open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sthandiwe Kgoroge

**Sthandiwe Kgoroge** (bí ní **Sithandiwe Msomi**; Ọjọ́ kẹ́rin oṣù kejì ọdún 1972) jẹ́ òṣèré South Africa tó farahàn ní *[[Generations (South African TV series)|Generations]]*, eré-ẹlẹ́lẹsẹ apá karùn-ún àti kejé ní *[[MTV Shuga]]*, eré-ẹlẹ́lẹsẹ kékeré *[[MTV Shuga Alone Together]]*, àti eré-ẹlẹ́lẹsẹ àkọ́kọ́ ti *[[Yizo Yizo]]*.

## Ìgbésí-Ayé
Kgoroge gbé ní Edmonton, Canada, láti ọmọ ọdún márùn-ún títí di mẹ́wàá. Ó kẹ́kọ̀ọ́ ní University of Natal, níbi tó ti parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ìmọ̀ eré-oníṣe. Ó wí pé òun gbìyànjú lórí bí òun ṣe rí ara òun lójú, ṣúgbọ̀n ó padà rí wí pé àwọ̀ dúdú òun dára.

Ó ṣe àfihàn eré-ẹlẹ́lẹsẹ àkọ́kọ́ ti *Yizo Yizo* bí Zoe Cele ni ọdún1999. Ó dá a mọ̀ gẹ́gẹ́ bí òṣèré tó ṣe igi lẹ́yìn ọgbà jù nínu eré-ẹlẹ́lẹsẹ oníṣe fún ipa yìí tó kó níbẹ̀, àti wí pé ó gba Avanti Award. Ó ṣe ìbejì ní *Generations* láti ọdún 1998 títí di ọdún 2005.

Ó ṣe ìfarahàn ní eré-ẹlẹ́lẹsẹ apá karùn-ún *MTV Shuga* Gẹ́gẹ́ bí i Aunt Nomalenga àti wí pé ó padà fún ipa náà ní eré-ẹlẹ́lẹsẹ kékeré. 

Ìgbé àyè ìkọ̀kọ̀ 

*[[MTV Shuga Alone Together|MTV Shuga Alone Togethertó ṣe àfihàn ìṣòro àjàkálẹ̀ àrùn]]* e COVID-19 pandemicni ọjọ́ ogún oṣù kẹ́rin ọdún n02020.Nígbà tí Wọ́n ń ṣe eré-ẹlẹ́lẹsẹ yìí, àwọn ẹ̀dá-ìtàn yìí bá ará won sọ̀rọ̀ nípa ìtìmọ́lẹ́ tí ó ṣẹlẹ̀ nígbà àjàkálẹ̀ àrùn yìín. Wọ́n ṣe eré yìí ni Nàìjíríà, South Africa, Kẹ́ńyà àti Cote D’Ivoire. Tí gbogbo bí Wọ́n ṣe ń ṣe eré náà wà lọ́wọ́ àwọn òṣèré yìí náà fún ara wọn, w tí a rí erato Walaza, Mamarumo Marokane aàtiMohau Cele.

## Private
Kgoroge fẹ́ òṣèré tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Tony Kgoroge, àti wí pé wọ́n bímọ pẹ̀lú. Wọ́n di ẹni tí ó bọ́ nínu gbèsè ni ọdún 2018, ó wí pé àwọn ọmọ ènìyàn gbàgbé òun àti ìyàwó òun lórí ínsítígáràmì, wí pé "ará-ìlú lásán" ni wọ́n . Ó ti ẹni tó pàdánù owó púpọ̀ nítorí wí pé àwọn tó máa ń ìròyìn ò sọ owó rẹ̀ fún àsìkò kan léraléra.

## Àwọn itọ́kasí
Nomalanga Shozi

**Jessica Nomalanga Shozi** (wọ́n bi ni ọdún1994) jẹ́ òṣèré South African, díjè rẹ́dìó àti ènìyàn tó máa ń ṣe àfihàn lórí tẹlẹfísàn. Ó ṣe àfihàn lórí the soap Rhythm City àti MTV Shuga Alone Together bẹ́ẹ̀ náà ló ti jẹ́ olóòtú fún BET Africa

## Ayé rẹ̀
Wọ́n bí Shozi ni ọdún1994 àti wí pé ó dàgbà sókè ní Port Shepstone níbi tí ó ti ní ìbátan méjìlá. Ó kẹ́kọ̀ọ́ ni Marburg Sẹ́kọ́ndárí sukùlù àti Rosebank Kọlẹ̀jì. Ó parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ pẹ̀lú Public Relations. Ó ṣisẹ́ gẹ́gẹ́ bí díjè rẹ́díò.

Shozi di ẹni mọ́mọ̀ nígbà tí ó darapọ̀ mọ́ eré-ẹlẹ́sẹṣẹ e.tv Rhythm City. Ó yege lára àwọn ènìyàn tọ́ mú fún ìdánwò gbangba tí àwọn ènìyàn 5000 fi orúkọ wọ́n lè lórí èrò ayélujára. Òun ni wọ́n wí pé kí ó kó ìpa ẹni tí wọ́n fi sọ eré Normalanga. Ẹ̀dá ìtàn tuntun tí bàbá rẹ̀ jẹ́ ògbọ́ǹtarìgì òṣìṣẹ́ ọlọ́lá.

Ó lọ sí Las Vegas láti ṣe kọ́và  báákísitààjì àti rẹ́dí katì ti ọdún 2018 "BET Soul Train Awards" àti ní oṣù kọkọ̀nla ni ọdún 2018 Wọ́n kéde wí pé òun ló má jẹ́ olóòtú fún BET Breaks - ètò magazínìì tuntun made in, àti nípa Adúláwò. Ní ọdún 2020 Ó hàn gẹ́gẹ́ bí  Mbali ní MTV Shuga's Alone Together tó ṣe àwọn àfihàn àléébù àjàkálẹ̀ àrùn COVID-19 pandemic. Tí eré náà jẹ́ kíkọ láti ọwọ́ Tunde Aladese atiy Nkiru Njoku. àti tó kéde káàkiri fún ọjó àádọ́rin - tí ọkàn lára àwọn tó ṣègbé lẹ́yìn fún eré náà jẹ́ United Nations. Tí wọ́n ṣe eré-ẹlẹ́sẹsẹ náà ni Nàìjíríà, South Africa, Kẹ̀ńyà àti Côte d'Ivoire àti wí pé eré náà ma jẹ́ àlàyé ọ̀rọ̀ tó wàyé láàárín àwọn ẹ̀dá ìtàn náà ní orí èrò ayélujára. Gbogbo ìṣe eré náà jẹ́ ṣíṣe láti ọwọ́ àwọn òṣèré tó kópa nínu eré náà. Mohau Cele, Lerato Walaza  àti Jemima Osunde wà nínu eré náà.

## Àwọn ìtọ́kasí
Kókó ọmú

**Kókó omú** tí àwon míràn mòn sí orí omú jé ará omú tí o dide sita tí omi omú sì n gbà jáde.  Kókó omú àti agbegbe rè(areola) ma n dúdú ju ara omú to ku lo, bí o tile jé wipe didudu kókó omú lè jé tori oyún(àwon oloye gbagbo pé ìdí èyi nipé kí omo ba le tete rí orí omú nígbà tí o ba fé jeun  ), àkókò nkan osu tàbí tori aìsàn.  Kókó omú le dide sókè si nígbà otutu tàbí nígbà tí nkan bà kan, o lè jé enu omode nígbà tí fun lomu tàbí iwofokan nigba ibalopo, aìsàn náà tún le fa kí ori omú le   

## Àwon Ìtókasí
Shuga Naija

**Shuga**, tí wọ́n pè ní  **Shuga Naija**, je eré-oníṣe-ẹlẹsẹsẹ tẹlẹfísọ̀nu  kọ́kọ́ gba ìkéde lórí MTV Base láti oṣù Kejìlá ọdún 2013 títí di oṣù àkọ́kọ́ ọdún 2014. Sáà náà jẹ́ kíkọ láti ọwọ́ Kẹ́mi Adésoyè àti jẹ́ ìdarí láti ọwọ́ Bíyìí Bándélé. Tí àwọn olórí òṣèré jẹ́ Tíwá Savage, Chris Attoh, Maria Okanrende, Emmanuel Ikubese, Sharon Ezeamaka, Efa Iwara, Dorcas Shola Fapson, Okezie Morro, Timini Egbuson, Kachi Nnochiri, Sanni Mu'azu and Leonora Okine. *Shuga Naija* jẹ́ iṣẹ́ takuntakun tó kó ọ̀pọ̀lọpọ̀ nǹkan sínú tó kọ́ àwọn ọ̀dọ́ lẹ́kọ̀ọ́ nípa àjàkálẹ̀ àrùn HIV, Ìbálòpọ̀ tí ò léwu àti lílóyún ọ̀dọ́. Ó tún mẹ́nubà ẹ̀kọ́ àwọn abiamọ, ẹ̀kọ́ àlàáfíà ọmọ, ẹ̀kọ́ ìṣètò ẹbí, ìmọ̀ jẹ́ńdà tó ní ṣe láti yọ ipá àti fífún obìnrin níṣẹ́ ọwọ́ . Eré ẹlẹ́sẹsẹ tẹlẹfísọ̀n náà ní apá mẹ́jọ, tí wọ́n yà àti ṣe àgbékalè rẹ̀ ní Ìpílẹ̀ Èkó, tí atọ́kùn rẹ̀ níṣẹ́ pẹ̀lú ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú National Agency for the Control of AIDS (NACA).

## Awon Itokasi
Sasha p

**Sasha P** (bí **Anthonia Yetunde Alabi** ní ọjọ́ kọnkọ̀lélógún oṣù karùn-ún ọdún 1983), Wọ́n tún mọ̀ ọ́ gẹ́gẹ́ bí ayaba híí-họpù Nàìjíríà, ó jẹ́ rápà Nàìjíríà, Olórin, Obìnrin-Onísọ̀wọ̀, Agbẹjọ́rò àti Olùwúnilórí.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀ àti Ẹ̀kọ́ rẹ̀
Ó jẹ́ àbíkẹ̀yìn nínu ọmọ mẹ́jo, Ó jẹ́ ẹni tó jẹ́ wí pé ìyá rẹ̀ nìkan ló tọ́ ọ, Alákọ̀wé ni, tí wọ́n sáábà máa ń pè é ní Sisí Fádékẹ́mi, lẹ́yìn tí bàbá rẹ̀ kú tá. Ó bẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé orin rẹ̀ ní Ìbàdàn . Ó lọ sí ilé-ìwé International School Ibadan àti  Fásitì Èkó tó fí gba oyè fínnífínní ìparí ẹ̀kọ́ ní ìṣe Agbẹjọ́rò.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Orin gẹ́gẹ́ bí Iṣẹ́ Àyoò rẹ̀
Sasha P jẹ́ obìnrin tó rí Orí-ire rẹ̀ nínu orin nígbà tí ó jẹ́ wí pé obìnrin díẹ̀ lọ kọ Híí-họpù nígbà náà. Lẹ́yìn ìgbà náà , Orí-ire rẹ̀ yìí ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìrànlọ́wọ́ fún àwọn rápà obìnrin àti àwọn obìnrin Olórin yòókù ní Híí-họpù Nàìjíríà . Ó bẹ̀rẹ̀ sí ní ma ṣe ìfọwọ́sọwọ́pọ̀ pẹ̀lú àwọn Olórin àti fọwọ́bọ̀wé pẹ̀lú eLDee's Trybe records. Sasha P sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn obìnrin Olórin olókìkí ní Nàìjíríà láti ọdún, pàápàá lẹ́yìn àṣeyọrí rẹ̀ lórí álíbọ̀bú àkọ́kọ́ rẹ̀ *First Lady* lábẹ́ ìkóso rẹ̀ STORM. Ó wà lára àwọn tó dárúkọ fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ òye ní Nàìjíríà àti ilẹ̀-òkun. Ó gba Oyè  "Best Female Artist" ní ọdún 2009 ní ilẹ̀-òkun ní the *Women in Entertainment Awards* fún Orin àdàkọ  tó pè ní "Adara". Ó wà lára àwọn tó dárúkọ fún Oyè méjì lẹ́ẹ̀kan ṣo (Best Female Video and Best Cinematography) láti ọwọ́  SoundCity Video Music Awards fún Orin adákọ kejì tó pè ní  *Only One* ní ọdún 2009.

Ó jẹ́ Obìnrin Olórin àkọ́kọ́ Nàìjíríà tó ma kọ́kọ́ ṣeré ní  20th anniversary of the *World Music Awards* ní oṣù kẹwàá ọdún 2008. Ó jẹ́ obìnrin Olórin àkọ́kọ́ Nàìjíríà tó má kọ́kọ́ gba the *Best Female Award* ní MTV Africa Music Awards (MAMA). Yàtọ̀ sí *Adara*, Ó kọ orin tó fi silẹ̀ *Gidi Babe* ní nígbà ọjọ́-ìbí rẹ̀ ní ọdún 2009. Ó fi orin àdàkọ silẹ̀ ní ọdún 2012 tó pè ní *Bad Girl P.*

Ní ọdún 2013, Sasha P ṣe àlàyé wí pé òun ma fi orin silẹ̀ láti fi ojú sí ìṣọ̀wò àwọn aṣọ tó dára tí òun ṣe .

## Ìtókasí
The department

**The Department** jẹ́ fíìmù Nàìjíríà ọdún 2015 tó dá lórí ròmáàsì Ọ̀daràn ákísọ̀nù tí Olùdarí rẹ̀ jẹ́  Rẹ́mì Vaughan-Richards, àwọn olórí Òṣèré ni: Majid Michel, OC Ukeje, Desmond Elliot, Osas Ighodaro, Jídé Kosoko, ṣeun Akíndélé, Somkele Iyamah, Funky Mallam and Kenneth Okolie Fíìmù náà kọ́kọ́ jẹ́ ìfọwọ́wọ̀ Inkblot Productions àti Closer Pictures, ó jẹ́ Atọ́kùn láti ọwọ́ Uduak Oguamanam àti Chinaza Onuzo.

Fíìmù náà sọ ìtàn nípa ọ̀wọ̀ àṣírí kan tó ní àwọn ẹgbẹ́ oníṣòwò, gẹ́gẹ́ bíi àwọn ẹgbẹ́ Ọ̀daràn ọ̀wọ̀ yìí máa ń fi àbùkù kàn àwọn òṣìṣẹ́ ńlá láti ta ilé-iṣẹ́ wọn fún ọ̀gá wọn (Jídé Kòsókó). Olólùfẹ́ méjì (Majid Michel àti Osas Ighodaro) náà wá àyè láti fi iṣẹ́ náà lẹ̀, ṣùgbọ́n ọ̀wọ́ yìí fẹ́ pè wọ́n padà fún iṣẹ́ tó gbẹ́yìn. Obìnrin lára àwọn olólùfẹ́ yìí náà gbà lẹ́yìn ọkọ rẹ̀, tó ma padà fi iṣẹ́ náà fún ọ̀wọ́ náà láti má à tún ìgbéyàwó òun àti ọkọ rẹ̀ ká.

## Àwọn Òṣèré Akópa
*OC Ukeje - kópa gẹ́gẹ́ bíi Segun
*Majid Michel - kópa gẹ́gẹ́ bíi Nnamdi
*Jide Kosoko - kópa gẹ́gẹ́ bíi Olóyè Yinka Salako
*Udoka Oyeka - kópa gẹ́gẹ́ bíi James Okolo
*Osas Ighodaro - kópa gẹ́gẹ́ bíi Tolu Okoye
*Desmond Elliot - kópa gẹ́gẹ́ bíi Effiong
*Kenneth Okolie - kópa gẹ́gẹ́ bíi Moses
*Carl Erikson - kópa gẹ́gẹ́ bíi Jeremy Watts
*Janet Uduma - kópa gẹ́gẹ́ bíi Olùjábọ̀ ìròyìn 
*Eddie Essang - kópa gẹ́gẹ́ bíi Chijioke
*Nkem Miracle - kópa gẹ́gẹ́ bíi Aramide
*Seun Akindele - kópa gẹ́gẹ́ bíi Hakeem
*Somkele Iyamah - kópa gẹ́gẹ́ bíi Ireti
*Magnus Nwachukwu - kópa gẹ́gẹ́ bíi Policeman
*Saheed Funky Mallam - kópa gẹ́gẹ́ bíi Shehu Aminu

## Àgbéjáde
Wọ́n ṣe àgbéjáde àwòrán ìpolówó fún eré *The Department*ní ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n, oṣù Kejìlá, ọdún 2014 . Wọ́n ṣe àfihàn eré náà fún àwọn oníròyìn ní ogúnjọ́, oṣù kìn-ín-ní, ọdún 2015 ní gbọ̀ngàn Filmhouse Cinemas ní Surulere, ní Ìpínlẹ̀ Èkó; Ìròyìn gbe wí pé, àwọn oníṣé lámèyító kan sárá sí eré náà níbi ìpàgọ́ náà . Wọ́n ṣe àfihàn àkókò rẹ̀ ní ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dọ́gbọ́n, oṣù kìn-ín-ní, ọdún 2015  wọ́n sì sàgbéjáde rẹ̀ fún gbogbo ènìyàn ní ọgbọ̀n ọjọ́, oṣù kìn-ín-ní, ọdún 2015.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Mamarumo marokane

**Mamarumo Marokane** (bí ní. 1997) jẹ́ Òṣèré àti Òlùṣètò South African. Wọ́n mọ̀ ọ́ fún ìfarahàn rẹ̀ ní *[[Shadow (South African TV series)|Shadow]]* and MTV Shuga.

## Ìbẹ̀rẹ̀ Ayé rẹ̀
Wọ́n bí Marokane ní ọdún 1996 láìmọ̀ àsìkò gan-an. Ó kàwé ní CityVarsity School of Media and Creative Arts. Ó lè sọ èdè Gẹ̀ẹ́sì, èdè Sepedi àti èdè Setswana.
[left|thumb|Mamarumo Marokane in the mini series titled [MTV Shuga Alone Together in 2020.]]

## Iṣé-Ààyò
Lọ́wọ́ ó ṣe Vuvu lórí àbùkù pẹ̀lú àwọn ọmọ méjì kan látara ọ̀rẹ́kùnrin tó fẹ́ sẹ́yìn tí orúkọ rẹ̀ jẹ́ Nhlamulo. Marokane gba òkìkí látara àfihàn rẹ̀ nínu eré-ẹlẹ́sẹsẹ *[[Shadow (South African TV series)|Shadow]]* àti lórí MTV Shuga níbi tí ó ti ṣe Dineo.

Ní oṣù kejì ọdún 2020, Marokane gba ipò tàbí orúkọ gẹ́gẹ́ bí àwọn Òṣèré mẹ́rin tí ó ṣìṣè dìde la tọwọ́ Pearl Thusi ní *[[Cosmopolitan (magazine)|Cosmopolitan South Africa]]*. Ó dára pọ̀ mọ́ àwọn Òṣèré ọlọ́wọ̀ bí nòm̀bà díẹ̀ fún eré lálẹ́ ẹlẹ́sẹsẹ tí wọ́n pè ní MTV Shuga Alone Together tí ó ṣe àwọn àfihàn ìṣòro Coronavirus ní ọjọ́ ogún oṣù kẹ́rin, ọdún 2020.

## References
The delivery boy

**The Delivery Boy** tó fi ìṣòro ráńpẹ́ hàn tó jẹ́ kíkọ àti gba ìdarí láti ọwọ́ Adékúnlé Adéjùyígbé, Ó jẹ́ Òǹṣe fíìmù. Àwọn gbajúmọ̀ fíìmù náà ni jẹ́ Jammal Ibrahim, Jẹ́mìnà Osunde, Charles Etubiebi, Kẹ́hìndé Fáṣuyì àti àwọn olóòtú mìíràn. *Delivery Boy* náà di wíwò ní film festivals pẹ̀lú African Film Festival New York, Lights, Camera, Africa, Nollywood Week Paris, the Africa International Film Festival (AFRIFF), Lake International PanAfrican Film Festival, Real Time International Film festival (RTF), àti the 9th Jagran Film Festival. Ó ti gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ oyè bí i "The Best Nigerian Film Award" ní Africa International Film Festival àti "Best Supporting Actor" ní the Real Time International Film Festival (RTF) láti ìgbà tó ti di wíwò láti ọdún 2018.

Fíìmù náà gba yíya láti ọwọ́ The Elite Film Team, ó jẹ́ Atọ́kùn láti ọwọ́ Something Unusual Studios àti pín káàkiri láti ọwọ́ Silverbird Distributions in Nigeria.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ori

alt=Orí ènìyàn|right|200px|Orí ènìyàn|thumb
 
**Orí** gẹ́gẹ́ bí ẹ̀yà ara jẹ́ ẹ̀yà ara tí ó dúró lé ọrùn. Nínú orí ni a ti rí , imú, ẹnu àti etí. 

Orí gẹ́gẹ́ bí ipò jẹ́ olùdarí (leader) ẹgbẹ́ kan tàbí ọ̀gbà kan. 

Orí sì tún lè túmọ̀ sí ìpín tàbí kádàrá ẹni. Orúkọ mìíràn fún orí tí ó dúró fún kádàrá ni àyànmọ́ tàbí orí inú 

## Ìwé ìtọ́kasí

Adekunle, B. O. (2012). Orí Bíbọ Láwùjọ Yorùbá. B. A project submitted to the Department of Linguistics African and Asian Studies, University of Lagos.
US Army School of Infantry

**United States Army Infantry School** tí ó wà ní ìlú Fort Benning ni Ìpínlẹ̀ Georgia jẹ́ ilé-ìwé tí ó wà fún kíkọ́ àwọn ológun ilẹ̀ Amerika, United States armed forces.

## Ètò ilé-ìwé
llé-ìwé náà pín sí ẹ̀ka oríṣiríṣi, bíi:

*  Àwọn ọmọ-ogun ẹlẹ́ẹ̀kẹtàdínláàádọ́wàá
** Ọ̀wọ́ kejì, Àwọn ọmọ-ogun ẹlẹ́ẹ̀kọkàndílọ́gbọ̀n
** Ọ̀wọ́ kìíní,  Àwọn ọmọ-ogun ẹlẹ́ẹ̀kẹrìndíláàádọ́ta
** Ọ̀wọ́ kejì,  Àwọn ọmọ-ogun ẹlẹ́ẹ̀kẹtàdínláàádọ́ta
** Ọ̀wọ́ kẹta, Àwọn ọmọ-ogun ẹlẹ́ẹ̀kẹtàdínláàádọ́ta
** Ọ̀wọ́ kẹta, ẹlẹ́ẹ̀kẹrìnléláàádọ́ta
*   Àwọn ọmọ-ogun ẹlẹ́ẹ̀kejìdínláàádọ́ẁá
** Ọ̀wọ́ kìíní,  Àwọn ọmọ-ogun ẹlẹ́ẹ̀kọkàndínlógún
** Ọ̀wọ́ kejì,  Àwọn ọmọ-ogun eleekokandinlogun
** Ọ̀wọ́ kìíní, Àwọn ọmọ-ogun àádọ́ta
** Ọ̀wọ́ kejì,  Àwọn ọmọ-ogun ẹlẹ́ẹ̀kẹrìnléláàádóta
** Ọ̀wọ́ kejì,  Àwọn ọmọ-ogun ẹlẹ́ẹ̀kejìdínlọ́gọ́ta

Fún àwọn èèyàn to ṣẹ̀ṣẹ̀ wọlé, ọ̀wọ́ àwọn ọmọ-ológun ẹlẹ́ẹ̀kẹtàdínláàádọ́wàá àti ẹlẹ́ẹ̀kejìdínláàádọ́ẁá máa ń gba ẹ̀kọ́ fún ọ̀sẹ̀ méjìlélógún. Àfojúsùn àwọn ọ̀wọ́ yìí ni láti ṣe ìyípadà fún àwọn ará-ìlú láti di ọmọ-ológun tó já fáfá, tó kúnjú òṣùwọ̀n, tó ní ìwà ọmọ-ológun, tó dúró ire, tó níwà gidi, tó sì ń ṣiṣẹ́ dédé kí wón ba lè nì ìtẹ́wọ́gbà sínú ẹgbẹ́ náà. 

*  Àwọn ọmọ-ológun ẹlẹ́ẹ̀kọkàndínláàádọ́ẁá
** Ọ̀wọ́ kejì, ọmọ-ogun ìkọkànlá
** Ọ̀wọ́ kẹta, ọmọ-ogun ìkọkànlá
** Ọ̀wọ́ kẹta, ọmọ-ogun ìkọkànlélọ́gọ́rin
** Ìwé àwọn akọgun
** Akádẹmì àwọn ológun aláìnígbìmọ̀ ti Henry Caro
*** Ẹ̀kọ́ àwọn adarí àgbà ti Maneuver tí ó fìgbà kan jẹ́ ẹ̀kọ́ àwọn ológun aláìnígbìmọ̀
*** Àfikún ẹ̀kọ́ àwọn àgbà adarí tí ó fìgbà kan jẹ́ ẹ̀kọ́ ìpìlẹ̀ fún àwọn ológun aláìnígbìmọ̀
*** Ẹ̀kọ́ àwọn adarí ogun tí ó fìgbà kan jẹ́ ẹ̀kọ́ ìpìlẹ̀ fún ìdàgbàsókè àwọn adarí
*  Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ fún àwọn ológun ti òfurufú
**  Ìdánilẹ́kọ̀ọ́awon ọmọ-ogun eleekerin
*** Ile-iwe awon ọmọ-ogun (ti Benning)
**  Ìdánilẹ́kọ̀ọ́awon ọmọ-ogun ẹlẹ́ẹ̀karùn-ún
*** Ilé-ìwé àwọn ọmọ-ogun (ti Mountain)
**  Ìdánilẹ́kọ̀ọ́awon ọmọ-ogun ẹlẹ́ẹ̀kẹfà
*** Ilé-ìwé àwọn ọmọ-ogun (ti inú-irà)
**  Ọ̀wọ́ àwọn ọmọ-ogun kìíní, Ilé-ìwé àwọn ọmọ-ogun ẹlẹ́ẹ̀kejelélẹgbẹ̀fà
*** Ilé-ìwé àwọn ajagun ti orí òfurufú
*** Ilé-ìwé àwọn jumpmaster
*** Àwon ọmọ Silver-wings
* Adarí ajagun àpapọ̀

Àwọn ọmọ-ogun tó ti parí ẹ̀kọ́ ìpìlẹ̀ fún àwọn adarí máa ń lọ sí ọ̀wọ́ kejì láti gba Ìdánilẹ́kọ̀ọ́. Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ yìí wà fún ìgbaniníyànjú àti ẹ̀kó tó yè koro, kí wọ́n ba lè nímọ̀ nípa ìbọn lílò àti ìmọ̀ọ́ṣe nìgbogbo ọ̀nà.

Ọ̀wọ́ àwọn ọmọ-ogun yìí tún máa gbé Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ kalẹ̀ fún ìmọ̀ níní nínu ogun orí òfurufú àti  bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

## Adarí ilé-ìwé àwọn ọmọ-ogun
Adarì ilé-ìwé àwọn ọmọ-ogun máa ń jẹ́ olórí àti olùdarí ilé-ìwé yìí.

## Àwọn ìtọkasí

## Ìjápọ̀ mìíràn

* Infantry School homepage
* 
* Official site of the Infantry Training Brigade
Command and Staff College, Jaji

**Armed Forces Command and Staff College, Jaji** jẹ́ ilé-ìgbẹ̀kọ́ fún àwọn Nigerian Armed Forces pẹ̀lú àwọn ajagun orí òfurufú àti abẹ́-omi. Ó súnmọ́ ìlú Jaji, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní apá àríwá ilẹ̀ Kàdúná lábẹ́ ìjọba ìpínlẹ Igabi. Lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí, Air Vice Marshal Ebenezer Olayinka Alade ló ń darí ilé-ìwé náà.

## Ìtàn
The Armed Forces Command and Staff College jẹ́ ilé-ìwé tí wọ́n dá sílẹ̀ ní oṣù karùn-ún, ọdún 1976, pẹ̀lú iṣẹ́ akọ́ni àgbà méjì. Ní oṣù kẹrin, ọdún 1978, ilé-ìwé náà gbòrò si nígbà tí wọ́n dá ẹ̀ka àwọn ọ̀jẹ̀ wẹ́wẹ́ kalẹ̀. Oṣù kẹjọ, ọdún 1981 ni wọ́n fi ẹ̀kọ́ àwọn ológun ti abẹ́-omi kún ètò-ẹ̀kọ́ ilé-ìwé náà.

Ètò-ẹ̀kọ́ àwọn adarí àgbà dálé lórí àwọn ẹ̀kọ́ tí wọ́n rí nínú ètò-ẹ̀kọ́ àwọn Britain, ti British Army Staff College, ní Camberley.

Ní oṣù kẹjọ, ọdún 2005, adarí àwọn ọmọ-ológun ti òkè-òkun, Adams Ingram yọjú sí Jaji, ó sì gbé owó tó tó bíi 200,000 pounds kalẹ̀ láti fi ran ilé-ìwé náà lọ́wọh. Ní oṣù kọkànlá ọdún 2006, ọmọọba ti ìlú Wales láti ìlú United Kingdom wá sí Nàìjíríà láti wá ṣe àbẹ̀wò sí àwọn ológun tó wà ní Jaji.

## Àwọn òṣìṣẹ́ tó lààmìlaka

* Abdulmumini Aminu gómìnà Ipinle Borno
* Azubuike Ihejirika, adarí àwọn ọmọ ogun nígbà kan rí
* Dan Archibong, gómìnà Ipinle Cross River lábẹ́ ìjọba ológun
* Dele Joseph Ezeoba, olórí àwọn ológun lábẹ́ omi nígbà kan rí
* Emmanuel Acholonu, adarí Ipinle Katsina nígbà kan rí
* Gideon Orkar, darí ogun ti oṣù kẹrin, ọdún 1990
* John Mark Inienger, adarí ECOMOG ní Liberia
* John Nanzip Shagaya, later a Senator John Nanzip Shagaya, tó padà di Sẹ́nátọ̀
* Plateau State Joshua Anaja, olórí ìpílẹ̀ Plateau
* Martin Luther Agwali, adarí àwọn ọmọ ogun nígbà kan rí
* Tukur Yusuf Buratai, adarí àwọn ọmọ ogun nígbà kan rí
* Sanni Bello, gohmìnà Ipinle Kano
* Suraj Abdurrahman, adarí àwọn ọmọ ogun ti Liberia
* Alwali Kazir, adarí àwọn ọmọ ogun nígbà kan rí
* Oladipo Phillips Ayeni, gómínà Ipinle Bayelsa lábẹ́ ìjọba ológun

## Àwọn tó ti ṣetán tó ti lààmìlaka

* Azubuike Ihejirika, Ọ̀gá àwọn Ọmọṣẹ́ Agbógun Nàìjíríà nígbà kan rí
* Ibrahim Babangida, olórí ìlú Naijiria lábẹ́ ìjọba ológun
* Owoye Andrew Azazi, Ọ̀gá àwọn Ọmọṣẹ́ Agbógun Nàìjíríà àti Chief of the Defence Staff (Nigeria)
* Emmanuel Ukaegbu olórí ìlú Ìpínlẹ̀ Anámbra lábẹ́ ìjọba ológun
* Jonah Wuyep, adári àwọn ológun ti orí òfurufú
* Femi John Femi adarí àwọn ológun ti orí òfurufú
* Ọlágúnsóyè Oyinlọlá, gómìnà Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun
* Paul Obi, adarí Ìpínlẹ̀ Bàyélsà
* Abubakar Tanko Ayuba, gómìnà Ìpínlẹ̀ Kàtsínà
* Dominic Oneya, adarí Ipinle Kano àti Ìpínlẹ̀ Bẹ́núé
* Amadi Ikwechegh, gómìnà Ìpínlẹ̀ Ímò
* Tunji Olurin, gómìnà Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ àti Ìpínlẹ̀ Èkìtì
* Lawan Gwadabe, gómìnà Ìpínlẹ̀ Niger
* Oladipo Phillips Ayeni, adarí Ìpínlẹ̀ Bàyélsà àkọ́kọ́ lásìkò ìjọba ológun

## Àwọn Ìtọ́kasí
Special Anti-Robbery Squad

Special Anti-Robbery Squad tí òpòlopò ènìyàn mó sí SARS jé aka Olopa télè rí tí a dá kalè ní odun 1992 láti dojuko iwuwa odaran  sùgbón tí opin dé bá ní ojó kokanla, osù kewa, odun 2020(11 Oct. 2020) léyìn iwode ifehonuhan láti owo awon odo Nàìjíríà tí a mo sí iwode "fopin sí SARS"

## Iwode fopin sí SARS
Àwon odo Nàìjirià bèrè iwode ifehonuhan náà bèrè ní 0ct 2020  ni ìgbà tí fiimu bí àwon olopa SARS kan se pa okunrin kan àti bi won se gbe okò rè lo farahan lórí ìkànnì ayelujara  èyi mú ìjoba apapo Nàìjirià fopinsi eka SARS ni Oct 11, 2020 

## Àwon Ìtókasí
David Ibiyeomie

**David Ibiyeomie** jé iranse Olórun àti okowe ní Orílè-èdè Nàìjíríà, oun ni olùdásílè àti adari ìjo Salvation Ministries(tí o dá kalè ní odun 1997) tí olú ìjo wón wà ní ilu Port-Harcourt, ìpínlè Rivers, Nàìjirià. A bi David Ibiyeomie sí Bonny Island, ìpínlè Rivers ní kokanlelogun, osù kewa, odun 1962(Oct 21, 1962) . 

Ni odun 1996, David Ibiyeomie fé Peace Ibiyeomie gégé bí iyawo, won sì bí omokurin kan tí óún jé David Ibiyeomie Jr. 

## Àwon Ìtókasí
Àlá

thumb| ''Ala omodebinrin kan saaju Ilaorun'' c. Ọdun 1830–33 nipasẹ Karl Bryullov (1799–1852)
**Àlá** jẹ́ ìran tí a rí lójú oorun wa.  Àlá a má múnú ẹni fùn tàbí kí ó bani lẹ́rù, fúni ní ìpòrúùru ọkàn, ó le jẹ́ èyí tí ó dùn noni nínú tàbí bani nínú jẹ́. Lópọ̀ ìgbà, ẹni tí ó lálàá a má a jí pẹ̀lú àárẹ̀ ara kí ó sì má le sun padà mọ́ lẹ́yìn tí ó ti jí fúngbà diẹ̀. Bí ènìyàn kò bá le sun mọ́ látàrí àlá burukú, ó lè fa àìsàn sí àgọ́ ara ẹni.    

## Awon Itokasi

Àwòrán àpẹẹrẹ àlá mìíràn
The green eyed

"**Green-Eyed Lady**" jẹ́ orin àdákọ tó gbajúmọ̀ láti ọwọ́ Amẹ́ríkà rọọ̀kì baàdì Sugarloaf. Ó di kíkọ lọ́wọ́Jerry Corbetta, J.C. Phillips àti David Riordan,  Wọ́n kọ́kọ́ fi orin yìí ṣe álíbọ̀mù wọn, *[[Sugarloaf (album)|Sugarloaf]]* àti jẹ́ orin àdákọ wọn. Ó lọ sókè sí ipò kẹ́ta lórí ''Billboard'' Hot 100 ní ọdún 1970 àti wí pé ó jẹ́ orin àdákọ àkọ́kọ́ RPM Magazine fún oṣù méjì. Ó ṣe jẹ́ orin tó gbajúmọ̀ fún ẹgbẹ́ náà It , gẹ́gẹ́ bí ipò tí Last.fm fi sí. Wọ́n ti wá lo orin náà ní Ọ̀pọ̀lọpọ̀ álíbọ̀mù.

## Irúfẹ́ orin yìí
Orin yìí náà jáde ní ìlú ayaba ní irúfẹ́ mẹ́ta tí ó lo kátálọ́gì nọ́mbà kan náà (Liberty 56183), Ṣùgbọ́n pẹ̀lú  mátírísì nọ́mbà kan náà lórí ẹgbẹ́ rẹ́kọ́ọ̀dù (record labels). Orin atìlẹ̀wá yìí jáde The original single release (LB-2860-S) ní irúfẹ́ 5:58 láísì ìyípadà ṣùgbọ́n ní àṣìṣe díẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀, lẹ́ṣẹ̀kẹṣẹ̀ lẹ́yìn ẹṣẹ kẹyìn.

ẹ́Èyí jẹ́ àtúnṣe títí di 

.was edited do)wn to 2:58 on the mono/stereún rẹ́dìò ní ọ̀nà tí gbogbo ọ́gànì àti gìtá sólò jẹ́ àtúnṣethe enNígbà tí organ and guitar sbẹ̀rẹ̀ oí ní ma gun ṣáàtìorin náà nún jẹ́ àtúnṣe fún ìgbà kan lẹ́ẹ̀kan si tí agẹ́kúrú ọ́gànì/gìtá (ne last time) mú orin ened piece of thó jẹ́ irúfẹ́ 3:33 tó gbajúmọ̀ lórí rẹ́dìò lónìí.commyàtọ̀ sí àtúnṣe ráńpẹ́ yìío àwọn irúfẹ́ kúkúrú méjì yòókù bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú báà kẹ́sa (ethe tr)oàti ó dè parí pẹ̀lú àṣìṣe díẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀peIrúfẹ́ álíbọ̀mù náà parí pẹ̀lú kádẹ́ńsì ní ọ́gànì (ith early fadeouts. ) he album version ended with a cadence in the organ.

Èy jẹ́ àtúnṣe dídí di 

alórí d down to 2:58 on the mono/stereo promotional single (LB-2860-DJ/LB-2860-S-DJ) for radio airplay in which the entire organ and guitar solos are edited out.  When "Green-Eyed Lady" started climbing the charts, the recording was reworked one last time to include a shortened piece of the organ/guitar break on a single (LB-2860-S-RE) that has become the common 3:33 version used by radio stations today. Aside from other minor edits, the two shorter tracks begin with the opening's third bar and also end with early fadeouts. The album version ended with a cadence in the organ.
Idoti omi

right|thumb| Igbe ati idoti ile-iṣẹ ninu Odò Tuntun bi oti nkọja lati Mexicali (Mexico) si ilu Calexico, California
**Idoti omi** jẹ ibajẹ ti omi, nigbagbogbo onise pelu abajade awọn iṣẹ eniyan, ni iru ọna ti o nipalara fun lilo re. Idoti omi maa dinku agbara ti omi ni lati pese awọn iṣẹ ailonka ti yoo pese bibẹẹkọ. Orisi apeere omi ni adagun, awọn odo, awọn okun, omi kanga ati omi inu ile. Idoti omi maa njeyo latari dida idoti sinu awọn ara omi wọnyi.

Idoti omi maa wa lati ọkan ninu awọn orisun mẹrin yi: omi iyagbe, ile-iṣẹ, iṣẹ-ogbin, ati ṣiṣan ilu pẹlu omi iji. 
Fun apẹẹrẹ, jijade omi idọti ti ko tọ si sinu omi le ja si ibajẹ awọn  inu omi wọnyi. Idoti omi tun le ja si oniruru awọn arun fun awọn eniyan ti nlo omi idoti fun mimu, iwẹ, fifọ tabi fun ikan ogbin. Pipese omi mimu to mọ jẹ iṣẹ pataki ti a gbodo se, ṣugbọn o fẹrẹ to awọn eniyan miliọnu ẹ́ẹdógún din ni ẹgbẹ́rin ni agbaye ti ko ni aye si omi mimu to mọ nitori idoti. A le pin idoti omi si bi idoti ojuomi (fun apẹẹrẹ awọn adagun, omi ti nṣan, awọn estuaries, ati lara omi okun) tabi idoti omi inu ile . Awọn orisun ti idoti omi wa latari idikan  tabi ailonka . Alakoko ni idi idanimọ kan, gẹgẹbi igbẹ iji, idoti ile-iṣẹ itọju omi tabi idalẹnu epo inu ile. Awọn orisun ti idi ailonka oni idi kan pato, gẹgẹbi omi ti nla oko ogbin koja. Idoti ni abajade akopọ awon wonyii.
## '''Itumọ'''
thumb| Idoti ninu canal Lachine, nilu Canada

## Orisirisi idoti ati awọn orisun wọn

### '''Akopọ'''
Ti idoti omi ba wa lati inu omi iyagbe (omi idọti ilu), awọn koko idoti ibe ni: awọn okele ti o daduro, awon nnkan ti o le jera, awọn ounjẹ ati awọn kokoro ti sokunfa arun.

## Wo eleyi na

* Iwadi ijinle Idoti-omi 
* Idoti
* Atọka ipinle trophiki (Atọka didara omi fun awọn adagun)
* Itọju omi
* Isakoso oro omi

## Awọn itọkasi
Who's the boss

**Ta ni Ọ̀gá náà** jẹ́ fíìmù olólùfẹ́-apanilẹ́rìn-ín ọdún 2020 Nàìjíríà tó di ṣíṣejáde, kíkọ àti darí láti ọwọ́ Chinaza Onuzo (Naz Onuzo) tó ma jẹ́ fíìmù àkọ́kọ́ tó má jẹ́ Olùdarí fún. Eré náà fi Sharon Ooja, Fúnké Akíndélé àti Blossom Chukwujekwu sẹ àwọn Òṣèré tó kópa Olórí. Fíìmù náà di wíwò fún ìgbà àkọ́kọ́ ní ọjọ́ Kẹrìndínlógún oṣù kejì, ọdún 2020 ní Èkó. Fíìmù náà jáde ní tíátà ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù kejì, ọdún 2020 àti tó sì rí ìròyìn gidi tó fi di àṣeyọrí ní Ọ́fíìsì tíkẹ́ẹ̀tì (box office).

## Ipa àwọn Òṣèré

* Sharon Ooja gẹ́gẹ́ bí Liah
* Funke Akindele gẹ́gẹ́ bí Hauwa
* Blossom Chukwujekwu gẹ́gẹ́ bí Lekan
* Ini Dima-Okojie gẹ́gẹ́ bí Jùmọ̀kẹ́
* Beverly Osu
* Bolly Lomuo
* Táyọ̀ Fáníran

## Ìtàn ní sórí
Liah (Sharon Ooja), tó jẹ́ Aláṣẹ ọdọ́ aṣojú ìgbìmọ̀ ìpolówó kan tí wọ́n kàńpá fún láti má jẹ́ kí Ọ̀ga rẹ̀ mọ̀  ìgbà tí iṣẹ́-ráńpẹ́(side hustle) rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ àti àjọ asojú náà bá gba iṣẹ́ ńlá. Nǹkan tó ti ń bàjẹ́ tẹ́lẹ̀ wá bẹ̀rẹ̀ sí ní bàjẹ́ púpọ̀ si bẹ́ẹ̀ náà dè ni arábìnrin yìí bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣe àṣeyọrí si àti wí pé kò gbọ́dọ̀ jẹ́ kọ́gàá rẹ̀ mọ̀.

## Ṣíṣejáde
Lára àwọn olùdásílẹ̀ Inkblot Productions, Chinaza Onuzo tí àwọn ènìyàn mọ̀ ọ́ fún aáyan rẹ̀ fún àwọn eré tó gbajúmọ̀ tó ti kọ gẹ́gẹ́ bí *[[The Wedding Party 2]]*, ''New Money'' àti ''The Set Up'' tó jẹ́ eré àkọ́kọ́ tó ṣe olùdarí látara rẹ̀ àti wí pé ó kéde rẹ̀ l'ori ínsíírágàmù. Fíìmù yìí jẹ́ fíìmù Kejìlá tó ma jẹ́ ṣíṣejáde lábẹ́ bánà ṣíṣejáde Inkblot Productions. Aláṣẹ vídíò ìfanilójú kékeré fíìmù jáde ní ọjọ́ kẹwàá oṣù kìíní, ọdún 2020.

## Ìtọ́kasí
Awon omobìrin Zelophehad

'''Àwon omobìrin Zelophehad

Àwon omobìrin Zelophehad tí a dárúko nínú Bíbélì nínú ìwé Númérì jé omo ìyá márun, orúko won ni Mahlah, Noa, Hoglah, Milcah ati Tirzah.
Wón jé òdómobìrin nígbà tí àwon omo Israel n jáde kúrò ní ilè Egypt tí wón sì n gbáradì lati wo ilè ìlérí. Wón gbéjó wá sí àkíyèsí àwùjo àwon omo Israel nípa ètó omobìrin àti ojúse láti jogún ohun ìní bàbá won ní ìwòn ìgbà tí kò bá sí àrólé.
Zelophehad jé arákùnrin ti èya Manasseh, ó ní omobìrin márun àmó kò bí omokùnrin, nítorí ìdí èyí kò ní àrólé.
Busiswa

**Ìkọ kedere**
**Busiswa Gqulu** (Bí ní ọjọ́ kẹ́jọ oṣù kẹwàá, Ọdún 1988) , wọ́n mọ orúkọ ọlọ́rọ̀ kan rẹ̀ sí **Busiswa** tàbí **Busi**, jẹ́ Olórin-Akọrin àti Akéwì South African. Wọ́n bi ní Mthatha, ìlà-oòrùn káàpù, South Africa, Ó di ìlú mọ̀ọ́ ká fún ìbáṣepọ̀ lórí orin DJ Zinhle "Orúkọ mi ni", lẹ́yìn tó di mímọ lọ́dọ̀  Kalawa Jazmee's Ọ̀gá ilé-iṣẹ́ Oskido.

Lẹ́yìn ìbáṣepọ̀ tó dán mọ́rán pẹ̀lú DJ Zinhle, Ó kọ àwọn orin tó gbajúmọ̀ bí; "Ngoku", "Lahla", àti wí pé ó kọrin nínu orin Bhizer tó gbajúmọ̀, "Gobisiqolo". Ní ọjọ́ kẹ́jọ oṣù Kejìlá, Ọdún 2017, Ó gbé álíbọ̀mù àkọ́kọ́ rẹ̀ jáde, *[[Highly Flavoured]]*, lẹ́yìn náà orin, "Bazoyenza". Ní gbogbo ìgbésí ayé rẹ̀, Gqulu ti gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ oyè. Ní ọdún 2014, wọ́n dárúkọ rẹ̀ ní ''Mail & Guardian'' 200 Young South Africans.

## Itokasi
Venita Akpofure

**Venita Akpofure** (tí a bí ní ọjọ́ kínní, oṣù kínní, ọdún 1987) Big Brother Naija (season 4) jẹ́ òyìnbó-alawo dúdú British-Nigerian tó sì jẹ́ òṣèré amóhùnmáworan. ó jẹ́ gbajùmọ̀, ìlú mòoká lẹ́yìn tí ó jáde nínú ilé Ẹ̀gbọ́n àgbà ìran ẹlẹ́ẹ̀kẹrin tí ayé mọ̀ sí Big Brother Naija Season 4 tí ó jé ara inú naa. Ò sí jẹ́ akópa nínú eré ojú èrò amóhùnmáworan orí AFRICA MAGIC tí àkọọlẹ rẹ jẹ́ UNMARRIED, èyí tí ó sí jẹ́ OLÚ ÒṢÈRÉ inú eré naa.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Akojọ awọn olupilẹṣẹ fiimu Naijiria

Èyí ni àkójọ àwọn tí wọ́n ṣe fílm̀ú ní orílé èdè Nàìjíríà '''.
 

* Abdalla Uba Adamu
* Adegboyega Dosunmu Amororo II
* Adekunle Adejuyigbe
* Ado Ahmad Gidan Dabino
* Afro Candy
* Aisha Augie-Kuta
* Akanimo Odon
* Akin Ogungbe
* Remi Abiola
* Toyin Abraham
* Genevieve Nnaji
* Odunlade Adekola
* Yewande Adekoya
* Dolapo 'LowlaDee' Adeleke
* Wale Adenuga
* Funsho Adeolu
* Kareem Adepoju
* Ayo Adesanya
* Sikiru Adesina
* Eric Aghimien
* Niji Akanni
* Biola Alabi
* Bose Alao
* Eddy Young
* Mahmood Ali-Balogun
* Fred Amata
* Jeta Amata
* Bolaji Amusan
* Chika Anadu
* Chet Anekwe
* Chineze Anyaene
* Pascal Atuma
* Gloria Bamiloye
* Michelle Bello
* Sadiq Daba
* Regina Daniels
* Caroline Danjuma
* Emamode Edosio
* Albert Egbe
* Zeb Ejiro
* Aje Filmworks
* Tam Fiofori
* Mercy Aigbe Gentry
* Shan George
* Paul Igwe
* Chris Ihidero
* Rotimi Adelola
* Lancelot Oduwa Imasuen
* Moses Inwang
* Emem Isong
* Ruth Kadiri
* Tunde Kelani
* Bisi Komolafe
* Obafemi Lasode
* Akin Lewis
* Lola Margaret
* Oliver Mbamara
* Toka McBaror
* Echezonachukwu Nduka
* Nkiru Njoku
* David Nnaji
* Charles Novia
* Benneth Nwankwo
* Onyeka Nwelue
* Chike Nwoffiah
* Lonzo Nzekwe
* Uche Odoh
* Dele Odule
* Mayowa Oluyeba
* Saint Obi
* Femi Odugbemi
* Tade Ogidan
* Kingsley Ogoro
* Iyabo Ojo
* Ronke Ojo
* Okechukwu Oku
* Ivie Okujaye
* Juliana Olayode
* Cossy Orjiakor
* Bimbo Oshin
* Wale Ojo
* Izu Ojukwu
* Tope Oshin
* Clarence Peters
* Robert O. Peters
* Zina Saro-Wiwa
* Ayo Shonaiya
* Sola Sobowale
* Bob-Manuel Udokwu
* Eddie Ugbomah
* Sam Ukala
* Jeff Unaegbu
* Mary Uranta
* Uzee Usman
* Uzo
* Remi Vaughan-Richards
* Rogers Ofime
* Temitope Duker
Madagascar (fílmu)

***Madagascar*** jẹ fílmu ti ere idaraya ará Amẹ́ríkà.

## Àwọn òṣeré fílmù

* Ben Stiller gẹ́gẹ́ bí Alex
* Chris Rock gẹ́gẹ́ bí Marty
* Andy Richter gẹ́gẹ́ bí Mort
* David Schwimmer gẹ́gẹ́ bí Melman
* Jada Pinkett Smith gẹ́gẹ́ bí Gloria
* Sacha Baron Cohen gẹ́gẹ́ bí King Julien
* Cedric the Entertainer gẹ́gẹ́ bí Maurice
* Tom McGrath gẹ́gẹ́ bí Skipper
* John DiMaggio gẹ́gẹ́ bí Rico
* Chris Miller gẹ́gẹ́ bí Kowalski
* Christopher Knights gẹ́gẹ́ bí Private
* Conrad Vernon gẹ́gẹ́ bí Mason

## Itokasi

## Àjápọ̀ òde

* 
* 

Ẹ̀ka:Àwọn fílmù ará Amẹ́ríkà
Olori

**Olorì** tí atún mò sí Aya Ọba tàbí ìyàwó ọba jé iyawo sí oba tówà ní orí oyè. Ní àwon ìlú tàbí agbègbè tí asa wón gbà ki oba fé ju iyawo kan lo, a lè pe gbogbo ìyàwó oba ní ayaba. Bí o tilẹ̀ jẹ́ wípé ayaba jé ẹni iyi ní àwùjọ, bákàn náà ni olorì ko ní agbára kankan lọ́wọ́ ara rè yàtọ̀ sí ipò tí ìlú bá yàn án sí lẹ́yìn inẹ́ ayaaba ní ilẹ̀ Yorùbá.  

## Lílo  orúkọ yí
Bí Ọba bá jẹ́ aláya púpọ̀, ìyàwó àkọ́kọ́ tí Ọba bá fẹ́ ni ó ma ń jẹ́ Olorì àgbà tí àwọn ayaaba tókù á sì ma jẹ́ Olorì tàbí ayaaba lẹ́ẹ̀dẹ Ọba. 
*Ìyáàfin* ni ipò tí  èyíkéyí nínú ayaaba lè wà lẹ́yìn tí Kábíèsí bá w'àjà (ikú). Èyí ń túmọ̀ sí wípé Olorì tí ó bá dàgbà sí ààfin tí ó sì kọ̀ láti fẹ́ ẹlòmíràn lẹ́yìn ìpapòdà ọkọ rẹ̀ tí ó jẹ́ Ọba ni wọ́n ma ń wà láàfin tí wọ́n sì ma ń ran àwọn ayaaba tuntun lọ́wọ́ nípa ìtàn, ìrírí, àti àwọn nkan mìíràn kí ìṣèlú lè ma lọ lẹ́sẹẹsẹ láàfin.

## Àwọn obìnrin tí wọ́n ti jẹ́ Olorì rí
* Charlotte Obasa
* Efunroye Tinubu
* Keisha Omilana
* Kofoworola Ademola
* Mo'Cheddah
* Moremi Ajasoro
* Oronsen
* Simi

## Ẹ tún wo
* Oba
## Àwọn ìtọ́kasí
Kate Henshaw

**Kate Henshaw** tí a tún mọ̀ sí Kate Henshaw-Nuttall ( wọ́n bi ní ọjọ́ kọkàndínlógún, oṣù keje, ọdún 1971) jẹ́ gbajúmò eléré-orí ìtàgé.
Ní ọdún 2008, ó gbégbá orókè ní African Movie Academy Award fún ẹ̀dá ìtàn tí ó dára jù lọ nínú eré Stronger Than Pain.

## Ibere aye
Kate Henshaw jẹ́ ọmọ bíbí Ìpínlẹ̀ Cross River, òun sì ni àkọ́bí nínú ọmọ mẹ́rin tí òbí rẹ̀ bí. Ó lọ sí St Mary Private school ní Ajele, ní ìpínlè Èkó, lẹ́yìn èyí ni ó lọ sí Federal Government Girls College ní Calabar.

Ó lo ọdún kan ni Ilé Ẹ̀kọ́ gíga, yunifásítì Calabar, níbi tí ó ti kọ́ ẹ̀kọ́ àtúnṣe, ó sì kó ìmọ̀ "Medical Microbiology" ni ilé ìwé Medical Lab Science , LUTH, ní ìpínlè Èkó.

Henshaw tí ṣiṣẹ́ rí ní Bauchi State General Hospital, kí ó tó di eléré orí ìtàgé, ó ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí í àwòṣe ènìyàn, tí ó sì ṣe oríṣiríṣi ìpolówó lórí ẹ̀rọ amóhùnmáwòrán, ọ̀kan lára wọn ni "Shield"  , èròjà òórùn tó dára.

## Awon Fiimu
**Above Death: In God We Trust* (2003)
**A Million Tears* (2006)
**My Little Secret* (2006)
**Stronger Than Pain* (2007)
**Show Me Heaven* (2007)
**Aremu The Principal* (2015)
**Chief Daddy (2018)* 
**New Money (2018)* 
**The Ghost and the House of Truth* (2019)
**4th Republic* (2019)
**The Women* (2018)

## Àmìn-ẹ̀yẹ

## Àwọn Ìtọ́kasí
Jhilmar Lora

**Jhilmar Lora** (ojoibi 24 October 2000 ni Callao, Lima) je agbaboolu-elese to tifeyinti ara orile-ede Perú.

## Àwọ́n Itọ́kasí
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 2000
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ará Pèrú
Ẹ̀ka:Àwọn agbábọ́ọ̀lù-ẹlẹ́sẹ̀ ará Perú
Yemisi Akinbobola

thumb|Yemisi Akinbobola
**Yemisi Akinbobola** je onisowo iroyin Omo Naijria

Ẹ̀ka:Àwọn oníròyìn ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Sade Adeniran

**Sadé Adéníran** jẹ́ àràmàdà ònkọ̀wé ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjírìa, a bíi ńi ọdún 1960. Àràmàdà ìwé rẹ̀ àkọ́kọ́, Fojúinú Wòyí  gba àmì ẹ̀yẹ ònkọ̀wé àgbáyé ti ọdún 2008 fún ìwé àkọ́kọ́ tó dára jùlọ ní Afíríkà.  Fojúinú Wòyí jẹ́ àtẹ̀jáde àkọ́kọ́ nípasè ònkọ̀wé náà fún rara rẹ̀. Ó ń gbé ní Lo ndọ́nù, Ó tún  jẹ́ òṣèré fíìmù. 

## Ìtókasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Omolade Akinremi

thumb|Omolade Akinremi níbi eré-ìdárayá àwọn ológun ti odún 2003.
**Omoladé Akínrẹ̀mí** jẹ ọmọ orílẹ́ èdè Naìjírìa tí ó ti  fẹ̀yìn tì nínú eré ìje hurdles, ọjọ́ ìbí rẹ̀ ni ọjọ́ kẹtàlá, osù kẹsàń, ọdún 1974.
Library

thumb|Àwòwán ilé-ìkàwé
Ile ikawe je ibi akojopo orisirisi iwe, amohun mo aworan ti o rorun lati lo, ti kinsepe won wa fun pipate lasan. Eyi je ohun tin se akojopo ohun titun ti o ndahun ibeere ohun elo, lojoojumo fun awon ayawe lo.
Rosaline Bozemo

**Rosaline Bozemo** jẹ́ agbẹjọ́rò àgbà ní ìpínlẹ̀ Delta, orílẹ̀ èdè Nàíjírìa. Ọjọ́ ìbí rẹ̀ ni ọjọ́ kìnní, osù kìnní, ọdún 1946.
Oliver Mbamara

**Oliver Mbamara** jẹ́ òsèré fíìmù, olùkọ̀wé, atẹwejáde ní Naijiria, Ìwọ̀ òòrùn Afirika.
Grace Alele-Williams

**Grace Alele-Williams** OON, FMAN, FNAE (tí a bí ní ọjọ kẹrìndínlógún ti oṣù kejìlá ọdún 1932, tí ó sì fi àyé sílè ní March 25, 2022) jé òjògbón nínú ìmò Mathi nígbà ayé rè , Grace Alele-Williams ní orúko ní ìtàn, o jé obinrin àkókó tí o gbà àmì eye Dokita ni Nàìjíríà, o sì jé obinrin àkókò tí ódi olori ilé-ìwé yunifásitì ní Nàìjirià , Grace Alele jé olori yunifásitì ìlú Benin fún odún mefa.

## Àárò Ayé Àti Èkó Rè
Abí Grace Alele sí ìlú Warri ní ìpinlè Delta, orílè-èdè Nàìjíríà, óka ìwé ní ilé-ìwé Ìjoba ni ìlú Warri, Queen's College ní Èkó, òsì tún kawe ní ilé-ìwé giga yunifásitì ìlú Ìbàdàn , ó gba master degree rè ninú Mathi nígbà tí ósì ún se isé olûkó ní Queen's School ìlú Ede ní ìpinlè Osun ni odun 1957, ótún gba àmì èye Dokita(PhD) ní Yunifásitì tí Chicago(orílè-èdè Amerika) ní odun 1963, èyí tí ómú kí ójé obinrin àkókó ní Nàìjirià láti gba ami eye Dokita(Doctorate degree).

## Ìgbé Ayé rè Gegebi Omowe
Grace Alele bèrè sí ún sisé olùkó ní ilé-ìwé Queen's College ni Ede, ìpínlè Osun, ibi tí o tijé olùkó láti odun 1954 dé 1957 . Òfi ibè kalè láti losí yunifásitì ti Vermont níbi tí oti padà di igbekeji Ojogbon, léyìn náà, o sisé ní Yunifásitì ìlú Ibadan, ósì tún sisé ní Yunifásitì Ìlú Èkó níbi tí àti só di Òjògbón nínú ìmò Mathi. . Óní ìfé gidigidi fún èkó fún awon obinrin, Grace Alele dí olori yunifásitì ìlú Benin ní odun 1985, eyi tí osodi obinrin tí okoko di adari yunifásitì ní Nàìjirià 

## Ìgbé Ayé Rè
Alele Williams fé Babatunde Abraham Williams(tí a bí ní odun 1932) ní 1963, léyìn ìgbà tí o padà wá láti Ìlú Amerika, Alele  ní omo marun, ósì ti ni omo-omo mewa ní odun 2017 , ófi ayé sílè ní ojó March 25, 2022 

## Àwon Àtèjáde Rè
# Dynamics of Curriculum Change in Mathematics - Lagos State Modern Mathematics Project. 
# Education of Women for National Development. 
# Report: The Entebbe Mathematics Project. 
# The Development of Modern Mathematics Curriculum in Africa. 
# Education and Government in Northern Nigeria. 
# Education and Status of Nigerian Women. 
# Major Constraints to Women's Access to Higher Education in Africa. 
# The Politics of Administering a Nigerian University. 
# The Political Dilemma of Popular Education: An African Case.

## Àwon Ìtókasí
Aishat Abubakar

**Aisha Abubukar**(tí a bí ní 20 July, 1966) jé olósèlú ní orílè-ede Nàìjirià , Ààre Muhammadu Buhari yàn gẹ́gẹ́ bí mínísítà fún ilé-iṣẹ́ , okòwò, ati investment ní ọdùn 2015. Nì ọdùn 2018, Ààre Muhammadu Buhari tún yàn àn gẹ́gẹ́ bí Mínísítà fún òrò obínrin àti ìdàgbà-sókè àwùjọ. 

## Ìgbésí ayé àti ètò-ẹ̀kó rè
Abí Hajiya Aishat Abubakar ní inú ogúnjọ́ oṣù keje, ọdún 1966 sí ìlú  Dogondaji ní Ìpínlẹ̀ Sókótó. Ó jẹ́ omo mínísítà fún ètò owó tẹ́lẹ̀ ri, Abubukar Alhaji . Ó lọ sí ilé-ìwé sẹ́kọ́ndìrì rè ní ilé-ẹ̀kọ́ ''Queens College'' ti ìpínlè Èkó lá̀árín ọdún 1978-1984, ó gba ìwé ẹrí dìgírì rè ní Yunifásitì ti Warwick, ó sì tún tẹ̀ síwájú láti gba ìwe ẹ̀rí Master degree ní Yunifásitì ti Leeds. 

## Àwon Ìtókasí
Kuru

**Kuru** jẹ́ ìlú tó wà ní Jos ní Ipinle Plateau ní apá gúúsù orílẹ́-èdè Nàìjíríà. Ogún máìlì ló wà láàárí ìlú Jos àti Kuru. Àpapọ̀ ìlú kéréje, abúlé, àti agboolé tí ò jìnà síra ni ó wà ní Kuru. 

Kuru pín sí méjì, Kuru A àti Kuru B, àpapọ̀ àwọn ìlú bíi; Danchol, Dakan, Dazek, Gwes, Hwak, Kushe, Vwei àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ ní ó bí Kuru. Ìdàgbàsókè ayé òde-òní ni ó bí National Institute for Policy and Strategic Studies, Kuru ní ẹ̀bádò Vom. Àmọ́, wọ́n yan ìlú Kuru láti fi sọ ilé-ìwé yìí.

## Àwọn ilé-ẹ̀kọ́
Kuru ní ilé-ìwé girama tí a mọ̀ sí Government science School, http://www.gsskuru.com . Òun sì ni olùgbàlejò ilé-ìwé National Institute for Policy and Strategic Studies, Kuru tí àwọn èèyàn jàǹkànjàǹkàn, olóṣèlú nílẹ̀ yìí àti lókè òkun.

## Àwọn èèyàn
Ọ̀pọ̀ àwọn olùgbé ìlú Kuru pọ̀ jù sí ìlú Berom, iye àwọn ará-ìlú Kuru á máa lọ bíi 4,331.

## Lílọ bíbọ̀
Ìlú Kuru wà láàárín Nigerian Railway Corporation tí ó so ìlú Port Harcourt, Enugu, Kafancha, Kuru, Bauchi àti Maiduguri.

Ọdún 1838 ni wọ́n dá ìlú Kuru sílẹ̀. Ọdún 2004 ni wọ́n ṣe ojú-ọ̀nà reluwé  àkọ́kọ́ sí ìlú náà. When the first railway that was designed in 1943 was built there in 2004.

## Àwọn ìtọ́kasí
Iṣẹ́ Fàyàwọ́

**Iṣẹ́ fàyàwọ́** ni gbígbé ẹrù, ohun èlò, tàbí èèyàn lọ́nà àìtọ́ láti ibikan sí ibòmìíràn. Ó le jẹ́ láti ìlú kan sí ìlú mìíràn, tàbí láti orílẹ̀-èdè kan sí orílẹ̀-èdè mìíràn.
National Institute for Policy and Strategic Studies, Kuru

**National Institute for Policy and Strategic Studies** (NIPSS) ní ìlú Kuru, ní orílẹ̀-èdè Naijiria tí a dá sílẹ̀ ní ọdún 1979, jẹ́ àjọ tó ń rí sí ṣíṣe òfin fún àwọn olùdarí, olórí àwọn ilé-iṣẹ́ àdáni, àwọn olórí ogun, àti àwọn òṣìṣẹ́ ìlú nípò kékeré àti ipò ńlá. Ọ̀pọ̀ àwọn ìgbìmọ̀ aṣòfin etò ní orílẹ̀-èdè Naijiria ti gba ẹ̀kọ́ ní NIPSS. Major General Ogundeko ni olùdarí gbogboogbo àkọ́kọ́ tí NIPSS. Ọ̀jọ̀gbọ́n Tijani Muhammad-Bande (OFR) ni olùdarí gbogboogbo ti NIPSS lọ́lọ́lọ́wọ́. Àwọn èèyàn jàǹkànjàǹkàn tó ti gbẹ̀kọ́ ní ilé-ìwé yìí ni; General Ibrahim Babangida, tí ó fìgbà kan rí jẹ́ olóri ìlú Naijiria lábẹ́ ìjọba ológun, Comrade Ajayi Olusegun, tí ó ti fìgbà kan rí jẹ́ olùdarí gbogboogbo ti NIPSS àti Mallam Nuhu Ribadu, tí ó jẹ́ alòdì sí ìwà ìbàjẹ́ nílùú.

## Àwọn akẹ́kọ̀ó tó gboyè tó sì ti lààmìlaaka
Díẹ̀ lára àwọn akẹ́kọ̀ọ́  tó ti gboyè ní ilé-ẹ̀kọ́ yìí tó sì ti lààmìlaaka  ni;

* Afakriya Gadzama, tí ó fìgbà kan rí jẹ́ olùdarí gbogboogbo ti State Security Service
* Ibrahim Babangida, tí ó fìgbà kan rí jẹ́ olóri ìlú Naijiria lábẹ́ ìjọba ológun
* Ita Ekpeyong, tí ó fìgbà kan rí jẹ́ olùdarí gbogboogbo ti State Security Service
* Lawal Musa Daura, tí oh jẹ́ adelé fún olùdarí gbogboogbo fún State Security Service
* Nuhu Ribadu, tí ó jẹ́ alága ti Economic and Financial Crimes Commission
* Tunji Olurin, olóri Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ nígbà kan rí lábẹ́ ìjọba ológun
* Victor Malu, olóyè àwọn ìjọba ológun nígbà kan rí
* Mohammed Badaru Abubakar, gómínà ti Ìpínlẹ̀ Jígàwà.
* Mohammed Dikko Abubakar, Inspector General of Police (Nigeria) IGP ìgbà kan rí
* Aminu Adisa Logun, adarí àwọn òṣìṣẹ́ ti Ipinle Kwara

* Porbeni Festus Bikepre ajagunfẹ̀yìtì ti àwọn ológun òfurufu ní Nàìjíríà 
* Emmanuel Osarunwese Ugowe, AIG àwọn ọlọ́pàá nígbà kan rí
* Onuzulike Daniel Okonkwo, olùdarí Federal Ministry of Communications nígbà kan rí 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ajo National Agency for the Prohibition of Trafficking in Persons

**National Agency for the Prohibition of Trafficking in Persons** (**NAPTIP**) jẹ́ àjọ agbófinró ìjọba-àpapọ̀ orílè-èdè Nàìjíríà tí wọ́n dá sílẹ̀ lọ́dún 2003 láti gbógun ti kíkó ènìyàn lọ sí òkè-òkun lọ́nà àìtó àti àwọn ọ̀ràn mìíràn tó jẹ́ mọ àtakò ẹ̀tọ́ ọmọ-ènìyàn.

NAPTIP jẹ́ ọ̀kan lára àwọn àjọ tí ó wà lábé **Federal Ministry of Humanitarian Affairs, Disaster Management and Social Development**.

## Ní ìbẹ̀rẹ̀
Wọ́n dá àjọ NAPTIP sílẹ̀ lábẹ́ ìwé àbádòfin ìjọba àpapọ̀ lọ́jọ́ kẹrìnlá oṣù keje ọdún 2003 pẹ̀lú òfin lábẹ́ òfin tó tako kíkó ọmọnìyàn ròkè-òkun lọ́nà àìtọ́, (Trafficking in Persons(Prohibition) Enforcement and Administration Act) ti ọdún (2003) nípa ìrànlọ́wọ́ ètò àtakò kíkó obìnrin àti àwọn ọmọdé re òkè òkun lọ́nà àìtọ́ tí àjọ Women Trafficking and Child Labour Eradication Foundation (WOTCLEF).

## Èròǹgbà

Wọ́n dá àjọ NAPTIP sílẹ̀ pẹ̀lú èròǹgbà láti ṣe ìgbófinrò àwọn òfin tí tó tako kíkó ènìyàn lọ sókè òkun lọ́nà àìtó lábẹ́ òfin Trafficking in Persons(Prohibition) Enforcement and Administration Act (TIPPEA) ní Nigeria 

## Àwọn ẹ̀ka
Láti lè ṣe iṣẹ́ rẹ̀ dáradára tako kíkó ènìyàn rèlú òyìnbó lọ́nà àìtọ́, wọ́n pín àjọ yìí sí ẹlẹ́kajẹ̀ka àti ìpẹ̀ka wọ̀nyí:       
* Ìwádìí àti Ìmójútó.
* Òfin àti Ìpẹ̀jọ́.
* Ìgbaninímọ̀ràn àti Aṣàtúnṣe.
* Ìdáni kẹ́kọ̀ọ́ láwùjọ.
* Ìwádìí àti Ìṣètò
* Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ àti Ìrónilágbára.
* Ádárì Ilé-iṣẹ́
* Ìsúná-owó àti Ìṣirò-owó.

**Àwọn apẹ̀ka **
* Ríra nǹkan 
* Ìròyìn àti ìbáṣepọ̀ àwọn ènìyàn.
* Ọ̀tẹlẹ̀múyẹ́ àti ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn orílẹ̀ èdè mìíràn
* Àyẹ̀wò
* Àtúnṣe.
* Ìdáhùn sí ìṣẹ̀lẹ̀ ní yàjóyàjó, (Rapid Response Squad)  (RRS)

## Àwọn ẹ̀ka àjọ yìí ní Ìpínlẹ̀ kọ̀ọ̀kan
Ní báyìí, àjọ yìí ní ẹ̀ka ní Èkó, Benin, Enugu, Uyo, Sokoto, Maiduguri, Oshogbo, àti Makurdi.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Action Against Trafficking in Persons And Smuggling of Migrants in Nigeria (a-tipsom)

**Action Against Trafficking in Persons And Smuggling of Migrants in Nigeria** tí ó bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 2018 látàri àjọmọ̀ tó wà láàárín àjọ European Union àti ìjọba orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, jẹ́ àjọ tó ń rí sí ìdínkù gbígbé àwọn èèyàn láti oríẹ-ede Nàìjíríàlo si orílẹ̀-èdè mìíràn lọ́nà àìtọ́. International and Ibero-American Foundation for Administration and Public Policy (FIIAPP) ni àjọ tó rí sí ìmúṣe ètò yìí. Àwọn obìnrin àti ọmọdé gan-an ni wọ́n tọ pinpin mọ́ nítori àwọn gan-an ni wọn máa ń faragbá a jù.

Àfojúsùn wọn ni; láti mú kí ìṣèjọba àjọ tó ń rí sí ìṣílọ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríàtúnbọ̀ tẹ̀wọ̀n si, láti dènà gbígbé àwọn èèyàn kúrò lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà lọ́nà àìtọ́, dídàbòbò àwọn olùfaragbá  láti ìlú Europe, láti mú kí ọwọ ba àwọn ọ̀daràn yìí kí wọ́n sì wá ìjìyà tó tọ́ fún wọn, àti làti mú kí ìfọwọ́sowọ́pọ̀ tó yanrantí wà láàárín àwọn àjọ tó ń dojúìjàkọ ẹ̀sùn búburú yìí.

Rafael Monila sì ni olùdarí  Action Against Trafficking in Person and Smuggling of Migrants (A-TIPSOM).

## Ìtàn
Ọdún 2018 ni wọ́n dá àjọ yìí sílẹ̀, látàri àjọmọ̀ tó wà láàárín àjọ European Union àti ìjọba orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tí European Union sì jẹ́ onígbọ̀wọ́ wọn. A-TIPSOM gbé ìpàdé ọdọọdún kan kalẹ̀ tí wọ́n kọ́kọ́ ṣe ní ìlú Àbújá,  lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ní ọdún 2019, tí eléèkejì irú rẹ̀ rẹ̀ sì wáyé lóṣù kejì àti kẹta ọdún 2022, ní ìlú Toronto, ní Canada.

## Àfojúsùn àti iṣẹ́ wọn
A-TIPSOM ní àjọṣepọ̀ pẹ̀lú àjọ mìíràn lóríṣiríṣi tí kìí ṣe àjọ ti ìjọba, tó ń rí sí gbígba àwọn olùfaragbá ìṣílọ lọ́nà àìtọ́ là, ṣíṣe ìpolongo láti tako ìwà ṣíṣí àwọn èèyàn kúrò láti ibi kan sí ibòmìíràn, kíkọ́ àwọn èèyàn, àti ṣíṣe ìgbékalẹ̀ àwọn ètò lọ́lọ́kan-ò-jọ̀kan nípa lílo áwọn òté márùn-ún kan tíí ṣe; àìfààyègbà, ìdáábòbò, ìfọwọ́sowọ́pọ̀, ìfìyàjẹ àti ìgbófin kalẹ̀.

## Awon Itokasi
Ìfọmọdé ṣiṣẹ́ ipá (Child Labour in Nigeria )

**Ìfọmọdé ṣiṣẹ́ ipá** ni a lè pè ní ọ̀nà ìlo ọgbọ́n ẹ̀wẹ́ láti lè jè kí àwọn ọmọdé ó má ní ànfaní sí ẹ̀tọ́ wọn gẹ́gẹ́ bí ọmọdé, tàbí ète láti lè jẹ́ kí wọ́n má  ní ànfaní sí ẹ̀kọ́ nígbà èwe, èyí jẹ́ ohun búburú tí ó ń gbégidínà ẹ̀tọ́ àwọn ògo wẹẹrẹ.  Àwọn ìṣesí sí àwọn ọmọdé wọ̀nyí ni wọ́n ti di ohun àfòfindè jákè-jádò agbáyé bí ó tilẹ̀ jẹ́ wípé àwọn òfin wọ̀nyí kò fẹsẹ̀  gbogbo iṣẹ́ tí a bá rán ọmọdé múlẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìfọmọdé ṣiṣẹ́ ipá; lára awọn ohun tí òfin kò kà kún àyàfi ni : ṣíṣe iṣẹ́-ilé, ṣíṣe iṣẹ́ àjùmọ̀ṣe inú ẹbí, ṣíṣe àbójútó ọmọdé nígbà tí eọ́n bá ń ṣeré ìdárayá, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

Ìfọmọdé ṣiṣẹ́ ipá ti wà láti ìgbà tó ti pẹ́, lásìkò ọ̀rùndú kọkàndínlógún sí ọ̀rùndún ogún sẹ́yìn, àwọn ọmọdé tí ọjọ́ orí wọn kò ju ọdún márùn ún sí mẹ́rìnlà tí wọ́n jẹ́ ọmọ tálákà ni wọ́n ń ṣiṣẹ́ ní àbẹ́ awọn ìlú amọ́nà Western Union. Ọ̀pọ̀ àwọn ọmọdé wọ̀nyí ni wọ́n ń ṣiṣẹ́ àgbẹ̀, iṣẹ́ ọmọ-ọ̀dọ̀, ilé-iṣẹ́, ibi ìwakùsà tabí kí wọ́n ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí  news boys, bákan náà ni àwọn kan ń ṣiṣẹ́ gbàáfúnmi-ngbàáfún ọ fún wákàtí méjìlá gbáko. Àmọ́ pẹ́lú ìgbésẹ̀ oríṣiríṣi láti ọwọ́ àwọn ajàfẹ́tọ́ ọmọnìyàn, àwọn Ìfọmọdé ṣiṣẹ́ ipá  ti ń ròkun ìgbagbé. 

Ọ̀pọ̀ àwọn ìlú tí ebi àti ìṣẹ́ pọ̀ sí jùlọ ni ìwà ìfọmọdé ṣiṣẹ́ ipá pọ̀ sí jùlọ. Lára àwọn ilú bẹ́ẹ̀ ni a ti rí iye àwọn ọmọ tí wọ́n tó ìdá mọ́kàndínlọ́gbọ̀n (29) ní àwọn agbègbè bíi: sub-saharan Africa. Ní ọdún 2017, àwọn orílẹ̀-èdè ilẹ̀ Adúláwọ̀ mẹ́rin yí:  Mali,  Benin, Chad àti Guinea-Bissau ni ìwádí tí àjọ UNICEF ṣe agbéjáde rẹ̀ fi hàn wípé àwọn ọmọdé tí ó tó ìdá àádọ́ta tí ọjọ́ orí wọn kò ju márùn ún sí mẹ́rìnlá lọ ni wọ́n kópa nínú ìfọmọdé ṣiṣẹ́ ipá. Worldwide agriculture is the largest employer of child labour. The vast majority of child labour is found in rural settings and informal urban economies; children are predominantly employed by their parents, rather than factories. Poverty and lack of schools are considered the primary cause of child labour.

## Ìtàn
### Ìfọmọdé ṣiṣẹ́ ipá ṣáájú ìrúgọ́gọ́ ilé-iṣẹ́ ní àwùjọ wa
Ìfọmọdé ṣiṣẹ́ ipá fúnra rẹ̀ ṣáájú ìrúgọ́gọ́ ilé-iṣẹ́ jẹ́ ohun tó farahàn ní àwùjọ. Ìfọmọdé ṣiṣẹ́ ipá sábà ma ń  bẹ̀rẹ̀ nígbà tí àwọn ọmọdé bá ti mọ ọ̀tún yàtọ̀ sí òsì, ó lè jẹ́ nípa kí wọ́n kópa nínú iṣẹ́ oko ṣíṣe, iṣẹ́ ọdẹ ati bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.  Ní ọ̀pọ̀ àwùjọ wọ́n ma ń rí awọn ọmọdé gẹ́gẹ́ bí àgbàlagbà ní kété tí wọ́n bá ti pé ọmọ ọdún mẹ́talá. 

File:Mill Children in Macon 2.jpg|Child labourers, Macon, Georgia, 1909
File:Child Labor in New Jersey United States 1923.jpg|Children working in home-based assembly operations in United States (1923).
File:Abolish child slavery.jpg|Two girls protesting child labour (by calling it child slavery) in the 1909 New York City Labor Day parade.
File:Child labor, cranberry bog, Burlington County, New Jersey, 8a10151.jpg|Arthur Rothstein, *Child Labor, Cranberry Bog*, 1939. Brooklyn Museum


## Àwọn ìtọ́kasí
Child harvesting in nigeria

thumb
**Child harvesting in [[Nàìjíríà|nigeria]]** o tumo si pe ona ti awon eniyan gba bi omo ni ona ti ko bojumu, ati bi awon alagbato ni awon ilu nla se n gba omo to fun idi kan tabi omiran.eyi tumo si fifi omo se pasiparo lori eto igbokegbodo oro aje ni tipatipa ati agidi.Opolopo awon omodebinrin ti ojo ori won koju omo odun mejidinlogun si ogun odun lo,o ijoniloju lo je lati ri wipe awon domodebinrin ti won se awon nkan wonyi ko rii bi nkan ti ko bojumu lawujo wa. 

## Oja

FIfi awon omode se okoowo je oun to dabi owo eru laarin awujo wa,Awon onisowo eru ni lati wa si aarin oja nibi ti won se karakata awon 

odomode binrin ati okunrin wonyi .Nigbana ni olukaluku yio maa se dunadura awon eniyan wonyi,Ni opolopo igba ni awon olowo eru yii maa nlo awon eniyan  wonyi  fun ise ti koboju mu.Gege bi omo oodo ati ise asewo.

## Awon itokasi
Network of CSOs Against Trafficking, Abuse and Labour (NACTAL)

**Network of CSOs Against Trafficking, Abuse and Labour** jẹ́ àjọ tó ní àfojúsùn àti dáàbò bo ẹ̀tọ́ ọmọ ènìyàn àti láti mú àwọn olùfaragbá tí wọ́n ti gbé lọ sí ìlú mìíràn lọ́nà àìtọ́, tí ó sì ti jìyà látàri ṣíṣe iṣẹ́ àṣekára, ìfipábánilòpọ̀ àti ìṣílọ lọ́nà àìtọ́ lòrìṣiríṣi padà bọ̀ sípò. Èróńgbà àjọ yìí ni láti ri pé àwọn olùfaragbá yìí padà bọ̀ sípò. Nípa èyí, wọ́n ń mú ètò bá iṣẹ́ ọmọnìyàn àti ìdàgbàsókè dé bá ìlú.

## Ìtàn
Ọdú 2003 ni wọ́n dá àjọ NACTAL sílẹ̀, ó sì ní ajọṣepọ̀ pẹ̀lú ìjọba àti ìgbììmọ̀ gbogboogbo ti orílẹ̀-èdè àgbáyé bíi National Agency for the Prohibition of Trafficking in Persons, Nigeria Police Force, Nigeria Immigration Service (NIS), European Union, International Organization for Migration, àti Nigeria Police.

## Àwọn àfojúsùn àti iṣẹ́ wọn
Àjọ náà ń ṣe oríṣiríṣi iṣẹ́ bíi; gbígba àwọn olùfaragbá ìṣílọ lọ́nà àìtọ́ là, ṣíṣe ìpolongo láti tako ìwà ṣíṣí àwọn èèyàn kúrò láti ibi kan sí ibòmìíràn, kíkọ́ àwọn èèyàn, àti ṣíṣe ìgbékalẹ̀ àwọn ètò lọ́lọ́kan-ò-jọ̀kan nípa lílo áwọn òté márùn-ún kan tíí ṣe; àìfààyègbà, ìdáábòbò, ìfọwọ́sowọ́pọ̀, ìfìyàjẹ àti ìgbófin kalẹ̀.

## Awọn olùṣèjọba
Àwọn ìgbìmọ̀ alábòójútó, ìgbìmọ̀ aláṣẹ káríayé, àti àwọn agbátẹrù mẹ́fà ni ó jẹ́ olùdarí NACTAL . Bolaji Owasanoye, ni alága ìgbìmọ̀ alábòójútó, Ustaz Amin sì jẹ́ olórí ìgbìmọ̀ aláṣẹ káríayé, Abdulganiyu Abubakar sì ni ààrẹ gbogboogbo.

## Àwọn ọmọ ẹgbẹ́
NACTAL ní iye omọ-ẹgbẹ́ tó ń lọ bíi àádójọ tí kìí ṣe àjọ ti ìjọba, tó ń ṣiṣẹ́ títako ìwà ṣíṣí àwọn èèyàn kúrò láti ibi kan sí ibòmìíràn lọ́nà àìtọ́ àti dídààbobo àwọn ọmọdé.

Àjọ yìí sí sílẹ̀ fún gbogbo ènìyàn tó ń rí sí dídààbobo bo àwọn olùfaragbá ìṣílọ lọ́nà àìtọ́. Lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí, àjọ yìí ni àwọn àjọ mìíràn tó tó bíi mẹ́rìndínlógójì káàkiri orílẹ̀-èdè yìí.

## Awon Itokasi
2015 Trafficking in Person Prohibition and Enforcement Act

**2015 Trafficking in Person Prohibition and Enforcement Act** jẹ́ àbádòfin ti wọ́n ṣe lọ́dún 2015 láti dẹ́kun ọ̀ràn kíkó ọmọ ènìyàn ròkè òkun lọ́nà àìtọ́ pẹ̀lú èròǹgbà láti rẹ́ wọn jẹ́ nínú òógùn-iṣẹ́ wọn.

## Ìpìlẹ̀ṣẹ̀
Ní ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀, kò sí òfin kan gbòógì tí wọ́n fi ń dẹ́kun ọ̀ràn **kíkó ọmọ ènìyàn ròkè òkun lọ́nà àìtọ́** pẹ̀lú èròǹgbà láti rẹ́ wọn jẹ́ nínú òógùn-iṣẹ́ wọn, àbádòfin, Criminal Code Act àti Penal Code Act ní wọ́n fi ń gbógun ti ìwà ìbàjẹ́ yìí lápá ìlà-oòrùn àti Gúsù kí ó tó di ọdún 2003, tí wọ́n ṣe àgbékalẹ̀ ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ àbádòfin ti tí wọ́n lè fi dènà kíkó ọmọ ènìyàn ròkè òkun lọ́nà àìtọ́ l'órílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Lọ́dún 2005, wọ́n ṣe àtúnṣe sí àbádòfin yìí. Bí wọ́n ti ṣe òfin yìí tó lọ́dún 2003, ìwà  kíkó ọmọ ènìyàn ròkè òkun lọ́nà àìtọ́ túnbọ̀ ń gbilẹ̀ sí i nítorí pé òfin náà kò kúnjú ìwọ̀n tó. 

Nígbà tó di ọdún 2015, àwọn aṣòfin ṣẹ̀ṣẹ̀ wá ṣe àgbékalẹ̀ àbádòfin lórí kíkó ọmọ ènìyàn ròkè òkun lọ́nà àìtọ́. Èyí jẹ́ òfin tó kúnjúwọ̀n ju àwọn tí àtẹ̀yìnwá lọ.

## Àwọn Ìtọ́kasí