open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aarun Ómi ati Àyipada Óju Ọjọ

Àyipada Óju Ọjọ lo ti fa óriṣiriṣi itankalẹ ààrun ati ailèra papa èyi to farapẹ ti ómi. Ìpa Àyipada óju ọjọ lo ti wa kakiri àgbàye ninu ọgbẹlẹ, ikun ómi, ójó rirọ to lagbàrà ati ómi to lọwọrọ. Eyi lo fa aàrun omi to si tu bọ pọsi kakiri ààgbàyè. Àlèkun ótutu ati iyipada ninu ójó mu ki ààrun ómi jẹ ọkan gbogbi ninu ipa ètó ilèra to wa latara àyipada óju ọjọ.

## Ààrun Ómi
Ààrun ómi jẹ awọn aisan to wa lati ara koko ti àkolè fójuri to wa ninu ómi. Àmi aisan naa ni ìgbè gbùrù, ìba, àilera ati bibajẹ ẹdọ.

Àyipada óju ọjọ ti ko ipa ninu itankalẹ awọn kokoro aifojuri yi, ọkanlara awọn aisan naa ni àisan ìgbẹ gbùrù to wa latari mimu omi ti ko da tabi lilo wọn eyi lo si ti fa iku aimoyè awọn ọmọọdè. Aisan ìgbẹgbùrù ti ṣè ókunfa iku awọn èniyan millionu 1.4-1.9 lagbàyè. Gẹgẹbi ajọ ijọba to da lóri igbẹ̀jọ ti ayipada ójù ọjọ eyi ti ólóyinbo mọsi "Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC)", Àlèkun ti ba itankalẹ ààrun omi latara ayipada óju ọjọ.

## Ìpa ti Àyipada Óju Ọjọ kó ninu Ààrun Ómi
### Iwọn otutu ati óóru
Iwọn ààlèkun óóru fa alèkun kokoro aifojuri ninu ara awọn èrankó ati ninu ómi mimu. Nigba óóru, omi mimu jẹ̀ àlèkun eyi lo maa fa itankalẹ awọn kokoro aifojuri ti oun fa ààrun ómi bi igbẹ gbùrù. Ni àgbègbè to gbóna papa èyi to ni ómi kèkèrè alèkun wa ninu ómi ti wọn gba ti wọn si tun ló pada. Eyi le fa alekùn ninu ómi ti o ti dọti.

### Òjó ati Ikun Ómi
Ayipada ójù ọjọ ti fa alekùn ba ójó rirọ eyi lo fa aimoye ikùn ómi. Iwadi sọpè ààrun igbẹ gbùrù ati ikun jẹ ọkan lara ipà ọjọ. Latara ójó to pọ lo fa alèkun ba kokoro aifójuri to si ko iparun ba imọtótó ati ómi àgbègbè naa. 

Ikun ómi ko ipa lori ètó ilèra, kokoro aifojuri to wa lati igbọsẹ awọn eniyan tabi èrankó to wa ni inu ilẹ ko iparun ba ómi ilẹ to si maa nkóba awọn èniyan to ba mu iru ómi naa.Ójó to ba lagbara maa da ómi ódó pọ mọ omi to wa lati ṣalanga to si jẹ akoba fun omi mimu to wa lati ilẹ.

Ikun ómi jẹ ọkan lara ókunfa àlèkun to ba ààrun omi papa ni órilẹ ede to ti dagba sókè ni awọn àgbègbè ti akoba ti ba ómi mimù wọn.

### Ọgbẹ̀lẹ
Ójó ni awọn àgbègbè kan lo ti fa ọgbẹlẹ̀ si agbègbè ti ójó ko rọ. Eyi lo fa èkun ba awọn idọti inu omi kiwọn kuró, eyi lo mu ki kokoro aifojuri dojukọ iwọn ba ómi to wa ni agbègbè naa. 

Ọgbẹlẹ tun maa njẹ ki awọn èniyan gbẹkẹlè ómi ojo ati ómì èti ọna eyi lo maa fa akóba latara kokoro aifojuri to maa nfa ààrun ómi.

## Awọn Itọkasi
Ipà Àyipada Óju Ọjọ ninu Ẹkọ Ọgbin

**Ìpa Àyipada Óju Ọjọ ninu Ẹkọ Ọgbin** ti jasi èrè ókó kèkèrè ati onjẹ iyè nitori ọgbẹlẹ, óoru igbi ati ìkun ómi eyi lo fa alèkun ba ajẹnirun ati ààrun ohun ọgbin.

## Ìpa lati Àyipada Àpẹrẹ́ Óju Ọjọ

Ayipada ninu óju ọjọ ko ipa ninu àgbègbè fun iṣẹ àgbẹ. Óóru maa njẹ adikun fun ìkórè ọgbin ni gbógbó àgbègbè bi ilẹ Canada ati àpà Ariwa ilẹ U.S. Ọpọlọpọ oun ọgbin lo maa nbajẹ nitori óóru.

Ni ọdun 2018, óóru nitori àyipada ójù ọjọ fa adinku ba ìkórè ọgbin papa julọ ilẹ Europe. Ni óṣù August, ọpọlọpọ óun ọgbin lo bajẹ eyi lo fa ọwọn ounjẹ ni àgbàyè.

Ọgbẹlẹ ati ìkun omi maa jasi adinku ìkórè ọgbin eyi lo ma jasi iparun ọgbin ati ounjẹ. Ọgbẹlẹ ni awọn ilu to dàgbàsókè maa nfa iyan ati àìjẹunrekánú.

Fifi ómi si nkan ọgbin dinku eyi lo ma fa adinku ba ìkórè ọgbin. Nitori airi ójó, atiri ómi fun nkan ọgbin jẹ inira nitori pe latari ọgbẹlẹ ọpọlọpọ ódó lo maa ngbẹ eyi lo mu wiwa ómi lọsi ibómiran.

Nitóri afikun aropin iwọn gbigbona tabi otutu, ọgbẹ̀lẹ wọpọ ni ilẹ Africa, Australia, gùùsù Europe ati Asia. Ìpa naa pọ nitori aini omi ati idàgbàsókè ilú. Ọgbẹlẹ jẹ́ akoba fun óun ọgbin ati nkan ọsin. Awọn àgbẹ maa nkuró ni àgbègbè kan lọ si ibó miran nitori ọgbẹlẹ.

## Ayipada Óju Ọjọ ninu Àjẹnirun, Ààrun Óhun Ọgbin ati Kórikó

Àfikun aropin iwọn gbigbona tabi otutu ko ipa ninu àjẹnirun, ààrun ọgbin ati korikó eyi lo fa adinkun ba ìkórè ọgbin.

Kókóró aifójuri ti ko pa ninu èrè ókó àgbàyè, ipèlè yi lè fa alèku ba óun ọgbin ati idàgbàsókè awọn àjẹnirun. Ìgbà óóru maa fa àlèkun ba idàgbàsókè ba kókóró inu ókó. Awọn ẹya kókóró yii ni wọn tete maa nbimọ nitori ayipada òjù ọjọ.

Ìkun ómi tabi ójó to lagbara maa nfa àlèkun ba idagbasókè awọn ajẹnirun ọgbin ati ààrun. Ọgbẹlẹ ni apa kan maa nfa idagbasókè óriṣiriṣi àjẹnirun bi kokoró aphid, ẹfọn funfun ati èsù.

Ayipada ójù ọjọ le jasi óóru eyi lo ma fa ki èsù bó awọn ókó nibi ti wọn ti ma ba oun ọgbin jẹ. Eyi ti ṣẹlẹ ni órilẹ èdè ìla óórun Afrika ni ibẹrẹ ọdun 2020.

## Ìṣiró Awọn Ìkóre Ìrugbin Apapọ agbaye

Ni ọdun 2007, Iwọn àyipada óju ọjọ ṣè àlèkun ba óun ọgbin latari ójó ṣugbọn gbẹkèlè óriṣiriṣi àgbègbè. Àkànṣè Ètó sọpè eyi lè dinku èbi lagbayè ni ọdun 2080 pẹlu afiwè ipèlè ọdun 2006.
 
Awọn ìpènija to pataki wa lati óun ọgbin to gbẹkẹlè omi tabi ti wọn wa ni àgbègbè ti o gbóna. . 

Ìgbimọ Iwadi Apapọ ti US ṣiṣẹ lori ìpa ayipada óju ọjọ lori ìkórè irugbin ni ọdun 2011. Ìṣiró wọn nipè ayipada ninu ikórè lè dinkun tabi lèkin. Iwadi ọdun 2014 sọpè ikorè irugbin le dinku ni arin kèji Ọrundun pẹlu ipa to lagbara ni àgbègbè ti tropical ju àgbègbè iwọn otutu lọ.

## Awọn Ìtọkasi
Weekend Getaway

***Weekend Getaway*** jẹ́ fìímù ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tó jáde ní ọdún 2012. Desmond Elliot ni olùdarí fììmù àgbéléwò yìí, àwọn òṣèré tó kópa nínú rẹ̀ ni Genevieve Nnaji, Ramsey Nouah, Monalisa Chinda, Ini Edo, Uti Nwachukwu, Alex Ekubo, Bryan Okwara, Beverly Naya àti Uru Eke. Wọ́n yàn án fún àmì-ẹ̀yẹ mọ́kànlá, ó sí padà gba àmì-ẹ̀yẹ mẹ́rin nínú rè ní ayẹyẹ Nollywood & African Film Critics Awards (NAFCA), tí ọdún 2013. Wọ́n sì tún yàn án fún àmì-ẹ̀yẹ méjì ní 2013 Best of Nollywood Awards pẹ̀lú Alex Ekubo tó padà gba àmì-èyẹ fún òṣèrékùnrin tó dára jù lọ. Fíìmù yìí ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àṣeyọrí nípa ètò owó-iṣúná, nítorí àwọn gbajúmọ̀ òṣèré tó kópa nínú rẹ̀.

## Àwọn Òṣèré Akópa
*Genevieve Nnaji kópa gẹ́gẹ́ bíi April
*Ramsey Nouah kópa gẹ́gẹ́ bíi Dr. Mark
*Monalisa Chinda kópa gẹ́gẹ́ bíi Yolanda Okpara
*Ini Edo kópa gẹ́gẹ́ bíi Ogechi
*Uti Nwachukwu kópa gẹ́gẹ́ bíi Mahadi Bello
*Beverly Naya kópa gẹ́gẹ́ bíi Angela
*Alexx Ekubo kópa gẹ́gẹ́ bíi Andre Dikeh
*Bryan Okwara kópa gẹ́gẹ́ bíi Moses
*Uru Eke kópa gẹ́gẹ́ bíi Uduak
*Ekere Nkanga kópa gẹ́gẹ́ bíi Moses's Father
*Ime Bishop Umoh kópa gẹ́gẹ́ bíi Concierge
*Bobby Obodo kópa gẹ́gẹ́ bíi Segun Williams
*Emeka Duru kópa gẹ́gẹ́ bíi Convoy Driver
*Pat Akpabio kópa gẹ́gẹ́ bíi Nancy

## Àwọn ìtọ́kasí
Uru Eke

**Uru Eke**  (tí wọ́n bí ní October 11, 1979) jẹ́ òṣèrèbìnrin ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti aṣàgbéjáde fíìmù àgbéléwò. Ó gbajúmọ̀ fún fíìmù rẹ̀ tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Remember Me".Ó kópa gẹ́gẹ́ bí i ẹ̀dá-ìtàn Obi nínú àwọn fíìmù orí èrọ-amóhùnmáwòrán lórí Ndani TV, bí i *Rumour Has It*. *Last Flight to Abuja*, àti fíìmù ẹléẹ̀kejì tó ṣàgbéjáde, tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *For Old Times' Sake*. Òṣèrébìnrin náà tó fìgbà kan jẹ́ onímọ̀ ẹ̀rọ kí ó tó darapọ̀ mọ́ iṣẹ́ fíìmù ṣì máa ń wá àyè láti ṣe iṣẹ́ ìmọ̀ ẹ̀rọ.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Eke wá láti ìràn Mbaise region, ní Ipinle Imo, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, àmọ́ ìlú Newham, East London ní United Kingdom ni wọ́n bí i sí. Ilé-ìwé alákọ̀óbẹ̀rẹ̀ Galleywall Infants School, ní London ló lọ, kí ó tó wá sí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, níbi tí ó ti lọ sí Gideon Comprehensive High School fún ẹ̀kọ́ girama. Láti tèíwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀, ó padà lọ sí ìlú London, ó sì lọ sí Lewisham College, kí ó ṣẹ̀ tó lọ University of Greenwich, níbi tó ti kọ́ ẹ̀kọ́ nípa Business Information Technology.

## Àtọ̀jọ àwọn fíìmù rẹ̀

* *Forgive Me Father* (2009)
* *[[Last Flight to Abuja]]*
* *[[Being Mrs Elliot]]* (2014) 
* *A Few Good Men*
* *[[Weekend Getaway]]*
* *Finding Love*
* *[[The Duplex (film)|The Duplex]]* (2015)
* *[[Remember Me (Nigeria film)|Remember Me]]* (2016) Acted and produced.
* *[[Rumour Has It (series)|Rumour Has It]]* (2016)
* Crazy, Lovely, Cool (2018)
* *Africa Magics Baby Drama*
* *For Old Times' Sake*
* *Man of Her Match* (2021)

## Àwọn ìtọ́kasí
Uti Nwachukwu

**Uti Nwachukwu** (tí wọ́n bí ní 3 August 1982) jẹ́ òṣèrékùnrin àti olóòtú ètò ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ Jara. Ọ́ wá láti Ndokwa, Aboh Kingdom, agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Ndokwa East, Ìpínlẹ̀ Dẹ́ltà, ní Nàìjíríà.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
Uti wá láti ìdílé elénìyàn mẹ́fà. Ìpínlẹ̀ Delta ni ó dàgbà sí, ní Ughelli lójú òpópónà Uloho. Ilé-ìwé Igbenedion Education Center ló lọ láti ọdún 1993 wọ 1999. Ó gboyè ẹ̀kọ́ nínú ìmọ̀ computer science ní University of Nigeria in Nsukka àti oyè bachelor's degree láti Benson Idahosa University ní Benin City.

## Àtòjọ àwọn fíìmù rẹ̀

* The Changer
* Finding Mercy
* ''Bursting Out'' (film)
* Nnenda
* In the Cupboard
* Broken Silence
* Weekend Getaway
* Deep Inside
* *[[Whose Meal Ticket]]*
* *[[Aki and Pawpaw]]*
* *[[Love Is in the Hair]]*
* *[[Chief Daddy]]*
* *[[10 Days in Sun City]]*

## Àwọn ìtọ́kasí
Bryan Okwara

Bryan Okwara also known as Ikenna Bryan Okwara listenⓘ (born 9 November 1985) je osere omo Naijiria ti iran Igbo.

## Ẹkọ
O gba oye oye nipa Ibasepo International lati Fasiti Ipinle Eko, Ojo. 

## Iṣẹ-ṣiṣe
Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àwòkọ́ṣe, ó sì gba pápá ní ọdún 2007. Ó jẹ́ olùdíje ẹlẹ́fẹ̀ẹ́ tí ó gba oyè ọ̀gbẹ́ni Nàìjíríà lọ́dún 2007 tí ó sì dé ìdánikẹ́yìn nínú ìdíje Mister World 2007.    O bere bi osere tiata lodun 2008 nigbati o kopa ninu fiimu Heart To Heart eleyii ti Remi CEO ti Africa Awake dari re.

## Igbesi aye ara ẹni
Bryan ko ṣe igbeyawo ṣugbọn ni Kínní 2020 o ṣe itẹwọgba ọmọ kan pẹlu ọrẹbinrin igba pipẹ rẹ, Marie Miller. 

## Awọn ariyanjiyan
Awọn akiyesi wa pe oṣere Ghana/Nigeria Juliet Ibrahim jẹ arabinrin Bryan ti o ti padanu tipẹ. O fi agbara mu awọn obi rẹ lati lọ si ipilẹ ọrọ naa ki wọn pin imudojuiwọn kan nigbati iyẹn ba waye. 

Awọn akiyesi wa pe Bryan n ṣe ibaṣepọ awoṣe Naijiria ti agbaye mọ Bunmi Ademokoya, ṣugbọn oṣere naa tako aheso naa ni ọdun 2014. 

## Awọn ẹbun

* Ọgbẹni Naijiria (2007)
* Awoṣe Okunrin Afirika ti o dara julọ (2010)

## Filmography

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

* Bryan Okwara ni IMDb 
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1985
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ibiyemi Olatunji-Bello

Wón bi Olatunji-Bello sí agbègbè Ogbowo ní Ìdúmọtà, ní ìpínlẹ̀ Èkó nínu ìwọ̀ oòrùn tẹ́lẹ̀tẹ́lẹ̀ orílẹ̀ èdè  Naigiria ní ọjọ́ kẹta-lélógún oṣù kẹ́rin, ọdún 1964. O lọ si Ile-iwe Girama Ọ̀dọ́mọbìnrin Anglican ni Surulere láàárín ọdun 1970 àti 1974 àti Ile-iwe gíga àwọn ọmọbìnrin  mẹtodist, ni agbègbè Yaba fún Ilé-ìwé  Àtẹ̀lẹ̀ gíga láàárín 1974 àti 1979. Fún ètò-ẹ̀kọ́ gíga, ó lọ  Lagos State College of Science and Technology, Ile iwe giga ti ilu Ibadan, níbi tí ó ti gba  oyè ní fisiọ́lọ́jì ní ọdún 1985. Ó gba oyè nípa Fisiọ́lọ́jì láti University of Lagos ni 1987.  ó tún lọ sí University of Texas ní San Antonio, Ile-iṣẹ Imọ Ilera, San Antonio laarin 1994 ati 1998. 

Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùrànlọ́wọ́ olùkọ́ ní ile iwe giga ti Ìṣègùn, fasiti ti ilu Èkó. ó sì gba ipò rẹ̀, nígbẹ̀yìn-gbẹ́yín ó di ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ẹ̀kọ́ ìṣègùn ní Lagos State University College of Medicine ní ọdún 2007. Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí igbákejì fásitì ìpínlẹ̀ Èkó (LASU) ní ọdún 2008.  Bakan naa lo tun je igbakeji kanselu fasiti ipinle Eko ti a mo si LASU ko to di pe Ojogbon Ibiyemi Olatunji-Bello ti yan gege bi Igbakeji Alakoso 9th ti Eko State University (LASU).  Nínú ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò kan pẹ̀lú *The Nation*, ó mẹ́nu kan pé òun di igbákejì ọ̀gá àgbà nítorí pé ó jẹ́ àkókò tí Ọlọ́run yàn fún òun. 

Iyaafin Olatunji-Bello ni iyawo komisanna Bello Olutunji ti o jẹ kọmiṣanna fun ayika ati awọn orisun omi ni Ipinle Eko. Iyaafin Bello-Olutunji ni ọmọ mẹta.   

## Àwọn àmi ẹ̀yẹ ati recognitions
Olatunji-Bello ti  Àami ẹ̀yẹ àṣeyọri Awọn obinrin ni orilẹ-ede Naijiria ni ẹka ti O tayọ julọ ni Ẹkọ Ile-ẹkọ giga. 

Olatunji-Bello tun wa ninu atokọ ti "Obinrin Naijiria Ọdọọdun: 100 Obinrin asiwaju" fun ọdun 2022. 

## Àwọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1964
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Tinsel (TV series)

***Tinsel*** jẹ́ fíìmù àgbéléwò tí wọ́n máa ń ṣàfihàn lórí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó bẹ̀rẹ̀ ní oṣù kẹfà, ọdún 2008. Ní ọjọ́ 23 May, ọdún 2013, wọ́n ṣàfihàn 1000th episode eré náà lórí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán. Ó jẹ́ fíìmù àgbéléwò orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán tó gbajúmọ jùlọ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ní ọjọ́ 21 Jan, ọdún 2021, wọ́n ṣàfihàn 3000th episode eré náà.

## Àhunpọ̀ ìtàn ní ṣókí
Àhunpọ̀ ìtàn *Tinsel* wáyé láàárín ilé-iṣé aṣàgbéjáde fíìmù méjì ọ̀tọ̀tọ̀ tí wọ́n di orogún ara wọn. Àkọ́kọ́ ni: Reel Studios, èyí ti Fred Ade-Williams (Victor Olaotan) ṣe ìdásílẹl rẹ̀, àti Odyssey Pictures, èyí tí Brenda "Nana" Mensah (Funmilola Aofiyebi-Raimi) jẹ́ olùdarí fún. Tinsel jẹ́ eré ajẹ́mọ́fẹ̀ẹ́, ajẹmẹ́tàn àti àlùyọ. Fíìmù náà bẹ̀rẹ̀ apá kẹjọ ní ọjọ́ 25 May, ọdún 2015.

## Àwọn akópa
*Matilda Obaseki  gégé bí i Angela Dede
*Funlola Aofiyebi-Raimi gégé bí i Brenda Nana Mensah (2009 – present)
*Iretiola Doyle gégé bí i Sheila Ade-Williams
*Linda Ejiofor gégé bí i Bimpe
*Kalu Ikeagwu gégé bí i Masters
*Anne Njemanze gégé bí i Sankey
*Ashionye Michelle Raccah gégé bí i  Monica Ade-Williams
*Funmi Holder gégé bí i  Amaka Ade-Williams
*Tomi Odunsi gégé bí i Salewa
*Yewande Lawal gégé bí i Shoshanna
*Dozie Onyiriuka gégé bí i Freddy
*Abiola Segun-Williams gégé bí i  Titi (láti ọdún 2008 títí di báyìí)
*Florence Uwaleke gégé bí i Ene (láti ọdún 2008 títí di báyìí)
*Ike Okechukwu gégé bí i Chuks Obi
*Charles Ujomu gégé bí i Frank (láti ọdún 2008 títí di báyìí)
*Oghenekaro Itene gégé bí i Wedding Planner
*Ibrahim Suleiman gégé bí i Damini
*Nini Mbonu gégé bí i Vicky
*Jumoke Bello gégé bí i Peju
*Ifeanyi William gégé bí i  Obiora
*Paul Barnaby Ephraim "Jaypaul" gégé bí i Adu

## Day Players
*Kunle Remi as Zane
*Tope Tedela
*Kolade Shasi as Gym Coach
*Yemisi Fancy as Helen
*Christina Okorojie as Yvonne
*Nancy Isime as Serena
*Mena Sodje as Pippa
*Cheng Fuller as Barrister Taylor
*Sophie Kings-Okoli as Auntie Kemi
*Wale Dizzy Akinjogbin as Nonso

## Ìṣàgbéjáde
Fíìmù *Tinsel* Fíìmù wà ní ìpẹle ìṣàgbéjáde fún àádọ́rùn-ún oṣù. Àwọn òṣèré tọ́ wá fún àyẹ̀wò láti ṣe olú ẹ̀dá-ìtàn tó ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀ta, kí wọ́n ṣẹ̀ tó yan Victor Olaotan láti ṣe é. Ní oṣù June 2013, iye owó tí wọ́n fi ń ṣàgbéjáde fọ́nrán oníṣẹ̀ẹ́jú kan tó 900 dollars, tí iye àpapọ̀ náà jẹ́ four billion naira. Studio kan ní Ojota, ní Ìpínlẹ̀ Èkó ni wọ́n ti ya fọ́nrán náà, títí di oṣù March, ọdún 2013 kí iná tó ba agbègbè náà jẹ. Láti ìgbà náà ni wọ́n ti ń ya fọ́nrán náà ni agbègbè kan ní Ikeja, ní Ìpínlẹ̀ Èkó bákan náà.

## Àmì-ẹ̀yẹ àti yíyàn fún àmì-ẹ̀yẹ

## Àwọn ìtọ́kasí
Zubby Michael

**Azubuike Michael Egwu** tí a mọ̀ gẹ́gẹ́ bíi **Zubby Michael** jẹ́ òṣèré Nàìjíríà àti olùgbé eré jáde . Ó jẹ́ mímọ̀ fún ipa tí ó kó nínú *Three Windows*, *Royal Storm* àti *Professional Lady*. Ìfarahàn rẹ̀ àkọ́kọ́ jẹ́ nínú eré tí a pe àkọlé rẹ̀ ní *Missing Rib* ṣùgbọ́n ó jẹ́ mímọ̀ nínú eré *The Three Windows níbi tí ó ti kó ipa tó síwájú*.

## Ìgbésí ayé àti iṣẹ́ rè
Zubby jẹ́ ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Anambra State. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga Nnamdi Azikiwe University  níbi tí ó ti gba ìwé ẹ̀rí nínú ìmọ̀ mass communication.

Ó bẹ̀rẹ̀ eré ìtàgé ní Yola, Ipinle Adamawa ní ìgbà èwe rẹ̀. Eré àkọ́kọ́ tí ó ti farahàn jẹ́ nínú eré tí a pe àkọlé rẹ̀ ní *Missing Rib* ṣùgbọ́n ó gbajúmọ̀ fún ipa tó síwájú tí ó kó nínú  *The Three Windows*. Zubby síì ti farahàn nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ eré míràn.

### Iṣẹ́ Òṣèlú
Ní 25 November 2019 a yan Zubby sínú ipò òṣèlú gẹ́gẹ́ bí agbani ní ìmọ̀ràn pàtàkì lórí ayélujára fún Gómìnà ìpínlẹ̀ Anambra State Gómìnà Willie Obiano. Wọ́n fún-un ní ìwé èrí ìdánimọ̀ fún akitiyan rẹ̀ lórí ètò ìróni l'àgbára fún àwọn ọ̀dọ́ ti City Radio 89.7 FM ní ìpínlè Anambra.

## Àtòjọ àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀ àti èyí tí wọ́n yàn án fún

### Àmì-ẹ̀yẹ fún iṣẹ́ òṣèré

### Àwọn àmì-ẹ̀yẹ mìíràn

## Fún àwòrán

## Àwọn ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò rẹ̀

## Àṣààyàn àwọn fíìmù rẹ̀

## Àwọn ìtọ́kasí
JJC Skillz

**Abdulrasheed Bello** (ti a bi 4 Kẹrin ọdun 1977, Kano) ti àwọn ènìyàn mọ sí Skillz tabi JJC Skillz jẹ akọrin, olorin kan ti orilẹ-ede Naijiria, olorin, igbasilẹ ati olupilẹṣẹ fíìmù lórí tẹlifisiọnu.

JJC Skillz ní idanimọ ni Nigeria lẹhin ìgbéjáde orin rẹ̀ kan, tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *We are Africans*, èyí tó jẹ́ afrobeats. Ṣaaju si aṣeyọri ti *We are Africans*, Skillz jẹ olupilẹṣẹ fun ile-iṣẹ igbasilẹ hip-hop ti Ilu Gẹẹsi ati ẹgbẹ olorin Big Brovaz. Ni Oṣu Keji ọdun 2002, o tu awo-orin Uncomfortable rẹ, Atide, awo-orin esiperimenta pẹlu awọn orin ni ede Gẹẹsi ati awọn ede Naijiria ati pe o ni ipa nipasẹ hip hop, Afirika ati awọn aza orin salsa. Òun àti ìyàwó tó fé nígbà kan, ìyẹn Funke Akindele, tí wọ́n sì ti túká báyìí ní wọ́n jọ ṣàgbéjáde ètò orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán kan, tí àkọ́lé rẹ̀ jé Industreet.

## Iṣẹ́ àfikún
A bi Bello ni Kano o si fi Nigeria silẹ fun U.K. nigbati o jẹ ọmọ ọdun mẹrinla. O ṣe agbekalẹ ifẹ ati riri orin ti o tẹtisi awọn igbasilẹ orin orilẹ-ede baba rẹ ati orin juju. Ni U.K., o fa si orin hip-hop ati laipẹ ṣẹda ẹgbẹ orin kan pẹlu ọrẹ kan, lẹhinna wọn bẹrẹ ṣiṣe ni awọn ifihan talenti. Orukọ ipele rẹ, JJC tumọ si pe Johnny kan wa, ọrọ kan ti awọn ọmọ orilẹ-ede Naijiria lo lati ṣe apejuwe awọn ti o de tuntun si ilu naa. Ise agbese iṣelọpọ akọkọ ti Bello ni iṣọpọ awọn igbasilẹ Big Brovas ati apapọ Brovas nla. Ni ọdun 2004, o tu Atide silẹ, awo-orin Uncomfortable rẹ pẹlu ẹgbẹ 419. Awọn kirediti iṣelọpọ rẹ pẹlu Weird MC's Ioya, Pu Yanga nipasẹ Tillaman, ati Morile nipasẹ Buoqui.

O tun wa si ibi orin Afirika ti o ṣẹda awọn iṣẹ akanṣe bii Afropean (ifun Afro-European) ati Afrobeats.

## Ìgbésí ayé ara ẹni
Ṣaaju igbeyawo rẹ si Akindele, obìnrin méta ọ̀tọ̀ọ̀tọl ló bí ọmọ fún Bello. O fẹ Funke Akindele ni ọdun 2016. Ni ọdun 2018, tọkọtaya naa bi ibeji.

Ni osu kefa odun 2022, Bello ṣe ìfitóniléti lórí Instagram rẹ pe òun àti ìyàwó rẹ̀ ti pinnu lati lepa igbesi aye wọn lọ́tọ̀ọ̀tọ̀. 

Olupilẹṣẹ orin naa ni iyawo iyawo Ebira ni ipinle Kano ni Oṣu Kẹta ọdun 2023.

## Àwọn àlàyé

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1977
Nonso Diobi

**Nonso Diobi** (tí wọ́n bí ní July 17, 1976) jẹ́ òṣèrékùnrin tó ti gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmì-ẹ̀yẹ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. ó sì tún jé olùdarí fíìmù àgbéléwò Lásìkò tó ń kékọ̀ọ́ nípa Theatre Art ní University of Nigeria, ó ṣe ìṣàfihàn àkọ́kọ́ rẹ̀ ní ọdún 2001, nínú fíìmù àgbéléwò kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Border Line,* léyìn náà ni ó tún kópa nínú fíìmú mìíràn tí àkọ́lé rè jẹ́ "Hatred". Ó sí tún tẹ̀síwájú láti fara hàn nínú fìímù kan tí àkólé rẹ̀ jẹ́ 'Across the bridge', èyí sì ló mu wá sí gbàgede, tó fi wá di gbajúgbajà káàkiri ilẹ̀ Africa. 

Diobi wá láti ìlú Nawfia, èyí tó jẹ́ ìlú kékeré kan ní Ipinle Anambra, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun ni olùdásílẹ̀ àti alága ilé-iṣẹ́ Golden tape media. Ó jẹ́ aṣojú àlàáfíà fún UN àti aṣojú fún teachers without Borders. Àwọn fíìmù tó ti kópa nínú ti ju mẹ́rìndínlọ́gọ́rin (76) lọ.

## Àtòjọ àwọn fíìmù rẹ̀

## Àtòjọ àwọn àmì-ẹ̀yẹ tó gbà
thumb|Nonso Diobi láti apá òsì, Chita Oxe ní àárín àti Linc Edochie láti apá ọ̀tún, ní ọdún 2021

## Àwọn ìtọ́kasí
Átẹ́gùn Ooru

**Átẹ̀gun Óóru** jẹ óóru to làgbàrà nigba asiko óju ọjọ to gbónà. ọriniinitutu giga maa nwa pẹ̀lu Átẹ̀gun Óóru. Èyi maa nṣẹlẹ ni órilẹ èdè tí o ni ójù ọjọ tó fara pẹ ókun.

Ìwọn Átẹgun óórù jẹ ìbàtàn fun ọju ọjọ àgbègbè ati deede otutu fun igba. Óóru to wa lati àgbègbè awọ̀n eniyan to wa ni ójù ọjọ gbigbóna jẹ Átẹgun óórù fun awọn ti oun gbè ni agbègbè to tutu. Èyi maa ṣẹlẹ ti gbìgbona otutu ba yatọ̀ si apẹrẹ ójù ọjọ fun àgbègbè naa. Átẹgun óórù wọpọ to dẹ tun làgbàrà lori ilẹ kàkirì àgbègbè lati ọdun 1950s latari Àyipadà ójù ọjọ.

Átẹgun óórù to lagbara maa njẹki 
ohun ọgbin bajẹ, Ooru yi jẹ a lèkun fun iṣẹlẹ iná ninu igbó ni awujọ ọgbẹ̀lẹẹ. Eyi maa jasi àyipada inà ijọba nitori imulètutu ti awọn èniyan ló.

Átẹgun óórù jẹ ójù ọjọ to làgbàrà eyi lo ma fa ailèrà fún awọn èniyan nitóri óóru ati óórun maa nbóri awọn ẹ̀yàeto itutu ara eniyan. Ó ṣèṣè latiri Átẹgun óórù pẹ̀lù awọn ìrìnṣẹ Àfojúsùn ojú ọjọ.

## Ipa atẹ́gùn ooru ninu ilera ènìyàn
 
Àyipada òju ọjọ jẹ alekun óórun, èyí jẹ àkóbá fun awọn èniyan bí aisun, èwu ninu oyun àti aisan kíndìnrín. Èwu inu óyun maa njasi bibi ọmọ ti kógbó ati ibimọ aitọjọ. Átẹgun óórù maa njasi Aisan kidinrin to lagbàrà.

Awọn ónimọ ilèra ki lọ pè óóru ro lagbara lè jasi iku aisan ọkan, ọpọlọpọ, mimi ato óriṣiriṣi iku. Iku nitori óóru ti ju ọmọ ọ̀dun àrún dín ní àádọ́rin lọ. Eyi lọ jasi iku awọn èniyan ọ̀kẹ́ mẹ̀tàdínlógún ni ọ̀dun 2019.

Awọn ara ilu Europe ti ounka ọna ọ̀kẹ́ mẹ̀ta àbọ̀ ku nitori Átẹgun óórù Europe to ṣẹlẹ ni ọdun 2003. Awọn ènìyàn ẹgbẹrun mèji lo ku nitori isẹ̀lẹ Átẹgun óórù to lagbara ni Karachi, Pakistan tó waye ni óṣu June, ọdun 2015. 

Ikù óóru wọpọ ninu ilè papa julọ ni ọ̀dọ awọn àrugbó nitori pe wọn maa ndagbè. Óóru maa njẹki ipà idọti afẹfẹ pọ̀si ni agbègbè to ti dagbasókè. Eyi jẹ ki iku óóru pọ̀ nigba Átẹgun óórù.

Óóru yi fa wahala sinu àrà èyi lo maa nkóba iṣẹ. Óóru tun maa da ija lẹ laarin awọn èniyan ni awujọ to si maa njasi pipa èniyan ati fifi ipa bani làjọṣèpọ. Nigbà miran óórun maa nfa ija àbẹlè eyi jẹ ipalara fun ilèrà awọ̀n èniyan to wa ni àgbègbè.

## Awọn Ìtọkasi
Victor Olaotan

**Victor Olaotan** (17 February 1952 – 26 August 2021) jẹ́ òṣèré Nàìjíríà tí ó gbajúmọ̀ fún ipa tó síwájú tí ó kó nínú  soap opera *[[Tinsel (TV series)|Tinsel]]*.

## Ìbẹ̀rẹ̀ Ayé àti Ẹ̀kọ́ Rẹ̀
A bíi ní ìlú èkó, Lagos, Nigeria, ní 1952. Ó kẹkọọ ní University of Ibadan, Obafemi Awolowo University, àti Rockets University, United States.

## Iṣẹ́
Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí òṣèré nígbà tí ó darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèré  University of Ibadan , níbi tí ó ti pàdé àwọn òṣèré míràn bíi ọ̀jọ̀gbọ́n Wole Soyinka àti Jimi Solanke láàrin àwọn mìíràn. Ó di òṣèré nígbà tí ó wà ní ọmọ ọdún mẹẹdogun nípasẹ̀ olùkọ́ kan tí ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ ẹgbẹ́ òṣèré Ori Olokun, ní ọdún 70's , látàrí ikú bàbá rẹ̀. Lẹ́yìn ikú bàbá rẹ̀,ó lọ sí United States ní 1978 ṣùgbọ́n ó padà sí Nàìjíríà ní  2002 láti t'ẹ̀síwájú nínú eré rẹ̀ ní ṣíṣe. Ó gbajúmọ̀ síi ní  2013 lẹ́yìn ipa tí ó síwájú tí ó kó nínú  soap opera *[[Tinsel (TV series)|Tinsel]] ti Nàìjíríà* èyí tí ó bẹ̀rẹ̀ lórí afẹ́fẹ́ ní oṣù kẹjọ ọdún 2008. Òṣèré yìí ní ìjànbá ọkọ̀ ní oṣù kẹwa ọdún 2016 ó sì ní ìfarapa nervous system . Ó ń wa ọkọ̀ lọ sí ibùdó eré nígbà tí ìjànbá náà wáyé ní agbègbè Apple Junction, ní Festac, Èkó.

## Ikú
Olaotan kú ní 26 August 2021 ẹni ọdún ọ̀kan-dín-ní- àádọ́rin  nípasẹ̀ ìfarapa ọpọlọ èyí tí ó wáyé látàrí ìjànbá ọkọ̀ tí ó ṣẹlẹ̀ síi ní October 2016.

## Filmography

* *[[Tinsel (TV series)|Tinsel]]* – Fred Ade-Williams (2008–2013)
* *Towo Tomo* (2013)
* *Lovestruck*
* *[[Three Wise Men (2016 film)|Three Wise Men]]*

## See also

* List of Nigerian actors

## References
Last Flight to Abuja

Last Flight to Abuja jẹ́ fíìmù 2012 Nàìjíríà àjálù tí a kọ nípasẹ̀ Tunde Babalola, tí Obi Emelonye ṣe àti mú jáde, tí Omotola Jalade Ekeinde, Hakeem Kae-Kazim àti Jim Iyke ṣe. Tí a  yàwòrán ní Ìlú Èkó, fíìmù náà gba àwọn yíyan àbùn márùn-ún ní ọdún 2013 Africa Movie Academy Awards, tí ó borí ní ẹ̀ka “Fíìmù tí ó dára jùlọ nípasẹ̀ orísun Áfíríkà kan ní ilẹ̀ òkèèrè”.  Ní ọjọ́ márùn-dín-lógún, oṣù kẹfà ọdún 2020, 'Last Flight to Abuja' bẹ̀rẹ̀ àfihàn lórí Netflix ní ọdún mẹ́jọ lẹ́hìn tí ó kọ́kọ́ ṣe àfihàn ní Ìlú Lọ́ndọ́nù. 

## Àwọn Òṣèré
*Omotola Jalade Ekeinde - Suzie
*Hakeem Kae-Kazim - Adesola
*Ali Nuhu - Dan
*Jim Iyke - David
*Anthony Monjaro - Aircraft captain
*Uru Eke - Air hostess
*Tila Ben - Passenger
*Jide Kosoko - Chief Nike
*Celine Loader - Captain Seye
*Uche Odoputa - Efe
*Jennifer Oguzie - Yolanda
*Samuel Ajibola 
*Ashaju Oluwakemi 
* Nneka J. Adam's kópa gẹ́gẹ́ bíi Mrs. Ime Ibong
* Olumide Bakare kópa gẹ́gẹ́ bíi Bàbá Àgbàlagbà 
* Chidera Orji kópa gẹ́gẹ́ bíi Mrs. Angele Efe
* Gordon Irole kópa gẹ́gẹ́ bíi Moses
* Doris Ekeh kópa gẹ́gẹ́ bíi Hawa
* Abigail Oyinkasola kópa gẹ́gẹ́ bíi Anny
* Edward Takpa kópa gẹ́gẹ́ bíi Kevin
* Cindy Okosun kópa gẹ́gẹ́ bíi ọ̀rẹ́e Gana
* Vincent Nwachukwu kópa gẹ́gẹ́ bíi Hycent
* Rachel Ekiama kópa gẹ́gẹ́ bíi Gina
* Gozy Ekeh kópa gẹ́gẹ́ bíi Madge
* Reuben Onyuka kópa gẹ́gẹ́ bíi engineer
* Joe Shamel kópa gẹ́gẹ́ bíi Brian
* Cheeka Okereke kópa gẹ́gẹ́ bíi TV presenter

## Ṣíṣe Rẹ̀
Ní àsìkò tí ó ń ṣiṣẹ́ fíìmù yìí, Emelonye ní láti bá àwọn akẹgbẹ́ rẹ̀, àwọn ilẹ́-ìfowópamọ́, àti àwọn òṣìṣẹ́ aláṣẹ wọ̀ ní pápá-ọkọ̀ òfurufú Murtala Muhammed tó wà nílùú Èkó.

## Ìtọ́kasí
Ìdajọ lori óju ọjọ

**Ìdajọ lori óju ọjọ** da lóri ṣiṣè amujutó ipa àyipadà ójù ọjọ ati imujutó awọn ẹ̀tọ èniyan to farapa nitori ìṣẹ̀lẹ naa.

## Awọn àtunṣè lori Idàjọ lori òju ọjọ

## Awọn ìpènijà idajọ lori ójù ọjọ

Nigbati awọn àṣofin, awọn ọjọgbọn ati iwadi fun imọran ko ba sinibẹ, eyi le di atunṣè lori ayipada óju ọjọ ku.
Ìdajọ lori óju ọjọ lèjẹ ọna ati dojukọ awọn ilu ti ko ni lo atunṣè lori ayipada óju ọjọ nigba ti wọn o fẹ afẹfẹ sita ni ayè atijọ.

## Awọn Ìtọkasi
Funmilola Aofiyebi-Raimi

**Funlola Aofiyebi-Raimi** tí orúkọ àbísọ rẹ̀ ń jẹ́ **Abibat Oluwafunmilola Aofiyebi** tí àwọn ènìyàn tún mọ̀ sí **FAR**, jẹ́ òṣèrébìnrin ti orílè-èdè Nàìjíríà. Ó ti ṣàfihàn nínú àwọn fíìmù bí i *[[The Figurine]]*, ''Tinsel'' àti *[[MTV Shuga]]*.

## Ìgbésí ayé rẹ̀
Funlola jẹ́ ọmọ àbígbẹ̀yìn àwọn òbí ọlọ́mọ méje. Ìyá rè jẹ́ onísòwò, bàbá rẹ̀ sì jẹ́ olùdókòwò. Orúkọ FAR tí wọ́n ń pè é mọ́ ọn lórí nígbà tí ó ṣe ìgbéyàwó. FAR tètè farahàn lórí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán pẹ̀lú àǹtí rẹ̀ Teni Aofiyebi, tó jẹ́ àgbà òṣèré. Ó fẹ́ olùṣèpolówó ọjà tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Olayinka Raimi. Látàrí ikú ẹ̀gbọ́n rè, ó pinnu láti yẹra fún ẹ̀rọ-ayélujára fún ìgbà díẹ̀, ó sì padà.

## Àtòjọ àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀

* *[[The Figurine]]* (2009)
* *[[Tinsel (TV series)|Tinsel]]* (2008–títí di báyìí)
* *[[Grey Dawn (film)]]* (2015)
* *Entreat* (2016)
* *Walking with Shadows* (2019)
## Awards

## Àwọn ìtọ́kasí
Matilda Obaseki

**Matilda Obaseki** jẹ́ òṣèrébìnrin àti akọ̀tàn ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun ni olú ẹ̀dá-ìtàn nínú fíìmù orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ *[[Tinsel (TV series)|Tinsel]]*.
## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
Wọ́n bí Obaseki ní 19 March 1986 ní Benin City, ní agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Oredo ní Ipinle Edo níbi tí ó dàgbà sí. Òun ni àbígbẹ̀yìn láàrin ọmọ méje.
## Ayé rẹ̀
Obaseki fẹ́ Arnold Mozia ní ìlú Benin, ní ọjọ́ 21 September, ọdún 2013. Èyí wáyé lẹ́yìn ìgbà tó bí ọmọ àkọ́kọ́ rẹ̀ ní 31 August 2012. Ó bí ọmọ ẹlẹ́ẹ̀kejì rẹ̀ ní 1 January 2015.
## Ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Obaseki dàgbà sí ìlú Benin, níbi tí ó ti ṣe ẹ̀kọ́ àkọ́bẹ̀rẹ̀ àti gírámà rẹ̀. Ó dẹ́kun ẹ̀kọ́ rẹ̀ nínú ìmọ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì ní University of Benin láti dojú lé iṣẹ́ tíátà.
## Iṣẹ́ tó yàn láàyò
Obaseki bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tíátà ní ọdún 2007, àmọ́ ó di gbajúmọ̀ fún ìkópa rẹ̀ nínú fíìmù Tinsel, níbi tó ti ṣeré gẹ́gẹ́ bí i Angela Dede. Kí ó tó kópa nínú fíìmù Tinsel,ó farahàn gẹ́gẹ́ bí i ọmọ-ọ̀dọ̀ nínú fíìmù orílẹ̀-"èdè America kan. Fíìmù àkọ́kọ́ rẹ̀ ni fíìmù ọdún 2014 kan tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ A Place in the Stars, níbi tó ti ṣiṣẹ́ pẹ̀lú Gideon Okeke àti Segun Arinze. Ó sì tún farahàn nínú getting over Him pẹ̀lú Majid Michel.

## Àwọn ìtọ́kasí
Ojo Maduekwe

Chief **Ojo Maduekwe**  (tí wọ́n bí ní ọjọ́ 6, 1945, tó sì ṣaláìsí ní ọjọ́ June 29, 2016) jẹ́ olóṣèlú orílè-èdè Nàìjíríà láti ẹ̀yà Igbo, ní Ohafia, Ipinle Abia.

## Ìgbésí ayé àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Ó kẹ́kọ̀ọ́ ní University of Nigeria, Nsukka, ó sì gboyè ẹ̀kọ́ nínú ìmọ̀ òfin ní ọdún 1972.

## Iṣẹ́ òṣèlú tó yàn láàyò
Ṣọ́n yàn án sípò Mínísítà tó ń rí sí ọ̀rọ̀ ilẹ́ òkèèrè ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríàní ọjọ July 26, 2007 láti ọwọ́ President Umaru Yar'Adua. Ó kúrò lórí oyè ní oṣù March 2010 lásìkò tí Ààrẹ Goodluck Jonathan wó ẹgbẹ́ náà kalẹ̀. Òun ni National Secretary ti ẹgbẹ́ olóṣèlú Peoples Democratic Party (PDP). Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí i igbákejì olùdarí fún ìpolongo ìdìbò ti ọdún 2011 lábẹ́ Goodluck/Sambo. Wọ́n yàn án fún SGF, àmọ́ wọ́n padà mu sílẹ̀ nítorí ìkùnsínú àwọn ènìyàn láti apa Ìlà-oòrun ilẹ̀ Nàìjíríà.

Tẹ̀lẹ̀tẹ́lẹ̀, wọ́n yan Maduekwe gẹ́gẹ́ bí iMínísítà tó ń rí sí àṣà àti Tourism gba ọwọ́ ààrẹ Olusegun Obasanjo ní ọdún1999.

## Ọ̀rọ̀

* Maduekwe àti alága NDDC ìgbà kan rí, Onyema Ugochukwu wà nínú ẹgbẹ́ kan náà ní University of Nigeria

## Àwọn ìtọ́kasí
Muhammad Bello

Muhammadu Bello pronunciationi (Arabic: محمد بلو) ni Sultan keji ti Sokoto. o si jọba lati ọdun 1817 titi di ọdun 1837. O tun jẹ onkọwe ti nṣiṣe lọwọ ti itan, ewi, ati awọn ijinlẹ Islam. O jẹ ọmọ ati oluranlọwọ akọkọ si Usman dan Fodio, oludasile ti Sokoto Caliphate ati Sultan akọkọ.Lakoko ijọba rẹ, o ṣe iwuri fun itankale Islam jakejado agbegbe naa, jijẹ eto-ẹkọ fun awọn ọkunrin ati obinrin, ati idasile awọn kootu Islam. O ku ni Oṣu Kẹwa Ọjọ 25, Ọdun 1837, arakunrin arakunrin rẹ Abu Bakr Atiku ni aṣeyọri ati lẹhinna ọmọ rẹ, Aliyu Babba. 
## Ìgbésẹ àkọkọ
O wa lati idile Torodbe kan ti o jẹ apakan ara Larubawa ati apakan Fulani gẹgẹbi a ti sọ nipasẹ Abdullahi dan Fodio, arakunrin Usman dan Fodio ti o sọ pe idile wọn jẹ apakan Fulani, ati apakan awọn Larubawa, wọn sọ pe wọn wa lati iran lati ọdọ awọn Larubawa nipasẹ Uqba, ṣugbọn Bello ṣafikun pe ko ni idaniloju ti o ba jẹ Uqba ibn Nafi, Uqba ibn Yasir tabi Uqba ibn Amir. Uqba ti o wa ni ibeere fẹ obinrin Fulani kan ti a pe ni Bajjumangbu nipasẹ eyiti idile Torodbe ti Usman dan Fodio sọkalẹ.  

## References
Angelo Soliman

## Àwọn èdè tí ó sọ
Soliman sọ àwọn èdè méfà dáradára àti èdè abínibí rẹ Kanuri . 

* Latin 
* Oyinbo
* Faranse 
* German 
* Itali 
* Czech 
* Kanuri

## Àwọn orísun

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1721
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1796
Thomas Peters

## Ìgbésí ayé ibẹrẹ
Thomas Peters jẹ bíbí Iwọ-oorun Afirika, sí ẹyà Yoruba, tí ìlú Egba .       &#x5B; ** &#x5D;

## Ẹrú
Ní ọdún 1760, ọmọ adulawo tí o jẹ ọmọ ọdún mejilelogun, lẹhinna tí a pe ní Thomas Peters, àwọn onísòwò ẹrú tí mu bí ẹrú si Faranse Louisiana lórí ọ̀kọ̀ ojú omi Faranse kan, *Henri Quatre* .. ní ìgbà tí a balẹ sí America, wọ́n ta fún agbẹ̀ faransé kán. Peters gbìyànjú láti sa fún ní ẹ̀mẹta ṣáájú kí wọ́n to ta si ọmọ Gẹẹsi tàbí  ní ọkàn nínú Awọn ileto Gusu.  
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1792
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1738
Làdipó Sòlánkè

Ládípò Sólànké (c. 1886 - Ojo keji Osu Owéwè 1958) jè olósèlú alápon kan tí a bí ní ìlú Nàíjíríyà tó se ìpolongo lórí àwon òrò apá ìwò oòrùn adúláwò.
Dosunmu

**Dosunmu** (1823 – 1885), tí àwọn ènìyàn mọ̀ sí **Docemo**, gẹ́gẹ́ bí ó ṣe wà ní àkọsílẹ̀ ní ìwé ìlú ayaaba ṣe ìjọba rẹ̀ ní ìlú Èkó láti ọdún 1853 lẹ́yìn ìgbà tó joyè lẹ́yìn ikú bàbá rè Ọba Akitoye, títí di ìgbà tó fi kú ní ọdún 1885. Ó sá lọ sí ìlú ayaaba ní oṣù kẹ́jọ ọdún 1861 nènìyànwí pé àwọn ènìyàn lé pa á

## Bó ṣe jọba
Dí oòuùmuúaṣe gu orí oyè kò sí ní ìlànà pẹ̀lú bí ọba ṣe yẹ kó jẹ ní ìlú Èkó nítorí wí pé àwọn àjọ Ìlú ayaaba ló fi sí orí oyè. Orúkọ ẹni tó fi sí orí oyè gan-an jẹ́ Benjamin Campbell. Èyí ṣẹlẹ̀ lẹ́yìn ìgbà tí ìlú ayaaba dá sí ọ̀rọ̀ Ìlú Èkó ní Oṣù Kejìlá ọdún 1851. iampbell htí gbọ́ nípa ikú Ọba Akítóyé ní ọjọ́ kejì oṣù kẹsàn-án ọdún 1853 láti ọwọ́ C.C Gollmer tó ń bá CMS ṣiṣẹ́ ṣùgbọ́n kò sọ fún àwọn afọbajẹ. Ohun tó bèrè lọ́wọ́ wọn ni wí pé tá ni ó yẹ àròlélỌba Akítóyé eẹ́yìn tó bá wàjà. Gbogbo afọbajẹ gba wí pé Dòsùnmú náà ni oyè tó sí lẹ́yìn bàbá rẹ̀. Ọjọ́ kejì ọjọ́ náà ni Ọba Dòsùnmú gùn orí ipò àwọn bàbá rẹ̀

## Àwọn Ìtọ́kasí
Maitama Sule

**Yusuf Maitama Sule** (Ọjọ́ Kìíní Oṣù Kẹ́wàá, Ọdún 1929 sí Ọjọ́ Kẹta Oṣù Keje, Ọdún 2017) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, aláṣejúṣe, àti àgbà ìlú, tí ó mú Ɗanmasanin Kano èyí tí ó jẹ́ oyè ìjòyè. Ní 1955 sí 1956 ó jẹ́ olórí okùn ti Ilé-ìgbìmọ̀ Aṣojú ti Orílẹ̀-èdè. Ní ọdún 1960 ó darí àwọn aṣojú Nàìjíríà sí Àpéjọ ti Àwọn orílẹ̀-èdè Áfíríkà olómìnira. Ní ọdún 1976, ó di Kọmíṣọ́nà Orílẹ̀-èdè ti àwọn ẹ̀sùn gbogbo ènìyàn, ipò tí ó jẹ́ kí ó jẹ́ aṣojú aṣáájú-ọnà ti orílẹ̀-èdè. Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1979, ó jẹ́ olùdíje fún ipò ààrẹ fún ẹgbẹ́ òṣèlú National Party of Nigeria ṣùgbọ́n ó pàdánù lọ́wọ́ Shehu Shagari. Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí aṣojú orílẹ̀-èdè Nàìjíríà sí àjọ Ìparapọ̀ Àwọn Orílẹ̀-Èdè (èyí tí ó ń jẹ́ United Nations) lẹ́yìn tí ìjọba alágbádá dé ní oṣù kẹsàn-án ọdún 1979. Nígbà tó wà níbẹ̀, ó jẹ́ alága ìgbìmọ̀ Akànṣe ti Ìparapọ̀ Àwọn Orílẹ̀-Èdè tó lòdì sí Ẹ̀yà Ìparapọ̀ Àwọn Orílẹ̀-Èdè.

Lẹ́hìn atúndí ìbò ti Alákoso Shagari ní ọdún 1983, Maitama Sule jẹ́ Mínísítà fún Ìtọ́sọ́nà Orílẹ̀-èdè, apopọ tí a ṣe láti ṣe ìrànlọ́wọ́ fún ààrẹ láti kojú sí àwon ìbàjẹ́.

## Ìtọ́kasí
Akpanoluo Ikpong Ikpong Ette

**Akpanoluo Ikpong Ikpong Ette** NNOM (Ọjọ́ kẹta-lé-lógún Oṣù Kẹ́sàn-án, Ọdún 1929 sí Ọjọ́ Kẹta-dín-lógún Oṣù Kẹ́sàn-án, Ọdún 2018) jẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n Nàìjíríà ti Físíksì àti akọ̀wé tẹ́lẹ̀ àti igbákejì ààrẹ Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti Ìmọ̀ Sáyẹ́nsì Nàìjíríà.
Ní ọdún 1991, ó jẹ́ Alákoso Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti Ìmọ̀ Sáyẹ́nsì Nàìjíríà láti rọ́pò Ọ̀jọ̀gbọ́n Caleb Olaniyan. 

Ní ọdún 2003, ó gba ààmì-ẹ̀ye ẹ̀kọ́ gíga tí ó ga jùlọ ní Nàìjíríà, Àṣẹ Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ti Ẹ̀bùn Merit.

## Ayé Àti Ẹ̀kọ́
A bí Ette ní Upenekang, láti 1944 sí 1948 ó sì lọ sí Hope Waddell Training Institution, kí ó tó kọ́ ẹ̀kọ́ físíksì ní University College, Ibadan láti ọdún 1949, ó gbóyè pẹ̀lú BSc ní ọdún 1954. Lẹ́hìn tí ó kọ́ni ní Hope Waddell Training Institution láti 1954 sí 1959, ó parí ẹ̀kọ́ rẹ̀, PhD ní Yunifásítì ìlú Ìbàdàn láti ọdún 1959 sí 1966 l'ákòókò tí ó ń ṣe ìkẹ́kọ̀ọ́ ní ilé-ẹ̀kọ́ kan náà. Ó jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n ìmọ̀ ní ọdún 1972.

Ette kú ní ọdún 2018.

## Ìtọ́kasí
Christopher Oluwole Rotimi

**Christopher Oluwole Rotimi** (ọjọ́-ìbí; Ọjọ́ Ogún Oṣù Kejì, Ọdún 1935) jẹ́ Balogun àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ Nàìjíríà tó ti fẹ̀yìntì, aláṣejúṣe àti olóṣèlú, ó ṣiṣẹ́ lásìkò Ogun Abẹ́lé Nàìjíríà, ó sì jẹ́ Gómìnà àwọn ìpínlẹ̀ ìwọ̀orùn lásìkò tí Nàìjíríà wà lábé ìjọba ológun láti ọdún 1971 sí 1975. Oluwole Rotimi di Aṣojú Nàìjíríà sí Orílẹ̀ èdè Améríkà ní ọdún 2007.

## Ìtọ́kasí
G.J. Afọlabi Ojo

**Ọjọgbọn Gabriel Jimọh Afọlabi Ojo** (Ọdún 1929-2020) jẹ olùkọ́ àti olùdarí ilé ìjọ Catholic tí orílẹ̀ Nàìjíríà . Wọn bí arákùnrin náà ni ọjọ àkọ́kọ́, oṣu November, ọdún 1929 ni Ado-Ekiti , ilẹ Naijiria níbi tó ti ṣe igbiyanju nínú ẹkọ àti ṣiṣẹ́ fún àgbègbè rẹ.

## Ìgbésí Ayé àti Ẹ̀kọ́ Afọlabi
Afọlabi bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ rẹ ni ilẹ ìwé St. George's Catholic ni Ado-Ekiti níbi tó ti lọ ilé ìwé akọ bẹ̀rẹ̀ láti ọdún 1936 de 1942. Lẹyin naa lo lọsí collegi idanilekọ tí St. John Bosco (1944-1945) to sì gba iwe ẹri ilé ìwé cambridge ni oṣù December, ọdun 1948.

Gẹgẹbi ẹni tó fẹ́ràn àti keekọ, ó gba iwe ẹri gíga tí olukọ ni ọdún 1950 àti Matriculation tí London ni person oṣu June, ọdún 1951. Ní ọdún 1953, ọjọgbọn Ọjọ́ lọ sí ilé ìwé gíga tí Ireland láti keekọ sì níbi tó ti jáde gẹgẹ bí akeekọ tó pegede julọ Akọkọ kíláàsì ni ọdún 1956 tí oloyinbo mọ si "First Class". Arákùnrin náà jẹ ọmọ ilẹ̀ Afíríkà àkọ́kọ́ àti ṣe iru ẹ ní ipilẹ-ayé àti ọrọ ajé láti ilé ìwé rẹ. Lẹyin naa lo gba iwe ẹri ti Master pelu ipò tó ga julọ ni ọdun 1957 tó sì tún gbà Ph. D. ní ọdún 1963.

Ọjọgbọn Ojo bẹ̀rẹ̀ ìṣẹ rẹ gẹgẹbi olùkọ́ ni Ado-Ekiti ni ọdun 1946. Lẹ́yìn náà lo di olùkọ́ ni Collegi St Joseph ni ipinlẹ Òndó. Ní ọjọ́ akọkọ, oṣù October, ọdún 1970, arákùnrin náà di ọjọgbọn lórí imọ Ìpínlẹ̀ ayé.

Ọjọgbọn Gabriel Jimọh Afọlabi fẹ́ arábìnrin Florence Bukunola Ojo (née Adeyanju), tí wọn sì bí ọmọkùnrin mẹta àti ọmọbìnrin mẹta. Arákùnrin náà kú ní ọjọ́ ọgbọn, oṣu August, ọdún 2020.

## Ẹyẹ àti idanimọ
Ọjọgbọn Ọjọ́ gbajumọ nínú ẹkọ àti ibi iṣẹ rẹ. Afi jẹ ọmọ ẹgbẹ́ tí ìjọ Soviet Socialist Republics (USSR) to sì gba ami ẹyẹ gẹgẹ bi Mountaineer ni ipinlẹ West Virginia, USA. Ní ọdún 2004, Afi jẹ òye ọgagun Order tí Niger (CON) gẹgẹbi ìṣe takuntakun tó ṣe sí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.

## Àwọn Itọkasi
Afẹ Babalọla

**Afẹ Babalọla** CON OFR SAN (Wọ́n bí i ní ọjọ́ ọgbọ̀n, oṣù kẹwà, ọdún 1929) jẹ́ agbẹjọ́rò ilẹ̀ [Nàìjíríà] àti Olùdásílẹ̀ ilé ìwé gíga ti Afẹ Babalọla.

## Ìgbésí ayé àti ẹ̀kọ́ rẹ̀
Afẹ́ Babalọlá ni à bí sí ìpínlẹ̀ Èkìtì ní gúúsù ìwọ oòrùn ilẹ̀ Naijiria. Arákùnrin náa lọ sí ilé ìwé akọbẹẹrẹ Emmanuel ní Ado-Ekiti. Lẹ́yìn náà ló gba ìwé ẹ̀rí ilé ìwé Cambridge ní ibi tó ti kàwé ní alábàágbépọ̀ Wolsey, Oxford. Lẹ́yìn náà ló gba ìwé ẹ̀rí ti A'level kòtò dipé ó lọ sí ilé ìwé london níbi tó ti gboyẹ̀ lórí imọ ọ̀rọ̀ aje. 

Arákùnrin náà ṣíṣe fún ìgbà díẹ̀ ni ile ìwé ifowopamọ àpapọ̀ ilẹ̀ Nàìjíríà kò tó di pé ó lọ sí ilé ìwé gíga London láti gboyè ni imọ òfin. Ní ọdún 1963, wọn pé sì bar tí England, ọdún náà ló di ọ̀kan lára àwọn ọmọ ẹgbẹ́ Lincoln Inn ní ìlú London.

Babalọla fẹ́ arábìnrin Modupẹ Mercy Babalọla tí wọ́n sì bímọ mẹ́sàn án lára wọn ni Bolanle Austen-Peters.

## Isẹ́ Afẹ Babalọla gẹ́gẹ́ bí Amòfin
Afẹ Babalọla bẹ̀rẹ̀ ìṣẹ rẹ ni ìlú Ibadan, èyí jẹ olú ìlú ipinlẹ Ọyọ, ìwọ oorun ilẹ̀ Nàìjíríà gẹ́gẹ́bí oludajọ ẹni tí a fẹ́ sunkan ni ilé iṣẹ́ Olú Ayọọla àti Co. Lẹ́yìn ọdún méjì nínú iṣẹ́ adájọ́ ló dá ilé ìṣẹ idajọ tírẹ̀ sílẹ̀ Afẹ Babalọla Àti Co. Ní ọdún 1987, arákùnrin náà di Alagba wí àgbà tí ilẹ Naijiria (SAN) , èyí jẹ ìṣẹ idajọ tó ga julọ. 

Ní ọdún 2009, arákùnrin náà dá ilé ìwé gíga Afẹ Babalọla sílè ni ọ̀nà láti gbé ètò ẹ̀kọ́ lárugẹ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ní ọdún 2013, ilé ìwé náà jẹ́ ti aládàáni tó dára jù ní ipò ẹlẹ́ẹ̀kejì ní Nàìjíríà. 

Ní ọdún 2002, Afẹ Babalọla darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ ìdásílẹ̀ àwọn olùdájọ́  orílè-èdè Nàìjíríà tó ṣì jẹ́ Ààrẹ fún ìdásílẹ̀ náà láti ọdún 2017 di October, 2021. Arákùnrin náà ṣíṣe takuntakun nígbà ìdarí rẹ ni ìdásílẹ̀ náà to jẹ pé lẹ́yìn tó fẹ̀yìntì ó jẹ Alátìlẹyìn NICArb àti ADR.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Gbenga Ogedegbe

**Gbenga Ogedegbe** je dokita Naijiria ati ojogbon.
## Igbesi aye ni kutukutu
Ilu Eko ni won bi Ogedegbe. O lo si Hussey College, Warri. O pinnu lati di dokita ni omo odun mejo. O lo si Donetsk National University ati Columbia University.

## Awon itokasi
Colin Udoh

**Colin Udoh** jẹ́ akọ̀ròyìn ọmọ àti olùgbéjáde eré orí tẹlifíṣọ̀n orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

Colin n ṣiṣẹ́ lọwọlọwọ fun Awọn erẹ́ idaraya Kwese.

O ti ṣe afihan bi oluyanju ile-iṣere fun nẹtiwọọki tẹlifisiọnu Super Sport ati pe o ti kọwe fun Iwe irohin bọọlu afẹsẹgba Afirika Kick Off. Ó ṣiṣẹ́ fún àjọ agbábọ́ọ̀lù Nàìjíríà gẹ́gẹ́ bí òṣìṣẹ́ agbéròyìnjáde.

Udoh ti ni iyawo pẹlu obinrin agbabọọlu agbabọọlu orilẹede Naijiria Mercy Akide.

Nínú ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò kan, ó mẹ́nu kan bí ṣíṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Alákòóso Ìròyìn fún ẹgbẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ṣe jẹ́ ìgbádùn, ṣùgbọ́n apá kan ń bani nínú jẹ́. Pelu awọn ibanuje, o sọ pe oun kii yoo yi iriri pada fun ohunkohun.

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Murphy Ijemba

**Murphy Ijemba** jẹ́ òṣèré rédíò ọmọ Nàìjíríà tó dá ètò *RUSH HOUR* dúró lórí 97.7 METRO FM. Oríṣiríṣi ọ̀nà ìkọ́ rédíò rẹ̀ ti jẹ́ kí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àyànfẹ́ àti ọ̀wọ̀ fún un níbi ayẹyẹ àmì ẹ̀yẹ ní Nàìjíríà.

## Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
Igbo ni A bi ni Mushin, agbegbe kan ni Ipinle Eko, nibiti o ti tẹsiwaju lati pari ẹkọ ile-iwe alakọbẹrẹ ati girama. O ni iwe-ẹri B.Sc ni Accounting lẹhin ayẹyẹ ipari ẹkọ lati Bayero University, Kano. Ninu ifọrọwanilẹnuwo pẹlu Emmanuel Tobi ti *Teligirafu Titun*, o fi han pe o ni lati ta awọn adie lati le ṣe atilẹyin eto-owo ni owo.

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Josiah Sowande

**Josiah Sobowale Sowande** (ca 1858 -1936) tí a tún mọ sí **Sobo Arobiodu jẹ́** akéwì ọmọ Yoruba àti Abeokuta, Ìpínlẹ̀ Ogun. Tí o jẹ́ olùkọ́we ti Ewì, ní ara ewì ti o jẹ èdè Yorùbá. 

Àwọn iṣẹ́ rẹ ni nípasẹ̀ ìdàgbàsókè ní Egba, àwọn iṣẹ ti Christian Missionary Society ní Egbaland àti àwọn orin Egba tí o gbajúmò, àwọn iṣẹ́ rẹ dálè lórí àwọn ẹlẹsin Egba ti o yipada sí olugbo akọkọ. 

## Ìgbésí ayé rẹ
A bí Sobowale ni Abeokuta, ca 1858. O kọ ẹkọ ìwé-kikọ ni ile-ẹkọ ikẹkọ CMS ṣugbọn ko pari ètò-ẹkọ rẹ, o gba iṣẹ gẹgẹ bi ẹṣọ túbú ni ijọba Ẹgba . O fi ipo ẹṣọ túbú rẹ silẹ láti bẹrẹ iṣẹ-àgbẹ̀ àti ìwé-kikọ. Láàárín ọdún 1905 sí 1934, àwọn iṣẹ́ rẹ̀ méjìlá ni wọ́n tẹ̀ jáde, àwọn kan lára ẹ̀rọ ìtẹ̀wé ìjọba Egba níbi tí àbúrò rẹ̀ ti ń ṣiṣẹ́. 

Sowande's ṣíṣe gẹ́gẹ́ bí àwọn Orin Arungbe, ó jẹ́ ewì tí àwọn Oro má lo.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1936
Joseph Ayo Babalola

**Joseph Ayo Babalola** (25 Kẹrin 1904 – 26 Keje 1959) jẹ́ mínísítà Kristiani ní Nàìjíríà àti adarí ijo Kristi Aposteli,  tí gbogbo ènìyàn ń pè ni CAC ní Naijiria . Àjíhìnréré ìwòsàn ní.

## Igbesi aye ibẹrẹ

## Ihinrere àti ìwòsàn
Ní 1931 Faith Tabernacle tí wọn ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú Ilé-ìjọsìn Àpóstèlì pẹlu ilé-iṣẹ gbògbògbò ni United Kingdom (kì í ṣe Ilé-ìjọsìn Àpóstèlì tí Ìlú Gẹẹsi, gẹ́gẹ́ bí àṣìṣe tí  àwọn onkọwe kan sọ).  Lẹ́yìn ìpínyà  tó wáyé ni ile-ìjọsìn The Apostolic ní ọdún 1940, Babalola lo pẹ̀lú ẹgbẹ́ kan ti Pátísò JB Akinyele ati DO Odubanjo jẹ olórí láti da ìjọ Olómìnira sílè,  Christ Apostolic Church (CAC), níbi ti o si tèsíwájú nínú ìwòsàn àti ihinrere rẹ títí o fí kú.

CAC ka Babalola gẹ́gẹ́ bi Àpóstèlì, bí o tilẹ̀ jẹ pé a kò fi si ọfiisi yẹn. A ti kọ ilé-iṣẹ ifẹ̀hìnsì CAC si Ipo Arakeji, Ipinle Osun nibiti wọn tí pé Babalola ní ọdún 1928. Síbẹ̀síbẹ̀, Babalola kì í ṣe òlùdásílẹ̀ ti CAC nìkan bi ọpọlọpọ ṣe sọ, ṣùgbọ́n ọkàn nínú àwọn òlùdásílẹ̀ mẹ́ta. 

Ilé-ìjọsìn Àpóstèlì Kristi kọjá Babalola o si dàgbà, pẹ̀lú ọpọlọpọ àwọn ìjọsìn lábẹ́ orúkọ CAC. Ilé-ìjọsìn kọọkan ní orúkọ ẹka kan pàtó. Joseph Ayo Babalola University (JABU) ilé- ẹkọ giga Naijiria aládàní kàn wà ni Ipo Arakeji ati Ikeji-Arakeji. Àwọn àgbègbè méjì tó wa nítòsí nipinle Osun, ti ìjọ Christ Apostolic Church Worldwide tí a da sílè ni orúkọ rẹ, níbi tí ó ti pé Ọlọ́run pé òun ni ọdún 1928. 

## See also

* Cornelius Adam Igbudu

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1959
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1904
Gbenga Salu

**Oluwagbenga Adedoyin Salu,** éni ti á mọ̀ si Gbenga Salu**,** jẹ́ omo Nigerian film director, film editor, visual effects ati òṣèré. O ti bori ati pe o tun ti yan fun ọpọlọpọ awọn ẹbun fun awọn iṣelọpọ fidio orin rẹ. O forukọsilẹ fun Imọ-ẹrọ Mechanical, lẹhinna gbe lọ si Ẹka ti Iṣẹ-ọnà Ẹda ni Ile-ẹkọ giga ti Lagos Nigeria, nibiti o ti pari ni ọdun 2005. O ti ni iyawo pẹlu Temitope-Gbenga Salu (née Oshofisan) ti o tun jẹ ọmọ ile-iwe giga ti ṣiṣe iṣiro ni University of Lagos. O tun jẹ oṣere alamọdaju, ohun lori olorin ati onkọwe.

Gbenga ko eko nipa sise fiimu ni London Film Academy .Diẹ ninu awọn ẹbun ti o ti gba pẹlu:

* Ti o dara ju Pataki ti yóogba/ṣiṣatunkọ - Soundcity Music Video Awards (SMVA) - 2008
* Oludari ti o ni ileri julọ- Awọn ẹbun Fidio Orin Naijiria (NMVA) - 2009

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Kenneth Gyang

**Kenneth Gyang** jẹ́ ọ̀dọ́ tó ń ṣé fíìmù ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí wọ́n sì bí sí Barkin Ladi ní ìpínlẹ̀ Plateau, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó kẹ́kọ̀ọ́ Ilé Ẹ̀kọ́ Fiimu ní National Film Institute, Jos, ó sì kẹ́kọ̀ọ́ ìkọ̀wé ní Gaston Kaboré IMAGINE ni Ouagadougou, Burkina Faso. Meji ninu awọn fiimu kukuru rẹ ati iwe afọwọkọ kan ti akole “Ere ti Igbesi aye” ni á yan fun Berlinale Talent Campus 2006 ati “Mummy Lagos” ti gba daradara bi titẹsi idije osise. "Mummy Lagos" tun yan fun Sithengi Talent Campus gẹgẹbi apakan ti Cape Town World Cinema Festival ni South Africa.

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

* https://web.archive.org/web/20090504094243/http://tdb.berlinale-talentcampus.de/campus/talent/kenneth-gyang/profile
* HighBeam
* http://www.africine.org/?menu=art&ko=7066
* http://www.nollywood.net/vbee/showthread.php?t=880
* https://web.archive.org/web/20120626091709/http://sunnewsonline.com/webpages/features/arts/2006/mar/15/arts-15-03-2006-001.htm
* http://culiblog.org/2006/02/food-related-film-at-the-berlin-international-film-festival/ 
* https://web.archive.org/web/20090503025051/http://www.berlinale-talentcampus.de/story/48/1748.html
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Mallam Dendo

**Mallam Muhammadu Bangana** tí a tún mọ̀ sí Mallam Dendo tàbí Manko, jẹ́ olókìkí tó gbajúmọ̀ nínú ìtàn ní ọ̀rúndún kọkàndínlógún ní ilẹ̀ Nàìjíríà.  Ó jẹ́ ọmọ Fulani lati ibi ti a mọ̀ sí ìpínlẹ̀ 

Keb ní òde onibi, ti o wa ni Ariwa Naijiria . 

Ni ọrundun kànkàndínlógún, nígbàtí agbègbè Sudan n ṣe àwọn àyípadà pàtàkì nítorí àwọn ìṣẹgun tí Uthman dan Fodio ṣe, Mallam Dendo lọ sí orílè-èdè Nupe.  Àkókò yìí jẹ́ àmì ìgbà tí àwọn ènìyàn Nupe tẹríba fún Emir ti Gwandu . 

Mallam Dendo dára gáan ni òṣèlú àti ètò lápapò. A mọ fún ṣíṣe nkán tuntun ní Nupe,

A rántí Mallam Dendo fún ìfẹ láti ka ẹkọ Islam àti jíjẹ olórí tó dangajia. Ìtàn ìgbésí ayé rẹ̀, láti kíkọ ẹ̀kó nípa Islam àti Olùdarí, fihàn bí o ṣe ní ipá lórí itan-akọọlẹ Nupe.

Pàápàá lóni, àwọn ènìyàn sì n ronú nípa àwọn ohun ti Mallam Dendo tí ṣe. O jẹ èyán pàtàkì ní itan-akọọlẹ Nupe ati ìwúrí fún awọn mìíràn láti ronú àti kọ ẹ̀kọ́.
Eze Ukwu

**Eze Ukwu** (1799–1862) jẹ Obi Kẹ̀dogún tí ìlú Otolo ati Igwe ti ijoba Nnewi .  Òun ni olórí ati aṣaaju-ẹmi ni Nnewi, tó jẹ ìlú Igbo ni Naijiria. Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Nnofo Royal idile ati arọ́pò bàbá rẹ̀ Eze Chukwu .  Láìdàbí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọba ilẹ̀ Igbo, àwọn ọba tí wà ní Nnewi kí àwọn ará òyìnbó tó dé.
Umaru bin Ali

**Umaru bin Ali** (1824–1891) jẹ Sultan Sokoto láti 1881 sí 1891. O rọpò Sultan Mu'azu lẹyin iku rẹ ní Oṣù Kẹsán 1881. Ali jẹ ọmọ ọmọ tí Uthman dan Fodio, ọmọ ọmọ Muhammed Bello àti ọmọ Aliyu Babba .

Ali jẹ ọmọ-ọmọ Usman dan Fodio .  Ṣáájú kí o tó di Sultan, Ali jẹ oyè Sarkin Sudan o si gbe ni ribat ni ilu Shinaka. Nígbà ìjọba rẹ̀, ó rìn àwọn ìrìn àjò méta. Ìrìn-àjò akọkọ ní atẹle ìpolongo Mu'azu lódì si Sabon Birni nígbà tí èkejì lódì sí Madarunfa .  Ìrìn àjò kẹta lódì si Argungu, lẹ́hin ìgbèrò àlàfíà tí Argungu kọ̀; olórí ẹgbẹ́ arìnrìn-àjò náà ni Sarkin Lifidi Lefau. Bí ó tí wù ó ri, àwọn Kebbawa wá ní ìmurasíè, wọn sì kojú ogún náà ni gbángba, àwọn ọmọ-ogun Sokoto sì ṣẹ́gun. wọn pa Lefau. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1891
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1824
Ẹ̀ka:Àwọn Sùltánì ìlú Sókótó
Clarence Peters

**Clarence Abiodun Peters** (ti a bi ni 20 Oṣu kejila ọdun 1983) jẹ oludari fidio orin Naijiria, oṣere fiimu ati sinima. Oun ní oludasile ati Alakoso ti Awọn aworan Ala Ala, ile-iṣẹ iṣelọpọ kan ti o ṣè amọja ní awọn agbegbe ti awọn iṣẹ ọna ṣiṣe, fiimu ati fidio. O tun jẹ oludasile ati Alakoso ti Capital Hill Records, ile-igbasilẹ igbasilẹ si Chidinma, Tha Suspect ati Illbliss. O wá  ní ipo 2nd lori atokọ ikanni O ti Top 10 Pupọ Awọn oludari Fidio Orin Oniranran.

## Awọn akọsilẹ

: A.  Peters ṣe itọsọna “Alingo” pẹlu Jude Engees Okoye.
: B.Orin naa jẹ akori orin fun jara tẹlifisiọnu *Shuga . *
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1978
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Remi Vaughan-Richards

**Remi Vaughan-Richards** jè oníṣe fíìmù ọmọ Nàìjíríà.

## Igbesi ayè ibẹrẹ ati ẹkọ
A bi Remi ní Naijiria, ọkan ninu awọn ọmọ mẹrin ti a bi si Alan Richards ayaworan ile Gẹẹsi (1925 -1989)  ati Ayo Vaughan (1928-1993), olukọni nọọsi ti o ṣẹda Ile-iwe Nọọsi ti Ipinle Eko. Ayo jẹ lati idile Eko olokiki kan ti baba-nla rẹ jẹ alamọdaju Amẹrika ti ọrundun 19th Scipio Vaughan. Gbogbo awọn ọmọ ẹbi naa lo orukọ-idile ti a sọ di Vaughan-Richards. Baba baba rẹ iya jẹ aristocrat Lagos Taiwo Olowo.

O lọ sí Ile-ẹkọ giga Kingston ati Royal College of Art ni Ilu Lọndọnu.

## Iṣẹ-ṣiṣé
Vaughan-Richards bẹrẹ iṣẹ ṣiṣé fiimu rè ni ẹka iṣẹ ọna, nibiti o ti ṣiṣẹ lori iru awọn fiimu bii *Judge Dredd* (1995) ati *Eyes Wide Shut* (1999).

Ni ọdun 2020, Remi Vaughan-Richards pari iwe ítan “The Lost Legacy of Bida Bikini” eyiti o wa ni bayi patapata lori oju opo wẹẹbu Ile ọnọ Ilu Gẹẹsi. Remi Vaughan-Richards ara ti ise pẹlu *Wetin Dey* fun BBC World Service Trust; "Laraba's World" fun MoFilm (UK) / Unilever; *Igbesẹ kekere kan* ; “Awọn Iṣura Farasin” jara lori igbi akọkọ ti awọn oṣere oṣiṣẹ Oorun ti ode oni ni Nigeria. Ni ọdun 2015 Iwe irohin *Pulse* sọ orukọ rẹ gẹgẹbi ọkan ninu "Awọn oludari ere sinima obinrin Naijiria ti o yẹ ki o mọ" ni ile-iṣẹ fiimu Nollywood . 
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní ọ̀rúndún 20k
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Igwe Okafo

**Igwe Okafo** (1830–1891) je Obi kẹrìndínlógón  tí Otolo àti Igwe tí ijoba Nnewi .  Òun ní olórí àti aṣaaju-ẹmi ni Nnewi, ìlú Igbo ni Naijiria. Ó jẹ ọmọ ẹgbẹ́ tí idile ọba Nnofo àti arọ́pò bàbá rẹ Eze Ukwu.  yàtọ sí ọpọlọpọ awọn ọba Igbo, àwọn ọ́ba Nnewi tí wà ṣáájú kì àwọn òyìnbó tó dé. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1891
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1830
Ejike Asiegbu

**Ejike Asiegbu** // ⓘ jè oṣere fiimu ati oludari fiimu ti orilẹ-ede Naijiria ti o jẹ Alakoso Ẹgbẹ Awọn oṣere ti Nigeria nigbakan rí. O tun ti yan tẹlẹ gẹgẹbi oluranlọwọ ara ẹni fun Odumegwu Ojukwu ti o jẹ oluranlọwọ fun Biafra tẹlẹ lakoko Apejọ T’olofin ti Orilẹ-ede 1994 ni Abuja .

## Ẹkọ
Ejike Asiegbu ti kọ ẹkọ ile-iwe alakọbẹrẹ rẹ ni Constitution Crescent Primary School ni Aba, Ipinle Abia, Nigeria, ṣugbọn pari ile-iwe alakọbẹrẹ rẹ ni St. Mary's Primary School ni Lokoja, ipinle Kogi . Leyin ti Ejike Asiegbu pari eko alakoobere re, o lo si Abdul Azeez Attah Memorial College, Okene ni ipinle Kogi, Nigeria, sugbon o pari eko girama ni Christ the King College (CKC) ni Onitsha, ipinle Anambra, Nigeria ni odun 1980.

Leyin ti ọ pari eko girama, Ejike Asiegbu lọ si University of Port Harcourt ni Ipinle Rivers, Nigeria o si gboye gboye gboye ninu ise tiata ni odun 1993.

## Iṣẹ-ṣiṣé
Ejike Asiegbu darapo mọ ile isé sinima Naijiria (Nollywood) ni ọdun 1996 ọ si sise ninu sinima ré akoko "Silent Night" ti o mu ki o di oye. O ṣe pupọ julọ ni awọn fiimu iṣere pẹlu Pete Edochie, Clem Ohameze, Kanayo O Kanayo ati Kenneth Okonkwo.

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1959
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè