Ìwé òfin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà

**Ìwé òfin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà** jẹ́ ìwé òfin tí ó ga jùlọ tí òfin inú rẹ̀ mú tẹrú-tọmọ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ilẹ̀ Nàìjíríà gẹ́gẹ́ bí ilẹ̀ olómìnira ni ó ti ní oríṣiríṣi òfin tí wọ́n ń ṣamúlò tẹ́lẹ̀ ṣáájú kí wọ́n tó ṣe àgbékalẹ̀ òfin èyí tí a ń lò lónìí ní ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù Karùn ún, ọdún 1999, tí ó bẹ̀rẹ̀ ìṣèjọba alágbádá ẹlẹ́kẹẹ̀rin irú rẹ̀.

## Agbékalẹ̀ òfin Nàìjíríà
Ohun tí ó ń jẹ́ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ni  ètò ìṣèlú àwọn 
àtọ̀húnrìnwá  àmúnisìn gẹ̀ẹ́sì tí wọ́n fi kalẹ̀ lẹ́yìn tí wọ́n kéde òmìnira orílẹ̀-èdè Nàìjíríà  ní ọdún 1960. 
  Orílẹ̀-èdè yí ni ó ní oríṣiríṣi èdè abínibí tàbí èdè ìbílẹ̀ tí wọ́n tó àrún-dín-ní-ojì lé lẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ́ta tí àṣà wọn àti ìṣe wọn kò bàrà wọn mu.Fúndí èyí, orísiríṣi  ìlàkàkà ni orílẹ̀-èdè yí ti là kọjá láti ní òfin tó jingíri tí yóò sì r'ẹ́sẹ̀ walẹ̀ nínbi ìṣèjọba àti ààtò ìlú. Lára awọn ìlakakà yí ni onírúurú ìṣèjọba tí tó ti ń wáyé rí ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà bí ìṣèjọba àwa-arawa. Ìjọba ológun, ìṣèjọba oníga mẹ́ta tí wọ́n ń pè ní federalism, ìṣèjọba àwọn aṣojú ṣòfin àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
Ìpéjọpọ̀ àwọn àgbààgbà kan ni wọ́n ṣe àgbékalẹ̀ òfin àkọ́kọ fún orílẹ̀-èdè Nàìjíríà nígbà tí àwọn gẹ̀ẹ́sì àmúnisìn ṣì ń lògbà tí ilẹ̀ Nàìjíríà ṣì wà lábẹ́ àkóso ìmúnisìn wọn. Àwọn òfin tí ó ṣarajọ di òfin nígbà náà ni Clifford Constitution of 1922, Richards Constitution of 1946, Macpherson Constitution of 1951, àti Lyttleton Constitution of 1954.

### Richards constitution
Ọfin 1946 ni ilé ìjọba àmúnisìn gẹ̀ẹ́sì tó wà ní Westminster ní ilẹ̀ England  fi òfin tuntun kan lọ́ọ́lẹ̀ fún ilẹ̀ amọ́nà wọn tí  ó di Nàìjíríà lónìí. Òfin ọ̀hún ni wọ́n pè ní *Richards Constitution*. Òfin tí  aṣojú ìjọba ilẹ̀ gẹ̀ẹ́sì ìgbà náà Sir Arthur Richards,  gbé kalẹ̀. Lóòtọ́, ó fi agbára sọ́wọ́ ìgbìmọ̀ àwọn aṣòfin tí ó yàn tìí kí wọ́n ma mójú tó  ìṣèjọba láàrín ìlú. Bákan náà ni ó tún ṣe àgbékalẹ̀ ilé ìgbìmọ̀ alẹ́nulọ́rọ̀ nín7 òfin kí wọ́n lè ma dáhùn àwọn ìbéèrè ọlọ́ka-ò-jòkan kí wón sì tún lè ma fún gómìnà  níbi tí ó bá ti yẹ.

### MacPherson constitution
Ìpàdé àpérò gbogbo gbò tó wáyé  láàrín àwọn ọmọ ile-asofin  nílú Ìbàdàn ní inú ọdún 1950 ni ó fa àgbékalẹ̀ àbádòfin tuntun fún orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí wọ́n wọ́n fi sórí  *MacPhaerson constitution* tí ó jẹ́ gómìnà apàṣẹ nígbà náà, tí ó sì di òfin tuntun ní ọdún 1951.

Òfin Pherson yí ni ó fàyè gba ìṣèjọba ẹsẹ̀-kùkú àti ìṣọkan ìjọba àárín gbùngbùn tííṣe ìjọba àpapọ̀, ó sì tún fọwọ́ sí  dídá ìgbìmọ̀  àwọn mínísítà. Àwọn ìdáslẹ̀ wọ̀nyí ni ó fàyè gba ìṣèlú àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú ní inú ìjọba àpapọ̀. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ wípé ìjọba ẹsẹ̀-kùkú náà kò ṣàì gbòòrò si pẹ̀lú àwọn aṣojú lẹ́jùn-ò-jẹkùn nílé ìgbìmọ̀ aṣòfin tí wọ́n tó ọgbàọ́rùn un lé láàádọ́sàn án tí wọ́n ń ṣojú ẹkùn ìdìbò wọn. Ní kúkúrú, òfin MacPhaerson ṣègbè púpọ̀ fún ìjọba ẹlẹ́kùn-jẹkùn 

### Lyttleton constitution
Òfin Lyttleton ni wọ́n tún gbé kalẹ̀ ní ọdún 1954 léte àti fi ṣe Ayẹ̀wò sí òfin MacPhaerson ti ọdún 1951. Òfin yí ni ó fìdí ìṣèjọba láti àárín gbùngbùn (ìjọba àpapọ̀) rinlẹ̀ ṣinṣin ju ti àwọn tókù lọ. Àmúyẹ òfin yii ni ó ṣokùnfà òmìnira fún orílẹ̀-èdè Nàìjíríà kúrò lọ́wọ́ àwọn gẹ̀ẹ́sì àmúnisìn.

### 1960 independence constitution
Àwọn ìgbìmọ̀ alẹ́nulọ́rọ̀ nínú ìjọba ilẹ̀ Brítènì ni wọ́n fa òfin kan yọ fún orílẹ̀-èdè Nàìjíríà láti màá fi tukọ̀ lẹ́yìn tí orílẹ̀-èdè náà gba òmìnira, òfin náà sì bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ní ọjọ́ kínní osù Kẹwàá ọdún 1960 tí ó jẹ́ ayájọ́ ọjọ́  òmìnira orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Lábẹ́ òfin yii ni Queen Elizabeth II ti jẹ́ olórí ìjọba orílẹ̀-èdè Nàìjíríà  tí olóyè Nnamdi Azikiwe sì jẹ́ aṣojú àti agbẹnusọ rẹ̀ fún orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Àwọn ìtọ́kasí