open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
GuarantCo

GuarantCo jẹ ile-iṣẹ ti o ṣe idoko-owo ni awọn amayederun ati atilẹyin idagbasoke ti awọn ọja inawo ni awọn orilẹ-ede ti owo-wiwọle kekere ni Esia ati Afirika.

## Itan
GuarantCo ti dapọ ni ọdun 2005 ni Port Louis, Mauritius lati ṣe inawo awọn iṣẹ amayederun ati ṣe iranlọwọ idagbasoke awọn ọja inawo agbegbe ni awọn orilẹ-ede to sese ndagbasoke kọja Asia ati Afirika.

GuarantCo jẹ apakan ti Ẹgbẹ Idagbasoke Awọn amayederun Aladani (PIDG).

Ọfiisi akọkọ ti GuarantCo, eyiti nigbamii di olu ile-iṣẹ rẹ, ti ṣii ni ọdun 2005 ni Ebene, Mauritius.

Ni ọdun 2015, ọfiisi kan ṣii ni ilu Nairobi lati ṣe atilẹyin awọn ile-iṣẹ Afirika.

Ni Oṣu Karun ọdun 2016, Idagbasoke Cardano, nipasẹ ile-iṣẹ iṣakoso oniranlọwọ GuarantCo, bẹrẹ lati ṣakoso awọn iṣẹ ṣiṣe ti GuarantCo.

GuarantCo jẹ agbateru nipasẹ awọn ijọba ti United Kingdom, Switzerland, Australia, ati Sweden. Paapaa, o ni owo nipasẹ PIDG Trust, Fiorino, nipasẹ FMO, ati PIDG Trust, France nipasẹ ohun elo imurasilẹ, ati Global Affairs Canada nipasẹ ohun elo isanpada.

## Àwọn itọ́ka sí
Daily Times

**Daily Times** jẹ iwe iroyin tí olu-ilese won wà ni ìpinlè Eko. Adá ilé-isé iroyin náà kalè ní odun 1926, ósì padà di ilé-isé ìwé iroyin tí o gbajugbaja julo ní Nàìjíríà fun òpòlopò igba 

## Àwon Ìtókasí
Bob McGrath

**Robert Emmet** "**Bob**" **McGrath** (June 13, 1932) je osere ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
This Day

**** jẹ́ òkan lára àwon ìwé-ìròyìn olójoojúmọ́ ní orílẹ̀-èdè Naijiria.&nbsp; A tẹ ìwé iroyin THISDAY jáde fún ìgbà àkọ́kọ́ ní ọjọ kejìlélógún oṣù kínní, ọdún 1995 (22 January 1995).  Olú iléeṣẹ́ rẹ̀ wà ní ilú Apapa, ní Ìpínlẹ̀ Èkó.&nbsp; Olùdásílẹ̀ ilé-isé ìròyìn náà ni Nduka Obaigbena, òun ni alága ẹgbẹ́ THISDAY media àti ìkànnì ìròyìn ARISE.

THISDAY ni ilé-isé méta fún ìte iroyin, wón wà ní Abuja, Èkó àti Asaba, àwon ni ilé iwe-iroyin tí ó kókó lò inki aláwò ní Nàìjirià 

## Àwon Ìtókasí
Nigerian Tribune

Ìwé ìròyìn ***Nigerian Tribune*** jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìwé-ìròyìn olójoojúmọ́ tí wọ́n ń tẹ̀ jáde láti ilú Ìbàdàn ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. 
Alàgbà Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀ ni ó dá ìwé ìròyìn yí sílẹ̀ ní ọdún 1949, ó sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìwé ìròyìn tí ó pẹ́ jùlọ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Ní àsìkò àmúnisìn, ìwé ìròyìn yí ni ó dúró gẹ́gẹ́ bí agbọ̀rọ̀dùn ati alágbàwí fún àwọn àlàkalẹ̀ ètò tí Alàgbà Awólọ́wọ̀ ní lọ́kàn. Ìwé ìròyìn yí tún jẹ́ olùgbèjà fún àwọn ọmọ káàárọ̀-oòjíire (Yorùbá) lásìkò náà tí gbogbo àwọn ẹ̀yà orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ń palẹ̀mọ́ fún Ìgbómìnira lọ́wọ́ àwọn àmúnisìn.
Láti ìgbà tí a ti gba òmìnira ní ọdún 1960 títí di ọdún 1990, gbogbo ìwé ìròyìn olójoojúmọ́ ilẹ̀ Nàìjíríà ni ó jẹ́ ti ìjọba àyafi àwọn ìwé ìròyìn ti aládàáni bíi: *Nigerian Tribune*, *[[The Punch]]*, *[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]* ati *[[The Guardian (Nigeria)|Guardian]]* ni wọ́n ń tú àsírí àbòsí ìjọba ati àwọn aládàáni gbogbo, bí ó tilẹ̀ jẹ́ wípé ìjọba gbójú agan sí wọn. 
Ààrẹ apàṣẹ wàá ìjọba ológun Ibrahim Babangida fìgbà kan sọ tẹ́lẹ̀ rí wípé: " ìwé ìròyìn tí òun lè kà tí òun yóò sì mú ní ọ̀kúnkúndùn ni ìwé ìròyìn *Nigerian Tribune* ".
Ìwé tí alàgbà Femi Okunrounmu kọ tí ó pè ní *Leadership Failure and Nigeria's Fading Hopes* tí ó gbé jáde láàrín ọdún 2004 sí 2009, ní ó kún fún àwọn àyọkà àpilẹ̀kọ ọlọ́sọ̀ọ̀sẹ̀ láti inú ìwé ìròyìn Nigerian Tribune. 
Olóòtú agbà ìwé ìròyìn náà  tí ó tún jẹ́ alẹ́nu-lọ́rọ̀ láwùjọ kọminú lórí bí ìwà ìmọ̀taraẹni-nìkan ati ìwà àjẹbánu ṣe gogò láàrín àwọn àgbà-ọ̀jẹ̀ olóṣèlú orílẹ̀-èdè yí tí kò sì sí ẹni tó lè dá wọn lẹ́kun rẹ̀ ṣe ń pagidínà ìlọsíwájú àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè yí àti gbogbo aláwọ̀ dúdú lápapọ̀.
Ní inú oṣù Kejìlá ọdún 2008, Alàgbà Ṣẹ́gun Ọlátúnjí tí ó jẹ́ adarí àgbà ati olóòtú àgbà fún iwé ìròyìn *Nigerian Tribune* kọ̀wé fiṣẹ́ sílẹ̀ tí olóòtú míràn *Rauf Abíọ́dún* náà tún kọ̀wé fiṣẹ́ sílẹ̀ látàrí ìṣípopadà tí ó ń bá àwọn òṣìṣẹ́ ilé-iṣẹ́ ìeé ìròyìn náà. 
Adarí àgbà yán yán Abilékọ HID Awólọ́wọ̀ tí ó tún jẹ́ Ààrẹ pátá pátá fún gbogbo òsìṣẹ́ ilé-iṣẹ́ ìwé ìròyìn Nigerian Tribune African Newspapper Nigerian Ltd,  yan *Sam Adesua* gẹ́gẹ́ bí Alákòóso àgbà àti olóòtú àgbà  ìwé ìròyìn yí bákan náà, nígbà tí wọ́n yàn Edward Dickson  sí ipò olóòtú lásán. 
Ìdí abájọ tí àtúntò yí ṣe wáyé ni wípé wọ́n fẹ́ fẹ ìwé ìròyìn náà lójú siwájú si ju bí ó ti wà tẹ́lẹ̀ lọ kí wọ́n sì tún lè máa gbé ìròyìn wọn jáde lọ́nà ìgbàlódé gẹ́gẹ́ bí àwọn ìwé ìròyìn bíi:  *The Westerner*, *[[The Nation (Nigeria)|The Nation]]* and *[[Nigerian Compass]]* ti ń ṣe. 
Ní inú oṣù kọkànlá ọdún 2012, ìgbìmọ̀ alákòóso ilé-iṣẹ́ ìròyìn náà panupọ̀ yan Edward Dickson sí ipò Alákòóso àgbà, wọ́n sì fi Debo Abdulai ṣe Olóòtú àgbà, wọ́n fi Ṣínà Ọládẹ̀ìndé ṣe olóòtú fún àwọn ìròyìn ọjọ́ ìsinmin nígbà tí wọ́n fi Lasisi Ọlágúnjú ṣe olóòtú fún àwọn ìròyìn ọjọọjọ́ ẹti ìwé ìròyìn Nigerian Tribune.

## Àwọn ìtọ́ka sí
Kefee

**Kefee Obareki Don Momoh** (ọjọ́ karùn-ún, oṣù kejì 1980 – ọjọ́ Kejìlá, oṣù kẹfà 2014), tí wọ́n tún máa ń pè ní orúkọ ìtàgé rẹ̀ **Kefee**, jẹ́ olórin obìnrin àti a-kọ-orin Nàìjíríà.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ìgbésí-ayé
Wọ́n bí i ní Sápẹ́lẹ́ ní ọjọ́ karùn-ún, oṣù kejì , 1980 sínú ìdílé Andrew Obareki tí wọ́n fi ìgbà kan jẹ́ Díkọ́ọ̀nì nínú ìjọ tí àwọn òbí ọkọ rẹ tẹ́lẹ̀ rí, Alec Godwin dá sílẹ̀. Kefee kẹ́kọ̀ọ́jáde ní Yunifásítì ti Benin pẹ̀lú ìwé ẹ̀rí nínú Business Administration. Nígbà tí ó ń dàgbà, ó máa ń kópa nínú àwọn ètò ìjọ pàápàá kíkọrin nínú ẹgbẹ́ akọrin ìjọ.

## Iṣẹ́
Bí ìfẹ́ rẹ̀ sí orin kíkọ ṣe ń gbòòrò sì, ó bẹ̀rẹ̀ sí ní kọ orin sílẹ̀, ó sì ń ṣe àkọsílẹ̀ orin. Ní 2000, ó fi àwo-orin tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Trip" léde, èyí sì jẹ́ kí ó rọrùn fún un láti wọnú agbo àwọn olórin Nàìjíríà gẹ́gẹ́ bí i olórin ìhìnrere. Ní 2003, ó bọwọ́lùwé àdéhùn iṣẹ́ pẹ̀lú Alec's Entertainment, ilé-iṣẹ́ orin tí adarí ẹgbẹ́ akọrin rẹ̀ tẹ́lẹ̀ dá sílẹ̀, ó sì fi àwo-orin àkọ́kọ́ lábẹ́ ilé-iṣẹ́ yìí Branama léde láìpẹ́ lẹ́yìn àsìkò náà. Àwo-orin Branama jẹ́ kí ó di ìlú mọ̀-ọ́n-ká gẹ́gẹ́ bí i olórin ìhìnrere pẹ̀lú bí ó ṣe yá ní títà ní ilé àti lókè òkun. *Branama* ta ẹgbẹ̀rún mẹ́sàn-án késẹ́ẹ́ẹ̀tì láàárín ọ̀sẹ̀ mẹ́ta àti ó lé ní mílíọ̀nù méjì CD/VCDs láàárín oṣù kan.  Ó dúró gẹ́gẹ́ bí i Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ tí ó yanjú gẹ́gẹ́ bí i olórin ìhìnrere Nàìjíríà. Àwọn orin tí àwọn ènìyàn mọ̀ jù nínú àwọn orin tí ó gbòdekàn tí olóògbé olórin yìí kọ ni "Branama" àti "Kokoroko"

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ
Wọ́n fún un ní àmì-ẹ̀yẹ International Young Ambassador for Peace Award ní 2009. Kefee gba  2010 Headies Awards for Best Collaboration pẹ̀lú Timaya fún "Kokoroko".

## Ìgbésí ayé
Kefee ṣe ìgbéyàwó ní ẹ̀ẹ̀mejì. Ó fẹ́ Alec Godwin fún ọdún mẹ́ta títí di ọdún 2008. Ó fẹ́ sọ̀rọ̀sọ̀rọ̀ orí rédíò Teddy Esosa Don-Momoh ní ọjọ́ kẹta, oṣù kẹta, ọdún 2013 ní Sápẹ́lẹ́, ìpínlẹ̀ Delta.

## Ikú àti bí wọ́n ṣe sin ín
Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn kan sọ pé ohun tí ó fa ikú rẹ̀ ni pre eclampsia, Kefee Obareki Don Momoh kú ikú lung failure ní ilé ìwòsàn kan ní Los Angeles, California ní ọjọ́ Kejìlá, oṣù kẹfà, ọdún 2014. Ó ti wà ní ipò coma fún ọjọ́ márùndínlógún

Wọ́n sin ín ní ọjọ́ ẹtì. Ọjọ́ kọkànlá, oṣù kejè 2014 ni ìlú rẹ̀ Okpara Inland, ìjọba ìbílẹ̀ Ethiope East ti Ìpínlẹ̀ Delta, Nàìjíríà .

Discography
; Àwọn Àwo-orin

* Branama (2003)
* Branama 2 (2005)
* A Piece Of Me (2008)
* A Chorus Leader (2012)

; EPs

* Dan Maliyo (2012)

; Àwo-orin lẹ́yìn tí ó kú

* Beautiful (2015)

## Àwọn ìtọ́kasí
Union Bank Building

kò, nìlè Nàijìri

**Ile Banki Union** jẹ ile giga giga ni ilu Eko .  Ilé alájà méjìdínlọ́gbọ̀n náà ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí orílé-iṣẹ́ ti Banki Union of Nigeria . 

## Wo tun

* Skyscraper oniru ati ikole
* Akojọ awọn ile ti o ga julọ ni Afirika

## I Awọn itọkasi
Chike

**Chike-Ezekpeazu Osebuka** tí a bí ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù kìíní ọdún 1993 tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ CHIKE, jẹ́ akọrin, òǹkọ̀wẹ́, akọrinsílẹ̀ àti òṣèré orílẹ̀-èdè Naijiria. Chike jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn akópa nínú ìdíje àwọn Akọrin Project Fame West Africa lẹ́yín ìdíje yìí ni ó gba ipò kejì ni àṣekágbá ìdíje The Voice Nigeria.  Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí òṣèré fún ìgbà àkọ́kọ́ nígbà tí ó kópa nínú fíìmù Àgbéléwò BATTLEGROUND èyí tí ó wà lójú ìwòran African Magic inú eré-oníṣe àgbéléwò yìí ni Chike tí ṣe ẹ̀dá ìtàn tí a mọ sí Mayowa.

## Ìbèrẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀ àti ẹ̀kọ́
Chike jẹ́ ọmọ bíbí ìlú Onitsha, ní Ìpínlẹ̀ Anámbra, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó sì jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ọmọ mẹ́rin tí àwọn òbí rẹ̀ bí.

Ipa pàtàkì ni ìdílé Chike kó nínú ìpinnu rẹ̀ láti di olórin. Ó gboyè ẹ̀kọ́ ní Covenant University nínú Computer Engineering

## Iṣẹ́ rẹ̀

### ''Ìdíje Project Fame''
Chike kópa nínú ìdíje project fame, ó tiraka láti wọ ipò kẹwàá.

### ''Ìdíje The Voice Nigeria''
Chike tún kópa nínú ìdíje The Voice of Nigeria. Ó sì gba ipò kejì.

### ''Lẹ́yìn ìdíje The Voice Nigeria''
Lẹ́yìn ìdíje The Voice Nigeria níbi tí ó ti gba ipò kejì lẹ́yìn àṣekágbá ìdíje náà. Òun àti àwọn tí ó dé ipile ẹlẹ́ni mẹ́wàá ni wọ́n gbà wò ilé ìṣe onídárayá universal republic. Ó ṣe àgbéjáde orin àkọ́kọ́ FANCY U ni December 2016 lábẹ́ akoso Universal Republic. Chike jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn aṣojú fún Airtel Nigeria pẹ̀lú àwọn méje tí ó dé ipile ẹlẹ́ni mẹsan-án.

#### 2017-2019
Ní ọdún 2017, chike bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí òṣèré fún ìgbà àkọ́kọ́ nígbà tí ó kópa nínú fíìmù àgbéléwò BATTLEGROUND èyí tí ó wà lójú ìwòran African Magic.  Nínú fíìmù àgbéléwò yìí ni Chike tí ṣe àgbéjáde ìwà ẹ̀dá ìtàn Mayowa Badmus. Ní November 2017, Chike kúrò ní Universal Republic láti dá dúró. Ní oṣú kejí, ọdún 2018, ó gbé orin àdákọ rẹ̀ jáde tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Beautiful People"

**2020**

Ní ọdún 2020, Chike ṣe àgbéjáde àkójọpọ̀ orin mẹ́rìnlá nígbà tí wọ́n gbà á gẹ́gẹ́ bí àlejò pàtàkì ni ètò àgbéléwò big brother lásìkò kónílé-ó-gbélé.

## Àmì-èyẹ rẹ̀

## Àwọn ìtọ́kasí
Rema

**Divine Ikubor** (ibí 1 May 2000),Orúkọ orí itage rẹ̀ ń jẹ́ REMA, akọrin ti orílẹ-èdè Nàìjíríà. Ayé mo Rema nígbà tí ó gbé orin tí àkọlé rẹ ń jẹ́ "Iron Kan", èyí tí ó jẹyọ nínú summer playlist ti Barack Obama ni ọdún 2019
 Bákan náà ní 2019, Ó sí fọwọ́ sí láti bá  Jonzing World ṣíṣe, èyí tí ó wa labẹ  Mavin Records.

## Ìbẹ́rẹ́pẹ́pẹ́ Ayé
Divine Ikubor jẹ́ ọmọ tí wón bí sí ilé bí ìgbàgbọ Kíìtẹ́nì ni ìpínlẹ̀ Benin
ni orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.Bí o ṣé ń dàgbà ní ọ má ń kọ Orin, béè sì ní ọ má ń Rap, nígbà tí ó wà ní ilé ìwé Sẹ́kọ́ńdírì. Ó ká ìwé alákọ̀bẹ́rẹ́ tí primary àti Sẹ́kọ́ndiri rẹ ni Ighile Group of School ni ipinlẹ Edo.

## Àwọn orin rẹ̀

### Àwo-orin

### Atojo Àwo-orin

* *Rema Compilation* (2020)

### Orin mìíràn

* *Rema* (2019)
* *Freestyle EP* (2019)
* *Bad Commando* (2019)

### Orin àdákọ

* "Dumebi" (2019)
* "Why" (2019)
* "Dumebi" (2019) 
* "Corny" (2019)
* "Boulevard" (2019)
* "American Love" (2019)
* "Spiderman" (2019)
* "Trap Out the Submarine" (2019)
* "Bad Commando" (2019)
* "Lady" (2019)
* "Rewind" (2019)
* "Spaceship Jocelyn" (2019)
* "Dumebi Remix" (featuring Becky G) (2020)
* "Beamer (Bad Boys)" (2020)
* "Rainbow"  (2020)
* "Fame" (2020)
* "Ginger Me" (2020)
* "Alien" (2020)
* "Woman" (2020)
* "Peace of Mind" (2020)
* "Bounce" (2021)
* "Soundgasm" (2021)
* "44" (featuring Bad Gyal) (2021)
* "Calm Down" (2022)
* "FYN" (2022)

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀

## Àwọn Ìtọ́kasí
Peruzzi

**Tobechukwu Victor Okoh** (tí a bí ní ọjọ́ karùn-ún, oṣù kejìlá, ọdún 1989), tí  orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ **Peruzzi**, jẹ́ olórin àti akọ-orin sílẹ̀ ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ọmọ ọdún méje ló wà nígbà tí ó bẹ̀rẹ̀ sí ní kọrin. Ó di gbajúgbajà òṣèré nígbà tí 2face Idibia ṣe àfihàn rẹ̀ nínú orin 'Amaka' tó kọ.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Ó ni ìyàwòran ilé-ìṣeré àkókọ rẹ ní ọdún 2007 àti pé láti ìgbà náà ,ó ti ñ ṣe gbigbasilẹ orin. Peruzzi lọ sí ilé-ìwé alákọbẹrẹ Lerato ní Egbédá, Ipinle Eko, Nigeria ó sì gba Iwe-ẹri Ilọkuro Ile-iwe akọkọ rẹ. Lẹhin ipari ẹkọ ile-iwe alakọbẹrẹ rẹ, Peruzzi tẹsiwaju si Command Secondary School ni Ikeja, Ipinle Eko, Nigeria ó sì gba ìwé-èrí Ilé-iwé gíga ti Iwọ-oorun Afirika ni ọdun 2007.    Peruzzi bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ orin kíkọ rẹ̀ pẹ̀lú Golden Boy Records ní ọdún 2016, kí Davido Music World tó gbà á wọlé sínú ẹgbẹ́ wọn ní ọdún 2018. Orin tí Peruzzi dá kọ ní ọdún 2018, tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ Majesty, ní ó fi ṣe àfihàn Cee-c tó jẹ́ olúborí ètò 'Big Brother Naija' ti ọdún 2018 nínú fídíò rẹ̀. Kí ó tó kọrin àdákọ rẹ̀, níṣe ni àwọn ènìyàn ń sọ pé orin-olórin ló fi ń yan, tó sì fi ń hàn. Ó hàn nínú orin 2face Idibia kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Amaka". Perruzzi tan mọ́ ìyàwó àfẹ́sọ́nà Davido tí orúkọ rẹ ń jẹ́ Chioma.

## Àtòjọ orin rẹ̀

### Orin àdákọ

* Amaka (2018)
* Champion Lover (2018)
* Majesty (2018)
* Did You (2018)
* Dina (2018)
* Run am (2018)
* Craze (2018)
* Sangbana (2018)
* Run am (2018)
* Try (2018)
* For your pocket (2018)
* Bleed (2019)
* Six 30 (with Davido) (2019)
* Nana (2019)
* The Box(2020)
* Cinatti Love (2020)
* Gunshot (2020)

* Lagbaja (2020)
* Isolova (2020)
* Southy Love ft Fireboy (2020)
* Somebody Baby ft Davido (2021)
* Ready Ft Ace Berg Tm – Ready (2022) 
* Peruzzi Ft Reekado Banks – Ozumba Mbadiwe (Refix Cover) 

## Àwo-orin

* Heartwork (2018)
* Huncho Vibez (2019) 
* Rum & Boogie (2021) 

## Àwọn àmì-eye tó ti gbà

## Àwọn Ìtọ́kasí
Bella shmurda

**Abiola Ahmed Akinbiyi** tí orúkọ orí ìtàgé rẹ̀ ń jẹ́ **Bella Shmurda**  jẹ́ ólórin àtí éní tí mán kó órín ní ìlú Nàìjíríà. Ó di gbajúmọ̀ nígbà tí orin rẹ̀ "Vision 2020" jáde, pẹ̀lú àtúnkọ tí ó kọ pẹ̀lú olórin Nàìjíríà tí ó ń jẹ́ Olamide.

## Àwọn ìtọ́ka sí
Reekado banks

**Ayoleyi Hanniel Solomon** (bí ní ọjọ́ kẹfà osù kejìlá ọdún 1993), tí a mọ̀ sí **Reekado Banks**, ó jẹ́ olórin àti akọrin ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó darapọ̀ mọ́ Mavin Records ní ọdún 2014 ó fì Mavin Records lẹ̀ ní ọdún 2018. Orúkọ tí ó kọ́kọ́ jẹ́ ni **Spicy** kó tó di pé ó darapọ̀ mọ́  Mavin Records.

## Àtòjọ orin rẹ̀
### Àwo-orin
**Spotlight* (2016)

### Orin àdákọ

## Àwon ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1993
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ifedayo Olarinde

**Ifedayo Olarinde** (Wọ́n bí i ní oṣù karùn-ún ọdún 1976), tí gbogbo ayé mọ̀ ní **Daddy Freeze**, jẹ́ agbóhùnsáfẹ́fẹ́ ọmọ ilè Nàìjíríà àti Romania, àti olùdarí eto tí wọ́n tí ń fi ọ̀rọ̀-jomi-toro ọ̀rọ̀ lórí rédíò.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
Wọ́n bí Ifedayo Olarinde sí Cluj-Napoca, ní orílẹ̀-èdè Romania. Ọmọ orilẹ̀-èdè Nigerian ni bàbá rẹ̀ tí ìyá rẹ jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Romanian.Ó lo ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀ ní ìlú Ibadan, ìpínlẹ̀ Oyo State ní ibi tí ó ti lọ sí ilé-ìwé International School, bẹ́ẹ̀ náà ni ó kàwé gboyè nínú ìmọ̀ ẹ̀kọ́ Sociology ní ilé-ìwé gíga University of Ibadan.Ọmọ ìlú Oyan ni ìjọba ìbílẹ Odo Otin ní ìpínlẹ̀ Osun

## Iṣẹ
Freeze bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ nínú iṣé rédíò pẹ̀lú (BCOS) ilé-iṣẹ́ ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ ní ìlú Ibadan níbi tí ó ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olótùú ètò *The World Chart Show. Ó darapọ̀ mọ́* Cool FM ní ọdún 2001, ọ̀gá ní ó jẹ́ nínú ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ ní Cool FM ti ìlú Èkó. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ètò ló ti darí ní orilẹ̀-èdè Nàìjíríà àti òkè-òkun. Òun ni olùdarí #FreeTheSheeple Movement

Ní ọdún 2017,  Daddy Freeze bẹ̀rẹ̀ ilé-ìjọsìn ayélujára níbi tí ó ti jẹ́ olùṣọ́-àgùntàn tí ó sì ń ṣe ìsìn ní ọjọ́ àìkú àti ní àárín ọ̀sẹ̀. Ní ọdún 2020, ó kéde fífi iṣẹ́ silẹ ní Cool FM níbi tí ó ti ṣiṣẹ́ fún ogún ọdún 

## Àwọn ìtọka sí
Bàtá

**Ìlù Bàtà** jẹ ìlù kan ti o ni oju meji, ikan ni iwaju ikan lẹyin. Amọ, oju ilu ti o wa ni iwaju fẹ̀ ju ti ẹ̀yìn lọ. Ọdun ibilẹ, ọdun 
òrìṣà Ṣàngó, ilu Santería ní Cuba láti ọdún 1800s, àti ní Puerto Rico àti ni orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà láti ọdun 1950s. ni a ma n lo ilu yi fun, bakan naa ni wọn tun ma n loo fun oriṣriṣi ayẹyẹ ni  ile Yorùbá. 
## Àwọn ìtọ́kasí
Ijo Ibile

**Ijó ìbílẹ̀** jẹ́ àwọn ijó tó rọ̀ mọ́ àṣà, ìṣe, àti ìgbàgbọ àwọn ọ̀wọ́ ènìyàn tí wọ́n jọ́ gbé ní ibìkan.

## Ìtọ́kasí
Burna Boy

**Damini Ebunoluwa Ogulu** ( tí a bí ní ọjọ́ kejì oṣụ́ keje, ọdún 1991), tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ ń jé **Burna Boy**, jẹ́ olórin ti oríl̀-èdè Naijiria. 

Ó di gbajúgbajà lẹ́yìn tí ó kọrin "Like to Party", ní ọdún 2012, èyí tó wà nínú àwo-orin rẹ̀ *L.I.F.E* tó jáde ní ọdún 2013.  Ní ọdún 2017, ó tọwọ́ bọ̀wé pẹ̀lú Bad Habits/ Atlantic Records láti máa lo ilé-iṣẹ́ wọn fi gbórin jáde. Àwo-orin rẹ̀ ẹlẹ́ẹ̀kẹta tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ *Outside* jẹ́ ọ̀kan lára àwọn isé rẹ̀ tó lààmìlaaka. Ní ọdún 2019, ó gba àmì-ẹ̀yẹ lọ́wọ́  *2019 BET Awards, All Africa Music Awards, Best World Music Album*.

## Ìbèrẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ẹ̀kọ́ rẹ̀
Ìú Port Harcourt ni wón bí Damini Ogulu sí, ní oríl̀-èdè Naijiria. Iṣé wẹ́dà ni bàbá rẹ̀ ń se, nígbà tií ìyá rè ń sisẹ́ tapítà. Bàbá-bàbá rẹ̀, Benson Idonije fìgbà kan jẹ́ òsìsẹ́  Fela Kuti. Ilé-ìwé Corona ní Agbara ní Ìpínlẹ̀ Ògùn ni ó ti kàwé kí ó tó lọ ìlú London láti kàwé si. Ó gboyè èkọ́ ní University of Sussex nínú Media Technology láti ọdún 2008 wọ ọdún 2009, léyìn náà, ó lọ Oxford Brookes University (2009–2010) láti gboyè ẹ̀kọ́ nínú Media Communications and Culture. Ó sẹ́ wá padà sí Port-Harcourt, láti ṣiṣẹ́ ní ilé-iṣé rédíò Rhythm 93.7 FM. Ìgbà náà ló bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ orin kíkọ rẹ̀.

## Iṣẹ́ rẹ̀

### 2012–2015: ''L.I.F.E'' and ''On a Spaceship''
Àwo-orin àkọ́kọ́ ti Burna Boy ṣe ni *L.I.F.E* tí ó jáde ní ọjọ́ kejìlá, oṣù kẹjọ, ọdún 2013. Orin ọ̀hún sì tà gan-an. Leriq ló se àgbéjáde àwo-orin náà, àwọn olórin bíi 2face Idibia, M.I, Timaya, Olamide, Reminisce àti Wizkid sí hàn nínú rẹ̀.
[thumb|Burna Boy ni ibi tí ó ti ń kọrin ní Nativeland Concert ní [Ìpínlẹ̀ Èkó, ní ọdún 2016]]
Àwo-orin kejì *On a Spaceship* jáde ní ọjọ́ kèẹ́dọ́gbọ̀n, oṣù kọkànlá, ọdún 2015. Ó tún gbé ìmíì jáde ní ọdún 2016.

## Àtòjọ orin rẹ̀

### Àwo-orin ní Studio

### Orin téèpù

* *Burn Notice* (2011)
* *Burn Identity* (2012)

### EPs

* *Redemption* (2016)
* *[[Steel & Copper]]* (with DJDS) (2019)

### Orin àdákọ

### Àwọn olórin tó hàn

## Àwọn Fídíò orin rẹ̀

## Àtòjọ àwọn àmì-èyẹ rẹ̀

## Àwọn ìtọ́kasí
Rey Rey Rodriguez

**Rey Paul Rodriguez** ti a mọ julọ ni **Rey Rey Rodriguez** jẹ oluyaworan ilu Amẹrika, olorin, onise iroyin ati otaja ti o jẹ oludasile ti "The Mind of Rey Rey" eyiti o jẹ ile-iṣẹ tita kan ti o da ni South Florida. Iṣẹ rẹ ti ṣe afihan ni ọpọlọpọ awọn iwe iroyin pẹlu Onisowo, Forbes, The Good Men Project, Vogue, Huffington Post, BuzzFeed, Oludari Iṣowo ati ọpọlọpọ diẹ sii.

## Ibere Aye
Rey Rey Rodriguez ni a bi ni Oṣu Kẹta Ọjọ 13, Ọdun 1978 ni Río Piedras, Puerto Rico. O pari ile-iwe ni Miramar High School ati lẹhinna bẹrẹ ikẹkọ ni Broward Community College ni 2002. O ti gba alefa BA lati Florida Atlantic University.

## iṣẹ
Rey Rey Rodriguez bẹrẹ ṣiṣẹ bi oluyaworan alaiṣẹ ati lẹhinna o ṣẹda Mind of Rey Rey. O tun ti ṣiṣẹ ni awọn fiimu ati awọn ifihan TV pẹlu Caso Cerrado, iṣafihan tẹlifisiọnu Latin kan ati lori Shaquille O'Neal's ifiwe TV jara Shaq's Big Challenge. Rodriguez ti ṣiṣẹ pẹlu ọpọlọpọ awọn eniyan pẹlu awọn olokiki, awọn oloselu, awọn akọrin, awọn onija, awọn ẹgbẹ, awọn elere idaraya, awọn ajafitafita, awọn iṣowo, ati awọn alamọja.

## Lakoko Ibesile Covid-19
Rey Rey ṣe iranlọwọ fun awọn alakoso iṣowo ati awọn iṣowo kekere lakoko ajakaye-arun agbaye-19.

## Awọn ẹbun
Eye Irene Fischley

## Awọn wẹẹbu miiran
* Rey Rey Rodriguez lori IMDb
* Rey Rey Rodriguez lori Wikipedia
## Reference
Ààfin

**Ààfin** ni ibùgbé àwọn ọba Gẹ́gẹ́ bí orikì tí ìwé atúmọ̀ èdè fún ààfin.. Ipò ọba kì í ṣe ipò yẹpẹrẹ rárá fún ìdí èyí ibugbe wọn máa ń yàtọ̀ sí ti àwọn ará ìlú. Àárín ìlú ni ààfin máa ń sábà wà. 
thumb|Ààfin ìlú Benin.

## Ààfin  ọba Benin
Ààfin ọba Benin jẹ́ ọkan lára àwọn ààfin ilẹ̀ Yorùbá. inú ààfin yìí  ni ọba àti àwọn ebí rẹ̀ má ń gbé. Ọba Ewedo ni ó kọ́ ààfin yìí ní ọdún (1255AD – 1280AD). Àárin ìlú Benin ni ó kọ́ ààfin yìí sí.  Àwọn àgbà bọ̀ wọ́n  ní ilé ọba tójó, ẹwà ló bù si. Ní ọdún (1914-1932) ní Ọba Eweka II tún ààfin Benin kọ́ lẹ́yìn tí wọ́n bà á jẹ́ nínú ogun tó ṣẹlẹ̀ láàárín wọ́n àti àwọn òyìnbó ní ọdún1897 war with the British. Ní ọdún 1999 ni ààfin náà wà lára àwọn nǹkan ọ̀ní tí ó wà ní abẹ́ UNESCO Listed Heritage Site

## Ààfin ọba Èkó
thumb|Ààfin ọba Èkó.
Ààfin ọba Èkó náà ni a mọ̀ sí Ìgà Ìdúngánràn. Láti sẹ́ntúrì márùndínlógún (15th) ní ìgà Ìdúgánràn ti jẹ́ ilé fún ọba tóbá jẹ ní Èkó tí wọ́n ń pè ní Elékòó. Àwọn tí wọ́n kọ́kọ́ gbé ní erékùsù Èkó ni wọ́n ní ìgà yìí. ìtumọ̀ Ìgà Ìdúngánràn ní Ààfin tí wọ́n kọ́ sí oko ata.  

Ọdún 1670 ní wọ́n kọ́ ààfin yìí fún ọba Gabaro. Tafawa Balewa tó jẹ́ mínísítà Nàìjíríà fún gbà kan rí tún ààfin náà ṣe ní ọdún 1960 ọjọ́ kìnní, oṣù Ọ̀wàwà.

## Àwọn ìtọ́kasí
HEC Paris

**HEC Paris** je yunifasiti aladani ni ilu Parisi ni Fránsì.

## Olokiki graduates
* Kabiné Komara, je Alakoso Agba orile-ede Guinea

## Itokasi

Ẹ̀ka:Fránsì
Broda Shaggi

**Samuel Animashaun Perry** (ti a bi ni Oṣu Kẹsan ọjọ 19, ọdun 1993), ti a mọ si ***Broda Shaggi***,  jẹ apanilẹrin Naijiria kan, oṣere, akọrin ati akọrin . Nígbà tó wà lọ́mọdé, ó nífẹ̀ẹ́ sí eré ìtàgé bí bàbá rẹ̀ tó ti kú tó jẹ́ olùkọ́ eré ìdárayá ṣe nípa lórí rẹ̀.O jẹ olokiki fun awọn ere satirical rẹ eyiti o pin lori Instagram sibẹsibẹ o wa nipasẹ ere ere parody rẹ “ **Jesu ni Mushin** ”.
## Aiye ati Eko

Omo bibi ilu Sagamu ni ipinle Ogun sugbon bibi ilu Ikenne ni ipinle Ogun[4].

Broda Shaggi je omo ile iwe giga ni Creative Arts lati University of Lagos.[5] Baba rẹ jẹ olukọ ere.[6]

## Ise re
Nígbà tó wà lọ́mọdé, ó nífẹ̀ẹ́ sí eré ìtàgé bí bàbá rẹ̀ tó ti kú tó jẹ́ olùkọ́ eré ìdárayá ṣe nípa lórí rẹ̀. O bẹrẹ ṣiṣe ni awọn iṣe awada ni ọpọlọpọ ọdun sẹyin lakoko ti o wa ni ile-ẹkọ giga. O jẹ olokiki fun awọn ere satirical rẹ eyiti o pin lori Instagram sibẹsibẹ o wa nipasẹ ere ere parody Jesu ni Mushin.[7] O ni idagbasoke ọpọlọpọ awọn ohun kikọ ṣaaju ki o to yanju lori orukọ Broda Shaggi. O ṣe akiyesi ni iṣowo fun awada rẹ ati ihuwasi alailẹgbẹ. O ti gba awọn ami-ẹri oriṣiriṣi, pẹlu The Future Awards Africa Nigeria Prize for Comedy and the City People Music Award for Comedy Act of the Year.[8] Broda Shaggi ti kọkọ gba gbaye-gbale lori awọn aaye ayelujara awujọ bii Instagram, nibiti o ti fi awọn skits awada kukuru jade. Òkìkí rẹ̀ lórí Íńtánẹ́ẹ̀tì jẹ́ kí wọ́n ní àǹfààní ní Nollywood, ilé iṣẹ́ fíìmù ní Nàìjíríà, níbi tí ó ti ṣe àṣefihàn nínú ọ̀pọ̀ fíìmù àti eré orí tẹlifíṣọ̀n. O tun ti gbe orin jade, pẹlu orin olokiki “Oya Hit Me,” eyiti o ṣe afihan akojọpọ orin Afrobeat ati Fuji.
## fiimu aworan

• Ghetto Bred (2018)[10]
• Aiyetoro Town (2019)[11]
• Fate of Alakada: The Party Planner (2020)[12]
• Namaste Wahala (2020)[13]
• Dwindle (2021)[14]
• Day Of Destiny (2021)[15]
•  (2020)
• Chief Daddy 2:Going for Broke (2022)
• King of Thieves (2022)
• The New Normal (2020)

 &#x5B; ** &#x5D;
Ify Ibekwe

Ifunanya Debbie ti ọpọlọpọ eniyan mọ si Ify Ibekwe ti wọn bi ni ọjọ karun un oṣu kẹwa ọdun 1989 je ọmọ orile-ede Naijiria ati Amerika ti o agbabọlu alapẹrẹ  fun ikọ Virtus Eirene Ragusa ati iko agbaboolu alapere orile-ede Naijiria (Nigeria women's national team)  

## Arizona statistics

## WNBA
Seattle Storm yan Ibekwe  sinu ipele idije elekeji  2011 WNBA draft (24th overall) elekeji  .

## National Team Career
Ify ṣoju iko awon obinrin agbaboolu alapere orile-ede Naijiria (Nigerian Womens National Team).

## Ìgbé ayé rẹ̀
Agatha ati Augustine Ibekwe ti won obi ify je omo orile-ede Naijiria . Bee naa ni o ni awon aburo okurin ti awon naa je agbaboolu alapere. Okan lara awon aburo re ti oruko re n je Onye Ibekwe ni o n gba boolu alapere jeun fun Long Beach State, nigba ti Ekene Ibekwe n gba boolu alapere jeun funp iko  University of Maryland. Bakan naa ni o tun ni omo iya obinrin ti oruko re n je Chinyere.

## Àwọn ìtọ́kasí

## Àwọn ìtàkùn ìjásóde

* Arizona Wildcats player profile

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1989
Leia Dongue

**Leia Tânia do Bastião Dongue**, tit ọpọ̀ èniyàn mọ̀  si   **Tanucha**, ti a bi ni ojo,  kerinlelogun osu kaarun odun 1991  ni  Maputo, Mozambique, jẹ oṣere bọọlu inu agbọn Mozambique kan. O jẹ ọdun 185&nbsp;cm (6'07") ati ki o dun bi kekere siwaju .

Ni May 2013, o ti wole nipasẹ Primeiro de Agosto . 

Tanucha ni a dibo MVP ni Ajumọṣe bọọlu inu agbọn Awọn Obirin 2014 Angola ati ni 2014 ati 2015 FIBA Africa Clubs Champions Cup. 

## Awọn itọkasi

## Ita ìjásode

* FIBA.com Profaili 
* AfricaBasket Profaili
* Scoresway Profaili 

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1991
Sciences Po

**Sciences Po** je yunifasiti aladani ni ilu Parisi ni Fránsì.

## Olokiki graduates
* François Hollande, je oloselu ara Fransi to tun je Aare ile Fransi lati 15 May 2012.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Fránsì
Amy Okonkwo

**Amy Nnenna Okonkwo** (ti a bi 26 August 1996) jẹ oṣere bọọlu aju sinawon ọmọ Naijiria fun Saint-Amand Hainaut Basket ni Ligue Féminine de Basketball ati Ẹgbẹ Orilẹ-ede Naijiria .   

## Iṣẹ ọmọ ẹgbẹ orilẹ-ede Naijiria
Amy ṣe aṣoju Naijiria ni Olimpiiki Igba ooru 2020 ni Ilu Tokyo nibiti o ṣe aropin 2.7 ojuami ati 1 rebound.  O tun kopa ninu 2021 Afrobasket nibiti o ti gba goolu pẹlu ẹgbẹ ati aropin awọn aaye 9.4, awọn irapada 4.2 ati awọn iranlọwọ 0.4. 

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1990
Kesaoleboga Molotsane

**Kesaoleboga Molotsane** tí a bí ní ọjọ́ kẹjọ Oṣù Kínní ọdún 1992  jẹ́ olùsáré ọ̀nà jińjìn ti orílẹ̀ ède South Africa kan. Ní ọdún 2019, ó kópa nínú ìdíje àwọn obìnrin àgbà ní 2019 IAAF World Cross Country Championship tí ó wáyé ní Aarhus, Denmark.  O pari pẹ̀lú ipò kejìlélógójì. 

Ní ọdún 2017, ó kópa nínú ìdíje àwọn obìnrin àgbààwọn obìnrin àgbà ní 2017 IAAF World Cross Country Championship tí ó wáyé ní Kampala, Uganda.  O pari pẹ̀lú ipò karùndínlógójì.  Ní ọdún kannáà, ó tún kópa nínú 5000 metres ti àwọn obìnrin tiSummer Universiade ní ọdún 2017 tí ó wáyé ní Taipei, Taiwan.  O pari pẹ̀lu ipò kẹẹ̀sán pẹ̀lú dídára fún ra rẹ̀ ti 16:01.76. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1992
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Adepeju Jaiyeoba

**Adépéjú Ọpẹ́yẹmí Jayéoba** tí wọ́n bí lóṣù kọkànlá ọdún 1983 jẹ́ ajàfẹ́tọ̀ọ́ àti oníṣòwò àwùjọ ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun ni olùdásílẹ̀ Brown Button Foundation àti Mother's Delivery Kits, èyí àjọ tí ó máa ń pèsè àwọn nǹkan ọmọ àti oògùn fún àwọn aláboyún ni owó pọ́kú ní Nigeria

## Ìgbésí-ayé
Jayéọba jẹ́ àkàwé-gboyè amọ̀fin tí ó kàwé ní Obafemi Awolowo University Ilé-Ifè. Bákan náà, ó kàwé ráńpẹ́ nínú ìmọ̀ olówò ní ilé-ìwé University of Texas ní Austin lórílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà àti ní ilé-ìwé Coady International Institute, ní Canada.

Jayéọba bẹ̀rẹ̀ àjọ ìrànlọ́wọ́ fún àwọn aláboyún láti dín ikú aláboyún àti màjèsín kù lẹ́yìn tí ọ̀rẹ́ tímọ́tímọ́ ṣe aláìsí lásìkò ìrọbí rẹ̀ lọ́dún 2011, àti àwọn ikú aláboyún àti ọmọ mìíràn láwùjọ. Ó ṣàkíyèsí pé àwọn obìnrin tí iye wọn tó 145 ló kú nípò ìrọbí, tí àwọn ọmọ wẹ́wẹ́ bí i 2300 náà máa ń kú kí wọ́n tó tó ọmọ ọdún márùn-ún ní Nigeria.

Lọ́dún 2024,Ààrẹ àná Amẹ́ríkà Barack Obama sọ̀rọ̀ nípa Jayéọba níbi tí ó ti ń sọ̀rọ̀ níbi ìfọrọ̀wérọ̀ ni àkànṣe ètò kan nípa àwọn adarí àwọn ọ̀dọ́ ní ìlú Washington D.C. and was also hosted at the White House in 2015. Lọ́dún 2014, wón bẹ̀rẹ̀ sí ní pín àwọn nǹkan ìbímọ fún àwọn aboyún lẹ́yìn tí wọ́n rí àkóbá tí àwọn nǹkan gbàrọtùtù, tí wọn kò sè tàbí ṣé ìtọ́jú ààbò tó péye fún, pàápàá pàápàá jù lọ, abẹ tó ti dógùú tí wọn lò láti dáwọ̀ọ́ fún àwọn ọmọdé kóbá wọn nígbà ìbí. Lọ́dún 2015, wọn ti pín àwọn nǹkan ìbímọ tí ó ti tó ẹgbẹ̀rún-mẹ́jọ̀ (8000) and by 2017, 300,000.

Lọ́dún 2017, ó ọ nípa TEDx talk.

Jayéọba tí sọ̀rọ̀ ni oríṣiríṣi àpérò lórílẹ̀ èdè wa àti ní òkè òkun, tí ó sìn ń ṣe móríyá fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọ̀dọ́ káàkiri ilẹ̀ Afíríkà fún ìyípadà.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ìyanya

**Iyanya Onoyom Mbuk** tí wọ́n bí ní ọjọ́ kankànlélọ́gbọ̀n, oṣù Ọ̀wàwà, tí orúkọ ìtàgẹ́ rẹ̀ ń jẹ́ **Iyanya** jẹ́ olórin tàka-súfèé orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ni Ìyanya. Ó di ìlú-mọ̀ọ́ká nígbà tí ó gbégbá orókè nínú ìdíje *Project Fame West Africa àti wí pé* orin rẹ̀ "Kukere" tún jẹ́ kí àwọn ènìyàn mọ̀ ọ́. Ó pawọ́pọ̀ dá ilé-iṣẹ́ tí ń gbé ori jáde Made Men Music Group pẹ̀lú Ubi Franklin ní ọdún 2011. Ó ṣẹ àwo orin rẹ̀ ''My Story'' ní ọdún 2011. Lẹ́yì náà ni ó ṣẹ "No Time" àti "Love Truly".  Nínú àwo rẹ̀ kejì *[[Desire (Iyanya album)|Desire]]*, orin márùn-ún ni ó wà ní bẹ̀ "Kukere", "Ur Waist", "Flavour", "Sexy Mama", and "Jombolo". Ó gba àmì-ẹ̀yẹ olórin tó dára jù ní The Headies 2013. Ní oṣù Ọ̀wàwà, ọdún 2016  ó kéde lórí ẹ̀rọ ayélujára Instagram òun ti ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú Mavin Records. Ní oṣù mẹ́ta kó tó di ìgbà yẹn, ó tọwọ́ bọ ìwé láti ṣiṣẹ́ pẹ̀lú Temple Management Company.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Iyanya sí ojú òpópónà Palm ní ìlú Calabar, ní Ìpínlẹ̀ Cross River. Ìyá rẹ̀ jẹ́ olórí ilé-ẹ̀kọ́, bàbá rè sì jẹ́ asẹ́gi. Iyanya ṣe àpejúwe ìyá rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí i ẹni tí kò gba gbẹ̀rẹ́ àti ẹni líle tí bàbá wọ́n sì jẹ́ ẹni pẹ̀lẹ́. Àwọn òbí rẹ̀ méjèèjì kú ní ọdún 2008, ẹ̀gbọ́n àgbà rẹ̀ sì kú ní ọdún kan náà. Bàbá-bàbá Iyanya jẹ́ òjíṣẹ́ Ọlọ́run, níbi tí Iyanya ti máa ń kọ orin gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àọn akọrin ìkọ náà, tí ó sì fi ìgbà kan jẹ́ olórí àwọn akọrin èwe nígbà tí ó wà ní ọmọdún márùn-ún.

Mbuk parí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀, girama àti ilé-ẹ̀kọ́ gíga ní ìlú Calabar. Ó gboyè ẹ̀kọ́ nínú ìmọ̀ business management ní University of Calabar.
### Fíìmù àti ti ẹ̀rọ orí-amóhùnmáwòrán

## Àtòjọ àmì-ẹ̀yẹ

## Àwọn Ìtọ́kasí
Onome ebi

**Onome Ebi** jẹ Àgbààbọlu Óbinrin Defender ti a bini ọjọ kẹjọ oṣu May ni 1983, si ipinlẹ Eko ni órilẹ ede naijiria.Àràbinrin naa gba bọọlu lọwọ fun FC Minsk ni Belarusian Premier League, team Naigiria nigbogbo orilẹ ede ati Super Falcons.

## Aṣeyọri
*Ni ọdun 2019, ó jẹ agbààbọlu Afirika akọkọ lati kópa ni mààrun  idije FIFA World Cup. 

*Opilẹ bi aṣe ma ran awọn Ọdọmọde lobinrin lọwọ lori Bọọlu Afẹsẹgba ati pe oun ran agbààbọọlu Naigiria league lobinrin lọwọ lori akitiyan wọn.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Esther sunday

**Esther Sunday** jẹ Agbaabọọlu obinrin ti oun gba bọọlu fun Dijon ninu Division 1 Fèminine. Oti fi igba kan gba bọọlu fun Sunshine Queens, Pelician Stars ati FC Minsk.

## Aṣeyọri
*Ojẹ ọkan lara mẹta ninu Awọn Agbààbọọlu Naigiria Àgbaye to yege ni Premier League, Cọpu ati super Cọpu Awọn Obinrin Belarusia.
*Esther pegede ni Apapọ team Agbabọọlu Obinrin Naigiria ni Championship Awọn Obinrin Afirika ni Ọdun mẹta; Ọdun 2010, 2014 ati 2016.
*;
*:;
*::

## Itọkasi
Nolene Conrad

**Nolene Conrad** tí a bí ní Ọjọ́ Kẹrìndílọ́gbọ̀n Osù Keje Ọdún 1985 jẹ́ asáré -ọ̀nà tó jìnà ti ilẹ̀  South Africa kan .

Ní ọdún 2013, ó kópa nínú ìdíje àwọn obìnrin àgbà ní IAAF àgbáyé jákè jádò orílẹ̀ èdè ti ọdún 2013 tí ó wáyé ní Bydgoszcz, Poland.  Ó parí pẹ̀lú ipò kọkàndínlọ́gọ́rin.  Ní ọdún 2015, ó kópa nínú ìdíje àwọn obìnrin àgbà ní IAAF àgbáyé jákè jádò orílẹ̀ èdès ti ọdún 2015 tí ó wáyé ní Guiyang, China.  Ó sì parí pẹ̀lú ipò kẹrìndínlógójì. 

Ní ọdún 2018, o kópa nínú ìdíje eré sísá ìdajì eré tí ó jìnà ti àwọn obìnrin ní IAAF World Half Marathon Championships ti ọdún 2018 tí ó wáyé ní Valencia, Spain.  O parí pẹ̀lú ipò karùndínlọ́gbọ̀n. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1985
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Wuraola Esan

Olóyè **Wuraola Adepeju Esan** (tí a bí ní ọdún1909, tí ó sì kú ní ọdún1985) fìgbà kan jẹ́ olùkọ́ ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ajàfẹ́tọ̀ọ́mọbìrin, àti olóṣèlú. Ó pa iṣẹ́ ìṣèlú rẹ̀ pọ̀ mọ́ àwọn adarí ìlú gẹ́gẹ́ bíi Iyalode ìlú Ibadan.

## Ìtàn ayé rẹ̀

### Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
A bí Wuraola Adepeju Esan ní ọdún 1909 ní ìlú Calabar. Àwọn òbí rẹ̀ ò gbé ní ilẹ̀ Yoruba títí tí wọ́ fi dàgbà àmọ́, wọ́n mú ìtẹ̀síwájú bá àṣà Yoruba. Ilé-ìwé Baptist Girls College ní Abeokuta ni Esan ti kàwé alákọ̀ọ́bèrẹ̀, kí ó tó wá lọ sí United Mission ary College láti lọ gboyè níní iṣẹ́ olùkọ́ni. Láti ọdún 1930 títí wọ 1934, ẹ̀kọ́ ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì ló ń kọ́ àwọn ọmọ ní Missionary training school kan ni,́ Akure. Ní ọdún 1934, ó fẹ́ Victor Esan, wọ́n sì gbé ní ìpílẹ̀ Èkó fún ìgbà díẹ̀. Lẹ́yìn ọdún díẹ̀, wọ́n kón padà lọ sí Ibadan.

### Iṣẹ́ òṣèlú rẹ̀
Bí ó tilè jé pé ètò-ẹ̀kọ́ ò fi bẹ́ẹ̀ ṣí sílẹ̀ fún àwọn obìrin láyé ọjọ́un, ó tiraka láti dá ilé-ìwé Ibadan People's Girls Grammar School kalẹ̀ ní ọdún 1944 ní Mọ̀leté.  Èyí wà láti kọ àwọn obìrin ní ẹ̀kọ́ lóríṣiríṣi.

Ní ọdún 1950, ó darapọ̀ mọ́ òsèlú, ó sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn obìrin tó wà ní action group.Nígbà náà lọ́hùn-ún, bí ó tilè jé pé àwọn obìnrin ní ipa ribiribi tí wọ́n ń kó nínú ìsèlú, àmọ́ wọn ò kìí fún wọn ní àǹfààní láti darí ìlú tàbí láti pàsẹ. Àmọ́ ṣáá, arábìnrin Esan tiraka láti gòkè nínú ìṣèlú, ó sì jẹ́ obìnrin àkọ́kọ́ tí ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Nigerian National Assembly, wọ́n sì yàn án láti jẹ́ Sénétọ̀ ti apá ìwọ̀-oòrùn ti ìlú Ibadan. Ó tún jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olùdásílẹ̀ egbẹh National Council of Women Societies. Ní ọdún 1975, ó joyè *Iyalode,* tí ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ipò tó ga jù lọ ní Ibadan.

## Àwọn ìtọkasí
Gloria Oloruntobi

**Gloria Oloruntobi** (tí wọ́n bí ní Oṣù kejì ọjọ́ kẹfà, ọdún 1997), tí àwọn ènìyàn mọ̀ sí **Maraji**, jẹ́ Òṣèré Apanilẹ́rìn-ín Nàìjíríà. Ó bẹ̀rẹ̀ ìgbẹ́sí ayé rẹ̀ pẹ̀lú vídíò lip sync àti kọ orin olórin . Maraji  ṣeré nínu àwọn vídíò apanilẹ́rìn-ín kékeré àti lo àwọn ẹ̀ka-èdè àti ohùn oríṣiríṣi láti bá àwọn ẹ̀dá tó kópa lọ.

## Ẹ̀kọ́ rẹ̀
Maraji jẹ́ ọmọ ìpínlẹ̀ Ẹdó. Ó parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ pẹ̀lú ẹ̀kọ́ ibáṣepọ̀ láàárín àwọn ìlú (international relations) láti Fáṣítì Covenant ní ọdún 2017.

Maraji  wà ní vídíò orin Falz's "Something Light" àti Yemi Alade's "Single and Searching" ".

## Àwọn oyè tó gbà àti àwọn ibi tí wọ́n pẹ̀ ẹ́ sí
Wọ́n pé Maraji fún Oyè eré apanilẹ́rìn-ín ni ọdún 2017 àti ọdún 2018 tí orúkọ rẹ̀ jẹ́ The Future Awards Africa. Wọ́n pẹ̀ ẹ́ fún Eré Apanilẹ́rìn-ín ní ọdún 2018 fún City People Music Awards.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Dolapo Oni

**Dolapo Oni**, tí àwọn ènìyàn mọ̀ nígbà mìíràn sí **Marcy Dolapo Oni** jẹ́ Òṣèré Nàìjíríà , Olóòtú, tẹlẹfísọ̀n, aláwòkọ́se àti  Mii sí.

## Ìbẹ̀rẹ̀ ayé rẹ̀
Oni jẹ́ ọmọ àbíkẹ́yìn nínu ọmọ mẹ́rin tí àwọn òbí rẹ̀ bí. Ó lo ogún ọdún ní ìlú Aya-ọba kí ó tó padà wá sí ìlú Nàìjíríà ní ọdún 2010. Gẹ́gẹ́ bí ọmọ ọdún mẹ́wàá, ó fẹ́ di Òṣèré lẹ́yìn tí ó wo Andrew Lloyd Webber's musical, *Aspects of Love*, ní The Oxford Playhouse.

Ó parí ilé-ìwé girama ní  Headington School. Ó lọ sí Fáṣítì Bristol níbi tó ti gba oyè ní kẹ́míṣítìrì.

## Ayé rẹ̀
Oni bẹ̀rẹ̀ sí ní ma ṣeré nígbà tó ń gbé ní ìlú aya-ọba, lẹ́yìn tó parí ẹ̀kọ́ Fáṣítì rẹ̀ látara wí pé ó ń lọ sí ilé-ìwé dírámà. Ó rí àyè láti kẹ́kọ̀ọ́ ní Academy of Live and Recorded Arts (ALRA) ní Wandsworth, London, níbi tí ó ti ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ eré, lára wọn ni *Walking Waterfall* by Nii Ayikwei Parkes, William Shakespeare's *A Midsummer Night’s Dream*, *In Time* by Bola Agbaje, *God is a DJ* àti *Iya-Ile* (The First Wife by Oladipo Agboluaje. Ó gba oyè lọ́wo the Dorothy L. Sayers Drama Award.

## Àwọn ìtọ́kasí
Fatima Azeez

**Titilayo Fatima Azeez** (tí a bí ní ọjọ́ kọkànlelógún, osú kejìlá, ọdún 1992) jẹ́ agbá bọ́ọ̀lù badminton ti orílè-èdè Naijiria. Ní ọdún 2010, ó parí Summer Youth Olympics ní Singapore. Ní ọdún 2011, ó jẹ èbùn ti All-Africa Games ní Maputo, Mozambique.

## Àwọn àṣeyọrí rẹ̀

### All-Africa Games
Ìdíje àwọn obìnrin méjì

### Ìdíje ti ilẹ̀ Africa
*Obìnrin ọ̀wọ́ kan nìkan*

*Obìnrin ọ̀wọ́ méjì*

### Ìdíje àgbáyé ti BWF
*Obìnrin ọ̀wọ́ kan nìkan*

*Women's doubles*

## Àwọn ìtọ́kasí

*
Ayo Omidiran

**Ayo Hulayat Omidiran**, tí a bí ní ọjọ́ kẹwàá, oṣú kọkànlá, ọdún 1965, jé olóṣèlú ti orílè-èdè Naijiria àti aṣòfin ti ìjọba ìbílẹ̀ Ayedaade/Irewole/Isokan ní Ipinle Osun. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ egbé All Progressive Congress. Ọmọ ìlú Ikire ní Ipinle Osun ni ó ti wá.

## Ètó-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Ilé-ìwé Ayedaade Grammar School Ikire, ní Ipinle Osun, tí ó sì gba ìwé-ẹ̀rí ti WAEC  ní ọdún 1980. Ó ṣẹ̀ṣẹ̀ wá lọ Ahmadu Bello University láti gboyè nínú Biochemistry ní ọdún 1985.

## Iṣé rẹ̀

### Ìsẹ̀lú
Ní ọdún 2011, ó díje fún ipò asojú ilé ìgbìmọ̀ asòfin ti ìjọba àpapọ̀, ó sì wọlé. Lẹ́yìn sáà kìíní rè, ó tún díje ní ẹlẹ́ẹ̀kejì, ósì wọlé lábẹ́ egbẹ́ APC. Ó ti fìgbà kan wà nípò orísiríṣi bíi amúgbálégbèẹ́ alága, egbé ilé ìgbìmọ̀ asòfin fún eré-ìdárayá, àti bẹ́ẹ̀ béẹ̀ lọ.

### Adarí ètò fún eré-ìdárayá
Ní ọdún 2002, ó darapọ̀ mọ́ egbẹ́ Nigerian Football Association Board títí wọ ọdún 2005. Láti ọdún 2006, ní ó ti darapọ̀ mọ́ egbé FIFA ti àwọn obìnrin. Wọ́n sì fi joyè olórí ẹgbẹ́ Omidiran babe tí ń ṣe ẹgbé àwọn obìnrin tó ń gbá bọ́ọ̀lụ̀ aláfẹsẹ̀gbá ti ìlú Osogbo ní ọdún 1997. Ní ọdún 2017, wọ́n fi joyè olóri ẹgbé Nigeria Football Federation, ti ẹgbẹ́ àwọn obìnrin tó ń gbá bọ́ọ̀lụ̀ aláfẹsẹ̀gbá.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1965
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:All Progressives Congress politicians
Ẹ̀ka:Osun State politicians
Ẹ̀ka:Nigerian women in politics
Tosin Damilola Atolagbe

**Tosin Damilola Atolagbe** (tí a bí ní ọjọ́ kẹrin, oṣù keje, ọdún 1994) jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Naijiria tó ń gbá bọ́ọ̀lụ̀ badminton.

## Àwọn àṣeyọrí rẹ̀

### Àṣeyọrí ti ilè African
*Obìnrin nìkan*

*Àdàlú è*

### BWF International Challenge/Series
*Obìnrin nìkan*

*Àdàlú è*

*Àdàlú è*

:

## Àwọn ìtọ́kasí
Peace Orji

**Peace Orji** (tí a bí ní ọjọ́ kogún, oṣù kejìlá, ọdún 1995) jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Naijiria tó ń gbá bọ́ọ̀lù badminton. Ó kópa nínú ìdíje ti ilẹ̀ Africa ní ọdún 2019, ó sì gba ẹ̀bùn fún ipò alákọ̀ọ́kọ́. Ó sì gba ẹ̀bùn fún ipò kẹta nínú ìdíje àdàlú tí wọ́n ṣe.

## Àwọn àṣeyọrí rẹ̀

### Eré ti ilẹ̀ African
*Àdàlú ẹ̀*

### Àṣeyọrí ti ilẹ̀ African
*Àdàlú ẹ̀*

*Àdàlú ẹ̀*

### Ìdíje ti àgbáyé ti BWF
*Àdàlú ẹ̀*

*Àdàlú ẹ̀*

## Àwọn ìtọ́kasi
Dorcas Ajoke Adesokan

**Dorcas Ajoke Adesokan** (tí a bí ní ọjọ́ karùn-ún, oṣụ́ keje, ọdún 1998) jẹ́ ọmọ orílẹ-èdè Naijiria tó ń gbá bọ́ọ̀lù badminton.

## Iṣẹ́ rẹ́
Ní ọdún 2014, ó jẹ ẹ̀bùn fún ipò kẹta ní ìdíje ti ilẹ̀ Africa. Ní oṣù kẹfà, ó jẹ́ olúborí nínú ìdíje ti Lagos International Tournaments.

Ní ọdún 2019, ó kópa nínú ìdíje ti ilẹ̀ Africa, ó sì gba ẹ̀bùn kan fún ipò kìíní àti ẹ̀bùn méjì fún ipò kejì.

Ní ọdún 2021,  ó kópa nínú ìdíje ti 2020 Summer Olympics.

## Àṣeyọrí rẹ̀

### Eré ti ilẹ̀ African
*Obìnrin nìkan*

*Àdàlú ẹ̀*

### African Championships
*Obìnrin nìkan*

*Àdàlú ẹ̀*

*Àdàlú ẹ̀*

### African Youth Games
*Obìnrin nìkan*

*Àdàlú ẹ̀*

### BWF International Challenge/Series (12 titles, 5 runners-up)
*Obìnrin nìkan*

*Àdàlú ẹ̀*

*Àdàlú ẹ̀*

## Àwọn ìtọ́kasí
Stella Oduah-Ogiemwonyi

**Stella Oduah Ogiemwonyi** tí a bí ní ọjọ́ karùn-ún oṣù kinni ọdún 1962(5 January 1962) jé  òkan lára àwon asofin agba(Senato) Nàìjirià àti Minisita Ofurufu tẹ́lẹ̀rí. O bura wolé sí ipò minisita ofurufu ni ojó keji, Oṣu Keje, Ọdun 2011(July 2, 2011),  Ṣugbọn a yọọ kuroní ipo náà ní  ọjọ kejila Oṣu Keji ọdun 2014(12 February, 2014).  O tunbá ááre teleri Goodluck Jonathan se  ipolongo nigba ipolongo oṣelú rè fún ààre orílè-èdè Nàìjíríà. 

Ní ọdún 2013, òun, Viola Onwuliri àti David Mark jé okan lára awon tí Ààrẹ yàn láti lọ síbi ìfisípò Póòpù ti Póòpù Francis.   Ni ọjọ 23 February 2017, Iwe iroyin Punch se atejade nipa bí awọn ile-iṣẹ mẹrin rẹ se duro nitori ẹsun gbese $ 16,412,819.06 ati N100,493,225.59 tí ile-ẹjọ giga ti Ijoba ni Eko se fikan. Awọn ile-iṣẹ mẹrin naa ni: Sea Petroleum and Gas Company Limited, Sea Shipping Agency Limited, Rotary Engineering Services Limited, ati Tour Afrique Company Limited pẹlu awọn akọọlẹ banki mokanlelogun. Orisirisi èsùn ni a ti fikan, àwon èsùn bi rira oko ayokele BMW meji láì gba ona tótọ́. 

Ni odun 2015, a yan sipo gegebi asofin agba(Senator) láti se asoju ariwa Anambra, èyí tí ó mú kí ówà lara àwon obinrin meje tí ayàn sí ipò asofin agba kejo ní odun 2015, àwon toku tí ójé ni Rose Okoji Oko, Uche Ekwunife, Fatimat Raji Rasaki, Oluremi Tinubu, Abiodun Olujimi ati Binta Garba. Atun dìbòyàn sí ipò náà ní odun 2019. 
Ní August 26, 2021, Stella Oduah fi egbe oselu People's Democratic Party(PDP) sile lati darapo mó egbe All Progressive Congress(APC).
**Ìkọ kedere**

## Ìpìlè
A bí Oduah si inu idile Igwe D.O.  Oduah ti ìlú  Akili-Ozizor, Ogbaru L.G.A, Ìpínlẹ̀ Anambra ní ọjọ́ 5  January 1962. Oduah-Ogiemwonyi gba òyè Bachelors ati Oye Masters (ninu Iṣiro ati Iṣakoso Iṣowo) ni Orílè-èdè Amẹrira kí o tó padà sí Nàìjíríà ní ọdún 1981, ó sì dara pọ̀ mọ́ ilé-iṣẹ́ Epo ilẹ̀ Nàìjíríà tí à mò sí Nigerian National petroleum cooperation(NNPC)

Ni ọdun 1992, o kuro ni NNPC lati dá ilé ise Sea Petroleum & Gas Company Limited (SPG) sile, ilé-isé náà ún ta àwon nkan abajade epo Petroleum ni Nigeria. 
Oduah fé Engr. Chris Ogiemwonyi, minisita télèrí fun iṣẹ, wón sì bí àwon omo.
## Otún le ka èyí
Rose Okoji Oko

Aishatu Dahiru Ahmed

Uche Ekwunife

Betty Apiafi

Akon Eyakenyi

Wendy Okolo

Yemisi Edun

Patricia Etteh

Kafayat Oluwatosin(Kaffy)

Joan Onyemaechi Mrakpor

Bamidele Abiodun

Elizabeth Adekogbe

Mulikat Adeola Akande

Halima Tayo

Simi Johnson

Folorunsho Alakija

Adefunmilayo Tejuosho   

## Àwon Ìtókasí
Rose Okoji Oko

**Rose Okoji Oko** (27 Kẹsán 1956 – 23 March 2020) je oloselu áti asofin agba(Senator) Naijiria nigba ayé rè. Ó jẹ́ okàn lara àwon ìgbìmọ̀ aṣòfin ìjọba àpapọ̀ lábé ẹgbẹ́ òṣèlú People’s Democratic Party (PDP),ó si ṣe asojú  agbegbe Yala/Ogoja ní ilé ìgbìmọ̀ asòfin keje ti orílẹ̀-èdè  Nàìjíríà. Òun ni obinrin akoko ti ayan si ọfiisi gegebi aṣoju agbegbe rẹ, a yan si ipo ní May 2011. O jẹ ara àwon Senato ti o ṣoju fun awọn ènìyàn ariwa Cross river. Ni May 2015, a yan sipo gege bi obinrin akoko tí o se asoju Agbegbe rẹ.

## Àárò Ayé ati Èkó rè
A bi Bose Okoji ni 27 September 1956 si inú idile Thomas Ojeka(Baba) ati Agbo Ojeka(Momo) ni ìlú Opkoma, agbegbe ìpinlè ijoba Yala , ìpínlè Cross River. O jé omo akoko ninu omo méjì tí ìyá rè bí, ósì jé omo keje nínú omo medogun tí bàbá rè bí.  Ó gba ìwé ẹ̀rí akobere rè ní ilé-ìwé women training college, ìlú Enugu. Ó pada kàwé ní Yunifásitì tí ìlú Calabar láti gba àmì-èye Linguistics, léyìn náà ni ó tèsíwájú  Yunifasiti ti Wisconsin, Madison, USA. 
## Òsèlú
Ni ọdun 1999 Rose darapo mó àwon egbé tí ó dá ẹgbẹ People's Democratic Party (PDP) kalè ní Ìpínlè Cross River.  Laarin ọdun 2002 sí 2004,  lẹhin ti o ti fẹhinti kuro ni iṣẹ ìjoba, o se iforukọsilẹ egbé oselu National Democratic Party (NDP) sí Ipinle Cross River. Ni ọdun 2003  Naijiria ṣe idibo ijọba tiwantiwa akọkọ lati igba ti ìjoba tiwantiwa gba ipò lowo ìjoba ologun, Okoji Oko sì dije fun ile igbimọ aṣofin agba, láti se asoju ariwa ipinlẹ Cross River State lábé egbé oselu NDP, o fìdíremi nínú idije náà, oludije labe egbé oselu PDP ló sì jawe olubori. 

O tesiwaju gege bi alaga igbimo awon alagbese fun egbe NDP titi di odun 2007, nigba to dije ninu ibo ijoba tiwantiwa eleekeji lorile-ede yii gege bi oludije gomina fun ipinle Cross River, idije to fabo lọ́wọ́ oludije ègbé òṣèlú PDP. O tún díje ní odun 2007 láti di Gomina ìpínlè Cross River sùgbón o fìdíremi sí oludije lábé egbé oselu PDP. Ni ọdun kanna, ó darapo mó ègbé òṣèlú PDP. 
O padà díje sí ipò Sanato ni odún 2015 láti sójú apa àríwá ìpínlè Cross River, ó sì jawe olubori, ní odun 2019, a tun yan si ipò náà. 
## Ikú rè
Rose Okoji se alaisi ni 23 March, ọdún 2020 ni ile-iwosan kàn ni Ìlú Lọndọnu, UK léyìn aìsàn osù kàn 

## Àwon Ìtókasí
Adaora Elonu

**Adaora Elonu** jẹ ọkan lara agbabọọlu inu agbọn obinrin ninu Naigiria ti a bini 28, oṣu April ni ọdun 1990 jẹ aburo fun Àkọṣẹmọṣẹ agbààlọlu lobinrin inu agbọn tì orukọ rẹ n jẹ Chinemelu Elonu. Adaora ni asiko yi gbààbọọlu fun CB Avienda.

## Aṣeyọri
*Adaora ti gba inu agbọn fun college ni Texas A&M, nibi ti arabinrin naa ti jẹ ninu NCAA championship ni ọdun 2011.
*Adaora ti fi igba kan ko awọn ọdọmọbinrin jọ fun ọjọ kan lori ọrọ inu agbọn gẹgẹbi camp ni ipinlẹ Enugu lati fi ṣe àwari talent làrin awọn ọdọ ni orilẹ ede. Atipe Wọn tì fì arabinrin naa jẹ MVP ninu Idije bọọlu inu àgbọn.

## Itọkasi
Ayomide Bello

**Ayomide Emmanuel  Bello** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹ́rin oṣù kẹ́rin, ọdún 2002 ) jẹ́ awa akọ̀-ojú-omi fún ìdíje ti ọmọ Nàìjíríà. Ó díje ní women's C-1 200 metres ìdíje tí wọ́n ṣe í ọdún  2020 súmà Òlípíkìsì tí wọ́n ṣe ní  Tokyo, Japan.

Ní ọdún 2018, Ó gba oyè wúrà méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ní  African Youth Games. Ní ọdún yẹn bákan náà, Ó sojú Nàìjíríà ní ìdíje ọdún 2018 súmà òlípíkìsì ti ọ̀dọ́ àti díje ní ibi mẹ́rin ní ìdíje náà: girls' C1 sprint, girls' C1 slalom, girls' K1 sprint àti girls' K1 slalom. Kò gba oyè kankan ní ìdíje yìí.

cÓ díje ìdíje ọdún 2019 àti wí pé ó gba wúrà ní ìdíje t-1 200 mmetresaàtiC-1 500 metres   Ó tún gba oyè wúrà ní C-2 200 metres àti ní C-2 500 metres e AFún ìdí èyí, ìlú se tán pẹ̀lú ipò kejì ní ìdíje náà ní ọdún 2019 àti wí pé òun náà tún ní àǹfààní láti lọ sí Tokyo òlípíkìsì tí ọdún 2020.Tí òun náà tún díje fún C-1 200 metres.

## Ìtọ́kasí
Funmilayo Adebayo

**Funmilayo Adebayo** co ọ̀pọ̀ ènìyàn mọ̀ sí **mmy GO** isjẹ́ ẹ̀váńjẹ́lísìtì Nàìjíríà tì Àríyànjiyàn pọ̀ lórí rẹ̀ àti Olùdásílẹ̀ Rapture Proclaimer Evangelical Church of God láti Ìpínlẹ̀ Èkìtì. Wàásù rẹ̀ lóri bí òun ṣe lo ọdún 990 ní ìjọba Òkùnkùn lọ Káàkiri Nàìjíríà, àti wí pé èyí gbá ọkàn àwọn ènìyàn púpọ̀ mú. Níbẹ̀, Ó sọ wí pé òun lo ọdún 990,   ní ìjọba òkùnkùn àti wí pé ó sọ ìrírí rẹ̀ àti òun tí ó mú òun lọ bá Kírísítì.

## Ìtọ́kasí
Aishatu Dahiru Ahmed

**Aishatu Dahiru Ahmed** (ojó ìbí rè ni 11 August 1971) ti a tun mo si Binani jẹ òkan lara àwon Sẹnatọ Nigeria labe egbe oselu All Progressives Congress(APC), o nsoju agbegbe Adamawa Central senatorial District  O jẹ ara awon ile igbimo asofin(House of Assembly) larin odun 2011-2015 lábé egbe oselu People's Democratic Party(PDP), o se asoju agbegbe Yola North,Yola South ati Girei Federal constituency. 

## Àárò ayé rè
A bi Aishatu sí ìlú Adamawa ní odun 1971, o sì lo ilé-ìwé government secondary ní Yola, léyìn náà, o lo sí Federal polytechnic ti ìlú Mubi, ìpínlè Adamawa. O lo sí Yunifásitì ti Southampton láti tèsíwájú ìwé rè. 

Kí o to di pé o padà darapo mó oselu, o jé onisowo ati alaga Binani Nigeria limited Binwa Press Limited, Triangular Communications Ltd., Golden Crescent Nigeria Ltd., Infinity Telecoms Ltd. ati Quest Ventures 

## Àwon Ìtókasí
Bunmi Kayode

**Bunmi Kayode ** (Tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù kẹ́rin, ọdún 1985) jẹ́ Obìnrin Abábọ́ọ̀lù Afẹsẹ̀gbẹ́ Nàìjíríà Káríayé tó ń gbá bọ́ọ̀lù gẹ́gẹ́ bíi dìfẹ́ńdà. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn Nigeria women's national football team. Ó wà lára àwọn ọmọ ẹgbẹ́ 2003 FIFA Women's World Cup.

## Ìtọ́kasí
Evelyn Akhator

**Evelyn Akhator** àkọṣẹ mọṣẹ agbàbọọlu inu agbọn lobinrin fun Flammes Carolo ti a bini ni ọjọ kẹta, oṣu febuary ni ọdun 1995.Arabinrin naa sign pẹlú spanish CB Avenda ni ọjọ marundilogun ni ọdun 2019.

## Aṣeyọri
*Ni ọdun 2018, Akhator ni wọn fun ni sportwoman ati player inu agbọn.
*Óbinrin naa pegede ni ọdun  2019 ni FIBA Afrobasket

## Itọkasi
Sofiat Arinọla Obanishola

**Sofiat Arinọla** jẹ ikan lara awọn elere badminton lobinrin ni orilẹ ede Naigiria ti a bini ni 16, óṣu september ni ọdun 2003. Arabinrin na ti kopa ni ere idijè Badminton ni kakiri orilẹ ede ati ókè okun.
. 

## Àṣeyọrì
*Sofiat gba Bronze medal ati silver ni Game awọn ọdọ ilẹ Afirica ni ọdun 2018
*Èlere na gba bronze medal ni Casablanca, ilu Morocco ni Game awọn ọdọ ilẹ Afirica ni ọdun 2019

## Itọkasì
Olamide Toyin Adebayo

**Tóyin Ọlamide** jẹ ọkan lara obinrin awọn elere badminton Naigiria ti à bini 22, ọṣu june ni ọdun 1976.Arabinrin na kopa ni IBF Championship Àgbaye ni ọdun 1995 ati 1999.

## Aṣèyọrì
*Ni ọdun 1995, Toyin gba Gold medal ni Apapọ èrè idije badminton fun Naigiria to ṣẹlẹ ni ilu Abuja.
*Àrabinrin naa gba Gold medal nibi championship awọn Afirica ọdun 1996 ti o ṣẹlẹ ni ilu Eko, orilẹ ede Naigiria.

## Itọkasi
Uche Ekwunife

**Uche Lilian Ekwunife** (tí a bí ní ọjọ́ kejìlá oṣù kìíní ọdún 1970) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà kàn tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ jẹ́ Sẹ́nẹ́tọ̀ tí ó ń ṣojú fún àwọn ènìyàn agbègbè ìgbìmọ̀ aṣòfin àárín gbùngbùn Anambra ní ìpínlẹ̀ Anambra . A mọ̀ ọ́n sí ọ̀kan lára àwọn Sẹ́nẹ́tọ̀ obìnrin tí ó ń ṣiṣẹ́ jùlọ ní Ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin.

## Ìgbésí ayé ìbéèrè
Wọ́n bí Ekwunife ní ọjọ́ kejìlá oṣù Kejìlá, ọdún 1970, ní Igbo-Ukwu, Anambra fún Emmanuel àti Lucy Ogudebe. Ekwunife lọ sí Yunifásítì Calabar ó sì parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ pẹ̀lú oyè bachelor nínú ẹ̀kọ́ Ìṣòwò àti ìṣirò owó ní ọdún 1993. Ó tẹ̀síwájú láti gba oyè MBA rẹ̀ ní Nnamdi Azikiwe University ní ọdún 2002.
Ekwunife ní iṣẹ́ ilé ìfowópamọ́, ó sì dé ipò olùdarí agbègbè kan. Ó fẹ́ oníṣòwò Olórí Larry Ekwunife, wọ́n sì bímọ.

## Ìrìnàjò Òsèlú
Ekwunife díje du ipò fún ètò ìdìbò Gómìnà Anambra lẹ́ẹ̀mejì láìse àṣeyọrí.  Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí aṣojú fún ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin ní ọdún 2007 fún agbègbè Anaocha/Njikoka/Dunukofia ti Anambra. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn obìnrin 11 tí wọ́n dìbò ní ọdún 2007 tí wọ́n tún dìbò ní ọdún 2011 nígbà tí ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin náà fẹ́rẹ̀ẹ́ tó 95% ọkùnrin. Àwọn obìnrin mìíràn tí wọ́n dìbò ni Juliet Akano, Mulikat Adeola Akande, Abike Dabiri, Nkeiruka Onyejeocha, Nnena Elendu Ukeje, Olajumoke Okoya-Thomas, Beni Lar, Khadija Abba Ibrahim, Elizabeth Ogbaga àti Peace Uzoamaka Nnaji.
Ní ọdún 2015, wọ́n yàn án sí Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Àgbà Orílẹ̀ Èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn obìnrin mẹ́fà tí wọ́n yàn sí ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin orílẹ̀-èdè kẹjọ . Àwọn obìnrin yòókù ni Rose Okoji Oko, Stella Oduah, Fatimat Raji-Rasaki, Oluremi Tinubu àti Binta Garba. Ekwunife ti jáwé olúborí ìdìbò ọdún 2015 lẹ́yìn tí ó yípadà sí ẹgbẹ́ òṣèlú mìíràn. Nítorí èyí, wọ́n tako ìdìbò rẹ̀ ní ilé ìgbìmọ̀ ìdìbò, ní oṣù Kejìlá ọdún 2015, ilé ẹjọ́ kéde pé ipò rẹ̀ ṣófo. Ekwunife kò lè gba àtìlẹ́yìn ẹgbẹ́ òṣèlú àtijọ́ ( All Progressives Grand Alliance ) fún ìdìbò kejì, nítorí náà, wọ́n yan Victor Umeh gẹ́gẹ́ bí Sẹ́nétọ̀.
Ó jáwé olúborí nínú ìdìbò sílé ìgbìmọ̀ aṣòfin ìpínlẹ̀ Anambra ní ọdún 2019 lábẹ́ ìdìbò ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party tí ó ń ṣojú fún agbègbè ìgbìmọ̀ aṣòfin àárín gbùngbùn Anambra, Nàìjíríà. ó ṣẹ́gun alátakò rẹ̀ ní ọdún 2015, Victor Umeh, tí ó fẹ́ gba ipò aṣíwájú. Ní ìparí ọdún 2025, ó jẹ́ Igbákejì Olùdíje Gómìnà ti All Progressives Congress ní Ìdìbò Gómìnà Anambra. Ṣùgbọ́n, àwọn ìbéèrè ti dìde nípa àwọn ìwé ẹ̀rí rẹ̀ fún ipò náà.  Gómìnà tí ó wà nípò yìí, Charles Soludo, ló borí ìdìbò náà.

## Àwon Ìtókasí