Cudjoe Lewis

**Cudjoe Kazoola Lewis** (  – 17 Ọṣù Keje, ọdún 1935), tí orúkọ ìbí rẹ jẹ́, **Oluale Kossola**,  tí a tún mọ̀ sí **Cudjo Lewis**, ni ẹni kẹta sí ẹni tó gbẹ̀yìn lára àwọn tó mórí bọ́ nínú ìṣòwò ẹrú ní Atlantic láàárín Áfíríkà àti Amẹ́ríkà.  Pẹ̀lú àwọn ọmọ ilẹ̀ Áfíríkà márùndínlọ́gọ́fà (115) mìíràn tí wọ́n kó lẹ́rú, wọ́n mú un wọn wá sí ilé Amẹ́ríkà nínú ọkọ̀ ojú omi *Clotilda* ní ọdún 1860.  Wọ́n gbé àwọn tí wọ́n kó lẹ́rú náà pamo sí ẹ̀yìn odò Mobile nítòsí Mobile, Alabama, kúrò lọ́wọ́ àwọn aláṣẹ. Wọ́n yọ́ ọkọ ojú omi na ni Ẹka Ẹka  kí wọ́n má baà rí I, ti wọn o kò sì rí i títí di oṣù Karùnún ọdún 2019. 

Lẹ́yìn Ogun Abẹ́lé àti ìdásílẹ̀, Lewis àti àwọn ọmọ ẹgbẹ́ *Clotilda* mìíràn gba òmìnira. Ọ̀pọ̀ lára wọn dá àwùjọ kan sílẹ̀ ní Magazine Point, ní àríwá Mobile, Alabama. Àwọn mìíràn tí a bí ní Áfíríkà dara pọ̀ mọ́ wọn níbẹ̀. Ní agbègbè tí a padà mo sìAfricatown, lèyí tí ó jẹ́ agbègbè ìtàn ti wọn padà ká mọn àwùjọ Àkọọ́lẹ̀ Orílẹ̀-èdè ti Àwọn Ibi Ìtàn ní ọdún 2012. 

Nígbà tí ó darúgbó, Kossola pa àwọn ìrírí àwọn tí wọ́n kó ní *Clotilda* mọ́ nípa pípèsè ìtàn ẹgbẹ́ náà fún àwọn àlejò, títí bí ayàwòrán àti òǹkọ̀wé Mobile Emma Langdon Roche àti òǹkọ̀wé àti onímọ̀ ìtàn Zora Neale Hurston . Ó wà láàyè títí di ọdún 1935, wọ́n sì ti rò pé òun ni ẹni tó gbẹ̀yìn nínú *Clotilda*, títí di ìgbà tí òpìtàn Hannah Durkin fi mọ àwọn méjì tí wọ́n kú *Clotilda* pẹ́, tí wọ́n sì rìnrìn àjò náà nígbà tí wọ́n wà ní ọmọdé: Redoshi, tí ó kú ní ọdún 1937, àti Matilda McCrear, tí ó kú ní ọdún 1940.  

## Ìgbésí ayé àti ìfipámúnisìn
thumb|Máàpù tí Lewis yà láti fi ṣe àpèjúwe bí wọ́n ṣe mú un
Wọ́n bí i gẹ́gẹ́ bí *Kossola* tàbí *Oluale Kossola* (àwọn ará Amẹ́ríkà ṣe ògbùfọ̀ orúkọ rẹ̀ sí "Kazoola"), ní nǹkan bí ọdún 1841 ní Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà.  Nígbà tí ó ń ṣe àyẹ̀wò àwọn orúkọ àti àwọn ọ̀rọ̀ mìíràn tí a fi fún àwọn olùdásílẹ̀ Africatown, òpìtàn Sylviane Diouf ti parí èrò sí pé òun àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọmọ ẹgbẹ́ mìíràn ti agbègbè Africatown jẹ́ ti àwọn ará Yorùbá láti agbègbè Banté ti Benin . Bàbá Lewis ni Oluwale (tàbí Oluale) àti ìyá rẹ̀ Fondlolu; ó ní àwọn arákùnrin márùn-ún àti àwọn ọmọ ìyá méjìlá láti ọ̀dọ̀ àwọn ìyàwó bàbá rẹ̀ méjì mìíràn. 

Àwọn olùfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò Emma Langdon Roche àti Zora Neale Hurston, àti àwọn tó lo iṣẹ́ wọn, pe Lewis àti àwọn tí wọ́n kó lẹ́rú pẹ̀lú rẹ̀ ní "Tarkars," ní ìbámu pẹ̀lú ìròyìn rẹ̀. Diouf gbàgbọ́ pé ọ̀rọ̀ náà "Tarkar" lè jẹ́ láti inú àìlóye orúkọ ọba àdúgbò wọn, tàbí orúkọ abúlé wọn. 

Ní oṣù kẹrin tàbí oṣù karùn-ún nínú ọdún 1860, wọ́n kọlu abúlé rẹ̀, ti àwọn obìnrin jagunjagun tí Ọba Glele ni Dahomey ṣe olórí fún ko Lewis lẹ́rú, nígbà tí wọ́n ń kó àwọn ẹrú ní àkókò ògbelè ọdọọdún.   Pẹ̀lú àwọn ẹlẹ́wọ̀n mìíràn, wọ́n mú un lọ sí èbúté ẹrú Ouidah, wọ́n sì tà á fún Captain William Foster ti *Clotilda*, ọkọ̀ ojú omi Amẹ́ríkà kan tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ kọ́ ní Mobile, Alabama, tí oníṣòwò Timothy Meaher sì ní. Gbígbé àwọn ẹrú wọ Amẹ́ríkà jẹ́ ohun tó lódì si òfin láti ọdún 1808, ṣùgbọ́n wọ́n ṣì ń kó àwọn ẹrú wọlé láti orílẹ̀-èdè Sípéènì Cuba . 

Àwọn ìròyìn kan sọ pé Meaher ní èrò láti rú òfin pátápátá, àti pé ó ti tà tété pẹ̀lú oníṣòwò kan pèlú owó tó tó $1,000 pé òun lè dógbón fi ọ̀nà eburu dabaru ìfòfindè tí wọ́n fi kan ìṣòwò ẹrú ní Atlantic .  Nínú ọ̀rọ̀ mìíràn tí ó fi ara pe, àwọn tó ni *Wanderer ,* tí wọ́n ti mú àwọn ẹrú wá sí Georgia ní ọdún 1858, ni wọ́n fi ẹ̀sùn ifayawo kàn, wọ́n sì fi ẹjọ́ wọn jẹ ẹ́ nílé ẹjọ́ àpapọ̀ Amẹ́ríkà ní Savannah ní oṣù karùn-ún ọdún 1860, ṣùgbọ́n àwọn adájọ́ dá wọn lẹ́bi. 

Nígbà tí *Clotilda* dé etíkun Mississippi ní oṣù Keje ọdún 1860, wọ́n ti kìlọ̀ fún ìjọba àpapọ̀ Amẹ́ríkà nípa àwọn ìgbòkègbodò wọn, wọ́n sì mú Timothy Meaher, àbúrò rẹ̀ Burns, àti alábàáṣiṣẹ́pọ̀ wọn John Dabney, wọ́n sì fi ẹ̀sùn kàn wọ́n pé wọ́n ní àwọn tí wọ́n kó lẹ́rú lọ́nà àìtọ́. Síbẹ̀síbẹ̀, ó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó oṣù márùn-ún láàárín ìparí oṣù Keje ọdún 1860, nígbà tí wọ́n gbé ìpè àti ìwé àṣẹ ìgbèjà kalẹ̀ lórí Meahers àti Dabney, àti láàárín oṣù Kejìlá nígbà tí wọ́n gbà wọ́n ni alejo Ní nkan bi àárín oṣù Kejìlá, wọ́n tú àwọn tí wọ́n kó lẹ́rú ká, wọ́n sì fi pamọ́, láìsí ìfarahàn wọn gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí, wọ́n dá ẹjọ́ náà dúró ní oṣù Kejìlá ọdún 1861.  

Títí di òpin Ogun Abẹ́lé (1861–65), Lewis àti àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ gbé *gẹ́gẹ́* bí ẹrú Meaher, àwọn arákùnrin rẹ̀, tàbí àwọn ẹlẹgbẹ́ wọn.  James Meaher ni ó rà Lewis, ẹni tí ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùtọ́jú ọkọ̀ ojú omi ayọ́kẹ́lẹ́.  Ní àkókò yìí, a mọ̀ ọ́n sí "Cudjo Lewis." Ó ṣàlàyé lẹ́yìn náà pé ó dábàá "Cudjo," orúkọ ọjọ́ kan tí a sábà máa ń fún àwọn ọmọkùnrin tí a bí ní ọjọ́ Ajé, gẹ́gẹ́ bí àfikún sí orúkọ tí a fún un nígbà tí James Meaher ní ìṣòro láti pe "Kossola." 

Orúkọ náà "Cudjo" dún bíi "Kodjoe", orúkọ tó gbajúmọ̀ ní Ghana, níbi tí wọ́n ti ń fún àwọn tí wọ́n bí ní ọjọ́ Ajé. Cudjoe tàbí Kudzo ni orúkọ mìíràn yàtọ̀ sí Kodzo, tí wọ́n ń fún àwọn ọmọkùnrin láàárín àwọn ẹ̀yà tó ń sọ èdè "Gbe" tí ó tàn kálẹ̀ láti gúúsù ìlà oòrùn Ghana sí gúúsù ìwọ̀ oòrùn Nàìjíríà. Àwọn tó mú un ni Fon, ẹ̀ka kan lára àwọn èdè náà. Òpìtàn Diouf sọ pé orúkọ ìdílé "Lewis" jẹ́ ìbàjẹ́ orúkọ baba rẹ̀ Oluale, tó ń sọ ohùn "lu"; ní ìlú ìbílẹ̀ rẹ̀, orúkọ tó sún mọ́ ohun tí àwọn tó ń sọ èdè Gẹ̀ẹ́sì Amẹ́ríkà mọ̀ sí orúkọ ìdílé ni orúkọ ìdílé . 

## Ìgbésí ayé ní Africatown

### Ìdásílẹ̀ Africatown
thumb|Lewis àti àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ tí ó la ''Clotilda'' já, Abaché (Clara Turner)  Nígbà náà, àwọn mẹ́jọ tó kù nínú ẹgbẹ́ ''Clotilda'' ló wà níbẹ̀.
Nígbà tí wọ́n wà ní oko ẹrú, Lewis àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ẹrú *Clotilda* mìíràn wà ní agbègbè kan ní àríwá Mobile tí a mọ̀ sí Magazine Point, Plateau, tàbí "Hammock Meaher," níbi tí àwọn Meahers ti ní ilé ìtajà àti ibi ìwakọ̀ ọkọ̀ ojú omi. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìrìn-àjò  péré ni ó wà láàrin rẹ si ìlú Mobile, ṣùgbọ́n ó ya sọ́tọ̀, ilẹ̀ àti igbó yà sọ́tọ̀ kúrò ní ìlú náà, omi nìkan ló sì lè wọ̀ ọ́.

Lẹ́yìn tí wọ́n ti fòpin sí ìrúfin àti òpin Ogun Abẹ́lé, àwọn tí wọ́n jẹ́ ẹrú, *Clotilda* gbìyànjú láti kó owó jọ láti padà sí ìlú wọn. Àwọn ọkùnrin náà ń ṣiṣẹ́ ní ilé iṣẹ́ igi, àwọn obìnrin sì ń kó èso jọ, wọ́n sì ń tà wọ́n, ṣùgbọ́n wọn kò lè rí owó tó.  Lẹ́yìn tí wọ́n mọ̀ pé wọn kò ní lè padà sí Áfíríkà, ẹgbẹ́ náà yan Lewis láti béèrè fún ilẹ̀ lọ́wọ́ Timothy Meaher. Nígbà tí ó kọ̀, àwọn ọmọ ẹgbẹ́ àwùjọ náà tẹ̀síwájú láti kó owó jọ, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í ra ilẹ̀ ní àyíká Magazine Point.  Ní ọjọ́ ọgbọ̀n oṣù kẹsàn-án, ọdún 1872, Lewis ra ilẹ̀ tó tó  ní agbègbè Plateau fún $100.00 (~$ 2,688 ní 2025 ). 

Wọ́n dá Africatown sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àwùjọ àwọn aláwọ̀ dúdú tí wọ́n ní òmìnira, tí wọ́n sì ń gbé ara wọn ga. Ẹgbẹ́ náà yan àwọn olórí láti fi àwọn ìlànà ìbílẹ̀ tí wọ́n ti inú ìdílé wọn ní Áfíríkà múlẹ̀. Wọ́n tún dá àwọn ilé-ẹ̀kọ́ sílẹ̀ pẹ̀lú ṣọ́ọ̀ṣì, ilé-ẹ̀kọ́, àti ibi ìsìnkú. Diouf ṣàlàyé pé Africatown yàtọ̀ nítorí pé ó jẹ́ “ìlú dúdú,” tí àwọn ènìyàn ìran Áfíríkà nìkan ń gbé, àti agbègbè àwọn ènìyàn tí a bí ní orílẹ̀-èdè mìíràn. Ó kọ̀wé pé, “Àwọn ìlú dúdú jẹ́ ibi ààbò kúrò lọ́wọ́ ẹ̀tanú, ṣùgbọ́n African Town jẹ́ ibi ààbò kúrò lọ́wọ́ àwọn ará Amẹ́ríkà.” 

### Ètò ìgbéyàwó àti ìgbé ayé ẹbí àti ará
Ní àárín ọdún 1860, Lewis dá àjọṣepọ̀ olofin òfin pẹ̀lú ẹlòmíràn tó mú orí bọ́ *nínú ìjẹ ẹrú Clotilda*, Abile (tí wọ́n pè ní "Celia" ní Amẹ́ríkà). Wọ́n ṣe ìgbéyàwó ní ọjọ́ karùndínlógún oṣù kẹta, ọdún 1880, pẹ̀lú ọ̀pọ̀ àwọn tọkọtaya mìíràn láti Africatown. Wọ́n wà papọ̀ títí di ìgbà ikú Abile ní ọdún 1905. 

Wọ́n ní ọmọ mẹ́fà, ọmọkùnrin márùn-ún àti ọmọbìnrin kan, wọ́n sì fún ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn ní orúkọ ará Áfíríkà àti orúkọ ará Amẹ́ríkà.  Ọmọkùnrin wọn àkọ́bí, Aleck (tàbí Elick) Ìyàjemí (èyí tí a túmọ̀ láti inú Yorùbá tí ó túmọ̀ sí "Mo jìyà"), di oníṣòwò oúnjẹ; ó mú ìyàwó rẹ̀ lọ sí ilé kan ní ilẹ̀ baba rẹ̀. Diouf ṣàpèjúwe ètò yìí gẹ́gẹ́ bí "ilé ìdílé" ti Yorùbá . Ọmọkùnrin mìíràn, Cudjoe Feïchtan, ni igbákejì ọlọ́lá aláwọ̀ dúdú kan yìnbọn pa ní ọdún 1902.  Lewis pé láyé ju ìyàwó rẹ̀ àti gbogbo àwọn ọmọ rẹ̀ lọ. Ó jẹ́ kí ìyàwó ọmọ rẹ̀ Mary Wood Lewis, àwọn ọmọ-ọmọ rẹ̀ àti nígbẹ̀yìn-gbẹ́yín ọkọ rẹ̀ kejì Joe Lewis (tí kò ní ìbátan) dúró sí ilé wọn ní ilé náà. 

Lewis ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí àgbẹ̀ àti òṣìṣẹ́ títí di ọdún 1902, nígbà tí ọkọ̀ rẹ̀ bàjẹ́, ó sì farapa nínú ìjàmbá pẹ̀lú ọkọ̀ ojú irin ní Mobile. Látàrí pé kò lè ṣiṣẹ́ níbi iṣẹ́ líle koko mo, àwùjọ náà yàn án gẹ́gẹ́ bí ọmọ ìjọ n'ilu ilé ìjọsìn kan. Ní ọdún 1903, orúkọ ilé ìjọsìn òun di Ìjọ Union Missionary Baptist. 

### Ìkópa nínú àwọn ilé-iṣẹ́ Amẹrika
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ọmọ ìbílẹ̀ Amẹ́ríkà tí wọ́n ti di ẹrú tẹ́lẹ̀ di ọmọ ìbílẹ̀ nígbà tí wọ́n gba Àtúnṣe Kẹrìnlá sí Ìwé Òfin Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ní oṣù Keje ọdún 1868, àyípadà ipò yìí kò kan àwọn ọmọ ẹgbẹ́ *Clotilda*, tí wọ́n jẹ́ ọmọ ìbílẹ̀ àjèjì. Cudjo Kazoola Lewis di ọmọ ìbílẹ̀ Amẹ́ríkà ní ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù kẹwàá, ọdún 1868. 

Lewis lo eto ofin Amerika ni odun 1902 leyin ti o farapa ninu ijamba oko oju irin. Nigbati Louisville ati Nashville Railroad ko lati san owo isanpada, o gba agbẹjọro kan, o fi ẹ̀sùn kan oko oju irin naa, o si gba owo idalare pataki ti o jẹ $650.00. A fagilee owo idalare naa nígbà tí wọ́n pè ẹjọ kòtémilórun 

## Ipa gẹ́gẹ́ bí akọ̀wé ìtàn àti òpìtàn
Ní ìdá mẹ́rin àkọ́kọ́ ọ̀rúndún ogún, Lewis bẹ̀rẹ̀ sí ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùfitónilétí fún àwọn ọ̀mọ̀wé àti àwọn òǹkọ̀wé mìíràn, ó ń pín ìtàn àwọn ará *Clotilda*, àti àwọn ìtàn àtijọ́ àti ìtàn àtọwọ́dọ́wọ́. Emma Langdon Roche, òǹkọ̀wé àti ayàwòrán tí ó wà ní Mobile, fọ̀rọ̀ wá Lewis àti àwọn tí ó mori bọ́ nínú ìwé rẹ̀ ti ọdún 1914 *, Historic Sketches of the South.* Ó ṣàlàyé ìgbà tí wọ́n mú wọn ní Áfíríkà, ìfiniṣẹrú, àti ìgbésí ayé wọn ní Africatown. Wọ́n bẹ̀ ẹ́ pé kí ó lo orúkọ wọn ní Áfíríkà nínú iṣẹ́ rẹ̀, pẹ̀lú ìrètí pé ó lè dé ìlú ìbílẹ̀ wọn “níbi tí àwọn kan lè rántí wọn.” 

Ní ọdún 1925, wọ́n gbàgbọ́ pé Lewis ni ọmọ ilẹ̀ Áfíríkà tó gbẹ̀yìn tó mórí bọ́ nínú aájò *Clotilda* ; olùkọ́ àti onímọ̀ ìtàn àròsọ Arthur Huff Fauset ti Philadelphia ló fọ̀rọ̀ wá a lẹ́nu wò. Ní ọdún 1927, Fauset tẹ ìtàn ẹranko méjì ti Lewis jáde, "Olùdarí àti ọ̀bẹ T'appin " àti "Ojú Billy Goat ṣe ẹlẹ́yà T'appin," àti "Ìdẹ Lion," ìtàn ìgbésí ayé rẹ̀ nípa ọdẹ ní Áfíríkà, nínú *ìwé ìròyìn àròsọ ti Amẹ́ríkà.* 
thumb|Àmì ìrántí Lewis ní Plateau Cemetery, Africatown
Ní ọdún 1927, Zora Neale Hurston, akẹ́kọ̀ọ́ tó ti gboyè jáde nínú ìmọ̀ nípa ẹ̀dá ènìyàn, tó sì di onímọ̀ ìtàn àròsọ, fọ̀rọ̀ wá Lewis lẹ́nu wò. Ní ọdún tó tẹ̀lé e, ó tẹ àpilẹ̀kọ kan jáde, "Ìtàn Cudjoe's Own of the Last African Slaver" (1928). Gẹ́gẹ́ bí olùkọ̀wé ìtàn ìgbésí ayé rẹ̀, Robert E. Hemenway, ṣe sọ, iṣẹ́ yìí ti yọ àwọn iṣẹ́ Emma Roche kúrò,  bó tilẹ̀ jẹ́ pé Hurston fi kún ìwífún nípa ìgbésí ayé ojoojúmọ́ ní abúlé Banté ti Lewis. 

Ní ọdún 1928, Hurston padà dé pẹ̀lú àwọn ohun èlò míràn; ó ṣe ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò síi pẹ̀lú Kossula, ó ya fọ́tò, ó sì gba ohun tí a rò pé ó jẹ́ fíìmù kan ṣoṣo tí a mọ̀ nípa ọmọ Áfíríkà kan tí wọ́n ti fi ṣòwò ẹrú lọ sí Amẹ́ríkà (bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n ti ya fíìmù kan nípa enikan tí ó mú orí bọ́ nínú aájò *Clotilda*, tí ó pè láyé ju òun lọ, pẹ̀lú  ). Nípasẹ̀ ohun èlò yìí, ó kọ ìwé àfọwọ́kọ kan, *Barracoon,* èyí tí Hemenway ṣàpèjúwe gẹ́gẹ́ bí “ìtàn onígbàlódé, tí ó ní ìtàn àròsọ díẹ̀ tí a ṣe fún àwọn gbajúmò òǹkàwé”  

Lẹ́yìn ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò yìí, olùtọ́jú ìwé Hurston, olùrànlọ́wọ́ Charlotte Osgood Mason, gbọ́ nípa Lewis, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í fi owó ránṣẹ́ sí i fún ìtìlẹ́yìn rẹ̀.  Àwọn oníròyìn fún àwọn ìtẹ̀jáde ìbílẹ̀ àti ti orílẹ̀-èdè tún fọ̀rọ̀ wá Lewis lẹ́nu wò. 

Ìwé Hurston tí a pè ní *Barracoon: The Story of the Last "Black Cargo"* kò tíì jáde títí di ọdún 2018, nínú àtúnse tí a kọ orúkọ rẹ̀ sílẹ̀. 

## Òun ìrántí
Cudjo Lewis kú ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù keje ọdún 1935, wọ́n sì sin ín sí ibi ìsìnkú Plateau ní Africatown. Láti ìgbà ikú rẹ̀, ipò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn tó mori bọ́ nínú *Clotilda,* àti àkọsílẹ̀ tí àwọn olùfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò rẹ̀ kọ, ti sọ ọ́ di ẹni pàtàkì nínú ìtàn àwùjọ náà.

* Ní ọdún 1959, wọ́n gbé ère ìrántí Lewis kalẹ̀ níwájú Ìjọ Union Missionary Baptist ti Africatown lórí pírámìdì àwọn bíríkì tí àwọn ìgbèkùn *Clotilda* ṣe. Wọ́n ṣe é ní ipò Ìtẹ̀síwájú League of Africatown.  
* Ní ọdún 1977, Ẹgbẹ́ fún Ìkẹ́kọ̀ọ́ nípa Ìgbésí Ayé àti Ìtàn Àwọn Ará Áfíríkà (tí wọ́n ń pè ní Association for the Study of African American Life and History ) ṣe ìrántí Lewis àti ẹgbẹ́ *Clotilda* . 
* Ní nǹkan bí ọdún 1990, ẹ̀ka àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ìlú Mobile àti Mobile ti Delta Sigma Theta gbé àmì ìrántí kan kalẹ̀ fún Lewis ní Plateau Cemetery. 
* Ní ọdún 2007, àwọn olùṣe fíìmù ará Áfíríkà méjì fi ẹ̀bùn owó Lewis fún Africatown Welcome Center. Ìbàjẹ́ ni ó jẹ́ ní ọdún 2011.  
* Ní ọdún 2010, àwọn onímọ̀ nípa ohun abẹ̀mí láti Kọ́lẹ́ẹ̀jì William àti Mary wa ilẹ̀ Lewis ní Africatown, pẹ̀lú àwọn olùgbé méjì mìíràn, láti wá àwọn ohun ìṣẹ̀ǹbáyé àti ẹ̀rí àwọn àṣà ilẹ̀ Áfíríkà nínú ìgbésí ayé ojoojúmọ́ àwọn olùdásílẹ̀ ní Amẹ́ríkà. 
* *Barracoon: Ìtàn “Ọkọ̀ Dudu” Tó Kẹ́yìn*, ìròyìn Zora Neale Hurston nípa ìgbésí ayé Lewis, ni a tẹ̀ jáde fún ìgbà àkọ́kọ́ ní ọdún 2018. 
* Ní ọdún 2016, Kazoola Eatery & Entertainment ṣí sílẹ̀ ní àárín gbùngbùn ìlú Mobile. Ibi ìṣeré jazz àti blues kìí ṣe gẹ́gẹ́ bí ìyìn fún Lewis nìkan, ṣùgbọ́n ó tún jẹ́ àmì ìṣọ̀kan àṣà ní agbègbè àárín gbùngbùn ìlú. 

## Tún wo

* Àkójọ àwọn ẹrú
* Àkójọ àwọn ẹrú Amẹ́ríkà tó ṣẹ́kù kẹ́yìn
* Àwọn Yorùbá Amẹ́ríkà

## Àwọn Àkíyèsí

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1935
Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ