open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Workitu Ayanu

**Workitu Ayanu Gurmu** ni a bini ọjọ kọkan dinlógun ni ọdun 1987 jẹ elere sisa lóbinrin ilẹ Ethiopia to da lori metres ẹgbẹrun marun.
## Àṣèyọri
Workitu kopa ninu idije Agbaye ti IAAF Cross country pẹlu ipo kẹrin ninu ere junior ti awọn óbinrin ni ọdun 2004 to si gbè pari pẹlu ipo kẹfa ni ọdun 2005 ati 2006. 
Ni ọdun 2009, Arabinrin naa yege ninu idaji marathon ti Egmond pẹlu wakati 1:16:33.
Ni ọdun 2010, Workitu kopa ninu Marathon ti Paris nibi to ti pari pẹlu ipo karun ni wakati 2:29:25.
Ni ọdun 2011, Workitu kopa ninu Marathon ti ilẹ Rome to si pari pẹlu ipo kẹfa pẹlu wakati 2:29:37.

## Itọkasi
Atsede Bayisa

**Atsede Bayisa Tesema** ni a bini ọjọ kẹrin dinlogun, óṣu April ni ọdun 1987 jẹ elere sisa lóbinrin ti ilẹ Ethiopia to da lori ayẹyẹ sisa ere loju ọna.
Bayisa yege ninu Marathon ti Chicago, Marathon ti Boston ati Marathon ti Paris lẹẹmeji.

## Àṣèyọri
Atsede ṣoju fun órilẹ ede Ethiopia nibi to ti kopa ninu ere sisa IAAF agbaye ti óju ọna ni ọdun 2007.
Atsede gba ami ẹyẹ ti ọla silver ninu ere gbogbo ilẹ afirica ni ọdun 2007.
Ni ọdun 2009, Arabinrin naa kopa ninu idije agbaye lori ere sisa.

## Itọkasi
Wude Ayalew

**Wude Ayalew Yimer** ni a bini ọjọ kẹrin, óṣu july ni ọdun 1987 jẹ elere sisa lóbinrin ilẹ Ethiopia. Ni ọdun 2009, Arabinrin naa gba ami ẹyẹ ti ọla ti idẹ ninu idije agbaye lori metres ẹgbẹrun mẹwa.

## Àṣèyọri
Ni ọdun 2006, Wude kopa ninu idije agbaye ti Cross Country nibi to ti pari pẹlu ipo karun.
Ni ọdun 2006, Arabinrin naa kopa ninu idije agbaye ti junior nibi to ti pari pẹlu ipo karun lori Metres ẹgbẹrun marun.
Ni ọdun 2009, Wude kopa ninu idije agbaye ere sisa nibi to ti gba ami ẹyẹ ti ọla ti idẹ lori metres ẹgbẹrun mẹwa.
Wude kopa ninu idaji marathon ti Delhi nibi to ti pari pẹlu ipo Kẹta.
Ni ọdun 2011, Wude kopa ninu idije Agbaye ti IAAF cross country nibi to ti pari pẹlu ipo kẹ́fa to si gba ami ẹyẹ ti ọla ti silver fun órilẹ ede Ethiopia.
Ni ọdun 2014, Wude yege ninu ere ti oju ọna Saint Silvester.

## Itọkasi
Grace O'Malley

**Gráinne O'Malley** ( pípè rẹ̀ ní èdè Irish: [ɡɾˠaːn̠ʲə] 'Grawn-ya') ( – c. 1603), tí wọ́n sì mò sí **Grace O'Malley** (, ), jẹ́ olórí ìjọba Ó Máille tí ìwọ̀-oòrùn Ireland, àti ọmọ Eóghan Dubhdara Ó Máille.

Lẹ́yìn ìgbà tí bàbá rẹ̀ kú, ó bẹ̀rẹ̀ sí ní máa ṣàkóso àwọn ilẹ̀ àti òkun, bí ó tilẹ̀ jẹ́pé ó ní ẹ̀gbọ́n ọkùnrin Dónal an Phíopa Ó Máille. Ìgbéyàwó tó ní pẹ̀lú Dónal an Chogaidh (Donal "of the war") Ó Flaithbheartaigh mú ọlá àti ipa ńlá bá a, ó ní ẹgbẹ̀rún  màálù àti ẹṣin. Ní ọdún 1593, tí gómìnà àwọn Gẹ̀ẹ́sì Connacht, Sir Richard Bingham kó àwọn ọmọ rè ọkùnrìn Tibbot Bourke àti Murchadh Ó Flaithbheartaigh (Murrough O'Flaherty) àti ọbàkan rẹ̀ Dónal an Phíopa lẹ́rú, O'Malley wa ọkọ̀-ojú omi lọ sí England láti gbàwọ́n sílẹ̀. Ó ṣe àfihàn ohun tó fẹ́ sí Ọbabìnrin Elizabeth I ní ilé ìgbẹ́jọ́ rẹ̀ ní Greenwich Palace.

Wọ́n kò dárúkọ O'Malley nínú ìwé ọdọọdún ti àwọn Ireland, fún ìdí èyí, ìwé ìtàn nípa rẹ̀ sábà wá láti orísun àwọn Gẹ̀ẹ́sì, pàápàá jùlò ìbéèrè méjìdílógún "Articles of Interrogatory", àwọn ìbéèrè tí wọ́n kọ sí i ń orúkọ Elizabeth I.  Wọ́n dárúkọ rẹ̀ nínú ìwé àwọn Gẹ̀ẹ́sì àti ìwé ìtàn mìíràn bí i rẹ̀.

Nínú àwọn ìtàn àwọn Ireland, ***Gráinne Mhaol*** ní wọ́n mọ̀ ọ́ sí tí ó sì jẹ́ aboni ní sẹ́ńtúrì kẹrìndílógún nínú ìtàn Ireland. Orúkọ rẹ̀ jáde nínú àwọn ìwé ìtan àwọn Gẹ̀ẹ́sì lóríṣiríṣi ọ̀nà, èyí tí Gráinne O'Maly, Graney O'Mally, Granny ni Maille, Grany O'Mally, Grayn Ny Mayle, Grane ne Male, Grainy O'Maly, àti Granee O'Maillie wà nínú rẹ̀, wọ́n kìí sábà pè ní Grace O'Malley. "The Pirate Queen" ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ẹ̀yà máa ń pè é

## Àwọn ìtọ́kasí.
Muhammad Garba

**Muhammad Garba**  jẹ́ oníṣẹ́ ìròyìn  Nàìjíríà , àti òṣèlú láti ìpínlẹ̀ Kano tí ó jẹ́ Kọmísọ́nà  fún ìkéde. àti ẹgbẹ́ kọmití  International Federation of Journalists.  

## Ìpìlẹ̀ àti Ẹ̀kọ́ rẹ̀
A bí Muhammad ní Ọjọ́ Kejìlẹ́lógún oṣù kọkànlá ọdún 1965 ní agbẹ̀gbẹ̀ Yakasi, Kano Principal tí of Ipinle Kano. Ó lọ sí ilé-ìwé àkọ́bẹ̀rẹ̀ kofa Nassarawa àti Teachers college ní Sumaila níbi tí ó ti gba àmì ẹyẹ kí ó tó tẹ̀síwájú ní Yunifásítì Báyéró, Kano.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Aisha Abubakar Abdulwahab

Dr. **Aisha Abubakar Abdulwahab** (tí a bí ní ọdún 1971) jẹ́ ọlọ́pá ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí UNESCO fún ní ẹ̀bùn owó láti ṣe ìwádìí nípa ààrùn ikó ààrùn Tuberculosis.

## Ayé rẹ̀
A bí Aisha Abubakar Abdulwahab ní ọdún 1971 ó sì dara pọ̀ mọ́ egbé ọlọ́pá Nàìjíríà ní ọdún 1995. Ó ní àmì ẹyẹ nínú ìmò veterinary science.

Ní ọdún 2005, UNESCO fun ní ẹ̀bùn owó fún àbá rẹ̀ láti fi DNA wádìí ǹkan tó pa ààrùn tuberculosis tó ń pa ènìyàn lára àti èyí tó ń pa màlúù lára. Ó ní pé tó n bá gba omi lára ènìyàn àti  lára màlúù, òun le mọ bí àwọn ọmọ Nàìjíríà ṣe ń kọ́ àìsàn nípa mí mu omi oyàn màálù tí wọn kò tí sè. UNESCO fun ní ẹ̀bùn owó náà láti parí ìwádìí rẹ̀ ní Yunifásitì tí ó bá fẹ́. Adbulwahab ní ọkọ àti ọmọ méjì.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Alemitu Bekele Degfa

**Alemitu Bekele Degfa** ni a bini ọjọ kejila, óṣu september, ọdun 1977 jẹ elere sisa lobinrin ti órilẹ Ethiopia to da lori metres ti ẹgbẹrun marun.

## Àṣèyọri
Bekele pari pẹlu ipo keje ninu ere olympic ti ọdun 2008.
Ni ọdun 2009, Arabinrin naa gba ami ẹyẹ ọla ti wura ninu idije ti inu ile ti ilẹ Ethiopia.
Ni ọdun 2010, Degfa kopa ninu idije ere sisa ti ilẹ Ethiopia ti ẹgbẹrun marun metres pẹlu iṣẹju 52.20 ati iṣẹju aya kẹrin lèèlogun.
Ni ọdun 2010, Degfa kopa ninu Cup Continental ti IAAF to si gba ami ẹyẹ ọla ti silver.
Ni ọdun 2011, Degfa gba órukọ fun  Üsküdar Belediyespor ni Cinque Mulini.

## Itọkasi
Mekdes Bekele

**Mekdes Bekele Tadese** ni a bini ọjọ ogun, óṣu January, ọdun 1987 jẹ elere sisa lobinrin to da lori steeplechase ti ẹgbẹrun mẹta metres.

## Àṣèyọri
Ni ọdun 2006, Mekdes kopa ninu idije agbaye ti Junior ti Beijing China to si gba ipo kẹta ninu metres ti ẹgbẹrun mẹta. Ni ọdun naa, Arabinrin naa yege ninu ere gbogbo ilẹ Afirica to waye ni Algiers, Algeria to si gbe ipo keji.
Ni ọdun 2007, Mekdes kopa ninu idije agbaye to waye ni Osaka, Japan to si gbe ipo ogun.
Ni ọdun 2008, Mekdes kopa ninu idije Ilẹ Afirica to waye ni Addis Ababa, Ethiopia to si gbe ipo keji.
Ni ọdun 2010, Mekdes kopa ninu idije Ilẹ Afirica to waye ni Nairobi, Kenya ni bi to ti gbe ipo kẹfa.
Ni ọdun 2012, Mekdes kopa ninu idije ilẹ Afirica to waye ni Porto Novo, Benin to si gbe ipo kẹrin.

## Itọkasi
Tadelech Bekele

**Tadelech Bekele** ni a bini ọjọ kọkanla, óṣu April, ọdun 1991 jẹ elere sisa lóbinrin ti ilẹ Ethiopia.

## Àṣèyọri
Ni ọdun 2012, Tadelech yege ninu Idaji Marathon ti České Budějovice pẹlu wakati 1:10:54. Ni ọdun naa, Arabinrin naa yege ninu Prague Grand Prix to jẹ ere ti ẹgbẹrun marun pẹlu wakati 15:48.
Ni 2014, Tadelech yege Idaji Marathon ti Berlin pẹlu wakati 1:10:05.
Ni ọdun 2014 ati 2015, Tadelech kopa ninu Marathon ti Berlin to si pari pẹlu ipo kẹrin. 
Ni ọdun 2017 ati 2018, Tadelech yege ninu Marathon ti  Amsterdam 
Ni ọdun 2018, Tadelech kopa ninu Marathon ti London to si gbe ipo kẹta pẹlu wakati 2:21:40.

## Itọkasi
Meseret Belete

**Meseret Belete Tola** ni a bini ọdun kẹrin dinlọgbọn, óṣu september, ọdun 1999 jẹ elere sisa lobinrin. Arabinrin naa ṣóju fun ilẹ Ethiopia ni ere ilẹ Afirica ni ọdun 2019 ni Rabat. Meseret gba ami ẹyẹ ọla ti idẹ ninu idaji marathon ti awọn óbinrin.
## Àṣèyọri
Ni ọdun 2018, Meseret yege ninu idaji Marathon ti Gothenburg to waye ni Sweden.
Ni ọdun 2018, Arabinrin naa kopa ninu idije Agbaye ti Idaji Marathon tonwaye ni Valencia, Spain to si gbe ipo kẹfa ninu ere awọn óbinrin nibi to ti gba ami ẹyẹ ti ọla wura pẹlu wakati 3:22:27.
Ni ọdun 2019, Meseret kopa ninu ere ilẹ Afirica to waye ni Rabat, Morocco to si gbe ipo kẹta.

## Itọkasi
Mimi Belete

**Mimi Belete Gebregeiorges** ni a bini ọjọ kẹsan, óṣu June, ọdun 1988 jẹ elere sisa lobinrin ti órilẹ ede Ethiopia to da lori ere sisa ti arin ati ọna jinjin. Arabinrin naa gba órukọ metres ti ẹgbẹrun marun ninu ere ilẹ Asia ti ọdun 2010.

## Àṣèyọri
Ni ọdun 2009, Mimi yege ninu idije ti Eurocross.
Ni ọdun 2009, Mimi kopa ninu Idije Agbaye lori ere sisa.
Ni ọdun 2010, Mimi ṣoju fun ẹgbẹ Asia-Pacific ninu Cup Continental ti IAAF nibi to ti gbe ipo kẹrin.
Ni ọdun 2010, Belete gba ami ẹyẹ ti ọla fun ere ilẹ Asia ni óṣu November.
Ni ọjọ kèjila, óṣu October, ọdun 2018, Mimi kopa ninu Marathon ti Toronto pẹlu wakati 2:22:28.

## Itọkasi
Ameyo Adadevoh

thumb|Ojú ọnà kan tí wọ́n sọ lórúkọ tẹ́lé Ameyo Adadevoh
**Ameyo Stella Adadevoh** (tí a bí ní ọjọ́ Kẹtàdínlọ́gbọ̀n oṣù Kẹ̀wá ọdún 1956 tí ó sì fi ayé sílè ní ọjọ́ kàndínlọ́gún oṣù kẹjọ ọdún 2014) jẹ́ onímọ̀ ìṣẹ́gun òyìnbó ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

Àwọn ènìyàn ma ń ròyìn rẹ̀ fún ipa tí ó kó nínú mímú owó ààrùn Ebola Virus balẹ̀ ní Nàìjíríà nípa mímú ẹni àkọ́kọ́ tí ó kọ́kọ́ ní ààrùn náà, Patrick Sawyer, sí ibi ìpamọ́ bí ó tilè jẹ́ wípé àwọn ìjọba Làìbéríà tako fí fi Patrick sí ìpamọ́.  Ní ọjọ́ kẹrin oṣù kẹjọ ọdún 2014, ìwádìí àyẹ̀wò fihan pé ààrùn Ebola wà lára rẹ̀, àwọn onímọ̀ ìṣẹ́gun sì bẹ̀rẹ̀ ìtójú fún lé sẹ̀kẹ́sẹ̀. Ṣùgbọ́n Adadevoh fi ayé sílè ní ọ̀sán ọjọ́ kan dínlógún oṣù kẹjọ ọdún 2014. Ó fi ọkọ rẹ̀, Afolabi àti ọmọ rẹ̀, Bankole sílè sáyé. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Alemitu Bekele Aga

**Alemitu Bekele Aga** ti a bini ọjọ kèji leelogun, óṣu August, ọdun 1976 jẹ elere sisa lobinrin ti órilẹ ede Ethiopia to da lori ere sisa ti Idaji Marathon..
## Àṣèyọri
Ni ọdun 1998, Aga kopa ninu idija agbaye ti Cross Country ni Marrakech, Morocco	nibi to ti gbe ipo keji ninu idije ẹgbẹ.
Ni ọdun 2008, Arabinrin naa jawe olubori ti Marathon Benelux.

## Itọkasi
Gelete Burka

**Gelete Burka Bati** ni a bini ọjọ kẹta leelogun, óṣu January, ọdun 1986 jẹ elere sisa lobinrin ilẹ Ethiopia to da lori ere sisa ti arin ati ọna jinjin. Abi Arabinrin naa si Kofele, Zone ti Arsi ni Oromia.

## Àṣèyọri
Gelete kopa ninu idije agbaye ti IAAF ni ọdun 2006.
Arabinrin naa gba ami ẹyẹ ti ọla lẹẹmẹta ninu idije agbaye ti inu ile.
Ni ọdun 2008, Gelete gba ami ẹyẹ ti ọla ti wura ni ere sisa ti metres ti 1500.
Arabinrin naa kopa ninu idije agbaye lori ere sisa lati ọdun 2005 de 2011.
Arabinrin naa ṣoju fun ilẹ Ethiopia ninu olympics ni ọdun 2008 ati 2012.
Gelete gba ami ẹyẹ ti ọla ti idẹ ni ere gbogbo ilẹ Afirica.
Burka bẹrẹ ọdun 2013 pẹlu yi yege ni Cross Internacional Juan Muguerza.  
Gelete Burka gbe ipo kẹjọ ni wakati 30:26.66 ninu ere sisa ti summer olympics ti awọn óbinrin ti metres ẹgbẹrun mẹwa.

## Itọkasi
Sinke Biyadgilgn

**Sinke Dessie Biyadgilgn** ni a bini ọdun 1995 jẹ Akọṣẹmọṣẹ elere sisa lóbinrin ta bisi órilẹ ede Ethiopia to sin gbe ni Washington, D .C.
## Àṣèyọri
Ni 2018, Sinke kopa ninu Marathon ti ibeji pẹlu wakati 2:33:04 nibi to ti gba ẹbun owo ti $7,500.
Ni ọdun 2016, Sinke kopa ninu ere sisa ti mile maarun pẹlu wakati 26:51.

## Itọkasi
Tadelesh Birra

**Tadelesh Birra** ni a bini ọjọ kẹrin leelogun, óṣu April, ọdun 1975 jẹ elere sisa lóbinrin ti ilẹ Ethiopia. Arabinrin naa kopa ninu idije agbaye ti Marathon awọn óbinrin to da lori ere sisa to waye ni Edmonton, Alberta, Canada ni ọdun 2001.

## Àṣèyọri
Tadelesh yege ninu ere awọn óbinrin ni Marathon ti Hannover to waye ni Germany ni ọdun 2003 ati 2004.
Ni ọdun 2009, Birra yege ninu Marathon ti Amman ni Amman, Jordan.

## Itọkasi
Irene Ighodaro

**Irene Ighodaro** (ti a bi ni ojo kerindinlogun osu karun odun 1916 ti o si fi aye sile ni ojo kandinlogbon osu kokanla odun 1995) je omo eya Croele ni orile ede Siẹrra Léònè ati onisegun oyinbo eni ti o je obinrin akoko lati di oníwòsàn ni orile ede Siẹrra Léònè.

## Àwọn Itokasi
Yolanda George-David

**Yolanda George-David** tí àwọn ènìyàn mọ̀ sí **Aunt Landa** jẹ́ Dókítá ọmọ Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ Dókítà tó ní ìmọ̀ púpò nípa iṣẹ́ abẹ ọpọlọ.
## Ìpìlẹ̀ àti Ẹ̀kọ́ rẹ̀
Yolanda bẹ̀rẹ̀ sí ń ṣisẹ́ láti ran àwọn ènìyàn lọ́wọ́ nígbà tí ó jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́rìndínlógún. Ó kàwé gboyè ní Yunifásitì ti Pittsburgh, Pittsburgh kí ó tẹ ẹ̀kọ́ rẹ̀ síwájú ní Harvard Medical School níbi tí wọ́n ti kọ nípa ìmò isẹ́ abẹ ọpọlọ.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Amane Beriso

**Amane Beriso Shankule** ni a bini ọjọ kẹtala, óṣu October, Ọdun 1991 jẹ̀ elere sisa lobinrin ilẹ Ethiopia. Ni ọdun 2022, Arabinrin naa kopa ninu Marathon ti Valencia ni bi to ti gbe ipo kẹta.

## Aṣèyọri
Amane Beriso yege ninu Idaji Marathon ti Copenhagen ni Ọdun 2014.
Ni ọdun 2015, Amane yege ninu Idaji Marathon ti Roma-Ostia pẹlu wakati 1:08:43.
Ni ọdun 2016, Arabinrin naa kopa ninu Marathon ti ilẹ Dubai pẹlu wakati 2:20:48 nibi to ti gbe ipo keji.
Ni ọdun 2017, Amane yege ninu Marathon ti Prague pẹlu wakati 2:22:15.
Ni ọdun 2020, Amane yege ninu Marathon ti Mumbai pẹlu wakati 2:24:51.
Ni óṣu August, ọdun 2022, Amane yege ninu Marathon ti Mecico City pẹlu wakati 2:25:05.
Ni ọjọ kẹrin, óṣu December, ọdun 2022, Arabinrin naa yege ninu Marathon ti Valencia pẹlu wakati 2:14:58.

## Itọkasi
Berhane Adere

**Berhane Adere Debala** ni a bini ọjọ kọkan leelogun, óṣu July, ọdun 1973 jẹ elere sisa lobinrin to ti fẹyinti ti órilẹ ede Ethiopia to da lori metres ti ẹgbẹrun mẹwa ati Marathon.

## Àṣèyọri
Ni ọdun 2001 ati 2005, Berhane gba ami ẹyẹ ti ọla ti Silver ninu idije agbaye.
Ni ọdun 2002, Arabinrin naa jẹ champion ti agbaye to si tun gba silver ni ọdun 2003 ati idẹ ni 2001.
Ni ọdun 2003, Berhane gba ami ẹyẹ ti ọla ti Wura ninu idije agbaye ninu metres ti ẹgbẹrun marun.
Berhane gba akọsilẹ fun ilẹ Africa lori metres ẹgbẹrun ati wakati 30:04 ni idije agbaye to waye ni 2003 to si gba wura.
Ni ọdun 2003 ati 2004, Berhane gba wura ati silver ninu idije agbaye ti inule lori metres ti ẹgbẹrun mẹta. 
Berhane yege ninu Marathon ti ilẹ Chicago ni ọdun 2006 pẹlu wakati 2:20:42 ati 2007.
Ni ọdun 2007, Arabinrin naa yege lori Marathon ti Idaji Ras Al Khaimah.
Ni ọjọ keji leelogun, óṣu January, ọdun 2008, Berhane yege ninu Marathon ti ilẹ Dubai.

## Itọkasi
Ola Brown

**Olamide Brown** (tí a bí ní ọdún 1986), jẹ́ oníṣègùn òyìnbó ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà mọ́ Ilẹ̀ọba Britain, oníṣòwò, ọ̀lùdásílẹ̀ Doctors Healthcare Investment Group àti adarí Greentree Investment Company.

Flying Doctors Healthcare Group jẹ́ ilé-isẹ́ tí ó ń ṣètò gbígbé àwọn ènìyàn tí ó nílò ìtójú ìlera ara ní kíákíá lọ sí ilé ìwòsàn nípa ojú òfurufú, kíkó ilé ìwòsàn, títa àwọn irinsẹ́ ìṣègùn òyìnbó àti oògùn òyìnbó.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ngozi Alaegbu

**Ngozi Alaegbu** jẹ́ akọròyìn àti olóòtú ètò orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán. Ó ti ṣiṣẹ́ ní Degue Broadcasting Network (DBN), Television Continental (TVC). Lọ́wọ́lọ́wọ́, ó sì ń ṣịṣẹ́ pẹ̀lú Arise TV.

## Ìgbésíayé rẹ̀
Alaegbu kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú ẹ̀kọ́ German ní University of Hamburg, Germany. Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ nípasẹ̀ ṣíṣẹ iṣẹ́ pẹ̀lú DBN. Lẹ́yìn náà, ó  lọ sí TVC, níbi tí ó ti lo àwọn ọdún díẹ̀ ṣáájú kí ó tó fi ipò náà sílẹ̀ ní oṣù kẹjọ, ọdún 2019. Ìṣípòpadà Alaegbu sí Arise TV ṣẹlẹ̀ ní oṣụ̀ kejì, ọdún 2020.

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀
Alaegbu gba àmì-ẹ̀yẹ ti akaròyìn tó dára jù lọ lórí ẹ̀rọ̀ amóhu ̀nmáwòrán ní ọdún 2021, èyí tó jẹ́ ti Nigeria Media Merit Awards. Wọ́n to orúkọ rẹ̀ sí ipò karùndínlógún lára àwọn obìnrin alágbára jù lọ nínú iṣẹ́ akọ̀ròyìn, láti ọ̀wọ́ àwọn Women in Journalism, ní ọdún 2021.

## Ìgbésí ayé ara ẹni
Alaegbu jẹ́ ìyà àti ìyá-ìyá, ìyẹn ni pé àwọn ọmọ rẹ̀ ti ń bímọ, ó sì ti ní àwọn ọmọ-ọmọ.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn oníròyìn ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Segun Bucknor

**Segun Bucknor** (tí wọ́n bí ní 29 March 1946 – tó sì kú ní 11 August 2017) jẹ́ olórin ilẹ̀ Nàìjíríà àti akọ̀ròyìn láàárín ọdún 1960 àti 1970. Ó jẹ́ ajẹdùrù àti atẹgìtá, tó dájú lé àwọn ẹ̀yà orin ti tẹ̀mí, pọ́ọ̀pù àti funk. Látàri iṣẹ́ kékeré wọn, Segun àti ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin jọ ṣe àgbéjáde orin ẹlẹ́yàmẹyà tó dálé àṣà àti ọ̀rọ̀ ìṣèlú ní ilẹ̀ Nàìjíríà. Èyí tí àwọn BBC pè ní "interesting slice of Nigerian pop music history and culture".

Bucknor jẹ́ bàbá oníṣẹ́ ayélujára, tórúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Tosyn Bucknor àti obìnrin oníṣòwò, tórúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Fúnkẹ́ Bucknor-Obruthe.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
A bí Bucknor ní ilu Eko ní ọjọ́ 29 oṣù kẹta, ọdún 1946. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ní King's College àti Columbia University, New York.  Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ akọrin ilé-ìwé náà.Ó bẹ̀rẹ̀ sí í súfèé gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ọ̀wọ́ kékeré ṣùgbọ́n ó tẹ̀síwájú láti kẹ́kọ̀ọ́ bí a ti ń lu gìtá àti bí a ṣe ń tẹ duru. Lákòókò yìí, ó kẹ́kọ̀ọ́ lábẹ́ ẹgbẹ́ Roy Chicago.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn oníròyìn ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2017
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1946
Ẹ̀ka:Articles with hCards
Ẹ̀ka:Àwọn Àyọkà pẹ̀lú ìjúwe ṣókí
Bezunesh Bekele

**Bezunesh Bekele Sertsu** ni a bini ọjọ kọkan dinlọgbọn, óṣu January, ọdun 1983 jẹ elere sisa lóbinrin órilẹ Ede Ethiopia to da lori marathon.

## Àṣèyọri
Bekele kopa ninu ere ti Montferland ni ọdun 2004 ati 2005.
Ni ọdun 2006, Arabinrin naa kopa ninu idije agbaye ti IAAF cross country pẹlj ipo kẹfa.
Ni ọdun 2007, Bekele yege ninu Zevenheuvelenloop ati Idaji Marathon ti Portugal.
Ni ọdun 2007, Bekele kopa ninu idije Agbaye ti oju ọna ti IAAF pẹlu wakati 1:08:07.
Ni ọdun 2008, Arabinrin naa gbe ipo kẹta ninu ere ti Manchester.
Ni ọdun 2008, Bekele kopa ninu Marathon ti Dubai to si gbe ipo keji pẹlu wakati 2:23:09.
Ni ọdun 2009, Bekele kopa ninu idije agbaye lori ere sisa nibi to ti pari pẹlu ipo kẹrin dinlogun.
Ni óṣu April, ọdun 2010, Bekele kopa ninu Marathon ti London to si pari pẹlu ipo kẹrin pẹly wakati 2:23:17.
Ni óṣu September, ọdun 2010, Bekele kopa ninu Marathon ti Berlin pẹlu wakati 2:24:58 to si pari pẹlu ipo keji.
Ni ọdun 2011, Arabinrin naa kopa ninu idije agbaye to si pari pẹlu ipo kẹrin.
Ni ọdun 2012, Bekele kopa ninu Marathon ti Dubai pẹlu wakati 2:20:30 to si pari pẹlu ipo kẹrin.
Ni óṣu April, ọdun 2012, Bekele kopa ninu Idaji Marathon ti Yangzhou to si pari pẹlu ipo kẹrin.
Arabinrin naa gbe ipo kẹrin ninu Marathon ti Frankfurt.

## Itọkasi
Agnes Yewande Savage

**Agnes Yewande Savage** (tí a bí ní ọjọ́ kànlẹ́lógún oṣù kejì ọdún 1906 tí ó sì fi ayé sílè ní ọjọ́ keje oṣù kẹsàn-án ọdún 1964) jẹ́ onímọ̀ ìṣègùn òyìnbó ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti obìnrin àkọ́kọ́ ní Ìwọòrùn Áfíríkà láti di Dókítá alábẹ́rẹ́. Savage jẹ́ obìnrin àkọ́kọ́ ní ìwọ̀ oòrùn ilẹ̀ Áfríkà láti gba àmì-ẹ̀yẹ nínú ìmọ̀ ìṣègùn òyìnbó, ó gba àmì-ẹ̀yẹ first-class ní Yunifásitì Edinburgh ní ọdún 1929 nígbà tí ó jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́tàlélógún. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Gbenga Adefaye

**Gbenga Adefaye** jẹ́ Akọ̀ròyìn orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, alákòóso àti ọ̀jọ̀gbọ́n ilé-iṣẹ́ ìwé-ìròyìn, pẹ̀lú ìrírí fún Ọgbọ̀n ọdún ní ilẹ̀-iṣẹ́ ìròyìn Nàìjíríà . Òun ni olórí àwọn olóòtú fún Vanguard media (Ìwé ìròyìn) àti olórí ní Nigerian Institute of Journalism. Àti wí pé, ó ti fi ìgbà kan jẹ́ Ààrẹ fún Nigerian Guild of Editors (láti ọdún 2008 wọ 2013) àti a jẹ́ ọ̀kan lára ọmọ ẹgbẹ́ tó sẹ ìgbìmọ̀ aṣojú fún Fásítì Èkó, Ìpínlẹ̀ Èkó, Nàìjíríà.

## Ẹ̀kọ́ rẹ̀
Ó gba oyè ìparí ẹ̀kọ́ rẹ̀ nínú Iṣẹ́ Ìròyìn láti Fásitì Èkó, Nsukkaní ọdún 1984 àti oyè Másítàsì rẹ̀ ní Iṣẹ́ Ìròyìn ní Fáṣítì Èkó, Ìpínlẹ̀ Èkó ní ọdún 1988

## Igbèsè Ayé Re

Gbenga bẹ̀rẹ̀ igbese ayé rè gẹ́gẹ́ bíi onìròyìn pẹ̀lú the Nigerian Television Authority ní Ọdún 1985. Ó dára pọ mó  the Vanguard Media ní ọdún 1986 àti ó sì dìde láti dí oniroyin/a kọ̀wé fún Feature Writer to Editorial Training Manager/Chief Sub-editor and ó si jẹ́ àwọn tó tún ìwé àti agbarijo adarí tí ilé ìṣe Vanguard (ìwé ìròyìn). Ní àfikún, Mr. Gbenga Adefaye wọn yán láti sì àwọn ẹ̀gbẹ́ the Provost of the Nigerian Institute of Journalism, pẹ̀lú àfihàn láti September 1, 2020 pẹ̀lú àwọn the Governing council of the institute. 

## Ẹ̀gbẹ́
Gbenga jẹ́ igbá-kejì arẹ́, Ife Development Board (IDB) àti Alága tí àwùjọ Ile-Ife.

## Àṣeyọrí

* Ó dá ilé ìṣe Radio Studio project- PEN RADIO àti ó ṣe olùṣọ́ igbohunsafefe ìwé àṣẹ láti the Nigerian Broadcasting Commission fún the Nigerian Institute of Journalism.
* O dá He established the partnership between the Nigerian Guild of Editors and the Pan-Atlantic University, School of Media & Communications and, also started the groundwork for the Editors House in Lagos state.
* Gbenga rallied notable Nigerian statesmen that insulated the nomination and installation of Ooni Ogunwusi Ojaja II in Osun state.
## Àwọn Ìtọ́kasí
Lítíréso alohun

Litireso alóhùn

**Litireso alóhùn**  ni àwọn ewì atenudenu tí a jogun láti enu àwọn bàbà ńlá wa.

Ohùn ẹnu ni a fi ń gbé litireso  jáde, a kii kọ sílẹ̀ rara.

Litireso alohun kún fún ọgbọ́n ìmò àti òye àgbà , nígbà tí ìmọ mọọ - kọ mọọ - ka kò tíì dé ilẹ̀ wa, oun ni àwọn baba ńlá wa ń lò. 

**Litireso alohun pin si ona meta**

a.  Ewì  

b. Ọ̀rọ̀ geere

D. Ere Oníṣe.

**awon ewi alohun Yoruba ni,**

* Ofo
* Oriki
* Ese-ifa
* Ayajo
* Ogede abbl.

**Ewi** je akojopo oro ijinle ti o kun fun ogbon, imo ati oye.

**Ese-ifa:** O je amu fun ogbon, imo ati oye awon Yoruba. Ọrunmila ni orisa awon onifa.

**Ofo:** Ofo je awon oro ti a n so jade ti a fi n segba leyin oogun tabi ti a n pe lati mu ero okan wa se.

**Ayajo**: inu ese-ifa ni a ti mu ayajo jade. Oro enu lasan ni ko nilo oogun bii ti ofo.

**Ogede**: Ohun enu ti o lagbara ju ohun enu lo ni ogede. Eni ti o ba fe pe ogede gbodo bii ero ki o to le pe ogede bee ni yoo ni ohun ti yoo to le bi o be ti pee tan.

**Oriki:** Yorùbá n lo oriki fun iwin a ni oriki oruko, oriki orike, oriki boro kinni, oriki idile abbl.
Opah Clement

**Opah Clement Tukumbuke Sanga** tí a bí ní ọjọ kẹrìnlá osù kejì ọdún 2001 jẹ́ ogbóǹtarìgì agbábọ́ọ̀lù ọmọ orílẹ̀ède Tanzania tí ó ṣeré ipò iwájú lórí pápá fún Simba Queens ( ẹgbẹ́  agbábọ́ọ̀lù obìnrin Simba ti ilẹ̀ Tanzania ) àti ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù obìnrin Tanzania . 

## Isẹ́ òkè-òkun
Clement ti sojú fún ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù Tanzania tí ó wà lábẹ́ ogún ọdún  . Clement ṣe àkọ́kọ́ ìdíje rẹ̀ fún ẹgbẹ́ orílẹ̀-ède Tanzania ní àkókò ìdíje COSAFA Women's championship ti ọdún 2020 .  

## Àwọn ọlá

* COSAFA Asiwaju Awọn Obirin : 2021 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 2001
Janeth Shija

**Janeth Shija Simba** jẹ́ ogbóǹtarìgì agbábọ́ọ̀lù ọmọ orílẹ̀-ède Tanzania tí ó jẹ́ asọ́lé lórí pápá fún ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù Simba Queens àti ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù obìnrin ti Tanzania. 

## Gbígbábọ́ọ̀lù fún orílẹ̀ èdè rẹ̀
Ní ọdún 2019, Shija darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ àwọn obìnrin Tanzania tí ó wà lábẹ́ ogún ọdún fún ìdíje àkọ́kọ́ COSAFA U-20 Women's Championship ti ọdún 2019. Ní ìparí ìdíje náà Tanzania jáwé olúborí lẹ́hìn tí ó na Zambia pẹ̀lú àwọ̀n méjì sí ẹyọ̀kan( 2-1) ní ìparí.  

## Àwọn àmì ẹyẹ

* COSAFA U-20 Asiwaju Awọn Obirin : 2019
* Asiwaju Awọn Obirin COSAFA : 2021

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Asha Rashid

**Asha Rashid** jẹ́ ogbóǹtarìgì agbábọ́ọ̀lù ọmọ orílẹ̀-ède Tanzania tí ó gbá ipò iwájú lórí pápá fún ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù obìnrin fún orílẹ̀-èdè Tanzania.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Amina Bilali

**Amina Ally Bilali** jẹ́ ogbóǹtarìgì agbábọ́ọ̀lù ọmọ orílẹ̀ède Tanzania tí ó ṣeré ipò àárínlórí pápá fún Yanga Princess àti ẹgbẹ́  àwọn obìnrin Tanzania .  

## Isẹ́ òkè-òkun
Ally di olórí ẹgbẹ agbábọ́ọ̀lù àwọn obìnrin Tanzania ní ìdíje COSAFA Women’s Championship ti ọdún 2020 àti ìdíje COSAFA Women’s Championship ti ọdún 2021 .   

Wọ́n fún ní ipò akọni ìparí ìdíje tako Malawi èyítí wọ́n àwọ̀n kan si òdo (1–0) tí ó wáyé nípasẹ̀ Enekia Kasonga tí ó sì jẹ́ òṣèré ìdíje náà. 

## Àwọn ọlá

* CECAFA Women ká asiwaju : 2018
* Asiwaju Awọn Obirin COSAFA : 2021
* Oṣere asiwaju Awọn Obirin COSAFA ti idije naa: 2021 

## Àwọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Aisha Masaka

**Aisha Masaka** tí a bí ní ọjọ́ kẹ̀wá Oṣù kọkànlá ọdún 2003 jẹ́ agbábọ́ọ̀lù ọmọ orílẹ̀ède Tanzania tí ó ṣeré ipò iwájú lórí pápá fún BK Häcken ní Damallsvenskan àti ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù obìnrin ti ilẹ̀ Tanzania .

## Isẹ́ ẹgbẹ́
Masaka ti ṣeré fún àwọn ọ̀dọ́ Afirika ní Tanzania. 

## Isẹ́ òkè-òkun
Masaka ti sojú fún Tanzania ní ìpele àgbà ní àkókò ìdíje COSAFA Women's championship ní ọdún 2021 . 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 2003
Fatuma Issa Maonyo

**Fatuma Issa Maonyo** tí a bí ní ọjọ́ kẹ̀sán osù Kẹrin ọdún 1995 jẹ́ ogbóǹtarìgì agbábọ́ọ̀lù ọmọ orílẹ̀-ède Tanzania tí ó ṣeré ipò olùgbèjà lórí pápá fún Simba Queens àti ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù obìnrin Tanzania .  

## Isẹ́ Òkè-òkun
Ní Oṣù Keje ọdún 2018, Maonyo borí ní bi ìdíje CECAFA Women's Championship ti ọdún 2018 pẹ̀lú Tanzania lẹ́hìn tí ó ṣẹ́gun Etiopia pẹ̀lú àmì ayò mẹ́rin si ọ̀kan (4-1) ní bi  ìfẹsẹ̀wọnsẹ̀ ìkẹhìn wọn. 

## Àwọn ọlá

* Asiwaju Awọn Obirin CECAFA : 2018 
* Oṣere asiwaju Awọn Obirin ti CECAFA ti Idije : 2018 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1995
Peter Enahoro

**Peter Enahoro** (ojoibi 21 Osu Kinni 1935) je onise iroyin, onkọwe, onisowo ati akede Naijiria. Tun mo nipa awọn pen orukọ ti "Peter Pan" nitori awọn gbajumo re iwe ni New African irohin labẹ ti orukọ. A ti ṣe apejuwe rẹ gẹgẹbi “boya akọroyin agbaye olokiki julọ ni Afirika".

## Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
Peter Osajele Aizegbeobor Enahoro ni won bi ni ojo kokanlelogun osu kinni odun 1935 si idile oselu Enahoro ni ilu Uromi ni ipinle Edo ni orile-ede Naijiria. Awọn obi Esan rẹ jẹ olukọni Asuelimen Okotako Enahoro ati Ọmọ-binrin ọba Inibokun (née Okojie). Baba iya re ni Onogie ti Uromi, Ogbidi Okojie. Arakunrin rẹ akọbi ni olori ijọba ati oloselu, Oloye Anthony Enahoro. O jẹ ọkan ninu mẹwa tegbotaburo. O ni akoko kan ni St. Stephens Elementary School, Akure (Ondo State); CMS Primary School, Ado-Ekiti (Ondo State); Ile-iwe Ijọba, Ekpoma (Ipinlẹ Edo), Ile-iwe St. David, Akure (Ipinlẹ Ondo), Ile-iwe Ijọba, Warri (Ipinlẹ Delta), ṣaaju ṣiṣe ayẹyẹ ipari ẹkọ ni Ile-ẹkọ giga Ijọba, Ughelli (Ipinlẹ Delta) ni ọdun 1948.

## Iṣẹ-ṣiṣe
Enahoro bẹrẹ iṣẹ rẹ ni media bi Oluranlọwọ Ipolongo, Ẹka ti Ile-iṣẹ Alaye ti Federal ni bayi, 1954. O darapọ mọ Daily Times gẹgẹbi olootu ipin ni ọdun 1955, ni ọdun 20, ṣaaju gbigbe siwaju lati ṣiṣẹ bi Iranlọwọ Alakoso Agbegbe ni Redisfusion Awọn iṣẹ, Ibadan, ọdun 1957. O di Olootu ti Nigerian Sunday Times ni 1958 ni ẹni ọdun 23, ati Features Editor ti Daily Times ni 1958, lẹhinna Olootu iwe ni 1962, o tẹsiwaju lati di Oludamoran Olootu Daily Times Group ni 1965, ati ni 1966 Olootu-ni-Olori ti Daily Times.

Ni awọn ọdun 1960, Enahoro lọ si igbekun ti ara ẹni ti yoo ṣiṣe fun ọdun métàla. O jẹ Olootu Idasi ti Radio Deutsche Welle ni Cologne, Germany, lati 1966 si 1976, o si jẹ Olootu Africa ti National Zeitung, ni Basel, Switzerland, di Oludari Olootu ti Iwe irohin Afirika Titun ni Ilu Lọndọnu ni ọdun 1978. . Ni ọdun 1981, o ṣe ifilọlẹ iwe irohin pan-Afirika kan ti a pe ni Africa Now . O di adari adari ile ise Daily Times Nigeria Plc ni odun 1996. Iwe re "Peter Pan" ti o bere si ni ko ni odun 1959 ti dari iyẹ ẹyẹ laarin awọn oloṣelu nla. Frank Barton ninu iwe rẹ The Press of Africa (Macmillan Press Ltd.) ṣapejuwe Enahhoro gẹgẹbi “igbiyanju pe akọroyin ti o dara julọ ni Afirika ti nkọ ni ede Gẹẹsi”.

## Awon itokasi
Donisia Minja

**Donisia Daniel Minja** tí a bí ní ọjọ́ kẹsán Oṣù Kẹjọ ọdún 1999 jẹ́ ogbóǹtarìgì agbábọ́ọ̀lù ọmọ orílẹ̀-ède Tanzania tí ó ṣeré ipò iwájú lórí pápá fún Yanga Princess àti ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù obìnrin Tanzania . 

## Isẹ́ òkè-òkun
Ní ọdún 2018, Minja mi àwọ̀n pẹ̀lú àmì ayò mẹ́ta ní bi ìdíje CECAFA Women’s Championship ti ọdún 2018 láti gba àmì ẹ̀yẹ ẹni tí ó mi àwọ̀n jùlọ ní bi ìdíje náà.   

## Àwọn ọlá

* Asiwaju Awọn Obirin CECAFA : 2018 
* CECAFA Women ká asiwaju Top Scorer Ọdun 2018 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1999
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Omololu Falobi

**Omololu Falobi**  (1971-oṣù kẹwàá 5, 2006) jẹ́ oníṣẹ́ ìròyìn ní orílẹ̀ èdè Naijiria, ó sì jẹ́ ajìjàgbara àrùn AIDS. Ní ọdún 1997 ó ṣe ìdásílẹ̀ JAAIDS. Wọ́n ṣe ìdàsílẹ̀ ẹ̀yẹ Ọmololu Falobi ní orúkọ rè.

Ní ọdún 1998, ó ṣe ìdásílẹ̀ JAAIDS, tí ó jẹ́ àjọ tí kìí ṣe ti ìjọba pẹ̀lú èròńgbà láti kó àwọn oníṣẹ́ ìròyìn tí ó wà lórílẹ̀ èdè jọ láti kọ́ wọ́n ní ẹ̀kọ́ nípa ìjàmbá àrùn AIDS àti ọ̀nà dẹ́kun rẹ̀. Ní ọdún 2004 àti ọdún 2005, ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn aṣojú Joint United Nations Programme on HIV/AIDS.

Ó fi ilẹ̀ ṣaṣọbora ní ọjọ́ karùn-ún oṣù kẹwàá, ọdún 2006 ní ìlú Èkó (Lagos), ní dédé ago mẹ́wàá ọ̀sàn-án;  kò pẹ́ tí ó kúrò ní olú ilé tí ó wà ní Èkó. Ẹni tí ó fẹ́ paá tẹ̀le tí ó sì yín ìbọn fún ní ọ̀pọ̀ ìgbà tí ó fi ku.

## Ẹbí
Ó fẹ́ arábìnrin Aderonke Falobi tí ó sì jẹ́ bàbá ọlọ́mọ mẹ́ta tí ṣe, Ayomide, Olamide, àti Aramide Falobi.

## Àwọn ìtọ́kasí
Sophia Mwasikili

**Sophia Edward Mwasikili** tí a bí ní ọjọ́ kẹrin osù Kẹrin ọdún 1986 jẹ́ ogbóǹtarìgì agbábọ́ọ̀lù ọmọ orílẹ̀-ède Tanzania tí ó ṣeré ipò olùgbèjà lórí pápá àti asáájú fún ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù obìnrin Tanzania .

## Isẹ́ òkè-òkun
Mwasikili ti sojú orílẹ̀-ède Tanzania ní ìpele àgbà ní bi ìdíje Africa Women Cup of Nations qualificationti ọdún 2018 . 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1986
Jaafar Jaafar

**Jaafar Jaafar** jẹ́ akọ̀ròyìn ilẹ̀ Nigerian ọ́ jé ọmọ bíbí ìlú Kano state ó sì jẹ́  Olùdásílẹ̀ *[[Daily Nigerian]]*, ilé iṣẹ atẹ̀wéjáde orí ẹ̀rọ ayélujára èyí tí ó ṣe àgbéjáde àgbékúrú fídíò tó takọ Gómìnà ìpínlẹ̀ Kano, Abdullahi Umar Ganduje fún gbígba àbẹ̀tẹ́lẹ̀ $5&nbsp;million ní October 2018.

## Àwọn ìtọ́kasí
James Vivian Clinton

**James Vivian Clinton, OBE** (láti ọjọ́ kẹfà oṣù kejì ọdún 1902 - sí ọjọ́ kejìdínlógún oṣù karùn-ún ọdún 1973) jẹ́ Akọ̀ròyìn ọmọ bíbí ìlú Gold Coast ní orílẹ̀-ède Sierra Leone. Ó jé olùgbé orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó wá láti ìdílé Sierra Leone Creole ni apá ìwọ̀-oòrùn orílẹ̀-èdè India àti àwọn ọmọ bíbí Europe tí wọ́n ní òmìnira láti lọ sí ibikíbi ní apá ìwọ̀-oòrùn Áfíríkà. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó padà gbé ní ìlú Calabar ní Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tí ó sì gba àmì-ẹ̀yẹ OBE in 1949, ó sì ní ìbáṣẹpọ̀ tó dájú pẹ̀lú orílẹ̀-èdè Sierra Leone

## Àwọn ìtọ́kasí
Olusola Momoh

use both this parameter and |birth_date to display the person's date of birth, date of death, and age at death) -->|death_place=|death_cause=|body_discovered=|resting_place=|resting_place_coordinates=|burial_place=|burial_coordinates=|monuments=|nationality=Nigerian|other_names=|citizenship=Nigerian|education=University of Lagos, Harvard Business School|alma_mater=|occupation=Media executive, Journalist|years_active=42 Years|era=|employer=|organization=Channels Television|agent=|known_for=|notable_works=|style=|height=|television=|title=|term=|predecessor=|successor=|party=|movement=|opponents=|boards=|criminal_penalty=|criminal_status=|spouse=John Momoh|partner=|children=Three|parents=|mother=|father=|relatives=|family=|callsign=|awards=|website=|module=|module2=|module3=|module4=|module5=|module6=|signature=|signature_size=|signature_alt=|footnotes=}}

**Olúṣọlá Momoh** jẹ́ adarí àwọn ilé íròyìn kan ní Nàìjíríà. Ó jẹ́  ọ̀kan lára àwọn olùdásílẹ̀ àti Igbákejì Alága ti Àwọn Channels Media Group, ilé-iṣẹ́ tí ó ń darí Channels TV. Momoh gboyè B.Sc ní Mass Communicatio láti Yunifásitì ìlú Èkó. Ó tún gba àmì ẹyẹ pí polongo ìròyìn ní Yunifásitì ìlú Èkó.

Ní ọdún 2014, Ó wà lára àwọn *women* leadership forum program ti ilé-ìwé ìsòwò Harvard.

## Iṣẹ́-ṣíṣe
Ṣáájú kí ó tó dá Channel Television àti Channels Media Group silẹ̀, Momoh jẹ́ oníròyìn pẹ̀lú Nigeria Television Authority(NTA), láàrin ọdún 1979 sí 1987. Ní àkókò yìí, ó ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ àgbéjáde lórí bí Nàìjíríà ṣe ń sọ epo nù.
  
Yàtò sí isẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bi akàròyìn, Momoh ṣiṣẹ́ fún ọdún méje ní àwọn ilé-ìfowópamọ́. Ó ṣiṣẹ́ ní International Merchant Bank (IMB).

## Àwọn àmì ẹyẹ
Ní ọdún 2019, Momoh gbà Àmì-ẹ̀yẹ Doctorate degree nínú ìṣàkóso ìṣòwò ní Yunifásitì Achievers, ọ̀wọ̀, Ìpínlẹ̀ Oǹdó. Ní Oṣù Kọkànlá ọdún 2021, àjọ Women in Management, Business and Public Service (WIMBIZ) ká mọ́ ọkàn lára àwọn obìnrin tí ó lókìkí jù. Àjọ náà tún ká mọ́ ọkàn nínú àwọn obìnrin tí ó lókìkí jù nínú àwọn oníròyìn obìnrin ní Nàìjíríà. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn oníròyìn ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Patricia Kalesanwo

**Patricia Kalesanwo** jẹ alamọdaju ibaraẹnisọrọ lorilẹ-ede Naijiria, oniroyin o tu je obinrin  akọkọ ti o forukọsilẹ ti Institute of Journalism ti Naijiria.  Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú eto ẹkọ agba (Communication Arts) lati Yunifásítì ìlú Ìbàdàn, Ibadan, South West, Nàìjíríà. Arabinrin naa jẹ Alaṣẹ Ọran. 

Awọn ọmọ ile-iwe ti ile-ẹkọ naa ṣaaju ipinnu lati pade rẹ bi olufokosilẹ ti ile-ẹkọ naa ni ọjọ ejidinlogbon Oṣu kejila ọdun 2020 ati pe lẹhinna jẹrisi bi Alakoso pataki  ti ile-ẹkọ naa ni Oṣu Kẹta Ọjọ 17, Ọdun okan le ni okoo le ni egbaa. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn oníròyìn ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Farooq Kperogi

**Farooq Adamu Kperogi** a bi ní ọdún 1973, ó jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n ọmọ Nàìjíríà àti Amẹ́ríkà, akọ̀wé, (born 1973), media scholar(ọ̀mọ̀wé ìgbóhùngbáwòrán sáfẹ́fẹ́), akọ̀ròyìn, bílọ́gà àti ajìjàgbara. Ó jẹ́ afìròyìn léde àti aṣàtúnṣe ìròyìn ní ọ̀pọ̀ iwé ìròyìn ilẹ̀ Nàìjíríà tí ó fi mọ́  *[[Daily Trust]]*, *[[Daily Triumph]]* àti  *[[New Nigerian]]*.

Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí i aṣèwádìí ní ẹ̀ka ìwádìí àti ìbánisọ̀rọ̀ tí ààrẹ ní ìgbà ìṣèjọba Olusegun Obasanjo, tí ó sì kọ́ ṣíṣẹ ìròyìn àti sísọ̀ ìròyìn ní Ahmadu Bello University àti Kaduna Polytechnic. 

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ìgbé ayé àti Ẹ̀kọ́ rẹ̀
A bí Kperogi ní ọdún 1973 ní Okuta, Baruten tí ń ṣe agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ìpínlè Kwara, ní Nàìjíríà, ó sì jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Bariba (Baatonu) people. Ó lọ sí Bayero University láàárín1993 àti 1997, ní bi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ní mass communication. Ó sì ní ìwé ẹ̀rí nínú communication ìyẹn master's degreeUniversity of Louisiana at Lafayette àti Ph.D. ní Georgia State University ní United States ní ọdún 2011.

## Àwọn ìtọ́kasí
Tony Momoh

Ọmọ oba **Tony Momoh** (tí a bí ní ọjọ́ kẹtàdínlọ́gbọ̀n oṣu kẹrin ọdún 1939, tó sì kú ní ọjọ́ kínní oṣù kejì ọdún 2021) jẹ́ akọ̀ròyìn Nàijíríà àti olóṣèlú kan tí ó jẹ́ Mínísítà fún Ìfitónilétí àti Àṣà Nàijíríà (láti ọdún 1986 wọ 1990) lákòókò ìjọba ológun ti Ọ̀gágun Ibrahim Babangida. 

## Ìbí àti ẹ̀kọ́
A bí Momoh ní ọjọ́ 27 Oṣù Kẹrin ọdún 1939 ní Auchi, ìjọba ìpínlẹ̀ Edo. Ó jẹ́ ọmọ karùn-ún lé lọ́gọ́jọ (165) ti Ọba Momoh I ti Auchi. 

Ó lọ sí Ilé-ìwé Ìjọba Auchi (1949–1954) àti Ilé-ìwé Anglican Okpe (1954).  Momoh jẹ́ Olùkọ́ni Akẹ́ẹ̀kọ́ ní Ilé-ìwé Anglican, Auchi (Oṣù kińní- Oṣù kejìlá 1955) ati Olukọni ni Ile-iwe Anglican, Ubuneke, Ivbiaro, Ijọba Ibile Owan (January 1958 - Kejìlá 1959).

## Àwọn ìtọ́kasí
Ẹ̀ka:Àwọn ọba àti ìjòyè ní Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn oníròyìn ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2021
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1939
Robert Campbell (Colonist)

**Robert Campbell** (tí a bí ní 7 May 1829 – 19 January 1884) jẹ́ ọmọ bíbí orílè èdè Jamaican tí ó fi ìgbà kan gbé ní orílè èdè United States kí ó tó lo sí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.  Ní àkókò ó kò ṣe lábẹ́ atèwéjáde kí ó tó kó ṣé láti di olùkọ́ ti Èdè Spéìn nígbà tí ó ri pé owó osù òun kéré nínú ìdàrúdàpò ọrọ ajé post-abolition Jamaica, Ó kó lo sí orílẹ̀ èdè Nicaragua and Panama kí ó tó wá tèdó sí orílẹ̀ èdè New York ní ọdún 1853. Ó sise bí atèwéjáde  kí wọ́n tó gbà sí isẹ gẹ́gẹ́ bí  olùkọ́ imọ science lẹ́yìn náà odi igbá kejì oga ilé ìwé  Institute for Colored Youth  ni Philadelphia Pennsylvania.

## Àwọn ìtọ́kasí
Simon Kolawole

**Simon Kolawole** jẹ́ akọ̀ròyìn, aṣọ̀rọ̀-lórí-ìtàgé, àti onímídíà aládàáni ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ olùdásílẹ̀ àti olùdarí ní Cable Newspaper Limited,  lábẹ́ The Cable, iléeṣẹ́ ìwé ìròyìn orí afẹ́fẹ́ aládàáni. Ní ọdún 2012, àjọ ètò ọrọ̀-ajé lágbàáyé "the World Economic Forum" pe Simon Kolawole ní ọ̀kan lára àwọn ọ̀dọ́darí lágbàáyé, èyiun Young Global Leaders gẹ́gẹ́ bíi ẹ̀yẹ ìdánimọ̀ fún iṣẹ́ rẹ̀ àti ìfọkànjìn rẹ̀ sí àwùjọ. 

Gẹ́gẹ́ bí Daily Trust se ṣe àfihàn rẹ̀, nígbà tí Kolawole wà ní ọmọ ọdún mọ́kàndínlọ́gbọ̀n, ó di ẹni tó kéré jù lọ lọ́jọ́ orí tó jẹ́ aṣàtúnṣe sí ìwé ìròyìn àpapọ̀ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ní ọdún 2007, ẹ̀wẹ̀, nígbà tí ó di yíyàn gẹ́gẹ́ bíi aṣàtúnṣe fún ìwé ìròyìn This Day, ó tún jẹ́ ọmọ Nàìjíríà tó kéré jù lọ tí ó ní irú àṣeyọrí yìí. 

## Ìbẹ̀rẹ̀ ìgbé-ayé àti ẹ̀kọ́ rẹ̀.
Ìlú Ilorin ní ìpínlè Kwara, orílè-èdè Nàìjíríà ni wọ́n gbé bí Kolawole Simon, ṣùgbọ́n ó ṣí lọ sí ìlú Mopa ní ìpínlẹ̀ Kogi láti gbé pẹ̀lú arúgbóbìnrin rẹ̀ lẹ́yìn tí bàbá rẹ̀ kú ní inú ìjàmbá ọkọ̀ ojú ọ̀nà ní ọdún 1976. Ní ọdún 1989, ó padà sí ìlú Èkó láti lọ kẹ́kọ̀ọ́ gbọyè ní inú Mass Communication ní ilé ẹ̀kọ́ gíga fásitì tí ìlú Èkó èyiun University of Lagos.  

## Àwọn ìtọ́kasí
Wana Udobang

**Wana Udobang**, tí a tún mọ̀ sí **Wana Wana**, jẹ́ Akọ̀ròyìn orile-èdè Nàìjíríà, ó tún jẹ́ akéwì, oníròyìn, òṣèré àti òṣìṣé amóhùnmáwòran. Iṣé rẹ̀ ti hàn ní orí BBC, Al Jazeera, *[[Huffington Post]]*, *[[BellaNaija]]*, àti *[[The Guardian]]*, Wọ́n ṣe àpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí i "ọ̀kan lára  àwọn tó dáátọ́ lẹ́nu kí á sọ̀rọ̀ tó múná dóko."
## Àwọn Ìtọ́kasí
Eromo Egbejule

**Eromo Egbejule** j́ẹ oníṣẹ́ ìròyìn, olùkọ̀wé àti oníṣẹ fíìmù. Ó j́ẹ́ olókìkí púpọ̀ jùlọ fún iṣẹ́ rẹ lórí ìkọlù Boko Haram    àti àwọn ìjà mì́iràn ní Iwọ-oorun àti Central Africa .    Lọ́wọ́lọ́wọ́ ó jẹ́ Olóòtú Áfíríkà ní Al Jazeera English Online. 

## Abẹ́lẹ̀

Ìlú Sapele ní apá gúúsù  Nàíjíríà ni wọ́n ti  bí Egbejule. Ó ní àwọn ìwọ̀n-òye ní ìmọ̀-ẹ̀rọ, media àti àwọn ìbáraẹnisọ̀rọ̀ àti àkọ́ọ́lẹ́ dátà láti University of Nigeria, Nsukka,  University of Leicester àti Columbia University lẹ́sẹsẹ.

## Iṣẹ́ kíkọ
Ó bẹ̀rẹ̀ gẹ́gẹ́bi akọ̀ròyìn orin, kíkọ fún àwọn ìwé Nàìjíríà agbègbè ̀bí i The Guardian (Nigeria), ThisDay,   Next àti YNaija . Ní ọdūn 2014, ó ṣe à̀layé ìdààmú èbólà ní Liberia fún àwọn oníròyìn agbègbè Naìjíríà, ṣùgbọ́n nígbàmíì ọdún yẹn bẹ̀rẹ̀ ṣiṣẹ́ bí ajábọ̀-íròyìn ọ̀fẹ́ àti okùn fún àwọn oníròyìn àjèjì lórí  orin àti àṣà.  Láti ìgbàńà, ó ti ṣe ì́jabọ̀́ lọpọ̀lọpọ̀ lórí ìṣọ̀tẹ̀ Boko Haram, àwọn ìdìbò  jákèjádò Ìwọ-oòrùn Áfíríkà, ìdúróṣinṣin ní Amazon Peruvian, áwọn ìbátan China-Áfíríkà ní Ìwo Áfíríkà àti àwọn àkòrí ́mìíràn.  Nínú ìfọ̀rọ̀wá́nilẹnuwò ọdún 2017, ó sọ pé ó ti sọ pé ọ̀nà kíkọ rẹ̀ dá lórí 'yíyí cube',  dípò àtunlò à̀wọn agbegbè ìjábọ̀ ̀lórí Áfíríkà.
Ẹ̀ka:Àwọn oníròyìn ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1990
## Àwọn Ìtọ́kasí
Hamza Idris

**Hamza Idris** (tí a bí ní 27 July ọdún 1972) jẹ́ akọ̀ròyìn àti asàtúnse  ilé-isé ìwé ìròyìn Nigeria's Daily Trust Newspapers, òkàn lára àwọn ilé-isé ìwé ìròyìn tó ń síwájú ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun ni aláàmójútó ipò mèta  ní ilé isẹ́ ìwé ìròyín tó ti ń sisẹ́:  *[[Daily Trust]], Daily Trust Saturday* and *Daily Trust on Sunday*.

## Àwọn ìtọ́kasí
Abidina Coomassie

**Abidina Coomassie** jẹ́ akọ̀ròyìn àti atẹ̀wé-ìròyìn jáde ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Ìgbésíayé àti iṣẹ́ rẹ̀
Coomassie ni ó dá Today's Communications Ltd sílẹ̀, tí ó ń ṣàtẹ̀jáde ìwé-ìròyìn bí́i defunct Today, ìwé-ìròyìn ojoojúmọ́ ti Abuja mirror àti èdè Hausa, *A Yau*.

A bí i sí ìdílé Ahmadu Coomassie, tó jẹ́ alábòójútó àti àkọ̀wẹ́ ní apá Àríwá Nàìjíríà. Arákùnrin ló jẹ́ ọ̀gá ọlọ́pá tẹ́lẹ̀, Ibrahim Coomassie.  Gẹ́gẹ́ bí oníṣẹ́ ìròyìn, ó bẹ̀rẹ̀ ìṣe rẹ̀ ní Ghana Broadcasting service lásìkò ìjọba Kwame Nkrumah, lẹ́yìn tí ó kúrò ní Ghana, ó dára pọ̀ mọ́ ilé iṣẹ́ Radio FRCN, Kaduna lẹ́yìn náà ó sì ṣe ìròyìn nípa ohun abele Naijiria níbi tó ti bá ọ̀dọ̀ àwọn ọmọ ológun tí wọn yóò tún gbà òṣèlú àwọn ipa .

## Àwọn ìtọ́kasí
Matilda Kerry

**Matilda Kerry** jẹ́ onímọ̀ ìṣègùn òyìnbó àti asọ̀rọ̀ lórí ẹ̀rọ ìmóhùn máwòrán, ó wà lára àwọn tí ó ń ṣe ètò *[[The Doctors (talk show)|The Doctors]]*. Ó gbajúmọ̀ nígbà tí ó gba àmì-ẹ̀yẹ obìnrin tó rẹwà jù ní Nàìjíríà ní ọdún 2000.
## Ẹ̀kọ́
Kerry lọ ilé ìwé Federal Girls College, ti Benin, ibẹ̀ ni ó ti gba ìwé ẹrí WAEC rẹ̀. Lẹ́yìn ìgbà tí ó parí ẹ̀kọ́ Sẹ́kọ́ndìrì rẹ̀, ó tẹ ẹ̀kọ́ rẹ̀ síwájú ní Yunifásítì ìlú Èkó láti kọ́ nípa ìmọ̀ ìṣègùn òyìnbó.
## Iṣẹ́ rẹ̀
Kerry kàwé gboyè ní Yunifásitì ìlú Èkó ní ọdún 2006 láti di Dókítà alábẹ́rẹ́. Òun ni Ààrẹ George Kerry Life foundation, àjọ tí ó ń kọ́ àwọn ènìyàn nípa àwọn àìsàn tí kò sé kó ràn.

Ó wà lára àwọn Young African Leaders Initiative, ètò tí ààrẹ Amerika tẹ́lẹ̀rí, Barack Obama dá kalẹ̀.
## Àwọn Ìtọ́kasí
Stumai Abdalla

**Stumai Abdalla** jẹ́ agbábọ́ọ̀lù ọmọ orílẹ̀-ède Tanzania tí ó ṣeré ipò iwájú lórí pápá fún ẹgbẹ agbábọ́ọ̀lù obìnrin Tanzania .   Ní ọdún 2019, ó jẹ́ asáájú fún ikọ̀ ẹgbẹ agbábọ́ọ̀lù orílẹ̀-ède nígbà tí wọ́n ń jà fún ife ẹ̀yẹ ìdíje CECAFA Women's Championship 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Tejitu Daba

**Tejitu Daba Chalchissa** ni a bini ọjọ ogun, óṣu August, ọdun 1991 jẹ elere sisa lobinrin to ṣoju fun Bahrain. Daba gba ami ẹyẹ ti ọla ti wura ninu idije ti ilẹ asia ere sisa ni ọdun 2011.

## Àṣèyọri
Tejitu kopa ninu idije agbaye ti IAAF ni ọdun 2009.
Ni óṣu October, ọdun 2009, Daba yege ninu ere inu ile ti ilẹ Asia to si gba ami ẹyẹ ti wura metres ti ẹ̀gbẹrun mẹta.
Tejitu kopa ninu idije to si ṣoju fun Bahrain ni metres ni ẹgbẹrun mẹwa to si gbe ipo kẹrin.
Ni ọdun 2010, Tejitu kopa ninu idije agbaye to si jẹ ọkan lara awọn mẹwa to pegede ninu ere ti junior.
Ni ọdun 2011, Daba kopa ninu idije agbaye ninu ere sisa pẹlu ipo kẹsan ni wakati 15:14.62.
Ni ọdun 2011, Tejitu yege ninu ere ilẹ Arab ni metres ti ẹgbẹrun mẹwa.
Tejitu gba ami ẹyẹ ti idẹ ninu idije ere sisa ti inu ile ti ilẹ Asia ni ọdun 2012 lori metres ti ẹgbẹrun mẹta.

## Itọkasi
Firehiwot Dado

**Firehiwot Tufa Dado** ni a bini ọjọ kẹsan, óṣu January, ọdun 1984 si Assela, Arsi jẹ elere sisa lóbinrin ti ọna jinjin. Tufa yege ninu Marathon ti New York City pẹlu wakati 2:23:15. Dado kopa ninu Marathon ti Rome City.

## Àṣèyọri
Dado kopa ninu ere awọn óbinrin ti Casablanca ni ọdun 2008.
Ni ọdun 2009, Firehiwot kopa ninu Marathon ti Rome pẹlu wakati 2:27:08.
Dado kopa ninu Marathon ti Frankfurt ni bi to ti gbe ipo kẹrin.
Ni ọdun 2010, Firehiwot kopa ninu Marathon ti Mumbai to si gbe ipo karun.
Firehiwot kopa ninu Marathon ti Florence ninu ọdun 2010.
Ni ọdun 2011, Firehiwot kopa ninu ere ni Rome to si gbe ipo kẹta pẹlu wakati 2:24:13.
Ni ọdun 2011, Dado kopa ninu Marathon ti New York pẹlu wakati 2:23:14
Ni ọdun 2012, Dado kopa ninu Marathon ti Boston to si gbe ipo kẹrin.
Ni ọdun 2014, Dado yege ninu Marathon ti Prague pẹlu wakati 2:23:34.

## Itọkasi
Birhan Dagne

**Birhan Dagne** ni a bini ọjọ kẹjọ, óṣu April, ọdun 1978 jẹ elere sisa lóbinrin jẹ ọmọ bibi ilẹ Ethiopia ṣugbọn to gbe ni ilẹ British . Arabinrin naa da lori ere sisa ti ọna jinjin.

## Àṣèyọri
Dagne kopa ninu idije agbaye junior ti IAAF ti ọju ọna ni metres ti ẹgbẹrun mẹta ati metres ti ẹgbẹrun mẹwa.
Birhan ṣoju fun Britain to si kopa ninu idije agbaye ti IAAF ni ọdun 1999.
Ni ọdun 2004, Dagne kopa ninu Marathon ti London larin iṣẹju aya ẹyọkan.

## Itọkasi
Mamitu Daska

**Mamitu Daska Molisa** ni a bini ọjọ kẹrin lèèlogun óṣu October, ọdun 1983 ẹ elere sisa lobinrin órilẹ ede Ethiopia to da lo ri ti ayẹyẹ ere sisa ti oju ọna.
Daska gba ami ẹyẹ ti ọla lẹẹmeji ninu idije agbaye ti IAAF. Arabinrin naa yege ninu Marathon ti Dubai ati Marathon ti Houston pẹlu wakati 2:21:59.

## Àṣèyọri
Daska kopa ninu Marathon ti Houston ni ọdun 2013 pẹlu iṣẹju aya ti 69:53.
Ni ọ̀dun 2013, Daska pari pẹlu ipo kejila ninu Marathon ti Boston.
Mamitu kopa ninu ere sisa ni ọdun 2013 lori Marathon ti Frankfurt to si pari pẹlu ipo kẹrin pẹlu wakati 2:23:23.
Ni ọjọ karun, óṣu November, ọdun 2017 Daska kopa ninu Marathon ti New York City to si pari pẹlu ipo kẹta pẹlu wakati 2:28:08.
Ni óṣu May, ọdun 2018, Daska yege ninu Bolder Boulder fun igba kẹfa.

## Itọkasi
Eleanor Nwadinobi

**Eleanor Nwadinobi** jẹ́ Dókítà alábẹ́rẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti ajà fún ètò ìlera tó péye fún àwọn obìnrin. Òun ni obìnrin àkọ́kọ́ tí a kọ́kọ́ yàn gẹ́gẹ́ bi ààrẹ Medical Women International Association.
## Ìpìlẹ̀ rẹ̀
Bàbá Eleanor jẹ́ ọmọ Ìpínlẹ̀ Ábíá, Nàìjíríà, ìyá rẹ̀ sì wá láti orílẹ̀-èdè Jamaica. Àwọn méjèèjì pàdé ní London nígbà tí bàbá rẹ̀ ń kọ́ nípa ìmọ̀ ìṣègùn òyìnbó ti àwọn ẹranko ní Yunifásítì ti London àti tí ìyá rẹ̀ ń kó nípa iṣẹ́ Núrsì.

Eleanor lọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ilé-ìwé nítorí iṣẹ́ tí bàbá rẹ̀ ń ṣe àti nítorí ìjà abẹ́lé Nàìjíríà. Ó lọ ilé ìwé Queen’s School, Enugu; Saint Louis Grammar School, Ibadan; àti International School, Yunifásitì ìlú Ibadan. Ó kàwé gboyè nínú ìmò ìṣègùn òyìnbó ní Yunifásítì ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó tẹ̀síwájú láti gba àmì-ẹ̀yẹ master’s degree nínú ìmọ̀ ètọ́ ọmọ ènìyàn ní European Inter-University Centre, Venice, Italy.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Mamman Daura

**Mamman Daura** (tí á bí ní ọdún 1939) jẹ́ olóòtù ìròyìn ti Nàìjíríà tí ó ṣé àtúnkọ, tí ó padà ṣe ìṣàkóso Nàìjíríà tuntun láti ọdún 1969 di 1975. Ó jẹ́ ẹ̀gbọ́n sí Ààrẹ Muhammadu Buhari àti ọ̀kan gbòógì ọmọ ẹgbẹ́ Kaduna Mafia, ẹgbẹ́ aláìmúnisìn oníṣòwò, òṣìṣẹ́ ìlú, ọ̀jọ̀gbọ́n àti olórí ológún láti ilẹ̀-Àríwá Náìjíríà.

## Ìgbésí ayé rẹ̀
A bí Mamman Daura ní Daura, Ílè Aríwà, British Nigeria ní ọdún 1939, bàbá rẹ̀ Alhaji Dauda Daura dì oyé *Durbin Daura* tí Daura Emirate; ó sì jẹ́ ẹ̀gbọ́n Muhammadu Buhari. Ó kẹ́ẹ̀kọ́ ní Daura Elementary School, Katsina Middle School kí ó tó lọ sí Provincial Secondary School, Okene. Ní ọdún 1956, nígbà tó pé ọmọ ọdún mẹ́tàdínlógún, ó bẹ̀rẹ̀ síí ṣíṣẹ́ pẹ̀lú Daura Native Authority fún ọdún díẹ̀ kí ó tó dáràpọ̀ mọ́ Nigerian Broadcasting Corporation. Ó jẹ́ ọ̀kan lára ọmọ ilẹ̀-Àríwá mẹ́fà tí Sir Ahmadu Bello yàn láti kẹ́kọ̀ọ́ ní England

## Àwọn ìtọ́kasí
Meseret Defar

**Meseret Defar Tola** ni a bini ọjọ ọkan dinlọgbọn, óṣu November, Ọdun 1983 jẹ elere sisa lóbinrin to da lori ayẹyẹ ti metres ẹgbẹrun mẹta ati metres ti ẹgbẹrun maarun.

## Àṣèyọri
Ni ọdun 2003, Defar gba ami ẹyẹ ti ọla ti wura ti metres ti ẹgbẹrun maarun.
Ni ọdun 2004, Defar kopa ninu olympics ti summer ni Athens pẹlu wakati 14:45.65
Ni ọdun 2008, Defar kopa ninu olympics ti Beijing to si gba ami ẹyẹ ti ọla ti silver.
Ni ọjọ akọkọ, óṣu September, ọdun 2007, Defar kopa ninu idije agbaye  ni Osaka ti metres ti ẹgbẹrun maarun to si gba wura pẹlu wakati 14:57.91.
Ni 2007, Defar gba ami ẹyẹ gẹgẹbi obinrin to pegede julọ ninu IAAF agbaye lori ere sisa ninu ọdun naa.
Ni ọdun 2005, Meseret kopa ninu idije agbaye to si gba ami ẹyẹ ti ọla ti silver to waye ni Helsinki.
Ni ọdun 2006, Defar kopa ninu idije agbaye ti inule ti metres ti ẹgbẹrun mẹta.
Ni ọdun 2008, Defar kopa ninu idije agbaye ti inule ti metres ti ẹgbẹrun mẹta to si gba ami ẹyẹ ti ọla ti wura.
Ni ọdun 2009, Defar kopa ninu idije agbaye lori ere sisa ti metres ti ẹgbẹrun mẹwa pẹlu wakati 29:59.20.
Ni ọdun 2009, Defar kopa ninu idije agbaye lori ere sisa ti metres ti ẹgbẹrun mẹta pẹlu wakati 8:30.15.
Ni ọdun 2010, Meseret kopa idije ilẹ Afirica ti metres ti ẹgbẹrun to si gba ami ẹyẹ ti ọla ti silver.
Ni ọdun 2010, Defar kopa ninu Cup ti IAAF ti metres ti ẹgbẹrun mẹta.
Ni ọdun 2010, Defar kopa ninu idaji Marathon ti Philadelphia pẹlu wakati 1:07:44.  
Ni ọdun 2011, Defar kopa ninu idije agbaye lori ere sisa ti metres ti ẹgbẹrun mẹwa ati ẹgbẹrun maarun.
Ni ọdun 2012, Meseret kopa ninu idije agbaye ti inule pẹlu ipo keji.
Ni ọdun 2012, Defar kopa ninu Olympics ti London ti metres ti ẹgbẹrun maarun.
Ni ọdun 2013, Meseret yege ninu Idaji Marathon ti New Orleans pẹlu wakati 8:35.28 ti metres ti ẹgberun mẹta.
Defar yege ninu idije agbaye ni Moscow pẹlu wakati 14:50:19 ti metres ti ẹgbẹrun maarun.

## Itọkasi
Worknesh Degefa

**Worknesh Degefa** tí a bí ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n, oṣù kẹwàá, ọdún 1990 jẹ́ ọmọbìnrin tó ń kópa ní nú eré sísá ti ọ̀nà jínjìn ní orílẹ̀-èdè Ethopia. Arábìnrin náà jẹ́ ẹlẹ́ẹ̀kẹrin nínú àwọn tó lè sá eré jù.

## Àṣeyọrí
Ní ọdún 2016, Worknesh kópa nínú Marathon ti ìdajì ti Prague, tó sì parí láàárín wákàtí 1:06:14. Ní ọdún 2017, Degefa kópa nínu Marathon ti Dubai pẹ̀lú wákàtí 2:19:53. Ní oṣù January, ọdún 2019, Worknesh kópa nínú Marathon ti Dubai pẹ̀lú wákàtí 2:17:41. Ní ọjọ́ karùnlélógún oṣù April, ọdún 2019, Degefa yege nínú Marathon ti Boston pẹ̀lú wákàtí 2:23:31.

## Àwọn ìtọ́kasí
Bizunesh Deba

**Bizunesh Deba** ni a bini ọjọ kẹjọ, óṣu September, ọdun 1987 jẹ elere sisa lobinrin ti ilẹ Ethiopia to da lori ere sisa ti ọna jinjin. Arabinrin naa ṣè dada julọ ni ọdun 2014 ninu Marathon ti Boston pẹlu wakati 2:19:59.

## Àṣèyọri
Ni ọdun 2004, Deba kopa ninu ere sisa ti ilẹ Japan pẹlu wakati 15:52.33 fun metres ti ẹgbẹrun maarun.
Lati ọdun 2009, Deba ti yege ninu Marathon ti California, Marathon ti San Diego, Marathon ti Los Angeles, Marathon ti Boston, Marathon ti Twin Cities.
Arabinrin naa pari pẹlu ipo ọkan lara mẹwa to dara julọ ni Marathon ti New York City.
Ni ọdun 2011, Deba kopa Marathon ti San Diego to si pari pẹlu wakati 2:23:31.
Deba kopa ninu Marathon ti New York City pẹlu wakati 2:23:19 to si pari pẹlu ipo keji.
Ni ọdun 2013, Deba kopa ninu Marathon ti Houston ni wakati 2:24:26 to si pari pẹlu ipo keji.
Ni 2014, Deba kopa ninu Marathon ti Boston to si yege pẹlu wakati 2:19:59.
Ni ọjọ keji, óṣu November, ọdun 2014 Deba gbe ipo kẹsan lori papa iṣere ti awọn óbinrin ninu Marathon ti New York City pẹlu wakati 2:31:40.
Ni ọdun 2015, Deba pari pẹlu ipo kẹta ninu Marathon ti Boston pẹlu wakati 2:25:09.

## Itọkasi