Oguntola Sapara

Chief **Oguntola Odunbaku Sapara** M.D. (Ojo kesan, Osu kefa, Odun 1861 – Osu kefa, odun 1935) je dokita omo Yoruba, lati orile-ede Sierra Leone, ti o lo pupo ninu ise ati igbesi aye re ni Nigeria. O jẹ olokiki julọ fun ipolongo rẹ lodi si smallpox.

## Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
A bi Oguntola Sapara ni Ilu Freetown, Sierra Leone, ni ojo kesan, osu kefa, odun 1861 o si pe oruko re ni Alexander Johnson Williams. Bàbá rẹ̀ jẹ́ ẹrú tí a dá sílẹ̀ ní Ilésà ní Ìwọ̀ Oòrùn Nàìjíríà, ìyá rẹ̀ sì wá láti Ẹ̀gbá . 

Lakoko ti o wa ni Ilu Lọndọnu, Sapara fi ara rẹ si ibi idalẹnu Ida B. Wells lakoko ipolongo alatako-lynching keji rẹ ni UK (1894), o si darapọ mọ rẹ ni ile ti Fúnmi PW Clayden (iyawo si olootu ti *awọn ojoojumọ iroyin* ) lati fi awọn ẹda ti Gẹẹsi tẹ agbegbe ti Ida ká ajo si awọn US Aare, statesmen, churchmen ati awọn ọkunrin irohin ti awọn US.  Lilọ si Ilu Scotland, ni ọdun 1895 Sapara gba LRCP ati LRCS ti Ile-ẹkọ giga ti Edinburgh, LFPS ti Ile-ẹkọ giga ti Glasgow ati pe o jẹ ẹlẹgbẹ ti ọba Institute ti ilera gbangba . 

## Iṣẹ iṣoogun
Sapara pada si ileto Eko. Ni Oṣu Kini ọdun 1896 o ti yan Oluranlọwọ Oluranlọwọ Iṣẹ abẹ. O ṣe iranṣẹ nigbagbogbo ni awọn ibudo oriṣiriṣi fun ọdun 32 to nbọ. O ṣe ọpọlọpọ awọn ilowosi si ilọsiwaju ilera gbogbogbo. O jà fun imukuro slum, ṣeto awujọ kan fun ikẹkọ awọn agbẹbi ti imọ-jinlẹ, ṣeto ile-iwosan akọkọ ti gbogbo eniyan ni ọdun 1901, ati idanimọ awọn idi ti ajakale-arun ti iko ni ọdun 1918, eyiti o pẹlu ọpọlọpọ eniyan, afẹfẹ ti ko dara ati aimọkan gbogbo eniyan nipa mimọ.

O jẹ Alaga ti Igbimọ Ọsẹ Ilera, ti o ṣaju ija aṣeyọri ti bubonic ìyọnu, eyiti o kọlu Ilu Eko ni ọdun 1924. 

Ní Nàìjíríà nígbà yẹn, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwùjọ ìkọ̀kọ̀, bíi ẹgbẹ́ òkùnkùn “ Sopona ” ti àwọn Yorùbá, ní agbára. Nígbà míì, wọ́n máa ń fẹ̀sùn kan àwọn èèyàn, tí wọ́n sì máa ń halẹ̀ mọ́ ọn pé tí ẹnì kan ò bá sanwó, àwọn aráàlú á mú kó ṣàìsàn tó sì máa kú.

Nigbati ẹni ti o farapa kọ, ọmọ ẹgbẹ kan yoo ko arun kekere nipasẹ fifin awọ ara ti awọn iṣẹlẹ kekere. Lati tọju awọn agbara wọn, awọn awujọ tako awọn akitiyan ilera gbogbogbo fun ajesara. Sapara darapo mọ egbeokunkun *incognito,* ni akude ti ara ẹni ewu. Nígbà tí ó ti mọ àṣírí agbára wọn, ó ran ìjọba lọ́wọ́ láti múra òfin sílẹ̀ láti fòfin de àwọn àwùjọ. 

Ni apa igbeyin ti ise re, Sapara sare ti Òpópónà Massey dispensary, sìn julọ ti Lagos. O rọ ijọba lati yi ile-ifunni pada si Ile-iwosan Òpópónà Massey , ti Gomina Graeme Thomson ṣii ni ọdun 1926.

Sapara ṣe anfani pataki si awọn oogun egboigi ibile, o si lo akoko pupọ ni iwadii imọ-jinlẹ ti awọn ipa wọn.  Igbiyanju re si awon kan ninu awon egbe okunkun bo tile je wi pe o je omo ile iwe asa ibile Yoruba. O si dabobo o ni o kan nipa gbogbo anfaani. 

Sapara feyinti ni odun 1928. O ku ni ilu Eko ni osu kefa odun 1935.  Gbajugbaja olorin Jùjú Tunde King dun ni jiji. 

## Iyatọ ati iselu
Gẹgẹbi ọmọ Afirika, Sapara dojukọ iyasoto. Ninu ijabọ kan si Awujọ Idaabobo Alatako-ẹrú ati Aborigines, Sapara ṣe akiyesi pe awọn oṣiṣẹ iṣoogun ti Ilu Yuroopu ko ni itunu nigbati o wa ni isalẹ awọn dokita Afirika, ati ni apejọ 1901 diẹ ninu awọn ti ṣapejuwe eyi bi “aibikita”.  Awọn oṣiṣẹ iṣoogun ti ile Afirika tun jẹ owo ti o kere ju awọn ẹlẹgbẹ wọn ti Yuroopu.  Nigba ti a beere WH Langley, oṣiṣẹ ile-iṣẹ iṣoogun akọkọ ni Nigeria nipa imugboroja ipari iṣẹ fun awọn dokita ile Afirika, o dahun nipa ikọlu iṣẹ-ṣiṣe wọn; ninu ọran Sapara, o mu otitọ pe Sapara ti gba awọn akọwe laaye lati mu awọn ewe aisan to gun ju ti ofin ijọba gba laaye. 

Lakoko ti o ṣe abẹwo si Ilu Lọndọnu ni ọdun 1912, Sapara fun iranlọwọ owo si Pan-Africanist *African Times ti o tiraka ati Atunwo Orient* ti Dusé Mohamed Ali gbejade.  Sapara wa ninu atokọ awọn olupe lati Iwọ-oorun Afirika si 4th Pan-African Congress, ti o waye ni orile ede New York ni ọdun 1924, botilẹjẹpe o le ma wa. 

## Ti idanimọ ati julọ

* Sapara gba ọpọlọpọ awọn iyin fun awọn ilowosi nla rẹ lori akoko iṣẹ ọdun 32 kan, ti o gunjulo julọ ti eyikeyi oniṣẹ abẹ ileto Naijiria ti akoko rẹ. 
* Ọba George V ti United Kingdom fun Sapara ni Aṣẹ Iṣẹ-isin Imperial pẹlu itọkasi pataki si awọn iṣẹ kekere rẹ ni June 1923.
* Ni ibẹrẹ ọdun 1924, Owa ti Ijeshaland ṣe ọṣọ Sapara pẹlu ami-ami ti **Bashemi**, akọle ijoye kan, ni idanimọ awọn ilowosi rẹ si oogun. 
* Opopona lẹhin ile-iwosan naa ni orukọ Sapara Avenue ni iranti rẹ.
* James Churchill Vaughan gbiyanju pẹlu aṣeyọri diẹ lati ṣeto awọn igbasilẹ ajẹkù ti iṣẹ Sapara lori awọn oogun ibile. O ṣe itọsi diẹ ninu awọn awari rẹ ni awọn oogun egboigi, eyiti o tun jẹ ọja loni. 
* Aworan Oloye Sapara lati ọwọ Aina Onabolu wa ni National Gallery of Modern Art ni Lagos. 

## Awọn itọkasi
  
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1935
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1861
Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ