open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Makida Moka

**Makida Moka** jẹ́́ òṣèré àti mọ́dẹ́lì ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí a bí sí orílẹ̀ èdè Egypt.. 

## Iṣẹ́
Ní ọdún 2015, ó kópa nínú eré Code of Silence. Ní ọdún 2016, ipa tí ó kó nínú eré Taste of Love jẹ́ kí wọ́n yàán fún àmì ẹ̀yẹ òṣèré to dára jù lọ láti ọ̀dọ̀ Nigerian Broadcasters Merit Awards. Ní ọdún 2017, ó kó ipa Melanie nínú eré Inspector K. Ó kópa nínú eré Banana Island Ghost gẹ́gẹ́ bí Indian Ninja. Ó jẹ́ àmbásẹ́dọ̀ fún ilé iṣẹ́ Frankie and Co. 

## Àṣàyàn àwọn eré tí ó tí ṣe

* *[[:en:Banana_Island_Ghost|Banana Island Ghost]]* (2017)
* *[[:en:Code_of_Silence_(2015_film)|Code of Silence]]* (2015)
* *[[:en:Gidi_Up|Gidi Up]]* (with OC Ukeje)
* *[[:en:Taste_of_Love_(Nigerian_TV_series)|Taste of Love]]* (with Blossom Chukwujekwu)
* *Inspector K* 

## Àwọn Ìtọ́kàsi
Mabel Oboh

**Mabel Akomu Oboh** tí a mọ̀ sí **Mabel Oboh** tí wọ́n bí ní 18 Oṣù Kẹẹ̀rin, Ọdún 1964 jẹ́ òṣèrébìnnrin, atọ́kùn ètò orí tẹlifíṣọ̀nù àti agbéréjáde ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun ni olùdásílẹ̀ Mabel Oboh Centre for Save our Stars (MOCSOS). Ó jẹ́ àkọ́kọ́ ẹni tí yóó dánìkan gbé eré tẹlifíṣọ̀nù jáde pẹ̀lú eré rẹ̀ tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Victims*, tí ó jẹ́ gbígbé jáde lóri ìkànnì Nigerian Television Authority (NTA)*.*

## Ìbẹ̀rẹ̀ ayé rẹ̀
Mabel wá láti Ìpínlẹ̀ Ẹdó ṣùgbọ́n ìlú Èkó ni àwọn òbí rẹ̀ bi sí. Ó gboyè ẹ̀kọ́ nínu ìmọ̀ nípa òràn dídá láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga *Buckinghamshire New University.*

## Iṣẹ́ ìṣe rẹ̀
Mabel bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ òṣèré rẹ̀ lágbo eré ìdárayá ní ìbẹ̀rẹ̀ àwọn ọdún 1980. Ó jẹ́ ẹ̀kejì obìnrin tí yóó kọ́kọ́ dánìkan ṣe adarí eré àti olùgbéréjáde pẹ̀lú ṣíṣe eré rẹ̀ tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ Victims. Ní ọdún 2000, ó jẹ́ obìnrin àkọ́kọ́ tí. yóó gbàlejò lóri ètò tẹlifiṣọ̀nù pẹ̀lú ètọ̀ tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Chat with Mabel" tí wọ́n gbé sáfẹ́fẹ́ lóri ìkànnì NTA.

Ó darapọ̀ mọ́ ilé-iṣẹ́ NTA ní àwọn ọdún 1990 gẹ́gẹ́ bi olùgbéròyìn ṣááju kí ó tó ṣiṣẹ́ pẹ̀lú Aajọ Agbaye. Lẹ́hìn náà ni ó darapọ̀ mọ́ ilé-iṣẹ́ aṣojú Britani ní orílẹ̀-èdè Pólàndì.

## Òṣèlú ṣíṣe rẹ̀
Lọ́wọ́lọ́wọ́, Mabel jẹ́ alágbàsọ fún ẹgbẹ́ òṣèlú African Democratic Congress (ADC).

Ó gbégbá ìbò ní ọdún 2020 fún ti ètò ìdìbò Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ẹdó.

## Mocsos
Ó jẹ́ olùdásílẹ̀ Mabel Oboh Centre for Save our Stars (MOCSOS), léte láti ṣe ìrànlọ́wọ́ fún ìlera àwọn òṣèré Nàìjíríà.

## Ọ̀rọ̀ ayé ara rẹ̀
Ó ti bí àwọn ọmọkùnrin mẹ́ta, orúkọ ọkọ rẹ̀ náà sì ń ṣe Michael Ini Udoh.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1964
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Shafkat Bose Adewoyin

**Shafkat Bọ́sẹ̀ Adéwoyin** tí ó papò dà ní 23 Oṣù Kẹfà, Ọdún 2020 jẹ́ òṣèré Nollywood ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó gbajúmọ̀ jùlọ fún ipa rẹ̀ gẹ́gẹ́ bi Madam Tinubu nínu eré tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Efunroye Tinubu* . Adéwoyin kópa nínu àwọn eré orí ìpele bíi *ORÍ* . Ó tún ti kópa gẹ́gẹ́ bi “Mama Oni” pẹ̀lú àjọṣepọ̀ Adebayo Salami nínu eré Fúnkẹ́ Akíndélé kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Omo Ghetto.*

Bọ́sẹ̀ ṣaláìsí ní Ọjọ́ Kẹtàlélógún, Oṣù Kẹfà Ọdún 2020.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2020
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá
Chigul

**Chioma Omeruah,** tí a mọ̀ orúkọ ìnagi rẹ̀ sí **Chigul,** jẹ́ apanilẹ́rìn-ín, akọrin, àti òṣèré ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó gbajúmọ̀ fún àwọn ipa apanilẹ́rìn-ín rẹ̀ tí ó maá n sábà ṣe ní gbogbo ìgbá

## Ìsẹ̀mí rẹ̀
Wọ́n bí Omeruah sí ìlú Èkó. Òun ni àbílé kejì nínu àwọn ọmọ mẹ́rin ti àwọn òbí rẹ̀. Bàbá rẹ̀ ni Samson Omeruah.

Ó lọ sí ilé-ìwé girama méjì kan ní ìlú Jọs àti ní ìlú ìkẹjà, ó sì tún lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga Yunifásítì Ìpínlẹ̀ Ábíá fún oṣù mẹ́ta, sááju kí ó tó lọ sí ilé-ẹ̀kọ̀ gíga *Delaware State University* níbití ó ti kẹ́kọ̀ọ́ ìmọ̀ nípa òfin tó de àwọn ìwà òdaràn. Nítorí àìṣedédé rẹ̀ nínu ẹ̀kọ́ náà, ó padà tún kẹ́kọ̀ọ́ èdè Faransé láti ilé-ìwé *Delaware State University* bákan náà. Ó padà sí Nàìjíríà lẹ́hìn tí ó ti lo ọdún méjìlá ní ilẹ̀ Amẹ́ríkà

Ó kọ́kọ́ di akọrin lábẹ orúkọ C-Flow ṣùgbọ́n orúkọ Chigul bo ti tẹ́lẹ̀ mọ́lẹ̀ lẹ́hìn kíkó àwọn ipa apanilẹ́rìn-ín rẹ̀ nínu àwọn eré. Àkọ́lé àkọ́kọ́ orin rẹ̀ tí ó kọ ni "Kilode", èyí tí ó ṣe pẹ̀lú gbígbohùn rẹ̀ sílẹ̀ tí ó sì pín fún àwọn òrẹ́ rẹ̀. Ó tí kópa nínu eré Nollywood kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Road to Yesterday*.

## Àṣàyàn àwọn eré rẹ̀

* ''Road to Yesterday'' (2015)
* ''The Wedding Party 2'' (2017)
* ''Banana Island Ghost'' (2017)
* ''Chief Daddy'' (2018)
* The Ghost and the Tout (2018)
* ''Charge and Bail'' (2021)

## Àwọn amì-ẹ̀yẹ àti ìfisọ́rí rẹ̀

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1976
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ígbò
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Claire Edun

**Claire Edun**, tí a mọ̀ sí **Òyìnbó Princess**, jẹ́ òṣèré Nollywood ọmọ Ilẹ̀-gẹ̀ẹ́sì. Ó gbajúmọ̀ fún sísọ èdè píjìnì ti Nàìjíríà, èyí tí ó padà ṣokùn fa ipa tí ó kó nínu eré tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Authentic Tentative Marriage* *(ATM)* ní ọdún 2016, tí olùdarí eré náà n ṣe Lancelot Imasuen.

## Ìsẹ̀mí rẹ̀
Edun ni ẹni tí a bí sí ọwọ́ àwọn òbí tí wọ́n jẹ́ ará Brítànì, ó sì ní ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀ náà níbẹ̀. Ṣùgbọ́n nígbà tí ó fi rí iṣẹ́ kan gẹ́gẹ́ bi òṣìṣẹ́ ọkọ̀ òfurufú, èyí tí ó fun ní ànfàní láti káàkiri àgbáyé, ó bẹ̀rè sí ní fẹ́ràn ilẹ̀ Áfríká, pàápàá jùlọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó di ìlúmọ̀ọ́ká ní ọdún 2015 lẹ́hìn tí ó fi fídíò ara rẹ̀ hàn lóri ẹ̀rọ ayárabíàṣá Faceebook níbi tí ó ti ń sọ èdè píjìnì ti Nàìjíríà pẹ̀lú ìrọ̀rùn. Èyí ni olùdarí eré Lancelot Imasuen rí tí ó fi fun ní ipa nínu eré tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́  *(ATM) Authentic Tentative Marriage*. Ó kó ipa gẹ́gẹ́ bi ọmọbìnrin òyìnbó tí ó wá sí Nàìjíríà láti fẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà kan tí ó n wá láti gbé ní ilẹ̀ Brítànì.

## Àwọn eré tí ó ti kópa

* *(ATM) Authentic Tentative Marriage* (2016)

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1985
Kehinde Fadipe

**Kẹ́hìndé Fádípẹ̀** (tí a bí ní 17 Oṣù kẹfà, Ọdún 1983) jẹ́ òṣèrèbínrin ní Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì tí a bí sí ọwọ́ àwọn òbí tí n ṣe ará orílẹ̀-èdè Nàìjíríà

## Ìsẹ̀mí rẹ̀
Wọ́n bí Kẹ́hìndé Fádípẹ̀ ní Ilé-ìwòsàn St Mary tí ó wà ní ìlú Lọ́ndọ̀nù ní ọdún 1983. Ó kọ́kọ́ gba oyè-ẹ̀kọ́ nínu ìmọ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sí ṣááju kí ó tó gba oyè gíga láti Royal Academy of Dramatic Art ní ọdún 2009.

Àkọ́kọ́ ipa rẹ̀ tí ó ṣe gbòógì wáyé ní ọdún 2009 nígbà tí ó fi kópa nínu eré kan tí a pe àkọ́lé rẹ̀ ní *Ruined*,  èyítí ó gba àmì-ẹ̀yẹ ti Pulitzer. Ní ọdún 2011 ó kópa nínu eré. tẹlifíṣọ̀nù kan tí BBC gbé kalẹ̀ tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *The Body Farm,* èyí tí ó dá lóri ìwé kan tí Patricia Cornwell kọ ní ọdún 1994. Ó darapọ̀ mọ́ àwọn olùkópa lóri abala ẹ̀kẹẹ̀ta eré Misfits níbití ó ti kópa gẹ́gẹ́ bi Melissa.

Ní ọdún 2013, ó ṣe ìgbeyàwó pẹ̀lú Wole Olufunwa, èyí tí wọ́n ṣe fídíò rẹ̀ tí ìkànnì Channels TV Metrofile gbé sáfẹ́fẹ́. Ó ti ní àwọn ọmọ méjì

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1983
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá
Arewa

thumb|Àwòrán Arewa ní orí máàpù
Arewa jẹ́ ọ̀rọ̀ Hausa tí ó jẹ mọ́ ede gẹẹsi "ariwa." Ó jẹ yọ lati òrò Hausa èyí tí o túmọ̀ si ariwa. Lákójọpọ̀, a ma fí n ṣe adayanri ipò oloselu, lati ìgbà ti Ilẹ̀ Kálìfù Sókótó ti ṣubu. "Kasar Arewa" tumo si ile ariwa, Arewacin Najeriya si tumo si Nothern Nigeria. A maa n lo wan ni ile Hausa lati ṣapejuwe itan ilẹ naa, eyi ti o wa loke Odò Niger.Lilo *Arewa* ninu oro... ti wọpọ l    

laarin awọn nikariwa u Akiri ju awọn ilana hmadutBello  A ti o gbe kale: aropo Caliphate Sokoto ; irajọba Ọlni ọrun fun agbegbe naa; gbogbo agbaye ti ẹtọ rẹ si suzerainty ; ati ni asọtẹlẹ diẹ sii ṣugbọn ko ni agbara ti o kere si, imọran ti ilu Hausa kan ti yoo pẹlu gbogbo awọn agbọrọsọ Hausa ni iha iwọ-oorun Iwọ-oorun Afirika edeiadugbo kọwe ti o gbajumọ - 'Ariwa kan, Eniyan kan'. Ninu itan-akọọlẹ ti Nigeria ni pataki,  a maa n lo lati tọka si pre-1967 Northern Region, Nigeria . Ni Niger, o ni itumọ kan ni pato: animist kekere ti iṣaaju ti ijọba ti o jẹ gaba lori afonifoji *Dallol Maouri*, ti a mọ si abinibi "Maouri" / "Mawri" ni aṣa Hausa.     Ni orilẹ-ede Naijiria, a ti so awọn ilu kan ni “ *Arewa* ” ni igba atijọ, ṣaaju ijọba ilu Gẹẹsi .

## Hegemony
Lẹ́yìn tí Nigeria gba òmìnira, àwọ́n èyàn kan maá n lo "Arewa" láti ṣe apejúwe ilẹ̀ Hausa: isúnkì "arewacin nijeriya". Púpọ̀ lára ílẹ́ ariwa wà ní ìṣọ̀kan ìṣèlú nÍ ẹ̀yà naa, èléyí tí ó ní ẹ

ẹ́à

ẹ́à

ṣàyaṣeya orisióijẹ́ ilé uú oìlú le fun ilẹẹ hauẹ́lẹ̀meṣùejọ́ tilẹ kalifu sokoto ̀ Kìgbá ẹrú àtí oto Caliphateuo caliphate ni lábẹ́ íjọ̀ à iẹẹothern nigeria protectorate labe ijoba geesi.

Awon ara Ekun ariwa ni ile Nigeria, gegebiAlapejọ Arewa,   Apejọ Arewa Media ti o wa ni Kaduna,eyi  Ile jọmọ  ati Ile Igbimọ Arewa ati Arewa People's congress jẹ apẹẹrẹ ti eyi. Awọn ẹgbẹ wọnyi ko ṣagbero ominira lati orilẹ-ede Naijiria, wọn si dojukọ iṣọkan aṣa ti agbegbe Hausa – Fulani eyiti o jẹ ọpọ julọ ni ariwa orilẹ-ede naa. A ti fi ẹsun kan Arewa pe o faagun iselu ijọba ati ti aṣa lati mu ipinlẹ apapo. 
Ẹ̀ka:Ìtàn ilẹ̀ Nìjẹ̀r
Ẹ̀ka:Jẹ́ọ́gráfì ilẹ̀ Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Ìtàn ilẹ̀ Nàìjíríà
Ilé-Ẹ̀kọ́ Girama, Abẹ́òkúta

**Ilé-Ẹ̀kọ́ Girama, Abẹ́òkúta** jẹ́ ilé - ẹ̀kọ́ gíga ní ìlú Abẹ́òkúta, Ìpínlẹ̀ Ògùn, Nàìjíríà. Agbègbè Ìdí-Aba ní Abẹ́òkúta ni ó wà báyìí. Wọ́n sábà máa ń pè é ní Ilé-Ẹ̀kọ́ Gírámà àkọ́kọ́ ní Nàìjíríà, gbogbo àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè láti apá Nàìjíríà, Iwọ̀-oòrùn Áfíríkà, Gúúsù-Ilẹ̀ Áfíríkà, Yúróòpù, àti ní Éṣíyà ni wọ́n ń lọ síbẹ̀

Àjọ Ṣọ́ọ̀sì Anglican Agbègbè Abẹ́òkúta ni wọ́n dá ilé-ẹ̀kọ́ náà sílẹ̀ ní ọdún 1908. Àwọn èèyàn jàkànjàkàn ni wọ́n lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ náà bẹ̀rẹ̀ láti orí àwọn olóṣèlú Nàìjíríà àti àwọn oníṣẹ́-ọnà, bákan náà ni olùkọ́ àti olóṣèlú ajàfẹ́ẹ̀tọ́ Fúnmiláyọ̀ Ransome-Kútì àti ọmọ rẹ̀, olórin Fẹlá Aníkúlápò-Kutì.

Ní ìlànà ìmọ̀-ẹ̀kọ́, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ Ilé Ẹ̀kọ́ Girama Abẹ́òkúta lọ fún ìdánwò ní Royal College Preceptors ní 1909 tí wọ́n sì jókòó fún Ìdánwò Cambridge abẹ́lé ní 1911. Ó di ilé-ẹ̀kọ́ takọ-tabo ní 1914 nígbà tí wọ́n gba àwọn obìnrin. Ní 1939, ilé-ẹ̀kọ́ kó àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lọ fún Ìdánwò Ilé-ẹ̀kọ́ Cambridge, ní ọdún 1996  ìjọba Nàìjíríà sún ipò rẹ̀ sókè sí Ilé-Ẹ̀kọ́ Aláwòkọ́ṣe.

AGSOBA jẹ́ ẹgbẹ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ àtijọ́ (ọkùnrin àti obìnrin) tí Ilé - Ẹ̀kọ́ Gírámà Abẹ́òkúta, òun sì ni ẹgbẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ tí ó dàgbà jù ní Nàìjíríà. Aláṣẹ Ìgbìmọ̀ Gíga ló darí rẹ̀ tí olú - iléeṣẹ́ sì wà ní Abẹ́òkúta, ẹgbẹ́ náà ṣiṣẹ́ ni àwọn ẹ̀ká jákèjádò Nàìjíríà àti ní àgbáyé.

Ẹgbẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ mẹ́ta láti Ilé Ẹ̀kọ́ Gírámà Abẹ́òkúta ní Ìpínlẹ̀ Ògùn jáwé olúborí orílẹ̀èdè níbi ipele Ètò-amúùlúdùn àti Èrò - tuntun ní Ìdíje Diamond lásìkò Ayẹyẹ National Pitch Event ní ọdún 2019. Ó wáyé ní Àjọ ìdàgbàsókè ọ̀dọ́ tí ìyára-ìkàwé Ààrẹ Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́Ìtàn
Ile-eko naa ni ipilẹ ni ọdun 1908 nipasẹ Igbimọ Ijo Agbegbe ti Abeokuta (Anglicans).

Ni ẹkọ, awọn ọmọ ile-eko ti Ile-iwe Girama Abeokuta wọ inu idanwo nipasẹ Royal College of Preceptors ni ọdun 1909 wọn si joko fun Ayẹwo Agbegbe b9 jí kambiriji ni ọdun 1911. O di ile-iṣẹ adalu ni ọdun 1914 pẹlu gbigba awọn ọmọbirin. Ni ọdun 1939, ilé-ẹ̀kọ́ gbekalẹ awọn ọmọ ile-eko fun Idanwo Ijẹrisi Ile-eko kambiriji ati ni ọdun 1996 ni igbega si ipo Ile-eko awokose nipasẹ ijọba Naijiria.

AGSOBA jẹ ajọṣepọ ti awọn ọmọ ile-eko arugbo (ọmọkunrin ati ọmọdebinrin) ti Ile-iwe Girama Abeokuta ati pe o jẹ ẹgbẹ awọn ọmọ ile-iwe ti o dagba julọ ni Nàìjíríà Ti o jẹ olori nipasẹ ẹgbẹ ti orilẹ-ede ti a mọ ni Igbimọ Alakos gbogbogboo pẹlu olu-ilu rẹ ni Abeokuta, ajọṣepọ naa n ṣiṣẹ nipasẹ awọn ẹka ni gbogbo orilẹ-ede Naijiria ati ni agbaye.

## Orúkọ àwọn ènìyàn tó lààmìlaaka tó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ní ilé-ìwé yìí
* Wole Soyinka
* Hezekiah Oluwasanmi
* Beko Ransome-Kuti
* Fela Anikulapo Kuti
* Okunade Sijuade
* Tunde Kelani
* Funmilayo Ransome-Kuti
*Dotman
*Fireboy DML
*Kizz Daniel
*Iziaq Adekunle Salako


ABeokuta Grammar School Gate, Abeokuta.jpg
Abeokuta Grammar School Gate, Idi-aba,Abeokuta.jpg
Abeokuta Grammar School Gate, Idi-aba,Abeokuta3.jpg
Abeokuta Grammar School Gate, Idi-aba,Abeokuta4.jpg
Abeokuta Grammar School, Idi aba, Abeokuta.jpg
Abeokuta Grammar School stadium, Idi-aba.jpg
Abeokuta Grammar School, Idi aba, Abeokuta2.jpg


## Awọn itọkasi
Fatima Faloye

**Fatima Faloye** tí wọ́n bí ní agbègbè Harlem ní ìlú New York jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Bárbádọ̀s. Ó kọ́ ẹ̀kọ́ ní ilé-ìwé Dalton School ní ìlú New York àti ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga New York University. Faloye gba àmì-ẹ̀yẹ ti *NAACP Image Award for Outstanding Supporting Actress in a Drama Series* ní ọdún 1996 fún ipa rẹ̀ gẹ́gẹ́ bi Chantel Tierney nínu eré *New York Undercover*. Faloye tún ti ní àwọn ipa nínu eré tẹlifíṣọ̀nù tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Law & Order*. Ó tún ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ olùgbéréjáde tó sì ti gbé ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn fíìmù oníṣókí kan jáde. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1972
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá
Ílú Baakun

Gẹ́gẹ́ bí ìtàn, àṣà àti ìṣé, **Baakun** jẹ́ ìlú àtijọ́ ní Ilẹ Yoruba, ati ọkan ninu awọn ibugbe akọkọ ni ilù Ife ni ilé- Ife ni ilù Nàjiria . Awọn oniwe-lọwọlọwọ monarch ni awoôn Jàndùkú Abiọ́dún Olúgbénga Ògúndìran.

Wọ́n dá ilu Bàkún silẹ nipàsẹ ọmọ ọbà òlúòpọ ni ọrúndún kànkànlá. Àṣà àti iṣé sọfún wá wipé òlúópọ kúro ni ọfá- ilé làti dà ààyé tirẹ silẹ nibi ti ó súmọ ipétùmódù ni ilè- ife.

iṣẹ niỌmọ ọbà ince Oluopo ni ib ọrundun 11th . Itan ipinle ti o losi lati Offa-Ile lati fi idi ara rẹ pinpin ni ibi kan gan sunmo si Ipetumodu . Gẹgẹbi ode nla, Oọdẹ̀ àpérine awọn ami ni ọpọàmiọ awọn ibiti o ti ṣaja. O nifé ọ̀dẹ.kikọ awọn ahere ati llè kèkèkè

ẹ awọn oriṣa rẹ bii Ogun at Òrisa Ogiyanṣà  awọn aaye wọnyààyè wọnyiye pẹ̀ẹ̀rẹ ati o ṣetoyi ni afiò,ó,i Oke Oko .ÒOènÒkówọn aala pẹlu awọn eniyan Akanle ati Lasole. Ni apa ila-oorun wọn ni odo ti a mọ ni Eri Oosi.èèrsoọpọ Eri Oogi pẹlu Isasa Elekiri ati Oluponna tun wa ni agbegbe Oluopo.

## Igbeyawo ati Oti ti orukọ
Nigbati Oluopo pade Ọmọ-binrin ọba kan lati agba ilè Oni Ilarẹ ni ilè-ifẹ, ẹniti o jẹ ònibàrà Oluopo tẹlẹ. O ma n ra awọn ẹrán igbẹ̀ lati ọwọ̀ Oluopo. Lẹyinà, wọn di ọrẹ ati lọkọlaya nikẹyin. Igbeyawo naa ni ibukun pẹlu awọn ọmọ mẹta, Agbangudu, Larele, ati Akintayo. Nigbati awọn ọmọ yi dàgbá, àwọn ọmọ wọ̀nyi pinya lọsi áàyé òriṣiriṣi. Agbangudu lọsi Èdu, Làrélé lọsi Àpómu, Akintayo lọsi ilu Ibadan ti awọn ọmọ ọmọ rẹ̀di Òlubàdàn ni igbati wọnbẹ ni áyé. Ni ayika ahere Oluopo ni ọpọlọpọ awọn igi kekere ti wọn pe ni Ookun. Awọn meji ni ọpọlọpọ ti wọn ṣe akopọ iṣupọ ti o nipọn pupọ ti a mọ ni Iba. Awọn orukọ meji wọnyi, Iba ati Ookun, ni Oluopo ati gbogbo awọn alabara rẹ ṣajọpọ pẹlu awọn ti nkọja lọ lati darukọ ibugbe rẹ bi Iba Ookun (iṣupọ ti awọn igi-igi ti o nipọn) ati eyiti o di Baakun nigbamii bi o ti mọ loni.

Oluopo ti n fun awọn ege ilẹ diẹ funọn eniyan fun ogbin ni agbegbe rẹ . Ohun akiyesi laarin awon eniyan yii ni Oluode Ogunwole Olojoarere, Oosa ti Ipetumodu nigba yen. Agbegbe ti won fun Ogunwole ni a mo si Apata Ogunwole. Ọkan ninu awọn awon omo omo wà Vincent Olaniyan ti o tun nigbamii ti o waye ni akoôwe akọle ti Oosa Apetumodu laarin 1940 ati 1969.

GoLẹhin ogun abẹle, Oluopo pada si ilẹ oko rẹ ni Tafia. Lakoko ti o nlọ lati Baakun ni Ipetumodu, o mu awọn ọrẹ diẹ lọ o si fun wọn ni awọn ilẹ fun iṣẹ-ogbin. Awọn ti o mu lọ pẹlu Ọmọ-alade Olakanmi Okoro Giesi, ti o di Ọba Apetumodu nigbamii ti o jọba laarin 1848-1866. Awọn miiran ni Adegbanro, Akingbile, Aroje baba Mojalawo.
Ẹ̀ka:Ìtàn ilẹ̀ Nàìjíríà
Afua Osei

**Afua Osei** jẹ́ oníṣòwò , olùdókòówó ati agbọ̀rọ̀sọ ati Olùdásílẹ̀ She Leads Africa, ilé-iṣẹ́ ìgbóhùnjáde fún àwọn obìnrin Afirika ẹgbẹ̀rún ọdún. 

A bí sí ìlú Washington, DC,  Osei lo ìgbà èwe rẹ́ ní Ìpínlẹ̀ Prince George, Maryland . Osei kọ̀ ní ímọ́-ẹ́kọ́ òsèlú  Ilé-ẹ̀kọ́ Allegheny. Òhun sí jẹ́ ẹni àkọ́kọ́ tí o kọ́ ẹ̀kọ́ nípa àwọn èyan dúdú. O gba ẹbun Ọlukọ fun Olùkọ́ni ati Ìmọ́-ọ̀rọ̀ Òsèlú ní Ray Smock fún ìlérí ní òṣèlú agbègbé ati ìpínlẹ̀. 

Ni ọdun 2013, ó parí ilé-ìwé gíga ni Ilé-ẹ̀kọ́ ti Chicago  ati  Harris School of Studies Policy Public pẹ̀lú Ọ̀gá nì Isakoso Iṣowo ati Titunto si ti Afihan Ilu . 

## Iṣẹ iṣe

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Gobir

Gobiri je ilekan tabi ilu kan ni orile ede ti amo si Nijiria. Adasile re waye ni orundun ateyinwa mokanla, Gobiri je okan lara awon ijoba atileba ni Ile Hausa
Ẹ̀ka:Ìtàn ilẹ̀ Nàìjíríà
Jumoke George

**Jùmọ̀kẹ́ George** tí orúkọ àbísọ rẹ̀ n ṣe Ọlájùmọ̀kẹ́ Àmọ̀kẹ́ Ọlátúndé George jẹ́ òṣèrébìnrin àti olùgbéré-jáde ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó ti wà nídi iṣẹ́ òṣèré fún ìgbà tí ó ti lé ní ogójì ọdún, tó sì ti kópa nínu ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn eré Nollywood lédè Yorùbá àti Gẹ̀ẹ́sì.

## Ìbẹ̀rẹ̀ ayé àti ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Jùmọ̀kẹ́ George ní Ọjọ́ 18 Oṣù Kejì. Òṣìṣẹ́ ológun ni àwọn òbí rẹ̀. Àwọn ilé-ìwé tí ó lọ ní Command Children School tí ó wà ní Yaba ní ìlú Èkó; Army Children School Kánò; Anglican Grammar School, Oríta mẹ́fà, Ìbàdàn àti Government Technical Colllege, Òṣogbo. Àwọn òbí rẹ̀ pínyà nígbà tí ó sì wà lọ́mọdé.

## Iṣẹ́ ìṣe rẹ̀
Jùmọ̀kẹ́ George bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ òṣèré nígbà tí ó wà lọ́mọ ọdún mẹ́jọ. Nígbà náà, ó kópa nínu eré orí ìpele kan tí ilé-iṣẹ́ ìkànnì National Television Authority (NTA) gbé kalẹ̀ ní ìlú ìbàdàn. Ó forúkọsílẹ̀ nínu ẹgbẹ́ òṣèré NTA ti ìlú ìbàdàn. Ó wọ agbo òṣèré Nollywood nípasẹ̀ Comrade Victor Ashaolu, ẹni tí ó ṣiṣẹ́ lábẹ rẹ̀ fún bi ọdún mọ́kànlá. Ní àwọn ìgba kan, Jùmọ̀kẹ́ kọ̀ láti rí àwọn ipa eré. Láàrin àwọn àsìkò náà ni ó darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ Freelance and Independent Broadcasters Association of Nigeria.(FIBAN) Níbẹ̀ ló ti wá n ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bi atọ́kùn ètò tí ó sì n ṣe atọ́kùn àwọn ètò tí ó lé ní mẹ́rin.

## Àwọn àṣàyàn eré rẹ̀

* Eekan soso, 2009

* The Wedding Party, 2016

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀
City People Movie Matriarch Recognition Award 2018

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Ọdún ọjọ́ìbí kòsí (àwọn ènìyàn alààyè)
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá
Henrietta Kosoko

**Henrietta Kòsọ́kọ́** jẹ́ òṣèré Nollywood. Ó di ìlúmọ̀ọ́ká ní ọdún 1995 lẹ́hìn tí ó kópa nínu àwon fíìmù Nollywood bíi *Ọnọmẹ́* àti Ọ*mọladé* . Òun ni ìyàwó gbajúgbajà òṣèré Jídé Kòsọ́kọ́.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2016
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Ini Ikpe

**Ini Ikpe** jẹ́ òṣèrébìnrin ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ fíìmù rẹ̀ ní ọdún 2003, ó sì ti kópa nínu àwọn fíìmù tó lé ní ọgọ́rùn-ún láti ìgbà náà. Ní ọdún 2012, ó gba àmì-ẹ̀yẹ amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ òṣèré tí ó dára jùlọ fún ti ipa rẹ̀ nínu eré tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Kokomma*. Eré  *Kokomma* náà tún ní àwọn ìyẹ́sí mẹ́ta ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ níbi ayẹyẹ 9th Africa Movie Academy Awards.

## Ìbẹ̀rẹ̀ ayé àti ẹ̀kọ́ rẹ̀
Ini Ikpe jẹ́ ẹ̀yà Ibibio láti Ìpínlẹ̀ Akwa Íbọm, Nàìjíríà. Olùkọ́ ilé-ìwé ni ìyá rẹ̀, bàbá rẹ̀ sì jẹ́ alàgbà ilé ìjọsìn kan. Òun ni àbílé kẹẹ̀rin nínu àwọn ọmọ mẹ́fa ti òbí rẹ̀. Ó lọ sí Cornelius Connely College tí ó wà ní ìlú Calabar fún ètò ẹ̀kọ̀ girama rẹ̀. Ó jẹ́ ọ̀rẹ́ pẹ̀lú Ini Ẹdó, lẹ́ni tí wọ́n dì jọ lọ sí ilé-ìwé kan náà. Ó wọ agbo eré ìdárayá nípasẹ̀ Ini Ẹdó àti Emem Isong tí wọ́n ṣe ọ̀rẹ́ rẹ̀.

## Iṣẹ́ ìṣe rẹ̀
Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ òṣèré rẹ̀ ní ọdún 2004 pẹ̀lú kíkópa nínu eré tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Yahoo Millionaire.*

## Àwọn àṣàyàn eré rẹ̀

* *Yahoo Millionaire*
* *The Greatest Sacrifice*
* *Kokomma*
* *I'll Take My Chances*

## Àwọn ìtọ́kasí

## Àwọn ìtakùn Ìjásóde

* Ini Ikpe IMDb
* Pulzenaija.com 

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Ọdún ọjọ́ìbí kòsí (àwọn ènìyàn alààyè)
Aarun ajakalẹ-arun COVID-19 ni Ilu New York

**Ìdá Aarun ajakalẹ-arun COVID-19 ni Ilu New York**

Ọran akọkọ ti o jọmọ ajakaye-arun COVID-19 ni a fidi rẹ mulẹ ni Ilu New York ni Oṣu Karun ọdun 2020 nipasẹ obinrin kan ti o ṣẹṣẹ rin irin ajo lọ si Ilu New York lati Iran, orilẹ-ede kan ti o ti ni ipa pupọ nipasẹ ajakaye-arun na ni akoko naa. O fere to oṣu kan lẹhinna, agbegbe nla ni agbegbe ti o buruju julọ ni orilẹ-ede naa. Ni Oṣu Kẹrin, ilu naa ti ni awọn ọran coronavirus ti o ni idaniloju diẹ sii ju China, UK, tabi Iran, ati nipasẹ Oṣu Karun, ni awọn ọran diẹ sii ju orilẹ-ede miiran lọ yatọ si Amẹrika.

Ni Oṣu Kẹta Ọjọ 20, ọfiisi gomina ti pese aṣẹ alaṣẹ ti o pa awọn iṣowo ti ko ṣe pataki. Eto irinna gbogbogbo ti ilu wa ni sisi ṣugbọn ikojọpọ eniyan ti o ni iriri nitori iṣẹ gbigbe ọna dinku ati alekun awọn eniyan aini ile ti n wa ibi aabo lori ọkọ oju-irin ọkọ oju irin.

Ni Oṣu Kẹrin, awọn ọgọọgọrun ẹgbẹrun ti New Yorkers ko ṣiṣẹ pẹlu awọn owo-ori owo-ori ti o sọnu ti a pinnu lati ṣiṣe si awọn ọkẹ àìmọye. Awọn iṣẹ owo-ori kekere ni soobu, gbigbe ati awọn ẹka ounjẹ jẹ pataki kan. Isubu ninu owo-ori, owo-ori tita ati awọn owo-owo irin-ajo pẹlu owo-ori owo-ori hotẹẹli le jẹ ilu naa to $ 10 bilionu. Mayor Bill de Blasio ti sọ pe eto alainiṣẹ ti ilu ṣubu lulẹ ni igbega ni awọn ẹtọ ati pe yoo nilo iranlọwọ apapo lati ṣetọju awọn iṣẹ ipilẹ.

Ajakaye ti n lọ lọwọ jẹ ajalu apaniyan julọ nipasẹ iye iku ni itan Ilu New York.

File:MTA Deploys ‘Temperature Brigade,' Testing Heroic Frontline Employees (49754126983).jpg
File:COVID Vaccine (50745583447).jpg
File:Victoria_mask_dummies_jeh.jpg
File:Covid-19 vaccination Seychelles.jpg
File:COVID-19 vaccination Seychelles.jpg
File:Restaurant Displays Sign 'We're All In This Together" New York City COVID19 - 49784186793.jpg


## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:COVID-19
Nneka Isaac Moses

**Nneka Isaac Moses** jẹ́ atọ́kùn ètò orí tẹlifíṣọ̀nù ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó tún ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bi aṣàpẹẹrẹ ẹ̀ṣọ́ aṣọ. Òun ni alájọdásílẹ̀ àti alákòso ètò àṣà kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ Goge Africa. .

## Ìbẹ̀rẹ̀ ayé àti ẹ̀kọ́ rẹ̀
Nneka lọ sí Yunifásítì ìlú Èkó láti ọdún 1987 sí 1990 níbi tí ó ti gba oyè-ẹ̀kọ́ nínu ìmọ̀ Èdè Gẹ̀ẹ́sì àti Lítíréṣọ̀. Ó dá ilé-ìtajà Akenn. G Limited sílẹ̀ ní agbègbè Sùúrùlérè ní ìlú Èkó láti máa pèsè àwọn aṣọ fún ṣíṣe eré sinimá, àti fún àwọn ìpolówó ọjà lóri amóhù-máwòran.

## Ètò Goge Africa
Nneka àti ọkọ rẹ̀ Isaac dìjọ dá ètò Goge Africa sílẹ̀ ní ọdún 1999, ọdún mẹ́ta lẹ́hìn ìgbeyàwó wọn. Ètò náà kọ́kọ́ jẹ́ gbígbé sáfẹ́fẹ́ ní Ọjọ́ Kínní Oṣù Kẹẹ̀wá tí n ṣe ọjọ́ ayẹyẹ òmìnira orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Àwọn ènìyàn tí wọ́n wo ètò náà lọ́jọ́ náà léní ogójì míllíọ̀nù, èyítí ó jẹ́ gbígbé sáfẹ́fẹ́ lóri àwọn ìkànnì tẹlifíṣọ̀nù bí mẹ́ẹ̀dógún. Ikọ̀ Goge Africa náà ti tẹ ọ̀pọ̀lọpọ̀ orílẹ̀-èdè ní ilẹ̀ Áfríkà.

## Ọ̀rọ̀ ayé rẹ̀
Nneka ṣe ìgbeyàwó pẹ̀lú Isaac ní ọdún 1996. Ó bí ọmọkùnrin rẹ̀ tí orúkọ rẹ̀ ń ṣe Kamamra lẹ́hìn ọdún mẹ́tàlá tí wọ́n ti ṣe ìgbeyàwó. Ó gba àmì-ẹ̀yẹ aṣojú àlááfíà ni ọdun 2011.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Ọdún ọjọ́ìbí kòsí (àwọn ènìyàn alààyè)
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Anne Njemanze

**Anne Njemanze**, jẹ́ òṣèrébìnrin ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó gbajúmọ̀ jùlọ fún àwọn ipa rẹ̀ nínu àwọn eré bíi *Domitila,* *Tinsel,* *Ìrètí* àti *Colourless.*

## Ọ̀rọ̀ Ayé Rẹ̀
Ó ṣe ìgbeyàwó pẹ̀lú òṣèré Nollywood Segun Arinze, ṣùgbọ́n àwọn méjèjì ti pínyà. Wọ́n bí ọmọbìnrin kan tí orúkọ rẹ̀ n ṣe Renny Morẹ́nikẹ́.

Ní Oṣù Kọkànlá Ọdún 2013, ó tún ṣe ìgbeyàwó pẹ̀lú Silver Ojieson, ṣùgbọ́n ìgbeyàwọ́ náà kò tún ju oṣù mẹ́jọ lọ tí wọ́n fi kọrawọnsílẹ̀.

## Iṣẹ́ Ìṣe Rẹ̀
Ní ọdún 1995, ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ òṣèré rẹ̀ pẹ̀lú kíkópa nínu fíìmù tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Rattle Snake*. Lẹ́hìn náà ló di ìlúmọ̀ọ́ká  pẹ̀lú kíkópa rẹ̀ nínu eré tẹlifíṣọ̀nù *Domitilla* àti *Domitilla II*. Lẹ́hìn náà, Ó tún kópa nínu fíìmù tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *True Confession* ní àjọṣepọ̀ pẹ̀lú Liz Benson.

Ní ọdún 2012, ó kó ipa ti "Inspector Sankey" nínu eré M-Net aláṣeyọrí kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Tinsel* .

## Àwọn Eré Rẹ̀

## Àwọn ìtọ́kasí

## Ìjápọ Síta
*
* Nollywood actress Anne Njemanze celebrates daughter on her birthday 
* Nollywood actress, Anne Njemanze celebrates her daughter who turns a year older today

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Ọdún ọjọ́ìbí kòsí (àwọn ènìyàn alààyè)
Frances Okeke

**Frances Chinwendu Theodora Okeke** jẹ́ òṣèrébìnrin, ònkọ̀tàn, àti olùgbéré-jáde ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ òṣèré rẹ̀ ní ọdún 2011, ó sì ti ṣe bẹ́ẹ̀ kópa nínu àwọn fíìmù bíi *B for Boy*, *Nduka*, *Idemuza*, àti *Jenifa's Diary*. Òun ní ó kọ ìtàn *Quagmire*, *Unbroken*, *Story Story*, àti *Hellcat* . Ó tí jáwé olúborí ní ẹ̀mejì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ níbi ìdíje Homevida Screenwriting Competition.

Ó jẹ́ elédè púpọ̀ tó sì n sọ èdè Gẹ̀ẹ́sì, Ígbò, píjìnì ti Nàìjíríà, èdè Faransé, Jẹ́mánì, àti èdè Túrkì.

## Ìbẹ̀rẹ̀ ayẹ́ rẹ̀
Wọ́n bí Frances Chinwendu Theodora Okeke ní agbègbè Uruakpan, Ìpínlẹ̀ Cross River, ṣùgbọ́n ó jẹ́ ọmọ bíbí Ìpínlẹ̀ Ímò. Ó dàgbà ní ìlú Èkó.

## Ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Ó lọ́ sí ilé-ìwé Marist Comprehensive Academy ní Ìpínlẹ̀ Ábíá fún àwọn ètò-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ rẹ̀. Ní ọdún 2006, ó lọ sí FlorinTech Computer Institute níbi tí ó ti gba oyè nínu ìmọ̀ Systems Engineering. Ní ọdún 2011, ó tún gba oyè nínu ìmọ̀ èdè Faransé láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga Yunifásítì ìlú Benin. Ní ọdún 2012, ó tún lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ *Centre for Excellence in Film and Media Studies* lábẹ́ àmójútó Amaka Igwe níbi tí ó tún ti gba oyè nínu kíkọ ìtàn-eré. Ní ọdún 2017 bákan náà, ó tún lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga Pan-Atlantic University níbi tí ó ti gba oyè míràn nínu ìmọ̀ ìtàn-eré kíkọ

Ó n kẹ́kọ̀ọ́ lọ́wọ́lọ́wọ́ fún oyè gíga nínu ìmọ̀ ìsàkóso òwò ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga Eastern Mediterranean University tí ó wà ní orílẹ̀-èdè Cyprus .

Ó tún ti kópa níbi ìdánilẹ́kọ̀ọ́ kan lábẹ́ àmójútó Nick Monu, bẹ́ẹ̀ ló sì tún ti kọ́ ẹ̀kọ́ ìtàn-eré kíkọ lábẹ Dapo Oshiyemi tí ó n ṣiṣẹ́ ní ilé-iṣẹ́ fíìmù Talking Drum Entertainment (UK)

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀

## Àwọn ìtọ́kasí

## Àwọn ìtakùn Ìjásóde

* 

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Ọdún ọjọ́ìbí kòsí (àwọn ènìyàn alààyè)
Steph-Nora Okere

**Steph-Nora Okere** jẹ́ òṣèrébìnrin àti ònkọ̀tàn eré ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó gba àmì-ẹ̀yẹ *Special Recognition Award* níbi ayẹyẹ City People Entertainment Awards ní ọdún 2016. Ní ọdún 2015 Okere jẹ igbákejì Ààrẹ ẹgbẹ́ Script Writers Guild of Nigeria (SWGN).

## Ìbẹ̀rẹ̀ ayé àti ẹ̀kọ́ rẹ̀
̀Wọ́n bí Okere ní ìlú Owerri, èyítí ó jẹ́ olú-ìlú Ìpínlẹ̀ Ímò ní gúúsù ìla-òòrùn Nàìjíríà. Nígbà tí ó wà lọ́mọdé, ó kó lọ sí ìlú Èkó níbi tí ó ti ní ètò-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ rè láti ilé-ìwé *St Paul Primary School* tí ó wà ní Ebute Metta. Okere padà sí ìpínlẹ̀ abínibí rẹ̀ níbi tí ó ti ní ètò-ẹ̀kọ́ girama rẹ̀ láti ilé-ìwé *Akwakuma Secondary School*. Ó gba oyè-ẹ̀kọ́ nínu ìmọ̀ eré ìtàgé láti Yunifásítì Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀ tí ó wà ní Ilé-Ifẹ̀.

## Iṣẹ́ ìṣe rẹ̀
Ṣááju kí Okere tó kópa nínu fíìmù Nollywood ní ọdún 1994 nígbà tí ó wà lọ́mọ ọdún mọ́kànlélógún, ó maá n ṣe eré orí ìpele.

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀
Okere gba àmì-ẹ̀yẹ *Special Recognition Award* níbi ayẹyẹ City People Entertainment Awards ti ọdún 2016.

## Ọ̀rọ̀ ayé rẹ̀
Okere ti sọ ní gbangba pẹ́ òun fẹ́ràn ọkùnrin akẹgbẹ́ rẹ̀ kan tí orúkọ rẹ̀ n ṣe Jim Iyke.

## Àwọn àṣàyàn eré rẹ̀

* *African Time (2014)*
* *Big Heart Treasure (2007)*
* *Eleda Teju (2007)*
* *Angels Forever (2006)*
* *Joy Of A Mother (2006)*
* *Destiny’s Challenge (2005)*
* *Empire (2005)*
* *Fake Angel (2005)*
* *Immoral Act (2005)*
* *Aye Jobele (2005)*
* *Circle Of Tears 2004)*
* *Dark Secret  (2004)*
* *Indecent Girl (2004)*
* *Lost Paradise (2004)*
* *Singles & Married (2004)*
* *Aristos (2003)*
* *Bleeding Love (2003)*

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1974
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Paschaline Alex Okoli

**Paschaline Alex Okoli** jẹ́ òṣèrébìnrin ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó gbajúmọ̀ fún ipa rẹ̀ gẹ́gẹ́ Cordelia nínu eré aláwàdà kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Jenifa's Diary* .

## Ìbẹ̀rẹ̀ ayé àti ẹ̀kọ́ rẹ̀
Paschaline wá láti agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Orumba south local government ní Ìpínlẹ̀ Anámbra. Ó gba oyè-ẹ̀kọ́ nínu ìmọ̀ èdè Faransé láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga Yunifásítì Ìpínlẹ̀ Ímò.

## Iṣẹ́ ìṣe rẹ̀
Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ òṣèré rẹ̀ ní ọdún 2010 pẹ̀lú kíkópa nínu fíìmù tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Definition Of Love.* Ṣùgbọ́n ó di ìlúmọ̀ọ́ká nígbà tí ó kópa gẹ́gẹ́ bi Cordelia nínu eré aláwàdà kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Jenifa's Diary,* èyí tí ó ṣe pẹ̀lú Fúnkẹ́ Akíndélé.

## Àwọn ìyẹ́sí rẹ̀
Wọ́n yaan Paschaline fún àmì-ẹ̀yẹ City People Movie Award kan ní ẹ̀ka ti ojú tuntun òṣèré tí ó dára jùlọ nínu ọdún (eré èdè Gẹ̀ẹ́sì).

## Awuye tí ó wà lóri rẹ̀
Paschaline ti sọ nígbà kan rí pé òun le kó ipa oníhòhò tí wọ́n bá le san owó tí ó tówó fún òun. Paschaline maá n gbé àwọn fọ́tò ara rẹ̀ tí kò fẹ́ẹ̀ bójúmu sí orí ayélujára ní gbogbo ìgbà. 

## Àwọn ìtọ́kasí

## Àwọn ìtakùn Ìjásóde

* Paschaline Alex Okoli Instagram Page
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Ọdún ọjọ́ìbí kòsí (àwọn ènìyàn alààyè)
Abọ́lájí Ọmọ́táyọ̀

**Abọ́lájí Ọmọ́táyọ̀ Olúwaṣeun** tí a bí ní ọjọ́ Kejìlá oṣù Kẹfà ọdún 1988 jẹ́ asáré orí ọ̀dàn ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó ti jáwé olúborí gba àwọn amì-ẹ̀yẹ iríṣríṣi níbi ìdíje eré sísá orí ọ̀dàn fún orílẹ̀-èdè Nàìjíríà . Ó ti gba amì-ẹ̀yẹ Wúrà fún ìdíje 4 x 100 nínú ìdíje 2015 African Junior Athletics Championships .

## Iṣẹ́ rẹ̀
Ó ti kópa nínú ìdíje ti àwọn ọ̀jẹ̀ wẹ́wẹ́ ní ilẹ̀ Nàìjíríà tí ọjọ́ orí wọn kò ju ọdún méjìdínlógún lọ tí ó 2014 wáyé ní ọdún (U18), tí ó sì gba ipò kẹta  gba àmì-ẹ̀yẹ Bàbà nínú ìdíje 100 (meters), ní dédé àsìkò 12.57, tí Aniekeme Alphonsus àti Favor Ekezie sì ṣíwájú rẹ̀. Ó tún kópa nínú ìdíje 2014 World Junior Championships in Athletics 2015 Commonwealth Youth Games , tí ó sì gba amì-ẹ̀yẹ Bàbà bákan náà nínú eré 4×100 (metres relay).

## Àwọn ìtọ́kasí


## Ìtàkùn ìjásóde

* https://www.worldathletics.org/athletes/nigeria/omotayo-oluwaseun-abolaji-14636836
Adam A Zango

**Adam A Zango** tí  wọ́n tún mọ̀ sí *Gwaska*, jẹ́ òṣèré,olùgbéré-jáde, adarí eré, olùkọ̀tàn, olórin ọmọ ẹ̀yà Hausa ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun ni wọ́n gbà wípé ó jẹ́ ẹni tó lààmì-laaka jùlọ ní agb Kannywood. Ní ọdún 2019, ó júwe ara rẹ̀ gègẹ́ bí  ẹni tí ó nípa jùlọ ní ilẹ̀ Hausa. Púpọ̀ nínú àwọn adarí eré ní agba Kannyeood ni wọ́n ń gbóríyìn fún látàrí bí ó ṣe lè kópa dáradára ní inú ipa èyíkéyí tí wọ́n bá fún wípé kí ó ṣe. Adamu Zsngo ti gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmì-ẹ̀yẹ gẹ́gẹ́ bí ti Ali Nuhu náà ní agbo àwọn òṣèré Kannywood. 

## Ìgbà èwe àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀

Wọ́n bí Adam Abdullahi Zango ní inú oṣù Kẹwàá ọdún 1985, ní Agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Zango ní Ìpínlẹ̀ Kádúná. Babá rẹ̀ ni Mallam Abdullahi Adam. Zango kò lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga kankan, amọ́ ó lérò wípé ìkẹ́kọ̀ọ́ ju kí a kó ìwé-ẹ̀rí aọ́wọ́ lọ, amọ́ ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ní àárín ọdún 1989–1995, tí ó sì lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gurama ní àárí ọdún 1996–2001.

## Iṣẹ́ rẹ̀

Adam Zango ti bẹ̀rẹ̀ sí ń kọrín nígbà tí ó ti wà ní ilé-ẹ̀kọ́ girama .  Òun náà ló ma ń ṣojú ilé-ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní inú ìdíje eré ati orin ní abẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ rẹ̀. Zango dara pọ̀ mọ́ Kanywood ní ọdún 2001gẹ́gẹ́ akọrin, amọ́ tí ó lo ànfaní yí láti bẹ̀rẹ̀ sí ń kópa nínú àeọn eré orí-ìtàgé gbogbo. Ó ti kópa nínú eré tí ó ti tó ọgọ́rùn ún ṣáájú kí ó tó di àgbà ọ̀jẹ̀ òṣèré ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó ti gba amì-ẹ̀yẹ Africa Movie Award in London, ní ìlú UK.

## Bí ó ṣe lọ sí ẹ̀wọ̀n

Wọ́n fi Adam A. Zango sí ọgbà ẹ̀wọ̀n fún  bí ó ṣe lu òfin ìkànìàn ní ti ọdún 2007 látàrí orin rẹ̀ tí ó gbé jáde lórí ètò ìkànìyàn tí àkòrí rẹ̀ ń jẹ́ * Bahaushiya*.

## Ìtọrẹ Àánú rẹ̀
Ní inú oṣù Kẹwàá ọdún 2019, Adam fún àwọn ọmọ aláìníyá ní iye tí ó tó 47 million láti lè jẹ́ kí wọ́n tẹ̀ siwájú nínú ẹ̀kọ́ wọn.

## Àwọn àṣàyàn eré rẹ̀


## Àwọn ìtọ́kasí

## Ìtàkùn ìjásóde
*Hausa

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1985

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Memry Savanhu

**Memry Savanhu** (tí a tún le kọ bíi **Memory Savanhu** ) jẹ́ òṣèré Nollywood ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Sìmbábúè, olùgbéré-jáde, àti olùṣòwò tí ó n gbé ní ìlú Èkó, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, lẹ́hìn tí ó kó kúrò ní ìlú Lọ́ndọ̀nù. Ó ṣe àkọ́kọ́ ipa fíìmù rẹ̀ nínu eré tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Distance Between* ní ọdún 2008. Ó ti wá ṣe bẹ́ẹ̀ kópa nínu ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn fíìmù Nollywood láti ìgbà náà tó fi mọ́ *One Fine Day*, *On Bended Knees* àti *<nowiki/>'76*. Òun ni olùdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́ agbéréjáde kan tí orúkọ rẹ̀ jẹ́ Memkay Productions.

## Ètò ayé àti ẹ̀kọ́ rẹ̀
A gbọ́ wípé orílẹ̀-èdè Sìmbábúè ni wọ́n bí Savanhu sí, ó sì sọ di mímọ̀ pé ẹ̀yà Zezuru ni òún jẹ́. Ó kọ́ ẹ̀kọ́ ìmọ̀ eré ṣíṣe ní ìlú Lọ́ndọ̀nù àti ìmọ̀ fíìmù ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga New York Film Academy tí ó wà ní Abu Dhabi, UAE.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Savanhu ṣe àgbéjáde àkọ́kọ́ fíìmù rẹ̀ tí àkọ́lé rẹ̀ n ṣe *Distance Between* ní ọdún 2008. Olùdarí eré náà ni Izu Ojukwu tí àwọn olùkópa síì pẹ̀lú Rita Dominic, Mercy Johnson, Kalu Ikeagwu àti Yemi Blaq. Lára àwọn eré rẹ̀ míran tí ó gbé jáde ni *One Fine Day*, *Cougars Reloaded*, *Catwalq* àti *On Bended Knees*. Ní ọdún 2016, ó kópa gẹ́gẹ́ bi "Eunice" nínu eré Izu Ojukwu kan tító dá lóri ìtàn ogun tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *<nowiki/>'76*. Àwọn olùjọkópa rẹ̀ tún pẹ̀lú Rita Dominic, Ramsey Nouah, Chidi Mokeme, Ibinabo Fiberesima àti Daniel K. Daniel. Fíìmù náà jáde ní 3 Oṣù Kọkànlá, Ọdún 2016.

Ní ọdún 2014, wọ́n yàán fún àmì-ẹ̀yẹ "Best Actor UK Female" níbi ayẹyẹ Zulu African Academy Awards (ZAFAA), tí ó wáyé ní Ìlú Lọ́ndọ̀nù fún ipa rẹ̀ nínu fíìmù *Maria's Vision*. 

Ní ọdún 2015, wọ́n tún yàán fún àmì-ẹ̀yẹ Sìmbábúè International Women Awards (ZIWA) tí ó wáyé ní ìlúBirmingham tí ó wà ní UK ní Oṣù Kẹẹ̀wá ọdún náà,  gẹ́gẹ́bí ìwé ìròyìn *The Herald* ti Sìmbábúè ti ṣe gbe síta. 

## Àwọn eré rẹ̀

### Àwọn sinimá àgbéléwò rẹ̀

### Eré tẹlifíṣọ̀nù rẹ̀

## Àwọn ìgbóríyìn rẹ̀

## Ọ̀rọ̀ ayé rẹ̀
Ìwé ìròyìn *Pulse Nigeria* jẹ́ kó di mímọ̀ wípé Savanhu ti kọ ọkọ rẹ̀ sílẹ̀, ó sì ti ní àwọn ọmọ méjì.

## Àwọn ìtọ́kasí

## Àwọn ìtakùn Ìjásóde

* Memry Savanhu on IMDb
* Memry Savanhu  on Flixanda
* Memry Savanhu on Nollywood Reinvented.
* Zimbabwean-born Actress ‘Memry Savanhu’, based in London Relocated Fully to Lagos, Nigeria to act in Nollywood Films – Check Out Her Photos! on Golden Icon
* Memry Savanhu  on Search.co.zw
* Jara: Memry Savanhu on Africa Magic
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ugonna Umerou

**Ugonna Umerou** jẹ́ òṣèrébìnrin àti aṣàpẹẹrẹ ohun-ẹ̀ṣọ̀ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun ni ó ni ilé-ìtajà aṣo tí orúkọ rẹ̀ jẹ́ *House of Nwaocha*.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Ọdún ọjọ́ìbí kòsí (àwọn ènìyàn alààyè)
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Regina Askia-Williams

thumb|Regina Askia
**Regina Askia-Williams** (tí àbísọ rẹ̀ n ṣe **Imaobong Regina Askia Usoro**) jẹ́ ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó n gbé ní Amẹ́ríkà. Ó jẹ́ òṣìṣẹ́ ìlera, ajìjàgbara fún ètò-ẹ̀kọ́, ònkọ̀tàn, àti sọ̀rọ̀sọ̀rọ̀ tí ó di ìlúmọ̀ọ́ká gẹ́gẹ́ bi òṣèré àti afẹwàṣiṣẹ́.

## Iṣẹ́ ìṣe rẹ̀
Ní ọdún 1988, wọ́n dé Askia-Williams ládé *Miss Unilag,* gẹ́gẹ́ bi ọmọbìnrin tí ó rẹwà jùlọ ní ilẹ́-ẹ̀kọ́ gíga Yunifásítì ìlú Èkó. Ní ọdún 1988 kan náà, ó díje nínu ìdíje ẹwà MBGN tí ó sì ṣe ipò kejì. Ní ọdún 1990, Askia-Williams tún ṣojú orílẹ̀-èdè Nàìjíríà níbi ìdíje ẹwà Miss Charm International tí ó wáyé ní ìlúLeningrad, orílẹ̀-èdè Rọ́síà tó sì tún ṣe ipò kejì. Òun ni ẹni àkọ́kọ́ tí yóó ṣojú orílẹ̀-èdè Nàìjíríà níbi ìdíje Miss International, èyí tí ó wáyé ní orílẹ̀-èdè Japan

Lẹ́hìn tí ó di gbajúmọ̀ ní Nàìjíríà gẹ́gẹ́ bi olùdíje ẹwà, Askia-Williams bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣe iṣẹ́ afẹwàṣiṣẹ́. Gẹ́gẹ́ bi afẹwàṣiṣẹ́, ó ti ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìpolówó ọjà lóri tẹlifíṣọ̀nù àti ìwé-ìròyìn fún àwọn ilé-iṣé àti ilé-ìtajà bíi *Kessingsheen*, *Collectibles* àti Visine. Ní ọdún 2007 òun àti ọmọ rẹ̀ Stephanie Hornecker dìjọ ṣe ìpolówó fún ilé-iṣẹ́ 2000-N-Six. Ní ọdún 2005 ó ṣètò ìfihàn kan ní ìlú New York, léte láti la àwọn ènìyàn lọ́yẹ̀ nípa àwọn ìṣòro tí ó dojú kọ àwọn ohun-èlò amáyédẹrùn ní Nàìjíríà. Ní ọdún 2006 bákan náà, ó tún ṣe ìfihàn míràn ní agbègbè Lehman College, ìlú New York láti ṣàfihàn iṣé àwọn aṣàpẹẹrẹ ilẹ̀ Áfríkà àti ti ilé-iṣẹ́ tirẹ̀ náà tí ó pè ní *Regine Fashions*.

Askia-Williams kópa nínu eré tẹlifíṣọ̀nù tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́   *Fortunes* ní ọdún 1993 gẹ́gẹ́ bi Tokunbo Johnson. Eré náà ṣokùn fa ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ipa tí ó padà kó nínu àwọn fíìmù Nollywood . Ó ti gba ọríṣiríṣi àwọn àmì-ẹ̀yẹ fún àwọn iṣẹ́ takuntakun rẹ̀ tó fi mọ́ àmì-ẹ̀yẹ ti Afro Hollywood London ní ọdún 2000, gẹ́gẹ́ bi òṣèrébìnrin tí ó dára jùlọ ní Nàìjíríà.

## Àṣàyàn àwọn eré rẹ̀
Askia-Williams ti kópa nínu àwọn fíìmù wọ̀nyí.

* Slave Warrior: The Beginning (video) (2007)
* Veno (video) (2004)
* Dangerous Babe (2003)
* Man Snatcher (video) (2003)
* Festival of Fire (2002)
* Vuga (video) (2000)
* Vuga 2 (video) (2000)
* The President's Daughter (2000)
* Dirty Game (video) (1998)
* Full Moon (1998)
* Suicide Mission (1998)
* Highway to the Grave (1997)
* Juliet Must Die
* Maximum Risk
* Mena
* Queen of the Night
* Red Machete
* Most Wanted

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1967
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Tèmítọ́pẹ́ Ṣólàjà

**Tsèmítọ́pẹ́ Ṣólàjà** tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí '"Star Girl" jẹ́ òṣèrébìnrin, olùgbéré-jáde, ònkọ̀tàn ,oníṣòwò  ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà .

## Ìgbà èwe rẹ̀
Wọ́n bí Tọ́pẹ́ ní  ìlú Ṣàgámù ní Ìpínlẹ̀ Ògun. Òun ni àkọ́bí àwọn òbí rẹ̀, amọ́ ìyá rẹ̀ ni ó tọ dàgbà látàrí ìpínyà tí ó dé bá ìgbéyàwó àwọn òbí rẹ̀.

## Ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Tọ́pẹ́ lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ "Obani" tí ó wà ní ìlú Ṣàgámù ní Ìpínlẹ̀ Ògùn. Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ girama ti Ìkẹ́nẹ́ Rẹ́mọ ní ìpínlẹ̀ Ògùn, níbi tí ó ti gba ìwé ẹ̀rí ìwé mẹ́wàá. 
Ní ọdún 20017, ó wọlé sí ilé-ẹ̀kọ́ Fásitì Tai Ṣólàrí láti kọ́ nípa ìmọ̀ Mass Communication.

## Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí òṣèré
Tọ́pẹ́ bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ eré ṣiṣẹ́ ní ọdún 2007,  nígba tí ó kópa nínú eré  *Bámitálẹ́*, eré tí Afeez Ẹniọlá gbé jáde.  Afeez ń ya apá kan eré yí ní inú ilé-ẹ̀kọ́ Fásitì Tai Ṣólárín tí ó sì bèèrè lọ́wọ́ àwọn olùwòran bí ẹnikẹ́ni bá nífẹ́ sí láti kópa gẹ́gẹ́ bí *Arugbá* kejì. Ẹniọlá ati ọ̀rẹ́ rẹ̀ Ọ̀gbẹ́ni Ẹjalónibú pẹ̀lú gbajú-gbajà òṣèré Adébáyọ̀ Tìjání ni wọ́n ṣe àyẹ̀wò fun tí ó sì yege. 
Lẹ́yìn tí Tọ́pẹ́ bá wọn kópa níní eré yí gblẹ́gẹ́ bí *Arugbá* tán, ó padà lọ bá Afeez Ẹniọlá láti daraọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèré rẹ̀ lẹ́yìn ọ̀sẹ̀ méjì. Ó tẹ̀ siwájú láti máa ṣeré orí-ìtàgé Yorùbá  títí ó fi jáde ilé-ẹ̀kọ́ rẹ̀, àmọ́ èyí ṣe àkóbá fún ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀ tí ó sì jẹ́ kí ọdún jan ó tún orí ọdún tí ó yẹ kí ó jáde ẹ̀kọ́ rẹ̀. Ó ti kópa nínú eré tí ó ti tó 
Inú eré Yorùbá nìkan ni ó ti ma ń kópa, amọ́ o kópa nínú eré gẹ̀ẹ́sì lẹ́ẹ̀kan, eré tí àkòrí rẹ̀ ń jẹ́ *The Antuque*. Eré tí D.J  Tee kọ tí  Darasen Richards sì gbé jáde.
Tọ́pẹ́ náà kọ eré tìrẹ tí ó pè ní *Arugbá* tí gbajúmọ̀ òṣèré Antar Láníyan darí rẹ̀ ní ọdún 2015.
Ó tún gbé eré *Ashabi Akata* jáde ní ọdún 2017, eré tí Ibrahim Yẹ̀kínì darí rẹ̀. Eré yí ni Azeezat Ṣórónmú kọ, tí àwọn òṣèré bí Bímbọ́ Ọ̀ṣìn Níyì Jhonson ati Jumoke George ti kópa
Ṣólàjà gẹ́hẹ́ bí oníṣòwò ni ó ni ilé-ìtajà aṣọ *Star Girl Luxury Store*.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Eku Edewor

**Georgina Chloe Eku Edewor-Thorley**, tí a mọ̀ sí **Eku Edewor** (ọjọ́ìbí: 18 Oṣù Kejìlá, Ọdún 1986), jẹ́ òṣèrébìnrin, atọ́kùn ètò tẹlifíṣọ̀nù àti afẹwàṣiṣẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì. Ó gbajúmọ̀ fún iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bi atọ́kùn ètò tẹlifíṣọ̀nù kan táa pè ní *53 Extra*, èyí tí ó maá n jẹ́ gbígbé sáfẹ́fẹ́ lóri ìkànnì Africa Magic .

## Ìbẹ̀rẹ̀ ayé àti ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Edewor àti ìkejì rẹ̀ Kessiana ní Ilé-ìwòsàn Portland ní Ìlú Lọ́ndọ̀nù. Ìyá rẹ̀ tí n ṣe Juliana Edewor jẹ́ ọmọ bíbí Ìpínlẹ̀ Dẹ́ltà. Bàbá rẹ̀ náà tí orúkọ rẹ̀ n ṣe Hugh Thorley, jẹ́ ará Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sí. Àwọn òbí Edewor kọrawọn sílẹ̀ nígbàtí ó wà lọ́mọdé, àwọn méjèjì sì tún ìgbeyàwó ṣe pẹ̀lú ẹlòmíràn. Ọkọ tí ìyá rẹ̀ padà fẹ́ ti di olóògbé.

Edewor dàgbà ní Nàìjíríà àti Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì. Ó gbé ní ìlú Èkó títí ó fi pé ọmọ ọdún mẹ́tàlá, níbi tí ó ti ní ètò-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ rẹ̀ láti ilé-ìwé St. Saviour's School àti ilé-ìwé Grange School. Lẹ́hìn náà Edewor padà sí Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì, níbi tí ó ti lọ sí ilé-ìwé *Benenden School for Girls*.

Edewor gba oyè-ẹ̀kọ́ ní ọdún 2008 nínu ìmọ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì àti eré ìtàgé láti Warwick University tó wà ní ìlú Coventry. Lẹ́hìn náà, ó kẹ́kọ̀ọ́ eré fíìmù ṣíṣe fún oṣù mẹ́ta ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga *New York Film Academy* ní ọdún 2009.

## Iṣẹ́ ìṣe rẹ̀
Edward kọ́kọ́ ṣàfihàn nínu tẹlifíṣọ̀nù ní ọdún 2006 nígbà tí ó fi díje níbi *Britain’s Next Top Model*.  Ó kópa nínu àwọn sinimá àgbéléwò ní àkókó ìgbà tí ó n kàwé lọ́wọ́.Ó kópa nínu fíìmù ọdún 2010 kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Sex & Drugs & Rock & Roll*.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1986
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Vitalina Varela (Òṣèrébìnrin)

**Vitalina Varela** (tí wọ́n bí ní ọdún 1966) jẹ́ òṣèrébìnrin ọmọ orílẹ̀-èdè Cape Verde.

## Ìsẹ̀mí rẹ̀
Wọ́n bí Varela ní orílẹ̀-èdè Cape Verde. Ó ṣe ìgbeyàwó pẹ̀lú Joaquin Varela ní àwọn ọdún 1980, wọ́n sì ti ní àwọn ọmọ méjì. Ọkọ rẹ̀ Joaquin di olóògbé ní ọdún 2013. Varela kó àkọ́kọ́ ipa fíìmù rẹ̀ ní ọdún 2014 nínu eré kan tí Pedro Costa ṣe tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Horse Money*. Varẹla kíì ṣe iṣẹ́ òṣèré tẹ́lè bẹ́è sì ni kò kọ́ṣẹ́ eré ṣíṣe. Ṣùgbọ́n lẹ́hìn tí òun àti Pedro Costa di ọ̀rẹ́ nípasẹ̀ fíìmù tí wọ́n dì jọ siṣẹ́ pọ̀ lóri rẹ̀, Costa wòye pé ó yẹ kí àwọn ṣe fíìmù míràn lórúkọ rẹ̀.

Ní ọdún 2019, ó kópa nínu eré tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Vitalina Varela*, tí Costa sì jẹ́ olùdarí. Ipa rẹ̀ dá lóri fífẹ́ arákùnrin kan gẹ́gẹ́ bi ọkọ rẹ̀. Arákùnrin náà di ẹni tí wọ́n wá fún bi ogójì ọdún tí àwọn méjèjì síì kọ̀ láti fojúkojú títí arákùnrin náà fi jẹ́ Ọlórun nípè.

Eré náà dá lóri ìṣẹ̀lẹ̀ ayé Varela fúnrarẹ̀, gẹ́gẹ́ bí ó ti ṣe jẹ́ wípé lẹ́hìn ọjọ́ kẹẹ̀ta tí ọkọ rẹ̀ ṣaláìsí ni ó wa lọ sí ìlú Lisbon. Peter Bradshaw fi ẹyìn fún Varela fún iṣẹ́ takuntakun rẹ̀ nínu eré náà. Varela gba àmì-ẹ̀yẹ òṣèré tí ó dára jùlọ níbi ayẹyẹ *Locarno Film Festival*, tí fíìmù náà sì gba ẹ̀bùn Golden Leopard fún fíìmù tí ó tayọ jùlọ.

## Àṣàyàn àwọn eré rẹ̀

* 2014: *Horse Money*
* 2019: *Vitalina Varela*

## Àwọn ìtọ́kasí

## Àwọn ìtakùn Ìjásóde

*  at the Internet Movie Database
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1966
Corine Onyango

**Corine Onyango** (tí wọ́n bí ní ọdún 1984/1985 ) jẹ́ òṣèrébìnrin àti atọ́kùn ètò orí rédíò ọmọ orílẹ̀-èdè Kẹ́nyà

## Ìsẹ̀mí rẹ̀
Wọ́n bí Onyango ní orílẹ̀-èdè Kẹ́nyà. Bàbá rẹ̀ jẹ́ òṣìṣẹ́ ilé ìfowópamọ́ tí ó wà fún ìdàgbàsókè ilẹ̀ Áfríká, *African Development Bank*. Ó ti lo àwọn ìgbà ayé rẹ̀ ní àwọn orílẹ̀-èdè bíi Kẹ́nyà, Ivory Coast, Tùnísíà, Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì, Sìmbábúè àti Amẹ́ríkà. Onyango gba oyè-ẹ̀kọ́ nínu ìmọ̀ ìbaraẹnisọ̀rọ̀ láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga *Northwestern University* ní ọdún 2007. Lẹ́hìn ìparí ẹ̀kọ́ rẹ̀, ó padà sí Kẹ́nyà pẹ̀lú ìpinnu láti wá lo àkókò ìsimi rẹ̀ níbẹ̀, ṣùgbọ́n ó yí èrò rẹ̀ padà lẹ́yìnwá tó sì pinnu láti fi Kẹ́nyà ṣe ìbùgbé. Onyango gba iṣẹ́ atọ́kùn ètò rédíò ní ilé-iṣẹ́ *Homeboyz Radio*. Ó di atọ́kùn fún ètò "The Jumpoff'. Onyango ṣàpèjúwe iṣẹ́ náà gẹ́gẹ́ bi ẹ̀kọ́ fún òun àti fún ilé-iṣẹ́ náà fúnrarẹ̀.

Ní ọdún 2008, Onyango ṣe àkọ́kọ́ ipa fíìmù rẹ̀ nínu eré Wanuri Kahiu kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *From a Whisper*. Ó kópa gẹ́gẹ́ bi Tamani, ọmọbìnrin kan tí ìyá rẹ̀ ṣaláìsí ní àkókò ìṣẹ̀mílófó kan tí ó wáyé ní ìlú Nàìróbì ní ọdún 1998. Wọ́n yan Onyango fún àmì-ẹ̀ye amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ òṣèré tí ó dára jùlọ níbi ayẹyẹ *Africa Movie Academy Awards.* Ní ọdún 2010, Onyango tún kópa nínu eré tẹlifíṣọ̀nù tí ó wà fún àwọn ọmọdé tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Tinga Tinga Tales*.

Onyango ti bí ọmọkùnrin kan tí orúkọ rẹ̀ n ṣe King Kwe. Ọmọ náà ń sọ èdè Gẹ̀ẹ́sì àti Faransé.

## Àṣàyàn àwọn eré rẹ̀

* 2008: *From a Whisper*
* 2010: *Tinga Tinga Tales* (TV series)

## Àwọn ìtọ́kasí

## Àwọn ìtakùn Ìjásóde

*  at the Internet Movie Database
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Warona Setshwaelo

**Warona Masego Setshwaelo** (tí wọ́n bí ní ọdún 1976/1977 ) jẹ́ òṣèrébìnrin àti olóòtú fíìmù ọmọ orílẹ̀-èdè Bòtswánà.

## Ìsẹ̀mí rẹ̀
Wọ́n bí Setshwaelo ní ìlú Gaborone, orílẹ̀-èdè Botswana, ṣùgbọ́n ó lo àwọn ìgbà ayé rẹ̀ ní àwọn orílẹ̀-èdè bíi Ethiópíà, Swaziland, Gúúsù Áfríkà, àti Bòtswánà. Ìyá rẹ̀ jẹ́ onímọ̀-ìjìnlẹ̀ nípa ìhùwàsí àwọn ènìyàn, bàbá rẹ̀ síì jẹ́ olóṣèlú tí orúkọ rẹ̀ n ṣe Ephraim Setshwaelo. Setshwaelo lọ sí orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà láti kàwé ni ilé-ẹ̀kọ́ gíga Virginia Tech. Ó gba oyè-ẹ̀kọ́ nínu ìmọ̀ eré ìtàgé. Ó ṣiṣẹ́ atọ́kùn ètò rédíò àti olóòtù fíìmù. Setshwaelo jẹ́ ọ̀kan lára àwọn tí wọ́n kọ́kọ́ kópa nínu ètò Big Brother Africa ní ọdún 2003, ó síì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn tí wọ́n fìdí rẹmi nígbẹ̀yìn níbi ètò náà.

Ní ọdún 2007, Setshwaelo kó lọ sí ìlú Montreal láti tẹ̀síwájú nínu iṣẹ́ òṣèré rẹ̀. Ó kópa nínu ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn eré tó fi mọ́ *Nutmeg Princess* àti *New Canadian Kid*. Ó ní ipa kékeré kan nínu fíìmù ti ọdún 2013 tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *White House Down*. Ní ọdún 2015, Setshwaelo kópa nínu eré tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *The Waiting Room*, èyí tí wọ́n ṣe ní ilé-ìṣeré Tarragon Theatre ní ìlú Toronto. Ní Oṣù Kẹẹ̀wá ọdún 2015, o ́kópa gẹ́gẹ́ bi Odette nínu eré *State of Denial*. Setshwaelo tún kópa nínu *Quantico* ní ọdún 2016, àti ní ọdún 2018, nínu eré tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *On the Basis of Sex*. Ní ọdún 2019, ó kópa gẹ́gẹ́ bi ìyá òṣìṣẹ́ agbófinró kan tí n ṣe Lila Hines nínu eré *Bang Bang*.

Ó fẹ́ràn kí ó ma dáná óúnjẹ àti kí ó máa ka ìwé. O ́n gbé pẹ̀lú ọkọ rẹ̀ tí n ṣe Mike Payette, àti ọmọ rẹ̀ obìnrin tí orúkọ rẹ̀ n ṣe Khaya.

## Àwọn àṣàyàn eré rẹ̀

* 2003: *Big Brother Africa* (TV Series, as herself)
* 2009: *Enemy Combatant* (Short film, as Amy Dyer)
* 2011: *Jack of Diamonds* (as Receptionist Kala)
* 2012: *Deadfall* (as Female Paramedic)
* 2013: *White House Down* (as School Teacher)
* 2014: *19-2* (TV series, as Depanneur Owner)
* 2014: *Northpole* (as Jasmine)
* 2016: *Quantico* (TV Series, as Trauma Counselor)
* 2016: *This Life* (TV Series, as Registrar Employee)
* 2017: *The Disappearance* (TV Mini-Series, as Obstetrician)
* 2018: *Death Wish* (as Nurse Carla)
* 2018: *Birthmarked* (as TV Talk Show Host)
* 2018: *The Death & Life of John F. Donovan* (as Mother)
* 2018: *The Detectives* (as Sylvie Teague)
* 2018: *On the Basis of Sex* (as Gladys)
* 2019: *Deadly Secrets* (TV Series, as DeCynda)
* 2020: *Transplant* (TV Series, as Lavondra Kelly)

## Aẁọn ìtọ́kasí

## Àwọn ìtakùn Ìjásóde

*  at the Internet Movie Database
* BroadwayWorld bio
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Joelle Kayembe

**Joelle Kayembe Hagen** (tí wọ́n bí ní 31 Oṣù Kaàrún, Ọdún 1983) jẹ́ afẹwàṣiṣẹ́ àti òṣèrébìnrin ọmọ orílẹ̀-èdè Kóngò.

## Ìsẹ̀mí rẹ̀
Wọ́n bí Kayembe ní ìlú Lubumbashi, ní Orílẹ̀-èdè Olómìnira Òṣèlú ilẹ̀ Kóngò. Ó jẹ́ ọmọ ọlùṣòwò kan ní ilẹ̀ Kóngò tí orúkọ rẹ̀ n ṣe Kalonji Kayembe. Ní ọdún 1994, ó kó lọ sí Gúúsù Áfríkà. 

Kayembe jẹ́ àkọ́kọ́ obìnrin adúláwọ̀ tí yóó hàn nínu ìwé ìròyìn Sports Illustrated . Ó tún hàn nínu ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìwé ìròyìn míràn bíi *Cosmopolitan* àti *Elle,* àti fún ti ìpolówó ọjà kan tí ó ṣe fún Sprite Zero. Kayembe tún maá ṣiṣẹ́ àwòrán àti ilé kíkùn.  Kayembe kópa níbi àṣekágbá ìdíje *International Supermodel* ti ọdún 2005 tí ó wáyé ní orílẹ̀-èdè Ṣáínà.

Ní Ọjọ́ 27 Oṣù Kẹẹ̀sán Ọdún 2008, Kayembe ṣe ìgbeyàwó pẹ̀lú Bongani Mbindwane. Ṣùgbọ́n látàrí àwọn èdè-àìyedè kan tí ó ṣí yọ láàrin wọn, ilé-ẹjọ́ kan paá láṣẹ fún wọn láti pínyà ní Oṣù Kínní Ọdún 2011.

Kayembe kó ipa Zina nínu fíìmù Jérôme Salle kan ti ọdún 2013 tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Zulu*.

Ní ọdún 2015, Kayembe ṣiṣẹ́ pẹ̀lú Trace Foundation láti pèsè àwọn ohun-ìkẹ́kọ̀ọ́ fún àwọn ọ̀dọ́mọbìnrin méjì kan. Ní Oṣù kọkànlá Ọdún 2016, ó ṣe ìgbéyàwó ní ìlú Cape Town.

## Àṣàyàn àwọn eré rẹ̀

* 2013: *Zulu*

## Àwọn ìtọ́kasí

## Àwọn ìtakùn Ìjásóde

*  at the Internet Movie Database
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1983
Amelia Umuhire

**Amelia Umuhire** (tí wọ́n bí ní ọdún 1991) jẹ́ olùdarí eré, agbéréjáde, àti ònkọ̀tàn ọmọ orílẹ̀-èdè Rùwándà àti Jẹ́mánì.

## Ìsẹ̀mí rẹ̀
Umuhire ni ẹni tí wọ́n bí ní ìlú Kìgálì, orílẹ̀-èdè Rùwándà ní ọdún 1991. Ó ní àwọn ọmọìyá  méji kan tí wọ́n ṣe Anna Dushime àti Amanda Mukasonga. Ìyá rẹ̀ tí n ṣe Esther Mujawayo jẹ́ ajìjàgbara àti oníwòsàn. Ní àkókò ìpa-ẹ̀yà-run tí ó wáyé ní orílẹ̀-èdè Rùwándà ní ọdún 1994, wọ́n ṣekú pa bàbá rẹ̀ àti àntí rẹ̀ tí wọ́n jẹ́ ẹ̀yà Tutsi. Wọ́n gbe Umuhire sá lọ sí orílẹ̀-èdè Jẹmánì níbi tí ó ti lọ àwọn ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rè rẹ̀ tí wọ́n sì fun ní ànfàní láti di ọmọ-oníìlú.  Umuhire ka àwọn ìwé rẹ̀ ni ìlú Vienna àti ní ìlú Berlin.

Ní ọdún 2015, ó ṣe adarí eré fún ìgbà àkọ́kọ́ rẹ̀ pẹ̀lú dídarí eré *Polyglot* . Eré náà gba àmì-ẹ̀yẹ. Umuhire tún ti darí fíìmù oníṣókí kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Mugabo* ní ọdún 2016. Wọ́n ṣètò fíìmù náà ní ìlú Kìgálì, ó síì dá lóri ẹnìkan tí ó ṣe àbẹ̀wò sí orílẹ̀-èdè Rùwándà fún ìgbà àkọ́kọ́ rẹ̀ láti ìgbà ìpa-ẹ̀yà-run ti ọdún 1994. Òun náà ló ṣe adarí fídíò kan tí wọ́n lò níbi ayẹyẹ àjọ̀dún ti *The Miseducation of Lauryn Hill*.. Umuhire gba àmì-ẹ̀yẹ ti Villa Romana ní ọdún 2020.

Wọ́n ti ṣe ìfihàn àwọn iṣẹ́ rẹ̀ níbi ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àjọ̀dún fíìmù tó fi mọ́ *MOCA Los Angeles*, *MCA Chicago*, *Tribeca Film Festival*, *Smithsonian African American Film Festival* àti *International Film Festival Rotterdam*.

## Àwọn àṣàyàn eré rè

* 2015: *Polyglot* (Web series)
* 2016: *Mugabo*
* 2019: *King Who*
* 2020: *Kana*

## Àwọn ìtọ́kasí

## Àwọn ìtakùn Ìjásóde

* IFFR profile 
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1991
Susan Basemera

**Susan Basemera** jẹ́ akọrin àti òṣèrébìnrin ọmọ orílẹ̀-èdè Ùgándà.

## Ìsẹ̀mí rẹ̀
Basemera bẹ̀rẹ̀ orin kíkọ lọ́mọ ọdún mẹ́jọ ní ìgbà tí ó fi wà nínu ẹgbé akorin ti ilé-ìwé rẹ̀. Àwọn ará orílẹ̀-èdè rẹ̀ mọ̀ọ́ sí *Zani Lady C*. Ó di gbajúmọ̀ nígbà tí ó fi darapọ̀ mọ́ àwọn ẹgbẹ́ akọrin kan tí wọ́n pè ní Waka Waka àti pẹ̀lú ṣíṣe orin tí ó pe àkọ́lé rẹ̀ ní "Yimilila awo" ní ọdún 1995. Ní ọdún 2012, Basemera lọ sí Amẹ́ríkà láti tẹ̀síwájú nídi iṣẹ́ rẹ̀.  Bótilẹ̀jẹ́pé ó ti gbájúmọ́ ṣíṣẹ eré ìtàgé, ó tún gbé orin kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Goolo Goolo" jáde ní ọdún 2015.

Ní ọdún 2016, Basemera kópa nínu eré oníṣókí kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Gubagudeko* ní àjọṣepọ̀ pẹ̀lú Mahershala Ali. Ní ọdún 2020, Basemera kópa nínu eré tẹlifíṣọ̀nù tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Little America*, eré tí ó dá lóri àwọn àtọ̀hún-rìnwá ilẹ̀ Amẹ́ríká. Ó rí ànfàní ipa náà lẹ́hìn tí ó kàn sí olùdarí eré náà tó sì ṣe dáada níbi àyẹ̀wò tí wọ́n ṣe fún fíìmù náà.

## Àwọn àṣàyàn eré rẹ̀

* 2012: *Love Collision* (voice)
* 2016: *Gubagudeko*
* 2016: *Can You Keep a Secret*
* 2020: *Little America*

## Àwọn ìtọ́kasí

## Àwọn ìtakùn Ìjásóde

*  at the Internet Movie Database
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè