open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chukwuemeka Fred Agbata

**Chukwuemeka Fred Agbata Jnr.** (tí a bí ní ọjọ́ Kẹ̀wá oṣù keje ọdún 1979) tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ mọ̀ sí **CFA** jẹ́ akọròyìn àti akàrọ̀yìn tẹ́lẹ̀ rí ní ile ìròyìn Channels TV.

Òun ni òlùdásílẹ̀ Pacer Venture ó sì ní ìbásepọ̀ pẹ̀lú Climate Action Africa. Òun MD/CEO ilé iṣẹ́ "ICT Agency" ti Ìpínlẹ̀ Anambra.
## Èkọ́ rẹ̀
Agbata kàwé gboyè nínú ìmọ̀ sociology ní Yunifásítì Ìpínlẹ̀ Ekiti ní Ado Ekiti, Orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.
## Iṣẹ rẹ̀
Ó jé olóòtú tẹ́lẹ̀ rí ní ilé ìròyìn Channels TV. Ní 2015, ó bẹ̀rẹ̀ ètò kán ní Channels TV tí àkòrí rẹ̀ jẹ́, *Tech Trends,*  wọ́n ma ń ṣe ẹtọ náà ní ọjọ́ Ẹtì. 

Ní ọdún in 2015, ó bẹ̀rẹ̀ ètò kan lórí ẹ̀rọ rédíò tí àkòrí rẹ̀ jẹ́ 'Tech on Wheels with CFA. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ilé iṣẹ́ ìròyìn rẹ́díò káàkiri Nàìjíríà ni ó ma ń gbé ètò náà sí wa orí afẹ́fẹ́ ní ọjọ́ rú. Díẹ̀ nínú àwọn ètò yìí ni 97.7 Love FM Port Halátiourt at 5.15–5.30pm; 104.5 Love FMníbuja at 6:30–àti5pm and 103.9 Love FM Uníahia at 7:30–7:45pm.

Ní ọdún 2018, ó wà lára àwọn tí ó dá GoDoHub kalẹ̀, tí àwọn míràn tún mọ̀ sí GoDo.ng kalẹ̀. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Bernadette Sanou Dao

**Bernadette Sanou Dao** (Abi ni 25 February 1952 ni Bamako, French Sudan) òjé Olukowe Burkinabé  ati Oloselu. ni omo odún Mokanla, mọlẹbi rẹ padasi sí ìlú Upper Volta láti orilede Mali. Okawe jáde ni ile ìwé Kolog-Naba college ni Ouagadougou si tun tẹsiwaju ni ile-iwe Ohio University ni orilede United States pẹlu Sorbonne in Parisi. lati odun 1986 sí 1987 Oje mínísítà fún aṣa ni orile-ede Burkina Faso's. O sin gbe Ouagadougou. Oko ọpọlọpọ awọn iwe poetry, itan àròsọ itan kekeke pẹlu awọn iwe kika ọmọde .

## Ìwé ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Bùrkínà Fasò
Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé
Bayo Lawal

**Adebayo Adeleke Lawal** jẹ́ olóṣèlú orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tó ti fìgbà kan jẹ́ igbá-kejì gómínà ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ láti oṣù keje, ọdún 2022. Wọ́n yàn án sípò lẹ́yìn tí wọ́n yọ Rauf Olaniyan nítorí àwọn àṣemáṣe tí wọ́n kà sí i lẹ́sẹ̀.

Ó jẹ́ alága Housing Corporation. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ní Yunifásítì ìlú Ìbàdàn, nínú ìmọ̀ ẹ̀kọ́ Ẹkọ́nọ́míìkì. Lam Adesina yàn án gẹ́gẹ́ bíi Kọmíṣọ́nà tó ń rí sí ẹ̀ka ìdájọ́, wọ́n sì fi jẹ amòfin àgbà tó ga jù lọ ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ní ọdún 1999. Ó sì ṣiṣẹ́ títí di ọdún 2003.

## Àwọn ìtọ́kasí
Rauf Olaniyan

**Rauf Aderemi Olaniyan** (tí wọ́n bí ní 25 February 1960) jẹ́ olóṣèlú orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, onímọ̀ ẹ̀rọ̀ tó ń kọ́lé, àti àgbẹ̀.

 Ó jẹ oyè igbá-kejì gómìnà ti ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ láti ọdún 2019 sí ọdún 2022, kí wọ́n tó yọ ọ́ nítorí àṣemáṣe àti àwọn ẹ̀sùn lóríṣiríṣi tí wọ́n kà si lẹ́sẹ̀.Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí igbá-kejì gómìnàIgbakeji gomina ni won yan an gege bi oludije Seyi Makinde ninu idibo gomina ipinle Oyo lodun 2019 .   O maa n sọrọ ni ipo gomina lori awọn ọrọ ti o waye laarin ipinle fun anfani orilẹ-ede. 
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1960
Adéníji Àdèlé

Ọba Sir **Musendiku Buraimoh Adéníji Àdèlé II**, tí ó tún jẹ́ KBE (tí a bí ní ọjọ kẹtàlá oṣù kọkànlá ọdún 1893 – tí o sì kú ní ọjọ kejìlá oṣù keje ọdún 1964) ni ó jẹ́ Ọba ìlú Èkó láàrín ọjọ́ kínní oṣù Kẹwàá  ọdún 1949 sí ọjọ́ kejìlá oṣù keje ọdún 1964.

## Ìgbésí ayé rẹ̀

Wọ́ bí Àdèlé ní inú ọdún 1893 sínú ìdílé alàgbà Buraimoh Àdèlé tí ìyá rẹ̀ sì jẹ́ Mọ̀ríyámọ̀ Lálúgbi ní ìlú Èkó.  Bàbá bàbá rẹ̀ ni Ọba Àdèlé Ajósùn. Àdèlé lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ti *Holy Trinity Primary School*, tí ó wà ní agbègbè Èbúté-Èrò, tí ó sì lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ girama ti  CMS Grammar School, Lagos bákan náà. Lẹ́yìn tí ó kẹ́kọ̀ọ́ jáde nílé ẹ̀kọ́ girama ni ó dara pọ̀ mọ́ àwọn agbẹ̀kọ́ lábẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ Àwọnẹ̀ tí àwọn gẹ̀ẹ́sì àmúnisìn ń ṣakóso rẹ̀. Lẹ́yìn tí ó pari ikẹ́kọ́ ilẹ̀ wíwọ̀n ni wọ́n gbé lọ sí ìlú kano gẹ́gẹ́ bí wọnlẹ̀-wọnlẹ̀. Ó ṣíṣeẹ́ pẹ̀lú Cameroon Expeditionary Force gẹ́gẹ́ bí awọnlẹ̀  nígbà ogun agbáyé ẹlẹ́kejì.

Ní ọdún 1920, Adéníji Àdèlé sin olóyè Amodu Tijani Oluwa lọ sí ìlú London láti lọ farahàn níwájú ìgbìmọ̀ privy council  ti ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì lórí rògbòdìyàn ilẹ̀ Olùwá tí Àmọ́dù sì borí ẹjọ́ náà. Adéniji Àdèlé tún ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí akápò owó tí ó sì padà di kíláákì àgbà ní ọdún 1937.
Wọ́n fi oyè *Commander of the Order of the British Empire (1956) and Knight of the Order of the British Empire (1962) tí olorì orílẹ̀-èdè United Kingdom (the [[Elizabeth II|Queen of the United Kingdom]])* fi dáa lọ́lá.

## Ipa rẹ̀ nínú òṣèlú
Ọba Àdèlé nígbà ayé rẹ̀ jẹ́ alátìlẹ́yìn Ẹgbẹ́ Nigerian Youth Movement o sì tún jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Egbe Omo Oduduwa ti alàgbà Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀ n darí. Nítorí náà, ìfarahàn ìṣèlú rẹ̀ wà ní ìdíje pẹ̀lú ẹgbẹ́ olóṣèlú tó ń ṣàkóso nígbà yẹn, NCNC/NNDP (èyí tí ìpìlẹ̀ agbára ìṣèlú rẹ̀ jẹ́ Ilé Docemo) tí Herbert Macaulay dá sílẹ̀, tí Nnamdi Azikiwe sì di olórí rẹ̀ nígbà tó yá. NNDP tako ìgòkè Ọba Adele sí itẹ́ ọba, nítorí pé kò jẹ́ ọmọ ìran Dosunmu, wọ́n sì gbé ẹjọ́ lọ sí ilé-ẹjọ́ láti dá ìkórónéṣọ̀ọ̀n rẹ̀ dúró. Ìdájọ́ ilé-ẹjọ́ Judicial Committee of the Privy Council tí ó kalẹ̀ sí ìlú London ni ó sọọ́ di Ọba ní ọdún 1957.

## Àwọn ìtọ́kasí
Diamond FM (Ilorin)

**Diamond FM (88.7 MHz)** jẹ́ ilé-iṣẹ́ rédíò ní Ìlorin, Ìpínlẹ̀ Kwara, Nàìjíríà. Ilé iṣẹ́ náà bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ní ọjọ́ kejì-lé-lógún oṣù kejìlá ọdún 2020.

Ní ọdún 2021, ìfilọ́lẹ̀ ti ìkànnì tẹlifísàn arábìnrin kan, Diamond TV, ni wọ́n kéde.

## Ìtọ́kasí
Adebo Ogundoyin

**Adebo Edward Ogundoyin** (tí wọ́n bí ní17 February 1987) jẹ́ olóṣèlú orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun ni abẹnugan ilé-ìgbìmọ̀ aṣòfin kẹsàn-án ti ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́. Ó tún jẹ́ aṣòfin tí ń ṣojú agbègbè Ìlà-oòrùn Ìbàràpá lábẹ́ àsíá ẹgbẹ́ òṣèlú Alábùradà (Peoples Democratic Party PDP).

Ó gba ipò ní 10 June 2019.

## Ìgbésí ayé àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Adebo Edward Ogundoyin wá láti ẹkùn-ìdìbò Ìlà-oòrùn Ìbàràpá, ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ní ilé-ẹ̀kọ́ Fásitì Babcock (Babcock University). Wọ́n dìbò yàn án láti ṣojú ẹkùn-ìdìbò Ìlà-oòrùn Ìbàràpá, wọ́n sì tún dìbò yàn án gẹ́gẹ́ bí abẹnugan ilé-ìgbìmọ̀ aṣòfin láìní alátakò, ní ọjọ́ Ajé 10 June 2019.

A second timer, he was first elected into the 8th house of Assembly in 2018 on the platform of the Peoples Democratic Party (PDP) after he won the bye-election, which was held after the death of the former Speaker, Rt. Hon. Michael Adeyemo, who died on Friday, 27 April 2018.

## Family background
Adebo Ogundoyin is one of the sons of the late foremost philanthropist and industrialist, Chief Adeseun Ogundoyin. He lost his father, Adeseun Ogundoyin, in 1991 at four years old. Chief Adeseun Ogundoyin, Alhaji Arisekola Alao, Chief Akanni Aluko dominated the social scene like the roaring lions dominated the jungle in Ibadan during their days.

## Àwọn ìtọ́kasí
Joseph Adebayo Adelakun

**Joseph Adebayo Adelakun** (tí wọ́n bí ní June 12, 1949) jẹ́ akọrin ìhìnrere ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, òǹkọrin àti oníwàásù orí amóhùnmáwòrán.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
Wọ́n bí Adelakun sínú ìdílé Salami Adebayo tí ó jẹ́ Mùsùlùmí. O wa lati ilu Saki ti o wa ni apa ariwa ti Ipinle Oyo, iwọ-oorun Naijiria .  O ti gba idanileko gege bi onise ero ina ni Kareem Electrical Engineering Company to wa niluu Ibadan, olu ilu ipinle Oyo .  Lehin ti o ti pari ikẹkọ rẹ ni ọdun 1968,  o darapọ mọ Ile-ogun Naijiria ati pe o ti gbe lọ si Barrack Nigerian Army, Engineering Construction Regiment ni Ede ni Ipinle Oyo.  Ó ṣe ìrìbọmi ní Ṣọ́ọ̀ṣì Aposteli Kristi ní 1972, ní ọdún kan náà tí ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìjíhìnrere rẹ̀. 

## Àtòjọ àwọn àwo-orin rẹ̀

* *Amona Tete Maa Bo* (1984)
* *Ore-ọfẹ lọpọlọpọ* ()
* *Gboro Mi Ro (Re-Mix) Evergreen* ()
* *Agbara Olorun Ki I Baati* ()

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1949
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Abdulfatai Buhari

**Abdulfatai Omotayo Buhari** je oloselu omo orile-ede Naijiria ti won bi ni odun 1965 ni ilu Ogbomoso, ni ipinle Oyo ni orile-ede Naijiria, eni ti o ti se senato soju Oyo North Senatorial lati odun 2015.

O lepa Isakoso Iṣowo ni University of Ilorin, ti o gba Bsc ni ọdun 1985. O tesiwaju ninu eko re si Ahmadu Bello University Zaria nibi to ti gboye gboye pelu Masters in Business Administration ni odun 1993. Ni odun 2009, nibi to ti gba PhD ninu eto imulo gbogbo eniyan ni fasiti Abuja.

O koko dibo yan lasiko idibo Senito lodun 2015 o si tun dibo sipo lodun 2019 nibi to ti dije fun atundi ibo to si bori pelu ibo to ju 18,338 bori egbe egbe PDP pelu ibo 107,703 si oruko re atipe odun 2023 pelu.

Ni ọdun 2003, o ṣiṣẹ gẹgẹ bi ọmọ ile-igbimọ aṣofin ti o nsoju Ogbomoso North, Ogbomoso South ati Ori Ire Federal Constituency. Ni Oṣu kọkanla ọdun 2015, o yan Igbakeji Alaga ti igbimọ ile-igbimọ lori Ile-iṣẹ. Lẹhinna, o tun yan Igbimọ Alaga igbimọ lori ICT & Crime Cyber. O ti ṣiṣẹ gẹgẹ bi Komisana fun Ijọba Ibile ati Ọ̀rọ̀ Oloye ti ipinlẹ Ọyọ.

Bakan naa lo tun jẹ alaga igbimọ ile igbimọ aṣofin agba orilẹede Naijiria lori eto ọkọ oju omi ilẹ ati omi ni ile igbimọ aṣofin kẹsan-an.

O jẹ alaga, igbimọ Alagba lori Ọkọ ofurufu ti Ile-igbimọ 10th ni ọjọ 8 Oṣu Kẹjọ ọdun 2023.

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá
Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Adebayo Johnson Bankole

A bi **Adebayo Johnson Bankole** ni ojo ketadinlogbon osu kewaa odun 1945, O je oloselu omo orile-ede Naijiria ti o je komisanna ni Ipinle Oyo ni Naijiria. O di komisana mu lasiko ijoba Gomina Alao Akala ati Gomina Kolapo Ishola.

## Awọn ọdun akọkọ
A bi Bankole ni Ile Bale Ajinapa ni ijoba ibile Orire ni Ogbomoso ni ojo ketadinlogbon osu kewaa odun 1945, si Jacob Bankole ati Abigail Bankole.

Ni ọdun 1952, Bankole bẹrẹ eto ẹkọ alakọbẹrẹ rẹ ni St Stephen Primary School. Ni 1954, o gbe lọ si St David's Primary School ni Ogbomoso. Ni 1959, Bankole lọ si ile-iwe igbalode ti Anglican Secondary Modern ni Ogbomoso. Ni ọdun 1961 o pari ile-iwe giga pẹlu Iwe-ẹri Ile-iwe Atẹle Modern.

Ni 1962, Bankole lọ si Kaduna lati lọ si ẹkọ Secretarial. Lẹhin ayẹyẹ ipari ẹkọ, o gba iṣẹ bi Akowe-tẹwe ni ile-iṣẹ iṣeduro Africa Alliance. Leyin naa ni Bankole di akowe fun oludari agbegbe ti Nigeria Airways. Lẹhinna o lọ si Ile-iṣẹ Idagbasoke Oṣiṣẹ, nibiti o ti kọ ẹkọ fun Iwe-ẹri Gbogbogbo ti Ẹkọ (GCE). O kọja ipele lasan GCE ni ọdun 1969 ati ipele ilọsiwaju ni ọdun 1970 ati 1971.

Bankole lọ si Ilu New York ni Oṣu Kẹsan 1971 o si forukọsilẹ ni Oṣu Kini ọdun 1972 ni Ile-ẹkọ giga Fordham. O pari ile-iwe giga ni Oṣu Karun ọdun 1974 pẹlu Apon ti Imọ-jinlẹ ni Iṣiro. O gba Master of Business Administration (MBA) ni Isuna ati Idoko-owo lati Baruch College ni Kínní 1976.

## Iṣẹ-ṣiṣe
Ni Oṣu Kẹsan 1976, lẹhin ti o pari ẹkọ rẹ ni Amẹrika, Bankole pada si Nigeria. O gba ipo kan ni Central Bank of Nigeria gẹgẹbi Oluranlọwọ Iwadi ni Ẹka Iwadi. Lẹhinna o gbe lọ si Igbimọ Awọn ọrọ Olu eyiti o yipada nigbamii si Igbimọ Securities and Exchange Commission (SEC) gẹgẹbi oluyanju owo.

Ni January, 1978, Bankole gba iṣẹ ni City Securities Limited (stockbrokers), ni Lagos. O ṣe ikẹkọ bi Oluṣowo lori ilẹ ti Iṣowo Iṣowo Naijiria. O gbe siwaju si M. L. Securities Limited (stockbrokers); ti a ṣe lori ilẹ ti Iṣowo Iṣowo Naijiria.

Ni 1985, Bankole pada si Ogbomoso ni 1985 lati bẹrẹ iṣẹ-ogbin ati iṣẹ-ogbin ni abule Olugbemi nitosi Ajinapa pẹlu ile-iṣẹ ni abule Aroje, Ogbomoso.

## Igbesi aye oloselu
Ni ọdun 1987, Bankole ni wọn yan si ipo igbimọ si ijọba ibilẹ Ọyọ ti o nsoju agbegbe Ikoyi. Eyi pari ni 1989 nigbati ijọba ibilẹ Orire ti ṣẹda lori ilẹ ti ariyanjiyan laarin Ogbomoso ati Ọyọ.

Bankole ṣiṣẹ gẹgẹ bi Komisana fun eto ilera ati alaafia nipinlẹ Ọyọ lati ọdun 1992 si 1993. Wọn dibo yan ọmọ ẹgbẹ ti National Constitutional Conference ni Abuja ni ọdun 1994–1995. Won yan an ni Alaga Governing Board of Federal Institute of Industrial Research, Oshodi lati odun 2001 – 2004. O je komisanna fun eto inawo, isuna ati eto ni ipinle Oyo ni osu keji odun 2006 o si tun yan si ofiisi kanna ni May 2007 o si ṣiṣẹ titi di May 2011.

Bankole ni a fun ni Elegbe ti Chartered Institute of stockbrokers ni 2009.

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1945
Dibu Ojerinde

**Dibu Ojerinde** jẹ́ alábòójútó àgbà fún fún àjọ tón bójútó ètò ìdánwò àṣewọlé ẹ̀kọ́ gíga ní ààrin 10 April 2012 – 1 August 2016. Bẹ̀ẹ́ni alábòójútó àgbà fún àjọ ètò ìdánwò oníwèé mẹ́wàá (Registrar of National Examination Council, NECO) ní ààrin 1999–2007. Bákannáà ẹ̀wẹ̀, ó jẹ́ alábòójútó àgbà fún ìlànà ètò ẹ̀kọ́ (Registrar of National Board for Educational Measurement, NBEM) 

Dibu Ojerinde jẹ́ educational administrator and a former Registrar of the Joint Admissions and Matriculation Board, JAMB.

## Àwọn ìtọ́kasí
Olaniyi Afonja

**Olaniyi Mikail Afonja** Listen ⓘ (ojoibi 14 October 1974), ti gbogbo eniyan mo si **Sanyeri**, je omo Naijiria apanilerin, osere ati onise fiimu.  

## Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
Olaniyi ti won bi ni agbegbe Bola ni ilu Oyo ni ipinle Oyo gege bi omo akoko fun awon obi re, Olaniyi ti ko eko re ni  ile-iwe Alakobere St Michael Òkè-èbó, ipinle Oyo ati Durbar Grammar School, ilu Oyo, ipinle Oyo nibi to ti parí eko re. 

## Iṣẹ
Odun 1992 ni Obere ise osere Olaniyi, leyin to darapo mo àwọn egbe oni tiata ti ore kan se afihan re. Ni odun 1996, Olaniyi lo si ipinle Eko lati tẹsiwaju ninu ise re, o si ti kopa ninu opolopo fiimu Agbelewo Yorùbá.  

## Filmography

* *Obakeye*
* *Awero*
* *Edun Ara*
* *Jenifa*
* *Ọpa Kan*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* *Koboko* 
* *Salako Alagbe*
* *Omo Iya Meji*
* *Mama Ṣe O dara*
* *Osole*
* *Sanyeri Oloka*
* *Area Boys*
* *Ise Awakọ* 
* *Waheed Kolero*
* *Afoju Meta*
* 
* 
* 
* 
* 

## Igbesi aye ara ẹni
Omolara Afonja ni Iyawo Olaniyi àfònjá njẹ  ti o si bi omo meji pelu fún pẹlú .

## Amin ẹyẹ ati yiyan

## Wo eleyi na

* Akojọ ti awọn Yorùbá

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1974
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ
Ayodele Olajide Falase

Ayodele Olajide Falase (ọjọ́ìbí oṣù kẹrìn ọdún 1944) jẹ́ onímọ̀ nípa ọkàn  àti ọmọ ilẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ ìgbàkeji olórí ilé-ìwé gíga Yunifasiti tí Ibadan. Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀  WHO lórí àrùn ọkàn-àyà àti lórí ìgbìmọ̀ ògbógi WHO kan lórí àrùn ẹ̀jẹ̀ ọkàn.

## Ìgbésí ayé ìbẹ́erẹ́
A bí Ayodele ní ọjọ́ 4 oṣù kìíní ní ọdún 1944 ní abúlé Ẹrin-Oke, Oriade ìjọba ìbílẹ̀ Ìpínlẹ̀ Osun ní orílè-èdè Nàìjíríà. 

Ayodele pari ètò-ẹkọ rẹ̀ ní àwọn ilé-ìwé  wọ̀nyí:

*Ẹ̀kọ́ gírámà ní Remo Secondary School, Segamu, Lagos State, Nigeria - 1956
*Igbobi College, Yaba - 1957-62
*Yunifásítì tìlú Ibadan - 1963-68
*Royal College of Physicians, UK - 1971
*National Postgraduate Medical College of Nigeria - 1976
*Royal College of Physicians of London - 1982

## ìṣe-ṣíṣe

Ayodele bẹ̀rẹ̀ ìsẹ rẹ ní yunifasiti ilé-ìwòsàn kọlẹji, Ibadan ní ọdún 1968-69, léṣekéṣe ti ó jáde ní yunifasiti kán náà. Ó  di dókíta ilé ní 1969-70 áti Alákóso ní 1971-72, ni ilé-ìwòsàn  kọlẹji kànnà. Ó dì ọpọlọpọ àwọn ipò mú lórí ipá ọnà iṣẹ́ yìí títí ó fì dìde láti dí ọjọ́gbọ́n tí Ẹkọ́ nípa ọkàn àti olúdásílẹ̀ Pan African Society of Cardiology (PASCAR). À fún ún ní  Áàmí-ẹri Orílè-èdè Nàìjíríà  ní ọdún 2005 àti lọwọlọwọ ọkàn  nínú àwọn Ọjọ́gbọ́n Emeritus mẹ́rin ní Ẹká tí Óògun, Yunifasiti Ifáara sí Ayẹwó Ìwòsàn ní Tropics, ìwé akọwé ilé-ìwòsàn  tí ó gbajúmọ́ láàárín àwọn ọmọ ilé-ìwé  ìṣóogún n ilé-ìwòsàn Nàìjíríà  ní akọkọ ṣé atẹjáde nípasẹ̀ rẹ̀ ní ọdún 1986.

## Ìwádìí
Àwọn atẹjáde Ayodele pẹ̀lú àwọn kókó-ọrọ lóri:

*Cardiomyopathy 

*Arun ọkan ti o wa laelae

*Àkóràn àti àrùn cardiomyopathy 

*Haipatensonu 

*Ikuna okan

*Ischemic Arun ọkan 

*Awọn arun ọkan ti o bimọ

## Àwọn Ìtọ́kàsi
Isaac Adako Boro

Major **Isaac Jasper Adaka Boro** [ti a bi ni ọdún 1938 oṣù september ọjọ́ kewa-ọdún1968 oṣù may ọjọ́ kẹ̀sán ti gbogbo eyan man si  "Boro",oje ajijabara , ẹya ijaw ati jagun jagun. oje onise pupo bi oluko,ọlopa,jagun jagun, asoju awon akekọ unifasiti. akeko chemistry ati student union president ni ọgbà unifasiti Nsukka. O se iferonuhan nipa aṣilo epo ni ipinle niger delta  ti awon ijọba ati awon ẹya enugu nikan loni anfaani si. O ni igbabo wipe ipinle Niger Delta loye ki oni anfaani si ju lo. O dá Niger Delta Volunteer Force ati armed millitia ti o ni awon omo ẹya re ẹya ijaw sile. Won ṣe ipolongo Niger Delta Republic ni ọsù february ọdún 1996 ọjọ́ meta le lo logún, won si ba awon federal forces ja fún ọjọ́ mejila ti won o si yege bo .  Oun ati awon ẹmẹwa rẹ si ṣewon fun ija ti won ja . General Yakubu Gowon si fun 0un nikan  ni iyonda ninu ẹwon.O si lọ fún ipò major ni Nigerian army ti a si fun ni ipo na. Oja fun ijoba titi ti o fi ku ni Ogu Okrika ni ipinle Rivers ti a si mo oun ti o fa iku re titi di oni oloni.

Awon ajijagbara ni ipinle Niger Delta bi Ken Saro-Wiwa, Mujahid Dokubo-Asari ati bee bee lọ man ri bi ipo olutọsọọna ti ose fi ọwọ rọ 

## Ìgbésí ayé rẹ̀

### Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayẹ́ rẹ̀
Nínú ìtàn ìgbésí ayé rẹ̀ tó kọ fúnrarẹ̀, tó pè ní "The Twelve-Day Revolution", ó kọ nípa ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀:"Mo gbọ́ láti ẹnu ẹ̀rí tó dájú pé wọ́n bí mi ní òru ọjọ́ kẹwàá oṣù kẹsàn-án ọdún 1938, ní ìlú Olobiri, ní Niger Delta. Bàbá mi jé ọ̀gá-àgbà ilé-ìwé kan ṣoṣo níbẹ̀. Kí n tó gbọ́njú mọ àyíká mi dáadáa, mo ti wà ní Port Harcourt níbi tí bàbá mi tún jẹ́ ọ̀gá-àgbà ilé-ìwé mìíràn. Agbègbè kejì tí mo rántí ni ìlú mi, Kaiama. Wọ́n tún rán bàbá mi lọ bẹ̀ láti jẹ́ ọ̀gá-àgbà ilé-ìwé mìíràn."

## Ìtọ́kasí

* 

## Àwọn ìtọ́kasí
Àtòjọ àwọn olóṣèlú ilẹ̀ Nàìjíríà

* Abba Kyari
* Abdulkadir Kure
* AbdulRahman AbdulRazaq
* Abdulsalami Abubakar
* Abiola Ajimobi
* Abubakar Olusola Saraki
* Abubakar Tafawa Balewa
* Adebayo Alao-Akala
* Adolphus Wabara
* Ahmadu Bello
* Ahmed Marafa
* Akanu Ibiam
* Akinwunmi Ambode
* Alex Ekwueme
* Alhaji Yahaya Madawaki
* Alvan Ikoku
* Aminu Waziri Tambuwal
* Anyim Pius Anyim
* Atiku Abubakar
* Augustine Ukattah
* Ayo Fayose
* Azuka Okwuosa
* Babajide Sanwo-Olu
* Babatunde Fashola
* Benjamin Kalu
* Bọ́lá Tinúbú
* Bonaventure Enemali
* Bukola Saraki
* Chike Obi
* Chimaroke Nnamani
* Christopher Okojie
* Chuba Okadigbo
* Cornelius Adebayo
* Dangiwa Umar
* Dave Umahi
* David Mark
* Dennis Osadebay
* Desmond Elliot
* Dimeji Bankole
* Dora Akunyili
* Ernest Shonekan
* Evan Enwerem
* Ezenwo Nyesom Wike
* Fẹlá Kútì
* Festus okotie eboh
* Florence Ita Giwa
* Gbenga Dáníẹ́l
* Ghali Umar Na'Abba
* Godwin Obaseki
* Goodluck Jonathan
* Herbert Macaulay
* Ibrahim Babangida
* Ike Ekweremadu
* Imaan Sulaiman-Ibrahim
* Issoufou Assoumane
* Iyorchia Ayu
* Jaja Wachuku
* Johnson Aguiyi-Ironsi
* Joseph Wayas
* Joy Emodi
* K.O. Mbadiwe
* Kayode Fayemi
* Khali Halilu
* Ken Nnamani
* Margaret Ekpo
* Michael Okpara
* Mohammed Mustapha Namadi
* M. K. O. Abíọ́lá
* Muhammadu Buhari
* Murtala Muhammad
* Musa Babayo
Scarlet Gomez

**Gbemisola Scarlet Gomez** tí ó dị mímọ̀ lẹ́nu iṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí **Scarlet Gomez**, jẹ́ Òṣère Nàìjíríà, tí wọ́n  mọ̀ ọ́ fún ìkópa ìṣáájú nínú Showmax Original telenovela-series (Wúrà) ní ọdún 2023. Ní ọdún 2012, ó gbà àmì ẹ̀yẹ Arábìnrin United Nations Tourism pageant ní Kingston, Jamaica.

**ÌBẸ̀RẸ̀ PẸ̀PẸ̀ AYÉ RẸ̀ ÀTI IṢẸ́ ÀÀYÒ RẸ̀.** 

## Earl and career
Gbemisola Scarlet Shotade àwọn òbí rẹ̀ jẹ́ ọmọ orílẹ̀ èdè  Nàìjíríà ní Surulere, Lagos.Bàbá rẹ̀ Adetokunbo "Toks" Shotade jẹ́ gbajúgbajà agbórinjáde, àti ẹnginíà ohun, èyí tó kópa nínú ìṣe orin tó yàn láàyò. Ó ka ìwé àkọ́bẹ̀rẹ̀ rẹ̀ ní Princeton School, àti ilé ẹ̀kọ́ sẹ́kọ́ńdírì rẹ̀ ní Ogunlade College. Fún ilé ẹ̀kọ́ gíga rẹ̀, Scarlet kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìṣàkóso Ètò ọrọ̀ ajé (Business Administration) ní Yunifásítì èkó (University of Lagos) , níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú Ìṣàkóso Ètò ọrọ̀ ajé (Business Administration). Ó kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìdíje ẹwà lára wọn ni Miss Nigeria, Most Beautiful Girl in Nigeria, and Miss Global Nigeria, èyí tí ó parí gẹ́gẹ́ bí onípò kejì. 

Ní 2012, Ó kó pa nínú Miss United Nations Tourism pageant in Kingston, Jamaica ó sì gbé igbá orókè. Ní 2013, Scarlet yà sí ilé-iṣẹ́ orin fún ìgbà díẹ̀, gẹ́gẹ́ bí módẹ̀lì fídíò orin ó sì ṣe fídíò àkọ́kọ́ rẹ̀ lórí Timi Dakolo's "Love Song", Lynxxx's "Eziokwu", Naeto C's "Bartender", and Burna Boy's "Run My Race" fídíò. Ní ọdún yẹn Bákannáà, ó ṣe fídíò ti ẹ̀; tí DJ Klem ṣe àfihàn rẹ̀ tí ó sì gbé jade, tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Catch Me", kí ó tó bọ́sí Nollywood. Ní 2014, Ó ṣe ère àkọ́kọ́ rẹ jáde lórí Africa Magic original Scarlet. Ní 2016, Scarlet ṣe àwo orin rẹ̀ àkọ́kọ́ tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ *The Scarlet Letter*tí Knighthouse Entertainment ṣe ìfilọ́lẹ̀ rẹ̀.

Ní ọdún yẹn yẹn bákannáà, àwọn Africa Magic gbáà láti darapọ̀ mọ́ àwọn ọ̀wọ́ eré àgbéléwò M-Net My Flatmates. Ní 4 January 2023, Showmax polongo scarlet gẹ́gẹ́ bí olú ẹ̀dá ìtàn eré alábala telenovela tí Nàìjíríà àkọ́kọ́ Wura, tó jáde ní 23 January. Ní 16 April 2023, Wura earned Scarlet a nomination at the 2023 Africa Magic Viewers' Choice Awards, in the Best Actress in a Drama, Movie Or TV Series category. On 20 May 2023, Scarlet lost the AMVCA award to Osas Ighodaro for her role in Man of God.

## Ìgbésí ayé rẹ̀
Ní 15 April 2017, Scarlet Gómez fẹ́ Temi Gomez, àgbéréjáde tí Nàìjíríà . Ní ọjọ́ àìkú , June 16, 2019, wọ́n bí àkọ́bí wọn, Eli Gomez, eléyìí tí ó papòdà ní ọjọ́rú, June 19, 2019, wọ́n sì sí  ní ọjọ́ kan náà ní Ikoyi.

**ÀTOJỌ ÀWỌN ERÉ RẸ̀**

### ÀWỌN eré

### Amóhùnmáwòrán

## Àmì ẹ̀yẹ àti yíyàn fún àmì ẹ̀yẹ

## Àwọn ìtọ́kasí

## External links

*
Christopher Okojie

**Christopher G Okojie OFR DSc** (1920-2006) jẹ́ dókítà orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, olóṣèlú, olùdarí àti ònímọ̀-ìtàn. A bíi ní Ugboha, ní ìpínlẹ̀ Ẹdó, orílè èdè Nàìjíríà. Ó  ti fi ìgbà kan jẹ́ olùdarí ilé ìgbìmò àṣòfin àrin-gùn-gùn ìwọ̀ oòrùn láàárín ọdún 1964-1966. Ó ti fìgbà kan jẹ́ mínísítà fún ẹ̀ka ìlera fún ìjọba àpapọ̀ Olómìnira tí ilé Nàìjíríà (1992) àti Ààrẹ fún àjò- tí - o-rí - sí- ọ̀rọ̀ - ìlera ní orílè - èdè Nàìjíríà (1974-1975). Gẹ́gẹ́ bí mínísítà, ó jẹ́ irinṣẹ́ nínú ìtẹ̀síwájú  ẹ̀ka ìjọba àpapọ̀ tí ó rí sí ìdójútòfò ìlera. Ó kú ní ọjọ́ kéje, oṣù kẹwàá ọdún 2006, ní ọmọ ọdún ìkẹrindínláàdọ́rùn-ún, ní ìgbà  ti rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí i mínísítà, ó ní ànfàní àti ṣe ọ̀nà àti omi ẹ̀rọ fún àwọn ènìyàn Esan. 

Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ilé ẹ̀kọ́ gíga àgbà tí ìmò ìsègùn òyìnbó àpapọ̀ (2002), ó tún jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ilé ẹ̀kọ́- ìmò- iṣẹ́- abẹ - tí-àgbáyé àti ọmọ-ẹgbẹ́ ìgbìmò -òǹkà-iye- ènìyàn- tí New York. Ní ọdún-un 1964, láti fi mọrírì ìṣè-jọba rẹ̀ sí orílẹ̀ èdè, Okojie ní a fi àmì ẹ̀yẹ (National honour of officer of the Order of the Federal Republic(OFR).

## Iṣẹ́ tí ó yàn láàyò.
Dókítà Christopher Gbelokoto Okojie fi isẹ́ ìjọba sílẹ̀ láti ṣiṣẹ́ láàárín àwọn ènìyàn rẹ̀,àwọn mẹ̀kúnnù ara Ishan (Esan) ní Ìpínlẹ̀ Edo. Ó padà lọ sí ẹ̀kun ìdìbò rẹ̀, ó sì ṣe ìdásílẹ̀ ilé-ìwòsàn Zuma Memorial Hospital ní March 27, 1950. Láti ṣiṣẹ́ ní ilé-ìwòsàn, Okojie lo ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún láti ṣe ìwádìí nípa ìtàn Esan, òfin àti ìṣe. In 1960, he published a most comprehensive study on Esan history, *Esan Native Laws and Customs: With Ethnological Studies of the Esan People*. He had a long and illustrious career and continued to attend to patients when aged 85.

## Ìgbé ayé rẹ̀
He married Olayemi Phillips, and they had seven children. Their children include daughters: Oseyi Oigboke, Anehita Akinsanya, Adesua Ilegbodu and Ebemeata Ani-Otoibhi and sons: Isi Okojie, and twins Ihimire Okojie and Ehidiamen Okojie (who died in December 2009). He owned and lived in a large estate, Zuma Memorial, in Irrua Edo State which comprised his personal residence, a hospital (Zuma Memorial Hospital), orphanage and accommodation for medical and domestic staff.

## Àwọn ìtọ́kasí
Ahmed Marafa

**Ahmed Mohammed Marafa** jẹ́ olóṣèlú orílẹ̀ Nàìjíríà Nigeria, ẹni tí wọ́n dìbò yàn gẹ́gẹ́ bíi abẹnugan kẹjọ ti ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin ti Ìpínlẹ̀ Náíjà (Niger State) ní ọdún 2015. Wọ́n dìbò yan Marafa sí ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin ti Ìpínlẹ̀ láti agbègbè Chanchaga nínú ẹgbẹ́ òṣèlú ọlọ́wọ̀ (All Progressives Congress). Bashir Lokogoma ẹni tí ó ń ṣojú ẹkùn-ìdìbò Wushishi ni ó dábàá yíyàn án sí ipò abẹnugan tí Bako Alfa ẹni tí ó ṣojú ẹkùn-ìdìbò àríwá Bida sì kejì àbá náà. Lẹ́yìn tí ó búra ìyàn sípò, Ó ní òun yóò ṣe àgbékalẹ̀ àwọn òfin tí ó ní láárí tí yóò gbé ipò àwọn ènìyàn.

Ní oṣù kọkànlá ọdún 2015, wọ́n dìbò yan Marafa gẹ́gẹ́ bíi Alága ìgbìmò àwọn abẹnugan tí wọ́n ń bẹ ní ẹkùn àríwá orílẹ̀ Nàìjíríà, èyí tí ó kó àwọn abẹnugan ilé ìgbìmọ aṣòfin Ìpínlẹ̀ mọ́kàndínlógún jọ. Lásìkò ètò ìdìbò ọdún 2019, àwọn ọ̀dọ́ fi Marafa ṣe ẹlẹ́yà nípasẹ̀ orin tí wọ́n ń kọ 'ìgbà kan péré' sí i. Orin náà túmọ̀ sí pé wọn kò ṣe àtìlẹ́yìn fún àtúndì ìbò rẹ̀ fún ìgbà kejì ní ilé ìgbìmọ̀ àwọn aṣòfin Ìpínlẹ̀ náà. Àwọn ọ̀dọ́ mẹrin tí wọ́n lọ́wọ́ sí ìwà yìí ni ọwọ́ òfin tẹ̀ tí wọ́n sì fi ojú wọn ba ilé-ẹjọ́ Májísíréètì lórí ẹ̀sùn mẹ́ta tí wọ́n fi kàn wọ́n, ẹ̀sùn ìkóra ẹni jọ hùwà àìda, fífi ìnira kan ni, àti ìwà ìkà. 

## Àwọn ìtọ́kasí
Loyola College, Ibadan

**Loyola College, Ibadan** (**LCI**) jẹ́ Ilé-ẹ̀kọ́ ìjọba èyí tí ó wà fún àwọn àwọn ọmọkùnrin ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ Oyo State, ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà Nigeria. Èyí tí àwọn òjíṣẹ́ ìsìn Kátólíìkì Catholic Missionary dá sílẹ̀ ní ọdún 1954. Ó wà láàárín òpópónà Ifẹ̀ àtijọ́, agbègbè Agodi ní Ìbàdàn Ibadan. Láti ìdásílẹ̀ rẹ̀, Ilé-ẹ̀kọ́ náà tí pèsè àwọn onímọ̀ tí wọ́n dáńtọ ní àwọn ààyè bíi ti ìmọ̀ ìṣègùn àwọn òyìnbó,

mọ̀ìẹ̀

iòọ-ẹrọìṣèlún,ìròyìnuìkàn-sárá-ìlú à meàia aàyè ńlá-ńlá ọn oojọ mìíràn. 

## Àwọn ènìyàn jà-ǹ-kàn jà-ǹ-kàn tí wọ́n jáde níbẹ̀
Ilé-ẹ̀kọ́ Loyola College ti pèsè àwọn onírúurú ènìyàn tí wọ́n jẹ́ jà-ǹ-kàn jà-ǹ-kàn ní àwọn ààyè oríṣiríṣi, lára wọn ni a ti rí :
*Lam Adesina, ẹni tí ó ti fi ìgbà kan rí jẹ́ gómìnà Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ Oyo State
*Oluwarotimi Odunayo Akeredolu, ẹni tí ó jẹ́ àgbà agbẹjọ́rò ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà Senior Advocate of Nigeria (SAN) tí ó sì tún jẹ gómìnà ní Ìpínlẹ̀ Òǹdó Ondo State. 
*Dele Bakare, onímọ̀ ẹ̀rọ ayélujára àti olókoowò
*Raymond Dokpesi, oníṣòwò ètò ayélujára ìkàn-sárá-ìlú
*
*Akin Fayomi, aṣojú ìjọba 
*Oluseun Onigbinde, olókoowò
*Lawson Oyekan, (ceramic sculptor) 
*Professor Patrick Utomi, ògbóǹtarìgì ọrọ̀-ajé àti ẹni tí ó ti fi ìgbà kan díje dupò Ààrẹ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà 
*Oba Adeyeye Enitan Ogunwusi, Ọba Ilé-Ifẹ̀ 
*Ekpo Una Owo Nta, Amòfin, alága àjọ olómìnira tó ń rí sí ìwà ìbàjẹ́ àti àwọn ìwà tí ó jọ mọ́ ọn mìíràn (ICPC)
*Olumide Oyedeji, agbábọ́ọ̀lù aláfọwọ́ jù sáwọ̀n (basketballer) tí ó sì ṣe takuntakun nínú eré bọ́ọ̀lù ti NBA ní US, tí ó sì tún jẹ́ olórí fún àwọn agbábọ́ọ̀lù aláfọwọ́ jù sáwọ̀n ti orílẹ̀ èdè Nàìjíríà (D'Tigers) nínú eré Olympics ọdún 2012.

## Àwọn ìtọ́kasí

## External links
*
Ola Akinboboye

Ola (Olakunle) Akinboboye jẹ́ onímọ̀ nípa ẹ̀jẹ̀ nípa ohun ìjà ọ̀gbálẹ̀gbáràwé ará Nàìjíríà àti Amẹ́ríkà.

## Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀ àti ẹ̀kọ́

Bíbí sí ìlú Nàìjíríà, Olakunle gbá oyè ìwòsàn ní Yunifásítì ìlú Ìbàdàn ilé-ìwòsàn kọlẹji (1984).Ó lọ sí Amẹ́ríkà ńibití ó tí i gbá MBA àti oyè ní ìlera gbógbógbó láti Ilé-ẹkọ gíga Columbia. 

## Iṣòògùn àti iṣẹ-ẹkọ ẹkọ
Olakunle parí ibùgbé oògùn inú rẹ̀ ní Ilé-iṣẹ Iṣòògùn tí Ilé-ẹkọ gíga tí Nassau, àti ìdápọ ọkàn nínú ọkán ní Ilé-ẹkọ gíga tí Ìpínlẹ̀ tí New York. Ó tẹsiwájú sì Ilé-ẹkọ gíga ti Columbia ti Vagelos College of Physicians and Surgeons ó sì parí idapọ́ mìíràn pẹ̀lú íkẹ́kọ̀ọ́ ìgbẹ́hin ní ọkán nípa ọkàn ìparun àti echocardiolography tí i ìlọsíwájú. Ó di olùkọ́ ọjọgbọ́n ti òògùn ìwòsàn ní Weill Medical College of Cornell University, New York. Ó jẹ́ ẹ olúdári Iṣòògùun tí Laurelton Heart Specialists P.C. ati Strong Health Medical Group P.C., Rosedale, Queens. Ó ṣé àmọ́ja ní àwòrán ọkàn ọkàn, haipatensonu ilé-ìwòsàn, àrùn iṣọn-alọ ọkàn ati àtọgbẹ. Ó tí ṣe atokọ láàrín àwọn dókítà oke ní New York nípasẹ̀ àwọn atẹjáde Iṣòògùn olókìkí ti Amẹ́ríkà.

### Awọn ẹgbẹ Iṣoogun Ọjọgbọn
Ó ṣiṣẹ́ lórí Ìgbìmọ̀ Àwọn Gómìnà Káríayé tí Ilé-ẹkọ gíga tí Amẹ́ríkà tí Ẹkọ nípa ọkán láti 1997 sí 2000. Ó dí alága orílẹ̀-èdè 14th tí Association of Black Cardiologists (ABC) èyítí ó dàsílẹ ní ọdún 1974 láti ṣé ìdojúkọ lórí ìkọlù tí kò dára ti àrùn inú ọkàn àti ẹjẹ lórí Áfíríkà. Àwọn àrà ìlú Amẹ́ríkà.[5] Ó jẹ ẹlẹgbẹ tí Ilé-ẹkọ gíga tí Amẹ́ríkà tí Àwọn Oníṣègùn. Àwọn ọmọ ẹgbẹ mìíràn pẹ̀lú:

*Ilé-ẹkọ gíga ti Ìlú Amẹ́ríkà 
*American Heart Asociation
*International Society of Haipatensonu ni alawodudu
*Awujọ Amẹrika ti Ẹjẹ Ẹdun iparun
*Awujọ fun Iṣalaye Oofa ti Ẹjẹ
*Ìgbìmọ̀ Ìwé-ẹri tí Ẹdún ìparun

## Àwọn Ìtọ́kàsi
The Prince of Egypt

The Prince of Egypt jẹ fílmu ti ere idaraya ará Amẹ́ríkà.

## Àwọn òṣeré fílmù

## Itokasi

## Àjápọ̀ òde

Ẹ̀ka:Àwọn fílmù ará Amẹ́ríkà
Catherine Falade

Catherine Olufunke Falade (née Falodun) jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ẹ̀kọ́ ìṣègùn àti ìtọ́jú ìṣègùn àti olùdarí Institute for Advanced Medical Research & Training ni College of Medicine ni Fasiti ti Ìbàdàn ní Nàìjíríà. Ó tún jẹ́ òṣìṣẹ́ ìlera tí ó ṣé àmọ́ja bí onímọ̀oògùn ní ilé-ìwòsàn University College Hospital, Ibadan.  Ìwádìí rẹ̀ dá lórí ibà àwọn ọmọdé. Ó ṣé ifọwọsowọpọ pẹ̀lú ẸKá Ìṣàkóso Ìbà tí Ìpínlẹ̀ àti Àwọn ilé-iṣẹ́ Ìlera tí Federal.

## Àgbètẹlẹ
### Ẹkọ
Falade gbà MB.BS (pẹlu ìyàtọ̀ nínú Imọ-iṣe Àwọn ọmọdé l) lati Ilé-ẹkọ gíga tí Ìbàdàn, Ìbàdàn, Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, Nàìjíríà láti 1969 sí oṣù kejé, 1975 àti àwọn ọga ni Ilé-ẹkọ oògùn ati ìtọ́jú láti 1999 sì oṣù Kínní 2001 láti Ilé-ẹkọ kànnà.

### Iṣẹ-ṣiṣe
Falade gbà ìṣe ọmọwé àkókò rẹ̀ ni Fáṣítì Ìbàdàn ní ọjọ́ kejìdínlógbon oṣù karùn-ún ọdún 1994 tí wọn si gbé é sí ipò olùkọ̀ní àgbá ní ọjọ́ Kínní oṣù kẹwàá ọdún 1997. Ó jẹ́ adelé olórí ẹẹ̀Ká ní ẹ̀ka ẹ̀kọ́ nípa oògùn àti oògùn láti oṣù kẹta ọdún 2004 sì oṣù kẹjọ ​​ọdún 2006. ó sì sìn gẹ́gẹ́ bí Olórí ẹ̀ka láti oṣù kẹjọ 2010 sí oṣù kẹfà 2013. Ó ti kọ́ àwọn ẹ̀kọ́ ìṣègùn àti ìtọ́jú ìṣègùn ní àwọn ìpele tí kò gboyè àti ilé ẹ̀kọ́ gíga ní fásitì ti Ìbàdàn ó sì ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùdánwò ìta ní oríṣiríṣi fásitì tí ó ní; University of Lagos, Obafemi Awolowo University, Ladoke Akintola University of Technology, Olabisi Onabanjo University, Ambrose Alli University, Ahmadu Bello University, University of Ilorin, àti àwọn Ilé-isẹ́ mìíràn. Ó gba Catherine & Frank D MacArthur Fellowship ni 1997. Ó jẹ ọmọ ẹgbẹ CDA Independent Data and Safety Management Committee láti Oṣù Kẹwàá 2006 sí 2009; ẹgbẹ́, Paediatric ACT Advisory Committee of Medicine for Malaria Venture (MMV) láti Oṣù Kẹ̀sán 2007 títí dì òní; Olùyẹ̀wọ̀, National Postgraduate Medical College láti 2006 sí ọjọ́ ; Ènìyàn olùṣewádìí , Ilé-ẹkọ Oníṣègùn tí Ìwọ-òórùn Áfíríkà láti 2000 títí dí òní; oluyẹwo, West African College of Surgeons lati 2006 titi di oni. Àwọn iṣẹ ṣíṣe ìwádìí rẹ̀ tí jẹ́ àgbàtẹru nípasẹ̀ àwọn àjọ bí SmithKline Beecham, Ètò Àkànṣe Ìlera ti Àgbáyé fún Ìwádìí àti Ikẹ́kọ̀ọ́ ní Àwọn Àrùn Tropical (WHO/TDR), Glaxo Wellcome, GlaxoSmithKline, USAID. Wọ́n sọ ọ́ di Ẹlẹ́gbẹ̀ẹ́ ti Ilé Ẹ̀kọ́ sáyẹ́ǹsì ti Nàìjíríà ní ọdún 2016.

## Àwọn Ìtọ́kàsi
Festus okotie eboh

Olóyè Festus Okotie-Eboh (18 July 1912- 15 January 1966) jẹ́ olóṣèlú Nàìjíríà kan ó sì jẹ́ mínísítà ètò ìṣúnà tí Nàìjíríà láti ọdún 1957 sí 1966 lásìkò ìjọba ti  Ògbẹ́ní Abubakar Tafawa Balewa.

Okotie-Eboh ni a bí sí ìdílé olóyè Itsekiri kan, ọmọ ọba Okotie Eboh ni ìpín Warri, ìlú kan ni ẹ̀bá ọ̀nà odò Benin ni Niger Delta. Kí ó tó ṣe ìyípadà orúkọ, orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Olóyè Festus Samuel Edah. Ó jé akápò àpapọ̀ tí ẹgbẹ́ Nigerian First Republic (NCNC), ó tún jẹ́ adárí tí ẹgbẹ́ Federal Parliamentary tí NCNC tí a fi rọ́pò K.O Mbadiwe..

## Ìbẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé àti iṣẹ́ rẹ̀
A bí Okotie Eboh gẹ́gẹ́bí Festus Samuel Edah ni Benin River, ìpín àtijọ́ Warri. Láti ọdún 1932 sí 1936, ó lọ sí ilé ìwé Sapele Baptist. Lẹ́yìn ìjáde rẹ̀, ó ṣiṣẹ́ fún ìgbà díẹ̀ ní ilé iṣẹ́ àgbègbè ìbílẹ̀ kí ó tó wá sí ilé ìwé tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ láti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́bí olùkọ́. Ní ọdún 1937, a gbà á síṣẹ́ ní ilééṣẹ́ aṣe bàtà gẹ́gẹ́bí akọ̀wé ìṣirò owó. Nígbà tí ó ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́bí akọ̀wé, ó ń kẹ́kọ̀ọ́ Bookkeeping àti Accounting (ìṣirò). Ní 1944, ilééṣẹ́ Bàtà ṣí nípò lọ sí Ẹ̀kọ́ gẹ́gẹ́bí akọ̀wé àgbà àti àṣirò ti West Coast. Ẹ̀kọ́ ni ó wà fún ọdún kan kí ó tó padà sí Sapele láti lọ di ìgbà kejì alámojútó ni ẹ̀ka Sapele. In 1947, a ran lọ sí Prague, Czechoslovakia fún ìgbáradì nibi ti o ti gba Diploma ní Business Administration àti chiropody. O fi Bata Shoe sílẹ̀ láti lọ dá ilééṣé tíḿbà àti rọ́bà sílẹ̀. O dara pọ̀ mọ́ iṣẹ́ ajé fífi rọ́bà ìránṣẹ́ jáde lábẹ́ orúkọ ti Afro-Nigerian Export and Import Company. Ilééṣé yìí fi  ribbed smoked rubber ìránṣẹ́ jáde si Europe àti North America. Ní ọdún 1958, ó ṣí ilééṣé rubber - creeping, nígbà tó yá ní ọdún 1963, ó bẹ̀rẹ̀ ilééṣé Omimi Rubber àti Canvas Shoe. Ó tún bẹ̀rẹ̀ ilééṣé kankan pẹ̀lú àwọn alábàṣiṣọ́pọ̀ aláwọ̀ funfun: Dizengoffand Coutinho Caro, àwọn alábàṣiṣọ́pọ̀ yìí gbé Mid-West Cement Co lárugẹ, ọgbà sìmẹ́ntì kan ní Koko àti Unameji Cabinet Works. 

Okotie Eboh ṣe ìgbéyàwó ni ọdún 1942, òun àti ìyàwó rẹ̀ sì jọ bẹ̀rẹ̀ sí ní dá ilé ìwé púpọ̀ sílẹ̀. Ilé ìwé àkọ́kọ́ jẹ́ Sapele Boys Academy, èyí tí Zik's College of Commerce sí tẹ́lẹ̀. Ní ọdún 1953, ó bẹ̀rẹ̀ Sapele Academy Secondary School. Ní àwọn ọdún 1940s àti 1950s, Okotie Eboh wá lára ìgbìmọ̀ ti Warri Ports Advisory Committee, Sapele Township Advisory Board àti Sapele Town Planning Authority. 
## Ayé rẹ̀
Okotie Eboh fẹ́ arábìnrin Itsekiri kan, tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́, ní ọdún 1942. Ọmọbìnrin wọn tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Alero, fẹ́ Oladipo Jadesimi. Ọmọbìnrin àbígbẹ̀yìn wọn ni Ajoritsedere Awosika.

## Ikú rẹ̀
Wọ́n pa Okotie-Eboh pẹ̀lú Prime Minister Tafawa Balewa nínú ìdẹ̀tẹ̀ ìjọba ní 15 January 1966, tó sì fòpin sí Nigerian First Republic, èyí tó bí ìjọba olómìnira.

## Tún kà

* Rosalynde Ainslie, Catherine Hoskyns, Ronald Segal; Frederick A. Praeger, *Political Africa: A Who's Who of Personalities and Parties*.  Frederick A. Praeger, 1961
* Ryszard Kapuściński, *Anatomy of a Coup d'Etat* chapter in *The Shadow of the Sun* (1998)

## Àwọn ìtọ́kasí
Dele Bakare

**Dele Bakare** (tí orúkọ àbísọ rẹ̀ ń jẹ́ **Oladele Ibukun Bakare** ni ẃn bí ní 8 February 1989) jẹ́ onímọ̀-ẹ̀rọ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti oníṣòwò tó wá láti ìlú Ìbàdàn, ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun ni ó ṣe ìdásílẹ̀ Findworka, èyí tó jẹ́ ilé-iṣẹ́ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tó ń gba àwọn oníṣẹ́-ẹ̀rọ láti pèsè àwọn ohun tó ní ṣe pẹ̀lú ẹ̀rọ. Ó fìgbà kan jẹ́ onímọ̀-ẹ̀rọ àgbà ní Infinion Technologies and technology, ní BudgIT. Ní ọdún 2016, wọ́n yàn án fún àmì-ẹ̀yẹ Future Awards Africa ti ìmọ̀ sáyẹ̀ǹsì àti ìmọ̀-ẹ̀rọ.

## Iṣẹ́ tó yàn láàyò
Kí ó tó gba diploma nínú ìmọ̀-ẹ̀rọ ní NIIT, Dele ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí onímọ̀-ẹ̀rọ ní Infinion technologies. Ó kúrò ní Infinion technologies láti lo ṣèdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́ ní Nàìjíríà pẹ̀lú Temitayo Olufuwa. Lọ́wọ́lọ́wọ́, ó jẹ́ ọmọ-ẹgbẹ́ Swiss Africa Business Innovation & Initiative and Founders Gym, èyí tó jẹ́ ẹ̀kọ́ orí-ayélujára tó máa ń kọ́ àwọn olùdásílẹ̀ lóríṣịríṣi láti rí owó fún ilé-iṣẹ́ wọn.

## Àwọn ìtọ́kasí
Dave Umahi

**David Nweze Umahi** (tí a bí ní 25 July 1963) jẹ́ olóṣèlú orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí i mínísítà tó ń rí sí ọ̀rọ̀ iṣẹ́. Ó fìgbà kan ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí i sẹ́netọ̀ tí ó ń ṣojú ẹkùn-ìdìbò apá Gúúsù ìpínlẹ̀ Ebonyi láàárín oṣù kẹfà àti oṣù kẹjọ ọdún 2023, àti gẹhgẹ́ bí i gómínà ìpínlẹ ẹbonyi láti ọdún 2015 wọ 2023, bẹ́ẹ̀ náà ló ṣiṣẹ́ gẹ́gé bí i igbá-kejì gómínà láti ọdún 2011 wọ 2015.

Ní16 August 2023, Ààrẹ̀ Bola Tinubu yàn án gẹ́gẹ́ bí i mínísítà tó ń rí sí ọ̀rọ̀ iṣẹ́, lẹ́yìn tí ó dìbò wọlé. Wọ́n ṣe ìbúra fun ní 21 August 2023.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Umahi ní 25 July 1964. Òun ni ọmọkùnrin àkọ́kọ́ tí Elder Joseph Umahi Nwaze àti Margaret Umahi bí. Wọ́n jẹ́ ará Umunaga, Uburu ní agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Ohaozara tó wà ní ìpínlẹ̀ Ebonyi. Umahi received his secondary education from Ishiagu High School and the Government Secondary School of Afikpo before entering the Enugu State University of Science and Technology in 1982. He graduated in 1987 with a Bachelor of Science Degree in Civil Engineering.

In 1990, he co-founded Norman Engineering and Construction Nig. Limited with Ombo Isokarari and served as its general manager until 1993. Until 2011, he served as chairman and CEO of Brass Engineering & Construction Nig. Ltd., Focus Investment Nig. Ltd., and Osborn La Palm Royal Resort Ltd. He is from a home of nine comprising two females and seven males, including Major-General Obi Abel Umahi (Rtd.), the former chairman of the South-East Security Committee, Ebubeagu but resigned in May 2021. Roy Umahi Nwaeze, a legal practitioner, Austin Umahi Nweze who was the former south east vice chairman of the People's Democratic Party.

## Àwọn ìtókasí
Osagie Ehanire

Osagie Emmanuel Ehanire CON (ti a bi ní ọjọ́ kẹrìn Oṣù Kọkànlá ọdún 1945) jẹ́ dókítà ilé-ìwòsàn ọmọ Nàìjíríà kán àti olóṣèlú tí ó ṣiṣẹ́ gẹgẹbi minisita tí Ìlera láti ọdún 2019 sí 2023. Ó ṣiṣẹ́ tẹ́lẹ̀ bí minisita tí Ìpínlẹ̀ fún Ìlera láti Oṣù Kọkànlá ọdún 2015 sì oṣù karùn-ún 2019.

## Ẹ̀kọ́
Lẹ́yìn ẹ̀kọ́ alakobere rẹ, Ehanire ló lọ sí ilé ìwé ìjọba Ìbàdàn tó wà ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ fún ìwé ẹ̀rí ilé ìwé ìwọ òórùn Áfríkà níbi tí ó tí yègé nínú ìdánwò ilé -ìwé gíga . Ehanire tẹsiwaju láti ṣé ìwádìí Òògùn ní Ludwig Maximilian University of Munich ní Germany, ní ẹtọ bí Oníṣègùn abẹ́ . Ó tẹsiwaju sí Ilè -ìwòsàn Ikẹkọ tí Ilé-ẹkọ gíga tí Duisburg ati Essen àti sí Ile-iwosan ìjàmbá BG ní Duisburg, Jẹmánì fun ètò-ẹkọ ayẹyẹ ipari ẹkọ rẹ. Ni ọdun 1976, o lọ si Royal College of Surgeons ni Ilu Ireland ńibití ó tí gbà Ìwé-ẹkọ gíga lẹ́hìn ní Anaesthetics. Ó gbà Ìwé-ẹri Ìgbìmọ̀ rẹ̀ ní Iṣẹ́-abẹ Gbogbogbéjèèjìeài ati Iṣẹ abẹ Ẹjẹ Orthopedic ni Igbimọòògùoguí ti North Rhine Westphalia ni Dusseldorf, Jẹmánì. Ni ọdun 1984, o di Ẹlẹgbí tiéIle-ẹkí gigí Ìi Iwòrùorun Afirika Ài Awọn oniṣẹ abẹ.

## Iṣẹ́-ṣíṣe
Ehanire ṣiṣẹ ni Ìlú Jamani gẹ́gẹ́bí Anesthesiologist Olugbe, Oníṣègùn Vascular Olùgbé àti Oníṣègùn Gbógbó Olùgbé ní Iṣẹ́ abẹ́ Thoracic ní ọpọlọpọ àwọn ilé-ìwòsàn. Ó tún ṣiṣẹ́ bí Olùkọ́ni Ilé-ìwòsàn, Ẹkọ Ìṣedúró Inú Fracture ní Ilé-ìwòsàn ìjàmbá BG ní Duisburg, Jẹmánì. Nígbàtí ó padà sí Nàìjíríà ní 1982, ó ṣiṣẹ́ ní University of Benin Teaching Hospital gẹ́gẹ́ bí Alákóso Àgbà ní ẸKá Iṣẹ́ abẹ́ (Orthopedic Surgery), ipò tí ó wà títí dì 1984. Láàrín 1985 àti 1990, ó dárapọ̀ mọ́ Shell Petroleum Development Company Hospital bi a Divisional ajùmọsọrọ abẹ́. Ó tún ṣé ìránṣẹ́ ní ọpọlọpọ àwọn àkókò lórí Ìgbìmọ̀ Atunwo Iṣòògùn tí Ìgbìmọ̀ Ìtọ́jú Ilé-ìwòsàn tí Ìpínlẹ̀ Edo àti pé ó wà bí Turostii tí TY Danjuma Foundation.

## Òṣèlú
Ehanire ní á yàn gẹ́gẹ́bí aṣojú tí Congress for Progressive Change (CPC) sí àpéjọ iṣọpọ òṣèlú tí ó bí All Progressive Congress (APC), orúkọ tí ó dá. Gẹ́gẹ́bí Alákóso  Ipinle Edo fún Buhari Support Organisation (BSO), ó jẹ́ Òṣeré pàtàkì láti rí daju iṣẹ́gún tí Ààrẹ Muhammadu Buhari ní ìdìbò 2015. Ní Oṣù Kẹwa ọdun 2015, ó ṣé atokọ ti àwọn yíyàn minisita láti ṣiṣẹ́sín ìṣàkóso Buhari. Lẹ́hìn tí ó tí ṣé ayẹwo àti imúkúrò nípasẹ̀ Àpéjọ tí Orílẹ̀èdè, ó tí yàn gẹ́gẹ́ bí Minisita tí Ìpínlẹ̀ fún Ìlera ní Oṣù Kọkànlá ọdún 2015. 

Ní atẹle ìbẹ̀rẹ̀ tí ìṣàkóso túntún ní Oṣù Kàrún ọdún 2019 àti ìfisilẹ tí àwọn yíyàn minisita sì Alàgbà nípasẹ̀ Alákóso ní Oṣù Kejé ọdún 2019  àti ìbòjúwo atẹle, Ehanire ní á yàn gẹ́gẹ́bi Minisita Ìlera ní Oṣù kẹ́jọ́ ní ọdún 2019.

## Akitiyan Mìíràn
Ìbàṣepọ fún Ìyá, Ọmọ túntún & Ìlera Ọmọ (PMNCH), Ọmọ ẹgbẹ́ tí Ìgbìmọ̀.

## Ẹyẹ
Ní Oṣù Kẹ̀wá Ọdún 2022, ọlá orilẹ-èdè Nàìjíríà kán tí Alákóso àṣẹ tí Niger (CON) ní á fún ní nípasẹ̀ Alákóso Muhammadu Buhari.

## Àwọn Ìtọ́kàsi
Ado-odo

**Ado-Odo** jẹ́ ìlú-ńlá kan tí àwọn ènìyàn mọ̀ mọ ojúbo Odùduwà/Ọbàtálá, ìlú tí ó gbajúmọ̀ nípa ẹ̀sìn ifá. Ìdí rẹ̀ tí wọ́n fi ń pè é ní (Adó nìlú ifá).
Mohammed Mustapha Namadi

**Mohammed Mustapha Namadi** jẹ́ ọmọ bíbí orílẹ́-èdè Nàìjíríà, wọ́n bí i ní ọjọ́ karùndínlọ́gbọ̀n, oṣù kẹta, ọdún 1959 (March 25, 1959) ní Ìpínlẹ̀ Kano. Ó jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n (Professor) tí ó sì tún jẹ́ adarí àgbà ní agbo tí a ti ń kọ́ nípa ìmọ̀-ìjìnlẹ̀ àwùjọ (Dean Faculty of Social Sciences), ní yunifásítì ìjọba àpapọ̀ ti Kashere ní Ìpínlẹ̀ Gombe Nàìjíríà'''.''' Ó ti fi ìgbà kan rí jẹ́ kọmísọ́nà fún ètò ẹ̀kọ́ àti Kọmísọ́nà fún ohun ọ̀gbìn àti àwọn àlùmọ́ọ́nì inú ilẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Kano, orílẹ́-èdè Nàìjíríà. Nínú oṣù karùn-ún ọdún 2021, Ààrẹ Muhammadu Buhari yàn án sí àjọ olùdarí ti Ilé-iṣẹ́ àwọn àgbàlagbà tí wọ́n jẹ́ ọmọ bíbí orílẹ́-èdè Nàìjíríà (Governing Body of the National Senior Citizens Centre). 

íwọ́n jẹ́ ọmọ tiílẹ́ilẹ-è(he Governing Body of the National Senior Citizens Centre). 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Okechukwu Ikejiani

**Okechukwu Ikejiani** (1917-2007) jẹ́ oníṣègùn àkúnilòórùn tí àwọn ènìyàn n kasí gaan, dókítà ileesegun ọmọ Nàìjíríà tí ó sì kópa nínú òṣèlú Orílẹ̀èdè Nàìjíríà. Wọ́n yàn án ní Alága àjọ Railway Corporation lọ́dún 1960. Ní àfikún sí ohùn tó wà lókè yìí, olóògbé Okechukwu Ikejiani ṣe àjọṣe tímọ́tímọ́ pẹ̀lú Aárín Gbùngbùn Ìlà Oòrùn pẹ̀lú àkíyèsí pàtàkì lórí ìmújáde epo. 

Wọn bí sì ìdílé ti Canon lati Awka Division, Ikejiani  kọ́ ẹkọ ní Dennis Memorial College, Onitsha. Ní atilẹyin nípasẹ̀ àtìpó Azikiwe ni Ilu Amẹrika, Ikejiani rín ìrìn-àjò lọ sí Amẹ́ríkà ni ọdún 1938 fún ètò ẹkọ síwájú, ó lọ sí  ilé-ẹ̀kọ́ gíga Lincoln ati Howard fún ìgbà díẹ̀ ṣáájú kí ó tó gbà òye  ilé-ìwé gíga ní University of New Brunswick ní ọdún 1942. Ó gbà òye nípa pathology láti University of Chicago ó sì gbà ranse àwọn kíláàsì mẹ́wàá ní University of Michigan.  Ní ọdún 1948, ó gbà ìwé-àṣẹ láti Igbimọ Iṣòògùn tí Canada. Nígbàtí ó padà sí Nàìjíríà ní 1948, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́bí olùkọ́ni ní University College, Ibadan ṣùgbọ́n ó kúrò lẹ́hìn ọdún kàn láti bẹrẹ iṣẹ́ aládánì ní Ìbàdàn,  níbi tí ó tí jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ tí ó lágbára tí NCNC tí ìlú náà . Post, Ken; Wiley, Post; Jenkins, George D. (1973-01-25). The Price of Liberty: Personality and Politics in Colonial Nigeria. CUP Archive. p. 285. .

Ní ọdún 1964, ó ṣé atẹjáde ìwé kàn, Ẹkọ Nàìjíríà  tí Longmans ṣe jáde . Èyí jẹ́ olókìkí láàrin awọn ọjọgbọ́n  àti àwọn òye àgbáyé . Gẹgẹ bí ìkéde kàn tí Míríámù Ikejiani-Clark ṣé , ó kú ní Oṣù Kẹjọ ọjọ́ 19, ọdún 2007.

## Àwọn Ìtọ́kàsi

Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Zulumoke Oyibo

**Zulumoke Oyibo** jẹ́ aṣàgbájáde fíìmù àgbéléwò àti ọ̀kan lára àwọn olùdásílẹ̀ Inkblot Productions, tó sì jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn obìnrin tí Variety Women's impact ṣàfihàn nínú ìjábọ̀ wọn fún ọdún 2022.

## Iṣẹ́ tó yàn láàyò
Gẹ́gẹ́ bí i aṣàgbájáde fíìmù àgbéléwò, ó ṣàgbájáde fíìmù àgbéléwò *[[Up North]]* ní ọdún 2018 àti Palava.

Zulumoke dábàá The Inkblot Women In Film (IWIF) èyí tí wọ́n dá sílẹ̀ láti lè ma rí sí ọ̀rọ̀ àwọn òṣèrébìnrin tó máa ń kópa nínú fíìmù àgbéléwò. Pèlú Chinoza Onuzo àti Damola Adewale, ó ṣàgbájáde ètò orí aféfẹ́ kan tí ó pè ní *Inkblot's Meet and Greet* ní ọdún 2021.

## Àtòjọ àwọn fíìmù rè
Lára àwọn fíìmu tó ti ṣàgbájáde ni;

* *[[Day of Destiny]]*
* *[[The Blood Covenant]]* (2022)
* *[[The Perfect Arrangement]]* (2022)
* ''The Set Up'' (2019)
* ''Superstar'' (2021)

## Àwọn ìtọ́kasí
Bimbo Ogunnowo

**Ogunnowo Taiwo Oladuni** jé òṣèrébìnrin ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti aṣaralóge. Fíìmù àkọ́kọ́ rè ni Ifejafunmi.

## Àtòjọ àwọn fíìmù rè

* Ifejafunmi
* Ebute
* Gucci Girls

## Ìgbésí ayé rẹ̀
Ní ọdún 2018, òṣèrébìnrin yìí fẹ́ aṣagbátẹrù fíìmù àgbéléwò ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà kan, tí orúkọ rè ń jẹ́ Okiki Afolayan.

## Àwọn ìtọ́kasí
Toyin Lawani

**Toyin Ajoke Muyinat Lawani-Adebayo**, tí orúkọ gbajúgbajà rẹ̀ ń jẹ́ **Toyin Lawani**, jẹ́ gbajúgbajà ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ó sì jẹ́ aránṣọ, òǹkọ̀wé, onínúure, àti oníṣòwo rẹpẹtẹ. Òun ni olùdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́ Tiannahs Place Empire, èyí tó ní ìdókòwò mẹ́tàlélọ́gbọ̀n (33) ìmíì lábẹ́ rẹ̀. Yàtọ̀ sí èyí, òun ni oníṣẹ́ tó rí sí òkan-ò-jọ̀kan àwọn aṣọ tí wọ́n lò nínú fíimù àgbéléwò King of Boys: The Return of the King àti Shanty Town.

Tiannah's Empire, èyí tó jẹ́ ètò orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán, jẹ́ èyí tó dá lórí ayé rẹ̀. EbonyLife Studio ló ṣagbátẹrù ètò yìí, òun ló sì rí sí ìtànkálẹ̀ rẹ̀. Ó ṣàfihàn nínú ètò orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán, *[[The Real Housewives of Lagos]]* tí wọ́n ṣàfihàn lórí Showmax ní ọdún 2022.

## Ìgbésí ayé rẹ̀
Wọ́n bí Toyin Lawani ní 1 March 1982.

Ó kọ́ ara rẹ̀ bí a ti ń ran aṣọ, ó sì gbajúmọ̀ fún àwọn sítàì àràmàǹdà tó máa ń gbé jáde. Lawani bọ̀ sí gbàgede lẹ́yìn tó ṣàfihàn àwọn aṣọ rẹ̀ ní Africa Fashion Week London in 2013.

Lẹ́yìn náà, ó tún ṣàfihàn àwọn aṣọ rè ní Africa Fashion Week Nigeria, ó sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn adájọ́ fún ètò orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ Nigeria’s Next Top Designer. Òun náà ni ọ̀dọ́bìnrin tó jẹ́ aṣojú fún Fashion Designers Association of Nigeria (FADAN).

Nínú ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò kan tó ní pẹ̀lú Chude Jideonwo, Lawani sọ ọ́ di mímọ̀ pé ọ̀kan lára mọ̀lẹ́bí rẹ̀ fi ipá bá a lò pọ̀ nígbà tí òun sì jẹ́ ọmọdún márùndínlógún (15). Ní ọdún 2022, ó kéde rẹ̀ pé oyún kẹ́rin tí òun ní ti wálẹ̀.

## Àtòjọ àwon fíìmù rẹ̀
*[[The Real Housewives of Lagos]]*.

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀

## Àwọn ìtọ́kasí
King of Boys: The Return of the King

***King of Boys: The Return Of The King*** jẹ́ fíìmù alápá méje tó jáde ní ọdún 2021,tí Kemi Adetiba jẹ́ olùdarí fún. 27 August 2021 ni wọ́n ṣe àgbéjáde fíìmù yìí lórí Netflix, èyí tó jẹ́ apá kejì *[[King of Boys]]* tó jẹ́ fíìmù adá lórí òṣèlú àti ìwà-ọ̀daràn inú àwùjọ*.* Sola Sobowale àti Toni Tones náà ló ṣe ẹ̀dá ìtàn Eniola Salami pẹ̀lú Reminisce, Illbliss, Akin Lewis, Osas Ighodaro àti Keppy Ekpenyong náà jé ẹ̀dá-ìtàn tí wọ́n ṣe nínú apá kìíní. Àfikún àwọn ẹ̀dá-ìtàn ni Nse Ikpe-Etim, Richard Mofe Damijo, Efa Iwara, Deyemi Okanlawon àti Charly Boy.

## Ìtàn ní ṣókí
Eré náà tẹ̀síwájú lẹ́yìn ìgbé-léhìn-odi ti Eniola Salami, tó sì padà wá lẹ́yìn ọdún márùn-ún. Látàrí àìtẹ́lọ́rùn láti bẹ̀rẹ̀ ìgbé ayé tuntun, ó padà sí ìdí òṣèlú, ti ọ̀tè yìí tún wá le ju tàtẹ̀yìnwá lọ.

## Àwọn akópa

* Sola Sobowale bí i Eniola Salami
* Toni Tones bí i Young Eniola Salami
* Reminisce bí i Makanaki
* Illbliss bí i Odogwu Malay
* Akin Lewis bí i Aare Akinwande
* Osas Ighodaro bí i Sade Bello
* Titi Kuti bí i Ade Tiger
* Keppy Ekpeyong bí i President Mumusa
* Nse Ikpe Etim bí i First Lady Jumoke Randle
* Richard Mofe-Damijo bí i Reverend Ifeanyi
* Efa Iwara bí i Dapo Banjo
* Deyemi Okanlawon bí i Adetola Fashina
* Charly Boy bí i Odudubariba
* Bimbo Manuel bí i Mr. Mogaji
* Taiwo Ajai-Lycett bí i Chief Mrs Randle
* Lord Frank bí i Tunde Randle
* Lanre Hassan bí i Iyaloja

## Àwọn ìtọ́kasí
Day of Destiny

***Day of Destiny*** ti a tún mọ̀ sí ***DOD*** jẹ́ fiimu alarinrin sci-fi ti orílẹ-èdè Nàìjíríà ti ọdún 2021 ti a kọ tí a sì darí nipasẹ Akay Mason ati Abosi Ogba. Abosi Ogba ló darí fíìmù yíì.  Olumide Oworu, Denola Grey, Norbert Young ati Toyin Abraham ni òṣèré tó gbajúgbajà nínú fíìmù náà.   Fíìmù náà dá lóri àwọn iṣẹlẹ aramada ti àwọn arákùnrin ọdọmọkunrin méjì ti wọn rin ìrìn-àjò padà sí ẹ̀yìn ní akoko ogún ọdún láti yi ọ̀rọ̀-ọrọ̀ ìdílé padà.  Ó tún jẹ́ fíìmù ìrìnnà ìdílé àkọ́kọ́ ní Nàìjíríà pẹ̀lú fíìmù arìnrìn-àjò ìgbà àkọ́kọ́ ní Nàìjíríà ó sì tún jẹ́ fíìmù Nàìjíríà àkọ́kọ́ tí ó jáde ní ọdún 2021.  

## Àwọn òṣeré

* Olumide Oworu gẹ́gẹ́bí Chidi
* Denola Gray gẹ́gẹ́bí Rotimi
* Norbert Young gẹ́gẹ́bí Bankole
* Toyin Abraham gẹ́gẹ́bí Captain
* Jide Kosoko gẹ́gẹ́bí Chief Adediran
* Blossom Chukwujekwu gẹ́gẹ́bí Young Bankole
* Ini Dima-Okojie gẹ́gẹ́bí Omode Ifeoma
* Ireti Doyle gẹ́gẹ́bí Ifeoma
* Broda Shaggi gẹ́gẹ́bí Babayaro
* Tega Akpobome gẹ́gẹ́bí Young Babayaro
* Gbemi Akinlade gẹ́gẹ́bí Helena
* Deyemi Okanlawon gẹ́gẹ́bí Gomina Coker
* Anne Annex gẹ́gẹ́bí Iya Monday
* Chris Akwarandu gẹ́gẹ́bí Ojogbon Mujeed
* Jumoke Ogunleye gẹ́gẹ́bí General's Wife
* Mavis Ofudu gẹ́gẹ́bí adari

## Ìgbéjáde
Ó yẹ́ kíì  wọn gbé Fíìmù náà jáde ní àkọ́kọ́ ní ọgbọ̀njọ́ Oṣu Kẹwa, ọdún 2020 ṣùgbọ́n ó sún síwájú sí ọjọ kínní Oṣu Kini ọdún 2021 nítorí Ipari awọn ikede SARS .  wọn gbé Fíìmù náà jáde ní ọjọ kínní oṣù kínní ọdún 2021 ní ìbámu pẹ̀lú Ọdun Tuntun ati ṣiṣi sí àwọn àtúnyẹ̀wò rere láti ọ̀dọ̀ àwọn alariwisi lakokò ti o tún di aṣeyọri àpótí ọfiisi.  wọn tún gbé jáde lóri Netflix ni ọjọ kẹtàlá Oṣu Keje ọdún 2021. 

## Àwọn àmì ẹ̀yẹ ati yíyàn

## Àwọn ìtọ́kasí

## Ita ìjápọ
The Perfect Arrangement

***The Perfect Arrangement*** jé fíìmù àgbéléwò tí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tó jáde ní ọdún 2022, èyí tí Inkblot Productions àti FilmOne Entertainment ṣagbátẹrù, tí Chinaza Onuzo sì jẹ́ olùdarí rè. Àwọn gbajúmọ̀ òṣèré nínú fíìmù náà ni Sharon Ooja, Pere Egbi, Bovi, Adunni Ade, Funsho Adeolu, Mr Macaroni, Dorcas Shola Fapson, Rotimi Salami, Mimi Chaka, Wofai Fada, Ummi Baba Ahmed àti bẹ́ẹ̀ béẹ̀ lọ. Fíìmù yìí wọ inú sinimá lágbàyé ní May 13, 2022, lẹ́yìn tí ìṣàfihàn àkọ́kọ́ ti wáyé ní May 8, 2022.

## Àṣàyàn àwọn akópa

* Sharon Ooja as Tade Kalejaiye
* Bovi as Chidi Obikwe
* Pere Egbi as Cheta Obikwe
* Mr Macaroni as Oba Kalejaiye
* Dorcas Shola-Fapson as Sope-Bakare Kalejaiye
* Funsho Adeolu as Otunba Adeolu Kalejaiye
* Adunni Ade as Victoria Otukpo
* Mimi Chaka as Abigail
* Temidayo Adenibuyan as Kels

## Ìtàn ní ṣókí
The Perfect Arrangement sọ nípa ìtàn Tade Kalejaiye èyí tí Sharon Ooja ṣe. Tade Kalejaiye jẹ́ ọ̀dọ́bìnrin oníṣòwò àti ọmọbìnrin olóṣèlú kan tó pínnu láti yọ ìdílé rẹ̀ nínú gbèsè nípa fífẹ́ Chidi Obikwe tí Bovi ṣe. Chidi Obikwe yìí ń ní ìlàkọjá kan lásìkò náà látàrí fọ́nrán burúkú kan tó jáde sí gbangba, tó sì fepo sí aṣọ ààlà ìṣèlú rẹ̀. Tade àti Chidi tọ́ ti fẹ́ ara wọn télẹ̀ rí wá padà láti fẹ́ra wọn nítorí kí wọ́n ba lè wá ojútùú sí ìṣòro wọn. Ó ṣẹlẹ̀ pé Tade bẹ̀rẹ̀ sí ní nífẹ̀ẹ́ Cheta, tó jé àbúrò Chidi, àti ọ̀rẹ́ Tade.

## Àwọn ìtọ́kasí