open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Banana Island Ghost

***Banana Island Ghost*** (***Òkú Erékùsù Ọ̀gẹ̀dẹ̀***) jẹ fiimu ti a gbe jáde ni ọdún 2017. Olùkọ̀tàn àti oludari fiimu naa ni BB Sasore Olùdarí Àgbà fiimu naa ni Derin Adeyọkunnu ati Biọla Alabi. Àwon òṣèré tí o kó'pa ninu fiimu naa ni Ali Nuhu, Saheed Balogun, Tina Mba àti Bimbo Manuel.

## Àwon tí o kó'pa nínú rẹ

* Saheed Balogun
* Ali Nuhu
* Tina Mba
* Uche Jombo
* Bimbo Manuel
* Dorcas Shola Fapson

## Àgbéka'lẹ̀ eré

## Ìtẹ́wọ́gbà
Àjọ tí o ńṣe àgbéyẹ̀wò fiimu ti a n pe ni *Nollywood Reinvented* fún fiimu yi ni àmì ìdá mọ́kàn-dín-lọ́gọ́ta nínú ọgọrun (59% rating). 

## Ìtọ́kasí
Eko

***Eko*** (láì fi àmì si) lè t́oka sí:

## Ìlú
Ìlú Èkó ní oríléèdè Nàìjírìà, tí atún fi sọ orúko ìpínlẹ̀ rẹ̀.

## Oúnjẹ
Oúnjẹ Ẹ̀kọ lati inú àgbàdo.

## Ìmọ̀
Ẹ̀kọ́ tí àń kọ́ láti kún fún ìmọ̀.

Ẹ̀ka:Ìbáramu
Omolola Itayemi

**Omololá Ìtáyemí** jẹ́ akọ̀ròyìn, àti àrẹ National Association of Travel and Tourism Writers of Nigeria (ATTWON), arìnrìn àjò àti ìgbafẹ́ ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.

## Àwọn ìtọ́ka sí

Ẹ̀ka:Nàìjíríà
Anuli Ola Olaniyi

**Anuli Ola Olaniyi** Je onise awujo, oluko oro to n lo si ori ayelujara ati, oludasile HEIR.

## Awon itokasi
Ijeoma Balogun

**Ijeoma Balogun** je onise iroyin nipa igbesi aye. Osi tun je oludasile ati alase ile ise Redrick Public Relations. Ijeoma Balogun je alara to logbon pelu opolopo iriri aye. Omu ka ko ise ribiribi lokunkundun. Fun ti eroungba ise laye, pelu okan pataki lara imu idagbasoke ba eso fun eyan ni ile Naijiria.
## Awon itokasi
Bolatito Aderemi-Ibitola

**Bolatito Aderemi-Ibitola** (bii ni Ọjọ kokanlelogun, Oṣu kini, Ọdun 1993) je omo bibi ilu Eko, Naijiria. O si lo si ilu Amerika ni odun 2000 o si pada si Naijiria ni odun 2014. Bolatito gba iyi eko Masters ninu eko ikopa ijinle ni Tisch School of the Performing Arts, yunifasiti New York. O gba iyi eko Bachelors ninu eko ibaraenisoro ti o dojuko sise agbejade eto ori amohunmaworan ati fiimu pelu imo oselu ni koleeji Allegheny. Bolatito, ti o je ayaworan ti o n sise lori ikopa ati ibaraenisepo, farahan gegebi olubori 'ART X Prize with Access' ti odun 2018 o si gba ebun owo milionu kan naira ni ojo ketadinlogbon, osu kefa, odun 2018. O ma se agbejade eleniyan kan ni  ART X Lagos ninu osu kokanla, odun 2018.

## Awon Itokasi
Olayemi Ogunwole

**Ọláyẹmí Ògúnwọlé**  jẹ́ gbajúgbajà pẹ̀lú orúkọ oníṣẹ́ rẹ̀ (**''Honey Pot'')** lórí èrò àsọ̀rọ̀-mágbèsì àti èrọ amóhùn-máwòrán *TVC Communication*s ní ìpínlẹ̀ Èkó.

## Ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Oníṣẹ́ (Honey Pot) kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú èdè Gẹ̀ẹ́sì nílé ẹ̀kọ́ àgbà Ilé Ifẹ̀ Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀ University, Nàìjíríà.

## Iṣẹ́ rẹ̀

### Ìbẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìròyìn rẹ̀
Ọláyẹmí bèrè iṣẹ́ ìròyìn rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí akẹ́kọ̀ọ́ lásìkò ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ ní OAU, Ilé-Ifẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olùgbàlejò lórí ẹ̀rọ amóhùn-máwòrán NTA ti Ilé-Ifẹ̀ níbi tí ó tí ń darí ètò tí ó ń jẹ́ *Fact Finding with Yemi*. Ó tún jẹ́ ọ̀kan lára àjọ Orientation Broadcasting Service (OBS) nigba tí ó ń ṣe Àgùnbánirọ̀ National Youth Service Corps rẹ̀ ní ìpínlẹ̀ Anambra, Nàìjíríà.

Lẹ́yìn tí ó parí Àgùnbánirọ̀ (NYSC), ó tè síwájú láti ṣe agbátẹrù  *Bísí Ọlátilọ Show* (BOS). Ó tún lọ sí ilé èkọ́ FRCN láti kẹ́kọ̀ọ́ síwájú si. Ó tún ṣiṣẹ́ ní ilé iṣẹ́ ìgbóhùn-sáfẹ́fẹ́ *Rock City 101.9 FM*, ní Abẹ́òkúta, níbi tí ó tí ṣètò *Rock Game* tí ó sì tún jẹ́ aka ìròyìn*.  *Ó sì tún ṣiṣẹ́ ní Star 101.5 FM, níbi tí ó ti ṣ̀ètò *Midday Belt* tí ó sì tún ka ìròyìn ojoojúmọ́, ṣáájú kí ó tó ta àtapò sí ilé iṣẹ́ ìgbóhùn-sáfẹ́fẹ́ *Rainbow 94.1 FM*, níbi tí ó ti jẹ́ ọ̀gá àgbà àwọn elétò ní ilé iṣẹ́ ìgbóhùn-sáfẹ́fẹ́ *Max FM*  tí ó ń jẹ́ (Radio Continental) tẹ́lẹ̀.

### Àwọn iṣẹ́ rẹ̀ mìíràn
Yàtọ̀ sí iṣẹ́ ìgbóhùn-sáfẹ́fẹ́,ó tún ti ṣe ìpolówó ọjà fún  *Harpic, First Monie ti First Bank* àti àwọn ilé iṣẹ́ ọlọ́jà mìíràn. Òun àti Ruggedman ni ó ṣagbá-tẹrù ìgbàlejò àmì ẹ̀yẹ ayẹyẹ City People Music Awards ní ọdún 2017.

## Àwọn àmì ẹyẹ fún ìdánimọ̀
Wọ́n fun ní àmì ìdánimọ̀ àtàtà *Special Recognition Award* fún iṣẹ́ ribi-ribi àti ipa mále gbàgbé rẹ̀ nínú iṣẹ́ ìjábọ̀ ìdárayá lórí àmóhùn-máwòrán pàá pàá jùlọ City People ní ọduń 2016.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ainehi Edoro

**Ainehi Edoro** ni wọ́n bí ní (December 11), Ó jẹ́ ̀ònkọ̀wé ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Òun ni olùdásílẹ̀ àti olùgbéjáde ìwé *Brittle Paper*. Ó tụ́n jẹ́ igbá-kejì ọ̀jọ̀gbọ́n "professor of Global Black literature" ní ilé ẹ̀kọ́ àgbà University of Wisconsin-Madison.

## Ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Lásìkò tí ó ń kẹ́kọ̀ọ́ láti gboyè ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ *(Doctorate)* ní ilé ẹ̀kọ́ àgbà Duke University, Edoro dá ìwé ọlọsọ̀́ọ̀sẹ̀ *Brittle Paper* kalẹ̀. Ní́ June 2018, ó tún jẹ igbákejì ọ̀́jọ̀gbọ́n ní ilé ẹ̀kọ́ àgbà Marquette University. Iṣẹ́ àtinúdá Edoro dá lórí àpilẹ̀kọ lítíréṣọ̀ léréfèé ilẹ̀ Adùláwọ̀.

## Àwọn iṣẹ́ rẹ̀  àti àmì ẹ̀yẹ rẹ̀
Edoro dá *Brittle Paper* sílẹ̀ ní ọdún 2010. Edoro ṣàlàyé wípé: *Brittle paper*  " Jíjẹ̣́lẹgẹ́ tí ìwé àtẹ̀jáde ọlọ́sọ̀ọ̀sẹ̀ òun jẹ́ ẹlẹgẹ́ gẹ́gẹ́ bí orụ́kọ rè *Brittle* ni ó ń ṣàfihàn bí iṣẹ́ ọnà Lít́iréṣọ̀ śe dùn tó tí ó sì ń dáni lára yá sí lórí ẹ̀rọ ayé-lu-jára ... Nígba tí "Brittle Paper" dá lórí àkó-jọ-pọ̀ àwọn àkọsílẹ̀ tí ó wà lórí àwọn fọ́nrán òrò tó ń lọ lórí aýe-lu-jára." Gẹ́gẹ̣́ bí ó ṣe sọ, ṣíṣe àfihàn àwọn ìmọ̀ àti iṣ̣é ọnà aláwòmọ́ lítíréṣọ̀ òun ni ó ṣokùn fa bi òun ṣe bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ọ̀rọ̀ to ń ló ní orí ẹ̀rọ ayé-lu-jára, lẹ́yín èyí ni òun ri wípé ó ṣe pàtàkì kí òun ó tún àwọn "àpilẹ̀kọ àti àṣà ilẹ̀ Adúláwọ̀" jí dìde". She was listed as one of the five most influential Nigerian women in 2016 by Guardian.

## Awon Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Oreoluwa Lesi

**Oreoluwa Lesi** je̩  o̩kan pataki ninu onisowo to gbaju gbaja o̩mo̩ Naijiria pe̩lu onise̩ aje to gba e̩ko lati ile O̩ba UK. Owun ni oludasile ati oludari ile ise̩ Women's Technology Empowerment Centre (W.TEC), aagbari olu ile ise̩ ti ki se fun eree, a non-profit organisation eyi to n ro awo̩n obinrin pelu o̩mo̩de lobinrin lagbara ni awujo lori imo̩ e̩ko̩ ati imo̩ e̩ro̩. o̩dun 2008 ni wo̩n da ile ise̩ yi sile̩. Oreoluwa Lesi wa ninu e̩le̩gbe̩ Ashoka. O tigba awo̩duu ABIE, fun oluranlo̩wo̩ iyipada.

## Igba ewee ati e̩ko̩
Ni ilu Naijiria ni Lesi ti lo igba ewee re̩. Onise̩ e̩ro ina mo̩namo̩na ni baba re̩, lati kekere loti ni ife si e̩ro ayara bi asha, eyi ti ose okunfa ise̩da e̩ro agbe ise̩ jade (software application) ti ohun elo fun soobu atawe (bookshop) awon obi re̩.

Ile iwe Queen's College, Lagos, ni Oreoluwa Lesi lo̩. Le̩yin eyi lo lo̩ kawe si  ninu imo̩ siseto ko̩smputa, (diploma course in computer programming). O te̩ siwaju lo̩ si ilu Oba, (United Kingdom) lo̩ kawe siwaju lori eko̩ imo̩ ọrọ aje, (economics)  to si gba amin ẹyẹẹ bachelor's degree lati University of Essex. O tun gba amin ẹye oniyi, (master's degree) ninu imọ atupọ, oniruwe pelu isakoso alaye, (analysis, design and management information) ni London School of Economics and Political Science. Arabinrin ti a n sọrọ ẹ yi ti mu ayipada rere ba awọn eyan bi 12000 tojẹ omode birin nilu Naijiria. Eyi ni anfani towa lati olu ile isẹ aladani, NGO, . O te̩  siwaju ninu ekọ Applied Sciences ni Harvard University Extension School

## Iṣẹ gboogi to yan laayo
Oṣiṣẹ ni UK pelu Lonadek Oil and Gas Consultancy nibi ti o tin mojuto CSR Initiative-2020. O tun ṣiṣẹ pẹlu EDC nilu oba, United State lori research project. Ọdun 2005 lopada si ilẹ Naijiria. Ni ọdun 2008 lo da W.TEC silẹ. Won fun ni oye, fellow of Ashoka ni ọdun 2013. Nigba to di ọdun 2009, o tun gba amin ẹyẹẹ ABIE Award Winners, oluyipada rere, Change Agent.

## Ayee ara eni
Ayaa Gboyega Lesi ni arabinrin yi. Ilu eko ni won n gbe. Lagos.

## Awon iwe atẹjade

## Awon itokasi

## Awọn asopọ ita

* Official Website
* And Life | Seriously Speaking with Adesuwa
* Close Flow 1 NTA Sept 6 2013
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ọbẹ yọ

**Ọbẹ yọ** jẹ orukọ awọn ọbẹ to maa fa tikọ tabi yọ lọwọ. Bi apejuwe ọbẹ ila, ọbẹ ewedu, ọbẹ ọgbọnọ tabi eyi ti a nọ si apọn. Ọbẹ yọjẹ ọbẹ to wọpọ ni apa ariwa iwọ irun ati apa ariwa busu orun ni ilẹ Naijiria. Irisi ọbẹ yi maa n ki, yo si ma yọbọlọ ti a ba njẹ yala pẹlu ṣibi tabi pẹlu ọwọ wa.
Awọn ounjẹ ti an fi jẹ ọbẹ yọ ni an pe ni okele. Awọn ounjẹ bi fufu, iyan, amala, eba, ati bẹẹ bẹẹ lọ.

## Awon itokasi
Jack LaLanne

**Francois Henri** "**Jack**" **LaLanne** (September 26, 1914 – January 23, 2011) jẹ́ òṣèré ará Amẹ́ríkà. 

## Àwọn ìtókasí

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré tẹlifísàn ará Amẹ́ríkà
Stefán Karl Stefánsson

**Stefán Karl Stefánsson** (July 10, 1975 – August 21, 2018) jẹ́ òṣèré ará Íslándì.

## Àwọn ìtókasí

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré tẹlifísàn ará Íslándì
Ẹ̀ka:Àwọn ará Íslándì
Hervé Villechaize

**Hervé Jean-Pierre Villechaize** (April 23, 1943 – September 4, 1993) je osere ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré tẹlifísàn ará Amẹ́ríkà
Magnús Scheving

**Magnús Örn Eyjólfsson Scheving** (November 10, 1964) jẹ́ òṣèré ará Íslándì.

## Àwọn ìtókasí

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará ará Íslándì
Ẹ̀ka:Àwọn ará Íslándì
Caroll Spinney

**Caroll Edwin Spinney **  tí a bí lọjọ́ merindinlogbon, oṣù kejila ọdún 1933,dágbére fáyé ní Ọjọ́ kejo oṣù kejila ọdún 2019  (December 26, 1933- December 8 2019) jẹ́ òṣèré ará Amẹ́ríkà.

## Àwọn ìtókasí

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
New Money (2018 film)

***New Money (Owó Tuntun)*** jẹ́ fíìmù eré ìtàgé apanilẹrin tí a gbé jáde ní ọdún 2018 ni orile-ede Nàìjíríà Tọpẹ Ọṣhin ni Oludari ere náà nígbàtí ilé isẹ́ Inkblot Productions àti FilmOne gbé e jade Fíìmù na só ìtàn ọmọbìnrin kan ti o n ba ni ta'jà ti o ni èròngbà láti di aránṣọ ti o wá ṣàdédé rí ìpín tirẹ̀ gbà nínú ogún bàbá rẹ̀ ti o ti fi ìgbàkan kúrò ní'lé. Àwon òṣèré tí ó kó'pa nínú fíìmù naa ni Jemima Osunde, Kate Henshaw, Dakore Akande, Wale Ojo àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ, pẹ̀lú Falz d Bahd Guy tí ó dẹrin pani jọjọ nínú fíìmù naa. Ni ọjọ́ kẹtà-lé-lógún òṣu kẹta ọdún 2018 ni a gbe fíìmù naa jade ni orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Inkblot ati FilmOne tún pa'wọ́ pọ ṣe fíìmù lẹẹkan si lẹ́yin tí wọ́n ṣe fíìmù *The Wedding Party 2*.

## Àgbéka'lẹ̀ eré
***New Money*** ***(Owó Tuntun)*** sọ ìtàn ọmọ ọdún mẹta-le-logun kan ti a npe ọrukọ rẹ ni Toun (Jemima Osunde), ti o ṣ'àdédé ba ara rẹ ni ààrin gbùngbùn ọrọ̀ nigbati baba rẹ (Kalu Ikeagwu) fi ilé iṣẹ́ rẹ ti o níye lori to ọ̀pọ̀lọpọ̀ bilionu sílẹ̀ fún un nínú ìwé ìpìngún rẹ̀. Èròngbà tirẹ̀ fún ọjọ́ ọ̀la rẹ̀ ni láti di ránṣọ-ránṣọ. 
Ó gbọ́ ìtàn lẹ́nu ìyá rẹ̀, Fatima (Kate Henshaw) wípé ìgbéyàwó alárédè ni òun ṣe pẹ̀lú bàbá rẹ̀, Ifeanyi (Kalu Ikeagwu); ṣùgbọ́n, nítorí ìlòdì sí àwọn ẹbí Ifeanyi, wọ́n tú ìgbéyàwó naa ka. Ifeanyi wá tún ìgbéyàwó miran ṣe pẹ̀lú Ebube (Dakore Akande), eleyi ti ko sì sí ọmọ kankan laarin wọn.
Toun kọ eti'kun sí ìyá rẹ̀, o si bẹrẹ si ni gbé igbe aye afẹ́ ti arakunrin baba rẹ̀, Chuka (Wale Ojo) ati ọmọ rẹ̀, Patrick (Adeolu Adefarasin) gbiyanju lati bajẹ mọ lọ́wọ́. Ìpinnu rẹ̀ yii so ile iṣẹ na sinu ọpọlọpọ ìṣòro, eleyi ti o si mu ki àwọn eniyan ri Toun gẹ́gẹ́ bi oludari ti ko kún ojú òsùwọ̀n.
Ẹ̀ka:Pages with unreviewed translations
Irú

Parkia filicoidea00.jpg

thumb|Iru|100px
**Irú** (locust beans) jẹ́ ọ̀kan nínú ìsebẹ̀ amọ́bẹ̀dùn. Iru jẹ èròjà ọbẹ̀ nílẹ̀ Yorùbá àti káàkiri ibi tí wọ́n ti mọ ìwúlò rẹ̀. A máa ń fi irú sí ọbẹ̀ láti fi jẹ́ kí ó ní adùn àti òórùn dáadáa. Awọn ọbẹ ti a le fi irú si ni ọbẹ ila, ọbẹ ewedu, ọbẹ ẹfọ, ọbẹ ata, ọbẹ egusi, ọbẹ ọgbọnọ ati bẹẹ bẹẹ lọ.
Irú ni ilẹ Yoruba pin si oriṣi meji, irú woro ati iru pẹtẹ. Iyaatọ laarin mejeeji ko pọ. Irú pẹtẹ rọ, o si maa nfọ sinu ọbẹ. Sugbọn irú woro maa nduro sinu ọbẹ nitori pe ole.
Irú jẹ eronja ọbẹ to ṣara lore. Awọn ọmọ ilẹ Yoruba ni igbagbọ pe irú ni anfaani ti on ṣe fun oju lọpọlọpọ. Nitori eyi, wa maa sọ fun ẹni ti oju dun ki o ma jẹ iru daadaa.
Akiyesi irú ni pe o gbọdọ kun fun iyọ ki o ba le pẹ nilẹ. 

## Awọn Itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọ̀gbìn
Ẹ̀ka:Àwọn ónjẹ
Ẹ̀ka:Àwọn ohun ọ̀gbìn jíjẹ
New Money (TV series)

***New Money*** (***Owó tuntun***) jẹ́ eré orí ẹ̀rọ mohùnmáwòrán ni ilu Amẹ́ríkà tí o bọ́ s'órí afẹ́fẹ́ ni ọjọ́ kọkan-din-lọgbọn oṣu karun ọdun 2015 l'órí ẹ̀rọ ayélujára mohùnmáwòrán  E!. Eré yi ti a pín sí abala mẹ́fà dá l'órí bí àwọn tí ó l'ọ́rọ̀ púpọ̀púpọ̀ ṣe ma n na owo wọn àti iru igbe ayé ti wọn ma n gbe. Ilé iṣẹ́ mohùnmáwòrán Leftfield ni o ṣe àgbékalẹ̀ ere naa.

Eré yi bọ s'órí afẹ́fẹ́ ni ilu Amẹ́ríkà ní ọjọ́ kọkan-din-lọgbon oṣù karun ọdún 2015 sí ojú iworan àwọn ènìyàn tí o tó okoo lé ní'gba o le ẹyọ kan. Ni àkọ́kọ́ ti ere yi bo sori afẹ́fẹ́, eniyan ti o to ẹgbẹ̀rún lọ́nà mẹta-le-legbesan ni o ja kuro lójú ìwòran eré yii ti a pe ni lead-in *The Soup*. Ni ilu Australia, ere yi bọ sori afẹ́fẹ́ ni ọjọ kẹta oṣu kẹfa ọdun 2015 lórí èka E! ni ilu Australia.
Addison Timlin

**Addison Jayne Timlin** (ojo ibi ojo  kokan din logbon, osu kefa,odun 1991) je osere binrin omo ile Amerika ti a mo si  Kami Lerner ninu  ere (Ilu ti ko fe ki oorun wo)  The Town That Dreaded Sundown  (2014) ati Colleen Lunsford ninu ere  Little Sister (Omobirin kekere) (2016).   A mo fun ipa re gege bi Sasha  Bingham  ninu Igba afihan) Showtime' s Californication. She is also known for playing Sasha Bingham in Showtime's *Californication*.

## Isẹ́ Òòjọ́
Wọ́n bí ni Filadefia, Penisilafania, Timlin jade ni amohunmaworan gege bi Amy,  omo odun merinla ti o ni arun ito suga, in the 2005 film *Derailed* alongside Clive Owen and Melissa George, who played her parents.  Timlin played Maddy in a short film, *The Isabel Fish*, directed by Lara Zizic for the Columbia Film Festival. In 2007, Timlin appeared in the music video, "Sleeping Lessons," by Albuquerque, New Mexico based indie-rock band, The Shins. In 2008, she made an appearance in the music video for the song Check Yes Juliet by We the Kings, playing the fictional Juliet. She was cast in the short-lived CBS television drama, *3 lbs*, as Charlotte Hanson (the daughter of the main character played by Stanley Tucci), in three of the eight episodes that were filmed. Timlin is seen in the short film *Man*, written and directed by Myna Joseph, which was screened at the Sundance Film Festival and at Cannes. In 2008 she played Emily Draper in the ABC television show, *Cashmere Mafia*, the troubled teenage daughter of Juliet Draper (Miranda Otto).

### Fímù

### Amohunmaworan

## Awon Itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1991
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Alhaji Rájí Àlàbí Owónikókó

**Alhaji Muhammed Rájí Àlàbí Owónikókó** Jẹ́ ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà,olórin Àpàlà.
Wọ́n bí Rájí ní ìlú Òró ní ijoba ibile Irepodun ìpínlẹ̀ Kwárà.

## Àwọn Ìtọ́ka sí

Ẹ̀ka:Àwọn olórin ará Nàìjíríà
Ebun Oloyede Olaiya

**Alhaji Lukman Ẹ̀bùn Olóyèdé Ọláìyá ** tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Igwe jẹ́ ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà àti òṣèré sinimá àgbéléwò. Wọ́n bí Ẹ̀bùn Olóyèdé ní ilú Kẹ́nta, Òkè-Èjìgbò Abẹ́òkúta.

## Ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Ọláìyá lọ sí ilé ìwé alákọ̀ọ́bọẹ̀rẹ̀ St.Judes ní ìlú Abẹ́òkúta ní ìpínlẹ̀ Ògùn, tí ó sì tún tè síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ilé ìwé girama (Premier) ní Abẹ́òkúta. Lẹ́yìn tí  ó parí èyí  ni ó lọ kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìbára ẹni sọọ̀rọ̀ ní ilé ẹ̀kọ́ gbogbo-nìṣe tí Moshood  Abíọ́lá Òjéèrè ìpínlẹ̀ Ògùn.

## Iṣẹ́ rè gẹ́gẹ́ bí òṣèré
Ọláìyá dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèré Musibau  Shodimú ní àsìkò ọdún 1970s tí ó wà ní Abẹ́òkúta nígbà náà.

## Àwon ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Egbé Akómolédè

**Ẹgbẹ́ Akọ́mọlédè àti àṣà Yorùbá** jẹ́ àgbárí-jọ-pọ Àwọn olùkọ́  nílé ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀, girama àti ilé ẹ̀kọ́ fásitì ti ìjọba pẹ̀lú  aládàáni jákè jádò ilẹ̀ Nàjíríà. Ẹgbẹ́ yìí ń ṣojú Yorùbá níbi ìgbé lárugẹ èdè, àṣà àti ìdàgbà sókè ìṣèṣe Yorùbá 

## Àwọn ìtọ́ka sí

Ẹ̀ka:Nigerian languages
Babalola Chinedum Peace

**Babalola Chinedum Peace** (née **Anyabuike**) FAS, FAAS wà nínú àwọn ọ̀jọ̀gbọ́n ọmọ Nàìjíríà  tó jẹ́ inímọ̀ nípa egbò igi Pharmacy, tó tún jẹ́ obinrin àkọ́kọ́ elégbògi ìbílẹ̀ Fásítì ìlú Ìbàdàn.
Iṣẹ́ ìwádìí rẹ̀ dá lórí àtúpalẹ̀ oògùn drug analysis (PK/PD pharmacogenetics), (pharmacogenomics), (pharmaceutical analysis) pẹ̀lú (bioethics).

Owun ni adaari agba Faculty of Pharmacy and principal investigator ti University of Ibadan Centre for Drug discovery, development and production.

Lára àwọn ìdàgbàsókè tó ṣe ni High-performance liquid chromatography ọ̀nà ìtúpọ̀ quinine nínú biometrics. Àgbékalẹ̀ yí lórí àtúpọ̀ quinine jẹ́ kí ètò pharmacokinetics yè nípa quinine ní Africans tó fa ìpìlẹ̀ ìwọ̀n ìlò bí a ṣe lè mu oògùn akọ ibà fún aláìsàn.

Ètò ìwádìí bí ǹkan ṣe ṣẹ̀ lóríoògùn àti bi àwọn ómọ ogún ara ṣe ń  gba agbára àti bí wọ́n ṣr ń lòó tí a mọ̀ sí metabolism, ni ó mú àbá Idiwóku wá lóri bioavailability pẹ̀lú iṣẹ́ bakitéríà dí ẹ̀ nínú àwọn antibàọ́tíìkì nígb tí a báko pọ̀ pẹ̀lú àwọn oògùn alátakò ibà.(anti-malaria).

Ọ̀kan nínú àwọn ọ̀jọ̀gbọ́n onímọ̀ Sáyẹ́ǹsì ni Babalọlá Chinedum Peace tó mú ìròyìn àkọ́kọ́ wá lótí ẹ̀kọ́ pharmacogenetic tòun ti ìléra àti àwọn tó ń da àwọn aláìsàn láàmú lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà pẹ̀lú (pro-guanil) gẹ́gẹ́ bí ìbéèrè. Ìròyìn yí mú àwọn ojúlówó abà wá pé díẹ̀ nínú ọmọ Nàjíríà ní àìsàn  (mutant CYP2C19 genes) àti àìkọbi ara sí iṣẹ́ ọwọ oògùn iṣe lọ́pọ̀ (metabolizer).

Wọ́n yan Babalọlá gẹ́gẹ́ bí olórí gíwá kejì ní ilé ẹ̀kọ́ Vice Chancellor ti Chrisland University, ní oṣù Bélú (November), ọ̀dún 2017,Abẹ́òkúta, Ìpínlẹ̀ Ògùn, Nàìjíríà.

## References

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Jair Bolsonaro

**Jair Messias Bolsonaro** (ojoibi Kẹta 21, 1955), lasan bi **Jair Bolsonaro**, ni lowolowo Aare ile Brasil 38k, lori aga lati Kínní 1, 2019.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Brasil
Ilé isé Innoson olùpèsè okò

**Ilé isé olùpèsè okò Innoson ti orílè èdè Nàîjíríà**, tí eon we àgékúrú rè sí **IVM**, jé ilé isé tí ó n pèsè orísirísi ohun amurînà gégé bí okò akérò, okò igbafé ní orílè èdè  Nàîjíríà.. Ògbéni Innocent Chukwuma ni ó jé olùdásílè tí ó sì n se àmójútó ilé isé náà ní ìlú Nnewi ní ìpínlè Anambra.

Ìdá ogórin (70%) àwon èyà ara okò ni wón n pèsè fúnra won lábélé , nígbà tí wón n kó àwon èyà ara okò tókù wolé láti ilè òkèrè bí ilè Jamaní (Germany), ilè Jàpáànù (Japan) àti ilè Sáínà (China) .

Lára àwon irúfé okò tí wón n se jáde níbè nílé isé IVM ni: okò oníjölòókòó márùún a (five-seaters) *Fox, tí ó n lo ìwòn epo* (1,5 liter engine) àti èyí tí wón pè ní *Umu tí  enjìnì rè jé oní jálá epo méjì* (2 liter engine) , pèlú okò ayókélé kékeré tí ó n jé *Uzo*.

## Àwon ìtóka sí
right|thumb

## Àwon ìjásóde

* Innoson Motors
* ''Innocent Chuckwuma, ce Nigérian qui a décidé de produire des voitures sur place'' (Video)
Ojà Àgbáláta (Badagry Market)

**Ojà Àgbáláta (Badagry Market) ** ni ojà  tí ó tóbi jùlo ní agbègbè ìlú Àgbádárìgì tàbí Badagry. Ojà yìí ni ó wà ní ìtòsí àwon ilé ìfowó-pamó UBA,Zenith àti ìfowó-pamó Union. Ojà yìí ni ó jé wípé àwon èyà Ègùn tí osé òòjó won jé isé oko síse, ení híhun, àgbon títà àti epo síse ni ó wópò tí ó n nájà náà.
## Àwon ojà tí ó súnmó Àgbáláta
Lára àwon ojà tí ó súnmó Àgbáláta ni ojà Àjárá, Verekete, àti ojà Hunto, ni ó tún súnmó ojà àgbáláta sùgbón ojà àgbáláta ni ó gbajúmò jùlo nítorí wípé orísirísi àwon ìlú ni ó wá n ná ojà náà,pàápàá jùlo àwon olójà láti orílè èdè Bènè má n wá láti ná ojà náà nítorí wípé omi òsà tí ó sàn wo orílè èdè Bènè tí ìlú Àgbádárìgì sì tún jé ààlà láàrí orílè èdè Bènè.

## Ojà Àgbáláta gégé bí ònà ìdàgbà-sókè
Ojà Àgbáláta gégé bí àyè ìpéjo pò kan láàrín àwon òpò èyà gégé bí èyà Yorùbá,Ìgbò, Hawúsá, àti àwon èyà míràn láti ìlú òkèrè ni ó ti mú òlàjú àti ìdàgbà-sókè bá ìlú Àgbádárìgì nípa ètò orò ajé,ilé, ilè, àti béè béè lo.

## Àgbékalè ètò ojà náà
Wón se àgbékalè ààtò ètò ojà náà pèlú ìbámu àtò ìlú nípa kíkó ìsò àwon olójà áso lótò, ìsò àwon eléran lótò, tàwon aláta lótò àti béè béè lo.

## Àwon ìtóka sí
Sheik Muyideen Àjàní Bello

**Sheik Muyideen Àjàní Bello** tí wọn bí ní ọdún 1940 tí ó sì papò dà ní ọjọ́ Jímọ̀ ọjọ́ kẹfà oṣù kejìlá ọdún 2024, jé Àfáà àgbà, oní wáàsí lójú ònà ẹ̀sìn Mùsùlùmí, àti ọmọ bíbí ìlú Ìbàdàn.
## Ìgbé ayé rè
Wọn bi Muyideen Bello sinu ẹbí Alhaji Bello Àjànì àti Alhaja Ubaidat Bello ninu agbolé Arólú, ní ita Olúkòyí, ni ilú Ìbàdàn.
Sheik Muyideen Àjàní Bello bèrè isé wáàsí ìta gbangba nígbà tí ó wà ní omo odún méwàá léyìn tí ó ti kó nípa ìmò Alùkùránì lábé bàbá rè tí ó jé Àfáà àgbà nílùú Àgberígbe tí ó jé ìletò kan nílùú Ìwó. Lásìkò tí ó wà ní omo odún mésàán ni ó lo gbé lódò àbúrò bàbá rè tí òun náà náà jé Àfáà oníwáàsí ìta gbangba tí ó sì tún nílé kéwú nílùú Ìbàdàn.

## Ètò èkó rè
Léyìn tí Muyideen dé òdò àbúrò bàbá rè, ó bèrè ilé iwé alákòó-bèrè níbàdàn, tí o sì tún n fojú sékòó Àlùkùránì ní ìròlé tí ó bá dé láti ilé iwé rè. Léyìn èyí, ó lo sí ilé èkó girama àtivilé èkó àwon olùkó (N.C.E). Ó se isé olùkóni ní ilé iwé Ansa-ru-deen College tí ó wà ní ìlú Sakí ní ìpínlè Òyó. Ó tún se isé olùkó ní ìwé girama Abeokuta,níbi tí ó to kó èkó àti èkó Biology.

## Àwon ìtóka sí
Alexa Guarachi

thumbnail|right
**** je agba tenis ara Tsílè.

## Itokasi

* Alexa Guarachi — WTA Tennis {en}
* Alexa Guarachi — ITF Tennis {en}

Ẹ̀ka:Àwọn agbá tẹ́nìs ará Tsílè
Afrominettia

*** Afrominettia*** jẹ́ ọ̀wọ́ tàbí irú kòkòrò kékẹeré tí ó ń gúnyẹ̀ẹ́ tí ó sì jẹ́ ẹbí Lauxaniidae.

## Irú tàbí ọ̀wọ́

* *A. jeanneli* (Séguy, 1938)

## Àwọn ìtọ́ka sí

Ẹ̀ka:Kòkòrò
Àwọn Obìnrin tí ko wọ́pọ̀ àti àwọn yoku

***Uncommon Women and Others*** Àwọn Obìnrin tí ko wọ́pọ̀ àti àwọn yoku (ọdún 1977), jẹ́ eré àkọ́kọ́ tí gbajúgbajà ònkọ-eré-orí itage omo ile Amẹ́ríkà ni sentury ogun, Wendy Wasserstein.
Igi Ose

**Ìgí Oṣè** jẹ́ igi tí ó wọ́pọ̀ láàárín àwọn elédè Yorùbá ní ìpínlẹ̀ Kwara.

## Àwọn ìtọ́kasí
Èka Ètò ìdájọ́ ìpínlẹ̀ Èkó

**Èka Ètò ìdájọ́ ìpínlẹ̀ Èkó **jẹ́ ọ̀kan nínú ẹ̀ka mẹ́ta ti ìjọba Ìpínlẹ̀ Èkó tí ó wà lábẹ́ ìwé òfin ní orílẹ̀ èdè Nàìjíría àti òfin tí ìjọba ti ìpínlẹ̀ Èkó.

## Àwọn ìtọ́kasí
October rain

**October Rain** jẹ́ ayẹyẹ tó ma ń wáyé lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo lọ́dún. Ó jẹ́ àkójọpọ̀ ẹgbẹ́ àwọn oníṣẹ́ ọnà Ilẹ̀ Nàjíríà, ìyẹn 'Society of Nigerian Artits' (SAN). Àsìkò ayẹyẹ àjọ̀dún yìí ni ọ̀pọ̀ nínú àwọn oníṣẹ́ ọnà náà ma ń ṣàfihàn iṣẹ́ ọnà àtinúdá wọn fáráyé rí, àti láti lè ṣègbélárugẹ fún àwọn ènìyàn tí ó ti  tiraka láti kópa nínú ìdàgbà-sókè orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.

### Àwọn ìtọ́ka sí
Julie Benz

thumb|Julie Benz ní FedCon ti ọdún 2016
**Julie Marie Benz** ( Ojo Ibi ojo kini osu karun ,1972) osere birin ile Amerika, ti a mo si Darla ninu *Buffy the Vampire Slayer* ati *Angel* (1997–2004) ati Rita Bennett ninu *Dexter* (2006–2010), ninu eyi ti o ti gba ami eye satelaiti fun Osere birin ti oni ifowosopo ni odun 2006 ati ami eye Satun ni 2009. O ko pa ninu *Roswell* series (1999–2000), *Desperate Housewives* (2010), ( Ko si ebi lasan)*No Ordinary Family* (2010–2011), (Okunrin to le bun) *The Gifted Man* (2011–2012),*Defiance* (2013–2015), and* Hawaii Five-0* (2015-present). Awon Ipa re niyi *Jawbreaker* (1999),* The Brothers* (2001),* Rambo* ,* Saw V* and* Punisher: War Zone* (2008),* The Boondock Saints II: All Saints Day* (2009), and* Bedrooms* (2010).

## Isese bere Aye
A bi Julie Marie Benz niPittsburgh , Pennsylvania , o dagba ni Murrysville , o pari eko giga re ni Ile Eko Giga Franklin.Pennsylvania Iya re nii, Joanne Marie (Elero born Seemiller), was a skater figure, and Baba re ni, George Benz, Jr., dokita onise abe ni Pittsburgh. Awon ebi re tedo si eba Murrysville nigbati Benz je omo odun meji, and she started ice skating when Oun se ayarabi asa lori yin yin ni omo odun meta. she was three. O se ifiga gbaga nii 1988 US osi kese jari; ni pa eko giga ipele ninu ijo jijo lori yinyin pelu eni keji re ti amo si, David Schilling, ti won si pari si ipo ketala. Nigbatii Benz pe omo odun merinla, o kan lese otun ti ko je ki ole ko pa mo.

## References

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1972
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Àmì ẹ̀yẹ Lámèyítọ́ Fíímù Nollywood àti ilẹ̀ Adúláwọ̀

Àmì ẹ̀yẹ lámèyítọ́  **Fíímù Nollywood àti ilẹ̀ Adúláwọ̀ ** jẹ́ ayẹyẹ tí ó má ń wáyé lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo lọ́dún fún àwọn òṣèré fíímù àti sinima àgbéléwò nílẹ̀ Adúláwọ̀. Wọ́n ti ń  ṣé rí ní orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà láti ìgbà tí wọ́n ti da sílẹ̀ láti ọjọ́ Kẹtàdínlógún  oṣù Kẹ́jọ, ọdún  2011 (September 17, 2011). 

Ayẹyẹ àmì ẹyẹ yìí tí ẹlẹ́kẹ̀ẹ́rin irú rẹ̀ wáyé ní ọjọ Kẹtàlá oṣù Kẹsàán, ọ̀dún 2014  (13 September 2014) ní gbọ̀gàn sininmá Saban,Beverly Hills, ní California.

Irú rẹ̀ ẹlẹ́kẹfà wáyé ní ọ̀jọ́ Kọkàndínlógún  oṣù Kọkàn ọdún 2016 ní gbọ̀gàn  ceremony was held on November 19 at Alex ,Glendale, California. Tí àwọn òṣèré bí Stephanie Okereke, Mike Ezuruonye àti Obi Emelonye wà lára àwọn fi ẹ̀bùn nàá ṣèfà jẹ.

## Àwọn ìsọ̀rí tí ó pín sí
Àwọn wọ̀nyí ni ìsọ̀rí tí ayẹyẹ ẹ̀bùn náà pín sí ní ọdún 2014 :

* Òṣèrékùnrin tó dára jùlọ tó ṣíwájú eré
* Òṣèrébìnrin tó dára jùlọ tó ṣíwájú eré
* Òṣèrékùnrin tó dára jùlọ tó ṣíwájú eré tó jẹ́ amúgbá lẹ́gbẹ̀ẹ́
* Òṣèrébìnrin tó dára jùlọ tó aṣíwájú eré tó jẹ́ amúgbá lẹ́gbẹ̀ẹ́
* Òṣèré tó dára jùlọ tí fíímù ṣèlérí rẹ̀
* Òṣèré tó dára jùlọ nínú fíímù ilẹ̀ òkèrè
* Òṣèrém-ọdé tó dára jùlọ nínú fíímù
* Olùdarí tó dára jùlọ
* Fíímù tó dára jùlọ̀
* Fíímù Aláwàdà tó dára jùlọ
* Fíímù eré Oníṣe tó dára jùlọ
* Ìró tàbì orin tó dára jùlọ
* Àwòrán tó dára jùlọ
* Ìtàgé  tó dára jùlọ
* Àtúnṣe  tó dára jùlọ
* Best Original Score
* Atúniṣe  tó dára jùlọ
* Ìmúra  tó dára jùlọ
* Eré Ìbílẹ̀ tó dára jùlọ 
* Eré ilẹ̀ òkèrè  tó dára jùlọ
* Fíímù tí ó tà jùlọ
* Amóhùnmáwòrán/ìfọ̀rọ̀wáni-lẹ́nu wò àti eré ọlọ́sọ̀ọ̀sẹ̀   tó dára jùlọ

Àwọ eré tí wọ́n ṣe nílùú mìíràn

* Fíìmù tí wọ́n ṣe nílùú míràn  tó dára jùlọ
* Eré oníṣe tí wọ́n ṣe nílùú míràn  tó dára jùlọ
* Òṣèrékùnrin tó ṣíwájú tó  dára jùlọ nínú eré tí wọ́n ṣe nílùú míràn
* Òṣèrébìnrin  tó ṣíwájú ntó  dára jùlọ nínú eré tí wọ́n ṣe nílùú míràn
* Òṣèrékùnrin tó dára jùlọ tó ṣíwájú eré tó jẹ́ amúgbá lẹ́gbẹ̀ẹ́ nínú fíímù tí wọ́n ṣe nílùú míràn
* Òṣèrékùnrin tó dára jùlọ tó ṣíwájú eré tó jẹ́ amúgbá lẹ́gbẹ̀ẹ́ nínú fíímù tí wọ́n ṣe nílùú míràn
* Adarí tódára jùlọ
* Adarí tódára jùlọ nínú fíímù ilẹ̀ òkèrè
* Òṣèré tó dára jùlọ nínú fíímù ilẹ̀ òkèrè

* Òṣèrékùnrin tó jẹ́ ààyò 
* Òṣèrébìnrin tó jẹ́ ààyò
* Adarí tó jẹ́ ààyò
* Alákọsílẹ̀ ojú-pátáló tó jẹ́ ààyò 
* Favorite Original Score
* Favorite Short Film/Trailer
* Òṣèrékùnrin tọ́ dára jùlọvtí fíímù ṣèlérí rẹ̀
* Òṣèré tó dára jùlọ nínú ọdún
* Orin tó dára jùlọ nínú ọdún
* Fíímù ajẹmáwùjọ tó dára jùlọ 

## Àwọn ìtọ́ka sí

## Àwọn ìjá-sóde
Nollywood Reinvented tàbí ìsọdọ̀tun (isodotun Nollywood)

** Ìsọdọ̀tun Nollywood tàbí Nollywood Reinvented**, tí a tún mọ̀ sí **NR,   **jẹ́ pèpéle ẹ̀rọ ayélujára t́i wọ́n dá sílè ní ọdún 2011, pèpéle yí wà fụ́n ìṣàgbéyẹ̀wò  àwọn fiímù àti sinimá ọlọ́kan ò jọ̀kan.  ó  tún fúni níròó nípa àwọn fíímù, àwọn òṣèré, àti àwọn ènìyàn míiràn pẹ̀lú. Òun ni irú rẹ̀ àkọ́kọ́ tí yóò kọ́kọ́ bẹ̀ṛ̀ẹ̀ ifúfẹ́ iṣ́ẹ́ ̣àgbéyẹ̀wò yìí nípa  Nollywood. Iṣẹ́ àgbéyẹ̀wò méjì ni pèpéle yìí ń ṣe, àwọn ni:: * Ṣíṣàgbéyẹ̀wò Sinimá . * Ṣíṣàgbéyẹ̀wò fiímù Àgbéléwò. Bákan náà ni ó tún ń ṣe àgbéyẹ̀wò Ètò orí amóhùnmáwòrán àti ipò tí wọ́n wà..

## Ìtàn ìṣẹ̀dálè rẹ̀
Wọ́n dá pèpéle Nollywood Reinvented  kalẹ̀ ní ọjọ́ Kejìlélọ́gún oṣù Kínín, ọdún 2011.  Wọ́n da sílẹ̀ lạ́ti lè mú ìdàgbàsókè bá sinimá ilẹ̀  Nàìjíríà  tí ọ́ wà ní orị́ ẹ̀rọ ayélujára, kí ó tún lè jẹ́ ìtọ́ka sí fún àwọn òǹwòran lápapò. Ó lé ní ọgọ́rùn òṣèré ilẹ̀ Nàìjíríà àti òṣèré ilẹ̀ Ghana tí pèpéle yí ti ṣàgbéyẹ̀wò gẹ́gẹ́ bí òṣèré. 

Pèpéle yí wà gẹ́gẹ́ bí atọ́ka nípa isagbeyewo ̣àti ipò àwọ́n òṣer̀é àti sinimá wọn wà fún àwọn olólùfẹ́ wọn, sísọ ipò yí náà tún dá lórí iṣẹ́ lámèyítọ́ nípa bí àwọn olólùfẹ́ eré sinimá Nollywood ṣe ń kópa nínú sísọ ipò tí oṣèré kan tàbị́ òmíràn, sinimá kan tàbí òmíràn wà lórí ayélujára. Bákan náà ni NR tún dúró gẹ́gẹ́ bí àká fún ìwádí àsìkò gẹ́gẹ́ bí: * Ìròyìn léréfèé àti *ìròyìn pípo eré náà pọ̀ nípa àwọn eré nollywood  fún àwọn òǹwòran wọn.

## Àwọ̣́n Àmì Ẹ̣́yẹ NR
Nollywood Reinvented má ń́ ṣe ìfilọ́ọ́lẹ̀ ayẹyẹ àmì ìdạ́́nilọ́lá tị́ wọ̣́n ma ń pè ní "NR Awards". Yínyan àwọn olùkópa sábà ma ń wáyẹ́ ní ìbẹ̀rẹ̀ oṣù Karùún tàbị́ Ìkẹfà tí ó sì jẹ́ wípé àwọn òǹwòran ni yóò yan àwọn enìyàn tàbí fí́ímù tí yóò kópa nínú ayẹyẹ àmì ẹ́yẹ náà tí ètò ìdìbò yí yóò sì tó oṣu mẹ́ta gbáko kí ó tó kásẹ̀ nílẹ̀. Lẹ́yìn èyí ni wọn yóò kéde àwọn tí yóò ḱopa ní osụ kejìlá ọdún.

## Ẹ tún le wo

* Rating site
* YNaija
* Awakening

## Àwọn ìtọ́ka sí

## Àwọn ìjásóde

* Official website
New Money Owó Tuntun (2018 film)

***New Money (Owó Tuntun)*** jẹ́ eré ìtàgé apanilẹrìín tí a gbé jáde ní ọdún 2018 ni orile-ede Nàìjíríà Tọpẹ Ọṣhin ni Oludari ere náà nígbàtí ilé isẹ́ Inkblot Productions àti FilmOne gbé e jade Fíìmù na só ìtàn ọmọbìnrin kan ti o n ba ni ta'jà ti o ni èròngbà láti di aránṣọ ti o wá ṣàdédé rí ìpín tirẹ̀ gbà nínú ogún bàbá rẹ̀ ti o ti fi ìgbàkan kúrò ní'lé. Àwon òṣèré tí ó kó'pa nínú fíìmù naa ni Jemima Osunde, Kate Henshaw, Dakore Akande, Wale Ojo àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ, pẹ̀lú Falz d Bahd Guy tí ó dẹrin pani jọjọ nínú fíìmù naa. Ni ọjọ́ kẹtà-lé-lógún òṣu kẹta ọdún 2018 ni a gbe fíìmù naa jade ni orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Inkblot ati FilmOne tún pa'wọ́ pọ ṣe fíìmù lẹẹkan si lẹ́yin tí wọ́n ṣe fíìmù *The Wedding Party 2*.

## Àgbékalẹ̀ eré
***New Money*** ***(Owó Tuntun)*** sọ ìtàn ọmọ ọdún mẹtà-lé-lógún kan ti a ń pè ọrukọ rẹ̀ ní Toun (Jemima Osunde), ti o ṣ'àdédé ba ara rẹ ni ààrin gbùngbùn ọrọ̀ nigbati baba rẹ (Kalu Ikeagwu) fi ilé iṣẹ́ rẹ ti o níye lori to ọ̀pọ̀lọpọ̀ bilionu sílẹ̀ fún un nínú ìwé ìpìngún rẹ̀. Èròngbà tirẹ̀ fún ọjọ́ ọ̀la rẹ̀ ni láti di ránṣọ-ránṣọ. 
Ó gbọ́ ìtàn lẹ́nu ìyá rẹ̀, Fatima (Kate Henshaw) wípé ìgbéyàwó alárédè ni òun ṣe pẹ̀lú bàbá rẹ̀, Ifeanyi (Kalu Ikeagwu); ṣùgbọ́n, nítorí ìlòdì sí àwọn ẹbí Ifeanyi, wọ́n tú ìgbéyàwó naa ka. Ifeanyi wá tún ìgbéyàwó miran ṣe pẹ̀lú Ebube (Dakore Akande), eleyi ti ko sì sí ọmọ kankan laarin wọn.
Toun kọ eti'kun sí ìyá rẹ̀, o si bẹrẹ si ni gbé igbe aye afẹ́ ti arakunrin baba rẹ̀, Chuka (Wale Ojo) ati ọmọ rẹ̀, Patrick (Adeolu Adefarasin) gbiyanju lati bajẹ mọ lọ́wọ́. Ìpinnu rẹ̀ yii so ile iṣẹ na sinu ọpọlọpọ ìṣòro, eleyi ti o si mu ki àwọn eniyan ri Toun gẹ́gẹ́ bi oludari ti ko kún ojú òsùwọ̀n.

## Àwọn Òsèré tí o kó'pa níbẹ̀

* Jemima Osunde gẹ́gẹ́ bi Toun Odumosu
* Kate Henshaw gẹ́gẹ́ bi Fatima
* Dakore Akande gẹ́gẹ́ bi Ebube
* Wale Ojo gẹ́gẹ́ bi Chuka
* Wofai Fada gẹ́gẹ́ bi Binta
* Adeolu Adefarasin gẹ́gẹ́ bi Patrick
* Daniel Etim Effiong gẹ́gẹ́ bi Ganiyu Osamede
* Osas Ighodaro gẹ́gẹ́ bi Angela
* Blossom Chukwujekwu gẹ́gẹ́ bi Joseph
* Falz gẹ́gẹ́ bi Quam
* Kalu Ikeagwu gẹ́gẹ́ bi Ifeanyi
* Femi Branch
* Bikiya Graham-Douglas
* Rita Edwards gẹ́gẹ́ bi Móníjà
* Yolanda Okereke

## Àgbéjáde ní Tíátà
A gbé fiimu yi jáde fún ìgbà àkọ́kọ́ ni ile Sinima Imax tí ó wà ní àdúgbò  Lẹ́kí, ní ìlú Èkó Lagos lati ọwọ́ awon ilé iṣẹ́ méjì tí ó ńgbé eré jade, Inkblot Productions àti FilmOne Distribution ni ọjọ́ kẹtà-lé-lógún oṣù kẹ́ta ọdún 2018.
Ẹ̀ka:Pages with unreviewed translations
### Àwọn ìtọ́ka sí
Àpàlà

**Àpàlà** jẹ ẹ̀yà orin, tí a múwá láti ọ̀dọ̀ àwọn Yorùbá ní Nàìjíríà. Ó jẹ́ èyí tí ó gùn lé sítáì pakọ́sàn tí ó gbẹ̀rẹ̀gẹ̀jigẹ̀ ní òpin ọdún 1930 lọ sókè, ní ìgbà tí wọ́n ń lò ó láti jí àwọn olùsìn lẹ́yìn ààwẹ̀ lásìkò oṣù mímọ́ Lámúláánà ti àwọn ìmọ̀le. Ìmìtìtì àpàlà gbòòrò si pẹ̀lú àsìkò, ó fi orin Kúbànì ṣe àtẹ̀gùn tí ó sì di gbajú-gbajù ní Kánádà. Láìpẹ́ ó di èyí tí ẹ̀sìn kìí ṣe àkòrí rẹ̀.
Lára ohun èlò rẹ̀ ni ṣẹ̀kẹ̀rẹ̀, àgídìgbo, agogo, bẹ́ẹ̀ náà sì ni ìlù dùndún méjì tàbí mẹ́tahttps://www.britannica.com/art/Apala
Dájúdájú Hárúnà Ìṣọ̀lá ni olórin àpàlà tí ó gbajúmọ̀ jùlọ nínú ìtàn Nàìjíríà. Àwọn mìíràn le lòdì sí èyí pé Àyìnlá Ọmọwúrà ni wọ́n mọ̀ jù, tí ó sì jẹ́ olórin àpàlà tí ó soríire jùlọ. Àwọn méjèèjì ni ó kó ipa mọyàmí nínú mímú ẹ̀yà orin yìí di ìlúmọ̀ọ́ká, ó sì yàtọ̀ sí, ó dàgbà ju, ó sì nira káká láti mọ̀ ju Fújì lọ. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Àyìnlá Ọmọwúrà kú nígbà tí ó wà ní ọmọ ogójì ọdún ó lé díẹ̀ ní ọdún 1980. Ó ṣe àwo tí ó ju ogún lọ, tí ó sì jẹ́ pé gbKogbo wọn ni ó ṣe ní àṣeyọrí.

Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Fújì sì dúró gẹ́gẹ́ bí ẹ̀ya orin ìbílẹ̀ tí ó ṣe pàtàkì jùlọ láàrin àwọn Yorùbá ní Nàìjíríà, àpàlà sì gbajúmọ̀ dáadáa láàrin àwọn ẹ̀yà Yorùbá tí ó jẹ́ Mùsùlùmí. Ọ̀nà ọ̀tọ̀ ni a ti gbọ́dọ̀ máa dárúkọ ọmọ Hárúnà Ìṣọ̀lá, Músílíù Hárúnà Ìṣọ̀lá ẹni tí wọn ń gbóríyìn fún nípa mímú àpàlà kúrò nípò òkú, tí ó sì nìkàn ṣe agbátẹrù àjíǹde àpàlà ti ọdún 2000
pẹ̀lú àwo orin rẹ̀ ti ọdún 2000 (tí ó pe ní 'Sóyòyò) Músílíù ti ṣe àṣeyọrí nípa mímú kí orin àpàlà fẹjú síi, sí etíìgbọ́ àwọn ọ̀dọ́, ó ṣe bẹ́ẹ̀ mí èémì ọ̀tun sí inú ẹ̀yà orin yìí bẹ́ẹ̀ náà ni ó mú àṣà (iṣẹ́ takuntakun bàbá rẹ̀) wà láàyè. Ó gba oríyìn mímú ẹ̀yà orin yìí gbajúmọ̀ padà èyí tí ó ti ń di ti àwọn Mùsùlùmí ẹ̀yà Yorùbá ayé àtijọ́. Àṣeyọrí àwo orin 'Sóyòyò' túmọ̀ pé ọ̀dọ́ (lọ́pọ̀ ìgbà onígbàgbọ́ tàbí abọgibọ̀pẹ̀) òde òní ti Yorùbá ti wá ń ṣàfihán ìfẹ́ wọn nínú orin àpàlà. A lè gbọ́ orin rẹ̀ lọ́pọ̀ ìgbà ní ilé iṣẹ́ ẹ̀rọ asọ̀rọ̀mágbèsì káàkìri ilẹ̀ Yorùbá.

### Àwọn ìtọ́ka sí
Opon Ifá

**Ọpọ́n Ifá** 
Tí wọ́n ń pè ní (La Mesa de Ifá ní Látìnnì Amẹ́ríkà) jẹ́ àtẹ ìṣàyẹ̀wò nínú ìsẹ̀ṣe Adúláwọ̀ àti ẹ̀sìn àwọn ẹ̀yà Adúláwọ̀-Amẹ́ríkà, pàápàá jùlọ nínú Ifá àti ìsẹ̀ṣe Yorùbá.
Babaláwo (oníyẹ̀míwò) ṣàmúlò ọpọ́n Ifá láti lè bá àwọn irúnmọlẹ̀ sọ̀rọ̀ tí wọ́n ó ṣàfihàn èrédìí àti ojútùú sí àdáni àti ìsòro àpapọ̀ àti mú ìdẹ̀rùn wá pẹ̀lú àwọn irúnmọlẹ̀. 
Ọpọ́n máa ń tẹ́ pẹrẹsẹ tí ó sì máa ń sáábà jẹ́ roboto láàrin íṣí-ǹ-ìṣí mẹ́fà sí méjìdínlógún ní títóbi rẹ̀, pẹ̀lú àwòrán ère tàbí ọnà (àpéjúwe). Ọpọ́n Ifá tún lè jẹ́ onígun mẹ́rin tí kò dọ́gba, èyí tí kò rí roboto tán tàbí kí á sọ pé onígun mẹ́rin tí ó dọ́gba. Òkè àtẹ yìí ni orí tí ìsàlẹ̀ ọpọ́n náà jẹ́, ẹsẹ̀ tí ó súnmọ́ oníyẹ̀míwò jùlọ. Orí ọpọ́n ni àwòrán ère Èṣù máa ń wà, òjíṣẹ́ Ifá àti àwọn irúnmọlẹ̀ tókù. Àwọn àtẹ lè ní àlékún àwòrán ère Èṣù, a sì ti rí àtẹ tí ó ní ojú méjì, mẹ́rin, mẹ́jọ àti mẹ́rìndínlógún rí. Ní ibi tí ó bá ti wáyé báyìí owó ẹyọ ni a fi máa ń mọ orí ọpọ́n, owó ẹyọ yìí náà ni a fi máa ń tan ìyẹ̀ròsùn lójú ọpọ́n náà.
Nínú ọpọ́n, babaláwo á da ikin Ifá mẹ́rìndínlógún tàbí obì mẹ́rìndínlógún sí ibi pẹrẹsẹ igi yii, ó sì máa ń sọ mẹ́jọ tí yóò jáde nínú ọ̀tàlúgba-ó-dín-mẹ́rin ẹ̀yà odù tí ó lè fihàn. Àmì yìí ní orí tí wọ́n ṣe déédé ara tí wọ́n gbọ́dọ̀ kì, tí yóò sì wà ní ìbámu pẹ̀lú ìsòro ayé ẹni tí ó ṣe àyẹ̀wò. Nínú ọ̀pọ̀ ìsẹ̀ṣe ṣéènì àyẹ̀wò tí a mọ̀ sí ọ̀pẹ̀lẹ̀ ti rọ́pò ikin Ifá tàbí obì, tí a fi pamọ́ fún ìbéèrè tí ó ṣe kókó
### Àwọn ìtọ́ka sí
Ògún Festival

**Ọdún Ògún** jẹ́ ayẹyẹ ọdọọdún tí áwọn ènìyàn Yorùbá ìpínlẹ̀ Oǹdó, Nàìjíríà máa ń ṣe fún bíbu iyì fún Ògún, jagunjagun àti irúnmọlẹ̀ oníṣẹ́ irin tí àwọn Yorùbá gbà pé òun ni òrìṣà tí ó kọ́kọ́ dé ilé ayé.

### Ìtàn rẹ̀
Gẹ́gẹ́ bíi ìgbàgbọ́ àwọn Yorùbá, Ògún jẹ́ ọba ó sì jẹ́ bàbá Ọ̀rànmíyàn òun sì tún ni ènìyàn àkọ́kọ́ láti dé sí ilé ayé; Ó sàmúlò àdá àti ajá láti yẹ ọ̀nà fún àwọn Irúnmọlẹ̀ yòókù láti kọjá. Òun ni wọ́n tún sọ pé ó ṣe ìkádìí iṣẹ́ lára àwọn ènìyàn àkọ́kọ́ tí Ọbàtálá dá, Òòṣà aṣẹ̀dá àwọn Yorùbá. Ọdún rẹ̀ máa ń sáábà wáyé láàrin oṣù kẹjọ tàbí oṣù kẹsàn-án ní ìpínlẹ̀ Oǹdó àti àwọn apá ibìkan ní ìpínlẹ̀ Èkìtì
### Ìpalẹ̀mọ́ rẹ̀
Ìpalẹ̀mọ́ fún ayẹyẹ ọdún bẹ̀rẹ̀ láti ó ku ìtàdógún, àwòrò Ògún yóò kéde rírí oṣù tuntun (èyí tí wọ́n gbọ́dọ̀ rí kí wọ́n tó lè bẹ̀rẹ̀ ọdún) nípa fífọn ùpé (fèrè ìbílẹ̀) fún ọjọ́ méje. Ọjọ́ kẹsàn-án lẹ́yìn tí wọ́n ti rí oṣù tuntun, ọba yóò rán ikọ̀ lọ láti lọ kéde ayẹyẹ ọdún. Lára ìpalẹ̀mọ́ fún ọdún ni títún afárá ṣe àti yíyẹ ọ̀nà. Ọdún ń tẹ̀ síwájú pẹ̀lú àìsùn Ìlagùn, Asorò tàbí àìsùn Ògún tí ó máa ń wáyé ní ọjọ́ Ògún ku ọ̀tunla. Àwọn alágbẹ̀dẹ ìlú Ifẹ̀ yóò kó àdá tuntun, ọkọ́ àti saworo wá, wọ́n ó sì fi ẹfọ́n, owó ẹyọ àti àwọn nǹkan mìíràn ṣe ẹwà sí ojúbọ. Wọ́n á ta ọtí sí òòṣà, wọ́n á jó yíká ojúbọ wọ́n á sì wúre. Wọ́n á pèsè ajá fún ìrúbọ.
### Ọdún ga-an
Ọjọ́ mẹ́ta tí ó gbẹ̀yìn ọdún yìí máa ń lágbára. Àkọ́kọ́ nínú ọjọ́ yìí ni wọ́n a pa ajá tí ó jẹ́ kókó ọdún náà. Ènìyàn méjì yóò fa ajá náà bí ẹni pé wọ́n ń fà á mọ́ ara wọn lọ́wọ́ wọ́n á jẹ́ kí ẹ̀mí rẹ̀ máa lọ díẹ̀díẹ̀ pẹ̀lú ìnira.
Ìgbà mírán àwòrò Ògún yóò fi àdá bẹ́ ajá yìí kí ó tó kú fúnra rẹ̀. Wọ́n á po ẹ̀jẹ̀ ajá yìí pọ̀ pẹ̀lú iyọ̀, orógbó, ẹmu àti epo pupa wọ́n á dàá sí orí irinṣẹ́ àwọn olùsìn rẹ̀ èyí tí wọ́n ti kó sínú abọ́ kan; wọ́n gbàgbọ́ pé èyí kòní jẹ́ kí wọ́n rí ìyọnu tí yóò sì tún mú wọn jẹ èrè tabua. Ògún ni bàbá àwọn tí wọ́n ń sàmúlò irin nínú iṣẹ́ òòjọ́ wọn, bíi alágbẹ̀dẹ, awakọ̀, mẹkálíìkì àti àwọn oníṣẹ́ abẹ. Ọdún tún lè wáyé ní ibikíbi bí ó ṣe jẹ́ pé àwòrò máa ń ṣe ọdún yìí ní Àbújá ní ìgbà míràn láìtẹ̀lé  àṣẹ ìtàdógún tí wọ́n máa ń lò

### Àwọn ìtọ́ka sí
Yewande Adekoya

**Yéwándé Adékọ̀yà** (A bí i ní ogúnjọ́, Oṣù sẹ́ẹ́rẹ́, 1983), Ó jẹ́ òṣèré, olùdarí àti olóòtú eré, ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. 

Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ìgbé-ayé àti ẹ̀kọ́.

Ìlú Èkó ni wọ́n bí Yéwándé sí ṣùgbọ́n ọmọ Ọ̀sọsà - Ìjẹ̀bú ní Ìpínlẹ̀ Ògùn, Iwọ̀ -oòrùn Nàìjíríà. Ó lọ sí Ilé - Ẹ̀kọ́ Bright Star Nursery and Primary, kí ó tó tẹ̀síwájú fún ẹ̀kọ́ sẹ́kọ́ńdírì ní Bright Comprehensive High School. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè (B. A.) ní ẹ̀kọ́ Mass Communication nílé ẹ̀kọ yunifásítì Babcock. Yéwándé Adekoya wà nílé ọkọ, ó sì ṣe abiyamọ.

## Iṣẹ́ ṣíṣe
Yéwándé Adékọ̀yà bẹ̀rẹ̀ eré ṣíṣe ní 2002 pẹ̀lú ẹgbẹ́ Alphabash Music and Theatre. Ó gbé eré rẹ̀ àkọ́kọ́ jáde ní 2006 tí ó pè ní "Life Secret". Ó ti darí, kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù Nàìjíríà bí i Ọmọ Ẹlẹ́mọ̀ṣọ́,  eré àgbéléwò 2012 kan tí ó ṣe àfihàn Bím̀bọ́ Oshin, Muyiwa Adémọ́lá àti Yọ̀mí Fash-Lanso.

Wọ́n ya fíìmù yìí ní ẹ̀ẹ̀marùn - ún ní Africa Movie Academy Awards ẹlẹ́ẹ̀kẹwàá. Wọ́n tún yàn án gẹ́gẹ́ bí "òṣèrébìnrin tuntun tó peregedé jùlọ" níbi ìpele Yorùbá ní City People Entertainment Award. Ọdún náà lọ́hùn ún ni wọ́n yàn án fún ipa tí ó kó nínú Kúdí Klepto gẹ́gẹ́ bí i olórí akópa òṣèré bìnrin ni 2014 Best of Nollywood Awards. Ní Oṣù Ọ̀pẹ, 2014, Adekoya gba àmì-ẹ̀yẹ fún "aláṣeyorí jùlọ" nínú Yorùbá Movie Academy Awards.

Fíìmù rẹ̀ Kùrukùru fún un ní àǹfààní láti gba àmì ẹ̀yẹ òṣeré bìnrin tó dáńtọ́ jù níbi ayẹyẹ ACIA 2016. Ní ọdún 2017, fíìmù Ìyàwó Adédigba gba àmì-ẹ̀yẹ "eré tí ó dára jù fún ọdún" níbi ayẹyẹ 2017 City People Movies Awards. 

### Àkójọ Fíìmù

* *Life Secrets 1* (2006)
* *Life Secrets 2* (2007)
* *Igbo Dudu* (2009)
* *Omo Elemosho* (2012)
* *Kudi Klepto* (2013)
* *Emere* (2014)
* *Kurukuru* (2015)
* *The Sacrifice* (2016)
* *Tala* (2016)
* *Ayanmo* (2016)
* *Ota Ile* (2016)
* *Once Upon A Time* (2016)
* *Iyawo Adedigba* (2017)
* *Fadaka* (2018)
* *Belladonna* (2018)
* *Odun Ibole* (2018)
* *Ewatomi* (2018)
* *Omo Aniibire* (2019)

### Àmì Ẹ̀ye
2014 :Òṣèrébìnrin tuntun tó peregedé jùlọ - City People Entertainment Awards

2014:  Òṣèrébìnrin tó lérè jùlọ - Yorùbá Movie Academy Awards

2014: Iṣẹ́ tó lérè jùlọ - Yorùbá Heritage Awards, United States

2016 - Òṣèrébìnrin tí ó dára jù lọ - ACIA 

*
*
*
*

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Tèmitọ́pẹ́ Adéyẹmí

**Tèmítọ́pẹ́ Adéyẹmí** jẹ́ ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí ó jẹ́ sọ̀rọ̀ sọ̀rọ̀ orí ẹ̀rọ alátagbà.

### ìtọ́ka sí
Ọmọlọlá Ọnà-Àdìgún

*'Ọmọlọlá Ọnà-Àdìgún*" jẹ́ sọ̀rọ̀ sọ̀rọ̀ orí ẹ̀rọ asọ̀rọ̀-mágbèsì, àti ẹ̀rọ ayélujára ọmó orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.

### ìtọ́ka sí
Isimeme Ejodame-Whyte

**Isimeme Ejodame-Whyte** jẹ́ olùkọ́ tí ó ma ń kọ́ àwọn ọmọdé tàbí ọ̀dọ́ pàápáà jùlọ àwọn ọmó obìnrìn tàbí Wúndíá lórí bí wọ́n ṣe lè gbé ìgbé ayé ìrọ̀rùn gẹ́gẹ́gẹ́ bí ohun èlò oàtàkì àwùjọ.

### ìtọ́ka sí
Lilly Aninyei

**Lilly Aninyei** jẹ́ ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà àti olùdásilẹ̀ 'GreenRoom Nigeria'.

### ìtọ́ka sí
Prudence Ngozi Onyejiaka

**Prudence Ngozi Onyejiaka** jẹ́ sọ̀rọ̀ sọ̀rọ̀ orí asọ̀rọ̀-mágbèsì ní ilẹ̀ Nàìjíríà.
### Àwọn ìtọ́ka sí
CMA CGM

**CMA CGM**

Ni ile-iṣẹ ọkọ ayọkẹlẹ kan lati Faranse, o jẹ ọkọ ayọkẹlẹ giga ti kariaye ti Transporter
Spar

**Spar**

jẹ alagbata ti ilu okeere ti n ta awọn ọja abuda gẹgẹbi ounjẹ, awọn onigbọwọ, ati awọn tiketi lotiri
Opele

Ọ̀pẹ̀lẹ̀ (pípè rẹ̀ OPUELE tàbí OCUELE ní Látìnì-Amẹ́ríkà) ni okùn ìṣàyẹ̀wò tí wọ́n ń lò nínú ẹ̀sìn ìbílẹ̀ Adúláwọ̀ àti àwọn Akátá-Amẹ́ríkà, pàápàá jùlọ nínú Ifá àti ìsẹ̀ṣe Yorùbá.
Babaláwo (oníyẹ̀míwò) máa ń lo ọ̀pẹ̀lẹ̀ láti lè sọ̀rọ̀ pọ̀ pẹ̀lú òòṣà ọgbọ́n/ìmọ̀ (Ọ̀rúnmìlà) nínú ìsẹ̀ṣe Yorùbá ẹni tí ó lè ṣe àfihàn okùnfà àti ojútùú sí ìsòri àdáni àti gbogbogbòòtí yóò sì fi mú ìrọ̀rùn padà wá sí ayé onítọ̀hún nípa títún ìpín àti/tàbí orí (òòṣà ẹnikọ̀ọ̀kan) ẹni ṣe. Ọ̀pẹ̀lẹ̀ jẹ́ ohun èlò àyẹ̀wo kékeré tí àwọn babaláwo ń lò; wọ́n gbàgbọ́ pé "olùrànlọ́wọ́" tàbí "ẹrú" Ọ̀rúnmìlà ni, ẹni tí ń ṣe alágbàsọ ìfẹ́ Ọ̀rúnmílà fún babaláwo tí ó sì tún ń mú láti ọ̀dọ̀ babaláwo padà fún Ọ̀rúnmìlà. Wọ́n máa ń lò ó fún púpọ̀ nínú àyẹ̀wò ojoojúmọ́. Fún àyẹ̀wò tí ó bá jẹmọ́ àyẹ̀wò ohun pàtàkì míràn tàbí ohun pàtàkì ọjọ́ iwájú nípa olùsàyẹ̀wò tàbí fún ìpinnu pàtàkì, babaláwo yóò lo ikin Ifá, èyí tí wọ́n gbà pé ó jẹ́ olùrọ́pò Ọ̀rúnmìlà.
Aṣọ Òfì

**Aṣọ Òfì** tàbí **Aṣọ Òkè** jẹ́ aṣọ olówùú tí a fọwọ́ hun láti ọwọ́ ẹ̀yà Yorùbá ti ìwọ̀ oòrùn Nàìjíríà. Aṣọ òkè túmọ̀ sí aṣọ ìléké ní èdè Gẹ̀ẹ́sì. Ọkùnrin ni ó sáábà máa ń hun-ún, wọn a máa fi ṣe ẹ̀wù tí à ń pè nì agbádá, ìró obìrin tí à ń pè ní ìró, àti àkẹtẹ̀ ọkùnrin tí à ń pè ní fìlà

Láti inú àṣà ìpínlẹ̀ Òǹdó,Ìpínlẹ̀ Ògùn, Ìpínlẹ̀ Èkìtì, Ìpínlẹ̀ Èkó àti Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun ní ìwọ̀ oòrùn Nàìjíríà.
Ọ̀nà tí àń gbà hun aṣọ òkè kòyípadà fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún, àmọ́ ọgbọ́n àti ọ̀nà ìgbọ́jàjáde ti rí sí yíyí wíwúwo àti nínípọn aṣọ òkè àti kí ó ṣe é wọ̀n fún ìgbafẹ́

ORÍSIRÍSI AṢỌ ÒKÈ
Àwọn ọ̀nà mìíràn tí àwọn ahunṣọ ń lò láti fi lè jẹ́ kí aṣọ ìbílẹ̀ ayé àtijọ́ yìí di ti ìgbàlódé ni síṣe àlùmọ̀kọ́rọ́hí àti àlòpọ̀ àwòrán ọnà ẹranko àti òdòdó fún yíyọ àwọn igun àti jiọmẹ́tíríkà kan, tí ó dára fún iṣẹ́ ọnà nípa ẹ̀rọ ayára-bí-àsá. Ìpìlẹ̀ ọnà ìbílẹ̀ yóò ṣe bí ẹni wá láti ara ààlọ́ àti ìtàn àròsọ. 
• Orísi Sányán: a hun-ún láti ara sílíkì ánáfíì àti òwú yáǹsì
• Orísi Àláàrì: A hun-ún pẹ̀lú yálà òwú òkèrè tàbí ti ìbílẹ̀ àti okùn dídán, ìgbàmíràn pẹ̀lú ihò ní fífi ṣe ọnà.
• Orísi Ẹtù: máa ń ní àwọ̀ dúdú pẹ̀lú ìlà funfun tín-ín-rín-tín tí a mọ̀ fún àìní ìnira
Wọ́n máa ń sáábà wọ aṣọ àrán pẹ̀lú àrán, fẹ́lẹ́tì aláwọ̀ ilẹ̀ẹ́lẹ̀ pẹ̀lú ẹwà àpilẹ̀ṣe

AṢỌ OBÌNRIN
Tí àwọn èyèàn bá sọ̀rọ̀ aṣọ òkè, wọn a tọ́ka sí aṣọ ìbílẹ̀ Yorùbá àwọn obìnrin. Ọ̀nà mẹ́rin ni ó pín sí;
• Bùbá: Ẹ̀wù Yorùbá
• Ìró: ìlọ́dìí tòbí
• Gele: ìwérí
• ìborùn tàbí tòbí: Sọ́ọ̀lù tàbí ìsẹ́léjìká

AṢỌ Nàìjíríà káàkiri àgbáyé máa ń wọ aṣọ òkè fún òde pàtàkì lára rẹ̀ ni ayẹyẹ ìsinmi, ìgbéyàwó, òkú àgbà, àti oyè jíjẹ. Gbogbo àwọn ẹlẹ́sìn Yorùbá náà máa ń wọ aṣọ òkè àti fìlà
Dodo ikire

Dòdò Ìkirè jẹ́ oúnjẹ ìbílẹ̀ láti ìlú Ìkirè ní Gúúsù-ìlà oòrùn ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun ilẹ̀ Nàìjíríà. Láti ilẹ̀, àjẹkù ọ̀gẹ̀dẹ̀ àgbagbà ni wọ́n máa ń lò ṣùgbọ́n ní òní, àwọn ènìyàn ti ń lo èròjà ọ̀tun fi ṣe é tíí ṣe: ọ̀gẹ̀dẹ̀ àgbagbà tí ó ti pọ́n torí-tìdí, ata, epo àti iyọ̀. Dòdò Ìkirè dúdú, ó sì tún yí roboto tàbí onígun òkòtó.
Ọ̀gẹ̀dẹ̀ dòdò, èyí tí wọ́n ti bó èèpo rẹ̀, tí wọ́n gé tí wọ́n sì dín dáadáa ni wọ́n ń pè ni dòdò ní àwọn apá ibìkan ní Nàìjíríà.
Akọni fi hàn pé Dòdò Ìkirè wáyé láti ara àyẹ̀wò láti ọ̀dọ̀ aláìní, iyá arúgbó láti ìlú tí wọ́n ńpè ní ìkirè. Ìkirè jẹ́ ìlú kan ní gúúsù ìlà-oòrùn agbègbè Nàìjíríà láàrin ìlú Ìbàdàn sí ìlú Ilé-ifẹ̀, ní ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun.
Ìyá arúgbó yìí kòní oúnje àyàfi ọ̀gẹ̀dẹ̀ àgbagbà àpọ́nrà, èyí tí óbá tiká lára rẹ̀ dànù, àmọ́ ó pinu láti se ọ̀pọ̀ míràn kí ó sì pin fún àwọn aláàdúgbò rẹ̀.
Àpẹ̀yìndà rẹ̀ ni ohun tí amọ̀ sí dòdò ìkirè, orúkọ tí ó wáyé láti ìlú tí ó ti sẹ̀ wá. Wọ́n máa ń sáábà tà á ní Gúúsù-ìlà oòrùn apá Nàìjíríà.
### Àwọn ìtọ́kasí
Abiku

**Àbíkú** Àbíkú jẹ́ orúkọ Yorùbá tí ó lè túmọ̀ sí 'ẹni tí wọ́n ń bí tí ó ń kú lọ́pọ̀ ìgbà'.
### Ìtumọ̀
Àbíkú ń tọ́ka sí ẹ̀mí ẹni tókú yálà ọmọdé tàbí ẹni tí ó kú kí ó tó dàgbà. Ọmọ tí ó kú kí ó tó di pé ó pé ọmọ ọdún méjìlá ni a lè pè ní àbíkú ọmọdé, bẹ́ẹ̀ kẹ̀,ẹni tí ó kú nígbà tí ó dàgbà tí àwọn òbí rẹ̀ kò ní agbára láti bí òmíràn mọọ́ ni wọ́n ń pè ní àbíkú àgbà.Kò kí ń ṣe wí pé àbíkú nìkan ni ẹ̀mí ọmọ tí ó kú ní kékeré,gẹ́gẹ́ bí ìgbàgbọ́ Yorùbá ni pé ẹ̀mí náà á padà sí ara Ìyá rẹ̀ kan náà ní àìmọye ìgbà láti tún n bí ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà .Ìgbàgbọ́ yìí ni pé ẹ̀mí náà ni  ó pinnu láti dúró "ṣe ayé" síbẹ̀  ó jẹ́ sí ipò (ti ìyá )àti ìpọ́njú ìyá rẹ̀. Ẹ̀mí fúnra wọn gbàgbọ́ láti gbé nínú igi ẹ̀yà òwú sílíìkì.
### Lítírésọ̀
Ìwé à-kà-kọ́gbọ́n ti Ben Okri tí ó pè ní"The famished road"ọ̀nà tókú fún ebi" dá lé lórí àbíkú.ìwé À-kà-kọ́gbọ́n Dèbó kọ̀tun Àbíkú"Àròfọ̀ òṣèlú Nàìjíríà olówó ológun"dá lé lórí àbíkú.ìwé À-kà-kọ́gbọ́n aṣàpèjúwe Gerald Brom ṣe àpèjúwe ohun èlò ìṣeré tó ń jà tako àbíkú,gẹ́gẹ́ Pulse ṣe sàpèjúwe rẹ̀.Ìpadà,Àbíkú ọmọ náà wáyé nínú ìwé kíkọ òǹkọ̀wé ará sìlìfẹ́níáànì Gabriela Babnik,nínú ìwé rẹ̀" Koža is bombaža. A ton rí ewì Wọlé Sóyínká"Àbíkú"tẹpẹlẹ gidi lórí i ìṣèlẹ̀ yìí .
### Ìwádìí
Àtúnyẹ̀wò àwọn ìtàn àtẹnudẹ́nu káàkiri pàkíyèsí sí i wí pé: Irú àkọlé bẹ́ẹ̀ (nígbà mììràn ìsọ̀tumọ̀ tó dára jù ni wọ́n máa ń jẹ́)nígbà gbogbo ó máa ń papọ̀ mọ́ òtítọ́ nípa àbíkú pẹ̀lú òtítọ́ nípa ọ̀gbáǹje.sojú ìsọ̀kan kọjá àkókò àti ààyè ìkùnà láti sọ ìyàtọ̀ tó wà láàrin gbajúmọ̀ àti a-kọ́ṣẹ́-mọsẹ́,òṣìṣẹ́ ìjọba àti aládàámọ̀,onílé àti àlejò àwon ọfọ̀ àbíkú,ká sọ pé ìgbàgbọ́ nínú àbíkú ní ajẹmọ́ṣẹ́ ọkàn ju ìpìlẹ̀ṣẹ̀ ontọ́lọ́jì àti Kíkánjú wo ìbójúmu àbíkú láti dúró gẹ́gẹ́ bì i àmì fún ọjọ́ òní,èròǹgbà àti àkíyèsí olú ìlú.
### Àwọn ìtọ́ka sí
Òrò àyálò Yorùbá

**Ọ̀rọ̀-àyálò**  jẹ́ ọ̀rọ̀ kan Pàtàkì tí a yá wọnú èdè Yorùbá láti inú èdè mìíràn, ó le jẹ̀ láti inú  Gẹ̀ẹ́ṣì, Lárúbáwá, Haúsá àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ kí ó lè bá ohun tí wón fẹ́ mu nínú èdè won.

Àkíyèsí sí wà pé kò sí èdè tàbí àwùjọ kan tí kì í ya ọ̀rọ̀ láti inú èdè kan, bí Gẹ̀ẹ́ṣì ṣe yá ọ̀rọ̀ bẹẹ náà ni àwùjọ Yorùbá náà yá ọ̀rọ̀, bí ó sì ṣe wà káàkiri nínú gbogbo èdè àgbáyé. 

**Oríṣiríṣi Ọ̀nà méjì làá gbà yá ọ̀rọ̀ lò nínú èdè Yorùbá.** 

1) Àfetíyá

2) Àfojúyá

1) Ọ̀rọ̀ àyálò Àfetiyà : awon wonyii ni oro ti a ya lo ni pa titele bi won ti pe oro naa ninu ede ti a ti ya. Bi apeere ; Esther ni Esita, table ni tebu, Moses ni Mosisi

2) Ọ̀rọ̀ àyálò Àfojuyà :àwọn wọ̀nyí  ni oro ti a ya lo ni pa titele bi won ti ko sile ninu ede ti a ti ya won lo. Bi apeere: Andrew: Anderu, Esther: Esiteri, Driver; direfa

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Èdè Yorùbá
Àlọ́

**Àlọ́** ni ẹ̀yà lítíréṣọ̀ Alohùn Yorùbá tí wọ́n fi ń kọ́ àwọn ọmọdé lẹ́kọ̀ó tàbí dá wọ́n lára yá. Ó jẹ́ àṣà ìkọ́mọ̀lẹ́kọ̀ó àti ìdárayá fún àwọn ọmọdé. Àlọ́ lè wáyé nípa sísọ ìtàn kúkúrú akọ́nilọ́gbọ́n tàbí kí ó jẹ́ ìbéèrè àdìtú. 

## Àkókò Ìpàlọ́

Alẹ́, pàápàá jùlọ nígbà tí òṣùpá bá tàn ni àwọn àgbà àdúgbò máa ń kó àwọn ọmọdé jọ láti pàlọ́ fún wọn.

### Ìwúlò Àlọ̀
Àlọ́ jẹ́ ọ̀nà kan pàtàtì tí àwọn Yorùbá ń gbà láti fojú àwọn ọmọ wọn mọlé sí ìwà, àṣà, ẹ̀sìn àti láti ṣàgbéga fún ìtẹ̀síwájú èdè wọn láti orí ìran kan sí òmíràn.
### Oríṣi Àlọ́
Àlọ́ pín sí oríṣi méjì, àkọ́kọ́ ni, **Àlọ́ Àpamọ̀** èkejì ni **Àlọ́ Àpagbè**.

**Àlọ́ Àpamọ̀**jẹ́ àlọ́ tí apàlọ́ yóò pa gẹ́gẹ́ bí ìbéèrè fún àwọn agbálọ̀ọ́ láti yẹ ọpọlọ wọn wò bóyá wọ́n gbédè, mọ àṣà, mọ ìṣirò, lọ́gbọ́n àti lè ronú jinlẹ̀ sí èsì àlọ́ náà dára dára.
**Àlọ́ Àpagbè** jẹ́ àlọ́ tí ó ma ń wáyé lẹ̀yìn àlọ́ àpamọ̀ tí ó sì kún fún ìtàn, orílẹ̀, ìlú, ìṣẹ̀lẹ̀ tó ti ṣẹ̀, tènìyàn tàbí tẹranko, tí ó sì ma ń ní orin àti ìlù nínú fún ẹ̀kọ́ àti ìdárayá fún gbogbo olùkópa.

### Ìgbésè Àlọ́
Lẹ́yìn tí àwọn ọmọdé bá ti kóra wọn jọ tí wọ́n sì pagbo, ẹnìkan yóò dúró gẹ́gẹ́ bí apàlọ́, ẹni yìí lè jẹ́ àgbàlagbà ọkùnrin tàbí obìnrin, bẹ́ẹ̀ ó sì lè jẹ́ ọmọdé lọ́kùnrin tàbí lobìnrin, tì àwọn tókù yóò sì jẹ́ agbálọ̀ọ́ tàbí ajálọ̀ọ́. Lọ́pọ̀ ìgbà, àlọ́ àpamọ̀ ló kọ́kọ́ ma ń wáyé kí wọ́n tó pàlọ́ àpagbè. Apàlọ́ yóò ma sọ pé: 
Apàlọ́ : Ààlọ́ ooooooo?
Àwọn Ajálọ̀ọ́: Ààlọ̀ọ̀ọ̀ọ̀ọ̀ọ̀!
Apàlọ́: àlọ́ mi dá párá, ó kù fìrì, ó dá firi-gbágbòó! Àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Èyí dúró gẹ́gẹ́ bí ìfáàrà fún àlọ́ àpagbè. Lẹ́yìn tí apàlọ́ bá ti pàlọ́ rẹ̀ tán, yóò bèrè ẹ̀kọ́ tí olúkúlùkù rí kọ́,dìmú nínú àlọ́ náà.
## Àwọn ìtọ́ka sí
Tọpó Àgbádárìgì

**Ìlú Tọpó** jẹ́ ìlú kán tí ó wà ní eré-kùṣù agbègbè ìlú Àgbádárìgì ní ìpínlẹ̀ Èkó, bákan náà ni Ìlú Tọpó jẹ́ ibi tí àwọn ajíyìn rere Kátólíìkì kọ́kọ́ gbin àgbọn sí ní ilẹ̀ Nàìjíríà ní ọdún 1845, ibẹ̀ náà sì ni wọ́n kọ́kọ́ dá ilé ẹ̀kọ́ àwọn olùkọ́ sí ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.

### Àwọn ìtọ́ka sí
Fìlà aṣo òfì

**Fìlà aṣọ òfì** (aṣo-òkè)ẹ̀yà fìlà tòmí rìrọ̀ jẹ́ fìlà Yorùbá tí wọ́n ń fi aṣo òfì húnhun ṣe,òwú àrán tàbí dàmáàsì.Nínú èdè Yorùbá irú rẹ̀ ni wòn ń pè ní fìlà.Bí ó tilẹ̀ jẹ́ wí pé ọorírun fìlà ni Nàìjíríà,ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọkùnrin ni wọ́n ń wọ̀ ọ́ nínú ìran aláwọ̀ dúdú.
Ìmọ́lára òkè fìlà gígẹ̀ sí ẹ̀gbẹ́ kan ni,ìyókù á sì tayọ etí ẹni tí ó dé e sókè.Àwọn kan sọ pé gígé fìlà sí apá ọ̀tún ń tọ́ka sí Àpọ́n kùnrin nígbà tí ẹ̀gbẹ́ òsì ń ṣàfihàn ọkùnrin tí ó ti níyàwó.wọ́n máa ń sáábà wọ̀ ọ́ pẹ̀lú aṣo ìmúròde yorùbá Agbádá(ṣe bákan náà pẹ̀lú aṣo òfì,léèsì tàbí aṣọ olówùú)tàbí dàńsíkí tí wọ́n fi aṣọ ṣẹ̀dá ṣe tí ó máa ń ní àwòrán lára.
Púpọ̀ nínú àwọn ọkùnrin máa ń wọ fìlà bí i akẹ̀tẹ̀ pẹ̀lú aṣo léèsì dàńsíkí.síbẹ̀síbẹ̀ fìlà aṣọ òfì àrà aládé  fìlà kúfí ni ó gbajúmọ̀ fún yíyàn tí a bá ń wọ aṣọ ìmúròde mìíràn.

Àwọn obìrin náà kò gbẹ́hìn tó bá dé bi kádé fìlà, wọ́n sábà máà fi rán akẹ̀tẹ̀ tàbí dé irúfẹ́ ti ọkùnrin. wọ́n sì máàn fẹ́ràn áti ṣeé ní ẹ̀ṣọ́ lọ́pọ̀lọ́pọ̀ pẹ̀luu gíláásì bí òkúta kékèéké aláwò oríṣíríṣi tàbí, ìlẹ̀kẹ̀.
Ile-iṣẹ Amẹrika ti Brasil

Ile-iṣẹ Amẹrika ti Brasil ni orisun ti o jẹ pataki ti ilana isakoso faili (SIGA) ni ilu Brasil. O ṣẹda ni ojo 2 Oṣu Kinni ọdun 1838 ati pe o ni ori ile-iṣẹ rẹ ni Rio de Janeiro. Gẹgẹbi Ofin ti Ile-itọju (Ofin 8.159) ti Oṣu Keje 8, 1991, o ni ojuse lati ṣeto, tọju, tọju, fun wiwọle ati ki o ṣalaye ohun-ini itan ijọba ti ijọba apapo, ṣiṣe si Ipinle ati awọn ilu. 

Awọn gbigba ti Ile-ipamọ Ile-ede ni 55 km ti awọn iwe ọrọ ọrọ; Awọn aworan ati awọn idiyele 2,240,000; 27,000 awọn apejuwe, awọn aworan efe; 75,000 awọn maapu ati awọn eto; Awọn idaniloju awọn ohun itanna ti o ṣe iwọn 7000; 90,000 awọn aworan ti a fi n ṣawari ati awọn awọn fidio fidio 12,000. O tun ni ile-ikawe ti o ni imọran ninu itan, awọn akosile, imọ-ijinlẹ alaye, ofin isakoso ati itọnisọna gbogbo eniyan, pẹlu awọn iwe ati awọn iwe 43,000, awọn iwe iroyin 900 ati awọn iṣẹ onigbọwọ 6,300. 

## Itokasi