open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Àjàkálẹ̀ àrùn Covid-19 ní Sàó Tòmẹ̀ àti Principe

**Àjàkálẹ̀ àrùn COVID-19** kọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀ ní orílẹ̀-èdè São Tomé àti Príncipe lọ́jọ́ kẹfà oṣù kẹrin ọdún 2020. The first death was recorded on 30 April.

## Bí ó ṣe bẹ̀rẹ̀
Lọ́jọ́ Kejìlá oṣù kìíní ọdún 2020 ni àjọ elétò ìlera àgbáyé, World Health Organization (WHO) jẹ́rìí pé ẹ̀rànkòrónà, Covid-19, ni ó ń fa àìsàn èémí láàárín àwọn ènìyàn kan lágbègbè Wuhan,ní Ìpínlẹ̀ Hubei, lórílẹ̀-èdè China, èyí tí wọ́n jábọ̀ rẹ̀ fún àjọ WHO lọ́jọ́ kokànlélọ́gbọ̀n oṣù Kejìlá ọdún 2019.

Iye ìjàm̀bá ikú àrùn Covid-19 kéré sí ti àrùn SARS, Severe acute respiratory syndrome tó bẹ́ sílẹ̀ lọ́dún 2003, ṣùgbọ́n jíjàkálẹ̀ àrùn náà lágbára ju SARS lọ, pàápàá jù lọ iye àwọn ènìyàn tí àrùn náà ń pa lápapọ̀. Àkọsílẹ̀ kan fihàn pé ìdá 95% confidence interval fún ìyàtọ̀ ìbí ní Sàó Tòmẹ̀ àti Principle kéré ju 1.0 lóṣù Karùn-ún sí kẹfà, ṣùgbọ́n tí ó ti búrẹ́kẹ́ sí i ní ìwọ̀n 1.

## Bí àrùn náà ṣe ń búrẹ́kẹ́ sí i láti ìgbà dé ìgbà

Lọ́jọ́ kẹfà oṣù kẹrin ọdún 2020 ni orílẹ̀-èdè Sàó-Tòmẹ̀ àti Principe kéde ènìyàn mẹ́rin àkọ́kọ́ tí wọ́n kó àrùn Covid-19 lórílẹ̀-èdè náà On. 

Àrùn náà pa ẹni àkọ́kọ́ lórílẹ̀-èdè náà lọ́gbọ̀n ọjọ́ oṣù kẹrin ọdún náà. Ní àsìkò yìí, Sàó Tòmẹ̀ àti Principe ni ẹni mẹ́rìndínlógún tí wọ́n ti kó àrùn náà, tí ènìyàn mẹ́rin ti rí ìwòsàn, pẹ̀lú àkọsílẹ̀ enikan péré tí àrùn náà pa. Ẹni tí àrùn náà pa jẹ́ ọmọ ọdún márùnléláàádọ́ta tí ó ń gbé ní ìlú Cantalago. Mọ́kànlá ni iye àwọn tí àrùn náà ṣì ń ṣe ní àkókò náà.

Lóṣù karùn-ún ọdún 2020, iye àwọn ènìyàn tuntun tí wọ́n ní àrùn ẹ̀rànkòrónà lórílẹ̀ èdè Sàó Tòmẹ̀ àti Principe jẹ́ 279, tí ènìyàn 9 sìn kú, tí àpapọ̀ àwọn tí wọ́n ní àrùn náà lórílẹ̀ èdè náà jẹ́295, tí àpapọ̀ iye àwọn tí àrùn náà ti pa sìn jẹ́ 10.

Ènìyàn 99 ni wọ́n kéde rẹ̀ pé wọ́n tún kó àrùn náà lóṣù kẹfà pẹ̀lú ẹni kan tí ó tún kú, tí àpapọ̀ iye àwọn tí wọ́n ní àrùn náà 394, pẹ̀lú iye àpapọ̀ àwọn tí wọ́n kú jẹ́ mọ́kànlá, 11.

## Ìdènà
Láti dènà jíjàkálẹ̀ àrùn náà, ìjọba orílẹ̀-èdè náà kéde onírúurú ìdádúró àwọn ìrìn-àjò àti ìsémọ́lé lọ́lọ́kanòjọ̀kan.

## Àkóbá tó ṣe fún ètò ọ̀rọ̀ ajé
Àkóbá ńlá ni Ìbẹ́sílẹ̀ àrùn náà ṣe fún wọn, nítorí pé ìrìn-àjò afẹ́ kó ìdá ogún nínú àpapọ̀ àwọn iye òṣìṣẹ́ lórílẹ̀ èdè Sàó-Tòmẹ̀ àti Principe, ó fẹ́.ẹ̀ jẹ́ pé gbogbo ibi ìgbà fẹ́ ló ti ilẹ̀kùn wọn pa.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Sao Tome ati Principe
Àjàkálẹ̀ àrùn Covid-19 ní Mẹ̀lílà

Wọ́n kọ́kọ́ kéde Ìbẹ́sílẹ̀ Àjàkálẹ̀ àrùn COVID-19 ní Mẹ̀lílà lórílẹ̀ èdè Spain lóṣù kẹta ọdún.

## Bí àrùn náà ṣe ń jàkálẹ̀ láti ìgbà dé ìgbà

### Oṣù kẹta ọdún 2020
Arákùnrin kan tí ó rìnrìn-àjò láti àgbègbè kan tí wọ́n ń pè ní Iberian Peninsula ló kó àrùn náà wọ Mẹ̀lílà, àgbègbè àwọn ọmọ adúláwò Áfríkà ní orílẹ̀ èdè Spain. 

### Oṣù kẹrin ọdún 2020
Nígbà tí ó má fi di ọjọ́ kẹrìndínlógùn oṣù kẹrin ọdún 2020, ó ti tó iye ènìyàn mẹ́tàlélọ́gọ́rùn-ún tí wọ́n ti kéde wọn pé wọ́n kó àrùn Covid-19. Wọ́n kéde ẹni mẹ́tàdínlọ́gbọ́n, 27 tí wọ́n wòsàn, tí ẹnì méjì péré sìn kú.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Àjàkálẹ̀ àrùn Covid-19 ní Western Sahara

Àjàkálẹ̀ àrùn COVID-19 kọ́kọ́ bẹ́ sílẹ̀ ní Western Sahara ní oṣù kẹrin ọdún 2020. Àgbègbè tí orílẹ̀ èdè Morocco pàṣẹ dé ní Western Sahara nìkan ni àrùn náà wà, kò sí ní àgbègbè Western Sahara tí Sahrawi Arab Democratic Republicpàṣẹ dé .

## Bí ó ṣe bẹ̀rẹ̀
Lọ́jọ́ Kejìlá oṣù kìíní ọdún 2020 ni àjọ elétò ìlera àgbáyé, World Health Organization (WHO) jẹ́rìí pé ẹ̀rànkòrónà, Covid-19, ni ó ń fa àìsàn èémí láàárín àwọn ènìyàn kan lágbègbè Wuhan,ní Ìpínlẹ̀ Hubei, lórílẹ̀-èdè China, èyí tí wọ́n jábọ̀ rẹ̀ fún àjọ WHO lọ́jọ́ kokànlélọ́gbọ̀n oṣù Kejìlá ọdún 2019.

Iye ìjàm̀bá ikú àrùn Covid-19 kéré sí ti àrùn SARS, Severe acute respiratory syndrome tó bẹ́ sílẹ̀ lọ́dún 2003, ṣùgbọ́ rírànkálẹ̀ àrùn pọ̀ gidigidi, pẹ̀lú iye àwọn ènìyàn tí àìsàn náà pá.

## Bí àrùn náà ṣe ń tànkálẹ̀ láti ìgbà dé ìgbà
Ìlú Boujdour ni àwọn àwọn òṣìṣẹ́ àjọ ilé-iṣẹ́ kan tó wà lábẹ́ àjọ àgbáyé tí wọ́n ń pè ní [United Nations Mission for the Referendum in Western Sahara]] (MINURSO) kọ́kọ́ kéde ẹni mẹ́rin àkọ́kọ́ tí wọ́n ní àrùn náà lọ́jọ́ kẹrin oṣù kẹrin ọdún 2020.

Nígbà tí ó di ọjọ́ kẹsàn-án Osun kẹrin, MINURSO tún kéde ènìyàn méjì tuntun tí wọ́n tún lùgbàdì àrùn náà Dakhla, èyí tí ó mú àpapọ̀ iye àwọn tí wọ́n ní àrùn di mẹ́fà.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àjàkálẹ̀ àrùn COVID-19 gẹ́gẹ́bí orílẹ̀-èdè
Àjàkálẹ̀ àrùn Covid-19 ní Ceuta

Wọ́n kọ́kọ́ kéde àjàkálẹ̀ àrùn Covid-19 ní àgbègbè ní agbègbè **Ceuta** lórílẹ̀ èdè Spain ní oṣù kẹta ọdún 2020.
__TOC__

## Bí ó ṣe ń jàkálẹ̀ láti ìgbà dé ìgbà
### Oṣù kẹta ọdún 2020
Arákùnrin kan láti àgbègbè kan ní orílẹ̀-èdè Làìbéríà ló dé sí Ceuta pẹ̀lú àmìn àrùn Covid-19 lọ́jọ́ kẹwàá oṣù kẹta ọdún 2020,tí wọ́n sìn gbé e lọ sílé ìwòsàn fún àyẹ̀wò fún ọjọ́ márùn-ún. Lẹ́yìn àyẹ̀wò tí wọ́n ṣe fún un lọ́jọ́ kẹtàlá oṣù kẹta, èsì rẹ̀ fihàn pé ó ti kó àrùn náà.

### Oṣù kẹrin ọdún 2020
Lọ́jọ́ kẹrin Osun kẹrin, iye àwọn tí wọ́n ti ní àrùn náà ni àgbègbè Ceuta jẹ́ mẹ́tàlélọ́gọ́rin (83), mẹ́rìnléláàádọ́rin ni wọ́n wà ní ilé wọn, méjì rí ìwòsàn, méje wà nílé ìwòsàn, tí ènìyàn méjì sìn ṣaláìsí.

Odidi ènìyàn ọgọ́rùn-ún ni iye àpapọ̀ àwọn ènìyàn tí wọ́n kéde pé wọ́n ti ní àrùn náà lọ́jọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹrin ọdún 2020. Ẹni méjìlélógójì ni wọ́n rí ìwòsàn, tí ènìyàn mẹ́rin kú.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Àjàkálẹ̀ àrùn Covid-19 ní Puntland

Àjàkálẹ̀ àrùn Covid-19 kọ́kọ́ rápálá wọ Puntland, tí ó jẹ́ Ìpínlẹ̀ kan ní orílẹ̀-èdè Somalia, ṣùgbọ́n tí wọ́n dá dúró lọ́wọ́ ara wọn yàtọ̀ sí Somalia gẹ́gẹ́ bí àwọn àjọ àgbáyé ṣe gbà wọ́n . 

Àpapọ̀ iye àwọn tí wọ́n ní àrùn Covid-19 Puntland lọ́jọ́ kejì Osun karùn-ún ọdún 2020 jẹ́ mẹ́jọ, tí ènìyàn kan péré sìn kú, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn aláṣẹ ìjọba Puntland gbàgbọ́ iye àwọn iye àwọn tí wọ́n ní àrùn náà ju báyìí lọ.Títí dọjọ́ kejì oṣù karùn-ún ọdún 2020, Puntland jẹ́ ẹkùn ìṣẹ̀jọba kan ní orílẹ̀ èdè Somalia tí wọ́n wà ní ìpò kẹta nínú àwọn ẹkùn ìṣẹ̀jọba tí àrùn Covid-19 tí pọ̀jù, lẹ́yìn Banaadir àti ilẹ̀ Olómìnira Somaliland 

## Bí àrùn náà ṣe ń jàkálẹ̀ láti ìgbà dé ìgbà
### Oṣù kẹta ọdún 2020
Àwọn aláṣẹ ìjọba Puntland kọ́kọ́ kọ̀ jálẹ̀ láti tí àwọn ilé ìjọsìn àwọn ẹlẹ́sìn Mùsùlùmí pa nígbà tí àrùn Covid-19 ṣẹ́yọ ní àwọn ẹkùn ìṣèjọba orílẹ̀ èdè Somalia lóṣù kẹta ọdún 2020.  

### Oṣù karùn-ún ọdún 2020
Ní oṣù karùn-ún ọdún 2020, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn mínísítà àti àwọn olùgbaninímọ̀ràn tí Ààrẹ Puntland, Said Abdullahi Dani ni èsì àyẹ̀wò ti fihàn pé wọ́n ti kó àrùn Covid-19.  Puntland Health Minister Jama Farah Hassan stated that two Puntland government ministers had tested positive by May 8, 2020.

Lọ́jọ́ kẹfà oṣù karùn-ún ọdún 2020 ní Mínísítà ètò ọ̀rọ̀-ajé tí àgbègbè ìṣẹ̀jọba Puntland, Abdullahi Abdi Hirsi kọ́kọ́ kéde pé òun ní ojú dídunni, èyí tí ó ṣeé ṣe kí ó jẹ́ ọ̀kan lára àmìn àrùn Covid-19.  He sought treatment and was diagnosed with the COVID-19 on May 9, 2020. Lọ́jọ́ díẹ̀ sẹ́yìn, Hirsi ti ṣe àbẹ̀wò sí àgbègbè kan ní Qardho, tí ẹ̀kún omi jà lásìkò náà, ó ní ìgbàgbọ́ pé ibẹ̀ ni òun ti kó àrùn ẹ̀rànkòrónà. 

Lọ́jọ́ karùndínlọ́gbọ̀n oṣù karùn-ún ọdún 2020, ilé-isẹ́ ìjọba lórí ètò àgbẹ̀ kéde ikú mínísítà ilé-isẹ́ náà, Ismail Gamadiid pé ó pàpòdà láti owó àrùn Covid-19. Gamadiid had contracted the coronavirus in Puntland, but had been transferred to a hospital in Mogadishu for treatment for several weeks.

## Ẹ yẹ̀yí wò
* Àjàkálẹ̀ àrùn Covid-19 lórílẹ̀-èdè Olómìnira Benin

* Aṣọ-ìbòjú nígbà àjàkálẹ̀ ààrùn káríayé ẹ̀rànkòrónà ọdún 2019

## Àwọn Ìtọ́kasí
Àjàkálẹ̀ àrùn Covid-19 ní Guinea

Wọ́n kéde àrùn ẹ̀rànkòrónà, tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Covid-19 lórílẹ̀-èdè Guinea lọ́jọ́ kẹtàlá oṣù kẹta ọdún 2020.

__TOC__

## Bí ó ṣe bẹ̀rẹ̀
Lọ́jọ́ Kejìlá oṣù kìíní ọdún 2020 ni àjọ elétò ìlera àgbáyé, World Health Organization (WHO) jẹ́rìí pé ẹ̀rànkòrónà, Covid-19, ni ó ń fa àìsàn èémí láàárín àwọn ènìyàn kan lágbègbè Wuhan,ní Ìpínlẹ̀ Hubei, lórílẹ̀-èdè China, èyí tí wọ́n jábọ̀ rẹ̀ fún àjọ WHO lọ́jọ́ kokànlélọ́gbọ̀n oṣù Kejìlá ọdún 2019.

Iye ìjàm̀bá ikú àrùn Covid-19 kéré sí ti àrùn SARS, Severe acute respiratory syndrome tó bẹ́ sílẹ̀ lọ́dún 2003, ṣùgbọ́n jíjàkálẹ̀ àrùn náà lágbára ju SARS lọ, pàápàá jù lọ iye àwọn ènìyàn tí àrùn náà ń pa lápapọ̀..

## Bí ó ṣe ń jàkáalẹ̀ láti ìgbà dé ìgbà

### March 2020
Lọ́jọ́ kẹtàlá oṣù kẹta ọdún 2020 èsì àyẹ̀wò fihàn pé arákùnrin kan, ọmọ orílẹ̀ èdè Belgium, tí ó jẹ́ òṣìṣẹ́ àjọ European Union, tí ó wá ṣe àbẹ́wò lórílẹ̀-èdè Guinea ní àrùn Covid-19. Òun ni ẹni àkọ́kọ́ tó ní àrùn náà ni lórílẹ̀-èdè náà.

Nígbà tí ó yá, iye àwọn ènìyàn tí wọ́n ní àrùn náà pọ̀ sí ní ìlọ́po méjì láti mẹ́jọ sí mẹ́rìndínlógún lọ́jọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹta ọdún 2020.

### Oṣù karùn-ún
Ìṣẹ̀lẹ̀ láabí kan ṣẹlẹ̀ lóṣù karùn-ún ní Guinea, àwọn ọlọ́pàá pa àwọn mẹ́fà nínú àwọn afẹ̀hónúhàn níbi tí wọ́n ti ń ṣe àyẹ̀wò ìgbòkègbodò ọkọ̀ ni ìlú Coyah àti Dubreka. Agbẹnusọ àwọn ọlọ́pàá, Mory Kaba wí àwíjàre pé àwọn afẹ̀hónúhàn náà ń fẹ̀hónú hàn nítorí ṣíṣe àyẹ̀wò ìgbòkègbodò ọkọ̀ àti àwọn ènìyàn láti lè gbégi Dínà ìtànkálẹ̀ àrùn Covid-19, ṣùgbọ́n àwọn afẹ̀hónúhàn náà takò wọ́n pè èyí kò rí bẹ́ẹ̀, wípé àwọn n ṣe ìwọ́de ìfẹ̀hónúhàn nítorí owó àbẹ̀tẹ́lẹ̀ tí àwọn ọlọ́pàá náà ń gbà lọ́wọ́ àwọn ènìyàn.

## Ẹ yẹ̀yí wò
* Àjàkálẹ̀ àrùn Covid-19 lórílẹ̀-èdè Olómìnira Benin 
* Aṣọ-ìbòjú nígbà àjàkálẹ̀ ààrùn káríayé ẹ̀rànkòrónà ọdún 2019 
* Àìsàn inú afẹ́fẹ́

## Àwọn Ìtọ́kasí

Guinea
Barakat Quadre

**Barakat Oyinlomo Quadre** (ọjọ́ìbí 1 May 2003) tàbí **Bárákátù Oyinlọmọ Kádírì** jẹ́ oníṣẹ́ agbá tẹ́nìs ará Nàìjíríà. Lọ́wọ́lọ́wọ́ òhun ní ará Nàìjíríà tí ipò rẹ̀ gajùlọ ní ẹ̀ka ìdíje àwọn obìnrin ẹnìkan lórí WTA.  óhun ni ó wà ní ipò kínní ní Nàìjíríà, ipò 9k ní Áfríkà àti ipò 969 lágbàáyé nínú ìdíje àwọn obìnrin ẹnìkan.

## Iṣẹ́
Kádírì bẹ̀rẹ̀ sí ní gbá tẹ́nìs ní ìgbà tó pé ọmọ-ọdún 4. Gẹ́gẹ́ bíi junior, ó dé ipò 173 ní ọjọ́ 17 oṣù keje ọdún 2019. Ní ibi ìdíjé ITF/CAT Junior Championship 2015 ní Mòrókò, Kádírì fi ara rẹ̀ hàn gẹ́gẹ́ bíi ìkan nínú àwọn agbá tẹ́nìs tó dárajùlọ ní Áfríkà, wọ́n tùn fun ní síkọ́láṣípù sí High Performance Center ní Mòrókò. At the 2016 ITF U-18 Championship, Barakat made the quarter-finals. In 2017, defeated Chakira Dermane of Togo 6-0, 6-0 to set a quarter final clash with Sophia Biolay from France. At national level, she was chosen to represent Nigeria at the 2016 Africa Junior Tennis Championship. She won the ITF/CAT U-16 Championship in Togo.

At the 2018 Lagos Open, Barakat defeated Airhunmwunde, 6-1, 6-0 to qualify for the second round. In her next game, she lost to Anna Siskova and crashed out of the tournament.

## ITF junior finals

### Singles (8–1)

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn agbá tẹ́nìs ará Nàìjíríà
Àjàkálẹ̀ àrùn COVID-19 ní orílẹ̀-èdè Sudan

**Àjàkálẹ̀ àrùn COVID-19 ní orílẹ̀-èdè Sudan** jẹ́ ọ̀kan lára Ìbúrẹ́kẹ́ àjakálẹ̀ àrùn Kòrónà tí a tún mọ̀ sí Kofid-19 tí ó bẹ́ sílẹ̀ ní gbogbo àgbáyé. Ohun tí ó ń ṣokùnfà àìsàn yí ni àrùn ọ̀fun, àyà, ati imú tí wọ́n ń pè ní 
__TOC__

## Bí àrùn Kòrónà ṣe wọ orílẹ̀-èdè Sudan
Àjọ ìṣọ̀kan tí ó ń rí sí ìlera ní àgbáyé fìdí àrùn Kòrónà tí a tún ń pè ní Kofid-19 ní orílẹ̀-m àgbáyé ní ọjọ́ Kejìlá oṣù Kínní ní ọdún 2020. Tí wọ́n sì fìdí rẹ̀ múlẹ̀ wípé àrùn yí bẹ̀rẹ̀ ní ìlú kan tí wọ́n ń pw ní ìgboro Wuhan, ní ẹkùn Hubei ní orílẹ̀-èdè China. Wón tún fìdí rẹ̀ múlẹ̀ siwájú si wípé bí àrùn yí bá ti mú ènìyàn, oun ni ó ń fa ìfúnpinpin ní ní inú káà ọ̀fun ati àyà, tí ó sì ma ń fa kàtá tàbí kí []ènìyàn]] ó ma wú ikọ́ tàbí sín léra léra. 
Iye ìjàmbá tí àrùn Kòrónà ti fà lágbáyé kéré sí  iye ìjàmbá tí àìsàn àrùn ọ̀fun SARS ti fà láti ọdún 2003. Àmọ́ iye àwọn ènìyàn tí wọ́n tó àrùn Kòrónà látàrí ríràn tí ó.ń ràn kálẹ̀ ti.pọ̀ ju ti SARS lọ. 

## Àwọn àsìkò kọ̀ọ̀kan tí ó ṣẹlẹ̀

### Oṣù Kẹ́ta ọdún 2020
Ní ọjọ́ Kẹtàlá oṣù kẹ́tà, orílẹ̀-èdè Sudan ní akọsílẹ̀ Kòrónà akọ́kọ́ ní agbègbè Khartoum. Aláìsàn náà ti kọ́kọ́ndé orílẹ̀-èdè United Arab Emirates ṣáájú kí ó ṣe aláìsí ní ọjọ́ Kejìlá oṣù Kẹ́ta ọdún 2020.
Lẹ́yìn ìṣẹ̀lẹ̀ yí, orílẹ̀-èdè Sudan fopin sí fífún àwọn èró láti ilé òkèrè ìwé ìrìnà ìkíni sí àwọn orílẹ̀-èdè tí àrùn náà nti pọ̀ jùlọ, tí ó fi mọ́ orílẹ̀-èdè Italy àti orílẹ̀-èdè Ijíbítì tí ó jẹ́ alámùúké tì wọn nítorí ìbérù àjakálẹ̀ àrùn Kòrónà. 

### Oṣù Karùún ọdún 2020
Nígbà tí ó di ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù Karùún, àwọn ìròyìn ikú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn látàrí Ìbúrẹ́kẹ́ àjakálẹ̀ àrùn Kòrónà, dá ìbẹ̀rù-bojo sílẹ̀ ní orílẹ̀-èdè Sudan, bí ó tilẹ̀ jẹ́ wípé ìgbésẹ̀ ayẹ̀wò àrùn aṣekúpani náà mẹ́hẹ. 

## Àwọn Ìtọ́kasí

Sudan
Alberto Fernández

**Alberto Ángel Fernández** (; tí a bí ní April 2, 1959) jẹ́ olóṣèlú àti agbẹjọ́rò, ní báyìí Ààrẹ Argentina láti ọdún 2019 sí 2023.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Argẹntínà
Emmerson Mnangagwa

**Emmerson Dambudzo Mnangagwa** (, US: (); ọjọ́ìbí 15 September 1942) ni olóṣèlú ará Zimbabwe àti Ààrẹ ilẹ̀ Zimbabwe láti 24 November 2017. Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ olóṣèlú ZANU–PF àti igbákejì ààrẹ sí Ààrẹ Robert Mugabe.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Sìmbábúè
Hakeem Jeffries

**Hakeem Sekou Jeffries** (; ọjọ́ìbí August 4, 1970) ni olóṣèlú àti agbẹjẹ́rò ará Amẹ́ríkà tó jẹ́ dídìbòyàn bíi aṣojú Ilé àwọn Aṣojú Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà fún ìpínlẹ̀ New York láti ọdún 2013. Ó jẹ́ ará Ẹgbẹ́ Dẹ́mókrátíkì.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:àwọn olóṣèlú ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Aṣojú U.S. ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà
Ilé àwọn Aṣojú Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà

**Ilé àwọn Aṣojú Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà** (*The United States House of Representatives* ní èdè Gẹ̀ẹ́sì) ni ilé aṣofin kékeré ní  Kọ́ngrẹ́ẹ̀sì Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà; Ilé àwọn Alàgbà ni Ilé aṣòfin àgbà. Lápọpọ̀ àwọn méjéèjì jẹ́ ilé-aṣòfin oníléìgbìmọ̀-méjì (bicameral legislature) fún Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.

## Itokasi


Amerika
Festus Onigbinde

**Festus 'Adegboye' Onigbinde** (ọjọ́ìbí 5 Oṣù Kẹta, 1938 ní Modakeke) ni olùkọ̀ bọ́ọ́lù-àfẹsẹ̀gbá ará Nàìjíríà. Ó ṣe olùkọ́ fún ẹgbẹ́ agbábọ́ọ́lù orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ibi ìdíje Ife-ẹ̀yẹ Àgbáyé FIFA 2002, kó tó di ìgbà yìí, ó tún ti jẹ́ olùkọ́ fún ẹgbẹ́ agbábọ́ọ́lù orílẹ̀-èdè Nàìjíríà làrin ọdún 1982 àti 1984. Ní 1984, Onigbinde mú Nàìjíríà dé òpin ìdíje Ife-ẹyẹ àwọn Orílẹ̀-èdè Áfríkà ọdún 1984. Náìjíríà kùnà lọ́wọ́ Kamẹrúnù pẹ̀lú góólù 1-3 nínú ayò náà. Lẹ́yìn èyí ní ọdún 1984, ó di olùkọ́ fún Shooting Stars Sports Club ní Ibadan, ó sì mú kùlọ̀bù náà dé òpin ìdíje Ife-ẹ̀yẹ Africa Club Champions. Wọ́n kùnà ayò òpin lọ́wọ́ Zamalek láti Egypt.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀ bọ́ọ́lù-àfẹsẹ̀gbá ará Nàìjíríà
Karl Malone

**Karl Anthony Malone** (ọjọ́ìbí 24 Oṣù Keje, 1963) ni oníṣẹ́ agbábọ́ọ́lù alápẹ̀rẹ̀ ará Amẹ́ríkà tó ti fẹ̀yìntì. Wọ́n mọ̀ pẹ̀lú orúkọ ìnagijẹ "**the Mailman**", ó gbá ipò *power forward*. Ó gbá bọ́ọ́lù fún ẹgbẹ́ agbábọ́ọ́lù National Basketball Association (NBA) pẹ̀lú Utah Jazz àti Los Angeles Lakers. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbábọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ ará Amẹ́ríkà
Ogun (ìṣojútùú)

Ogun le túmọ̀ sí:

*Ogun: rògbòdìyàn
*Ogún: nọmba 20
*Ogún: ìní ìdílé
*Ògùn: odò ní Nàìjíríà
*Ìpínlẹ̀ Ògùn: ìpínlẹ̀ ní Nàìjíríà
*Ògún: òrìṣà
*Òógùn: omi ará tí oru bá mú
*Ògùn: ohun ìṣèwòsàn
Àjàkálẹ̀-àrùn COVID-19 ní àwọn Erékùṣù Kánárì

Wọ́n kéde Àjàkálẹ̀-àrùn Covid-19 ní àwọn Erékùṣù Kánárì lọ́jọ́ kọkànlélọ́gbọ̀n oṣù kínní ọdún 2020, nígbà tí àyẹ̀wò arìnrìn-àjò kan láti orílẹ̀-èdè Jẹ́rmánì fihàn pé ó ní àrùn náà ni ilu La Gomera. Ẹnikejì tí ó tún ní àrùn náà ni Erékùṣù náà ni wọ́n kéde lọ́jọ́ kẹrìnlélógùn oṣù kejì ọdún 2020, lẹ́yìn tí wọ́n kéde àjàkálẹ̀ àrùn náà ní orílẹ̀-èdè Italy, níbi tí èsì àyẹ̀wò dọ́kítà elétò ìlera kan láti Lombardy, ní Italy, tí ó wá lo ìsinmi ní Tenerife fihàn pé ó ní àrùn Covid-19. Lẹ́yìn náà, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ni àwọn tí wọ́n ti ní àjọṣepọ̀ pẹ̀lú dókítà náà tún lùgbàdì àrùn náà ní Tenerife.

## Àkọsílẹ̀

Àkọsílẹ̀ òòjọ́ tí ìjọba orílẹ̀-èdè náà ìkéde pé wọ́n ní àrùn Covid-19 ní àwọn erékùṣù Canary.

## Ẹ yẹ̀yí wò
* Àjàkálẹ̀ àrùn Covid-19 lórílẹ̀-èdè Olómìnira Benin 
* Aṣọ-ìbòjú nígbà àjàkálẹ̀ ààrùn káríayé ẹ̀rànkòrónà ọdún 2019 
* Àìsàn inú afẹ́fẹ́

## Àwọn Ìtọ́kasí

ẹ̀ka:COVID-19
Ẹ̀ka:Àwọn Erékùṣù Kánárì
Àjàkálẹ̀ àrùn Covid-19 ní Central African Republic

Àjàkálẹ̀ àrùn Covid-19 bẹ́ sílẹ̀ lórílẹ̀ èdè Central African Republic lóṣù kẹta ọdún 2020
__TOC__

## Bí ó ṣe ìbẹ̀rẹ̀
Lọ́jọ́ Kejìlá oṣù kìíní ọdún 2020 ni àjọ elétò ìlera àgbáyé, World Health Organization (WHO) jẹ́rìí pé ẹ̀rànkòrónà, Covid-19, ni ó ń fa àìsàn èémí láàárín àwọn ènìyàn kan lágbègbè Wuhan,ní Ìpínlẹ̀ Hubei, lórílẹ̀-èdè China, èyí tí wọ́n jábọ̀ rẹ̀ fún àjọ WHO lọ́jọ́ kokànlélọ́gbọ̀n oṣù Kejìlá ọdún 2019.

Iye ìjàm̀bá ikú àrùn Covid-19 kéré sí ti àrùn SARS, Severe acute respiratory syndrome tó bẹ́ sílẹ̀ lọ́dún 2003, ṣùgbọ́n jíjàkálẹ̀ àrùn náà lágbára ju SARS lọ, pàápàá jù lọ iye àwọn ènìyàn tí àrùn náà ń pa lápapọ̀. 

Ẹ̀rọ amúnimí mẹ́ta péré ni ó wà ní gbogbo orílẹ̀-èdè náà.

## Jíjàkálẹ̀ àrùn náà láti ìgbà dé ìgbà
### Oṣù kẹta ọdún 2020
Lọ́jọ́ kẹrìnlá oṣù kẹta ọdún 2020 ni wọ́n kọ́kọ́ kéde ẹni àkọ́kọ́ tí ó ní àrùn náà lórílẹ̀ èdè Central African Republic. Alárùn náà jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́rìnléláàdọ́rin ((74) ọmọ orílẹ̀-èdè Italy tó padà sí Central African Republic láti ìlú Milan.

Ènìyàn mẹ́fà péré ni wọ́n kéde pé wọ́n ní àrùn náà lóṣù kẹta, kò sí ẹnì tí ara rẹ̀ yá tàbí kú nínú wọ́n.

### Oṣù kẹrin ọdún 2020
Ènìyàn tuntun mẹ́rìnlélógójì ni wọ́n kéde wọn pé wọ́n kó àrùn náà. Èyí wá jẹ́ kí àpapọ̀ àwọn tí wọ́n ní àrùn náà di àádọ́ta (50). Eni mẹ́wàá rí ìwòsàn, tí àwọn ogójì ṣì ní àìsàn náà títí di ìparí oṣù náà.

### Oṣù karùn-ún ọdún 2020
Lọ́jọ́ kẹtàdínlógún oṣù karùn-ún ni ẹni àkọ́kọ́ kú lórílẹ̀-èdè náà látàrí àrùn náà.

Lóṣù karùn-ún, àpapọ̀ àwọn ènìyàn tuntun tí wọ́n ní àrùn náà jẹ́ 961, èyí tí ó mú kí iye àpapọ̀ àwọn tí wọ́n ní àrùn náà ní Central African Republic jẹ́ ẹgbẹ̀rúnkanlémọ́kànlá (1011). Ènìyàn méjì péré ló kú, tí àpapọ̀ àwọn tí wọ́n lu àlúyọ nínú àìsàn náà jẹ́ mẹ́tàlélógún (23).

### Oṣù kẹfà ọdún 2020
Lóṣù kẹfà ọdún 2020, iye àwọn ènìyàn tuntun tí wọ́n ní àrùn Covid-19 lórílẹ̀-èdè Central African Republic jẹ́ 2734, èyí jẹ́ kí àpapọ̀ àwọn tí wọ́n ní àrùn náà níbẹ̀ jẹ́ 3745. Àpapọ̀ àwọn tí àìsàn náà pa jẹ́ mẹ́tàdíláàdọ́ta (47). Iye àwọn tí wọ́n rí ìwòsàn gbà jẹ́ 878,tí àpapọ̀ iye àwọn tí wọ́n ṣì ní àrùn náà jẹ́ 2911 titi di ìparí oṣù náà.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:COVID-19
Àjàkálẹ̀-àrùn COVID-19 ní Tógò

Àrùn COVID-19 dé sí orílẹ̀-èdè Togo ni oṣù kẹta ọdún 2020.

## Bí ó ṣe bẹ̀rẹ̀
Ní ọjọ́ Kejìlá oṣù Kíní ọdún 2020, Àjọ ìṣọ̀kan tí ó ń rí sí ìlera ní àgbáyé fìdí àrùn Kòrónà tí a tún ń pè ní Kofid-19 ní orílẹ̀-m àgbáyé ní ọjọ́ Kejìlá oṣù Kínní ní ọdún 2020. Tí wọ́n sì fìdí rẹ̀ múlẹ̀ wípé àrùn yí bẹ̀rẹ̀ ní ìlú kan tí wọ́n ń pè ní Wuhan, ní ẹkùn Hubei ní orílẹ̀-èdè China. Àmọ́ ó tó ọjọ́ Kẹtalélọ́gbọ̀n oṣù Kejìlá ọdún 2019 kí wọ́n tó fi tó àjọ ìṣòkan àgbáyé létí.  

Iye ìjàmbá tí àrùn Kòrónà ti fà lágbáyé kéré sí iye ìjàmbá tí àìsàn àrùn ọ̀fun SARS ti fà láti ọdún 2003, Àmọ́ iye àwọn ènìyàn tí wọ́n tó àrùn Kòrónà látàrí ríràn tí ó ń ràn kálẹ̀ ti.pọ̀ ju ti SARS lọ, bí ó ti lẹ̀ jẹ́ wípé ìtànkálé àrùn COVID-19 ń gbópọn si lójojúmọ́ tí ó sì ti ṣekú pa ọ̀pọ̀lọpò ènìyàn lágbáyé. 

## Bí ó ṣe ń ṣẹlẹ̀ láwọn àsìkò kọ̀ọ̀kan
Ní ọjọ́ kẹfa oṣù kẹta, orílẹ̀-èdè Togo ní àkọsílẹ̀ àkọ́kọ́ àrùn COVID-19. Ẹni tí ó kó àrùn náà wọ orílẹ̀-èdè náà jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Togo tí ó jẹ́ ọmọ ọdún méjì lélógojì. Wọn fìdí rẹ̀ múlẹ̀ wípé aláàárẹ̀ náà ti ṣe ìrìn-àjò lọ sí àwọn ìlú bí Germany, France, Turkey àti Benin, ṣáájú kí ó tó dárí padà sí orílẹ̀-èdè Togo. 

Orílẹ̀-èdè Togo ti ní akọsílẹ̀ mẹ́jọ lápapọ̀ awon ti o ni àrùn náà nígbà tí yóò fi di ọjọ́ ogún oṣù Kẹ́ta ọdún 2020. Arábìnrin tí ó kọ́kọ́ kó àrùn náà sí ti rí ìwòsàn gba. 

Ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù kẹta, wọ́n ti àwọn pápákọ̀ òfurufú wọn pa láti tètè dẹ́kun ìtànkálẹ̀ àrùn náà lẹ́yìn tí wọn ríi awọn ẹ̀yán méje tí ó tún kó àrùn náà. Àwọn ará ìlú Lome, Tsevie, Kpalime àti Sokode wá ní ìgbélé fún ọ̀sẹ̀ méjì láti ọjọ́ ogún oṣù kẹta. 

Ní ọjọ́ kẹtàdínlógbon oṣù kẹta, ẹ̀yán kàn papò dà láti ara àrùn náà. 

Ní ìparí oṣù kẹta, wọn tí ríi àwọn èèyàn  mẹ́tàlélọ́gbọ̀n tí ó kó àrùn náà, tí èèyàn kan ṣoṣo sì papò dà, àwọn mẹ́wàá sì rí ìwòsàn gbà. 

Ní oṣù kẹrin, wọn ríi àwọn ẹ̀yán méjìlèlọ́gọ́rin tí ó tún kó àrùn náà, èyí sì jẹ ki gbogbo àwọn tó ti ko àrùn náà je 116. Àwọn ẹ̀yán mẹsan sì papò dá, àwọn ẹ̀yán 65 sì rí ìwòsàn gba.

Ní oṣù karùn-ún, àwọn èèyàn 326 tún kó àrùn náà, èyí sì jẹ ki gbogbo àwọn tó ti ko àrùn náà je 442. Àwọn ẹ̀eyán mẹ́rin kú ní oṣù náà, èyí sì jẹ ki gbogbo àwọn tí papò dá jẹ́ mẹ́tàlá, àwọn ẹ̀yán 211 sì rí ìwòsàn gba. 

Ní oṣù kẹfà, wọn ríi àwọn ẹ̀yán 208 tí ó tún kó àrùn náà, èyí sì jẹ ki gbogbo àwọn tó ti ko àrùn náà je 643. Èèyàn kàn kú ní oṣù náà, èyí sì jẹ ki gbogbo àwọn tí papò dá jẹ́ mẹ́rìnlá, àwọn ẹ̀yán 395 sì rí ìwòsàn gba. Awon èèyàn 234 síi ni àrùn náà ni ipari oṣù náà.

Ni Oṣu Kẹsan ọdun 2021, Togo n gbooro si ipo pajawiri ilera titi di Oṣu Kẹsan 2022 ni atẹle igbesoke ni awọn ọran tuntun ti coronavirus ni awọn ọsẹ to ṣẹṣẹ. Wiwọle si awọn ile iṣakoso jẹ koko ọrọ si igbejade ti ikọja ajesara Covid-19 kan.

## Àwọn Ìtọ́kasí


Togo
Ẹ̀ka:Tógò
Àwọn ará Georgia

**Àwọn ará Georgia** (ქართველები) — ẹ̀yà ènìyàn ati orile-ede eniyan ni Georgia.

## Itokasi
*Eastmond, Anthony (2010), Royal Imagery in Medieval Georgia, Penn State Press
*Suny, R. G. (1994), The Making of the Georgian Nation, Indiana University Press
*Lang, D. M. (1966), The Georgians, Thames & Hudson
*Rayfield, D. (2013), Edge of Empires: A History of Georgia, Reaktion Books
*Rapp, S. H. Jr. (2016) The Sasanian World Through Georgian Eyes, Caucasia and the Iranian Commonwealth in Late Antique Georgian Literature, Sam Houston State University, USA, Routledge
*Toumanoff, C. (1963) Studies in Christian Caucasian History, Georgetown University Press
Ẹ̀ka:Georgia 
Ẹ̀ka:Àwọn ará Europe
Ẹ̀ka:Àwọn ará Ásíà
Àjàkálẹ̀ Àrùn COVID-19 ní orílẹ̀-èdè Mozambique

The ** Àjàkálẹ̀ àrùn COVID-19 ** ní tàn kálẹ̀ dé orílẹ̀-èdè Mozambique ní àárín oṣù kẹ́ta ọdún 2020.

## Bí ó ṣe bẹ̀rẹ̀
Ní ọjọ́ Kejìlá oṣù Kíní ọdún 2020, Àjọ ìṣọ̀kan tí ó ń rí sí ìlera ní àgbáyé fìdí àrùn Kòrónà tí a tún ń pè ní Kofid-19 ní orílẹ̀-m àgbáyé ní ọjọ́ Kejìlá oṣù Kínní ní ọdún 2020. Tí wọ́n sì fìdí rẹ̀ múlẹ̀ wípé àrùn yí bẹ̀rẹ̀ ní ìlú kan tí wọ́n ń pè ní Wuhan, ní ẹkùn Hubei ní orílẹ̀-èdè China. Àmọ́ ó tó ọjọ́ Kẹtalélọ́gbọ̀n oṣù Kejìlá ọdún 2019 kí wọ́n tó fi tó àjọ ìṣòkan àgbáyé létí .

Wọ́n tún fìdí rẹ̀ múlẹ̀ siwájú si wípé bí àrùn yí bá ti mú ènìyàn, oun ni ó ń fa ìfúnpinpin ní ní inú káà ọ̀fun ati àyà, tí ó sì ma ń fa kàtá tàbí kí ènìyàn ó ma wú ikọ́ tàbí sín léra léra. Iye ìjàmbá tí àrùn Kòrónà ti fà lágbáyé kéré sí iye ìjàmbá tí àìsàn àrùn ọ̀fun SARS ti fà láti ọdún 2003. Àmọ́ iye àwọn ènìyàn tí wọ́n tó àrùn Kòrónà látàrí ríràn tí ó ń ràn kálẹ̀ ti.pọ̀ ju ti SARS lọ, bí ó ti lẹ̀ jẹ́ wípé ìtànkálé àrùn COVID-19 ń gbópọn si lójojúmọ́ tí ó sì ti ṣekú pa ọ̀pọ̀lọpò ènìyàn lágbáyé.

## Àwọn àsìkò kọ̀ọ̀kan tí ó ń ṣẹlẹ̀
### Oṣù Kẹ́ta ọdún 2020
Orílẹ̀-èdè Mozambique ní akọsílẹ̀ akọ́kọ́ ní ọjọ́ kejìlélógún oṣù kẹ́ta ọdún 2020. Wọ́n rí àrùn yí lára ẹnìkan tí ó jẹ́ ẹni ọdún márùdínlọ́gọ́sàán tí ó ń darí bọ̀ láti ilẹ̀ United Kingdom. nínú oṣù yí, àwọn ènìyàn mẹ́jọ ni ó tún rí tí ayẹ̀wò sì fìdí rẹ̀ múlẹ̀ wípé wọ́n ní àrùn aṣekú pani Kòrónà.

### Oṣù Kẹrin ọdún 2020
Ní ọjọ́ kẹjọ oṣù kẹrin ọdún 2020, wọ́n tún ṣàwárí àwọn ènìyàn méje mìíràn tí ó ti fara kó jogbo àrùn COVID-9 ní orílẹ̀-èdè náà tí ó mú kí gbogbo àwọn tí eọ́n ti ní àrùn yí ti jẹ́ mẹ́tàdínlógún, ní èyí tí àwọn ènìyàn mẹ́sàán kó àrùn náà ran ara wọn.
Kí oṣù kẹrin tó parí, wọ́n ti rí tó àwọn ènìyàn tí ó tó mẹ́rìndínlọ́gọ́jọ tí wọ́n ní arùn Kòrónà. Àwọn méjìlá nínú wọn ni wọ́n rí ìtọ́jú gbà tí ó sì ku àwon mèrìnlélọ́gọ́ta ènìyàn tí àìsàn yí ṣì wà lára wọn. 

### Oṣù karùún ọdún 2020
Ní ọjọ́ karùndínlọ́gbòn àti ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù Karùún, orílẹ̀-èdè Mozambique pàdánù ènìyàn méjì àkọ́kọ́ sí ọwọ́ àrùn COVID-9. Ní àárín oṣù yí, orílẹ̀-èdè Mozambique ti ní akọsílẹ̀ iye ènìyàn tí ó tó ọgọ́rùún kan ó lé méjìdínlọ́gọ́rin, èyí mú kí iye àwọn tí wọ́n ti ní àrùn náà lápapọ̀ láti Ìbẹ̀rẹ̀ ó jẹ́ ọgọ́rùún méjì ó lé mèrìléláàdọ́ta. Àwọn ènìyàn 91 ni wọ́n rí ìtọ́jú tí ara wọn sì yá tí wọ́n pada sí ilé wọn. Ẹnikẹ́ni kò kú nínú oṣù yí yàtọ̀ sí àwọn tí wọ́n ti kọ́kọ́ kú tẹ̀lẹ̀. Tí àwọn ọgọ́rùún kan ó lé mọ́kànlélélọ́gọ́ta ènìyàn tí àìsàn yí ṣì wà lára wọn. 
**Confirmed cases**



**Confirmed new cases**


## Ẹtún lè wo
* COVID-19 pandemic in Africa
* COVID-19 pandemic by country and territory

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka: Àjàkálẹ̀ Àrùn COVID-9
Bode Akindele

Oloye **Bode Akindele** (2 June 1933 - 29 June 2020) jẹ onimọran ile-iṣẹ orilẹ-ede Naijiria kan ati **Parakoyi** ti ilu Ibadanland,  ti apapọ iye oro re to $ 1.19 bilionu, gẹgẹ bi iwadi ti Ventures Africa se ti won si gbe jade ni ọdun 2013 ninu iwe iroyin Daily Telegraph .   O je eni ikerindinlogun  ti o lowo julo ni orile ede Naijiria gege bi BuzzNigeria ti se apejuwe.  Akindele ni oludasile ati Alaga ti Madandola Group, onisowo oju-omi, ile ise ti o n se orisirisi ohun elo, ti olu-ile ise re wa ni United Kingdom.  

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn oníṣòwò ará Nàìjíríà
Lilian Bach

**Lilian Bọlá Bach** jẹ́ gbajúmọ̀ ọ̀ṣẹ̀rè-bìnrin àti afẹwà ṣiṣẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Ìgbé ayé rẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ àti ìkẹ́kọ̀ọ́
Wọ́n bí Bọlá tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Lilian ní Erékùṣù Èkó. Yorùbá ni màmá rẹ̀, tí bàbá rẹ̀ sìn jẹ́ ọmọ Poland. Nítorí iṣẹ́ bàbá rẹ̀, ó gbé ní onírúurú ìlú lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà nígbà èwe rẹ̀. Ó kàwé àkọ́bẹ̀rẹ̀ ní Army Children's school, ní ìlú Port Harcourt, bẹ́ẹ̀ náà kàwé ní Ìdí Àràbà Secondary School, ní Ìpínlẹ̀ Ẹ̀kọ́. Ó kàwé gbàwé ẹ̀rí nínú ìmọ̀ iṣẹ́ tíátà ní University of Lagos  Bàbá rẹ̀ kú nígbà tí ó wà lọ́mọ ọdún mẹ́wàá 

## Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí afẹwà-ṣiṣẹ́ àti iṣẹ́ tíátà
Lilian di gbajúmọ̀ afẹwà-ṣiṣẹ́ àwọn ọdún òǹkà 1990. Ó wà lára àwọn adíje àwọn Omidan tó rẹwà jùlọ ní Nàìjíríà, bẹ́ẹ̀ náà ló kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìpolówó ọjà lórí ẹ̀rọ tẹlifíṣàn, èyí ló sọ ọ́ di Delta. Lọ́dún 1997 ló bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ sinimá àgbéléwò, tí ó sìn kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ sinimá àgbéléwò lédè Yorùbá àti Gẹ̀ẹ́sì ni Nàìjíríà.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Gabriel Igbinedion

Olóyè **Gabriel Osawaru Igbinedion** (ọjọ́ìbí September 11, 1934) ni oníṣòwò àti oníjóyè ará Nàìjíríà láti ìlú Ọkadá ní Ìpínlẹ̀ Ẹdó. Òhun ni ó wà lórí oyè gẹ́gẹ́bí **Esama** ìlú Benin. 

## Itokasi
*https://igbinedion.net/biography.htm 

ẹ̀ka:Àwọn oníṣòwò ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ọba àti ìjòyè ní Nàìjíríà
Armen Sarkissian

**Armen Sargsyan** (; ọjọ́ìbí 23 June 1953) ni olóṣèlú, onímọ̀físíksì àti onímọ̀sáyẹ́nsì kọ̀mpútà tó ti wà lórí ipò bíi Ààrẹ ilẹ̀ Arméníà láti ọdún 2018. Ó ti kọ́kọ́ wà ní ipò bíi Alákóso Àgbà ilẹ̀ Arméníà láti ọjọ́ 4 oṣù kọkànlá ọdún 1996 títí di ọjọ́ 20 oṣù kẹta ọdún 1997 àti tẹ́lẹ̀ gẹ́gẹ́bí aṣojú ilẹ̀ Arméníà ní Londonu. Wọ́n dìbò yan Sargsyan ní ọjọ́ 2 oṣù kẹta ọdún 2018 ó sì bẹ̀rẹ̀ ìgbà ààrẹ rẹ̀ ní ọjọ́ 9 oṣù kẹrin ọdún 2018.

## Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Arméníà
Ẹ̀ka:Àwọn ará Arméníà
Kamala Harris

**Kamala Devi Harris** ( ; ọjọ́ìbí October 20, 1964) ni olóṣèlú àti agbẹjọ́rò ará Amẹ́ríkà tó wà ní ipò gẹ́gẹ́bí alàgbà ilẹ́ aṣòfin Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà láti Kalifọ́níà láti ọdún 2017. Òhun ni wọ́n pè lórúkọ fún ipò ìgbákejì ààrẹ sí Joe Biden fún Ẹgbẹ́ Dẹmọkrátíkì nínú ìdìbòyan ààrẹ ọdún 2020 ní Amẹ́ríkà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn Alàgbà Aṣòfin U.S. ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà
Alexander Van der Bellen

**Alexander Van der Bellen** (; ọjọ́ìbí 18 January 1944) ni Ààrẹ ilẹ̀ Austríà lọ́wọ́lọ́wọ́. Tẹ́lẹ̀tẹ́lẹ̀ ó ti ṣiṣẹ́ bíi ọ̀jọ̀gbọ́n ẹ̀kọ́ ìmọ̀-ọ̀kọ̀wọ̀ ní Yunifásítì ìlú Vienna, bẹ́ẹ̀sìni lẹ́yìn ìgbà tó di olóṣèlú, ó di agbẹnusọ/olórí Ẹgbẹ́ Aláwọ̀-ẹwé ilẹ̀ Austríà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Austríà
Coco Gauff

**Cori** "**Coco**" **Gauff** (ọjọ́ìbí March 13, 2004) ni agbá tẹnísì ará Amẹ́ríkà. Òhun ni agbá tẹnísì ọmọ-ọdún kékeré jùlọ tó wà ní top 100 lórí Women's Tennis Association (WTA), bẹ́ẹ̀sìni ipò rẹ̀ tó gajùlọ ni No. 49 lágbàayé nínú ìdíje àwọn ẹnìkan, àti ipò No. 42 nínú ìdíje àwọn ẹni méjì. Gauff gba ife-ẹ̀yẹ WTA ìdíje àwọn ẹnìkan ní 2019 Linz Open nígbà tó jẹ́ ọmọ-ọdún 15, èyí sọ ọ́ di ẹni ọjọ-orí tó kéré jùlọ tó gba ife-ẹ̀yẹ ìdíje àwọn ẹnìkan lórí WTA Tour lẹ́yìn ọdún 2004. Bákannáà ó tún ti gba ife-ẹ̀yẹ méjì ìdíje àwọn ẹni méjì pẹ̀lú Caty McNally. Gauff gba òkìkí lẹ̀yìn ìgbà tó borí Venus Williams ní ayò ìfigagbága àkọ́kọ́ Wimbledon ní 2019.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbá tẹ́nìs ará Amẹ́ríkà
Ìjàmbá ìtúká ẹ̀búté Bèírùtù ọdún 2020

Ní ìrọ̀lẹ́ ọjọ́ kẹrin oṣù kẹjọ ọdún 2020, ìjàm̀bá iná ló fa ìtúká aláriwo olóró ní èbúté ìlú Bèírùtù, tó jẹ́ olú-ìlú orílẹ̀-èdè Lẹ́bánọ́nù. Ìtúká aláriwo kejì lágbára tó bẹ́ẹ̀ gẹ́, tó ṣokùnfà ikú àwọn ènìyàn tó pọ̀ tó ẹ̀tà-dín-lẹ́wàá-lé-nígba, àwọn tó farapa tó ẹgbẹ̀fàlélẹ́ẹ̀dẹ́gbẹ̀ta, àwọn ohun ìní tó ṣòfò tó US$10 sí 15&nbsp;billionu, ìṣẹ̀lẹ̀ náà sọ àwọn ènìyàn tó pọ̀ tó ọ̀kẹ́ mẹ́ẹ̀dógún (300,000) di aláìnílé.Ìṣẹ̀lẹ̀ yìí ṣẹlẹ̀ nítorí  àmóníọ́mù onínáítirójiínìtí agbára rẹ̀ tó tí ìjọba Lẹ́bánọ́nù ti gbẹ́sẹ̀lé látọwọ́ ọkọ̀ ojú-omi akẹ́rù "MV Rhosus", tí wọ́n sì kó pamọ́ sí apá kan ní èbúté náà láì sí àbò àti ìṣọ́ra tó yẹ fún ọdún mẹ́fà.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Lẹ́bánọ́nì
Hubert Minnis

**Hubert Alexander Minnis**, ON (ọjọ́ìbí 16 April 1954) ni olóṣèlú ará ilẹ̀ àwọn Bàhámà àti Alákóso Àgbà ilẹ̀ àwọn Bàhámà láti oṣù karùn ọdún 2017. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Alákóso Àgbà ilẹ̀ àwọn Bàhámà
Nipsey Hussle

**Ermias Joseph Asghedom** (August 15, 1985 – March 31, 2019), tó gbajúmọ̀ pẹ̀lú orúkọ ìtàgẹ́ rẹ̀ bíi **Nipsey Hussle** (ó sábà kọ ọ́ bíi **Nipsey Hu$$le**), jẹ́ olórin rap, alákitiyan, àti oníṣòwò ará Amẹ́ríkà. Ó gbajúmọ̀ wá láti Los Angeles ní àrin àwọn  ọdún 2000, Hussle dá fúnrara rẹ̀ gbé àwo-orin mixtape àkọ́kọ́ rẹ̀ jáde, *Slauson Boy Volume 1*, èyí ló fàá tí ó fi tọwọ́bọ̀wé àdéhùn pẹ̀lú Cinematic Music Group àti Epic Records.

Hussle gbajúmọ̀ fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àwo-orin mixtape tó gbé jáde, nínú wọn ni *Bullets Ain't Got No Name*, *[[The Marathon (mixtape)|The Marathon]]*, *[[The Marathon Continues]]*, àti *[[Crenshaw (mixtape)|Crenshaw]]* tí Jay-Z ra ogọ́rùún nínú wọn fún $100 fún ẹyọkan. Lẹ́yìn ìfàsẹ́yìn, ó gbé àwo-orin rẹ̀ àkọ́kọ́ jáde tó pè ní *[[Victory Lap (Nipsey Hussle album)|Victory Lap]]* ní ọdún 2018, wọ́n sì pè lórúkọ fún Ẹ̀bùn Grammy ọdún 2019. Lẹ́yìn tó di olóògbé, wọ́n fún ní Ẹ̀bùn Grammy méjì fún àwọn orin "Racks in the Middle" àti "Higher" (tó ṣe pẹ̀lú DJ Khalid) ní ibi àjọyọ̀ ẹ̀bùn Grammy ọdún 2020.

Ó tún gbajúmọ̀ fún iṣẹ́ òwò rẹ̀, Hussle dá ilé ìtajà Marathon Clothing sílẹ̀, pẹ̀lú ilé-iṣẹ́ Carless, olórí ilé-iṣẹ́ náà, Karen Civil àti pẹ̀lú ẹ̀gbọ́n rẹ̀ Samiel Asghedom ní 2017,. Ní ọjọ́ 31 oṣù kẹta ọdún 2019, wọ́n yìnbọn pa Hussle ní iwájú ilé-ìtajà rẹ̀ ní Los Angeles. Eric Holder, ọkùnrin ọmọ-ọdún 29 tí òhun àti Hussle ti ní ìjiyàn ní àárọ̀ ọjọ́ náà, ní wọ́n fẹ̀sùn kàn pé ó yìnbọn pá.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn olórin rap ará Amẹ́ríkà
Amitabh Bhattacharjee

**Amitabh Bhattacharjee** (ọjọ́ìbí 15 August 1973) ni òṣeré ará India tó ún ṣeré nínú àwọn fílmù èdè Bengali àti Hindi. Ó dàgbà ní Delhi. Ó kọ́kọ́ ṣeré nínú fílmù *Rasta*, tí Bratya Basu ṣe olùdarí, pẹ̀lú Mithun Chakraborty. Ó ti kópa nínú ọ̀pọ̀ fílµu lédè Bengali àti Hindi. 

## Itokasi

ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Índíà
Amitabh Bachchan

**Amitabh Bachchan** (; orúkọ àbísọ **Inquilaab Srivastava**; ní 11 October 1942) ni òṣeré, olóòtú fílmù, atọ́kùn ètò tẹlifísàn, akọrin àti olóṣèlú ará Índíà. Ó kọ́kọ́ gbajùmọ̀ nígbà ìbẹrẹ̀ àwọn ọdún 1970 fún àwọn fílmù bíi *[[Zanjeer (1973 film)|Zanjeer]]*, *[[Deewaar]]* àti *[[Sholay]]*.

## Itokasi

ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Índíà
Ipa àjàkálẹ̀ àrùn COVID-19 lórí iṣẹ́ ìròyìn

Àjàkálẹ̀ àrùn Covid-19 kọjá ọ̀rọ̀ ẹ̀fẹ̀, ipa tó burú jáì ló ní lórí iṣẹ́ ìròyìn, pàápàá jù lọ àwọn àwọn oníṣẹ́ ìròyìn káàkiri gbogbo àgbáyé. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìwé-ìròyìn abẹ́lé ni Covid-19 ti ṣe àkóbá fún, nípa mímú wọn pàdánù owó ìpolówó-ọjà. Ọ̀pọ̀ nínú àwọn oníṣẹ́ ìròyìn ló pàdánù iṣẹ́, tí àwọn ilé-iṣẹ́ ìwé-ìròyìn mìíràn kógbá wọlé. 
Púpọ̀ nínú àwọn ìwé-ìròyìn paywalls ló ṣe àdínkù àwọn ibi tí wọ́n lè ṣe àwárí wá ìròyìn nípa Covid-19 dé. Àwọn oníṣẹ́ ìròyìn ti ṣíṣe takuntakun láti ṣe ìròyìn tó pójú owó láti tako àwọn ìròyìn òfegè nípa àjàkálẹ̀ àrùn Covid-19, àwọn ìròyìn nípa ètò ìlera àti àwọn ìròyìn adárayá láti lè jẹ́ kí àwọn ènìyàn lè borí ipa burúkú àrùn náà.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:COVID-19
Seal

**Henry Olusegun Adeola Samuel** (ọjọ́ìbí 19 February 1963), tó gbajúmọ̀ pẹ̀lú orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ bíi **Seal**, ni akọrin àti olùdá-orin ará Brítánì. Àwo orin rẹ̀ ti tà tó 20 millionu àwo orin káàkiri àgbáyé, pẹ̀lú orin rẹ̀, "Crazy", tó gbéjáde ní ọdún 1991; àti  "Kiss from a Rose", tó gbéjáde ní ọdún 1994.

## Itokasi
Kaycee Madu

**Kaycee (Kelechi) Madu** jẹ́ ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà  ṣùgbọ́n tí ó gbajúmọ̀ gẹ́gẹ́ bí amọ̀fin àti òṣèlú ní orílẹ̀ èdè Kánádà. Òun ni Mínísítà aṣẹ̀ṣẹ̀yàn Ìpínlẹ̀ Alberta ní orílẹ̀-èdè Kánádà. Wọ́n dìbò yàn-án sí ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin tí Ìpínlẹ̀ Alberta lọ́dún 2019, láti ṣojú ẹkùn ìdìbò electoral district. Lọ́gbọ̀n ọjọ́ oṣù kẹrin ọdún 2019,Wọ́n Madu sínú Ìgbìmọ̀ ìṣèjọba, Executive Council of Alberta gẹ́gẹ́ bí Mínísítà fún ètò olú-ìlú náà. Ìpò yìí ló dìmú títí dọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n oṣù kẹjọ ọdún 2020 tí wọ́n tún fi yàn án gẹ́gẹ́ bí Mínísítà ètò ìdájọ́ àti Amọ̀fin-àgbà ní Alberta lórílẹ̀-èdè Kánádà.

Pẹ̀lú àṣẹ láti òfin ìgbìmọ̀ iìṣèjọba, Gómìnà Ìpínlẹ̀ Alberta fún Madu ni oyè Queen's Counsel lọ́jọ́ kẹrin oṣù kẹta ọdún 2020. Oyè Queen's Counsel ni oyè tí ó ga jùlọ tí wọ́n máa ń fún àwọn aṣòfin tó bá dáńgájíá nípa ìdàgbàsókè òfin àti ìlú 

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Kánádà
Ipa àjàkálẹ̀ àrùn COVID-19 lórí ilé-iṣẹ́ oúnjẹ

Àjàkálẹ̀-àrùn COVID-19 ti ní ipá lórí ile-iṣẹ ounje kari aye bi awọn  ijọba orilẹ-ede ṣe gbe awọn ile-ounjẹ ati awọn ile igbafẹ tì lati lè di ìtànkálẹ̀ kokoro naa. Jakejado agbaye, awọn ero to n wọ ile-ounjẹ lojoojumọ ti dinku jọjọ ti a ba fi we iru akoko yii ni ọdun 2019.  Títìpa ti wọ́n ti àwọn ile-ounjẹ pa ti ṣe akoba fun awọn ile-iṣe miran bii ipese ounjẹ, ile-ipọn'ti loriṣiriṣi ati oko'wo ọkọ ojú omi tó nkó àwọn oja kaakiri, oun pẹlu iṣẹ ọgbin.    

Awọn ohun ti o jẹ yọ lati ara àjàkálẹ̀ àrùn COVID-19 ti da rudurudu silẹ ni awon agbegbe ti wọn ti n ko ounjẹ wọle pẹlu eto lójú-ẹsẹ̀. 

Ni Oṣu Kẹfa ọdun 2020, Àjọ awọn orilẹ-ede Agbaaye (United Nations) kìlọ̀ pé gbogbo ayé ń dojúkọ ìdààmú oúnjẹ ti o burú jùlọ lati bii idaji ọgọrun ọdun seyin nitori ipadasẹhin  oko'wo ti àjàkálẹ̀-arun naa ti fa .  
[thumb| Àwọn pẹpẹ oúnjẹ tí ó ṣófo nítorí ọjá rira pẹ̀lú ìjayà ni Paarl, [Gúúsù Áfríkà|South Africa ]]
Amòye kan lori ààbò oúnjẹ lagbaaye, Peter Alexander lati ile-ẹkọ giga ti Yunifasiti ti Edinburgh sọ wípé ọja-gbogbogboo, eto lójú-ẹsẹ̀ ti o wọpọ laarin awọn agbègbè ti o ní oko'wo ti o f'ẹsẹ mulẹ ni agbara lati bojuto awọn idalọwọduro ti o ba jẹyọ lojukannaa tabi ọwon ohun kan sugbon o ṣeeṣe ki gbogbo eto daru nitori ko si alafo ninu eto tẹ́lẹ̀ bẹ́ẹ̀ si ni ko si àkópamó kankan ti won le tọwọ bọ. 

Ni ọ̀pọ̀lọpọ̀ agbègbè ni àwọn ènìyàn ti fi ìbẹ̀rù-bojo ra nkan, eleyi ti o yọrí sí ọ̀wón gógó. Àwọn ètò ìpèsè púpọ̀ ni o dojúrú; fún àpẹrẹ, awọn ìgò ti a fi n rọ èròjà tó ń mú ọwọ́ mó ti a n rà lati orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ati China ni o di ọwon gogo. Fun ọ̀pọ̀lọpọ̀ ounjẹ ni orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà bi awọn onibara ti n ra naa ni omiran n pada sori pẹpẹ, ṣugbon ibẹrubojo ti awọn eniyan fi ra ounjẹ nitori àjàkálẹ̀ àrùn COVID-19 ti mu ki awọn pẹpẹ ounjẹ ṣofo ti ọwon gogo si wa. Awọn ẹgbẹ kan ni  orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ti gba awọn ti o n ta ounje ni orílẹ̀-èdè naa ni imoran wipe ki won o maa ko ounjẹ sori pẹpẹ díẹ̀díẹ̀ lati le kapa ọwon gogo. Awọn olóúnjẹ wa lara awọn ti yoo fara gba pupọ julọ ni akoko àjàkálẹ̀ àrùn COVID-19 yii, ṣugbon bakannan ni won tun le ri anfani julọ ni akoko yii kanna gẹgẹbi ile-iṣẹ mohunmaworan Cheddar ti sọọ, paapaa ni lọọlọ yii. Ọpọ̀lọpọ̀ agbegbe ni iye ti wọn n ra ounjẹ yoo yatọ jọjọ.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:COVID-19
Pápá Parsonage ní Nuenen

***Pápá Parsonage ní Nuenen*** (), tí wọ́n tún máa ń pè ní ***Pápá Parsonage ní Ìsun-omi Nuenen *** () tàbí *** Pápá Ìsun-omi*** (: F185, JH484), jẹ́ isẹ́-ọ̀nà àwòrán yíyà ayé àtijó tí wọ́n fi epo yà ní sẹ́ńtúrì ókàndínlógún sẹ́yìn, tí oníṣẹ́-ọ̀nà ayawòrán, Vincent van Gogh, ṣẹ̀dá lóṣù karùn-ún ọdún 1884 nígbà tí ó ń gbé pẹ̀lú àwọn òbí rẹ̀ ní Nuenen. Arákùnrin Van Gogh ya ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwòrán pàápàá jù lọ èyí tí ó fi epo yà káàkiri pápá náà tí ó kojú sí ilé ìgbé àwọn àlùfáà tí wọ́n ń pè ní Parsonage. 

Àwọn àwòrán wọ̀nyí wà nínú àkójọpọ̀ àwọn ohun méèlegbàgbé ní ilé ìtọ́jú àwọn ohun méèlegbàgbé ní Netherlands lọ́dún 1962 sí 2020. Lọ́gbọ̀n ọjọ́ oṣù kẹta ọdún 2020, wọ́n jí àwọn nǹkan wọ̀nyí kó níbi ìpàtẹ kan ní ilé ìtọ́jú ohun méèlegbàgbé ní Laren, lẹ́yìn tí wọ́n tì í pa nítorí àjàkálẹ̀ àrùn Covid-19. 

## Ní ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀
Arákùnrin Van Gogh gbé ní  The Hague pẹ̀lú Sien Hoornik lẹ́yìn èyí ó dá gbé fún oṣù díẹ̀ ní Drenthe lápá àríwá orílẹ̀-èdè Netherlands. Lẹ́yìn èyí, ó lọ gbé ní ilé ìgbé àwọn àlùfáà tí Dutch Reformed Church ní Nuenen lẹ́bàá Eindhoven lóṣù Kejìlá ọdún 1883 níbi tí bàbá rẹ̀ ti ń ṣiṣẹ́ àlùfáà. Ẹbí rẹ̀ yí ilé ìfọṣọ tí ó wà ní ẹ̀yìnkùlé wọ́n sí ilé ayawòrán .

Van Gogh wà pẹ̀lú àwọn òbí rẹ̀ ní Nuenen fún nǹkan bí ọdún méjì, ní àkókò yìí ó ya oríṣiríṣi àwòrán tó tọ́ igba, lára èyí tí  iṣẹ́ àkọ́kọ́ tó gbajúmọ̀ tí wọ́n ń pè ní *[[The Potato Eaters]]*. Ó kó lọ sí ìlú Antwerp lóṣù kọkànlá ọdún 1885 lẹ́yìn náà, ó tún kó lọ sí Paris lọ́dún 1886.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Gbágùúdá

**** jẹ́ ohun ọ̀gbìn tí ó máa ń ta nínú ilẹ̀. Káàkiri àgbáyé ni àwọn àgbẹ̀ máa ń dáko gbin gbágùúdá. Ó jẹ́ ohun ọ̀gbìn tí wọ́n ti máa ń mú oríṣiríṣi oúnjẹ jáde láti ara rẹ̀.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Bí Ayé bá tún dá'adé (When Life Is Good Again)

**Bí Ayé bá tún dá'adé** ("**When Life Is Good Again**") jẹ́ orin tí arábìnrin akọrin tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Dolly Parton, tí ó tún jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà kọ. Wọ́n gbé orin yìí jáde lábẹ́ ilé-iṣẹ́ ìgbórin-jáde Butterfly Records ní ọjọ́ kejìdínlógún oṣù Karùn-ún ọdún 2020. Dolly Parton ni ó ṣe àpilẹ̀kọ orin yí pẹ́lú ìrànlọ́wọ́ arákùnrin tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Kent Wells, tí ó tún gbé àwo orin náà jàde.

## Bí ó ṣe bẹ̀rẹ̀
Ṣáájú kí wọ́n tó gbé orin yí jáde, Parton ti agbékalẹ̀ ètò sísọ ìtàn àgbọ́sùn kan fún àwọn ọmọdé lórí ẹ̀rọ ayélujára tí ó le àkòrí rẹ̀ ní *Goodnight with Dolly* fún odidi ọ̀sẹ̀ mẹ́wàá. Àwọn ọlọ́kan-ò-jọkan ìwé tí ó ṣamúlò ni ó ṣe àfàyọ.rẹ̀ láti inú àká ìwé tí tún ṣàgbékalẹ̀ rẹ̀ fún àwọn ọmọdé láti lè jẹ́ kí ìmọ̀ òun ẹ̀kọ́ wọn ó n
Kún kẹ́kẹ́ si. Ó tún gbé owó tùùlù tuuulu kan tí iye rẹ̀ jẹ́ mílíọ́nù kan owó Dọ́la fún ilé ẹ̀kọ́ ìṣègùn ti fásitì ti Vanderbilt University Medical Center láti lè kún wọn lápá lórí ìwádí ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ lórí oògùn àjẹsára fún àrùn. coranavirus. Wọ́n ṣàfihàn orin yí fún ìgba akọ́kọ́ pẹ̀lú ilé iṣẹ́  *[[Entertainment Weekly]]* ní ọjọ́ kẹtàdínlọ́gbọ̀n oṣù Karùún ọdún 2020, wọ́n sì gbe orin náà sí orí Ìtàkùn ayélujára fún gbígbọ́ àwọn ènìyàn.

## Ìhun orin náà
Dolly Parton  ati Krnt Wells ni ó hun orin "When Life Is Good Again". Ó jẹ́ orin country pop tí ó sùn gùn tó ìṣẹ́jú mẹ́rin gbáko. Orin náà dá lórí ìgbésí ayé lẹ́yìn ajàkálẹ̀ àrùn coronavirus (COVID-19) pandemic. Ó tún sọ wípé òun yóò sọ nípa ìbásepọ̀ àti ìrírí ayé òun nínú ayé, pàá pàá jùlọ kí àwọn ènìyàn le ní amọ̀dájú wípé ayé ṣì ń bọ̀ wá di gbẹdẹmukẹ fún wọn lẹ́yìn gbogbo làá làá ajàkálẹ̀ arùn yí.

## Àríwísí àwọn ènìyàn
Orin yí ti kọjá lárí agbọ́nrin oríṣiríṣi àríwísí tó dára lọ́dọ̀ àwọn ènìyàn láti ìgbà tí wọ́n ti gbe jáde. Arábìnrin  Melinda Lorge tí ó kọ *Taste of Country* ti ṣàpèjúwe orin yí gẹ́gẹ́ bí "ìgbéga rere".

## Yíya fídíò orin yí
Ọ̀gbẹ́ni Steve Summers ló darí yíya àwòrán fídíò náà, wọ́n sì ṣe àfihàn fídíò náà ní ọjọ́ kejìdínlógún oṣù Karùún ọdún 2020. Lásìkò tí wọ́n ṣàfihàn fídíò yí, oríṣiríṣi ìbéèrè ni àwọn ènìyàn pàá pàá jùlọ àwọn oníwé ìròyìn béèrè lọ́wọ́ Dolly Parton nípa orin náà.

## Atẹ

## Bí wọ́n ṣe fi àwòrán orin náà léde

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Orin
Harlem

**Harlem** jẹ́ adugbò ni ariwa apakan ti ìlú New York City nínu ìlẹ̀ Manhattan . O ti ni ihamọ ni aijọju nipasẹ Frederick Douglass Boulevard, St. Nicholas Avenue, ati Morningside Park ni iwọ-oorun; Odò Harlem ati Opopona 155 ni ariwa; Fifth Avenue ni ila-oorun; ati Central Park North ni guusu. Agbegbe Harlem ti o tobi ju ọpọlọpọ awọn agbegbe miiran lọ o si fa iha iwọ-oorun si Odò Hudson, ariwa si 155th Street, ila-oorun si Odo East, ati guusu si Martin Luther King, Jr., Boulevard, Central Park, ati East 96th Street.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú ní New York‎
Ipa àjàkálẹ̀ àrùn Covid-19 lórí eré orí ìtàgé

Àjàkálẹ̀ àrùn Covid-19 ní à bá máa pè ní bàsàjẹ́ nítorí kò sí abala ìgbé ayé tí kò ṣe àkóbá fún láti ìgbà tí ó ti bẹ́ sílẹ̀ láti ọdún 2019.
Covid-19 ṣe àkóbá lọ́pọ̀pọpọ̀ fún gbogbo abala ère orí ìtàgé. Nítorí Ìjìnnà-síra-ẹni láwùjọ àti títìpa àwọn gbọ̀ngán ìpéjọpọ̀ àwọn eléré orí ìtàgé kò lè ní àǹfàní láti kẹ́kọ̀ọ́ ìgbaradì tàbí láti tẹ́ pẹpẹ àfihàn ere orí ìtàgé wọn. Nítorí ìdí èyí, púpọ̀ nínú àwọn eléré ìtàgé wá ọ̀nà àbáyọ tuntun nípa ìmọ̀ ẹ̀rọ ìgbàlódé. Èyí ló mú wọn bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣe àfihàn àwọn abala pẹ́ẹ́pẹ̀ẹ̀pẹ́ẹ́ nínú àwọn àkálẹ̀ àwọn sinimá àgbéléwò, ijó tàbí àwọn ère mìíràn tí wọ́n ti ṣe sẹ́yìn lórí ẹ̀rọ ayélujára. Èyí ni àwọn oníṣẹ́ yóò ṣe àkójọ wọn. pẹ̀lú àwọn ìpolówó ọjà pẹ́ẹ́pẹ̀ẹ̀pẹ́ẹ́ lórí ìkànnì ayélujára.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ọ̀jọ̀gbọ́n Ayọ̀ Akínwálé

Ọ̀jọ̀gbọ́n **Ayọ̀ Akínwálé** jẹ́ òṣèré orí-ìtàgé àti sinimá àgbéléwò, olùgbéré jáde ati Olùkọ́ àgbà fásitì. 
## Ìgbésí ayé ati ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Akínwálé ní Ìlú Ìbàdàn, ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ oníwé mẹ́wàá ti Methodist High School àti Yunifásítì ìlú Ìbàdàn. Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ àgbà ní ilé-ẹ̀kọ́ gbogbonìṣe ti ìlú Ìbàdàn. Ó tún jẹ́ adarí ẹ̀ka ètò-ẹ̀kọ́ ti Faculty of Arts and Culture ní  University of Ilorin. Ọ̀jọgbọ́n Akínwálé nígbà ayé rẹ̀ tún jẹ́ alága fún ìgbìmọ̀ àwọn oníṣẹ́-ọnà (Council for Artand Culture)  ti Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́. Bákan náà ni ó ti ṣe àgbéyẹ̀wò àwọn eré ọdún ìbílẹ̀ oríṣiríṣi ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ eré ìtàgé rẹ̀ ní ọdún 1970s níbi tí ó kópa ní àwọn eré sinimá orí ẹ̀rọ amóhù-máwòrán àti àwọn eré ìtagé mìíràn. Ó ti gba àmì ẹ̀yẹ ìdánọ́lá ti 4th Africa Movie Academy Awards ẹlẹ́kẹrin irú rẹ̀ níbi tí wọ́n ti yàán gẹ́gẹ́ bí òṣèré orí-ìtàgé ọkùnrin tí ó peregedé jùlọ..

## Àwọn sinimá tí ó ti ṣe
**[[Sango (Film)|Sango]] (1997)*
**Ladepo Omo Adanwo* (2005)
**Iranse Aje* (2007)

## Ikú rẹ̀
Ọ̀jọ̀gbọ́n Akínwálé ṣaláìsí ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù kẹsàán ọdún 2020.

## Àwọn ìtọ́ka sí

## Àwọn Ìtàkùn ìjásóde
*Ayo Akinwale at the Internet Movie Database  
*Ayo Akinwale in University of Ilorin

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Pepsi

**Pepsi** jẹ́ ọtí ẹlẹ́rì-dòdò tí ilé-iṣẹ́ PepsiCo ṣe. Ọ̀gbẹ́ni tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Caleb Bradham ni ó kọ́kọ́ ṣẹ̀dá rẹ̀ lọ́dún 1893, tí ó sìn pè é nígbà náà ní **Brad's Drink**, lẹ́yìn èyí ni wọ́n yí orúkọ rẹ̀ sí **Pepsi-Cola** lọ́dún 1898,  tí wọ́n wá ń pè é lápèkúrú ní Pepsi lọ́dún 1962.

## barbershop haircut that costs a quarter
André Sogliuzzo

**André Sogliuzzo** (August 10, 1966) jẹ́ òṣèré ará Amẹ́ríkà.

## Àwọn ìtókasí

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Jimoh Aliu

**Jímọ̀ Àlíù**, MFR (November 11, 1939 – September 17, 2020), tí a tún mọ̀ sí **Àwòrò**, jẹ́ agbẹ́gilére òṣèré orí-ìtàgé ati sinimá, olùkọ̀tàn àti adarí eré ọmọ orílẹ̀-èdè  Nàìjíríà. 

## Ìbẹ̀rẹ̀ ayé rẹ̀
Wọ́n bí alàgbà Jímọ̀ ní ọjọ́ kọkànlá oṣù Kọkànlá ọdún 1939 ní Ìlú Òké-Ìmẹ̀sí ní Ìpínlẹ̀ Èkìtì ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. 
Bàbá rẹ̀ Àlíù Fákọ̀yà, jẹ́ baba aláwo tí ó jẹ́ ọmọ bíbí Ìlú Òké-Ìmẹ̀sí, nígbà tí ìyá rẹ̀ jẹ́ ọmọ bíbí Ìlú Ìlórò-Èkìtì.

## Ìṣe rẹ̀.gẹ́gẹ́ bí òṣèré
Àlíù dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèré Akin Ògúngbè nígbà tí gbajú-gbajà òṣèré yí gbé eré ìtagé kan wá sí ìlú rẹ̀.
Ní ọdún 1966, ó dá ẹgbẹ́ òṣèré tirẹ̀ ìyẹn "Jímọ̀ Àlíù Concert Party" tí gbé kalẹ̀ ní ílú Ìkàrẹ́ ní Ìpínlẹ̀ Òndó lẹ́yìn tí ó ti lo ọdún méje lẹ́yìn nínú ẹgbẹ́ Ògúngbè

Àwòrò dara pọ̀ mọ́ ilé iṣẹ́ Ológun ilẹ̀ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ọdún 1967 àmọ́ ó fẹ̀yìn tì ní ọdún 1975 kí ó lè fọkàn balẹ̀ láti ṣe iṣẹ́ eré orí-ìtàgé, àti láti mú ìdàgbà-sókè bá eré lábẹ́ orúkọ ilé iṣẹ́ ìgbéréjáde rẹ̀ tí ó pè ní **Jímọ̀ Àlíù Cultural Group**
Jímọ̀ ti gbé àwọn eré oríṣiríṣi *Yánpọn-yánrin*, *Ikú Jàre Ẹ̀dá*, *Fọ́pomọ́yọ̀* jáde lórí ẹ̀rọ amóhù-máwòrán.

## Ikú rẹ̀
Jímọ̀ Àlíù kú ní ọmọ ọgọ́rin ọdún ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kẹsàán ọdún 2020 sí ilé-ẹ̀kọ́ ìkọ́ṣẹ́ ìṣègùn ti  Fásitì Adó-Èkìtì lẹ́yìn àìsàn ránpẹ́.  .

## Àwọn sinimá àgbéléwò rẹ̀
**Fọ́pomọ́yọ̀*
**Yánpọn-yánrin*
**Àjálù*
**Àrélù*
* Igbó Ẹlẹ́jẹ̀
* Ìrìnkèrindò
* Rúkèrúdò

## Àwọn àmì ẹ̀yẹ rẹ̀
*Member of the Federal Republic of Niger

## Àwọn ìtọ́ka sí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1939
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2020
Iza

**Isabela Cristina Correia de Lima Lima** (ọjọ́ ìbí: Ọwẹwẹ 3, 1990), tí à mọ̀ nípasẹ̀ orúkọ ìpele rẹ̀, **IZA**, jẹ́ akọrin ti ìlú Brazil, to tún jẹ́ akọrin ati onijo, to dide gba òkìkí láti ìkọ́ orin ti àwọn akọrin biì Beyoncé, Rihanna, ati Sam Smith lori ètò YouTube ẹ. Ó tún tí fi àwọn orin rẹ̀ sórí Spotify àti SoundCloud . Ní òṣù Èbibi 2016, o fọ́wọ́ síwe àdéhùn pẹ̀lú Warner Music Brasil .  Álúbọ́ọ̀mù àkọ́kọ́ rẹ̀, *Dona de Mim*, jáde ní 2018 àti ó tún gbé yiyan kà Latin Grammy Award fun "Best Portuguese Language Contemporary Pop Album" ní ọdún yẹn.  

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1990
Ẹ̀ka:Articles with hCards
Laycon

**Ọlámilékan Moshood Agbélẹ̀ṣe** tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí **Laycon** ní woọ́n bí lọ́jọ́ kẹjọ oṣù kọkànlá ọdún 1993,(8 November, 1993) jẹ́ gbajúmọ̀ olùdíje tí ó borí ìdíje ètò-ìgbafẹ́ ẹ̀rọ tẹlifíṣàn, Big Brother Naija (ìpele karùn-ún), ó jẹ́ olórin-tàkasúfèé àti oǹkọ̀wé orin ọmọ orilẹ̀-èdè Nàìjíríà

## Ìgbésí-ayé àti ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ láti ìbẹ̀rẹ̀
Wọ́n bí Ọlámilékan Moshood Agbélẹ̀ṣe tí gbogbo ènìyàn mọ́ sí Laycon sí ìlú Èkó, ní Nàìjíríà. ṣùgbọ́n, ó jẹ́ ọmọ bibi ìlú Bájùwẹ̀n, ní Ọdẹdá ní Ìpínlẹ̀ Ògùn.

Ó kàwé gbàwé ẹ̀rí nínú ìmọ̀ philosophy ní University of Lagos lọ́dún 2012 sí 2016.

## Àwọn ìtọ́kasí
Àkójọ àwọn oṣere Naijiria

Àwọn wọ̀nyí ni àkójọ àwọn òṣèré ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Àwọn òṣèrékùnrin
* Ramsey Nouah
* Richard Mofe Damijo
* Osita Iheme
* O. C. Ukeje
* Jim Iyke
* Olumide Oworu
* Adewale Akinnuoye-Agbaje
* Bovi
* Tobi Bakre
* Mr Macaroni
* Olu Jacobs
* Tope Tedela
* Mike Bamiloye
* Pete Edochie
* Chiwetel Ejiofor
* Saint Obi
* Lateef Adedimeji
* Broda Shaggi
* John Boyega
* Dele Odule
* Femi Branch
* Efa Iwara
* Wasiu Alabi Pasuma
* Femi Adebayo
* Francis Odega
* Odunlade Adekola
* Muyiwa Ademola
* Yemi Ajibade
* Jimoh Aliu
* Fred Amata
* Chet Anekwe
* Okey Bakassi
* Saheed Balogun
* Joseph Benjamin
* Yul Edochie
* Segun Arinze me
* Alex Ekubo
* Deyemi Okanlawon
* Ken Erics
* Mike Ezuruonye
* Sola Fosudo
* Chinedu Ikedieze
* Hakeem Kae-Kazim
* Daniel Etim Effiong
* Rotimi Salami
* Tosin Igho
* Jide Kosoko
* Ayo Makun
* Chuma Mmeka
* Zack Orji
* Ali Nuhu
* Dele Odule
* Dede One Day
* Clem Ohameze
* John Okafor
* Dayo Okeniyi
* Babatunde Omidina
* Emeka Ossai
* Nkem Owoh
* David Oyelowo
* Afeez Oyetoro
* Kola Oyewo
* Adebayo Salami
* Sunday Omobolanle
* Yemi Shodimu
* Ime Bishop Umoh
* Nonso Diobi
* Charles Inojie
* Desmond Elliot
* Kanayo O. Kanayo
* Segun Arinze
* Emeka Ike
* Sam Dede
* Kenneth Okonkwo
* Uzee Usman
* Chidi Mokeme
* Zubby Michael
* Ifeanyi Emmanuel Igboke
* Falz
* Kunle Remi
* Van Vicker

## Àwọn òṣèrébìnrin
* Alex Asogwa
* Liz Da-Silva
* Genevieve Nnaji
* Omotola Jalade Ekeinde
* Sola Sobowale
* Funke Akindele
* Joke Silva
* Rita Dominic
* Mercy Johnson
* Kate Henshaw
* Ini Edo
* Nse Ikpe-Etim
* Osas Ighodaro
* Nancy Isime
* Yvonne Jegede
* Caroline Danjuma (orúkọ àbísọ: Caroline Ekanem)
* Lilian Esoro
* Adesua Etomi
* Oghenekaro Itene
* Bimbo Ademoye
* Efe Irele
* Mary Lazarus
* Uzo Aduba
* Tonto Dikeh
* Liz Benson
* Kehinde Bankole
* Faithia Balogun
* Genoveva Umeh
* Tomi Odunsi
* Stephanie Okereke Linus
* Nafisa Abdullahi
* Adunni Ade
* Ayo Adesanya
* Taiwo Ajai-Lycett
* Nikki Amuka-Bird
* Rosaline Meurer
* Regina Askia-Williams
* Dorcas Shola-Fapson
* Monalisa Chinda
* Chioma Chukwuka
* Abiodun Duro-Ladipo
* Megalyn Echikunwoke
* Adesua Etomi
* Carmen Ejogo
* Tamara Eteimo
* Hadiza Gabon
* Regina Daniels
* Rahama Sadau
* Muma Gee
* Shan George
* Biola Adebayo
* Adebimpe Oyebade
* Uyoyou Adia
* Kate Henshaw
* Chika Ike
* Carol King
* Bisi Komolafe
* Annie Macaulay-Idibia
* Lola Margaret
* Iyabo Ojo
* Sharon Ooja
* Sophie Okonedo
* Chioma Okoye
* Oge Okoye
* Moji Olaiya
* Kiki Omeili
* Rachel Oniga
* Bimbo Oshin
* Patience Ozokwor
* Helen Paul
* Idowu Philips
* Toni Tones
* Mary Uranta
* Bukky Wright
* Folake Olowofoyeku
* Sharon Ooja
* Ngozi Ezeonu
* Beverly Naya
* Beverly Osu
* Abimbola Craig
* Ruth Kadiri
* Weruche Opia
* Yvonne Orji
* Toyin Abraham
* Mercy Aigbe
Ẹ̀ka: Nàìjíríà
Chuy Bravo

**Jesús Melgoza** (December 7, 1956 – December 14, 2019) je osere ara Amẹ́ríkà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Àmójútó ijamba ile-iṣẹ fún COVID-19

[page=2|thumb|Iwe pelebe to n ṣe agbeyẹwo aabo lori ilera awon oṣiṣẹ ni akoko [Àjàkáyé-àrùn èrànkòrónà ọdún 2019-2020|ajakalẹ arun COVID-19]]

Fidio ti o wa l'ode

**Amojuto ijamba ile ise ni akoko COVID-19** jẹ a ko jọ pọ awon ohun elo ti a le fi dẹkun ijamba ni ibi iṣẹ lati le dena ajakalẹ arun COVID-19.
Ẹ̀ka:COVID-19
Ẹ̀ka:Àjàkálẹ̀ àrùn COVID-19 gẹ́gẹ́bí orílẹ̀-èdè
Ike Barinholtz

**Isaac** "**Ike**" **Barinholtz** (February 18, 1977) je osere ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà