Bibi Bakare-Yusuf

**Bibi Bakare-Yusuf** Hon. FRSL (tí a bí ní ọdún 1970) jẹ́ ọ̀mọ̀wé, òǹkọ̀wé àti olóòtú ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà láti ìlú Èkó, Nàìjíríà. Ó dá ilé iṣẹ́ ìtẹ̀wé Cassava Republic Press sílẹ̀ ní ọdún 2006, ní Abuja pẹ̀lú Jeremy Weate. .  A ṣẹ̀dá Cassava Republic Press pẹ̀lú àfiyèsí lórí owó tí ó rọrùn láti san, àìní láti wá àti láti mú kí àwọn ẹ̀bùn àdúgbò dàgbà, àti láti tẹ̀ àwọn òǹkọ̀wé ará Áfíríkà jáde tí a sábà máa ń ṣe ayẹyẹ rẹ̀ ní Yúróòpù àti Amẹ́ríkà nìkan.  Wọ́n yan Bakare-Yusuf gẹ́gẹ́ bí Ọ̀jọ̀gbọ́n nínú Royal Society of Literature ní ọdún 2019, wọ́n sì yàn án gẹ́gẹ́ bí Ọ̀jọ̀gbọ́n nínú Yale World Fellow, Ọ̀jọ̀gbọ́n nínú Desmond Tutu àti Ọ̀jọ̀gbọ́n nínú Frankfurt Book Fair. 

## Ìgbésí ayé àti ẹ̀kọ́ ní ìbẹ̀rẹ̀
A bi Bibi Bakare-Yusuf ni ilu Eko, ni orile-ede Naijiria, sugbon o gbe lọ si England nigbati o wa ni omo odun metala. O lo si ile-iwe giga Goldsmith, ni Yunifasiti ti London, nibi ti o ti ka eko ibaraẹnisọrọ ati eda eniyan, o si gba oye PhD ninu eko nipa abo lati Yunifasiti ti Warwick.  

## Iṣẹ́ àti ìṣẹ̀dá Cassava Republic Press
 
Ní ọdún 2006, Bakare-Yusuf — ẹni tí ó jẹ́ ọ̀mọ̀wé ní ​​UK àti Nàìjíríà nígbà náà — dá ilé-iṣẹ́ kan sílẹ̀ pẹ̀lú Jeremy Weate. láti ṣe ìwé ìtàn ilẹ̀ Áfíríkà tó gbajúmọ̀ ní owó tí yóò jẹ́ kí gbogbo ènìyàn gbádùn rẹ̀.[1] Wọn kò ní ìrírí iṣẹ́ tàbí ìtẹ̀wé, “ìfẹ́ ọkàn àti ìfẹ́ ọkàn láti rí i pé àwọn ará Áfíríkà kọ ìtàn ilẹ̀ Áfíríkà tí wọ́n sì ní. Àwọn ènìyàn tó ń fúnni ní ìmísí nínú ìtẹ̀wé bíi Margaret Busby, olùdásílẹ̀ Allison & Busby, ni wọ́n ń tọ́ wa sọ́nà”, gẹ́gẹ́ bí Bakare-Yusuf ti sọ: “Ìkànnì ayélujára, Margaret Busby, àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àṣìṣe ni àwọn olùkọ́ mi tó dára jùlọ!”  Ó rántí pé,“Nígbà tí mo ṣí lọ sí Nàìjíríà gẹ́gẹ́ bí ọ̀mọ̀wé, gbogbo àwọn òǹkọ̀wé ará Áfíríkà tó dùn mọ́ni yìí ni wọ́n ń tẹ̀ jáde ní òkèèrè, wọn kò sì sí ní àdúgbò… Nítorí náà mo pinnu pé, ‘ó dára, mo fẹ́ bẹ̀rẹ̀ ilé-iṣẹ́ ìtẹ̀wé’. Cassava Republic Press. Mi ò mọ ohunkóhun, mi ò mọ ohunkóhun, nípa ìtẹ̀wé! Mo mọ gbogbo nǹkan nípa kíkà àti kíkọ, ṣùgbọ́n mi ò mọ ohunkóhun nípa iṣẹ́ ìtẹ̀wé. 150 mílíọ̀nù ènìyàn. 77 mílíọ̀nù nínú wọn jẹ́ ọ̀dọ́ tí kò tíì pé ọmọ ọgbọ̀n ọdún. Báwo la ṣe lè jẹ́ kí àwọn ènìyàn wọ̀nyẹn máa kà á? Àwọn ni àwọn ènìyàn tí mo nífẹ̀ẹ́ sí láti yí padà. A fẹ́ yí ọkàn padà. A fẹ́ yí wọn padà láti béèrè ẹni tí wọ́n jẹ́, kí a sì tún béèrè lọ́wọ́ àwùjọ.” Nígbà tí ó ń ṣàlàyé orúkọ ilé-iṣẹ́ náà, ó ní: “Ẹ̀gbọ̀ ni oúnjẹ tó rọrùn láti jẹ ṣùgbọ́n tó ní èròjà oúnjẹ tó ń wúlò tí a lè rí káàkiri ìwọ̀ oòrùn Áfíríkà àti ní àwọn ará Áfíríkà. Mo fẹ́ ilé ìtẹ̀wé kan tí yóò so Áfíríkà pọ̀ mọ́ ara rẹ̀ àti àwọn ará ìlú mìíràn àti ní ìkejì rẹ̀. Èrò ti Orílẹ̀-èdè Olómìnira túmọ̀ sí òpin ìjọba ọba àti ìbẹ̀rẹ̀ tuntun.... Ìlà tàbí ọ̀rọ̀ àkọlé fún ilé-iṣẹ́ náà ni ‘Feeding the African Imagination’, èyí tí ó bá orúkọ ìtajà wa mu dáadáa.”

Bakare-Yusuf tẹnu mọ́ àìní fún àwọn ará Áfíríkà láti jẹ́ olùrànlọ́wọ́ nínú títẹ̀wé àti kíkọ ìwé: “A bẹ̀rẹ̀ Ilé iṣẹ́ ìròyìn orílẹ̀-èdè olómìnira ti Ẹgẹ́ ítorí pé a fẹ́ kí àwọn ará Áfíríkà ní ọ̀nà ìṣelọ́pọ́, kí wọ́n jẹ́ olùdarí ìtàn àti kí wọ́n má ṣe kọ ìtàn nìkan ṣùgbọ́n kí wọ́n ní àwọn ohun èlò àti ètò ìṣiṣẹ́ fún sísọ ìtàn náà.”  

Ilé iṣẹ́ olómìnira ti Ẹgẹ́, tí ó wà ní Abuja, Nàìjíríà, ti ní orúkọ rere fún ìtàn àròsọ (pẹ̀lú àwọn òǹkọ̀wé pẹ̀lú àwọn tó gba ẹ̀bùn Caine, Ẹ̀bùn Òǹkọ̀wé Àgbáyé àti Ẹ̀bùn Ọ̀sàn)  ṣùgbọ́n fún ìtàn àròsọ nínú àwọn oríṣi ìtàn mìíràn, bíi ìwà ọ̀daràn. Ní àfikún, àkójọ náà ní àwọn ìwé fún àwọn ọmọdé àti àwọn ọ̀dọ́langba, àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àkọlé ti wà lórí ẹ̀kọ́ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.  Lara awọn onkọwe pataki ti ile-iṣẹ gbejade ni Sarah Ladipo Manyika, Lola Shoneyin, Teju Cole, Helon Habila, Elnathan John, Adaobi Tricia Nwaubani, Mũkoma wa Ngũgĩ, Chigozie Obioma, Abubakar Adam Ibrahim, Christie Watson, John Collins, Sade Adeniran, Toni Kan, Doreen Baingana, ati awọn miiran. 

Ní ọdún 2014, wọ́n ṣe ìfilọ́lẹ̀ àmì kan tí a pè ní **Ankara Press**, pẹ̀lú àwọn àkọlé tí ó wà ní ìrísí oní-nọ́ńbà gẹ́gẹ́ bí ìwé-ẹ̀rọ-ìròyìn,  tí ó ń gbìyànjú láti tẹ “irú ìfẹ́ tuntun” jáde tí ó ń kojú àwọn èrò ìpìlẹ̀ àtọwọ́dọ́wọ́, tí ó ń ṣàfihàn ìgbésí ayé àti ìfẹ́ ọkàn àwọn obìnrin àti ọkùnrin ará Áfíríkà òde òní:     “A fẹ́ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó lè fa àwọn èrò ewu nípa ìṣàkóso ọkùnrin, ìṣàkóso àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ kúrò. Ju gbogbo rẹ̀ lọ, a fẹ́ àwọn òǹkọ̀wé tí yóò jẹ́ kí àwọn obìnrin Áfíríkà rí ẹ̀yà ara wọn tí ó dára jùlọ nínú ìtẹ̀wé.”  Olùdásílẹ̀ Bakare-Yusuf ti sọ pé: “Mo rò pé àwọn èrò wa nípa ìwé-ẹ̀rọ Áfíríkà gbọ́dọ̀ jẹ́ onírúurú ju bẹ́ẹ̀ lọ.... A kò ronú nípa ìwé-ẹ̀rọ Áfíríkà ní ti ìtàn àròsọ . Síbẹ̀, ìtàn àròsọ ni olórí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ilé ìtẹ̀wé káàkiri àgbáyé.” 

Ní oṣù kọkànlá ọdún 2016, Bakare-Yusuf dá àjọ kan tí kìí ṣe ti ìjọba sílẹ̀, The Initiative for Equal Rights (TIERS), tí ó ń ṣiṣẹ́ láti mú kí ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn dára síi lórí àwọn ẹ̀yà kéékèèké ní Nàìjíríà àti Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà.

## Àwọn ọlá

* Ní oṣù Kejìlá ọdún 2018, ìwé ìròyìn *Brittle Paper* yan Bibi Bakare-Yusuf gẹ́gẹ́ bí Ènìyàn Ìwé-ìtàn Áfíríkà ti Ọdún, ẹ̀bùn kan tí ó “ń fi àmì-ẹ̀yẹ fún àwọn ènìyàn tí wọ́n ń ṣiṣẹ́ lẹ́yìn ìṣẹ̀lẹ̀ láti gbé ilé-ẹ̀kọ́ ìwé-ìtàn Áfíríkà ga ní ọdún kan.” 
* Wọ́n yan Bakare-Yusuf láti sọ̀rọ̀ pàtàkì níbi ayẹyẹ *ìwé Abantu* kẹta ní Soweto, South Africa, ní ọdún 2018. 
* Ní ọdún 2019, wọ́n yan Bakare-Yusuf gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ọlá ti Royal Society of Literature .  
* Ní ọdún 2020, Bakare-Yusuf gba àmì-ẹ̀yẹ ASAUK "Distinguished Africanist", èyí tí ó ń fi ìyìn fún àwọn ènìyàn tí wọ́n ti ṣe àfikún pàtàkì sí ẹ̀ka ẹ̀kọ́ ilẹ̀ Áfíríkà.   

## Àwọn ìtọ́kasí



## Àwọn ìjápọ̀ òde

* 

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní ọ̀rúndún 20k
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1970
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ