open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Èèwọ̀

**Èèwọ̀** ni ohun tí a gbà pé a kò gbọdọ̀ ṣe láàárín àwọn Yorùbá. Àwọn Yorùbá gbàgbọ́ pé tí ènìyàn bá dán án wò, yóò kan ìdin nínú iyọ̀. Ẹni tí ó bá dán irú èèwọ̀ wọ̀nyí wò ní a máa ń sọ pé ó 'dẹ́jàá'. Àwọn àgbà ti máa ń fi èèwọ̀ wọ̀nyí kọ́ ọmọ wọn láti kékeré. Èyí sì ń jẹ́ kí ó di bárakú fún àwọn ọmọ náà kí wọn tò dàgbà. Lára ìdí tí àwọn àgbà fi dá èèwọ̀ tí àìsàn ń ṣe okùnfà rẹ̀ sílẹ̀ ni láti dín ìjàmbá kù láàárín ọmọdé àti àgbà. Ó sì ń jẹ́ kí ewu àti ìkórìíra dínkù láàárín àwọn ènìyàn pẹ̀lú.

Èèwọ̀ kọ̀ọ̀kan ló ní àtubọ̀tán fún ẹni tí ó nà dẹ́jàá rẹ̀. Àwọn Yorùbá gbàgbọ́ pé ọ̀rọ̀ àgbà, bí kò ṣe ní òwúrò, yóò ṣé lọ́jọ́ alẹ́. Nítorí ìdí èyí, àwọn Yorùbá kì í fẹ́ dẹ́jàá èèwọ̀ kankan.

Oríṣi èèwọ̀ ló wà. Àpẹẹrẹ ni àwọn èèwọ̀ tí ó jẹ mọ́ ìmọ́tótó, ìtọ́mọ-sọ́nà ìwà rere, wíwà ní àlàáfíà ti ìpamọ́ àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Èyí tí a ó sọ̀rọ̀ lé lórí nínú ẹ̀kọ́ yìí ni èèwọ̀ tí àìsàn ń ṣe okùnfà rẹ̀. Bí àpẹẹrẹ:

1. Ẹni tí ó wúkọ́ kò gbọdọ̀ jẹ àgbọn tàbí èkùrọ́.

Ìdí: àìsàn ikọ́ náà kò níi tètè sàn.

Ẹ̀kọ́ tí ó ń kọ́ni: tí ẹni tí ó ní àìsàn ikọ́ bá ń jẹ àgbọn, tí ikọ́ rẹ̀ sì bẹ̀rẹ̀ lójijì, àgbọn lè sá sí i ní ọ̀nà ọ̀fun, kí ó sì di ibi tí atẹ́gùn tí a ń mí ń gbà jáde. Ó sì lè ti ibẹ̀ kú.

2. Ẹni tí àìsàn wárápá ń yọ lẹ̀nu tí àìsàn náà gbè ṣubú lójijì kò gbọdọ̀ dìde lójú ẹni tí ó ń wòran rẹ̀.

Ìdí: àìsàn wárápá yóò mú irú òǹwòran bẹ́ẹ̀.

Ẹ̀kọ́ tí ó ń kọ́ni: tí akúwárápá náà bá tají tí ó ṣí rí àwọn tí ó ń wò ó èyí lè dójú tì í, kí ó sì típa bẹ́ẹ̀ ṣe ara rẹ̀ léṣe.

3. A kò gbọdọ̀ lò tàbí jogún ohun ìní ẹni tí àìsàn olóde pa.

Ìdí: àìsàn náà kò níí tán ní ìdílé náà.

Ẹ̀kọ́ tí ó ń kọ́ni: nípa lílo ohun tí aláìsàn yìí ti lò tẹ́lẹ̀, àìsàn yìí yóò máà gbilẹ̀ sí i. Àìsàn tí ó lè ràn ènìyàn kíá ni àìsàn olóde.

## Àwọn ìtọ́kasí
Ìwà ọmọlúàbí

Ìwà Ọmọlúàbí: Ìwà Ọ̀yàyà

Ọ̀yàyà ni ìwà ìdárayá tàbí ìtúraká pẹ̀lú inú dídùn àti ẹ̀rín sí ohun gbogbo tí a bá ń ṣe. Ìwà ọ̀yàyà máa ń hàn ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀nà nínú ìṣe sí ẹ̀dá. Bí àpẹẹrẹ, ìwà ọ̀yàyà máa ń hàn nínú àṣà ìkíni. A máa ń ṣe èyí nípa kíkí àwọn òbí wa, àwọn tí ó jù wá lọ àti àwọn ẹlẹ́gbẹ́ wá. Àṣà ìkíni àti ìdáhùn máa ń wáyé láàárọ̀, lọ́sàn-án, lálẹ́ àti fún onírúurú ìṣẹ̀lẹ̀ tàbí àsìkò. A lè gbà àlejò kan tí ó wá ènìyàn wá pẹ̀lú ọ̀yàyà. Èyí ni yóò mú kí inú rẹ̀ dùn tí ara rẹ̀ yóò sì yá gágá. Bákan náà, a le fi ọ̀yàyà hàn lẹ́nu iṣẹ́ ẹni. Bí àpẹẹrẹ, ó yẹ kí ọmọ ilé - ẹ̀kọ́ fi ọ̀yàyà kọ́ ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní kíláàsì.

Síwájú sí i, a lè fi ọ̀yàyà hàn nínú iṣẹ́ wa ní gbogbo ọ̀nà pàápàá nínú iṣẹ́ tó jẹ mọ́ ẹ̀kọ́ wá. Àǹfààní èyí ni pé gbogbo ohunkóhun tí a bá fi ọ̀yàyà ṣe ni ó máa ń yọrí sí rere.

Ní ìdàkejì, àìní ọ̀yàyà ni à ń pè ní òṣónú tàbí ìwà àìtúraká sí ènìyàn. Ó tún lè jẹ́ àìtúraká sí iṣẹ́ tàbí sí ohùn mìíràn. Ènìyàn tí kò ní ọ̀yàyà kò ṣòro láti mọ̀. Gbogbo ìgbà ni wọn ń rojú kókó. Wọn kì í túra ká sí ènìyàn tàbí sí iṣẹ́ wọn. Wọn kì í sáábà rẹ́rìn-ín. Kò sí ìgbà tí inú wọn ń dùn.

Ẹni tí ó ní ọ̀yàyà máa ń kó ènìyàn mọ́ra. A máa ṣe àlejò pẹ̀lú ara yíyá. Ìdí rẹ̀ nìyí tí Yorùbá fi máa ń pa á lówe pé: "Ká ríni lókèèrè, ká ṣàríyá, ó yóni, ó ju oúnjẹ lọ. Ọ̀yàyà a máa mú kí ènìyàn ṣe oríire lẹ́nu iṣẹ́. Ó sì tún máa ń jẹ́ kí ènìyàn ní àṣeyọrí nínú ohun gbogbo. Àwọn ènìyàn a sì máa nífẹ̀ẹ́ ẹni bẹ́ẹ̀ láwùjọ.

Ẹni tí kò ní ọ̀yàyà máa ń dáádì káàkiri ní. Àwọn ẹbí, ọ̀rẹ́ àti aládùúgbò rẹ̀ a máa jìnnà sí i. Lẹ́nu iṣẹ́, ìgbéga lè jẹ́ ìṣòro fún un. Ní àkórán, Yorùbá kì í ka irú ẹni bẹẹ sí ọmọlúàbí ní àwùjọ.
Ìlù

thumb|Gangan tabi Dundun (talking drum)
**Ìlù** jẹ́ ọ̀kan nínú ohun èlò ìdárayá láàárín àwọn Yorùbá. Ọ̀nà mẹ́ta ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ni a lè pín ìlù sí. Ìlù ìpín kìn-ín-ní wà fún Ẹ̀sìn Ìbílẹ̀. Ìpín kejì wà fún Ayẹyẹ Lóríṣiríṣi. Ìpín kẹta jẹ́ Ìlù ìgbàlódé tí a ń lù fún àṣeyẹ tàbí fún ìgbádùn lásán. Ní ìgbà mìíràn a lè lò nínú ìlù tó wà fún ẹ̀sìn níbi àṣeyẹ tàbí kí á lọ àwọn ìlù ayẹyẹ níbi àjọ̀dún ìbílẹ̀. Èyí já sí pé ìlò wọn wọnú ara.

## Ìlù Ṣíṣe
thumb|Ilu bata ti eniyan Yoruba
Tí Yorùbá bá fẹ́ ṣe ìlù, igi rìbìtì ni wọn ń kọ́kọ́ gbé tí ihò yóò wà nínú rẹ̀. Lẹ́yìn èyí, wọn yóò wá awọ ẹran bò ó lójú kí wọn tó fi èèkàn tàbí ọsán dè é létí yíká. Díẹ̀ nínú àwọn ìlù tí a fi igi àti awọ ẹran ṣe nì wọ̀nyí: Bàtá, Ìpèsè, Àgẹ̀rẹ̀, Gbẹ̀du, Ìgbìn, Dùndún, Bẹ̀ǹbẹ́ àti Gángan. Àwọn ìlù mìíràn wà tí a fi odidi ìkòkò àti awọ ẹran ṣe Ọrùn ìkòkò àti awọ ẹran ni a fi ń ṣe Sákárà ní tirẹ̀. Igbá, agbè pẹlẹbẹ-pẹlẹbẹ ni a fi ń ṣe àgídìgbo àti móló. Èso ìdòrò àti owó ẹyọ tí a so mọ́ agbè ni ti ṣẹ̀kẹ̀rẹ̀.

## Bí a tí ń lu àwọn Ìlù yìí
Púpọ̀ nínú àwọn ìlù wọ̀nyí ló jẹ́ ojú méjì ni wọ́n ní, ọ̀nà méjèèjì la sì ti ń lù wọ́n. Dùndún, Bẹ̀ǹbẹ́, Gángan àti bàtá jẹ́ àpẹẹrẹ àwọn ìlù tí ó lójú méjì. Ọ̀nà kan ṣoṣo là ń gbà lu Sákárà àti Ìgbìn. Ọwọ́ la fi ń lu àràn, ìkòkò, igbá àti agbé. Awọ pàlàbà tó nípọn díẹ̀ tí à ń pè ní ọsán ni a fi ń lu bàtá. Ọ̀pá àti kọ̀ǹgọ́ ni a fi ń lu àwọn ìlù tó kù. Ṣùgbọ́n ìka ọwọ́ ni a fi ń ta móló, àgídìgbo àti sáńbà. Fífọn là ń fọn fèrè tí a sí ń lu agogo.

Ẹ jẹ́ kí a wo àwọn oríṣi ìlù lábẹ́ ìpín kọ̀ọ̀kan àti àkókò tí à ń lò wọ́n.

 Ẹ̀sìn

-Bàtá: Ṣàngó, Egúngún, Ògún

-Ìpèsè àti Àràn: Ifá

-Àgẹ̀rẹ̀, Tòròmagbè, Ekùtù àti Agogo: Ògún

-Gbẹ̀du: Ọba, ìjòyè, ọdún orò

-Ìgbìn: Ọbàtálá

 Ayẹyẹ 

-Dùndún, Sákárà, Gángan: ìgbéyàwó, ìṣílé

-Ṣẹ̀kẹ̀rẹ̀: oyè jíjẹ 

-Bẹ̀ǹbẹ́, Apinti: Ìkómọjáde

-Igbá, Agbé: Ìyọra ewu ìsìnkú 

 Ìgbàlódé 

-Àgídìgbo, Sẹ́lí, Sáńbà, Jùjú, Móló, Gìtá, Àpàlà: fún oríṣi àṣeyẹ bí i ìsìnkú àgbà, ìkómọjáde abbl.

## Àwọn ìtọ́kasí
Recess: School's Out

Recess: School's Out jẹ fílmu ti ere idaraya ará Amẹ́ríkà.

## Àwọn òṣeré fílmù

## Itokasi

## Àjápọ̀ òde

Ẹ̀ka:Àwọn fílmù ará Amẹ́ríkà
Fíímù àgbéléwò

**** Jẹ́ àkáálẹ̀ fọ́rán tí wọ́n lè yá tàbí tà fún ìgbádùn ẹni tí ó fẹ́ wòó. Orúkọ yí jẹyọ látara kásẹ́ẹ̀tì olókùn tí wọ́n ń pè ní VHS àti Betamax, nígbà tí wọ́n ṣàmúlò videotapes láti ṣe àkáálẹ̀ fọ́nrán, ṣáájú kí wọ́n tó bẹ̀rẹ̀ sí ń lo irinṣẹ́ DVD àti Blu-ray. 

Fíímù àgbéléwò ni àwọn ènìyàn tún ma ń lò láti fi ṣe ọrọ̀-ajé nípa yíyáni gbowó àti títà rẹ̀ tàbí kí wọ́n ma ṣàfihàn rẹ̀ lórí telifíṣàn fún àwọn ènìyàn àwùjọ lóríṣiríṣi. Àmọ́, láyé òde òní, fíìmù àgbèléwò ti wà ní orí ìkànnì ayélujára loríṣiríṣi  tì àwọn ènìyàn lè ṣe àkáàlẹ̀ rẹ̀ sórí ẹ̀rọ ìgbéléwọ́ wọn tàbí sórí CD wọn. Àwọn irinṣẹ́ DVD àti CD kò fi bẹ́ẹ̀ gbajúmọ̀ mọ́ láti ìgbà tí ẹ̀rọ áyelújara ti dé ní ǹkan bí ọdún 2010 sí ọdùn 2020 tí ó sì ti fẹsẹ̀ múlẹ̀ gidi, tí àwọn ènìyàn sì ti láǹfàní láti ṣe àmúlò ayélujára láti fi jẹ̀gbádùn àwọn fọ́rán oríṣiríṣi.
## Àwọn ìtọkasí
House of Ga'a

***House of Ga'a (Ilé Ga'a)*** jẹ́ fíìmú ajẹmọ́tàn ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ti ọdún 2024, èyí tí olúdarí rẹ̀ jẹ́ Bolanle Austen-Peters, tí Tunde Babalola sì kọ ìtàn náà kalẹ̀. Ó ṣàfihàn àwọn òṣèré bí i Femi Branch, Bimbo Manuel, Stan Nze, Lateef Adedimeji, Mike Afolarin, Toyin Abraham àti Funke Akindele.

## Àhunpọ̀ ìtàn
Ìtàn náà jẹ́ ajẹmọ́tàn, tó dá lé lórí ìṣẹ̀lè kan tó ṣẹ̀ ní Ọ̀yọ́, ní sẹ́ńtúrì kejìdínlógún. *House of Ga'a* sọ ìtàn Baṣọ̀run kan tó ṣi agbára lò, tí agbára sì gùn ún débí tó fi ṣìṣe. Látàri ìwà ọ̀kánjúwà rẹ fún agbára, ó gbé ìgbésẹ̀ láti ju àwọn ọba tó yàn án sípò lọ. Ìtàn náà sọ nípa ìdàlẹ̀, àti bí ènìyàn ṣe ṣi agbára lò nínú ìṣèjọba ìbílẹ̀.

## Àwọn òṣèré tó kópa
Orísun:

* Femi Branch bí i Bashorun Ga'a
* Mike Afolarin bí i Oyemekun
* Funke Akindele bí Ayinba
* Toyin Abraham bí i Edan Asiko
* Ibrahim Chatta bí i Sasa L'eniyan
* Stan Nze bí i Nupe Commander
* Femi Adebayo bí i Olukuoye
* Ali Nuhu bí i Seriki
* Gabriel Afolayan bí i Oluke
* Lateef Adedimeji bí i Olubu
* Adeniyi Johnson bí i Alaafin Abiodun
* Bimbo Manuel bí i Ashipa
* Nifemi Lawal bí i Young Ga'a
* Gbenga Titiloye bí i Alaafin Agboluaje
* Kunle Coker
* Muyiwa Ademola
* William Benson bí i Gbagi
* Yemi Blaq bí i Aare Ona Kakanfo

## Àgbájáde àti ìtẹ́wọ́gbà
Wọ́n ṣàgbéjáde fíìmù yií sí orí Netflix ní ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n oṣù keje, ọdún 2024. Enitan Abdultawab ti Vanguard gbóríyìn fún fíìmù yìí, tó si sọ̀rọ̀ dáadáa nípa àwọn òṣèré tó kópa, ìyàwòrán àti àhunpọ̀ ìtàn náà. Stephen Onu ti Premium Times gbóríyìn fún Femi Branch fún ẹ̀dá ìtàn Baṣọ̀run Gá'à tó ṣe. Onu fi lélẹ̀ pé: "ìṣesí àti ìhùwásí Femi Branch nínú fíìmù yìí ṣe àpejúwe Baṣọ̀run Gá'à , tó jẹ́ alágbára àti onígbèéraga tó padà kàndí nú iyọ̀." Ní àkóótán Onu kọ pé: "Ìtàn yìí dáni lára yá, ó sì tún kọ́ni lọ́gbọ̀n rẹpẹtẹ, bẹ́ẹ̀ ni wọ́n sọ ìtàn náà lọ́ná tí ó fi máa wùn ènìyàn láti wò."

Chima Ugo ti *The Board* kọ nípa àwọn kùdìẹ̀ kudiẹ tó farahà nínú fíìmù yìí. Ó ṣàlàyé pé àwọn ìtàn inú fíìmù yìí ò tọ̀nà pẹ̀lú ìṣẹ̀lè tó ṣè gan-an gan ní Ọ̀yọ́ lásìkò tí Baṣọ̀run Gá'à jẹ oyè yìí.

## Àwọn ìtọ́kasí
Mike Afolarin

**Michael Oladapo Afolarin** (tí a bí ní ọjọ́ kìíní oṣù kẹsàn-án) ti orúkọ oníṣẹ́ rẹ̀ jẹ́ **Mike Afolarin** jẹ́ òṣèrékùnrin orílẹ̀-èdẹ̀ Nàìjíríà, ayàwòrán àti olúṣe fíìmù.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
Mike Afolarin lọ sí ilé-ìwé Federal Government College, Ijanikin, Lagos State fún ẹ̀kọ́ girama rẹ̀. Ó tẹ̀síwájú láti gboyè bachelor’s degree ninú ẹ̀kọ́ tó papọ̀ mọ́ ètò ìṣúná ní University of Lagos (UNILAG) ní ọdún 2016.

## Àwọn ìtọ́kasí
Netflix

**Netflix **jẹ́ ibi tí àwọn fíìmù ti máa ń di wíwò. Ọ̀ jẹ ile iṣẹ́ fíìmù tí orílè-èdè Amẹ́ríkà.
Babcock University

Babcock University jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ gíga aládẹ́tẹ̀ nípa ẹ̀sìn Kristi tí ó jẹ́ ẹni t’ọmọ àti ọmọbìnrin ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà, tí Seventh-day Adventist Church ní ilẹ̀ Nàìjíríà ni ó nísẹ́, tí wọ́n sì ń darí. Ilé-ẹ̀kọ́ gíga yìí wà ní Ìlíshàn-Remo, Ìpínlẹ̀ Ògùn, Nàìjíríà, tó sì wà nínú ààrin Ibàdàn àti Èkó.

Ní ọdún 2017, ilé-ẹ̀kọ́ náà ní àkọ́kọ́ ẹgbẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ tó kà á tan láti Ben Carson School of Medicine.

Ó jẹ́ apá kan nínú ètò ẹ̀kọ́ Seventh-day Adventist Church, èyí tí í ṣe ètò ẹ̀kọ́ Kristẹni kejì tó tóbi jù lọ ní àgbáyé.

## Àwọn ìtọ́kasí
Seye Olurotimi

**Seye Olurotimi** je oluṣowo Naijiria kan, oludamọran, ati olukọni, ti o mọ julọ fun iṣẹ rẹ ni atilẹyin awọn ile-iṣẹ kekere, kekere, ati alabọde (MSMEs) ni Afirika. Oun ni oludasile MSME Africa, ipilẹ orisun orisun fun awọn oniṣowo ati awọn ibẹrẹ, ati olupilẹṣẹ ti Ifọrọwerọ MSME, apejọ kan ti a yasọtọ lati koju awọn italaya ti nkọju si awọn MSME.
 
**'Iṣẹ**

Seye Olurotimi jẹ oludasile MSME Africa, ori ayelujara ti n pese awọn orisun ati atilẹyin fun awọn ile-iṣẹ kekere, kekere, ati alabọde ni gbogbo agbala naa. Syeed n ṣiṣẹ bi ibudo fun awọn alakoso iṣowo ti n wa alaye lori idagbasoke iṣowo, ilana, ati imotuntun. Ni ọdun 2021, Olurotimi gba Aami-ẹri Iṣowo Iṣowo Afirika fun Innovation Media ati pe o fun ni FATE SME Akoroyin ti Odun. O jẹ ọmọ ẹgbẹ ti o ni kikun ti Ile-ẹkọ Ikẹkọ ati Idagbasoke ti Nigeria (NITAD) ati oludamọran oludari ni CedarTribe, awọn ibaraẹnisọrọ titaja ati imọran ikẹkọ ti o da ni Lagos, Nigeria. Olurotimi gba Aami Eye Kariaye ni Ikẹkọ Ifijiṣẹ (IADT) lati Awọn afijẹẹri Ikẹkọ United Kingdom (TQUK).

**Itokasi**

__INDEX__
Aloe Vera (fíìmù)

***Aloe Vera*** jẹ́ fíìmù Ghana tí ọdún 2020, èyí tí Manaa Abdallah àti Anny Araba Adams ṣe àgbéjáde, tí Peter Sedufia sì jẹ́ olùdarí fíìmù náà.

## Àhunpọ̀ ìtàn
Ní ìlú kan, ọ̀wọ́ méjì ni àwọn ènìyàn tí wọ́n ń gbé níbẹ̀, ìyẹn àwọn Aloe àti Vera. Ìṣorogún wà ní àárín àwọn méjèèjì, èyí tó dẹ́ orí àwọn ọmọ wọn náà. Nígbà tí àwọn ọmọ adarí ìlú naà bẹ̀rẹ̀ sí ní fẹ́ ara wọn, ìyẹn Aloewin àti Veraline, wọ́n ní láti wá ọ̀nà láti yanjú ìṣorogún tí ó wà láàárínn ìlú méjèèjì. Lẹ́yìn gbogbo rẹ̀, wọ́n padà di oṣùṣù ọwọ̀ kan ní ìlú náà látàri àwọn olólùfẹ́ méjèèjì.

## Àwọn òṣèré tó kópa

# Aaron Adatsi bí i Aloewin
# Ngozi Viola Adikwu bí i Verari
# Benjamin Adaletey bí i Paa Vera
# Kofi Adjorlolo bí i Papa Aloe
# Ben Affat bí i Aloeway
# Eric Agyemfra bí i Vera Man 1
# Kobina Amissah-Sam bí i Father
# Rhoda Okobea Ampene bí i Vera Woman 1
# Fred Amugi bí i Mr. Aloemele
# Adjetey Anang bí i Aloedin
# Akofa Edjeani Asiedu bí i Mama Aloe
# Edinam Atatsi bí i Midwife
# Mawuko Awumah bí i Mr. Aloegede
# Alexandra Ayirebi-Acquah bí i Veralin
# Grace Omaboe
# Nana Ama McBrown bí i Maa Vera
# Peter Ritchie bí i Vera Man 2
# Priscilla Opoku Agyemang bí i Aloemaria
# Fiifi Coleman
# Gloria Sarfo bí i Verani
# Roselyn Ngissah bí i Aloemay
# Beverly Afaglo bí i Mother
# Naa Ashorkor bí i Veranda
# Solomon Fixon Owoo bí i Aloekay
# Adamu Zaaki bí i Aloebay

## Àgbéjáde
Ní ọdún 2019, wọ́n ṣe ìkéde pé fíìmù náà á jáde, bẹ́ẹ̀ sì ni wọ́n fi tó àwọn ará ìlú léti pé Olùdarí fíìmù náà tí í ṣe Peter Sedufia ń kọ àwọn ilé tó ń lọ bí i ọgọ́rùn-ún sí àwọn ìlú kéréje-kéréje ní ìlú Dabala, ní agbègbè Volta ní orílẹ̀-èdel̀ Ghana, láti  fi ṣe ibùdó-ìtàn fíìmù náà. Bẹ́ẹ̀ sì ni wọn kéde pé àwọn òṣèré bí i Priscilla Opoku Agyemang Nana Ama Mcbrown, ati Roselyn Ngissah á kópa nínú fíìmù náà. Worlasi ni ó ṣiṣẹ́ lórí ohùn orin fiìmù náà. Sedufia ṣe àpèjúwe fíìmù náà gẹ́gẹ́ bí i àtúnṣe sí iṣẹ́ ìṣáájú rẹ, èyí tí ó máa fún àwọn ènìyàn ní iyelórí fún owó wọn.

*Aloe Vera* ní ìṣúná owó kan tó tó N58,204,500 àmọ́ owó náà padà wọ N77,606,000 nítorí wọ́n lo jú iye ọjọ́ tí wọ́n lérò wí pé wọ́n máa lò lọ, nítorí àwọn ìpènijà tí wọ́n kojú nítorí òjò tó rọ̀ tó bá àwọn irinṣẹ́ wọn jẹ́. Bẹ́ẹ̀ sì ni òjò náà bá àwọn ibùdó ìtàn tí wọ́n fẹ́ lò jẹ́.

## Àgbéjáde
Àfihàn àkọ́kọ́ *Aloe Vera* wáyé ní orílẹ̀-èdè Ghana ní ọjọ́ kẹfà oṣù kẹta ọdún 2020, ní ìlú Accra.Wọ́n ṣàgbéjáde ìpolówó fíìmù yìí kí ọ̀pọ̀ ènìyàn ba lè mọ̀ nípa rẹ̀, *Glitz Africa* kọ àyọkà pé “Fíìmù yìí ni àwọn òṣèré tó kúnjú òṣùwọ̀n, bẹ́ẹ̀ sì ni àwọn aṣọ ìṣeré wọn bá ìtàn inú fíìmù náà mu, tí ó sì tún ní àhunpọ̀ ìtàn tó dára".Ó tẹ̀síwájú láti ṣàlàyé pé "Fíìmù 'Aloe Vera' ṣàfihàn ẹlẹ́yàmẹyà tí kò fi àyè gba àwọn olólùfẹ́ méjì láti wà papọ̀."  Tíkẹ́ẹ̀tì fún ìṣàfihàn àkọ́kọ́ fíìmù yìí tà wàràwàrà, èyí tó mú kí GhanaWeb gbóríyìn fún àṣeyọrí fíìmù náà lórí ìkànni ayélujára wọn.

Ní ọdún kan náà, Sedufia ṣe ìkéde pé fíìmù náà máa wà fún wíwò lórí Netflix.

## Ìgbàwọlé
Citinewsroom ṣe àtúnyẹ̀wò fíìmù *Aloe Vera*, ó sì kọ̀wẹ́ pé "Fíìmù *Aloe Vera* wà fún gbogbo ènìyàn láti wò, tí ó sì wá̀ ní gbèdéke tó tọ́. Ìṣàfihàn fíìmù náà ò tóbi ní ìwọ̀n, tí àlàyé rẹ̀ ò sì nílò ìtúpalẹ̀ tó lọ títí."

## Àwọn ìtọ́kasí
Ademola Adesina

**Adéṣínà Adémọ́lá,** tí a tún mọ̀ sí Demmy, jẹ́ oníṣòwò ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Amẹ́ríkà. Ó jẹ́ olùdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́ àti Sabi tí ó jẹ́ ilé-iṣẹ́ ìmọ̀-ẹ̀rọ *B Series* tí ó ń  pèsè àwọn ohun amáyédẹrùn fún àwọn oníṣòwò ní ilẹ̀ Áfíríkà. Sabi ni orukọ ọkan ninu awọn ile-iṣẹ tuntun julọ ni Yuroopu, Aarin-Ila-oorun, ati Afirika nipasẹ Ile-iṣẹ Yara ni ọdun 2023. Ṣaaju idasile Sabi, Adesina ṣeto Rensource, aṣáájú-ọnà ti Iwọ-Oorun Afirika olupese ti iṣowo ati awọn ojutu agbara oorun ile-iṣẹ. Labẹ olori Adesina Rensource ni olugba ti 2019 Financial Times / IFC Transformational Business Award fun Afefe ati Awọn solusan Amayederun Ilu. 

## Iṣẹ
Ṣaaju ki o to ṣẹda Rensource, Adesina ṣiṣẹ bi Onisowo ni Ibugbe ni Capricorn Investment Group ni Palo Alto, apa idoko-owo ti Jeff Skoll ati Skoll Foundation. O tun ṣe ipo kan ni Aquifer, ile-iṣẹ idoko-owo ni Ilu Lọndọnu ti o ni nkan ṣe pẹlu Lord Sainsbury ati Gatsby Trust, nibiti o ṣe itọsọna ilana ati idagbasoke iṣowo. Ni iṣaaju ninu iṣẹ rẹ, Adesina jẹ apakan ti Rockefeller Foundation ni New York, nibiti o ti jẹ ọmọ ẹgbẹ ti ipilẹṣẹ ti Innovation for Development & Impact Investing initiatives. Lakoko ti o wa ni Rockefeller, Adesina jẹ apakan ti ẹgbẹ idasile ti Rockefeller Impact Investing Collaborative ti o wa lati di Global Impact Investing Network (GIIN). O bẹrẹ irin-ajo alamọdaju rẹ ni banki idoko-owo JPMorgan ni New York, ti ​​n ṣiṣẹ lori awọn itọsẹ owo. 

## Idanimọ
Asiwaju Adesina ni Rensource yori si ile-iṣẹ ni fifunni ni ẹbun Owo-owo Owo Times 2019 / IFC Transformational Business Award fun Afefe ati Awọn Imudaniloju Awọn amayederun Ilu. Ni ọdun 2024, Ile-ẹkọ Milken yan Ademola Adesina, si Igbimọ Iṣowo Awọn Alakoso Afirika akọkọ rẹ. 

## Àwọn ìtọ́kasí
Big Men (fíìmù)

***Big Men*** jẹ́ fíìmù ọdún 2014, tí Rachel Boynton ṣe olùdarí fún. Fíìmù náà ṣe àgbéyẹ̀wò ìdókòwò epo-rọ̀bì, ìdàgbàsókè àwọn ẹ̀ka epo tuntun ní apá Ìwọ̀-oòrùn ilè Africa, àwọn ìwà òbàyéjẹ́ tó ń lọ níbẹ̀. Fíìmù náà jẹ mọ́ ìgbìyànjú ilé-iṣẹ́ Kosmos Energy láti ṣe ìdásílẹ̀ àgbéjáde epo rọ̀bì tuntun ní Ghana. Pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ owó tí wọ́n ti fẹ́ pàdánù, Kosmos tiraka pẹ̀lú àwọn alábàáṣiṣẹ́pọ̀ ní Ghana, àwọn onídòókòwò ní New York, pẹ̀lú ìbadàsẹ́yìn tó ń dé bá òwò epo rọ̀bì. Fíìmù náà wo Niger Delta, tó jẹ́ agbègbè tí epo rọ̀bì pọ̀ sí jù ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, níbi tí ìwà ìbàjẹ́ pọ̀ sí, tí wọn ò sí ní ìdàgbàsókè kankan tó ń dé bá epo rọ̀bì, àmọ́ tí wọ́n ń fẹ́ láti pín nínú èrè orí òwò náà. Wọ́n ṣe àgbéjáde fíìmù náà ní oṣù kẹta ọdún 2014.

## Àgbéjáde
Wọ́n ya fíìmù náà láàárín ọdún 2007 wọ ọdún 2011, ní orílẹ̀-èdè Ghana àti Nigeria.

## Ìgbàwọlé
*Big Men* jáde sí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àríwísí lọ́wọ́. Fíìmù yìí gba àádọ́rùn-ún nínú ọgọ́rùn-ún ìgbóríyìn lórí Metacritic àti Ọgọ́rùn-ún lórí Rotten Tomatoes. Ní orí *[[The New York Times]]*, Jeannette Catsoulis kọ àyọkà kan láti gbóríyìn fún iṣẹ́ náà. Lára àwọn oníròyìn mìíràn tó ṣe àríwísí fún fíìmù yìí ni Alan Scherstuhl ti *The Village Voice* , àti Stephanie Merry ní *The Washington Post.*

## Àwọn ìtọ́kasí
Naruto

***Naruto*** jẹ́ fíìmù japanese àgbéléwò manga ***Naruto*** ó jẹ́ eré àwòrẹ́rìn-ín manga Japani alábala tí wọ́n kọ tí wọ́n sì ṣàlàyé rẹ̀ pẹ̀lú Masashi Kishimoto Ko. Ó sọ ìtàn Naruto Uzumaki, èwẹ̀  ninja tó fẹ́ kí àwọn ẹgbẹ rẹ̀ dà mọ̀ àti èròngbà rẹ lati di Hokage, adari ìlú rè.
Federal Government College, Ijanikin

Ilé-ìwé **Federal Government College, Ijanikin**, jẹ́ ọ̀kan lára àwọn àpapọ̀ ilé-ẹ̀kọ́ girama tó wà ní Ijanikin, Lagos, Nigeria. Àjọ ìjọba àpapọ̀ tó ń rí sí ètò ẹ̀kọ́ da sílẹ̀ ní ọdún 1975.Ìdí  tí wọ́n fi da sílẹ̀ ni láti ri pé wọ́n ní ọ̀kan náà lára àpapọ̀ ilé-ẹ̀kọ́ girama bí ó ti wà ní àwọn Ìpínlẹ̀ méjìlá tókù ní ìjọba Àpapọ̀ náà ní Ìpínlẹ̀ Èkó. Ó jẹ́ ọ̀kan lára ilé-ẹ̀kọ́ tó ju ọgọ́rùn-ún lọ tí wọ́n wọ́n máa ń pè ní "Unity Schools".tí Àjọ àpapọ̀ tó ń rí sí ètò ẹ̀kọ́ ń ṣe àbójútó rẹ̀, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Joselyn Dumas

**Joselyn Dumas** (; tí wọ́n bí ní ọjọ́ kọkànlélọ́gbọ̀n oṣù kẹsàn-án ọdún 1980)  jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Ghana tó sì jẹ́ òṣèrẹ́bìnrin àti olóòtú ètò orí ẹ̀rọ amóhùnmáwòrán. Ní ọdún 2014, ó farahàn nínú fíìmù *[[A Northern Affair]]*, èyí tí ó mú gba àmì-ẹ̀yẹ ní Ghana Movie Award àti ní Africa Movie Academy Award fún òṣèrébìnrin  tó dára jù lọ.

## Ìbẹ̀rẹ̀pèpẹ̀ ayé rẹ̀
Wọ́n bí Dumas sí ìlú Ghana, ó sì lo ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún ìgbà èwe rẹ̀ ní Accra, Ghana. Ó gbá ẹ̀kọ́ ìbẹ̀rẹ̀ ní Morning Star School ó sì tẹ̀síwájú láti gba ẹ̀kọ́ girama ní Archbishop Porter Girls High Schoolníbi tih wọ́n ti fi jẹ akẹ́kọ̀ó tó ń darí ètò ìdárayá. Joselyn tẹ̀síwájú nínú ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀, ní United States níbi tí ó ti gboyè ẹ̀kọ́ nínú ìmọ̀ Administrative Law.

## Àwọn iṣẹ́ tó yàn láàyò

### Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olóòtú ètò ní orí èrọ-amóhùnmáwòrán
Joselyn Dumas jẹ́ agbẹjọ́rò kí ó tó kó lọ sí orílẹ̀-èdè Ghana láti ṣe iṣẹ́ tó wùn ún, ìyẹn iṣẹ́ olóòtú lórí ẹ̀rọ amóhùnmáwòrán. Ó jẹ́ olóòtú fún ètò Charter House's *Rhythmz*, èyí tó jẹ́ ètò ìdárayá, níbi tí ó ti ṣe ìfọ̀rọ̀wánilénuwò fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn gbajúmọ̀ ènìyàn. Ilé-iṣẹ́ TV Network, ViaSat 1 pè é láti darí ètò kan fún wọn, tí wọ́n pè ní *The One Show*, èyí tó wáyé láàárín ọdún 2010 wọ ọdún 2014. Òun ni olóòtú ètò *At Home* pẹ̀lú *Joselyn Dumas* èyí tí wọ́n máa ń gbọ́ ní ilẹ̀ Africa àti àwọn agbègbè kọ̀òkan ní Europe.

### Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí òṣèré
Ẹ̀dá-ìtàn tó ṣe nínú fíìmù *Perfect Picture*, mú kí olùdarí fíìmù náà nífẹ̀é rẹ̀, èyí sì mu kí wọ́n pè é nínú àwọn fíìmù mìíràn láti kópa. Aṣeyọrí ńlá rẹ̀ wáyé lẹ́yìn ọdún méjì tó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ yìí nínú fíìmù Shirley Frimpong-Manso tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ *[[Adams Apples (film series)|Adams Apples]]*. Ẹ̀dá-ìtàn "Jennifer Adams" nínú *Adams Apples* ló mu kí wọ́n yàn án fún àmì-ẹ̀yẹ gẹ́gẹ́ bí òṣèrẹ́bìnrin tó dára jù lọ ní 2011 Ghana Movie Awards. Láti ìgbà tí Joselyn Dumas bẹ̀rẹ̀ isẹ́ eré ṣíṣe ní Ghana náà ni ó ti ń kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ eré. Ó ti kópa nínú àwọn fíìmù bí i *Love or Something Like That*, *[[A Sting in a Tale]]*, *Perfect Picture*, *[[A Northern Affair]]* àti *[[Lekki Wives]]*. Ó ti kópa pẹ̀lú àwọn òṣèrẹ́ bí i John Dumelo, Majid Michel àti OC Ukeje.

### Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí i Olùdarí
Ó ṣe olùdarí Miss Malaika Ghana, èyí tó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìdíje láti yan obìnrin tó rẹwà ní Ghana, láti ọdún 2008 wọ ọdún 2010. Òun ni olùdásílẹ̀ Virgo Sun Company Limited, èyí tó máa ń ṣe àgbéjáde fíìmù, tí ó sì ti ṣe àgbéjáde ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù bí i *Love or Something Like that*, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
## Àtòjọ àwọn fíìmù rẹ̀

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀

## Àwọn ìtọ́kasí
I Told You So (fíìmù 1970)

***I Told You So*** jẹ́ fíìmù orílẹ̀-èdè Ghana tó jáde ní ọdún 1970. Fíìmù náà ṣàfihàn àwọn ará Ghana àti ọ̀nà ìgbà wọ aṣọ wọn. Bẹ́ẹ̀ sì ni ó fún wa ní òye ìgbésí-ayé ọ̀dọ́mọbìnrin kan tí kò gbọ́ràn sí àmọ̀ràn bàbá rẹ pé kí ó má fẹ́ arákùnrin kan nítorí kò mọ nǹkan kan nípa arákùnrin náà tó fẹ́ fẹ́. Àmọ́ ọ̀dọ́mọbìnrin yìí gba ìmọ̀ràn ìyá rẹ̀ àti àbúrò ìyá rẹ̀, nítorí ọrọ̀ tí arákùnrin náà ní, àti irú ìdílé ọlọ́lá tí arákùnrin náà ti wá.

Ọ̀dọ́bìnrin náà wá rí i pé ọkùnrin tó yẹ kóun fẹ́ jẹ́ ọlọ́ṣà tó ní ìhámọ́ra . Inú rẹ̀ kò dùn sí ìṣẹ̀lẹ̀ náà. Nígbà tí bàbá rẹ̀ béèrè ohun tó ṣẹlẹ̀, ó fèsì pé ọkùnrin tó yẹ kóun fẹ́ jẹ́ ọlọ́ṣà; bàbá rẹ̀ parí ọ̀rọ̀ náà nípa síso pé "Mo sọ fún ọ bẹ́ẹ̀".

## Àwọn òṣèrẹ́ tó kópa

* Bobe Cole
* Margret Quainoo (Araba Stamp)
* Kweku Crankson (Osuo Abrobor)

## Àwọn ìtọ́kasí
Grace Nortey

**Grace Nortey** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kìíní oṣù kejì ọdún 1937) jẹ́ òṣèrébìnrin ti orílẹ̀-èdè Ghana tó ti kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù àgbéléwò àti ti ẹ̀rọ amóhùnmáwòrán. Ó ti kópa nínú fíìmù àgbéléwò, eré orí-ìtàgé àti eré-oníṣe lóríṣiríṣi fún àádọ́ta ọdún, tí ó sì tún jẹ́ ọ̀kan lára àwọn àgbà ọ̀jẹ̀ inú fíìmù àgbéléwò ti orílẹ̀-èdè Ghana. 

## Ìgbésí ayé ara ẹni
Nortey bí ọmọ márùn-ún. Òun sì ni ìyá Sheila Nortey tí òun náà jẹ́ òṣèré.

## Àtòjọ àwọn fíìmù rẹ̀
### Àwọn fíìmù

## Àtòjọ àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀
*Best Cameo Actress (Movie: "Adams Apple") - Ghana Movie Awards (2011)
*Excellence in Arts - Glitz Women of the Year Honours (2016)
*Lifetime Achievement Award - Black Star International Film Festival (BSIFF) Awards (2018)
*Legendary Award for Outstanding Contributions: Ghana Actors Entertainment Award (GAEA) - (2020)
*Outstanding Contribution to Women's Excellence in The Performing Arts - 3Music Awards Women's Brunch (2021)
## Àwọn ìtọ́kasí
Gold Coast Lounge

**Gold Coast Lounge** jẹ́ fíìmù ti orílẹ̀-èdè Ghana tó jáde ní ọdún 2020, èyí tí Pascal Aka ṣe àkọsílẹ̀ rẹ̀ tí ó sì darí fíìmù ọ̀hún. Àwọn òṣèré tó kópa nínú fíìmù náà ni Alphonse Menyo, Adjetey Anang, Zynnell Zuh, Raquel.
## Ìsọníṣókí
Ilé-iṣẹ́ Gold Coast Lounge, èyí tí John Donkor tó jẹ́ ọ̀daràn ń darí jẹ́ agbègbè kan tí àwọn ọ̀daràn máa ń pọ̀ sí jù. Ìjọba tuntun sì pinnu láti ti ibẹ̀ pa. Lásìkò yìí, Donkor fúnra ẹ̀ wà ní ẹ̀wọ̀n, èyí sì mú kí àwọn ọmọọṣẹ́ Donkor máa ṣamójútó iṣẹ́ náà, ìyẹn Daniel àti Wisdom.

Àwọn méjèèjì ni Donkor gbà tọ́ láti ìgbà tí wọ́n wà ní ọmọ kékeré. Daniel àti Wisdom bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣe orogún ara wọn nítorí ipò olùdarí iṣẹ́ yìí. Ìṣorogún yìí wá pọ̀ si lẹ́yìn tí Donkor fi ìdí ẹ̀ lélẹ̀ pé Daniel ni ó máa jogún iṣẹ́ òun.

Lẹ́yìn tí wọ́n pa olórí wọn, èyí tó dàgbà jù lọ bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣàkóso iṣẹ́, èyí sì fa ìwádìí láti ọ̀dọ̀ àwọn ìjọba.

## Àwọn òṣèré tó kópa
* Alphonse Menyo gẹ́gẹ́ bí Daniel
* Pascal Aka gẹ́gẹ́ bí Wisdom
* Raquel Ammah gẹ́gẹ́ bí Rose
* Fred Nii Amugi gẹ́gẹ́ bíi  Inspector Adwene Mu Ti
* Adjetey Anang gẹ́gẹ́ bíi John Donkor
* Akofa Edjeani Asiedu gẹ́gẹ́ bíi Auntie Adjoa
* Gideon Boakye gẹ́gẹ́ bíi Yaw
* Etta JoMaria gẹ́gẹ́ bíi àbúròbìnrin Daniel
* Cina Soul gẹ́gẹ́ bíi Ama
* Zynnell Zuh gẹ́gẹ́ bíi Akatua

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ
Ní ọdún 2019, fíìmù náà gba àmì-ẹ̀yẹ mẹ́jọ ní Ghana Movie Award, bẹ́ẹ̀ sì ni ó gba àmì-ẹ̀yẹ mẹ́fà ní Golden Movie Awards ní ọdún 2020.
## Àwọn ìtọ́kasí
Godwin Kotey

**Godwin Nikoi Kotey** (tí wọ́n bí ní ọdún 1965 tí ó sì kú ní ọdún 2012) jẹ́ òṣèrékùnrin orílẹ̀-èdè Ghana, òǹkọ̀tàn àti olùdarí tó rí sí ìdàgbàsókè ilé-iṣẹ́ eré-ìdárayá.
## Eto ẹ̀kọ́ rẹ̀
Ó lọ sí Tema Senior High School àti Ghanata Senior High School. Lẹ́yìn náà ni ó lọ sí University of Ghana láti lọ gboyè ẹ̀kọ́ bachelor's degree àti masters nínú ẹ̀kọ́ theatre arts, ó sì ṣe Phd. ní Southern Illinois University Carbondale.

## Iṣẹ́ tó yàn láàyò
Godwin ṣiṣẹ́ olùkọ́ni ní University of Ghana, níbi tí ó ti kọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ nípa Performing Arts. Ní ọdún 1997 àti 1997 ó jẹ́ olùdarí fún Smash TV àti Taxi Driver ní ọdún 1999. Ní ọdún 2008 òun ni olùdarí iṣẹ́ àtinúdá fún ayẹyẹ 2008 Africa Cup of Nations.
## Àtòjọ àwọn fíìmù rẹ̀
Orísun 

* *Police Officer*
* *I Sing of A Well*
* *Taxi Driver*
* *The Scent of Danger*
* *Etuo Etu Bare* 
* *Sodom and Gomorrah*
* *Shoe Shine Boy*
## Àwọn ìtọ́kasí
Pascal Aka

**Pascal Aka** (tí wọ́n bí ní Ivory Coast, ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù keje, ọdún 1985) jẹ́ olùdarí fíìmù ti Ivory Coast, òṣèré, olùdarí fídíò orin àti olùṣàgbéjáde fíìmù, tó gba júmọ̀ fún iṣẹ́ rẹ̀ lórí "Jamie and Eddie: Souls of Strife (2007)",  "Evol (2010)",Double-Cross èyí tó gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmì-ẹ̀yẹ ní Ghana Movies Award 2014.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Ìlú Abidjan, ní Ivory Coast ni wọ́n bi sí, àmọ́ Ghana ni Pascal Aka sì dàgbà sí. Ó lọ sí University of Carleton níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa " film studies program" ó sì tún fìgbà kan jẹ́ ọmọ ìkọ́ṣẹ́ ní Independent Filmmaker's Cooperative ti Ottawa, níbi tí ó ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí i Olùdarí àgbà, Alága ìgbìmọ̀ àti Igbákeji Ààrẹ. Ó ṣe àgbájáde fíìmù àkọ́kọ́ rẹ, ìyẹn "Jamie and Eddie: Souls of Strife" èyí tí ó gbé jáde, jẹ́ olùdarí fún, tí ó sì tún kópa nínú, nígbà tí ó wà ní ọmọdún mọ́kànlélógún. Lẹ́yìn ọdún mẹ́sàn-án ní Canada, Pascal padà lọ sí Ghana láti bẹ̀rẹ̀ ilé-iṣẹ́ tirẹ̀, èyí tí ó sọ ní "Breakthrough Media Productions".

## Àwọn fíìmù rẹ̀

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀

## Àwọn ìtọ́kasí
Alphonse Menyo

**Alphonse Menyo**, jẹ́ òṣèrékùnrin ti orílẹ̀-èdè Ghana. Ó gbajúmọ̀ fún ẹ̀dá-ìtàn tó ṣe nínú àwọn fíìmù bí i *Freetown* àti *[[Gold Coast Lounge]]*.

## Ìgbésí ayé ara ẹni
Ìlú Accra ni wọ́n bi sí, ní orílẹ̀-èdè Ghana. Bàbá rẹ̀, Bernard Menyo, wá láti apá Ìlà-oòrùn ìlẹ̀ Africa. Ó fìgbà kan jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ National Film and Television Institute (NAFTI). Bernard gba àmì ẹ̀yẹ ní Panafrican Film and Television Festival of Ouagadougou (FESPACO) fún fíìmù *Whose fault*. Ìyá Menyo, Eugenia, wá láti Ghana, tí ó sì ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú NGO kan.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Menyo lọ sí Ghallywood Academy of Film Acting ní Accra, Ghana láti kọ́ ẹ̀kọ́ nípa sinimá àti erẹ́-oníṣe. Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ ní ọdún 2009, pẹ̀lú eré orí-ìtàgé kan. Ní ọdún 2015, ó kópa nínú fíìmù sinimá fún ìgbà àkọ́kọ́ nínú fíìmù *Freetown* èyí Garrett Batty darí. Wọ́n ṣàfihàn fíìmù náà ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ayẹyẹ fíìmù èyí tí ó sì mú kí wọ́n yan fíìmù náà fún àmì-ẹ̀yẹ ní Ghana Movie Awards.

*Utopia* ní fíìmù àkọ́kọ́ tí Menyo máa kọ́kọ́ darí. Wọ́n yan fíìmù náà fún àmì-ẹ̀yẹ ní Ghana Movie Awards. Ní ọdún 2017, *Utopia* di fíìmù ilẹ̀ Ghana nìkan tí wọ́n ṣàfihàn ní Helsinki African Film Festival (HAFF). Ní ọdún 2017, ó kópa nínú fíìmù ajẹmọ́fẹ̀ẹ́ tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ *Black Rose,* èyí tí Pascal Aka darí. Ní ọdún 2018, ó darapọ̀ mọ́ fíìmù mìíràn tí Pascal Aka ṣe, tí àkọ́leh rẹ̀ jẹ́ *Corruption*. Menyo gba àmì-ẹ̀yẹ ti Yaa Asantewaa ní Black Star International Film Festival fún ìkópa rẹ̀ ó sì tún gba àmì-ẹ̀yẹ fún òṣèrẹ́kùnrin tó dára jù lọ ní Fickin International Film Festival ní Kinshasa, Congo.

Wọ́n yàn án láti ṣojú Ghana ní 2019 World Youth Theater ní Egypt. Ní ọdún kan náà, ó ṣe ẹ̀dá-ìtàn 'Daniel' nínú fíìmù *Gold Coast Lounge*. Fún ẹ̀dá-ìtàn yìí, ó gba àmì-ẹ̀yẹ fún òṣèrékùnrin tó dára jù lọ ní 2019 Ghana Movie Awards.

## Àwọn fíìmù rẹ

## Àwọn ìtọ́kasí
Fred Amugi

**Fred Nii Amugi** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ karùn-ún oṣù kọkànlá ọdún 1948) jẹ́ àgbà ọ̀jẹ̀ òṣèré ti orílẹ̀-èdè Ghana tó gbajúmọ̀ fún àwọn ẹ̀dá-ìtàn tó ṣe nínú àwọn fíìmù bí i Holby City, Beasts of No Nation àti The Cursed Ones. Ó di ìlú-mọ̀ọ́ká lẹ́yìn tó kópa nínú fíìmù orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán ní ọdún 1985 , èyí tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Opinto".

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
Wọ́n bí Fred Amugi sí ìlú Teshie, Accra, ní Ghana, ní ọjọ́ karùn-ún oṣù kọkànlá ọdún 1948. Ó lọ sí ilé-ìwẹ́ Broaks School. Lẹ́yìn náà ni ó lọ Takoradi Senior High School àti Nungua Senior High school. Ó darapọ̀ mọ́ iṣẹ́ ìlú fún ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n, ó sì ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí i Olùdarí Supply ní Ministry of Finance ti Ghana.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Amugi bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ fíìmù ṣíṣe ní ọdún 1970 pẹ̀lú àwọn erẹ́-oníṣe lóríṣiríṣi títí wọ ọdún 1985 nígbà tí ó ṣàfihàn nínú fíìmù rẹ̀ àkọ́kọ́ tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Opinto". Fíìmù orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán yìí ló mu di ìlú-mọ̀ọ́ká.

Amugi ti ṣàfihàn nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù , ó sì ti ṣe oríṣiríṣi ẹ̀dá-ìtàn nínú àọn fíìmù bí i, Shoe Shine Boy (2013), Nyame Bekyere 1&2 (2015), Menua Paa Nie (2016), Housekeepers (2016) àti bẹ́ẹ̀ béẹ̀ lọ. Iṣẹ́ rẹ̀ àkọ́kọ́ tó ní ṣe pẹ̀lú orílẹ̀-èdẹ̀ mìíràn wáyé ní ọdún 2005, nígbà tí ó ṣe ẹ̀dá-ìtàn Kwame Attakora nínú eré-oníṣe ti BBC Holby City.  Lẹ́yìn náà, ó kópa nínú fíìmù Netflix ti ọdún 2015, ìyẹn Beasts of No Nation èyí tí ó ṣe ẹ̀dá-ìtàn "Pastor". Amugi ṣe ẹ̀dá-ìtàn Pastor Uchebo nínú fíìmù "The Cursed Ones", èyí tó gba àmì-ẹ̀yẹ ìlú Britain ní ọdún 2015.

## Àwọn fíìmù rẹ̀

### Fíìmù

### Eré orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀

## Àwọn ìtọ́kasí
Adjetey Anang

**Adjetey Anang** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹjọ oṣù keje ọdún 1973) jẹ́ òṣèrékùnrin ti orílẹ̀-èdè Ghana tí ọ̀pọ̀ ènìyàn mọ̀ sí **"Pusher"**, èyí tó jẹ́ ẹ̀dá-ìtàn tó ṣe nínú fíìmù *[[Things We Do for Love (Ghanaian TV series)|Things We Do for Love]]*. Ó ti ṣàfihàn nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù ilẹ̀ Ghana, lára wọn ni *[[Deadly Voyage]]*, *[[A Sting in a Tale]]*, *[[The Perfect Picture - Ten Years Later|The Perfect Picture]]* àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Bẹ́ẹ̀ sì ni ó ti farahàn nínú fíìmù ilè German kan, tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Slavery*.

## Ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Adjetey Anang kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ní Labone Senior High School, kí ó tó lọ sí University of Ghana, láti lo kẹ́kọ̀ọ́ nípa Fine Arts. Ó tẹ̀síwájú láti lọ kẹ́kọ̀ọ́ nípa Dramatic Arts ní Wits University, níJohannesburg.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Anang ti farahàn ní fíìmù ilẹ̀ Ghana tí àkọ́lé rẹ̀ jé Yolo èyí tó gba àwọn ọ̀dọ́ níyànjú.

Anang jẹ́ ọ̀kan lára àwọn òṣèré tí wọ́n yàn fún àmì-ẹ̀yẹ ní 2023 Africa Magic Viewers' Choice Awards.

## Àwọn ìwé àkọsílẹ̀ rẹ̀
Ní oṣù keje ọdún 2023, ó ṣe àtẹ̀jáde ìwé rẹ, tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́: ‘Adjetey Anang: A Story of Faith, Imperfection and Resilience’. Ìwé náà sọ nípa ìrírí rẹ̀ láti ìgbà èwe rẹ̀, títí tí ó fi di ìlú-mọ̀ọ́ká nínú iṣẹ́ rẹ̀. Àtẹ̀jáde ìwé náà wáyé nígbà ayẹyẹ ọjọ́-ìbí àádọ́ta ọdún rẹ̀.

## Àwọn fíìmù rẹ̀

* *Broken Heart* (1999)
* ''Things We Do For Love'' (2000) bíiPusher
* *Life and Living it (2009)*  bíiJerry Klevor
* *[[The Perfect Picture: Ten Years Later|The Perfect Picture]]* (2009) bíi Fela
* *[[A Sting in a Tale|A sting in a tale]]* (2009) bí i Kuuku
* *[[Adams Apples]]: The Family Ties* (2011)
* *[[Adams Apples]]: Musical Chairs* (2011)
* *[[Adams Apples]]: Torn* (2011)
* *[[Adams Apples|Adam Apples]]: Twisted connections* (2011)
* *[[Adams Apples]]: Duplicity* (2011)
* *[[Adams Apples]]: Confessions* (2011)
* *[[Adams Apples]]: Showdown* (2011)
* *[[Adams Apples]]: Fight or Flight* (2012)
* *[[Adams Apples]]: New Beginnings* (2012)
* *[[Adams Apples]]: Rescue Mission* (2012)
* *The pledge: Ghana will not burn* (2012)
* *[[Potomanto]]* (2013) as Adane
* *Double Cross* (2014) as Ben Boateng
* *Devil in the Detail* (2014) as Ben Ofori
* *Kintampo* (2017)
* *Sink or Swim: The Perilous Journey* (2017)
* *[[Potomanto]]* (2013) as Adane
* My Very Ghanaian Wedding (2017) as Paul Opong
* *[[Potato Potahto]]* (2017) as Ato Brown
* *[[Keteke]]* (2017) as Boi
* *[[Sidechic Gang]]* (2018) as Sefa
* Yolo
* *Sin City*  (2019) as Akeem
* *[[Sugar (Ghanaian film)|Sugar]] (2019) as Nii Kpakpo*
* *Gold Coast Lounge* (2019) as John Donkor
* *[[Citation (film)|Citation]]* (2020) as Kwesi
* *[[Aloe Vera (film)|Aloe Vera]]* (2020) as Aleodin
* *[[Our Jesus Story]]* (2020)
* ”Dede”

## Àwọn ìtọ́kasí
Fred Nuamah

**Fred Nuamah** (tí orúkọ àbísọ rẹ̀ ń jẹ́ **Frederick Kwaku Nuamah**; tí wọ́n bí ní ọjọ́ karùn-ún oṣù kọkànlá ọdún, 1975) jẹ́ òṣèrẹ́kùnrin ọmọ orílẹ̀-èdè Ghana, olùdarí eré àti aṣàgbéjáde fíìmù. Ó gbajúmọ̀ fún fíìmù ''The Game''. Òun ni olùdásílè Ghana Movie Awards àti Ghana TV series Awards, èyí tó jẹ́ ayẹyẹ ọdọọdún láti fi bu ọlá fún àwọn tó ń ṣiṣẹ́ takuntakun nínú ẹ̀ka eré-ìdárayá ilè Ghana.
## Ayé àti iṣẹ́ wọn
Wọ́n bí Nuamah sí ìlú Accra, ìlú Ada àti Obuasi, ló sì ti wá, èyí tí ó wà ní Ashanti Region ní apá ilẹ̀ Gúúsù ilẹ̀ Ghana.

Ó di gbajúmọ̀ lẹ́yìn tó kópa nínú fíìmù *[[Matters of the Heart (1993 film)|Matters of the Heart]]* ní ọdún 1993. Ó tẹ̀síwájú láti kópa nínú àwọn fíìmù bíi *The Prince Bride*, *Heart of Men*, *Material Girl* and *4 Play*. Ní ọdún 2010, Nuamah farahàn nínú ''The Game'', èyí tí Abdul Salam Mumuni darí.
Nuamah ṣe ẹ̀dá-ìtàn kan nínú *[[Amakye and Dede]]*, èyí tí ìṣàfihàn àkọ́kọ́ rẹ̀ wáyé ní Silverbird Cinemas in Accra on March 26, 2016. 
Nuamah kópa nínú fíìmù *[[Amakye and Dede]]* tí ìṣàfihàn àkọ́kọ́ rẹ̀ wáyé ní Silverbird Cinemas ní Accra ní ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n, ọdún 2016.
Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ National Democratic Congress, Ó sì díje dupò òṣèlú kan (NDC) fún Ayawaso West-Wuogon, àmọ́ ó padà jáwọ́ láti gba John Dumelo láàyè láti gun orí oyè náà.

### Ghana Movie Awards
Ní ọjọ́ kìíní oṣù kìíní ọdún 2009, Nuamah ṣe ìdásílẹ̀ Ghana Movie Awards, níbi tí ó ti di ipò adarí àgbà mú.
## Àtòjọ àwọn fíìmù rẹ̀
* *[[Matters of the Heart (1993 film)|Matters of the Heart]]*, 1993 (Cameo Role)
* *The Prince Bride* (Supporting Role) 2009
* *The Heart of Men* (Supporting Role) 2009
* *[[The Game (2010 film)|The Game]]*, 2010
* *Material Girl* (Supporting Role) 2010
* *4 Play* (Supporting Role) 2010
* *Temptation* (Supporting Role) 2010
* *4 Play Reloaded* (Supporting Role) 2011
* *Pool Party* (Supporting Role) 2011
* *[[Amakye and Dede]]*, 2016
## Àwọn ìtọ́kasí
Evans Hunter

**Evans Nii Oma Hunter** (kú ní ọjọ́ kẹrin oṣù kẹfà, ọdún 2013) jẹ́ òṣèrẹ́kùnrin tó jẹ́ àgbà òṣèré, àṣàgbéjáde àti olùdarí fíìmù, tí ó sì tún máa ń kọ ìwé. Ó ti dá sí ìdàgbàsókè fíìmù àti ilé-iṣẹ́ orí-ìtàgé.

## Iṣẹ́ tó yàn láàyò
Ó jẹ́ Ààrẹ ẹgbẹ́ Ghana Actors Guild (GAG) láti ọdún 1989 wọ ọdún 1996, òun sì ni olùdásílẹ̀ Audience Awareness Artistic Organisation.

Ní ọdún 1983, ó kópa gẹ́gẹ́ bíi ẹ̀dá-ìtàn Addey nínú fíìmù tí King Ampaw darí, èyí tó jé fíìmù apanilẹ́rìn-ín tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ *Kukurantumi*. Ní ọdún 1988, ó kópa gẹ́gẹ́ bíi ẹ̀dá-ìtàn Rashid nínú fíìmù tí John Akomfrah, tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ *Testament*. Àwọn ẹ̀dá-ìtàn mìíràn tí ó ṣe ní Francis Essien ní fíìmù ọdún 1989 tí Kwaw Ansah darí, tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Heritage Africa*, àti bíi Kokuroko nínú fíìmù apanilẹ́rìn-ín ti ọdún 2006 tí King Ampaw darí, tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *[[No Time to Die]],* àti ìkópa rẹ̀ nínú fíìmù Kwaw Ansah, tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *A Mother's Tears*.

## Àtòjọ àwọn fíìmù rẹ̀

* *Kukurantumi (1983) bíi Addey*
* *[[No Time to Die]] (2006) bíi Kokuroko*
* *Ama*
* *Heritage Africa (1989) bíi Francis Essien*
* *The Fortune Island*
* *Testament(1988) bíi Rashid*
* *Nana Akoto (1985)*

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2013
Kafui Danku

**Kafui Danku** jẹ́ òṣèrébìnrin àti aṣàgbéjáde eré, tó gbajúmọ̀ fún ìkópa rẹ̀ nínú àwọn fíìmù bíi *Any Other Monday*, *Alvina: Thunder and Lightning*, *I Do*, and *[[4Play]]*. Ó sì tún jé òǹkọ̀wé ìwé *Silence Is Not Golden.*

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Kafui ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹjọ, ọdún 1982. Ó dàgbà sí Ho, ìlú rẹ̀ sì ni Tanyigbe-Etoe, èyí tó jẹ́ ìlú kan ní agbègbè Volta ní Ghana. Ó gba ẹ̀kọ́ ìpìlẹ̀ rẹ̀ ní Mawuli Primary àti JSS. Ó tún lọ sí Ola Girls School ní agbègbè Volta ní Ghana, tí ó sì tẹ̀síwájú nínú ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní University of Cape Coast, ní ààrin gbùngùn Ghana, níbi tí ó ti gboyè ẹ̀kọ́ nínú ẹ̀kọ́ èdè Gẹ̀ẹ́sì.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Kafui bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ eré ṣíṣe ní United Nations ṣáájú ìgbà tó wọ Ghana Movie Industry ní ọdún 2009. Ó jẹ́ òṣèrébìnrin bẹ́è sì ni ó tún jẹ́ òǹkọ̀wé. Yàtọ̀ sí èyí, ó jẹ́ alágbàwí, Vlogger àti akópa nínú ìdíje arẹwàobìnrin. Ó kópa nínú ìdíje arẹwà obìnrin, ó sì gbéga orókè gẹ́gẹ́ bíi Miss Ghana ní ọdún 2004. Òun ni olùdásílè ABC Limited (ABC Pictures GH), èyí tó jẹ́ ilé-iṣẹ́ tó ń ṣe àgbéjáde fíìmù ní Ghana. Fíìmù àkọ́kọ́ rẹ̀ ní Ghana ni *Agony of the Christ*, èyí tí àwọn òṣèré bí i Majid Michel àti Nadia Buari kópa nínú.

## Ìgbésí ayé ara ẹni
Ó fẹ́ arákùnrin kan tó wá láti canada  tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Kojo Pitcher. Àwọn méjèèjì fẹ́ ara wọn ní ọdún 2011. Wọ́n bí ọmọ méjì, tí orúkọ wọn ń jẹ́; Lorde Ivan Pitcher àti Titan Pitcher.  Kafui ní àbúrò méjì. Àwọn òbí rẹ̀ ni Madam Agnes Asigbey (tó jẹ́ nọ́ọ̀sì tó ti fẹ̀yìntì) àti Olóògbé John Danku.

## Inú rere rẹ̀
Ní oṣù karùn-ún ọdún 2018, ó ṣe ìfilọ́lẹ̀ ètò kan, èyí tí ó pè ní 'Ghana Power Kids Charity Ball' láti fi máa ṣe ìrànwọ́ fún àwọn ọmọdé ní ẹ̀ka Kwashiorkor ti Princess Marie Louise Children's Hospital ní Accra.

## Àwọn ìtọ́kasí
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1982
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Night Dancer (ìwé ìtàn àròsọ)

Night dancer je ìwé ti Chika Unigwe kọ ní ọdún 2012. Ìwé náà tẹ̀lé ẹ̀dá-ìtàn Mma, lẹ́yìn tó sin ìyá rẹ̀, ó jogún àwọn ohun ìní ìyá náà àti àwọn ìdàmú tí ìyà rẹ̀ dojúkọ sẹ́yìn. Mma pinnu láti tu àwọn àṣírí ìdílé náà àti ìdánimọ̀ òun gan-an alára. Ìbùdó ìtàn náà jẹ́ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ní àádọ́ta ọdún sẹ́yìn, ìwé ìtàn-àròsọ náà dá lórí orí-ọ̀rọ̀ ìdílé, ojúṣe, àti ìsopọ̀ tó wà láàárín àwọn ọmọ àti àwọn ọmọbìnrin, èyí tí ó fa àyẹ̀wò àti ìlàkàkà láti bọ́ nínú ìṣòro.

## Idite Lakotan

## Àwọn ìtọ́kasí
Chris Attoh

**Chris Attoh** (tí orúkọ àbísọ rẹ̀ ń jẹ́ **Christopher Keith Nii Attoh**; tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù karùn-ún, ọdún 1979) jẹ́ òṣèrékùnrin, olùdarí fíìmù, olóòtú ètò orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán àti aṣàgbéjáde eré. Ó gbajúmọ̀ gẹ́gẹ́ bí "Kwame Mensah" nínú fíìmù ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Ó lọ sí New York Film Academy, Achimota School àti Accra Academy. Ní Accra Academy yìí, lára àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ẹgbẹ́ rẹ̀ ni oníṣòwò àti olóòtú ètò rédíò tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Nathan Adisi. Lẹ́yìn náà ni ó lọ sí KNUST, níbi tí ó ti gboyè ẹ̀kọ́ Bachelor of Art láti kékọ̀ọ́ nípa fífí ọ̀dà sí àwòrán. Ó lọ sí ìlú London láti lọ kẹ́kọ̀ọ́ nípa Banking and Securities.

## Ṣíṣe olóòtú ètò níbi ayẹyẹ
Ó dìjọ ṣe olóòtú ètò ní ayẹyẹ Vodafone Ghana Music Awards ní ọdún 2006 pẹ̀lú Naa Ashorkor àti DJ Black. Òun sì ni olóòtú ètò F.A.C.E List Awards ní New York City ní ọdún 2014 pẹ̀lú Sandra Appiah.

Ní ọjọ́ Àbámẹ́ta, ọjọ́ kìíní oṣụ̀ kẹfà ọdún 2024, ó ṣe olóòtú ètò Telecel Ghana Music Awards (TGMA) ẹlẹ́karùndínlọ́gbọ̀n pẹ̀lú Naa Ashorkor Mensah-Doku.

## Ìgbésí ayé ara ẹni
Ìyàwó àkọ́kọ́ rẹ̀ ni Damilola Adegbite, àmọ́ wọ́n pínyà ní oṣù kẹsàn-án ọdún 2017. Ó tún ṣe ìgbéyàwó Bettie Jennifer tó jé oníṣòwò ní Accra, ní ọjọ́ kẹfà oṣù kẹwàá ọdún 2018.

## Àtòjọ àwọn fíìmù rẹ̀

### Àwọn fíìmù

* *Sylvia (2020)*
* *The Perfect Picture (2009) bíi Larry*
* *The Perfect Picture - Lẹ́yìn ọdún mẹ́wàá (2020) bíi Larry Stevens*
* *An Accidental Zombie (Named Ted) (2018) bíi Ricky*
* *[[In line]] (2017) bíi David*
* *[[A Trip to Jamaica]] (2016) bíi Tayo*
* *"Happiness is a Four-Letter Word" (2016) bíi Chris*
* *[[Flower Girl]] (2013) bíi Umar Abubakar*
* *[[Journey to Self]] (2012) bíi Dapo*
* *Single and Married (2012) bíi Jay*
* *Bad Luck Joe (2018) bíi Joe*
* *Scorned (2008) bíi Orlando Thompson*
* *Life and Living It (2007) bíi Ray Austin*
* *Esohe (2017) bíi Ifagbai*
* *A Soldier's Story 2; Return from the Dead (2020) bíi Logan*
* *Love and Cancer (2017)*
* *Love and War (2013) bíi Daniel*
* *Moving On (2013) bíi Taye*
* *Closure Mandate (2022) bíi Dele*
* *International Affairs (2018) bíi Bode*
* *Lotanna (2017) bíi Kojo*
* *The Rangers; Shadows Rising (2016) bíi Garrin*
* *[[Sinking Sands]] (2010) bi Mensah*
* *One More Day*
* *The In-laws (2017) bíi Tobi*
* *Potato Potatho (2017) bíi Gabby*
* *Kintampo (2018)*
* *All About Love (2017) bíi Ryan*
* *Choices (2020)*
* *Somniphobia (2021) bíi Dokita Brady*
* *Lovers Discretion (2021) bí Will*
* *James Town (2016)*
* *Six hours to Christmas (2010) bíi Reggie*
* *Swings (2017)*
* *Sinister Stepsister (2022) - Lifetime Movie Network*
* *Aborted Assignment (2023) bi Kola*
* *Finding Odera (2023) bíi Eric*
* *The American Society of Magical Negroes (2024) bíi Oníṣòwò ti Ìlú Ghana*
* *I'm Sorry Son (2024) bíi Ray*

### Orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán

* A House Divided (UMC) 2019–2020
* Fifty – the series 2020
* BRAT TV 2020
* *Tinsel* (2008–2013)
* *Shuga* (season 3) (2013–2015)

### Orí ẹ̀rọ-ayélujára

* Our Best Friend's Wedding - Season 1 (2017)

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1979
King Ampaw

**King Ampaw** jẹ́ òṣèrẹ́kùnrin ti orílẹ̀-èdè Ghana, tí wọ́n bí ní Kukurantumi, èyí tí ó wà ní apá Ìlà-oòrùn ilẹ̀ Ghana. Ó gbajúmọ̀ fún ìkópa rẹ̀ nínú fíìmù *[[Cobra Verde]]* (1987) èyí tó jùmọ̀ ṣàgbéjáde. Ó jùmọ̀ ṣe àgbéjáde fíìmù  *African Timber* (1989), èyí tí Peter F. Bringmann jẹ́ olùdarí fún. Ó ti ní ìyàwó pẹ̀lú ọmọ méjì.

## Ayé rẹ̀
Wọ́n bí King Ampaw ní ọjọ́ karùndínlọ́gbọ̀n oṣù keje ọdún 1940, ní ìlú Kukurantumi, èyí tí ó wà ní apá Ìlà-oòrùn ilẹ̀ Ghana. Ó lọ sí Academy of Film ní Potsdam, Germany ní ọdún 1965. Ní ọdún 1966, ó forúkọ sílẹ̀ láti lọ Academy of Music and Performing Arts ní Vienna, Austria àti Hochschule für Fernsehen und Film München, ní Germany (HFF Munich) láti ọdún 1967 wọ ọdún 1972, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ pẹ̀lú Werner Herzog àti Wim Wenders. Ó kẹ́kọ̀ọ́ jáde gẹ́gẹ́ bí olùdarí fíìmù pẹ̀lú fíìmù rẹ̀ akọ́kọ́, tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ *They Call it Love*.

Nígbà tí ó padà sí ìlú Ghana, ó di olùdarí àgbà ní Ghana Broadcasting Corporation (GBC) láti ọdún 1979 wọ ọdún 1982 tí ó fi iṣẹ́ náà sílẹ̀ láti lọ ṣe ìdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́ tirẹ̀, ìyẹn  Afro movies Ltd. King Ampaw kọ ìtàn, ṣiṣẹ́ olùdarí, bẹ́ẹ̀ sì ni ó ṣe àgbéjáde àwọn fíìmù tirẹ̀, bíi *Kukurantumi, Road to Accra* (1983), *Juju* (1985) àti *No Time to Die* (2006). Púpọ̀ nínú àwọn fíìmù rẹ̀ rí owó láti ṣàgbéjáde láti ilé-iṣẹ́ rẹ̀ pẹ̀lú àwọn àjọ mìíràn bíi European Union àti Ìjọba ilẹ̀ Faransé. Àwọn fíìmù rẹ̀ ti gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbóríyìn fún, tí ó sì ti gba ọ̀pọ̀ àmì-ẹ̀yẹ ní àgbáyé, bíi àmì-ẹ̀yẹ Film Critics Award fún *Kukurantumi, Road to Accra* ní FESPACO, Input Film Award fún *Juju* ní Czech Republic àti Talifa Film Festival Award ní Spain fún *No Time to Die*.

Òun ní aṣagbátẹrù fíìmù àkọ́kọ́ tó máa gba àmì-ẹ̀yẹ ní Africa Movie Academy Awards (AMAA) ní Nigeria. Ní NAFTI Film Lectures ti ọdún 2012, ó gba àmì-ẹ̀yẹ̀ fún ìlọ́wọ́sí rẹ̀ sí ilé-iṣẹ́ ìgbé-fíìmù-jáde àti ìfìbọ̀nú àṣà Ghana àti Germany pọ̀. Bákan náà ni ó gba àmì-ẹ̀yẹ mìíràn: Lifetime Achievement Award ní ọdún 2013 ní Accra International Film Festival. Ó jẹ́ ọmọ-ẹgbẹ́ FEPACI (African Filmmakers’ Union), FESPACO, Ghana Academy of Film and Television Arts (GAFTA) àti Directors’ Guild of Ghana (DGG).

King Ampaw ń ṣiṣẹ́ lórí fíìmù "The Son and Sun of Africa", lọ́wọ́lọ́wọ́, èyí tó dá lórí ìgbésí-ayé Kwame Nkrumah, tí ó sì máa jẹ́ fíìmù tó ma ṣe kẹ́yì.

## Àtòjọ àwọn fíìmù rẹ̀

* *They Call it Love* (1972)
* *Kukurantumi, Road to Accra* (1983)
* *Juju (Nana Akoto)* (1985)
* *No Time to Die* (2006)

## Àtòjọ àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀
Ní ọdún, King Ampaw gba àmì-ẹ̀yẹ "Òṣèrẹ́kùnrin tó dára jù ní African *Film Festival of Tarifa* ẹlẹ́ẹ̀kẹrin ní Spain. Ní ọdún 2008, ó gba àmì-ẹ̀yẹ ńbi ayẹyẹ ìkogún ti "Pan-African Film and Arts Festival ní Georgia, Atlanta. Ó gba àmì-ẹ̀yẹ Film Critics Award fún *Kukurantumi* ní Fespaco ní Ouagadougou àti Input Film Award fún *Nana Akoto* ní Czechoslovakia. Òun náà ni ó jáwé olúborí láti gba àmì-ẹyẹ ní *Africa Movie Academy Awards* (*AMAA*), ní Nàìjíríà. Bákan náà, ó gba àmì-ẹ̀yẹ Lifetime Achievement Award ní *Accra International Film Festival* (*AIFF*) ní ọdún 2013.

## Àwọn ìtọ́kasí
Kofi Adjorlolo

**Kofi Adjorlolo** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹtàlélógún oṣù kẹta ọdún 1956 ní ìlú Keta) jẹ́ òṣèrékùnrin ti orílẹ̀-èdè Ghana.

Wọ́n ti yàn án fún àmì-ẹ̀yẹ̀ òṣèrékùnrin tó dára jù rí ní Ghana Movie Awards, bẹ́ẹ̀ sì ni wọ́n ti yàn án nígbà mẹ́rin tí fún àmì-ẹ̀yẹ òṣèrẹ́kùnrin tó dára jù ní, Ghana Movie Awards, Africa Movie Academy Awards, àti ní Africa Magic Viewers Choice Awards. Lára àwọn àmì-ẹ̀yẹ mìíràn tó ti gbà ni International Golden Image award láti ọwọ́ Ààrẹ orílẹ̀-èdè Liberia nígbà kan rí, ìyẹn Ààrẹ Ellen Johnson Sirleaf, àti àmì-ẹ̀yẹ Best Cameo Actor ní 2011 Ghana Movie Awards.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Kofi Adjorlolo sí ìlú Keta, ní agbègbè Volta, ní Ghana. Láti ìgbà èwe rẹ̀ ni ó ti nífẹ̀ẹ́ sí iṣẹ́-ọnà, pàápàá jù lọ orin, àmọ́ iṣẹ́ eré ṣíṣe ló padà ṣe nígbà tí ó dàgbà. Adjorlolo tẹ̀síwájú nínú ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Ghana, ó lọ sí Keta Senior High Technical School, níbi tí àwọn ẹ̀bùn rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ sí ní farahàn, látàri àwọn ìkópa rẹ̀ nínú àwọn ayẹyẹ ilé-ìwé náà. 

## Àṣàyàn àwọn fíìmù rẹ̀

## Àwọn ìtọ́kasí
Heart of Men

***Heart of Men*** (tí wọ́n yípadà ní Nollywood sí ***Forbidden Fruit*** láti ọwọ́ Henrikesim Multimedia Concept for International distribution) jẹ́ fíìmú ti orílẹ̀-èdè Ghana tí ó jáde ní ọdún 2009. Frank Rajah Arase ni olùdarí àti aṣàgbéjáde fíìmù yìí, lára àwọn òṣèré tó kópa nínú rẹ̀ ni Majid Michel, John Dumelo, Prince David Osei àti Yvonne Nelson. Fíìmù náà gba àmì-ẹ̀yẹ márùn-ún ní Africa Movie Academy Awards ẹlẹ́ẹ̀kẹfà.

## Àwọn òṣèré tó kópa

* *[[Majid Michel]] bí i Richie*
* *[[John Dumelo]] bí i Kay*
* *Prince David Osei bí i Ray*
* *[[Yvonne Nelson]] bí i Tracy*
* *[[Martha Ankomah]] bí i Diana*
* *[[Kofi Adjorlolo]] bí i Bernard*
* *Gavivina Tamakloe bí i Ọlọ́pàá*
* *[[Nadia Buari]] bí i Sylvia*
* *Luckie Lawson bí i Alicie*
* *[[Jackie Appiah]] bí i Whitney*
* *Jackie Appiah bí i Adline*

## Ìgbàwọlé
Wọ́n bu ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹnu àtẹ́ lu fíìmù yìí nítorí bí wọ́n ṣe ṣe ìgbélárugẹ ìmúra-ìhòhò àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìbáraẹnilòpọ̀ tó hàn nínú fíìmù yìí. Ó gba àmì mẹ́ta nínú márùn-ún ní orí Nollywood Reinvented tí ó gbóríyìn fún àgbéjáde fíìmù yìí pẹ̀lú iṣẹ́ tó dára, orin tó dára, ibùdó ìtàn tó yàtọ̀, àmọ́ ó ní àhunpọ̀ ìtàn inú rẹ̀ ti kẹnú jù, àti pé àwọn ìfarahàn ìbálòpọ̀ nínu fíìmù náà ti pọ̀ jù.

## Àwọn ìtọ́kasí
Agony of Christ (film)

***Agony of Christ*** jẹ́ fíìmù Ghana tó jáde ní ọdún 2009, tí Frank Rajah Arase darí.

## Àhunpọ̀ ìtàn
Arákùnrin kan sá kúrò ní ìlú rẹ̀ nítorí ìyá-aláwo ìlú náà fẹ́ pa á. Àwọn ẹlésìn Kìrìsìtẹ́ẹ̀nì kan ló kó o yọ, tí wọ́n sì tọ sọ́nà láti mọ ẹ̀sìn náà, tí ó fi di àtúnbí. Ó padà sí ìlú rẹ̀, níbi tí wọ́n ti ń sin àwọn òòṣà kékèèké. Ó gbìyànjù láti yí ọkàn àwọn ará-ìlú náà pada, àmọ́ ìyá-aláwo ìlú náà ò fi àyè gbà á, tí ó sì bẹ̀rẹ̀ sí ní gbógun ti arákùnrin yìí.

## Àwọn òṣèré tó kópa

* Majid Michel
* Nadia Buari
* Kofi Adjorlolo
* Eddie Nartey
* Naana Hayford
* Solomon Sampah
* Yvonne Okoro
* Kofi Adjorlolo
* Samuel Nii Odoi Mensah
* Prince David Osei

## Àwọn ìtọ́kasí
Daniel Ademinokan

**Daniel Ademinokan** jẹ́ òṣèrékùnrin, àti aṣàgbéjáde fíìmù ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó ti ń ṣiṣẹ́ òǹkọ̀tàn láti ọdún 1990, àmọ́ ó di gbajúmọ gẹ́gẹ́ bí i olùdarí fíìmù fún fíìmù *Black Friday,* èyí tí wọ́n ṣe ní ọdún 2010. Òun ni olùdarí àgbà àti olùdásílẹ̀ Index Two Studios LLC, èyí tí òun àti ìyàwó rẹ̀ ìgbà kan jìjọ ni Stella Damasus. Lẹ́yìn tí òun àti ìyàwó rẹ̀ pínyà ní ọdún 2020, Daniel ṣe ìdásílẹ̀ Leon Global Media, LLC pẹ̀lú àgbéjáde fíìmù GONE. Lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí, Daniel ń gbé ní Houston, Texas.

## Ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Daniel gboyè ẹ̀kọ́ nínú ìmọ̀ Computer Science ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Lẹ́yìn èyí, ó kó lọ sí United States, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa bí wọ́n ṣe ń ṣe fíìmù ní Digital Film Academy, ní New York. Ó tẹ̀síwájú láti kẹ́kọ̀ọ́ nípa Digital Cinematography ní New York Film Academy.

## Iṣẹ́ tó yàn láàyò
Daniel bẹ̀rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí i òǹkọ̀tàn, tí ó kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìtàn tí wọ́n sọ di fíìmù, èyí tó gbajúmọ̀ ní àọn ọdún tó tẹ̀lé ọdún 1990. Ó di gbajúmọ̀ lẹ́yìn tí ó ṣe àgbéjáde fíìmù *Black Friday*, èyí tí wọ́n yàn fún àmì-ẹ̀yẹ márùn-ún ọ̀tọ̀tọ̀ ní Africa Movie Academy Awards. Fíìmù kúkurú rẹ̀, ìyẹn No Jersey, No Match tó jáde ní ọdún 2010, èyí tí Gabriel Afolayan kópa nínú gba àmì-ẹ̀yẹ ní Abuja International Film Festival, èyí tí wọ́n ṣàfihàn ní Hoboken Film Festival ní New Jersey.

## Ìgbésí ayé ara ẹni
Daniel fẹ́ Doris Simeon ní ọdún 2008, wọ́n sì pínyà ní ọdún 2011. Àwọn méjèèjì bí ọmọkùnrin kan, tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ David Ademinokan, tí wọ́n bí ní ọdún 2008. Daniel fẹ́ Stella Damasus ní ọdún 2012, àmọ́ wọ́n pínyà ní ọdún 2020.

## Àwọn fíìmù rẹ̀

* *Gone* (2021)
* ''Shuga'' (TV series)
* *Here* (Short 2019/II)
* *Between* (2018/III)
* *The Other Wife' (2018)*
* *The Search* (2012/V)
* *Ghetto Dreamz: The Dagrin Story* (documentary 2011)
* *Unwanted Guest* (2011)
* *Eti Keta* (2011)
* *Bursting Out* (2010)
* *Too Much* (2010/I)
* *Modúpé Tèmi* (Video 2008)
* *In the Eyes of My Husband* (video 2007)
* *In the Eyes of My Husband 2* (video 2007)
* *In the Eyes of My Husband 3* (video 2007)
* *Onitemi* (video 2007)
* *The Love Doctor* (video 2007)
* *Omo jayejaye* (video 2006)
* *Black Friday* (2010)

## Àwọn ìtọ́kasí