Kola Tubosun

**Kọ́lá Túbọ̀sún** (; wọ́n bí i ní ọjọ́ kejìlélógún oṣù Kẹ̀sán ọdún 1981) jẹ́ onímọ̀ ẹ̀dá-èdè (linguist), òǹkọ̀wé, àti olùgbéṣàwòrán-jáde fíìmù (film-maker) ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tó gbajúmọ̀ jùlọ fún iṣẹ́ rẹ̀ nínú ìmọ̀ ẹ̀dá-ènìyàn lórí ẹ̀rọ-ayélujára ní Áfíríkà (African digital humanities). Gẹ́gẹ́ bí ọmọ-ẹ̀kọ́ Fulbright (Fulbright Fellow) àti Chevening (Chevening Scholar), Túbọ̀sún ti ṣe aṣáájú àwọn ìsapá láti mú àwọn èdè Áfíríkà wọ inú ìmọ̀-ẹ̀rọ àgbáyé, pẹ̀lú mímú èdè Gẹ̀ẹ́sì ti Nàìjíríà wọ inú ẹ̀rọ tí ń dá ohùn mọ̀ ti Google (Google’s voice recognition systems). Òun ni atẹ̀wéjáde pèpéle ìwé kíkọ *OlongoAfrica*, òun sì ni adarí fíìmù àkọsílẹ̀ náà *[[Ebrohimie Road: A Museum of Memory]]* (2024). Ní ọdún 2016, ó di ọmọ Áfíríkà àkọ́kọ́ tó gba ẹ̀bùn Premio Ostana "Special Prize" fún ìgbèjà rẹ̀ lórí ẹ̀tọ́ àwọn èdè ìbílẹ̀. Lọ́wọ́lọ́wọ́, òun ni olóòtú fún Áfíríkà fún ìwé àkójọpọ̀ *[[Best Literary Translations]]*, tí Deep Vellum tẹ̀ jáde.

## Ìtàn ìgbésíayé rẹ̀
Ìlú Ìbàdàn, ní Nàìjíríà ni wọ́n bí Túbọ̀sún sí. Ó gba oyè Ẹ̀kọ́ Bátẹ́lọ̀ (Bachelor of Arts) láti Fásitì ti Ìbàdàn ní ọdún 2005, àti oyè Mástà (Master's degree) nínú Ìmọ̀ Ẹ̀dá-èdè (Linguistics) láti Fásitì Southern Illinois Edwardsville ní ọdún 2012. Ó jẹ́ ọmọ-ẹ̀kọ́ Fulbright ní ọdún 2009, níbi tí ó ti kọ́ni ní èdè Yorùbá ní Fásitì Southern Illinois Edwardsville. Ní ọdún 2019, wọ́n fún un ní ẹ̀bùn ìwádìí Chevening (Chevening Research Fellowship) ní Ilé-ìkàwé ti ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì (British Library) ní Lọ́ńdọ̀nù, níbi tí ó ti ṣiṣẹ́ pẹ̀lú àkójọpọ̀ àwọn ìwé èdè Áfíríkà ti ọ̀rúndún kọkàndínlógún tí wọ́n tẹ̀ jáde.

## Ìmọ̀-ẹ̀rọ èdè àti ìgbèjà
Túbọ̀sún jẹ́ aṣáájú nínú ìbáṣepọ̀ ìmọ̀ ẹ̀dá-èdè Áfíríkà àti ìmọ̀-ẹ̀rọ, ó ń gbèjà fún "òmìnira lórí ẹ̀rọ-ayélujára" (digital sovereignty) fún àwọn èdè Áfíríkà. Ní ọdún 2015, ó dá YorubaName.com sílẹ̀, èyí tó jẹ́ iṣẹ́-àkànṣe ìwé-ìtumọ̀ àti kíkọ-orúkọ, èyí tí ó ṣẹ̀dá ibi-àkópọ̀ orúkọ Yorùbá àkọ́kọ́ lórí ẹ̀rọ ayélujára. 

Iṣẹ́-àkànṣe yìí ṣẹ̀dá ibi-àkópọ̀ orúkọ Yorùbá àkọ́kọ́ àti ìtumọ̀ wọn lórí ẹ̀rọ ayélujára, èyí tó wá gbèrú lẹ́yìn náà láti ní pátákó-ìtẹ̀wé (keyboard) ọ̀fẹ́ ti Yorùbá fún Mac àti Windows láti mú kí ìbáraẹnisọ̀rọ̀ nínú àwọn èdè ìbílẹ̀ rọrùn.

Iṣẹ́ Túbọ̀sún pẹ̀lú Google Nàìjíríà ṣe ìrànwọ́ púpọ̀ láti sọ Google Assistant di ti ìbílẹ̀, èyí tí ó yọrí sí dídá ohùn Gẹ̀ẹ́sì ti Nàìjíríà mọ̀ lóríṣìí rẹ̀ ní ọdún 2019—èyí tí ó jẹ́ àṣeyọrí ńlá láti ọwọ́ ilé-iṣẹ́ ìmọ̀-ẹ̀rọ ńlá.  Ó tún darí ìpolongo tó kẹ́sẹjárí láti fi èdè Yorùbá kún àwọn èdè tí wọ́n ń lò lórí Twitter (tí a mọ̀ sí X báyìí) ó sì ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùdámọ̀ràn fún ìwé-ìtumọ̀ *Oxford English Dictionary* (OED), ó ṣe àfikún sínú títẹ̀wéjáde ìtàn àwọn ọ̀rọ̀ Gẹ̀ẹ́sì ti Nàìjíríà ní ọdún 2019.

## Lítíréṣọ̀ àti ìtọ́jú àṣà

Gẹ́gẹ́ bí olùtọ́jú àkọsílẹ̀ àṣà, Túbọ̀sún dálórí títọ́jú ìtàn ọgbọ́n orí Áfíríkà nípasẹ̀ fíìmù, ògbufọ̀, àti títẹ̀wéjáde.

Ní ọdún 2018, Túbọ̀sún gba ẹ̀bùn ìwé-kíkọ Miles Morland láti kọ ìtàn ìgbésíayé Ọ̀jọ̀gbọ́n Wole Soyinka (Nobel Laureate). Ìwádìí yìí ló ṣe ìrànwọ́ fún fíìmù àkọsílẹ̀ rẹ̀ àkọ́kọ́, *[[Ebrohimie Road: A Museum of Memory]]* (2024). Fíìmù yìí ṣàlàyé ìgbésíayé Soyinka nínú ilé rẹ̀ ní Fásitì ti Ìbàdàn níbi tí wọ́n ti mú un ní ọdún 1967. Wọ́n ti ra fíìmù àkọsílẹ̀ yìí sínú àwọn àkójọpọ̀ ẹ̀kọ́ Áfíríkà ti àwọn ilé-ẹ̀kọ́ gíga bíi Harvard University, Yale University, Columbia University, University of Pennsylvania, àti University of Chicago.

Túbọ̀sún ni atẹ̀wéjáde àti olóòtú-àgbà fún *OlongoAfrica,* pèpéle fún ìwé-kíkọ àti iṣẹ́ ìròyìn. Ní ọdún 2023, Tubosun darí iṣẹ́-àkànṣe 'Black Orpheus Revisited', èyí tó jẹ́ ìdásílẹ̀ ìtọ́jú àkọsílẹ̀ lórí ẹ̀rọ-ayélujára tí Open Society Foundations ṣe onígbọ̀wọ́ rẹ̀ láti ṣe àkọsílẹ̀ gbogbo ìwé-ìròyìn lítíréṣọ̀ tó nípa púpọ̀ *[[Black Orpheus (magazine)|Black Orpheus]]* (1957–1975). Wọ́n gbé iṣẹ́-àkànṣe yìí, tó wá láti inú àkójọpọ̀ ìwé-ìròyìn àdáni rẹ̀, jáde nínú *The World of Interiors* ní oṣù Kẹ̀sán ọdún 2025.

Ó ti jẹ́ olóòtú fún *Aké Review* tẹ́lẹ̀, ó sì jẹ́ Olóòtú fún Áfíríkà fún ìwé àkójọpọ̀ *[[Best Literary Translations]]* (Deep Vellum, 2024).  Ó jẹ́ oní-ògbufọ̀ tó léké,  ó ti ṣe ògbufọ̀ àwọn iṣẹ́ tí Ngũgĩ wa Thiong'o, Haruki Murakami, Chimamanda Adichie, Wole Soyinka, James Baldwin, àti àwọn mìíràn kọ sí èdè Yorùbá.  Àkójọpọ̀ ewì rẹ̀ kejì, *Ìgbà Èwe* (2021), ṣe àfihàn àwọn ògbufọ̀ ewì láti ọwọ́ onímọ̀ ọgbọ́n orí ọmọ Amẹ́ríkà Emily Grosholz.
Ní oṣù Kẹ̀sán ọdún 2019, Tubosun jẹ́ ọ̀kan lára àwọn tó dá The Brick House Cooperative sílẹ̀, pẹ̀lú àwọn ìtẹ̀jáde mẹ́jọ mìíràn pẹ̀lú ète láti ṣàfihàn àwọn èrò òmìnira láti onírúurú ibi káríayé. Ó di olóòtú-àgbà àti atẹ̀wéjáde àkọ́kọ́ fún *OlongoAfrica*, pèpéle ìwé-ìròyìn lítíréṣọ̀ fún àwọn ònkàwé tuntun láti Áfíríkà. Ó tún jẹ́ òǹkọ̀wé ìrìn-àjò (travel writer).

## Àwọn iṣẹ́ rẹ̀

**Àwọn Ìwé**
* *Edwardsville by Heart* (2018) – Ewì/Ìtàn ìrìn-àjò
* *Ìgbà Èwe* (2021) – Ewì (nínú èdè méjì)
* *Best Literary Translations 2024* (Olùbá-ṣolóòtú)
* *Èṣù at the Library* (2024)

**Àwọn Fíìmù**
* *[[Ebrohimie Road: A Museum of Memory]]* (2024) – Adarí/Olùgbéjáde
* *[[The Ministry of Ungentlemanly Warfare|Ministry of Ungentlemanly Warfare]]* (2024) -- Olùdámọ̀ràn èdè
* *[[Elesin Oba: The King's Horseman]]* (2022) -- Olùtúmọ̀ àti Olùdámọ̀ràn
* ''Aisha'' (2022) Olùdámọ̀ràn Ẹ̀ka-èdè

**Àwọn tí ó ṣe Olóòtú fún**
* Ìwé àkójọpọ̀ *[[Best Literary Translations]]* (olùbá-ṣolóòtú) 2024 títí di báyìí
* *Edo North: Field Studies of the Languages and Lands of the Northern Edo* (ed., 2011). Àwọn àyọkà láti fi bọlá fún Ọ̀jọ̀gbọ́n Ben O. Elugbe. Zenith Book House.
* NTLitMag: Àwọn ìtẹ̀jáde 29 (2012–2015)

## Àwọn ẹ̀bùn àti iyì
* **[[Premio Ostana]] "Special Prize"** (2016) – Ọmọ Áfíríkà àkọ́kọ́ tó gbà á.
* **[[Miles Morland Foundation Writing Scholarship|Ẹ̀bùn Ìwé-kíkọ Miles Morland]]** (2018)
* **Chevening Research Fellowship** (2019)
* **CNN African Journalists Award** (Yíyàn, 2015) – Búlọ́gà àkọ́kọ́ tí wọ́n yàn.

## Ìgbésíayé àdáni rẹ̀
Bàbá rẹ̀, Olatubosun Oladapo, jẹ́ akéwì àti oníwèé-ìròyìn. Àbúrò/Ẹ̀gbọ́n rẹ̀ obìnrin, Yemi Adesanya, jẹ́ akíyèsí-owó (accountant) àti òǹkọ̀wé. Ìyàwó rẹ̀, Temie Giwa, ni ó dá LifeBank sílẹ̀, èyí tí í ṣe ilé-iṣẹ́ tó ń pèsè ẹ̀jẹ̀ àti irinṣẹ́ ìlera. Ó ń gbé láàrin Èkó, Nàìjíríà àti Minneapolis, Minnesota.

## Ẹ tún wo
* Àkójọ àwọn búlọ́gà Nàìjíríà

## Àwọn Ìtọ́kasí

## Àwọn Ìjápọ̀ Ìta
* 
* "A Father's Apprehensions and Fascinations: An Interview"
* "Yoruba & Esperanto are now open for translation in the Twitter Translation Centre"
* "A Multimedia Dictionary of Yorùbá Names", YorubaName.com.
* "Ideas of Identity", *Writing a New Nigeria*, BBC Radio 4. 
* Kola Tubosun's Travel Blog