Délé Giwa

**Dele Giwa** tí abísọ rẹ̀ ń jẹ́ **Sùmọ́nù Ọládélé Baines Giwa**  jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí won bí ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹta ọdún 1947, tí ó sì papò dà ní ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù kẹwá ọdún  1986.  (16 March 1947 – 19 October 1986)  o jẹ́ oníṣẹ́ ìwé ìròyìn àti olóòtú ìwé ìròyìn ọlọ́sọ̀ọ̀sẹ̀ Newswatch*. 

==Ìgbésí ayé Ìbẹ̀rẹ̀==
Sùmọ́nù Ọládélé "Baines" Giwa wá láti Ugbekpe Ekperi, agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Etsako East ní [[ìpínlẹ̀ Edo]]. Wọ́n bí i ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹta ọdún 1947, sí ìdílé kan tí wọ́n ń ṣiṣẹ́ ní ààfin Oba [[Adesoji Aderemi]], Ooni ti Ilé-Ifẹ̀ . Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ ìgbàlódé ti Local Authority ní Lagere, Ilé-ifẹ́ . Nígbà tí baba rẹ̀ kó lọ sí [[Odùduwà]] College, Ilé-ifẹ́ gẹ́gẹ́ bí afọ̀ṣọ, ó gba ìwé-ẹ̀kọ́ náà.  Giwa rìnrìn àjò lọ sí [[Amẹ́ríkà]] fún ẹ̀kọ́ gíga rẹ̀, ó gba ìwé-ẹ̀rí BA nínú èdè [[Gẹ̀ẹ́sì]] láti [[Brooklyn College]] ní ọdún 1977 ó sì forúkọ sílẹ̀ fún ètò ẹ̀kọ́ gíga ní [[Fordham University]]. Ó ṣiṣẹ́ fún [[The New York Times]] gẹ́gẹ́ bí olùrànlọ́wọ́ ìròyìn fún ọdún mẹ́rin lẹ́yìn náà ó ṣí lọ sí [[Nàìjíríà]] láti ṣiṣẹ́ pẹ̀lú [[Daily Times]].
Giwa àti àwọn oníròyìn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ Ray Ekpu, Dan Agbese àti Yakubu Mohammed dá Newswatch sílẹ̀ ní ọdún 1984, àtẹ̀jáde àkọ́kọ́ sì ni a pín ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù kìíní ọdún 1985. Àpèjúwe ìwé ìròyìn náà ní ọdún 1989 sọ pé ó “yí ọ̀nà ìtẹ̀wé ìròyìn padà ní [[Nàìjíríà]] fi àwọn ọ̀nà ìwádìí tó lágbára hàn sí ìròyìn ìròyìn ní Nàìjíríà”. Ṣùgbọ́n, ní oṣù díẹ̀ àkọ́kọ́ ìṣàkóso General [[Ibrahim Babangida]], ẹni tó gba agbára ní oṣù kẹjọ ọdún 1985, [[Newswatch]] tẹ ojú rẹ̀ sí orí ìwé ìròyìn náà nígbà mẹ́rin, ó sì tún ṣe àríwísí “ẹnikẹ́ni tó bá gbìyànjú láti mú kí ìgbésí ayé rẹ̀ burú fún Babangida”. Lẹ́yìn náà, ìwé ìròyìn náà ní ojú tó burú sí i nípa ìjọba Babangida.

==Ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀==
Délé lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ L.A tí ó wà ní Làgèrè ní ìlú [[Ilé-Ifẹ̀]]. Ó sì wọ ilé-ẹ̀kọ́ ti Odùduwà College ní Ilé-Ifẹ̀ nígbà tí bàbá rẹ̀ rí isẹ́ sí ibẹ̀ gẹ́gẹ́ bí alágbàfọ̀.
Délé tún lọ sílé ẹ̀kọ́ àgbà ní ìlú [[Amẹ́ríkà]] tí ó sì kẹ́kọ́ gboyè B.A nínú ìmọ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì ní ilé-ẹ̀kọ́ [[Brooklyn College]] ní ọdún 1977. Ó  sì tún lọ sílé ẹ̀kọ́ [[Fordham University]] láti kẹ́kọ̀ọ́ gboyè siwájú si. 
Ó ṣiṣẹ́ ní ilé-iṣẹ́ ìwé ìròyìn ilẹ̀ Amerika tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ *The New York Times* gẹ́gẹ́ bí amúgbá-lẹ́gbẹ̀ẹ́ olóòtú ìwé ìròyìn náà fún odidi ọdún mẹ́rin gbáko ṣáájú kí ó tó padà sí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà láti sìṣẹ́ nílé iṣẹ́ ìwé ìròyìn [[Daily Times]] tí ó wà ní ìlú [[Èkó]].

Délé Gíwá, Ray Ekpu, Dan Agbese ati Yakubu Mohammed ni wọ́n jọ pawọ́pọ̀ dá ilé-iṣẹ́ ìwé ìròyìn *Newswatch''    si le ní ọdún 1984, wọ́n sì gbé àpilẹ̀kọ akọ́kọ́ jáde ní ọjọ́ kejìdínlógún oṣù kíní ọdún 1985, tí wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí ńi pin ká ní oṣù kíní.  Délé gbé iṣẹ́ ìmọ̀ ìròyìn àti ìkóroyìn jọ jáde ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà pẹ̀lú ṣíṣàfikún ìgboyà àti ìtọpinpin nínú iṣẹ́ ìròyìn nígbà ayé rẹ̀.
Ní àsìkò ìjọba Ààrẹ apàṣẹ wàá lábẹ́ ìjọba ológun Ibrahim Babangida tí ó gba ìjọba ní inú oṣù kẹjọ ọdún 1985. Délé gbé àwòrán ojú Ààrẹ náà sí ojú ewé akọ́kọ́ ìwé ìròyìn náà ní ẹ̀mẹ́rin tí ó sì tún ń fẹnu àbùkù sọ tẹni bá ro wípé òun yóò ma da ìjọba Ààrẹ Babangida ru. Nígbẹ̀yìn, ìwé ìròyìn Newswatch gbójú agan sí Ààrẹ náà lásìkò ìjọba rẹ̀.

## Ìgbé ayé rẹ̀
Délé Gíwá fẹ́ ìyàwó rẹ̀ àkọ́kọ́, ti ṣe ọmọ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà  tí ó si tun  jẹ́ oníṣẹ́ ìlera  ní ọdún 1974. Ó fẹ́ ìyàwó kejì tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Florence Ita Giwa, amọ́ ìgbéyàwó wọn kò lò ju oṣù mẹ́wá lọ kí ó tó túká. Lẹ́yìn náà ó tún ṣe ìgbéyàwó pẹ̀lú arabìnrin Olufunmilayo Olaniyan ní ọjọ́ kẹwá oṣù keje ọdún 1984, tí wọ́n sì jọ wà papọ̀ títí di àsìkò ikú rẹ̀ ní ọdún 1986. Ìyá rẹ̀ tó bi àti ọmọ rẹ̀ ni wọ́n gbẹ̀yìn rẹ̀.

## Ikú rẹ̀
Wọ́n pa Giwa nípa bọ́ǹbù kan ní ilé rẹ̀ ní Ikeja, Èkó, nígbà tí ó ń kẹ́kọ̀ọ́ pẹ̀lú Kayode Soyinka, ní ọjọ́ Àìkú, ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù kẹwàá ọdún 1986. Ìpànìyàn náà wáyé ní ọjọ́ méjì lẹ́yìn tí àwọn aláṣẹ State Security Service (SSS) ti fọ̀rọ̀ wá a lẹ́nu wò. Nínú ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò tí kò sí ní ìgbà kan rí pẹ̀lú àwọn oníròyìn pápákọ̀ òfurufú, Lt. Col. AK Togun, igbákejì olùdarí SSS ti sọ pé ní ọjọ́ kẹsàn-án oṣù kẹwàá, Giwa àti Alex Ibru ti ṣètò ìpàdé ìròyìn fún àwọn olórí ìròyìn àti SSS tuntun tí wọ́n dá sílẹ̀. Togun sọ pé níbi ìpàdé yìí ni SSS àti àwọn olórí ìròyìn ti dé àdéhùn ìfòfindè ìkọ̀kọ̀ kan. Lábẹ́ àdéhùn yìí, àwọn oníròyìn gbọ́dọ̀ ròyìn ìtàn èyíkéyìí tí ó lè dójútì ìjọba fún SSS kí wọ́n tó gbìyànjú láti tẹ̀ ẹ́ jáde.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn oníròyìn ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà