open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adeshina Lawal

**Adeshina Abayomi Lawal** (ọjọ-ibi ọjọ kẹtàdinlogun oṣù kẹwa ọdún 1984) jẹ agbaboolu Nàìjíríà ti o n gbá iwaju fun 2. deild karla club ÍF II, ẹgbẹ tí a gbé kalẹ̀ rọpo IF .

## Iṣẹ-ṣiṣe
Ti wọn mu wá láti ile iwe gíga FC Ebedei Football Academy sí Denmark ni ìgbà èwe, Lawal darapọ̀ mọ ẹgbẹ FC Midtjylland 's youth Academy. Ni Oṣu Kẹta ọdún 2006 o tunse àdéhùn rẹ pẹlu Vejle Boldklub títí di ọjọ kínní Oṣu Keje ọdún 2010. Lawal gbá 2009 Vejle Boldklub ti Danish Superliga, ṣùgbọ́n o wa ni àwìn si Lyngby Boldklub . Lẹhin ti àwọn opin ti àwọn àkókò 2010 darapọ si Swedish club Kristianstads FF .  Ni Oṣu Keji ọdún 2012 o ṣe àdéhùn pẹlú B36 Tórshavn ni Àwọn erékùṣù Faroe.  Ni ọdún 2015, o forukọsilẹ fun IF Fuglafjørður

O darapọ mọ Víkingur Gøta ni ọdún 2017, o si gbá bọọlu sínú àwọ̀n ti o fi bori ninu ìṣẹgun ile 2–1 2017–18 Champions League wọn borí KF Trepça'89 ti Kosovo.

## Awọn ọlá
**B36 Tórshavn**

* Faroe Islands Ijoba League Team ti awọn akoko: 2014

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

* Adeshina Lawal at WorldFootball.net
* Adeshina Lawal at Soccerway
* Fanpage (in Danish)
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1984
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Shina

Shina le tọ́ka sí:
 
Èdè Kohistani Shina, èdè Indo-Aryan tí wọ́n ń sọ ní Khyber-Pakhtunkhwa, ní Pakistan

Èdè Shina, èdè Indo-Aryan tí wọ́n ń sọ ní Gilgit-Baltistan, ní Pakistan

Àwọn ènìyàn Shina, ẹ̀yà kan ní Gilgit-Baltistan, ní Pakistan 

## Àwọn ènìyàn tí orúkọ wọn jẹ́ Shina
* Shina Matsudo (wọ́n bíi ní 1973), ò jẹ́ ajẹ́jẹ̀ẹ́mí adùwẹ̀ tó jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Japan
* Shina Peters (wọ́n bíi ní 1958), ò jẹ́ olórin Jùjú ọmọ Nàìjíríà
* Shina Peller (wọ́n bíi ní 1976), ò jẹ́ òǹtajà ọmọ Nàìjíríà
* Shina Rambo (wọ́n bíi ní 1960s), ò jẹ́ ọ̀daràn ọmọ Nàìjíríà
* Takeshi Shina (wọ́n bíi ní 1966), ò jẹ́ olóṣèlú ọmọ ilẹ̀ Japan
* Yakir Shina (wọ́n bíi ní 1985), ò jẹ́ agbábọ́ọ̀lù ọmọ ilẹ̀ Ísírẹ́lì

## Àwọn mìíràn
*Shina* (ọ̀rọ̀), ọ̀rọ̀ èdè Japan kan tí wọ́n ti fẹ́rẹ̀ẹ́ dẹ́kun lílò fún orílẹ̀-èdè China.

Shina (*Bloody Roar*), Shina Gado, ohun kikọ lati inú jara eré fidio Bloody Roar.

Shina, Kabul, Afghanistan.
S'hina, tàbí Cholent, ọbẹ̀ Juu ibílẹ̀.

Igi Shina, irúfẹ́ plywood kan tí wọ́n máa ń lò nígbà gbígbé ìwéjáde.
Ibrahim Musa Gusau

**Ibrahim Musa Gusau** (ti a bi ní ọjọ kínní oṣù kẹta ọdún 1964)  jẹ olùdarí eré ìdárayá lorilẹ-ede Naijiria, ti o ti ṣiṣẹ gẹ́gẹ́bí ààrẹ Ẹgbẹ Bọọlu afẹsẹgba Naijiria (NFF) láti ọdún 2022. O jẹ alága tẹlẹ rí ti Federation Athletics Federation of Nigeria (AFN),  alága tẹlẹ rí ti Ẹgbẹ Bọọlu Zamfara, ọmọ ẹgbẹ igbimọ ti Confederation of African Footballizing (CAF), ati ọmọ ẹgbẹ igbimọ ti CAF .

Apejọ idibo kejidinlọgọrin ti ajọ agbábọ́ọlu Nàìjíríà ti yán an gẹgẹ bi ààrẹ ogójì 40th ti àjọ náà ati arọ́pò fún Amaju Pinnick .    

## Iṣẹ-ṣiṣe
Gusau ṣiṣẹ gẹgẹ bi alága ẹgbẹ agbábọ́ọlu nipinlẹ Zamfara o si ti ṣiṣẹ gẹgẹ bi ọmọ ẹgbẹ CAF ti Igbimọ Organizing Committee fún ìdíje Àwọn orílẹ-èdè Afirika.  

Ni ọgbọ̀njọ́ Oṣu Kẹsan, ọdún 2022, Gusau ni a yán gẹgẹbi ààrẹ Ẹgbẹ agbábọ́ọlu afẹsẹgba Nàìjíríà lakoko Àpéjọ Gbogboògbò Ọdọọdun ẹlẹ́ẹ́kejìdínlọ́gọ́rin NFF ti o wáyé ni Ìlú Benin, Ipinlẹ̀ Edo .   

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1964
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Shina Matsudo

ti wọ́n bí i ní October 27,odun 1973) jẹ́ ayẹ̀wẹ(swimmer) freestyle obìnrin tó ti fẹ̀yìn tì láti Japan, ẹni tó ṣojú orílẹ̀-èdè rẹ̀ níbi Ìdíje Òlímpíkì ti 1992. Àbájáde rẹ̀ tó dára jù lọ nínú ìbẹ̀rẹ̀ méjì ní Barcelona ni ipò kẹwàá (3:49.91) nínú ìdíje 4×100 mita Freestyle Relay àwọn obìnrin, pẹ̀lú Ayako Nakano, Yoko Koikawa àti Suzu Chiba.

## Àwọn ìtọ́kasí
* Àwọn ìtọ́kasí nípa eré ìdárayá
Umaru Dikko

**Umaru Abdulrahman Dikko** (ọjọ kọkànlélọ́gbọ̀n oṣù kejìlá ọdún 1936 – ọjọ kínní oṣù keje ọdún 2014) jẹ oloselu ara Naijiria . O jẹ olùdámọ̀ràn fún Ààrẹ Shehu Shagari o si jẹ́ minisita fún irinna láti ọdún 1979 si 1983. 

## Ìbẹrẹ Ìgbésí ayé
Dikko ni a bi ni Wamba,  abúlé kékeré kán nítòsí Zaria ni ìpínlẹ̀ Kaduna ni àríwá Nàìjíríà. O lo àwọn ọdún ilé-ìwé ibẹrẹ rẹ ni Zaria ṣáájú gbígbà ìwé ẹ̀rí ìyẹ̀wù àkọ́kọ́ ti Imọ-jinlẹ lati Ile-ẹkọ giga ti Ilu Lọndọnu. Kí ó tó wọ̀ inú òṣèlú Nàìjíríà, ó ṣiṣẹ́ fún ilé iṣẹ́ BBC Hausa, díẹ̀díẹ̀ ló sì di ọ̀kan lára àwọn olókìkí ní àríwá. 

## Iṣẹ ṣíṣe nínú òṣèlú
Ó bẹ̀rẹ̀ sí kópa nínú ìṣàkóso orílẹ̀-èdè náà lọ́dún 1967, nígbà tí wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí kọmíṣọ́nà ní ìpínlẹ̀ Àáríwá orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ( ìpínlẹ̀ Kaduna báyìí). Ó tún jẹ́ akọ̀wé ìgbìmọ̀ kan tí Ọ̀gágun Hassan Katsina gbé kalẹ̀ láti so àwọn *ará Àríwá* ṣọ̀kan lẹ́yìn ìṣèjọba ní ọdún 1966.  Ní ọdún 1979, ó jẹ́ ọ̀gágun ìpolongo Shagari fún ìpolongo Ààrẹ ti National Party of Nigeria . Lakokò ìṣèjọba Orilẹ-ede Keji ti Nàìjíríà o kó àwọn ipa pàtàkì bi mínísítà ìrìn-àjò àti olórí agbára iṣẹ-aarẹ lóri irẹsi. &#x5B; **' &#x5D;</sup>

Ifipagbàjọba ológun kan ni ọjọ kọkànlélọ́gbọ̀n Oṣu kejila ọdún 1983 ti fòpin sí ijọba Shagari. Dikko salọ si ìgbèkùn ni [[Lọndọnu|Ilu Lọndọnu]] pẹlú àwọn mínísítà díẹ míìràn àti àwọn oṣiṣẹ ẹgbẹ́ ti National Party of Nigeria. Ìjọba ológun tuntun fẹsun kan an fún ìwà ìbàjẹ́ nlá nígbà ti o wà ni ọfiisi, ni pàtàkì ti jija mílíọ̀nù dọla lati owó ti èpo orílẹ-èdè náà. 

Ni ọjọ kàrún Oṣu Keje, ọdún 1984, o kó ipa ààrin-gbùngbùn nínú ọran Dikko bi o ti rii ni ẹni tí ì ti yóò ni inu apoti kan ni Papa ọkọ ofurufu Stansted ti wọn sọ pé  o jẹ ẹrù ìjọba, ẹni ti o han gedegbe gẹgẹbi ìjínigbé ti ijọba kan.  A gba ọlọpa láàyè láti wá àpótí náà nítorí àwọn ọmọ <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; &#x5D; **' Nàìjíríà ti gbàgbé láti samisi gẹgẹbi ẹrù ìjọba tabi pari awọn iwe ti o yẹ. Èkó ni o yẹ kí àpótí náà dé sí .  

O jẹ olori ẹgbẹ Solidarity Group of Nigeria (SGN) ti o darapọ mọ United Nigeria Congress Party lakokò ìjọba Sani Abacha . Ní Orílẹ̀-èdè Olómìnira ẹlẹẹkẹrin ó dá ẹgbẹ́ òṣèlú United Democratic Party (UDP) sílẹ̀, wọ́n yàn án láti jẹ́ olórí ìgbìmọ̀ ìbáwí ti ẹgbẹ òṣèlú PDP ní ọdún 2013. 

O ku ni Ilu Lọndọnu ni ọdun 2014, ẹni ọdun mẹ́tàdínlọ́gọ́rin (77).  

## Awọn ìtọ́kasí

## Awọn ọ̀rọ̀

* JO THOMAS, " BRITISH WA MERIN SISI NINU JIJI NIGERIAN ", The New York Times, 12 Keje 1984
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2014
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1936
Eddie Holman

**Eddie Lee Holman** (ojoibi June 3, 1946) je olorin ati akorin ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1946
Ẹ̀ka:Àwọn akọrin ará Amẹ́ríkà
Shina Rambo

**Oluwasina Oluwagbemiga** (ti oruko re ni kikun je **Olusegun Adeshina Adisa Kuye**, ti won bi ni 1958),  tí wọn mó ṣí **as Shina Rambo** Ò jẹ́ ọ̀daràn àti ajigunjale tó gbajúmọ̀, ẹni tí ó ń ṣe ìwà búburú ní Gúúsù-Ìwọ̀-Oòrùn Nàìjíríà ní.

## Ìgbà aye re
Orukọ Shina Rambo ni Olusegun Adeshina Adisa Kuye, wọn bí i ní nǹkan bí ọdún 1958 ní Abẹ́òkúta, ìpínlẹ̀ Ògùn, ní gúúsù-ìwọ̀-oòrùn Nàìjíríà. Wọ́n sọ pé ó dàgbà sí ìlú Benin City. Kuye kò lọ sí ilé-ìwé gidi kankan. 

## Ìwà ọdaran
Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1990, Shina Rambo di gbajúmọ̀ nínú ole jija, pàápàá ní Ìpínlẹ̀ Èkó, Ìpínlẹ̀ Ògùn, àti àwọn apá mìíràn ní Gúúsù-Ìwọ̀-Oòrùn Nàìjíríà. Àwọn iṣẹ́ rẹ̀ da lórí dida ààlà orílẹ̀-èdè kọjá, ó sábà máa ń kó àwọn ọkọ̀ tí wọ́n jí lọ láti Èkó sí Cotonou tàbí Bénin. Ó tún jẹ́ ẹni tí wọ́n mọ̀ fún lílo àwọn arẹwà obìnrin láti tàn àwọn tí ó fẹ́ ṣe jàmbá fún.  Ò jẹ́ aláwọ̀ àti oníṣẹ̀gun ìbílẹ̀ tó sì gbagbọ́ nínú àwọn ìlànà àti ìrúbọ ènìyàn. Díẹ̀ nínú àwọn ọlọ́pàá sì bèèrè bí ó bá wà ní tòótọ́, wọ́n kà á sí àlàyé àròsọ lásán.

## Igbesi ayé lẹ́yìn ìgbésí ayé ọ̀daràn
Kuye di olùṣọ́ àgùntàn lẹ́yìn tí wọ́n tú u sílẹ̀ láti ọgbà ẹ̀wọ̀n lásìkò ìjọba Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́, lẹ́yìn náà ló sì ń wàásù ìhìnrere.  Níbí ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò ní ọdún 2020, ó fi orúkọ tuntun rẹ̀ hàn gẹ́gẹ́ bíi Oluwasina Oluwagbemiga, ó sì jẹ́wọ́ pé òun ni ọ̀daràn kan náà tó ti dẹ́rù ba ìpínlẹ̀ Èkó àti Ògùn tẹ́lẹ̀.

## Àwọn ìtọ́kasí
Aboubakar Abdel Rahmane

**Aboubakar Abdel Rahmane** (o ku ni ọdún 1979) jẹ jagunjagun ti Chad kan ti o ṣiṣẹ lakoko ogun abẹle . Ìgbésí ayé ibẹrẹ rẹ kó ni iwe-akọ́lẹ̀, ati pe ọjọ ibi rẹ jẹ aimọ. Kanembu Musulumi ologbele-ìmọ, o jẹ akọkọ ti Goukouni Oueddei 's People's Armed Forces (FAP). Ọmọ ẹgbẹ ti FAP's Comité Militaire Interarmées Provisoire (CMIAP), wọn lé kúrò ni ọdún 1977 lati ile-iṣẹ nítorí pé o fi ẹ̀hónú han to fi lòdì sí aibikita ti agbègbè rẹ, Kanem . Aboubakar ṣe àgbékalẹ̀ Ẹgbẹ-ogun Òmìnira Kẹta ti FROLINAT, lẹhinna ti a pe ni Popular Movement for the Liberation of Chad (MPLT) ni Oṣu Kini ọdún 1978. O jẹ ọmọ-ogun kékeré kan ti o jẹ pupọ julọ ti Kanembu ati ti nṣiṣe lọwọ ni ayika Lake Chad . O tètè di aṣoju Naijiria ni orílẹ-èdè náà, ati pe fun Aboubakar yii gẹgẹbi olori MPLT o jẹ ọkan ninu awọn olori mẹrin ti Chad ti a pe ni àpéjọ àlàfíà Kano ni Nàìjíríà ni Oṣu Kẹta ọdún 1979. Aboubakar kó ipa pàtàkì níbi, ti o jẹ olórí nìkan ni Chad lati ṣe agbéró yiyọ kúrò ti àwọn ọmọ-ogun Faranse lati Chad, abala pàtàkì ti Kano Accord ti o tẹle, gẹ́gẹ́bí o ti kéde "Itumọ ti Áfíríkà ti Nàìjíríà". Ijọba kan ti iṣọkan orílẹ-èdè ni a ṣẹda, ati Aboubakar di Mínísítà inu ilohunsoke. Oṣu kan nigbamii, nipasẹ ìrànlọ́wọ́ Nàìjíríà o pàápàá gba alabaṣepọ rẹ, Lol Mahamat Choua, lati jẹ Ààrẹ ti Ijọba Iyipada ti Isokan Orilẹ-ede (GUNT). Ni àkókò diẹ lẹhin èyí Aboubakar ku, ati pe pataki MPLT ti dinku, tun nipasẹ Adehun Lagos tuntun.

## Awọn itọkasi

* 
* 
* ''Chad: A Country Study''
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1979
Yakir Shina

**Yakir Shina** ti won bi ní ọjọ́ kẹẹ̀ẹdọgbọ̀n oṣù kẹ̀sán ọdún 1985. Ó jẹ́ agbabọọlu ọmọ orílẹ̀-èdè Israel tí ó nṣeré fún Hapoel Marmorek. Wọ́n ti yá a lọ sí Hapoel Ramat Gan, Hapoel Acre, Maccabi Ahi Nazareth, ó sì ti gba boolu fún Beitar Tel Aviv Ramla, Hapoel Bnei Lod, àti Hapoel Ra'anana Ó jẹ́ olùgbèjà. 

Yakir bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ agbabọọlu rẹ̀ pẹ̀lú Maccabi Tel Aviv. Ó lọ sí Maccabi Ahi Nazareth ní ọdún 2008. Láàárín àkókò bọ́ọ̀lù 2008 sí 2009, Maccabi Ahi Nazareth gba boolu ní Liga Leumit wọ́n sì tesiwaju sí Ligat Ha'al. Àwọn olólùfẹ́ ẹgbẹ́ náà gbìyànjú pé kí ó dúró sí ẹgbẹ́ náà fún osupa kan sí i. Nínú ere boolu akoko ti won gba ní Àkókò bọ́ọ̀lù 2009/2010, ó gbá àmì ẹyẹ góòlù kan tí ó fi hàn pé ó jẹ́ agbábọ́ọ̀lù tó ní ẹ̀bùn bọ́ọ̀lù gbígbà    . Lẹ́yìn ere boolu náà, àwọn amúṣe láti Alemannia Aachen nífẹ̀ẹ́ sí bí ó ṣe gba boolu re pẹ̀lú ìyára. Láìròtẹ́lẹ̀, nínú ere boolu kejì ti won gba lòdì sí Bnei Yehuda Tel Aviv F.C., ó fara pa ní ìṣẹ́jú kẹrinlélógójì (40), ó sì pàdánù ìyókù àsìkò náà.

## Àwọn Ámí-éyé
Liga Leumit
** Olúborí (1):** 2016-17

## Àwọn ìtọ́kasí
Bertrand Gbongou Liango

**Bertrand Gbongou Liango** (ọjọ-ibi ọjọ kejì oṣù kẹrin ọdún, 1982) jẹ eléré taekwondo ti Central African .

Ó jẹ́ akọnimọ̀wé nílẹ̀ Áfíríkà ní ọdún 2003 ó sì díje nínú kíláàsì 68 kg ọkùnrin ní Olimpiiki Igba ooru ọdún 2004 . Botilẹ̀jẹ́wipé, wọn nán Liango dákú lakoko ìjà yika akọkọ rẹ si Tuncay Caliskan ti Austria . Lẹ́yìn ìmúpadàbọ̀ ẹnu-si-ẹnu, wọ́n gbé e lọ sí ilé ìwòsàn, wọ́n sì ṣe àyẹ̀wò rẹ̀ pẹ̀lú ìpayà. O tin jẹ́ asíwájú pẹlú àmì ayò 4-1.

## Ita ìjápọ

* Bertrand Gbongou Liango at TaekwondoData.com
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1982
Kaltoum Bouaasayriya

**Kaltoum Bouaasayriya** (ti a bi ní ọjọ kẹtàlélógún oṣù kẹjọ ọdún 1982 ni Assa-Zag Province ) jẹ eléré ìdárayá Ilu Morocco kan.  O díje nínú àwọn mita 3000 steeplechase ni Olimpiiki Igba ooru 2012, pẹlú ipò ẹlẹ́ékẹrìndínlógójì (36th) ní akoko 9:58.77. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1982
Alistair Gray

**Alistair John Alec Gray** (ti a bi ní ọjọ kẹjọ oṣù Keje ọdún 1982, ni Johannesburg ) jẹ olùgbá kíríkẹ́tì -kilasi akọkọ ti South Africa fun Cape Cobras . O jẹ olùbẹ̀rẹ̀ eré pẹlú ọwọ ọtún bákannáà bí ẹní apa ọtún pẹlú ẹsẹ alayipo ọpọn. O ṣe iṣafihan kilasi akọkọ rẹ ni ọdún 2004 – 05 ati pe o ti sá awọn eré 1849 pẹlu àsìkò 35.55.

## Awọn itọkasi

* Alistair Gray at ESPNcricinfo
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1982
Takele Nigate

**Takele Nigate** (ti a bi ní ọjọ kejì Oṣu Kẹwa Ọdún 1999)  jẹ eléré ìdárayá ati pápá ara Etiopia kan ti o ṣe amọja ni awọn mita 3000 steeplechase . Ni ọdun 2019, o dije ninu awọn mita 3000 steeplechase awọn ọkunrin ni Idije Awọn ere-idaraya Agbaye tí ọdún 2019 ti o wáyé ni Doha, Qatar.  Ko yege láti díje ní ìpele ìparí. 

Ni ọdún 2017, o jáwé olúborí ninu 3000 mita steeplechase awọn ọkunrin ni 2017 African U20 Championships in Athletics ti o waye ni Tlemcen, Algeria.

Ni ọdún 2018, o jáwé olúborí ninu awọn mita 3000 steeplechase awọn ọkunrin ni 2018 IAAF World U20 Championships ti o waye ni Tampere, Finland.

Ni ọdun 2019, o ṣe aṣoju Etiopia ni Awọn ere Afirika 2019 ti o waye ni Rabat, Morocco.  O dije ni 3000 mita steeplechase ti awọn ọkunrin o si pari ni ipo kẹrin (4th). 

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

* Takele Nigate at World Athletics 

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1999
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Abdellah Rezzoug

**Abdellah Rezzoug** tabi **Abdella Zarok** jẹ òṣèré fíìmù ará ìlú Libyan.  Ni ibẹrẹ àwọn ọdún 1970s o ṣe fiimu akọkọ ẹya Libyan, When *Fate Hardens* . 

## Awọn fiimu

* *When Fate Hardens* / *Kadara Jẹ Lile* (Indama Yaqsu al-Zaman), 1973. 
* *Symphony of Rain* (Ma'azufatu al-matar), 1991. 

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

* A. Zarrouk at IMDb
Ruth Usoro

**Ruth Usoro** (ọjọ-ibi ọjọ kẹjọ oṣù kẹwàá ọdún 1997) jẹ eléré-ìjẹ ọmọ orílẹ-èdè Nàìjíríà ti o díje ni fifo gigun ati ìfò mẹ́ta . 

## Iṣẹ-ṣiṣe
Gẹgẹbi ọmọ ile-iwe ni Ile-ẹkọ giga Texas Tech, ni ọjọ kẹrìndinlọgbọ̀n Oṣu Keji ọdun 2021, Usoro fo 6.82m ni gígùn lati yege fún ìdádúró Awọn ere Olimpiiki ọdún 2020 ni Tokyo. O jẹ fífò Kejì ti o dara julọ ni àgbáyé fún àkókò náà o sì tún jẹ fífò ẹlẹkẹta ti o dara julọ lori atokọ gbogbo-fífò Naijiria lẹgbẹẹ Ese Brume . 

Ni ọjọ kejìlá Oṣu kẹfa ọdun 2021, o fo 14.19m lati ṣẹgun ìfò mẹtẹta ni 2021 NCAA Division I Outdoor Track and Field Championships ni Hayward Field, Eugene, Oregon . O tun gba akọle inu ile NCAA ni 2021 . Fífò mẹtẹta ti o dara jùlọ ti ará ẹni ti 14.50 ni Texas pade ìyege fún ìdádúró 2020 Tokyo Olimpiiki ni ìfo mẹtẹta ati gbe e si oke ọ̀kan nínú àwọn mẹwa ni àgbáyé fún ọdún náà.  Pẹlú wíwá si Tokyo lati díje ni Àwọn ere Olimpiiki, Usoro ni a yọ kúrò nígbàtí orukọ rẹ wa nínú atokọ ti àwọn eléré ìdárayá mẹwa lati orílẹ-èdè rẹ ti ko ni ẹtọ lati kópa nítorí àìsí ìbámu pẹlú àwọn ìbéèrè ìdánwò oògùn ti ko ni ìdíje ni ìparí si Àwọn ere. Ninu ọrọ kan Ẹgbẹ Aṣere-ije ti Nigeria (AFN) gbá ojúṣe fun àwọn ikuna àti fun ài fi si ààyè “awọn ìgbésẹ ti o yẹ lati ni ìbámu pẹlú òfin ẹlẹ́ẹ̀kẹdógún ti àwọn òfin anti-doping ti Àwọn eléré ìdárayá àgbáyé”. 

Usoro kópa nínú 2023 World Elere Championships gígùn ìfò ni Budapest . 

Ni Oṣu Kẹta ọdún 2024, o gba góòlù ni fifò mẹtẹta ni Awọn ere Afirika 2023 ni Accra .  O dije nínú fífò gígùn ni Olimpiiki Paris 2024, níbití o ti gbé idamẹwa lapapọ.  

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

* Texas Tech Red akọnilogun bio
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1997
George Tetteh Odonkor

**George Tetteh Odonkor** (ti a bi ní ọjọ kẹrìndinlọgbọ̀n oṣù kàrún ọdún 1935) jẹ onimọ-ọrọ-aje, olukọni ati olóṣèlú ti Orílẹ-èdè Ghana. O jẹ ọmọ ẹgbẹ ile ìgbimọ aṣòfin akọkọ ti Orílẹ-èdè Ghana keji, o ṣoju agbegbe Yilo-Osudoku labẹ àwọn ọmọ ẹgbẹ ti National Alliance of Liberals . 

## Ìbẹrẹ Ìgbésí ayé ati ẹkọ
A bi Odonkor ni ọjọ kẹrìndinlọgbọ̀n oṣu kàrún ọdún 1935 ni Ìlà-orùn Ẹkún ti Ghana. O jẹ ọmọ ile-ẹkọ gíga ti Wimbledon Technical College ni Ilu Lọndọnu èyítí o lọ ni àwọn ìbẹ̀rẹ̀ ọjọ rẹ. O tun lọ si kọ́lẹ́jì lu Lọndọnu nibi ti o ti gba oye Bachelor of Science ni eto-ọrọ aje lati tẹsiwaju ile-ẹkọ ẹkọ rẹ. O tun jẹ ọmọ ilé-ìwé gíga ti Ile-ẹkọ giga ti Ilu Lọndọnu ati Ile-ẹkọ giga ti Kika níbití o ti gba Iwe-ẹkọ gíga Post-Graduate rẹ ati iyẹwu Master of Science ni eto-ọrọ ọgbin ni lẹsẹsẹ.

## Iṣẹ ṣíṣe nínú òṣèlú
Odonkor díje nínú ìdìbò ile-igbimọ asofin Ghana ni ọdun 1969 labẹ awọn ọmọ ẹgbẹ ti National Alliance of Liberals lati ṣoju agbegbe Yilo-Osudoku ni Ile-igbimọ akọkọ ti Olominira keji ti Ghana. Wọ́n bura fún un gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ Ìgbìmọ̀ Aṣòfin ní ọjọ́ kìíní oṣù kẹwàá ọdún 1969 lẹ́yìn tó jáde gẹ́gẹ́ bí olùborí nínú ìdìbò tó ṣáájú. Akoko rẹ pari o si fi ọfiisi silẹ ni ọjọ kẹtàlá Oṣu Kini ọdun 1972 lẹhin ti Ile-igbimọ tuka. 

## Ìgbésí ayé ara ẹni
O jẹ Kristiani Methodist.

## Wo tun

* Atokọ awọn ọmọ ile-igbimọ aṣofin ti a yan ninu Awọn idibo ile-igbimọ asofin orilẹede Ghana 1969

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1935
Francis Kwadwo Gyefour

**Francis Kwadwo Gyefour** (ọjọ-ibi ọjọ kẹtàdinlogun oṣù kẹta ọdún 1945) jẹ olóṣèlú ará Ghana. O ṣiṣẹ fun agbègbè Krachi gẹgẹbi ọmọ ile ìgbìmọ̀ aṣòfin ni agbegbe Volta ti Ghana.  

## Òṣèlú
Wọn dìgbò fún Gyefour ni àkọkọ lákókò idibo ilé-ìgbìmọ̀ Ghana ti ọdún 1992 labẹ ẹgbẹ òṣèlú National Democratic Congress gẹgẹbi ọmọ ẹgbẹ ti ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin akọkọ ti olómìnira kẹrin. Sampson Kwadwo Apraku gba ijoko lọwọ rẹ ni idibo gbogboògbò Ghana ni ọdun 1996 pẹlu awọn ibo 31,055 èyítí o jẹ aṣojú 44.10% ti ipin nípasẹ bíborí Jilimah Patrick Charity ti ẹgbẹ òṣèlú Convention People's Party (CPP) ti o gba ibo 7,922 èyítí o jẹ aṣoju 11.20% ti ipin; Francis Gyefour ẹni tí o dá dúrò ti o gba awọn idibo 7,896 eyiti o jẹ aṣoju 11.20% ti ipin; Isaac K.Bruce-Mensah Phoyon olómìnira kan ti o gba àwọn ìdìbò 1,513 eyiti o jẹ aṣoju 2.10% ti ipin ati John Ajet-Nasam ti Ẹgbẹ Patriotic Tuntun (NPP) ti kò rí ìbò rárá.    

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1945
Kwabena Kwakye Anti

**Kwabena Kwakye Anti** jẹ olukọni ati olóṣèlú ará Ghana kan. O jẹ mínísítà ti ìpínlẹ̀ ni Orilẹ-ede keji ti Ghana . 

## Ìbẹrẹ Ìgbésí ayé ati ẹkọ
A bi Kwabena ni ọjọ kẹtàlélógún Oṣu kọkànlá ọdún 1923 ni Akim Awisa nítòsí Akim Oda ni Agbegbe Ila-oorun . O ku ni ọjọ kẹrìnlá Oṣu Keji, Ọdun 2024.

Awọn ọdun ikẹkọ rẹ tete bẹrẹ ni Awisa Presbyterian School ati Saltpond English Church Mission School nibi ti o ti pari ni ọdún 1937. O si lọ ilé-ìwé gíga rẹ ni Mfantsipim School láti ọdún 1939 si 1943 ati Achimota School lati ọdún 1945 si 1946. Ni ọdún 1950 o fi orúkọ sílẹ ni University of Leeds o sì parí ní ọdún 1954 pẹlu oye  nínú ètò ìṣòwò. Ni ọdun 1959, o forukọsilẹ ni Ile-ẹkọ giga ti Colorado ti o parí pẹlu oyè iyẹwu kejì nínú iṣakoso iṣowo ni ọdún 1960. 

## Iṣẹ-ṣiṣe
O kọ́ àwọn ọmọ ní Kumasi University of Science and Technology láàrin ọdún 1954 ati 1959. Lori ipadabọ rẹ o ṣiṣẹ ni Secretariat Development o si dide si ipo ti Chief Industrial Promotions Officer.   

## Òṣèlú
Ni Orílẹ-èdè Olómìnira Keji ti Ghana, lati ọdun 1969 si 1972 o jẹ ọmọ ẹgbẹ aṣòfin fun Birim-Anafo. O jẹ minisita fun ijọba ibilẹ lati ọdún 1969 titi di ọdún 1971.     

## Ìgbésí ayé ara ẹni
O ni ìyàwó pẹlu ọmọ mẹrin. 

## Wo tun

* Busia ijoba
* Minisita fun Ijọba Agbegbe (Ghana)
* Obituary ati okú

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1923
Tunji Akinola

**Ọlátúnji Olúwa ṣeun Akinolá** (tí wọ́n bí ní ọjọ́kọkànlèlógún  oṣù kọkànlá ọdún ẹgbàawâdínméjì jẹ́ agbábọ́ọ̀lù fún ikọ̀ ẹgbẹ́ AGBÁBỌ́Ọ̀LÙ Working F.C. lórílẹ̀-èdè Gẹ̀ẹ́sì.

## Iṣẹ́
### Ikọ̀ agbábọ́ọ̀lù West Ham United
Akinolá kọ́kọ́ gbá bọ́ọ̀lù fún ikọ̀ọ firs Brimsdown Rovers ní apá àríwá London nígbà tó wà lọ́mọ ọdún méje sí mejọ̀, kí ó tó darapọ̀ mọ́ West Ham United lọ́mọdún mẹ́sàn-án.

Nígbà tí Akinolá tó ọmọọdún mẹ́ẹ̀dógún, wọ́n fún un ní ìgbéga láti darapọ̀ mọ́ abala ikọ̀ náà tí ọjọ́-orí wọn kò ju ọdún méjìdínlógún lọ. Ó ṣojú ikọ̀ West Ham Under 23 fún ìgbà àádọ́ta, kí ó tó gbá bọ́ọ̀lù àkọ́kọ́ pẹ̀lú ikọ̀ àgbà West Ham lásìkò ìgbáradì fún EFL lọ́dún 2020 nígbà tí wọ́n borì ikọ̀ ẹgbẹ́ **Wycombe Wanderers** lóṣù Kejọ ọduń, 2020. Ó gbá bọ́ọ̀lù tako ẹgbẹ́ **Colchester Colchester United** ní EFL Trophy lóṣù Kẹsàn-án lọ́dún 2020. Ó kúrò lẹ́gbẹ́ West Ham lọ́jọ́ kẹrin oṣù kẹfà ọdún 2021.

### Ikọ̀ Ẹgbẹ́ Leyton Orient
Akinolá fọwọ́ síwèé àdéhùn àyálò agbábọ́ọ̀lù láti ikọ̀ ẹgbẹ́ West Ham sí ikọ̀ Leyton Orient lóṣù kẹwàá ọdún 2020. Ó gbá bọ́ọ̀lù àkọ́kọ́ rẹ̀ kojú ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù Barrow ní ọjọ́ kẹwàá oṣù ọ̀wàrà ọdún 2020.

### Ikọ̀ Ẹgbẹ́ Partick Thistle
Akinolá fọwọ́ sí ìwé àdéhùn ọdún kan pẹ̀lú ikọ̀ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù Patrick Thistle ti abala Scottish Championship lóṣù kẹjọ ọdún 2021  Akinola gbá bọ́ọ̀lù àkọ́kọ́ rẹ́ s'áwọn gẹgẹ bíi àgbà ọ̀jẹ̀ nígbàtí ikọ̀ rẹ̀ ń kojú ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù Stanraer tí ó sì jẹ wípé òún ni ó ṣíde níbití wọ́n ti gbo ewúro s'ójú àwọn alátakò wọn pẹ̀lú àmì ayò méjì si òdo ni Scottish Challenge Cup.

Akinola tọwọ́ bọ ìwé àdéhùn ọdún kan síi pẹ̀lú ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù Thistle ní oṣù Ṣẹ́ẹ́rẹ́ ní ọdún 2022 láti fẹ iṣẹ́ rẹ̀ lójú síi.  Akinọlá fi ikọ̀ yí sílẹ̀ ní ọjọ́ karùndínlọ́gbọ̀n oṣú ṣẹ́ẹ́rẹ́ ní ọdún, 2023.

### Woking
Ní oṣù keje ní ọdún 2023, lẹ́yìn àṣeyọrí níbi ìgbáradí àti ìdárawò, Akinola dara pọ̀ mọ́ ikọ̀ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù ti Woking.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Alakada Reloaded

***Alakada Reloaded*** jẹ́ fíìmù apanilẹ́rin Nàìjíríà ọdún 2017 láti ọwọ́ òṣèré orilẹ èdè Nàìjíríà Toyin Abraham .  Fíìmù náà jẹ́ ipin-kẹta ti Alakada franchise, ti *Alakada* ati *Alakada apá kejì* ṣaju. Wọn gbé jáde sí tiátà ní ọjọ kẹrìndinlọgbọ̀n oṣù kàrún ọdún 2017 o sì kó àwọn ìràwọ̀ òṣèré sínú bíiToyin Abraham, Bolaji Amusan, Gabriel Afolayan, Kemi Lala Akindoju, àti ìfarahàn ránpẹ́ Odunlade Adekola bí ara rẹ̀. 

Fíìmù náà ni tọ́pa ìtàn Yetunde, ọmọbìnrin ọdọ kan, ti o wá láti ìdílè aláìní, tí o káṣà láti máa parọ́ fún àwọn ènìyàn nípa ipò ìṣúná rẹ̀. Nínú fíìmù yíì, ó ríi ara rẹ̀ tí o n díje nínú ìfihàn otitọ, pupọ bii *Big Brother Naija*, àti àwọn ìsesí èké rẹ̀ ti n nira síi láti dúró láàrin àwọn ẹlẹgbẹ rẹ̀, díẹ nínú àwọn ti wọn jẹ olóòótọ àti àwọn ìyókù ti o tun jẹ opurọ atúnrọ́tà bíi tirẹ̀.

*Alakada Reloaded* jẹ àṣeyọrí ìṣòwò ni awọn sinima Nàìjíríà nígbàtí wọn tú sílẹ̀ ati pe o wà nínú atokọ ti àwọn fíìmù Nàìjíríà ti o ga jùlọ, pẹlú owó ti ile ti o tó aadọrin mílíọ̀nù náírà (70 million naira).  

## Àwọn ìtọ́kasí
Premium Times

***Premium Times*** jẹ́ ìwé ìròyìn orí Íńténetì tí àwọn ọmọ Nàìjíríà ṣe tí ó wà ní ìlú Àbújá, olú-ìlú Nàìjíríà. Wọ́n ṣe ìdásílẹ̀ ìwé ìròyìn náà ní ọdún 2011.  Ìròyìn ayélujára máa ń gbìyànjú láti tú àwọn ọ̀rọ̀ tó pamọ́ sí ìta, ní pàtàkì àwọn tí àwọn èèyàn tó wà nípò àṣẹ kò fẹ́ kí ó jáde.

## ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pelu ''Business Day'' newspaper
Ní oṣù kẹsàn-án, ọdún 2023, ìwé ìròyìn orí Íńténetì, Premium Times kéde pé wọ́n ti ṣe ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú Ìwé Ìròyìn Business Day. Wọ́n darapọ̀ mọ́ra láti mú ìròyìn tó dára sí i wá fún àwọn ènìyàn. Ìfọwọ́sowọ́pọ̀ yìí wá pẹ̀lú èrò láti gbé iṣẹ́ oníròyìn ga ní Nàìjíríà.

## Àwọn Ìdánimó

* Ti a yan fún àmì-ẹ̀yẹ “Website/búlọ́ọ̀gì ọdún” ní ibi Àmì-Ẹ̀yẹ Àwọn Olùgbóhùnsáfẹ́fẹ́ Nàìjíríà ni 2013

* Ẹ̀bùn Pulitzer fún ipa ti wọ́n kó nínú àwùjọ àwọn oníròyìn káríayé tí wọ́n ṣe ìwádìí lórí Panama Papers, tí ó fi àwọn ìwà ìbàjẹ́ àti àwọn ibi ìpamọ́-owó àṣírí hàn tí àwọn ènìyàn pàtàkì kan lò (2017). . 

* Àmì-ẹ̀yẹ Global Shining Light Award fún iṣẹ́ ìwádìí lórí pípa àwọn ènìyàn láìṣe òfin ní gúúsù-ìlà-oòrùn Nàìjíríà àti bí wọ́n ṣe ṣètò ìpakúpa àwọn tó ń tìlẹyìn fún Biafra ní ìlú Onitsha (2017). 

* Ìdánilólá pẹ̀lu àmì-ẹ̀ye àti ìyìn láti ọ̀dọ̀ Gómìnà Ìpínlẹ̀ Èkó fún ìròyìn tó jẹ́ mọ́ akọ àti abo (2023). 

## Àwon Ítokási
Usman Nagogo

Alhaji Sir **Usman Nagogo dan Muhammadu Dikko** KBE CMG  (ọdún 1905 &#x2013; ọjọ kéjìdínlógún oṣù kẹta ọdún 1981) jẹ Emir ti Katsina  ( *Sarkin Katsina* ) lati ọjọ kọkàndínlógún oṣù kàrún 1944, titi o fi ku. Fulani kan láti ìdílè Sullubawa, o rọpo baba rẹ, Muhammadu Dikko, gẹgẹ bi Emir, ọmọ rẹ, Muhammadu Kabir Usman si rọpo rẹ.

## Ẹkọ
Nagogo bẹ̀rẹ̀ ẹkọ rẹ labẹ ọmowé Islam Attahiru, ẹni to kọ́ Emir ọjọ iwájú ati àbúrò rẹ ni Gambarawa Quarters Katsina. O bẹrẹ ẹkọ alakọbẹrẹ ní ọdún 1921 ni Katsina Provincial School,  ṣugbọn abẹwo baba rẹ si England ni idalọwọduro rẹ, nibiti awọn méjèèjì ti pàdé Ọba George V ti United Kingdom .  O parí ilé-ìwé agbègbè ni ọdún 1923, lẹhinna o kọ ẹkọ nibẹ fun oṣu mẹfa. 
thumb|Usman bi omo

## Iṣẹ iṣelu ati jíjẹ ọba Emir
Nagogo ni a yan si ipo ti Alakoso ọlọpa Ìlú àbínibí ni ọdún 1929; lakoko àkọkọ rẹ o fẹ ẹka ọlọpa nipasẹ kikọ àwọn ilé tuntun ati ìgbanisísẹ́ àwọn oṣiṣẹ diẹ sii. Ní ọdún 1937, o di Olori Agbegbe ti Katsina Metropolis. 

Nagogo ni a fi sori ẹrọ gẹgẹbi Emir kẹwa ti Katsina nipasẹ Arthur Richards, Gomina ti Ariwa Naijiria, ni ọjọ kọkàndínlógún Oṣù Kàrún, ọdún 1944, botilẹjẹpe o bọ́ si orí ipò bàbá rẹ ti o ku ni Oṣu Kẹta. Ni ọdun kanna, o ṣabẹwo si England, Egipti, India, ati Burma ; ni Burma, o pade pẹlu awọn ọmọ Naijiria ni Royal West African Frontier Force  (ija fun United Kingdom gẹgẹbi apakan ti Chindits ).

Ní ọjọ kejìlá oṣù kínní ọdún, 1946, Ọba George Kẹfà ti United Kingdom yàn án gẹ́gẹ́ bí òjíṣẹ́ ìjọba àpapọ̀ ti ilẹ̀ náà. O jẹ minisita agbègbè láìsí portfolio  láti ọdún 1952 titi di ìgbà ti ológun tí ọdún 1966,  ti ọkan ninu awọn ọmọ rẹ, Hassan Katsina kópa nínú rẹ. 

Alákoso Ìgbésí ayé ti Ẹgbẹ Polo Naijiria, Nagogo jẹ ọkan ninu awọn aṣáájú-ọnà ti polo onílè Naijiria;  bi tí ọdún 2002, ailera rẹ ti +7 ga julọ ti èyíkéyìí Áfíríkà.  Nígbà kan o jẹ́ alága ẹgbẹ ẹṣin Mùsùlùmí Jama'atu Nasril Islam (JNI). 

## Idile
Iya Nagogo ni Hassatu, lati Katsina. 
thumb|Nagogo gba awọn alejo ni aafin rẹ ni ọdun 1959
Ọkan ninu awọn ọmọ Nagogo, Muhammadu Kabir Usman (ti a bi ni oṣù kínní ọdún 1928), rọpo baba rẹ gẹgẹbi Emir lẹyìn iku Nagogo, o si jẹ Emir ni ọdun 2006; Kabir gba orukọ rẹ lati ọdọ Arab cleric Sherif Gudid, ọrẹ kan ti Nagogo.  Ọmọkunrin miiran, Hassan Katsina (ti a bi ni ọdun 1933), darapọ mọ Ẹgbẹ ọmọ ogun Naijiria, o dide si ipo Major General ati pe o jẹ Gomina ti Ariwa Naijiria lẹhin igbimọ 1966 Oṣu Kini . 

## Awọn ọlá
Nagogo ni a yán gẹgẹbi Alakoso ti aṣẹ ti Ijọba Gẹẹsi (CBE) ni Ọla Ọdun Tuntun 1948,  o si ṣe idoko-owo bi Alakoso Knight commander of the order(KBE) ni Ọla Ọdun Tuntun 1962 .  O jẹ ẹlẹgbẹ ti Aṣẹ ti St Michael ati St George (CMG) ni 1953 Coronation Honors . 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1981
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1905
Oluyemi Adeniji

Ambassador **Oluyemi Adeniji** Listen ⓘ (ọjọ kéjìlélógún oṣù keje ọdún 1934 &#x2013; ọjọ kẹtàdínlọ́gbọ̀n oṣù kọkànlá ọdún 2017 ní London )  jẹ ọmọ Naijiria aṣojú orílẹ-èdè àti olóṣèlú ti o jẹ aṣojú pàtàkì sí Akọwe gbogbogbò pẹlú àwọn United Nations Mission in Sierra Leone (UNAMSIL) láti ọjọ kọkàndínlógún oṣù Kọkànlá, ọdún 1999 si ọjọ kẹrindínlógún oṣù keje, ọdún 2003 Minisita ti Later of Nigeria lati July 2003 Minisita ti Later July 2003 ti Later of Nigeria. 2006, o tun padà jẹ mínísítà fún ọ̀rọ̀ abẹ́nú lati ọjọ kọkànlelógún oṣù kẹfà ọdún 2006 si oṣù kàrún ọdún 2007.

## Iṣẹ ṣíṣe diplomasi
Adeniji ni oyé ìyẹ̀wù kínní ninu Itan. Ó darapọ̀ mọ́ Iṣẹ́ Òjíṣẹ́ Àjèjì Nàìjíríà ní oṣù keje ọdún 1960. Ó sìn ní ilé iṣẹ́ ìjọba ilẹ̀ òkèèrè àti àwọn aṣojú ìjọba orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní Washington, DC, Freetown, Sierra Leone, àti Accra, Ghana. O fẹyìntì lẹ́nu iṣẹ ní ọdún 1991 lẹhin ti o ṣiṣẹ gẹgẹbi Oludari Gbogbogbò ti ile-iṣẹ ti àwọn ọrọ àjèjì. Fun ọdún márún o jẹ aṣojú orilẹ-ede Nàìjíríà si Faranse. 

Adeniji jẹ Aṣojú Akanse Akowe Agba ti United Nations fun Iṣẹ Àjọ Àgbáyé ni Central African Republic (MINURCA). Iṣẹ apinfunni náà ni ìdúró fún pípèsè ààbò ni Bangui ati fún ṣiṣakoṣo àwọn ìdìbò isofin ati àwọn ìdìbò ààrẹ ti o wáyé ni ọdún 1998 àti 1999.

Lẹ́yìn náà ni wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí Aṣojú Àkànṣe Akọ̀wé Àgbà Ìparapọ̀ Àwọn Orílẹ̀-Èdè fún Sierra Leone àti Olórí Aṣojú Ìparapọ̀ Àwọn Orílẹ̀-Èdè ní Sierra Leone (UNAMSIL). 

## Iṣẹ ṣíṣe nígbà míràn
Adeniji jẹ mínísítà fun ọrọ àjèjì ni Oṣu Keje ọdún 2003. 

Bẹ̀rẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ oṣù Kẹta ọdún 2008, Adeniji ṣe aṣáájú ìfọ̀rọ̀wérọ̀ ní Kẹ́ńyà tó ní í ṣe pẹ̀lú aawọ òṣèlú orílẹ̀-èdè yẹn, lẹ́yìn ìlọsílẹ̀ olórí oníṣòwò tẹ́lẹ̀, Kofi Annan .  Ni afikun, o ṣiṣẹ lori Ìgbìmọ̀ Àwọn ènìyàn olókìkí lòrì Ipa ti IAEA sí ọdún 2020 ati Ni ikọja, ti o jẹ alága nípasẹ Ernesto Zedillo, ẹnití ijabọ fún *Reinforcing the Global Nuclear Order for Peace and Prosperity* ti ṣe ìfilọ́lẹ̀ ni Oṣu Kàrún ọdún 2008.

Adeniji ku ni ọjọ kẹtàdínlọ́gbọ̀n oṣù Kọkànlá ọdún 2017 ni London, ní ẹni ọdún mẹ́tàlélọ́gọ́rin (83). 

## Awọn itọkasi

*  
* 
* 
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2017
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1934
Magaji Muhammed

**Magaji Muhammed** (tí a bí ní ọjọ́ kọkànlélọ́gbọ̀n oṣù kejìlá ọdún 1940 – oṣù kẹrin ọdún 2017   ) ló jẹ olórí ilé iṣẹ́ ìjọba àpapọ̀ ti orílẹ-èdè Naijiria títí di oṣù kẹfà ọdún 2006, nígbà ti o fipò silẹ̀ láti lépa èròngbà Gómìnà, Oluyemi Adeniji lo si tẹ̀lé e. O tun jẹ Mínísítà tẹ́lẹ̀ rí fún Àwọn ile-iṣẹ. 

## Ìpìlẹ
A bi Magaji Muhammed ni ọjọ kọkànlélọ́gbọ̀n oṣù kejìlá ọdún 1940 ni Dutsin-Ma, ni ìpínlẹ̀ Katsina . Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Fásítì Ahmadu Bello, ní Zaria gẹ́gẹ́ bí aṣáájú-ọ̀nà àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti fásitì náà, níbi tí ó ti gba ìwé ẹ̀rí BA ní ìṣàkóso. Láti ọdún 1965 si 1975, o jẹ Alakoso agbègbè ni alábojútó ẹka Idoma, Wukari ati Tiv ti àríwá Nàìjíríà, ati Alákoso Ìrànlọ́wọ́ Akọ̀wé, Ọfiisi Gómìnà ológun, Kaduna . O tun ṣiṣẹ bi Alakoso, orísun ìṣèjọba àpapọ Kaduna. Ni ọdún 1975, o di Akọ̀wé láíláí. O darapọ̀ mọ Iṣẹ Abẹle ti ijọba àpapọ ni ọdún 1980 ati pe o jẹ Oludari, Imuse iṣẹ, mínísítírì ìjọba àpapọ̀ fún àwọn ilé iṣẹ́ àti Olùdarí, ètò àlọ-àbọ̀ àti àwọn ilé iṣẹ́, mínísítírì ìjọba àpapọ̀ fún ètò ọrọ̀ ajé àti àwọn ilé iṣẹ́. 

## Ìṣèjọba Obasanjo
Muhammed jẹ Aṣojú Nàìjíríà, tó kájùẹ̀ sí ìṣèjọba orilẹ èdè Saudi Arabia láti ọdún 2000 sí 2003.  Aarẹ Olusegun Obasanjo yán an ni Mínísítà fún Ile-iṣẹ ni Oṣù Kàrún ọdún 2003 ati ni ọdún 2005 o jẹ mínísítà fún ọrọ abẹnu ti ìjọba àpapọ̀.  Magaji jẹ alárinrin ènìyàn àti ènìyàn tí ó dára jùlọ gẹgẹbi mínísítà ti ọrọ inú ìlú, ni àkókò rẹ ni ètò kaadi ìdánimọ̀ orílẹ-èdè àti pínpín ti pọ̀ si láti de gbogbo igun orílẹ-èdè náà. Bakan náà ni àkókò rẹ gẹgẹ bi mínísítà ètò ọrọ abẹ́lé ti ṣe atunto ajọ ààbò ati ààbò ará ìlú Naijiria ti wọn si fún ni iṣẹ àfikún ni ijọba apapọ.

Ni oṣù karùn-ún ọdún 2006, Mohammed ati akegbe rẹ Idris Waziri mínísítà fún ọ̀rọ̀ oko-òwò kọwe fipò silẹ láti díje du àwọn Gómìnà ìpínlẹ̀ wọn nítorí òfin ni pé àwọn ti wọn yán fún ipò kàn nínú òṣèlú ni láti kọwe fi ipò wọn sílẹ ti wọn ba ní láti díje fún ọfiisi ìdìbò èyíkéyìí nígbà náà.

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2017
Ẹ̀ka:Àwọn ojọ́ìbí ní 1940
Idris Waziri

Amb'Idris Waziri (tí a bí ní ọdún 1952  ) jẹ olóṣèlú ọmọ orílẹ-èdè Nàìjíríà àti aláṣẹ òwò.

## Ìgbésíayé
Waziri gba oyè iyẹwu kinni ni Ahmadu Bello University, Zaria . Lẹhinna o darapọ̀ mọ ijọba gẹgẹbi òṣìṣẹ́ ìṣàkóso.  O di Akọ̀wé láíláí lẹhinna tí o sí di Komisona fún ètò Ìṣùná, Ìṣòwò àti Ilé-iṣẹ́, o si fẹyinti ní ọdún 1993.  láti ṣiṣẹ ni ẹ̀ka aládani. 

O jẹ ọmọ ẹgbẹ olùdásílẹ̀ ẹgbẹ òṣèlúPeople's Democratic Party (PDP)   Ní ọdún 1999, Aare Olusegun Obasanjo yán gẹgẹ bi Aṣoju Nàìjíríà sí Pakistan. 

Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí Mínísítà fún ètò ìṣòwò ní oṣù keje ọdún 2003 ó sì fipò sílẹ̀ ní oṣù kẹfà 2006 láti díje nínú ìdìbò gómìnà ọdún 2007 ní ìpínlẹ̀ Taraba.

Waziri kò yege fún Gómìnà ìpínlẹ̀ Taraba ní ọdún 2007, ní ọdún 2013 ni Dan-Baba Suntai yán an ẹni tí o jẹ Gómìnà ìpínlẹ̀ Taraba nígbà náà látí díje fún Alága ìjọba àpapọ fún ẹgbẹ òṣèlú PDP.

Ni ọdún 2021, Gómìnà ìpínlẹ̀ Taraba Arc Darius Dickson Ishaku yán an gẹgẹ bi alága ìgbìmọ̀ ìjọba, Fásítì ipinlẹ Taraba.  

Nígbà àkókò rẹ bi mínísítà fún ètò ìṣòwò, Waziri ni a mọ fun nínífẹsí gbígbé gbaguda jáde kúrò lorile ede náà. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1952
B.J. Da Rocha

**Bernard Joao da Rocha** (tí a bí ní ọjọ́ kẹrindínlógún oṣù kàrún ọdún 1927 – ọjọ kẹtàlélógún oṣù Kejì ọdún 2010)  jẹ ọmọ ẹgbẹ ti o ṣẹda àti Alaga Orilẹ-ede akọkọ tí ẹgbẹ òṣèlú New Patriotic Party . O tun jẹ Olùdarí akọkọ ara Ghana ti Ile-iwe ofin Ghana .  

## Ẹkọ
B. J. Da Rocha ni a bi ni Cape Coast, Ghana, níbití o ti gba ẹkọ gírámà ni Adisadel College . 

## Iṣẹ-ṣiṣe
O kọ wọn ní ẹkọ ni Ile-ẹkọ Òfin ti Ghana fún nkán bi ọ̀rúndún méjì ṣáájú ki o to fẹhinti ni ọdún 1992 gẹ́gẹ́bí Olùdarí Ẹkọ òfin Ghana akọkọ. O tun ṣiṣẹ gẹ́gẹ́bí Akọwe Gbogbogbò ti Ẹgbẹ Ilọsiwaju nípasẹ Kofi Abrefa Busia .

## Ọlá
Ni ọdún 1993, Ẹgbẹ Agbẹjọro Ilu Ghana bu ọla fun da Rocha fun ilọwọsi rẹ si iṣẹ amòfin.  

## Ogún
Ile-ẹkọ giga Fásítì Mountcrest ni Ilu Ghana ti ṣe agbekalẹ ikẹkọ kan ati àga kan ní Ofin àti Ìṣèlú ni iranti Da Rocha ati ọlá fun idasi rẹ si ẹgbẹ ti òfin ni Ghana.  

## Iku
B. J. Da Rocha kú ni ọjọ kẹtàlélógún Oṣu Kejì ọdún 2010. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2010
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1930
Yaw Konadu

**Yaw Konadu** (ọjọ-ibi ọjọ kẹẹdọ́gbọ̀n oṣù kẹjọ ọdún 1926) jẹ olóṣèlú ará Ghana. O je ọmọ ilè ìgbìmọ̀ aṣòfin fún agbègbè Afigya-Kwabre láti ọdún 1965 si 1966.

## Ìbẹrẹ Ìgbésí ayé àti ẹkọ
A bí Konadu ni ọjọ kẹẹdọ́gbọ̀n Oṣu Kẹjọ ọdún 1926 ni Buaman-Ashanti ni Agbegbe Ashanti .  O gba iwe-ẹri kílásì keje rẹ ni ọdún 1942 o si tẹsiwaju ni Kọlẹji Ìṣòwò láti ọdún 1943 si 1945.

## Iṣẹ ati ìṣèlú
Konadu bẹrẹ bi olùrànlọwọ ọfiisi ati Itaja ni UAC láti ọdún 1946 si 1948. Ni ọdún 1949 o darapọ̀ mọ SCOA bi olutọju ilè ìtajà titi di ọdún 1953. Láti ọdún 1954 si 1957, o jẹ oníṣòwò aládani kan ti o tẹ̀dó sí Kumasi . O darapọ mọ ẹka agbegbe Ashanti ti AUC lẹẹkansi si ni ọdún 1957 gẹ́gẹ́bí Alábojútó ti ìṣòwò oṣuwọn. O ṣiṣẹ pẹlu agbára yìí títí dì ọdún 1963.

Kunadu di alága ti kánsù ìjọba ìbílẹ̀ àríwá Kumasi  láti ọdún 1961 si 1963.  O jẹ ọmọ ẹgbẹ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin fún agbègbè Afigya-Kwabre láti oṣù kẹfà ọdún 1965 titi ijọba Nkrumah fi ṣubu ni oṣù kejì ọdún 1966.   

## Ìgbésí ayé ara ẹni
Awọn iṣẹ tí o n'ifẹ sí ní; ọ̀rọ̀ òṣèlú àti bọọlu aláfẹsègbá. 

## Wo tun

* Akojọ awọn ọmọ ile-igbimọ aṣofin ti a yan ni idibo ile-igbimọ aṣofin Ghana 1965

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1926
Isaac Amissah-Aidoo

**Isaac Amissah-Aidoo** (ọdún 1927 – ọjọ kẹrìnlá oṣù kẹ̀sán ọdún 2005) jẹ agbẹjọ́rò ará Ghana, olóyè ẹ̀yà ati olóṣèlú. Ó jẹ́ ọmọ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àkọ́kọ́ ti Orílẹ̀-Èdè Olómìnira Gánà kejì, tó ń ṣojú ẹkùn ìpínlẹ̀ Assin lábẹ́ àkóso ẹgbẹ́ òṣèlú ìlọsíwájú (PP). 

## Ìbẹrẹ Ìgbésí ayé ati ẹkọ
Isaac Amissah-Aidoo ni wọn bi ní ọdún 1927. O jẹ ọmọ ilé ìwé giga Yunifasiti ti Ibadan níbi ti o ti gbá oyè nípa iṣẹ nípa òfin. O tun lọ si Trinity College Dublin níbití o ti gba oyè iyẹwu kinni míìràn ni òfin ati lẹhinna gbá oyè iyẹwu keji ni òfin. O ṣiṣẹ bi agbẹjọro ṣáájú ki o to lọ si Ilé-ìgbìmọ̀ aṣòfin. 

## Ìṣèlú
Amissah-Aidoo bẹrẹ iṣẹ òṣèlú rẹ ni ọdún 1969 nígbàtí o di Oludije ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin labẹ ẹgbẹ́ òṣèlú Progress Party (PP) láti sójú agbègbè Assin ni Central Region ti Ghana ṣáájú ibẹrẹ idibo ile-igbimọ asofin Ghana 1969 .

Ni ọjọ kínní Oṣu Kẹwa Ọdún 1969, Amissah-Aidoo ni a búra fún wọlé sí Ile-igbimọ Aṣofin akọkọ ti Orilẹ-ede Olómìnira Keji ti Ghana, lẹhin ti wọn ti kéde olúborí nínú ìdìbò Ghana 1969 ti o wáyé ni ọjọ kẹrindínlógún Oṣu Kẹjọ ọdún 1969. 

Amissah-Aidoo jẹ Igbákejì Agbọrọsọ ti Àpéjọ Orílẹ-èdè ni ọdún 1969. 

## Ìgbésí ayé ara ẹni ati iku
Isaac Amissah-Aidoo jẹ Kristiani.  O ku ni ọjọ kẹrìnlá Oṣu Kẹsan, Ọdún 2005, ni ọmọ ọdun méjìdínlọ́gọ́rin (78). 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2005
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1927
Emmanuel Yeboah (sprinter)

**Emmanuel Yeboah** (ti a bi ní ọjọ́ kẹwa Oṣu Kẹjọ ọdun 1997) jẹ asáré ọmọ ìlú Ghana kan, ti o n díje lọwọlọwọ ni Ile-ẹkọ giga Texas A&amp;amp;M .  Yeboah ni a yan lati ṣoju Ghana ni Olimpiiki Igba ooru 2020 ni isọdọtun 4 × 100 m Awọn ọkunrin . 

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

* Emmanuel Yeboah Archived   ni Olimpiiki Tokyo 2020
* Emmanuel Yeboah  
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1997
Tuncay Çalışkan

**Tuncay Çalışkan** (ti a bi ní ọjọ kẹsán Oṣu Kẹjọ ọdun 1977 ni Söke, Aydın, Tọki ) jẹ oṣiṣẹ taekwondo ara ilu Ọstrelia ti a bi ni Tọki, ti o dije ninu ẹka iwuwo iyẹ awọn ọkunrin.  O gbà àmì-ẹ̀yẹ idẹ kan ni pipin 72-kg ni 2003 World Taekwondo Championships ni Garmisch-Partenkirchen, Jẹmánì, o si de òpin meje ti o ga julọ ni awọn itọsọna meji ti Awọn ere Olimpiiki (2000 ati 2004), ti o jẹ aṣoju orilẹ-ede Austria ti o jẹ àbínibí.  Caliskan tun jẹ ọmọ ẹgbẹ ti o ni kikun ti Baden Taekwondo Club ati ọmọ ẹgbẹ taekwondo kan ti ilu Ọstrelia, labẹ olukọni àgbà ati ọga Mustafa Atalar.  

Caliskan ṣe àfihàn akọkọ rẹ, gẹgẹbi apakan ti ẹgbẹ ọmọ ẹgbẹ Austrian ti ara ẹni, ni Awọn Olimpiiki Igba ooru 2000 ni Sydney, níbití o ti díje nínú kilasi iwuwo featherweight awọn ọkunrin (68)&nbsp;kg). O jáa ni idije ìbẹrẹ pẹlú àmì ayò 3–7 si oníjà South Korea kan ati olùgba fadaka ti o kẹhin Sin Joon-sik, ṣugbọn lo agbára rẹ dé òpin pẹlú ọmọ Russia kan Aslander Dzitiev pẹlu àmì ayò (0–6) ati lẹhinna gba iṣẹgun 4 – 4 bori Aziz Acharki ti Jamani lori ìpinnu àwọn onídàájọ ni awọn iyipo atunwi.  Caliskan ni ifipamo ipò rẹ fun anfani ti ami-idẹ Olympic kan, ṣugbọn o padanu ni kukuru ni ijatil 2–4 lile kan si Hadi Saei ti Iran, ti o sọ ọ si kẹrin.  

Ni Awọn Olimpiiki Igba ooru 2004 ni Athens, Caliskan jẹ oṣiṣẹ fun ẹgbẹ Austria keji rẹ ni kílásì iwuwo iyẹ awọn ọkunrin (68)&nbsp;kg), nipa gbígbé keji lẹhin Niyamaddin Pashayev ti Azerbaijan ati fífún ni ààyè kan lati Idije Iyẹ Olympic ti Yuroopu ni Baku, Azerbaijan .   Nínú ifẹsẹwọnsẹ rẹ, Caliskan tọpa lẹhin Central African Republic Bertrand Gbongou Liango 1–4 ni ìpele kẹta, titi o fi lu alátakò rẹ daku pẹlu tapa ile yika ti o si sọ ọ silẹ ni idojukokoro si ori akete. Ni atẹle iṣẹgun airotẹlẹ Caliskan, Liango ni a fi ranṣẹ si ile-iwosan ti o wa nitosi ati ṣe ayẹwo pẹlu ikọlu.   Ninu ifẹsẹwọnsẹ mẹẹdogun, Caliskan ṣe agbekalẹ apẹrẹ ti awọn ikọlu ibinu si Kannada Taipei's Huang Chih-hsiung ni iyipo ikẹhin, ṣugbọn alatako rẹ dahun lati di 10–8 iṣẹgun lori rẹ ni ipari.  Pẹlu Huang ti nlọ siwaju si ipari, Caliskan ṣubu ni kukuru ni anfani medal Olympic rẹ ni 4–8 ijatil si Tamer Hussein ti Egipti ni atunṣe.  

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1977
Sunday Emmanuel (footballer)

**Sunday Chukwuemeka Emmanuel** (ti a bí ní ọjọ́ kẹẹdọ́gbọ̀n oṣù Kínní ọdún 1992) jẹ agbabọọlu ọmọ orílẹ-èdè Nàìjíríà ti o gbá bíi agbabọọlu fún ẹgbẹ agbábọ́ọlu Premier League Bangladesh Bashundhara Kings . 

## Iṣẹ-ṣiṣe
Emmanuel bẹrẹ iṣẹ rẹ ni Nàìjíríà ṣáájú ki o to gbá fun  ẹgbẹ Vietnamese. Ni ọdún 2014, wọn gbe lọ si SV Grödig ti Austria. 

O ṣe àkọkọ íhàn jáde síta orílẹ-èdè rẹ si Angola .  Emmanuel Sunday ṣe àkọkọ ti rẹ fun Bashundhara Kings ni ọjọ kejìlá Oṣu Kẹjọ ni Qatar lakokò AFC Challenge League. https://www.newagebd.net/post/Football/272919/kings-stun-al-karamah-to-qualify-for-group-stage-

## Awọn ọlá
**Mohammedan SC**

* Bangladesh Premier League : 2024–25
* Idije Federation : 2022–23

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1992
Jimmy Jean-Louis

**Jimmy Jean-Louis** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹjọ oṣù Kẹjọ ọdún 1968) jẹ́ òṣèrè eré-oníṣe àgbéléwò àti olùgbéréjádé ọmọ orílẹ̀-èdè Haiti. Wọ́n bí ní ìlú Pétion-Ville, òun pẹ̀lú àwọn ẹbí rẹ̀ lọ sí ìlú Paris nígbà tó wà lọ́dọ̀ọ́ fún ìgbé ayé tó dára si. Àwọn ipá àkọ́kọ́ rẹ̀ jẹ́ lórí àwọn ìkédẹ́ ọrọ̀-ajé ní orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán tí ilẹ̀ French (Faranse) àti àwọn eré orí-ìtàgé oníjó-lórin ti orílẹ̀-èdè Spain. Awọn ipa akọkọ rẹ wa ni awọn ikede tẹlifisiọnu Faranse ati itage ere orin Ilu Sipeeni.  Ni ipari ti o farabalẹ ni Los Angeles ni ipari 1990s, o ni awọn ipa kekere ni *The Bourne Identity*, *Tears of the Sun* ati *Arliss* ṣaaju ki o to pin awọn ipa nla ni tẹlifisiọnu Amẹrika ati fiimu. O ṣe ihuwasi ti “ Haitian ” lori jara tẹlifisiọnu NBC *Awọn Bayani Agbayani* lati ọdun 2007 si 2010. O ṣe ihuwasi akọle ni 2012 Faranse telefilm *Toussaint Louverture* . Ni ọdun 2024, o ṣe agbejade ati ṣiṣẹ ninu fiimu India *The Goat Life* lẹgbẹẹ Prithviraj .

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1968
Citation (Fiimu)

***Citation*** jẹ́ eré-oníṣe àgbéléwò tí wọ́n gbé jáde ní ọdún 2020 ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí Kunle Afolayan jẹ́ Olùdarí rẹ̀, tí Tunde Babalola jẹ́ òǹkọ̀tàn eré náà. Lára àwọn olùkópa ni Jimmy Jean-Louis, Temi Otedola, Bukunmi Oluwashina, àti  Gabriel Afolayan.

## Àwọn ìtọ́kasí
Jenifa (character)

***Jenifa*** jẹ́ fíìmù àwàdà àti eré oníṣe ti Nàìjíríà ọdún 2008 tí ó ṣe àfihàn Funke Akindele. Fíìmù náà jẹ́ kí Akindele gba Best Actress in a Leading Role Ami eye ni 2009 Africa Movie Academy Awards. Àwọn to yan AMAA mìíràn tún fun ni Fíìmù Nàìjíríà Tó Dára Jù, Aṣagbátà Obìnrin Tó Dára Jù Nínú Ipa Àtìlẹyìn, àti Orin Ìbílẹ̀ Fíìmù Tó Dára Jù.

Fíìmù náà ni ìpín àkọ́kọ́ nínú èyí tó di gbajumo julo ní Nàìjíríà.. Ìpín kejì fíìmù kan, *[[The Return of Jenifa]]*, ṣàgbéjáde rẹ̀ ní ọdún 2011 àti soft reboot Eré orí tẹlifíṣọ̀n, *[[Jenifa's Diary]]*, Wọ́n ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀ ní ọdún 2015. Ìtẹ̀síwájú méjì ni ó tẹ̀lé eré àkọ́kọ́ náà, *[[Aiyetoro Town]]* (2019) and *[[Jenifa on Lockdown]]* (2021). *Jenifa Spell,* Wọ́n ṣe àgbéjáde àtúnpọ̀ àfọwọ́dílẹ̀ ìkọ̀wé tó ń kọ́ni kan ní ọdún 2019.  *[[Everybody Loves Jenifa]]*, fíìmù àkànṣe kẹta tí franchise, wọ́n ṣàfihàn rẹ̀ ní àwọn sinimà Nàìjíríà ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù kejìlá, ọdún 2024. Awon osere ti won wa ninu ere sinima yi ni Tope Adebayo, Odunlade Adekola, Toyosi Adesanya, Alade Adeshina, Owolabi Adelaja, Kemi Afolabi, Bunmi Olatilewa, Moshood Oniyemi, Joke Oshin, Muritala Salam sti bee bee lo. 

## Àwon óseré

* Funke Akindele
* Iyabo Ojo
* Ronke Odusanya
* Eniola Badmus
* Mosunmola Filani
* Ireti Osayemi
* Tope Adebayo
* Odunlade Adekola
* Toyosi Adesanya
* Alade Adeshina
* Owolabi Adelaja
* Kemi Afolabi
* Bunmi Olatilewa
* Moshood Oniyemi
* Joke Oshin
* Muritala Salam

## Àwọn ìtọ́kasí
Nosa Rex

**Nosa Rex Okunzuwa**, ti a mọ̀ nipasẹ orúkọ orí ìtàgé rẹ̀ sí **Nosa Rex** ati gẹgẹbi Baba Rex,  jẹ́ òṣèré fíìmù Naijiria ati òṣèré amóunmáwòrán àti olùpilẹ̀ṣẹ̀ fíìmù. 

## Ìbẹ̀rẹ̀ Ìgbésí ayé àti ẹ̀kọ́
Nosa Rex Okunzuwa ni wọ́n bí ni ilu Benin, ni ipinlẹ Edo, o si gba oye nínú ìmọ ẹ̀rọ láti Fásitì Ambrose Alli ni Ekpoma ní ọdún 2009.   

## Iṣẹ́ fíìmù
O bẹrẹ ṣiṣẹ gẹ́gẹ́bí òṣèré ní ọdún 2010 lẹhìn ti o parí sísin orílẹ-èdè rẹ̀.  Ìfihàn fíìmù àkọ́kọ́ rẹ̀ ni *Gazza Treasure* nipasẹ Derek Osonwa.    Ni àfikún si iṣẹ fíìmù, o dúró gẹgẹbi Terwase nínú eré amóunmáwòrán *Jenifa's Diary* tí Funke Akindele ṣẹda. 

### Ṣiṣejade
Òun ni Olùdarí ilè iṣẹ ti fiimu gbóògì ti Big Things Development. 

### Àwọn iṣẹ míìràn
Okunzuwa tun ni laini aṣọ ati pe o jẹ oníṣòwò ọkọ̀ ayọkẹlẹ. O tun ṣe ìrànlọ́wọ́ fún ìyàwó rẹ pẹ̀lú ìṣòwò ounjẹ rẹ.  Ni ọdún 2020 o di aṣojú ami iyasọtọ fún aphrodisiac Mydsiac. 

## Ìgbésí ayé ara ẹni
Okunzuwa fẹ Deborah Raphael Nwokocha ní ọjọ́ kéjìlélógún oṣù kẹjọ ọdún 2015   ti wọn sì ní ọmọbìnrin kan ati ọmọkùnrin kan. 

## Filmography

## Àwọn ẹ̀bùn

## Wo tun

* Akojọ ti awọn Nigerian osere

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Atojo awon iyawo aare nigeria

## '''Àwọn Ìyàwó Ààrẹ Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tó ti jẹ láti ọdún 1960 Títí di àkókò yíì'''
Obìnrin Àkọ́kọ́ lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà jẹ́ oyè tí Ìyàwó Ààrẹ Orílẹ̀ èdè Nàìjíríà má n jẹ. Obìnrin Àkọ́kọ́ tó wà nípò ní àkókò yíì ni Oluremi Tinubu tó gba ipò náà ní 29 May 2023.

Ìwé òfin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà kò fi àyè ọ́fìsì kalẹ̀ fún Obìnrin Àkọ́kọ́ lórílẹ̀ èdè yìí. Síbẹ̀síbẹ̀ iyì tí kò láfiwe ni wọ́n má ní ní fún Obìnrin Àkọ́kọ́ lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Her Excellency ni wọ́n fí má n bu ọlá fún Obìnrin Àkọ́kọ́ lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí wọ́n bá fẹ́ pé orúkọ wọn.

## ÌTÀN
Stella Obasanjo ni Obìnrin Àkọ́kọ́ lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà tó kú nígbàtí ó wà lọ́fìsì.

## Àwọn Obìnrin Àkọ́kọ́ lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà

## References
Sunday Emmanuel (athlete)

**Sunday Emmanuel** (tí a bí ní ọjọ kẹjọ oṣù kẹwàá ọdún 1978 – ọjọ kẹẹ́dogun oṣù kínní ọdún 2004 ní Kaduna )  jẹ eléré-ìjẹ ọmọ orílẹ-èdè Nàìjíríà ti o ní amòye nínú àwọn ìṣẹlẹ eré ìjẹ .  O ṣe aṣojú orílẹ-èdè rẹ ni àwọn mita 100 ni Olimpiiki Igba ooru 2000 ti o de opin-ipari.

Oun ni olusare tó gbé ipò kejì nínú àwọn ọgọrùn mita&nbsp; àti igba mita ni 1995 African Junior Athletics Championships, lẹhinna o jáwé olúborí nínú àwọn eré méjèèjì ni ẹda ọdún 1997 . Awọn ami-ami akọkọ ti ara ẹni kọọkan jẹ ọgọrùn kan &nbsp;medal idẹ ni odun 1996 Awọn aṣaju-ija Afirika ni Awọn ere idaraya ati fadaka kan nínú eré 200&nbsp;m ni 1998 African Championships ni Elere idaraya .

Awọn ti o dara julọ ti ara ẹni jẹ 10.06 fun 100&nbsp;m, 20.45 fun 200&nbsp;m ati 6.52 fun awọn mita 60 .

O ku leyin ìjàmbá ọkọ̀ kan ni Kaduna, Nigeria . 

## Igbasilẹ idije

## Awọn didara ti ara ẹni
**Ita gbangba**

* 100 mita – 10.06 (Enugu 1997)
* 200 mita - 20,45 (-0,9&nbsp;m/s) (Dakar 1998)

**Ninu ile**

* 60 mita – 6.52 (Chemnitz 2000)
* Awọn mita 200 - 21.20 (Piraeus 1999)

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2004
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1978
Mosunmola Filani

**Mosun Filani**  jẹ́ òṣèré fíìmù àti ohùn osere ní Nàìjíríà.

## Ìbẹ̀rẹ̀ igbésí Ayé àti Ẹ̀kọ́
Mosun ti won bí sí Ibadan ni idile àwọn òbí tí wọ́n wá láti Ikole Ekiti. Ó dàgbà pẹ̀lú àwọn ẹ̀gbọ́n àti àbúrò mẹ́rin mìíràn. Ó lọ sí Ilé-ẹ̀kọ́ gíga Abeokuta College of Education, ó sì gba ìwé-ẹ̀rí nínu Ìṣàkóso Ìṣòwò láti Tai Solarin University of Education. 

## Ísé osere
Mosun ti kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù Nollywood, pàápàá àwọn fíìmù Yorùbá àti àwọn eré orí redio láti ọdún 2005. Ó ti gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìyànjú, títí kan Aṣagbátà Obìnrin Tó Dára Jù Nínú Ipa Àtìlẹyìn ní ọdún 2009 àti 2011 nínú Àwọn Èbùn Tó Dára Jù Lọ ní Nollywood.

## Ígbe aye re
Bàbá Mosun kú ní ọdún 2015. Ó fẹ́ agbẹjọ́rò-olóṣèlú kan: Kayode Oduoye, wọ́n sì ní ọmọ méjì. 

## Selected filmography
* *Iku Ewa*
* *Ami Ayo*
* *Different Strokes (2023) bi Dunni*
* *Imelda (2022) bi Bisola*
* *Iyo Aye (2011)*
* *Oga Olopa (2010)*
* *Ise Onise (2009)*
* *Ise Imole (2009) bi Sunmade*
* *[[Jenifa]] (2009) as Tracy*
* *Aje metta (2008) as Hadiza*

## Àwon Ítokási
Arthur Richards, 1st Baron Milverton

**Arthur Frederick Richards, 1st Baron Milverton** GCMG (ọjọ kọkànlelógún oṣù Kínní ọdún 1885 – ọjọ kẹtàdínlọ́gbọ̀n Oṣu Kẹwa Ọdun 1978), jẹ oludari amunisin Ilu Gẹẹsi kan ti o ṣiṣẹ lori iṣẹ rẹ bi Gomina ti North Borneo, Gambia, Fiji, Jamaica, ati Nigeria .

## Ìbẹrẹ Ìgbésí Ayé ati ẹkọ
Richards ni a bí ní Bristol ni ọdún 1885, ọmọ William Richards. O kọ ẹkọ ni Ile-ẹkọ giga Clifton ni Bristol,  o sì parí ilé-ìwé gíga láti Ile-ijọsin Kristi, Oxford, ni ọdún 1907 pẹlu BA.

## Iṣẹ́ Ìletò
Richards wọ Iṣẹ ọmọ ológun Ilu Malayan ni ọdún 1908. Ni ọdún 1921, o di Akọ̀wé Ìrànlọ́wọ́ Aṣojú Iṣeduro àkọkọ fún Awọn ibugbe Straits . O ṣiṣẹ gẹgẹbi Akọwe Labẹ Akọwe ti ìjọba àpapọ Awọn ipinlẹ Malay ní ọdún 1926, o si di Akọ̀wé ni kíkún láti ọdún 1927 si 1929. O jẹ Olùdámọ̀ràn Gbogbogbò ni Johore láàrin ọdún 1929 ati 1920, ati láti ọdún 1930 sí 1933 o ṣiṣẹ bi Gómìnà ti àríwá Borneo. Lẹ́yìn èyí, ó ṣiṣẹ gẹ́gẹ́ bí Gómìnà Gambia láti ọdún 1933 sí 1936.

Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Gómìnà ti Fiji láti ọdún 1936 sí 1938, ní dídi ọ́fíìsì yìí mú lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan pẹ̀lú ipò Komisona Giga ti ibùwọ̀ òrun Pacific . Láti ọdún 1938 si 1943, o ṣiṣẹ bi Gomina Ilu Jamaica . Láti ọdún 1943 si 1948, o ṣiṣẹ gẹgẹ bi Gomina Naijiria .

A mọ ọ ni Iṣẹ Ile-igbimọ gẹgẹbi 'Old Sinister'. O si di oṣiṣẹ ti ileto ọfisi àkọkọ tí wọn gbégbá lọ sí ipò àwọn àwọn ẹlẹgbẹ nígbà tí o sì wàní ọfiisi. Ní ọdún 1986, akọwe ikọkọ rẹ tẹlẹ ni Nàìjíríà, Richard Peel, ṣe àtẹ̀jáde àkọsílẹ Richards, ti àkọlé *Old Sinister: A Memoir of Sir Arthur Richards* . 

## Ìṣèlú
Ni Ile ti Oluwa Milverton joko fun Labor Party titi di ọdún 1949 nígbàtí, on lòdì si àwọn ètò isọdọkan ti Labour, o darapọ mọ Liberal Party . Laipẹ lẹhinna o darapọ mọ Ẹgbẹ Konsafetifu . 

## Awọn ọlá
O jẹ CMG ni ọdun 1933, ti o ga si KCMG ni ọdún 1935, ati lẹẹkansi si GCMG ni ọdún 1942. Ni ọdún 1947 o dide si ẹgbẹ bi **Baron Milverton**, ti Eko ati ti Clifton ni Ilu Bristol .  wọn tun yàn gẹgẹ bi K.St.J., ati pé wọn fun un ni Mẹ́dà ti Ominira AMẸRIKA pẹlu Ọpẹ fàdákà.

## Ìdílé
Ni ọdún 1927, Richards fẹ Noelle Bënda Whitehead (ọjọ kéjìdínlógún oṣù kejìlá ọdún 1904 – ọjọ kọkànlá oṣù kẹ̀sán ọdún 2010),  ọmọbìnrin Charles Basil Whitehead. O kú ni Oṣù Kẹwa Ọdún 1978, ní ẹni ọdún mẹ́tàléláàdọ́rún (93), àti pe o rí aṣeyọri ni Barony nipasẹ ọmọ akọbi rẹ, Revd Fraser Arthur Richards. Baron Milverton Keji kú ni Oṣù Kẹjọ ọdún 2023 ati pé o ṣaṣeyọri ni akọle nípasẹ arákùnrin rẹ, Michael Hugh Richards (ti a bí ni ọjọ kínní Oṣu Kẹjọ ọdún 1936), Baron Milverton Kẹta.

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1978
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1885
Jide Awobana

**Babajide Saheed "Jide" Awobona**   ti won bi ni ojo kesan-an osu keji odun 1985) je osere Naijiria, jẹ́ akọ̀wé eré àti olùdarí fíìmù. Wọ́n bí won si tọ́ ọ dàgbà ní Èkó, ṣùgbọ́n ó jẹ́ ọmọ ìpínlẹ̀ Ògùn. Ó di ẹni tó gbajúmọ̀ fún ipa rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Sam nínú eré àwàdà Jenifa's Diary.

## Ẹ̀kọ́ ré
Jide Awobona lọ sí ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ Wesley Memorial ní Ìpínlẹ̀ Èkó. Lẹ́yìn ìyẹn, ó lọ sí ilé-ìwé gíga Amuwo Odofin, lẹ́yìn náà ló gba oyè Bachelor of Arts nínu Ìmọ̀ Ìbánisọ̀rọ̀ Lágbádá láti ile-ekó giga Olabisi Onabanjo ní Ìpínlẹ̀ Ògùn.

## Ísé re
Jide Awobona bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí òṣèré ní ọdún 2002, ọdún kan náà ló bẹ̀rẹ̀ ìdánilẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ nípa iṣẹ́ òṣèré pẹ̀lú ilé-iṣẹ́ Jovies Perfection Press. Wọ́n bẹ̀rẹ̀ si mo ní ọdún 2003 nígbà tó kó ipa pàtàkì nínú eré tẹlifíṣọ̀n tí ó gbajúmọ̀ ní Nàìjíríà, Super Story, Last Honor. Láti ìgbà náà, ó ti kópa, ó sì ti ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù Nàìjíríà. Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí Aṣagbátà Tó Dára Jù nínu Ipa pàtàkì (Yorùbá) nípasẹ̀ àwọn àmì-ẹ̀yẹ BON ní ọdún 2020. 

## Àwọn fíìmù tí ó ti ṣiṣẹ́ lórí

* *[[Jenifa's Diary]]* (2013) bi Sam
* *The Bunglers* (2017) bi Alhaji
* *Ranti Mi* (2018) bi Jide
* *Convicted* (2019)
* *Olopa Olorun* (2019)
* *Alimi* (2021) b Samuel
* *Akaba* (2021)
* *The Cokers* (2021) bi Bayo
* *Clock* (2019)
* *Olokun* (2021)
* *The Event* (2017)
* *Olawura* (2022) pelu Tierny Olalere
* ** (2024) bi Osobande

## Àwọn Àmì-ẹ̀yẹ àti Àwọn Yíyàn

## Àwon Ítokási