open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tuwo shinkafa

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/Tuwo.jpg/220px-Tuwo.jpg|thumb
**Tuwon shinkafa** jẹ ọ̀kan lára àwọn ounjẹ Naijiria ati Niger tí ó wá lati Niger ati apa ariwa orilẹ èdè Naijiria .    O jẹ oúnjẹ tí wón ń fi iresi ṣe, tí wón sì ń fi ọbẹ̀ miyar kuka, miyar kubewa, ati miyar taushe jẹ  Ona méjì ni wọ́n fi ń se oúnjẹ yìí, wón le fi Àgbàdo se(èyí tí wọ́n pè ní tuwon masara), wọ́n sì le fi ìyèfun oka sẹ́(èyí tí wọn ń pè ní tuwon dawa).
Ofada rice

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7c/Ofada_rise_with_fried_plantain_and_beaf.jpg/220px-Ofada_rise_with_fried_plantain_and_beaf.jpg|thumb| Iresi Ofada (oke apa ọtun) pẹlu ọgede didin ati ẹran malu
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/85/Ofada_Rice.jpg/220px-Ofada_Rice.jpg|thumb|Iresi Ofada
**Ofada rice** tàbí iresi Ofada jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ounjẹ Yoruba. Ó jẹ́ orúkọ tí wón fún iresi ti wọ́n gbìn ní ìlú Ofada ni agbègbè Obafemi Owode Ìpínlẹ̀ Ogun. Kò kín se ìlú Ofada nìkan ni wọ́n ti ń gbin. Wọ́n ma ń gbin ni gúúsù apá ìwọ oòrùn Nàìjíríà sugbon orúkọ ìlú náà ni wọn fun. Wọ́n fi iresi Ofada se ọ̀pọ̀lọpọ̀ oúnjẹ, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn oúnjẹ yìí sì jẹ́ asepo. Àwọn nkan míràn ti wón fi kún àwọn asepo yìí kí se láti Nàìjíríà tàbí Áfríkà. Wọn ń gbin iresi Ofada ní ilè olómí.

## Àwon Ìtókasí
Ẹ̀ka:Àwọn ónjẹ
Banga rice

**Banga Rice** jẹ́ ọ̀kan lára àwọn iresi ní Nàìjíríà tí wón fi eyín àti ọbẹ̀ ẹ̀yìn se. Àwọn ẹ̀yà Urhobo ní apa gúúsù Nàìjíríà ni wọ́n má ń sábà sè é. Banga túmọ̀ sí omi tí wọ́n ba yọ lára eyìn. Wọ́n ń pe ní iresi banga nítorí bí wọ́n bá ti fún omi jáde lara eyìn tán, wọ́n ó fi se iresi.  
Àwọn ẹ̀yà urhobo kì í fi èròjà bí; Taiko, Benetientien, tàbí Rogoje sí Banga Rice wọn bí wọ́n se ń fi sí ọbẹ̀ Banga wọn.

## Àwọn Ìtókasí
Abacha (oúnjẹ)

**Abacha** jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ounjẹ ẹ̀yà  Igbos ní guusu apá ìlà oòrùn Nàìjíríà.
## Àwon èròjà oúnjẹ náà
* Ẹ̀gẹ̀ gbígbẹ 
* Ugba tàbí ukpaka
* Epo pupa
* potasi gberefu
* Ẹja
* Ponmo gígé
* Alubosa gígé
* ikàn
* Ewé ìkan tí wón ti gé 
* iyọ̀ àti ata gbígbe
* Edé
* maggi
* nutmeg
* Ogiri
* ewe utazi 
* omi gbóná

## Àwon Ìtókasí
Kunu

**Kunu** (ti a tun mọ si *kununzaki* ) jẹ jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìkan mimu ti o gbajumọ kakiri orílè-èdè Naijiria, pupọ julọ ni àríwá Naijiria. Wọn má ń sábà fi jéró tàbí ọkà se, nígbà míràn, wón ó lọ àgbàdo. Wọ́n ma ń se nípa rí rẹ jéró tàbí ọkà tí ó ti gbó sí omi fún ìjọ́ díè tí won ó sì lọ̀ ọ́ mọ́ odukwu, Atalẹ tàbí ata.
Ẹran ìgbẹ́

**Ẹran ìgbẹ́** túmọ̀ s'àwọn ẹran tí wọ́n pa ní inú igbó ó sì tún túmọ̀ sí àwọn ẹranko tí àwọn ènìyàn ń jẹ nínú igbó, pàá pàá jù lọ, ní ilẹ̀ Adáwọ̀. Ẹran ìgbẹ́ jẹ́ orísun amú purotéènì ara fún àwọn ènìyàn Latin Amẹ́ríkà  àti Asia. ó tún jé orísun oúnjẹ fún àwọn ẹlòmíràn, pàá pàá jùlo àwọn tálíkà ní ìgbèríko. Jíjẹ ẹran ìgbé wà lára ohun tí ó le ṣokùnfà àìsàn ara  bi Ebola virus àti HIV wá láti ara ẹran ìgbé.

## Àwon Ìtókasí
Emmy Gee

**Emmanuel Nwankwo**, tí a tún mọ̀ sí **Emmy Gee**, jẹ́ olórin ilẹ̀ Nàìjíríà tó ń gbé ní orílẹ̀-èdè South Africa. Orin àdákọ àkọ́kọ́ rẹ̀ "Rands and Nairas" wà nípò keje láàárín àwọn orin orí àtẹ ní ilẹ̀ South Africa. Ó bẹ̀rẹ̀ sí ní gba orin sílẹ̀ nígbà tó wà ní ọmọdún mẹ́rìndínlógún, ó sì í ṣiṣẹ́ pẹ̀lú Shizzi n ọdún 2004. Ó jùmọ̀ ṣe ìdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́ kan, tí wọ́n ń ṣe ohun ìdánilárayá àti aṣọ tí a mọ̀ Teamtalkless.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ àti orin àkọ́kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Emmy Gee sí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, láti ẹ̀yà Ibo. Òun ni àbígbẹ̀yìn láàrin àwọn ọmọ mẹ́rin. Ó ṣe àṣeparí ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ àti girama ní Naijiria kí ó tó kó lọ sí ilẹ̀ South Africa. Wọ́n ṣe ìgbéjáde orin àdákọ alákọ̀ọ́kọ́ Emmy Gee "Rands and Nairas" ní ọdún 2013.

## Àtòjọ orin rẹ̀

### Orin àdákọ

#### Gẹ́gẹ́ bíi àfifún olórin

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ̀ rẹ̀

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Igbo singers
Ẹ̀ka:Nigerian hip hop singers
Ẹ̀ka:Nigerian male rappers
Ẹ̀ka:21st-century Nigerian male singers
Ẹ̀ka:1986 births
Amarachi

**Amarachi Uyanne** ( wọ́n bí ní 17 Oṣù kèje, 2004), ó gbajúgbajà gẹ́gẹ́ bí i **Amarachi**, ó jẹ́ ọmọdé-ọ̀dọ́ olórin Nàìjíríà, oníjó a sì tún mọ̀ ọ́ fún ìlò irinṣẹ́ violin rẹ̀. Ọ̀pọ̀ ènìyàn ló mọ̀ ọ́ gẹ́gẹ́ bí i olúborí ìdíje Naigeria's Got Talent tí àwọn ọ̀dọ́.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀
Amarachi jẹ́ ọmọ Ìpínlẹ̀ Dẹ́ltà. Wọn tọ dàgbà ní Ìpínlẹ̀ Ẹdó, ní ibi tí ó ti bẹ̀rẹ̀ sí ní jó láti ọmọ ọdún 5. Ní 2012, ó tayọ gẹ́gẹ́ bí i olúborí ìdíje àkọ́kọ́ Nigeria's Got Talent pẹ̀lú ẹ̀bùn owó N10,000,000. Èyí fà á kí wọ́n ma pè é ní "oní mílíọ̀nù kékeré Naijiria". 

## Ẹ̀kọ́ Kíkọ́
Ó lọ ilé-ẹ̀kọ́ University Preparatory Secondary School ní ìlú Benin, Ìpínlẹ̀ Ẹdó. Olókìkí ọmọ náà ṣẹ̀ṣẹ̀ kàwé gboyè ní ilé-ìwé náà ní oṣù kèje, 2019. Tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ dára pọ̀ mọ́ ilẹ̀-ẹ̀kọ́ gíga Benson Idahosa University, Benin, Ìpínlẹ̀ Ẹdó, Nàìjíríà.

## Iṣẹ́
After emerging as the winner of *Nigeria's Got Talent*, Amarachi released her debut single titled "Amarachi Dance". Bí ó di olúborí ìdíje Nigeria Got Talent, Amarachi ṣe àgbéjáde orin àkọ́kọ́ rẹ̀ "Amarachi Dance".  Ó tún tẹsíwájú láti fi olórin Phyno sínú orin rẹ̀ "Ova Sabi", orin rẹ̀ tà gan-an bẹẹ̀ ó gbá àwọn ìwúrí tó tẹ́rùn láti ọwọ́ àwọn lámèyító ajẹmọ́rin.  Lọ́wọ́lọ́wọ́ ó ń dára Amarachi Talent Academy, ilé-ẹ̀kọ́ tí wọ́n tí ń kọ́ àwọn ọmọ tí wọ́n ní ẹ̀bùn ijó àti orin bí wọ́n ṣe le dàgbà sókè.

## Àgbàjọ Orin

* "Amarachi's Dance"

* "Get Down"
* "Ova Sabi" (Ft Phyno)
* "Te Quiero"

## Àwọn Ìtọ́kasí
Bilkisu Labaran

**Bilkisu Labaran** jẹ́ oníròyìn ní orílẹ̀-èdè Naijiria òun sì ni olórí èka ilé-iṣẹ́ BBC lórí ìròyìn àti nkan tí ó ń ṣẹlẹ̀ ni Afrika.  Ó kópa púpò nínú ìdá BBC pidgin òun sì ni oootu àkọ́kọ́ fún BBC pidgin. Ó wà lára àwọn alamojuto BBC Africa Eye documentaries 

Kí ó tó dára pò mọ́ BBC, ó jé olùkọ́ ní Yunifásítì Àmọ́dù Béllò, Zaria, Nàìjíríà, òun sì ní adari BBC World Service Trust ti èka Nàìjíríà.

Ó gba àmì ẹyẹ master degree rẹ̀ ní Yunifásítì Àmọ́dù Béllò Bello, Zaria, Nàìjíríà 

Ọ wà ní ipò Kàrún nínú àwọn obìnrin marundinlogbin tí àjọ Women in Journalism Africa kà pé ó lágbára jù ní ètò ìròyìn Nàìjíríà ni ọdún 2020.

## Àwọn Ìtókasí
Seyi Adisa

**Ṣeyi Joseph Adisa** (tí a bí ni ọjọ́ keje Oṣù kọkànlá ọdún 1983) jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, agbẹjọro ati oloṣelu ni, ó sì tún jẹ́ olókoòwò, agbẹnusọ àti alabojuto ni ile iṣẹ ijọba. Ó ti fi ìgbà kan jẹ́ Akọ̀wé agba fún Gómìnà nigba kan ri ni ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, Sẹ́nétọ̀ Abiola Ajimobi . Ní akoko yi, ó jẹ́ ọmọ ile igbimọ aṣofin ni Ipinle Oyo, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà nibi ti o ti n ṣoju fun agbegbe Afijio labẹ asia ẹgbẹ All Progressive Congress (APC).

## Ìbẹ̀rẹ̀ Ìgbésí ayé àti ẹ̀kọ́
A bi Ṣeyi Adisa ni ilu Èkó sinu ẹbí Olóyè ati Ìyáàfin Ebenezer Babatunde Adisa ni ọjọ keje Oṣu kọkànlá, ọdún 1983. Ó bẹ̀rẹ̀ ẹ́kọ́ rẹ̀ ní ile-iwe alakọbẹrẹ St. Leo's Nursery and Primary School, ilu Ikẹja, ni Ipinlẹ Èkó. Lẹyin ile ẹkọ alakọbẹrẹ, ó ré kọjá lọ sí ilé-ìwé girama to gbajugbaja ni ilu Eko, ti a n pe ni King's College, Lagos. Nigbati Ṣeyi kẹkọ jade ní King's College, ó gba ile ẹko Lambeth College lọ lati gba ìwé ẹ̀rí ti a n pe ni A Levels lori ìmọ̀ òfin, ìṣèlú ati okoòwò, akọsilẹ sọ wípé ó peregede nínú ẹkọ rẹ nílé iwe yii. Ṣeyi Adisa kò darà duro lẹyin eyi, o gba ile iwe giga Yunifasiti ti Birmingham (University of Birmingham) lọ nibiti o ti gba imo ijinle lori ìmò òfin.

Ṣeyi tun fakọyọ ni ile iwe to wa fun awọn amofin ti a n pe ni The BPP Law School nibi ti o ti tayọ lori bi a ṣe n fi imo ofin ṣiṣẹ ṣe, Legal Practice Course (LPC). Nigba ti o pada de si orilẹ-ede Naijiria, Ṣeyi fi orukọ silẹ ni ile-ẹkọ awọn amofin ti orilẹ-ede yii, Nigerian Law School ti o si tun ṣe daada nibẹ.  Ṣeyi Adisa kò jafara ninu ilakaka rẹ lati di akọ́ṣẹ́moṣẹ́ to dangajia ninu iṣẹ to yan laayo nigba ti o gbé'lé kẹkọ gboye ni awujọ awọn Akọwe ati alabojuto ti orilẹ-ede Naijiria, Institute of Chartered Secretary and Administrators Course ti o si gba ami ẹyẹ fun akeko to tayọ julọ ninu ẹkọ imo akọwe fun ile iṣẹ nlanla ati olokoowo (Corporate Secretaryship) ni ibamu pẹlu iṣẹ rẹ gẹgẹ bi oṣiṣẹ ijọba. Laipẹ yii ni Ṣeyi Adisa kẹkọ gba oye ẹlẹẹkeji ni ile ẹkọ giga Yunifasiti ti BIrmingham (University of Birmingham).

## Iṣẹ́ àti ìrírí
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1983
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ṣeyi pẹlu ẹnikan ni oludasilẹ ile-iṣẹ ti a n pe ni T&A Legal. Ile-iṣẹ yii jẹ agbarijọ awọn agbẹjọro, wọn si ṣetan lati ṣiṣẹ fun olukuluku ti o ba nilo iṣẹ wọn. Ile-iṣẹ yii bẹrẹ pẹlu agbẹjọro meji pere ṣugbọn laarin ọdun mẹjọ, wọn di mẹta-din-logun ti ọfisi wọn si di mẹta. Ṣeyi ni ile-iṣẹ yii fi si akoso wiwa onibara, o si mu ọpọlọpọ onibara ti o kun fun ile-iṣẹ nlanla lati oke okun, ile-iṣẹ ijọba pẹlu awọn olokoowo kekeeke lati orilẹ-ede Naijiria naa wa ba T&A Legal da owo pọ̀. Ṣaaju asiko idasilẹ ile-iṣẹ T&A Legal yii, Ṣeyi ti ba ile-iṣẹ agbẹjọro kan ti a n pe ni Adepetun Caxton-Martins Agbor & Segun ṣiṣẹ ni ẹka epo rọbi ati iṣuna owo fun iṣẹ akanṣe.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Tẹ́tẹ́ ní Nàìjíríà

**Tẹ́tẹ́ ní Nàìjíríà** kò ní ìmójútó tó dára. Bótilẹ̀ jẹ́ pé òfin wà nípa tẹ́tẹ́, ọ̀pọ̀ àwọn ilé kàlòkàlò (kàsínò) tó wà ní Nàìjíríà kò ní ìwé-àṣe látọwọ́ ìjọba. The Federal Palace Hotel ní ìlú Èkó ni kàsínò tó tóbi jùlọ ní Nàìjíríà wà. 

Ẹ̀ka:Tẹ́tẹ́ ní Nàìjíríà
Arese Ugwu

**Arese Ugwu** (tí wón bí ní March 19, 1986) jẹ́ Olùkọ̀wé àti olùṣe filmu ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn mọ Arese sí Smart money Arese, orúkọ tí wọ́n fun nítorí filmu rẹ̀; Smart money woman àti ilé-isé rẹ̀; Smart Money Africa.

## Ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ àti ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Arese sí inú ìdílé Victor àti Funke Ogiemwonyi ní ìlú Benin, ìpínlè Edo, Nàìjíríà. O gba àmì ẹyẹ Bachelor's degree nínú ìmò ìsòwò nínú ilé ìwé ìsòwò Aston, àti àmì ẹyẹ master degree nínú ìmò Economics Development ní ilé ìwé college Yunifásitì ti London. Ó tún kàwé ní ilé ìwé ìsòwò ìpínlè Eko(Lagos business school) àti London business school.

## Isẹ́ rẹ̀
Nínú akitiyan rẹ̀ láti ran àwọn ọmọbìnrin lọ́wọ́ nínú ètò ìsúná wọn, Arese Ugwu dá Smart Money Africa sílè. Ègbé náà jé ẹgbẹ́ tí ó ran àwọn ọmọbìnrin lọ́wọ́ láti kó nípa ètò ìsúná ní ọ̀nà tí ó rọrùn. Ète Arese ni láti yí ìtàn àìní ní Afrika padà nípa kíkó àwọn ènìyàn nípa ètò ìsúná. Arese ma ń lo orisirisi ìtàn láti fi kó àwọn ọmọ Afrika nípa ètò isuna,ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà sì ni ó ma ń lọ àwọn oríṣi itakun ayélujára. Arese tún ni oludasile Smart Money Travel 

 Ní ọdún 2016, ó ko ìwé rẹ̀ àkọ́kọ́ tí àkòrí rẹ̀ jẹ́ 'The Smart Money Woman - an African girl journey to financial freedom'. Ní ọdún 2020 ṣe filmu kan lórí ìwé rẹ̀.

Arese ma ń ṣẹ ètò kan tí àkòrí rẹ̀ jẹ́ "Your life, Your money" lórí Guardian's TV.

## Àwọn Ìtókasí
2007 Nigerian general election

**Ìdìbò gbogbogbòò ní orílẹ̀ [[Nàìjíríà|èdè Nàìjíríà]]** ni ọdún 2007 láti yan olórí orílẹ̀ ede ati ọmọ ilé ìgbìmò asòfin àpapọ̀ wáyé ni ọjọ́ kọkànlélógun , oṣù kerin, ọdún 2007.

## Àgbétẹ́lẹ̀
Ní  ọjọ́  kẹrindínlógún, oṣù karùn-ún, ọdún 2006,   àwọn ilé ìgbìmò asòfin  dibò láti ṣe àtúnṣe ìwé òfin pé kí olórí orílẹ̀ èdè máa ṣàkóso ju ìgbà méjì lọ lórí àlèéfa.   Ààrẹ Olusegun Obasanjo ko lépa igba keta  .Ní àfikún kò rí àtìlẹyìn ￼￼ Igbákejì rẹ̀ Atiku Abubakar.  Ìpolongo àwọn olùdíje fún Olórí orílẹ̀ èdè wáyé ni ìpárí oṣù Kejìlá, ọdún 2006 àti ípàṣẹ fún àwọn ìbọn ìkọlù tó tó  ẹgbẹ̀rún lọ́nà àádọ́ta (50,000) níye láti ṣe ìrànlọ́wọ́ fún àwọn ológun láti ṣètò ìdìbò  létòletò   lakoko idibo.  Umaru Yar'Adua  jẹ́ olùdíje fún ẹgbẹ́ òṣèlú àlábúradà Peoples Democratic Party(PDP) àti Muhammadu Buhari tí ṣe ọmọ ẹgbẹ́ alátakò  All Nigeria Peoples Party (ANPP) .  Atiku Abubakar,  Igbákejì Ààrẹ  tó wà nípò kéde ní ọjọ́ karùn-ún dínlọ́gbọ̀n, oṣù kọkànlá, ọdún 2006 pé ohun yóò díje  Ó sì padà jáde gẹ́gẹ́ bíi olùdíje fun ipò Ààrẹ ti ẹgbẹ́  Action Congress ni oṣù Kejìlá. 

## Àwọn Olùdíje
Àjọ elétò ìdìbò ti orílẹ̀ èdè Nàìjíríà (INEC) sọ pé Abubakar kò  lẹ̀tọ́ láti díje látàrí ẹ̀sùn jìbìtì tí wọ́n fi kàn án. Ilé ẹjọ́ gíga ti pàṣẹ pé ìgbìmọ̀  náà kò lè yọ olùdíje kúrò, ṣùgbọ́n Ìgbìmọ̀ Àjọ Eleto Ìdìbò (INEC) sọ pé òfin ti  dá irúfẹ́ olùdíje bẹ́ẹ̀ lọ́wọ́ kọ́ láti díje tí wọ́n bá ti fi ẹ̀sùn kàn

Àjọ elétò ìdìbò ti orílẹ̀ èdè Nàìjíríà (INEC) sọ pé Abubakar kò  lẹ̀tọ́ láti díje látàrí ẹ̀sùn jìbìtì tí wọ́n fi kàn án. Ilé ẹjọ́ gíga ti pàṣẹ pé ìgbìmọ̀  náà kò lè yọ olùdíje kúrò, ṣùgbọ́n Ìgbìmọ̀ Àjọ Eleto Ìdìbò (INEC) sọ pé òfin ti  dá irúfẹ́ olùdíje bẹ́ẹ̀ lọ́wọ́ kọ́ láti díje tí wọ́n bá ti fi ẹ̀sùn kàn. Ilé ẹjọ́ gíga míràn, ilé ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn, pàṣẹ ní ìwòyí fún INEC pé Ó ni àṣẹ láti yọ olùdíje. Abubakar gbìdánwò láti rí ìwé ìdìbò nípasẹ̀ ìpèníjà ilé ẹjọ́. Níbi ẹjọ́ tó wà ní ilé ẹjọ́ Apex, ilé ẹjọ́ náà pàṣẹ pé INEC kò ni àṣẹ láti yọ olùdíje fun ìdìbò, láti máa wá  fún Abubakar láti díje. Ilé ẹjọ́ ti ó ga jù lọ lorílẹ̀ èdè jerisi àṣẹ yii àti ṣíṣe àtúnṣe ìdíje Abubakar. 

## Àwọn ìtọ́kasí
Micheal Taiwo Akinkunmi

**Micheal Táíwò Akínkúnmi** OFR  tí wọ́n bí ni ọjọ́ kẹwàá, oṣù karùn-ún ọdún 1936,jẹ́ gbajúgbajà òṣìṣẹ́ se fẹ̀yìntì omo orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tó dìsáínì fúlàgì àpapọ̀ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.Ìnagijẹ rẹ̀ ni Ọ̀gbẹ́ni fúlàgì.

## Ìgbésí Ayé ati Iṣẹ́ rẹ̀
Akínkúnmi jẹ́ ọmọ bíbí ìlú Ìbàdàn,ẹ̀yà Yorùbá, ọmọtáyéwò àgbà ìbejì. Ó gbé pẹ̀lú bàbá rẹ̀ di ọmọ ọdún mẹ́jọ, ó ré kọjá sí apá Àríwá orílẹ̀ èdè Nàìjíríà láti bẹ̀rẹ̀ ilé ìwé alákọ́ọ́bẹ̀rẹ̀. Ó padà sí ìwọ̀-oòrùn fún Ìtẹ̀síwájú ẹ̀kọ́ rẹ̀ lẹ́yìn ífẹ̀yìntì bàbá rẹ̀ lẹ́nu iṣẹ́ ní ilé ìwé alákọ́ọ́bẹ̀rẹ̀ Onítẹ̀bọmi, Ìdí ìkán Ìbàdàn. Ó pari ni ọdún 1949, o tún tẹ̀síwájú lọ sí ilé ìwé gíga Ìbàdàn Girama ni ọdún 1950. 
Akínkúnmi gba ìṣe gẹ́gẹ́ bíi òṣìṣẹ́ àgbẹ̀ ni ile ijoba sekitéríátì ti ìwọ̀ oòrùn ní odún 1955, lẹ́yìn tí ó parí ilé ẹ̀kọ́ gíga girama. Lẹ́yìn tí ó kàwé díẹ̀, o tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ lọ si Kóléjì Ìmọ̀ Ẹ̀rọ Norwood ni Lọ́ńdọ́nù níbi tí o ti kọ́ nípa ìmọ̀ ẹ̀rọ iná. Ìgbàtí ó ń kàwé ni ó dìsáínì fúlàgì orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó padà sí Nàìjíríà ní ọdún 1963, sí  ẹ̀ka iṣé ní ilé ìjọba sẹkitéríàtì láti bẹ̀rẹ̀ iṣé níbi tí ó fi a dàgbà ètò rọ̀ sìí. Ó ṣiṣé di ọdún 1994 gẹ́gẹ́ bíi igbá kejì supiritẹńdẹńtì Àgbẹ̀. O gba àmìẹ̀yẹ OFR, olúbánidámọ̀ràn fún Olórí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà ni ọjọ́ kọkàndínlógbọn, oṣù kẹsàn-án, ọdún 2014 ní gbọ̀ngàn ìgbàlejò,Àbújá.

## Igbesi Aye Lágbà
Akínkúnmi fẹ́ ìyàwó, ó sì  bí  ọmọ.

## Àwọn Ìtọ́kasí
CDQ

**Sodiq Abubakar Yusuf** (ìbí jẹ́ May 6, 1985), ẹni tí ayé mọ sí CDQ, jẹ́ Olórin, Ọ̀kọrin tí ó jẹ́ gbajù gbajà jẹ́ ọmọ bíbí ike Nàìjíría tí ó kọ "Nọwọ́ Sókè tí Olorin Wizkid náà kópa nínú orin náà àti Ọlámide tí ì wá lábẹ Masterkraft.  nígbà kàn rí o maa ń lo  ohun èlò orin ki ó tó sún sí orin tí jé kí ó gbà àmi ẹ̀yẹ ní ọdún 2016 ní Nigerian Music Video Awards. Lábé ilé iṣé orin No struggle, No success Entertainment, agbẹnusọ fún CDQ ti fí orin RAP sí abé ẹyà irú orin ti CDQ ń kọ, àwọn bíi Woss Wobi tí ó kọ́kọ́ bẹrẹ.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ayé àti Ètò Ẹkọ
**Sodiq Abubakar Yusuf** jẹ́ ọmọ ìlú Ìlọrin ní ìpínlè Kwara, ní orílé Èdè Nàìjíríà; amò wọn bí sí Oríle tí ó wà ní ìpínlè Èkó. Leyin tí ó wà sí Èkó láti Ìlọrin ní o parí ẹ̀kó sẹ́kọ́ǹdìrì rẹ, ó tẹ̀síwájú nínú èkó rè ní ilé ìwé Fásitì tí wá ní ìlú Èkó, Lagos state university níbi tí ó ti gbọyè B.Sc ní Ikọ́nọ́míkìsi (Economics)

Ọ̀kōrin CDQ yáa ọ̀pọ̀lọpọ̀ èèyàn lẹ́nu nípa fífún àwùjọ padà ati kí á máa ṣe ìrànlọ́wọ́ ní àwùjọ. Ní ìpínlè Kwara ní ó tí ṣe èyí.
Bákan náà, Ọ̀korin Cdq lọ sí ààfin Ọba ìlú Ìlọrin nígbà tí ó kọ́kọ̀ wọ̀ inú ìlú náà láti lè fí tó Ọba létí nípa èrò rẹ̀ fún àwọn ọmọ sẹkọndiri tí ó wà nínú ìlú náà.
Lílõ tí ó lọ, ọjọ méjì ní ó fi dúró sínú ìlú náà,  láàrin ọjọ méjì yíì nàa ní Olùdarí ilé ìwé náà tí ṣe ìgbàlejò Cdq àti àwọn ẹmẹ̀wa é, tí Olùdarí ilé ẹkọ náà sì pé àwọn ilé ẹkọ náà sì ta, èyí tí àwọn ọmọ ilẹ ẹkọ náà gba ẹ̀bùn. 9
Olórin CdQ fún àwọn ọmọ náà ni ohun ìkòwé àti Aago.
 
Ìgbà yìí ní agbẹnusọ olórin náà pé " iṣé àgbéṣe yìí wà láti rí pé àwọn ọmọ ilé ìwé wọn kò ní ìṣòro lórí ohun tí a fí ń kọwe, tí ìpínlè náà  yóò gbà àwọn  ànfààní tí o sodo sínú ohun tí wọ́n fẹ ṣe.

## Iṣé
CDQ bẹ̀rẹ̀ iṣẹ orin ní ọdún 2008 nígbà náà ni o jẹ́ elégbè okorin kàn tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Dagrin kí ó tó bẹ̀rẹ̀ orin RAP ní èdè Gẹ̀ẹ́sì pẹlú M.I Abaga. Ní ọdún 2013 , ó dára pọ mọ Masterkraft (producer) tí wọn sì fi òǹtẹ̀ Lu ìwé lẹyìn ìgbà tí ó gbé ipò kíní nínú ìdíje industry Nite ní oṣù kọkànlá ọdún 2012. Ní ọdún 2014, ó kó orin tí àkọlé rẹ ń jẹ́ Indomie tí Ọlámide àti Davido náà wà nínú orin náà, tí o sí kán jálẹ̀ orílé èdè Nàìjíríà. Orin tí CDW kọ lábẹ Masterkraft ló gbà jáde tí ó fi di olókìkí àti pé ó jẹ́ kí wọn Yàn-án fún gbígba àmì ẹ̀yẹ Nigeria Entertainment Awards ní 2015 àti Best Street Hop Artist Ni Headies.

Ní ìfojúsọ́nà fún Album rẹ tí ó pé àkọlé rẹ ní Qukaity  CDQ  tí Olórin Wizkid naaa wà nínú rẹ tí àkọlé rẹ ń jẹ́ N'owo É Sókè jẹ orin tí ó jé kí Album àwo orin náà tám kálẹ̀. Olùdarí Fídíò orin náà ni Unlimited L.A, tí ó sí gbà àmi ẹyẹ Best Afro Hip hop Video ní ọdún 2016 ní Nigeria Music Video Awards. On 16 August 2016, he unveiled the cover art for the album before it was released through General Records on 22 August to positive critical reviews. On 11 November 2016, he launched his own record label N.S.N.S, a short-form for No Struggle No Success Entertainment. On 1 Feb 2017,  he dropped his first official single under the platform  titled ' Say Baba ' which was produced by Jay Pizzle.

## Àwo orin
### Selected singles

### Studio albums
**[[Quality (CDQ album)|Quality]]*
**Ibile Mugabe*

## Àwọn ààmì ẹ̀yẹ

## Àwọn itọkási

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Oluyemi

**Oluyemi** ni oruko Yorùbá Naijiria. Itumo Oluyemi ni "Olorun fun mi ni itelorun".

Awọn eniyan olokiki pẹlu orukọ akọkọ/fifun pẹlu:
* Oluyemi Kayode, ọ̀dàn ọmọ Nàìj́iríà
* Oluyemi Oluleke Osinbajo, oloselu orile-ede Naijiria

Ẹ̀ka:Àwọn orúkọ èdè Yorùbá
Jim Iyke

***Last Flight to Abuja jẹ́ eré ti ọdún 2012 ti ilẹ̀ Nàìjíríà.***gerian disaster thriller film written by Tunde Babalola, directed and produced by Obi Emelonye, and starring Omotola Jalade Ekeinde, Hakeem Kae-Kazim and Jim Iyke. Shot in Lagos, the film received 5 nominations at the 2013 Africa Movie Academy Awards, winning the category "Best film by an African based abroad". On 15 June 2020, 'Last Flight To Abuja' began streaming on Netflix eight years after it first premiered in London.

## Àwọn Ìtọ́ka Sí
Eduardo Riedel

**Eduardo Riedel** (5 Keje 1969) jẹ oloselu ara ilu Brazil ati oniṣowo, ti o somọ si Ẹgbẹ tiwantiwa Awujọ ti Ilu Brazil, jẹ gomina ti Mato Grosso do Sul ni awọn idibo 2022 ni Brazil  . Tẹlẹ ti di ipo ti Akowe ti Ipinle fun Awọn amayederun ti Mato Grosso do Sul lati Kínní 22, 2022 si Oṣu Kini Ọjọ 1, Ọdun 2023. 

Ni ọdun 2022, o sare ni awọn idibo ipinlẹ ni Mato Grosso do Sul fun gomina pẹlu Barbosinha fun igbakeji gomina.  Ni Oṣu Kẹwa Ọjọ 2, Ọdun 2022, o ni awọn ibo 361,981 (25.16%) o si lọ si iyipo keji pẹlu oludije Capitão Contar .    

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1969
Université Paris Cité

**Yunifásítì Paris Cité** (tabi **Yunifasiti Paris Cité**, ) ile-ẹkọ giga ti gbogbo eniyan ni Ilu Paris, Faranse. O ṣẹda ni ọdun 2019 nipasẹ apapọ ti Université Paris Descartes ati Université Paris-Diderot.

Ile-ẹkọ giga naa ni awọn ẹka mẹta:

* Ẹka Ilera (*la Faculté de Santé*)
* Ẹka ti Awọn sáyẹnsì Awujọ ati Awọn Eda Eniyan (*la Faculté des Sociétés et Humanités*)
* Ẹka ti Awọn sáyẹnsì Adayeba (*la Faculté des Sciences*)

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn yunifásítì
Chuma Mmeka

**Chuma Mmeka** ti a tun pè ni 'T-char' jẹ óṣèrè lọkunrin ti Nollywood. Arakunrin naa tun jẹ ólukọwè ati ẹni to fẹran lati ma ran awọn ọmọdè lọwọ.

## Igbèsi Àyè Àrakunrin naa
Chuma ni a bini ọjọ kejileelógun, óṣu June ni ọdun 1975 fun Enyi Jim I. Mmeka ati Lolo Jossy C. ni Amaigbo ni ijọba ibilẹ ti Nwangele ni ipinlẹ Imó.

Chuma bẹrẹ sini kọ ewi lati igba toti wa ni ọmọ ọdun mẹjọ.

Chuka fẹ Nikky Mmeka ti wọn si bi ọmọ fun ara wọn.
Óṣèrè lọkunrin naa pada nu iya rẹ ni óṣu May ọdun 2018 ati baba rẹ ni óṣu january ọdun 2019.

## Ami Ẹyẹ ati Idanilọla
Óṣèrè lọkunrin naa gba ẹbun gẹgẹbi ẹni to pegede ninu Ewi ti awọn ọmọdè ti Maryam Babangida ni ilẹ Naigiria nigba to pè ọmọ ọdun mẹtala. 

Ni ọdun 2019, Chuma ba ami ẹyẹ ti óṣèrè guild ti ilẹ Naigiria.

## Itọkasi
Akpororo

**Bowoto Jephthah Oluwatiseyifumi Tanimola** ti inagijẹ rẹ njẹ **Akpororo** jẹ alawada ati óṣèrè lọkunrin ilẹ naigiria.

## Igbèsi Àyè Àràkunrin naa
Akpororo ni a bi tosi dagba si warri ni ipinlẹ Delta ṣugbọn to wa lati ilajẹ, ipinlẹ Ondo. Irin ajo arakunrin naa bẹrẹ gẹgẹbi ólórin ni ọdun 2008 nibi to ti pegede ninu idije zone ti calabar.
 
Ni 2009, Akpororo lọsi eko tosi kopa ninu idije nibi toti ṣè ipó keji. 
Ni óṣu August, ọdun 2014 arakunrin naa bẹrẹ awada rẹ akọkọ **Akpororo vs Akpororo** ni Hall ti shell ni MUSON Centre.

Ni ọdun 2014, Akpororo bẹrẹ irin ajó gẹgẹbi óṣèrè lọkunrin ninu filmu **Headgone ati Antique**

Akpororo fẹ Josephine Ijeoma Abraham ni Surulere, Ipinlẹ eko ni ọjọ kẹrinla óṣu November, ọdun 2015.

## Ẹkọ
Akpororo kẹẹkọ ni ilè iwè giga ti ipinlẹ ekó lori imọ sociology.

## Itọkasi
Chuks D General

Chuks D General ti órukọ a bisọ rẹ njẹ Chukwuyem Jude Israel jẹ alawada, host, radio presenter ati óṣèrè lọkunrin. Arakunrin naa gbajumọ lori awọn awada rẹ. Chuks jẹ óludari show ti awada to kó awọn gbajumọ ilẹ naigiria jọ lori idanilaraya.
Chuks ni ójẹ alawada to pègèdè julọ ni Abuja.
Óṣèrè lọkunrin naa da "Official Couple" silẹ; Èrè oritage naa ṣè afihan Anto Lecky(Ara awọn to kopa ninu idije Big Brother Naija).

## Igbèsi Àyè Àràkunrin naa
Chuks D General ni à bini ọjọ mẹ̀tadinlọgbọn, óṣu February ni Agbor, ipinlẹ Delta.
Ni ọjọ kẹrinlèèlógun, óṣu August ni ọdun 2019, Chuks fẹ Ngozi to wa lati Ipinlẹ Anambra.

## Ẹkọ
Chuks lọsi ilè iwè ti Staff Model ni Agbor, Ipinlẹ Delta. Arakunrin naa jadè ni ilè iwè giga ti Ipinlẹ Nasarawa nibi to ti kẹẹkọ lori imọ statistics.
Ìjàpá l’óyun ijángbòn

#### Ààlọ́ Ìjàpá àti Yannibo aya rẹ
Ààlo ó!! 

Ààlò! 

Ààlọ́ mi dá fìrìgbagbò, ó dá lórí Ìjàpá àti Yánníbo aya rẹ.  

Ìjàpá fẹ́ ìyàwó rẹ̀ nígbàtí ó pé ọmọ ọdún mẹ́ẹ̀dọ́gbọn. Orúkọ rẹ̀ a maa jẹ́ Yánníbo. Yánníbo rẹwá pupọ l’óbìnrin, ó pupa fòò, eyín ẹnu rẹ̀ funfun nigín nigín dada. Iyàwó ìjàpá singbọnlẹ̀, kò sí ohun ti o wọ̀ (bíi aṣọ, bata ati bẹẹ bẹẹ lọ) ti ko níí yọ ni ara rẹ. O ma n mú ìrìn wu ni. 

Yánníbo rẹ'wa lootọ, bẹẹ ni ó tún fi ìwà tútù bíi àdàbà kún ẹwa rẹ̀. O laanu ọmọnikeji rẹ, ó sì nífẹ̀ẹ́ t'ọmọde t'agba.   Ṣùgbọ́n Yannibo kò rí ọmọ bí, Ọmọ bíbí ṣe pàtàkì ní ilẹ̀ Yorùbá, nítorí èyí ìrònú ma mba tí ó bá rí obìnrin tí kò bá ri ọmọ bi tàbí tí ó yà àgàn.  Yáníbo ko dúró lásán, ó tọ Babaláwo lọ láti ṣe ãjo bí òhun ti le ri ọmọ bí.  

Babaláwo se àsèjẹ fún Yáníbo, ó rán Ìjàpá láti lọ gba àsàjẹ yi lọ́wọ́ Babaláwo.  Babaláwo kìlọ̀ fún Ìjàpá gidigidi wípé õgùn yí, obìnrin nìkan ló wà fún, pé kí o maṣe tọwò.  Ìjàpá ọkọ Yáníbo ṣe àìgbọràn, ó gbọ õrùn àsèjẹ, ó tọ wò, ó ri wípé ó dùn, nítorí ìwà wobiliki ọkánjúwà, o ba jẹ àsèj̀ẹ tí Babaláwo ṣe ìkìlọ̀ kí ó majẹ. Ó dé́lé ó gbé irọ́ kalẹ̀ fún ìyàwó, ṣùgbọ́n láìpẹ́ ikùn Ìjàpá bẹ̀rẹ̀ sí wú.  Yorùbá ni “ohun ti a ni ki Baba má gbọ, Baba ni yio parí rẹ”.  Bi ikùn ti nwu si bẹni ara bẹ̀rẹ̀ si ni Ìjàpá, ó ba rọ́jú dìde, ó ti orin bẹnu bi o ti nsáré tọ Babaláwo lọ: 

#### Orin ààlọ́
*Babaláwo mo wa bẹ̀bẹ̀, * 

*Alugbirinrin 2ce*

*Òògùn to ṣe fún mi lẹ́rẹkan, Alugbinrin*

*Tóní nma ma fọwọ́ kẹnu, Alugbinrin*

*Tóní nma ma fẹsẹ kẹnu,  Alugbinrin*

*Mo fọwọ kan ọbẹ̀, mo mú kẹnu, Alugbinrin*

*Mofẹsẹ kan lẹ mo mu kẹnu, Alugbinrin*

*Mobojú wo kùn o ri gbẹndu, Alugbinrin*

Babaláwo mo wá bẹbẹ̀, Alugbinrin

*Nígbátí ó dé ilé́ Babaláwo, Babaláwo ni ko si ẹ̀rọ̀.  Ikùn Ìjàpá wú títí o fi bẹ, tí ó sì kú**.*

#### Ẹ̀kọ́ inú ààlọ́
''Ààlọ́ yíì kọ wa pe èrè ojúkòkòrò, àìgbọ́ràn, irọ́ pípa àti ìwà burúkú míràn ma nfa ìpalára tàbí ikú.  Ìtàn Yorùbá yi wúlò lati ṣe ìkìlọ̀ fún àwọn ti o nwa owó òjijì nípa gbígbé õgùn olóró mì lati kọjá lọ si òkè okun/Ìlúòyìnbó lai bìkítà pé, bí egbògi olóró yí ba bẹ́ si inú lai tètè jẹ́wọ́, ikú ló ma nfa.  Ìtàn nã bá gbogbo aláìgbọràn àti onírọ́ wí.

## ÀWỌN ÌTỌ́KASÍ
Obafemi Lasode

**Ọbáfẹ́mi Lásọdé** (tí wọ́n bí lọ́jọ́ kẹrin oṣù Kejìlá ọdún 4 1955 o si ku ni Oṣu Keje ọjọ 25, ọdun 2025) jẹ́ gbajúmọ̀ olórin, olùdarí àti olóòtú sinimá , ó jẹ́ oǹkọ̀wé àti olóòtú orin, eré-oníṣe ọmọ Nigeria. Òun ni olùdarí-àgbà ilé-iṣẹ́ Even-Ezra Nigeria Limited, tí ó ṣe agbátẹrù sinimá olókìkí nì, *[[Sango (Film)|Sango]]* tí ó gba ọ̀pọ̀ àmì-ẹ̀yẹ lọ́dún 1997.

## Ìgbésí-ayé rẹ̀ láti ìbẹ̀rẹ̀
Wọ́n bí Ọbáfẹ́mi Bándélé Lásọdé lọ́jọ́ kẹrin oṣù Kejìlá ọdún 1955 ní ìlú Port Harcourt, olú-ìlú Ìpínlẹ̀ Rivers lórílẹ̀-èdè Nigeria, ṣùgbọ́n tí àwọn òbí rẹ̀ jẹ́ ọmọ bíbí Abẹ́òkúta, ní Ìpínlẹ̀ Ògùn. 

Ó kàwé ní St. Gregory's College ní ìlú Ọbaléndé ní Ìpínlẹ̀ Èkó, níbi tí ó ti kàwé gbàwé ẹ̀rí West African Senior School Certificate. Ó tesiwaju nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ tí ó sì kàwé gbàwé ẹ̀rí **Bachelor of Science** nínú ìmọ̀ Business administration ní ilé ẹ̀kọ́ Kogod School of Business, ní ìlú Washington, D.C. Lẹ́yìn èyí, ó tún kàwé gbàwé ẹ̀rí **Master of Science** nínú ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ ìbánisọ̀rọ̀, Communication art láti Brooklyn College, City University of New York.
## Iṣẹ́
Ó dára pọ̀ mọ́ ilé-iṣẹ́ Inner City Broadcasting Corporation, ti ìlú New York City lọ́dún 1983 gẹ́gẹ́ bí olùdarí ìpolongo, níbi tí ó ti gba Sonny Okosuns lálejò lọ́dún 1984 ní gbajúmọ̀ gbọ̀ngán àgbáyé nì, Apollo Theater ní Harlem.

Ó ṣe agbátẹrù ètò orin ilẹ̀ adúláwọ̀ Áfíríkà tí a mọ̀ sí *Afrika in Vogue* lórí pẹpẹ Radio Nigeria 2, ètò yìí bẹ̀rẹ̀ lọ́dún 1989, tí wọ́n sì ṣe é fún odidi ọdún kan gbáko. In 1995, he established Afrika 'n Vogue/Even-Ezra Studios.

Lọ́dún 1997, ó ṣe agbátẹrù àti olùdarí sinimá kan gbòógì tí ó gbàmì ẹ̀yẹ káàkiri ilẹ̀ adúláwọ̀ Áfíríkà tí àkọlé rẹ̀ ń jẹ́ *[[Sango (Film)|Sango]]*, gbajúmọ̀ sinimá tí wọ́n yàn láti ṣíde àjọ̀dún Minneapolis–Saint Paul International Film Festival lọ́dún 2002. Òun ni oǹkọ̀wé àwọn ìwé wọ̀nyí tí àkọlé wọn ń jẹ́ *Television Broadcasting: The Nigerian Experience (1959–1992)*, tí wọ́n ń lò báyìí ní àwọn ilé-ìwé ifáfitì káàkiri Nigeria.

## Àwọn sinimá tí ó ti kópa
**[[Sango (Film)|Sango]]* (1997)
**Mask of Mulumba* (1998)
**Lishabi*
**Tears of Slavery*

## Àwọn Ìtọ́kasí
Adegboyega Dosunmu Amororo II

**Adégbóyèga Dòsùnmú Amórorò II** (CON) jẹ́ ọba ilẹ̀ Òwu ní ìpínlẹ̀ ògùn, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. À-pè-jálẹ̀ oyè rẹ̀ ni Olówùú ti ilẹ̀ Owú. Ó gun orí oyè yìí nígbà tí Ọba Oláwálé Àdìsá Ọdẹ́lẹ́yẹ, Lágbedu wàjà ní oṣù kẹfà ọdún 2003 ní ẹni ọdún márùn-dín-láàádọ́rin.

Ọba Adégbóyèga Dòsùnmú jẹ́ ọmọ bíbí inú ọmọ ọba Benjamin Òkélànà Dòsùnmú (ọ̀kan lára àwọn ọmọ oyè ní ìran olóògbé Ọba Adésùńmbọ̀ Dòsùnmú, Amórorò Kínní) ẹni tí ó jọba láàárín ọdún 1918 àti 1924) ní ilẹ̀ Owú. Benjamin Òkélànà Dòsùnmú yìí ni ọmọ kẹta tí Ọba Adésùńmbọ̀ Dòsùnmú, Amórorò bí. 

Ó bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ ìwé rẹ̀ ní ilé ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ti Ìjọ Onítẹ̀bọmi ní Òwu (Owu Baptist Day School), Abẹ́òkúta ní ọdún 1941. Lẹ́yìn èyí, ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ girama ti àwọn Baptist Boys’ High School, níbẹ̀ ni ó sì ti gba ìwé ẹ̀rí oníwèé mẹ́wàá ní ọdún 1950. Ó tẹ̀síwájú nínú ìwé kíkà rẹ̀ nígbà tí ó lọ sí ìlú òyìnbó láti lọ gba ìmọ̀ lórí eré orí-ìtàgé àti bí a tí ń ṣe ètò orí ẹ̀rọ-amóhùn-máwòrán Drama and Television Production ní ilé ẹ̀kọ́ ìmọ̀ ẹ̀rọ (Hendon College of Technology) ní ìlú Ọba (London) ní ọdún 1963. Lẹ́yìn èyí, ó tún tẹ̀síwájú láti lọ sí ìlú Amẹ́ríkà láti lọ kọ́ ẹ̀kọ́ nípa ẹ̀sìn ìgbàlódé ní ilé-ẹ̀kọ́ Ìjọ Onítẹ̀bọmi tí ó wà ní ìlú Tennessee (Landmark Baptist College Tennessee, USA) níbẹ̀ ni ó ti gba oyè ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ sáyẹ́ńsì ní ọdún 1987. 

## Àwọn ìtọ́kasí
Ademola Adeleke

**Ademola Nurudeen Jackson Adeleke** (Ti abi ni ojo ketala osu karun ni odun 1960) je oloselu ati onisowo Naijiria kan, eni ti o ti se gomina ipinle Osun lati odun 2022. Òun ni Seneto tó sójú agbègbè Senatorial Osun-west lati odun 2017 si odun 2019. O wà lati ìdílé Adeleke ni ilu Ede ni Ipinle Osun . O dije nínú idibo gomina ipinle Osun lodun 2022 labẹ ẹgbẹ oselu Peoples Democratic Party, o si bori Gómìnà to wà níbè, Adegboyega Isiaka Oyetola ti ẹgbẹ oṣelu APC ti o jáwé olubori nínú ibo gomina ipinle Osun lodun 2018 .  

= Ẹkọ =
Adeleke bere ẹkọ ako bere ni Methodist Primary School, Surulere Lagos State ki o to pada Si ilu  Oyo State lati tẹsiwaju ninu eko ni  Nawarudeen Primary School, Ikire. Ati ile iwe ẹkọ gíga Seventh Day Adventist Secondary School, Ede ni ipinle Oyo lati ka iwe ni Ede Muslim Grammar School Ede, nibiti ti ọ ti pari secondary school education lati lọ ka iwe ni ilu United States.[3] o fi ilu Naijiria la le lati lọ ka ìwé pẹlu awon egbon re méjì ni  United States of America.[3]ile iwe ẹkọ gíga ni Jacksonville State University,[4] Alabama ti ọ sí gbọye degree. nipa odaran àti oṣelu.[5]

## Awon ise
### Ise aladani
Adeleke je onisowo ati alakowe, o sise gege bii alakoso agba ni ile-ise iponti Guiness lati odun 1992 si odun 1999 nibiti ikan ninu awon akegbe re si je Oga-ogun Theophilus Danjuma; 
o tun je alakoso agba ni ile-ise aburo re, Pacific Holdings Limited lati odun 2001 titi di odun 2016. ki o to dara po mo Pacific Holdings Limited, o ti sise  ni ile ise ifi nnkan ranse ti a mo si Quiksilver Courier Company ni ilu Atlanta, Georgia ni orile-ede Amerika gege bi agba ise se ni odun 1985 si odun 1989. o tesiwaju ri ise si  ile-ise awon nnkan oloorun adidun ti a mo si Origin International LLC ni ilu Atlanta ni Georgia ni orile-ede Amerika gege bi igbakeji alakoso agba patapata lati odun 1990 si odun 1994.
## Itokasi
Teju Babyface

**Teju Babyface** ni tun pè ni **Gbadewonuola Olateju Oyelakin** to jẹ alawada ati ólukọwè ilẹ naigiria. Awọn ọmọ órilẹ ede naigiria ma n pè arakunrin naa ni "Oba sọrọsọrọ"

## Igbèsi Àyè Àrakunrin naa
Teju Babyface ni a bini ọjọ ogun óṣu January, ọdun 1979.
Ni ọdun 1999, arakunrin naa bẹre irinajo iṣẹ rẹ lẹyin to kopa ninu  ere agbelewo ti óludari Tade Ogidan "Diamond king". Ni ọdun 2001, Teju kopa ninu ere agbelewo "One Too Much".
Ni ọdun 2010, Oyelakin da "Teju Babyface show silẹ to si ti gbalejo óriṣiriṣi awọn eyan jakan jakan.

Ni ọdun 2017, Teju ni a fi jẹ ambassador ti United Nations Sustainable Development Goals.

Ni óṣu September ọdun 2012, Oyelakin fẹ Oluwatobilọba Banjoko.o.Ni ọdun 2018 ni wọn bi ibeji.

## Itọkasi
Go, Dog. Go!

***Go, Dog. Go!*** jẹ jara ti ere idaraya ará Amẹ́ríkà-Kánádà.

## Àwọn òṣèré

* Michela Luci gẹ́gẹ́ bí Tag Barker
* Callum Shoniker gẹ́gẹ́ bí Scooch Pooch
* Katie Griffin gẹ́gẹ́ bí  Ma Barker
* Martin Roach gẹ́gẹ́ bí  Paw Barker
* Tajja Isen gẹ́gẹ́ bí Cheddar Biscuit / Franny's Mom / Beefsteak
* Lyon Smith gẹ́gẹ́ bí Spike Barker
* Judy Marshank gẹ́gẹ́ bí Grandma Marge Barker / Wagnes
* Patrick McKenna gẹ́gẹ́ bí Grandpaw Mort Barker / Gerald / Muttfield / Manhole Dog / Brutus
* Linda Ballantyne gẹ́gẹ́ bí Lady Lydia / Sgt Pooch / Mayor Sniffington
* Joshua Graham gẹ́gẹ́ bí Sam Whippet / Franny's Dad / Bernard Rubber
* Deven Mack gẹ́gẹ́ bí Fetcher
* David Berni gẹ́gẹ́ bí Frank
* Anand Rajaram gẹ́gẹ́ bí Beans / Flip Chasely / Onlooker Dog / Bowser / Chili
* John Stocker gẹ́gẹ́ bí Leo Howlstead
* Julie Lemieux gẹ́gẹ́ bí Catch Morely
* Paul Buckley, Reno Selmser ati Zoe D'Andrea gẹ́gẹ́ bí The Barkapellas
* Phill Williams gẹ́gẹ́ bí Coach Chewman / Gabe Roof
* Robert Tinkler gẹ́gẹ́ bí Early Ed
* Jamie Watson gẹ́gẹ́ bí Donny Slippers
* Deann DeGruijter gẹ́gẹ́ bí Sandra Paws
* Manvi Thapar gẹ́gẹ́ bí Taylee
* Stacey Kay gẹ́gẹ́ bí Kelly Korgi
* Ava Preston gẹ́gẹ́ bí Wind Swiftly
* Zarina Rocha gẹ́gẹ́ bí Kit Whiskerton
* Paul Braunstein gẹ́gẹ́ bí Tom Whiskerton
* Matthew Mucci gẹ́gẹ́ bí Big Dog
* Hattie Kragten gẹ́gẹ́ bí Little Dog

## Itokasi

## Àjápọ̀ òde

* 
* 
*
Haley Lu Richardson

**Haley Lu Richardson** (ti a bi ni 7 March  1995) jẹ oṣere ara ilu Amẹrika kan. Ni atẹle awọn ipa tẹlifisiọnu ni kutukutu lori Disney Channel sitcom *Shake It Up* (2013) ati eré elere ABC Family *Ravenswood* (2013 – 2014), o ṣe ni fiimu ti n bọ ti ọjọ-ori *The Edge of Seventeen* (2016) ati fiimu ibanilẹru ọpọlọ *Pipin* (2016).

Richardson ni ipa breakout rẹ ninu eré ominira *Columbus* (2017) fun eyiti o gba Aami Eye Fiimu Independent Gotham fun yiyan oṣere ti o dara julọ . O tẹsiwaju lati farahan ni awọn fiimu ominira ti o ni iyin gẹgẹbi *Atilẹyin Awọn ọmọbirin* (2018), *Unpregnant* (2020), ati *Lẹhin Yang* (2022). Ni ọdun 2022, o ṣe irawọ ninu jara anthology HBO *The White Lotus* (2022).

## Igbesi aye ibẹrẹ
Haley Lu Richardson ni a bi ni Phoenix, Arizona,  ọmọbinrin Valerie, onijaja ati alamọja iyasọtọ, ati Forrest L. Richardson, ayaworan papa golf kan. Richardson lọ si Villa Montessori nipasẹ ile-iwe arin, lẹhinna Ile-iwe giga Arcadia . O jẹ deede ni awọn iṣelọpọ iṣere ati awọn idije ijó agbegbe jakejado Iwọ oorun guusu. Lati ọdun 2001 - 2011 o jẹ onijo asiwaju ni Ile-iṣẹ Dance Cannedy ti Phoenix.  Ni ọdun 2011, o gbe lọ si Hollywood, California.

## Iṣẹ-ṣiṣe
Ni 2013, Richardson bẹrẹ ipa loorekoore bi Tess ninu jara idile ABC *Ravenswood* .  O ti farahan bi alejo lori Disney Channel 's *Shake It Up* ati pe o jẹ irawọ kan ni iṣelọpọ awaoko ABC ti “Ti gba”. O ṣe Juliana ni igbesi aye atilẹba fiimu *abayo lati ilobirin pupọ*, lẹgbẹẹ Jack Falahee .  Ni ọdun 2016, o ni ipa loorekoore bi Ellie ni *ọna ere Imularada* Freeform .  Iṣẹ fiimu akọkọ rẹ pẹlu ipa asiwaju ninu *Awọn iyokù ti o kẹhin* ati awọn iṣẹ atilẹyin ni *Edge ti Seventeen* ati *Pipin* . 

Aṣeyọri rẹ wa ni ọdun 2017 nigbati o ṣe irawọ idakeji John Cho ni *Columbus* . Fun iṣẹ rẹ ninu fiimu o jẹ yiyan fun 2017 Gotham Independent Film Award fun oṣere ti o dara julọ. Atunwo *Columbus* ni *The New Yorker*, Richard Brody yìn iṣẹ rẹ: "Richardson ni pato awọn ifinkan si iwaju awọn oṣere iran rẹ pẹlu iṣẹ yii, eyiti o fẹrẹ kọrin pẹlu itara ẹdun ati ọgbọn." 

Ni ọdun 2019, Richardson ṣe irawọ ninu ere ere ifẹ *Five Feet Apart* idakeji Cole Sprouse . Ninu fiimu o ṣe alaisan cystic fibrosis ti o ṣubu ni ifẹ pẹlu ọmọkunrin kan ti o ni arun kanna. 

Ni ọdun 2022 o ṣe irawọ bi Portia ni akoko keji ti awada anthology HBO *The White Lotus* .

## Igbesi aye ara ẹni
Richardson ti n crocheting lati ọdun mẹjọ,  ati pe o ni ile itaja Etsy nibiti o ti n ta awọn ẹya ẹrọ ati awọn aṣọ crocheted ti a ṣe lati awọn aṣa tirẹ.  

## Fiimugraphy

### Fiimu

### Tẹlifisiọnu

## Awọn itọkasi


## Ita ìjápọ

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1995
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
5460 Tsénaatʼaʼí

**5460 Tsénaatʼaʼí** jẹ́  plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ástẹ́rọ́ìdì
Ìjàpá àti Àdàbà

Ààlọ́ oooooo

Ààlọ́

Ààló yìí dá lórí Ìjàpá àti ẹyẹ Àdàbà.

Gẹ́gẹ́ bí a se mọ pé alágàbàgebè ni Ìjàpá, olè àti ọkànjúwà ni pẹ̀lú. Ní ayé àtijó , Ìjàpá àti àdàbà jọ ń se ọ̀rẹ́ . Àdàbà ní ẹṣin kan tó máa ń gùn kiri tí Ìjàpá kò sì ní nǹkankan. Ìjàpá ronú lọ́jọ́ kan, ó sì gbèrò bí yóó ti se pa ẹṣin Àdàbà . Ó rí pé Àdàbà gbayì láàrin àwùjọ èyí tí kò dùn mọ́ Ìjàpá nínú. Nígbà tí ó di ọjọ́ kan Ìjàpá dá ọgbọ́n àlùmọkóróyí, ó pa ẹṣin Àdàbà . Àdàbà kò kúkú bínú síi kíkú tí ẹṣin rẹ kú . Ohun tí ó se ni pé ó gé ori ẹṣin náà ó bòó mọ́lẹ̀ , o wá fi ojú ẹṣin síta ki ènìyàn le máa rí í dáadáa . Bí Ìjàpá tí ń lọ lo ń rí ojú ẹṣin tó yo síta . Eléyìí yàá lẹ́nu , kíá ó gbéra ó di ilé oba, nígbà tí ó dé ààfin , ó sọ fun ọba pé òun ti rí ibi ti ilè gbé lójú . Eléyìí ya ọba lénu ,ó sì tún bi Ìjàpá bóyá ohun tí ó sọ dáa lójú . Ìjàpá ní ó dá òun lójú , ó sì tún fi dá ọba lójú wípé kí ọba yan àwọn ẹmẹ̀wà rẹ pé kí àwọn lọ wò ibi tí ilè gbé lójú. Ìjàpá ló síwájú tó sì bẹ̀rẹ̀ sí ní i korin báyìí pé;

ORIN ÀÀLỌ́

Ìjàpá ----------------------------------Mo ti rí ibi ilẹ̀ gbé lójú

Agberin-------------------------------Ilẹ̀

Ìjàpá ----------------------------------Moti rí ibi ilẹ̀ gbé lójú

Agberin ------------------------------Ilẹ̀

Báyìí ni gbogbo wọn ń dà rẹìrẹì lo sí ibi tí ilè gbé lójú. Bí Àdàbà se gbó ohun tí Ìjàpá se yìí ni ó sáré lọ si ibi tí o bo orí ẹṣin rẹ sí tí ò sì wu kúrò nibẹ lọ sí ibòmíràn kí àwọn ẹmẹ̀wà ọba tó dé ibè ,Nígbà tí ọba , ìjòyè àti àwọn ẹmẹ̀wà rẹ dé ibi tí Ìjàpá wí ,wọn kò rí nǹkankan , ni Ìjàpá bá bẹ̀rẹ̀ sí tú ilẹ̀ Kiri títí kòri ojú kankan, ìgbà yìí ni ọba bínú gidigidi pé Ìjàpá pa irú irọ tí ó tó báyìí àti pé ó tún da òun láàmú láti wá wò ohun tí kò si níbè . kíá ni ọba pàṣẹ pé kí wọn o ti ojú Ìjàpá yọ idà , kí wọn sì ti ẹyìn kìí bo akọ . Eléyìí jásí pé wọn paá. Báyìí ni ijapa fi ìlara pa ara rẹ .

Ẹ̀KỌ́ INÚ ÀÀLỌ́

Ààlọ́ yìí kó wa pé kí á ma maa se ìlara ọmọlàkejì , ká jẹ kí ohun tí a bá ní tẹ wa lọ́run.

## Àwọn Ìtọ́kasí


:Ẹ̀ka:Aalo, Yoruba Folklores
Ìjàpá lọ jẹun l'ọ̀dọ̀ Ìyá Ajá

## ÀÀLÓ ÌJÀPÁ ÀTI AJÁ
Apààlọ́ :Ààlọ́ o! 

Agbe Ààlọ́ :Ààlọ̀! 

Apààlọ́: Ààlọ́ mí dá gbà-á, ó dá gbò-ó, ó dá fìrìgbagbóò, o dálérí Ìjàpá àti Ajá. 

Ní àtijọ́, ní ìlú Ìjàpá, ìyàn mú gan-an ní, ìṣe àgbẹ̀ ni olúkúlùkù ń se. Àwọn ìyàwó kò ní ìṣe míràn àfi kí wọ́n tẹ̀le oko wọn lọ sóko fún ìrànlọ́wọ́. Bí òjò kò bá ti rọ̀ tabi esú je ǹkan ọ̀gbìn, ìyàn yóò bẹ́ ṣílẹ̀ nìyẹn. 

Ìyàn kan bẹ́ ṣílẹ̀ ní ìlú Ìjàpá,ti gbogbo eranko nínú ìlú bẹ̀rẹ̀ sí nku lọ́kọ̀kan, èèjejì lọ́mọdé àti àgbà. Wọ́n mú owó dání ṣùgbọ́n won kò rí oúnjẹ ra bẹ́ẹ̀ni òjò kọ̀ kò rọ̀.  

Kìnnìún tí ṣe ọba won pe ìgbìmọ̀ rẹ̀ jọ fún àpérò ki ìyàn má baà run gbogbo wọn tan. Won fẹnu kò sí pé kí àwọn ọ̀dọ́ lọ́kùnrin àti lóbìnrin máa fa ìyá won ṣílẹ̀ fún pípa jẹ, ó sàn kí arúgbó kú ju ọ̀dọ́ lọ. 

## Orin Ààlọ́
Kínìnrín j'okùn ṣílẹ̀ o,  

Àlùjanjankíjan,  

Kínìnrín j'okùn ṣílẹ̀ o,  

Àlùjanjankíjan,  

Erin pa yèyé rẹ̀ jẹ,   

Àlùjanjankíjan,  

Ẹfọ̀n pa yèyé rẹ̀ jẹ,  

Àlùjanjankíjan  

Gbogb'eranko pa yèyé wọn jẹ,  

Ajá nìkan ló kù o,  

Kinirin j'okùn ṣílẹ̀ o.  

Àlùjanjankíjan, 

## Ẹ̀kọ́ Ààlọ́
- kí á má tú àṣírí tí wọ́n bá fi sí wa lọ́wọ́  

- Kí á má dalẹ̀ ọ̀rẹ́. 
## Àwọn Ìtọ́kasí


:Ẹ̀ka:Aalo, Yoruba Folklores
Àlọ́ Ìjàpá

**Ìdí tí orí Ìjàpá fi pá**

Apààlọ́ :Ààlọ́ o! 

Ègbè Ààlọ́ :Ààlọ̀! 

Apààlọ: Ààlọ́ mí dá gbà-á, ó dá gbò-ó, ó dá fìrìgbagbóò, o dálérí Ìjàpá tó lọ jí ẹ̀bẹ ní ilé àná rẹ̀. 

Ní ìgbà láíláí, àbúrò ìyàwó Ìjàpá kan fẹ́  gbé ìyàwó. Àwọn òbí ọkọ ìyàwó ti fi lé potí, fọ̀nà rokà, pe onílé àti àlejò wá síbi ayẹyẹ ìgbéyàwó  aláririn náà. 

Yáńníbo, ìyàwó Ìjàpá ti lọ sí ilé won nígbàtí ètò ìgbéyàwó náà ti ku bíi ọjọ́ méje láti lọ ṣe àmójútó, bẹ́ẹ̀ni Ìjàpá ọkọ rẹ̀ gbaruku tìí fún gbogbo ìnáwó tó máa na. Nígbàtí  ọjọ́ ko, Ìjàpá náà yọjú si wọn ní ilé àná rẹ̀ láti bá wọn ìpalẹ̀mọ́: wọ́n t'ojoko wọn kọ́ àtíbàbà, wọ́n sètò onílù. Àwọn obìnrin ṣètò oúnjẹ lórísirísi: ẹ̀bẹ,ẹ̀wà, eran díndín, íyán gúngún,dòdò, àkàrà, iṣu àti bẹ́ẹ̀bẹ́ẹ̀ lọ.  

Nígbà tí Ìjàpá ṣe tán, ó wẹ̀, wọ́n fún ní yàrá kan tí o kagùn sí ilé oúnjẹ pé kí ó sùn díè kó tó di alẹ́ tí ètò ìgbéyàwó máa bẹ̀rẹ̀. Oòrùn oúnjẹ títàsánsán inú yàrá yìí kò jẹ́ kí Ìjàpá ó lè sùn.Ẹ̀bẹ ni wọ́n ń sè lọ́wọ́, bẹ́ẹ̀ni òun gbàdúrà kíkankíkan kí wọ́n sọ̀ ó kalẹ̀ wọnú yàrá oúnjẹ lọ.  

Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìyá ìyàwó Ìjàpá ti bù ọbẹ̀ ẹ̀fọ́ òṣíkí tí ó ni eran ìgbé ninu àti iyán wá fún Ìjàpá, ìyẹn kò tẹ́ ẹ lọ́run bíi ẹ̀bẹ tó pọ́n rẹ́dẹ́rẹ́dẹ́ pẹ̀lú epo lori. Lẹ́yìn tí Ìjàpá ti jẹun tó yó tan, ó sì ń gbèrò láti jẹ ẹ̀bẹ, kété tí wọ́n sọ̀ ọ́ kalẹ̀ sínú yàrá; Ìjàpá sọ́ wọn lọ́wọ́ lẹ́ṣẹ̀ ó ṣí fìlà rẹ̀ o bu ẹ̀bẹ síi. Ó sì dé mó orí rẹ̀ bẹ́ẹ̀ni ẹ̀bẹ gbígbóná ń jọ lórí. Ìjàpá yára lọ sí ọ̀dọ̀ àna rẹ̀ pé òun fẹ́ lọ pàrọ̀ aṣọ nílé, aṣọ ìṣe ní òun wọ̀ tẹ́lẹ̀. Àna rẹ̀ fẹ́ sìn ín sọ́nà, Ìjàpá ní rárá kí wọ́n má ṣẹ̀ yọnu. Bí omi se ń yọ lójú ni ikùn ń yọ nimu,wọ́n bí pé kí ló de, ó ní o fẹ́ tẹ oun díè ni. Àná rẹ̀ ní kó lọ tọ́jú ara rẹ̀ nílé.  

Nígbàtí yóò fi délé ooru ẹ̀bẹ gbígbóná ti bó ìwọ̀nba irun tó wà lórí rẹ̀, ẹ̀bẹ kò ṣe jẹ mọ́, irun ti kún inú oúnjẹ náà, orí ti bó fálafàla. Ìjàpá wo ogbẹ́ títí, ó san ṣùgbọ́n irun kò wù níbè mo. Lati ìgbà yẹn ni ori Ìjàpá ti pá. 

Ìdì àlọ́ mi rẹ̀ gbáńgbáláláká, 

Ìdí àlọ́ mi rẹ̀ gbáńgbáláláká,

Bí ń bá parọ́, k'ágogo enu mi kó má ró, 

Bí ń ò bá paró, k'agogo enu mi kó ró lẹ́mẹ̀ẹta

Ó di pó .......pó ........pó! 

 

## Ẹ̀kọ́ Ààlọ́
Ojúkòkòrò kò dára, ohun tí wọ́n bá ti fún wa ni kó tẹ́ wa lorun.
## Àwọn Ìtọ́kasí


:Ẹ̀ka:Aalo, Yoruba Folklores
Àlọ́ Ìjàpá àti Àlákàn

Apààlọ́ :Ààlọ́ o!

Ègbè Ààlọ́ :Ààlọ̀!

Apààlọ́: Ààlọ́ mí dá gbà-á, ó dá gbò-ó, ó dá fìrìgbagbóò, o dá lérí Ìjàpá àti Alákàn

Nígbà kan, Ìjàpá àti Àlákàn ń ṣe ọ̀rẹ́, Àlákàn ń gbé etí omi, ó ń ṣiṣẹ́ pẹjapẹja. Ìjàpá ń ṣiṣẹ́ àgbẹ̀, ó ń gbé ibi tó jìnà s'omi. Èyi má ń jẹ́ kí Ìjàpá tọrọ omi lọ́wọ́ Àlákàn nígbà èérún tàbí tí òjò kò bá rọ̀. 

Àlákàn bí ọmọ méje ṣùgbọ́n Ìjàpá ko bi ọmọ rárá. Ìjàpá a máa jowú Àlákàn, inú a máa bíi, o sì ń  wọ́nà a ti pa Àlákàn l'ọ́mọ. 

Nígbà kan, ìyàn mú ní ìlú Ìjàpá, kò sí òjò gbogbo odò kékèké ti gbe. Iṣu tí Ìjàpá gbìn kò ta. Ìjàpá lọ ba Àlákàn ṣe àdéhùn ko fún òun ni omi, òun yóò ma fún ni iṣu párọ̀. Àlákàn fún Ìjàpá l'ómi gẹ́gẹ́ bí àdéhùn wọn. Ìjàpá ni kí alákàn rán Ọmọ rẹ tẹ̀lé òun lọ gba isu, alákàn ran abigbeyin rẹ tẹle Ìjàpá, nigbati ọmọ alákàn tẹle Ìjàpá délé, ó bẹ̀rẹ̀ si níí kọrin bù bayii

## ORIN ÀÀLỌ́

Bó délé ó kankan 

Alugbinrin

Ó p'ó sapá kángun kangun 

Alugbinrin 

Ó p'ó ṣe ẹsẹ kángun kàngun 

Alugbinrin 

Ó pé ẹyín ẹyin lọ fi ń rìn ho

Alugbinrin 

Ìjàpá pá ọmọ alákàn, ó sì ṣeé jẹ 

Nígbà tí alákàn retí ọmọ rẹ̀ títí tí kò rí, ó tún rán Ẹ̀gbọ́n rẹ lọ, bí Ìjàpá tún ṣe rí eléyìí orin lọ mú sì ẹnu tó sì fọ ponpo mọ lórí, tó sì pá. 

Alákàn ni àwọn ọmọ òun bàjé púpò, ó rán ìkẹta ikẹrin , ekàrún, ẹkẹfà àti èkeje, nigbati èkeje de bẹ ó dọbálẹ̀ fún Ìjàpá, ó béèrè àwọn àbúrò rẹ,Alabahun ni òun kò rí wọn ò ní bàbà òun ni kí òun gba isu wa, Ìjàpá bá tún mú orín èébú sì ẹnu, lo bá fọ igi mo lórí. Ní alákàn bá gbéra ó dílé Alabahun, ìgbà tó dé ibè, Ìjàpá ni ile ni ohun wá lataaro, òun kò rí ọmọ kankan, orí alákàn gbóná, ó fura pé Ìjàpá tí pá àwọn ọmọ òun, ó pá mọ́ra, ó fi ẹ̀jẹ̀ sínú tú ìtó funfun jáde, àwọn méjèèjì jọ nwa ọmọ kiri, ibè ni alákàn tí rí ìgba ẹyin àwọn ọmọ rẹ, o sọ fún Ìjàpá pé ilẹ̀ tí sú kí olúkúlùkù padà sílè, ó gba ìṣù lọ́wọ́ Ìjàpá kò má bàa fura pé òun ti mọ̀. 

Ní ọjọ́ kejì Ìjàpá lọ sí ilé alákàn láti gba omi, alákàn gba garawa lọ́wọ́ Ìjàpá, ó wọ inú ihò rẹ lọ, ó ga  ọwọ́ emuga rẹ silẹ, ó ní kí Ìjàpá na ọwọ kò fà garawa omi rẹ síta, Ìjàpá na ọwọ rẹ kò tó omi, alákàn ni kò nawọ dáadáa kò gbó rí wọlé, bí alákàn ṣe fi ẹmuga mú lọ́run mọ́lẹ̀ ni yìí tó sì pá Ìjàpá. 

## Ẹ̀kọ́ Ààlọ́
Ààlọ́ yìí kọ wá wípé owú jíjẹ kò dára, ìtẹ́lọ́rùn lọ dára, bí ènìyàn bá ń jowú ọ̀nà àti ba nkan jẹ́ ní yóò máa san. 

## ÀWỌN ÌTỌ́KASÍ
Ààlọ́ Ìjàpá, Àgbò àti Igbá

Apààlọ́: Ààlọ́ o! 

Ègbè Ààlọ́: Ààlọ̀! 

Apààlọ́ :   Ààlọ́ mi dá fìrìgbagbóò ó dálérí, Ìjàpá, tìrókò, ọkọ Yáńníbo, 

Tí ń lọ láárín ẹ̀pà,

Tí ìpàkọ́ rẹ̀ ńhàn fìrìfìrì, 

O ní ọpẹ́lopẹ́ pé òun ga!

Ní àtijọ́, ní ìlú Ìjàpá, igbá títà lowó lórí, àgbẹ̀ tí o bá gbin igbá ti di ọlọ́rọ̀. Ìjàpá wo ara rẹ̀ títí lọ́jọ́ kan pé òun náà yóò gbin igbá láti di àgbẹ̀ to lórúkọ láì ní ìmọ̀ nípa rẹ̀ nítorí pé ọmọdé n gbìn igbá àgbà ń gbìn igbá wọ́n sì ń rí towó ṣe.  

Alábahun bá he ọkọ̀ àti àdá rẹ̀ ó di oko kan tí o jìnà sí abúlé rẹ̀. O ṣán oko tó tó yàrá kan ní títóbi. Ó gbin ìdí igbá kan síbẹ̀, kò jù bẹ́ẹ̀ lọ,Ó padà sí ilé. Ìjàpá kò padà lọ sí oko igbá náà mo títí ọdún fi yí po. Òun fi àwọn tó ń lọ sóko dápará.  

Nígbàtí ọdún jọ, onígbá nka'gbá wọ́n gbádùn, wọ́n náwó, Ìjàpá náà bá múra ọgbà oko lọ kí ó lọ kórè oko igbá re. Bí ó ṣe dé bẹ̀, ó ni Ha! ìwọ igbá  burúkú yìí ẹyọ kan lóso, àwọn ẹgbẹ́ rẹ ń so ogún, wọ́n so ọgbọ́n. O ma kúkú yọ̀lẹ kò burú, okan náà tilẹ̀ tóbi dáadáa, ng o gbe o tà bẹ ó mú owó wa. Kí Ìjàpá bẹ̀rẹ̀ kí ó gbé ìgbá. Ìgbá ba sọ̀rọ̀: 

Igba: Ìjàpá o ṣé, mo mọ pé ọ̀lẹ ni mi gbogbo ẹgbẹ́ rẹ to gbin igbá ló ń roko mo, kí igbá wọn l'alaafia àti oúnjẹ gidi jẹ ṣùgbọ́n tí ẹ kò rí bẹ́ẹ̀.Èmi ni yìí láti ẹ̀ṣin to ti fi mí síbí  ẹ̀ẹ̀mélòó lo bẹ̀ mí wo. O dé o fẹ́ kórè. Enu ya Ìjàpá nígbàtí igbá sọ̀rọ̀ ṣùgbọ́n síbẹ̀ síbẹ̀ o pinnu láti ta igbá náà ni wón igbá tó jẹ́ pé òun lòun gbin. Kí ó bẹ̀rẹ̀ gbé igbá, àfi gbáà igbá fò ó kan Ìjàpá ní kò, Ìjàpá ṣubú lulẹ̀ yakata. Kí o dìde máa sá lọ, igbá ba yi tẹ̀le gírígírí gírígírí, kítá kita, Ìjàpá bá ń ké ẹ gbà mí lọ́wọ́ igbá, ó forin s' enu pé 
## Orin Ààlọ́
Igbá nl'Ahun

Teregúngún màjàgúngún tere

Igbá o lọ́wọ́ 

Teregúngún màjàgúngún tere

Igbá o lẹsẹ̀

Teregúngún màjàgúngún tere (Èémeji)
Gbogbo eranko tó pàdé lónà ló fi se ẹlẹ́yà àyàfi  àgbò nìkan ló ran Ìjàpá lọ́wọ́ láti bá kan Igbá pa. Àgbò se bẹ́ẹ̀, ó kan igbá pa, tí ó sì fọ́ sí wẹ́lẹ́. Ìjápá kó lára àkúfọ́ igbá fún Àgbò sùgbọ́n àgbo kojale pé òun kò fẹ́. .     

## Ẹ̀kọ́ Ààlọ́
Ààlọ́ yìí kó wá pé:
ká má máa ṣe ọ̀lẹ àti wípé ohun tí a bá gbìn là ó kà. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ìjàpá kó gbogbo ọgbọ́n Ayé sínú kèǹgbè

Apààlọ́ :Ààlọ́ o!

Agbe Ààlọ́ :Ààlọ̀!

Apààlọ́ : Ààlọ́ mí dá gbà-á, ó dá gbò-ó, ó dá fìrìgbagbóò, o dálérí Ìjàpá, Tìrókò, ọkọ Yáńníbo.
Nígbà kan, Ìjàpá rò ó nínú ara rẹ̀ pé kí òun kó gbogbo ọgbọ́n ayé jọ pamó s'íbí kan kí òun wá di alákòóso rẹ̀, nitori Ìjàpá je ẹranko to ni ọgbọ́n èwé oríṣiríṣi lọ́wọ́ tó sì fẹ́ kí gbogbo ènìyàn mo. Ó fẹ́ di olókìkí àti gbajúgbajà látàrí bee.
Ìjàpá wa akèrègbè, ó rìn láti ìlú rẹ̀ sí òmíràn káàkiri láti wá gbogbo ọgbọ́n ayé jo. Ó kó wọn sínú akèrègbè. Nígbàtí ó ṣe, o padà si ìlú rẹ̀, ó wá ọkùn tí ó nípòn láti fi so akèrègbè náà. O gbìyànjú láti gbe akèrègbè náà gun igi ṣùgbọ́n gbogbo ìgbìyànjú rẹ̀ láti àárọ̀ títí oòrùn fi wọ̀ pàbó ló já si.
Níbití ó ti ń se kìràkìtà ni ọdẹ kan ti rí i, ó sì bií pé kí ló fẹ́ ṣe: Ìjàpá kẹ́jọ́ o rò bí ó ṣe kó ọgbọ́n ayé jo sínú akèrègbè tí ó fẹ́ gbe gun igi láti le di alákóso ọgbọ̀n ayé.

## Orin Ààlọ́

## Ẹ̀kọ́ Ààlọ́

## Àwọn Ìtọ́kasí
Benedict Okey Oramah

**Benedict Okey Oramah** jẹ onimọ-ọrọ-aje ati oniṣowo lorilẹ-ede Naijiria, o si ti jẹ ààrẹ ati Alaga Igbimọ Awọn oludari ti African Export–Import Bank (Afreximbank), lati ọdun 2015.

O ti ṣe atẹjade iwe kan, *Awọn ipilẹ ti Isuna Iṣowo Iṣeto*, o si ti kọ diẹ sii ju awọn nkan 35 lori ọpọlọpọ awọn ọrọ-aje, iṣowo ati iṣowo iṣowo Afirika.

## Ẹkọ
A bi Oramah sinu idile awọn agba lati Nnokwa, ni orilẹ-ede Igbo, guusu ila-oorun Nàìjíríà. Baba rẹ 'Olori' Lazarus A. Oramah jẹ ọmọ ẹgbẹ ti ijoye ibile agbegbe.

Dokita Oramah di M.Sc. ati Ph.D. oye ninu eto oro aje ogbin, ti o gba ni 1987 ati 1991 lẹsẹsẹ, Yunifásítì Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀, Ile-Ife, Nàìjíríà. O gba B.Sc. oye, tun ni eto eto-ọrọ ogbin, lati Yunifásítì ìlú Ìbàdàn, Nàìjíríà, ni ọdun 1983.

O ni Iwe-ẹri Isakoso Ilọsiwaju lati Yunifásítì Kòlúmbíà. Ni 22 Keje 2018, o jẹ Ọjọgbọn ti Iṣowo Iṣowo ati Isuna Kariaye nipasẹ Ile-ẹkọ giga Adeleke, Nàìjíríà.

## Ọjọgbọn ọmọ
Dokita Oramah darapọ mọ Afreximbank gẹgẹbi Oluyanju Oloye ni 1994 ati pe o ni igbega si ipo Oludari Agba, Eto ati Idagbasoke Iṣowo ni 2007. Ṣaaju ki o darapọ mọ Afreximbank, o jẹ Alakoso Iwadi Iranlọwọ ni Ile-ifowopamọ Ijabọ-Iwọwọle Ilu Naijiria lati 1992. O ti jẹ Alakoso Igbakeji Alakoso tẹlẹ ni idiyele ti Idagbasoke Iṣowo ati Ile-ifowopamọ Ile-iṣẹ lati (Oṣu Kẹwa 2008 - Oṣu Kẹsan 2015).

## Igbesi aye ara ẹni
O ti ni iyawo o si bi ọmọ mẹta.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1961
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Aalo Ìjàpá àti aja

￼Ààlọ́ Ìjàpá àti Ajá 

Ààlọ́ ooooo

Ààlò 

Ààlọ́ mi dá firigbagbòó, ó dá lórí Ìjàpá àti Aja

Ní ìlú kan ni ayé àtijó, àwọn ẹranko méjì kan wà tí wọ́n jẹ́ ọ̀rẹ́ tímọ́tímọ́. Àwọn ọ̀rẹ́ méjì náà ni Ìjàpátìrókò ọkọ Yánníbo àti Ajá. Iyàn mú púpọ̀ ní ìlú yìí débi wípé gbogbo igi wọ́wé tán, àgbàdo kọ̀ kò gbó, àwọn ọlọ́mọge lóyún, oyún gbẹ mọ́ wọn lára. Gbogbo akérémọdò wọ ẹ̀wù ìràwé. Iyàn náà mú gan-an ni. Ṣùgbọ́n bí Iyàn tí mú tóo, Ajá kò mọ Iyàn kankan, ṣe ni ara rẹ̀ ń dán yọ̀ọ̀. Bí Ajá ṣe ń dán tí ó tún sanra nínú Iyàn yìí ń kọ Ìjàpá lóminù. Ìjàpá bẹ̀rẹ̀ sí ro ohun tí yíò ṣe.

Nígbà tí ó ṣe Ìjàpá tọ ọ̀rẹ́ rẹ̀ Ajá lọ. Ó bẹ̀ẹ́ pé kí ó dákun ṣàánú òun kí ebi má lu òun àti àwọn ẹbí òun pa. Ajá sọ fún Ìjàpá pé kò wu òun náà kí ebi máa paa ṣùgbọ́n ìwà àgàbàgebè rẹ̀ ni kó jẹ́ kí òun sọ àṣírí ibi tí òun ti ń rí oúnjẹ jẹ. Ìjàpá bẹ Ajá pé òun kò ní dá'lẹ̀, àti pé òun yíò fi ọwọ́ sí ibi tí ọwọ́ gbé.

Nígbà tí ẹ̀bẹ̀ pọ̀, Ajá gbà láti mú Ìjàpá lọ. Ajá mú Ìjàpá lọ sí oko iṣu kan tí a kò mọ ẹni tí ó ni oko náà. Bí wọ́n ṣe dé'bẹ̀ ni Ajá wa iṣu tí ó lerù, ó sì ti múra láti padà sílé. Ṣùgbọ́n ní ti Ìjàpá, ó wa iṣu títí ilẹ̀ fi kún. Nígbà tí ó dìí, ó rí wípé òun kò le gbé, ó ti pọ̀ jù èyí tí òun lè gbé lọ. Ajá bẹ̀rẹ̀ sí pariwo kí ó yára ṣùgbọ́n ọ̀kánjúà ojú rẹ̀ kò jẹ́ kí ó gbọ́ igbe Ajá. Ajá bá bẹ̀rẹ̀ si kọ orin:

Ajá:_________ Ìjàpá dì mọ ń bá

Agbeorin:____ Teremọ́bá-teremọ̀bà tere

Ajá:________ bí ó bá dì mọ́ n ba; Ma súré sẹ́sẹ́ p'oloko; Ma rìnrìn gbẹ̀rẹ̀ pọlọ́jà Ma sòkú ọlọ́jà l'égbèje

Agbeorin:______Teremọ́bá-teremọ̀bà tere

Bí Ajá ṣe ń kọ orin yìí ni ó ń sáré lọ tete, nígbà tí Ìjàpá ń bá iṣu tí ó dì kalẹ̀ yí. Níbi tí Ìjàpá tí ń bá ẹrú iṣu ja ni olóko dé tí ó sì mú Ìjàpá lọ sí ilé Ọba. Ní ilé Ọba, Ìjàpá jẹ́wọ́ pé Ajá ni ó mú òun lọ sí inú oko tí àwọn tí lọ jí iṣu wà. Bí Ajá tí dé ilé ni ó ti mọ̀ pé wàhálà tí dé, ó dá ọgbọ́n, ó di ẹyin adìye sí kọ̀rọ̀ ẹ̀rẹ̀kẹ́ méjèèjì, ó sì ṣe bí ẹni tí ara rẹ̀ kò yá, ó pirọrọ bí ẹni tí ó sùn lọ. Ọba si pàṣẹ pé kí wọ́n lọ mú Ajá tí wọ́n jíṣẹ́ fún un pé ọba ń pè é, ó fi ẹyin tẹ ọkàn nínú ẹyin tí ó fi sí kọ̀rọ̀ ẹ̀rẹ̀kẹ́, ẹyin fọ́, ó sì dà sílè bí ẹni tí èébì gbe. Wọ́n mú Ajá dé ilé ọba ní àpàpàǹdodo. Bí wọ́n ṣe dé ilé ọba tí ọba sì bí léèrè bóyá òun ni ó mú Ìjàpá lọ jí iṣu wà lóko olóko, Ajá ní kí í ṣe òun torí pé òun ti ń ṣe àìsàn fún bíi ọ̀sẹ̀ kan. Bí ó sì ti wí báyìí ni ó tún fi eyín tẹ ẹyin tí ó wà ní kọ̀rọ̀ ẹ̀rẹ̀kẹ́ kejì ó sì dà sílè gọ̀ọ̀rọ̀gọ̀, ó dà bí pé Ajá ń bì. Ọba gba ohun tí Ajá sọ pé ara òun kò yá fún bí ìgbà díè. Ọba wá pàṣẹ pé kí wọ́n ti ojú Ìjàpá yọ idà, kí wọ́n sì ti ẹ̀yìn rẹ̀ ti bọọ.

Ẹ̀KỌ́ INÚ ÀÀLỌ́ 

Ìtàn yìí kọ́ wa wí pé kò yẹ kí á máa ṣe àṣejù sì gbogbo nǹkan.

EdeYorubaRewa

                                            
 

.