open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Veronica Openibo

**Veronica Openibo** (tí a bí ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kìíní, ọdún 1951) jẹ́ arábìnrin ẹ̀sìn ọmọ Nàìjíríà àti Àgbà Àgbà ti ìjọ àwọn Sisters of the Holy Child Jesu.

## Ìgbésí ayé
A bí Veronica Openibo ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kìíní ọdún 1951, ní ìlú Èkó, ní orílè-èdè Nàìjíríà. Ó dàgbà gẹ́gẹ́ bí ọmọ kejì nínú àwọn ọmọ méjìlá nínú ìdílé Kátólíìkì olùfọkànsìn.
Ó dara pọ̀ mọ́ àwọn àwùjọ Sisters of the Holy Child Jesus ní oṣù kẹsàn-án ọdún 1973. Ní ọdún 1975, ó ṣe ìlérí ìsìn àkọ́kọ́ rẹ̀, ó sì tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀. Veronica parí ẹ̀kọ́ èdè Gẹ̀ẹ́sì ní ọdún 1979, ó sì tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ ìsìn ní Jos
Nígbà tí wọ́n dá ìjọ àwọn Sisters of the Holy Child Jesu sílẹ̀ ní Áfíríkà, Veronica di ààrẹ àkọ́kọ́ rẹ̀ ní Áfíríkà, ó sì ṣiṣẹ́ láti ọdún 1986 sí 1992
Láti ọdún 2001 sí ọdún 2010, Veronica kó ipa pàtàkì nínú dídá àwùjọ rẹ̀ sílẹ̀ ní orílè-èdè Nàìjíríà sílẹ̀, ó sì ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ni ní Jos . Ó tún ṣètò àti ṣe àkóso àwọn ìpàdé lórí ìfẹ́ ọkàn àti ẹ̀kọ́ nípa ìbálòpọ̀. Ọ̀kan lára àwọn ohun tó gbájú mọ́ ni kí a máa gbọ́ nípa ìyà tí àwọn obìnrin tí wọ́n ń jẹ ní ipò olórí àwọn ọkùnrin ń jẹ
Ní ọdún 2010, wọ́n yan Veronica gẹ́gẹ́ bí olórí àgbà ìjọ rẹ̀, èyí tó ṣe àmì pàtàkì nínú iṣẹ́ rẹ̀. Wọ́n tún yàn án láti ṣiṣẹ́ fún ọdún mẹ́fà kejì ní ọdún 2016. Veronica wà ní ilé ìyá àwùjọ rẹ̀ ní Rome lọ́wọ́lọ́wọ́, ó sì ń ṣe olórí pẹ̀lú àwọn arábìnrin mẹ́fà mìíràn

## Ìjà fún ìfọkànsìn àti òtítọ́
Veronica gba àfiyèsí kárí ayé fún ìdásí tó lágbára rẹ̀ nígbà ìpàdé Ìlú Fatikan fún ààbò àwọn ọmọdé ní ọjọ́ kẹtàlélógún oṣù kejì ọdún 2019. Nínú ọ̀rọ̀ rẹ̀, ó fi ìtara ké sí i fún àfihàn tó pọ̀ sí i nínú Ṣọ́ọ̀ṣì, ó sì rọni láti yí “láti inú ẹ̀gàn sí òtítọ́.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Head Over Bills

***Head Over Bills*** jẹ́ Eré Ìfẹ́ tí wọ́n ṣe àgbéjáde rẹ̀ ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà ní ọdún un 2022, eré yìí dá lórí ètò ìgbésíayé àwọn ọmọbìnrin mẹ́ta kan àti ìlàkàkà ìya wọn. Dabby Chimere ni ó gbé eré yìí jáde, àwọn òṣèré akópa inú eré yìí ni Shaffy Bello, Adesua Etomi, Uzor Arukwe, Racheal Okonkwo àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. 

## Àhunpọ̀ Ìtàn
Eré yìí, tí wọ́n fi wákàtí méjì àti ọgbọ̀n ìṣẹ́jú ṣe, ṣàfihàn bí àwọn ọmọ ìyá mẹ́ta kan ṣe ń lo ìṣẹ̀mí ayé wọn, ó sì tún ṣàfihàn ìrora àti ẹ̀dun ọkàn ìyá àwọn ọmọ yìí, tí ó ní oríṣiríṣi àdojúkọ, síbẹ̀ síbẹ̀, ó tiraka láti máa pèsè fún àwọn ọmọ rẹ̀, kí ó lè fún wọn ní ìgbé ayé tó já geere bíi torí epo pupa. Ṣùgbọ́n, àwọn ọmọ yìí ò mọ̀ ọ́ fún un pé rárá. Ní gbogbo ìgbà, ìyá àwọn ọmọ yìí máa ń pàrọwà fún wọn wí pé kí wọ́n sewé agbéjẹ́ mọ́wọ́, bí bẹ́ẹ̀ kọ́ wọn yóò kàndin nínú iyọ̀. Pẹ̀lú èrò láti ṣe àyípadà ìwà wọn, àwọn ọmọbìnrin náà bẹ̀rẹ̀ sí ní gbìyànjú láti ṣe àtúnṣe, wọ́n rí ìfẹ́, wọ́n pàdánù ìfẹ́, wọ́n sì tún ṣàwárí ara wọn.

## Àwọn Òṣèré Akópa
* Shaffy Bello kópa gẹ́gẹ́ bíi Mrs. Ofili
* Bimbo Ademoye kópa gẹ́gẹ́ bíi Cheta
* Edward Kehinde Adebiyi kópa gẹ́gẹ́ bíi Kamsi
* Annes Anaekwe kópa gẹ́gẹ́ bíi Sandra
* Rachael Okonkwo kópa gẹ́gẹ́ bíi Oluchi
* Uzor Arukwe kópa gẹ́gẹ́ bíi Jesse
* Mofe Duncan kópa gẹ́gẹ́ bíi Tobor
* Anita Joseph kópa gẹ́gẹ́ bíi Evelyn
* Prince Nelson Enwerem kópa gẹ́gẹ́ bíi Leo
* Ego Nwosu kópa gẹ́gẹ́ bíi Muna
* Emeka Nwagbaraocha kópa gẹ́gẹ́ bíi Michael
* Jessica Tse kópa gẹ́gẹ́ bíi younger Mrs. Ofili
* MC Mbakara kópa gẹ́gẹ́ bíi Nicholas
* Oluchi Kalu kópa gẹ́gẹ́ bíi secretary
* Uzoma Nkemjika kópa gẹ́gẹ́ bíi Chief
* DJ Barbie
* Alex Ajoku kópa gẹ́gẹ́ bíi Niyi
* Cross

## Àwọn Ìtọ́kasí
Lauren Ebo

**Lauren Ebo** (tí a bí ní ọjọ́ keje oṣù kẹfà, ọdún 2000)  jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Amẹ́ríkà tí wọ́n ń gbá bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀.

## Ìgbésí ayé ìbéèrè
Ebo bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga ní Paul VI Catholic High School ní Chantilly, Virginia kí ó tó lọ sí Riverdale Baptist School ní Upper Marlboro, Maryland . Ní Riverdale Baptist, ó gba àmì 233 ó sì ní àtúnṣe 171 ní àsìkò tí o gbà bọ́ọ̀lù.

## Ẹ̀kọ́
Ebo bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga ní Penn State, níbi tí ó ti dúró fún àkókò méjì. Ní àkókò 2018–19 àti 2019–20 ní Penn State, ó fara hàn nínú eré bọ́ọ̀lù fún ìgbà 59 pẹ̀lú àpapọ̀ ìgbà 28 tí ó bẹ̀rẹ̀.
Lẹ́yìn náà, ó lọ sí Texas fún àsìkò méjì. Ní àsìkò 2021–22, ó gba àròpín àmì 8 àti àtúnbọ̀ 6.7 fún eré kọ̀ọ̀kan, ó sì gba àtẹ́gùn 27 tí a ti dènà.

Lẹ́yìn náà, Ebo yí lọ sí Notre Dame fún àkókò kọ́lẹ́ẹ̀jì rẹ̀ tó kẹ́yìn.  Ní gbogbo àkókò ọdún 2022–23, Ebo ní àròpín àmì 9 àti àtúnbọ̀ 7 ní eré kan nínú àpapọ̀ eré bọ́ọ̀lù 28

## Iṣẹ́ bọ́ọ̀lù
Ní oṣù kẹjọ ọdún 2025, Ebo fọwọ́ sí ìwé àdéhùn pẹ̀lú ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù ará Sípéènì Joventut Badalona

## Ìfarahàn nílé òkèèrè
Wọ́n yan Ebo sí ẹgbẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà láti díje ní Olympic Ìgbà Òtútù ti ọdún 2024. Ó yẹ kí ó díje fún Nàìjíríà nítorí pé baba rẹ̀ jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Joshua Mfonobong Temitope

**Joshua Mfonobong Temitope** (tí a bí ní ọjọ́ kejìdínlógún oṣù kẹta, ọdún 2000) jẹ́ agbábọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó ń gbá bọ́ọ̀lù fún Fujitsu Red Wave ti Women's Japan Basketball League (W-League). Ipò rẹ̀ wà ní àárín gbùngbùn.

## Iṣẹ́
A bi Temitope ni orílè-èdè Nàìjíríà. O wọ ilé-ìwé gíga Kochi Chuo ni Kōchi, ni orílè-èdè Japan gẹgẹbi ọmọ ile-iwe káríayé ni ọdún 2016. Ni ọdun 2017 (ọdun keji) ilé-ìwé náa farahàn ni akọkọ nínú ìdíje eré bọọlu inú agbọn ní ilé-ìwé gíga ti orílè-èdè (Ife Ìgbà Òtútù), o jáwé olúborí níbi eré akọkọ o si lọ si ìpele kejì. Ni ọdun 2018 (ọdun ọmọde) o wa nínú awọn 16 ti o ga julọ nínú gbogbo awọn eré ìdárayá ilé-ìwé gíga Japan ati awọn 8 ti o ga julọ ni Ife Igba otutu. Temitope lọ si Ile-ẹkọ gíga Tokyo Healthcare, nibiti o ti gba ìdíje bọọlu inu agbọn gbogbo-Japan University (Intercollegiate) ni ọdun mẹrin ni ọna kàn láti ọdun 2019 (ọdun tuntun) si 2022 (ọdun agbalagba).

Ní oṣù kìíní ọdún 2023, ó dara pọ̀ mọ́ Fujitsu Red Wave gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó kọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀ eré náà.

Ní àsìkò 2023–24, Fujitsu parí ní ipò àkọ́kọ́ ní àsìkò déédé, wọ́n sì dé ìdíje. Wọ́n gba àsìkò ìdíje fún ìgbà àkọ́kọ́ ní ọdún mẹ́rìndínlógún, wọ́n ṣẹ́gun Chanson V-Magic ní àsìkò déédé àti Denso Iris ní àsìkò ìdíje.  Temitope bẹ̀rẹ̀ ní 23 nínú àwọn eré àsìkò déédé mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n, gbogbo àsìkò déédé mẹ́ta, àti gbogbo àsìkò ìdíje mẹ́ta. Wọ́n dìbò fún un ní ipò kẹta nínú àwọn ẹ̀bùn "25th W-League Regular Season" Best 5 (Center), lẹ́yìn Maki Takada (Denso Iris) àti Izodje Uche (Chanson V-Magic).

## Àwọn Ìtọ́kasí
The Trade

***The Trade*** jẹ́ eré onítàn tí wọ́n ṣe àgbéjáde rẹ̀ ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà eré ọlọ́tẹlẹ̀múyẹ́ ní pẹ̀lú, Jadesola Osiberu ni olùdarí eré náà. Wọ́n ṣe àgbéjáde eré yìí ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà ní ọjọ́ kẹtàlá, oṣù kìn-ín-ní ọdún un 2023, Àgbéjáde eré yìí dá lórí ìmísí tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ìtàn gidi tí ó ṣẹlẹ̀ látàrí ìjínigbé àti ìtọpinpin láti wá ojúùtú sí í. 

## Ìsọníṣókí
Eré] nííṣe pẹ̀lú gbọ́mọgbọ́mọ kan tí ó ṣòro láti mú, tí wọ́n mọ̀ sí Eric nìkan. Ó ti ju bíi ọdún mẹ́wàá lọ tí ó ti ń dá àwọn àgbègbè ní apá gúúsù orílẹ̀-èdè Nàìjíríà lóró. Ó sì rẹ̀ fi ọ̀pọ̀ àwọn tí wọ́n jìyà àti ìdílé wọn sínú ìpayínkeke àti ìbànújẹ́ ọkàn. Síbẹ̀, nígbà tí ó gba iṣẹ́ kan tí ó mú kí òfin àti àwọn agbofinro sun mọ́ ọn ju tẹ́lẹ̀ lọ, ọ̀ràn náà di kíkankíkan gan-an, ìjàkadì sì pọ̀ sí gidigidi. 

## Àwọn Òṣèré Akópa
* Rita Dominic kópa gẹ́gẹ́ bíi Doris
* Blossom Chukwujekwu kópa gẹ́gẹ́ bíi Eric
* Gideon Okeke kópa gẹ́gẹ́ bíi Spark
* Nengi Adoki kópa gẹ́gẹ́ bíi Nneka
* Chiwetalu Agu kópa gẹ́gẹ́ bíi awakọ̀ tí wọ́n jígbé
* Shawn Faqua kópa gẹ́gẹ́ bíi Charles
* Wale Iruobe kópa gẹ́gẹ́ bíi Chidinma
* Ali Nuhu kópa gẹ́gẹ́ bíi Bukar
* Stan Nze kópa gẹ́gẹ́ bíi Meshach
* Gregory Ojefua kópa gẹ́gẹ́ bíi Ebuka
* Kelechi Udegbe
* Lami George kópa gẹ́gẹ́ bíi Amina
* Denola Grey kópa gẹ́gẹ́ bíi olùfarakánṣá
* Mercy Aigbe kópa gẹ́gẹ́ bíi ìyá olùfarakánṣá
* Franca Brown kópa gẹ́gẹ́ bíi ìyàwó olùfarakánṣá 
* Stephanie Isuma kópa gẹ́gẹ́ bíi Caro
* Uru Eke kópa gẹ́gẹ́ bíi Blessing
* Yemi Solade kópa gẹ́gẹ́ bíi Shotunbo
* Chidi Okeke kópa gẹ́gẹ́ bíi Uche
* Sidney Esiri kópa gẹ́gẹ́ bíi Ekene
* Chris Iheuwa kópa gẹ́gẹ́ bíi Ọkọ Doris' 
* Francis Odega kópa gẹ́gẹ́ bíi Lawrence

## Àwọn Ìtọ́kasí

## External links
* 

 ==
Faith Obazuaye

**Faith Obazuaye** (tí a bí ní ọjọ́ kẹrin oṣù kẹta ọdún 1989) jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó ń gbá bọ́ọ̀lù tẹ́nìsì .  Ó díje fún Nàìjíríà ní ìdíje tẹ́nìsì tẹ́nìsì àdúgbò àti ti àgbáyé. Obazuaye kópa nínú ìdíje tẹ́nìsì tẹ́nìsì para tábìlì ní ìdíje awọn ere ajọpọ̀ tí ó dúró fún Nàìjíríà ní ọdún 2018.  

## Tẹnisi tabili
Obazuaye jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó ń gbá bọ́ọ̀lù tẹ́nìsì kíláàsì kẹwàá, ó kópa nínú ìdíje obìnrin kíláàsì kẹwàá ní ìdíje Commonwealth Games Para Table Tennis Championships ní Gold Coast, Australia níbi tí ó ti gba àmì ẹ̀yẹ fàdákà.    Obazuaye ni obìnrin kan ṣoṣo ní Nàìjíríà tí ó yẹ fún ìdíje Paralympics ìgbà ẹ̀ẹ̀rùn 2020 lẹ́yìn àwọn àṣeyọrí rẹ̀ ní ìdíje ITTF African Para Championships ti 2019.   

## Ti ara ẹni
A bí Faith gẹ́gẹ́ bí Faith Oba-zuaye ní ọjọ́ kẹrin oṣù kẹta ọdún 1989 ní ìlú Benin, olú ìlú ìpínlẹ̀ Edo, Nàìjíríà.  

## Àwọn Àṣeyọrí

### Àwọn Eré Àjọṣepọ̀ ti Ọdún 2018
 

## Àwọn ìtọ́kasí



## Àwọn ìjápọ̀ òde

* Faith Obazuaye ní ITTF Para Table Tennis (àkójọ)
* Faith Obazuaye ní Ìgbìmọ̀ Paralympic Àgbáyé
* Faith Obazuaye ní Gold Coast 2018 Commonwealth Games (àkójọ)
* Faith Obazuaye ní Birmingham 2022 Commonwealth Games
 
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1989
Queen Obisesan

**Queen Obisesan** (tí a bí ní ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún oṣù kẹsàn-án ọdún 1982) jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó ń ju òòlù . Ó ti díje ní ìdíje African Championships nínú Athletics, African Games àti Commonwealth Games.

## Ìgbésí ayé ìbéèrè
A bí Obisesan ní ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún oṣù kẹsàn-án ọdún 1982, ní Ilu Festac, ìpínlẹ̀ Èkó, Nàìjíríà.

## Ìṣẹ́
Obisesan gba ipò kẹjọ nínú ìdíje African Championships ní Athletics ní ọdún 2010 nínú jiju hammer.  Ó gba ipò tuntun ní gẹgẹbi ènìyàn àkọ́kọ́ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ọdún 2013, ó ju 63.79 m. Ní ọdún 2014, nínú ìdíje Commonwealth ní Glasgow, ó gba ipò kẹtala, ipò rẹ̀ sì wà ní ipò kẹrin. Ó gba ipò karùn-ún nínú ìdíje Commonwealth ní Australia àti African Championships ní ọdún 2018.  Ó tún borí ìdíje orílẹ̀-èdè rẹ̀ ní ọdún 2013, ó ju 65.01 m. Ní ọdún 2019, ó gba ipò karùn-ún nínú ìdíje African Games ní Rabat ní ọdún 2019, ó sì gba ipò orílẹ̀-èdè náà pẹ̀lú ìkọlù 65.19m.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Zainab Damilola Alabi

**Zainab Damilola Alabi** (tí a bí ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹwàá ọdún 2002) jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ bọ́ọ̀lù badminton ti Nàìjíríà .  Ó kópa nínú àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ bọ́ọ̀lù badminton pàtàkì ní ìpele ìbílẹ̀ àti ti àgbáyé. Gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ kékeré, ó gba àmì ẹ̀yẹ idẹ mẹ́ta ní eré ìje àwọn ọ̀dọ́ ilẹ̀ Áfíríkà ti ọdún 2018 tí a ṣe ní Algiers, Algeria.  Lẹ́yìn náà, Alabi gba àmì ẹ̀yẹ idẹ fún àwọn obìnrin ní ìdíje African Championships ti ọdún 2019, àti àmì ẹ̀yẹ wúrà fún ẹgbẹ́ adàpọ̀ ní awọn ere-idaraya Rabat ti Afirika ti ọdún 2019. 

## Àwọn Àṣeyọrí

### Àwọn ìdíje Áfíríkà
*Àwọn obìnrin tí kò tíì ṣeré*

### Àwọn Eré Àwọn Ọ̀dọ́ Áfíríkà
*Àwọn ọmọbìnrin tí a kò tíì pè*

*Àwọn onípele méjì tí a dápọ̀*

## Àwọn ìtọ́kasí



## Àwọn ìjápọ̀ òde

* Zainab Damilola Alabi ni BWFBadminton.com
* Zainab Damilola Alabi at BWF.TournamentSoftware.com (archived)
* Zainab Damilola Alabi ni InterSportStats
* Zainab Damilola Alabi ni the Rabat 2019 African Games (archived)
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1994
Lamiez Holworthy

**Lamiez Mischa Miriam Holworthy-Morule** ( tí a bí ní **Holworthy** ; tí a bí ní ọjọ́ kejìlá oṣù kẹfà ọdún 1992),  Ó jẹ́ DJ ọmọ ilẹ̀ Gúúsù Áfíríkà, ẹni tó ní ìwà lórí tẹlifíṣọ̀n, olùgbéjáde rédíò, olùgbéjáde àwo orin, oníṣòwò àti olùfẹ́ ìrànlọ́wọ́. Ó gbajúmọ̀ jùlọ fún gbígbé ètò orin SABC 1, Live AMP, kalẹ̀.

## Ìgbésí ayé àti ẹ̀kọ́ ní ìbẹ̀rẹ̀
Wọ́n bí Holworthy ní ọjọ́ kejìlá oṣù kẹfà ọdún 1992 ní Eersterust láti jẹ́ olùgbéréjáde orin Chicco Twala àti Imelda Klow. Nígbà tí ó wà ní ọmọ ọdún mọ́kànlá, ìyá rẹ̀ fẹ́ Enver Holworthy, ẹni tí ó gbà á sílé, tí ó sì fún un ní orúkọ ìdílé rẹ̀.  Ó jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Gúúsù Áfíríkà Íńdíà, Àwọ̀, àti Tsonga. 

Ó dàgbà ní Laudium, ó sì lọ sí Andrew Anthony Primary, lẹ́yìn náà, Sunnyside Primary àti lẹ́yìn náà, akọ́kọ́ Kwaggasrand.  Ó tún lọ sí Pro Arte Alphen Park láti kíláàsì *m*ẹ́jọ sí mesan. Ní ọdún 2009, ó gba ìwé ẹ̀kọ́ láti Ile-iwe girama Laudium, lẹ́yìn náà ó lọ sí ẹ̀kọ́ ìròyìn ní Ilé Ìròyìn Boston Media ní ọdún 2012. 

## Iṣẹ́ ọwọ́
Lamiez bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ajá adágún abẹ́ ilẹ̀ nígbà tí ó ń kọ́ ẹ̀kọ́ àti ìmọ̀ nípa ìdàpọ̀ ní ọdún 2010. Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga nípa gbígbé àlejò kalẹ̀ lórí ètò kan tí a pè ní *KMTV* lórí Soweto TV, lẹ́yìn náà ó di olùgbàlejò fún eré ìgbésí ayé Gúúsù Áfíríkà gbígbé Àlá náà tí a gbé sórí Tshwane TV.  Ó ti fihàn pé ó fẹ́rẹ̀ fi iṣẹ́ eré ìdárayá sílẹ̀ lẹ́yìn ìjàmbá kan nígbà ìwádìí rẹ̀ níbi tí wọ́n ti ba ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ rẹ̀ jẹ́, tí wọ́n sì jí ohun èlò deejay rẹ̀. Lẹ́yìn ọdún méje, ó gba ipa rẹ̀ tí ó tóbi jùlọ lórí SABC 1 ’s *Amp Lóògbéé* . 

Ní oṣù kẹrin ọdún 2021, ó di olùgbàlejò ìtòlẹ́sẹẹsẹ ijó Metro FM, Penthouse Session pẹ̀lú DJ ará South Africa àti olùgbékalẹ̀ Lulo Café.  Ní oṣù keje ọdún 2021, òun ni olùgbékalẹ̀ ayẹyẹ Ẹ̀bùn Orin Gúúsù Áfíríkà ni ipo 27th . 

### Orin
Ní oṣù kẹjọ ọdún 2021, ó ṣe àgbékalẹ̀ orin àkọ́kọ́ rẹ̀, "Sthokoze", èyí tí ó ní àwọn orin awọn kéètì kékeré àti Drip Gogo nínú.  Nígbà tó yá ní ọdún yẹn, wọ́n yàn án fún orin DJ obìnrin tó dára jùlọ fún Amapiano níbi àwọn ẹ̀bùn Amapiano ti Gusu Afrika. 

### Ìfẹ́-ọkàn
Ó dá àjọ ìrànlọ́wọ́ tirẹ̀ sílẹ̀, Ipìlẹ̀ Lamiez Holworthy. Àjọ náà ń pèsè ìrànlọ́wọ́ fún àwọn ọmọ aláìní baba àti àwọn ilé ààbò fún àwọn ọmọdé tí wọ́n ti ní àrùn HIV tí wọ́n ti kọ̀ sílẹ̀ tí wọ́n sì ti ní àrùn náà. Àjọ náà tún ń dojúkọ owó fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí wọ́n ti di aláìní pẹ̀lú àwọn ohun èlò ìkẹ́kọ̀ọ́, ìrànlọ́wọ́ owó àti àwọn onígbọ̀wọ́. 

Ní oṣù kẹwàá ọdún 2021, wọ́n fún un ní àmì ẹ̀yẹ Gúúsù Áfíríkà Heroines fún iṣẹ́ ìrànlọ́wọ́ rẹ̀. 

## Ìgbésí ayé ara ẹni
Ó pàdé olórin rap Khuli Chana ní oṣù kẹjọ ọdún 2018, àwọn méjèèjì sì ṣe ìgbéyàwó ní oṣù kọkànlá ọdún 2019.  Wọ́n ṣe àtìlẹ́yìn fún ọmọ wọn àkọ́kọ́ Leano-Laone Zion Morule ní ọjọ́ kẹsàn-án oṣù kẹta ọdún 2023. 

## Àwọn ẹ̀bùn àti yíyàn

## Àwọn ìtọ́kasí



Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1992
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Articles with hCards
Ẹ̀ka:Àwọn Àyọkà pẹ̀lú ìjúwe ṣókí
Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ
Kathleen Murray

**Caroline Kathleen Murray** (9 August 1892 – 9 February 1984) jẹ́ àgbẹ̀ tí ó ń kó ọjà jáde, olùfẹ́-ọlọ́rùn àti ajìjàgbara Black Sash ti Elgin, South Africa.

## Àpẹ̀rẹ̀
A bí Kathleen Murray ní Kenilworth, Cape Town . Ó jẹ́ ọmọbìnrin àbíkẹ́yìn fún Dókítà Charles Murray, Dókítà ojú omi ará Ireland, àti Caroline Molteno, ọmọ ẹgbẹ́ ìdìbò àkọ́kọ́ ní Cape Colony . Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ Bedales .  Nígbà tí ó jẹ́ ọmọdébìnrin, ó pinnu láti lọ ṣiṣẹ́ àgbẹ̀ dípò kí ó fẹ́. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn àgbẹ̀ obìnrin àpọ́n àkọ́kọ́ ní agbègbè náà. Ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìtọ́jú oyin àti àwọn ẹ̀fọ́ kékeré. Nígbà tí ó fi di òpin ìgbésí ayé rẹ̀, ó ń ṣe iṣẹ́ àgbẹ̀ ńlá kan tí ó ní àwọn ohun ọ̀gbìn oko rẹ̀, àwọn èso oko rẹ̀ sì gba ẹ̀bùn kárí ayé. Ní Elgin, ó ṣe alága àjọ àgbẹ̀, ó sì jẹ́ olùdarí fún àwọn ilé-ẹ̀kọ́ fún àwọn aláìní àti àwọn iṣẹ́ àgbékalẹ̀ mìíràn. Ó jẹ́ ẹni tí ó ń ṣiṣẹ́ nínú ẹgbẹ́ àwọn obìnrin tí kò ní ìwà ipá Black Sash láti ọdún 1950 lọ síwájú.  

## Àwọn ìtọ́kasí


 
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1984
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1891
Dencia

**Reprudencia Sonkey**, tí orúkọ ìnàgijẹ rẹ̀ ń jẹ́ **Dencia** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n oṣù Kẹta ọdún 1992) jẹ́ olórin ọmọ orílẹ̀-èdè Cameroon tó tan mọ́ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, bẹ́ẹ̀ sì ni ó jẹ́ Dj, oníṣòwò àti aránṣọ. Wọ́n bi sí ìlú Yaounde ní Cameroon. Ìyá rẹ̀ kò ì fi bẹ́ẹ̀ dàgbà lásìkò tí wọ́n bí, kódà ìyá kò ì di ọ̀dọ́ nígbà náà, èyí ló mu kí àwọn òbí ìyá rẹ̀ tọ́ ọ dàgbà. Lẹ́yìn tí Dencia dàgbà díẹ̀, kó tó di ọ̀dọ́, ó kó lọ sí US. Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ ní Hollywood, pẹ̀lú ìṣàfihàn nínú àwọn fọ́nrán orin àwọn olórin bíi Chris Brown, 50 Cent, Lady Gaga, àti Ludacris. Dencia ṣe àgbéjáde orin àkọ́kọ́ rẹ̀ tí àkọ́lẹ̀ rẹ̀ ń jẹ́ “Beri Beri” ní ọdún 2011.

Gẹ́gẹ́ bí aranṣọ, ó ti ránṣọ fún àwọn olórin bíi Nicki Minaj, Rihanna, Christina Milian, Lil’ Mama àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ, ó sì gbajúmọ̀ fún àwọn aṣọ rẹ̀ lóríṣiríṣi, èyí tí wọ́n máa ń ṣàfihàn níbí ayẹyẹ bíi Billboard Music Awards, Grammys, àti American Music Awards.

Ní ọdún 2012, Dencia ṣe ìdásílẹ̀ òwò rẹ̀ tó ní ṣe pẹ̀lú ìṣètójú-ara, ìyẹn Whitenicious, tó ní ìpara tí máa ń múni pupa.

Láti ìgbà náà, Dencia ti bá àwọn gbajúmọ̀ mìíràn ṣe ìdásílẹ̀ òwò ìpara wọn, èyí sì mu kí òun gan-an alára ní tó ilé-iṣẹ́ méjìlá tó ti dìde látara rẹ̀.

Ní ọdún 2016, Dencia sọ ọ́ di mímọ̀ pé òun ni ìyàwò àfẹ́sọ́nà agbábọ́ọ̀lù kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Paul Labile Pogba nígbà tí wọ́n jìjọ wà ní yàrá-ìgbafẹ́ kan ní Manchester.

## Àwọn ìtọ́kasí
Balkisu Musa

**Balkisu Musa** (tí a bí ní ọjọ́ kìíní oṣù kìíní ọdún 1970) jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tó ń gbé ẹrù. Ó gba ẹ̀bùn idẹ ní ìdíje gbígbé ẹrù lágbàáyé ní ọdún 1999 nínú ẹ̀ka +75 kg.

## Iṣẹ́ ọwọ́
Musa gba ipò kẹrin nínú ìdíje gbígbé ẹrù lágbàáyé ní ọdún 1997 nínú ẹ̀ka àwọn obìnrin +83 kg  Ó gba àmì-ẹ̀yẹ wúrà mẹ́ta ní àwọn ìdíje All-Africa Games ní ọdún 1999 ní South Africa.  Ní ìdíje ìdíje gbígbé ẹrù lágbàáyé ní ọdún 1999, Musa gbé 252.5 kg (àròpọ̀), ó sì gba àmì ẹ̀yẹ idẹ nínú ẹ̀ka +75 kg  Nígbà tí wọ́n fi àwọn obìnrin tí wọ́n ń gbé ẹrù wọn sínú ìdíje Olympic fún ìgbà àkọ́kọ́ níbi ìdíje Olympic ìgbà ẹ̀ẹ̀rùn ọdún 2000, wọ́n yọ Musa kúrò nínú ìdíje fún lílo àwọn sitrọ́díọ̀mù. Wọ́n fòfin dè é fún ọdún méjì gbáko.. Ní ìdíje ìgbéga iwuwo àgbáyé ti ọdún 2003, Musa wà ní ipò 23 nínú ẹ̀ka +75 kg, ó sì gbé àpapọ̀ 215 kg. 

Ní ọdún 2017, àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà mẹ́fà tí Musa kọ́ lẹ́kọ̀ọ́ ló kópa nínú ìdíje ọmọ orílẹ̀-èdè Ayẹyẹ Àwọn Ọmọdé ti aṣeyọrí igbéga afẹ́fẹ́ Áfíríkà..

## Àwọn ìtọ́kasí


 
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1970
Ọmọ-ọba Kara

**Ọmọ-binrin Kara** (tí a bí ní ọdún 2000) jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó ń ju bọ́ọ̀lù síta . Ó gba ife-ẹ̀yẹ National Championships àti awọn ìdíje àwọn ọmọ ilẹ̀ Áfíríkà tí kò tíì pé ogún ọdún ní ọdún 2019. Iye owó tó dára jùlọ tí ó ní ni 50.07 m (ẹsẹ̀ 164)

## Iṣẹ́ ọwọ́
Kara kópa nínú eré ìdárayá àwọn ọ̀dọ́ ti orílẹ̀-èdè ti ọdún 2016, ó sì tún ti kópa nínú ìdíje mẹ́ta àti ìbọn gígun . 

Kara gba goolu ninu fifin oro ni idije ere idaraya orile-ede ti odun 2018 (NSF) ni Abuja .  Ni odun 2019, o gba ife eye awon omo odun ti ko to odun 20 ati ife eye awon omo odun ti ko to odun 20, o si bere si ni koju Chinwe Okoro ati Chioma Onyekwere fun ipo kinni ni Nàìjíríà.   Ni idije awon omo odun ti ko to odun 20 ni Africa (ti a se ni Abidjan ), o gba ami eye ti o dara ju ti ara re ti o je 50.04 m (164) ẹsẹ̀ méjì ní), èyí tí ó borí àmì tó ga jùlọ tó ní tẹ́lẹ̀ pẹ̀lú ohun tó ju mítà márùn-ún lọ.  Lẹ́yìn náà, ó gbé àmì tó dára jùlọ ti ara ẹni tuntun kalẹ̀ ti 50.07 m 

Ó díje fún Kọ́lẹ́ẹ̀jì Àárín Gbùngbùn Arizona, níbi tí ó ti gba àwọn àkọlé ìdíje NJCAA Ìjíròrò ìta gbangba ti ìpín kìn-ín-ní lẹ́sẹẹsẹ ní ọdún 2021 àti 2022.  

## Àwọn ìtọ́kasí



Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 2000
Heline Eweni

**Heline Babiene Eweni** (tí wọ́n bí ní ọdún 1996) jẹ́ ajàfẹ́tọ̀ọ́ ọmọnìyàn àti onínúure ọmọ orílẹ̀-èdè Cameroon tó máa ń ṣiṣẹ́ ribiribi láti ṣe ìrànwọ́ fún àwọn obìnrin àti ọmọdé tó ní àléébù tàbí ìpènijà ara. Ó ṣe ìrànwọ́ fún àwọn ará Anglophon elásìkò ìpọ́njú wọn ohun tó sì ṣe gẹ́gẹ́ bíi onínúure fún àwọn ènìyàn yìí jẹ́ ohun tọ́ fiyèsí gidi. Eweni di ọmọ aláìní-òbí nígbà tí ó pàdánù àwọn òbí rẹ̀ méjèèjì kí ó tó dàgbà. Iṣẹ́ ìṣe-ìrànwọ́ fún ọmọnìyàn bẹ̀rẹ̀ nígbà tó farajìn fún àwọn iṣẹ́-ajẹmọ́lùú nípasẹ̀ Exceptional Youth Initiative tí ó dá lórí ṣíṣe ìmọ́tótó àyíká ní àwọn agbègbè náà. Ìgbà tó yá, Eweni ṣe ìforúkọsílẹ̀ ẹgbẹ́ náà gẹ́gẹ́ bíi ẹgbẹ́ aláìjẹmọ́-èrẹ̀.

## Àmì-ẹ̀yẹ
Eweni ni ó jáwé olúborí fún àmì-ẹ̀yẹ Future Africa Leaders Award (FALA) ti ọdún 2019 ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Àwọn ìtọ́kasí
Chioma Ude

**Chioma Ude** jẹ́ ọ̀gá àgbà nínú iṣẹ́ ìdárayá ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ní ọdún 2010, ó ṣe ìdásílẹ̀ Africa International Film Festival, èyí tó jẹ́ ayẹyẹ fíìmù tí wọ́n máa ń ṣe lọ́dọọdún ní Nàìjíríà.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Ude ṣe ìdásílè AFRIFF ní ọdún 2010, láti fi ṣe ìdánilẹ́kọ̀ọ́ fún àwọn ènìyàn ní ilé-iṣẹ́ ìdárayá àti láti pèsè fọ́nrán èyí tí àọn ará-ìlú lè máa wò. Níbi àpérò ti àwọn eléré-ìdárayá ní Nàìjíríà, ó sọ ọ́ di mímọ̀ pé ìpènijà tí àwọn aṣagbátẹrù fíìmù máa ń ní láti ṣàfihàn èdè, ìtàn àti àwọn èròjà ajẹmọ́-àṣà ni ìdí tí wọn ò fi ri àmì-ẹ̀yẹ gba ní Academy Awards.  Ní oṣù Kẹwàá ọdún 2016, ó sọ̀rọ̀ nípa AFRIFF ní Ìpínlẹ̀ Èkó, láti ṣàlàyé pé ète rẹ̀ ni láti mú kí àwọn èèyàn mọ àwọn àǹfààní tí sinimá ilẹ̀ adúláwọ̀ ní.

## Ayé rẹ̀
Ude ní oyè ẹ̀kọ́ nínú ẹ̀kọ́ Marketing láti University of Nigeria, Nsukka.

## Àwọn ìtọ́kasí
Still Falling

***Still Falling*** jẹ́ eré ìfẹ́ tí wọ́n ṣe àgbéjáde rẹ̀ ní ọdún un 2021 ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà, Karachi Atiya and Dimbo Atiya ni wọ́n jẹ́ olùdarí eré yìí . Àwọn òṣèré tí wọ́n kópa nínú fíìmù yìí gẹ́gẹ́ bíi olú akópa ni Daniel Etim Effiong, Sharon Ooja, Kunle Remi. Wọ́n ṣe àfihàn eré yìí ní tíátà ní ọjọ́ Kejìlá, oṣù kejì ọdún un 2021, ní alẹ́ ẹ àìsùn àyájọ́ ọjọ́ olólùfẹ́ Valentine's Eve. Abuja ni ìbùdó ìtàn eré yìí.

## Àwọn Òṣèrẹ́ Akópa
* Sharon Ooja kópa gẹ́gẹ́ bíi Bono
* Daniel Etim Effiong kópa gẹ́gẹ́ bíi Lagi
* Bethel Njoku kópa gẹ́gẹ́ bíi Eric
* Laura Fidel kópa gẹ́gẹ́ bíi Intoh
* Eddy Madaki kópa gẹ́gẹ́ bíi Truemoney Executive 
* Lulu Okonkwo kópa gẹ́gẹ́ bíi Kore
* Panam Percy Paul kópa gẹ́gẹ́ bíi Bishop Gowon
* Chavala Yaduma kópa gẹ́gẹ́ bíi Xo
* Liz Ameye kópa gẹ́gẹ́ bíi Ìya Bono / Abilékọ Kuku
* Kunle Remi kópa gẹ́gẹ́ bíi Tunde
*Abundance Effiong kópa gẹ́gẹ́ bíi Associate Pastor
*Frank Abumere kópa gẹ́gẹ́ bíi Ọ̀gá Ọlọ́pàá
*Clara Chapp-Jumbo kópa gẹ́gẹ́ bíi Bono's Assistant
*Innocent Enefola kópa gẹ́gẹ́ bíi Bartender
*Lebechi Olorunfemi Miwa kópa gẹ́gẹ́ bíi Air Hostess
*Bally O. Nosike kópa gẹ́gẹ́ bíi Ọlọ́pàá
*Ann Ogiehor kópa gẹ́gẹ́ bíi Asọ̀ròyìn 
*Adetoro Okide kópa gẹ́gẹ́ bíi Adarí ní Pápákọ̀-Òfurufú

## Alámòójútó eré
* Dimbo Atiya - Karachi Atiya ni wọ́n darí eré yìí 
* Dimbo Atiya ló kọ eré yii
* Prince Aboki ni ó ṣe àgbéjáde eré yìí 
* Tom Robson ni ayàwòrán eré yii
* Johnson Awolola ni alátùn-ún-ṣe eré yìí 
* Mnena Akpera ló ṣàfihàn àwọn ẹ̀dá ìtàn 
* Shaddi Justin ló ṣe àtúnṣe orin nínú eré yìí 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Alter Date

***Alter Date***(Àyídà Ọjọ́) Jẹ́ Eré ìfẹ́ apanilẹ́rìn-ín tí wọ́n ṣe àgbéjáde rẹ̀ ní ọdún un 2019  Marc Adebesin ni olùdarí eré yìí, nígbà tí Yemi Banjoko ṣe àgbéjáde rẹ̀. Àwọn òṣèré akópa nínú eré yìí ni Iyabo Ojo, Bolanle Ninalowo, àti Kenneth Okolie.

## Ìsọníṣókí Eré yìí
Eré yìí dá lórí ọ̀rẹ́ mẹ́ta tí wọ́n ń wá ìfẹ́. Ìkíní ń wá olówó tí ó ma máa ṣe ìtọ́jú rẹ̀, èkejì ò lórí ọkùnrin gidi, enìkẹ́ta jẹ́ ẹni tí ó máa ń tètè yófẹ̀ẹ́ tí ó sì máa ń ṣi àwọn ọkùnrin yàn.

## Àwọn Òṣèré Akópa
* Iyabo Ojo
* Bolanle Ninalowo
* Kenneth Okolie
* Frederick Leonard as Timi
* Tana Adelana
* Lilian Esoro
* Lanre Afod
* Amarachi Amusi
* Joseph Momodu
* Yemisi Banjoko 

## Ìṣàfihàn Eré yìí
Wọ́n ṣe àfihàn eré yìí ní ọjọ́ kẹtàdínlógún, oṣù kẹ́rin, ọdún un 2019, ní gbọ̀ngàn Ìṣàfihàn eré Silverbird (Silverbird Cinema), ní Ikeja City Mall, ní Ìpínlẹ̀ Èkó.

## Àmì-Ẹ̀yẹ àti Àṣàyàn
Eré yìí gba àmì ẹ̀yẹ méje wọ́n sì yàn án ṣe nígbà mẹ́ẹ̀dọ́gbọ̀n fún àmì ẹ̀yẹ, yàtọ̀ sí àmì-ẹ̀yẹ ti GAP Àwọn ẹ̀ka tó ń rí sí àmì-ẹ̀yẹ fún ìgbáṣàlárugẹ ní ilẹ̀ adúláwọ̀. 

## Àwọn Ìtọ́kasí



 ==
Our Jesus Story

***Our Jesus Story***, jẹ́ eré  tí wọ́n ṣàgbéjáde ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà ní ọdún 2020, wọ́n gbé eré yìí ka orí ẹ̀sìn, Tchidi Chikere ni olùdarí eré náà, Ojiofor Ezeanyaechev ṣe àgbéjáde rẹ̀.Nínú eré yìí, Frederick Leonard ni ó ṣe olú ẹ̀dá nínú eré náà, ó sì kópa gẹ́gẹ́ bíi Jésù kristì , Nígbà tí, Zack Orji, Sam Dede, Eucharia Anunobi and Adjetey Anang kópa gẹ́gẹ́ bíi amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́. Èyí ni Eré onilànà Ṣọ́ọ̀ṣì àkọ́kọ́ tí wọ́n ṣe ògbufọ̀ rẹ̀, tí ìtàn rẹ̀ dá lórí Jesus, tí gbogbo àwọn oṣere àti àwọn oṣiṣẹ́ tó ṣiṣẹ́ lórí fíìmù náà jẹ́ aláwọ̀ dúdú Áfíríkà. 

Wọ́n ṣe àgbéjáde eré yìí ní ọjọ́ kẹtàdínlọ́gbọ̀n, oṣù kẹ́ta, ọdún un 2020 ní Imax Cinema tó wà ní Lekki, ní Èkó. Eré yìí gba èsì gidi lọ́dọ̀ àwọn oníṣẹ́ lámèyító lẹ́yìn tí wọ́n ṣe àyẹ̀wò rẹ̀.

## Àwọn Òṣèré Akópa
* Frederick Leonard as Jesus the Christ
* Zack Orji
* Sam Dede
* Eucharia Anunobi
* Adjetey Anang
* Ofia Mbaka
* Tchidi Chikere

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ramatu Yakubu

**Ramatu Yakubu** (tí a bí ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kẹta ọdún 1999) jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó ń gbá bọ́ọ̀lù badminton.  Yakubu gba àmì ẹ̀yẹ idẹ ní eré African Youth Games ti ọdún 2018 nínú àwọn eré ọmọbìnrin àti àwọn eré ẹgbẹ́. 

## Iṣẹ́ ọwọ́
Ní ọdún 2017, Yakubu díje ní ìdíje badminton ti agbáyé  Benin ní Cotonou, Benin Republic, ó sì parí gẹ́gẹ́ bí olùdíje ìparí nínú ìdíje àwọn obìnrin méjì àti àwọn ìdíje onípele méjì. Lẹ́yìn náà, ó parí gẹ́gẹ́ bí olùdíje kejì fún àwọn obìnrin méjì ní agbáyé ní Èkó pẹ̀lú Zainab Momoh .  Ní ọdún 2020, egbẹ́ Badminton ti Nàìjíríà forúkọ sílẹ̀ láti díje ní ìdíje gbogbo ẹgbẹ́ obìnrin ní Áfíríkà ti ọdún 2020 , ṣùgbọ́n ó pàdánù ìdíje náà nítorí pé ìbéèrè fún fíísà ẹgbẹ́ náà ti pẹ́ ní Ile-iṣẹ Aṣoju Egipti. 

## Àwọn Àṣeyọrí

### Àwọn Eré Àwọn Ọ̀dọ́ Áfíríkà
*Àwọn ọmọbìnrin tí a kò tíì pè*

### Ipenija/Ẹ̀ka Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ Àgbáyé BWF (ẹgbẹ́ méjì tó gba ipò kejì)
*Àwọn obìnrin méjì*

: Idije Ipenija Kariaye BWF
: Idije BWF International Series
: Idije BWF Future Series

## Àwọn ìtọ́kasí



## Àwọn ìjápọ̀ òde

* Ramatu Yakubu at BWF.TournamentSoftware.com (archived)
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1999
Sarraounia

**Sarraounia Mangou** jẹ́ atókùn olorisa obìnrin tí ó jẹ́ èyà Azna ti Hausa, tí wọ́n bá àwọn ọmọ ogun amúnisìn ti ilẹ̀ Faransé ti Voulet–Chanoine Mission jà ní Ogun Lougou (ní agbègbè ibikan tí a ó sì orílẹ̀- èdè Niger lónìí) ní ọdún 1899.

## Ìtàn ìgbésí ayé
*Sarraounia* túmọ̀ sí *ayaba* tàbí *olórí obìnrin* ní èdè Hausa . Fún àwọn ará Azna tí wọ́n jẹ́ onímọ̀ nípa ìsìn to ni ṣe pẹ̀lú igbagbo ninu isemi òun gbogbo ní Lougou àti àwọn ìlú àti abúlé Hausa tí ó yí wọn ká, orúko náà tọ́ka sí ìran àwọn olórí obìnrin tí wọ́n ni agbára ìṣèlú àti ti ẹ̀sìn. 

Sarraounia Mangou ló gbajúmọ̀ jùlọ nínú àwọn Sarraounia, nítorí ìdúró rẹ̀ sí àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ Faransé lákòókò Ogun Lougou ní ọdún 1899. Nígbà tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn olórí ní Niger fi ara wọn fún agbára ilẹ̀ Faransé,  Sarraounia Mangou kó àwọn ènìyàn àti àwọn ohun ìní rẹ̀ jọ láti kojú àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ Faransé ti Voulet–Chanoine Mission, èyí tí ó kọlu olú ìlú olódi rẹ̀ ní Lougou .  &#x5B; *nbsp;orisunnbsp;nilo* &#x5D;

Nítorí agbára ìbọn alágbára àwọn ará Faransé tó lágbára jù, òun àti àwọn jagunjagun rẹ̀ sá kúrò ní inú ilé ìgbẹ́ won, wọ́n sì koju àwọn akọ̀nileru ilé Faransé nínú ìjà Abẹ́lé fún ìgbà pípẹ́, èyí tó mú kí àwọn ará Faransé fi ọ̀rọ̀ wọn láti ṣẹ́gun rẹ̀ sílẹ̀. &#x5B;

Gẹ́gẹ́ bí ìtàn àtọwọ́dọ́wọ́, ó jẹ́ àjẹ́ olójú pupa tí ó lè ju iná sí àwọn agbóguntì náà, tí ó sì tún lè pe ìrì láti ran wọ́n lọ́wọ́ láti sá kúrò lọ́wọ́ ọmọ ogun ilẹ̀ Faransé. Wọ́n sọ pé àwọn agbára rẹ̀ tún lè pa ẹsẹ̀ àwọn ọmọ ogun rẹ̀, ti gbogbo èso tí wọ́n bá jó di eérú sì máa ń dàgbàsókè ní alẹ́ kan pẹ̀lú oúnjẹ tó pọ̀ tó láti jẹ́ kí àwọn jagunjagun náà máa lé jagun nsọ. &#x5B; ** &#x5D;

Sarraounia dúró lórí ìkànnì fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ oṣù ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1899, ṣùgbọ́n nígbẹ̀yìn gbẹ́yín, wọ́n borí Lougou ní oṣù kẹrin ọdún 1899, Sarraounia sì pòórá. 

## Nínú ìtàn àròsọ
O jẹ koko-ọrọ ti fiimu Odún 1986 *Sarraounia* ti o da lori aramada *Sarraounia, le drame de la reine magicienne*, nipasẹ onkọwe Nigeri Abdoulaye Mamani . 

## Àwọn ìtọ́kasí




Ẹ̀ka:Ọdún ọjọ́ìbí kòsí (àwọn ènìyàn alààyè)
Ẹ̀ka:Ìtàn ilẹ̀ Nìjẹ̀r
Abimbola Omololu-Mulele

Olóyè **Frederica Abimbola Aina Omololu-Mulele**  (nee **Da Rocha-Afodu**, tí ó kú ní ọdún 2009

Ó ṣe ìgbéyàwó ní èmejì; ọkọ rẹ̀ àkọ́kọ́, Adájọ́ Olusanya Omololu, jẹ́ òṣìṣẹ́ ìdájọ́ àti aṣojú, nígbà tí ọkọ rẹ̀ kejì, General Guiome Mulele, jẹ́ ọ̀gágun ológun . 

Olóyè Omololu-Mulele kú ní ọdún 2009 látàrí ìjànbá iná to sẹlè ní ilé rẹ̀.  Nígbà tí ó kú, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀bùn ìrànlọ́wọ́ ni wọ́n fi orúkọ rẹ̀ ṣe fún onírúurú ètò ẹ̀kọ́ gẹ́gẹ́ bí ìfẹ́ rẹ̀ tí ó fi leta nínú ìwé ogún re.  

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2009
Ẹ̀ka:Àwọn agbẹjọ́rò ará Nàìjíríà
Victoria Davies Randle

**Victoria Matilda Davies Randle** ( née **Davies** ; 1863 – 1920) jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ alájọṣepọ̀ ní agbègbè Victorian ní Ìpínlẹ̀ Èkó.

## Ìgbésí ayé
left|thumb|Àwọn òbí Victoria Davies, Sarah Forbes Bonetta àti James Pinson Labulo Davies, ní ọdún 1862.
Victoria Davies ni ọmọ akọbi James Pinson Labulo Davies, oníṣòwò ọlọ́rọ̀ kan ní ìlú Eko, àti Sarah Forbes Bonetta, ọmọ Egbado omoba kan tí wọ́n ti gbà gẹ́gẹ́ bí ọmọ Ayaba Victoria .   Nígbà tí wọ́n bí i ní ọdún 1863, wọ́n sọ ọ́ ní orúkọ Ayaba náà, ẹni tí ó gbà láti jẹ́ ìyá ìyá rẹ̀ pẹ̀lú. 

Ayaba fún un ní owó táàkúradó àti ipẹlẹ ọrùn kírístì aláwò wúrà,  lẹ́yìn náà ó pe Victoria kékeré wa sí Windsor. Ó kẹ́kọ̀ọ́ ní Cheltenham Ladies' College,  àti gẹ́gẹ́ bí ìyá rẹ̀, ó tún fi òye ọgbọ́n tó ga hàn. Ní ọdún 1890, Victoria fẹ́ Dókítà John Randle, dókítà oníṣègùn kan ara ilè ìwọ̀ oòrùn Áfíríkà tí ó kó ẹ̀kọ́ ni Scotland, ti igba àlejò - títí kan gómìnà Lagos Colony - sì wà sibi ìgbéyàwó ní Ṣọ́ọ̀ṣì St. Paul ní Èkó. Reverend James Johnson ló ṣe ìsìn náà, aṣọ ìgbéyàwó rẹ̀ sì jẹ́ èyí ti ayaba, ati ìyá rẹ̀ ti ṣe ní ọ̀pọ̀ ọdún sẹ́yìn. 

Lẹ́yìn náà, Victoria Davies Randle mú àwọn ọmọ rẹ̀ Beatrice àti John lọ kí ìyá ìsàlè rẹ̀ ní ọdún 1900, ti Bishop Johnson sì sìn lọ sí ibe. Gẹ́gẹ́ bí àṣà àti ìṣe won Ọmọbìnrin Beatrice padà di ìyá isale ọmọbìnrin rẹ̀. 

Ìgbéyàwó rẹ̀ túká nígbẹ̀yìn-gbẹ́yín; ó gbé ní ìdálè pẹ̀lú àwọn ọmọ rẹ, àkọ́kọ́ ní United Kingdom, leyin na ní Sierra Leone, ó padà sí Ipinle ẹ̀kọ́ ní ọdún 1917. Ní London, Davies Randle ti mọ Samuel Coleridge-Taylor, ẹni tí yíò padà jẹ́ olórin aláwò dúdú ará Britain tí ó gbajúmọ̀. Nígbà tí ó yá, Coleridge-Taylor mẹ́nu kàn án gẹ́gẹ́ bí orísun orin àwọn ènìyàn Yorùbá nínú àkójọ orin rẹ̀, *Oloba yale mi* .  Davies Randle fún Coleridge-Taylor ní àkọlé ìlù Yorùbá kan tí ó lò nínú *orin Twenty-four Negro Melodies* rẹ̀.  Àwọn ọdún ìkẹyìn rẹ̀ ni a yà sọ́tọ̀ fún àwọn ìgbòkègbodò Ladies' Club, àwùjọ àwọn obìnrin onípò gíga ní Ìpínlẹ̀ Èkó. 

Ó kú ní ọdún 1920.  Àwọn ọmọ rẹ̀ tí kì í ṣe pé òun ló bí wọ́n di olùdarí ètò ẹ̀kọ́ ní Nàìjíríà-Ghana Babatunde Kwaku Adadevoh àti ọmọbìnrin rẹ̀, tó je dókítà ni Nàìjíríà àti akọni orílẹ̀-èdè Ameyo Adadevoh .  

## Tún wo

* Àwọn ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì aláwọ̀ dúdú, ẹgbẹ́ tí Davies Randle jẹ́ ti
* Àwọn ọlọ́lá orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, kíláàsì tí ìyá Davies Randle jẹ́
* Àwọn ọlọ́rọ̀ Nàìjíríà, kíláàsì tí baba Davies Randle jẹ́

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1920
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1863
Ayo Vaughan-Richards

**Gladys Ayo Vaughan-Richards** (neé **Vaughan**, ní nǹkan bí ọdún 1927 – 1993) jẹ́ nọ́ọ̀sì alábere ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà, onímọ̀ ẹ̀kọ́, onímọ̀ nípa àwùjọ àti òǹkọ̀wé. Gẹ́gẹ́ bí ọmọ Scipio Vaughan, ọmọ ilẹ̀ Amẹ́ríkà tí ó ní òmìnira, ó jẹ́ ọmọ ìdílé Vaughan tí ó gbajúmọ̀ ní ìlú Èkó .   

Lẹ́yìn tí ó kọ́ ẹ̀kọ́ ní ìlú Èkó àti Chicago, Illinois,  Vaughan-Richards padà sí Nàìjíríà ó sì dá Ilé-ẹ̀kọ́ Nọ́ọ̀sì ti Ìpínlẹ̀ Èkó sílẹ̀, ọ̀kan lára àwọn ilé ìwòsàn ìkọ́ni nọ́ọ̀sì àti ìtọ́jú gbogbogbòò tó kọ́kọ́ wà ní orílẹ̀-èdè náà.  Ó tún ṣe àwọn ọjà ìpara àti èsó Ara nígbà tó yá, ó sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olùdarí ilunoka nípa oro ẹwà ní Nàìjíríà tó gbajúmọ̀, kí ó tó di òǹkọ̀wé pẹ̀lú ìwé *Black Is Beautiful* . 

Ìyàwó ayàwòrán ilé ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ará Nàìjíríà Alan Vaughan-Richards (ẹni tí ó gba orúkọ ìdílé rẹ̀ lẹ́yìn ìgbéyàwó wọn ní ọdún 1959), ó tọ́ ìdílé ọmọ mẹ́rin pẹ̀lú rẹ̀ ní ilẹ̀ rẹ ní Ikoyi, tí ìdílé Vaughan fún wọn gẹ́gẹ́ bí ẹ̀bùn ìgbéyàwó . Nígbẹ̀yìn gbẹ́yín, àwọn ọmọ rẹ̀ yóò padà je olùṣe fíìmù ará Nàìjíríà, Remi Vaughan-Richards .

Yàtọ̀ sí pé ó jẹ́ ọmọ Scipio, ẹni tí ó jẹ́ ọmọ ọba Owu Egba,  Vaughan-Richards jẹ́ ọmọ ìdílé ọba Akinsemoyin ní Èkó.   Ó tún jẹ́ ìbátan pẹ̀lú ọlọ́lá ìlú Èkó, Olórí Taiwo Olowo, ẹni tí ó jẹ́ baba ńlá rẹ̀,   àti ajìjàgbara ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin Kofo, Lady Ademola, ẹni tí ó jẹ́ ìbátan àkọ́kọ́ rẹ̀ nígbà tí wọ́n yọ ọ́ kúrò nípò. 

Ó kú ní ọdún 1993.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1993
Ọmọ-ọba Inikpi

**Ọmọ-ọba Inikpi** ni ọmọ-ọba wúndíá ti ìjọba Igala, tí a sin ín láàyè láti gba ìjọba náà là kúrò nínú ìparun ogun láàrin Igala àti Benin ní ọdún 1515-1516 ni Àkọ́kọ́ ìṣèjọba Ata Ayegba Oma-idoko.  Ère rẹ̀ ṣì dúró sí ibi ìsìnkú rẹ̀ ní ọjà Ega nítòsí odò Niger àti Idah, ni ìpínlẹ̀ Kogi ní Nàìjíríà . Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọmọ Igala ni won sọ orúkọ rẹ̀ fún àwọn ọmọbìnrin wọn. 

Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún kẹrìndínlógún, ìjọba Igala gbé peregi ìjà kana Pẹ̀lú ìjọba Bini. Ogun náà ní ipa búburú lórí àwọn ará Igala, pẹ̀lú gbígbà ilẹ̀ oko wọn àti àwọn odò tí àwọn ọ̀tá ti fi majele si. Ọba lọ kan sì ifa lójúnà áti wá ọ̀nà láti gba ìjọba rẹ̀ là. Ifá pàṣẹ pé ọ̀nà kan ṣoṣo láti ṣẹ́gun àwọn ọmọ ogun ìjọba Bini ni láti fi Ọmọ-ọba Inikpi rúbọ nípa sísìn ín láàyè.²

Ọkàn ọba gbọgbẹ́ ṣùgbọ́n kò rí ọ̀nà míìrán. Ọmọ-aládé Inikpi ṣe akíyèsí ìbànújẹ́ baba rẹ̀, ó béèrè nípa ìdí ìbànújẹ́ rẹ̀. Nígbà tí ó gbọ́ nípa oro ifá náà, ó fi tinútinú gbà láti fi ara rẹ̀ rúbọ fún àwọn ènìyàn rẹ̀.

Wọ́n sin Ọmọ-ọba Inikpi láàyè ní etí odò Niger, wọ́n sì gbàgbọ́ pé ìrúbọ rẹ̀ ló gba Ìjọba Igala là kúrò lọ́wọ́ ìparun. Àwọn jagunjagun Bini, tí wọ́n rí ìlú náà nínú iná (èyí tí ó jẹ́ àbájáde ẹ̀jẹ̀ Ọmọ-ọba Inikpi ní tòótọ́), sá padà, wọ́n rò pé ìlú náà ti parun.

Lónìí, a máa ń rántí Ọmọ-ọba aládé Inikpi gẹ́gẹ́ bí akọni tó fi ẹ̀mí rẹ̀ lélẹ̀ fún àwọn ènìyàn rẹ̀. ère Ọmọ-aládé Inikpi dúró sí ibi ìsìnkú rẹ̀ ní Idah, ìpínlẹ̀ Kogi, tí ipa rẹ̀ sì ń tẹ̀síwájú láti mú kóríyá ba àwọn ìran tí òun bò.

Inikpi ni ó jẹ́ òṣèré pàtàkì nínú ìtàn fíìmù *The Legend of Inikpi* ti ọdún 2020, tí Frank Rajah Arase darí. 

## Àwọn ìtàn
Ìjọba Benin nígbà náà ń halẹ̀ mọ́ ìjọba Igala, àlàáfíà àti wíwàláàyè won.  Láti dènà ìparun ogun tí ń bọ̀ kí ó sì fún ìjọba náà ní ìṣẹ́gun, Ọmọbìnrin Inikpi, tó jẹ́ ọmọbìnrin kan ṣoṣo ti Ọba, di ọ̀dọ́ àgùntàn ìrúbọ tí ifa béèrè fún.   Ọmọbìnrin Inikpi fi ara rẹ̀ fún ìrúbọ láìfu àtakò Ọba Ayegbami ti ṣe Baba re se. 

## Àwọn ìtọ́kasí

## Àwọn ìtọ́kasí Ìta
Ayola

**Abdullah Adeoye Abubakre** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹsàn-án, oṣù Kejìlá ọdún un 1992) tí ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ **Ayola** jẹ́ Akọrin Ìbílẹ̀ ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tó ń gbé ní Canada , Ọ̀kọrin ni, akọrin orí ìtàgé ni pẹ̀lú, tí wọ́n mọ̀ ọ́ mọ orin àdàkọ tí ó pe àkọlé rẹ̀ ní *Sare Toban* èyí tó làmìlaka lórí ìkànnì TikTok nínú oṣù Kejìlá ọdún un 2022. 

Ó tún ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí onímọ̀ Ìjìnlẹ̀ sáyẹ̀nsì nípa ìdásílẹ̀ àkópọ̀ oògùn àti amòye nínú ọ̀rọ̀ ìṣàkóso àti ìṣàmúlò òfin nípa oògùn .

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ìgbésíayé àti Ẹ̀kọ́

Wọ́n bí Ayola ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun wọ́n tọ ní Ìpínlẹ̀ Kwara,ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.

Ó kẹ́kọ̀ọ́ nípa biochemistry ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga tí *[[Ahmadu Bello|Ahmadu Bello University]]*, ní Zaria; ó sì kẹ́kọ̀ọ́ gboyè (Master’s degree) rẹ̀ nínú ìmọ̀ ìsègùn * pharmaceutics* ní University College London. Ó tún gba oyè (Master's Degree) nínú ìmọ̀ ìṣègun 'Medical Biotechnology' bákan náà, ní ní ilé - ẹ̀kọ́ gíga Yunifásítì ti Windsor,  ní Windsor , ní orílẹ̀-èdè Canada.

Àwọn àbájáde ìwádìí rẹ̀ lórí fífi oogun sínú ojú "(intravitreal delivery)” ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ University College London jẹ́ ọ̀kan lára ​​àwọn ìlànà pàtàkì tí wọ́n lò nínú ìdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́ ìwádìí ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì kan, tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Optceutics Ltd.

## Iṣẹ́-Ìṣe ré
Nínú oṣù kẹwàá ọdún un 2020, ó ṣe àgbéjáde àkójọpọ̀ *EP* orin tí ó pe àkòrí ẹ̀ ní *Scum* ní ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú ilé-iṣẹ́ to ń rí sí ṣíṣàgbéjáde àwo orin "Windsor music label".

Ní ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n, oṣù kọkànlá, ọdún un 2021, ó gbé àwo orin kan jáde tí ó pe àkòrí ẹ̀ ní *Conversations Till Dawn* tí ó bẹ̀rẹ̀ sí í farahàn lórí àtòjọ orin Spotify Nàìjíríà pọ̀ mọ́ àwọn orin, Burna Boy, Asa àti Simi

Ní odún ún 2022 Ó wà lára àwọn olórin Nàìjíríà mẹ́wàá tí wọ́n kà sí ẹni tí wọ́n kóyán ẹ̀ kéré, tó peye jù lọ ní ọdún 2022 gẹ́gẹ́ bí ó ti wà nínú ìwé ìròyìn ojoojúmọ́ orílẹ̀-èdè *[[The Nation (Nigeria)|Thenation]]*.

Ní ọjọ́ kẹ́jọ, oṣù Kejìlá, ọdún 2022, Orin àgbàyanu tí Ayola ṣe àdákọ rẹ̀, *Sare Toban* wà lára àwọn orin Nàìjíríà mẹ́wàá tó gbajúgbajà jùlọ lórí TikTok, gẹ́gẹ́ bí ìròyìn *[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]* ṣe gbe jáde. .

## Àtòjọ Àwọn Orin Tó Kọ
### Àwo Orin
**Conversations Till Dawn*

### Àtòjọ Orin Kéékèèké
**Scum*

### Orin Àdákọ
**Bola*
**Sare Tobon*
**1974*
**Femi*

## Ẹ tún lè wo

* List of Nigerian musicians
* Nigerian Canadians

## Àwọn Ìtọ́kasí
Amal Pepple

Ọmọ-ọba **Amal Iyengiala Pepple** CFR jẹ́ olóṣèlú àti òṣìṣẹ́ ìjọba ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà . Ó jẹ́ mínísítà fún oro Ilè, Ilẹ̀ àti Ìdàgbàsókè Ìlú ti Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní àkókò iṣẹ́ ìjọba Jonathan . Kí ó tó di oṣù kẹfà ọdún 2009, ó tún jẹ́ olórí iṣẹ́ ìjọba .

## Ìgbésí ayé
A bí Amal Inyingiala Pepple ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹfà, ọdún 1949, sí ìdílé Perekule, ìdílé ọba Grand Bonny ní erékùsù Bonny ní Ìpínlẹ̀ Rivers . Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ ọmọbìnrin Archdeacon Crowther Memorial Girls' School Elelenwa, Port Harcourt, Nigeria fún Ìwé Ẹ̀rí Ìkẹ́yìn Ilé-ìwé Sẹ́kọ́ndírì rẹ̀, ó sì lọ sí College of Further Education, Bath Lane, Newcastle-Upon Tyne, England fún A Levels rẹ̀. Lẹ́yìn A Levels rẹ̀, ó lọ sí Yunifásítì Ile-Ife, Nàìjíríà fún ẹ̀kọ́ yunifásítì níbi tí ó ti ka ìmọ̀ ìṣèlú, ó sì parí ẹ̀kọ́ pẹ̀lú àmì-ẹ̀yẹ kíláàsì àkọ́kọ́. Ní ọdún 1981, ó gba oyè Master of Science rẹ̀ láti School of Oriental and African Studies, University of London, UK. Ó ṣe iṣẹ́ ìsìnlú (NYSC) rẹ̀ ní NBC, Port Harcourt, lẹ́yìn náà ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ nínú ìmọ̀ ìṣèlú ní Rivers State College of Education.

Ní ọdún 1992, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí Akọ̀wé Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Àpapọ̀, níbi tí ó ti bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Akọ̀wé Àpapọ̀. Ó ṣiṣẹ́ Iṣẹ́ ìjọba Àpapọ̀, lèyí tí ó parí sí yíyàn án gẹ́gẹ́ bí Akọ̀wé agbà Àpapọ̀ ní ọdún 1999. Ó ṣiṣẹ́ ní ipò akowe àgbà ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ Ilé Ìgbìmọ̀, bíi Federal Civil Service Commission, Ministry of Transport, Ministry of Information and National Orientation, Ministry of Petroleum Resources, Ministry of Commerce, Ministry of Agriculture and Rural Development àti Ministry of Finance. Nígbà tí ó ń ṣiṣẹ́ ní àwọn Ministry wọ̀nyí, ó di àwọn ipò wọ̀nyí mú: Gomina fun OPEC ni Nàìjíríà, Gomina Common Fund for Commodities, Alternate Governor International Fund for Agricultural Development (IFAD), Gomina OPEC fund for International Development, Alternate Governor Islamic Development Bank, Alternate Governor African Development Bank, Alternate Governor International Monetary Fund . Ó tún jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ ti Commonwealth Association for Public Administration and Management (CAPAM), ó tún je olùdarí 

Ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹfà ọdún 2008, wọ́n yàn án gẹfi ́gẹ́ bí Olórí Iṣẹ́ Àgbà ti Orílẹ̀-èdè. Ó jẹ́ ẹni tí wọ́n fún ní ẹ̀bùn ọlá orílẹ̀-èdè ti Olórí Orílẹ̀-èti N

Kí ó tó dara pọ̀ mọ́ ìjọba, Pepple ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí akọ̀wé ìṣàkóso ti Ẹgbẹ́ Àwùjọ ti Orílẹ̀-èdè, Ìpínlẹ̀ Rivers. Ó tún ti jẹ́ Olùdarí Iṣẹ́ Àwùjọkaju òṣùwọ̀n i Orílẹ̀-èdè àti Olùdarí Ọ́fíìsì Àjọ Ọrọ̀-ajé ní Ààrẹ àti Akọ̀wé agbà ní Àwọn Ilé Iṣẹ́ Àpapọ̀ wọ̀nyí: Ìgbìmọ̀ Iṣẹ́ Àpapọ̀, irin Ọkọ̀, Ìròyìn àti Ìtọ́sọ́nà Orílẹ̀-èdè, Àwọn Ohun Èlò Epo, Ìṣòwò, Iṣẹ́ Àgbẹ̀ àti Àwọn Ohun Èlò Omi àti Ìnáwó.  

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1949
Daurama

thumb|Ààfin Daurama.
**Daurama** ( pronunciation ⓘ ) tabi **Magajiya Daurama** ( pronunciation ⓘ ) ( fl. ni àwọn ọrundun Kẹèsán) jẹ́ alákòóso àwọn ènìyàn Hausa tí wọ́n je gẹ́gẹ́ bí àwọn ènìyàn Kabara ti Daura, tí won ṣe alákòóso ìrúkèrúdò tí ó mú kí agbára yípadà kúrò nínú ètò ijọba tí àwọn obìnrin darí.  Àwọn àṣà àtenudénu máa ń rántí rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí "ìyá-ìyá-ìyá" tí ó dá Isejọba Hausa sílè, bẹ̀rẹ̀ ní agbègbè tí a mọ̀ lónìí sí àwọn ìjọba àríwá Niger àti Nigeria .   Ìtàn Magajiya Daurama ni a sọ díẹ̀ nínú ìtàn Bayajidda . 

Magajiya Daurama jọba ìpínlẹ̀ kan tí a mọ̀ sí Daura, lẹ́yìn ìlú tí ó ní orúkọ kan náà, lónìí ó tún jẹ́ ìjọba ní Ìpínlẹ̀ Katsina, Nàìjíríà. Olú ìlú ìpilẹ̀ṣẹ̀ ìpínlẹ̀ náà ni a ń pè ní Tsohon Birni ("Ìlú Àtijọ́"); nígbà ìjọba rẹ̀, Daurama gbé olú ìlú náà lọ sí ìlú Daura, tí wọ́n sì sọ orúkọ rẹ̀ ní orúkọ rẹ̀. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọba àti ìjòyè ní Nàìjíríà
Emily Odoemenam

**Emily Odoemenam** (tí a bí ní nǹkan bí ọdún 1975) jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tẹ́lẹ̀. Ó dije nínú àwọn ìdíje àdúgbò àti ti àgbáyé nínú eré ìdárayá tó dúró fún Nàìjíríà. Ó gba àmì ẹ̀yẹ fàdákà àti idẹ ní ìdíje Áfíríkà ní ìdíje eré ìdárayá ọdún 1990 àti fàdákà mìíràn ní ìdíje Áfíríkà ní ìdíje eré ìdárayá ọdún 1993 ní ìdíje mítà igba àti irinwó    Emily tún kópa nínú ìdíje eré ìdárayá àgbáyé ti ọdún 1993 – ìdíje eré ìdárayá àwọn obìnrin ní ìdíje 4 × 400 mítà pẹ̀lú Omolade Akinremi, Omotayo Akinremi àti Olabisi Afolabi .

## Àwọn Àṣeyọrí

## Àwọn ohun tó dára jùlọ fún ara ẹni

* Àwọn ìdínà mítà 200 – 22:59 s (1990)
* 400 mítà – 51.68 s (1990)

## Wo tun

* Omotayo Akinremi



Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Yetunde Mercy Olumide

**Yetunde Mercy Olumide** (tí a bí ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù kẹsàn-án ọdún 1943) ni Ọjọgbọn obinrin akọkọ ti o ti gba oye ni Ile-ẹkọ giga ti Eko, Nàìjíríà  

## Iṣẹ́ ọwọ́
Ó jẹ́ Díní ti Ẹ̀ka Ìṣègùn tẹ́lẹ̀ ní Yunifásítì ti ìlú Èkó àti ọ̀jọ̀gbọ́n tó ti jẹ́ eléré-ìje. 

Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ti Ilé-ẹ̀kọ́ ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì ti Nàìjíríà ní ọdún 2000. 

## Àwọn ìwé

* Ìwé ẹ̀kọ́ nípa Àrùn Awọ ara àti Àkóràn Tí A Ń Gbá fún Ìbálòpọ̀ 
* Obìnrin Adúláwọ̀ Áfíríkà Tó Ń Parẹ́: Ìdìpọ̀ Kìíní 
* Obìnrin Adúláwọ̀ Áfíríkà Tó Ń Parẹ́: Ìdìpọ̀ Kejì 

## Àwọn ìtọ́kasí


Ẹ̀ka:Àwọn ojọ́ìbí ní 1943
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Lovina Onyegbule

**Lovina Onyegbule** Listen ⓘ jẹ́ eléré ìdárayá ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

Ẹnigbule ní àìlera ojú, ó sì ń díje nínú ìdíje kíláàsì T11 àti F11. Ó kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìbánisọ̀rọ̀ ní Ilé-ẹ̀kọ́ Ìmọ̀ Sáyẹ́ǹsì àti Ìmọ̀ erọ Olùgbàlà wa.

Ó díje ní ìdíje ere Afirika ní Brazzaville, ní Orílẹ̀-èdè Olómìnira Kóńgò ní ọdún 2015, níbi tí ó ti gba àmì ẹ̀yẹ wúrà nínú ìdíje 100m T11.  àti àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ T11 200m, àti ní ìdíje awon Paralympics odun 2016. 

## Àwọn ìtọ́kasí



Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Elizabeth Oshoba

**Elizabeth Temitayo Oshoba** (tí a bí ní ọjọ́ kẹtàlélógún oṣù Kejìlá ọdún 1999)  jẹ́ afẹsẹ̀gbá ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó kópa nínú ìdíje Commonwealth ti ọdún 2022 ní ìpín Featherweight ó sì gba àmì ẹ̀yẹ fàdákà kan.  

## Àwọn ìtọ́kasí



## Àwọn ìjápọ̀ òde
* Àkọsílẹ̀ ìfẹsẹ̀wọnsẹ̀ fún Elizabeth Oshoba láti BoxRec (ìforúkọsílẹ̀ pọndandan)
* Elizabeth Oshoba ní awọn Ìṣirò InterSportStats
* Elizabeth Oshoba ní Birmingham 2022 Àwọn Ere Àjọpọ̀
* Elizabeth Temitayo Oshoba ní Rabat 2019 awọn ere Afirika (tí a fipamọ́)

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1999
Esther Toko

**Esther Tamaraebi Toko** (tí a bí ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù kẹta ọdún 2000) Ó jẹ́ atukọ̀ ojú omi ní Nàìjíríà. Ó gba àmì ẹ̀yẹ idẹ àti fàdákà ní awọn ere etí okun Áfíríkà ti ọdún 2019, ó sì tún yẹ fún ìdíje scull kan ṣoṣo ní Ìgbà Ẹ̀ẹ̀rùn Olympic ti ọdún 2020.

## Iṣẹ́ ọwọ́
Toko dije ninu idije ọkọ oju omi agbaye ti ọdun 2015 ati awọn ere Afirika ti ọdun 2019.  Ni iṣẹlẹ ikẹhin, o dije ni awọn iṣẹlẹ mẹrin.  Lẹhinna o gba ami-ẹri idẹ ati fadaka kan ni awọn ere Okun Afirika ni Cape Verde ni ọdun 2019. 

Lẹ́yìn náà ni wọ́n yan Toko láti jẹ́ atukọ̀ ojú omi àkọ́kọ́ tí yóò ṣojú fún Nàìjíríà ní Olimpiiki Ìgbà Òtútù ti ọdún 2020. Ó yẹ fún ìdíje nínú ìdíje sculls kan lẹ́yìn tí ó dé ipò kẹta ní ìparí B ní Ìpele Ìdíje Olympic ti FISA ni Áfíríkà Regatta ní Tunisia ní ọdún 2019.  Ní oṣù Kejì ọdún 2020, ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn eléré ìdárayá mẹ́tàlá ti Nàìjíríà tí wọ́n ti yẹ fún Olimpiiki ní Tokyo nínú àwọn eré ìdárayá mọ́kànlá ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. 

Toko ń kọ́ àwọn ọmọ ní Ilé-ẹ̀kọ́ Orílẹ̀-èdè fún awọn eré Ìdárayání Èkó. 

## Àwọn ìtọ́kasí


Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 2000
Jeremy Agbonifo

**Jeremy Nosakhare Agbonifo** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù Kẹwàá ọdún 2005) jẹ́ agbábọ́ọ̀lù ọmọ orílẹ̀-èdè Sweden tó ń gbá bọ́ọ̀lù fún ẹgbẹ́ Allsvenskan BK Häcken, èyí tí wọ́n yá lọ́dọ̀ RC Lens.

## Iṣẹ́ rẹ̀ nínú ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù náà
Ní oṣù Kọkànlá ọdún 2021, ó fi ẹgbẹ́ BK Häcken sílẹ̀ ó sì tọwọ́ bọ̀wé pẹ̀lú FC Porto. Ìfarahàn àkọ́kọ́ rẹ̀ wáyé ní oṣù Kọkànlá ọdún 2022 nígbà tí wọ́n gbá bọ́ọ̀lù tako ẹgbẹ́ Japan U17, ibẹ̀ sì ni ó ti ní góòlù àkọ́kọ́ rẹ̀ nígbà tí wọ́n gbá bọ́ọ̀lú tako Wales U18 ní oṣù Kẹfà ọdún 2023. Ní oṣù Kẹfà ọdún 2023 ṣe ìdánilẹ́kọ̀ọ́ pẹ̀lú àwọn orogún Häcken's city, ìyẹn IFK Göteborg. Lẹ́yìn náà ni wọ́n ṣe ìdánimọ̀ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi agbábọ́ọ̀lù tuntun fún US Lecce, àmọ́ kò bọ́ sí ní àkókò náà.

Ó ṣe ìfarahàn àkọ́kọ́ gẹ́gẹ́ bíi agbábọ́ọ̀lù fún ẹgbẹ́ Allsvenskan ní ogún ọjọ́ oṣù Keje ọdún 2024, nígbà tí wọ́n gbá bọ́ọ̀lù tako ẹgbẹ́ IFK Värnamo. Lẹ́yìn náà, Agbonifo jáwé olúborí níbi ìfẹsẹ̀wọnṣẹ̀ 2024–25 UEFA Conference League. Ó gbá góòlù àkọ́kọ́ rẹ̀ ní ìtakò pẹ̀lú F91 Dudelange ní oṣù Keje ọdún 2024. Góòlù òmíràn wáyé lásìkò ìfẹsẹ̀wọnsẹ̀ kejì pẹ̀lú Paide. Bákan náà, ó gbá góòlù kan níbi ìdíje tí Häcken ti gbá bọ́ọ̀lù tako 1. FC Heidenheim tí wọ́n sì gbá ayò éjì sí ẹ̀ta.

Góòlù àkọ́kọ́ rẹ̀ fún ẹgbẹ́ Allsvenskan wáyé ní ọjọ́ karùndínlọ́gbọ̀n oṣù Kẹjọ ọdún 2024 tako ẹgbẹ́ Värnamo.

Ní ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n, oṣù Kìíní ọdún 2025, Agbonifo darapọ̀ mọ́ ẹgbé Lens ní France, nígbà tí ẹgbẹ́ èyí tí ó wà fi yá ẹgbẹ́ kejì ní ìrètí pé wọ́n máa tà á fún ẹgbẹ́ kejì. Ó jẹ́ ẹ̀yáwó tí wọ́n sanwó fún, wọ́n san €1 million, pẹ̀lú €6.5 million ní ìrètí pé Lens má awà ní Ligue 1. Lẹ́yìn ọjọ́ méjì, ó ṣè ìfarahàn àkọ́kọ́ rẹ̀ níbi ìfẹsẹ̀wọnsẹ̀ pẹ̀lú ẹgbẹ́ Montpellier, tí ó sì gbá ayò kan wọlé lẹ́yìn ìṣẹ́jú kan tí ó dé orí pápá náà.

## Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi agbábọ́ọ̀lù àgbáyé
Orílẹ̀-èdè Sweden ni wọ́n bí Agbonifo sí, àmọ́ ó tan láti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà bákan náà. Ó sì jẹ́ agbábọ́ọ̀lù fún ilẹ̀ Sweden.

## Àtòjọ ìṣirò iṣẹ́ rẹ̀

## Àwọn ìtọ́kasí
Damilola Odufuwa

**Damilola Odufuwa** Fetísílẹ̀ ⓘ jẹ́ olórí iṣẹ́ àti ajìjàgbara ní Nàìjíríà.  Òun ni Olórí Ìbánisọ̀rọ̀ Ọjà ní Binance Africa ní oṣù kẹta, ọdún 2022.  Ó tún jẹ́ olùdásílẹ̀ àti Olórí Àgbà ti Backdrop, ó sì tún jẹ́ olùdásílẹ̀ iṣọ̀kan awọn Obìnrin .    Ó tún jẹ́ olùdásílẹ̀ Wine & Whine. 

## Ẹ̀kọ́
Damilola Odufuwa gba oyè BSc. nínú ètò ìṣúná owó pẹ̀lú ìwé àròkọ ọdún ìkẹyìn rẹ̀ lórí lilo awọn eto isuna alailowaya lori Idinku awọn alaini ní ọdún 2012 láti Yunifásítì Kent . Lẹ́yìn náà ó gba oyè master nínú ètò ìṣúná owó àgbáyé àti ìdàgbàsókè ètò ọrọ̀ ajé ní ọdún 2013 láti Yunifásítì Kent . 

## Iṣẹ́ ọwọ́
Damilola Odufuwa bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ lórí MTV Shuga, lẹ́yìn náà ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùgbéjáde oníṣẹ́-ọjà fún àgbègbè orílẹ̀-èdè ní oṣù Keje ọdún 2019 fún oṣù kan.  Ó tún ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Olóòtú Olórí fún ZUMI láàárín ọdún 2018 sí 2019. Damilola tún jẹ́ olùgbéjáde àwùjọ fún CNN Áfíríkà. Ó tún ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Olóòtú Olórí fún Konbini àti Zikoko. Ó jẹ́ Olórí Àgbà fún Backdrop – app kan tí ó dá sílẹ̀ ní ọdún 2020 pẹ̀lú Odunayo Eweniyi tí ó fún àwọn ènìyàn láyè láti wá àti pín àwọn ibi káàkiri àgbáyé. Ó tún jẹ́ olùdásílẹ̀ ẹgbẹ́ Ìṣọ̀kan awọn Obìnrin kan tí ó ní èrò Ìbáradọ́gba fún àwọn obìnrin ní àwùjọ Nàìjíríà. Ó jẹ́ Olórí Àgbáyé fún Ìbánisọ̀rọ̀ Ọjà ní Binance Áfíríkà ní oṣù kẹta ọdún 2022.

## Àwọn ẹ̀bùn
Wọ́n kọ orúkọ Damilola Odufuwa sí ọ̀kan lára àwọn olórí obìnrin méjìlá tó yí ayé padà ní ọdún 2020 láti ọwọ́ British Vogue.  Wọ́n kọ orúkọ rẹ̀ sí orí àkójọ àwọn awọn akókò tó tẹ̀lé ogorun ti ọdún 2021.  Damilola ni ó gba ẹ̀bùn awọn ẹ̀bùn ọjọ́ iwájú ní Áfíríkà ebùn fún àwọn olùdarí ìjíròrò.  Wọ́n kọ orúkọ rẹ̀ sí orí àkójọ àwọn ènìyàn 50 tí wọ́n yí iṣẹ́ ajé kárí ayé padà ní ọdún 2020 ní Bloomberg 

## Ìjàpá
Damilola Odufuwa ati Odunayo Eweniyi ni o da Ajo Awon Obirin sile, eyi ti o fojusi lori eto awon obinrin ati aabo, agbara eto-ọrọ aje, ati ikopa ninu eto-ọrọ oloselu awon obinrin ni Nàìjíríà. Fun ise agbese akọkọ rẹ, ajo naa ṣe atilẹyin fun awọn ehonu #EndSARS ti o gba Nigeria ni ọdun 2020 ati ṣeto eto ounjẹ fun awọn obinrin ti ko ni owo oya ati awọn idile wọn.   

## Àwọn ìtọ́kasí


## Àwọn ìjápọ̀ òde

* https://www.thefolklore.com/blogs/editorial/damilola-odufuwa-feminist-coalition-backdrop-binance-tech-womens-rights-nigeria-2021  Archived  
* https://africa.unwomen.org/en/news-and-events/stories/2021/03/ten-african-women-leaders-we-admire
* https://www.okayafrica.com/nigeria-tech-backdrop-odufuwa-eweniyi/
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè