open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ọ̀rọ̀-Orúkọ (Èdè Yorùbá)

**Ọ̀rọ̀ orúko** ni ọ̀rọ̀kọrọ̀ nínú gbólóhùn èdè Yorùbá tí ó jẹ́ orúkọ tàbí tí ó ń tọ́ka sí orúkọ ènìyàn, ẹranko, ìlu, nǹkan (ẹlẹ́mìí tàbí aláìlẹ́mìí, nǹkan afòyemọ̀, nǹkan aṣeékà, aláiseéka ) ọ̀rọ̀ orúkọ ni olùwà fún àbọ̀ . 



## Àwọn Àpẹẹrẹ Ọ̀rọ̀-Orúkọ afoyemo

 *Bọ́lá, Shadè, Adé wálé - Ọ̀rọ̀-Orúkọ Ènìyàn
 *Ewúrẹ́, Ajá, - Ọ̀rọ̀-Orúkọ Ẹranko
 *Òkúta, Tábìlì, ìwé,- Ọ̀rọ̀-Orúkọ Nǹkan 
  Aláìlẹ́mìí
 *ènìyàn, ẹranko - Ọ̀rọ̀-Orúkọ Nǹkan Ẹlẹ́mìí
 *Ìfẹ́,ìbànújẹ́ - Ọ̀rọ̀-Orúkọ Afòyemọ̀
 *Èkùrọ́ tábìlì - Ọ̀rọ̀-Orúkọ aṣeékà
 *Omi, ìrẹsì - Ọ̀rọ̀-Orúkọ Àìṣeékà. 

## Àpẹẹrẹ lílò:
**Bọ́lá** wọ **aṣọ.** 

**Ewúré** ni mo pa. 

## Ìpò tí Ọ̀rọ̀-Orúkọ máa ń wà nínú gbólóhùn èdè Yorùbá

Ipò méjì pàtàkì ni ọ̀rọ̀ orúkọ lè wà lédè Yorùbá. Ó lè wà nípò olùwà tàbí nípò àbọ̀.
 
Ọ̀rọ̀-Orúkọ lédè Yorùbá lè wà ní ipò olùwà. Bí àpẹẹrẹ; **Bọ́lá** lọ jẹun.
 
Ọ̀rọ̀-Orúkọ lédè Yorùbá lè wà nípò àbọ̀. Bí àpẹẹrẹ; Ṣadé ra **bàtà**.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Marcel Quinet

**Marcel Alfred Quinet** (6 Keje 1915 - 16 Oṣu kejila ọdun 1986) jẹ olupilẹṣẹ ilu ati ara ilu Belijiomu.

## Itan igbesiaye
O kọ ẹkọ ni Ile Mons Conservatory ni ṣoki ati lẹhinna Brussels Conservatory, nibiti o ti gba awọn onipokinni fun isokan ni 1936, counterpoint ni ọdun 1937, fugue ni ọdun 1938, ati iwe abinibi piano ti o ga julọ ni 1943. Lara awọn olukọ rẹ ni Conservatory ni Raymond Moulaert ati Léon Jongen . A tẹsiwaju awọn iwe-ẹkọ rẹ pẹlu Jean Absil, o si bori Prix de Rome ni ọdun 1945 fun cantata La vague et le sillon. Ni odun 1946 o fun un ni Aami Eye Agniez fun Divertissement olorin rẹ. Ni ọdun 1943, o di olori ile-iwe duru ni ile-iṣẹ Conservatory ti Brussels nibiti o tun kọ isokan ati fugue. Laarin awọn ọmọ ile-iwe rẹ nibẹ Paul Danblon wa. Ni ọdun 1956 o ti di olukọ ọjọgbọn ni Chapelle Musicale Reine Elisabeth. Ni ọdun 1957 o gba ẹbun keji ni idije Queen Elisabeth Music and Piano Concerto no.1 rẹ ti lo gẹgẹ bi nkan idanwo ni igba 1964 ti idije kanna. Ni ọdun 1976 o di ọmọ ẹgbẹ ọmọ ẹgbẹ ti Royal Academy of Bẹljiọmu.

Orin Quinet jẹ irufẹ kanna ni ara si Hindemith ati pe o ṣe iyasọtọ nipasẹ asọye t’olorun ati isansa ti imukuro ọrọ-ọrọ. Awọn iṣẹ iṣaaju rẹ ti ni ibatan pẹkipẹki si ipa Absil, ṣugbọn nipasẹ awọn ibẹrẹ ọdun 1950 iṣẹ rẹ bẹrẹ lati ṣe afihan aṣa ti ara ẹni diẹ sii bi ni Three Orchestral Pieces (1951), eyiti o jẹ iranti pupọ diẹ sii ti orin Faranse pẹlu iṣọpọ okiki si Bartók. Quinet nigbagbogbo lo awọn awoṣe ti iṣeto, gẹgẹbi awọn passacaglia tabi awọn fọọmu ijo atijọ. Fun apẹẹrẹ, Awọn iyatọ orchestral rẹ ni a sọ bi Baroque suite, ati pe ballet La nef des fous ni a kọ gẹgẹ bi ohun inu pẹlu akọọlẹ akọle iyara kan ti o jẹ iyipada pẹlu awọn ọrọ asọye. Orin rẹ dagba lati polytonality si atonality ṣugbọn o han nigbagbogbo ninu timbre ati sojurigindin. Ni afikun si awọn iṣẹ orchestral lọpọlọpọ, orin iyẹwu, balleti meji, ati diẹ ninu awọn iṣẹ iṣupọ, Quinet kowe opera kan, awọn bavards Les Deux, eyiti o ṣe ni ọdun 1966.


## Awọn itọkasi
* Henri Vanhulst. The *New Grove Dictionary of Opera*, edited by Stanley Sadie (1992),   and 
* Koninklijk Conservatorium Brussel bayi ni ile julọ awọn iṣẹ ati awọn iwe afọwọkọ ti Quinet, lẹhin idiwọ ti CeBeDeM ni ọdun 2015.

Ẹ̀ka:Àwọn ará Bẹ́ljíọ̀m
Kọ́lá Òyéwọ̀

**Kọ́lá Òyéwọ̀** (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹtàdínlógbọ̀n oṣù kẹta ọdún 1946) jẹ́ àgbà òṣèré sinimá àgbéléwò àti olùkọ́ ilé ìwé Ifáfitì ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó ti kópa nínú sinimá àgbéléwò lóríṣiríṣi. Sinimá kan gbòógì tó gbé ìràwọ̀ rẹ̀ jáde ní "Orogún Adédigba" Bí ó ṣe ń ṣiṣẹ́ tíátà náà ló ń ṣíṣe olùkọ́. Ó ti jẹ́ olùkọ́ ní ifáfitì Ọbáfẹ́mi Awolọ́wọ̀ tí wọ́n ń pè ní Obafemi Awolowo University, O.A.U., ní Ilé-Ifẹ̀, Redeemer's University, ní ìlú Ọ̀tà ní ìpínlẹ̀ Ògùn, bẹ́ẹ̀ náà ní Elizade University Ilara-Mokin, ní ìpínlẹ̀ Oǹdó.  

## Ìgbà èwe àti aáyan ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀

Wọ́n bí Olóyè Kọ́lá Òyéwọ̀ sí ìlú Ọ̀bà-Ilé ni ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun lỌjọ́ kẹtàdínlógbọ̀n oṣù kẹta ọdún 1946. Àkọsílẹ̀ nípa ẹ̀kọ́ ìgbà èwe rẹ̀ farasin, ṣùgbọ́n ó kàwé gboyè nínú iṣẹ́ tíátà àti lítíréṣọ̀ a lóhùn èdè Yorùbá ní ifáfitì Ọbáfẹ́mi Awolọ́wọ̀ ní Ilé-Ifẹ̀ lọ́dún 1995. Ó tẹ̀ síwájú ní ifáfitì ìlú Ìbàdàn níbi tí ó ti kàwé gboyè dìgírì kejì àti oyè ọ̀mọ̀wé dọ́kítà nínú iṣẹ́ tíátà.

## Àtòjọ àwọn sinimá àgbéléwò tí Kọ́lá Òyéwọ̀ tí kópa

* *Sango (1997)*
* *Super Story (episode 1)*
* *The Gods Are Not To Blame*
* *Saworo Ide*
* *Koseegbe (1995* 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ẹ̀wà Àgànyìn

**Ẹ̀wà Àgànyìn** jẹ́  oúnjẹ àdúgbò tí ó wọ́pọ̀ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìpínlẹ̀ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà pàá pàá jùlọ Ìpínlẹ̀ Èkó   Wọ́n ma ń sábà se ẹ̀wà yí kí ó rọ̀ tàbí kí ó fọ́ dára dára . wọ́n sábà má ń jẹ́ ẹ̀wà yi pẹ̀lú ata díndín tí wọ́n fepo gbá , àmọ́, ata náà ń ta gidi. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn ni wọ́n máa ń ṣe ìkékúrú orúkọ ẹ̀wà náà 'Ẹ̀wà G'.  Àwọn ńkan mìíràn tí wọ́n ma ń fi pèsè ata tàbí ọbẹ̀ rẹ̀ ni epo pupa,Àlùbọ́sà, Edé àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

## Bí wọ́n ṣe ń jẹẹ́
Ọ̀pọ̀ ènìyàn ló máa ń fi ẹ̀wà yí jẹ búgan tàbí búrẹ́dì, ti ó sì máa ń jẹ́ kí ó dùn yàtọ̀. Oúnjẹ yí jẹ́ èyí tí ó gbajúmọ̀ láàrín àwọn ènìyàn ilẹ̀ Adúláwọ̀
## Àwọn Ìtọ́kasí
Vlekete (Ọjà Ẹrú)

**Vlekete, ọjà okowò ẹrú** jẹ́ ọjà tí wọ́n ti ń ṣe káràkátà ẹrú ní ìlú Àgbádárìgì tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Badagry ní ìpínlẹ̀ Èkó lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà (Nigeria). Wọ́n dá ọjà yìí sílẹ̀ lọ́dún 1502. Òrìṣà kan tí wọ́n ń pè ní Vlekete ni wọ́n fi orúkọ rẹ̀ dá ọjà náà. Ó jẹ́ ọjà ẹrú tó gbajúmọ̀ gidigidi nílẹ̀ adúláwò nígbà okowò ẹrú ní Badagry tí gbogbo àwọn olókowò káàkiri ilẹ̀ Áfíríkà máa ń kó ẹrú wọn wá tà fún àwọn òyìnbó. Èyí ló mú Vlekete jẹ́ ọjà ẹrú tó tóbi jù lọ ní Áfíríkà.  

## Àwọn Ìtọ́kasí
Òrìṣà Vlekete

**Òrìṣà Vlekete** jẹ́ òrìṣà omi-òkun àwọn ẹ̀yà Ògù ní ìlú Àgbádárìgì tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Badagry ní ìpínlẹ̀ Èkó lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ojúbọ òrìṣà yìí wà ní ibi kan ni ìlú náà tí wọ́n ń pè ní Ojúbọ Vlekete, Ojúbọ yìí ni wọ́n fi sọ orúkọ ọjà ẹrú náà tí wọ́n ń pè ní ọjà Vlekete ni Àgbádárìgì. Ọjà Vlekete jẹ́ ọjà ẹrú tó tóbi jù lọ ní ilẹ̀ Áfíríkà.  

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ìlù Sàtọ́

**Ìlù Sátọ́** jẹ́ ìlú ìbílẹ̀ pàtàkì ní ìlú Àgbádárìgì tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Badagry ní ìpínlẹ̀ Èkó lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà . Ó jẹ́ ìlú kan tí ó gbajúmọ̀ jùlọ láwùjọ àwọn ẹ̀yà Ògù ní Badagry. Ìlú Sátọ́ jẹ́ ìlù méjì tí ó tóbi tí gíga rẹ̀ ju Ènìyàn lọ ní ìdúró. Ó jẹ́ ìlú tí wọ́n fi ń ré ibi dànù láyé àtijó. Ṣùgbọ́n lóde òní, wọ́n tí ń lu ìlù Sátọ́ níbi àwọn ayẹyẹ pàtàkì.  Ìlù Sátọ́ jẹ́ ìlú tí ó ga jùlọ ní àgbáyé. 

## Pàtàkì Ìlù Sátọ́

Sátọ́ jẹ́ ìlú tí wọ́n fi ń ṣe ètùtù láyé àtijó. Wọ́n gbàgbọ́ pé dídún ìlù Sátọ́ máa ń ré ibi dànù. Àwọn onílù yìí gbàgbọ́ pé ìró ìlú yìí máa ń jẹ́ kí àwọn èmi burúkú tí ó máa ń fa àjàkálẹ̀ àrùn. Láyé àtijó, ó ṣọ̀wọ́n kí ìlù Sátọ́ tó jáde, àyàfi tí wọ́n bá ní ètùtù tàbí ọdún ìbílẹ̀ kan láti ṣe, ṣùgbọ́n lóde òní, wọ́n tí ń lu ìlú Sátọ́ ní ibi ayẹyẹ lóríṣiríṣi.  

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ilé Alájà Àkọ́kọ́ Lorílẹ̀-èdè Nàìjíríà

**Ilé Alájà Àkọ́kọ́ Lorílẹ̀-èdè Nàìjíríà** ni wọ́n kọ́ sí ìlú Àgbádárìgì tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Badagry lọ́dún 1845. Ìtàn sọ wípé ọdún 1842 ni àwọn òyìnbó tí wọ́n kọ́kọ́ gbé ẹ̀sìn ìgbàgbọ́ tí a mọ̀ sí ẹ̀sìn kírísítẹ́nì wá sí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà bẹ̀rẹ̀ sí ní kọ́ ilé alájà náà tí wọ́n sìn parí rẹ̀ lọ́dún 1845. Bíṣọ́ọ̀bù àkọ́kọ́ nílẹ̀ adúláwọ̀ Áfíríkà, Bíṣọ́ọ̀bù Samuel Àjàyí Crowther, ẹni tí ó ṣe ògbufọ̀ Bíbélì Mímọ́ láti èdè Gẹ̀ẹ́sì sí èdè Yorùbá wà lára àwọn tí wọ́n ti fìgbà kan gbé inú ilé alájà àkọ́kọ́ yìí. Nínú ilé yìí ló ti ṣe ògbufọ̀ náà.   

## Àwọn Ìtọ́kasí
Rilwan Akinolú

Ọba **Rilwan Babátúndé Oṣùọlálẹ́ Àrẹ̀mú Akiolú** (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹwàá ọdún 1943) ni Ọba ìlú Èkó àti alága gbogbo ọba aládé tó wà ní ìpínlẹ̀ Èkó. Akiolú gorí ìtẹ́ ọba ìlú Èkó ni ọjọ́ kẹsàn-án oṣù kẹjọ odun 2003. Ọba Adéyínká Oyékàn ló jọba, tí ó sìn wàjà kí Akiolú tó gorí ìtẹ́.

## Ìgbé-ayé èwe àti aáyan ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀
Ọba Akiolú lọ sí ilé ìwé Ansar-Ud-Deen College, ní Surulere, ìpínlẹ̀ Èkó lọ́dún 1961-1965, kàwé gboyè nínú ìmọ̀ òfin, (Bachelor of Laws degree, (LL.B) ní Ifáfitì ìjọba àpapọ̀ tí ó wà ní ìpínlẹ̀ Èkó, the University of Lagos ní Akoka, receiving his Bachelor of Laws degree (LL.B)
## Ìfinijoyè
Ní ọjọ́ kẹta-lé-lọ́gbọ̀n oṣù kàrún-ún ọdún 2003, a yan Akiolu nípasẹ̀ àwọn afọbajẹ ti ìjọba ìbílẹ̀ Èkó tí ìjọba ìpínlẹ̀ Èkó fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Ọba ọ̀kàn-lè-lógún ti Èkó; ọjọ́ kejì ni wọ́n fi adé dé e lórí ní ọjọ́ kẹsàn-án oṣù kẹjọ ọdún 2003. Ó ti wà ní ipò yìí láti oṣù kárùn-ún ọdún 2003, nígbà tí ó tẹlẹ̀ Ọba Adeyinka Oyekan.

Ìdílé Ọba Akinsemoyin ti ìlú Èkó ti takò ifìjọba Ọba Akiolu ní ilé ẹjọ́, tí wọ́n ń kòrira, láàrín àwọn mìíràn, wípé wọ́n kò gba ìran wọn lọ́wọ́ lórí ìtẹ́. 
## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn Ọba ìlú Èkó
Ẹ̀ka:Àwọn ọba àti ìjòyè ní Nàìjíríà
Ọba Síkírù Adétọ̀nà

**[[Ọba]] Síkírù Káyọ̀dé Adétọ̀nà**, Awùjalẹ̀ tí ìlú Ìjẹ̀bú pátápátá (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹwàá oṣù karùn-ún ọdún 1934) ni Ọba aládé tí ó ga jùlọ nílẹ̀ Ìjẹ̀bú ni ìpínlẹ̀ Ògùn lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Awùjalẹ̀ gorí ìtẹ́ àwọn bàbá rẹ̀ lọ́dún 1960. 

## Ìgbà èwe àti aáyan ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀

Gẹ́gẹ́ bí a ti sọ ṣáájú, wọ́n bí Ọba Síkírù Káyọ̀dé Adétọ̀nà lọ́jọ́ kẹwàá oṣù karùn-ún ọdún 1934 sì ìdílé ọlọ́ba Aníkìláyà ti Ọmọba Rùfáí Adétọ̀nà, bàbá rẹ̀, àti Àlájà Ajíbábi Adétọ̀nà. Ó bẹ̀rẹ̀ ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ ní Ògbéré United Primary School, ní Òkè Agbo, Ìjẹ̀bú Igbó àti Ansar-Ud-Deen School, Ìjẹ̀bú-Òde láàárín ọdún 1943 sí 1950. Fún ìpele kejì ẹ̀kọ́ rẹ̀, ó lọ sí Olú Ìwà College, (tí wọ́n ń pè ní Adéọlá Odùtọ́lá College báyìí). Ní kété tí ó ṣèyí, àwọn òyìnbó tí ń ṣàkóso orílẹ̀ èdè Nàìjíríà gbà á sí isẹ́ ní ìlú Ìbàdàn lọ́dún 1957. Ọmọba Adétọ̀nà kọ̀wé fiṣẹ́ sílẹ̀ lọ́dún 1958 láti tẹ̀ síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní orílè-èdè Gẹ̀ẹ́sì nínú ìmọ̀ ìṣirò owó.

## Bí Ọba Síkírù Káyọ̀dé Adétọ̀nà ṣe jọba

Ìlú Gẹ̀ẹ́sì ni Ọmọba Adétọ̀nà wà tí ìjọba orílẹ̀ èdè Nàìjíríà fi fọwọ́ sí ìwé àṣẹ láti fi í jọba lọ́jọ́ kẹrin oṣù kìíní ọdún 1960. Ó jọba lọ́jọ́ karùn-ún oṣù karùn-ún lọ́dún 1960. 
 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Awùjalẹ̀ Tí Ìjẹ̀bú

**Awùjalẹ̀** jẹ́ orúkọ oyè Ọba ti ó nílẹ̀ Ìjẹ̀bú. Ìjẹ̀bú-Òde ni ààfin Ọba Awùjalẹ̀ tèdó sí. Ọba Síkírù Káyọ̀dé Adétọ̀nà Ọ̀gbágbá II ni Awùjalẹ̀ Ìlú Ìjẹ̀bú tí ó wà lórí ìtẹ́ lọ́wọ́́lọ́wọ́ gẹ́gẹ́ bí Awùjalẹ̀ tí ilẹ̀ Ìjẹ̀bú pátápátá. Ìdílé ọlọ́ba Aníkìláyà ló ti wá. 

## Àwọn ìdílé Ọlọ́ba tí wọ́n máa ń jẹ́ Awùjalẹ̀ nílẹ̀ Ìjẹ̀bú.

Gẹ́gẹ́ bí òfin àti ìlànà ìbílẹ̀ tí là á kalẹ̀ lọ́dún 1959, àwọn ìdílé mẹ́rin péré ló ní àṣẹ láti jẹ òye ọba Awùjalẹ̀ tí ilẹ̀ Ìjẹ̀bú. Àwọn ìdílé ọlọ́ba náà ni;
* 1. **Ìdílé ọlọ́ba Gbélégbúwà**
* 2. **Ìdílé ọlọ́ba Aníkìláyà**
* 3. **Ìdílé ọlọ́ba Fúsẹ̀ngbuwà**
* 4. **Ìdílé ọlọ́ba ìdípọ̀tẹ̀** 

## Àtòjọ àwọn Awùjalẹ̀ tí wọ́n ti jẹ rí títí di òní
* ỌBA OLÚ-ÌWÀ 
* ỌBA ỌṢÌN
* OBAŃTA – 1430
* ỌBA GÚRÚ – 1445
* ỌBA MÚNIGBÚWÀ – 1455
* OBAŃTA II – 1460
* ỌBA LỌ́JAÀ – 1470
* ỌBA LỌ́FIN – 1482
* ỌBA APASA – 1496
* ỌBA GANJU – 1508
* ỌBA TEWOGBOYE – 1516
* OBA RÚWÀMÚDÀ – 1520
* ỌBA OFINRAN – 1532
* ỌBA LÁPẸ́NGBÚÀ – 1537
* ỌBA ÓTUTÙBÍỌSÙN – 1537
* ỌBA MOKO IDOWA AJÚWÀKALẸ̀ – 1540
* ỌBA ÀDÌSÁ – 1552
* ỌBA JẸ́WỌ́ – 1561
* ỌBA ẸLẸ́WÙ ÌLẸ̀KẸ̀ – 1576
* ỌBA OLÚMISỌ́DÀN ẸLẸ́WÙ ÌLẸ̀KẸ̀ – 1590
* ỌBA MASE – 1620
* ỌBA OLÓTÙṢẸ̀ṢỌ́ – 1625
* ỌBA MOLÀ – 1635
* ỌBA ÀJÀNÀ – 1642
* ỌBA ORE TÀBÍ GADÉGÚN – 1644 (The first female Awujale)
* ỌBA GÚNWÀJÁ – 1655
* ỌBA JADIARA TÀBÍ OLÓWÓJOYÈMÉJÌ – 1660
* ỌBA ṢAPOKUN – 1675
* ỌBA FÁLÓKUN – 1687
* ỌBA MẸ́KÙN – 1692
* ỌBA GBÓDOGI – 1702
* ỌBA OJIGI AMÓYÈGẸ̀ṢỌ́ – 1710
* ỌBA LIYEWE ARỌ̀JÒFÁYÉ – 1730
* ỌBA MOYEGE ỌLỌ́PẸ́ – 1730
* ỌBA Ọ̀JỌRÁ – 1735
* ỌBA FẸ̀SỌ̀JOYÈ – 1745
* ỌBA ORE JẸ́JEẸ́ – 1749 (ỌBABÌNRIN)
* ỌBA SÁPẸ́NNÚWÀ RUBA KOYE – 1750
* ỌBA ORÓDÚDU JOYÈ – 1755
* ỌBA TẸWỌ́GBÙWÀ I – 1758
* ỌBA GBÉLÉGBÚWÀ I – 1760
* ỌBA FÙSẸ́NGBÚWÀ – 1790
* ỌBA SẸ̀TẸ̀JOYÈ – 1820
* ỌBA ANÍKÌLÁYÀ FIGBÀJOYÈ AGBÓÒGÙNSÁ – 1821
* ỌBA AFÌDÍPỌ̀TẸ̀MỌ́LẸ̀ ADÉMÚYÈWÒ – 1850
* ỌBA ATÚNWÀṢE ADÉSÌŃBỌ̀ – 1886
* ỌBA Ọ̀GBÁGBÁ AGBỌ́TẸ̀WỌLẸ̀ I – 1895
* ỌBA FÚSÌGBOYÈ ADÉỌ̀NÀ – 1906
* ỌBA FẸSỌ̀GBADÉ ADÉMÓLÚ – 1916 (Dethroned)
* ỌBA ADÉKỌ̀YÀ ELÉRÚJÀ – 1916
* ỌBA ADÉMÓLÚ FẸSỌ̀GBADÉ – 1917 (Enthroned again)
* ỌBA ADÉNÚGÀ AFỌLÁGBADÉ – 1925
* ỌBA ÒGÚNNÁÌKÈ FIBIWOJÀ – 1929
* ỌBA DANIEL ADEÉSÀNYÀ GBÉLÉGBÚWÀ II – 1933-1959
* ỌBA Dr. SÍKÍRÙ OLÚWAKÁYỌ̀DÉ ADÉTỌ̀NÀ, Ọ̀GBÁGBÁ AGBỌ́TẸ̀WỌLẸ̀ II – 1960–present

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ọba AbdulRasheed Adéwálé Àkànbí

**Oba AbdulRasheed Adéwálé Àkànbí**, Oluwo tì ilẹ̀ Ìwó (tí a bí ní Ọjọ́ kọkànlélógún oṣù kẹfà ọdún 1967) jẹ́ Ọba ìlú Ìwó ní ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó wà ìtẹ́ lọ́wọ́́lọ́wọ́. 

## Bí ó ṣe jọba

Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọmọ òye láti ìdílé ọba ni ìlú Ìwó ni wọ́n du oyè ọba Olúwòó kí orí tó bá Ọba Adéwálé ṣe é tí ó sìn gorí ìtẹ́ àwọn bàbáńlá rẹ̀ lọ́jọ́ kẹsàn-án oṣù kọkànlá ọdún 2015. Agbolé Molààsán tí ìdílé ọba Gbàásè ni ó ti wá. Orílẹ̀ èdè Canada ló wà tí wọ́n fi yàn án lọ́mọ oyè tí ìlú yàn láti jọba Ìwó. 

## Ìgbà èwe rẹ̀ àti aáyan ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀

Ọba Adéwálé bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ kíkà ní ilé ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ti Omolewa Nursery and Primary School, Orítamẹ́fà ní ìlú Ìbàdàn lọ́dún 1972 sí 1978. Ó tẹ̀ síwájú ní Ìwó Grammar School, Arárọ̀mí ní ìlú Ìwó gangan lọ́dún 1978 sí 1982, ó parí ẹ̀kọ́ girama rẹ̀ ní ìlú Ìbàdàn ní ilé ìwé Ọba Akínyẹlé Memorial High School, Ìdí -Apẹ ní Ìbàdàn. Ó kàwé gboyè National Diploma nínú iṣẹ́ ìròyìn ni The Polytechnic Ìbàdàn lọ́dún 1985 sí 1987. Ọmọba Adéwálé kàwé gboyè  B.Sc. nínú ìmọ̀ ìṣàmọ́jútó Okowò (Business Administration) ní ilé ẹ̀kọ́ gíga George Brown College, ní ìlú Ontario, Toronto lorílẹ̀ èdè Canada lọ́dún 2005 sí 2009. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ilé iṣẹ́ ni Ọba Adéwálé tí ṣiṣẹ́ lórílẹ̀ èdè Canada kí ó tó padà wálé wá jọba. Orílẹ̀ èdè Canada yìí ló wà tí wọ́n fi yàn án lọ́mọ oyè tí ìlú yàn láti jọba Ìwó lọ́dún 2015.

## Ààtò awọn Olúwòó ti Ìwó tó ti jẹ ṣáájú Ọba AbdulRasheed Adéwálé Àkànbí

  

## Àwọn Ìtọ́kasí
Akin Lewis

**Akin Lewis** (tí wọ́n bí ní ọdún 1957) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré ọmọ bíbí ìlú Ìbàdàn ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ láti orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Akin Lewis bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ sinimá àgbéléwò lọ́dún 1973.

## Ìgbà èwe àti aáyan rẹ̀ nínú iṣẹ́ tíátà

Gẹ́gẹ́ bí a ti sọ ṣáájú, Akin Lewis jẹ́ ọmọ bíbí Ìbàdàn ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ láti orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ìlú [] Zaria]] lókè Ọya ní ìpínlẹ̀ Kaduna ló dàgbà sí. Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tíátà lọ́dún 1973 ní kété tí ó dara pọ̀ ẹgbẹ́ òṣèré sinimá àgbéléwò tí ọ̀jọ̀gbọ́n Bọ̀dé ṣówándé, gbajúgbajà oǹkọ̀wé àti onítíátà. Eré aláwàdà orí telifísàn tí ìjọba àpapọ̀, Nigeria Television Authority, NTA, kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Why Worry" ló mú un gbajúmọ̀ lọ́dún 1982. Kódà, Akin Lewis gba àmín ẹ̀yẹ lórí rẹ̀ lọ́dún náà. Àwọn eré mìíràn tó tún mú un gbajúmọ̀ ni "Madam Dearest" tí gbajúmọ̀ olùdarí eré sinimá àgbéléwò, Tádé Ògìdán darí lọ́dún 2005. Láti ìgbà náà ni Akin Lewis tí di gbajúmọ̀ òṣèré ìlúmọ̀ọ́kà, tí ó sìn tí kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ sinimá àgbéléwò. Oríṣiríṣi àmìn ẹ̀yẹ ló sìn ti gba. Lọ́dún díè sẹ́yìn, ilé ẹ̀kọ́ gíga kan, Graig-Phillips College of Technology yan Akin Lewis ni ọ̀gá àgbà ilé ìwé náà tí ó fìkàlẹ̀ sí Maryland, ní ìlú Èkó. Ilé ẹ̀kọ́ Graig-Phillips College of Technology máa ń kọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ wọn nípa ìmọ̀ tuntun lórí fíìmù. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Bimbo Oṣin

**Bím̀bọ́ Ọ̀ṣìn** (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù keje ọdún 1971) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèrébìnrin ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Oǹdó lorílẹ̀ èdè Nàìjíríà.

## Ìgbà èwe àti aáyan ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀

Gẹ́gẹ́ bí a ti sọ ṣáájú pé wọ́n bí Bím̀bọ́ Ọ̀ṣìn lọ́jọ́ kẹrìnlélógún oṣù keje ọdún 1971 ni ìpínlẹ̀ Oǹdó lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà , ó kàwé gboyè dìgírì nínú ìmọ̀ Philosophy.
Bím̀bọ́ Ọ̀ṣìn bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ sinimá àgbéléwò lọ́dún 1996 Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ni eré sinimá àgbéléwò tí ó ti kópa ṣùgbọ́n ìràwọ̀ rẹ̀ tán síta lẹ́yìn tí ó kópa pàtàkì nínú sinimá àgbéléwò kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Ọmọ Ẹlẹ́mọ̀ṣọ́" lọ́dún 2012. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Jibola Dabo

**Jíbọ́lá Dábọ̀** (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ Kejìlá oṣù kẹjọ ọdún 1942) jẹ́ gbajúmọ̀ oǹkọ̀wé, Adarí, olóòtú àti òṣèré sinimá àgbéléwò ọmọ bíbí ìlú Ọ̀wọ̀ ní ìpínlẹ̀ Oǹdó ṣùgbọ́n tí wọ́n bí sí ìlú Èkó lorílẹ̀-èdè Nàìjíríà.  

## Ìgbà èwe àti aáyan ìkẹ́kọ̀ọ́

Jíbọ́lá Dábọ̀ dàgbà sí ìlú Èkó, gẹ́gẹ́ bí a ti sọ ṣáájú. Ìlú Èkó yìí náà ló ti bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ kíkà rẹ̀. Ó kàwé gboyè dìgírì àkọ́kọ́ rẹ̀ ní University of Lagos nínú ìmọ̀ a yàwòrán àtinúdá. Lẹ́yìn èyí, ó fòfẹ̀ẹ̀rẹ̀, ó dèrò ìlú òyìnbó ní Amẹ́ríkà, ibẹ̀ ló ti kàwé gboyè dìgírì kejì ni Columbia State University nínú ìmọ̀ akọròyìn. 

## Ìgbìyànjú rẹ̀ nínú iṣẹ́ tíátà

Láti ìgbà èwe ni Jíbọ́lá Dábọ̀ tí nífẹ̀ẹ́ eré tíátà. Láti ilé ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ló ti ń kópa nínú eré orí ìtàgé. Ó dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ sinimá àgbéléwò lọ́dún 2006, ó sìn tí kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ sinimá àgbéléwò. Bẹ́ẹ̀ ni ó ti gba àmìn ẹyẹ nídìí iṣẹ́ yìí.  

## Àtòjọ àwọn sinimá àgbéléwò tí ó ti kópa

* *Bloody Carnival*
* *My Fantasy*
* *Broken Mirror*
* *My Game*
* *High Blood Pressure*
* *Changing Faces*
* *Kingdom of Darkness*
* *Break Away*
* *Game Changer*
* *Dirty Secrets* (with Tonto Dikeh & Muna Obiekwe).
* *Queen of the World*

## Àwọn Ìtọ́kasí
Tony Elumelu

**Tony Onyemaechi Elumelu** (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kejìlélógún oṣù kẹta ọdún 1963) jẹ́ pàràkòyí oníṣowò, onímọ̀ ètò ọ̀rọ̀ ajé ati afowóṣàánú ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Òun ni Alága àti olùdásílẹ̀ ilé iṣẹ́ Heirs Holdings,Transcorp at ilé ìfowópamọ́ the United Bank for Africa. Bẹ́ẹ̀ náà òun ni olùdásílẹ̀ Tony Elumelu Foundation, àjọ olùrànlọ́wọ́-aláìlérè, tí ń ran àwọn) ọ̀dọ́ lọ́wọ́ láti dá okowò ara wọn sílẹ̀. Ibi tí ó ṣàánú dé pẹ̀lú akitiyan rẹ̀ fún ìdàgbàsókè Nàìjíríà, ìjọba àpapọ̀ dá a Kọ́lá pẹ̀lú oyè "the Commander of the Order of the Niger (CON)" àti "Member of the Order of the Federal Republic (MFR)" lọ́dún 2003. Wọ́n bí ọlá fún un gẹ́gẹ́ bí ẹni tó wà ní ipò ogún nínú àwọn tó lágbára jùlọ nílẹ̀ Áfíríkà.   

## Àwọn Ìtọ́kasí
United Bank for Africa (UBA)

**United Bank for Africa (UBA) Plc** jẹ́ ilé ìfowópamọ́ tí ó ga jùlọ nílẹ̀ Áfíríkà tí olú ilé iṣẹ́ rẹ̀ gúnwà sí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ ilé ìfowópamọ́ tó dáńgájíá jùlọ nílẹ̀ Áfíríkà tí ó sì wà káàkiri orílẹ̀ èdè ogún nílẹ̀ Áfíríkà àti lórílẹ̀ èdè Faransé, Gẹ̀ẹ́sì àti New York ní orílè-èdè Amẹ́ríkà. Tony Elumelu ni Alága àti ọ̀gá pátápátá ilé ìfowópamọ́ UBA 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ẹ̀yà ara Ènìyan

**Ẹ̀yà ara ** ni a tún lè pè ní àtò tàbí ìrísí Ọmọ Ènìyàn. Ẹ̀yà ara ọmọ ènìyàn yí kún fún oríṣiríṣi àti onírúurú (It is composed of many different types of sẹ́ẹ́lì) tí ó jẹ́ pé wọ́n kóra pọ̀ di tíṣù nínú ara, tí wọ́n si jọ di ẹ̀yà ara, àwọn wọ̀nyí ni wọ́n ń jẹ́ jẹ́ Kí homeostasis tíí ṣe àbójútó ara láti inú wá ó ṣiṣẹ́ déédé, àti láti jẹ́ kí  ìṣẹ̀mí ọmọnìyàn ó rọgbọ nínú ara . 

Ẹ̀yà ara ènìyàn tí a ń sọ yí ti bẹ̀rẹ̀ láti Orí, Ọrùn, Ọ̀fun níbi tí a ti lè rí Tááná tàbí Gògóngò tí ó lọ sínú Ikùn tàbí Inú),  Apá, Ọwọ́, àti Ẹsẹ̀ tí ó parí sí àtẹlẹsẹ̀.

Ìmọ̀ nípa ẹ̀kọ́ tí ó níṣe pẹ̀lú ẹ̀ [ẹ̀yà ara ènìyàn ni wọ́n ń pé ní [anatomy, physiology, histology àti embryology. Àwọn Onímọ̀ nípa  Physiology  ni wọ́n ń kọ́ nípa báwo ni ara àti àwọn ohun to kórajọ di ara ní inú ṣe ń ṣiṣẹ́ sí.  Ọ̀pọ̀ ẹ̀yà ara wọ̀n yí ni wọ́n ń ba ra sọ̀rọ̀, ba ra wọn ṣiṣẹ́ pọ̀ Ki ohun tí ó ń jẹ́ ọmọ ènìyàn ó to ma yan fanda, látàrí ohun tí wọ́n pé ní **homeostasis**. Homeostasis yí ni ó ń ṣàkóso lórí ìwọ̀n tí ó ya kí ṣúgà àti atẹ́gùn (oxygen) ó wá nínú ẹ̀jẹ̀ ọmọnìyàn .
Funke Akindele

**Funke Akindele** tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù kẹjọ ọdún 1977 tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ ń Jennifer jẹ́ òṣèrébìnrin àti olóòtú sinimá àgbéléwò ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Wọ́n bí Fúnkẹ́ sí ìlú Ìkòròdú, ní ìpínlẹ̀ Èkó lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà . Eré orí tẹlifíṣọ̀n kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "I need to know" ló mú un di gbajúmọ̀ ìlúmọ̀ọ́kà òṣèrébìnrin lọ́dún 1998 sí ọdún 2002. Lọ́dún 2009, ó gba àmìn ẹ̀yẹ tí "Africa Movie Academy Award" gẹ́gẹ́ bí òṣèré tó dára jùlọ. Sinimá-àgbéléwò kan tí òun fúnra rẹ̀ kọ, tí ó sìn ṣe agbátẹrù rẹ̀, tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Jennifer" mú un gbajúmọ̀ tó bẹ́ẹ̀ gẹ́ tí àwọn ènìyàn fi fún ní orúkọ ìnagijẹ, "Jennifer" tí gbogbo ènìyàn ń pè é. Lẹ́yìn èyí, ó tún ń ṣe sinimá aláwàdà tí ó pè ní "Jennifer Diary", sinimá yìí mú un gba àmìn ẹ̀yẹ òṣèrébìnrin aláwàdà tó dáńgájíá jùlọ lọ́dún 2016. Fúnkẹ́ Akíndélé tí kópa nínú sinimá àgbéléwò to tì ju ọgọ́rùn-ún lọ.     
## Ààtò àwọn àmìn ẹ̀yẹ tí ó ti gbà

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1977
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá
Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Mercy Aigbe

{{Infobox person|name=Mercy Aigbe|citizenship=Nigerian|known for=|yearsactive=2001&ndash;titi di isiyin|children=2|spouse=Lanre Gentry (sep. 2017)|relatives=|parents=Pa Aigbe (father)Abisola Grace Owodunni (mother)|occupation=|nationality=Nigerian|image= 

## Igbesi aye ibẹrẹ
A bi ni ojo akoko Oṣu kini ọdun 1978 ni Ipinle Edo .  O wa lati ilu Benin eyiti o jẹ olu-ilu ti Ipinle Edo. O jẹ ọmọ keji ni idile ti marun. O lọ si Maryland Comprehensive Secondary School Ikeja, Lagos. O tun jẹ ọmọ ile-iwe giga ti The Polytechnic, Ibadan, Ipinle Oyo, nibi ti o ti gba OND rẹ ni Imọ-iṣe Iṣowo ati lẹhinna The University of Lagos fun oye ni Theatre Arts. 

## Iṣẹ iṣe
O gba oye ni Theatre Arts lati University of Lagos ni ọdun 2001, o si darapọ mọ ile-iṣẹ ni kikun ni ọdun 2006. O da "Mercy Aigbe Gentry School of Drama" sile ni ọdun 2016.  

### Filmography

* *Satanic*
* *Afefe Ife* (2008)
* *Okanjua* (2008)
* *Atunida Leyi* (2009)
* *Igberaga* (2009)
* *Ihamo* (2009)
* *Ìpèsè* (2009)
* *Iró funfun* (2009)
* *Mafisere* (2009)
* *Oju ife* (2009)
* *Omoge Osas* (2012)
* *Ile Oko Mii* (2014)
* *Victims* (2015)
* *The Screenplay (2017)*
* *Little Drops Of Happy (2017)*
* *200 Million (2018)*
* *Second Acts (2018)*
* *Lagos real fake life (2018)*

### Awọn ami eye ati awọn ọlá

* O gba Oṣere ti o dara julọ julọ ni ede Yoruba ni Ilu Awards City Awards ti o waye ni Yenagoa, Ipinle Bayelsa.
* Ede abinibi ti o dara julọ (Yoruba) (2014)
* Oṣere ti o dara julọ ni ipa atilẹyin (Yoruba) (2010)
* Oṣere ti o dara julọ ni yiyan Nkan ti abinibi abinibi (ede ti kii ṣe Gẹẹsi) (2012)
* Ilu Eniyan Nkan Idanilaraya Ilu Yoruba ti ọdun (2015)
* Oniṣowo Iṣowo ti Odun Ti a funni nipasẹ Awọn ọna asopọ ati Glitz World Awards (2015)

### Imura
Mercy Aigbe ni a mọ fun aṣa ati imura ti o yatọ.  Ni ọdun 2016 Africa Magic Viewers Choice Awards, imura Mercy Aigbe ṣe iyin nla fun rẹ lati ọdọ awọn onigbọwọ aṣa, ati pe o ṣe aṣa lori media paapaa lẹhin ayẹyẹ.  A yin aṣọ naa fun apẹrẹ alailẹgbẹ rẹ.  Ni oṣu kọkanla ọdun 2014, Aigbe ṣe ifilọlẹ ile itaja aṣọ rẹ, Mag Divas Boutique ni ilu Eko, lẹhinna ṣi iwọle miiran ni ilu Ibadan.   A fun un ni *Iṣowo Iṣowo ti Ọdun* ni Awọn ọna asopọ ati Glitz World Awards.  

## Igbesi aye ara ẹni
Ni ọdun 2013, Mercy Aigbe fẹ onisowo ile Naijiria kan, Lanre Gentry, o si ni ọmọ meji (Juwon Gentry ati Michelle Aigbe)  ati awọn ọmọbinrin mẹta.    Ni ọdun 2017, o pin awọn fọto ti ara rẹ lẹhin titẹnumọ pe ọkọ rẹ lu u. Nitori naa o yapa kuro lọdọ ọkọ rẹ nitori awọn ẹtọ ti iwa-ipa abele, o si bẹrẹ ipolongo si i.   Mercy Aigbe ti ra ile nla tuntun ti ọpọlọpọ-miliọnu naira ni ọdun 2018. 

## Àwọn itọkasi

Ẹ̀ka:Pages with unreviewed translations
Ibrahim Gambari

**Ibrahim Agboola Gambari**, CFR tí wọ́n bí ní ọjọ́ Kẹrìnlélógún osu Kẹta, ọdún 1944(24-03-1944) ní ìlú  Ìlọrin, ní Ìpínlẹ̀ Kwara, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, jẹ́ olórí àwọn òṣìṣẹ́ (Chief of Staff) aṣẹ̀ṣẹ̀-yàn Ààrẹ Muhammadu Buhari.. Kí ó tó di àsìkò yìí, ó jẹ́ onímọ̀ àti  aṣojú orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó ti fi ìgbà kan jẹ Mínísítà fún Iṣẹ́ Òde  láàrín ọdún 1984 àti 1985. Bákan náà, ó jẹ́ aṣojú United Nations ( UN) , ti ó si tún jẹ́ akọ̀wé àpapọ̀ Ban Ki-moon yàán gẹ́gẹ́ bí Alága àti agbẹnusọ fún Ìgbìmọ̀ àjọ Adúláwọ̀ nínú àjọ United Nations fún ní àárín  Darfur ní ọdún 2010.   Òun ni  Olùgbani nímọ̀ràn pàtàkì lórí   International Compact pẹ̀lú orílẹ̀-èdè  Iraq  àti àwọn ọ̀rọ̀ mìíràn fún Akọ̀wé-Gbogbogbò ti Àjọ Àgbáyé. Ó ti kọ́kọ́ ṣiṣṣ lábẹ́  Akọ̀wé-Gbogbogbò Àjọ Ìṣọ̀kan  Àgbáyé (USG) ní  Ẹ̀ka ti Ìṣèlú  (DPA). Wọ́n yàán ní oṣù Kẹ̀wá ọdún 2005, ó si bẹ̀rẹ̀ ṣẹ́ naa. 

On March 4, 2013, Ibrahim Gambari was named by the Kwara State Governor, AbdulFatah Ahmad, as the pioneer chancellor of the Kwara State University, making him the ceremonial head of the university who presides over convocations to award degrees and diplomas and also supports the vision and mission of the university in all respects, including fundraising, social, economic and academic goals. As a university that continues to gain credence as a community development university with world class standards, the selection of Gambari is expected to give the institution additional international boost and recognition. Gambari is also co-chair of the Albright-Gambari Commission.

## Ẹ̀kọ́ rẹ̀
Gambari lọ sí Kings College Lagos . Lẹ́yìn náa, Ó lọ sí Ilé-ẹ̀kọ́ ìmọ̀ Okòwò ti Ìlú Lọndọnu níbi ti Ó ti gba B. Sc. (Ẹ̀kọ́ Ìṣòwòeto) (1968) Ti ó si gba dìgírì nínú  International Relation. Ó tún gba oyè Ìmọ̀  MA (1970) àti Ph. D. (1974) láti Fásitì Columbia, ní ìlú New York, ní ilẹ̀  Amẹ́ríkà nínú Ìmọ̀-ọ̀rọ̀ Ìṣèlú àti International Relation. 

## Ìgbòkègbodò iṣẹ́ àti ẹ̀kọ́ rẹ̀
Gambari bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ olùkọ́ rẹ ní ọdún 1969, ní University University of New York ṣáájú Ki ó to ṣiṣẹ́ ní University of Albany . Lẹ́yìn náà, ṣiṣẹ́ olùkọ́ ní  University Ahmadu Bello, ní Zaria, Ìpínlẹ̀ Kaduna, Ilé-ẹ̀kọ́ gíga keji tí ó tóbi jùlọ ní ilẹ̀ Afíríkà. Láti ọdún 1986 sí 1989, ó jẹ́ Olùkọ́ Alábẹ̀wò  sí  àwọn Ilé-ẹ̀kọ́ gíga mẹ́ta ní ìlú Washington, DC : Ile-iwe Johns Hopkins ti Iwadi International, University Georgetown ati Ile-ẹkọ Howard . Ó tún jẹ́  akópa nínú iṣẹ́ ìwadi ní Brookings Institution ní Washington DC àti onímọ̀ ní Bellagio Study, àti Ilé ìwádí Ìmọ̀ Rockefeller ní Ìlú Italia . Wọ́n fun ní oyè  ti gba ni ọwọ, o jẹ *honoris causa , tí ó jẹ́ oyè* Dókítà ti Humane lẹ́tà (D.Hum). Litt.) Láti University of Bridgeport . Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ti Ìgbìmọ̀ Onímọ̀-akọọ́lẹ ti Johns Hopkins University. Ìjọba orílẹ̀ èdè Nàìjíríà  fi oyè  Commander OF Federal Republic (CFR) da lọ́lá 

## Àwọn ìjápọ̀ ìta
* UN Biography Ibrahim Gambari 
* Sakaani ti Oro Oloselu, Ile-iṣẹ Agbaye ti Orilẹ-ede, *[https://www.un.org/News/ossg/sg/stories/gambari_bio.htm Ọjọgbọn Ibrahim Agboola Gambari Labẹ-Alakọ-Agba / Onimọran Alamọran lori Afirika]*, Niu Yoki, Oṣu Kẹwa, ọdun 2000 (biography) 
* Atokọ awọn ọrọ aipẹ 

Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Soundcity Radio Network

**Soundcity Rédíò Network** jẹ́ ilé iṣẹ́ asọ̀rọ̀mágbèsì kan ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó ma ń ṣe àtòjọ àwọn orin ovójì tó lààmì laaka jùlọ ní ilẹ̀ Nàìjíríà lábẹ́ àṣe àti alákòóso Alphavision Multimedia tí ó jẹ́ ẹ̀ka Considated Media Associates (CMA). Olú ilé iṣẹ́ wọn wà ní Ìpínl Èkó . Ilé iṣẹ́ yí Ma ń gbóhùn sáfẹ́fẹ́ tí wọ́n sì ma ń ní ọ̀pọ̀ olùgbọ́ tí ó pọ̀ ju láàrín àwọn ọ̀dọ́ langba jákèjádò orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Ifilole 98.5  ni ipinle Eko
left|thumb| Awazi n ṣe “Ile Run”
Yíyẹ ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ wọn wo Fún ìgbà ánọ́kọ́ ni ó bẹ̀rẹ̀ ní àárin ọdún 2016, ámọ́ ìṣètò ọlọ́kan ò jọ̀kan bbẹ̀rẹ̀ ní ọjọ́ kejìdínlógún oṣù Keje ọdún 2016  pẹ̀lú Ṣọlá Thompson. Ẹni tí ń ṣiṣẹ́ méjì pọ̀ gẹ́gẹ́ bí adarí ẹ̀ka ètò tí ó sì ń rukọ̀ 'Whats' Up  Lagos Show láti ìdájí ní dédé agogo Mẹ́fà ìdájí sí agogo Mẹ́wá àárọ̀ (6-10am) igba akọkọ ati Ibusọ ita gbangba ilu Eko fun Nẹtiwọọki Redio ti o bẹrẹ ni akọkọ mẹẹdogun ọdun 2016 ṣugbọn siseto ati OAPs wa lori afefe ni ọjọ 18th ti Keje 2016 pẹlu Shola Thompson, ẹniti o ṣe ilọpo meji bi oludari eto ati Flo gbigbalejo 'Kini Kini Ifihan ti ilu Eko lati 6AM si 10AM (WAT).  Àwọn OAP mìíràn tó  tẹ̀le pẹ̀lú igbáẹ́fúnra ẹni láàrín wákàtí mẹ́rin.   

## Ìṣètò wọn
Orin ni ó ja ilé iṣẹ́ Soundcity lógún jùlọ, tí wọ́n sì ma ń fi ìròyìnìròyìn ní ìrìnà, eré ìdárayá, gbèé lẹ́sẹ̀. 

## Àwọn ibi tí ìtàkùn wọn de

* Àtẹ ìsàlẹ̀ yí lò fi ibi í ìtàkùn wọn de hàn

## Èdè ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ wọn

* Èdè Gẹ̀ẹ́sì 

## Àkókó  ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́

* 24/7 lori FM ati ṣiṣanwọle 

## Àwọn òṣìṣẹ́ wọn lọ́wọ́lọ́wọ́

* Rachel Kgomotso (*What's Up Lagos*)
* Moet Abebe (The TakeOver)
* Pearl Cardy (The Switch)
* Awazi (*[[Home Run (Radio show)|Home Run]]*)
* VJ Adams (Saturday afternoons)
* DJ Shabsy (Monday Night, Simulcast Party Mix)
* Dj Kaywise (Thursday nights)
* Moti Cakes (No Chill Zone)
* Osato EDK (*What's Up Abuja, Top 20 Nigeria*)
* Ilo  (The LasGidi Shuffle, Soundcity Campus Blast)
* Blessing Imonikhe (*[[Home Run ABJ]]*)

## ÀwọnÌtọ́kasí

## Ìtàkùn Ìjásóde

* Official website
Ẹ̀yà Àwórì

**** jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìran Yorùbá tó sẹ̀ wá láti Ilé-Ifẹ̀. A lè rí àwọn Àwórì ní ìpínlẹ̀ Èkó àti [Ògùn] .

==Ìtàn ìṣẹ̀dálẹ̀ àwọn Àwórì== 

Babańlá àwọn Àwórì, Ọlọ́fin Ògúnfúnminíre ni ìtàn sọ wípé ó kúrò ní [Ilé-Ifẹ̀ , tí ń ṣe orírun àwọn Yorùbá. Nígbà tí ó fẹ́ rìnrìn àjò náà, Odùduwà tí ń ṣe Babańlá wọn fún un ní àwo kan, pẹ̀lú àṣẹ wípé kí ó gbé àwo náà sórí omi tó ń ṣàn, àti wípé ibikíbi tí àwo náà bá ti dúró sí, ibẹ̀ ni kí o tẹ̀dó sí. BÍ ó ti bẹ̀rẹ̀ ìrìn-àjò náà, àwo náà kọ́kọ́ dúró sí Olókèméjì, ní ìtòsí Abẹ́òkúta, lẹ́yìn ọjọ́ méje, àwo náà tún bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣàn lọ, ó tún dúró ní abúlé kan tí wọ́n ń pè ní Òkè-ata àti apá àríwá Abẹ́òkúta, Ìṣẹri, fún odidi ọjọ́ méje méje ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Gbogbo ibi tí àwo yìí bá dúró sí ní ara àwọn ọmọlẹ́yìn Ọlọ́fin máa ń tẹ̀dó sí, àwọn tí ibẹ̀ kò bá tẹ́ lọ́rùn a sìn máa bá ìrìn àjò wọn lọ pẹ̀lú ìtọ́sọ́nà àwo náà. Àwo yìí pẹ́ púpò ní Ìṣẹri tó bẹ́ẹ̀ gẹ́ tí Ọlọ́fin fi pàṣẹ fún àwọn ènìyàn rẹ̀ pé kí wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí ní kọ́ ibùgbé wọn. Lẹ́yìn tí èyí ṣẹlẹ̀, àwo yìí tún bẹ̀rẹ̀ ìrìn àjò rẹ̀ kí ó tó wá dúró ní Ìdó ni Ìdúmọtà ní ìpínlẹ̀ Èkó. Lórí omi odò Ìdúmọtà ni àwo yìí tí yí káàkiri tí ó sì rì lọ́jọ́ kan tí Ọlọ́fin kò sí nílé. Nígbà tí ó dé, ó béèrè ibi tí àwo náà wà, wọ́n sìn sọ fún un pé àwo (náà) tí rì. Ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó ṣokùnfà orúkọ àwọn Àwórì nìyí tí wọ́n fi ń pè wọ́n ní Àwórì. Ìdúmọtà yìí ni Ọlọ́fin àti àwọn ọmọ rẹ̀ yòókù tẹ̀dó sí, kí wọ́n tó tún tàn káàkiri àgbègbè ibi tí àwọn Àwórì ń gbé títí di òní yìí.     

## Àwọn Ìtọ́kasí
Anthony Olúbùnmi Okogie

**** (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù kẹfà ọdún 1936) jẹ́ kádínà ìjọ Kátólíkì àti Bíṣọ́ọ̀bù-àgbà-àná ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.   

## Àwọn Ìtọ́kasí
Mathew Hassan Kuka

**** (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kọkànlélọ̀gbọ̀n oṣù kẹjọ ọdún 1952) jẹ́ Bíṣọ́ọ̀bù àgbà tí olu-ìjọ Kátólìkì tí ìpínlẹ̀ ṣókótó

## Ìgbà èwe àti aáyan ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀

Wọ́n bí Bíṣọ́ọ̀bù Kukah lọ́jọ́ kọkànlélọ̀gbọ̀n oṣù kẹjọ ọdún 1952 ní ìlú Anchuna, tí Ikulu ní ìjọba-ìbílẹ̀ Zangon Kataf ní ìpínlẹ̀ Kaduna lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Kukah bẹ̀rẹ̀ ilé ìwé àkóbẹ̀rẹ̀ ní St. Fidelis Primary School, Zagom, ó tẹ̀ síwájú ní ilé ìwé kékeré ìkẹ́kọ̀ọ́ àwọn àlùfáà ìjọ Kátólìkì ti St. Joseph Minor Seminary, ní ìlú Zaria. Ó kàwé sí I ní St. Augustine Major Seminary Jos, ní ìpínlẹ̀ Plateau, níbi tí ó ti kàwé gboyè ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ nínú ìwòye nǹkan àti ọ̀rọ̀ Ọlọ́run. Kukah gboyè àlùfáà ìjọ Kátólìkì lọ́dún 1976. Ó kàwé gboyè dípólómà nínú ìmọ̀ ẹ̀sìn ní University of Ibadan, bákan náà ní Pontifical Urban University ní ìlú Róòmù lọ́dún 1976. Ó kàwé gboyè dìgírì kejì nínú ìmọ̀ ìpẹ̀tùsáwọ̀ ní University of Bradford, lórílẹ̀ èdè United Kingdom lọ́dún 1980. Kukah kàwé gboyè Ọ̀mọ̀wé (PhD) ní School of Oriental and African Studies (SOAS) ti University of London  lọ́dún 1990. At some unspecified point, he studied at the University of Oxford, in Oxford, in Oxfordshire, England, United Kingdom, and also at Harvard University, in Cambridge, Massachusetts, in Greater Boston, in the United States.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Adéwálé Àyúbà

**** (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹfà oṣù karùn-ún ọdún 1966) tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ Mr. Johnson jẹ́ gbajúgbajà olórin Fújì ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.

## Àwọn Ìtọ́kasí
George Weah

**George Weah** tí àpèjá orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ **George Manneh Oppong Weah** (ọjọ́ìbí 1 oṣù kẹwàá ọdún 1966) jẹ́ agbábọ́ọ̀lù-ẹlẹ́sẹ̀ tẹ́lẹ̀ àti olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Liberia. Òun ni Ààrẹ ilẹ̀ Làìbéríà lọ́wọ́́lọ́wọ́. Wọ́n dìbò yàn án lọ́dún 2018. Kí ó tó di Ààrẹ, jẹ́ ọmọ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin-àgbà tí orílẹ̀ èdè náà. Kí ó tó di òṣèlú, ó jẹ́ gbajúgbajà ìlúmọ̀ọ́kà agbábọ́ọ̀lù ṣiṣẹ́. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọkọ̀ agbábọ́ọ̀lù ló ti gba bọ́ọ̀lù fún ní òkè-òkun. Àyè agbábọ́ọ̀lù-sáwọ̀n (Striker) ni ó máa ń wà nínú àwọn ọkọ̀ agbábọ́ọ̀lù tí ó ti ṣiṣẹ́.

## Àtẹ Àtòjọ ìrìn àjò ìgbésí ayé bọ́ọ̀lù gbígbá rẹ̀

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Làìbéríà
ẹ̀ka:Àwọn agbábọ́ọ̀lù-ẹlẹ́sẹ̀ ará Làìbéríà
Ẹ̀pà

**Ẹ̀pà** jẹ́ ohun jíjẹ eléso ti a ń rí láti inú ilẹ̀ , tí àwọn ọmọ rẹ̀  sì ma ń wà nínú apó tàbí èpo (pord). Òun àti **ẹ̀wà** pèlú gbogbo ìran tí wọn bá pín sí jẹ́ ọmọ ìyá kan náà. oríṣiriṣi orúkọ ni àwọn elédè àgbáyé ń pèé. 

### Àwọn Ìtọ́kasí
Igi Àgbọn

**Igi àgbọn** tí ìnagijẹ rè ń jẹ́ (Cocos nucifera) ní èdè Latin jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ẹbí igi tí ó ń jẹ́ (Arecaceae),  tí ó sì njẹ́ ọ̀kan ṣoṣo tí ó ṣẹ́kù nínú àwọn igi ti wọ́ ń pè ní (genus Cocos). 

Èso àgbọn wúlò púpọ̀ nítorí ẹgbàá-gbèje ìwòs̀an tí ó sòódó sínú rẹ̀, níbi  jíjẹ, mímu omi rẹ̀, lílò rẹ̀ láti fi ṣe oògùn tàbí ìpara àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Àgbọn yàtọ̀ gidi gidi sí àwọn èso tí ó kù nítorí inú àti omi rẹ̀ tí mọ́ kangá.
### Lílò àgbọn
Àgbọn tí ó bá ti gbó kákạ́ ni wọ́n  ma ń jẹ tàbí fi ṣe òróró tí a ń lò fún ohun jíjẹ, pàá pàá jùlọ àgbọn gbígbẹ. Eérú tàbí èédú tí wọ́n bá rí kó níbi jíjó kókódu rè ni wọ́n fi ń ṣe àwọn ohun èlò mìíràn.

### Àwọn Ìtọ́kasí
Omi Àgbọn

**Omi Àgbọn** ni omi tí ó mọ́ kangá tí a má ń rí nínú àgboṇ tí ó bá ti gbó dára dára. Bí agbọn ṣe ń gbó sí ni ẹran inú àgbọn ma ń yíra padà sí.  Omi àgbọn yàtọ̀ sí wàrà (milk) àgbọ́n. Wàrà àgbọn ni wọ́n ma ń rí láti ara rírẹ́ tàbí híha tinú àgbọn pọ̀ mọ́ra wọn tí wọ́n sì fún kí omi inú rẹ̀ ó lè jáde.
## Ìwúlò Omi Àgbọn
Omi àgbọn lè ṣeé lò gẹ́gẹ́ bí ohun mímu ìgbafẹ́ ẹlẹ́riùdòdò, ṣíṣe ìwòsàn fún ìgbẹ́ gbuuru, tàbí fífúni lókun lẹ́yìn eré ìdárayá. Pàá pàá jùlọ, ó tún wúlò fún ìtọ́jú àìsàn ẹ̀jẹ̀ ríru àti láti mú ̣ara le kalẹ̀ fún eré ìdárayá.  

## Àwọn Ìtọ́kasí
Kẹ́mi Afọlábí

**** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹrin ọdún 1978) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèrébìnrin, oǹkọ̀tàn àti olóòtú sinimá àgbéléwò ọmọ ìpínlẹ̀ Ògùn, ṣùgbọ́n tí àwọn òbí rẹ̀ bí sí ìpínlẹ̀ Èkó lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà.  

## Ìgbà èwe àti aáyan ìkẹ́kọ̀ọ́

Kẹ́mi bẹ̀rẹ̀ ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ ní ilé-ìwé A-Z International School àti ilé-ìwé Our Lady of Apostles School, ní ìpínlẹ̀ Èkó lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà fún ẹ̀kọ́ gírámà rẹ̀. Lẹ́yìn èyí, ó kàwé gboyè nípa ìmọ̀ òfin ni ifáfitì ìjọba àpapọ̀ ti ó kalẹ̀ sí ìlú Èkó, the University of Lagos. Lẹ́yìn tó dára pọ̀ mọ́ ìṣe sinimá àgbéléwò, Kẹ́mi tí gba àmìn ẹ̀yẹ tí ilé iṣẹ́ City People ṣe gẹ́gẹ́ bí òṣèrébìnrin tó dára jùlọ lọ́dún 2016, lọ́dún kan náà, ó gba àmìn ẹ̀yẹ gẹ́gẹ́ bí òṣèrébìnrin to gbajúmọ̀ jùlọ láti owó Odua Image Awards. Kẹ́mi Afolábí jẹ́ abilékọ, ó sìn tí bímọ kan péré. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Pẹ́pẹ́yẹ

thumb|'''Pẹ́pẹ́yẹ'''
**Pẹ́pẹ́yẹ** (duck) jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ẹyẹ omi abẹ̀mí tí ó lè gbé ní orílẹ̀ àti nínú omi. Oríṣiríṣi ọ̀nà ni Pẹ́pẹ́yẹ pín sí nínú ẹbí wọ́n tí ó ń jẹ́ Anatidae; ọ̀pọ̀lọpọ̀ Pẹ́pẹ́yẹ ni wọ́n lè gbe ní inú omi iró àti omi iyọ̀. kan wà tí wọ́n. Pẹ́pẹ́yẹ ní akọ bẹ́ẹ̀ ni wọ́n ní abo.
thumb|'''Pẹ́pẹ́yẹ ni omi'''

## Ìrísí wọn
Pẹ́pẹ́yẹ jẹ́ ẹyẹ tí ó gùn lọ́rùn, ẹnu wọn ṣe sọọrọ, Orí wọn rí gbungbu, ara rẹ̀ wú lọ́tún lósì,tí ó si mu kí ara rẹ̀ rí roboto diẹ̀. Ẹsẹ̀ rẹ̀ rí pàlàbà, ọmọ ìka ẹsẹ̀ mẹ́ta péré ni ò ní, awọ yíyi tẹ́ẹ́rẹ́ kan ni ó so àwọn ọmọ ìka mẹ́tẹ̀ta náà pọ̀ mọ́ra wọn; tí ó si jẹ́ kí ó rí bí àjẹ̀. Ohun tí ó sọ pẹ́pẹ́yẹ di ẹyẹ ni fífò tí Òun náà lè fò bí àwọn ẹyẹ tí ó kù nínú igbó tí Won ń gbe orí igi.==Ónjẹ̀ rẹ̀==
Ko sí irúfẹ́ ónjẹ tí pẹ́pẹ́yẹ kìí jẹ àmọ́ ó fẹ́ràn koríko tàbí èpò,ẹja wẹẹrẹ,kòkòrò, ekòló àti bẹ́ẹ bẹ́ẹ lè.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Kòkó

**Èso Kòkó** tàbí **Kòkó** (), ni wọ́n tún ń dà pè ní  **ẹ̀wà kòkó** (), ni ohun ọ̀gbìn kan tí ó so sí ara igi tí ìrísí rẹ̀ fẹ́ fara pẹ́ èso Igi Obì. Orúkọ èso yí wá láti inú èdè Spain tí wọ́n pé ní: "cacao", tí àwọn náà mú orúkọ yí láti inú ọ̀rọ̀ "Nahuatl". Ọ̀rọ̀ "cacahautil" yí wọ́n tún ṣe àgbélẹ̀rọ rẹ̀ láti inú gbólóhùn "Mije-Sokean" tí ìpìlẹ̀ rẹ̀ jẹ́ **kakawa**.
## Ìtàn rẹ̀
Igi tàbí èso Kòkó ni ó jẹ́ ti àwọn ènìyàn Amazon Basin. Àwọn ènìyàn Olmecs àti Mokaya rí wọ́n jẹ́ (Mexico and Central America). Ní n kan bí ẹgbẹ̀rin ọdún  (4,000 years) sẹ́yìn, ni wọ́n ti ń jẹ tàbí mu tí wọ́n si ń fi pèsè ohun jíjẹ aládìídùn láàrín àwọn Yutacan pàá pàá jùlọ àwọn  Maya.

## Àwọn orílẹ̀-èdè tí ó ń pèsè Kòkó

Ní ọdún 2017, iye kòkó tí wọ́n pẹ̀sè láapapọ̀ jẹ́ 5.2 million tonnes, tí orílẹ̀-èdè Ivory Coast léwájú pẹ̀lú ìdá 38%. Àwọn mìíràn orílẹ̀-èdè tí wọ́n tún pèsè kòkó tún ni: Ghana (17%) àti Indonesia (13%).

## Àwọn Ìtọ́kasí
Bukky Wright

**Bukky Wright** tí orúkọ àbísọ rẹ̀ gangan jẹ́ **Olúwabùkọ́lá Sekinat Àjọkẹ́ Wright** (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kọkànlélọ̀gbọ̀n oṣù Kẹta, ọdún 1967) jẹ́ **òṣèrébìnrin gbajúmọ̀, oníṣòwò, ọmọ bíbí Abẹ́òkúta, Ìpínlẹ̀ Ògùn, Nàìjíríà**.

Bukky Wright bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí òṣèré ní ọdún 1996. Láti ìgbà yẹn lọ, ó ti kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ sinimá Yorùbá àti Gẹ̀ẹ́sì, tó sì tún hàn nínú èré orí tẹlifíṣàn **"Super Story"** tí Wale Adenuga gbalejo dá. Ó ti gba àwọn àmì-ẹ̀yẹ lọ́pọ̀lọpọ̀ fún iṣẹ́ rẹ.

Bukky Wright tún ní ilé-iṣẹ́ àṣà àti àpẹrẹ aṣọ. Àwọn sinimá tí ó ti kópa nínú wọn ni Saworo ide ní ọdún 1999, Above Love ní ọdún 2004, Abeni ní ọdún 2006, Outkast ní ọdún 2011, Kodun Kopo Kope (KKK), Omotara Johnson, Unforgivable, Afefe Alaafia,Dugbe Dugbe,Habitat,Oko Nnene,Red Hot ní ọdún 2013, Iyore ní ọdún 2014 àti When Love Happens ní ọdún 2014.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Anthony Joshua

**Anthony Olúwafẹ́mi Ọláṣeéní Jóṣúà** (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún oṣù kẹwàá odun1989) jẹ́ gbajúmọ̀ Ajẹ̀ṣẹ́ ọmọ bíbí ṣagámù ni ìpínlẹ̀ Ògùn orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ṣùgbọ́n tí ó ń ṣojú orílẹ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì gẹ́gẹ́ bí ajẹ̀ṣẹ́. Òun ni Ajẹ̀ṣẹ́, Ẹlẹ́ṣẹ̀ẹ́ (Afẹ̀ṣẹ́ kù bí-òjò) tó lágbára jùlọ ni àgbáyé lọ́wọ́́lọ́wọ́ báyìí látàrí àmìn-ẹ̀yẹ Ajẹ̀ṣẹ́ tí IBF, WBO, àti IBO tí ó ti gbà láti ọdún 2016 sí 2019. Lọ́jọ́ keje, oṣù Kejìlá ọdún 2019, ó na ẹlẹ́ṣẹ̀ẹ́ ẹgbẹ́ rẹ̀, Andy Ruiz Jr nínú ìjàdíje tí ó wáyé lórílẹ̀ èdè Saudi Arabia . Andy Ruiz Jr tí kọ́kọ́ nà án lóṣù karùn-ún ọdún 2019, tí ó sì  gba gbogbo bẹ́líìtì àmìn ẹ̀yẹ rẹ̀. Ṣùgbọ́n gbogbo bẹ́líìtì àmìn ẹ̀yẹ yìí ni Anthony Joshua gbà padà báyìí. 

Bákan náà, òun ni alámì ẹ̀yẹ tí British and Commonwealth Heavyweight láti ọdún 2014 sí 2016.  

## Àwọn Ìtọ́kasí
Kunle Afolayan

**** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ ọgbọ̀n oṣù kẹsàn-án ọdún 1974) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré, olóòtú àti olùdarí sinimá-àgbéléwò ọmọ bíbí Yorùbá, ní Ìgbómìnà láti ìpínlẹ̀ Kwara lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Bàbá rẹ̀ ni gbajúgbajà òṣèré sinimá àgbéléwò nígbà kan rí, ṣùgbọ́n tí ó ti di olóògbé, Adeyemi Afolayan, tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Ade Love 

## Ìgbà èwe àti aáyan ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀

Kúnlé jẹ́ ọmọ bíbí Ìgbómìnà pọ́ńbélé láti ìpínlẹ̀ Kwara gẹ́gẹ́ bí a ti sọ ṣáájú. Gbajúgbajà òṣèré sinimá àgbéléwò àná ni bàbá rẹ̀ Ade Love. Kúnlé kàwé gboyè nínú ìmọ̀ ìsúná ọ̀rọ̀-ajé. Ó ṣiṣẹ́ nílé ìfowópamọ́ fún ìgbà díẹ̀ kí ó tó dára pọ̀ mọ́ ìṣe sinimá àgbéléwò ṣíṣe lọ́dún 2015. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ti ń kópa ní ìwọ̀nba kí ó tó di àkókò yìí. Kúnlé máa ń kópa nínú sinimá àgbéléwò lédè Yorùbá àti Gẹ̀ẹ́sì. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ni sinimá-àgbéléwò tí ó ti kópa tó ṣòódó. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ sìn ni àmìn ẹ̀yẹ tí ó gbà gẹ́gẹ́ bí eléré tíátà. 
## Àtòjọ àwọn fíìmù rẹ̀

## Awọn àmì ẹ̀yẹ

## Àwọn Ìtọ́kasí
Gabriel Afolayan

**** (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kìíní oṣù kẹta ọdún 1980) tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí G-Fresh lágbo orin jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré sinimá àgbéléwò àti akọrin ìgbàlódé. 
. Tẹ̀gbọ́n-tàbúrò ni Gabriel àti Kunle Afolayan. Àgbà eléré tíátà nì Adeyemi Afolayan, tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Ade Love nígbà ayé rẹ̀ ní bàbá wọn. 

## Àtòjọ àwọn sinimá àgbéléwò tí ó ti kópa
**Gold Statue*
**[[Ojuju]]*
**Madam Dearest*
**Ija Okan*
**[[Hoodrush]]*
**[[Heroes and Zeros (film)|Heroes and Zeros]]*
**[[7 Inch Curve]]*
**[[Okafor's Law]]*
**[[Closet (TV Series)]]*
*Tatu
*Tomi has a gun
* Nnenna

## Àwọn Ìtọ́kasí
Muhammad Nami

**Muhammad Mamman Nami** (tí a bí ní ọjọ́ kejì oṣù kejì ọdun 1968) jẹ́ Alága fún àjọ ìjọba-àpapò lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà tó ń ṣe kòkárí fún owó-orí gbígbà, FIRS. Lọ́jọ́ kẹsàn-án oṣù Kejìlá ọdún 2019 ni Ààrẹ Muhammadu Buhari ṣẹ̀ṣẹ̀ fi orúkọ rẹ̀ ránṣẹ́ sí ilé-ìgbìmọ̀-aṣòfin-àgbà fún ìfọwọ́sí. Nami ni yóò rọ́pò Babátúndé Fowler, tí ó jẹ́ Alága àjọ Federal Inland Revenue Service, FIRS, ṣùgbọ́n tí fẹ̀híntì lọ́jọ́ kẹsàn-án oṣù Kejìlá ọdún 2019.

## Ìgbà èwe àti aáyan ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀

Ọ̀gbẹ́ni  Nami jẹ́ gbajúgbajà onímọ̀ nípa owó-orí. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ni ile iṣẹ́ àti ìjọba lóríṣiríṣi tí Nami tí ṣiṣẹ́ ṣíṣe kòkárí àti ìgbaninímọ̀ràn lórí owó-orí fun. Muhammad Nami kàwé gboyè dìgírì nínú ìmò àyíká (Sociology) ní ifáfitì Bayero University ní ìlú Kano lọ́dún 1991 àti Ahmadu Bello University ní ìlú, Zaria lọ́dún 1991, níbi tí ó ti
gba dìgírì kejì, Masters of Business lọ́dún 2004. Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Chattered Institute of Taxation of Nigeria, Institute of Debt Recovery Practitioners of Nigeria àti Associate Member of Nigerian Institute of Management (Chartered) pelui Association of National Accountants of Nigeria.  

## Àwọn Ìtọ́kasí
Babátúndé Fowler

**Ọ̀mọ̀wé** **** (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ Kejìlá oṣù kẹjọ ọdún 1956) jẹ́ akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ ètò nípa kòkárí owó-orí àti òṣìṣẹ́ ìjọba. Ó ti fìgbà kan jẹ́ Alága yányán fún ilé iṣẹ́ ìjọba ìpínlẹ̀ Èkó (Lagos State Internal Revenue Service, LIRS) àti ti ìjọba àpapọ̀ (Federal Inland Revenue Service, FIRS)  tí ó ń ṣe kòkárí owó-orí gbígbà. Lọ́jọ́ kẹsàn-án oṣù Kejìlá ọdún 2019 ní Ààrẹ Muhammadu Buhari yan Ọ̀gbẹ́ni Muhammad Nami sí ipò náà nígbà tí sáà Fowler parí.   

## Àwọn Ìtọ́kasí
Federal Inland Revenue Service

**** tí apèkúrú rẹ̀ ń jẹ́ **FIRS** jẹ́ ilé-iṣẹ́ ìjọba àpapọ̀ tí ó ń ṣe kòkárí ètò owó-orí àti gbígbà rẹ̀. Ọ̀gbẹ́ni Muhammad Nami ni Alága-aṣẹ̀ṣẹ̀yàn fún ilé iṣẹ́ agbowó-orí yìí. Ààrẹ Muhammadu Buhari kéde yíyàn rẹ̀ lọ́jọ́ Kẹsàn-án oṣù Kejìlá ọdún 2019. Ẹni tí ó wà nípò Alága ilé iṣẹ́ yìí títí di ọjọ́ yìí ni Ọ̀gbẹ́ni Babátúndé Fowler, tí sáà rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Alága ilé iṣẹ́ agbowó-orí parí lọ́jọ́ kẹsàn-án oṣù Kejìlá ọdún 2019. 

## Ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ ilé iṣẹ́ agbowó-orí yìí

Wọ́n dá ilé-iṣẹ́ agbowó-orí yìí sílẹ̀ ní apá àríwá orílẹ̀-èdè Nàìjíríà lọ́dún 1902 nígbà tí Òyìnbó Amúmisìn Sir Fredrick Lugard ń ṣe àkóso orílẹ̀ èdè Nàìjíríà ní agbègbè náà. Èyí ṣẹlẹ̀ kí ìdarapọ̀ tó wáyé láàárín apá àríwá àti gúsù (Amalgamation of Northern and Southern Nigeria) orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lọ́dún 1914. Ní àsìkò yìí, ilẹ̀ iṣẹ́ yìí wà lábẹ́ ìṣàkóso ìjọba orílẹ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì, nítorí àwọn ló ń mú wá sìn nígbà náà, oríṣiríṣi àtúnṣe ló sìn wáyé lórí ilẹ̀-iṣẹ́ owó orí gbígbà yìí, Ṣùgbọ́n lọ́dún 1943, ìjọba Amúmisìn orílẹ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì ṣòfin tuntun láti jẹ́ kí ilé iṣẹ́ yìí dá dúró fún ara rẹ̀ lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà, wọ́n sìn fún un ní orúkọ tuntun tí wọ́n pè ní Federal Board of Inland Revenue. Lẹ́yìn èyí onírúurú àtúnṣe ló tún ti wáyé lórí ilẹ̀ ìṣe owó orí gbígbà yìí. Nígbà tí ó di ọdún 2007 lábẹ́ ìṣàkóso ìjọba Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́ ni wọ́n sọ ọ́ ni orúkọ **Federal Inland Revenue Service** yìí. Oríṣiríṣi àtúnṣe àti àgbéyẹ̀wò ló sìn ti wáyé lórí ilẹ́-iṣẹ́ agbowó-orí yìí títí di àsìkò tí a wà yìí.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Yẹmí ṣóladé

**** (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kọkànlélọ̀gbọ̀n oṣù kìíní ọdún 1960) jẹ́ gbajúmọ̀ àti arẹwà ọmọkùnrin òṣèré sinimá àgbéléwò ọmọ bíbí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.

## Ìgbà èwe àti aáyan ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀

Gẹ́gẹ́ bí a ti sọ ṣáájú, wọ́n bí Yẹmí ṣóladé lọ́jọ́ kọkànlélọ̀gbọ̀n oṣù kìíní ọdún 1960 sí ìlú Èkó lorílẹ̀-èdè Nàìjíríà . Nígbà èwe rẹ̀, ó kàwé ní St. Thomas Aquilla Primary School àti Birch Freeman Secondary school, ní Sùúrùlélrè, ní ìpínlẹ̀ Èkó lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Lẹ́yìn èyí, Yemi fò gẹ̀ẹ̀rẹ̀, ó dèrọ̀ ìlú Ọba níbi tí ó ti tẹ̀ síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ tí ó sìn gba ìwé ẹ̀rí A Level ni ilé-ìwé gíga Tyhill College ní ìlú Coventry lorílẹ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì. Lẹ́yìn èyí, ó tún padà sí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ó sìn tẹ̀ síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Oyo State College of Arts and Science,  OSCAS. Lẹ́yìn náà ó tún kẹ́kọ̀ọ́ gboyè sí i nínú iṣẹ́ tíátà ní Obafemi Awolowo University (OAU), ní Ilé-Ifẹ̀ ní ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun.   

## Àwọn Ìtọ́kasí
Yọ̀mí Fash-Láńsò

**** (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ keje oṣù kẹfà ọdún 1968) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré ọmọ bíbí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. 

## Aáyan ìkẹ́kọ̀ọ́ àti ìgbìyànjú iṣẹ́ tíátà rẹ̀

Yọ̀mí Fash-Láńsò kàwé gboyè dìgírì nínú

imọ̀ nípa okowò ní ifáfitì ìjọba àpapọ̀ tí ó wà ní ìpínlẹ̀ Èkó, University of Lagos. Gẹ́gẹ́ bí a ti mọ̀ pé Yọ̀mí di gbajúmọ̀ òṣèré ìlúmọ̀ọ́kà ní sinimá àgbéléwò èdè Yorùbá, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ní àmìn ẹ̀yẹ tí ó ti gbà. 

## Àtòjọ díè nínú àwọn sinimá àgbéléwò tí ó ti kópa
* *Aje metta*
* *[[Jenifa]]*
* *Idoti oju*
* *Opolo*
* *Tani kin fe?* 
* *Temidun*
* *Kadara Mi*
* *[[Omo Elemosho]]*
* *[[Dazzling Mirage]]* (2014)

## Àwọn Ìtọ́kasí
Jayé Kútì

**** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹwàá oṣù keje, ṣùgbọ́n tí kò jẹ́ kí ọdún rẹ̀ hànde) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèrébìnrin sinimá àgbéléwò àti oníṣòwò ọmọ bíbí yewa, ayétòrò ní Ẹ̀gbádò Ìlaròó ní ìpínlẹ̀ Ògùn lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ìròyìn tí kò fẹsẹ̀ múlẹ̀ kan gbòde nígbà kan pé ìyàwó gbajúmọ̀ olórin Fújì, Alhaji Wàsíù Àlàbí Pàsúmà, ṣùgbọ́n èyí jìnnà sí òótọ́.

## Ìgbà èwe, ẹ̀kọ́ kíkà àti ìgbìyànjú rẹ̀ nínú iṣẹ́ tíátà

Lóòótọ́ ọmọ Yorùbá pọ́ńbélé ni Jayé Kútì, ṣùgbọ́n òkè-oya ní ìlú Kánò ni wọ́n bí i sì, ó sìn bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ kíkà rẹ̀ ní Sunshine Nursery and Primary school, ní ìlú Kánò. Ó tẹ̀ síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Federal Polytechnic, Ìlaròó, ìpínlẹ̀ Ògùn níbi tí ó ti gba ìwé ẹ̀rí nínú Secretarial Administration. Ó tún kàwé ní ifáfitì, University of Lagos, tí ó sìn gba ìwé-ẹ̀rí ìmọ̀ èdè òyìnbó (English Language). Jayé bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ sinimá àgbéléwò rẹ̀ nígbà tí ó dara pọ̀ mọ́ eré orí ẹ̀rọ tẹlifíṣàn lédè òyìnbó pẹ̀lú gbajúgbajà òṣèré sinimá àgbéléwò, Adébáyọ̀ Sàlámì, tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Ọ̀gá Bello. Sinimá àgbéléwò tó mú un gbajúmọ̀ ní àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Jayéọlá Ni Mò Ń Jẹ́".  

## Ìbáṣepọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú Wàsíù Àlàbí Pàsúmà

Jayé Kútì fúnra rẹ̀ tako ìròyìn ẹlẹ́jẹ̀ tí ó tàn káàkiri pé ìyàwó gbajúgbajà olórin Fújì Alhaji Àlàbí Pàsúmà lòun 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Dẹ̀jọ Túnfúlù

**Túndé Mákindé Tòkunbọ̀** tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí **Dẹ̀jọ Túnfúlù**  jẹ́ gbajúgbajà òṣèré orí ìtàgé tí a bí ní ojọ́ Kẹtàlélọ́gbọ̀n oṣù Karùnún ọdún 1969 (31-05-1969), sí ìdílé ọ̀gbẹ́ni Abbas Mákindé ní ìlú Abẹ́òkúta. 

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
10 Hygiea

**** (àmì-ìdámọ̀ , ) jẹ́  pálánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ástẹ́rọ́ìdì
Tọ́lá Ọládòkun

**Ọwọ́mitọ́lá Oládòkun** tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí **Ìka lọmọ Ejò** jẹ́ gbajú gbajà òṣèré orí-ìtàgé Yorùbá, ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Wọ́n bi ní ìlú Ìgàngàn tí ó jẹ ọ̀ was ọ̀kan lára àwọn ìlú Ìbàràpá méjèèjé ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́.Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ àti ti Girama ní Ilé-Ẹ̀kọ́ Methodist Primary School tí ó wà ní Ìlú Ìgàngàn. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Adébáyọ̀ Tìjání

**Adébáyọ̀ Tìjání** (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù kẹta ọdún 1975) jẹ́ gbajúgbajà olóòtú, olùdarí àti òṣèré sinimá àgbéléwò ọmọ bíbí agbolé alubàtá ní ìlú Ọ̀yọ́ lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ọdún 2002  ti kọ, tí ó sìn ṣe olóòtú sinimá àgbéléwò rẹ̀ tí ó pe àkọ́lé rẹ̀ ní "Dúrósinmí". Lẹ́yìn èyí, onírúurú sinimá àgbéléwò ló tún ti ṣe olóòtú rẹ̀, tí òun náà sìn kópa pàtàkì nínú wọn.  ni owó rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olùdarí sinimá-àgbéléwò wọ́n jù láàárín àwọn sàwáwù rẹ̀. 

## Àtòjọ díẹ̀ nínú àwọn sinimá-àgbéléwò rẹ̀

* Dúrósinmí - 2002
* Kájọlá - 2003
* Tí Ìgbín Bá Fà - 2004
* Àpésìn - 2006
* Àkàndù - 2007
* Ipá - 2007
* Ìránṣẹ́ Ajé - 2008
* Tibi tire láyé - 2009
* Àbẹ̀gbé - 2009
* Ìgbẹ̀hìn Ewúro - 2009
* Ògùn Àìkú - 2010

## Àwọn Ìtọ́kasí

https://nigerianfinder.com/adebayo-tijani-biography-career-movies-more/
Iṣu Ewùrà

**Iṣu Ewùrà**  tàbí **Abo Iṣu** tí wọ́n pè ní  **Dioscorea alata** jẹ́ ẹ̀yà iṣu tí ó yatọ̀ sí àwọn ẹ̀yà iṣu tókù nípa fífà bí ilá tí óa ń fà nígbà tí wọ́n bá rin-ín. Ó sábà ma ń ní awọ̀ olómi aró sí lavender nígbà tí wọ́n bá haá làì tii bẹẹ́.
## Ìwúlò rẹ̀
Àwọn Yorùbá ma ń fi iṣu yí dárà oríṣiríṣi bí kí wọ́n fi se àsáró, díndín ọ̀jọ̀jọ̀, díndín jẹ, tàbí sísè jẹ lásán, àmọ́ wọn kìí fi gúnyán jẹ bí ti akọ iṣu.
## Àwọn Ìtọ́kasí
Àsáró

thumb|Àsáró
**Àsáró** jẹ́ orúkọ àpapọ̀ fún irúfẹ́ oúnjẹ tí a sè pẹ̀lú àwọn èròjà oríṣiríṣi sè papọ̀ lẹ́ẹ̀kan náà. Oríṣiríṣi àsáró lò wà nílẹ̀ Yorùbá, àsáró iṣu, àsáróànàmọ́, àsáró kókò àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.Èyíkéyìí nínú àsáró tí wọ́n bá sè ni wọ́n máa ń kó ohun èròjà onírúurú papọ̀ láti fi pèsè oúnjẹ aládìídùn yìí. Àsáró jẹ́ oúnjẹ tí ọ̀pọ̀ àwọn ènìyàn ilẹ̀ Adúláwọ̀ pàá pàá jùlọ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà máa ń jẹ sùn lálẹ́ tàbí ní ọwọ́ ìrọ̀lẹ́ gẹ́gẹ́ bí oúnjẹ ọ̀sán tàbí bí ìpanu lásán ṣáájú oúnjẹ gidi. 
## Àwọn èròjà Àsáró
Pípèsè àsáró yàtọ̀ síra wọn ní ìlú sí ìlú àti agbègbè sí agbègbè. Lára àwọn èròjà rẹ̀ ni: iṣu, ànàmọ́, kókò, ẹja, epo tàbí òróró, ata èyíkéyìí, edé, iyọ̀, ẹ̀fọ́ èyíkéyìí, ẹ̀dọ̀ màlúù, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
## Àwọn Ìtọ́ka sí

Ẹ̀ka:Óúnjẹ
Babatunde Omidina

**** tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ 
**Bàba Sùwé** (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù kẹjọ ọdún 1958 jẹ́ gbajúgbajà òṣèré sinimá àgbéléwò ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ òṣèré aláwàdà, ipa àwàdà ni ó sìn máa ń kó nínú sinimá tàbí eré orí ìtàgé tí ó bá ti kópa. Eré orí ẹ̀rọ tẹlifíṣọ̀n kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Ẹ̀rín Kèékèé" ni ìràwọ̀ rẹ̀ tí bú jáde, nínú eré yìí ni orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ yìí tí jẹyọ.   Ọjọ́ kejìlélógún, oṣù Belu (Nòfẹ́mbà) ọdún un 2021 ni Bàbá Sùwé dágbére fáyé.  

## Aáyan rẹ̀ nínú iṣẹ́ tíátà

 bẹ̀rẹ̀ eré tíátà lọ́dún 1971. O di ìlúmọ̀ọ́kà nínú eré orí ẹ̀rọ tẹlifíṣọ̀n kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Ẹ̀rín Kèékèé". Kódà, nínú eré aláwàdà yìí ni ó ti gba orúkọ ìnagijẹ rẹ̀, Bàba Sùwé. Lẹ́yìn èyí, ìràwọ̀ rẹ̀ tún búyọ sì í nígbà tí ó kópa nínú àwọn sinimá-àgbéléwò lóríṣiríṣi.

## Ààtò díẹ̀ lára àwọn sinimá àgbéléwò tí ó ti kópa

**Bá ò kú*
**Ojú Olójú*
**Bàbá Londoner*
**Kò tán sí bẹ̀*
**Aṣọ Ìbora*
**Ọ̀bẹ̀ lọmọ*
*''elébòlò""

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1958
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá