Ìrònú Àwọn Alátakò-Ìgbò

Ìrònú lòdì sí àwọn ará Igbo (tí a tún mọ̀ sí Igbophobia) ní oríṣiríṣi ìwà àti ìmọ̀lára búburú sí àwọn ará Igbo. Àwọn ará Igbo ni ó pọ̀ jùlọ nínú àwọn ènìyàn ní Gúúsù Ìlà Oòrùn Nàìjíríà, àti apá pàtàkì kan lára ​​àwọn ènìyàn ní Gúúsù Gúúsù àti agbègbè ìgbànú àárín a le fi ara hàn ninu iwa ariwisi ati ikorira bi iyasoto oselu ati esin ati iwa-ipa si awon ara Igbo.   

## Itan

### Pre-Ogun Abele sentiments
Ìmọ̀lára ìkọlù àwọn ará ìwọ̀ oòrùn ló fa ìdààmú ọkàn àwọn ará ìwọ̀ oòrùn. Ní ìbẹ̀rẹ̀ ìgbà ìjọba ìbílẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, àwọn ará Yorùbá ni ẹ̀yà pàtàkì àkọ́kọ́ ní Nàìjíríà tí wọ́n fi ìmọ̀ ìwọ̀ oòrùn sí, àwọn ará ìwọ̀ oòrùn sì tẹ̀lé e. Ní ìyàtọ̀ sí èyí, àwọn aláṣẹ àríwá tako ìsapá àwọn amúnisìn àti àwọn míṣọ́nnárì Kristẹni láti kọ́ àwọn ènìyàn wọn, èyí sì fa àìdọ́gba nínú ẹ̀kọ́ wọn.  Nítorí náà, wọn kò lè rí iṣẹ́ gbà ní Nàìjíríà tí wọ́n ń ṣe ìjọba tẹ́lẹ̀ nítorí pé ẹ̀kọ́ àwọn ará ìwọ̀ oòrùn jẹ́ ohun pàtàkì fún àwọn ipò ní àwọn ẹ̀ka iṣẹ́, ìṣòwò, àti ìjọba tí àwọn ará Gẹ̀ẹ́sì ń ṣàkóso.  Bó tilẹ̀ jẹ́ pé kìí ṣe ẹ̀yà pàtàkì àkọ́kọ́ tó gba ẹ̀kọ́ ìwọ̀ oòrùn, àwọn ará Igbo yára gba ẹ̀kọ́ náà dáadáa fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àǹfààní rẹ̀, wọ́n sì lo ó gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà láti gba ipò gíga nínú àwùjọ. , Níkẹyìn, èyí fún wọn ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àǹfààní iṣẹ́ ní Nàìjíríà amúnisìn, èyí tí ó mú kí àwọn ènìyàn Igbo ní agbára ní àwọn ẹ̀ka pàtàkì bí iṣẹ́ ológun, iṣẹ́ olùkọ́, àti àwọn ipò míràn tí ó ní ìmọ̀ tàbí tí kò ní ìmọ̀ díẹ̀ nínú iṣẹ́ ìfìwéránṣẹ́ orílẹ̀-èdè náà, àwọn ilé ìfowópamọ́, àti iṣẹ́ ọkọ̀ ojú irin, pàápàá jùlọ ní àwọn agbègbè bíi Àríwá Agbègbè, níbi tí àwọn ènìyàn ìbílẹ̀ ti máa ń yẹra fún àwọn ìwé ẹ̀kọ́ fún iṣẹ́ amúnisìn.  Nítorí náà, àwọn ènìyàn Igbo wá di àwọn ènìyàn tí a fẹ́ràn gẹ́gẹ́ bí ẹ̀yà tí a fẹ́ràn, pẹ̀lú bí wọ́n ṣe ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ọrọ̀ àti àǹfààní onírúurú agbègbè nítorí iṣẹ́ wọn láti ọ̀dọ̀ àwọn aláṣẹ ìjọba àti òkìkí wọn nínú iṣẹ́ ìjọba. Ìwé kan tí àwọn ará Àríwá Nàìjíríà sọ ní ọdún 1966 pé àwọn ènìyàn Igbo ló ń ṣiṣẹ́ fún àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba ní 45%, ó sì “ń halẹ̀ mọ́ láti dé 60% ní ọdún 1968.” Àwọn ọkọ̀ ojú irin (62%), àwọn èbúté (70%), àti àwọn iṣẹ́ àjèjì (75%) tún yàtọ̀ sí àwọn ará Igbo,  ti o jẹ isunmọ 17% ti orilẹ-ede naa.   Iàwọn tó jẹ́ nǹkan bí 17% orílẹ̀-èdè náà.[1][2] Ipò yìí ru ìbínú àwọn ẹ̀yà mìíràn sókè sí àwọn ẹ̀yà Igbo.

Ìrìnàjò àwọn ará Igbo káàkiri orílẹ̀-èdè náà tún fa ìtara àwọn ará Igbo ní gúúsù Cameroon. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ìdíje mìíràn wà, ìtara àwọn ará Igbo hàn gbangba ní ìdìbò ọdún 1954, 1957, àti 1959, nítorí àìtẹ́lọ́rùn sí ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú Nàìjíríà, èyí tí ó jẹ́ àbájáde àwọn olóṣèlú ará Cameroon tí wọ́n ń gbé àwọn èrò ẹ̀yà sí àwọn ará Igbo lárugẹ nípa títan ìròyìn kálẹ̀ àti fífún ìpínyà.   Ó dà bíi pé ìkórìíra yìí ti ṣe àfikún díẹ̀ sí ìpinnu àwọn ará gúúsù Cameroon láti dara pọ̀ mọ́ Cameroon dípò Nigeria ní ọdún 1961.  Kò dà bíi pé ó jẹ́ ọ̀ràn pàtàkì fún àwọn ará Cameroon, gẹ́gẹ́ bí àwọn ọlọ̀tẹ̀ nígbà ìṣọ̀tẹ̀ Bamiléké tí wọ́n fẹ́ láti pe àwọn aláṣẹ Igbo pẹ̀lú ìbéèrè fún ìtọ́jú àti àwọn ohun èlò ní ààlà Nàìjíríà ti fihàn.  

### Ijagbaja ati atako igbo pogrom

Ìdìtẹ̀ ìjọba Nàìjíríà ti oṣù Kejìlá ọdún 1966 mú kí àwọn ènìyàn kórìíra àwọn ará Ìgbò pọ̀ sí i, èyí tí àwọn olórí ọmọ ogun Ìgbò kékeré ṣe olórí rẹ̀, èyí sì yọrí sí ikú àwọn olóṣèlú Nàìjíríà tí kìí ṣe ọmọ Ìgbò, títí kan Ààrẹ Orílẹ̀-èdè náà, Sir Abubakar Tafawa Balewa, àti Ààrẹ Àgbègbè Àríwá, Sir Ahmadu Bello, àwọn méjèèjì jẹ́ olóṣèlú àríwá tí wọ́n gbajúmọ̀, àti Ààrẹ Àgbègbè Ìwọ̀ Oòrùn, Samuel Akintola, pẹ̀lú ọ̀pọ̀ àwọn ológun àgbà. Ìdìtẹ̀-gbajọba ní oṣù Keje, tí àwọn ará Àríwá ṣe olórí rẹ̀, ni wọ́n tẹ̀lé pẹ̀lú ìpànìyàn ẹgbẹẹgbẹ̀rún àwọn ará Igbo àti àwọn ènìyàn mìíràn tí wọ́n jẹ́ ọmọ ìbílẹ̀ gúúsù Nàìjíríà nínú ìpànìyàn kan ní agbègbè Àríwá gẹ́gẹ́ bí ẹ̀san fún ìdìtẹ̀-gbajọba àkọ́kọ́ tí ó kùnà.[1] Àwọn ìpànìyàn náà bẹ̀rẹ̀ ní oṣù Karùn-ún ọdún 1966 wọ́n sì dé ibi gíga jùlọ ní oṣù Kẹsàn-án ọdún 1966. Awọn ipakupa bẹrẹ ni May 1966 o si de ipo giga wọn ni Oṣu Kẹsan 1966.  Ní àkókò yìí, àràádọ́ta ọ̀kẹ́ àwọn ará Igbo sá padà sí ilẹ̀ wọn ní ìlà-oòrùn Nàìjíríà, àjọṣepọ̀ ẹ̀yà sì bàjẹ́ kíákíá. Ní oṣù karùn-ún ọdún 1967, wọ́n kéde Orílẹ̀-èdè Biafra gẹ́gẹ́ bí orílẹ̀-èdè olómìnira àti olómìnira, bí àwọn ará Igbo ṣe gbìyànjú láti rí ààbò àti ààbò ara wọn nípa yíyapa kúrò ní Nàìjíríà, èyí tí ó yọrí sí ìbúgbà Ogun Abẹ́lé Nàìjíríà.   Àwọn òǹkọ̀wé àti àwọn òpìtàn kan ti pe ìpànìyàn àwọn ará gúúsù Nàìjíríà ní ọdún 1966 gẹ́gẹ́ bí “Ìpakúpakúpa kejì”,  àti gẹ́gẹ́ bí ìrúkèrúdò tàbí ìpakúpa láti ọwọ́ ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn mìíràn.  

**Awọn coup bi awọn ifojusi ojuami ti ikorira**

Ọrọ ikorira nigbagbogbo ati aini igbẹkẹle si awọn Igbo nipasẹ awọn eniyan kan ni orilẹ-ede Naijiria ni awọn apakan ti ipilẹṣẹ rẹ ni ijọba 1966, eyiti ọpọlọpọ awọn ọmọ ogun Igbo jẹ olori, labẹ aṣẹ ti awọn ọlọpa Chukwuma Nzeogwu ati Emmanuel Ifeajuna .  Ijapaṣẹ naa pa ọpọlọpọ awọn gbajugbaja Hausa-Fulani ati awọn aṣaaju oselu Yoruba, pẹlu Alakoso Agba Balewa, Ahmadu Bello, ati Ladoke Akintola, ati awọn aṣaaju ologun, pẹlu Brigadier Samuel Ademulegun ati Brigadier Zakariya Maimalari, Col. Ralph Shodeinde, Col. Kur Mohammed, Lt Col. Abogo Largema, ati Lt. Col.    Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìṣèlú lè jẹ́ ètò láti fi Awolọwọ (Yorùbá) sípò ìjọba, àwọn ènìyàn láti oríṣiríṣi ẹ̀yà, pàápàá àwọn ará àríwá, kà àbájáde rẹ̀ sí ìgbìyànjú àwọn Igbo láti gba àkóso Nàìjíríà. Ìwà ipá àti ìpànìyàn tó tẹ̀ lé ìṣèlú náà ni wọ́n kà sí ẹ̀san tí ó tọ́, èyí tí, nígbà tí a bá ṣe é tán, yóò ti mú ipa tí a rò pé àwọn ará Igbo kúrò. 

O ṣe akiyesi pe Adewale Ademoyega to jẹ ọga ọmọ ogun Yoruba ati ọkan lara awọn ọmọ ogun Naijiria marun-un ti o jẹ agbateru ikọlu ijọba olominira ọdun 1966, sọ pe awọn idi ti ijọba naa jẹ orilẹ-ede ni akọkọ ati pe o ni erongba, o dojukọ lori yiyi ọna orilẹ-ede pada dipo ki o jẹ itara ti ẹya.  Sibẹsibẹ, ni akoko ijọba ti ijọba, Nnamdi Azikiwe, Aare ayeye ti Nigeria ati gbajugbaja oloselu Igbo, wa ni okeere lori irin-ajo osise kan si Caribbean .  Àìsí rẹ̀ àti ìwàláàyè rẹ̀ ṣe àwọn àfojúdi pàtàkì fún ètò ìṣèlú Nàìjíríà àti ìdáhùn sí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó ń ṣẹlẹ̀, àti pé àìsí àròsọ pé àwọn ará Igbo farapa ni ó tún mú kí ìbínú hù sí àwọn ará Igbo.

Ìwà ipá tó tẹ̀ lé ìṣèlú oṣù January ọdún 1966 ló yọrí sí ìbẹ̀rẹ̀ Ogun abẹ́lé ní Nàìjíríà ní ọdún 1967. Ogun náà bẹ̀rẹ̀ fún ọdún mẹ́ta, lẹ́yìn náà ni wọ́n tún fi ẹkùn ilẹ̀ Biafra wọ ìjọba àpapọ̀ . Awọn ijọba Hausa-Fulani ati awọn ijọba Naijiria ti Yoruba dari wọn tun gba ijọba lorilẹede naa, ṣugbọn ija naa fi ogún kikoro ati ibinu silẹ.

### Ogun Abele Naijiria

[thumb|Omobirin Biafra ti ebi n pa lasiko [Ogun Abele Nigeria|Ogun Abele Naijiria]]
Orile-ede olominira Biafra je ipinle ipinya ni ila-oorun Naijiria ti o wa lati 30 May 1967 si January 1970. O gba orukọ rẹ lati Bight of Biafra ni Atlantic si guusu. Awọn olugbe jẹ pupọ julọ awọn ọmọ Igbo ti o yapa lẹhin ikọlu ijọba Naijiria ni ọdun 1966 nipasẹ awọn oṣiṣẹ ologun ariwa. Awọn ẹya kekere miiran ti o jẹ apakan ti olominira ni Efik, Ibibio, Annang, Ejagham, Eket, Ibeno, ati Ijaw, pẹlu awọn miiran. 

Ìrònú atako-òdì-sí-ìgbó gbilẹ̀ ní Èkó nígbà Ogun Abẹ́lé Nàìjíríà . Ọrọ pipa awọn ọmọ Igbo jẹ ohun ti o wọpọ: ọlọpa Ilu Eko kan ni a sọ ni New York Review ni ọjọ 21 Oṣu kejila ọdun 1967, ti o sọ pe, “A gbọdọ dinku pupọ ni iye.”  Ìjọba àpapọ̀ Nàìjíríà tún kéde ìyọ̀ǹda káàdì ìdánimọ̀ fún àwọn ènìyàn tí wọ́n jẹ́ ọmọ Igbo: 
 
Orisi eya ni won fi n wa eni ti o je Igbo lati pa won. Ni Eko, fun apẹẹrẹ, awọn ọkọ akero nigbagbogbo duro ati wa, pẹlu awọn ero ti a ṣe lati duro ni isinyin pẹlu ero lati gba awọn orukọ ati ipilẹṣẹ ti awọn ero.  Eyikeyi Igbo tabi eniyan ti a fura si pe o jẹ Igbo ti a rii ni awọn ọkọ akero ni a pa. Eyi jẹ ọran fun awọn ọmọ Igbo ti wọn pa ni gbangba ni gbangba Tinubu ni oṣu kẹfa ọdun 1968. 

Nítorí ìwà ìkà àti ìwà òǹrorò tí àwọn Igbo ń dojú kọ, àwọn ará Igbo ṣe ọ̀nà tí wọ́n lè gbà là á já. Awon obinrin Igbo ni ilu Eko fi aso ibile won sile, won si gba aso Yoruba (iro ati buba).  Awọn Igbo tun dẹkun ibaraẹnisọrọ ni gbangba ni Igbo abinibi wọn, ati awọn Igbo ti o le sọ awọn ede miiran ti a mọ bi awọn ẹya miiran. Ni akoko yii, awọn ile-iṣẹ rii daju pe wọn mu awọn orukọ ti n dun Igbo jade lati awọn ipolowo ati awọn ami.  Ọpọlọpọ awọn ọmọ Igbo nigba ogun yi pada orukọ wọn, gẹgẹ bi awọn oṣere Stella Damasus .  Ninu ifọrọwanilẹnuwo 2021 pẹlu Ebuka Obi-Uchendu, Stella, orukọ orukọ rẹ “ *Damasus* ” nigbagbogbo nfa awọn ijiroro ati awọn memes intanẹẹti,  ṣe afihan pe idile rẹ ni irẹwẹsi lati yi orukọ Igbo wọn pada lati daabobo lodi si ipalara tabi iwa-ipa ti o pọju.  

Awon olori ibile Igbo ni ipinle Delta naa yoo tun so pe awon kii se Igbo lati yago fun pipa awon eeyan won, won n so pe won ni Bini fun awon omo ologun apapo, bo tile je pe eyi ko da awon omo ogun duro lati pa awon eeyan won.  Igbo ti o kù ni Nigeria nigba ti ogun dojuko ijiya ati iwa ika lati ọdọ awọn ọlọpa, awọn ọmọ-ogun, ati awọn ara ilu ti o jẹ aladuugbo ati ọrẹ nigbagbogbo, ṣugbọn ni akoko kanna, wọn nigbagbogbo lo nipasẹ ijọba Naijiria gẹgẹbi aami lati ṣe afihan ati fi idi rẹ mulẹ pe a gba Igbo ni Nigeria.  Bi inunibini ati iwa ika ti awọn Igbo koju si dide ti wọn si ṣubu da lori bi ogun ti n lọ.  Bi o ṣe le tun dide ni ifura lasan ti awọn ilọsiwaju ologun nipasẹ awọn ologun Biafra. 

Ni akoko ogun, awọn eniyan Anioma ati awọn ọmọ Igbo miiran ti o kù ni Ilu Benin koju ohun ti a le ṣe apejuwe bi ipaeyarun .  Ki awon omo ogun apapo to de ilu Benin, awon ara Urhobo ati awon Isoko kolu Anioma ati Ika adugbo won.  Awọn agbofinro ko ran awọn eniyan ti wọn n ṣọdẹ lọwọ.  Ni awọn igba miiran, awọn eniyan Anioma ati Ika ni awọn onijagidijagan ti wa ni idaduro fun awọn ọmọ-ogun apapo dipo ki wọn pa wọn patapata.  Awon osise Edo, Urhobo, ati Isoko ni awon osise ti won ti je omo Igbo ti ko mo nipa isele to wa ni ita ilu Benin ni okuta tabi palapa pa.  Awon Igbo kan ti won sa lo ni awon onijagidijagan ju won sinu odo Ikpoba ti won si da won lasiko ti won n gbiyanju lati sa lo. 

Nigbati awọn ọmọ-ogun ijọba apapọ gba ominira ilu Midiwoorun ti Benin kuro lọwọ awọn ologun Biafra, o ṣe ayẹyẹ pẹlu rudurudu ati iwa-ipa.  Awọn eniyan, pẹlu iranlọwọ awọn ọmọ-ogun, lọ si awọn ile-iṣẹ bii NIFOR, awọn ile iwosan, ati awọn ẹwọn ni ilu naa, wọn si pa awọn ọmọ Igbo nibẹ.  Enikeni ti o ba ni iran Igbo ni a ti jale, fipa tabi pa; iwa, ipilẹṣẹ, ati iṣẹ (paapaa awọn dokita agba ni a pa ni awọn ile-iwosan) ko ṣe akiyesi lakoko ijakadi naa.  Iwa-ipa yii ni ero lati pa awọn eniyan Anioma, awọn eniyan Ika, ati awọn Igbo miiran kuro.  Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn tí wọ́n pa ló gbà pé ìbáṣepọ̀ tó dára pẹ̀lú àwọn ọ̀rẹ́ àwọn tí kì í ṣe ọmọ Ìbílẹ̀ yóò dáàbò bò wọ́n.  Ni ilu Eko, awon Igbo naa rohin pe okan lara ohun ti ko dun won ju ni awon omo Yoruba ti won n tako, ti won si ro won pe ki won kuro ni Eko ki won pada si ile Igbo .  Àsìkò yìí ni ọ̀rọ̀ Igbo *Okoro* di àbùkù. Àwọn Yorùbá máa ń bá ojúlùmọ̀ ọmọ Igbo kan sọ̀rọ̀ ní gbangba nípa lílo ọ̀rọ̀ náà *Okoro*, orúkọ Igbo kan tí ó túmọ̀ sí “ọ̀dọ́kùnrin” pàápàá jù lọ láàárín àwọn aláṣẹ.  Irú ìbínú bẹ́ẹ̀ sábà máa ń yọrí sí ìwà ìkà sí ẹni tí ó jẹ́ ọmọ Igbo.  Ọgbẹni Nzeribe, ọkọ Flora Nwapa, jẹ olufaragba eyi, ti o farada ikọlu ara ati ẹwọn nitori idanimọ Igbo rẹ ni asiko yii. 

**Iyatọ ati awọn Post-ogun akoko**

Lẹ́yìn Ogun abẹ́lé ní Nàìjíríà lọ́dún 1970, oríṣiríṣi ọ̀nà ni àwọn ọmọ Igbo dojú kọ àtakò àti ìyapa nítorí ipa tí wọ́n ṣe nínú gbígbìyànjú láti yapa kúrò ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti ìṣe wọn nígbà ogun. L’akoko ogun leyin ogun, ainise sise po laarin awon omo Igbo. Ninu awọn eniyan ti wọn ko ni iṣẹ ti o ju miliọnu kan lọ, awọn ọmọ Igbo 34,000 pere ni wọn tun pada sinu iṣẹ ijọba.  Ní àfikún sí i, ogun abẹ́lé ti ba àwọn ohun àmúṣọrọ̀ àti àyíká ilẹ̀ Igbo jẹ́, tí ó dẹ́kun ìgbòkègbodò ètò ọrọ̀ ajé àti láwùjọ.  Ṣaaju ki o to ogun, Igboland kii ṣe aaye idagbasoke orilẹ-ede nikan ṣugbọn o tun jẹ ile si ile-ẹkọ giga ominira akọkọ akọkọ ti Nigeria (nisisiyi Yunifasiti ti Nigeria, Nsukka ), ile-iṣẹ eedu ti o ni ilọsiwaju, awọn iṣẹ-ogbin, ati eto ilera ti o ṣiṣẹ. Bi o ti wu ki o ri, ija naa fi agbegbe naa silẹ ni ipo iparun. Paapaa awọn imotuntun imọ-ẹrọ akoko ogun, gẹgẹbi awọn ile isọdọtun epo ti agbegbe, Papa ọkọ ofurufu Uli, ati awọn ọkọ ayọkẹlẹ ihamọra Ogbunigwe, jẹ iparun ti ijọba Naijiria ko dara si rara. 

Ọpọlọpọ awọn ọmọ Igbo gbagbọ pe awọn eto imulo lẹhin ogun ni a ṣe apẹrẹ lati tu wọn siwaju sii laarin Naijiria.  Fun apẹẹrẹ, Awọn Aṣoju Apejọ (Special Provisions Decree No. 46 of 1970) yorisi yiyọ kuro tabi fi agbara mu ifẹhinti ti ọpọlọpọ awọn ọmọ ogun Igbo ti o ti ja fun Biafra, laibikita awọn idaniloju ti imupadabọ.  Iṣẹ Ifiranṣẹ Ile-ifowopamọ (Ofin Ila-oorun Ila-oorun) tun sọ awọn oniwun iwe akọọlẹ Igbo di mimọ nipasẹ didin isanpada si 20 poun, laibikita awọn ohun idogo ṣaaju-ogun. Awọn eniyan ti o ni ẹri ti awọn idogo banki ni aṣalẹ &#x5B; &#x5D; **'</sup> naa gba owo wọn pada lẹhin ogun lati Central Bank of Nigeria. Ofin ti Ilu abinibi ti 1972, ti a pinnu lati fi agbara fun awọn ọmọ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5D; **' &#x5B; Naijiria ni ọrọ-aje, ya awọn Igbo kuro, ti ko mura silẹ nitori iparun ogun naa.  Eto imulo ohun ini ti a fi silẹ ni Ipinle Rivers, ti o gba awọn dukia ti awọn ọmọ Igbo ti o salọ lasiko rogbodiyan naa, ni a rii bi ibajẹ eto-ọrọ aje.  Lakotan, pelu bi o ti jẹ ọkan ninu awọn agbegbe atilẹba ti Naijiria, Igboland pari pẹlu awọn ipinlẹ ti o kere julọ laarin awọn agbegbe agbegbe geopolitical mẹfa, ti o jinna ni oye ti iyasọtọ. 

## Ita Nàìjíríà
Ní oṣù kẹjọ ọdún 2019, ọlọ́pàá ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì mú ọmọ ilẹ̀ Yorùbá kan tó jẹ́ aláṣejù àti olùyapa tí ó ṣí lọ sí United Kingdom láti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà fún ṣíṣe àwọn fídíò YouTube tí ó ní ọ̀rọ̀ ìkórìíra oníwà ipá sí àwọn ará Igbo. Ní oṣù kẹta ọdún 2022, wọ́n dá a lẹ́bi ọdún mẹ́rin ààbọ̀ nínú ẹ̀wọ̀n lórí ẹ̀sùn mẹ́jọ tí ó fi mú ìkórìíra ẹ̀yà jáde.

## Awon erongba alatako Igbo lori ero ayelujara
Igbophobia lori intanẹẹti ṣe afihan bi irisi ikorira ati awọn arosọ ẹlẹyamẹya ti o dojukọ awọn ẹni-kọọkan ti iran Igbo, nigbagbogbo ti o jẹ afihan nipasẹ ọrọ ikorira, awọn iṣesi, ati awọn ihuwasi.  Ẹ̀tanú yìí lè wáyé ní oríṣiríṣi ọ̀nà, gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀ àbùkù, àwọn ìkànnì orí Íńtánẹ́ẹ̀tì, àwọn àwòrán orí Íńtánẹ́ẹ̀tì àti àwọn àwòrán ìkórìíra míràn tí ń wá àbùkù sí àṣà àti àwọn ènìyàn Igbo.  A lè rí ìrònú lòdì sí Igbo lórí oríṣiríṣi ìsokọ́ra alátagbà, títí kan Nairaland (apérò Nàìjíríà), Twitter, Facebook, àwọn ìwé ìròyìn, àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ bulọọgi .

Ni asiko idibo gbogbogboo ati gomina lọdun 2023, ikọlu igboro-gbodiyan ti jade lori ero ayelujara. Níwọ̀n bí àwọn ẹ̀yà ìran orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ṣe pọ̀ sí i, àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú sábà máa ń ní irú èrò bẹ́ẹ̀.  Bi o ti wu ki o ri, lilo Igbophobia ni ipolowo ipolongo lori Nairaland ko tii ri tẹlẹ.  Awọn netizens tako iṣe naa ni ilodi si, ti n pe fun yiyọkuro ipolowo naa nitori eewu ti o pọju si igbesi aye eniyan.  Nikẹhin, ipolongo naa ti lọ silẹ, ati pe oludasile aaye naa, Seun Osewa, ti tọrọ aforiji.  Bi o ti wu ki o ri, diẹ ninu awọn olumulo media awujọ duro ṣiyemeji, ni ibeere akoko ati otitọ idariji Osewa.  

## Ìgbófòyà Ìgbò àti Àjọ Ìtẹ̀síwájú Gbogbogbò
Lẹhin iyipada agbara lati PDP si APC ni Nigeria ni ọdun 2015, awọn iṣẹlẹ ti o ṣe akiyesi ti Igbophobia waye laarin ijọba Naijiria. Lakoko ti awọn iṣẹlẹ iyasoto ti ile-iṣẹ si awọn ọmọ Igbo ni a ti ṣakiyesi tẹlẹ ni iṣẹ ati awọn aye ibugbe, iyasoto si awọn ọmọ Igbo gba ilana diẹ sii labẹ iṣakoso APC. Iyatọ ti pọ si ati itankale awọn asọye ikorira nipasẹ awọn oṣiṣẹ ijọba, ti o fa awọn ijiroro nipa aiṣedeede ati igbonabi laarin ijọba Naijiria ti APC dari.  Awọn ẹsun ti ifarabalẹ ati aiṣedeede ti awọn eniyan Igbo ni awọn ipa ti oṣelu ati ṣiṣe ipinnu ti mu awọn ifiyesi pọ si nipa awọn iṣoro ti o pọju ati awọn iṣe iyasoto laarin isakoso naa. 

## Irora alatako Igbo loni

### Ipari SARS ronu
Ẹgbẹ́ òpin SARS lọ́dún 2020, tí ó jẹ́ ẹgbẹ́ kan tí wọ́n pè láti fòpin sí ìwà ìkà àwọn ọlọ́pàá tí ó gbilẹ̀ ní Nàìjíríà, àwọn kan lò gẹ́gẹ́ bí ànfàní látọ̀dọ̀ àwọn kan láti tan ìmọ̀lára ìtadì sí Igbo kalẹ̀. A ṣe awari pe diẹ ninu awọn ọmọ Igbo ni o ni ipa ninu ipaniyan ipaniyan ti Lekki, papọ pẹlu igbohunsafefe nipasẹ Nnamdi Kanu, nibiti o ti paṣẹ fun awọn ọmọlẹhin rẹ ni IPOB, agbari ti o ya sọtọ ti o ni ibatan pẹlu Igbos, lati “jo lulẹ Eko”, ti o fa iwa-ipa si ọlọpa ati awọn ibi-afẹde ologun.   Nitori naa a da awọn ọmọ Igbo lẹbi fun iwa-ipa ti o waye lakoko End SARS.     Igbagbogbo yii ko fi iyatọ han laarin IPOB, ajo, ati awọn ọmọ Igbo, nitori iṣẹlẹ yii jẹ idi lati yọ awọn ọmọ Igbo kuro ni awọn ipo ijọba lakoko idibo gbogbogbo ati gomina ni ọdun 2023 Naijiria.  

### Ìrònú lòdì sí Igbo ní gbogbogbòò àti ìdìbò gómìnà Nàìjíríà
**2015 idibo**

Nigba to n dari idibo gomina Eko lodun 2015, Oba ti Eko so pe awon Igbo ti ko dibo fun Akinwunmi Ambode yoo parun ninu odo laarin ojo meje.  Ni idahun si igbasilẹ ti n kaakiri, ọpọlọpọ awọn oṣere Nollywood, awọn oloselu, awọn asọye, ati awọn olokiki olokiki sọrọ.  Don Jazzy, gbajugbaja olorin orin, ti nija nipasẹ olufẹ kan lori alaye naa. O tesiwaju lati so pe, “Emi ni omo Naijiria la koko, omo Igbo ni keji... Gege bi omo Igbo ti o gboye/laju/buwotowo, mi o ni ba ipo oba je, koda tho.    Mo binu patapata ni gbigbasilẹ yẹn. Ṣugbọn emi yoo sọ fun ọ ni ọfẹ pe gbogbo wa ni ominira lati yan tani lati dibo fun ati pe ko si ẹnikan ti o le fi ipa mu ẹ tabi emi lati dibo bi o ṣe fẹ." 

**2019 idibo**

Atako awon Igbo tun wa ninu idibo gomina odun 2019 . Senator Oluremi Tinubu, iyawo Asiwaju Bola Ahmed Tinubu, sọ pe, "A yoo pe gbogbo awọn oriṣa Eko lati le awọn ọmọ Igbo jade, awọn Igbo ti o kọ lati kọ ede wa. Igbo ti ko fẹ Yoruba, awa yoo jogun wọn." 

Jimi Agbaje, eni ti ko ni ibatan si awon Igbo, ti ko si so ede Igbo, won fi esun pe o je Igbo. Bakanna, ilodi si awọn Igbo ni wọn lo si i lasiko eto idibo. Orukọ "Jimichukwu" ni wọn lo lati fi i ṣe ẹlẹya ni ọna ti ẹya. Orukọ naa jẹ idapọ orukọ Jimi ati ọrọ Igbo " Chukwu ", eyiti a maa n lo ni awọn orukọ Igbo.  Oro yii lo lati fi han pe Agbaje ki i se omo Yoruba tootọ bi ko se ajeji, nitori eyi, ko yẹ ki o jẹ gomina South West .

**2023 idibo**

Bi Peter Obi ṣe farahan gẹgẹbi oludije ẹgbẹ Labour lo fa awọn imọlara Igbophobic ati ikorira si awọn eniyan Igbo.  Paapaa lẹhin ọpọlọpọ awọn ifọrọwanilẹnuwo ati ifọrọwanilẹnuwo, eyiti o jẹ loorekoore fun awọn oludije olokiki ni awọn ọdun aipẹ, oludije rẹ ni awọn igba miiran ti yọkuro bi awọn ọmọ Igbo ṣe nfẹ fun ipo Alakoso Igbo. 

Latari ibosi Obi, olorin Brymo sọ awọn ọrọ ikorira si awọn ọmọ Igbo, o sọ pe awọn ọmọ Igbo ko ṣetan fun ipo aarẹ ati pe Peter Obi yẹ ki o duro lati ṣeto agbegbe ila-oorun ti o ti wa.  Ni atẹle asọye yii, o tu asọye Igbophobic miiran lakoko ti o n dahun si tweet ti paarẹ ni bayi ti o sọ “Fuck The Ndi Igbo!!”.  Eyi fa iwe ẹbẹ lori ayelujara lori Change.org si Awards Orin Gbogbo Africa lodi si yiyan rẹ fun Onkọwe Orin ti Odun.  O tu idariji kan silẹ, ṣugbọn tẹsiwaju lati fi iru awọn asọye ti o jọra silẹ lori awọn akọọlẹ media awujọ rẹ. Awọn asọye wọnyi nipasẹ Brymo ni atilẹyin nipasẹ awọn ọmọ orilẹ-ede ati awọn alatilẹyin ti APC . &#x5B; ** &#x5D; Lẹhin ipari idibo naa, Brymo fagilee idariji rẹ ni tweet kan. Ibanujẹ lodi si Igbo lakoko idibo 2023 ni orilẹ-ede Naijiria ni a rii nipasẹ jijẹ ẹtọ awọn ọmọ Igbo lakoko awọn ikojọpọ PVC ati ọrọ nla ti a fi ẹsun kan awọn ọmọ Igbo lati ọdọ Komisona Idibo Olugbe ti Ipinle, Olusegun Agbaje.   Iwa-ipa naa tan si sisun ati ikọlu ti awọn ile-iṣẹ Igbo loorekoore ni Ilu Eko lakoko idibo, ati awọn idena ati awọn ihalẹ si awọn eniyan Igbo ti n gbiyanju lati wọle si awọn iṣowo ti wọn ni.    

Ní ọ̀sẹ̀ díẹ̀ ṣáájú ìdìbò gómìnà ọdún 2023, olùdíje Gbadebo Rhodes-Vivour, tí ó jẹ́ apá kan Yorùbá (láti apá kan baba rẹ̀) àti apá kan Igbo (láti apá kan ìyá rẹ̀) dojúkọ ìyàsọ́tọ̀ àti ẹ̀gàn lòdì sí Igbo. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ní ẹ̀yà méjì, wọ́n tún ń bi í léèrè léraléra nítorí ìran Igbo rẹ̀ àti ìdámọ̀ Igbo ìyàwó rẹ̀. Àwọn ìkọlù wọ̀nyí tàn dé àwùjọ Igbo tó gbòòrò ní Èkó, pẹ̀lú àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè tó ń ṣe àríyànjiyàn lórí òfin ti ẹnikẹ́ni tí ó ń wá àṣẹ ìṣèlú ní ilẹ̀ Yorùbá. Ọjọ́ mẹ́ta ṣáájú ìdìbò náà, MC Oluomo, olùfọkànsìn APC, halẹ̀ mọ́ àwọn Igbo, ó sọ fún àwọn Igbo láti dúró sílé tí wọn kò bá fẹ́ dìbò fún àwọn olùdíje APC.  Awọn alatilẹyin ẹgbẹ Labour kesi ijọba orilẹede Naijiria lati mu MC Oluomo fun ihalẹ awọn oludibo, nigba ti awọn alatilẹyin APC ati awọn ọmọ orilẹ-ede ti orilẹ-ede sọrọ ni ojurere rẹ.   Ni idahun si titẹ gbogbo eniyan, ọlọpa Naijiria pe asọye naa “awada kan”, ti o dinku awọn irokeke naa. 

Lọ́jọ́ ìdìbò náà, wọ́n halẹ̀ mọ́ àwọn ọmọ Ìgbó àti àwọn tí kì í ṣe ọmọ Igbó, tí wọ́n sì ń lù wọ́n láti má ṣe dìbò.  Won ni ki n pada si Anambra! Bawo ni Bolarinwa ṣe dun bi orukọ Igbo? A mu mi ni inira, lù mi, ti a si ran mi jade nitori pe mo wo Igbo? Nitoripe Emi ko ni dibo dibo APC?... Sisi Yemmie, gbajugbaja YouTuber lorilẹ-ede Naijiria ati ọkọ rẹ, awọn mejeeji ti ara ilu Yoruba, tun jẹ olufaragba isọdi-ẹya yii nitori wọn ṣe idiwọ fun wọn lati dibo nitori irisi wọn, eyiti wọn pe “Igbo”.  Lakoko idibo aarẹ, awọn ọmọ Igbo ti wọn wa ni ibi ibo tun sọ fun wọn pe wọn ko dibo rara. Lojo ibo gomina ni won kolu awon Igbo nibi, ti won si n hale wa pe bi a ba jade dibo pe awon yoo pa wa. Ọkunrin kan ni wọn gun nigba ija to ṣẹlẹ ni ọjọ yẹn. Ni ojo meta seyin la gbo pe okunrin naa ku, ti awon agbebon naa si da wahala sile nipa biba enikeni ti won ba ri loju ona, paapaa nigba ti e ki i se Yoruba. Irora alatako Igbo wa ninu awọn asọye ati ipolowo kaakiri awọn ero ayelujara awujọ lakoko idibo gomina .  Ni ojo keji, won kolu awon Igbo ni Abule Ado ni ipinle Eko . 

### Awọn idalare fun ikorira
Awọn ẹni-kọọkan ti n tan awọn ero ikorira kaakiri lakoko idibo 2023 funni ni awọn idi oriṣiriṣi lẹhin ikorira wọn si awọn eniyan Igbo. Idalare naa yatọ, ṣugbọn pẹlu:

* "Lagos kii ṣe ilẹ eniyan"

Ni akoko idibo, ọrọ ariyanjiyan yii da ariyanjiyan lori idanimọ Eko funrarẹ.   A kọ́kọ́ sọ gbólóhùn náà fún Jaja Wachuku ní ọdún 1947. Wachuku gbàgbọ́ pé níwọ̀n ìgbà tí ìlú Èkó jẹ́ ìlú Àpapọ̀, gbogbo àwọn ọmọ Nàìjíríà ló jẹ́ tirẹ̀.  Ó tẹnu mọ́ ipa Eko gẹ́gẹ́ bí ààyè tí a pín fún àwọn aráàlú láti oríṣiríṣi ipò. Lẹ́yìn náà, Lateef Jakande lo gbólóhùn náà nínú ọ̀rọ̀ ìṣáájú rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí gómìnà ní ọdún 1979. 

Lakoko idibo ọdun 2023, awọn eeyan kan lo gbolohun yii lati ṣe idalare ikorira si awọn ọmọ Igbo.  Awọn ẹni-kọọkan gẹgẹbi awọn eniyan media, ṣajọpọ lẹhin gbolohun yii, ti o sọ pe Igbo n gbiyanju lati fi agbara mulẹ lori Eko ati Nigeria nipasẹ awọn idibo 2023.  Sibẹsibẹ, igbagbọ yii jẹ ilana iditẹ. 

Leyin idibo odun 2023 Mudashiru Obasa, olori ile igbimo asofin ipinle Eko, tẹnumọ iwulo fun awọn ofin lati daabobo ire awọn ọmọ abinibi ilu Eko.   Obasa ti won tun yan gege bi agbọrọsọ fun saa keta leralera so wipe Eko ni ile Yoruba ati pe "[t] nitori naa, lara eto isofin wa ni lati rii daju pe itumọ awọn ofin ti Ile-igbimọ yi ṣe si ede Yoruba."     Eto isofin naa tun pẹlu ohun-ini titun ati awọn ofin iṣowo eyiti o ṣe ojurere fun awọn eniyan abinibi ti awọn ipinlẹ. 

Bi o tile je wi pe awon omo Igbo ni won ko gba ise to po gege bi igbejakede lasiko ibo naa, bi won se n tan gbolohun naa kaakiri, eleyii ti won lo gege bi eri wi pe awon Igbo ti n se ijoba nilu Eko lo mu ki orisirisi awon gbajugbaja omo Igbo ati awon egbe asa Igbo ti ko ni gbangba.   Sibẹsibẹ, igbiyanju wọn ko ṣe iyipada ero ti awọn ọmọ Igbo.

* Egbe Obi-dient jẹ apakan ti ero IPOB .

Awọn eniyan ti wọn ṣe idalare ikọlu awọn ọmọ Igbo lasiko ibo naa tun maa n so ẹgbẹ oṣelu Obi-dient ti oludije Peter Obi mọ ẹgbẹ IPOB .  Igbagbo kan ti o gbale waye laarin awọn ẹni-kọọkan ti n tan awọn iro-iwadi si Igbo kalẹ laarin awọn ẹgbẹ ti n ṣejọba ati alatako pe Peter Obi, nitori ẹda ti ara rẹ, ti mọọmọ yago fun itọkasi IPOB .  Awọn olumulo kan lori awọn aaye ayelujara awujọ ti rọ oludije Labour Party lati koju awọn ọrọ ti o ni ibatan IPOB pẹlu awọn alariwisi kan paapaa ti o lọ titi de ibi ti o ti pin si bi agitator biafra ati kii ṣe oludije oloootọ fun ọfiisi Alakoso Naijiria.   Awọn alariwisi yii nigbagbogbo foju fojufoda ojuṣe ijọba Naijiria lati koju awọn ifiyesi ni orilẹ-ede naa, dipo ti wọn ṣe itọsọna awọn ibeere wọn nikan si Peter Obi fun asọye lori awọn iṣẹ IPOB.  Bó tilẹ jẹ pé IPOB ti sẹ eyikeyi asopọ laarin ajo wọn ati Peter Obi, awọn alariwisi tun fi ẹsun kan wọn pe wọn ṣiṣẹ pọ.  Paapaa, awọn oludije olokiki miiran, bii Bola Tinubu ati Atiku Abubakar, ti o wa lati awọn agbegbe oniruuru pẹlu awọn ẹgbẹ ipinya, ko tẹriba iru awọn ibeere ti o jọra lati ṣe iṣiro awọn iṣe ti awọn ẹgbẹ ipinya lati agbegbe wọn.  Yato si awọn ẹgbẹ pẹlu IPOB, awọn idalare miiran lodi si awọn eniyan Igbo ni itan-akọọlẹ pe ẹgbẹ Obidient jẹ  ti Igbo kan, pẹlu awọn alatilẹyin ti kii ṣe Igbo lati ya ara wọn kuro.  Ni idahun si awọn ẹsun wọnyi nigbagbogbo, Peter Obi, oludije Aare ti Labour Party, tẹnumọ pe "... egbe naa kii ṣe nipa ẹya mi tabi ẹsin mi, ati pe kii ṣe eto Igbo kan tabi ni eyikeyi ọna, lati ṣe Kristiani Naijiria. Ko si ẹnikan ti o yẹ ki o sọ awọ-ara tabi ẹsin si OBIdient Movement. Nigeria jẹ ọkan ati pe ipinnu mi ni lati di Aare Nigeria ati Ni United States. "  

### Awọn ipa-lẹhin ti awọn idibo 2023
Idibo 2023 buru si laarin eya ati ibatan laarin Igbo laarin orilẹ-ede naa:Ijeoma Uba to je nọọsi to n gbe ni Ikotun, nijoba ibile Alimosho so pe abajade idibo gbogboogbo lo fa iyapa laarin awon omo Igbo ati awon eeyan kan lagbegbe naa, o si tẹnumọ pe oun ti tete ti ile itaja oun bayii nitori iberu ija. Ko si igbiyanju lati mu ibatan ẹya dara si ati pe ko si awọn ipadabọ lati ọdọ ijọba Naijiria lori ọpọlọpọ awọn eniyan ti o ṣe afihan awọn ẹdun ikorira ti o fa ikọlu ati iyasoto ti awọn Igbo koju lakoko idibo. Lẹhin ti awọn idibo 2023 yorisi ifasilẹ ti awọn ẹgbẹ oriṣiriṣi ti o ni ipa pupọ ninu awọn idibo naa. Awon Igbo naa kesi awon omo Igbo ti won jo lokunrin ati lobinrin lati ko dukia won lo si ila-oorun awon ipe wonyi tun wa ni gbogbo igba ti won si wa paapaa leyin iparun awon dukia ti won je nilu Eko.  Awon Yoruba ni apa keji ijoba Eko ti n gbe iroyin jade ni ede Yoruba lori ero ibanisoro re ni igbese yii gba atako lati odo awon eniyan lori ero ibanisoro ti won so pe Eko je oniruuru ati agbegbe ti orile-ede Naijiria nitori idi eyi gbodo ro awon elomiran ti won ngbe ninu re.  Awon egbe asa Yoruba tun wa ti won ke si awon ile ise ti won wa ni agbegbe guusuiwoorun orileede yii lati ya ida aadorun ninu awon aye ise won fun awon omo Yoruba. 

## Wo tun

* Radio Nigeria Kaduna

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ