Ilorin

**Ilorin** ni olu-ilu Ìpínlẹ̀ Kwara ní ìwọ̀ oòrùn Nàìjíríà. Gégé bi abayori ìkà ènìyàn odun 2006 ní Nàìjíríà, ìlú Ilorin ní olùgbé 777,667, èyí mú kí ó jẹ́ ìlú keje tí ó ní olùgbé jùlo ní Nàìjíríà.  

## Ìtàn
Ìlórin jẹ́ ìlú tí àwọn Yorùbá pílẹ̀ rẹ, ọ̀kan lára àwọn ẹ̀yà mẹ́ta tó pàtàkì jùlọ ní Nàìjíríà, níbi ọgọrùn lọnà méjìdínlógún sẹ́yìn (18th century). Ó di olú ìlú fún awọn ológun agbègbè tin bẹ̀ lábẹ́ Ìjọba Ọ̀yọ́ títí di ọdún 1817, nígbà tí Kàkànfò agbègbè náà, ẹni tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Afọ̀njá, dìtẹ lórí ìjọba, pẹ̀lú àtìlẹyìn lọ́dọ̀ Hausa kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Shehu Àlímì, wòlíì àti olùkọ́ ẹ̀sìn Ísílàámù. Ṣùgbọ́n ìbáṣepọ̀ wọn forí sànpòn nígbà tí agbára àwọn Mùsùlùmí pọ̀ si i, tí Afọ̀njá sì kọ lati di Mùsùlùmí, torí náà ni wọ́n pa á. Ọmọ Àlímì, Abdul-Salam, yọrí sí ìjọba Kalífàtì Ṣokótò ní ọdún 1823

Ìjọba Ọ̀yọ́ pẹ̀lú àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀  (Borgawa) kógun jà Ìlórin ní ọdún 1835 láti gba ááyé rẹ̀ padà, ṣùgbọ́n wọ́n jìyà ìparun; èyí sì dá òpin sí Ìjọba Ọ̀yọ́. Abd al-Salam darí jíhàdì lọ sí  òkun, ṣùgbọ́n wọ́n dá a dúró ní Oshogbo ní ọdún 1840 nípasẹ̀ ọmọ ogun Ìbàdàn.

Ní gbogbo ọrundún kọkàndi lógún (19th century), Ìlórin dúró gẹ́gẹ́ bíi ọkan gbóògì ìlú fún ètò kátà Kárà láàrin àwọn Hausa àti Yorùbá. Ó kọ iṣé ìjọba awọn Gẹ̀ẹ́sì, ṣùgbọ́n ilè iṣe ìdílé ọba Niger, (Royal Niger Company) gba á ní ọdún 1897, wọ́n sì darapọ̀ mọ́ Ilẹ̀ Àríwá Nàìjíríà ní ọdún 1900. Nígbà tí wọ́n yà àwọn agbègbè ìjọba ilẹ̀ Nàìjíríà sípò ní ọdún 1967, Ìlórin di apá ìpínlẹ̀ Àríwá Ìwọ̀-Oòrùn (tó di Kwara lẹ́yìn náà).

Ìlú náà ní ipa púpọ̀ ninú ẹ̀sìn Ísílàámù, bó tilẹ̀ jẹ́ pé Kristiẹnìtì ti gbilẹ̀ gan-an níbẹ̀ , nítorí àwọn ará ilẹ̀ ibòmíràn ní Kwara àti àwọn ẹlòmíràn láti agbègbè orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tó ti lọ síbẹ̀.

## Ìṣẹ̀dá-àyé Èèyàn

Ìlú Ìlórin lónìí jẹ́ ibi tí àwọn ènìyàn Yorùbá pọ̀ jùlọ níbẹ̀, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ọba ilú náà ní ìtàn ìdílé Fulani.

## Éré ìdárayá
Ìlórin ní pápá ìṣeré bọ́ọ̀lù tó lè gbà ènìyàn 18,000, àti ẹgbẹ́ àgbábọ́ọ̀lù amọ̀gba méjì; Kwara United F.C. tí ń gbá nípò àkọ́kọ́ nínú Nigeria Professional Football League (N.P.F.L), èyí tí ilé iṣẹ́ League Management Company ń ṣàkóso; àti ABS FC tí ń gbá nípò kejì, èyí tí wọ́n mọ̀ sí Bet9ja Nigeria National League.

Ìlú náà tún ní pápá bọ́ọ̀lù bésíbọ́ọ̀lù (baseball) tó dá lórí àfẹnuko àgbáyé, àti pé ìyẹn ni kán náà tó wà l’Àríwá Afíríkà. Ìlórin ti gbà àlejò àwọn ìdíje bọ́ọ̀lù ọwọ́ orílẹ̀-èdè púpọ̀.

## Ìṣàkóso ìlú
Ìṣèlú-ọrọ ìpínlẹ̀ Kwara leè tọ́ọ̀ lọsí ọdún 1967 nígbà tí wọ́n dá a sílẹ̀. Láti ìgbà yẹn, ìpínlẹ̀ náà ti gba oríṣìíríṣìí ìgbìmọ̀ àtúnṣe àti ìdàgbàsókè, púpọ̀ nínú wọn jẹ́ ètò tí ìjọba àpapọ̀ dá sílẹ̀, nítorí pé orílẹ̀-èdè Nàìjíríà jẹ́ ilẹ̀ tí a fi àkóso àárín gbàpọ̀, tí gbogbo ètò àtúnṣe àti ìdàgbàsókè ti máa ń bọ láti àárín (ìjọba àpapọ̀).

Ìpínlẹ̀ Kwara ní ilẹ̀ àgbẹ̀ tó ní ọ̀rá, tí ó sì wúlò fún ọ̀gbìn. Ilẹ̀ (limestone) àti dolomite wà ní Oreke, kaolinitì àti amọ̀ wà ní Idofian nítòsí Ìlórin àti ní àwọn apá mìíràn ìpínlẹ̀ náà, wúrà tòótọ́ wà ní Kaiama àti agbègbè Patigi, àti àwọn ohun amáyédẹrùn tó wúlò gan-an fún ẹkó tàbí ọjà òkè òkun bí tantalite tó wà ní Iporin, gbogbo wọ̀nyí ni ó jẹ́ kí Kwara di ilé àwọn orísun ayé àkọ́kọ́.

Ní ìbẹ̀rẹ̀, Kwara kò ní ilé iṣẹ́ ńlá púpọ̀. Diẹ̀ lára wọn ni Global Soap (tó ti dáwọ́ dúró), Detergent Industries Nigeria Limited àti International Tobacco Company. Àwọn ìjọba tó saájú ti gbìyànjú láti fà àwọn aṣáájú ilé iṣẹ́ wá sípínlẹ̀ náà.

Pẹ̀lú ìgbìyànjú wọ̀nyí, Ìlórin ti di àgọ̀ fún sisẹ̀ eso kàshú (cashew) ní Nàìjíríà, àti pé Olam International ti dá ilé iṣẹ́ sisẹ̀ eso kàshú tó tóbi jùlọ ní gbogbo Àfíríkà sí.

Ilé iṣẹ́ náà ń sisẹ̀ tó ọgọrùn tóònù (100 tons) kàshú lójoojúmọ́, ó sì ń fún ju àwọn oṣiṣẹ́ ẹgbẹrun méjì (2,000) lọ níṣé.

Àwọn ilé-iṣẹ́ tuntun tí wọ́n dá sílẹ̀ laipẹ́ yìí ni: Dangote Flour Mills, Tuyil Pharmaceutical Company, KAMWIL, Golden Confectionate Food Industries, Chellaram Motorcycle Assembly Plants, àti Rajrab Pharmaceuticals.

## Ojú ọjọ́
Ìlórin ní irọ̀ ayé sàfánná tàìfíkalì (tropical savanna climate). Òjò tí ó máa ń rọ̀ lọ́dún le wà láàárín 990.3 sí 1,318 milimita ( 39 sí 52 inch). Ọ̀pọ̀ jùlọ ìgbà, òjò máa ń dájú nínú àkókò oru tí àwọn àkúnya yó wọ̀pọ̀.

Ilẹ̀ náà ní ìtòbi ooru tó pọ̀, pẹ̀lú iwọn otutu tó le wà láàárín 33 sí 37°C tàbí 91.4 sí 98.6°F. Oṣù kẹta (March) ni oṣù tó gbóná jùlọ ní ọdún.

Iwọn kekere àti tó pọ̀ jùlọ ti ooru, pẹ̀lú ìfaramọ́ yóò (relative humidity), ti ń pọ̀ sí i láàárín ọdún 1978 sí 2017.

Ìfẹ́ afẹ́fẹ́ tí ó máa ń fò ní ilú yìí máa ń wá láti gúúsù-ìlà-oòrùn (southeast) tàbí àríwá-ìlà-oòrùn (northeast).

## Ètò ṣíṣe ìrìn àjò
Ìlórin ní ẹ̀rọ ìrìn-àjò àjọṣe tí ó dára. Ọ̀pọ̀ àwọn ọ̀nà pàtàkì nínú ìlú náà ni wọ́n kọ́ tán dáadáa.

Ọ̀nà mẹ́ta pàtàkì ló wà fún ìrìn-àjò láàárín ìlú – tó gbajúmọ̀ jùlọ ni táàsì àjọṣe tí wọ́n máa ń lo. Ìrànlọwọ ọkọ ayọ́kẹ́lẹ́ (car hire) tún wà ní àwọn ilé ìtura ńlá. Ní kàkà bẹ́ẹ̀, àwọn okada tàbí ọkọ ayọ́kẹ́lẹ́ alùpùpù orí kẹ̀kẹ́ ni wọ́n tún máa ń lo. Lẹ́yìn èyí, kẹ̀kẹ́ NAPEP tàbí "kẹ̀kẹ́ Maruwa" ti wọ̀pọ̀ sí i ní Ìlórin, díẹ̀ lára wọn ni ìjọba fi fún àwọn aráàlú gẹ́gẹ́ bí ìrànlọ́wọ́ abáyọ kúrò nínú ìyà.

Àwọ̀ táàsì ní Ìlórin ni wọ́n kùn ni yẹ́lò àti àwọ̀ ewé (yellow and green).

Wíwá láàrin ìlú Ìlórin mú kí ó rọrùn láti wọ̀lé síbẹ̀ látinú gbogbo agbègbè Nàìjíríà pẹ̀lú ọkọ ofurufu, ọkọ ojú pópó àti ọkọ ojú irin. Ìpínlẹ̀ náà ní àgbáwọlé pẹ̀lú gbogbo irú ọkọ wọ̀nyí, tó ń so ó pọ̀ mọ́ àwọn agbègbè ilé iṣẹ́ àti ọjà míì lórílẹ̀-èdè

Síṣe ìrìn-àjò nínú Ìlórin jẹ́ n tí owó rẹ̀ kò gùn pá rárá, tí ẹni lè gbé ibikíbi tó fẹ́ lọ pẹ̀lú ọgọrùn náírà kan tàbí ju bẹ́ lọ́.

Ilẹ̀ ofurufu àgbáyé Ìlórin ní àwọn ọkọ ofurufu tí wọ́n máa ń bọ̀ wá àti jáde lójo kọọkan. Arik Air àti Overland Airways ni wọ́n nṣe iṣẹ́ yìí. Ilé-iṣẹ́ ọkọ ofurufu Capital Airlines náà tí ṣiṣẹ́ níbẹ̀ rí ṣùgbọ́n kò sí mọ́. Ilẹ̀ ofurufu náà ti túnṣe, wọ́n sì fi ohun èlò àgbáyé fún ikó òkè òkun ṣókè sí i.

Ìlórin ní ọkọ pópó tó dáa tó ń so ó pọ̀ mọ́ Lagos, Ogun, Osun, Ondo, Oyo, Ekiti, Kogi, Niger, Kaduna àti Plateau. Bákannáà, ọkọ ìrìn-àjò wa láàrin Ìlórin àti Onitsha, Port Harcourt, Abuja, Aba àti àwọn agbègbè míì.

Ọ̀nà ńlá kan tó jásí Ìbàdàn, tó wá lórúkọ E1, wà nípò tún tún ṣe báyìí nípasẹ̀ P.W. International.

Ìlórin jẹ́ àgbègbè tí ọkọ ojú pópó àti ọkọ ojú irin láti Lagos (ìbí tó tó 160 mailì sí gúúsù-ìwọ̀-oòrùn) ti ń darapọ̀ mọ́ra. Ìlú náà tún ní ilẹ̀ ofurufu àgbáyé.

Ọ̀pọ̀ nínú àwọn ṣọ́ọ̀ṣì Kristẹni ní ìpínlẹ̀ Kwara bẹ̀rẹ̀ àwọn pẹlú ilé-ẹ̀kọ́ tí wọn sì tún ṣe àfihàn àwọn ẹ̀rọ tuntun àti ètò ìmúlò tuntun, tí àwọn ilé-ẹ̀kọ́ Mùsùlùmí gbà fún wọ́n, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í lò wọ́n pẹ̀lú.

## Àṣà
**Ẹ̀sin**

Ìlú náà jẹ́ ibi tí ọ̀pọ̀ àṣà àti èdè ṣe pọ̀, tí àwọn Yorùbá, Fulani, Nupe, Bariba, Kanuri, Ìgbò àti Hausa láti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti àwọn ará òkè òkun àti ti abẹ́lé ń gbé. Òpò àwọn ènìyàn Kristẹni àti Mùsùlùmí wà níbẹ̀, àti pé ọ̀pọ̀ ìṣe àjọyọ̀ àti ayẹyẹ tí ó ní ìfaramọ́ ẹ̀sìn ni wọ́n máa ń ṣe ní ìlú náà káàkiri ọdún.

**Ẹ̀sìn Kírísítẹ́nì ni Ìlọrin**

Ìlú Ìlórin ní ọ̀pọ̀ ṣọ́ọ̀ṣì àtijọ́ àti tuntun, tí àwọn olùjọ́sìn wọn pọ̀ tó, gẹ́gẹ́ bí Ṣọ́ọ̀ṣì Kátólíìkì, Ṣọ́ọ̀ṣì Kérùbù àti Sẹ́ràfù, Ànglíkànì, Mẹ́tódístì, Ṣọ́ọ̀ṣì Sèlèsíà Kírísítì (Celestial Church of Christ), Ṣọ́ọ̀ṣì ECWA (Evangelical Church Winning All), Emmanuel Baptist Church, First Baptist Church, àti Zion Baptist Church.

Àwọn ṣọ́ọ̀ṣì Pentikọ́sítì (Pentecostal) tó gbajúmọ̀ pẹ̀lú ni: Redeemed Christian Church of God, The Gospel Faith Mission International (GOFAMINT), Deeper Life Bible Church, àti Living Faith Church (Winners Chapel). Ìjọ Seventh-day Adventist tún wà ní ilú náà.

Ìjọ Latter-day Saints (LDS) ti wà ní Ìlórin láti ọdún 1992. Ní ọdún yẹn ni wọ́n dá ìjọ LDS sílẹ̀ ní ìlú náà, ṣùgbọ́n wọ́n yàtọ̀ síi lẹ́yìn náà wọ́n sì darapọ̀ mọ́ ti Enugu. Láti ọdún 2016, wọ́n tún dá àwọn ìjọ Latter-day Saints míì sílẹ̀ ní Ìlórin, wọ́n sì yípadà sí Mísọn tuntun níbẹ̀ (Ibadan Mission) ní 2018, tí wọ́n sì tún dá àgbègbè ìjọ tuntun (district) sílẹ̀.

**Mọsalasi gbo gbo gbò ti ìlú Ìlórin**

**Ìtàn**

Masálàsi àkọ́kọ́ àárín ìlú Ìlórin ni a dá sílẹ̀ ní ọdún 1820 ní agbègbè Agbarere, tó gbajúmọ̀ sí “Ilé-Eléwà”, lábẹ́ aṣáájú Shaykhu Imam Muhammad Munab'bau. Léyìn èyí, ní ọdún 1835, wọ́n tún kọ́ masálàsi àárín ìlú míì ní Idi-Ape nígbà ìjọba Emir àkọ́kọ́ Ìlórin, Abdus-Salam. Ṣùgbọ́n, lẹ́yìn ọ̀pọ̀lopọ̀ ọdún, masálàsi yìí kò lè gba ọ̀pọ̀ àwọn Mùsùlùmí tó wà ni Ìlórin mọ́. Ní tìtorí èyí, ní ọdún 1974, Emir kẹ́sàn-án Ìlórin, Alhaji Zulkarnaini Gambari, pe (Grand Mufti) Alhaji Mohammed Kamalud-deen àti Wazirin Ngeri Àkókò náà, Abubakar Sola Saraki, láti ṣàtúnṣe, ṣètò kíkó owó jọ, kí wọ́n sì darí kíkó masálàsi tuntun.

**Masálàsi Àárín Ìlú Ìlórin tòde òní**

Ní ọjọ́ ọgbọ̀n Oṣù Kẹrin ọdún 1977, Emir ti Gwandu ló fi orúkọ Sarki Musulumi, Súlùtán Abubakar III, ṣi masálàsi tuntun sílẹ̀. Wọ́n parí kíkó masálàsi tuntun náà, wọ́n sì dá a sílẹ̀ ní ọdún 1981, nípasẹ̀ Ààrẹ ṣáájú, Alhaji Shehu Shagari.

Ní ọdún 2012, wọ́n ṣe àtúnṣe, àtúnkọ̀ àti fífẹ́é , wọ́n sì tún dá a sílẹ̀ lẹ́ẹ̀kansi ní ọjọ́ kẹrìnlá Oṣù Kejìlá, 2012.

**Masálàsi Àárín Ìlú Ìlórin Tuntun**

Ìpinnu láti tún masálàsi àárín Ìlórin ṣe bẹ‌rẹ‌ ní ọdún 2007, nígbà tí Alhaji Ibrahim Zulu Gambari, CFR, Emir kẹ‌tàlá Ìlórin, pẹ‌lú ìrànlọ‌wọ‌ Abubakar Bukola Saraki, Turaki Ìlórin àti Gómìnà ṣáájú ìpínlẹ‌ Kwara, dá ẹgbẹ‌ ìmúlò àgbékà yìí sílẹ‌, tí Alhaji Shehu Abdul-Gafar darí.

Ẹgbẹ‌ náà pe àwọn amò‌ṣè masálàsi láti orílẹ‌-èdè bíi Saudi Arabia, UAE, àti Nàìjíríà.

Masálàsi tuntun náà ní àpapọ‌ 99 dómù (domes) pẹ‌lú ìwọn fífẹ̀, tó tó ẹ‌gbẹ‌rin márùnleláàdọrin (75 ft).

Dómù pàtàkì ni wọ‌n fi irin wúrà (gold finish) ṣe, àti dómù mẹ‌rin ńlá tó yíká rẹ‌ ni wọ‌n fi àwọ‌ aláwọ‌ ewé (green coating) tó ń tan ìmọ‌lẹ‌.

Masálàsi náà wà nítòsí irú àpérò pírámítì (pyramid), pẹ‌lú ìpìlẹ‌ onípọ‌ mẹ‌rin, tó ní ìgún 45°.

Masálàsi náà ní minareti mẹ‌rin tí a lè wọ‌ wọ‌n, tí ọkọọkan tó 150 ẹsẹ‌ (ft) ní gíga.

Wọ‌n tún tún gbogbo dómù àti minareti tí ó ti bàjẹ‌ ṣe pẹ‌lú marble oníwò míràn, tí wọ‌n gé sí ìwọn tó yẹ. Inú àti òde masálàsi náà wà pẹlú marble pataki, àti agbègbè ìta wà pẹ‌lú ìtẹ‌wọ‌n oníríru tí ń jẹ‌ kó tutu (heat-absorbing granite).

Ilẹ‌kun àti ferese ni wọ‌n rọ‌pò pẹ‌lú àwọ‌n tuntun tí wọ‌n bàa masálàsi tuntun náà mú.

## Nkán Afẹ́
Ìlú Ìlórin ní ọ‌pọ‌ ibi ìrìn-àjò alágbayanu, bíi Òkè Sóbì, tó sọ pé ó gba àwọn ará ìlú là nígbà ogun àránbàgbà ni àtijọ‌.

Òkúta Ìlórin wà ní àgbègbè Asaju, Idi-Ape. Òkúta yìí ni Òjò Ìsẹ‌kùsẹ‌, ọ‌kan lára àwọn tó dá Ìlórin sílẹ‌, máa ń lo láti má lú irin rẹ‌.

Nkán ti wọn món pé tẹlẹ ni “Òkúta Ìlò Irin”, ipaṣe rẹ‌ ló mú kí ìlú náà ma jẹ‌ “Ìlòrin”. Nígbà kan rí, wọ‌n máa ń bọ‌ òkúta yìí gẹ‌gẹ‌ bí oríṣà, wọ‌n á sì máa rúbọ síi.

**Ìṣèdá Amà jẹ́ òwò to gbàjúmọ̀ ni Ìlọrin** 

Ṣíṣe amà (pottery) jẹ‌ iṣẹ‌ àgbà àti tó ń jẹ èrè púpọ‌ ní Ìlórin.

Ìlú náà ní ilé iṣẹ‌ amà ibílẹ‌ tó tóbi jùlọ ní Nàìjíríà, tó wà ní:

Agbègbè Dàdà ní Òkèlélè

Eletu ní Ojú-Èkún

Òkèkura

Òlójẹ

Abè Emi

Ità Mẹ‌rin

Ọjà aṣọ ibílẹ‌ (textile) tún dàgbà gan-an ní Ìlórin. Ní àwọn agbègbè púpọ‌, wọ‌n máa ń hun àṣọ-òkè lórí irin-àhùn àtọ‌wọ‌dá (loom), wọ‌n sì máa ń ṣe e púpò.

Àwọn oníṣòwò àti àwọn apẹẹrẹ aṣọ láti Kwara, orílẹ‌-èdè Nàìjíríà àti òkè òkun máa ń ra aṣọ yìí.

Ilé Àṣà àti Ìwòsàn Ayélujára

Ilé Àṣà (Cultural Centre) ni ìgbòkègbodò àwọn iṣẹ‌ àṣà, ibi tí Ìgbìmọ‌ Àṣà àti Àwòkọ‌sọ Kwara wà. Nibẹ‌ ni àwọn:

Ẹgbẹ‌ ìṣe eré àti orin ìpínlẹ‌

Gbàlàrí tí ó kún fún àwọn iṣẹ‌ ọnà àti àwọn ohun ìtàn àtijọ‌

Àwọn irántí (souvenirs) pẹ‌lú ìtàn àti àṣà wà fún tita.

Metropolitan Park, ibi ìdárayá, wà lórí Unity Road.

Ilé-ìdárayá Kwara State Stadium Complex ní àdágún-omi Olympic tó ní ohun èlò ìbò omi-jinlẹ‌ (diving).

Ibi ìbò bọ‌ọ‌lù àṣẹ‌sẹ‌dá (baseball park) wa ní agbègbè Adewole.

**Musíọ‌mù Esie**

Musíọ‌mù Esie jẹ‌ ibi pàtàkì gidi fún ìtàn àwọn àṣà lọ‌pọ‌lọpọ‌ ní Nàìjíríà.

Musíọ‌mù yìí ni àkójọpọ‌ àwọn oríṣìíríṣìí ohun ìtàn àti ọ‌pá ènìyàn tí a fi amọ̀n ṣe.

## Ìjàmbá Òjò Nlá Ní ọdún 2019

Ní Ìlú Ìlórin, ní ọjọ́ kéjìdínlógún Oṣù Kẹsàn-án ọdún 2019, òjò àláàrọda  tó rọ̀ fa ìkún omi tó bá àwọn ohun-ini tó tó ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù náírà. Gẹ́gẹ́ bí iroyìn tí The Nigerian Tribune gba, àwọn ará ìlú òkè-ìlú náà dojú kọ́ ìṣòro tó lágbára àti pàdánù ohun-ini torí omi tó bẹ̀rẹ̀ sí í rọ̀ níbí agogo márùn-un ìrọ̀lẹ́ (5:00pm) tí kò dà títí di agogo mẹ́sàn-an alẹ́ (9:00pm).

Bákan náà, wọ́n tún kẹ́kọ̀ọ́ pé ọ̀pọ̀ àwọn ará ìlú tí omi kàn ní agbègbè Ọ̀bbo àti Unity Road ní Ìlórin, wà nílé wọn títí di ọ̀sán ọjọ́ kejì, ọ̀jọ́ kọkàndínlógún Oṣù Kẹsàn-án ọdún 2019, torí pé omi tó kún ilé wọn kò jẹ́ kí wọ́n lè jáde.

## Ìdọ̀tí
Ìlú Ìlórin, olú-ìlú ìpínlẹ̀ Kwara, ti kún fún àpọ̀ àdánidá ìdọ̀tí lórí ọ̀pọ̀ àwọn ọ̀nà pàtàkì. Ìdí èyí ni pé ẹgbẹ́ tó ń ṣàmójútó ìmúlò ẹ̀gbin nípínlẹ̀ Kwara (Kwara State Waste Management) kò lè yọ àpò ìdọ̀tí kúrò níbi tí wọ́n gbé fi sí.

Àwọn àpò ìdọ̀tí náà tí a gbé sí àwọn ibi pàtó kọjá ìfọkànsìn, wọ́n sì kun tó bẹ́ẹ̀ tí àwọn aráàlú fi bẹ̀rẹ̀ sí í ju ìdọ̀tí sí ẹ̀gbẹ̀rùn ojú pópó àti ibi tí wọ́n ń rìn lọ́.

Ìpalára tó le yọ lára ni pé bí wọ́n kò bá yọ àpọ̀ ìdọ̀tí náà ní kíákíá, àìlera àti àrùn le wọ̀pọ̀, torí pé àwọn àpò ìdọ̀tí tí a fi sí lẹ́gbẹ̀ẹ́ ojú pópó wọ̀pọ̀, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í tú ìtànkálẹ̀ ọ́tẹ̀ tó ń yọ̀, tó ń fa ìbànújẹ̀ àti ìnira bá àwọn aráàlú.

## Ètò Ẹ̀kọ́
Ìlórin ni àwọn ilé-ẹ‌kọ‌ gíga ju méjì lọ, pẹ‌lú University of Ilorin tó gbajúmọ‌ jùlọ, tí a mọ‌ sí Unilorin, àti Al-Hikmah University Ilorin.

Federal Agricultural and Rural Management Training Institute (FARMTRI) tún wà ní àgbègbè tó sún mọ‌ ìlú náà, tí wọ‌n sì ní ọgbà ìwádìí àgbẹ‌ níbẹ‌.

Àwọn ilé-ẹ‌kọ‌ ikẹ‌kọ‌ọ‌ olùkọ‌ (teacher-training colleges) àti ilé-ẹ‌kọ‌ ọ‌nà iṣẹ‌ ọwọ‌ (vocational trade school) tún wà ní Ìlórin láti gbìyànjú sí ìmúlò ẹ‌kọ‌ oríṣìíríṣìí.

Nípa ìtọju ìlera, Ìlórin ní iléewòsàn ìjọba, ikọ‌, àti ti ẹ‌sìn púpọ‌, àti ilé itọju àgbàlagbà (nursing home) fún àwọn alágbà.

Ó tún jẹ́ ilé sí àwọn ilé-ẹ̀kọ́ wọ̀nyí:

International Aviation College, Ilorin (Ilé-ẹ̀kọ́ Gíga Ẹ̀kọ́ Òfurufú Àgbáyé, Ìlórin)

Emmanuel Baptist College (Ilé-ẹ̀kọ́ Baptist Emmanuel)

Kwara State College of Arabic and Islamic Legal Studies, Ilorin (Ilé-ẹ̀kọ́ Kwara fún Ẹ̀kọ́ Àrábìkì àti Òfin Mùsùlùmí, Ìlórin)

Kwara State College of Education, Ilorin (Ilé-ẹ̀kọ́ Ẹ̀kọ́ Gíga Olùkọ́ Ìpínlẹ̀ Kwara, Ìlórin)

Kwara State Polytechnic (Ìpòlitèknìì Kwara)

Unilorin Secondary School (Ilé-ẹ̀kọ́ Alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ Unilorin)

## Ìtọ́kasí