Fikile Ntshangase

Fikile Ntshangase (tí a bí ní nǹkan bí ọdún 1957) jẹ́ ajìjàgbara fún àyíká ní orílẹ̀-èdè South Africa tí wọ́n pa ní ọjọ́ kejìlélógún oṣù kẹwàá ọdún 2020. Ó jẹ́ ọ̀kan lára ​​àwọn ọmọ ẹgbẹ́ pàtàkì ti Mfolozi Community Environmental Justice Organisation (MCEJO), tí wọ́n ń gbé ẹjọ́ lòdì sí ìgbésẹ̀ òfin tí wọ́n dábàá fún fífẹ̀ sí ibùsọ̀ èédú tí Tendele Coal Mining (Pty) Ltd ń ṣiṣẹ́, nítòsí Somkhele, tí ó wà nítòsí ọgbà Hluhluwe–iMfolozi, ibi ìpamọ́ àdánidá tí ó pẹ́ jùlọ ní Áfíríkà. 

## Ìjàgbara fún àyíká

### Iṣẹ ayika
Ntshangase was a Vice-Chairperson of a sub-committee of the MCEJO.  Àjọ náà ti kojú ìfẹ̀síwájú iwakusa ní Mthethwa tẹ́lẹ̀ nípasẹ̀ àwọn ìlànà Ìṣàyẹ̀wò Ipa Àyíká. MCEJO gba ìrànlọ́wọ́ láti ọ̀dọ̀ Earthlife Africa, groundWork, ActionAid South Africa, àti WoMin.

#### Àwùjọ Mpukukunyoni
MCEJO bẹ̀rẹ̀ sí í kópa nínú ìpèníjà ibi ìwakùsà Somkhele lórí ìbéèrè àwọn olùgbé ní agbègbè Mpukukunyoni. Wọ́n ti fún Tendele Coal Mining ní ẹ̀tọ́ síi ní agbègbè náà, ìfẹ̀sí ibi ìwakùsà náà yóò sì dé ibi tí ó sún mọ́ ibi ìwakùsà ẹranko Hluhluwe-iMfolozi. Iwakusa naa wa nitosi ile Ntshangase ni Ophondweni ni agbegbe KwaZulu-Natal, South Africa. O jẹ olupilẹṣẹ anthracite ti o tobi julọ ni Afirika, eyiti a lo ninu iṣelọpọ irin.  Àwùjọ Mpukukunyoni ti gbára lé iṣẹ́ àgbẹ̀ àti iṣẹ́ àgbẹ̀ láti ìgbà àtijọ́, ṣùgbọ́n Ibùdó Èédú Somkhele àti ibi ìtọ́jú ẹranko Hluhluwe-iMfolozi ni àwọn agbanisiṣẹ́ tó tóbi jùlọ ní agbègbè náà lọ́wọ́lọ́wọ́. 

Àwọn ará ìlú náà ti gbé àwọn àníyàn nípa ìlera tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ibi ìwakùsà náà dìde, títí bí àwọn ọ̀ràn tí ó ní í ṣe pẹ̀lú èémí tí ó ní í ṣe pẹ̀lú eruku èédú; ìbàjẹ́ omi mímu; àti àwọn orísun omi tí ó gbẹ.  Àwọn ọ̀ràn àṣà ni a tún gbé kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ibojì àwọn baba ńlá níbi tí a ti gbẹ́ òkú wọn jáde tí a sì gbé wọn lọ sí ibòmíràn láìsí ìdámọ̀ tó péye.  Ni afikun, Ile Ipamọ Ẹranko Hluhluwe-iMfolozi ṣe ipa pataki ninu awọn igbiyanju itoju ayika ni ayika ẹranko funfun, ati pe awọn ibẹru wa lati ọdọ ile ipamọ naa pe imugboroosi ti ibi-iwakusa Somkhele nitosi aala rẹ yoo mu ki awọn ọdẹ pa pọ si. 

Ntshangase jẹ́ ara àríyànjiyàn òfin kan tí ó tako ìfẹ̀sí ibùsọ̀ Somkhele. Pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ àwọn agbẹjọ́rò fún ìyípadà ojúọjọ́ àti ìdájọ́ òdodo àyíká láti ilé ìtọ́jú òfin àyíká tí kìí ṣe ti èrè ALL RISE, MCEJO gbé ẹjọ́ kalẹ̀ sí Tendele Coal Mining láti dáwọ́ iṣẹ́ rẹ̀ dúró nínú ìbùsọ̀ Somkhele títí tí ó fi ṣe àtúnṣe sí ètò ìṣàkóso àyíká rẹ̀ tí ó sì gba àwọn ìwé àṣẹ tí ó yẹ fún ìṣàkóso egbin àti yíyọ àwọn ohun ọ̀gbìn tí a dáàbò bò kúrò ní agbègbè náà.  Ilé ẹjọ́ gíga Pietermaritzburg dájọ́ pé kò pọndandan kí Tendele ní àṣẹ láti gba ẹ̀tọ́ ìwakùsà rẹ̀.  Nígbà tí wọ́n pe ẹjọ́ náà, Ilé Ẹjọ́ Gíga Jùlọ ti Ẹjọ́ Kòtẹ́milọ́rùn tú ẹjọ́ náà ká nítorí pé MCEJO àti ALL RISE kò sọ àwọn iṣẹ́ pàtó tí Tendele ṣe tí ó nílò àṣẹ lórí àyíká. 

#### Awọn aifokanbale ti n dide
Àwọn ará ìlú náà ti pínyà sí méjì nípa ìfẹ̀sí ibi ìwakùsà náà, èyí sì mú kí wàhálà pọ̀ sí i. Àwọn kan ti ń ṣe ìpolongo láti dáàbò bo ìgbésí ayé wọn ní àdúgbò àti àyíká, ṣùgbọ́n àwọn ọmọ ẹgbẹ́ mìíràn nílò iṣẹ́ láti ọ̀dọ̀ ibi ìwakùsà náà, wọ́n sì ṣètìlẹ́yìn fún ìfẹ̀sí ibi ìwakùsà náà.  Àwọn ará ìlú Mpukukunyoni kan tako àwọn ìgbésẹ̀ ìṣípòpadà tí wọ́n dábàá nípa ìfẹ̀sí Tendele, wọ́n sọ pé ìgbìmọ̀ gbogbogbòò kò péye kí wọ́n tó fún ilé-iṣẹ́ náà ní ẹ̀tọ́ ìwakùsà.  Àwọn ará ìlú tó wà nítòsí ibi ìwakùsà náà ti ní ìbẹ̀rù àti ìhalẹ̀ ìwà ipá ní oṣù díẹ̀ ṣáájú ikú Ntshangase. Àwọn ìdílé tí wọ́n kọ̀ láti kó kúrò ní ilẹ̀ baba ńlá wọn ni wọ́n sọ pé wọ́n yìnbọn sí. Ní oṣù kẹrin ọdún 2020, wọ́n yìnbọn 19 sí ilé ajìjàǹgbara mìíràn tó ń gbógun ti ìwàkùsà, Tholakele Mthethwa. 

Àwọn ará ìlú tó wà nítòsí ibi ìwakùsà náà ti ní ìbẹ̀rù àti ìhalẹ̀ ìwà ipá ní oṣù díẹ̀ ikú Ntshangase. Àwọn ìdílé tí wọ́n kọ̀ láti kó kúrò ní ilẹ̀ baba ńlá wọn ni wọ́n sọ pé wọ́n yìnbọn sí. Ní oṣù ọdún wọ ọdún 2020, yìnbọn 19 sí ilé àjìjàǹgbà mìíràn tó ń gbọ́n ti ìwàkùsà, Tholakele Mthethwa.  Wọ́n gbọ́ pé Ntshangase kọ̀ láti fọwọ́ sí àdéhùn kan, ó sì kọ̀ láti gba owó àbẹ̀tẹ́lẹ̀ ilé-iṣẹ́ náà. Ó ní, “Mo kọ̀ láti fọwọ́ sí i. Mi ò lè ta àwọn ènìyàn mi. Tí ó bá sì pọndandan, mo máa kú fún àwọn ènìyàn mi.” 

## Iku
Ní nǹkan bí agogo mẹ́fà ààbọ̀ ìrọ̀lẹ́ ní ọjọ́ kejìlélógún oṣù kẹwàá ọdún 2020, gẹ́gẹ́ bí àwọn ọlọ́pàá àdúgbò ti sọ, àwọn ọkùnrin mẹ́ta wọ ilé Ntshangase ní Ophondweni, wọ́n sì yìnbọn pa á (ní ìgbà mẹ́fà) ní mítà díẹ̀ sí ọmọ-ọmọ rẹ̀ ọkùnrin ọdún mẹ́tàlá àti méjì lára ​​àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ (ní ọmọ ọdún mẹ́jọ sí mẹ́wàá).  Ọmọ ọdún mẹ́tàlélọ́gọ́ta ni, ó sì ti ń gé àlùbọ́sà fún oúnjẹ alẹ́ nígbà náà. 

Ikú Ntshangase jẹ́ ara àṣà àwọn ajìjàgbara nípa àyíká tí wọ́n ń pa, nítorí pé iye àwọn tí wọ́n pa ní gbogbo àgbáyé ní ọdún 2019 àti 2020, gẹ́gẹ́ bí ìròyìn Global Witness ṣe sọ.   Àwọn ikú wọ̀nyí ní í ṣe pẹ̀lú àwọn ìpèníjà àwọn ajìjàgbara àyíká sí àwọn ilé iṣẹ́ epo ìdáná, àti àwọn ìpínyà àwùjọ agbègbè nípa bí ajíjàgbara àyíká ṣe lè ní ipa lórí ìgbésí ayé wọn láìsí ìyípadà tó tọ́.

### Ìdáhùn kárí ayé
Ikú Ntshangase ni a ti dá lẹ́bi gẹ́gẹ́ bí ìpànìyàn láti ọwọ́ ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àjọ àyíká àti àwọn olùrànlọ́wọ́. Fún àpẹẹrẹ, ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kẹwàá ọdún 2020, àjọ àyíká groundWork fi lẹ́tà ránṣẹ́ sí onírúurú àwọn aláṣẹ ilẹ̀ Gúúsù Áfíríkà tí wọ́n ń béèrè fún ìwádìí lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ lórí ikú rẹ̀, èyí tí àwọn àjọ àgbáyé ti àwọn àjọ àyíká Friends of the Earth ṣe àtìlẹ́yìn fún.  Ẹgbẹ́ Human Rights Watch kọ irú lẹ́tà kan náà.

## Awọn itọkasi

## Àwọn ìjápọ̀ òde

* Lẹ́tà láti ọwọ́ iṣẹ́ ilẹ̀ sí àwọn aláṣẹ ilẹ̀ Gúúsù Áfíríkà ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù karùn-ún ọdún 2021 ní ẹ̀rọ Wayback 
* Ìwé Àròkọ Somkhele Iwakusa Èédú, KZN, Gúúsù Áfíríkà 
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2020
Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ