un ti o se ifilole iro nipa structuralism.

## Itokasi

 
Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1908
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2009
Ẹ̀ka:Àwọn ará Fránsì
Hóró

**Hóró** jẹ́ ẹyọ aládìmú àti oníàmúṣe fún gbogbo àwọn ohun ẹlẹ́ẹ̀mì tí a mọ̀. Òhun ni ẹyọ ẹ̀mí tó kéréjùlọ tó jẹ́ tò sọ́tọ̀ bí i ohun alàyè, wọ́n sì tún ùnpé bíi òkúta ìkọ́ ẹ̀mí. Àwọn ohun ẹlẹ́ẹ̀mí ṣe é tò sọ́tọ̀ bíi oníhórókan (consisting of a single cell; èyí kàkún ọ̀pọ̀ àwọn baktéríà) tàbí oníhórópúpọ̀ (èyí kàkún àwọn ọ̀gbìn àti ẹranko). Ara àwọn ọmọ ènìyàn ní bíi ẹgbẹgbẹ̀rúnkẹta 100 hóró; ìtóbi hóró jẹ́ 10&nbsp;µm nígbàtí ìkórajọ hóró jẹ́ 1&nbsp;nanogram.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Sáyẹ́nsì
Mọ́rísì

**Mauritius** / / mə ˈrɪʃ ( i ) əs , m ɔː -/ (  / ) mər-ISH -(ee-)əs, mor- ;    ; Mauritian Creole   [moʁis] ), ni ifowosi **Orílè-èdè Olómìnira ti Mauritius**, jẹ́ orilẹ-èdè erékùṣù kan ní Òkun India ni nkan bíi  si ìhà gúúsù ìlà-oòrùn ti ilè Áfíríka, ìlà-oòrùn ti Madagascar . Ó pẹ̀lú erékùṣù akọkọ (ti a n pe ni Mauritius), bákannáà Rodrigues, Agaléga ati St. Brandon .   Àwọn erekusu Mauritius ati Rodrigues, pẹlu Réunion ti o wa nitosi ( Ẹka ti ilu okeere Faranse ), jẹ apakan ti Awọn erekusu Mascarene . Erekusu akọkọ ti Mauritius, nibiti ọpọlọpọ awọn olugbe wa ni ogidi, gbalejo olu-ilu ati ilu ti o tobi julọ, Port Louis . Orile-ede naa gbooro  ati pe o ni agbegbe eto-aje iyasọtọ ti o bo  . 

Àwọn awàko Arab ní àkọ́kọ́ láti ṣàwárí erékùṣù tí a ko gbé, ní igba 975, wọn si pe e ni *Dina Arobi* .   Lọ́dún 1507, àwọn awako tí ilẹ̀ Portuguese ṣèbẹ̀wò sí erékùṣù tí wọn kò gbé ni ibẹ̀. Erékùṣù náà han pẹ̀lú àwọn orúkọ Portuguese Cirne tàbí Do-Cerne lórí maapu Portuguese ni kùtùkùtù.  Àwọn Dutch gba ohun ìní ni ọdún 1598, wọn ṣe àgbékalè àwọn ibùgbé igba díẹ̀ fún àkókò tí ó fèrè to ọdún 120, ṣáájú kí wọn to fí akitiyan si lẹ ni ọdun 1710. Faranse gba ìṣàkóso ni ọdún 1715, ó tún orúkọ rẹ ko sí Isle de France . Ní ọdún 1810, United Kingdom gba erékùṣù náà, lẹ́yìn ọdún mẹ́rin sẹ́yìn, ní Treaty of Paris, Faranse fi Mauritius àti àwọn igbẹkẹle rẹ si ọwọ́ United Kingdom. Àwọn ìletò Britani pẹ̀lú Mauritius, Rodrigues, Agaléga, St. Brandon, Chagos Archipelago, àti, títí dí ọdún 1906, Seychelles .   Mauritius àti Faranse jiyàn erekuseti     Tromelin bi treaty ti Paris kún náà láti dárúkọ rẹ ni pàtàkì.  Mauritius wa ni ìletò ti o da lórí ohun ọgbin ni akọkọ ti United Kingdom titi di òmìnira ni ọdún 1968.

Ni ọdun 1965, UK pin kuro ni Chagos Archipelago lati agbegbe Mauritian si Ilẹ-ilẹ Okun India ti Ilu Gẹẹsi (BIOT).  Awọn olugbe agbegbe ni a ti le jade ni tipatipa laarin 1968 ati 1973 ati pe erekusu ti o tobi julọ, Diego Garcia, ni a yalo si Amẹrika.  Ijọba ti Chagos jẹ ariyanjiyan laarin Mauritius ati UK. Ni ọdun 2019, Ile-ẹjọ Idajọ Kariaye ti gbejade imọran imọran ti o paṣẹ fun UK lati da awọn erekusu Chagos pada si Mauritius, ati ni ọdun 2021, Ile-ẹjọ Kariaye fun Ofin Okun ṣe idajọ ni atilẹyin eyi, ni sisọ pe UK ko ni “ko si ijọba-alaṣẹ. lori awọn Chagos Islands". 

Ni Oṣu Kẹwa Ọjọ 3, Ọdun 2024, awọn ijọba Gẹẹsi ati awọn ijọba Mauritian kede, ni ikede apapọ kan, gbigbe ti ọba-alaṣẹ ti erekusu si Mauritius. Erekusu Diego Garcia, nibiti ipilẹ ologun ti Idajọ Idajọ wa, jẹ iyasọtọ nikan si adehun tuntun yii, pẹlu iṣakoso ti a fi fun United Kingdom nipasẹ ijọba Mauritian fun akoko ti o kere ju ọdun 99. 
Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Áfríkà
Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè erékùṣù
Ẹ̀ka:Mọ́rísì
Kwame Anthony Appiah

**Kwame Akroma-Ampim Kusi Anthony Appiah** ( ; tí a bí ní 8 May 1954) jẹ́ amòye, olùdámọ̀ràn nípa ọ̀rọ̀ àṣà, àti òǹkọ̀wé tó nífèẹ́ sí ọ̀rọ̀ ìṣèlú àti ìmòye ọlọ́gbọ́n. Appiah jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n ní Laurance S. Rockefeller University, Professor of Philosophy ní Princeton University, kí ó tó kó lọ sí New York University (NYU) ní ọdún 2014. Wọ́n fi Appiah joyè ààrẹ American Academy of Arts and Letters ní oṣù kìíní, ọdún 2022.
## Àwọn ìtọ́kasí

ẹ̀ka:àwọn amòye ará Ghánà
John Mbiti

**John Samuel Mbiti** (ibi 30 November 1931) je amoye ati Woli ara ile Kenya

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn amòyé ará Kẹ́nyà
Yunifásítì Harvard

**Yunifasiti Harvard** je yunifasiti aladani ni ilu Cambridge
ni Ipinle Massachusetts ni Amerika.

thumb|left|250px

## Itokasi

Ẹ̀ka:Yunifásítì ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà