open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Boxing

thumb|A woman's boxing match in Uruguay in 2008
**Ẹ̀ṣẹ́ kíkàn** ni o jẹ́ eré ìdárayá oníjà àwọn tí ́ò gbajùmọ̀ lọ́dọ̀ àwọn Gẹ̀ẹ́sì. ti o ma n waye ni inu oju agbo onigun mẹrin ti a pese fun un. Ẹ̀ṣẹ́ kíkàn ni o ma n ni awọn oludije meji ti wọn yoo ma koju ara wọn nipa jiju tabi kikan ara wọn ni ẹṣẹ fun awọn asiko perete ti wọn ba ya silẹ fun naa ni ọwọ kọọkan. Awọn abẹṣẹ ku bi òjò ma n wọn awọn nkan idaabobo bii: ìbọ̀wọ́, ibo-eyín ati bẹẹ bẹẹ lọ lati fi daabo bo ara wọn ṣaaju ki ija ẹṣẹ kikan to bẹrẹ loju agbo. 

Bí ó tilẹ̀ jẹ́ wípé eré ìdárayá àwọn Gẹ̀ẹ́sì ni eré yí bí a ti sọ, kò fẹ́ẹ̀ sí ibi tí wọn kò ti kí ń ṣe eré ìdárayá yìí ní gbogo àgbáyé lónìí. Gbogbo ibi kíbi tí àwọn mejì bá ti ń jà tí wọ́n sì ń sọ ẹ̀ṣẹ́ lu ara wọn, yálà wọ́n fi ń ṣeré ni tàbí wọ́n ń ja ìjà tòótọ́ ni wọ́n ti ma ń pèé ní **ẹ̀ṣẹ́ kikàn (boxing)**. Lọ́pọ̀ ìgbà, kìí ṣe ẹ̀ṣẹ́ nìkan ni wọ́n ma ń lò láti fi ja ìjà yí, wọ́n lè lo ìpá jíjù, ìgúnpá, orúnkún, tàbí ìgbò kikàn, èyí dá lórí òfin tí wọ́n bá fi de àwọn oníjà méjèèjì náà. Àwọn eré ìdárayá mìíràn tí wọ́n tún ń lo gbogbo ara láti fi jà bẹ́ẹ̀ ni: bare-knuckle boxing, kickboxing, Muay Thai, Lethwei, savate, àti sanda. Àmọ́ ṣá, ọgbọ́n ẹ̀ṣẹ́ kíkàn ni wọ́n ti ń ṣàmúlò nínú àwọn eré oníjà mìíràn jákè-jádò àgbáyé báyìí. 

Nínù ìtàn ọmọnìyàn, ó fi hàn wípé ènìyàn ti ń lo ẹ̀ṣẹ́ láti fi bá ara wọn jà lọ́jọ́ tò ti pẹ́. Àmọ́ ìgbà àti àsìkò tí ẹ̀ṣẹ́ kíkàn di eré ìdárayá ni ẹnìkẹ́ni kò mọ̀. Àwọn àpilẹ̀kọ kan sọ wípé ẹ̀ṣẹ kíkàn ti bẹ̀rẹ̀ ṣáájú kí wọ̀n tó bẹ̀rẹ̀ ìtàn kíkọ ní ǹkàn bíi 6th millennium BC ní ibi tí a mọ̀ sì Ethiopia lónìí. Àwọn kan gbàgbọ́ wípé àwọn ará ilẹ̀ Egyptians ni wọ́n ya wọ ilẹ̀ Nubia nígbà kan tí wọ́n sì kọ́ nípa ẹ̀ṣẹ́ kíkàn lọ́dọ̀ àwọn ará ilẹ̀ Ethopia nígbà náà, ṣáájú kí wọ́n tó ma fi ṣe eré ìdárayá ní ilẹ̀ Egypt. Láti ibẹ̀ ni eré ìdárayá ẹ̀ṣẹ́ kíkàn ti bẹ̀rẹ̀ sí ń tàn káàkiri àgbáyé.

Àwòrán tí ó ṣàfihàn ẹ̀ṣẹ́ kíkàn gan an ni ó jẹyọ láti ilẹ̀ Egypt àti ilẹ̀ Sumer ní ǹkan bíi mílẹ́níà kẹta (3rd millennium)  tí wọ́n sì rí àwọn àwòrán yí ní ibi tí àwọn ènìyàn Sumeri ń ya àwòrán wọ́n sí ní àárín mìlẹ́níùm kejì sí ìkẹta BC . Òfin tí ó de ẹ̀ṣẹ́ kíkan bẹ̀rẹ̀ ní ilẹ̀  Greece atijọ, nígbà tí wọ́n da ẹ̀ṣẹ́ kíkàn pọ̀ mọ́ ìkan lára àwọn eré ìdárayá ti Olympic games ní 688 BC. Eré ẹ̀ṣẹ́ kíkàn ni ó di àpèwáwò láti ìgbà tí wọ́n ti ń gbé owó ribribi lé e ní àárín ọ̀rùndún kẹrìndínlógún sí ìkejìdínlógún (16th - 18th-centuries), pàá pàá jùlọ ní ilẹ̀ Britain. Wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí ń lo òfin  Marquess of Queensberry Rules nínú eré ẹ̀ṣẹ́ kíkàn ní ọdún 1867.

**Alàgata** tí ó wà láàrín àwọn òǹdíje ẹ̀ṣẹ́ kíkàn méjì ni wọ́n ń pè ní (rẹfurí)  òǹdiwọ̀n ìgbà tí àwọn abẹ̀ṣẹ́kù méjèèjì yóò jà ni ó ma jẹ́ ìṣẹ́jú kan sí mẹ́ta làárín ìpele mẹ́ta. Wọ́n lè kéde olùborí láàrín àwọn méjèèjì ṣáájú kí ìpele kan tó kẹ́sẹjárí nígbà tí kò bá lè tẹ̀síwájú mọ́, tàbí tí wọ́n bá yọ olùdíje kan kúrò, tàbí tí wọ́n bá na olùdíje kan sọwọ́ sìlẹ̀ pé òun kò jà mọ́. Nígbà tí ìjà bá ti parí tí ẹnìkan kò sọwọ́ sílẹ̀ fún ẹnìkejì, tàbí tí àwọn méjèèjì jọ ta ọ̀mì tí àwọn adájọ́ sì ní láti kéde ẹnìkan bí olúborí, àwọn adájọ́ yóò lo àwọn ọgbọ́n ìmọ̀ ẹ̀rọ láti fi yan ẹni tí ó jáwé olúborí nínú ìdíje náà. 

## Àwọn ìtọ́kasí
Forgetting June

***Forgetting June*** jẹ́ eré aṣàfiwé ìfẹ́, tí wọ́n ṣe àgbéjáde ní ọdún un 2013 ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ikechukwu Onyeka ni olùdarí eré yìí, àwọn òṣèré tí wọ́n kópa nínú eré yìí ni  Majid Michel, Beverly Naya, àti Mbong Amata.

## Àhunpọ̀ Ìtàn

Eddie àti June ṣe ìgbéyàwótí ó dà bí ẹni pé kò lábàhán kankan. Eddie bẹ̀rẹ̀ sí í pàdánù ìṣàkóso ayé rẹ̀ nígbà tí June pàdánù ẹ̀mí rẹ̀ sínú ìjàmbá ọkọ̀ tó wáyé nígbà tí wọ́n gbéra láti rin ìrìnàjò kan. Àbúrò Eddie,tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Tony, bẹ ọ̀rẹ́ẹ June tó sún mọ́ ọn jù lọ, tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Tobi, pé kí ó ràn Eddie lọ́wọ́, kí Eddie lè gbàgbé ìbànújẹ àti àárẹ̀ ọkàn tó wáyé lẹ́yìn ikú ìyàwó rẹ̀. Tobi pàpà gba Eddie ní ìyànjú pé kí ó darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ oníjó tí òun ń ṣe, èyí sì padà yọrí sí ìbáṣepọ̀ tó jinlẹ̀ láàárín wọn. Lẹ́yìn ọ̀pọ̀ oṣù, Eddie àti Tobi pinnu láti fẹ́ra wọn,tòhun ti bí ó ti jẹ́ pé Tobi ò fi taratara gba àbá náà wọlé. Ní nǹkan bí ọdún méjì lẹ́yìn ìjàmbá June, Tobi ti lóyún fún Eddie,June sì padà dé lójijì,lọ́nà tó yà gbogbo ènìyàn lẹ́nu, ó sì ṣàlàyé bí ìjàmbá náà ṣe ṣẹlẹ̀ àti bí Dọ́kítà George ṣe gba òun là.

Lẹ́yìn ọ̀pọ̀ ìjà àjàgbilà láàárín June àti Tobi lórí ìjẹgàba, ní Eddie pinnu láti pa àwọn mejeeji mọ́ gẹ́gẹ́ bí aya rẹ̀. Lẹ́yìn ìjíròrò pẹ̀lú àwọn alábàáṣiṣẹ́ẹ Eddie, June pinnu láti padà sí ọ̀dọ̀ George, ẹni tí ó ti kọ ìfẹ́ rẹ̀ sílẹ̀ tẹ́lẹ̀.

## Àwọn Òṣèré Akópa
*Majid Michel kópa gẹ́gẹ́ bíi Eddie
*Beverly Naya kópa gẹ́gẹ́ bíi Tobi
*Mbong Amata kópa gẹ́gẹ́ bíi June
*Blossom Chuks Chukwujekwu as George
*Ben Touitou kópa gẹ́gẹ́ bíi Tony
*Abiola Segun-Williams kópa gẹ́gẹ́ bíi Mrs. Gracia
*Ifeanyichukwu Odior kópa gẹ́gẹ́ bíi Ìkókó
*Blessing Ovat kópa gẹ́gẹ́ bíi  June's secretary
*Ikechukwu Onyeka kópa gẹ́gẹ́ bíi  Ọlọ́pàá 1
*Christopher Ezirim kópa gẹ́gẹ́ bíi  Ọlọ́pàá 2
*Emeka Duru kópa gẹ́gẹ́ bíi Doctor
*Jonathan Donald kópa gẹ́gẹ́ bíi Kid
*Frederick Audu kópa gẹ́gẹ́ bíi Derek
*Paula Usifo kópa gẹ́gẹ́ bíi Eddie's secretary

## Ìtẹ́wọ́gbà
Nollywood Reinvented fún eré yìí ní òṣùwọ̀n ìdá mẹ́tàlélógún nínú ìdá ọgọ́rùn-ún, wọ́n sì ṣàlàyé wí pé Ìsọ̀rọ̀-ǹ-gbèsì inú eré yìí ò múnádóko tó, àti pé ìtàn rẹ̀ fara jọ ìtàn tí wọ́n lò tẹ́lẹ̀. Ọkàn lára àwọn tí wọ́n ṣàgbéyẹ̀wò eré yìí sọ wí pé “Mi ò ní purọ́ pé inú mi dùn nígbà tí mo gbúròó eré yìí. Kí nìdí?  Ìdí ni pé, bó tilẹ̀ jẹ́ pé mo mọ àmọ̀dájú, díẹ̀ nínú èrò ọkàn mi ni wí pé bí Majid Michel ṣe jẹ́ ọ̀kan lára àwọn òṣèré akópa, eré náà yóò dùn, yóò sì tún lárinrin. Àmọ́ ṣá, ọ̀rọ̀ ò rí bí mo ṣe rò ó...."

## Ẹ tún lè wo
* List of Nigerian films of 2013

## Àwọn Ìtọ́kasí
Kamara's Tree

***Kamara's Tree*** (Ìdigi/Ẹbíi Kamara) jẹ́ eré apanilẹ́rìn-ín tí wọ́n ṣe àgbéjáde ní orílè-èdè Nàìjíríà ní ọdún un 2013 ,Desmond Elliot olùdarí eré yìí. Àwọn òṣèré tí wọ́n kópa nínú eré yìí ni Desmond Elliot Lydia Forson, Ivie Okujaye, Tessy Abubakar, Bobby Obodo, Ginnefine Kanu, Morris K Sesay and Dabota Lawson. Ìlúu Freetown, ní orílẹ̀ èdè Sierra Leone ni ìbùdó ìtàn eré yìí , eré yìí ń ṣàfihàn ìtàn nípa mọ̀lẹ́bí tí wọ́n ń pé jọ fún ayẹyẹ ìgbéyàwó ọ̀kan lára wọn, tí àwọn ẹbí yìí ò sì fojú ko ara wọn láti ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún sẹ́yìn. Ìgbéyàwó tó fẹ́ wáyé yìí ni ó fa àgbáríjọpọ̀ àwọn ẹbí yìí, oníkálukú gbọdọ̀ ní àmójúkúrò fún ìwà tí ẹlòmíràn bá wù sí wọn, kí àṣeyọrí rere ba lè wáyé lórí ìgbéyàwó yìí. 

## Àwọn Òṣèré Akópa
*Desmond Elliot kópa gẹ́gẹ́ bíi Tejan Kamara
*Tessy Abubakar Eradiri kópa gẹ́gẹ́ bíi Tenneth Kamara
*Bobby Obodo kópa gẹ́gẹ́ bíi Nouhou Kamara
*Ginnefine Kanu kópa gẹ́gẹ́ bíi Selina Kamara
*Morris K Sesay kópa gẹ́gẹ́ bíi Abdul Kamara
*Lydia Forson kópa gẹ́gẹ́ bíi Lucy
*Ivie Okujaye kópa gẹ́gẹ́ bíi Vero Kamara
*Aisha Kamara kópa gẹ́gẹ́ bíi Claudette
*Joyce Mhango Chavula
*Dabota Lawson
*Julius Spencer

## Ìṣàfihàn
Àgbéjáde àkáálẹ̀ fọ́nrán ìpolongo "trailer" fún  *Kamara's Tree* wáyé ní ọjọ́ kẹtàdínlógún, oṣù Kejìlá ọdún un 2012. Àfihàn àkọ́kọ́ eré yìí wáyé ní oríi VOD àti orí ẹ̀rọ amóhùnmáwòrán nínú oṣù kejì, ọdún un 2024, nípasẹ̀ IROKOtv àti Africa Magic.

## Ẹ tún wo
* Àtòjọ àwọn erée Nàìjíríà tí wọ́n ṣe ní 2013

## Àwọn Ìtọ́kasí

## Àwọn Ìtọ́kasí Ìta
*

 ==
Julie Adenuga

**Julie Oluwatoyin Chidozie Adenuga** (tí a bí ní ọdún 1987 tàbí 1988  ) jẹ́ sọ̀rọ̀sòrò orí rédíò ó sì tún jẹ́ olùdásílẹ̀ "Don't Trust The Internet" 

## Ìbẹ̀rẹ̀ Ìgbésí ayé
A bi Adenuga Julie Oluwatoyin Chidozie Adenuga  ni Tottenham, ni Ilu London Borough ti Haringey,  fun awọn obi tí wón jé omo Naijiria.  Baba rẹ Joseph Adenuga je ẹya Yoruba nigba ti iya rẹ Ify Adenuga sì jẹ́ ẹya Igbo .   Adenuga jẹ aburo Jme ati Skepta, ti wọn jẹ awọn oṣere Grime ati awọn olupilẹṣe aawo orin, ti o si tún jẹ́ oludasilẹ ile-iṣẹ orin Boy Better Know .  O tun ni arakunrin aburo kan: Jason Adenuga, ẹni tí ńse olupilẹṣe ère àwòrán àwọn ọmọdé 

## Iṣẹ́ ìbẹ̀rẹ̀
Adenuga bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ orin rẹ̀ ní ọdún 2010, nígbà tí ó dara pọ̀ mọ́ ilé iṣẹ́ rédíò ìlú London , Rinse FM, lẹ́yìn náà ó tẹ̀síwájú láti gbé ìtòlẹ́sẹẹsẹ àkókò ìrìnàjò tí ń ṣe ètò . 

Ní ọdún 2014, ó ṣẹ̀dá, ètò ere orí tẹlifíṣọ̀n kan lórí Channel AKA àti Dailymotion tí àkọlé rẹ̀ jẹ́, "play it" tí ó jẹ́ pápá iṣafihan fún àwọn òṣèré akọrin grime áti akéwì láti fi ìga gbaga. 

Lai pé ojo, Adenuga bẹ̀rẹ̀ ètò ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò lórí Ìkànnì YouTube tí ó sì ń gbàlejò àwọn òṣèré ara UK bí Stormzy. 

Ó ṣe alatunko fun Vice Magazine Offshoot Noisey Grime Karaoke. 

Gẹ́gẹ́ bí apá kan nínú àkójọpọ̀ ọ̀rọ̀ Apple WWDC ti ọdún 2015, wọ́n ṣe àfihàn Adenuga gẹ́gẹ́ bí alátukò orin Beats 1 ní London. Beats 1 ni iṣẹ́ rédíò kárí ayé láti ọ̀dọ̀ Apple Music. 

Láti fi ṣe afihan àwọn ẹ̀bùn rẹ̀ gẹgẹbi alátukò tí péye, Adenuga kọ, tí ó sì tún ṣe àfihàn ìwé ìròyìn Skepta tó pè ní 'Greatness Only' fún Noisey.  Tí  ẹ̀bùn rẹ̀ sì jẹ́ idamọ gégébí Forbes ṣe dárúkọ rẹ ni 2017 Europe *lábẹ́ ipẹlẹ oogbon (30)* , nínú *Àkójọ 500* Debrett : Orin.    

Ní ọdún 2020, Adenuga ṣe ìfilọ́lẹ̀ Don't Trust Internet (DTTI),   ilé iṣẹ́ ìròyìn alárà

Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 2021, ó bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe alátukò ètò *MTV Catfish UK: The TV Show,* Ẹka UK pẹ̀lú ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ Amẹ́ríkà, Oobah Butler .   Adenuga fi ètò ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ náà sílẹ̀ lẹ́yìn àkókò kan ṣoṣo tí ó ṣe. 

## Àwọn ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò tí a yàn
Julie Adenuga ti ṣe ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò pẹ̀lú àwọn akọrin ráàpù, àwọn olùkọ́ sílẹ̀ akọrin-orin, àwọn olùgbéjáde àwo orin, àwọn òǹkọ̀wé àti àwọn olùdásílẹ̀ bíi Stormzy, Jay-Z, Jorja Smith, Pharrell Williams,  Skepta, Wizkid, Cruel Santino, Cardi B, Kojo Funds, Burna Boy,  Erykah Badu,  Snazzy the Optimist,  Billie Eilish, Megan Thee Stallion,  Grace Ladoja, Greatness Dex, Wavy the Creator, Not3s,  Candice Carty-Williams, Odunsi the Engine,  Stefflon Don, Ify Adenuga,  Big Narstie,  Mr Eazi,  àti Ghostpoet . 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Survival of Jelili

***Survival of Jelili*** tí wọ́ ti kọ́kọ́  ***Jelili Reloaded*** ni ó jẹ́ fíímù agbéléwò apanilẹ́rìín tí Won gbé jáde ní ọdún 2019 ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà láti ọwọ́ Femi Adebayo tí Desmond Elliot jẹ́ adarí àti olùyà iṣẹ́ náà.  Fíímù yí ni ó pọwọ́ lé èyí tí wọ́n ti kọ́kọ́ ṣe tẹ́lẹ̀ tí wọ́n pe ní Jelili  tí wọ́n gbé jáde ní ọdún 2011.  Àwọn òṣèré jànkàn-jànkàn tí wọ́n kópa níbẹ̀ ni:  Femi Adebayo gẹ́gẹ́ bíi Jelili, Toyin Abraham àti Dele Odule náà kópa bíi olúèdá ìtàn aléwájú,  Wón gbé fíìmù náà jáde ní ọjọ́ kẹfà oṣù kejìlá ọdún 2019, àwọn èyàn sì ṣe àríwíaí orísiríṣi àti lámèyító tí ó yẹ si. Bákàn náà ni wọ́n tún ṣe àfihàn rẹ̀ lórí Netflix ní ọjọ́ kẹjọ oṣù keje ọdún 2020.

## Àgbékalẹ̀ ere náà
Eré yí ni ó dálé orí olú-ẹ̀dá ìtan Jẹ̀lílì, ọ̀dọ́mọkùnrin kékeré kan tí ó ń rankàn láti di ìlúmọ̀ọ́ká tí ó sì fẹ́ láti pàrọ̀ iṣẹ́ rẹ̀ láti ẹ̀ṣé kíkàn sí módẹ́ẹ̀lì.

## Àwọn olùkópa

* Femi Adebayo gẹ́gẹ́ bíi Jẹ̀lílì
* Toyin Abraham
* Dele Odule
* Desmond Elliot
* Rachael Okonkwo gẹ́gẹ́ bíi Rechael Okonkwo
* Sunday Omobolanle gẹ́gẹ́ bíi Papi Luwe
* Bolanle Ninalowo
* Aisha Lawal
* Woli Agba
* Adebayo Salami

## Pípo eré náà pọ̀
Wọ́n bẹ̀rẹ̀ ṣíṣe eré náà ní ìlú Ìbàdàn tí wọ́n sì parí rẹ̀ sí ìlú Ìlọrin. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ wípé ibi tí wọ́n ti ya eré náà pọ̀ ní apá ilẹ̀ kóòtù-oò-jíire, tí ó sì gbà wọ́n ní ọjọ́ mọ́kànlélógún kí wọ́n tó parí rẹ̀. Ẹni tí ó darí tí ó sì ya iṣẹ́ náà ni Desmond Elliot.

## Àwọn ìtọ́kasí
Charlotte Adigéry

**Charlotte Adigéry**, eni tí a tún mọ̀ sí **WWWater**, jẹ́ olórin àti akọrin ará Belgium, tí a mọ̀ fún ohùn rẹ̀ tí ó yàtọ̀ gedegbe látàrí bí ó ṣe da orin ẹ̀rọ itanna pọ̀ mọ́ orin pop, funk, àti àwọn ọ̀rọ̀ orin tí ó ní ìmọ̀ nípa àwùjọ.  

## Ìgbésí ayé àti ìbẹ̀rẹ̀ Èkó
A bí Adigéry ní ilẹ̀ Faransé, ó sì dàgbà ní Ghent, Bẹ́ljiọ́mù .  Ó jẹ́ ọmọ ìdílé Martinican àti Guadeloupe .  Ìtàn ibi rẹ̀ tọka si pe o jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Yorùbá ní Nàìjíríà nípasẹ̀ òwò ẹrú Martinique. &#x5B; ** &#x5D; Adigéry lọ sí kọ́lẹ́ẹ̀jì ní Hasselt, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa orin. 

## Iṣẹ́ ọwọ́
Ní ọdún 2016, Adigéry kópa nínú orin "The Best Thing" lórí orin fíìmù *Belgica* ti ọdún 2016 tí David àti Stephen Dewaele, tí a mọ̀ sí Soulwax tàbí 2ManyDJs, kọ. 

Ní ọdún 2017, Adigéry ṣe àgbékalẹ̀ àwo orin kan tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ aawo mẹ́rin lórí Deewee . Nínú Àwo orin náà, Adigéry kọrin ní èdè Gẹ̀ẹ́sì, Faransé àti Créole. Bolis Pupul ló kọ ọ́, tí àwọn ọmọkùnrin Dewaele ló sì pòpópò.

Ní ọdún 2019, Adigéry ṣe àgbékalẹ̀ àwo orin kan tí a ń pè ní *Zandoli* tí Bolis Pupul kọ tí ó sì ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀, tí Stephen àti David Dewaele láti Soulwax sì ṣe àgbékalẹ̀ àti àpòpò rẹ̀, wọ́n sì gbé jáde jáde lórí àkọlé orin Deewee.   Ó kọrin ní èdè Creole nínú orin àkọ́kọ́ tí a pè ní "Paténipat".  [  Orin náà wà nínú àtẹ ìtàgé fún eré ìtàgé John Malkovich 2020 HBO, *The New Pope* .  Gẹ́gẹ́ bí apá kan nínú ìgbéga *Zandoli*, Adigéry ṣe àgbékalẹ̀ Take Away tí a yà níbi ayẹyẹ Pete the Monkey ní oṣù Keje ọdún 2019 láti ọwọ́ La Blogothèque. 

Ní ọdún 2019, Adigéry ṣe àtẹ̀jáde orin kan tí ẹya rẹ nínú kaseti kò ju ọ́ọ̀dúnrún lọ, tí a pè ní *Yin Yang Self-Meditation* lórí Deewee tí a ṣe pẹ̀lú àwọn alábáṣiṣẹpọ̀ Bolis Pupul àti àwọn arákùnrin Dewaele. Adigéry lo ìmọ̀ àti òye atinuda nínú orin re láti ṣe àwárí àwọn nkan ti o jo mo ẹlẹ́yàmẹ̀yà, iko orin, àti ohun tí ó túmọ̀ sí láti jẹ́ olórin.

Adigéry tún ṣe àkọsílẹ̀ lábẹ́ inagije orúkọ WWWater, iṣẹ́ àgbékalẹ̀ kan tí ó jẹ́ àrà ọ̀tọ̀.  

Adigéry ti rìnrìn àjò orin pẹ̀lú Neneh Cherry . 

## Àwọn Iyì àti ọlá

* 2019: NME 100: Àwọn òṣèré tuntun pàtàkì fún ọdún 2019 
* 2019: Focus Knack, Ènìyàn Ọdún 
* 2019: Àwọn Ẹ̀bùn Ilé-iṣẹ́ Orin : Ìṣẹ̀dá, Àyànfẹ́ àti Iṣẹ́ Àwòrán (ẹni tí a yàn) 
* 2020: Orin Gbe Awọn Ẹbun Talent Europe, (ẹni ti a yan) 
* 2023: Àwọn Ẹ̀bùn Ilé-iṣẹ́ Orin : Olùgbéjáde àti Iṣẹ́ ọnà.
* 2024: Àwọn Ẹ̀bùn Ilé-iṣẹ́ Orin : Ìṣeré aláfẹ́fẹ́

### Charlotte Adigéry

* 2017: *Charlotte Adigéry* EP (Deewee)
* 2019: *Zandoli* EP (Deewee)
* 2019: Kasẹẹti *ìṣàrò-ara-ẹni Yin Yang* tí a ṣe àtúnse rẹ̀ ní ààlà (Deewee)
* 2022: *Onijo Topical* pẹlu Bolis Pupul (Deewee)

### Àwọn ìfọwọ́sowọ́pọ̀

* 2016: Orin fíìmù *Belgica*, "Ohun Tó Dáa Jùlọ" láti ọwọ́ Soulwax – àwọn ohùn 
* 2024: Ìfẹ́, àwo orin láti ọwọ́ Bullion “World_train” - àwọn ohùn orin

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1990
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Articles with hCards
Ẹ̀ka:Àwọn Àyọkà pẹ̀lú ìjúwe ṣókí
Diana Ngon

**Diana Ngon** jẹ́ ọníròyìn ọmọ ilẹ̀ Ghana àti onímọ̀ nípa ìbánisọ̀rọ̀. Lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí, òún ní ó ń ṣe akọ̀ròyìn àgbègbè àríwá fún Citi News. Ó gba àmì ẹ̀yẹ  "Oníròyìn Àlàáfíà Tó Dáà Jụ̀" ní Ghana Journalist Association Awards ní Ghana.

## Ìṣẹ́ rẹ̀ nínú iṣẹ́ ìròyìn
Lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí, Diana ń ṣịṣẹ́ ní Citi FM àti Citi TV gẹ́gẹ́ bí òǹkọ̀wé àti oníròyìn ní Tamale ní Ghana. Ó ròyìn nípa ìgbìmọ̀ àlàáfíà tí àwọn 'Anufos àti Konkombas dá sílẹ̀.

## Àwọn ẹ̀bùn tí wọ́n ní
Ní oṣù kẹsàn-án ọdún 2019, Diana gbà àmì ẹ̀yẹ "Oníròyìn Àlàáfíà Tó Dáa Jù" ní àtẹ̀jáde àkọ́kọ́ ti Àmì Ẹ̀yẹ Ẹgbẹ́ Àwọn Oníròyìn Ghana.

## Àwọn iṣẹ́ pàtàkì rẹ̀
Diana ti kọ́ àwọn àpilẹ̀kọ bí:

* *How [[COVID-19 pandemic|COVID-19]] has unsettled the 'holy' month of [[Ramadan]].*
* *Sand winning activities threatening [[White Volta]].*
* *School Feeding Program; Pupils Study Hungry Over Poor Food Quality.*.

## Àwọn ìtọ́kasí
What's Within

**What's Within** jẹ́ eré onítàn tí wọ́n ṣe àgbéjáde ní ọdún un 2014 ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ẹni tó kọ eré yìí, tó jẹ́ olùdarí, tó sì tún ṣàgbéjáde rẹ̀ ni Rukky Sanda.

## Ìsọníṣókí
Eré yìí dá lórí àwọn ọ̀dọ́mọkùnrin méjì, tí wọ́n ti pinu láti máa bá oríṣiríṣi obìnrin tí wọ́n jẹ́ ọ̀ṣọ́rọ́ ọlọ́mọge lájọṣepọ̀, èyí tí ó kún fún ìyípadà àìròtẹ́lẹ̀.

## Àwọn Òṣèré Akópa
* Joseph Benjamin  kópa gẹ́gẹ́ bíi Derrick
*Alexx Ekubo kópa gẹ́gẹ́ bíi Charles
* Bolanle Ninalowo 
* Princess Peters
*Rukky Sanda

## Àwọn Ìtọ́kasí
Gifty Anti

**Oheneyere Gifty Anti** (tí ọjọ́ìbí rẹ̀ jẹ́ January 23, 1970) jẹ́ ọníròyìn àti olùgbọhùn sáféfé àrà ìlù Ghana. Òún ní olùgbàlejò ètò *Standpoint*, èyí tí ó ń jíròrò àwọn ọ̀ràn tí ó kan àwọn obìnrin lórí Ghana Television.

## Ìgbésí ayé rẹ̀
Gifty jẹ́ ọmọ ìbílẹ̀ Cape Coast ṣùgbọ́n wọ́n bí sí àti wọ́n tún dàgbà sí Tema, ní Ghana. Ó jẹ́ ọmọ ìkẹyìn nínú ìdílé ọmọ mẹ́jọ.  Nítorí ìṣòro ọrọ̀ ajé, ó kọ́kọ́ ń ṣiṣẹ́ gbẹ́nàgbẹ́nà láti fí lé jẹ́ùn.

Gifty jẹ́ ìyàwó sí Nana Ansah Kwao IV, Ọlùdarí ti Akwamu Adumasa. Wọ́n ṣé Ìgbéyàwó wọn ní Trinity Baptist Church ní ọjọ́ 25 Oṣù Kéwáà, ọdún 2015.  Ó bí ọmọ àkọ́kọ́ rẹ̀ ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kẹ́jọ̀ ọdún 2017.  

Ó tí gba ọlá àti oyè tụntụn, éyí tí wọ́n fún un lẹ́yìn tí wọ́n fún un ní Fellowship of the Boardroom Institute (FBI) láti Accra Business School.

## Ẹ̀kọ́ rẹ̀
Gifty Anti kọ́ ẹ̀kọ́ praịmarị rẹ̀ ní ilé-ẹ̀kọ́ ìpìlẹ̀ *Tema community 8 "Number 1" Basic School.* Lẹ́yìn náà, ó lọ sí Mfantsiman Girls Secondary School níbi tí ó ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olórí eré ìdárayá. Bákan náà, ó jẹ́ ọmọ ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti Ghana Institute of Journalism níbi tí ó ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Kọmíṣọ́nà fún àwọn Obìnrin. Ó tún ní oyè Master nínú iṣẹ́ ìròyìn àgbáyé láti City, University of London.

## Ìṣẹ́ ọwọ́ rẹ̀
Gifty bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ lórí tẹlifíṣọ̀n gẹ́gẹ́ bí akẹ́kọ̀ọ́ ní Ghana News Agency, lẹ́yìn náà ó lọ sí Ghanaian Times gẹ́gẹ́ bí akẹ́kọ̀ọ́. Lẹ́yìn náà, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí akẹ́kọ̀ọ́ ní Ghana Broadcasting Corporation (GBC), níbi tí wọ́n tún fún un ní àǹfààní láti ṣe iṣẹ́ orílẹ̀-èdè rẹ̀.

Lẹ́yìn náà, ó di olùgbékalẹ̀ tẹlifíṣọ̀n, olùkọ́ àti olùgbèjà ìbálòpọ̀.  Lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí, òun ni Olórí Àgbà fún GDA Concept àti olùgbàlejò fún Stand Point https://yfmghana.com/gifty-anti-talks-about-the-inspiration-behind-standpoint/, ìfọ̀rọ̀wérọ̀ lórí àwọn ọ̀ràn obìnrin. 

Ní ọdún 2019, ó ṣe ìfilọ́lẹ̀ ìwé rẹ̀ tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ *A Bit Of Me* ; ìwé náà dé ipò àkọ́kọ́ lórí Amazon lẹ́yìn ọ̀sẹ̀ kan tí wọ́n ti tẹ̀ ẹ́ jáde. 

Òun lọ jẹ́ olùdásílẹ̀ àti ààrẹ Girl in Need Foundation àti Awo Dansoa Reading Project. Ó tún jẹ́ aṣójú fún ìpolongo lòdì sí ikú àwọn ọmọ tuntun.

## Àwọn oyè tí ọ gbà

* Tell It Moms Exemplary Resilience Feminist Honour 2019 https://timesinghana.com/gifty-anti-biography-and-net-worth/ 
*National Malaria Advocate
*Most Inspiring Woman In Media
*Most influential women
*United Nation’s MDGs 4&5 Ambassador Award 2012
*The African Women in Leadership Organisation’s Excellence Award

## Àwọn ìtọ́kasí
Fathia Ayodele Karim

**Fathia Ayodele Karim** jẹ́ dókítà ìṣègùn òyìnbó ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà.  Ní ọdún 2016, ó gba àmì-ẹ̀yẹ nínú ètò ẹ̀kọ́ ní oríṣiríṣi ọ̀nà méjìlá fún ṣíṣe àṣeyọrí rẹ̀ nínú ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀, ó sì jáwé olúborí ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga Yunifásítì Kwame Nkrumah University of Science and Technology ní ìlú Kumasi.

## Ẹ̀kọ́
Karim lọ sí ilé-ẹ̀kọ gírámà Wesley Girls’ Senior School ní ilu Cape Coast. Lẹ́yìn náà, ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga Yunifásítì Kwame Nkrumah University of Science and Technology níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa iṣẹ́ ìṣègùn, wọ́n sì kéde rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí akẹ́kọ̀ọ́ tó yege jùlọ nígbà tí ó parí ẹ̀kọ́ rẹ̀.

## Iṣẹ́ ọwọ́
Ní ọjọ́ Àbámẹ́ta, ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kẹjọ ọdún 2016, nígbà tí wọ́n ń búra fún un gẹ́gẹ́ bí dókítà ìṣègùn láti ọwọ́ Ghana Medical and Dental Council, wọ́n fún un ní ẹ̀bùn méjìlá nínú mẹ́ẹ̀ẹ́dógún ẹ̀bùn tó wà fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tó dára jùlọ.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Elizabeth Shoyemi

**Elizabeth Shoyemi** jẹ́ ajàfẹ́tọ̀ọ́ ọmọ ènìyàn ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti ògbóǹtarìgì nípa ètò ìlera ìbálòpọ̀ àti ẹ̀tọ́ ọmọ bíbí. Ó ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Olùdarí àgbà ti àwùjọ Centre for Population Health Initiatives (CPHI), àjọ tí kì í ṣe fún èrè kan tí ó wà ní ìlú Èkó àti Port Harcourt, ní orílè-èdè Nàìjíríà, àwùjọ tí ó ń bójútó àwọn àìsàn ìlera ìbálòpọ̀ àti ìbímọ.
## Èkó
Ó kàwé gba ìwé-ẹ̀rí Bachelor of Science nípa ètò ẹ̀kọ́ Microbiology láti ilẹ̀ ìwé gíga Yunifásítì ti ìlú Calabar, ó sì tún ní ìwé-ẹ̀rí Master of Science nípa ètò ẹ̀kọ́ Public Health láti Ilé-ẹ̀kọ́ Yunifásítì ti Ìpínlẹ̀ Èkó, lẹ́yìn náà ó gba oyè Master nípa Business Administration láti Ilé-ẹ̀kọ́ Nexford University.

## Ìṣẹ́ ọwọ́
Shoyemi ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Olùdarí Àgbà ti CPHI, tí a dá sílẹ̀ ní oṣù kẹfà ọdún 2020, níbi tí àjọ náà ti ń pèsè àwọn ohun èlò Ìṣàyẹ̀wò ara-ẹni lọ̀fẹ́, àwọn ìtọ́jú àrùn STI, PrEP àti PEP, àti àwọn iṣẹ́ míràn fún àwọn ènìyàn pápá jùlọ ní ìlú Èkó àti Ìpínlẹ̀ Rivers, ó sì ti ṣe àwọn ẹ̀tọ́ ìtọ́jú àti iranwo tó lé ní 30,000. Ó ní ìrírí tó lé ní ọdún 10 nínú ẹ̀ka tí kì í ṣe fún èrè, lẹ́yìn tí ó ti ṣiṣẹ́ pẹ̀lú àwọn àjọ bíi Population Council, DeltaWomen NGO, àti Nigerian Youth Aid Program, ó sì ti ṣe iṣẹ́ àṣekára pẹ̀lú Society for Family Health and Youth Empowerment.

## Ìṣẹ́ àkànṣe
Ó ti kópa nínú títẹ́ àwọn ìwé jáde tó lé ní ogún, ó sì kó àwọn ìtọ́kasí tó lé ní ọ̀ọ́dúnrún 300jọ, lórí ìwádìí tó dá lórí ìdínkù idà ẹ̀yẹ síni àti ìtọ́jú ìwà réré. Shoyemi gbé àwọn àwárí wọ̀nyí kalẹ̀ ní àwọn ìpàdé àgbáyé pẹ̀lú ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú àwọn àjọ ìlera àgbáyé. Ó gbàgbọ́ pé lílo àwọn pẹpẹ ẹ̀rọ ayélujára fún ìpèsè ìlera àti àwọn ìpolongo lórí ìkànnì náà ṣe pàtàkì fún gbígba abere àjẹ́sára fún ìdènà àti gbígbó gùn tí àìsàn HIV, yio jẹ́ kí ó rọrùn láti nípa pàtàkì láwùjọ.
Ní ọdún 2025, CPHI ṣe ìfilọ́lẹ̀ àwọn ẹ̀rọ ìtajà kọ́ńdómù àti lubricant. Nígbà tí ẹ̀ka tí kìí ṣe fún èrè ní orílè-èdè Nàìjíríà dojúkọ ìṣòro ìdínkù owó láti ọ̀dọ̀ USAID, CPHI tẹ̀síwájú láti pèsè àǹfààní sí àwọn iṣẹ́ pàtàkì wọ̀nyí.

## Ìgbésí ayé ará ẹni
Shoyemi jẹ́ ọmọ ìpínlẹ̀ Akwa Ibom, ó ń gbé ní Ìpínlẹ̀ Èkó lọ́wọ́lọ́wọ́, ó sì ní ọmọ méjì. Ó parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga nígbà tí ó ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ìyá, ó ń ṣàkóso oyún àti ó ń tọ́jú ọmọ tuntun.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ikogosi

***Ikogosi: The Last Turn on Left*** jẹ́ eré aṣàfihànìfẹ́ tí wọ́n ṣe àgbéjáde ní ọdún un 2015 ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Toka McBarorni olùdarí òun sì ló ṣe àgbéjáde eré yìí . Àwọn òṣèrẹ́ akópa inú eré yìí ni Chelsea Eze, IK Ogbonna, Lisa Omoriodon, Leo Orji, Didi Ekanem.Eré yìí ń ṣàfihàn "ìtàn nípa ìrìn-àjò tó yẹ kó jẹ́ ìsinmi ránpẹ́, tó di ìrìn-àjò búburú".

## Àwọn Òṣèré Akópa
*Chelsea Eze kópa gẹ́gẹ́ bíi Emem
*IK Ogbonna kópa gẹ́gẹ́ bíi George
*Lisa Omoriodon kópa gẹ́gẹ́ bíi Emilia
*Leo Orji kópa gẹ́gẹ́ bíi Mike
*Didi Ekanem kópa gẹ́gẹ́ bíi Beverly
*Bruttus Richard kópa gẹ́gẹ́ bíi James
*Toka McBaror kópa gẹ́gẹ́ bíi Collins
*Kunle Adetoba kópa gẹ́gẹ́ bíi Martins
*Emem Isaac kópa gẹ́gẹ́ bíi Cynthia
*Kemi Michaels kópa gẹ́gẹ́ bíi Remilekun

## Ìtẹ́wọ́gbà
Erée *Ikogosi* gba àyẹ̀wò tí ò da, lọ́dọ̀  àwọn oníṣẹ́ẹ lámèyítọ́. Ada láti Nollywood Reinvented fún eré náà ní ìwọ̀n ìràwọ̀ méjì nínú márùn-ún (2/5), ó sì gbóríyìn fún àṣètò ibùdó eré (set design), ó kan sárá sí orin àti ìmúra, ṣùgbọ́n ó bu ẹnu àtẹ́ lu ọgbọ́n ìsọ̀tàn, Ìsínjẹ àwọn Òṣèré, àti ète olùdarí eré náà. Nígbẹ̀yìn, ó sọ pé: “Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀pọ̀ ìtàn nípa ìbáṣepọ̀ àti ìgbéyàwó wà tí ó yẹ kí a sọ, wọ́n ti sọ irú wọn lọ́pọ̀ ìgbà. Ó yẹ kí a bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe eré lórí àwọn kókó-ọrọ wọ̀nyí ní ọ̀nà tó yàtọ̀, tí yóò sì fún un ní ìtumọ̀ kíkún, tí yóò sì tún máa wá ojútùú sí àwọn kùdìẹ̀kudiẹ . Ọ̀pọ̀ àǹfààní ló wà nínú àhunpọ̀ ìtàn  Ikogosi tí wọ́n lè túbọ̀ ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀ dáadáa, àti pé ìparí rẹ̀ yẹ kí ó ní ìtẹ̀síwájú tó dáa jù bẹ́ẹ̀ lọ. "Mi ò ní gba ẹnikẹ́ni níyànjú láti fi àkókò rẹ̀ wo eré yìí, àfi bí ẹni náà bá ní àkókò tó fẹ́ ṣe lófò lókùn". Adenike Adebayo bu ẹnu àtẹ́ lu eré yìí, ó sọ òun ò mọ kókó eré náà,, ó sì fún un ní ìwọ̀n ìràwọ̀ kan nínú márùn-ún.

## Àwọn Ìtọ́kasí

## Àwọn Ìjápọ̀ Òde
*
As Crazy as It Gets

***As Crazy as it Gets*** jẹ́ eré aṣàfihànìfẹ́ apanilẹ́rìn-ín tí wọ́n ṣe àgbéjáde ní ọdún un 2015 ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ilé-iṣẹ́ẹ road film ló ṣagbátẹrú ẹ̀, nígbà tí Shittu Taiwo sì jẹ́ olùdarí. Àwọn òṣèré tí wọ́n kópa gẹ́gẹ́ bíi olú-òṣèré ni Omoni Oboli àti Chuks Chyke .

## Ìsọníṣókí
Ìsọníṣókí eré yìí dá lóri: “Arákùnrin kan tí ó ń dábàá àti kẹnu ìgbéyàwó sí ọ̀rẹ́bìnrin rẹ̀, àbá rẹ̀ bàjẹ́ nígbà tí obìnrin kan tí ó lóyún wá a wálé , tí ó sì ń sọ fún un pé kó gba oyún inú òun, kí ó sì máa ṣe ẹ̀tọ́ lórí ẹ̀"

## Àwọn Òṣèré Akópa
* Omoni Oboli kópa gẹ́gẹ́ bíi Katherine
* Chucks Chyke kópa gẹ́gẹ́ bíi Ritchie
* Aisha Tisham kópa gẹ́gẹ́ bíi Nina
* Oduen Apel 
* Titi Joseph 
* Mary Chukwu 
* Tehilla Adiele 
* Ajibade 

## Àgbéjáde àti Ìpolongo
Abuja tí ń ṣe olú ìlú Nàìjíríà ni wọ́n lò gẹ́gẹ́ bíi ibùdó erée *As Crazy as it Gets*. Ìsàfihàn àkọ́kọ́ wáyé ní ilé-ìtura kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Sheraton Hotel, ní Abuja, ní ọjọ́ kẹ́ta, oṣù karùn-ún, ọdún un 2015 Wọ́n ṣe àgbéjáde fánrán ìpolongo eré náà (trailer) lórí ẹ̀rọ amáyélujára nínú oṣù kẹfà, ọdún un 2015.

## Ìtẹ́wọ́gbà
Nollywood Reinvented fún eré náà ní èsì-àyẹ̀wo ìdá ogójì nínú ọgọ́rùn-ún, wọ́n sì gbé oríyìn fún ìtàn rẹ̀ pé “ó yàtọ̀,” ṣùgbọ́n wọ́n bu ẹnu àtẹ́ lu àhunpọ̀ ìtàn náà àti àìní ìbáṣepọ̀ tó dánmọ́rán láàárín àwọn òṣèrè méjèèjì tí wọ́n jẹ́ olú-akópa. Wọ́n ṣe ìkádìí ọ̀rọ̀ wọn pẹ̀lúu gbólóhùn pé: “... Eré náà dùn ún wò nítorí pé ó yàtọ̀. Omoni mú kí eré náà múni lọ́kàn ṣinṣin, àti pé òṣèrè-kùnrin tó kópa gẹ́gẹ́ bí olú-akópa, Chucks Chyke, ṣe dáadáa ládàáyanrí gẹ́gẹ́ bí òṣèrè. Ṣùgbọ́n, ó dájú pé ó ní ipa tó yẹ kó kó nípa ìbáṣepọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú àwọn òṣèrè míì tí ó wà ní orí ìtàgé náà". .

## Àwọn Ìtọ́kasí

## Àwọn Ìjápọ̀ Òde
*

##
Nnamani Grace Odi

**Nnamani Grace Odinakachukwu** ( tí a bí ní ọjọ́ kẹsàn-án oṣù karùn-ún, ọdún 2001), tí a sábà máa ń pè ní **Grandi** jẹ́ oníṣòwò, òǹkọ̀wé, àti oníròyìn ọmọ orílè-èdè ní Nàìjíríà. Ó jẹ́ olùdásílẹ̀ ẹgbẹ́ orin Nnamani Music Group, ilé-iṣẹ́ pípín orin àti ìtẹ̀wé; òun ni ó dá ilé-iṣẹ́ multimedia Grandihub sílẹ̀. Ilé-ẹ̀kọ́ gíga The Recording Academy tọ́ka sí gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn obìnrin aláwò dúdú tí ó ńṣe iṣẹ́ takuntakun fún ṣiṣẹ́ àfikún àwọn òrin ní Áfíríkà

O bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ nígbà tí ó wà ní akẹ́kọ̀ọ́, nígbà tí ó bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe àgbékalẹ̀ àwọn eré ìtàgé àti ṣíṣe àkóso ìtàn lórí ẹ̀rọ ayélujára.  Ní àsìkò yìí, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí alágbàwí ìkọ̀wé, ó ń fi àwọn ohun ìkọ̀wé ránṣẹ́ sí àwọn olùṣe eré ìtàgé/fíìmù àti àwọn olùdarí tí wọ́n ti di olókìkí nínú  iṣẹ́  náà.

## Ìgbésí ayé ìbéèrè
A bí Nnamani Grace Odi ní ọjọ́ kẹsàn-án oṣù karùn-ún ọdún 2001, ní ìlú Èkó, ní orílè-èdè Nàìjíríà. Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga tí National Open University of Nigeria, níbi tí ó ti kó àwọn ẹ̀kọ́ rẹ̀ pọ̀ mọ́ àwọn ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ọnà àti ìkọ̀wé.

## Ìṣẹ́
### Fíìmù
Odi bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ ní ilé iṣẹ́ fíìmù Nàìjíríà lábẹ́ orúkọ ìkọ̀wé náà "Grandi", ó ń pín àwọn ìwé àkọsílẹ̀ fún àwọn olùdarí fíìmù. Ó ti bá àwọn olùdarí fíìmù bíi Kingsley Ogoro, Dickson Ekhaguere, Obi Emelonye àti Shan George ṣiṣẹ́ pọ̀.  Ní ọdún 2025, ó tẹ̀ ìwé ìtàn àròsọ náà jáde, The Beast of Green Manor, ìtàn ìdílé ìtàn àròsọ kan tí a gbé kalẹ̀ ní Ontario. Ìtàn náà dá lórí àwọn olùgbé ilé tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ "Green Manor." Ìtàn náà dá lórí àwárí àwọn àkọsílẹ̀ ìdílé tí a fi pamọ́ àti ipa tí àwọn ìfihàn wọ̀nyí ní lórí ìdámọ̀ àti ogún láàrin àwùjọ àwọn ọ̀dọ́.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Silver Rain

***Silver Rain*** jẹ́ eré olóṣèlú tí wọ́n ṣe àgbéjáde ní ọdún un 2015 tí wọ́n sì lo orílẹ̀ èdè Nàìjíríà àti Ghana gẹ́gẹ́ bíi ibùdó ìtàn .Juliet Asante ló kọ eré yìí, òun sì ni olùdarí eré pẹ̀lú.

## Àwọn Òṣèré Akópa
*Belinda Baidoo kópa gẹ́gẹ́ bíi Tima
*Michael Bassey kópa gẹ́gẹ́ bíi Prince
*Kofi Bucknor kópa gẹ́gẹ́ bíi Mr. Timothy
*Joselyn Dumas kópa gẹ́gẹ́ bíi Ajoa
*Uru Eke kópa gẹ́gẹ́ bíi Loreal
*Offie Kudjo kópa gẹ́gẹ́ bíi Mrs. Timothy
*Elikem Kumordzie kópa gẹ́gẹ́ bíi Paul
*Annabel Mbaru kópa gẹ́gẹ́ bíi Esi
*Enyinna Nwigwe kópa gẹ́gẹ́ bíi Bruce
*Chumani Pan kópa gẹ́gẹ́ bíi Mark

## Ìsọníṣókí
Ìtàn náà dá lórí ọmọbìnrin kan, tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Ajoa, tí ó wá láti ìdílé tálákàl, tí ó sì nífẹ̀ẹ́ Bruce tó wá láti ìdílé olówó. Ìbáṣepọ̀ tó wà láàárín àwọn méjèèjì gbọ́dọ̀ lè gbòòrò si tòhun ti ààlà ìyàtọ̀ ipò láwùjọ tí ó wà láàárín. 

## Àyẹ̀wò
360nobs sọ wí pẹ́ "Tòhun ti bí ààlà ṣe wà tó, erée Silver Rain dánú-ẹni-dùn."

Xplorenollywood sọ wí pé " Eré tí Pan Africannáà ṣàgbéjáde lààmìlaka, àti pé àwọn òṣèré akópa ṣiṣẹ́ẹ wọn bí iṣẹ́ pẹ̀lú ipa tí wọ́n kó " ó sì fún eré náà ní òṣùwọ̀n ìdá márùn-ún àti àbọ̀ nínu mẹ́wàá .

## Oríyìn/Òṣùbà
Wọn ṣe àṣàyàn eré yìí ní AMVCA ní ọdún un 2016 fún àwọn àmì-ẹ̀yẹ bíi  Eré tó peregedé jùlọ ní ilẹ̀ Adúláwọ̀, Eré tó panilẹ́rìn-ín jùlọ ni apá Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà, Eré tó ní aṣaralóge tó dára jù lọ ní ẹ̀ka (Movie/TV Series).

## Àwọn Ìtọ́kasí

## Àwọn Ìjápọ̀ Òde
*

í ==
Elaine Hendrix

**Katherine Elaine Hendrix** (tí a bí ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù Kejìlá, ọdún 1970) jẹ́ òṣèré àti oníjó ará orílè-èdè Amẹ́ríkà. Ó di gbajúmò nínú eré fíìmù látàrí Ìfarahàn nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù l'ori tẹlifíṣọ̀n ní ọdún 1990 kí ó tó di pé ó kópa nínú fíìmù apanilẹ́rìn-ín The Parent Trap (1998). Lórí tẹlifíṣọ̀n, Hendrix fara hàn nínú Joan of Arcadia (2003–2005), 90210 (2010–2011), Sex & Drugs & Rock & Roll (2015–2016), Proven Innocent (2019), lẹ́yìn náà ó gba àfiyèsí tuntun fún dídá ara rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Alexis Carrington Colby nínú CW soap opera Dynasty (2019–2022).
## Ìgbésí ayé ìbéèrè
A bí Hendrix ní ìlú Oak Ridge, Tennessee. Bàbá rẹ̀ ń ṣiṣẹ́ lákòókò Ogun Vietnam nígbà tí wọ́n bí i. Ìyá rẹ̀ sọ ọ́ ní Katherine, ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìbátan rẹ̀ ló pè é ní orúkọ àbí so rẹ̀, àṣà náà sì dì ohùn ti a mọ́ ọn.

## Ìṣẹ́ oníjó
Nígbà tí ó wà ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga, Hendrix jáwé olúborí níbi ìdíje ìwárí àwọn oníṣẹ́ ijó, ó sì bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ bí oníjó pẹ̀lú ilé-iṣẹ́ Gary Harrison Dance Company. Kò pẹ́ sígbà náà tí ó fi ń jó fún àwọn ilé-iṣẹ́ bíi Nike, Levi's, Mattel, àti Sun Microsystems, àti fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn olórin hip-hop bí Whodini, Keith Sweat àti MC Hammer.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Gray's Inn

**The Honourable Society of Gray's Inn**, tí a  wọ́n mọ̀ sí **Gray's Inn**, jẹ́ ọ̀kan lára ibi ìgbàlejò mẹ́rin tí Inns of Court ní (ìgbìmò akọ́sẹ́mọ́sẹ́ fún àwọn Amọ̀fin àti adájọ́) ní ìlú London. èyí tí a pè sí ibi ìpẹ̀jọ́ ní Ọ̀nà láti ṣíṣe gẹ́gẹ́ bí i Amòfin ní ìlú  England àti Wales, èyí tí ẹnìkọ̀ọ̀kan gbọ́dọ̀ wà nínú ìgbìmò kan nínú àwọn ìgbìmò tí wón gbé kalẹ̀ . Èyí tí ó wà ní ìkòríta ti High Holborn àti Gray's Inn Road ní àáríngbùgbùn ìlù London, Inn jẹ́ [ìgbìmò akọ́sẹ́mọsẹ́]] tí ó pèsè ibisẹ́ àti ilégbèé àti àyè tí ó tẹ́jú fún gbogbo àwọn amòfin . Èyí tí àwọn ìgbìmò ìjọba ń ṣe àkóso rẹ̀ tí wọ́n ń pè ní  "Pension", made up of the Masters of the Bench (or "benchers") èyí tí àwọn tí wọn ń darí rè ni Treasurer, èyí ti wọn yàn nínú ètò ìdìbò láti sisé fún ọdún kan. The Inn is known for its gardens (the "Walks") èyí tí ó ti bẹ̀rẹ̀ láti ọdún 1957.
Cecilia H. Hauge

**Cecilia Hedvig Haug** (May 18, 1905 – May 5, 1990) jẹ́ nọ́ọ̀sì ará orílè-èdè Amẹ́ríkà. Ó jẹ́ olùdarí fún àwùjọ àwọn àgbà oni Iṣẹ́ Nọ́ọ̀sì . Ìgbìmọ̀ Àgbáyé ti Red Cross ti ìlú Hauge gbà àmì-ẹ̀yẹ Florence Nightingale ní ọdún 1961.

## Ìgbésí ayé ìbéèrè àti ẹ̀kọ́
A bi Hauge ni ìlú Clarkfield, Minnesota, o jé ọmọ arábìnrin Malvin M. Hauge tí bàbá rè ǹjẹ́ Anna Kristine Sjelderup Hauge. Awọn òbí rẹ̀ méjéèjì ni a bi ní ìlú Norway. Bàbà rẹ̀ ati awọn arákùnrin rẹ̀ meji jẹ́ dókítà ìṣègùn òyìnbó. Ó parí ẹ̀kọ́ ní ilé-ẹ̀kọ́ nọ́ọ̀sì ti University of Minnesota ní ọdún 1929.

## Ìṣẹ́
Hauge jẹ́ nọ́ọ̀sì olórí ní Ilé Ìwòsàn Base No. 26 ní ìlú France nígbà Ogun Àgbáyé Kejì, ó di ipò Lieutenant Colonel mú nígbà tí wọ́n dá a sílẹ̀ kúrò nínú iṣẹ́ ológun. Ó jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n nínú iṣẹ́ nọ́ọ̀sì àti olùtọ́jú àwọn nọ́ọ̀sì ní Ilé Ìwòsàn University of Minnesota ní ìparí ọdún 1940, àti nọ́ọ̀sì àgbà ní Ilé Ìwòsàn Ìwádìí Àwọn Ológun ní ìlú Chicago ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1950. Ó gba ipò Dorothy V. Wheeler gẹ́gẹ́ bí olùdarí ti Iṣẹ́ Nọ́ọ̀sì Àwọn Ológun láti ọdún 1954 sí 1966. Nínú iṣẹ́ yìí, ó rìnrìn àjò lọ sí àwọn ilé ìwòsàn VA jákèjádò Amẹ́ríkà ó sì ṣe ìpolongo fún ìgbanis láti mú kí àwọn nọ́ọ̀sì pọ̀ sí i ní àwọn ilé ìwòsàn VA. Ológun láti ọdún 1954 sí 1966. Nínú iṣẹ́ yìí, ó rìnrìn àjò lọ sí àwọn ilé ìwòsàn VA jákèjádò Amẹ́ríkà ó sì ṣe ìpolongo fún ìgbà ní ṣíṣe àti ṣíṣe ìgbéga fún àwọn nọ́ọ̀sì ní àwọn ilé ìwòsàn VA.
Hauge gbá àmì-ẹ̀yẹ òní idẹ ní ọdún 1946, fún iṣẹ́ rẹ̀ nígbà Ogun Àgbáyé Kejì.  Ìgbìmọ̀ Àgbáyé ti Àgbélébùú Pupa fún Hauge ní àmì-ẹ̀yẹ Florence Nightingale ní ọdún 1961.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Aremu Ologo Unlimited

**Olasunkanmi Tinuosho Idris** (tí wọ́n bí ní apá ìparí ọdún 1980s), tí ọ̀pọ̀ ènìyàn mọ̀ sí **Aremu Ologo Unlimited**, jẹ́ oníṣòwò àti olùgbéga iṣẹ́ ọnà (talent promoter) ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun ni olùdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́ *Aremu Ologo Promotions*.

## Ìbẹ̀rẹ̀ Ayé àti Ẹ̀kọ́
Wọ́n bí Olasunkanmi sí agbègbè Alagbado ní Ìpínlẹ̀ Èkó. Ó bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní *Ideal Standard College* ní Alagbado fún iṣẹ́ sẹ́kọ́ńdírì. Lẹ́yìn náà, ó gba ìwé-ẹ̀rí "Foundation Science" ní Federal University of Agriculture, Abeokuta (FUNAAB) ní Ìpínlẹ̀ Ogun.

Ó tẹ̀síwájú láti gba oyè àkọ́kọ́ (B.Sc) nínú ìmọ̀ Physics ní ìlú Èkó. Yàtọ̀ sí èyí, ó tún ti ṣe àwọn iṣẹ́ ìdánilẹ́kọ̀ọ́ lórí bí a ṣe ń bójútó àwọn òṣèré (talent management) àti ìdàgbàsókè ara ẹni.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Aremu Ologo bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìgbéga àwọn òṣèré láti inú ṣọ́ọ̀ṣì ní ọdún 2015. Ó ní ìfẹ́ tó jinlẹ̀ sí iṣẹ́ fàájì àti orin, èyí ló fà á tí ó fi ṣe ìdásílẹ̀ *Aremu Ologo Promotions* ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 2023. Èrò rẹ̀ ni láti kọ́ ilé-iṣẹ́ fàájì ńlá tí yóò máa ṣiṣẹ́ ní gbogbo abala iṣẹ́ ọnà láti gbe àwọn ọ̀dọ́ tí wọ́n ní ẹ̀bùn dìde.

## Àwọn iṣẹ́ orin rẹ̀
Ní ìtẹ̀síwájú iṣẹ́ rẹ̀ nínú ilé-iṣẹ́ fàájì, ó ti gbé orin jáde láti fún àwọn ènìyàn ní ìṣírí.
* *E dari ji wa* (Spotify link: Spotify)

## Àwọn Ìtọ́kasí
Rosemary Edet

**Rosemary Nkoyo Edet** jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ àwùjọ Handmaids tí ọmọ ìjọ Jésù, ti a mọ́ sì Kátólíìkì kan, o jé olùdásílẹ̀ ẹgbẹ́ àwọn onímọ̀ nípa obìnrin onímọ̀ nípa ẹ̀sìn Ìjọ Kátólìkì ti Circle of Concerned African Women Theology àti ọ̀kan lára àwọn arábìnrin onímọ̀ nípa ẹ̀sìn Kátólíìkì àkọ́kọ́ ní ilé Áfíríkà. Ó jẹ́ onímọ̀ nípa ẹ̀sìn obìnrin àti olùgbèjà Kristẹni fún òmìnira àwọn obìnrin, o sì tún jé olùdarí ìjọ. Ó kọ̀wé tí o dá lórí ẹ̀kọ́ nípa ìbálòpọ̀, ìṣàfihàn ẹ̀kọ́ ìsìn, àti ẹ̀kọ́ nípa ẹ̀sìn Áfíríkà. Ìwé African Literature, Mother Earth, àti Ẹ̀sìn ni a yà sọ́tọ̀ fún un, èyítí o ṣe àfihàn gẹ́gẹ́bíi ajá fún òmìnira àwọn obìnrin. 

## Ìgbésí ayé ìbéèrè àti iṣẹ́
A bí Edet ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ọdún 1935, ó sì jẹ́ ọmọ Olóyè Edet Akpan Udo tí ìyá rẹ̀ sì jẹ́ Theresa Ansa Odo ti ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà. Ó gba ìwé-ẹ̀rí PhD, wọ́n sì yàn án gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ ní Ẹ̀ka Ìmọ̀ Ọgbọ́n àti Ẹ̀kọ́ Ẹ̀sìn ní ilé ẹ̀kọ́ gíga Yunifásítì ìlú Calabar ní orílè-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ ògbóǹkangí nínú Ẹ̀kọ́ Májẹ̀mú Tuntun, ó ń ṣe ìwádìí àti kíkọ nípa ìjẹ́wọ́ obìnrin, ìjọ, ìbálòpọ̀ àti àṣà, àṣà ìbílẹ̀, àti àwùjọ Ìjọ Kátólìkì.

Ní ọdún mẹ́rìnlélọ́gbọ̀n tí ó fi ṣiṣẹ́ nínú ìjọ àwọn ọmọ-ọ̀dọ̀ Ọmọ Mímọ́ Jesu (HHCJ), ó ṣiṣẹ́ ní apostolate ẹ̀kọ́ ti Ṣọ́ọ̀ṣì Kátólíìkì ní orílè-èdè Nàìjíríà. Edet jẹ́ olùkọ́ ní onírúurú ilé-ẹ̀kọ́ àti Olórí Ilé-ẹ̀kọ́ Holy Child Teacher ní Oron àti Ifuho, ní Ilé-ẹ̀kọ́ Gíga St. Theresa ní Edem Ekpat. Ó jẹ́ Olórí Àkọ́kọ́ ti Assumption Girls Juniorate ní Ndon Ebom, àti Olùkọ́ ní Ilé-ẹ̀kọ́ Gíga Holy Child ní Marian Hill ní Calabar

## Àwọn Ìtọ́kasí
Affairs of the Heart

***Affairs of the Heart*** jẹ́ erée Nollywood tí wọ́n ṣe àgbéjáde ní ọdún un 2017, eré náà ń ṣe àfihàn ìfẹ́ àti ìmọ̀sílára tí ọmọge kan ní sí ọkùnrin kan, tó sì padà fa ìjákulẹ̀ sínú ayé obìnrin náà.

## Àwọn Òṣèré Akópa
* Stella Damasus kópa gẹ́gẹ́ bíi Vivienne
* Beverly Naya kópa gẹ́gẹ́ bíi Stella
* Joseph Benjamin kópa gẹ́gẹ́ bíi Eric
* Divine Shaw kópa gẹ́gẹ́ bíi Evelyn
* Cycerli Ash kópa gẹ́gẹ́ bíi Louisa
* Nosh Joseph Oshinboyejo kópa gẹ́gẹ́ bíi Mike
* Monica Swaida kópa gẹ́gẹ́ bíi Agbẹjọ́rò 
* Stephanie Stevens kópa gẹ́gẹ́ bíi Agbẹjọ́rò fún Ìjọba 
* Joel Rogers kópa gẹ́gẹ́ bíi Dọ́kítà 
* Glenn Turner kópa gẹ́gẹ́ bíi Adájọ́
* J.L. Bolden kópa gẹ́gẹ́ bíi Ẹni tó ń ta Mọ́tò 
* John Schmedes

## Àwọn Ìtọ́kasí

## Àwọn Ìjápọ̀ Òde
*
The Cursed Ones

***The Cursed Ones*** jẹ́ eré British tí wọ́n ṣe àgbéjáde ni ọdún un 2015. Nana Obiri Yeboah ni olùdarí eré náà  Nicholas K. Lory ló gbé eré náà jáde. Maximilian Claussen ló kọ ìtàn eré náà . Eré náà sọ ìtàn nípa akọ̀ròyìn kan tí ìrètí rẹ̀ ti foríṣánpọ́n àti pásítọ̀ ọ̀dọ́ kan tó ní ìmísí àti òye nípá ayé, tó ń jagun láti gba ọmọbìnrin kan tí wọ́n fi ẹ̀sùn àjẹ́ kàn kúrò lọ́wọ́ ìṣàkóso burúkú àti ìgbàgbọ́ lórí àwọn ohun àròbájọ ilẹ̀ Ìwọ̀-Oòrùn Áfíríkà.

Eré yìí gba àmì-ẹ̀yẹ mẹ́ta ní Africa Movie Academy Awards tó wáyé ní ọdún un 2016. Eré náà peregedé ní abala *Olùdarí eré to dára jù lọ*, *Eré tí àwọn àwòrán rẹ̀ dára julọ *, àti *ìsàgbéjáde eré tó dára jù lọ*. Wọ́n ṣe àṣàyàn eré yìí fún àmì-ẹ̀yẹ mẹ́tàlá ní  AMAA awards Lákòótán, Ó fún eré yìí ní oríyìn gẹ́gẹ́ bíi eré tí wọ́n yàn jù ní ọdún un 2016.

## Àwọn Òṣèrẹ́ Akópa
*Oris Erhuero kópa gẹ́gẹ́ bíi Godwin Ezeudu
*Jimmy Jean-Louis kópa gẹ́gẹ́ bíi Paladin
*Ama K. Abebrese kópa gẹ́gẹ́ bíi Chinue
*Joseph Otsiman kópa gẹ́gẹ́ bíi Alàgbà John Moses
*Ophelia Dzidzornu kópa gẹ́gẹ́ bíi Asabi
*Fred Amugi kópa gẹ́gẹ́ bíi Pastor Uchebo
*David Dontoh kópa gẹ́gẹ́ bíi Bartender
*Rama Brew kópa gẹ́gẹ́ bíi Village Elder
*Akofa Edjeani Asiedu

## Ìṣàgbéjáde
Orílẹ̀-èdè Ghana ni ibùdó ìtàn pàtó tí wọ́n ṣàmúlò fún àgbéjáde eré yìí.  Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn fánrán eré yìí ni wọ́n ṣe àkálẹ̀ ní abúlé kan ní Apá Ìlà-Oòrùn ní Ghana .

## Ìṣàfihàn
Wọ́n ṣe àfihàn *The Cursed Ones* ni Hackney Picturehouse ní ìlúu  London, ní England gẹ́gẹ́ bíi ọkàn Lára àwọn àṣàyàn eré fún àwọn ìdílé ọlọ́láa Royal African Society fún eré ọdún un ti ilẹ̀ Adúláwọ̀ "Film Africa festival".Ní ọdún un 2016 wọ́n tún ṣe àfihàn eré yìí níbi ìdíje tí Pan African Film Festival ní Los Angeles, wọ́n ṣe àfihàn rẹ̀ ní Atlanta Film Festival, wọ́n ṣe àfihàn eré yìí ní Helsinki African Film Festival, Wọn ṣe àfihàn eré yìí níbi ayẹyẹ Emden International Film Festival ẹlẹ́kẹtàdínlọ́gbọ̀n irú ẹ̀ , àti níbi ayẹyẹ ti New York African Film Festival wọ́n sì tú ṣàfihàn rẹ̀ ní gbọ̀ngàn ìṣàfihàn erée tí Lincoln Center for the Performing Arts níbi tí Human Rights Watch ti wà lára àwọn tí wọ́n ṣe agbátẹrù rẹ̀. 

## Àwọn Àmì-ẹ̀yẹ

## Àwọn Ìtọ́kasí

## Àwọn Ìjápọ̀ Òde
* Zissou Pictures Official Film page 
* The Cursed Ones at Rushlake Media 
* 
* Adventures of Sinbad actor, Oris Erhuero talks about shooting The Cursed Ones
Sabrina (olórin ará Cameroon)

**Wamba Kuegou Sabrina Ruth** (tí a bí ní ọjọ́ kẹfà oṣù kọkànlá ọdún 2001), jẹ́ akọrin Afropop Afrobeats ti Cameroon

 
## Ìgbésí ayé rẹ̀
Wón bí Wamba Kuegou Sabrina Ruth ní ọjọ́ kẹfà oṣù kọkànlá ọdún 2001 ní Yaounde. Ó wá láti ìwọ̀ oòrùn agbègbè (Cameroon) ìpilẹ̀ṣẹ̀ níbi tí ó ti lo apá kan ìgbà èwe rẹ̀ pẹ̀lú àwọn òbí àgbà rẹ̀. Lẹ́yìn tí ó gba ìwé ẹ̀rí ìjáde ilé-ẹ̀kọ́ àkọ́kọ́ rẹ̀ (FLSC), ó dara pọ̀ mọ́ ìyá rẹ̀ ní Yaounde, nínú ẹ̀kọ́ èdè Gẹ̀ẹ́sì ti ilé-ẹ̀kọ́ gíga onílé-ẹ̀kọ́ gíga ti Yaounde ló sì tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ girama rẹ̀.

Ó jẹ́ olórin Afrobit Productions tí wọ́n ti fọwọ́ sí láti ọdún 2019. Ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kọkànlá ọdún 2021, ó gbé àwo orin rẹ̀ àkọ́kọ́ jáde *Love Agenda*.

Orin rẹ̀ tó gbajúmọ̀ jù, *Abele*  jẹ́ àbájáde ìbáṣepọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú Koffi Olomidé èyí tí ó jẹ́ kí akọrin ọ̀dọ́ náà dé ọ̀dọ̀ àwùjọ tó pọ̀ sí.   Orin yìí ti wà lára àwọn iṣẹ́ ajùmọ̀ṣepọ̀ mẹ́wàá tó gbajúmọ̀ jù lárà àwọn olórin ará Congo báyìí. 

Orin rẹ̀ "Five Star" dị orin olokịkị kan, ó sì gba ipò kẹtà ní orí àtẹ Spotify Top 50 ní Luxembourg. Orin náà dé ipò mọ́kànlá lórí àwọn àtẹ orin tó gbajúmọ̀ lórí Boomplay ní Nàìjíríà, Gambia, àti Kenya.

## Àwọn ìtọ́kasí
Hemley Boum

**Hemley Boum** (tí wọ́n bí ní ọdún 1973) jẹ́ òǹkọ̀wé ìtàn ará orílẹ̀-èdè Cameroon. Ó ti gbà ọ̀pọ́lọ́pọ̀ àwọn ẹbùn pàtàkì fun àwọn ìwé rẹ̀, èyítí tó jẹ́ Grand prix littéraire d'Afrique noire, Prix Les Afriques àti Prix Ahmadou-Kourouma. A ti tú àwọn ìwé rẹ̀ sí  èdè Dutch àti èdè Gẹ̀ẹ́sì.

## Ìgbésí ayé àti iṣẹ́ rẹ̀
Wón bí Boum ní ọdún 1973 ní Douala, Cameroon. Ìyá rẹ̀ jẹ́ olùkọ́ èdè Faransé, òun sì ni àkọ́bí nínú àwọn ọmọ márùn-ún. Nígbà tí ó ń dàgbà, ó ka àwọn òǹkọ̀wé ará Europe ní ilé ìwé; sòsò ló fí só pé "àwọn òǹkọ̀wé ará Áfíríkà wọ́n ò sí níbẹ̀ rárá, kódà ní àwọn ilé ìkàwé pàápàá". 

Boum kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì àwùjọ ní Yunifásítì Kátólíìkì ti Àárín Gbùngbùn Áfíríkà ní Yaoundé, ó sì parí ẹ̀kọ́ pẹ̀lú oyè master. Lẹ́yìn náà, ó kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìṣòwò kárí ayé ní Lille Catholic University, ó sì gba ìwé ẹ̀rí nípa títà ọjà àti dídára láti ilé-ẹ̀kọ́ mìíràn ní Lille. Ní ọdún 2009, ó kó ló sí Paris pẹ̀lú ọkọ rẹ̀ àti àwọn ọmọ rẹ̀ méjì.

Boum ti ní àwọn ìwé ìtàn márùn-ún títí dị 2024. Ó bẹ̀rẹ̀ sí í kọ ìwé ìtàn àròsọ rẹ̀ àkọ́kọ́, *Le Clan des femmes.* Wọ́n tẹ̀ ẹ́ jáde gẹ́gẹ́ bí ìwé ní ọdún 2010, ìwé yìí náà sọ̀rọ̀ nípa ìtàn obìnrin ará Áfíríkà kan ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún ogún, èyí tí ó dá lórí ìrántí Boum nípa ìyá-ìyá rẹ̀. Ó tún sọ̀rọ̀ nípa ọ̀rọ̀ ìbálòpọ̀ obìnrin púpọ̀. Ìwé kejì Boum, *Si d'aimer*..(*Bí mo bá fẹ́)*, gba ẹ̀bùn Prix Ivoire ní ọdún 2013. Ìwé ìtàn kẹta rẹ̀, *Les maquisards*, jẹ́ ìwé ìtàn nípa àwọn ìjàkadì òmìnira ní orílẹ̀-èdè Cameroon. Ó gba ẹbùn Grand Prix littéraire d'Afrique noire àti ẹbùn Prix Les Afriques ní ọdún 2016. 

Ni ọdún 2019, ìwé kẹ́rìn rẹ̀, *Les jours viennent et passent*, jádè. Ó dá lórí ìgbésí ayé ìran mẹ́ta ti àwọn obìnrin ará Cameroon àti ipa àwọn ajìjàgbara ní Cameroon. Ó gba ẹbùn Prix Ahmadou-Kourouma ní ọdún 2020. Ìwé kan *Days Come and Go* tọ́ ṣe ní èdè Gẹ̀ẹ́sì jádè ní ọdún 2022. Ìwé ìtàn karùn-ún rẹ̀, *Le Rêve du pêcheur* (Àlá Apẹ́já), ni a tẹ̀ jáde ní ọdún 2024, sọ̀rọ̀ nípa àwọn kókó ọ̀rọ̀ ìlera ọpọlọ àti ìpalára láàárín ìran. Ní ọdún kan náà, ẹgbẹ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ Science Po fún Hemley Boum ní ẹ̀bùn ìwé àkọ́kọ́ wọ́n nítorí ìwé ìtàn yìí.Ni ọdún 2025, Ẹ̀gbẹ́ ti Àwọn onkọ́wé-èdè Faransé fúnni ni ẹbùn Grand Prix Afrique fún ìwé rẹ̀ *Le Rêve du pêcheur.*
## Àwọn ìwé rẹ̀
* *Le Clan des femmes*, Paris: L'Harmattan, 2010 
* *Si d'aimer…*, Ciboure: La Cheminante, 2012 
* *Les maquisards*, Ciboure: La Cheminante, 2015 
* *Les jours viennent et passent*, Paris: Gallimard, 2019,  
** (Dutch translation: *De dagen komen en gaan*, 2020, ) 
** (English translation: *Days Come and Go*, 2022, )
* *Le Rêve du pêcheur*, Paris: Gallimard, Collection Blanche, 2024, 

## Àwọn ìtọ́kasí
Goggo Addi

**Goggo Addi** ( c. 1911 – Oṣù kọkànlá ọdún 1999) jẹ́ akọ̀tàn ọmọ orílè-èdè Cameroo tí ó ń pè dè pẹ̀lú èdè Fula . Ó ṣe àgbékalè àwọn ìtàn níbi àkójọ pọ̀ oríṣìíríṣìí  ní orílẹ̀-èdè náà fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún, láti ọdún 1985 sí 1989 ó gbà láti jẹ́ kí olùwádìí Ursula Baumgardt gba àwọn ìtàn rẹ̀ sílẹ̀ kí ó sì kọ wọ́n sílẹ̀, èyí sì ṣe àfikún pàtàkì àti igbe lárugẹ sí àṣà ìtàn sísọ ní ìwọ oòrùn Áfíríkà.

## Ìtàn ìgbésí ayé ìbéèrè
A bí Goggo Addi ní ọdún 1911 tàbí bóyá ọdún 1912 ní Bibemi, ní àríwá orílè-èdè Cameroon, ní àkókò ìgbóguntì àwọn ará Akonilede ará orílè-èdè Germany àti ìdènà sí ìkọlù yìí. Bàbá rẹ̀ jẹ́ ọlọ́rọ̀ oníṣòwò Fulani Mùsùlùmí, tí ó ní ìyàwó mẹ́rin. Ní ọdún 1914, ìdílé rẹ̀ kúrò ní Bibemi lọ sí ìlú Garoua, níbi tí baba rẹ̀ kú sí ní ọdún méjì lẹ́yìn ìgbà tí wọ́n kó dé ìlú náà. Ní ọdún náà, àwọn ará Faransé gba ìlú náà lọ́wọ́ àwọn ará Germany. Addi dúró níbẹ̀ pẹ̀lú ìyá rẹ̀, tí ó tún fẹ́ ọkọ, àti àwọn àbúrò rẹ̀, ṣùgbọ́n ipò ọ̀rọ̀ ajé wọ́n tí dénú kole kó sí ọ̀rọ̀ bí tí tẹ́lẹ̀ mọ́.
Wọ́n fipá mú Addi láti ṣe ìgbéyàwó, ṣùgbọ́n ó fi ọkọ rẹ̀ àkọ́kọ́ sílẹ̀, ó sì fẹ́ ọmọ ọ̀kan lára àwọn ọ̀rẹ́ baba rẹ̀. Síbẹ̀síbẹ̀, ó di ẹni tí ó ń hùwà ìkà sí i, ó sì gba àṣẹ láti ọ̀dọ̀ moodibbo kan, olórí ẹ̀sìn Islam, láti kọ̀ ọ́ sílẹ̀. Ó padà sí ìlú ìbí rẹ̀ ní Bibemi, níbi tí ó ti di olókìkí gẹ́gẹ́ bí akọ̀tàn, tí ó ń ṣe àpèjọ àwọn obìnrin àti àwọn ọmọdé ní àgbègbè náà.
Nítorí pé ó ní òmìnira, Addi tún fẹ́ ọkọ ní ìgbà mẹ́fà sí i. Sugbọn kò bí ọmọ kánkán, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó bí àbikù méjì.
Ní ọdún 1985, àwọn ẹbí rẹ̀ kan sí oníṣẹ́ ìwádìí ìjìnlè Ursula Baumgardt, ọ̀jọ̀gbọ́n kan ní ileeko Institut national des langues et civilizations orientales àti ọmọ ẹgbẹ́ iṣẹ́ ìwádìí kan lórí èdè àti àṣà ìbílẹ̀ Áfíríkà ní French National Centre for Scientific Research . Àwọn obìnrin méjèèjì ṣiṣẹ́ papọ̀ títí di ọdún 1989 láti gba àwọn ìtàn Addi sílẹ̀ àti láti kọ wọ́n sílẹ̀, pẹ̀lú Baumgardt tí ó mọ ń lọ sí àwọn ìṣeré alẹ́ rẹ̀ àti láti ṣe ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò. Wọ́n ń jó ń ṣe ìbáṣepọ̀, wọ́n tún pàdé ní ọdún 1993 àti 1995.
Addi kú sí ìlú  Garoua, níbi tí ó ti padà sí láti gbé ní ọjọ́ ogbó rẹ̀, ní oṣù kọkànlá ọdún 1999.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Enanga Kebbi

**Juliana Enanga Kebbi** (1960 – 13 Kẹsán 2022) jẹ akọ̀ròyìn ọmọ ará orílè-èdè Cameroon, sọ̀rọ̀ sọ̀rọ̀, àti olóṣèlú tí  ọ̀pọ̀  èèyàn mọ si **Enanga Kebbi** .

## Ìtàn ìgbésí ayé ìbéèrè
### Ìrìnàjò rẹ gẹ́gẹ́bíi sọ̀rọ̀ sọ̀rọ̀ àti akọ̀ròyìn
Kebbi,kẹ́kọ̀ọ́ jáde ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga tí Yunifásítì Yaoundé, tí a tún mọ̀ sí CRTV nígbà náà (Radio àti Tẹlifíṣọ̀n Cameroon) nígbà tí wọ́n ń pè é ní CTV. Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí agbọ̀rọ̀sọ kí ó tó di oníròyìn. Láti ọ̀pọ̀ ọdún wá sẹ́yìn, ó di olókìkí nínú ilé-iṣẹ́ náà, ó sì dì ọ̀pọ̀lọpọ̀ ipò mú bíi Olórí Ẹ̀ka Ìròyìn àti jíjà abo àwọn  ìṣẹ̀lẹ̀. 
Wọ́n sábà máa ń pè Kebbi ní ohùn obìnrin Gẹ̀ẹ́sì, ó sì lo ogún ọdún láti sọ̀rọ̀ nípa àwọn ètò rẹ̀ àti láti gbé wọn lárugẹ. Nípasẹ̀ àwọn ìròyìn, ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò, àti àwọn ìwé àkọsílẹ̀, ó sọ fún gbogbo ènìyàn nípa àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ bí ayẹyẹ ọdún tuntun fún Chantal Biya àti àwọn ìgbòkègbodò àwọn àjọ tó ní í ṣe pẹ̀lú rẹ̀, títí bí African Synergies, Circle of Friends of Cameroon, CHRACERH (Ilé Ìwòsàn fún Ìwádìí àti Ìlò nínú Iṣẹ́ Abẹ Endoscopic àti Ìbísí Ènìyàn) ní Yaoundé, Chantal Biya International Reference Center fún ìwádìí lórí ìdènà àti ìdarí àrùn HIV/AIDS, àti Chantal Biya Foundation.
### Ìrìnàjò Òsèlú
Kebbi ti kópa nínú ètò oṣelu fún bí ọgbọ́n ọdún, pàtàkì jùlọ nínú ẹgbẹ òṣèlú RDPC (Rassemblement Démocratique du Peuple Camerounais). O di olókìkí gẹgẹbi ènìyàn pàtàki ni àgbègbè Guusu-Iwọ-oorun, àgbègbè ibí ti o ti wá. Nít'orí ifaramo ati agbára rẹ, wọn dá mọ̀ gẹ́gẹ́bíi ogúnnáà gbongbo láwùjọ awọn adarí ẹgbẹ náà awọn ènìyàn bii Christophe Mien Zok, Charles Ateba Eyene, ati Simon Meyanga. Ni ọdun 2008, Paul Biya, alákóso Orilẹ-ede fún ẹgbẹ náà, yàn gẹ́gẹ́bíi olori iṣẹ-iranṣẹ fún àkànṣe iṣẹ́ fún ilé ẹgbẹ náà. Ni afikun, o darapọ mọ OFIRUS ti Orilẹ-ede ti OFRDPC.

## Ikú rẹ̀
Kebbi kú ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù kẹsàn-án ọdún 2022, ní orílè-èdè Tunisia, ó fi àwọn ọmọkùnrin rẹ̀ méjì, àwọn arábìnrin rẹ̀, àbúrò rẹ̀ àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn mìíràn tí ó tọ́jú sílẹ̀.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ajomuzu Collette Bekaku

**Ajomuzu Collette Bekaku** (tí a bí ní ọjọ́ kẹtàlélógún oṣù kẹsàn-án ọdún 1975) jẹ́ ajìjàǹgbara fún ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn, olórí àgbà àti olùdásílẹ̀ Ẹgbẹ́ Cameroon Association for the Protection and Education of the Child (CAPEC) tí ó ń ṣàkóso onírúurú iṣẹ́ àdúgbò títí bí ilé ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ àti ilé ìwé gírámà.

## Ìgbésí ayé ìbéèrè
A bí i ní abúlé Mambanda, ní agbègbè gúúsù Ìwọ̀ Oòrùn orílè-èdè Cameroon, ìyá kan ṣoṣo ló tọ́ ọ dàgbà, ìyá  rẹ̀ jẹ́ olùkọ́ ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀. Òun àti àwọn ọmọ akẹ́kọ̀ọ́ kíláàsì rẹ̀ ní láti ṣiṣẹ́ nínú okò ọ̀gẹ̀dẹ̀ àti rọ́bà láti ran àwọn òbí wọn lọ́wọ́. Iṣẹ́ tó léwu ní iṣẹ́ náà, èyí sì mú kí ó di ajìjàgbara fún àwùjọ.

## Ẹ̀kọ́

Ní ọdún 2003, ó jáde ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga Yunifásítì Yaoundé Kejì gẹ́gẹ́ bí olú-ẹ̀kọ́ nípa òfin àti ìṣàkóso ìṣòwò.

## Ìṣẹ́
Nígbà tí ó ń kẹ́kọ̀ọ́ ní yunifásítì Yaoundé, ó ṣiṣẹ́ fún British Council tí orílè-èdè Cameroon. Ní ọdún 2003 lẹ́yìn tí ó parí ẹ̀kọ́ rẹ̀, ó dá àwùjọ CAPEC sílẹ̀ àti àwọn ilé-ẹ̀kọ́ méjì lẹ́yìn náà. Fún iṣẹ́ àkójọpọ̀ owó láti bójútó àwọn iṣẹ́ àkànṣe rẹ̀, ó lo itakun GlobalGiving, àti Indiegogo, àti àwọn ojú ọ̀nà ìkànnì ayélujára mìíràn.

## Ẹgbẹ́ Cameroon fún Ààbò àti Ẹ̀kọ́ Àwọn Ọmọdé (CAPEC)

CAPEC jẹ́ àjọ tí kìí ṣe fún èrè àti ti ìjọba tí ó wà ní ìlù Yaoundé. Láti ọdún 2003, ó ti ń ṣiṣẹ́ lórí ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ àkànṣe láwùjọ, lọ́wọ́lọ́wọ́, ó ti ní àwọn ọ́fíìsì káàkiri ní Yaoundé àti Kumba ti o sì ní àwọn òṣìṣẹ́ tó lé ní ọgbọ̀n. Àwọn iṣẹ́ pàtàkì àwùjọ náà ni:
*ìpín dogbá àti ikùn ní lápá 
*ìwòsàn àrùn / àrùn ìbálòpọ̀ / OVC (àwọn òpó àti ọmọ aláìní)
*àkànṣe ètò ẹ̀kọ́.
Ètò rẹ̀ fún àwọn olùyọ̀ǹda ara-ẹni fún iṣẹ́ ìlú  kárí ayé.
 A kà àwùjọ CAPEC sí ọ̀kan lára àwọn àjọ tí òun ṣe ìrànlọ́wọ́ fún ọmọdé tó dára jùlọ ní orílè-èdè Cameroon.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ugochi Mitchel Ihezue

**Mitchel Ugochi Ihezue** jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olùdíje ẹwà ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Wọ́n fi í ṣe ọmọbìnrin tó lẹ́wà jùlọ ní Nàìjíríà ní ọdún 2017, Miss World Top Model 2017, àti Miss Universe Nigeria 2023. A bí Mitchel ní ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù kẹjọ ọdún 1996, èyí tó mú kí ó jẹ́ ọmọ ọdún mọ́kàndínlọ́gbọ̀n ní ọdún 2025.  Ọjọ́ ìbí rẹ̀ fi í sí abẹ́ àmì Leo zodiac, èyí tó sábà máa ń ní í ṣe pẹ̀lú ìgboyà, ìṣẹ̀dá, àti àwọn ànímọ́ nípa olùdarí —àwọn ìwà àti Ìṣẹ́ si yí ṣe àfihàn rẹ gbangba nínú iṣẹ́ àṣeyọrí, ṣíṣe àwòkọ́ṣe, àti iṣẹ́ ìrànlọ́wọ́. Nígbà tí ó ń dàgbà ní àkókò ẹgbẹ̀rún ọdún lẹ́yìn ọdún orílè-èdè Nàìjíríà, ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọ̀dọ́mọdé orílè-èdè Nàìjíríà tí wọ́n lo ẹ̀kọ́, ìkànnì ayélujára, àti ìfarahàn kárí ayé láti ṣe àmì àti ní ipá ní àdúgbò wọn àti kárí ayé.

## Ìgbésí ayé ìbéèrè àti ẹ̀kọ́
Mitchel wá láti Umukegwu-Akokwa ní àgbègbè Ìjọba aríwá ti Ideato ní Ìpínlẹ̀ Imo. Ó jẹ́ ọmọ ilé-ẹ̀kọ́ gíga ní Fine and Applied Arts láti ilé ìwé ẹ̀kọ́ gíga Yunifásítì ti Benin. Ní ọdún 2022, ó gbá ìwé-ẹ̀rí Master nípa Ìṣàkóso ìṣòwò àti ọrọ̀ ajé ní Ilé-ẹ̀kọ́ Ìṣòwò ti ìjọba ìpínlẹ̀  Èkó.

## Ìṣẹ́
Mitchel díje fún Miss Kebbi, wọ́n sì fi àmì ẹ̀yẹ náà dá lóla gẹ́gẹ́ bí ẹniti o jáwé olùborí níbí ìdíje náà, gẹ́gẹ́bíi ọmọbìnrin tó rẹwà jùlọ ní orílè-èdè Nàìjíríà lọ́dún 2017. Ó di obìnrin tó rẹwà jùlọ ní gbogbo àgbáyé ní ọdún 2017, ó sì wà nínú ipò mẹ́ẹ̀ẹ́dógún àkọ́kọ́ àwọn tó ga jùlọ nínú ìdíje Miss World ọdún 2017.

Ní ọdún 2023, wọ́n fún ní àmì ẹ̀yẹ Miss Universe Nigeria.  Òun ni obìnrin àkọ́kọ́ tó gba àmì ẹ̀yẹ Obìnrin tí ó rẹwà jùlọ ní orílè-èdè Nàìjíríà àti àmì ẹ̀yẹ Miss Universe Nigeria.

## Ìgbésí ayé ara ẹni
Mitchel ṣe ìgbéyàwó pẹ̀lú Nicholas Ukachukwu ni ọdun 2023.

## Àwọn Ìtọ́kasí