open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Audu Bako School of Agriculture

**Audu Bako School of Agriculture** ni Dambatta, Kano State, Nigeria, Awards diplomas ni imọ ati iṣẹ-ṣiṣe koko fun arin-ipele eniyan. Orukọ rẹ ni orukọ Audu Bako, gomina tẹlẹ ti ipinẹ naa. 

Ọdun 2002 ni wọn ti da kọlẹji naa silẹ ati pe ipinlẹ Kano jẹ ohun ini ati ti iṣakoso. O jẹ ifọwọsi lati funni ni awọn iṣẹ ikẹkọ ni iṣẹ-ogbin ati imọ-ẹrọ ti o jọmọ, ati iṣẹ-tẹlẹ-ND ni Imọ-ẹrọ ati Imọ-ẹrọ.  Ni ọdun 2005 kọlẹji naa ni awọn ọmọ ile-iwe to ju 400 lọ.  Ni ọdun 2023, kọlẹji naa ni oṣiṣẹ to ju 300 lọ, o funni ni awọn iṣẹ ikẹkọ 500 ati ju awọn eto 50 lọ. O tun ni awọn ẹka 12. 

Ni Oṣu kọkanla ọdun 2006, o wa laarin nọmba awọn imọ-ẹrọ imọ-ẹrọ pupọ fun eyiti Igbimọ Orilẹ-ede fun Ẹkọ Imọ-ẹrọ daduro gbigba awọn ọmọ ile-iwe duro fun boya kuna lati ni aabo iwe-aṣẹ tabi ṣiṣiṣẹ ofin.

## Isakoso

* The College Provost - Ojogbon M. A Wailare
* Igbakeji Provost - Abdulhamid Bala
* Alakoso - Musa Sa'ad Abdullahi
* Bursar - Aliyu Ibrahim Gaya
* Librarian — Dahiru Bala Bichi

## Awọn ẹka ati awọn eto
Kọlẹji ti Agriculture lọwọlọwọ ni ẹka kan ṣoṣo (Ẹka ti Agriculture) pẹlu awọn eto mẹrin nikan. Awọn eto wọnyi pẹlu imọ-ẹrọ / imọ-ẹrọ, imọ-ẹrọ ogbin, ilera ẹranko ati imọ-ẹrọ iṣelọpọ ati imọ-ẹrọ igbo. 

## Awọn ẹka

* Imọ-ẹrọ Fisheries
* Kokoro Management Technology
* Ile ati Rural Economics
* Imo komputa sayensi
* Irugbin Production Technology
* Animal Health & Oko
* Animal Health & Production Technology
* Imọ-ẹrọ igbo
* Ogbin
* Agric amugbooro & Management
* Agricultural & Bio-Environmental Engineering Technology
* Remedial ati Gbogbogbo Studies

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Ìpínlẹ̀ Kánò
Akinola Alada

**Akinola Alada** jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n ní Nàìjíríà nípa ẹ̀kọ́ ẹ̀kọ́ fáírọ́ọ̀sì ní Yunifásítì Ìbàdàn tó sì jẹ́ ọ̀gá àgbà nínú ọ̀rọ̀ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tẹ́lẹ̀ rí.

## Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
Akinola Alada ni won bi ni orile-ede Naijiria, o gba oye oye akekoo ni BSc (Hons) Human Anatomy and Physiology lati Yunifasiti ti Cairo ni 1985, o gba MSc ni 1988 o si gbega si ipo ti physiology endocrinology and metabolism 2005 ni University of Ibadan.

## Omowe ọmọ
Ó jẹ́ olórí ẹ̀ka ẹ̀kọ́ ẹ̀kọ́ ọmọ ènìyàn láti ọdún 2001 sí 2003, ó sì tún jẹ́ olórí ní ọdún 2010 sí 2012. Ní báyìí, ó jẹ́ Ẹ̀ka Ọ̀rọ̀ àwọn Akẹ́kọ̀ọ́ ní Fasiti Ìbàdàn. O jẹ ọmọ ẹgbẹ ti ẹgbẹ ẹkọ ẹkọ ẹkọ ẹkọ ẹkọ ẹkọ ẹkọ ẹkọ ẹkọ ẹkọ ti ara ilu Naijiria ati pe o tun jẹ Olootu agba ti iwe iroyin Naijiria ti awọn imọ-jinlẹ nipa ẹkọ ẹkọ ẹkọ ẹkọ ẹkọ ẹkọ ẹkọ ẹkọ ẹkọ ẹkọ ẹkọ ẹkọ ẹkọ ẹkọ ẹkọ ẹkọ ẹkọ ẹkọ ẹkọ ẹkọ ẹkọ ti ara ilu Naijiria ni ọdun 2023, o ti yan fun igbakeji alakoso ile-ẹkọ giga ti Ilorin.

## Awọn atẹjade ti a yan

* Ti ibi ipa ti Myristica fragrans (nutmeg) jade
* Hematological ipa 
* Ipa ti jade ewe olomi ti tridax procumbens lori titẹ ẹjẹ ati oṣuwọn ọkan ninu awọn eku
* Awọn ipa idaabobo ọkan ti curcumin-nisin ti o da lori poly lactic acid nanoparticle lori infarction myocardial ni awọn ẹlẹdẹ Guinea
* Agbara ti awọn burandi oriṣiriṣi ti ẹnu rinses lori fifuye kokoro-arun ti ẹnu ni awọn agbalagba ti o ni ilera 
* Iwadi afiwera ti iṣẹ awọn ọmọ ile-iwe ni fisioloji iṣaaju ti a ṣe ayẹwo nipasẹ yiyan pupọ ati awọn ibeere aroko kukuru.
* Awọn ẹkọ lori awọn ohun-ini egboogi-iredodo ti Entada abyssinica 
* Awọn ikanni potasiomu ati prostacyclin ṣe alabapin si awọn iṣẹ vasorelaxant ti Tridax procumbens jade ewe olomi robi ninu awọn iṣọn mesenteric ti o ga julọ eku HM Salahdeen

## Awards ati iyin
Akinola Alada jẹ ẹlẹgbẹ ti awujọ ẹkọ ẹkọ ẹkọ ẹkọ ẹkọ iṣe ti Naijiria, ẹlẹgbẹ ti awujọ Naijiria ti awọn alamọdaju ifowosowopo, ọmọ ẹgbẹ Amẹrika Physiological Society, awujọ physiological London, ati awujọ iwọ-oorun Afirika ti oogun oogun.

## Awọn itọkasi


## External links

* https://ui.edu.ng/content/dean-students-affairs-division
* https://www.researchgate.net/lab/Akinola-R-Alada-Lab
Soun of Ogbomosho

thumb|Ààfin Soun ti Ogbomosho
**Soun ti Ogbomoso** jẹ akọle osise ti a fun olori Ìjọba Ogbomosho.  Ọ̀rọ̀ tó ń sọ̀rọ̀ nísinsìnyí àti ti ọdún kọkànlélógún ni Gandhi Olaoye.  jẹ ọmọ ọmọ 9th Soun ti Ogbomoso, Oba Laoye Orumogege ti o ti kú lati Baiyewuwon ti ile ijọba ti Aremo House, Ode-Aremo, Ogbomosa.  ti di oludari ni ọjọ 21 Oṣu kejila ọdun 2023 nipasẹ gomina Ipinle Oyo, Seyi Makinde.

## Àlà àwọn ohùn Ogbomosho

* Oba Olabanjo Ogunlola Ogundiran (between 1659 to 1714)
* Oba Erinnsaba Alamu Jogioro (between 1714 to 1770)
* Oba Kumoyede Olusemi Ajao (between 1770 to 1799)
* Oba Jimoh Oladunni Oyewumi (1973-2021)
* Prince Afolabi Ghandi OLaoye (Current)

## Àwọn àlàyé
Colleen Higgs

**Colleen Higgs** (ni a bí ní ọdún 1962 ní Kimberley, Gúúsù Áfíríkà) ó jẹ́ òǹkọ̀wé àti atẹ̀wéjáde ti Gúúsù Áfíríkà. Gẹ́gẹ́ bí òǹkọ̀wé, ó ti ṣe Àtẹ̀jáde ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìwé ewì àti ìtàn kékéèké nínú  ìwé àtìgbàdégbà ní Gúúsù Áfríkà bẹ̀rẹ̀ láti bí ọdún 1990. Gẹ́gẹ́ bí atẹ̀wéjáde, ó jẹ́ gbajúgbajà àti ẹni-ọ̀wọ̀ gẹ́gẹ́ bí olùdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́ ìtẹ̀wéjáde "independent publishing house, Modjaji Books". 

## Ìpilẹ̀ṣẹ̀ Rẹ̀
Higgs lọ ìgbà ọmọdé rẹ̀ ní ìlú Lesotho, ìgbà èwe àti ìgbà ọ̀dọ́ rẹ̀ ló lò ní ìlú Johannesburg, ní lọ́ọ́lọ́ yìí ni ó lò ọdún márùn-ún ní ìlú Grahamstown. Ní ìlú Cape Town ni ó ń gbé báyìí. Ó ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùkọ́, Ẹni tó ń ṣe ìdánilẹ́kọ̀ọ́ fún àwọn olùkọ́, òǹkọ̀wé àti olùkọ́ ilé-ẹ̀kọ́ gíga amẹ́kọ̀ọ́gbòòrò àti olùdarí ètò ilé-iṣẹ́ "The Centre for the Book" . Ó jẹ́ olùdásílẹ̀ àti atẹ̀wéjáde ní ilé-iṣẹ́ ìtẹ̀wéjáde "Modjaji Books", ilé-iṣé ìtẹ̀wéjáde tó dá dúró tí ó sì wà ní ìlú Cape Town, èyí tó ń tẹ ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìwé tí àwọn obìnrin ń kọ jáde. Ní báyìí àwọn ìtàn kékéèké, ìwé ìtàn-ara-ẹni, ìtàn, ìwé-ewì àti ìtàn-abójú-ayé-mu tí ilé-iṣẹ́ ìtẹ̀wéjáde tí tẹ̀ jáde: *Whiplash* by Tracey Farren ni a kà mọ́ àwọn ìwé ìtàn a bójú-ayé-mú fún àmì-ẹ̀yẹ *Times* Fiction award. 

Higgs tún jẹ́ akéwì, tí a sì ti ń tẹ ewì rẹ̀ jáde nínú ìwé-àtìgbàdégbà láti nǹkan bí ọdún 1990. Ìwé àkójọpọ̀ ewì rẹ̀ àkọ́kọ́ction, *Halfborn Woni a tẹ̀ jáde ní ọdún* 2004.

Ìkànnì ayélujára rẹ̀ (on *BooksLive*) ni à ń ṣe àfikún láti ìgbàdégbà pẹ̀lú àwọn àkòónú àtúngbéyẹ̀wò, ìròyìn, àwọn àpilẹ̀kọ àti ojú-àmúwayé lórí ìtẹ̀wéjáde Gúúsù Áfíríkà. Ní ọdún 2020 ni a tẹ ìwé ìtàn nípa ara-ẹni rẹ̀ *My Mother, My Madness* jáde.

## Àwọn Iṣẹ́ Rẹ̀

* *Halfborn Woman* (2004), Hands-On Books collection of poems
* *A Rough Guide to Small-scale and Self-publishing* (2005), Centre for the Book
* *South African Small Publishers' Catalogue* (editor with Maire Fisher) (2006), Centre for the Book
* *Small Publishers' Catalogue - Africa, 2010* (2010) (editor with Bontle Senne)
* *Lava Lamp Poems* (2011), Hands-On Books, collection of poems
* *Looking for Trouble: mostly Yeoville stories* (2012), Hands-On Books, collection of stories
* *Small Publishers' Catalogue - Africa, 2013* (2013)
* *My Mother, My Madness* (2020), Deep South

## Àwọn Ìwé Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Gúúsù Áfríkà
Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé
Carolyn Brooks

**Carolyn Branch Brooks** (tí wọ́n bí ní July 8, 1946) jẹ́ microbiologist ti ilẹ̀ America, tó gbajúmọ̀ fún àwọn iṣẹ́-ìwádìí rẹ̀ nínú immunology, nutrition, àti ìṣàgbéjáde ohun ọ̀gbìn.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Brooks ní July 8, ọdún 1946, ní Richmond, Virginia sínú ìdílé Shirley Booker Branch àti Charles Walker Branch, tí wọ́n dìjọ jẹ́ oní-ilé-ìtàjà. Àwọn òbí òbí rẹ̀ àti ẹ̀gbọ́nbìnrin rẹ̀ jìjọ tọ́ ọ. Ó lọ sí ilé-ìwé ní apá Àríwá Richmond. Ní àwọn ọdún tó tẹ̀lé 1950, ìdílé náà kó lọ sí apá Ìwọ̀-oòrùn ìlú náà, èyí sì mú kí ètò ẹ̀kọ́ àwọn ọmọ náà le, nítorí wọ́n ní láti wọ ọkọ̀ èrò. Brooks fẹ́ lọ sí ilé-ìwé rẹ̀ àtijọ́, èyí sì mu kí ó wọ ọkọ̀ èrò lọ sí ilé-ìwé lójoojúmọ́. Lójoojúmọ́, Carolyn máa san owó ọkọ, ó sì máa jókòo sí ẹ̀yìn awakọ̀, láìmọ̀ pé ní ìbámu pẹ̀lú òfin, ó yẹ kí òun jókòó sí ẹ̀yìn ọkọ̀ náà. Lásìkò tí ẹ̀tọ̀ ọmọnìyàn bẹ̀rẹ̀ sí ní hànde ní Richmond, ó ri pé òun tí jẹ́ ajàfẹ́tọ̀ọ́-ọmọnìyàn tipẹ́ tipẹ́, láìmọ̀. 

Gẹ́gẹ́ bí i akẹ́kọ̀ọ́, ó lọ sí ilé-ìwé fún àwọn ọmọ sáyẹ̀ǹsì ti ilẹ̀ Africa tó tan mọ́ America, tó wà ní Virginia Union University, ní Richmond. Níbí ni iṣẹ́ agbọ̀rọ̀sọ kan nínú ẹ̀kọ́ microbiology ti wú u lórí. Pẹ̀lú àtìlẹ́yìn àwọn òbí rẹ̀,  Brooks ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ olùkọ́ tó gbà á níyànjú láti lépa àwọn ohun tó wù ú nínú ẹ̀kọ́ sáyẹ́ǹsì. Lẹ́yìn tí wọ́n fún ní ètò ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ láti kẹ́kọ̀ọ́ ní ilé-ìwé gíga mẹ́fá̀, ó yan Tuskegee Institute (University) ní Alabama láti kẹ́kọ̀ọ́ nípa microbiology. Ní òpin ọdún kejì rẹ̀ ní ilé-ìwé, ó fẹ́ Henry Brooks, tó jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ ní Tuskegee. Lásìkò tó ń kẹ́kọ̀ọ́, ó bí àwọn ọmọ méjì àkọ́kọ́ rẹ̀, tí wọ́n jẹ́ ọkùnrin méjì. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ní ọdún 1968, ó sì tẹ̀síwájú láti lọ gba oyè master's degree ní Tuskegee. Ó ní ọmọbìnrin rẹ̀ lásìkò yìí. Lásìkò tó ń kẹ́kọ̀ọ́ láti gba oyè PhD nínú ẹ̀kọ́ microbiology láti The Ohio State University, ó bímọ ìkẹrin rẹ̀, tó jẹ́ ọmọbìnrin.

## Àtòjọ àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀

* Award at the first annual White House Initiative on Historically Black Colleges and Universities in 1988 given to professors for "exemplary achievements as educators, researchers, and role models"
* Award from Maryland Association for Higher Education in 1990
* George Washington Carver Public Service Hall of Fame Award from the Professional Agricultural Workers Conference in 2013

Òun ni Minton Laureate láti the American Society of Microbiology, tí wọ́n pè sínú USDA NIFA Hall of Fame. Wọ́ sì dá a mọ̀ gẹ́gẹ́ bí i ọ̀kan lára àwọn ọgọ́rùn-ún obìnrinntó gboyè aṣíwájú àti èyí tó tayọ nínú ètò ìdarí láti Experiment Station Section ní Association of Public Land Grant Universities.

## Àwọn ìtọ́kasí
Patricia S. Cowings

**Patricia S. Cowings** (tí wọ́n bí ní December 15, 1948) jẹ́ psychophysiologist ti aerospace. Òun ni obìnrin ará America àkọ́kọ́ tí àwọn NASA máa fún ní ìdánilẹ́kọ̀ọ́ láti di awòràwọ̀ onísáyẹ̀ǹsì. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó jẹ́ ẹnìkejì fún ìrìn-àjò orí space ní ọdún 1979, àmọ́ kò rìn ìrìn-àjò lọ sí. Ó gbajúmọ̀ fún ẹ̀kọ́ rẹ̀ nínú ìmọ̀ physiology ti àwọn awòràwọ̀ ní space, àti fú ìrànwọ́ rẹ̀ láti wá ojútùú sí àárè àwọn awòràwọ̀.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ìdílé rẹ̀
Wọ́n bí Cowings sí ìlú The Bronx, ní New York City ní December 15, ọdún 1948. Òun ni ọmọbìnrin kan ṣoṣo ti Sadie B. àti Albert S. Cowings. Sadie jẹ́ aṣèrànwọ́ olùkọ́ ní ilé-ìwé àwọn ọ̀jẹ̀ wẹ́wẹ́, Albert sì jẹ́ onílé-ìtàjà. Ó ní àwọn ẹgbọ́nkùnrin mẹ́ta mìíràn tí wọ́n di ọ̀gágun, olórin àti akọ̀ròyìn. Àwọn òbí rẹ̀ rí ẹ̀kọ́ gẹ́gẹ́ bí i "ọ̀nà láti kúrò ní Bronx". 

## Àtòjọ àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀
Àwọn iṣẹ́-ìwádìí àti ẹ̀kọ́ rẹ̀ ti gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmì-ẹ̀yẹ, bí i:

* Candace Award, National Coalition of 100 Black Women (1989)
* NASA Individual Achievement Award (1993)
* Black Engineer of the Year Award (1997) 
* AMES Honor Award for Technology Development (1999)
* NASA Space Act Award for Invention (2002)
* National Women of Color Technology Award (2006) 
* NASA Space Act Board Award (2008) 
* Ames African American Advisory Group's (AAAG) Achievement Award (2010) 
* Celestial Torch Award from the National Society of Black Engineers (NSBE) in Los Angeles (2014) 

## Àwọn ìtọ́kasí
Marjorie Lee Browne

**Marjorie Lee Browne** (September 9, 1914 – October 19, 1979) ó jẹ́ olùkọ́ ẹ̀kọ́ -ìṣírò. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn obìnrin àkọ́kọ́ tí ó jẹ́ ará  Amẹ́ríkà-Adúláwọ̀ tó ti gba oyè ìmọ̀-ìjìnlẹ̀ Dókítà  ẹ̀kọ́ ìmọ̀-ìṣirò.

## Early life and educati Ìbẹ̀rẹ̀ Ayé Rẹ̀ àti Ètò-Ẹ̀kọ́
Marjorie Lee Browne jẹ́ gbajúmọ̀ onímọ̀ ẹ̀kọ́-ìṣírò, ní ọdún 1949, ó di obìnrin kẹta tó jẹ́ ọmọ Amẹ́ríkà-Adúláwọ̀ kẹta tó gba oyè ìmọ̀-ìjìnlẹ̀ Dókítà nínú iṣẹ́ tó yàn láàyò. Oṣù kẹsàn-án, Ọjọ kẹsàn-án, ọdún 1914 ni a bí Browne, ní ìlú Memphis, Tennessee, àwọn òbí rẹ̀ ni Mary Taylor Lee àti Lawrence Johnson Lee. Bàbá rẹ̀, ẹni tó jẹ́ akọ̀wé ilé-iṣẹ́ reluwé ni ó tún fẹ́ ìyàwó mìíràn lẹ́yìn ikú tà kọ́kọ́, nígbà  tí Browne jẹ́ ọmọ ọdún méjì. Òun àti ìyàwó rẹ̀ kejì, Lottie, olùkọ́ ilé-ẹ̀kọ́, ó gba ọmọ rẹ̀ ní ìyànjú láti kọjú mọ́ ẹ̀kọ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí akẹ́kọ̀ọ́ tó peregedé.  Browne lọ sí ilé - ẹ̀kọ́ gírámà LeMoyne High School, ilé-ẹ̀kọ́ aládàáni tí a bẹ̀rẹ̀ lẹ́yìn ogun àgbáyé, ilé-ẹ̀kọ́ Mẹ́tọ́díìsì. Nígbà ẹ̀kọ́ rẹ̀ yìí, ó gba àmì-ẹ̀yẹ "Memphis City Women's Tennis Singles Championship" NÍ ọdún 1929, lẹ́yìn ọdún méjì ni ó jáde ní ilé-ẹ̀kọ́ LeMoyne High School.

Ó lọ sí Howard University, ó sì kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìmọ̀ ìṣirò. Ó kẹ́kọ̀ọó gboyè ní ọdún 1935.  Lẹ́yìn tó gba ìwé-ẹ̀rí yìí, ó ṣiṣẹ́ olùkọ́ fún ìgbà díẹ̀, ní àwọn ilé-ìwé bí i Gilbert Academy, ní New Orleans.

## Notes

*Patricia Clark Kenschaft, "Black Men and Women in Mathematical Research," *Journal of Black Studies*, vol. 18, no. 2 (December 1987), pp.&nbsp;170–190.
* Scott W. Williams, "Black Women in the Mathematical Sciences," (SUNY Buffalo Math Dept.)
* E. Fogg, C. Davis, and J. Sutton, "Profile of Marjorie Lee Browne." Retrieved from the World Wide Web, Agnes Scott College's "Biographies of Women Mathematicians" Web Site on 28 July 2004.
* "MiSciNet's Ancestors of Science, Marjorie Lee Browne," ''Science'', September 10, 2004.
* Charlene Morrow and Teri Perl (eds), *Notable Women in Mathematics, a Biographical Dictionary*, Greenwood Press, 1998. pp.&nbsp;17–21.

## Àwọn ìtọ́kasí

## Tún wo

* "Marjorie Lee Browne", Biographies of Women Mathematicians, Agnes Scott College
Ibusọ Chippubetsu

thumb|Àwòrán Ibusọ Chippubetsu
Ibusọ Chippubetsu (秩父別駅, Chippubetsu-eki) jẹ́ ibusọ tireni ni Chippubetsu, Agbegbe Uryū ti Hokkaidō, ní orílẹ̀ èdè Japan.

## Awọn ila

* Hokkaido Railway Company
** Rumoi Main Line
Adaora Ukoh

**Adaora Ukoh** jẹ́ òṣèrébìnrin ilẹ̀ Nàìjíríà tó ti ṣàfihàn nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù àgbéléwò bí i *Thy Kingdom Come*, *Black Bra* àti *[[Lekki Wives]]*. Òun ni olóòtú Divas Dynasty àti alábòójútó Adaora couture fún àwọn obìnrin tó tóbi gan-an. Ó sọ̀rọ̀ lásìkò ìgbé àwọn Chibok girls.

## Ìgbésí ayé rẹ̀
Wọ́n bí Ada ní 27 April, ọdún 1976 ní Ipinle Anambra. Ilé-ìwé St. John college ló lọ, ó sì kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìmọ̀ òfin ni University of Lagos.

Ó wọ ilé-iṣẹ́ fíìmù ṣị́ṣe nígbà tó wà ní ọmọdún mọ́kàndínlógún, ní ọdún 1995, tó kópa nínú fíìmù *Deadly Affair*. Lẹ́yìn náà ni ó kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù. Nínú fíìmù *Lekki wives*, ó kópa gẹ́gẹ́ bí i Miranda. Àwọn ojúṣe rẹ̀ ò fi bẹ́ẹ̀ pọ̀nítorí ìwọ̀n àti bí ó ṣe tóbi tó, àmọ́ èrò rẹ̀ ni pé ẹ̀bùn ni ìrísí àti ìwọ̀n rẹ̀. Adaora ní láti gẹ irun gorímápá nínú fíìmù *Thy Kingdom Come,* níbi tó ti ṣe bí opó.

## Ayé rẹ̀
Òṣèrébìnrin náà ṣe ìgbéyàwó pẹ̀lú Basil Eriofolor, wọ́n sì bí ọmọkùnrin kan.

## Àtòjọ àwọn fíìmù rẹ̀

* *Evil Genius* (1998)
* *Curse from Beyond* (1999)
* *Thy Kingdom Come*
* *[[Lekki Wives]]*
* *Black Bra*
* *[[Karishika]]* (1998)
* *Rituals* (1997)
* *[[Karishika|Karishika II]]* (1999)
* *Bora*
* *Deadly Affair* (1995)
* *[[Blood Money (1997 film)|Blood Money]]* (1997)

## Àwọn ìtọ́kasí
Hauwa Maina

**Hauwa Maina** fìgbà kan jẹ́ òṣèrébìnrin tó máa ń ṣe fíìmù Hausa, àti aṣàgbéjáde fíìmù tó kópa nínú fíìmù *[[Queen Amina (film)|Queen Amina of Zazzau]]*. Ó kú látàrí àìsàn kan ní ilé-ìwòsàn kan ní Kano ní 2 May 2018.

## Iṣẹ́ tó yàn láàyò
Ó fìgbà kan jẹ́ akọ̀wé-gbogboogbò ti local hausa association of female producers. Ìsàfihàn àkọ́kọ́ rẹ̀ wáyé nínú fíìmù *Tuba*, lẹ́yìn náà, ó kópa nínú *bayajida,* èyí tó jẹ́ fíìmù ajẹmọ́tàn tí wọ́n fi ń kọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní ilé-ìwé. Ó ní ilé-iṣẹ́ aṣàgbéjáde fíìmù kan, tí ó sọ ní Ma'inta Enterprises Limited. Ilé-iṣẹ́ yìí ti ṣàgbéjáe ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù bí i *Gwaska, Sarauniya Amina* àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

## Àtòjọ àwọn fíìmù rẹ̀

* *Tuba*
* *Queen Amina of Zazzau*
* *Bayajida*
* *Sarauniya Amina*
* *Gwaska and Maina*

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ tó gbà

* Best Afro Nollywood award in London, 2007.
* Best actress  at the SIM Awards, 2010.

## Àwọn ìtọ́kasí
Mariam Kayode

**Mariam Kayode** jẹ́ òṣèrébìnrin ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tó bọ́ sí gbàgedè nígbà tó kópa nínú fíìmù kan tí akọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ *Children of Mud*. Ó ti kópa nínú àwọn fíìmù bí i *The Coffin Salesman*, *City of Bastards*, àti *Bayi*.

## Ètò ẹ̀kọ́ àti ayé rẹ̀
Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ni wọ́n bi sí ní 1 June 2007. Mariam kẹ́kọ̀ọ́ ní Kingsfield College, Ijede campus.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Òṣèrémọdé náà bẹ̀rẹ̀ sí ní kópa nínú fíìmù láti ìgbà èwe rẹ̀. Àwọn fíìmù bí i *Children of Mud* àti *The Coffin Salesman* ló mu gbajúmọ̀.

## Àwọn àtòjọ fíìmù rẹ̀
**Dark Light* (2015)
**Happiness, Ltd* (2016)
**Don’t Leave Me* (2016)
**[[:en:Children of Mud|Children of Mud]]* (2017)
**City of Bastards* (2019)
**The Coffin Salesman* (2019)
**Price of Admission* (2020)
**Black Dove* (2021)
**Bayi*

## Àwọn àmì-ẹ̀ye rẹ̀
Òṣèré tó dára jù ní eré kékeré ti *Children of Mud* ní AMVCA 2018 awards.

Òṣèrémọdé tó dára jù nínú fíìmù *The Coffin Salesman* fún BON award, 2018.

## Àwọn ìtọ́kasí
Dorothy Masuka

**Dorothy Masuka** (3 Kẹsán 1935 - 23 Kínní 2019) jẹ akọrin jazz South Africa kan ti a bi ni Zimbabwe.

## Iṣẹ orin
Orin Masuka jẹ olokiki ni South Africa ni gbogbo awọn ọdun 1950, ṣugbọn nigbati awọn orin rẹ di pataki, ijọba bẹrẹ si beere lọwọ rẹ. Orin rẹ "Dr. Malan," ti o mẹnuba awọn ofin ti o nira, ni idinamọ ati ni 1961 o kọ orin kan fun Patrice Lumumba, eyiti o yori si igbekun rẹ.  Ọdún mọ́kànlélọ́gbọ̀n [31]. O pada si Zimbabwe ni ọdun 1980 lẹhin ominira. 

Ni Oṣu Kẹjọ ọdun 2011, Dorothy Masuka ati Mfundi Vundla, ẹlẹda ti olokiki olokiki South Africa opera *Generations*, jẹrisi awọn ero lati ṣe fiimu kan ti igbesi aye Masuka. Fiimu naa yoo da lori awọn ọdun 1952 si 1957. 

Lori 27 Kẹrin 2017 o ṣe ifihan ninu ere orin "Awọn Episteli Jazz ti o nfihan Abdullah Ibrahim & Ekaya," ni The Town Hall, New York City, nsii ifihan naa ati fifun "iṣẹ ti o ni itara kan lẹhin ti ẹlomiiran, imorusi ati bori awọn eniyan". 

Dorothy Masuka ku ni Johannesburg ni ọjọ 23 Oṣu Keji ọdun 2019, ni ẹni ọdun 83. 

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

* "Dorothy Masuka", Afropop.
* "Dorothy Masuka: Atunwo Gbigba Itumọ", Orin BBC.
* Dorothy Masuka auf culturebase.net

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1935
Fatuma Roba

**Fatuma Roba** ( Amharic   ; ti a bi 18 Oṣu kejila ọdun 1973) jẹ olusare -jinna jijin ara Etiopia kan, ti a mọ julọ fun jijẹ obinrin Afirika akọkọ lati gba ami-eye goolu kan ninu ere-ije Ere-ije Olimpiiki ti awọn obinrin, ni Olimpiiki Atlanta 1996, ati fun bori Awọn Ere- ije Ere-ije Boston mẹta ti o tẹlera.

## Igbesi aye ibẹrẹ
Fatuma Roba ni a bi ni ọjọ 18 Oṣu kejila ọdun 1973 ni Bekoji, Ethiopia.  Bi Fatuma ṣe dagba, ko si awọn apẹẹrẹ obinrin ni ijinna pipẹ ti n ṣiṣẹ laarin Ethiopia, Abebe Bikila nikan. Nigba ti Fatuma wa ni ile-iwe, ko gba a niyanju lati sare ṣugbọn o pinnu lati tẹsiwaju laibikita.  Sentayehu Eshetu ni olukọni, ẹniti o ti ṣiṣẹ tẹlẹ pẹlu awọn elere idaraya bii Derartu Tulu . 

## Ṣiṣe iṣẹ
O ṣe ẹgbẹ orilẹ-ede akọkọ rẹ ni ọdun 1988, ni ere-ije idaji . Ni ọdun yẹn o wa ni awọn mẹwa mẹwa ti o ga julọ ni awọn idije agbaye, ni ọdun 1992 o ti dara si ipo kẹfa. Lẹhin wiwa akọkọ ni awọn juniors ati apapọ keje ni New York Mini Marathon, o pinnu lati gbiyanju ere-ije gigun ni kikun. Nitorina ni 1994, o ṣe alabapin ninu Ere-ije Ere-ije Paris, ti o pari 19th, nigbamii ti o sọ pe "nigbati mo pari ni mo sọ pe, Ko si lẹẹkansi, Emi kii yoo tun ṣe ijinna yii mọ, o ti pẹ ju!" Mo mu omi pupọ, ni awọn iṣoro inu, ati lẹhin 14km Mo ti pari." 

O fi aaye to gun ju fun ọdun to nbọ, ṣugbọn pẹlu awọn ọjọ 25 lati lọ titi di 1995 World Championships ni Awọn elere idaraya, a daba pe o yẹ ki o dije nitori Etiopia ko ran ẹnikẹni miiran. Nitorinaa o dije, o sare daradara titi di  samisi, ṣugbọn lẹhinna rilara dizzy o si ṣubu lulẹ ni ọpọlọpọ igba. O pari 19th, pẹlu akoko 2:39:27, ṣugbọn iṣẹ ṣiṣe rẹ fi i si ile-iwosan lẹhinna. 

Ṣugbọn Fatuma pinnu lati tẹsiwaju ikẹkọ ni ijinna yẹn. O gba ere-ije akọkọ rẹ ni Marrakech ni ibẹrẹ ọdun 1996, ṣaaju ki o to bori Ere-ije Ere-ije Rome ni oṣu meji lẹhinna. Laarin awọn ṣiṣe meji, o ṣe ilọsiwaju akoko ti ara ẹni ti o dara julọ nipasẹ iṣẹju kan. Lẹhin iṣẹgun ni Rome, o yan fun ẹgbẹ Etiopia ni Awọn Olimpiiki Igba ooru 1996, ni Atlanta, Amẹrika, o si mu ikẹkọ rẹ pọ si.  Lẹhinna o sọ pe nipasẹ  ojuami ninu idije ere-ije obinrin ni Awọn ere Atlanta, o da ọ loju pe o ti bori ninu ere-ije nitori awọn aṣaju ẹlẹgbẹ rẹ ti n rẹwẹsi botilẹjẹpe o ni itunu.  Pẹlu iṣẹgun rẹ ati ami ẹyẹ goolu, Fatuma di obinrin akọkọ lati orilẹ-ede Afirika lati gba idije ere-ije obinrin ni Awọn ere Olympic. 

Fatuma tun bori Awọn Ere-ije Ere-ije Boston taara mẹta lati 1997–1999.  Aṣiwaju Boston ti igba mẹta ni dínkuro padanu akọle taara kẹrin ni ọdun 2000, ti n bọ ni kẹta ni ipari ti o sunmọ julọ ninu itan-ije.  Lẹhinna o sọ pe “Daradara, fun mi julọ ti gbogbo awọn ere-ije jẹ dajudaju Ere-ije Ere-ije Olimpiiki, ṣugbọn aaye keji ni Boston.” 

## Awọn didara ti ara ẹni

* 10000m – 32:25 (2000)
* Idaji-ije – 1:09:01 (2001)
* Marathon – 2:23:21 (1998)

## Awọn aṣeyọri

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

* Obirin elere: Fatuma Roba

Ẹ̀ka:Àwọn tó gba ẹ̀ṣọ́ wúrà Òlímpíkì fún Ethiópíà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1973
Mosobalaje Oyawoye

**Jamiu Mosobalaje Olaloye Oyawoye** FAS (12 August 1927–22 May 2023), je omo orile-ede Naijiria ati olori agbegbe .  Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn akẹ́kọ̀ọ́ aṣáájú-ọ̀nà ní ilé ẹ̀kọ́ Gírámà Gbajúgbajà ti Offa  . O gba PhD rẹ ni Geology lati Ile-ẹkọ giga Durham ni ọdun 1959.  Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ ní ẹ̀ka ìjìnlẹ̀ ẹ̀kọ́ ní fásitì ti Ìbàdàn, níbi tí ó ti kọ̀wé fipò sílẹ̀ ní 1977.  O jẹ alaga ti Guaranty Trust Bank Plc laarin ọdun 1995 ati 2005. O jẹ ọmọ ẹgbẹ ti Eto Ibaṣepọ Geological International ati Alakoso akọkọ ti Awujọ Jiolojikali ti Afirika.  

## Igbesiaye
Omo Oba Monmodu Oyawoye ti idile Oba Anilelerin ti Offa ati Alhaja Sellia Amoke lati idile Oba Ikirun ni won bi Oyawoye.  A bi i ni ojo kejila osu kejo odun 1927, ni Offa, ilu kan ni Ipinle Kwara ni agbedemeji agbedemeji Naijiria . O lọ si ile-iwe alakọbẹrẹ Methodist, Ode-Olomu Offa ati Ile-iwe Giramu Offa laarin 1943 ati 1946.   Oyawoye gba iwe-ẹkọ Bachelor of Science lati University State University ni 1955 ati Dokita rẹ ti Philosophy Degree Durham University ni 1959. 

Lati ọdun 1960 o jẹ olukọni Geology ni Ẹka Imọ-jinlẹ ni Fasiti ti Ibadan . O pe ni Ọjọgbọn ni ọdun 1966 ati pe o ni igbega si olori ti ẹka ti ẹkọ nipa ilẹ-aye ni ọdun 1968.   Lẹhinna o ṣe iranlọwọ lati rii Ile-iwe Mines ti Ilu Zambia ni University of Zambia.  

## Awọn aṣeyọri
O je omo egbe igbimo fun sayensi ati imo ero Naijiria lati 1970 si 1974, omo egbe ile iwe giga Yunifasiti Ibadan lati 1970 si 1976, omo egbe igbimo akoko ti Federal Capital Development Authority lati 1976 si 1980, ati alaga ti West African. Igbimọ idanwo (WAEC) lati ọdun 1985 si 1988. Alaga, Kaduna Refining and Petroleum Company (NNPC) (1989-1993) ati Alaga, Federal College of Education Yola (1989-1993) Ojogbon Oyawoye ti jẹ alaga ti Guaranty Trust Bank Plc tẹlẹ. O tun jẹ oludari iṣaaju ni RAK Unity Petroleum ati nigbamii Alaga ti Ile-iṣẹ naa.  

Oyawoye ku ni May 22, 2023, ni ẹni ọdun 95. 

## Awọn ẹbun

* Eye Aṣeyọri Alumni, Ile-ẹkọ giga Ipinle Washington (1984)
* Ẹlẹgbẹ Ọla ti Ẹgbẹ Awọn Oniwadi Epo ilẹ Naijiria (1991)
* Nnamdi Azikiwe (2008)
* Oṣiṣẹ ti aṣẹ ti Niger (2000)
* Alakoso ti aṣẹ Niger  
* Ti yan fun Aami Eye Ọla Ogorun-un Naijiria (2014) 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1927
Nurudeen Alowonle Yusuf

**Nuruden Alówónlé Yusuf** je ẹni tí àbí ní ọdún 1972. Ó jẹ́ Lietenant Colonel nínú awon omo ogun Naijiria . Yusuf ṣiṣẹ́ ní ilé iṣé Ààrẹ nígbà ìjọba ti Ààrẹ àtijọ́ ti Ìjọba àpapọ̀ Nàìjíríà lábé Ààrẹ Goodluck Ebele Jonathan . Ní ọjọ́ kinni Oṣù Karùn-ún ọdún 2023, a yan gẹgẹbi olùrànlọ́wọ́ sí Alákóso Nàìjíríà Ààre Bola Ahmed Tinubu .  

## Ìgbésí ayé àti ẹkó
Ọjọ́ kẹtàlélógún oṣù karùn-ún ọdún 1972 ni wón bí Yusuf sí ìdílé Ọba Yusuf Ọmọkanyẹ Oyèkànmí Ẹlẹ́monà ti ìlú  Ìlémonà 

Ní ọdún 2000, Yusuf gba ìwé ẹ̀rí ni ilé ẹkọ gíga ni imọ-ẹrọ kọnputa láti Federal Polytechnic Offa, lẹhin nà ó gba Apon of Science in engineering láti Nigerian Defence Academy . Láàrin ọdún 2004 àti 2005, ó lọ sí Royal Military Academy Sandhurst . Ní ọdún 2007, ó parí pẹ̀lú òṣìṣẹ́ oyè Ìmọ̀ iṣẹ́ àti iṣẹ́ ìwádìí Ààbò ní ọdún 2008. Yusuf ti gba oyè titun ìmọ̀ gíga rẹ̀ nínú ẹ̀kọ́ ìmò ogun (Defence Studies) láti King's College London ní ọdún 2018, lẹ́yìn náà ó tún gba dípílọ́mà nínú Ẹ̀kọ́ Àlàáfíà àti Ìpinnu Àríyànjiyàn láti Ilé-ẹ̀kọ́ Gíga Open University ti Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.   

## Jíjẹ Ọba
Ní Oṣù Keje ọdún 2024, lẹ́yìn ikú bàbá rẹ̀, Ọba Yusuf Omokanye Oyekanmi , Elemona ti Ilemona ní Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Oyun ní Ìpínlẹ̀ Kwara, ni àwọn afọbajẹ yan Yusuf gẹ́gẹ́ bí Elemona tuntun ti Ilemona. Lẹ́yìn tí gbogbo ìfọwọ́sí tó yẹ bá parí, yoó gba ọpá àṣẹ ọba rẹ̀ lọ́wọ́ Gómìnà Ìpínlẹ̀ Kwara, AbdulRahman AbdulRazaq. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé a ti yan an sípò ọba, Yusuf pinnu láti tẹ̀síwájú nínú ipa rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ADC (Aide-de-Camp) ààrẹ, ó sì yan adelé ọba (regent) kan láti máa bójú tó itẹ̀ ìbílẹ̀ títí di àsìkò tí yóò fi feyinti kúrò nínú iṣẹ́ ológun.

## Isé ṣíṣe
Ní ọdún 2015, Yusuf ni wọ́n gbé sókè sí Ọfísà Alákóso àwọn Olùṣọ́ Ààrẹ ní Ilé-Ìjọba, Abuja.

Ní ọdún 2017, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Ọfísà Aláṣẹ Ìpò Kínní (Staff Officer Grade 1) fún Ẹgbẹ́ Ọmọ ogun Alágbàrá lórí Ọ̀rọ̀ Àmúlò Ọgbọ́n (Intelligence Corps) nínú Ọmọ ogun Nàìjíríà.

Ní ọjọ́ kọkànlá, oṣù Karùn-ún, ọdún 2023, wọ́n yàn Yusuf gẹ́gẹ́ bí Olùrànlọ́wọ́ Àmúlò Ọmọ ogun fún Ààrẹ Bola Ahmed Tinubu (Aide-De-Camp).

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1972
Funsho Oladipo

**Dokita Funsho Oladipo** ti a bi (23 Oṣu kejila ọdun 1950) jẹ oniṣẹ ilera ilera ọmọ orilẹ-ede Naijiria ti o ṣe amọja gẹgẹbi Onisegun Gbogbogbo (GP)  ati oludari oludari, Ile-iwosan R-Jolad ni Ipinle Eko ni Ipinle Nigeria.  . O tun ṣe iranṣẹ bi Alakoso Orilẹ-ede Ti o ti kọja ti Offa Defendant Union (ODU) laarin ọdun 2019-2023.   

## Igbesi aye ibẹrẹ ati Ẹkọ
A bi si idile Ọgbẹni ati Iyaafin Oladipo Of Agbopa ni ijọba ibilẹ Offa ti Ipinle Kwara ni ọdun 1950. O gboye jade pelu adayanri ni Yunifasiti ti Ibadan (Faculty of Medicine) ni osu kefa odun 1978. 

## Iṣẹ-ṣiṣe
O jẹ oṣiṣẹ ilera ilera Naijiria ati oludasile ati oludari ile-iwosan R-Jolad ni Lagos State Nigeria  Ni 1979 o pari ikẹkọ rẹ ni Ile-iwosan Gbogbogbo, Ilorin. O se dandan re National Youth Service Corps ni Shagamu Local Government Health Central ni odun 1980, o si ti bere si ni First Shadrack Hospital, Association Ave., Ilupeju, Lagos lati 1980 – 1982. Ni ọdun 1982 Dokita Funsho ṣeto ile-iwosan R-Jolad ni Ipinle Eko Nigeria. 

## Awọn aṣeyọri
Dokita Funsho ṣe agbekalẹ Ile-iwosan R-Jolad ni ọdun 1982 ni Ipinle Eko Nigeria ati ile-iwosan jẹ ile-iwosan alamọdaju pupọ ni agbegbe Gbagada lati ile-iwosan ilera akọkọ pẹlu awọn ibusun 10 sinu awọn ibusun 215 kọja awọn ipo oriṣiriṣi ni Ilu Eko. Ile-iwosan naa jẹ alamọja ni obstetrics ati gyneecology, Ẹkọ nipa ọkan, endocrinology, iṣẹ abẹ gbogbogbo, urology, ati orthopedic.  

Offa Decendant Union labẹ idari Dr Funsho ṣe agbekalẹ Offa One innovation Hub eyiti o pinnu lati ṣẹda diẹ sii ju 60,000 iṣẹ taara ati aiṣe-taara fun Offa ati agbegbe awọn ọdọ laarin ọdun 2021-2030 gẹgẹ bi Alakoso Orilẹ-ede ti ṣalaye lakoko aini iṣẹ akanṣe naa.   

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1950
Jumoke Verissimo

**Jumoke Verissimo** (tí wọ́n bí ní 26 December 1979 ní Èkó) jẹ́ òǹkọ̀wé ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, akéwì, òǹkọ̀wé ìtàn àròsọ, òǹkọ̀wé ìtàn ọmọdé àti alárìíwísí.

## Ayé rẹ̀
Wọ́n bí Jumoke sí Èkó. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè master's ní African studies (performance) láti University of Ibadan àti bachelor's degree nínú ẹ̀kọ́ English literature láti Lagos State University. Ó ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bíi olóòtú, olóòtú àgbà, copywriter àti akọ̀ròyìn fún àwọn ìwé-ìròyìn bíi *[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]* àti *[[Next (Nigeria)|NEXT]]*. Lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí, Jumoke ń gbé ní Canada pẹ̀lú ọmọbìnrin rẹ̀, ó sì ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bíi aṣèránwọ́ ọ̀jọ̀gbọ́n ní Toronto Metropolitan University
.
## Iṣẹ́ rẹ̀
*[[Peoples Daily (Nigeria)|Peoples Daily]]* ṣe àpèjúwe iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi "èyí tó dúró fún ẹ̀dùn ọkàn àti ìmọ̀lára, tó sí jẹ́ àkéjáde ẹkún àwùjọ." *[[The Punch]]* náà ṣe àpèjúwe rẹ̀ bíi, "ọ̀kan lára àwọn tó máa yí ojú ìwò lítíréṣọ̀ Nàìjíríà padà", lẹ́yìn ìwé rẹ̀ àkọ́kọ́, èyí tí àwọn ènìyàn gbà tọwọ́ tẹsẹ̀ káàkiri orílẹ̀-èdè. Wọ́n ṣàfihàn iṣẹ́ rẹ̀ ní *Migrations* (Afro-Italian), Wole Soyinka ed., *Voldposten 2010* (Norway), *Livre d'or de Struga* (Poetes du monde, sous le patronage de l'UNESCO) àti àwọn àkọsílẹ̀ loríṣiríṣi. Díẹ̀ lára àwọn ewì rẹ̀ ni wọ́n ti tú sí èdè Italian, Norwegian, French, Japanese, Chinese, àti Macedonian. Ìwé ìtàn àròsọ Veissimo ti ọdún 2019, *[[A Small Silence]]* (Cassava Republic) ni wọ́n yàn gẹ́gẹ́ bíi èyí tó jáwé olúborí ti ẹ̀bùn Aidoo-Snyder fún iṣẹ́ tó dára jù lọ.
## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀
*2009: Carlos Idzia Ahmad Prize, First Prize for a first book of Poetry.
*2009: Anthony Agbo Prize for Poetry, Second Prize for a first book of Poetry 
*2012: Recipient, Chinua Achebe Centre Fellowship, 2012
*2020: Ondaatje Prize, shortlisted for *[[A Small Silence]]**
*2020: Winner of the Aidoo-Snyder Book Prize for best original creative work.

=== Ìtàn àròsọ===
**A Small Silence* Cassava Republic, London, 2019 ISBN No: 9781911115793

=== Ewì ===
**I Am Memory* DADA Books, Lagos, 2008 ISBN No: 978-978-088-065-1
**The Birth of Illusion* FULLPOINT, Nigeria, 2015 ISBN No: 978-978-946-697-9

=== Iṣẹ́ àtúnṣe ===
*Co-editor,*Sọ̀rọ̀sóke: An #Endsars Anthology* (Noirledge, Nigeria, 2022 ISBN No: 9789785874693

=== Ìwé àwọn ọmọdé ===
**Grandma and the Moon's Hidden Secret*, 2022  Cassava Republic, London, 2019 ISBN No: 9781913175351
**Àdùkẹ́, Ìyá Àgbà Àti Àṣírí Òṣùpá'' (Yoruba), 2022  Cassava Republic, London, 2019 ISBN No: 9781913175382

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Sharief Babiker

**Sharif Babiker** (Arabic: شريف بابكر) jẹ Ọjọgbọn Sudan ti Ẹka Ẹrọ Itanna ti Ile-ẹkọ giga ti Khartoum.  ṣiṣẹ bi alaga ti IEEE Sudan subsection.

## Ẹ̀kọ́
Sharief Fadoul Babiker pari ile-iwe giga ni ọdun 1979, ti o nbọ jakejado orilẹ-ede kẹrin. Lẹhinna o pari awọn ẹkọ oye ile-iwe giga rẹ ni imọ-ẹrọ itanna ati ẹrọ itanna ni University of Khartoum ni ọdun 1984. O gba oye oye oye ni telikomunikasonu ati eto alaye lati ile-ẹkọ giga Essex ni United Kingdom ni ọdun 1987. O gba PhD rẹ ni nanoelectronics ti o de lati University of Glasgow ni Scotland.

## Iṣẹ́ Òjíṣẹ́
Ní ọdún 2000, Babiker ni a yàn sípò, ó sì ń ṣe ìwádìí lórí àwọn ohun èlò àárín ìgbìnnà alágbèérìn ní Ile-iṣẹ Ìwádìí Nanoelectronics, Yunifásítì Glasgow. O tun ṣe alabapin si awọn iṣẹ afẹfẹ ti o wa ni Thales Avionics ni United Kingdom. 

## Àwọn àlàyé

## External links

* Sharief Babiker Google Scholar
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Olufemi Terry

**Olufemi Terry** jẹ́ òǹkọ́wé ara Sierra Leone. Ó gba ẹ̀bùn Caine Prize for African Writing ti ọdún 2010 fún ìwé kékeré ẹlẹ́ẹ̀kejì rẹ̀, tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Stickfighting Days," èyí tí wọ́n kọ́kọ́ tẹ̀ jáde ní *Chimurenga*. Àwọn adájọ́ náà sọ pé ó jẹ́ "tálẹ̀ǹti kan pẹ̀lú ọjọ́-iwájú tó dára". Ó lérò láti ṣàtẹ̀jáde ìwé kejì láìpẹ́.

## Ayé rẹ̀
Wọ́n bí Terry sí ìlú Siẹrra Léònè, àmọ́ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Ilẹ̀ọba Aṣọ̀kan àti  Côte d'Ivoire ni ó dàgbà sí, ó sì kẹ́kọ̀ọ́ ní New York, United States, kí ó tó di akọ̀ròyìn ní Somalia àti Uganda. Ìlú Stuttgart, ní Germany ló ń gbé báyìí. Ó gboyè MA nínú ẹ̀kọ́ creative writing ní University of Cape Town ní ọdún 2008.

Ní 5 July 2010, Terry gba ẹ̀bùn Caine Prize fún African Writing, ṣị́wájú àwọn òǹkọ̀wé ilè Afirika mìíràn bí i Ken Barris (South Africa), Lily Mabura (Kenya), Namwali Serpell (Zambia), àti Alex Smith (South Africa).

Terry sọ ọ́ di mímọ̀ pé "ìyàlẹ́nu bọ òun fún wákàtí kan àkọ́kọ́". Ó gba ẹ̀bùn £10,000 ní London. Ó sì tún le lo oṣù kan ní Georgetown University, ní United States.

## Iṣẹ́ rẹ̀

* 
* 
* 
* 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Wole Talabi

**Wole Talabi** jẹ́ òǹkọ̀wé orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tó máa ń kọ ìtàn-àròsọ, tó sì máa ń ṣe àtúnṣe sí àọn ìé. Àwọn *Scientific American* ṣe àpèjúwe rẹ̀ bí i òǹkọ̀wé "...tó kúnjú òṣùwọ̀n".

Wọ́n mọ̀ ọ́n gẹ́gẹ́ bí i ọ̀kan lára àwọn ònkọ́wé ìràn kẹ́ta ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ àti ìdánimọ̀

* Winner of ROSL Readers' Award in Caine Prize For African Writing.
* Nominated for 2021 Locus Award for Best Anthology.
* Winner for 2018 Nommo Award for Best Speculative fiction short story.
* Finalist for Baen Books' 2022 Jim Baen Memorial Short Story Award.
* Winner for 2022 Sidewise Award for Alternate History best short-form story.

## Àwọn ìwé rè
**Ìtàn àròsọ**

* *Shigidi: and the Brass Head of Obalufon* (2023)

**Àwọn ìtàn-ìgbanì**

* *Incomplete Solutions* (2019)
* *Anthologies*
* *Lights Out: Resurrection* (2016)
* *[[Africanfuturism: An Anthology]]* (2020)

**Ìtàn-àròsọ kékeré**

* *Zombies* (2013)
* *Crocodile Ark* (2014)
* *Eye* (2015)
* *A Short History of Migration in Five Fragments of You* (2015)
* *Nested* (2016)
* *Wednesday's Story* (2016)
* *If They Can Learn* (2016)
* *Necessary and Sufficient Conditions* (2016)
* *I, Shigidi* (2016)
* *The Last Lagosian* (2016)
* *Home Is Where My Mother's Heart Is Buried* (2017)
* *Nneoma* (2017)
* *The Regression Test* (2017)
* *The Harmonic Resonance of Ejiro Anaborhi* (2018)
* *Drift-Flux* (2018)
* *When We Dream We Are Our God* (2019)
* *Incompleteness Theories* (2019)
* *Abeokuta52* (2019)
* *Tends to Zero* (2019)
* *Comments on Your Provisional Patent Application for An Eternal Spirit Core* (2021)
* *An Arc of Electric Skin* (2021)

## Àwọn ìtọ́kasí
((Reflist}}

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Lola Shoneyin

**Lola Shoneyin** (tí orúkọ àbísọ rẹ̀ ń jẹ́ Titilola Atinuke Alexandrah Shoneyin; ni wọ́n bí ni 26 February 1974, ní ìlú Ìbàdàn, ní Nàìjíríà) jẹ́ akéwì àti òǹkọ̀wé tó ṣe àtẹ̀jáde ìwé àkọ́kọ́ rẹ̀, tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ ''The Secret Lives of Baba Segi's Wives'', ní UK, ní oṣù May ọdún 2010. Shoneyin gbajúmọ̀ fún àwọn ewì rẹ̀ tó tayọ, ó ti kọ ewì mẹ́ta. Ìṣọwọ́kọ̀wé rẹ̀ jẹ mọ́ ọ̀rọ̀-ìbálòpọ̀ obìnrin àti ìpèníjà tó jẹ́ mọ́ ilẹ̀ Afirika. Ní April 2014, wọ́n dárúkọ rẹ̀ ní Hay Festival's Africa39 mọ́ àwọn òǹkọ̀wé ilẹ̀ Afirika tí ò tí ì wọ ọmọdún ogojì, pẹ̀lú tálẹ́ǹtì láti ṣàtúnṣe sí àwọn lítíréṣọ̀ ilẹ̀ Afirika. Lola gba ẹ̀bùn PEN Award ní America bákan náà ni ó gba ti Ken Saro-Wiwa Award fún ìtàn-àròsọ ní Nàìjíríà. Ó wà lára àwọn tó máa gba ẹ̀bùn Orange Prize ní UK fún ìtàn-àròsọ àkọ́kọ́ rẹ̀, *The Secret of Baba Segi's Wives*, ní ọdún 2010. Ìlú Eko ní Nàìjíríà ni ó ń gbé, níbi tíh ó ti máa ń ṣe Aké Arts and Book Festival ní ọdọọdún. Ní ọdún 2017, *Brittle Paper* sọ ọ́ ní African Literary Person of the Year.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
Wọ́n bí Titilola Atinuke Alexandrah Shoneyin sí ìlú Ìbàdàn, èyí tó jẹ́ olú-ìlú ti Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, tó wà ní apá Ìwọ̀-oòrùn ilẹ̀ Nàìjíríà, ní ọdún 1974. Òun ni àbígbẹ̀yìn àwọn ọmọ mẹ́fà àti ọmọbìnrin kan ṣoṣo. Àwọn òbí rẹ̀ Chief Tinuoye Shoneyin àti Mrs. Yetunde Shoneyin (*née* Okupe), jẹ́ ọmọ-ìlú Remo láti Ìpínlẹ̀ Ògùn.

Ìtàn ayé rẹ̀ àti ìrírí rẹ̀ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ rẹ̀ dálé lórí, ó sọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ohun tó rọ̀ mọ́ fíẹ́ ìyàwó púpọ̀ nínú ìwé alákọ̀ọ́kọ́ rẹ̀; bàbá-ìyá rẹ̀, Abraham Olayinka Okupe (1896-1976) ni olórí Iperu Remo, ó sì ní ìyàwó márùn-ún. Ó gorí oyè ní ọdún 1938, ó sì ṣaláìsí ní ọdún 1976.

## Iṣẹ́ rẹ̀

### Ìtàn-àròsọ

* *Mayowa and the Masquerades* - January 2021
* *Nostalgia is an Extreme Sport: An essay from the collection, Of This Our Country* - September 2010
* *Baba Segi, Ses Épouses, Leurs Secrets October* 2016
* *[[The Secret Lives of Baba Segi's Wives (novel)|The Secret Lives of Baba Segi's Wives]]*, London: Serpent's Tail, May 2010.
** Longlisted for the 2011 Orange Prize, won the 2011 PEN Oakland/Josephine Miles Literary Award and won two Association of Nigerian Authors Awards.
** Translated into seven languages, published in Italian as *Prudenti Come Serpenti*.

### Ìtàn kékeré

* "Woman in Her Season", *Post Express Newspapers*, 1996

### Ewì

* *So All the Time I was Sitting on an Egg* (1998)
* *Song of a River Bird*, Ovalonion House (Nigeria, 2002)
* *For the Love of Flight* (2010)

### Ìwé àwọn ọmọdé

* *Mayowa and the Masquerade*, July 2010, published in the US in 2020

## Iṣẹ́ akada ti Lola Shoneyin

* Abiola, Emmanuel. Negotiating Patriarchal Structures: Polygamy and Female Agency in Lola Shoneyin’s *The Secret Lives of Baba Segi’s Wives*. *Ibadan Journal of English Studies* 7 (2018): 497–504.
* Bámgbózé, Gabriel. "Beyond Gender Allegory: A Postcolonial Reading of Lola Shoneyin’s Poetry. *Ibadan Journal of English Studies* 7 (2018): 155-170.
* Jegede, O. B.  Subversive (re) writing and body poetics in Lola Shoneyin’s "So all the time I was sitting on an egg". *Ibadan Journal of English Studies* 7 (2018): 207–224.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Cola urceolata

***Cola urceolata***, ti a tun mo sí **bemange**, **bokosa**, **eboli**, **egwasa**, **ikaie**, **lekukumu**, **lungandu**, **lusakani**, **matadohohu**, **nesunguna**, **ngbilimo**, **ngono**, ati **zimonziele**, je alododo shrubu ni idile Malvaceae.Specific epithet(*urceolata*) wa lati  Latin *urceus* (= pitcher, jug) ati wipe o tun mo sí "urn-shaped"

## Ìtànkálẹ̀
*Cola urceolata* wọ́pọ̀ ní Central Africa, láti apá Gúúsù mọ́ Ìlà-oòrùn ilẹ̀ Nàìjíríà lọ sí apá Gúúsù ilè Kongo Central ní Democratic Republic of the Congo, àti ní apá Àríwá mọ́ Ìlà-oòrùn sí apá Gúúsù mọ́ Ìlà-oòrùn Central African Republic.

## Àpèjúwe
*Cola urceolata* jẹ́ igi kékeré tó ga tó  ní ìwọ̀n gíga. Ewé gíríìnì rẹ̀ àti òdòdò funfun rẹ̀ jẹ́ aláwé m ẹ́ta. Èsò rẹ̀ jọ ata, ó sì máa ń pupa tó bá pọ́n, àmọ́ tí kò báì pọ́n, àwọ̀ rẹ̀ máa jọ àwọ̀ ewé. Ẹnu rẹ̀ rí ṣonṣo, èso, kóró, òdòdó àti ewé rẹ̀ ṣe é jẹ.

## Ìwúlò
Èso àti àwọn ẹ̀yà rẹ̀ ṣe é jẹ ní tu htù tàbí ní sísè.

## Àwọn ìtọ́kasí
Citrus australis

***Citrus australis***, ti **Dooja**, ọsàn wẹrẹ, ọsàn wẹrẹ **Australian** tàbí ọsàn wẹrẹ **Australian** je igi ńlá tàbí igi kékeré tí ó pèsè èso jije. Ó wà ní agbègbè Beenleigh àti ní àríwá ní Queensland, Australia.

*Citrus australis* jẹ́ igi tí ó tó ni gíga. Èso rẹ dàbí ọsàn wẹrẹ tàbí jo àwọ̀ píà, pẹ̀lú àwọ̀ ewé tàbí àwọn yẹ́lò àti àwọn ewé tí kò wo baibai. Ìwé tí 1899 *The Useful Native Plants of Australia* ṣe àkíyèsí pé "èso rè tí ó jẹ́ ìwọ̀n ẹyọ kan àti àbọ̀ ní alaja, ní ọdọọdún,ó' máa mú gbèdéke ohun mímu láti ọtí rẹ̀."

## Àwọn ìtọ́kasí
Morus nigra

***Morus nigra***,ti a npe ni mulberry dudu maṣe dapo pẹlu awọn eso beri dudu ti o m oniruuru iru Rubus), jẹ eya ti ọgbin aladodo ninu idile Moraceae ti o jẹ abinibi si guusu iwọ-oorun Asia, nibiti o ti gbin. fun ki gun ti awọn kongẹ adayeba ibiti o jẹ aimọ. Mulberry dudu ni a mọ fun nọmba nla ti awọn chromosomes.

## Apejuwe
Morus nigra jẹ igi deciduous ti o dagba si awọn mita 12 (ẹsẹ 39) ti o ga nipasẹ 15 m (49 ft) gbooro. Awọn leaves jẹ 10-20 centimeters (4-8 inches) gigun nipasẹ 6-10 cm (2-4 in) gbooro - to 23 cm (9 in) gigun lori awọn abereyo ti o lagbara, ti o wa ni isalẹ ni isalẹ, oke ti o ni inira pẹlu kukuru pupọ, awọn irun lile. Ẹnu kọọkan ni awọn chromosomes 308 lapapọ, o si ṣe afihan tetratetracontaploidy (44x), ti o tumọ si pe jiometirika rẹ ni awọn chromosomes meje, ati pe sẹẹli kọọkan ni awọn ẹda 44 ti ọkọọkan.[4].

Eso naa jẹ iṣupọ idapọ ti ọpọlọpọ awọn drupes kekere ti o jẹ alawọ-awọ-awọ-awọ̀ àlùkò dúdú, tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ dúdú nígbà tí wọ́n bá gbó, wọ́n sì jẹ́ sẹ̀ǹtímítà 2.5 (1 in) ní ìwọ̀nba ìpínlẹ̀.[5] Mulberry dudu jẹ adun lọpọlọpọ, ti o jọra si mulberry pupa (Morus rubra) kuku ju diẹ sii

## Àwọn ìtókasí
Eugenia calycina

***Eugenia calycina***, tí a tún mọ̀ ní **savannah cherry**, **ṣẹ̀ẹ̀rí ayé**, **Jabuti cherry**, **Grão de galo**, **cerejinha**, **cereja do cerrado**, **pitanga-vermelha**, **pitanga pupa**, **ṣẹẹri ti Cerrado**, ati **ca-ajaboti**, jẹ́ igbó òdòdó kan nínú ìdílé Myrtacece. Epithet kan pato ( *calycina* ) wa lati Latin *calycinus*, afipamo níní calyx àkíyèsí kan.

## Pínpín
*Eugenia calycina* jẹ́ abínibí sí Brazil, pẹ̀lú ṣùgbọ́n kìí ṣe ìyàsọ́tọ̀ sí àwọn Ìpínlẹ̀ Goiás, São Paulo, Minas Gerais, Mato Grosso do Sul, àti Paraná.  Ó dàgbà ẹ̀gàn ní àwọn savannahs àti àwọn ayé tó  ní gíga, pàápàá ní àwọn agbègbè gbígbẹ. 

## Àpèjúwe
[left|thumb| ''Eugenia calycina'' ní Ọgbà Botanical Brasilia, [Bràsílíà|Brasilia, Brazil]]
*Eugenia calycina* dàgbà tó  ní gíga, bótilẹ̀ jẹ́pé ó wà láàárín . Àwọn dín, àwọn ewé koriaceous jẹ́ aláwọ̀ ewé ti elliptic ní àpẹẹrẹ. Àwọn òdòdó jẹ́  Pinkish funfun pẹ̀lú àwọn petals àyíká mẹ́rin. Wọ́n  dìde sí àwọn ibùgbé titun ní ẹ̀gbẹ́ tàbí etí láàárín àwọn igi àti ìwọ̀n ni ipari. Eso oblong jẹ pupa dudu si eleyi ti nigbati o ba pọn ati iwọn  ni ipari ati  ni iwọn. O kere ju meji tokasi, cordate -based, ovate bracts ti o ni iwọn  ni gigun ni ipilẹ eso kọọkan. O ti wa ni e je o si wi lati ni a ìwọnba, dun, Berry-bi adun. O ni awọn irugbin recalcitrant kan ti o dagba lẹhin awọn ọjọ 30-45 ti dida. Idagba irugbin jẹ iyara, pẹlu ọgbin nigbagbogbo de  ni oṣu 10 ọjọ ori. O jẹ eso lati Oṣu kọkanla si Oṣu Kini ati awọn ododo ni orisun omi. Eso bẹrẹ nigbati ọgbin jẹ ọdun 2-3 ti ọjọ ori. Ohun ọgbin fẹran awọn ipo ni oorun ni kikun tabi iboji apa kan ati ki o fi aaye gba ogbele-ogbele, iwọn otutu ti ojo, ati iha ilẹ-ilẹ si otutu ti o gbẹ ati awọn iwọn otutu tutu. Wọn fi aaye gba didi si  ati fi aaye gba ooru si . O fi aaye gba awọn ile iyanrin-loam ati awọn ile iyanrin pẹlu kuotisi. Iwọn pH ti ile le wa lati 4.5 si 6.7, pẹlu ọrinrin diẹ.

## Àọn ìtọ́kasí
Lychee

**Lychee** ( ,  ; ***Litchi chinensis***;) tí wọ́n tún máa ń pè ní ***Litchi*** jẹyọ láti ìdílé soapberry, àti *Sapindaceae*.

Ó jẹ́ igi ilẹ̀ olóoru kan ní Gúúsù China, Malaysia, àti Vietnam àríwá. Igi naa ti ṣe àfihàn jakejado Guusu ìla oòrùn Asia àti Gúsù Asia. Ògbìn ní Ìlú China jẹ́ àkọsílẹ̀ láti ọ̀rúndún 11th. China jẹ́ olupilẹṣẹ àkọ́kọ́ tí àwọn lychees, atẹle nípasẹ Vietnam, India, àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn ní Gúúsù ilà oòrùn Asia, àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn ní agbègbè India, Madagascar, àti South Africa. Igi tí ó ga láíláí, o sí èso  elétàn kékeré. Ìta èso náà jẹ́ àwọ̀-pupa-pupa, ìkárahun asọ tí  ní ìnira.

Àwọn irúgbìn Lychee  methylene cyclopropyl glycine èyítí ó ti fa hypoglycemia tí o ní nǹkan ṣe pẹ̀lú àwọn ibesile ti encephalopathy ni àwọn ọmọdé India tí kò ní óúnjẹ àti àwọn ọmọ Vietnamese tí wọ́n jẹ èso lychee.

## Àwọn ìtọ́kasí
Cornus canadensis

***Cornus canadensis*** jẹ́ ẹyà ohun ọgbìn aládòdò nínú ìdílé dogwood Cornaceae, abínibí sí ilà-oorùn Asia àti Àrìwà America.  Àwọn orúkọ tí ó wọ́pò pẹ̀lú **Canadian dwarf cornel**, **Canadian bunchberry**, **quatre-temps**, **crackerberry**, and **creeping dogwood**. Kò dàbí àwọn ìbátan rẹ̀, èyítí ó jé fún apákan púpọ̀ jùlọ àwọn igi ìdáràn àti àwọn méjì, C. canadensis jẹ́ ti nrakò.rhizomatous perennial dàgbà sí bíi 20 centimeters (8 inches) gíga.

## Àwọn ìtọ́kasí
Garcinia magnifolia

***Garcinia magnifolia***, tí a tún mo sì **bebasajo** tàbí **giant leaf madrono**, ni igi olódodo ninu ebi reClusiaceae (Guttiferae).Epipeth to se koko (*magnifolia*) wá láti oro  Latin *magni* (= po, ga) àti *folia* (= ewe) ati to je mo igi èwe tó já púpò

## Àwọn ìtọ́kasí
Loquat

**loquat** (***Eriobotrya japonica***),tí à ń pè ní biwa ní Japan, jẹ́ igi èso kékeré tàbí ńlá tí à ń gbín nítorí èso-ọsàn rẹ̀ fún orọ̀-ajé àti fún ewé e rẹ̀, èyí tí a fi ń ki àgbo. Bákan náà, a lè gbìn-ín fún ẹwà a rẹ̀. called **biwa** in Japan.

Loquat jẹ́ ìyekàn Rosaceae ó sì jẹ́ ìjímìjí àwọn apá ìlú òkè tó tutù south-central China. Ní Japan, igi loquat ri jẹ́ ohun ọ̀gbìn fún bíi ẹgbẹ̀rún ọdún. Ó ti di ohun tí à ń gbìn káàkiri àwọn orílẹ̀-èdè tó gbóná fẹ́ẹ́rẹ́fẹ́ káàkiri àgbáye.

*Eriobotrya japonica ni a kọkọ rò pé ó tan pẹ̀lú genus Mespilus a sì tún máa ń ṣì í fún Japanese medlar, eléyìí tí ó jẹ́ orúkọ tí o ń jẹ́ ní àwọn èdè ìlú mìíràn ní Europe, bíi níspero japonés ní Spanish tàbí*    àti **Chinese plum**.

## Àwọn ìtọ́kasí
Ficus carica

Igi ọpótò je eka gbóògì  eso ti ***Ficus carica***, omo igi kékeré ni ogbin ododo nínú ìdílé Moraceae, native sí Mediterraneanibugbe papọ pẹlu awọn western and southern Asia. won ti ko ebe lati igba ìwásè ọ sí ti dàgbà gidigidi  ni gbogbo orilẹ ede ayé . *Ficus carica* o je ọkan ninu of the genus *[[Ficus]]*, tí o kun fun ẹgbẹrin tropical and subtropical ọmọ ogbin

Igi ọpọtọ je igi kékeré tó ga tó , with smooth white bark. Its large leaves have three to five deep lobes. Its fruit (referred to as syconium, a type of multiple fruit) is tear-shaped,  long, with a green skin that may ripen toward purple or brown, and sweet soft reddish flesh containing numerous crunchy seeds.

## Àwọn ìtọ́kasí
Honey dew (melon)

thumb|250x250px|Honeydew melon, Kolkata, West Bengal, India
alt=Honeydew melon flower|thumb|Honeydew melon flower

**Honeydew melon** jẹ́ ọ̀kan lára méjì nínú gbòógì oríṣi èso tí a yàn gbìn ní ọ̀wọ́ èso *Cucumis melo* Inodorus.  Àbùdà a rẹ̀ jẹ́ èyí tí ó nípọn, tí ó dán, tí kò sí ní òórùn dídùn. Èyí tó jé èkejì nínú ọ̀wọ́ yìí ni wrinkle-rind casaba melon.
## Àbùdá
Honey dew ní àbùdá roboto, ó sì gùn ní ìwọn mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n sí mejìlélógún sẹ̀ǹtímítà. Ní kárí, ó máa ń gbé ìwọ̀n kílógírámù 1.8 sí 3.6.  Èèpo rẹ̀ máa ń jẹ́ àwọ̀ ewéko fẹ́rẹ́fẹ́, tí èpò dídán rẹ̀ sì máa ń jẹ́ yálà àwọ̀ ewéko tàbí ti ìtànná òrùn. Bí i àwọn èso tó kù, èso yìí máa ń ní kóro. A máa ń jẹ tínu èso yìí, lọ́pọ̀ ìgbà lẹ́yìn oúnjẹ, àti pé a tún le rí i ní àwọn ilé-ìtajà káàkiri lágbàáye.  Ní California, honey dew máa ń wà láàrin osù kẹjọ sí oṣù kẹwàá.

## Àwọn ìtọ́kasí
Haruka (citrus)

thumb|Àwòrán Haruka
**Haruka** (*Citrus tamurana x natsudaidai)* jẹ́ Citrus cultivar tó dàgbà ní Japan àti Korean Peninsula.

## Orísun
Haruka ti kọ́kọ́ ṣe àwárí ní Ehime Prefecture, Japan. Ní kété tí a ti rò pé ó jẹ́ ìyípadà adáyébá ti hyuganatsu (Citrus tamurana), o ti wa ni bayi pe o jẹ arabara laarin hyuganatsu ati natsudaidai (Citrus natsudaidai), pẹlu hyuganatsu jẹ obi irugbin ati natsudaidai jẹ obi eruku adodo.
## Àpèjúwe
Eso naa kere si alabọde ni iwọn (ni ayika iwọn osan) ati pe o le jẹ yika, oblate, tabi pyriform ni apẹrẹ. Awọn rind jẹ niwọntunwọnsi nipọn (ni ayika sisanra ti ẹya osan) ati ki o jẹ ofeefee ni awọ; o jẹ dan ṣugbọn la kọja ati ki o jẹ õrùn. Ara jẹ awọ ofeefee didan ati pe o pin si awọn apakan 10-11 nipasẹ awọn membran tinrin. O jẹ seedy niwọntunwọnsi. Ilọjade ipin kan wa lori opin ti kii-yiyi ati pe nigbami ori ọmu wa ni opin igi. Awọn adun ti wa ni wi pupọ dun sugbon dipo ìwọnba. Bii hyuganatsu, spongy, pith funfun jẹ dun ati jẹun. O jẹ aise pupọ julọ ati pe a maa jẹ pẹlu pith ti o wa ni mimu. O pọn lati pẹ igba otutu si orisun omi ati pe o tọju fun ọsẹ 1-3 ni firiji kan.
## Ìṣaralóore
Haruka jẹ ọlọrọ ni Vitamin A ati C, o si ni awọn oye ti Vitamin B1 ati beta-carotene ninu.
## Pín pín
O ti gbin ni gusu Japan, nipataki ni Ehime ati awọn agbegbe Hiroshima. O ti wa ni tita ni awọn ọja ni Japan ati pe o jẹ okeere si Singapore, Taiwan, ati Hong Kong.
## Àwọn ọjà Confectionery
Adun ti Japanese candy Puccho [es; id; ja] da lori eso citrus haruka..
## Àwọn ìtọ́kasí
Diospyros blancoi

***Diospyros blancoi***, (synonym *Diospyros discolor*), tí a mọ̀ sí **velvet apple**, **velvet persimmon**, **kamagong**, tàbí **mabolo tree**, jẹ́ igi ti àwọn genus *[[Diospyros]]* of ebony trees àti persimmons. Ó máa ń so èso tó da with a fine, velvety, reddish-brown fur-like covering. The fruit has a soft, creamy, pink flesh, with a taste and aroma comparable to peaches.

It is widely distributed and native to the Philippines, but it is also native to eastern and southern Taiwan. It has also been introduced to other parts of Southeast Asia, the Pacific Islands, South Asia, the Caribbean, Florida, and other tropical regions.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Denise Mobolaji Ayaji-Williams

**Denise Mobalaji Ajayi-Williams** ni aṣàkóso àti olùdásílẹ̀ Silicon Valley- Nigerian Economic Development Inc. (SV-NED). SV-NED Inc jẹ́ ìtàkùn tó so Silicon Valley àti gbogbo ayé pọ̀. Ní ọdún mẹ́wàá sẹ́yìn, SV-NED Inc. ti ní tó ènìyàn 1 billion, tí wọ́n sì ti ní ìbáṣepọ̀ tó dánmọ́rán pẹ̀lú àwọn oníṣòwò tóju ẹgbẹ̀rún lọ́nà àádọ́ta lọ (50 thousand). Williams ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí alákòóso fún ilé-iṣẹ́ márùn-ún, tí ń ṣe SV-NED Inc., Global Connection for Women Foundation, Sky Clinic Connect, Numly, àti Collabful.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Williams gboyè bachelor's degree nínú ìmọ̀ Economics láti University of California, ní Riverside, àti oyè Masters nínú ìmọ̀ Business Administration pẹ̀lú Marketing, láti Golden Gate University, Ageno School of Business. Williams ṣiṣé pẹ̀lú ilé-iṣẹ́ tó ń rí sí ètò-ìlera, bí i Kaiser Permanente, Gilead Sciences, Abbott Laboratories, àti State of CA Department of Public Health. Williams ti gba oríṣiríṣi àmì-ẹ̀yẹ bí i US Congressional Award fún ìdásí tó tayọ jù lọ láti ọwọ́ Outstanding Contributions Congresswoman Barbara Lee, èyí tó jẹ́ àmì-ẹ̀yẹ ti US Senatorial láti Senator Dianne Feinstein fún adarí tó tayọ jù lọ, àti àmi-ẹ̀yẹ Visionary láti ọwọ́ Actor Danny Glover.

## Iṣé tó yàn láàyò
Wọ́n ti ṣàfihàn Williams ní oríṣiríṣi ìwé-ìròyìn bí i Forbes, CNBC, GritDaly, Huffington Post, Guardian, Thrive Global, àti Black Enterprise. Ohun tó jẹ Williams lógún jù lọ ni láti pèsè ìtàkùn tó máa so ìmọ̀-ẹ̀rọ Silicon Valley pọ̀ mọ́ gbogbo àgbáyé. Tí kò bá ṣiṣé, ó máa ń dásí ìmọ̀-mọ̀-ọ́n-kọ mọ̀-ọ́n-kà àwọn ọmọdé, èyí tó sì hàn gbngba nínú àwọn ìwé rẹ̀ fún àwọn ọmọdé. Akiti the Hunter, jẹ́ ìwé ilẹ̀ Afirika àkọ́kọ́ tó máa dá lórí akitiyan àti àwọn àkàndá ènìyàn. Wọ́n gbìyànjú láti ṣe ìwé Akiti the Hunter sínú fọ́nrán, tí ó máa ṣe é wò.

## Ayé rẹ̀
Ajayi-Williams ní ọmọkùnrin kan pẹ̀lú ọkọ rẹ̀ Hayden Williams III, tó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olùdásílẹ̀ WM Journal àti Working Moms in 1920s organisation.

## Àwọn ìtọ́kasí