open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bọlaji Ẹniọla Maryam

**Ẹ̀niọla Maryam** jẹ àkọṣemọṣẹ elere badminton orilẹ ede Naigiria ti à bini 21, óṣu september ni ọdun 2005 ni ilu ibadan ṣugbọn ó dàgbà si ipinlẹ kwara Naigiria.
Arabinrin na fi oju si ere tennis tẹlẹ tẹlẹ ki oto wa dipe o pada si ère badminton.
Ó wà ní ipò kìíní ní àgbáyé ní Ẹ̀ka SL3 l Para Badminton World Federation.  Ó díje ní ìdíje Paralympics ìgbà ẹ̀ẹ̀rùn ọdún 2024, níbi tí ó ti gba àmì-ẹ̀yẹ idẹ nínú ìdíje SL3 àwọn obìnrin.
Òun ni obìnrin ará Áfíríkà àkọ́kọ́ tó gba àmì ẹ̀yẹ nínú eré ìdárayá ní Olympic tàbí Paralympic Games, tó gba àmì ẹ̀yẹ idẹ nínú SL3 àwọn obìnrin ní Paris Games. Ìṣẹ́gun rẹ̀ ló jẹ́ àmì ẹ̀yẹ àkọ́kọ́ ti orílẹ̀ èdè Nàìjíríà nínú ìdíje Paris Paralympic Games.

## Aṣeyọrì
Bọlaji jẹ ẹni akọkọ ni ilẹ Afirica lati gba gold ni championship lori badminton ti o si pegede lati lọ kopa ni ere idije badminton ni ilu japan.

## Àwọn Itọkàsi
Alaba Lawson

Olóyè **Alaba Lawson** (tí a bí ní Omidan **Alaba Oluwaseun Lawson** ni ọjọ kejì-dín-lógún oṣú kínní ọdún 1951) jẹ ọmọ orilẹ-èdè Naijiria; olokoowo nla, oniṣowo agba ati ọmọwe sì ni pẹlu. Òun ni ó jẹ́ obinrin àkọ́kọ́ tí ó jẹ aarẹ ẹgbẹ NACCIMA ati Alága Ìgbìmọ̀ awọn Alakoso ti ile ẹko gbogboniṣe, Moshood Abiola ni Ìpínlẹ̀ Ogun ni orilẹ-ede Naijiria.

Olóyè Lawson ti di ipo aarẹ agbarijọpọ awọn lọbalọba to jẹ́ obinrin ni orilẹ-ede Naijiria (Forum of Female Traditional Rulers in Nigeria).

## Ìbẹ̀rẹ̀ igbe ayé àti ètò ẹkọ
A bi Alaba si inu ẹbi Jibolu-Taiwo ti ìlú Abeokuta, ti i ṣe olu ilu fun ipinlẹ Ogun, níbi ti o ti pari ile-ẹkọ alakọbẹrẹ ati girama ni ile-ẹkọ St. James’ African Primary School, Idi-Ape, Abeokuta laarin ọdun 1957 ati 1962 fun ẹkọ alakọbẹrẹ ati Ile-ẹkọ girama fun awọn obinrin (Abeokuta Girls Grammar School), Abeokuta, eleyi ti o pari ni ọdun 1968 ki o to tẹsiwaju lati lọ si ile ẹkọ fun awọn olukọni ni St. Nicholas Montessori Teachers’ Training College ti o wa ni Prince's Gate, England ni ọdun 1973 ni bi ti o ti peregede ti o si gba iwe ẹri diploma ninu ikọni (Diploma in Education).

## Awọn Itọkasi
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1951
Ayotunde Phillips

**Ayotunde Phillips** (tí wọ́n bí ní Oṣù kéje ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n, ọdún 1949 ) jẹ́ Agbẹjọ́rò Nàìjíríà àti olórí adájọ́ sẹ́yìn wàá rí Ìpínlè ̀ Èkó.

## Ayé rẹ̀
Wọ́n bí Ayotunde Phillips ní Oṣù kéje ọjọ́ kẹ́rìndínlọ́gbọ̀n, ọdún 1949, Ó jẹ́ àkọ́bí Olóǹgbé Adájọ́ James Oladipo Williams àti Henrietta Aina Williams, adájọ́ tó bí sí ìpínlẹ̀ Èkó. Ó lọ sí ilé-ìwé àkọ́bẹ̀rẹ́ rẹ̀ ní London kí ó tó padà wá sí Nàìjíríà pẹ̀lú ìbátan rẹ̀, Oluwafunmilayo Olajumoke Atilade. Ó ṣe WAEC rẹ̀ ní Queen's College, ní Ìpínlẹ̀ Èkó kí ó tó padà lọ sí Fáṣítì Èkó níbi tó ti gba oyè ní ètò-ọ̀fin (Law) ní ọdún kẹfà ọdún 1973. Ó parí Àgùbánirọ̀ tí ó jẹ́ ètò ọdún kan fún gbogbo àwọn tó bá pníí ẹ̀kọ́ Fáṣítì ti Nàìjíríà ní Ìpínlẹ̀ Enugu ní Ọ́fìsì ètò òfin ìjọba ní Ìpínlẹ̀ náà àti wí pé wọ́n pé è kó di Agbẹjọ́rò ìlú ní ọdún 1974.

## Iṣẹ́ Òfin
Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ ní 'Kehinde Sofola's Chambers' ní oṣù kọkànlá ọdún 1975, ọdún kan lẹ́hìn tí wọ́n pè é sí òfin (to bar). Ó kúrò nínú ìyẹwu náà ní oṣù kẹsán-án ọdún 1976 láti darapọ̀ mọ́ iṣẹ́ ti Ilé-iṣẹ́ Ìdàgbàsókè àti Ohun-ìní ti Ìpínlẹ̀ Èkó gẹ́gẹ́ bí òṣìṣẹ́ òfin, ó sì dìde sí ipò olùdámọ̀ràn nípa òfin ní ọdún 1990, ní ọdún kan náà tí ó gba gbígbé sí Ilé-iṣẹ́ ti Ìdájọ́ níbití ó ti gba òye ipò ti Adájọ́ ilé-ẹjọ́ gíga kan ní ọdún 1994. Ní oṣù keje, odun 2012, Babatunde Fashola yan an gege bi adajo agba, lẹ́hìn ìfẹ̀yìntì iṣẹ́ rẹ̀ ní oṣù kẹfà ọdún 2014, Adájọ́ Oluwafunmilayo Olajumoke Atilade, àbúrò rẹ̀ ló gba ipò rẹ̀.

## Ìtọ́kasí
Maria Braimoh

**Maria Hajara Braimoh** (tí a bí ní ọjọ́ kọkàndínlógún, oṣù kìíní, ọdún 1990) jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Naijiria tó ń gbá Badminton. Ó wà lára àwọn ẹgbẹ́ ti Nàìjíríà tó gbá Badminton ní ọdún 2007 àti ìdíje gbogboogbò ti ilẹ̀ Afrika ní ọdún 2011. Braimoh tún kópa nínú ìdíje ti Commonwealth tí wọ́n ṣe ní odún 2010, ní New Delhi, India.

## Àwọn àṣeyọrí rẹ̀

### Ìdíje gbogboogbò ti ilẹ̀ Afrika
*Àwọn obìnrin nìkan*

*Àdàpọ̀ àwọn obìnrin*

### Àwọn olúborí ilẹ̀ African
*Àwọn obìnrin nìkan*

*Àdàpọ̀ àwọn obìnrin*

### Ìdíje gbogboogbò ti BWF
*Àdàpọ̀ àwọn obìnrin*

## Àwọn Ìtọ́kasí
Grace Daniel

**Grace Kubi Daniel** (tí a bí ní ọjọ́ kẹrìnlélógún, oṣù kejì, ọdún 1984) jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ń gbá badminton. 

## Àwọn àṣeyọrí rẹ̀

### Géèmù ilẹ̀ African
*Àwọn obìnrin nìkan* 

*Àdàpọ̀ àwọn àgbábọ́ọ̀lù*

*Àdàpọ̀ àwọn àgbábọ́ọ̀lù*

### Àwọn olúborí ti ilẹ̀ African
*Àwọn obìnrin nìkan* 

*Àdàpọ̀ àwọn àgbábọ́ọ̀lù*

*Àdàpọ̀ àwọn àgbábọ́ọ̀lù*

### Ìdíje gbogboogbò ti BWF
*Àwọn obìnrin nìkan* 

*Àdàpọ̀ àwọn àgbábọ́ọ̀lù*

*Àdàpọ̀ àwọn àgbábọ́ọ̀lù* 

## Àwọn Ìtọ́kasí

## External links

* 
* 
* 
* 
* 
* NBC Olympics profile
Dayo Oyewusi

**Dayo Oyewusi** (tí wọ́n bí ní ọdún1966) jẹ́ abábọ́ọ̀lù badimíítìnì(badminton) Nàìjíríà . Ó díje ní ọdún  1994 Commonwealth Games ní Victoria, Canada. Ó gbé ipò kìíní ní ọdún 1991 ní ìdíje tí wọ́n ṣe ní Kenya fún àwọn obìnrin méjì papọ̀ lẹ́ẹ̀kan náà bíi ni kan tí ẹni Kejì rẹ̀ jẹ́ Obiageli Olorunsola.    

## Àwọn Oyè

### IBF International
*Women's singles*

*Women's doubles*

*Mixed doubles*

## Ìtọ́kasí
Bolanle Austen-Peters

**Bolanle Austen-Peters** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹ́rin, oṣù kejì ọdún 1969), jẹ́ ọmọbìnrin sí Emmanuel Afẹ́ Babalọlá tí ó ń ṣe bàbá rè̩. Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga International School,Ìbàdàn, kí ó tó kẹ́kọ̀ọ́ sí i ní Yunifásítì ti ìlú Èkó, University of Lagos. Ó sì tún lọ sí ilé-è̩kọ́ Economics(imo) ní ìlú London. Ó jẹ́ olùdarí eré orí-ìtàgé ní ilé Nàìjíríà àti Agbẹjọ́rò. Òun tún ni Olùdásílẹ̀ àti Olùdarí fún Terra Kulture, ilé-iṣẹ́ tó ń ṣètò nípa àṣà tó wà ní Ìpínlẹ̀ Èkó . Ilé-iṣẹ́ fíìmù àti tíátà rẹ̀, BAP Productions, tí í ṣe atọ́kùn fún àwọn ètò orin bíi: **Saro The Musical**, **Wakaa The Musical**, **Moremi The Musical**, **Fela àti the Kalakuta Queens**, **The Oluronbi Musical**, àti èyí tí wọ́́n ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣe,*Death and The King's Horseman*. Ilé-iṣẹ́ náà ti ṣe atọ́kùn àwọn fíìmù bíi  **93 Days**, **Bling Lagosians**, *Collision Course*, àti  **Man of God**.
Ó wà ní ìbásẹpọ̀ pẹ̀lú Google Arts & Culture, ilé ìdánilẹ́kọ̀ọ́ tó máa ń ṣe àkójọpọ̀ ohun ìgbàanì fún Terrakulture lórí ẹ̀rọ-ayẹ́lujára .

## Ayé rẹ̀
Ó fẹ́  ò
## Àwọn oyè rẹ̀

## Àwo̩n Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1969
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá
Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Apaokagi Maryam

**Apaokagi Maryam** tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ **Taaooma**  (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹjidinlogbon oṣù Kejì ọdún 1999) jẹ́  gbajúgbajà aláwàdà ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Ìgbà èwe àti bí ó ṣe kẹ́kọ̀ọ́
Gẹ́gẹ́ bí a ṣe sọ ṣáájú, wọ́n bí Apaokagi Maryam lọ́jọ́ kejilélógbon oṣù Kejì ọdún 1999 si ilu Ilorin,ipinle Kwara.O lo Iléẹ̀kọ́ gíga ti a mo si Kwara State University ni Malete,ipinle Kwara.

## Àwọn Ẹbùn ati Amì Ẹyẹ

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1999
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá
Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Lebogang Phalula

**Lebogang Phalula** tí a bí ní  ọjọ́ kẹẹ̀san Oṣù kejìlá ọdún 1983 jẹ́ olùsáré ọlọ́nàjínjìn fún  orílẹ̀ ède South Africa kan .

Ní ọdún 2009, ó kópa nínú ìdíje àwọn obìnrin àgbà fún  IAAF World Cross Country Championships ti 2009 tí ó wáyé ní Amman, Jordani.  O pari pẹ̀lú ipò kọkàndínlọ́gbọ̀n. 

Ní ọdún 2009, ó kópa nínú ìdíje àwọn obìnrin àgbà fún  IAAF World Cross Country Championships ti 2009 tí ó wáyé ní Amman, Jordani.  O pari pẹ̀lú ipò kọkàndínlọ́gbọ̀n. 

Ní ọdún 2011,  o gba ìdádúró  oṣù mẹ́fà ní bí eré ìdárayá léyìn tí wọ́n rí wípé àyẹwò fi hàn wípé o ní  methylhexaneamine ti a fi òfin dé. 

O jáwé Olúborí fún eré ọgọ́ọ̀rún mẹ́jọ mítaà tí a sọ àkọ́lé rẹ̀ níbi 2005 South African athletics championships  . 

ó ní ọmọ ìyá bìnrin tí ó jẹ́ Ìbejì rẹ̀ tí òhun náà jẹ́ eléré ìdárayá tí à n pè ní Dina Lebo Phalula . 

* Àkójọ ìṣẹ̀lẹ̀ tí kò hàn gbangbanínú àwọn eré ìdárayá

## Àwọn ìtọ́kasí

## ìjápọ ìta

* Lebogang Phalula ní World Athletics 

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1983
Àanu Ayègbusi

**Àanu Ayègbusi** jẹ elere tennisi lobinrin ni orilẹ ede Naigiriya ti a bini 30, óṣu November ni ọdun 1993. Arabinrin na jade ni ile iwe giga ti ilu Port Harcourt.

## Aṣeyọri
* Àànu Ayegbusi ni wọn dibo fun gẹgẹbi elere tennis lobinrin to pegede julọ ni ọdun 2017.
*Àànu kopa ninu ere Idije Open tennis Eko to waye ni Eko ni ọdun 2019 pẹlu awọn elere iyoku to wa lati oriṣirì ilu lati ókè ókun.
*Ni ọdun 2021, Aanu kopa ninu Ere idije ti Open CBN Tennis ni ilu Abuja.

## Itọkasi
Georgia Oboh

**Georgia Oboh** jẹ elere golf lobinrin to jẹ Ọmọ British-Naigiria ti ó jẹ ọmọ ogun ọdun, arabinrin naa wa lati idile èlere golf nibi ti baba rẹ si jẹ ọkan ninu èlere golf naa ni central london. Arabinrin naa jẹ Akikanju Èlere golf larin awọn obinrin Afirica ti o si jẹ Naigiria akọkọ lati qualify fun tour Awọn ọdomọbinrin Europe nigba ti o wa ni ọmọ ọdun mẹtadinlogun.

## Aṣeyọri
*Oboh jẹ akọkọ obinrin Naigiria elere golf lati wọnu Agbaye Golf Rolex Ranking
*Georgia ti kopa ninu óriṣiriṣi idije lori ere golf ati ninu olympic awọn ọdọ ti o ṣẹlẹ ni ilu Argentina nibi ti o ti ṣe àṣoju orilẹ ede Naigiria, o si kopa ninu idije to waye ni Cote d’Ivoire ni ọdun 2019

## Itọkasi
Betty Apiafi

**Betty Jocelyne Okagua - Apiafi**(ti a bi ní 19 January 1962) jẹ onimọ-ọrọ-aje, olukorede àti òtòkùlú olósèlú ní Nàìjirià. Apiafi wà lara àwon Senato Nàìjirià, óún se asoju Rivers West Senatorial District.  O tun se aṣoju fun Abua/Odual-Ahoada East Federal Constituency ní ilé igbimo asofin kekere(house of Representatives) ti Ipinle Rivers ni 2007. O jẹ ọmọ ẹgbẹ oselu People’s  Party Democratic (PDP).

## Àárò ayé àti èkó rè
Wón bí Betty Jocelyne Apiafi ni ojo 19 February 1962. O kékó gboyè ninu èkó oro ajé lati ile-ẹkọ Yunifásitì Port Harcourt, ósì tún tèsíwájú láti gba oyè Masters ní Rivers State University of Science and Technology 
## Ilé igbimo asoju
Nigba sáà rè ní ilé igbimo asoju(house of Representatives) ní odun 2007 si 2019, o jé ara àwon tí oun ja takuntakun fún ètó àti èkó àwon omo obinrin. Awọn obinrin miiran ti a yan sí ipò igbimo asojú pèlú rè ni Folake Olunloyo, Maimunat Adaji, Martha Bodunrin, Suleiman Oba Nimota, Mulikat Adeola Akande, Uche Lilian Ekunife, Beni Lar, Lynda Chuba-Ikpeazu, Mercy Almona-Isei, Doris Uboh, hette E. 
## Ilé igbimo asofin àgbà
A diboyan Betty Apiafi si ile igbimọ aṣofin Naijiria kesan ni ọdun 2019 labẹ ẹgbẹ People's Democratic Party, óún ṣe aṣoju Agbegbe Rivers West Senatorial lowolowo. Òun ni obinrin akoko láti ipinle Rivers tí a diboyan sí ipò ilé igbimo asoju tàbí/àti sí ilé igbimo asofin. 

## Àwon Ìtókasí
Adunni Oluwole

**Adunni Oluwole** (1905-1957) jẹ́ Òṣèlú Nàìjíríà kí wọ́n tó gba òmìnira àti ẹni tó máa ń jà fún ẹ̀tọ́ àwọn ènìyàn tó  wí pé ó lòdì sí òmíràn nígbà náà. Wọ́n bi ní ìlú  Ibadan, Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ àti dàgbà sí  Aroloyo, Ìpínlẹ̀ Èkó. Ó jẹ́ Oníwàásù tó máa ń jáde kiri tí ó sì ẹ̀bùn láti sọ̀rọ̀ dáadáa láwùjo, èyí wà lára àwọn nǹkan tó jẹ́ kó gbajúmọ̀ láàárín àwọn ènìyàn. Ó darapọ̀ mọ́ Ìṣèlú ní ọdún 1954, àti jẹ́ olùdásílẹ̀ ẹgbẹ́ òṣèlú Nigerian Commoners Liberal. Ó kú ní ọdún 1957 lẹ́yìn àìsàn ráńpẹ́ tó ṣe é.

## Ayé àti ẹ̀kọ́ rẹ̀.
Wọ́n bí Adunni Oluwole ní ìlú Ìbàdàn ní ọdún 1905 sí ìdílé ológun ní Ìbàdàn. Lẹ́yìn ìjà ráńpẹ́ ní ẹbí wọn ní ẹbí wọn, ìyá rẹ̀ kúrò pẹ̀lú òun àti àwọn ìbátan rẹ̀ lọ sí Aroloya, Ìpínlẹ̀ Èkó níbi tí ilé wọn súmọ́  St. John's ṣọ́ọ̀ṣì. Adolphus Howells, Alàgbà náà ṣíṣe ìdàgbàsókè sí ẹbí náà nígbà tí wọ́n gbé ní ibẹ̀. Ó gbé pẹ̀lú Howells, tí ó fi sí ilé-ìwé St. John's ní Aroloya. ó padà ọ sí ọ̀dọ̀ ìyá rẹ̀ lẹ́yìn tí ó parí ilé-ìwé àkọ́bẹ̀rẹ̀ rẹ̀.   

## Àwọn Ìtọ́kasí
Jumoke Odetola

**Jumoke Odetola** jẹ́ òṣèrébìnrin órílẹ̀ èdè Nàìjíríà. 

## Ìgbà èwe àti bí ó ṣe kẹ́kọ̀ọ́

Wọ́n bí Jumoke Odetola lọ́jọ́ kerindinlógún oṣù Kewa ọdún 1983 si ilu Èkó. Jumoke jẹ́ abikeyin ninu ọmọ meje tí àwọn òbí rẹ̀ bí. Ó lọ sí ile ẹ́kọ́ alakọbréẹ̀ ABATI Nur/Pry School ní Ìpínlẹ̀ Èkó,ti o si lo ile -iwe girama ti o wa ni Abeokuta ( Abeokuta Grammar School)Ó lọ sí **Yunifásítì Ajayi Crowther ( [[Ajayi Crowther University|Ajayi Crowther University]]).**
## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1983
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá
Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Ile Alapa

thumb|A dilapidated home in rural area in Cross River State
**Ile Alapa** je ile ti  o ti gbo ti o si tko si bojumu fun awon eniyan lati gbe**.**
Ilé Ìdáná

thumb|A kitchen of a living home
Ilé Ìdáná jẹ ìyára kan nínú ilé tí a tí ń ṣe oúnjẹ tàbí ipalemo oúnjẹ ni ilẹ kàn tabi ilẹ oúnjẹ títà. Nínú Ilé ìdáná ayé àtijó, a má ṣe àwárí awọn nǹkan bí, àbò, igi ìdáná, ijoko, àmù, ikòkò, àti bẹebeelo.
Ilé Alámọ̀

thumb|Ịlé Alámọ̀.
Ilé alámọ̀ jẹ́ àwọn ilé tí wọ́n fi amọ̀ ( ìyẹn iyẹ̀pẹ̀ pupa) kọ́. Àwọn ibi tí wọn kò tí fi bẹ́ẹ̀ lajú ni a ti máa ń bá àwọn ilé tí wọ́n fi amọ̀ kọ́ wọ̀nyí pàdé, gẹ́gẹ́ bí i ilé tí wọ́n ń gbé.

Àwọn mìíràn ti ẹ̀ máa ń kọ́ ilé alámọ̀ ní ìlànà ìlàjú, tí ó tún rẹwà ju àwọn èyí tí a máa ń bá pàdé ní àwọn ìlú tí wọn kò tí lajú lọ.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ile Aye atijo

thumb|Bi won se nko ile aye atijo ni ipinle Cross River.
**Ile Aye Atijo** je irufe awon ile ati ibugbe ti won n ko ni aye atijo, paa paa julo ni awon igberiko ati aroko ni aye atijo.

## Awon itokasi
Wẹ̀rẹ̀

thumb|A home of a mad man in Cross River State
Wèrè jẹ́ ènìyàn kan tí kò gbádùn tàbí tí a lẹ̀ wí pé kò mọ ohun tó ń ṣe mọ.

## Ilée wèrè
ilée wèrè jẹ́ ilée kan tí ó jẹ́ wí pé oríṣiríṣi nǹkan ni ènìyàn máa ń bá níbẹ̀. Àwọn nǹkan bíi pàǹtí sáábà máa ń wà níbẹ̀. Àwọn wèrè máa ń sáábà kó àwọn pàǹtí àti nǹkan mìíràn láti ibi tí wọ́n bá ń gbà jọká lọ sí ilée wọn. Ibẹ̀ dẹ̀ lọ máa ń gbé láìní wọ́n lára.

## Ìtọ́kasí
Agboilé

thumb|Agbo-ilé
Ní agbo-ilé Yorùbá  àtijọ́, àwọn mọ̀lẹ́bí tí wọn kì í ṣẹ́ tí ìyá, bàbá, àti àwọn ọmọ nìkan ni wọ́n máa ń gbé ní bẹ̀. Ọkùnrin tí ó dàgbà jù lọ ni ó máa n jẹ olórí ebí. Kòsí àníàní pé àwọn ọkùnrin máa ń ní ìyàwó púpọ̀ ní ayé àtijọ́, tí ìyàwó kọ̀ọ̀kan sì máa n ní ìyàrá ti rẹ̀ lọ́tọ̀. Wọ́n máa ń kọ́ ilé náà ni onílé pẹ̀tẹ́ẹ́sì pẹ̀lú agbo ní ìwájú tàbí ní ẹ̀yìn .

## Àwọn ìtọ́kasí
Aba oko

thumb|Ile idanna ni aba oko
**Aba oko** je ibi ti awon eniyan ma n pada leyin ti won bati sise ninu oko lati reju ranpe ati fun jije pelu mimu.

## Awon itokasi
Arò

**Àrò** jẹ́ ohun tí a má ń ló lati fi dáná oúnjẹ jíjẹ. Tí a bá fé kọ́ arò, a má ń ló igi gbígbẹ, òkúta, èyí tí a má tó pọ̀ tí a ó sì dáná sí. Ohun tí a má ń fi àrò ṣe ní ìdáná. Àwọn kan a má kọ́ ilé fún àrò, àwọn kan á sì má lo gbangba ìta ile wọn láti fi ṣe àrò ìdáná. Ìkòkò ní a má ń gbé sí orí àrò. 

## Ìtọ́kasí
Àgò

thumb|Àgò.

**Àgò** dúró gẹ́gẹ́ bí i ìhámọ tí wọ́n fi igi, pẹ̀pẹ́, tàbí irin kọ́. A máa ń fi àgò dá àbò bo nǹkan tàbí ènìyàn. Àgò tún wà fún nǹkan tàbí ènìyàn tí a fẹ́ fi sí ìkáámọ́. A máa ń lo àgò fún  ọ̀pọ̀lọpò nǹkan, bí i fífi ẹranko tàbí àwọn ènìyàn sí àkámọ́, àti pé àgò ni wọ́n máa ń fí ṣàfihàn àwọn eranko ní ibùgbé-ẹranko-tí-a-kọ́-sí-àárín-ìlú.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ile Ẹrù

**Ilé Ẹrù** ni ó jẹ́ ilé tí wọ́n ma ń kó àwọn ǹkan oko sí nígbà tí wọ́n bá dé láti oko sí. Wọ́n ma ń lo àwọn ilé ẹrù fún oríṣiríṣi bíi: Ibùgbé àwọn ẹranko, ibùgbé ẹṣin tàbí ilé óunjẹ..

## Awọn ìtọ́kasí
Eran aja

Nígbà tí a bá pá ajá, àwọn ọ̀wọ́ ènìyàn kan wà ní ilé Yorùbá tí wọn a má jẹ́ ajá yálà fún ìgbádún, ìpanu tàbí fún oúnjẹ ilé. Léyìn tí wón bá Pá Ajá tan, wọn á ge, lẹyìn náà ní wọn má ń Yan ẹran rẹ fún jíjẹ tàbí fún títà.

## Ọ tún le ka

* Ẹran ìgbẹ́
Ọkọ̀ Akérò lórí ilẹ̀

thumb|Ọkọ̀ Akérò lórí ilẹ̀
Ọkọ̀ Akérò jẹ́ Ọkọ̀ ọkan lára àwọn  tí àwọn ènìyàn máa ń wọ̀ lọ sí ibikíbi tí wọ́n bá lọ. Àwọn ènìyàn nífẹ̀ẹ́ sí kọ́ ma wọ Ọkọ̀ Akérò gan-an. Bẹ́ẹ̀ náà sì ni àwọn ènìyàn máa ń rà á láti fi ma kó èrò. Àwọn owó tí wọ́n bá rí níbi yìí ni wọ́n máa ń fí bọ́ àwọn ẹbí wọn nílé. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ilé-ikán

thumb|Ilé-ikán.
**Ilé-ikán** tàbí òkìtì-ọ̀gán jẹ́ ìtẹ́ àwọn ikán, tí ó jọ òkìtì, tí àwọn ikán tàbí kòkòrò kọ́.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Òkè

thumb|Òkè
Kò sí oríkì kan pàtó tí ó wà fún òkè, àmọ́ ohun tí a lẹ̀ sọ ni pẹ́ òkè jẹ́ ilẹ̀ tí ó ga jùlọ ní agbègbè rẹ̀  Oríṣiríṣi òkẹ̀ ló wà ní ilẹ̀ Yorùbá. Àpẹẹrẹ  ni

**Òkè Olúmọ** ni òkè kan tí ó wà ní ilẹ̀ Ẹ̀gbá ìlú Abẹ́òkúta tí ó jẹ́ olú ìlú Ìpínlẹ̀ Ògùn ní apá ìwọ̀ Oòrùn ilẹ̀ Nàìjíríà. Òkè Olúmọ jẹ́ ibùsálà fún àwọn ará Abẹ́òkúta ní àsìkò ogun abẹ́lé ní àsìkò nígbà láéláé. Wọ́n sì ń bọ òkè náà gẹ́gẹ́ bí Òrìṣà ttíí di òní.  

### Òkè-Ìmẹ̀sì
Ìlú Òké-Ìmẹ̀sí wa ní Ìpínlẹ̀ Èkìtì ní apá ìwọ̀ Oòrùn ilẹ̀ Nàìjíríà. Òké-Ìmẹ̀sí tó 7.82° ìbú ní apá Gúsù nígbat tí ó tó 4.92° òró ní apá Àríwá tí ó sì tó 541 fífẹ́ ní iye. Coordinates: 7°49′0″N 4°55′0″EÌkóró-Èkìtì àti Ìjerò-Èkìtì ni ó pààlà pẹ́lú Òké-Ìmẹ̀sí ní apá àríwá nígbàtí òun àti Ẹfọ̀n Alààyè pààlà ní apá ìwọ̀ Oòrùn, ní apá Gúsù ni Ìmẹ̀sí-Ilé wà sí Òké-Ìmẹ̀sí, tí ìlú Òké-Ìmẹ̀sí sì pààlà pẹ̀lú àwọn ìlú bíi: *Ẹ̀sà-Òkè àti [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun]].* Bí ìlú náà ṣe ní òkè àti pẹ̀tẹ́lẹ̀ ní ó jẹ́ kí ó dùn ún wò ati láti lọ síbẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àyè ìgbafẹ́. Bákan náà ni ọyẹ́ tí ó ma ń mú níbẹ̀ ní àsìkò ọyẹ́ ma ń tutù mọ́ni fẹ́ẹ́rẹ́fẹ́ ni. Àwọn ilẹ̀ ibẹ̀ gbogbo ni ó jẹ́ ilẹ̀ ọlọ́ràá fún nkan ọ̀gbìn, bákan náà ni àwọn ohun alùmónì oríṣiríṣi sòódó síbẹ̀.

## Àwọn ìtọ́kasí
Apẹja

**Apẹja** jẹ́ ẹni tí ó ń fi ẹja pípa ati áwọn ẹranko inú omi míràn ṣe iṣẹ́ ṣe .

## Àwọn ìtọ́kasí
Obi

**Obì **jẹ́ èso kàn nílé Yorùbá tí wọn fi máa ń ṣe, àlejò yálà ni ayẹyẹ tàbí láàrin ọ̀rẹ́ nígbà tí wón bá rírà won. Obì náà sì wà fún jíjẹ bóyá okunrin tàbí obìnrin, ọmọdé tàbí àgbà. Ṣùgbón òbí jẹ́ òun ìpanu tí àwọn àgbàlagbà, (arúgbó) má ní sábà jẹ jù. Obì yàtọ̀ sí tábà tàbí orógbó.
Igi-ìdáná

thumb|Igi-idáná.
**Igi-ìdáná** jẹ́ igi tí a máa ń fi ń dáná, wọ́n tún máa ń lo igi-ìdáná láti fi pa òótù.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Àlàpà

thumb|Àlàpà.
**Àlàpà** jẹ́ ihò tí àwọn ẹranko kékèké máa ń hù, bí i eku àti aláǹgbá ní ọ̀pọ̀ ìgbà. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Mákòókó

thumb|Mákòókó
**Mákòóko** jẹ́ ibùgbé àìtọ́ ní 3rd Mainland Bridge tí ó wà ní Èkó. Orí omi ní ìdá mẹ́ta agbègbè yìí wà tí ìyóókù ní orí ilẹ̀. Awọn Egun tí wọ́n kúrò ní ìlú Badagary àti Republic of Benin tí iṣẹ́ wọn jẹ́ pẹja-pẹja..

Mákòókó ni wọ́n máa ń pè ní "Venice of Africa". Èyí ri bẹ́ẹ̀ torí orí omi tí ìɔú náà wà.   Iye àwọn ènìyàn ti wọ́n ń gbé ní bẹ̀ jẹ́ 85,840, àmọ́ nínú ìkànìyàn 2007, agbègbè yìí kò sí lára Èkó àmọ́ àwọn ènìyàn tí wọ́n ń gbé ní bẹ̀ pọ̀ ju àwọn agbègbè tó kù ní Èkó. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Bisola Aiyeola

**Bisola Aiyeola** jẹ́ òṣèrébìnrin àti olórin ọmọ órílẹ̀-èdè Nàìjíríà  (Wọ́n bí lọ́jọ́ kokanlelógún oṣù Kinni ọdún 1986).Bísọ́lá jẹ́ ọ̀kan lára olùdíje ètò móùnmáwòrán Big brother Naija ti ọdún 2017.

## Bí ó ṣe kẹ́kọ̀ọ́
Bísọ́lá ti lọ sí National Open University of Nigeria níbití ó ti kọ́ ẹ̀kọ́ ìṣàkóso ìṣòwò.
## Isẹ́ Síse
Aiyeọ̀la farahàn lórí ètò  Big Brother Naija ní ọdún 2017. Aiyéọ̀la jẹ́ ọ̀kan lára àwon olùdíje ní MTN Project Fame West Africa lọ́dún 2008 níbi tó ti wà ní ipò karùn-ún tí Iyanya si borí.  Làti ọdún 2011-2013, Bísọ́lá jẹ́ agbàlejò TV nígbà kan ti Billboard Nigeria èyítí ó tàn sórí Telifisonu Silverbird.  Ní 2017, Bisolani wọ́n yan gẹ́gẹ́ bi City People Movie Award for Revelation of the Year (English) pẹ̀lú Zainab Balogun, Somkele Iyamah, Seun Ajayi .  Ni ọdun 2018, Bisola gba Aami ẹ̀yẹ AMVCA Trail Blazer  .  O je olupilẹṣẹ fíìmù àkọ́kọ́ rẹ̀  ti àkọ́lé  re n je "The Kujus" .

## Ìgbésí ayé
Aiyéọ̀la bí ọmọbìnrin kan.Ni oṣù kẹjọ ọdún 2018 ni bàbá tí o bí   Aiyéọ̀la kú nípasẹ̀ àìsàn kan.

## Àwọn Aasayan fiimu
*Picture Perfect (2016 film)
*Ovy's Voice (2017)
*Skinny Girl in Transit
*Gold Statue (2019)
*The Bling Lagosians (2019)
*Sugar Rush (2019 film)
*The Becoming Of Obim
*This Lady Called Life
*Two Grannies And A Baby
*Payday (2018 film)
*The Kuju's (2020)
*Breaded Life (2021)
*Dwindle (2021)[12]
*Castle and Castle (2021)

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1986
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá
Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Obudu Cattle Ranch

**Obudu Mountain Resort** tí wọ́n tún ń pè ní (**Obudu Cattle Ranch**) ni ó jẹ́ ibi tí a dá sílẹ̀ fún àwọn ẹranko ní ìlú Obudu ní ìpínlẹ̀ Cross River State, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Àwọn ìtọkasí
Obudu oko ìsìn ẹranko

Obudu Mountain Resort(òun tí wón ń pé tẹlẹ ni obudu cattle Ranch) je oko ẹran ọsin ati agbègbè ní Obudu plateau ní Cross River state ní orílé èdè Nàìjíríà.
Ògùṣọ̀

**Ògùṣọ̀** ni a lè pè ní ohun ìdáná kan láyé àtijỌ́  tí a rí mú jáde láti ara ihá ẹyìn lẹ́yìn ti a yọ kúrò lára epo nígbà tí kò tíì sí epo ̀idáná bí kerosiini, kuro lara re.
Glenrose Xaba

**Glenrose Xaba** tí a bí ní ọjọ́ kọkànlélọ́gbọ̀n osù kẹẹ̀wá ọdún 1994 jẹ́ ọmọ orílẹ̀ ède South Africa tí  ó n sáré ọlọ́nà jínjìn. Ó parí ìdíje ti ipò àgbà fún  àwọn obìrin ní  IAAF World Cross Country Championships ní ọdún 2019 tí  ó wáyé ní Aarhus, Denmark,  Ó parí ní  ipò kẹtàdínláàádọ́rin. 

## Iṣẹ́-ṣíṣe
Ó kópa nínú ìdíje àwọn obìnrin kéékèèké ti  IAAF World Cross Country Championships ti ọdún 2013 tí ó wáyé ní Bydgoszcz, Pólándì. 

Ní ọdún 2015, ó gba ààmì-ẹ̀yẹ fàdákà níbi eré sísá mítà 10,000 ti  àwọn obìnrin níbi ìdíje  South African Athletics Championship tí ó  wáyé ní Stellenbosch, South Africa. Ó tún gba ààmì-ẹ̀yẹ idẹ níbi ayẹyẹ eré  mita ẹgbẹ̀rún-máàrún ti àwọn obìnrin. Ní ọdún 2016, ó kópa nínú ìdíje mita ẹgbẹ̀rún-mẹ̀wá ti àwọn obìnrin níbi African Championship tí ó wáyé ní Durban, South Africa.

Ní ọdún 2017, ó kópa nínú ìdíje eré sísá àwọn obìnrin àgbà níbi IAAF World Cross Country Championships tí ó wáyé ní Kampala, Uganda.  Ó parí ní ipò kẹrìnlélọ́gọ́ta. Ní ọdún 2018, ó kópa nínú ìdíje àwọn obìnrin àgbà níbi African Cross Country Championship tí ó wáyé ní Chlef orílẹ̀ ède Algeria.

Kò gbéwọ̀n láti kópa fún2020 Summer Olympics ní Tokyo, Japan torí pé ó ṣeléṣe.

## Àwọn àṣeyọrí

## Àwọn ìtọ́kasí

## ìjápọ̀ ìta

* Glenrose Xaba níbi World Athletics 

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1994
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Dayo Amusa

**Dayo Amusa** (Listen ⓘ ) (tí ọjọ́ ìbí rẹ̀ jẹ́ ọjọ́ kógún oṣù Keje ọdún 1983) jẹ́òṣèré bíbí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, akọrin, gbajúmọ̀ òṣèré, àti oníṣòwò. Ògbóǹtarìgì gbajúgbajà obìnrin ni ó jẹ́ nínú ṣíṣeeré sinimá Nollywood ni pàápàá jùlọ nínú sinimá Nollywood.   

## Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ àti Iṣẹ́
Ìlú Èkó  ni wọ́n bí Dayọ̀ sí.  Ó jẹ́ ọmọ àkọ́kọ́ nínú ìdílé èniyàn márùn-ún. Iya re wa lati ipinle Ogun nigba ti baba re wa lati Eko. O lọ si Ile-iwe Mayflower, Ikene. Dayo kekoo Sayensi Ounje ati Imọ-ẹrọ ni Moshood Abiola Polytechnic ṣaaju ki o to bẹrẹ iṣẹ iṣere rẹ ni ọdun 2002. Dayo ni iṣelọpọ akọkọ rẹ ni ọdun 2006. Botilẹjẹpe o ṣe pupọ julọ ninu awọn fiimu Yoruba ti Nollywood, o tun ti ṣe ninu awọn fiimu Gẹẹsi.     Dayo jẹ Oṣere ti Awọn ile-iwe PayDab ti o ni awọn ipo meji ni Ibadan ati Eko.  
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1983
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ahéré

thumb
thumb|A home in rural area in Cross River State 6
Aáré jẹ́ ilé ìgbẹ́ kékeré kan, tí wọ́n fi Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ohun-èlò ṣe. Aáré jẹ́ ilé tí àwọn ènìyàn mìíràn rí gẹ́gẹ́ bíi ilé àìtọ́ fún àwọn tó máa ń ya ètò ilé nítorí wí pé wọ́n máa ń lo àwọn ohun èlò tó n wà tẹ́lẹ̀ bíi igi, òkúta, koríko, igi ọ̀pẹ, ara igi àti amọ̀ ní lílo àwọn ọ̀nà  tí wọ́n ń lò láyé àtijọ́ 

.

## Àwọn ìtọ́kasí
Akon Eyakenyi

**Akon Etim Eyakenyi** (tí a bí ni 24 February 1960 ni Urue-Offong/Oruko, Nàìjíríà) je òtòkùlú olósèlú ní Naijiria. Òun ló ún se asoju Akwa ibom South senetorial District ti ìpinlè Akwa Ibom ní ilé igbimo asofin àgbàa. Wón diboyan sí ipo náà ní odun 2019.  O jawe olúborí pẹlu ibo 122,412 lapapo. Kí o to di pe ayan sí ipò Senato, o jẹ minisita teleri fun eto ilé, ilè ati idagbasoke ilu labé ijọba Aare Goodluck Ebele Jonathan. 

## Àárò ayé àti èkó rè
A bi Eyakenyi ni 1960 si inú idile Oloye Uweh Isangedihi ni agbegbe ìjoba Urue-Offong/Oruko ti Akwa Ibom. Ni ọdun 1968 o lọ si Ile-iwe alakọbẹrẹ Ijọba, Uko Uyokim  nibiti o ti gba Iwe-ẹri akobere ní ọdun 1974. Ni ọdun kanáà, o forukọsilẹ wolé sí ilé-èkó Methodist Teachers College  Olukọni Methodist ni Oron. 

Ni ọdun 1983 Akon wolé si Ile-ẹkọ giga ti Calabar o si fun ni Nigerian Cerrificate(NCE) ni ọdun 1986. Ni ọdun 1990, o gba oye Bachelor of Education (B.Ed) lati University of Calabar. O 4 tèsíwájú nínú ìwé rè. 
O fé oko, wón sì bi omo àti omo-omo 
## Isé àti Oselu rèA
Akon Eyakenyi bere ise oluko ní odun 1986, o tún sísé ní State Ministry of Education laarin 1993 sí 1999. Ni odun 1991, nigba to n sise oluko, won fi i se Alabojuto fun eto eko, odo, ere idaraya ati  Asa ni Oron.

Ni ọdun 2000, a yan gegebi Komisona fun Ile-iṣẹ, oko-òwò ati Irin-ajo ni Ipinle Akwa Ibom lábé ijọba ti Victor Attah.  Ni ọdun 2013, Godswill Akpabio yàn gẹgẹbi Alaga Igbimọ awon technical schools in ìpinlè Akwa Ibom.  Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Alaga ìgbìmọ̀ náà títí di ìgbà tí Ààrẹ Goodluck Jonathan fi yàn án gẹ́gẹ́ bí Minisita fún ilẹ̀, Ilé àti Ìdàgbàsókè Ìlú ní ọdún 2014. 

Ni ọdun 2018, Eyakenyi kede erongba rẹ lati dije fun ile igbimọ aṣofin agba ati aṣoju agbegbe senatorial Akwa Ibom South.   Ni Oṣu Kẹwa ọdun 2018, o kopa ninu ìbò primary ẹgbẹ People's Democratic Party (Nigeria) lati ṣe aṣoju agbegbe senatorial Akwa Ibom South o si jawe olubori ninu awọn alakọbẹrẹ. Ni 25 February  2019, a kede rè gegebi olubori ninú idibo gbogbogbo 2019 lati ṣe aṣoju agbegbe senatorial Akwa Ibom South. 

## Àwon Ìtókasí
Maimunat Adaji

**Hajiya Maimuna Usman Adaji** tí àwon ènìyàn mò si Maimunat Adaji (1957 – 2019) jẹ́ olóṣèlú Nàìjíríà nigba ayé rè. A kọkọ diboyan fun Ile igbimo Aṣoju ni ọdun 2003, a tun dibo yan lẹẹkansi ni ọdun 2011 lábé egbé oselu All Nigeria people's party.

## Igbé ayé rè
Adaji jẹ́ olûkó, ó sì ní ilé ẹ̀kọ́ kan, ó sì tún jẹ́ olóṣèlú ní Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà Kẹrin. Adaji gbe ni Kaduna fun opolopo ìgbà ayé rè, ósì se asoju ẹkun Baruten/Kaiama laarin ọdun 2003 si 2011. A kọkọ dibo yan si ile igbimọ aṣojú ni ọdun 2003. Bí otile jewipe o jẹ ọmọ ẹgbẹ oselu ti All Nigeria Peoples Party (ANPP), tí agbegbe náà sì jé ìbí tí egbe oselu People's Democratic party(PDP) tí gbajumo, Adaji jawe olibori nínú ìbò náà.

Ni ọdun 2011, a tún diboyan gégé bi asojú.  Awọn obinrin miran tí a diboyan ni ọdun yẹn ni Suleiman Oba Nimota, Folake Olunloyo, Martha Bodunrin, Betty Okogua-Apiafi, Rose Oko ati Nkoyo Toyo.

Adaji se alaisi ni ọdun 2019 ni ẹni ọdun 62, o bí omo méjì nigba ayé rè. 
## Àwon Ìtókasí
Feyisetan Fayose

**Feyisetan Fayose** jẹ́ onínúure-tí-ń-ta-ọ̀pọ̀-ènìyàn-lọ́órẹ, ọmọ bíbí ilẹ̀ Nàìjíríà, tí ó tún jẹ́ olùgbèjà fún ẹ̀tọ́ àwọn ẹ̀dá ènìyàn, àti pé obìnrin-àkọ́kó ti ìlú Ìpínlẹ̀ Èkìtì nígbà kan rí ni, gẹ́gẹ́ bí i aya Ayọ̀ Fáyọ́ṣe.

Wọ́n bí Feyisetan Fayose ní ọjó kẹ̀jọ, osù kínní, ọdún 1964. Feyisetan jẹ́ ọ̀gá pátátá apá ẹgbẹ́ àwọn obìnrin onísẹ́-ìròyìn ti ìlú Èkìtì lápapọ̀.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Funmi Falana

**Funmi Falana** jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà, bẹ́ẹ̀ ẹni tí ń ṣiṣẹ́ òfin ni ó jẹ́, àti pé olùgbèjà fún ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin ni ó jẹ́. Funmi Falana ni aya Femi Falana, tí ń ṣe agbẹjọ́rò àti olùgbèjà fún ẹ̀tọ́ àwon ẹ̀dá ènìyàn ti ilẹ̀ Nàìjíríà; òun náà ni ó bí, ọkùnrin akọrin àti òṣèré ilẹ̀ Nàìjíríà Falz. Ilé-ẹ̀kó girama St. Louis Girls, Akure, ní ìpínlẹ̀ Ondo, ni ó ti kàwé. Ó si gba oyè ẹ̀kọ́ Ilé-ìwé gíga ní Físííkì, ìyẹn ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti Binin, ó tún tẹ̀ síwájú láti gba oyè nínú ẹ̀kọ́ òfin (LL.B), ìyẹn ilé-èkó gíga ti ìpínlẹ̀ Èkó.

## Àwon Ìtókasí
Foluke Adeboye

= Tani Foluke Adeboye? =

**Foluke Adenike Adeboye** jẹ́ ọmọ bíbí Jacob Adelusi Adeyokunnu, tí wọ́n bí ní ọjọ́ Ìsẹ́gun,oṣù kèje, odún 1948. Ó ma jẹyọ pé Bàbá Foluke(Jacob Adeyokunnu), ó jẹ́ ọmokùnrin àkọ́kọ́ bàbá ti ẹ̀, tí ó sì tan mọ́ ìdílé oyè, Ọwá Obòkun Oji, ti ilẹ̀ Ìjèṣà. Èyí fi hàn pé ọmọọba ni Foluke jẹ́. Olùkọ́ ìwé àti olùkọ́ ẹ̀sìn kìrìtíẹ́nì onílànà-ìdáhùn-àti-ìṣèbéèrè ni bàbá Foluke jẹ́.

A tún mọ Foluke gẹ́gẹ́ bí i **Mummy G.O.** olùṣọ́-àgùntàn ni ó jẹ́, ajíhìnrere lórí ẹ̀rọ amóhùnwáwòrán, agbọ̀rọ̀sọ ní ibi àpèjọ, òǹkọ̀wé, àti aya Enoch Adejare Adeboye, tí ó jẹ́ alábójútó gbogbogbò ìjọ Redeemed Christian Church of God.

## Ìwé-kíkà
Ilé-ìwé alákọ̀óbẹ̀rẹ̀ Methodist-Oke Eshe-Iléṣà, àti Methodist Girls School- Agurodo-Iléṣà ni Foluke ti kàwé, kí ó tó lọ ìwé-ẹ̀rí olùkọ́ ti ipele II ní United Missionary College-Ìbàdàn, àti ìwé-ẹ̀rí nípa ẹ̀kó( Ìmọ̀-ìjìnlẹ̀ àti Ìṣirò) ní Kọ́lẹ̀èjì ti Ẹ̀kọ́, Yunifásítì ìlú Èkó.

## Àwon Ìtọkasí

**Ìkọ kedere**
Bola Are

**Bola Are,** wọ́n bi ní ọjọ́ kínní, oṣù kẹ̀wá, ọdún 1954. Ó jẹ́ olórin ẹ̀sìn kìrìtẹ́ẹ́nì ti orílèdè Nàìjíríà, àti pé ó ti jẹ́ adarí ẹgbẹ́ àwọn olorín ẹ̀sìn  kìrìtẹ́ẹ́nì ti Nàìjíríà rí.

## Ìbẹ̀ẹ̀rẹ̀ Ayé Rẹ̀
Wọ́n bi Bola ní  ọjọ́ kínní, oṣù kẹ̀wá, ọdún 1954, ní Erio, ìlú ìwọ̀-oòrùn ìjọba agbègbè Ekiti, ti Ìpínlẹ̀ Èkìtì, gúúsù-mọ́-ìwọ̀-oòrùn Nàìjíríà. Àwọn òbí rẹ̀ ni alàgbà Babayomi àti ìyá rẹ̀ T.A Babayomi, tí wọ́n ń ṣe ọmọ ilẹ̀ Erio-Ìpínlẹ̀ Èkìtì, Nàìjíríà. Àwọn wòólì mẹ́rin pàtàkì ni ó tọ́ Bola ní ìjọ  Apósítólíkì(CAC)- Apostle Ayodele Babalola, Prophet Babajide, Prophet Akande àti Prophet T.O. Obadare.

## Ìwé-kíkà
Ilé-ìwé alákọ́bẹ̀rẹ̀ Ìjọ Apósítólíkì(CAC) ilú tí wọ́n bi sí, ni Are ti kàwé alákọ́bẹ̀rẹ̀, tí ó sì ka ìwé ẹ̀kọ́ girama ní ilé-ìwé Girama Ìjọ Apósítólíkì ní Efon Alaye ní ìlú Ekiti, ó tún tẹ̀ síwájú láti gba ìwé-ẹ̀rí ní ẹ̀kọ́ Ìṣirò-tó-rọ̀-mọ́-gbígba-ìnáwó-sílẹ̀ ní politẹ́kínììkì-Ìbàdàn. Ní oṣù kèje, ọdún 1985, ní St. John's University, Àrẹ gba oyè ilé-ẹ̀kọ́ gíga tí ó ga jùlọ(phD) ní ẹ̀kọ́ orin.

## Mọ Ẹbí  Àrẹ
Ní ọdún 1977, ni Bola fẹ́ olóògbé J.O Are, tí Ọlọ́run bùkún wọn pẹ̀lú àwon ọmọ. Akorin àti olórin ni àwọn ọmọ Bola. Ní ọj̀ọ karùn-ún oṣù kẹ̀wa, ọdún 2013, Àrẹ ṣe ayẹyẹ ogójì ọdún láyé.

## Iṣẹ́
Láti ọmọ ọdún méjì ni Are ti ń kọrin, o ti mọ̀ pé òun ma sin Olúwa lái èwe rẹ̀, èyí sì ni ìlépa rẹ̀. Ọjọ́ díẹ̀ síwájú kí ayẹyẹ ọjọ́ ìbí àkọ́kọ́ rẹ̀ tó dé ni àwọn òbí Are sọ fun pé, ó ti ń kọrin, èyí jẹ́ kí ó ma rí ara rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí i ẹni tó ní ẹ̀bùn orin atọ̀run wá. Láti ìgbà tí Are ti yan orin kíkọ láàyò, ó ṣẹ̀da egbẹ́ orin, tí ò pè ní *Bola and Her Spiritual Singers* ní ọjọ́ ẹ̀rìndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹfà, ọdún 19733. Ní oṣù kẹ̀jọ, ọdún1973, Are gbé awo-orin àkọ́kọ́ rẹ̀ jáde *Baba Ku Ise.* Ní 2014, Are ti gbé awo orin tó kọjá àádọ́rin iye lọ jáde. 

## Àwọn Awo-Orin(1965-2000)

* *Divine Praise of the King Of Kings* – 1965
* *Ajaga Babiloni Wooo* – 1967
* *Anointed Praise 2* – 1970
* *Bola Are Live* – 1971
* *Agbara Esu Ko Da Nibiti Jesu Gbe Njoba* – 1971
* *Homage 1* – 1974
* *Halleluyah Jesus Lives* – 1974
* *Adura Owuro* – 1977
* *Baba Kuse* – 1977
* *Anointed Praise 1* – 1979
* *Jesus Is Coming Back, Be Ready!* – 1981
* *Bibo Jesu Leekeji* – 1988
* *Gbongbo Idile Jesse* – 1991
* *Homage 2* (Tribute To Apostle T.O Obadare) – 1995
* *Lion Of Judah* – 1995
* *Oore Ofe* – 1998
* *Power In Praise* – 2000
* *Apostle Joseph Ayodele Babalola* – 2000

## Àwọn Ìtọ́kasí
Myrtle Bothma

Myrtle Bothma

Ìròyìn ara ẹni

Orílẹ̀ èdè	South Africa

Ojọ́ ìbí	ọjọ́ kejìdínlógún osù kejì ọdún 1964 (ọdún méjìdínlọ́gọ́ta)

Eré ìdárayá Ilà-oòrùn London, South Africa

Eré ìdárayá   	Eré orí pápá

Ọgọ́rún mẹ́rin mítà eré sísá oní fífò

**Myrtle Bothma** tí a bí ní ọjọ́ kejìdínlógún  osù kejì odún 1964 jẹ́ olùsáré oní fífò ti orílẹ̀ ède South Africa. Ó kópa nínú eré sísá oní fífò ọgọ́rùún mẹ́rin mítà ti àwọn obìrin níbiSummer Olympics ti ọdún 1992.

## Àwọn ìtọ́kasí

## ìjápọ̀ ìta
Myrtle Bothma at World Athletics

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1964
Barbara Burke

Barbara Burke

Burke (ní apá ọ̀tún) níbi eré ìjọba Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ti ọdún 1938 

Ìròyìn ara ẹni

ọjọ́ ìbí	ọjọ́ kẹtàlá osù kaàrún ọdún 1917

Norwood, Greater London, UK

ọjọ́ tí ó kú	ọjọ́ kẹjọ osù kẹjọ ọdún 1998 (Ọmọ ọdún mọ́kànlélọ́gọ́rin)Johannesburg, South Africa

Gíga	177 cm (5 ft 10 in)

Ìwòn	63 kg (139 lb)

Eré ìdárayá

Eré ìdárayá	Eré sísá

Event(s)	Spring, hurdles

Club	Mitcham Ladies

Oyè àti Ẹ̀yẹ

Personal best(s)	100 m – 12.2 (1935)

200 m – 24.7 (1935)

80 mH – 11.6 (1937)

Medal record

Sojú  Great Britain

Olympic Games

1936 Berlin	4×100 m relay

Sojú  South Africa

British Empire Games

1938 Sydney	80 m hurdles

gb

**Barbara Hannah Anita Burke** tí a bí ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù kaàrún ọdún 1917  tí  ó sì kú  ní ọjọ́ kẹjọ oṣù kẹjọ ọdún 1998 jẹ́ olùsáré jíjá fáfá ọ̀nà tí kò jìn ti Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì àti South Africa. Ó kòpa fún Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì  ní summer Olympics ti ọdún 1936, níbití ó ti gba ààmì-ẹ̀yẹ fàdákà kan ní  tí ó sì se ìkẹẹ̀rin níbi ipari ti eré 100 m. 

Níbi àwọn eré ìjọba Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ó kópa nínú ìdíje fun South Africa . Ní ọdún 1934 ó jẹ́ ọ̀kan lára ọmọ ẹgbẹ́ ti eré ìgba igi fúnra ẹni ti orílẹ̀ ède South Africa èyítí ó parí ṣìkẹrin níbi eré onígi 110-220-110. Nínú ìkọ̀ọ̀kan àwọn eré onígi ti ọgọ́rún àti igba ó lélógún wọ́n yọọ́ kúrò nínú wọn. Ọdún mẹ́rin lẹ́hìnnáà Burke gbégbá orókè níbi ìdíje  eré sísá oní fífò ti  ọgọ́rin mítà níbi  àwọn ọdún 1938.  Nínú eré sísá ọgọ́rún àti igba ó lélógún ọ̀pá ó parí ní ìkẹrin sí ìkaàrún. 

## Àwọn ìtọ́kasí
 

Evans, Hilary; Gjerde, Arild; Heijmans, Jeroen; Mallon, Bill; et al. "Barbara Burke". Olympics at Sports-Reference.com. Sports Reference LLC. Archived from the original on 18 April 2020.

Barbara Burke. trackfield.brinkster.net

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1998
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1917
Anneri Ebersohn

Anneri Ebersohn

Ìròyìn ara ẹni

Ọjọ́ ìbí	ọjọ́ kẹẹ̀sán Oṣù Kẹjọ ọdún 1990 (ọmọ ọdún mọ́kànlélọ́gbọ̀n)

Ẹ̀kọ́	University of Pretoria

Gíga	1.68 m (5 ft 6 in)

Ìwọ̀n 	 57 kg (126 lb)

Eré ìdárayá

Eré ìdárayá	Track and field

Event(s)	400 metres hurdles

**Anneri Ebersohn** tí a bí ní ọjọ́ kẹẹ̀sán Oṣù Kẹjọ ọdún 1990 jẹ́ olùsáré ìdárayá ti orílẹ̀ ède South Africa kan tí ó dojúkọ eré sísá oní fífò ti ọgọ́rún mẹ́rinmítà .  Ó ṣe aṣojú orílẹ̀-èdè rẹ̀ níbi World2013 Championship ti ọdún 2013 ní Ilu Moscow, ó kùnà láti dé gẹ̀rẹ́gẹ̀rẹ́ ìparí.

Ipa rẹ̀ tí ó dára jùlọ jẹ 55.87, tí a ṣètò ní Potchefstroom ní ọdún 2013.

## Ìdíje tí a kọ sílẹ̀

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1990
Francisca Ikhiede

**Francisca Ikhiede** jẹ obinrin elere fóólibọọlu ti ilẹ Naigiria ti a bini 17, óṣu January ni ọdun 1996 si ilu Kaduna. Elere naa ti ṣere fun team Custom ilẹ Naigiria ati team awọn obinrin Naigiria ti National.

## Aṣeyọri
*Ni ọdun 2019, Francisca ati awọn akẹgbẹ rẹ kopa ninu Ere Idije Fóólibọọlu lagbaye to waye ni Yaoundé, Cameroon nibi ti wọn ti jawe olubori ti o si gba Gold medal.

## Itọkasi
Yvonne Wavinya

**Yvonne Wavinya** jẹ obinrin elere fóólibọọlu ti ilu Kenya fun Kenya Prisons. Elere fóólibọọlu naa ni a bini ọdun 1996 si Makueni

## Aṣeyọri
*Yvonne ti kopa ninu Kenya U23 ti o si yege ninu team Awọn óbinrin national ilẹ kenya lori ere idije fòólibọọl.
*Arabinrin naa qualify lati ṣe àṣoju ilẹ kenya ni 2020 Olympic nigba ti oun ati awọn akẹgbẹ rẹ ṣe aṣeyọri ni Cup Finals Continental ilẹ Afirica ti o waye ni Morocco.

## Itọkasi
Phosca Kasisi

**Phosca Kasisi** jẹ elere foolibọọlu lobinrin ilu Kenya ti a bini 14, óṣu febuary ni ọdun 1993 si ilu Nairobi, Arabinrin naa ṣere fun Commercial Banki ilẹ Kenya. Elere naa si tidi captain team awọn beach foolibọọlu.

## Aṣeyọri
*Phosca kopa ni Cup CAVB Continental ni Morocco ni ọdun 2021 ati Olympic Ilẹ Tokyo.

## Itọkasi
Tochukwu Oluehi

**Tochukwu Oluehi** jẹ elere agbabọọlu lobinrin orilẹ ede Naigiria ti a bini ọjọ keji, óṣu may ni odun 1987. Àrabinrin naa ṣere gẹgẹbi goalkeeper fun Rivers Angels

## Aṣeyọri
*Tochukwu gẹgẹbi goalkeeper Rivers Angels kopa ninu Ere Tokyo Olympic 2020 nibi ti arabinrin naa si wa lara awọn ọgbọn agbabọọlu ninu idije na
*Tochukwu ti kopa lẹ mẹta ninu FIFA Cup Obinrin Agbaye, arabinrin na tun pegede ninu Championship Obinrin awọn Afirica ni ilu Namibia ni ọdun 2014.
*

## Itọkasi
Alaba Jonathan

**Alaba Jonathan**  tí  wọ́n bí ní ọjọ́ kínní, oṣù kẹfà ọdún 1992, jẹ́ agbábọ́ọ̀lù ní ìlú Calabar, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà 
## iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí agbábọ́ọ̀lù
Alaba Jonathan  bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ bọ́ùlọ̀lù gbígbá lábẹ́ ẹ̀ka ọ̀jẹ̀wẹ́wẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ agbábọ́ọ̀lù *Navy Angels*. Lẹ́yìn tí ó kùnà láti pegedé sínú ikọ̀ agbábọ́ọ̀lù àgbà ikọ̀ tí Navy Angels ni ó   lọ darapọ mo ikọ̀ agbábọ́ọ̀lù *Pelican Star* ní ọdún 2010 lábẹ́ ìkọwọ́bọ̀wé àdéhùn.

## Ipa rẹ̀ nínú ikọ̀ agbábọ́ọ̀lù orílẹ̀-èdè Nàìjíríà
Jonathan jẹ́ ìkan lára ikọ̀ agbábọ́ọ̀lù obìnrin ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó sì ti gbà bọ́ọ̀lù lẹ́ẹ̀kan rí fún ikọ̀ náà lẹ́ẹ̀kan rí.  
Ó ti ṣojú orílẹ̀-èdè rẹ̀ nínú ìdíje 2011 FIFA èyí tí ó wáyé ní orílẹ̀-èdè Germany gẹ́gẹ́ bí aṣọ́lé  Ṣáájú èyí ni ó ti kópa nínú ìdíje U-20 World Cup tí ó wáyé ní ọdún 2010 nínú ikọ̀ ọ̀jẹ́wẹ́wẹ́  U-20 ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1992
Adaku Okoroafor

**Adaku Okoroafor** jẹ àgbàbọọlu lóbinrin orilẹ ede Naigiria ti a bini 18, óṣu November ọdun 1974 nibi ti o ti jẹ elere fun National Awọn óbinrin agbabọọlu orilẹ ede Naigiria. Arabinrin na jẹ ara team FIFA Awọn óbinrin agbaye Cup ni ọdun 1991 ati 1995.

## Aṣeyọri
*Adaku kopa ninu 1995 óbinrin agbaye Cup ni ilu sweden ti o si di eni ti aye mọ

## Itọkasi
Bolaji odofin

Bolaji Odofin jẹ Olutayo nínú ka kọ eré ní orílé èdè Nàìjíríà.  O jé oníṣe ìròyìn ati  akéde fún iroyin (magazine Publisher) nígbà kan rí, Ṣugbọn ní sìn yí, Odofin ń ṣíṣẹ́ fún àwọn ilé iṣé aladani tí wọ́n kìí gbowó.  ￼

## References

*BBC announces winners of International Radio Playwriting Competition
*BBC World Drama
*Auckland Writer Makuwe shines
*Nigerian lady wins BBC playwriting prize
*African Perspective on BBC World Service

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Aina Adeogun

Aina Adeogun je Ọ́jọ́gbọn Ọ̀mowé tí o gbọyé B.Sc, M.Sc., ati Ph.D. ní (Ibadan) ní orílé èdè Nàìjíríà. Àwọn ibí pàtàkì tí Ọ̀jọ̀gbọ́n tí ń ṣíṣe ni  Hydrobiology and Fisheries, Aquatic Toxicology. Lára àwọn iṣé pàtàkì tí Ọ̀jọ̀gbọ́n ń ṣíṣe lọwọlọwọ ni https://sci.ui.edu.ng/sites/default/files/Research_13.pdf

Àti lára àwọn iṣé tí ọ̀jọ̀gbọ́n tí tẹ̀ jáde ní https://sci.ui.edu.ng/sites/default/files/publications_21.pdf.
Kehinde Smith

**Kehinde Smith** jẹ́ Òǹtajà tó ní àṣeyọrí lórí okòwò rẹ̀, bákan náà ni ó jé olùdarí ati Olùdásílẹ̀ beauty Brand tí wọn ń pè ní *MY EXTENSIONZ*: tí ó dá sílẹ̀ ní orílé-èdè United Atare láti bí ọdún mẹ́fà sẹyìn, àti ní orílé èdè Nàìjíríà. Kehinde Smith tẹ̀síwájú láti tún bẹrẹ fẹ́ My Extension lójú sí ní orílé èdè Nàìjíríà nípa fífi Irun àti ṣíṣe Èẹkánná àti kí á ló Laser láti fí jékí ẹyin mọ (laser teeth whitening centre). Ọ jé gbajúmò níbi kí bá tá Virgin hair àti 3D Nini Lashes àti àwọn ohun oge ṣíṣe miiran; My Extension tí wá lára àwọn tí ó tayọ níbi ká ṣe Irun àti ta àwọn ohun tó jẹ mọ oge ṣíṣe. Lára ṣíṣe ìwádìí lórí Irun oge ṣíṣe, ọ wá lára àwọn tí wón Yan fún Future Awards Africa for Beauty ni ọdún 2016. Ní ọdún 2017, Kehinde mú ohun tí ó fẹràn gege bí iṣẹ beauty and lifestyle Influencer. Ní bí kí a mú iṣẹ ni òkùnkùndùn, àti ìṣe àṣẹkára ni ọ jẹ́ kí ó ní àwọn tí 70,000 followers lórí ẹrọ Instagram kí oṣù meje ó tó pé orúkọ rẹ̀ sí ń jẹ́ "Your Melanin Godmother". Páge rẹ lórí Instagram jẹ́ kí ó ní àpèjúwe tí ó yanranti tí ó jé kí àwọn àwòrán rẹ gúnrégé, èyí tí ó ń gbe àwọ dúdú ga tí ó sí jẹ́ òun ìwúrí fún àwọn obìnrin yòókù láti ṣé òun tí ó ń ṣe. Bákanáà ní ọ tí gbà àwọn àmì ìdámò àti ìfọwọ́sí láti àwọn ilé iṣé òkèrè bí Revolve, Oh Poly, Sinmi àti bẹẹ bẹẹ lọ. Ó Pinnj lati fi  àwọn ipa re gẹgẹ bí Brand Ambassador tí Revolve clothings láti fi tún bọ́ ṣe alagbawi fun onírúurú ilé iṣé yálà lókè òkun tàbí ní ilẹ Nàìjíríà.

## Itokasi
Maria Oyeyinka Laose

**Maria Oyeyinka Laose** je Asojú orílé-èdè  Nàìjíríàn sí orílè-èdè Austria lati ọdún 2011 to 2013. 
Laose tí ṣíṣe ní ilé iṣé àjèjì (Embassy) tí Nàìjíríà ni orílẹ̀-èdè Vienna. Laose sí jẹ́ ẹni Àríyànjiyàn tí àwọn ọmọ Naijiria tí wọn ń gbé Vienna ó ń ayé àti rí tàbí básọ̀rọ̀ 

Wọn fi Abel Adelakun Ayoko rọ́pò Laose ní December ọdún 2013 eniti ọ ti ṣiṣẹ ni  ìlé iṣé àjèjì Embassy.
## Àwọn ìtọ́kasí
Abel Adelakun Ayoko

**Abel Adelakun Ayoko** jẹ́ Asojú orílé èdè Nàìjíríà sí Austria and Slovakia.

## Ìgbé Aye
Ayoko (ibí 14 February 1957) jẹ́ ẹni tí ó gbà oyè master's degree ní International Law and Diplomacy. Ó ṣe ìsìn ní Nigerian Embassy ti  Vienna gẹ́gẹ́ bí Senior Counsellor láti ọdún 1998 – 2002.

Ayoko  jẹ́ ọmọ bíbí ìlú Ondo ní orílé èdè Nàìjíríà, ọ jáde fásitì University of Lagos ó sí gba oyè Masters láti fásitì  kanna. Ayokoo tí ní ìyàwó pẹlú àwọn ọmọ ọkùnrin mẹrin. Ó ti wà ni iṣẹ́ àjèjì bí diplomat fún 32 years, àti pé ó tì sìn ní orísirísi orílé ède ni Ministry of Foreign Affairs. Ìsìn àkọkọ rẹ jẹ́ sí  Lusaka ní ọdún 1987. Lati ibẹ̀ lọ ni woọ́n gbé lọ sí Angola ni ọdún 1989 tí ọmó wá níbè fún ọdún mẹrin.
Iṣé rẹ nígbà náà ní kí ó kó àwọnọ̀dọ́ ènìyàn tí ó sùn láti lò sí ilé ìwé níNamibia ati South Africa. Awọn tí wọn mú wọn rán wọn pada sí Naijiria láti tún ni ṣé idanilẹkọ lórí bí a tí ń ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn ìlú nígbà tí òfin ìletò tí àwọn aláwọ̀ fúnfún. Nígbà náà ó jẹ Ọdọ òṣìṣẹ́ tí ó lówó nínú òṣèlú àti kíkọ òun tí ó ń ṣẹlẹ̀ láwùjọ Angola nígbà tí Ogun. Ṣùgbón wón pada gbé lọsí orílé èdè Nàìjíríà, leyin náà ní won gbé lọsí  Austria ni orílé èdè Vienna gẹgẹ bí ọ̀dọ́ òṣìṣẹ́ láti ọdún 1998 sí 2002. 

Ayoko gbà iṣẹ Asoju lọ́wọ Maria Oyeyinka Laose ẹnití ó ti ṣe iṣé Asoju fún ọdún méjì.
Vivian Okeke gbé ẹrí kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Asojú Nàìjíríà sí Ààrẹ Austria, Dr Alexander Van der Bellen, ní October 2017.

## Àwọn Ìtọ́kasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1957

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Bimbo Balogun

**Bimbo Balogun**, ti a n pe ni **Abimbola Balogun** nigba miiran,  je gbajugbaja obinrin onisowo ọmọ órílẹ̀-èdè Nàìjíríà.O jẹ oga ati oludasile ti Bimbeads Concept.
## Ìgbà èwe àti bí ó ṣe kẹ́kọ̀ọ́
Bimbo Balogun wa lati Idoani ni Ipinle Ondo, Nigeria. Bimbo lo iwe girama ti Federal Government College, Idoani ni ipinle Ondo. Lẹhin eyi o tẹsiwaju si Ile-ẹkọ gíga Petroleum Training Institute, Efurrun, Warri,ni Ipinle Delta ni o kọ ẹkọ Imọ-ẹrọ Tita Epo.Lẹhin ti o pari,O sin orilẹ-ede Nàìjíríà ti o jẹ dandan (NYSC) , O bẹrẹ si ṣiṣẹ ni ileke nitori aini iṣẹ.  Yàtọ̀ sí ṣíṣe ìlẹ̀kẹ́, Bimbo tún máa ń ṣe àlejò eré orí tẹlifíṣọ̀n kan lọ́sọ̀ọ̀sẹ̀ ní Nàìjíríà tí ó dá lórí kíkọ́ àwọn ọ̀dọ́ àti àwọn obìnrin bí wọ́n ṣe ń ṣe ohun ọ̀ṣọ́.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá
Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Folashade Oluwafemiayo

**Folashade Alice Oluwafemiayo** (tí wọ́n bí ní ọdún 1985) jẹ́ Eléré paralípíkìsì Nàìjíríà.

## Ayé rẹ̀
Wọ́n bí Oluwafemiayo ní ìlú Jos, àti wí pé ó fẹ́ ọkùnrin òníparalípíkìsì, tí wọ́n ní ọmọ kan. .

## Àwọn Ìtọ́kasí
Banke Meshida Lawal

**Olabanke "Banke" Meshida Lawal** je make-up artist àti Olùdásílẹ̀ àti Olùdarí ilé iṣé BMPro Makeup Group, èyí tí ó jẹ́ ilé iṣé make-up ati cosmetology ní Nigeria. 

Ó  gba àmì ẹ̀yẹ *Brand of the Year* ní ọdún 2009 ní Eloy Awards, àti tí Nigerian Event Awards ní ọdún 2012 fún *Best Makeup Artist* àti *Makeup Artist of The Year* ní FAB AWARDS ní ọdún (2010).
## Ìbẹrẹ pẹpẹ Ayé
Wọn bí Banke Meshida sí Ile-Ife ni ìpínlẹ̀ Osun, ní gúúsù ìwọ oòrùn orílé èdè Nigeria ní ilé ìwòsan tí yunifásítì Obafemi Awolowo tí wọn pé ní Obafemi Awolowo University Teaching Hospital. Banke Meshida  beẹ̀rẹ̀ síní ṣé Fine Arts ní ilé ìwé gíga, 
ṣùgbọ́n nígbà tí yóò fí wọ ilẹ ìwé gíga fásitì  University of Lagos, ọ tí ń kò bí a tí ń ṣe Make-up fún àwọn ọrẹ àti ojúlùmò. Ọ kà Èdè gẹ̀ẹ́sì (English) ọ sí gbọyè Second Class Bachelor's Degree ní ọdún 2000.
## Àwọn Àmì àti Ìdánimọ

Banke Meshida tí gbà àmi ẹ̀ye lórísiríri, àwọn náà sì ní *Make-Up Artist of The Year* (City People Awards 2005), *Make-up Brand of The Year* (ELOY Awards 2009), *Make-up Artist of The Year* (FAB Awards 2010), *Best Make-up Artist* (The Nigerian Event Awards 2012) àti*Makeup Brand of the Year* (APPOEMN 2017).
## Ìgbé ayé
Banke Meshida ṣé ìgbéyàwó pẹlu Lanre Lawal ní 10 February 2007. Wọn sì ní ọmọ Méjì.
## Àwọn Itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1978
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Nike Adeyemi

**Nike Adeyemi,** wọ́n bi ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kẹ̀rin, ọdún 1967. Ó jẹ́ òǹkòwé ilẹ̀ Nàìjíríà, òjíṣẹ́ Ọlọ́run, olùkọ́ni nípa ilé-ayé gbígbé, igbákejì olùṣọ́àgùntàn, àti ọ̀kan lára àwọn olùdásílẹ̀ ìjọ *Daystar Christian Centre*. Òun náà ni olùdarí *Real Woman International*, àti aya olùṣọ́àgùtàn Sam Adeyemi, olùdarí gbogbogbò ìjọ *Daystar Christian Centre.*

Ọ̀jọ̀gbọ́n Gabriel Ogunmola ni bàbá Nike Adeyemi, bàbá rẹ̀ jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n Nàìjíríá nínú ìmọ̀ Kẹ́mísítírì, àti olórí ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti *Lead City University*, Ìbàdàn.

## Ìwé-kíkà
Nike Adeyemi kàwé gboyè àkọ́ọ́gbà ti fásitì, àti oyè másítá lẹ́sẹsẹ nínú yíya-àwòrán-àti-fífún-ilé-tí-a-fẹ́-kọ́-lẹ́wà ní fásitì Ifẹ̀ tí a mọ̀ sí Yunifásítì Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀ ní òní. Adeyemi tún gba MBA láti Business Srudies Netherlands, ó tún túbọ̀ ní ìmọ̀ nípa níní ìrísí elétò fún ṣíṣàkóso aláìlérènínú ní *Havard Buisness School*, ọ̀kan lára àjọ alákóso àti àwọn aṣèwádìí ilẹ̀ Nàìjíríà ni Nike Adeyemi jẹ́, ó tún jẹ́ ọ̀kan lára àwọn àjọ òṣìṣẹ́ àwùjọ ilẹ̀ Nàìjíríà, abbl.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Augustina Ebhomien Sunday

**Augustina Ebhomien Sunday** (tí a bí ní ọjọ́ kẹtàlélógún, oṣù kẹjọ, ọdún 1996) jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Naijiria tó ń gbá bọ́ọ̀lù badminton. Ó kọ́ èkọ́ gboyè nínú èdè Gẹ̀ẹ́sì ní Benson Idahosa University, ní ọdún 2015, ó parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Summer Universiade, ní ìlú Gwangju, ní orílẹ̀-èdè South Korea.

## Àwọn àṣeyọrí rẹ̀

### Ìdíje ti ilẹ̀ Africa
*Àdàpọ̀ àwọn obìnrin*

### Ìdíje ti gbogboogbò ti BWF
*Àdàpọ̀ àwọn obìnrin*

## Àwọn ìtọ́kasí
Tolulope Akande-Sadipe

**Tolulope Akande-Sadipe** je òtòkùlú oloselu omobibi ìpínlè Oyo, orile-ede Naijiria tí a bi ní ọjọ́ kàndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹta ọdun 1966.  Òun ni óún se soju agbegbe Oluyole Federal Constituency ni Ile-igbimọ Aṣoju.  Ó jé omo egbe òsèlú All progressive Congress(APC).

## Èkó àti isé rè
Akande kékó gboyè ninú ìmò isiro(Accounting) ósì tèsíwájú láti gba àmì èye masters rè nínú ìmò International business management, osise pelu awon ilé-isé Dangote Group, GT bank plc(ní Nàìjíríà) àti àwon ilé-isé miràn ni America. 
O darapo mó ìjoba ìpinlè Oyo ní osù kinni odun 2016, ó sì jé oluseto fun opolopo isé tí ijoba ìpínlè Oyo se.   Totulope wà lara àwon obinrin mejila(12) tó wà ní ilé igbimo asojú, awon tókù ní Taiwo Oluga, Khadija Bukar Abba Ibrahim, Boma Goodhead, Beni Butmak Lar, Onanuga Adewunmi Oriyomi, Aishatu Jibril Dukku, Ogunlola Omowumi Olubunmi, Zainab Gimba, Onuh Onyeche Blessing, Lynda Chuba Ikpeazu, Nkeiruka C. Onyejeocha. Tolulope dá ajo "Live abundantly" kalè láti ja fun ètó omo omode àti obinrin, láti mu kí iwe kika rorun fún àwon omo ti koni owo àti láti ran èdá lówó 

## Ìdílé rè
Totulope Sadife fé Dipo Sadipe. 

## Àwon Ìtókasí
Ngozi Ezeocha

**Ngozi Ezeocha** jẹ ọkan lara awọn agbabọọlu lobinrin ilẹ Naigiria ti a bini 12, óṣu october ni ọdun 1973.Arabinrin naa jẹ Defender fun team Awọn obinrin agbabọọlu National orilẹ ede Naigiria.

## Aṣeyọri
*Ngozi kopa ninu Cup FIFA obinrin agbaye ni ọdun 1991 and 1995.

## Itọkasi
Faith Ikidi

**Faith Ikidi** jẹ obinrin agbabọọlu ilẹ Naigiria ti a bini 28, óṣu febuary ni ọdun 1987 si ilu Port Hacourt. Arabinrin naa jẹ Defender fun Super Falcons ilẹ Naigiria ati Piteà IF ni Sweden.

## Aṣeyọri
*Ni ọdun 2006, Ikidi jẹ ọkan lara awọn Elere Naigiria ti o jẹ Awọn Afirica akọkọ lati kopa ninu ere idije swedish nibi ti wọn ti jẹ aṣoju fun QBIK.
*Faith ko ipa pataki ninu aṣeyọri Super Falcons ni Cup awọn Obinrin ilẹ Afirica Agbaye ni ilu Cameroun. Arabinrin naa jẹ ikan ninu awọn agba obinrin agbabọọlu ti VAVEL UK fun loruko ni ọdun 2017.

## Itọkasi
Precious Dede

**Precious Dede** ti a bini 18, óṣu January ni ọ̀dun 1980 jẹ agbabọọlu lobinrin ilẹ Naigiria ti o si ti ṣiwọ ìṣe. Goalkeeper naa ti ṣiṣẹ fun óriṣirìṣi club bi Delta Queens, FC Ibom Queens and Arna-Bjorna

## Aṣeyọri
*Dede ti kopa ninu Cup idije Awọn obinrin Agbaye  ni ọdun 2003, 2007, 2011 ati 2015.
*Arabinrin naa ti kopa ninu idije awọn obirin ilẹ afirica lẹ̀ẹmeji ni ọdun 2010 ati 2014.

## Itọkasi
Surita Febbraio

**Surita Febbraio** tí a bí ní  ọjọ́ kẹtàdínlọ́gbọ̀nOṣù kejìlá ọdún 1973 jẹ́ olùsáré oní fífò ti orílẹ̀ èdè South Africa .

Ó gba áámì-ẹ̀ye fàdákà All-AfricaGames ti ọdún 1999 níJohannesburg, tí ó sì pari pẹ̀lú ipò kẹjọ ní World Championships ti ọdún 2003 ní Paris, ó gba ààmìẹ̀yẹ African Championships ti ọdún 2004 ní Brazzaville ó sì parí pẹ̀lú  ipò kẹjọ níbi World Athletics Final ti ọdún 2005 ní Monaco.

Àkókò tí ó kópa dára jùlọ jẹ́ àáyá 54.05, tí ó wáyé ní Oṣù Kẹrin ọdún 2003 níPretoria .

Ní ọdún 2006 Febbraio jẹ̀bi gbígbé  testosterone . Àyẹ̀wò náà tí ó kún fún èròjà tí a  fi òfin dè ni wón fi jíṣẹ́ ní ọjọ́ kẹtàlá Oṣu kejìlá ọdún 2005 níbi àyẹ̀wò tí  kò sí fún ìdíje ní  orílẹ̀ ède South Africa. Ó ní  ìdádúró ti IAAF láti Oṣù Kẹta Ọdún 2006 sí Oṣù kẹta Ọdún 2008. 

## Àwọn Ààmìn Ẹ̀yẹ

* 2003 – University of Pretoria Arábìnrin eléré ìdárayá  ti ọdún náà

## Wo eléyìí náà

* Àtòkọ ti àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ eré ìdárayá tí  kò hàn sí gbangba

## Àwọn ìtọ́kasí

## Àwọn ìtọ́kasí

* 
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1973