Ọọ̀ni Ifẹ̀

[thumb|Ère ilẹ̀ [Yoruba culture|Yoruba tó ń ṣe àpejúwe ọba c. 1300]]
thumb|Ife bronze casting of a King, dated around twelfth century
thumb|Drummers at Ooni's Palace
alt=|thumb|A picture of an imagined Oduduwa sculpture at the Ooni of Ife palace
**Ọọ̀ni** ti **Ilè-Ifẹ̀** ni orúkọ ọba aládé Ilé-Ifẹ̀ àti olórí nípa tẹ̀mí fún gbogbo ìran Yorùbá. Ipò Ooni ti wà ṣáájú ìjọba Oduduwa, èyí tí àwọn onímọ̀ sọ pé ó ti wà láti bíi sẹ́ńtúrì keje sí kẹsàn-án.

Lẹ́yìn ìpapòdà Oduduwa àti ìpàdánù orí-oyè fún Ogun, àwọn ọmọ lẹ́yìn Oduuwa tàn kárí Ile-Ife. Àmọ́ ìtàn mìíràn fi yé wa pé Ogun ló mọ̀ ọ́n mọ̀ rán àwọn ọmọ Oduduwa láti ṣe ìtànkálẹ̀ ìran Yoruba.

Lẹ́yìn ìṣèjọba Oduduwa, Obatala tún gorí oyè ní ẹlẹ́ẹ̀kejì, wọ́n sì í pín ètò ìṣèjọba láàárín ìdílé Obatala àti Obalufon títí Oranmiyan fi da ètò náà rú fúngbà díẹ̀. Ìtàn fi yé wa pé Ooni Lajamisan jẹ́ ọmọ Oranmiyan. Àmọ́, ìṣẹ̀ṣe Ife fi hàn pé Lajamisan jẹ́ ìran  Oranfe ní tòótọ́. Síbẹ̀síbẹ̀, Lajamisan ni ó pàpà mú ọ̀làjú wọ Ifẹ̀. 

Ṣáájú sẹ́ńtúrì ogún, ètò ìṣèjọba ń lọ létòlétò. Àmọ́, pẹ̀lú ọ̀làjú àti ìkónilẹ́rú, ètò náà yí padà, ó sì pín sí ìdílé mẹ́rin, t í ṣe Ooni Lafogido, Ooni Osinkola, Ooni Ogboru àti Ooni Giesi. Ọọ̀ni tó ń jẹ lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí ni Adéyẹyè Ẹnitàn Ògúnwúsì, Ojaja II (tí a bí ní ọjọ́ kẹtàdínlógún, oṣù kẹwàá, ọdún 1974).

## Oríṣiríṣi ònkọ̀wé pẹ̀lú àtòjọ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀

### Ìwé àti iṣẹ́ ìwádìí lóríṣiríṣi

# Ojo Bada 1954 quotes 15 names for the Oduduwa to Lajamisan period. See column **5**.
# Chief Fabunmi 1975 quotes 7 names for the same period. See column **6**.  Chief Fabunmi is known for his Historical notes.
#:
# Chief Fasogbon 1976 quotes 12 names for this period. See column **7**.
# Chief Awosemo 1985 quotes 22 names from Oduduwa to Giesi. See column **8**.
# Eluyemi 1986 quotes 41 names from Oduduwa to nowadays. See column **9**.  
#:

Orísun fún àtòjọ àkọ́kọ́ **A list**

# Awoyinfa, Dele, 1992  pages 30–35.
# Prince L. A. Adetunji 1999, pages 70–77. The prince, from the Giesi family, was one of the contenders for the 2015 designation. See column **LA**.
#:

Orísun fún àtòjọ è̩kejì **B list**

# Ologundu 2008, pages 58–59.  Lists 48 names, that are the *B list*, except from Obalufon Alayemore (#5) and Aworokolokin (#12). Moreover, Osinkola (#18) is at #25 (strange place)  Araba Adedayo Ologundu was a native of Ile-Ife, Nigeria. See column **Og**.
# Lawal 2000, page 21 (nevertheless, this book is Google described as a 19 pages book !). See column **LB**.

### Àwọn orísun oríayélujára

# Source 2015.
# Leadership.ng 2015., 2015. No references are given. One typo: Ademiluyi Ajagun (1930-19800).
# Ooni Ojaja II web site, 2016 quotes 51 names. Same as **list B**, differs only by the diacritics. No references are given. This list was already in use before 2015.

### Ìfọbajẹ
Ìfọbajẹ kì í ṣe isẹ́ tó rọgbọ rárá, ó sì ní àwọn tíwọ́n fi sípò láti máa fọba jẹ. Ìfilélẹ̀ látẹnu àwọn afọbajẹ ní ọdún 1980 lábẹ́ Section 4(2). Ní ọdún 1957, ìfilélẹ̀ tí wọ́n ṣe fún ètò ìfọbajẹ ni:

# The Oshinkola House, Iremo (present) [as of 1957]
# The Ogboru House, Ilare
# The Giesi House, More
# The Lafogido House, Okerewe

## Orúkọ àwọn Ọọ̀ni tó ti
1.	Ọlọfin Odùduwà

2.	Ọbàlùfọ̀n Ògbóderin

3.	Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrè

4.	Òdelé Ọ̀rànmíyàn

5.	Ọbalùfọ̀n Aláyémọré

6.	Awoorokolokin

7.	Èfọ̀n Ayíóyè

8.	Àjímú Ẹkùn

9.	Aláyémọrè ofifari láti ilé Molódò

10.	Ọ̀sẹgànderùkù

11.	Oyè

12.	Lájàmìsán

13.	Láàrókà

14.	Owodo

15.	Arírèré Ọ̀kínwo

16.	Otataa

17.	Lápeléke

18.	Atújàbíòjò

19.	Lúwogbàgìdá

20.	Lájódogun

21.	Lafogun

22.	Láfogído

23.	Ọọ̀ni Ọ̀sínkọ́lá

24.	Ọọ̀ni Ògboòrú

25.	Ọọ̀ni Gíẹ̀sí

26.	Ọọ̀ni Adéjinlé

27.	Ọọ̀ni Àróganganlàgbo

28.	Ọọ̀ni Aríbiwóso

29.	Ọọ̀ni Sọ́júolá 

30.	Ọọ̀ni Adésúnmákin

31.	Ọọ̀ni Ọlọ́jọ

32.	Ọọ̀ni Ọ̀sin-ín-ladé

33.	Ọọ̀ni Ajífadésiré

34.	Ọọ̀ni Àjílà Oòrùn

35.	Ọọ̀ni Òjìgìdìrí

36.	Ọọ̀ni Kúmóyèró Ọ̀dunlẹ̀bíòjò

37.	Ọọ̀ni Gbániárè

38.	Ọọ̀ni Gbégbáajé

39.	Ọọ̀ni Wúmọníjẹ̀

40.	Ọọ̀ni Adégúnlẹ̀ Abewéelá

41.	Ọọ̀ni Dérin Kùm̀búsù

42.	Ọọ̀ni Ọ̀ráyẹ̀gbà ọ̀jájá,			1878-1850

43.	Ọọ̀ni Dérin Ọlọ́gbéńlá (kò dé adé), 	1880-1894

44.	Ọọ̀ni Adélékan Olúbùse I,			1894-1910

45.	Ọọ̀ni Kọ́lá (Osù méjì péré), 			June – July 
1910

46.	Ọọ̀ni Àjàgún Adémilúyì,		1910-1930

47.	Ọọ̀ni Sir Adésọjí Adérẹ̀mí,			1930-1980

48.	Ọọ̀ni Okùnadé Ṣíjúwadé Olúbùṣe II,	1980 títí di òní

N.B:- Ní ayé ìgbàanì, àwọn baba-ńlá àti ìyá-ńlá wa kò mọ̀ nípa 
déètì. Ìdí nìyí tí kò fi sí àkọsílè déètì tí àwọn Ọọ̀ni ìgbà náà 
jẹ. Àkọsílẹ̀ déètì bẹ̀rẹ̀ láti ayé Ọọ̀ni Ọ̀ráyẹ̀gbà ọ̀jájá.

## Ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ àtòjọ

## Tún ka

*  (not read)

## Àwọn ìtọ́kasí