Ogun Adwa

**Adwa** ( Amharic : ﻿﻿﻿)  ; Tigrinya   ; Italian  , tí wọ́n tún ń pè ní *Adowa* ) jẹ́ ogun gbígbóná janjan tí Ogun Italo àti Etiópíà Àkọ́kọ́ wáyé. Ẹgbẹ́ ọmọ ogun Etiópíà ní láti ṣẹ́gun àwọn ọmọ ogun Ítálì àti Eritrea tí wọ́n gbógun ti àwọn ọmọ ogun Oreste Baratieri ní March 1, 1896, nítòsí ìlú Adwa. Iṣẹgun ti o ṣe pataki ṣe idiwọ ipolongo Ijọba Ilu Italia lati faagun ijọba amunisin rẹ ni Iwo ti Afirika .  Nipa opin ti awọn 19th orundun, European agbara ti ya soke fere gbogbo Africa lẹhin ti awọn Berlin Conference ; Etiopia wa laarin awọn orilẹ-ede diẹ lati tun ṣetọju ominira wọn.  Adwa di aami ti o gbajugbaja ti pan-Africanism ati pe o ni aabo ijọba Etiopia titi di Ogun Italo-Ethiopia Keji ni ogoji ọdun lẹhinna. 

## Abẹlẹ
Ni 1889, awọn ara Italia fowo si adehun ti Wuchale pẹlu Ọba Menelik ti Shewa. Àdéhùn náà, tí wọ́n fọwọ́ sí lẹ́yìn tí Ítálì ti ń ṣiṣẹ́ ní Eritrea, mọ ohun tí Ítálì ní lórí àdúgbò etíkun. Ninu rẹ, Ilu Italia tun ṣe ileri lati pese iranlọwọ owo ati awọn ipese ologun. Ija kan dide nigbamii lori itumọ awọn ẹya meji ti iwe-ipamọ naa. Ẹya ti ede Itali ti Abala 17 ti adehun ti ariyanjiyan sọ pe Emperor ti Etiopia jẹ dandan lati ṣe gbogbo awọn ọran ajeji nipasẹ awọn alaṣẹ Ilu Italia, ṣiṣe ni imunadoko Etiopia ni aabo fun Ijọba Ilu Italia. Bí ó ti wù kí ó rí, ẹ̀dà èdè Amharic ti àpilẹ̀kọ náà, sọ pé Olú Ọba lè lo àwọn ọ́fíìsì rere ti Ìjọba Ítálì ní ìbálòpọ̀ pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn bí ó bá fẹ́. Bí ó ti wù kí ó rí, àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba ilẹ̀ Ítálì sọ pé ọ̀rọ̀ èdè Amharic ní ìpilẹ̀ṣẹ̀ ní gbólóhùn náà àti pé Menelik Kejì mọ̀ọ́mọ̀ fọwọ́ sí ẹ̀dà Àdéhùn Àdéhùn tí a ṣe. 

Ijọba Itali pinnu lori ojutu ologun kan lati fi ipa mu Ethiopia lati faramọ ẹda Itali ti adehun naa. Ìyọrísí rẹ̀ ni pé, Ítálì àti Etiópíà wá sí ìforígbárí, nínú ohun tí wọ́n wá mọ̀ sí Ogun Italo Àkọ́kọ́ àti Etiópíà . Ni Oṣu Kejila ọdun 1894, Bahta Hagos ṣamọna iṣọtẹ si awọn ara Italia ni Akele Guzai, ni eyiti o jẹ iṣakoso Ilu Italia lẹhinna Eritrea . Awọn ẹya ti Gbogbogbo Oreste Baratieri 's ogun labẹ Major Pietro Toselli itemole iṣọtẹ ati ki o pa Bahta. Ni Oṣu Kini ọdun 1895, ọmọ-ogun Baratieri tẹsiwaju lati ṣẹgun Ras Mengesha Yohannes ni Ogun Coatit, o fi agbara mu Mengesha lati tun pada sẹhin si guusu.

Ni ipari ọdun 1895, awọn ọmọ-ogun Itali ti lọ jinlẹ si agbegbe Etiopia ati gba pupọ julọ ti Tigray. Ni ọjọ keje Oṣu kejila ọdun 1895, *Ras* Makonnen Wolde Mikael, *Fitawrari* Gebeyehu ati *Ras* Mengesha Yohannes ti n ṣe alaṣẹ fun ẹgbẹ nla kan ti Etiopia ti ẹṣọ ti Menelik pa ẹgbẹ kekere kan ti Ilu Italia run ni Ogun Amba Alagi . Lẹhinna a fi agbara mu awọn ara Italia lati yọkuro si awọn ipo aabo diẹ sii ni Agbegbe Tigray, nibiti awọn ọmọ ogun akọkọ meji ti dojukọ ara wọn. Ni ipari Kínní ọdun 1896, awọn ipese ni ẹgbẹ mejeeji nṣiṣẹ ni kekere. Ọ̀gágun Oreste Baratieri, ọ̀gágun àwọn ọmọ ogun Ítálì, mọ̀ pé àwọn ọmọ ogun Etiópíà ti ń gbé ní ilẹ̀ náà, àti ní gbàrà tí àwọn ohun ìpèsè àwọn àgbẹ̀ àdúgbò bá ti rẹ̀ tán, àwọn ọmọ ogun Emperor Menelik Kejì yóò bẹ̀rẹ̀ sí yọ́ lọ. Sibẹsibẹ, ijọba Ilu Italia tẹnumọ pe Gbogbogbo Baratieri ṣiṣẹ.
thumb| Awọn ala-ilẹ ti Adwa
Ni aṣalẹ ti 29 Kínní, Baratieri, ti yoo rọpo nipasẹ gomina titun kan, Gbogbogbo Baldissera, pade pẹlu awọn igbimọ rẹ Matteo Albertone, Giuseppe Arimondi, Vittorio Dabormida, ati Giuseppe Ellena, nipa awọn igbesẹ ti wọn tẹle. Ó ṣí ìpàdé sílẹ̀ ní ọ̀rọ̀ òdì, ó sì ṣípayá fún àwọn ọlọ́pàá rẹ̀ pé àwọn ìpèsè yóò tán láàárín ọjọ́ márùn-ún, ó sì dábàá pé kí wọ́n padà sẹ́yìn, bóyá títí dé Asmara . Awọn ọmọ abẹ rẹ jiyan ni agbara fun ikọlu kan, ni tẹnumọ pe lati pada sẹhin ni aaye yii yoo buru si irẹwẹsi talaka.  Dabormida kigbe, "Italy yoo fẹ pipadanu awọn ọkunrin meji tabi mẹta si ipadasẹhin ailọla." Baratieri ṣe idaduro ṣiṣe ipinnu fun awọn wakati diẹ diẹ sii, ti o sọ pe o nilo lati duro fun diẹ ninu awọn oye iṣẹju to kẹhin, ṣugbọn ni ipari kede pe ikolu naa yoo bẹrẹ ni owurọ owurọ ni 9: 00am.  Àwọn ọmọ ogun rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ ìrìnàjò wọn sí ibi tí wọ́n ti bẹ̀rẹ̀ kété lẹ́yìn ọ̀gànjọ́ òru.

## Ilana ogun
thumb| An 1890s Italian maapu ti Adwa. Ọfà kekere kan tọka si pe ariwa wa si apa ọtun.

### Awọn ologun Ethiopia

* Shewa ; *Negus Negasti* Menelik II: 25,000 ibọn / 3,000 ẹṣin / 32 ibon 
* Semien ; *Itaghiè* Taytu : 3,000 ibọn / 600 ẹṣin / 4 ibon 
* Gojjam ; *Negus* Tekle Haymanot : 5,000 ibọn 
* Harar ; *Ras* Makonnen: 15,000 ibọn 
* Tigray ; *Ras* Mengesha Yohannes ati  Alula : 12,000 ibọn / 6 ibon 
* Wollo ; *Ras* Mikaeli : 6,000 ibọn / 5,000 ẹṣin 
* Gonder ; *Ras* Olié : 8,000 ibọn 
* Lasta ; *Wagshum* Guangul: 6,000 ibọn 
* Ni afikun awọn ~ 20,000 agbọnrin ati awọn apanirun wa pẹlu nọmba ti a ko mọ ti awọn alagbero ti o ni ihamọra. 

Awọn iṣiro fun awọn ọmọ ogun Etiopia labẹ Menelik wa lati kekere ti 73,000 si giga ti o ju 100,000 ti o ju awọn ara Italia lọ nipasẹ ifoju ni igba marun.   Awọn ọmọ ogun ti pin laarin Emperor Menelik, Empress Taytu Betul, *Ras* Welle Betul, *Ras* Mengesha Atikem, *Ras* Mengesha Yohannes, *Ras* Alula Engida (Abba Nega), *Ras* Mikael ti Wollo, *Ras* Makonnen Wolde Mikael, *Fitawrari* Habte Giyorgis, *Fitawrari*, Fitawrari, ati Fitawra Gebey . *Negus* Tekle Haymanot Tessemma. Pétridès (bakannaa Pankhurst, pẹlu awọn iyatọ diẹ) fọ awọn nọmba ọmọ ogun si isalẹ (ju 100,000 nipasẹ awọn iṣiro wọn) gẹgẹbi atẹle: 35,000 ẹlẹsẹ (25,000 awọn ibọn kekere ati 10,000 spearmen) ati 8,000 ẹlẹṣin labẹ Emperor Menelik; 5,000 ẹlẹsẹ labẹ Empress Taytu; 8,000 ẹlẹsẹ (6,000 ibọn ati 2,000 spearmen) labẹ Ras Wale; 8,000 ẹlẹsẹ (5,000 ibọn ati 3,000 ọkọ) labẹ Ras Mengesha Atikem, 12,000 ibọn, 5,000 ọkọ, ati 3,000 ẹlẹṣin labẹ Ras Mengesha Yohannes ati Ras Alula Engida; 6,000 ibọn, 5,000 ọkọ, ati 5,000 awọn ẹlẹṣin Oromo labẹ Ras Mikael ti Wollo; 15.000 riflemen labẹ Ras Makonnen; 8,000 ẹlẹsẹ labẹ *Fitawrari* Gebeyehu Gora; 5,000 ibọn, 5,000 ọkọ, ati 3,000 ẹlẹṣin labẹ *Negus* Tekle Haymanot ti Gojjam.  Yàtọ̀ síyẹn, àwọn ẹgbẹ́ ọmọ ogun náà tún tẹ̀ lé àwọn ọmọ ogun tó jọra ní àgọ́ tí wọ́n ń pèsè iṣẹ́ ológun, gẹ́gẹ́ bí wọ́n ti ṣe fún ọ̀pọ̀ ọ̀rúndún.  Pupọ ninu awọn ọmọ ogun ni awọn onibọn, ipin pataki ninu wọn ti o wa ni ipamọ Menelik; sibẹsibẹ, nibẹ wà tun kan significant nọmba ti ẹlẹṣin ati ẹlẹsẹ nikan Ologun pẹlu lances (awon pẹlu lances won tọka si bi "lancer iranṣẹ").   

Lẹsẹkẹsẹ ṣaaju ogun Adwa, awọn ọmọ ogun Itali ni 29,700 awọn ara Italia ati awọn askari 14,000. Bibẹẹkọ, gẹgẹ bi Harold Marcus ṣe ṣakiyesi, awọn ọmọ ogun “ọpọlọpọ ẹgbẹrun” ni a nilo ni awọn ipa atilẹyin ati lati daabobo awọn laini ibaraẹnisọrọ si ẹhin. O ṣe iṣiro ni ibamu pe agbara Itali ni Adwa ni awọn ọmọ ogun 14,519 ti o munadoko nikan.  Nibo ni, David L. Lewis ti siro wipe awọn Itali ogun je ti mẹrin brigades, lapapọ 17,770 enia pẹlu aadọta-mefa artillery ege.  Ẹgbẹ ọmọ ogun kan labẹ Gbogbogbo Albertone jẹ ti Eritrean Ascari nipasẹ awọn olori Ilu Italia.  Awọn brigades mẹta ti o ku jẹ awọn ẹya Itali labẹ Brigadiers Dabormida, Ellena ati Arimondi. Lakoko ti iwọnyi pẹlu Gbajumo Bersaglieri ati awọn ẹya Alpini, ipin nla ti awọn ọmọ ogun naa jẹ awọn iwe afọwọkọ ti ko ni iriri laipẹ ti a ṣe jade lati awọn ijọba ilu ni Ilu Italia sinu awọn ọmọ ogun “d'Africa” tuntun ti a ṣẹda fun iṣẹ ni Afirika. Ni afikun, nọmba to lopin ti awọn ọmọ ogun wa lati Cacciatori d'Africa ; awọn ẹka ti n ṣiṣẹ ni igbagbogbo ni Afirika ati ni apakan ti a gbaṣẹ lati awọn atipo Ilu Italia.  

Gẹ́gẹ́ bí òpìtàn Chris Prouty ṣe sọ:
 
Wọ́n (awọn Italian) ní maapu tí kò tó, ìjàkẹyìn ibọn, ohun èlò ìbánisọ̀rọ̀ tó ṣòro, àti ẹ̀sùn ìbọ̀wọ̀n ìkòkò tí kò pé fún ilẹ̀ tó kún fún òkè àti òkè. (Awọn ibọn tuntun Carcano Model 91 kò jẹ́ kí wọ́n lo nitori Baratieri, pẹ̀lú àdánù fún ìṣètò ìṣètò, fẹ́ kí wọ́n lo àwọn kaariji atijọ.) Ẹ̀mí ọkàn kò dára gẹ́gẹ́ bí àwọn olùdáṣiṣẹ̀ àgbà ṣe ń bínú sí ilé àti àwọn tuntun kò ní iriri tó láti ní 'esprit de corps'. Ìṣòro kùnà sí àwọn mùlù àti ìdákẹ́jọ ẹṣin.

Awọn ẹgbẹ iṣẹ ti Ilu Italia ni Eretiria wa labẹ aṣẹ ti Gbogbogbo Oreste Baratieri. Olori osise ni Lieutenant Colonel Giacchino Valenzano.

* **Right column**: (4,833 rifles / 18 cannons) 2nd Infantry Brigade (Gen. Vittorio Dabormida);
** 3rd Africa Infantry Regiment, (Col. Ottavio Ragni)
*** 5th Africa Infantry Battalion (Maj. Luigi Giordano)
*** 6th Africa Infantry Battalion (Maj. Leopoldo Prato)
*** 10th Africa Infantry Battalion (Maj. Gennaro De Fonseca)
** 6th Africa Infantry Regiment (Col. Cesare Airaghi)
*** 3rd Africa Infantry Battalion (Maj. Luigi Branchi)
*** 13th Africa Infantry Battalion (Maj. Alberto Rayneri)
*** 14th Africa Infantry Battalion (Maj. Secondo Solaro)
** Native Mobile Militia Battalion (Maj. Lodovico De Vito)
** Native Company from the Asmara *Chitet* (Cpt. Alberto Sermasi)
** 2nd Artillery Brigade (Maj. Alberto Zola)
*** 5th Mountain Artillery Battery (Cpt. Giuseppe Mottino)
*** 6th Mountain Artillery Battery (Cpt. Giuseppe Regazzi)
*** 7th Mountain Artillery Battery (Cpt. Vittorio Gisla)
* **Central column**: (3,324 rifles / 12 cannons) 1st Infantry Brigade (Gen. Giuseppe Arimondi);
** 1st Africa Bersaglieri Regiment (Col. Francesco Stevani)
*** 1st Africa Bersaglieri Battalion (Maj. Matteo De Stefano)
*** 2nd Africa Bersaglieri Battalion (Maj. Lorenzo Compiano)
** 1st Africa Infantry Regiment (Col. Ugo Brusati)
*** 2nd Africa Infantry Battalion (Maj. Flaciano Viancini)
*** 4th Africa Infantry Battalion (Maj. Luigi De Amicis)
*** 9th Africa Infantry Battalion (Maj. Giuseppe Baudoin)
** 1st Company of the 5th Native Battalion (Cpt. Pietro Pavesi)
** 8th Mountain Artillery Battery (Cpt. Vincenzo Loffredo)
** 11th Mountain Artillery Battery (Cpt. Giocanni Franzini)
* **Left column**: (4,339 rifles / 14 cannons) Native Brigade (Gen. Matteo Albertone);
** 1st Native Battalion (Maj. Domenico Turitto)
** 6th Native Battalion (Maj. Giuseppe Cossu)
** 5th Native Battalion (Maj. Rodolfo Valli)
** 8th Native Battalion (Maj. Giocanni Gamerra)
** "Okulè Kusai" Native Irregular Company (Lt. Alessandro Sapelli)
** 1st Artillery Brigade (Maj. Francesco De Rosa)
*** 1st Native Mountain Artillery Battery (Cpt. Clemente Henry)
*** 2nd Section of the 2nd Native Mountain Artillery Battery (Lt. Arnaldo Vibi)
*** 3rd Mountain Artillery Battery (Cpt. Edoardo Bianchini)
*** 4th Mountain Artillery Battery (Cpt. Umberto Masotto)
* **Reserve column**: (3,032 rifles /12 cannons) 3rd Infantry Brigade (Gen. Giuseppe Ellena);
** 4th Africa Infantry Regiment (Col. Giovanni Romero)
*** 7th Africa Infantry Battalion (Maj. Alberto Montecchi)
*** 8th Africa Infantry Battalion (Maj. Achille Violante)
*** 11th Africa Infantry Battalion (Maj. Sebastiano Manfredi)
*** 12th Africa Infantry Battalion (Maj. Rinaldo Amatucci)
** 5th Africa Infantry Regiment (Col. Luigi Nava)
*** 15th Africa Infantry Battalion (Maj. Achille Ferraro)
*** 16th Africa Infantry Battalion (Maj. Bugenio Vandiol)
*** 1st Africa Alpini Battalion (Lt. Col. Davide Menini)
** 3rd Native Battalion (Lt. Col. Giuseppe Galliano)
** 1st Quick Fire Artillery Battery (Cpt. Giovanni Aragno)
** 2nd Quick Fire Artillery Battery (Cpt. Domencio Mangia)
** Sappers company

Awọn ihamọ isuna ati aito ipese tumọ si pe ọpọlọpọ awọn iru ibọn kan ati awọn ege ohun ija ti a gbejade si awọn imuduro Ilu Italia ti a fi ranṣẹ si Afirika jẹ awọn awoṣe ti atijo, lakoko ti awọn aṣọ ati awọn ohun elo miiran nigbagbogbo jẹ alailagbara. Awọn eekaderi ati ikẹkọ ti awọn ọmọ ogun ikọṣẹ ti o de laipẹ lati Ilu Italia kere si awọn ọmọ ogun amunisin ti o ni iriri ti o da ni Eritrea. 

## Ogun
Ni alẹ ọjọ 29 Kínní ati owurọ owurọ ti Oṣu Kẹta Ọjọ 1, awọn ọmọ ogun Ilu Italia mẹta ti ni ilọsiwaju lọtọ si Adwa lori awọn orin oke dín, lakoko ti ẹkẹrin wa ni ibudó.  David Levering Lewis sọ pe eto ogun Itali ti a pe fun awọn ọwọn mẹta lati rin ni ọna ti o jọra si awọn oke-nla ti awọn oke-nla mẹta - Dabormida ti o paṣẹ ni apa ọtun, Albertone ni apa osi, ati Arimondi ni aarin - pẹlu ifipamọ labẹ Ellena ti o tẹle lẹhin Arimondi. . Agbekọja ti o ṣe atilẹyin ọwọn kọọkan le fun awọn miiran ṣe awọn 'awọn ọmọ-ogun bi apaniyan bi awọn irẹrun-irun'. Ẹgbẹ ọmọ ogun Albertone ni lati ṣeto iyara fun awọn miiran. O ni lati gbe ara rẹ si ibi ipade ti a mọ si Kidane Mehret, eyiti yoo fun awọn ara Italia ni aaye giga lati eyiti lati pade awọn ara Etiopia.  Bí ó ti wù kí ó rí, àwọn ẹgbẹ́ ológun mẹ́tẹ̀ẹ̀ta tí ó jẹ́ aṣáájú-ọ̀nà Ítálì ti yapa nígbà ìrìn-àjò wọn mọ́jú, nígbà tí a sì ti tàn kálẹ̀ ní ọ̀pọ̀ kìlómítà ti ilẹ̀ tí ó ṣòro gidigidi. Awọn maapu afọwọya wọn jẹ ki Albertone ṣe asise oke kan fun Kidane Meret, ati nigbati ẹlẹṣẹ kan tọka aṣiṣe rẹ, Albertone ti lọ taara si awọn ipo Etiopia.
left|thumb|Menelik II ni Ogun Adwa
Unbeknownst to General Baratieri, Emperor Menelik knew his troops had exhausted the ability of the local peasants to support them and had planned to break camp the next day (2 March). The Emperor had risen early to begin prayers for divine guidance when spies from Ras Alula, brought him news that the Italians were advancing. The Emperor summoned the separate armies of his nobles and with the Empress Taytu Betul beside him, ordered his forces forward. Negus Tekle Haymanot commanded the right wing with his troops from Gojjam, Ras Mengesha in the left with his troops from Tigray, Ras Makonnen leading the center with his troops, and Ras Mikael at the north side leading the Wollo Oromo cavalry. In the reserves on the hills just west of Adwa, were the Emperor Menelik and Empress Taitu, with the warriors of Ras Olié and Wagshum Guangul. The Ethiopian forces positioned themselves on the hills overlooking the Adwa valley, in perfect position to receive the Italians, who were exposed and vulnerable to crossfire.

Albertone's Ascari Brigade ni akọkọ lati koju ija ti awọn ara Etiopia ni 06:00AM, nitosi Kidane Meret. Awọn ẹya ara Etiopia ti o sunmọ si ipo ilọsiwaju ti Albertone lori awọn oke ti Oke ti Enda Kidane Meret kọkọ lọ si ikọlu naa. Ẹgbẹ akọkọ lati ṣe ajọṣepọ pẹlu Albertone ni ọmọ ogun Tigray labẹ aṣẹ Ras Mengesha ati Ras Alula. Lẹsẹkẹsẹ ni awọn ọmọ ogun darapọ mọ wọn labẹ Negus Tekle Haymanot, Ras Makonnen ati Ras Mikael nigba ti awọn ti Wagshum Guangul ati Ras Olié dide ni kete lẹhin naa, nitoribẹẹ ipin nla ti awọn ọmọ ogun Etiopia ti ni idojukọ laipẹ si Ascari Brigade ti Albertone ti o ya sọtọ.  Lákọ̀ọ́kọ́, àwọn ohun ìjà ogun ilẹ̀ Ítálì ti fa ìpalára ńláǹlà sára àwọn ìṣètò ará Etiópíà títí di ìgbà tí apá kan lára àwọn ará Etiópíà tí Balcha Safo jẹ́ aṣáájú-ọ̀nà fi gbé àwọn ìbọn Hotchkiss tí wọ́n ń jó ní kíá sí apá ìsàlẹ̀ Òkè Ńlá Abba Gerima, wọ́n sì mú àǹfààní Albertone nínú iná ìbọn kúrò.   Albertone ká darale ju Ascaris mu ipo wọn fun wakati meji titi Albertone ká tẹriba, ati labẹ Ethiopia titẹ awọn iyokù wá àbo pẹlu Arimondi ká brigade. Ẹgbẹ ọmọ ogun Arimondi lu awọn ọmọ ogun ti Harar, Tigray, Wollo, Gondar ati Lasta ti o gba agbara leralera awọn ipo Ilu Italia fun wakati mẹta pẹlu agbara idinku diẹdiẹ titi ti Menelik fi tu ifipamọ rẹ ti 25,000 Shewans ti o si bori awọn olugbeja Italia. Ẹgbẹ ọmọ ogun Arimondi ti fọ bayi o si salọ, awọn olori ati awọn ascari diẹ ti o wa pẹlu wọn ni o rẹwẹsi laipẹ. Awọn ile-iṣẹ meji ti Bersaglieri ti o de ni akoko kanna ko le ṣe iranlọwọ ati pe wọn ge. 
thumb| Aworan Etiopia ti nṣe iranti ogun Adwa
Gbogbogbo Baratieri, ni mimọ pe ogun ti sọnu, paṣẹ ipadasẹhin gbogbogbo. O gbiyanju lati gba awọn ti o kẹhin uncommitted sipo ti awọn Italian Reserve iwe dari nipa Gbogbogbo Ellena lati bo padasehin. Ṣùgbọ́n kí wọ́n tó bẹ̀rẹ̀ sí í gòkè, àkúnya àwọn ọmọ ogun Ítálì tí wọ́n sá lọ ti fọ́ àwọn ìlà wọn. Ifipamọ ko ni aye lati ṣe agbekalẹ aabo kan ati pe o rẹwẹsi laarin awọn iṣẹju.  Ni ọsan, ile-iṣẹ Itali ti fọ patapata ati awọn ẹlẹṣin Etiopia lati Shewa ati Wollo lẹhinna lepa awọn ara Italia ti o salọ lainidii, gẹgẹ bi Berkeley ṣe gbasilẹ lati awọn akọọlẹ ti awọn ẹlẹri, “awọn Abyssinians egan pẹlu itara lẹhinna sare wọle si wọn, laisi aibikita adanu ati iku.” Ibaaka General Arimondi sá lọ ninu idarudapọ ati Arimondi bakanna bi gbogbo awọn olori rẹ ti ge lulẹ. 

Dabormida's Italian Brigade had moved to support Albertone but was unable to reach him in time. Cut off from the remainder of the Italian army, Dabormida was unaware that the other Italian troops had been annihilated as he had not received any communication from Baratieri. The Ethiopians who had just defeated Generals Arimondi's and Ellena's brigades were now moving to encircle Dabormida's brigade from the rear. By 3:00PM Dabormida, still unaware of the rout of the rest of the army, now began a desperate attempt to break out of the encirclement and make a hasty retreat. However, he inadvertently marched his command into a narrow valley where the Wollo Oromo cavalry under Ras Mikael slaughtered his brigade, shouting **Ebalgume! Ebalgume''!' ('Reap! Reap!'). Dabormida's remains were never found, although an old woman living in the area said that she had given water to a mortally wounded Italian officer, "a chief, a great man with spectacles and a watch, and golden stars".

Awọn ọwọn ti o pada sẹhin labẹ Baratieri ni a mu fun awọn maili mẹsan ṣaaju ki awọn ẹlẹṣin Etiopia fi ilepa naa silẹ, ina lẹhinna tan lori awọn oke giga ti o ga julọ lati ṣe afihan awọn alagbegbe agbegbe lati kolu awọn onijagbe Ilu Italia ati Ascari. Awọn ọmọ-ogun Baratieri ti ṣẹgun tẹsiwaju lati pada sẹhin ni gbogbo alẹ, ti o kọja Odò Belessa ati de Eritrea Itali ni Oṣu Kẹta Ọjọ 4. Pada ni ibi ija awọn ara Etiopia ti n ṣayẹyẹ, ti wọn n pariwo "Gbe, gbin koriko tutu! Oka Itali ti a gbìn si Tigré ni Menelik ti kórè, o si ti fi fun awọn ẹiyẹ!" 

== Lẹsẹkẹsẹ lẹhin ==
[[Fáìlì:Two_Italian_soldiers_survivors_Battle_of_Adua.jpg|thumb| Awọn iyokù Itali meji lẹhin Ogun Adwa]]
[[Fáìlì:Tomb_Dabormida_Adwa.jpg|thumb| Ibojì Dabormida gbogbogbo ni Ado Scium Cohena, lẹhin Ogun Adwa]]
George Berkeley ṣe igbasilẹ pe awọn olufaragba Ilu Italia fẹrẹ to awọn ọkunrin 6,100 pa: awọn oṣiṣẹ 261, 2,918 funfun NCOs ati awọn ikọkọ, pẹlu 954 sonu patapata, ati nipa 2,000 ascari ti ku. 1,428 miiran ni ipalara - 470 Italians (pẹlu awọn oṣiṣẹ 31) ati 958 ascari. Ni afikun, awọn ara Italia 1,865 ati 2,000 ascaris ni a mu ni igbewọn.   Richard Caulk ṣe iṣiro pe nọmba awọn ara Italia ti o pa jẹ awọn oṣiṣẹ 300, ipo Italia 4,600, ati 1,000 askari fun apapọ 5,900 ti ku. Pẹlupẹlu, 1,000 salọ ti o gbọgbẹ ati pe o kere ju 2,000 ni a mu. Ti mẹnuba awọn isiro ti ode oni, Caulk ṣe igbasilẹ awọn adanu Etiopia lati jẹ 3,886 pa ati 6,000 ti o gbọgbẹ.  Ni apa keji, Berkeley ṣe iṣiro awọn ipadanu Etiopia lati pa 7,000 ati pe 10,000 ti o farapa.   Ninu ọkọ ofurufu ainireti wọn si Eretiria, awọn ara Italia fi gbogbo awọn ohun ija ogun wọn ati awọn ibọn 11,000 silẹ, ati pupọ julọ ti gbigbe wọn.  Gẹ́gẹ́ bí Paul B. Henze ṣe sọ, “a ti pa ẹgbẹ́ ọmọ ogun Baraatieri rẹ́ pátápátá nígbà tí Menelik wà ní ìmúṣẹ gẹ́gẹ́ bí ẹgbẹ́ ọmọ ogun tí ó sì gba ẹgbẹẹgbẹ̀rún ìbọn àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ ohun èlò láti ọ̀dọ̀ àwọn ará Ítálì tó sá lọ.” 

800 ti o gba Eritrean Ascari, ti awọn ara Etiopia ti kà si bi awọn olutọpa, ti ge ọwọ ọtun ati ẹsẹ osi wọn.   Augustus Wylde ṣàkọsílẹ̀ pé nígbà tó ṣèbẹ̀wò sí ojú ogun ní oṣù bíi mélòó kan lẹ́yìn ogun náà, òkìtì ọwọ́ àti ẹsẹ̀ tí a yà sọ́tọ̀ ṣì wà níbẹ̀, “òkìtì jíjà ti àwọn ìyókù jàǹbá.”  Ọpọlọpọ awọn Ascari ti a gekupa ko ye. Wylde kọ̀wé bí àdúgbò Adwa ṣe “kún fún òkú wọn tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ dé; ní gbogbogbòò ni wọ́n ti rọ́ lọ sí etí bèbè odò láti pa òùngbẹ wọn, níbi tí ọ̀pọ̀ nínú wọn ti wà láìsí ìtọ́sọ́nà tí wọ́n sì farahàn fún àwọn èròjà náà títí tí ikú fi fòpin sí ìjìyà wọn. ." 

Pelu awọn iṣẹlẹ ti ilokulo (pẹlu o ṣee ṣe diẹ ninu awọn iṣẹlẹ ti castration  ), awọn ara Etiopia ni gbogbogbo tọju awọn ẹlẹwọn Ilu Italia dara julọ. Ọ̀gágun Albertone wà lára àwọn ẹlẹ́wọ̀n náà. Chris Prouty ṣe akiyesi pe Albertone ni a fun ni abojuto Azaja Zamanel, Alakoso ti ologun ti ara ẹni Empress Taytu, ati pe “ni agọ kan fun ara rẹ, ẹṣin ati awọn iranṣẹ”.   Sibẹsibẹ, ni ayika awọn ẹlẹwọn Itali 70 ni a pa ni igbẹsan fun iku Bashah Aboye . Oṣiṣẹ ti o ṣe ipakupa naa ni a gbọ pe o ti sẹwọn nipasẹ Menelik.  

Èrò gbogbo ènìyàn ní Ítálì bínú.  Chris Prouty nfunni ni awotẹlẹ panoramic ti idahun ni Ilu Italia si awọn iroyin:
 
Nígbà tí ìròyìn ìkùnsìn náà dé Ilẹ̀ Ítálì, àwọn àkàrà ètò ìbànújẹ ní ọ̀pọ̀ àwọn ìlú ńlá. Ní Roma, láti dena àwọn ìkópọ̀ ẹ̀sùn àjẹsára, wọ́n pàpẹ̀ ẹ̀kọ́ àwọn yunifásítì àti tẹ́ẹ́tẹ́rì. Wọ́n pe ọlọ́pàá láti fọkàn tán àwọn tí ń fò àpáta ní iwájú ilé alákóso Prime Minister Crispi. Crispi dáwọ̀ kúrò ní ipo rẹ̀ ní ọjọ́ kẹsan-an Oṣù Kẹta. Wọ́n pe àwọn ọmọ ogun láti kópa nípa ìdènà ìkópọ̀ ní Naples. Ní Pavia, àwọn ènìyàn kọ́ oríṣìíríṣìí ibi ìkópọ̀ lori àgbàlá ọkọ ojú irin láti dena ọkọ ọmọ ogun kúrò ní ibè. Ìṣọkan àwọn obìnrin ti Roma, Turin, Milan, àti Pavia pè fún ìpadà àwọn gbogbo ọmọ ogun ni Afirika. Wọ́n kede ìkúra fún àwọn tó mọ̀ àti àwọn tó jẹ́ ìkú. Àwọn ẹbí bẹ̀rẹ̀ sí fi lẹ́tà sí àwọn ìwé iroyin tí wọ́n ti gba kí Adwa tó ṣẹlẹ̀, nibi tí àwọn ọkùnrin wọn ti ṣàpèjúwe ipo ìyè wọn tó ṣòro àti ìbànújẹ wọn nípa ìwọn ológun tí wọn yóò dojú kọ. Ọba Umberto kede ọjọ́ ìbí rẹ̀ (14 Oṣù Kẹta) gẹ́gẹ́ bí ọjọ́ ìkúra. Àwọn ìjọ Italian ní [[St. Petersburg]], [[London]], [[New York City|New York]], [[Chicago]], [[Buenos Aires]], àti [[Jerusalem]] kó owó fún àwọn ẹbí àwọn tó kú àti fún ìjọ ìrántí Pupa Italian.

== Lẹhin ==
[[Fáìlì:Italian_prisoners_Ethiopia_1897_(cropped).jpg|thumb| Awọn ẹlẹwọn Ilu Italia ti nduro fun ipadabọ, Oṣu Kẹta ọdun 1897]]
Olú Ọba Menelik pinnu láti má ṣe tẹ̀ lé ìṣẹ́gun rẹ̀ nípa gbígbìyànjú láti lé àwọn ará Ítálì tí wọ́n ṣẹ́gun kúrò ní agbègbè wọn. Oba ti o ṣẹgun ni opin awọn ibeere rẹ si diẹ diẹ sii ju ifagile Adehun ti Wuchale lọ. Nínú àyíká ọ̀rọ̀ ìwọ̀ntúnwọ̀nsì ti agbára, góńgó pàtàkì tí olú ọba ní ni láti pa òmìnira ará Etiópíà mọ́. Ni afikun, Etiopia ṣẹṣẹ bẹrẹ lati jade kuro ninu iyan pipẹ ati ti o buruju; Harold Marcus rán wa létí pé ẹgbẹ́ ọmọ ogun náà ń fọkàn balẹ̀ nítorí iṣẹ́ ìsìn gígùn tí wọ́n ń ṣe nínú pápá, kò ní oúnjẹ jẹ, àti òjò kúkúrú tí yóò mú gbogbo ìrìn àjò lọ sí gbígbé yóò bẹ̀rẹ̀ sí rọ̀ láìpẹ́.  Ni akoko yẹn, Menelik sọ pe aito awọn ẹṣin ẹlẹṣin ti yoo fi kọlu awọn ọmọ ogun ti o salọ. Chris Prouty ṣe akiyesi pe “ikuna ti aifọkanbalẹ ni apakan ti Menelik ti jẹ ẹsun nipasẹ awọn orisun Ilu Italia ati Etiopia.”  Lewis gbagbọ pe “o jẹ idaniloju oju-ọna jijin rẹ pe iparun lapapọ ti Baratieri ati gbigba sinu Eretiria yoo fi ipa mu awọn eniyan Itali lati yi ogun amunisin ti o ni ibatan si ogun crusade ti orilẹ-ede”  ti o duro ni ọwọ rẹ.

Gẹgẹbi abajade taara ti ogun naa, Ilu Italia fowo si adehun ti Addis Ababa, ti o gba Etiopia mọ gẹgẹ bi orilẹ-ede olominira. O fẹrẹ to ogoji ọdun lẹhinna, ni ọjọ 3 Oṣu Kẹwa Ọdun 1935, lẹhin idahun alailagbara ti Ajumọṣe Awọn Orilẹ-ede si Aawọ Abyssinia, awọn ara Italia ṣe ifilọlẹ ipolongo ologun tuntun ti [[Benito Mussolini]] ti fọwọsi, Ogun Italo-Ethiopia Keji . Ni akoko yii awọn ara Italia lo imọ-ẹrọ ologun ti o ga julọ gẹgẹbi awọn tanki ati ọkọ ofurufu, bakanna bi ogun kemikali, ati pe awọn ọmọ ogun Etiopia ti ṣẹgun nipasẹ May 1936. Lẹ́yìn ogun náà, Ítálì gba Etiópíà fún ọdún márùn-ún (1936–41), kí wọ́n tó lé wọn jáde nígbà Ogun Àgbáyé Kejì lákòókò Ogun Àgbáyé Kejì látọwọ́ àwọn ọmọ ogun [[Ilẹ̀ ọbalúayé Brítánìì|Ilẹ̀ Ọba Gẹ̀ẹ́sì]] àti àwọn ará Etiópíà ''Arbegnoch'' . 

== Pataki ==
Henze kọ̀wé pé: “Ìforígbárí tó wà láàárín Ítálì àti Etiópíà ní Adwa jẹ́ àkókò ìyípadà pàtàkì nínú ìtàn ará Etiópíà.  Ní àkíyèsí kan náà, òpìtàn ará Etiópíà náà , Bahru Zewde, ṣàkíyèsí pé “àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ díẹ̀ ní sáà òde òní ló mú kí Etiópíà wá sí àfiyèsí gbogbo àgbáyé gẹ́gẹ́ bí ìṣẹ́gun ní Adwa ti ṣe.” 

Yi ijatil ti a amunisin agbara ati awọn ti o tẹle ti idanimọ ti African nupojipetọ di aropo ojuami fun nigbamii African nationalists nigba won Ijakadi fun decolonization, bi daradara bi ajafitafita ati awọn olori ti awọn Pan-African ronu.  Gẹgẹbi ọmọwewe Afrocentric Molefe Asante ṣe ṣalaye,
 
Lẹhin ìbẹ̀rẹ̀là tó ṣẹlẹ̀ lórí Italy ní 1896, Etiyopia ní ìtòsí pataki pàtàkì nínú ojú àwọn Afrikani àti àwọn ènìyàn dudu káàkiri ayé, gẹ́gẹ́ bí orílẹ̀-èdè Afrikani tó ṣe àṣeyọrí nípa ṣẹgun agbára koloni Yúróòpù nínú ìjà àfíkọ́. Ìjọba Italy, tí ó ti wo wọn gẹ́gẹ́ bí ẹ̀yà àjèjì tí kò péye, ni a fi jà wọn sílẹ̀, tí wọ́n sì jẹ́ kí wọn mọ̀ pé orílẹ̀-èdè Afrikani ti Etiyopia jẹ́ ẹlẹ́gbẹ́. Lẹ́yìn ìjìyà Adowa, Etiyopia di àmì àfihàn ìkànsí Afrikani àti ìdààmú, ilé ìtọ́kàntọ́ka àti ìrètí fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn Afrikani tí ń kọ́kọ́ kọ́ àwọn àìlera ilẹ̀ Yúróòpù àti tí ń bẹ̀rẹ̀ sí í wá ìdáhùn sí ìtàn ìkànsí Afrikani àti dudu pẹ̀lú ẹ̀sùn àìlànà tó níyàtọ̀ jùlọ pẹ̀lú àwọn ènìyàn Afrikani-Americani tí wọ́n ti ní ìpèjọpọ̀ àìdá tó níyàtọ̀ gan-an nígbà náà àti ọdún mẹta ṣáájú.


Ni apa keji, ọpọlọpọ awọn onkọwe ti tọka bi ogun yii ṣe jẹ itiju fun awọn ologun Itali. Òpìtàn ará Italy Tripodi jiyan pe diẹ ninu awọn gbongbo ti dide ti Fascism ni Ilu Italia pada si ijatil yii ati si iwulo ti a fiyesi lati “gbẹsan” ijatil ti o bẹrẹ lati wa ninu awọn ẹgbẹ ologun ati awọn ẹgbẹ orilẹ-ede ti Ijọba ti Ilu Italia. [[Benito Mussolini|Mussolini]] kan naa sọ nigbati awọn ọmọ ogun Itali gba ilu [[Addis Ababa]] ni May 1936: ''Adua è vendicata'' (A ti gbẹsan Adwa).

Nitootọ, ọmọ ile-iwe kan ti Itan Itan Etiopia, Donald N. Levine, tọka si pe fun awọn ara Italia Adwa “di ibalokanjẹ orilẹ-ede eyiti awọn oludari demagogic ṣe igbiyanju lati gbẹsan. O tun ṣe ipa diẹ ninu iwuri ìrìn revanchist Italy ni 1935”. Levine tun ṣe akiyesi pe iṣẹgun naa “funni ni iyanju si awọn ipinya ati awọn igara Konsafetifu ti o ni fidimule ni aṣa Etiopia, ni okun ọwọ awọn ti yoo tiraka lati jẹ ki Etiopia gba awọn ilana ti o wọle lati Iwọ-Oorun ode oni - awọn atako pẹlu eyiti Menelik ati [[Haile Selassie 1k|Haile Selassie]] mejeeji. yoo ni lati koju." 

== Ayeye Adwa lojo oni ==

=== Isinmi gbogboogbo ===
Ọjọ Iṣẹgun Adwa jẹ isinmi gbogbo eniyan ni gbogbo awọn ipinlẹ agbegbe ati awọn ilu iwe adehun ni gbogbo Etiopia. Gbogbo awọn ile-iwe, awọn banki, awọn ọfiisi ifiweranṣẹ ati awọn ọfiisi ijọba ti wa ni pipade, pẹlu awọn imukuro ti awọn ohun elo ilera. Diẹ ninu awọn iṣẹ takisi ati awọn irinna ilu yan lati ma ṣiṣẹ ni ọjọ yii. Awọn ile itaja wa ni ṣiṣi silẹ nigbagbogbo ṣugbọn sunmọ julọ ṣaaju ju igbagbogbo lọ. 

=== Gbangba ayẹyẹ ===
Iṣẹgun ti Adwa, jijẹ isinmi gbogbo eniyan, jẹ iranti ni awọn aaye gbangba. Ni Addis Ababa, Iṣẹgun ti Adwa ni a ṣe ayẹyẹ ni [[Menelik Square]] pẹlu awọn oṣiṣẹ ijọba, awọn orilẹ-ede, awọn aṣoju ijọba okeere ati gbogbo eniyan. Ẹgbẹ́ ọlọ́pàá orílẹ̀-èdè Etiópíà ń ṣe oríṣiríṣi orin ìfẹ́ orílẹ̀-èdè ẹni bí wọ́n ṣe ń rìn yí ká Square Menelik. 

Wọ́n múra àwọn aráàlú ní ẹ̀wù ìbílẹ̀ ará Etiópíà. Awọn ọkunrin nigbagbogbo wọ Jodhpurs ati awọn oriṣiriṣi aṣọ awọleke; wọ́n gbé àsíá ilẹ̀ Etiópíà àti oríṣiríṣi ọ̀págun onífẹ̀ẹ́ orílẹ̀-èdè ẹni àti káàdì, pẹ̀lú àwọn apata àti idà ìbílẹ̀ ará Etiópíà tí wọ́n ń pè ní Shotel . Awọn obinrin ṣe imura ni oriṣiriṣi aṣa ti awọn aṣọ aṣa aṣa ara Etiopia ti a fi ọwọ ṣe, ti a mọ ni Amharic si Habesha kemis . Diẹ ninu awọn wọ aṣọ dudu ni gbogbo wọn, nigba ti awọn miiran fi ade ọba si ori wọn. Awọn ọna imura ti awọn obinrin, bii awọn ẹlẹgbẹ ọkunrin wọn, ṣe afarawe awọn aṣa aṣa ti awọn obinrin orilẹ-ede Etiopia. Ohun akiyesi pataki ni wiwa ti Empress Taytu Betul lakoko awọn ayẹyẹ wọnyi.  

The beloved and influential wife of Emperor Menelik II, Empress Taytu Betul, played a significant role during the Battle of Adwa. Although often overlooked, thousands of women participated in the Battle of Adwa. Some were trained as nurses to attend to the wounded, and others mainly cooked and supplied food and water to the soldiers and comforted the wounded.

Ni afikun si Addis Ababa, awọn ilu pataki miiran ni Etiopia, pẹlu Bahir Dar, Debre Markos ati ilu Adwa funrarẹ, nibiti ogun naa ti waye, ṣe ayẹyẹ Iṣẹgun ti Adwa ni awọn ayẹyẹ gbangba. 

=== Awọn aami ===
Orisirisi awọn aworan ati awọn aami ni a lo lakoko iranti Iṣẹgun ti Adwa, pẹlu awọ alawọ ewe, goolu ati pupa pupa Ethiopia, awọn aworan ti Emperor Menelik II ati Empress Taytu Betul, ati awọn ọba olokiki miiran ati awọn olori ogun akoko naa. pẹlu [[Ọba]] Tekle Haymanot ti Gojjam, Ọba Michael ti Wollo, Dejazmach Balcha Safo, Fitawrari Habte Giyorgis Dinagde, ati Fitawrari Gebeyehu, laarin awon miran. Àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ọmọ ogun orílẹ̀-èdè Etiópíà tí wọ́n ṣẹ́ kù lára àwọn ọmọ ogun orílẹ̀-èdè Etiópíà wọ oríṣiríṣi àmì ẹ̀yẹ tí wọ́n kó fún kíkópa wọn ní onírúurú ibi ìjà. Awọn ọdọ nigbagbogbo wọ awọn T-shirt ti Emperor Menelik II, Empress Taytu, Emperor Haile Selassie ati awọn ọmọ ẹgbẹ olokiki miiran ti ijọba ijọba Etiopia ṣe ọṣọ. Awọn orin olokiki ati ti orilẹ-ede nigbagbogbo ni a ṣe lori awọn ampilifaya. Àkíyèsí pàtàkì ni Ballad Ejigayehu Shibabaw tí a yà sọ́tọ̀ fún Ogun Adwa àti orin tí ó gbajúmọ̀ ti Teddy Afro “Tikur Sew”, èyí tí ó túmọ̀ ní ti gidi sí “aláwọ̀dúdú tàbí ènìyàn dúdú” – ìtọ́ka ewì sí ìṣẹ́gun onípinlẹ̀ Áfíríkà ti Emperor Menelik II lórí Awọn ara ilu Yuroopu, bakanna bi awọ awọ dudu ti Emperor. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; **' &#x5D;

## Wo tun

* Scramble fun Africa
* Ileto ti Africa
* Adwa Zero KM Project

## Awọn akọsilẹ

### Awọn akọsilẹ ẹsẹ

### Awọn itọkasi

# Woldeyes, Yirga Gelaw (29 Oṣù Kejìlá 2020). "Ìjà Adwa: ìṣeyọrí Etiyopia tó kọ̀ lòdì sí ìwòye ìkolóni". The Conversation. Ti fipamọ́ látọ́run ní ọjọ́ kẹrin Oṣù Karùn-ún 2021. Gba pada ní ọjọ́ kẹrin Oṣù Karùn-ún 2021.
#

## Awọn itọkasi
 

## Ita ìjápọ

* Historynet: Iṣegun Ipinnu ti Etiopia ni Adowa
* Ta ni Ka Abai?
* ''Ileto ti Eritrea lati ibẹrẹ rẹ titi di Oṣu Kẹta ọjọ 1, ọdun 1899'' lati ọdun 1899 eyiti o ṣe alaye Ogun Adwa lati Ile-ikawe Digital Digital World.
* Kikun ti n ṣe afihan Ogun Adwa, Katalogi No.. E261845, Ẹka ti Ẹkọ nipa Anthropology, NMNH, Smithsonian Institution