open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eddie Nartey

**Eddie Nartey** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹfà oṣù kọkànlá ọdún 1984) jẹ́ òṣèrẹ́kùnrin, olùdarí àti aṣàgbéjáde fíìmù ní orílẹ̀-èdè Ghana. Ó kópa nínú fíìmù Frank Rajah, tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ *Somewhere In Africa,* èyí tí wọ́n yàn fún àmì-ẹ̀yẹ ní Nollywood and African Film Critics Awards, àti Ghana movie awards. Wọ́n yàn án fún òṣèrékùnrin tó dára jù fún ìkópa rẹ̀ nínú fíìmù *Kiss Me If You Can.* Ó ní àǹfààní láti jẹ́ olùdarí eré fún fíìmù *Could This Be Love* èyí tí ó ṣe àkọsílẹ̀ rẹ̀ pẹ̀lú Evelyn, tí wọ́n sì ní àwọn akópa bí i Majid Michel, Kwadwo Nkansah (Lil Win), Nana Ama Mcbrown, Fred Amugi, àti Gloria Sarfo. 

Ó ṣe iṣẹ́ pẹ̀lú Juliet Ibrahim lórí fíìmù *Shattered Romance*. Bákan náà, ó ṣe àkọsílẹ̀ fíìmù *Royal Diadem,* tí ó sì tún jẹ́ olùdarí fíìmù náà.

Ó tan mọ́ òṣèrékùnrin ilẹ̀ Britain kan, tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Danny Erskine.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
Eddie lọ sí ilé-ìwé Korle Gonno Methodist, ó sì kẹ́kọ̀ọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ àti èyí tó tẹ̀le ní ìlú Accra. Ó gba ẹ̀kọ́ girama rẹ̀ ní Holy Trinity Cathedral Secondary School (HOTCASS). Ó lọ sí University of Ghana, Legon níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú ẹ̀kọ́ Fine Arts.

## Ìgbésí ayé ara ẹni
Ìyàwó rẹ̀ kú ní oṣù kìíní ọdún 2021, lẹ́yìn ìgbéyàwò ọdún méjì.

## Àtòjọ àwọn fíìmù rẹ̀
Ó ti kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù, lára wọn ni:

### Àwọn fíìmù tí ó ti darí, tí ó sì ti ṣàgbéjáde rẹ̀ ni;
 Could This Be Love (2014)

 Shattered Romance (2014)

 Royal Diadem (2015)

 She Prayed (2015)

Beautiful Ruins (2016)

In April (2016)

Samai

Criss Cross

The Corner TV Series

Conversation

The New Adabraka (2018)

Frema

Woman At War (2021)

Kofi Abebrese (2021)

Okada (2021)

That Night (2022)

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀

## Àwọn ìtọ́kasí
Kayode Oyebode Adebowale

**Káyọ̀dé Oyèbọ̀dé Adébọ̀wálé** FRSC (tí a bí ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kìíní ọdún 1962) jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n àti onímọ̀ ìjìnlè sáyẹ́nsì ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ó sì jẹ́ Gíwá kẹtàlá ilé ẹ̀kọ́  ti Yunifásitì Ìbàdàn. Ní Oṣù Kẹwàá Ọdún 2021 o di Gíwá ti Yunifasiti Ibadan,  tí ó ti ṣiṣẹ́ tẹ́lẹ̀ gẹ́gẹ́bí igbákejì Gíwá (ìṣàkóso) ti Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti Ìlú Ìbàdàn, àti díìnì ìmọ̀ ẹ̀kọ́ sáyẹ́nsì. 

## Ìgbà Èwe àti Ìbẹ̀rẹ̀ Ẹ̀kọ́
Ọjọ́ kọkànlá oṣù kìíní ọdún 1962 ni wọ́n bí Ọ̀jọ̀gbọ́n Káyọ̀dé Adébọ̀wálé ó sì jẹ́ ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Ògùn ní ìwọ̀ oòrùn Nàìjíríà . Ó gba oyè ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ní ilé ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ St. Marks, Oke-Ijaga, Ìjẹ̀bú Igbó láàárín ọdún 1967 sí ọdún 1972 nígbà tí ó sì ká ilé ẹ̀kọ́ girama ní ilé ẹ̀kọ́ girama Ayédáadé, Ìkirè láàárín ọdún 1973 àti ọdún 1978. Ọdún 1984 ni ó gba B.Sc ní Kẹ́místrì ní Yunifasiti ti Ibadan ní ẹni ọdún méjìlélọ́gbọ̀n. Ó gba oyè másítáàsì ati Ph.D láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga kan náà ní ọdún 1986 àti ọdún 1991 lẹ́sẹsẹ. Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ olùkọ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Olùrànlọ́wọ́ Akẹ́kọ̀ọ́ ní Yunifásítì ti Ìbàdàn ó sì di ọ̀jọ̀gbọ́n ní ẹ̀kọ́ kẹ́místrì ní ilé iṣẹ́ ní ọdún 2006.

## Ìgbésí ayé Ẹ̀kọ́ rẹ̀

Ó jẹ́ olùkọ́ nígbà kan ní Federal University of Technology. Ó jẹ́ Igbákejì Gíwá (Ìṣàkóso), Yunifásítì Ìbàdàn. Ọ̀jọ̀gbọ́n Adébọ̀wálé, MNI, FRSC, FAS, FAvH, FCSN, FSAN, FPIN ni  Gíwá Yunifásítì Ìbàdàn kẹtàlá.

Ni Ọjọ́bọ̀, ọjọ́ kẹrìnlá Oṣù Kẹwàá Ọdún 2021, Alága Ìgbìmọ̀ àti Pro-Chancellor ti Yunifásítì Ìbàdàn, Olóyè Dr. John Odigie-Oyegun, kéde ìpinnu tí Ọ̀jọ̀gbọ́n Kayode Adebowale gẹ́gẹ́ bí Gíwá kẹtàlá ti Yunifásitì Ìbàdàn.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1962
Johnson Akin Atere

**Johnson Akin Atere**  jẹ bíṣọ́ọ́bù Anglican  ní Nàìjíríà: . Òhun ni ó jẹ́ bíṣọ́ọ́bù lọ́wọ́ lọ́wọ́ ní Awori.  

A bí Akin Atẹ́rẹ́ ní ọdún 1956 ní Àkókó, Ìwọ-Gúsù, Ìpínlẹ̀ Òndó. Ó kọ́ṣẹ́ ó sì ṣiṣẹ́ olùkọ́ kí ó tọ wọ Ilé Ẹ̀kọ́ Ìmọ̀ Bíbélì Olùkọ́ni Gíga ti Immanuel ní Ìlú Ìbàdàn ní ọdún 1985. O di ìránṣẹ́ tí a yàn ní ọdún 1988, ó sì sìn ní Ìpínlẹ̀ Èkó, Ilasamaja, Sángo-Ọ̀tà àti Surulere. Ó jẹ́ kánọ́ọ́nì tí wọn fẹ́ràn jùlọ ní ọdún 1999 àti díákónì tí ó ga jùlọ ni ọdún 2002. Òhun ni ó jẹ́ olùkọ́ àgbà nínú Ẹ̀kọ́ Májẹ̀mú Láíláí ni Ilé Ẹ̀kọ́ Olùkọ́ni Àgbà tí Ìmọ̀ Bíbélì tí Àgbà Bíṣọ́ọ́bù Vining títí ìsìn ìyàsímímọ́ rẹ̀ ní ọjọ́ Kejìlá oṣù Kínní tí ọdún 2009. Ó gba Ph.D. láti Ilé Ìwé Gíga ti Ìpínlẹ̀ Èkó.

## Àwọn ìtọ́kasí
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1956
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Stephen Fagbemi

**Stephen Ayodeji Akinwale Fagbemi**  jẹ bíṣọ́ọ̀bù  ti ìjọ Anglican ní Naijiria, ó jẹ́ bíṣọ́ọ̀bù ti Owo lọ́wọ́lọ́wọ́.

Wọ́n bí Fagbemi ní Oba-Ilé, Ìpínlẹ̀ Ondo. Ó kẹ́kọ̀ọ́ ní Immanuel College of Theology and Christian Education, Ibadan àti University of Kent.  Leyin curacies ni Owo ati Iyere o je alufaa ni Wakajaye-Etile.  He was Vicar of Emure-Ile from 1996 to 2000; and had permission to officiate in the Diocese of Canterbury from 2000 to 2003. Ó ń ṣe àjọṣepọ̀ Chaplain ní Sunderland láti ọdún 2004 sì 2011 ; ati Dean ti Archbishop Vining College of Theology lati 2011 si 2016. Ó jẹ́ akọ̀wé àgbà fún Ìjọ Nàìjíríà láti ọdún 2016 títí di ìgbéga rẹ̀ sí episcopate ní ọdún 2017.

Wọ́n yà á sí mímọ́ gẹ́gẹ́ bíi Bishop of Oyo ní Ṣọ́ọ̀ṣì Cathedral ti St. James ńlá, Oke-Bola, Ìbàdàn, ní ọjọ́ 30 oṣù Keje ọdún 2017. O ṣe ìkìlọ fun ijọba ati awọn eniyan Naijiria lori ipo oselu ati ọrọ aje ni Naijiria. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Aisha Muhammed-Oyebode

**Aisha Muhammed-Oyebode**  (tí wọ́n bí ní 24 December 1963) jẹ́ agbẹjọ́rò, oníṣòwò, òǹkọ̀wé àti ajàfẹ́tọ̀ọ́-ọmọnìyàn ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà Lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí, òun ni adarí àgbà fún Asset Management Group Limited àti Murtala Muhammed Foundation.

## Ìgbésí ayé àti ẹ̀kọ́ ní ìbẹ̀rẹ̀

Muhammed-Oyebode ni àkọ́bí nínú àwọn ọmọ mẹ́fà  tí wọ́n bí fún General Murtala Ramat Muhammed, olórí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tẹ́lẹ̀. Ìyá rẹ̀ ni Ajoke Murtala Muhammed. Wọ́n pa baba Muhammed-Oyebode nígbà tí ó wà ní ọmọ ọdún méjìlá.

Muhammed-Oyebode lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ girama ní Queen's College, ní ìlú Èkó.  Ó kẹ́kọ̀ọ́ nípa òfin ní Yunifásítì Buckingham, UK, ó sì ní ìwé ẹ̀rí LLB Honors. Ó gba oyè Master of Law ní Public International Law láti King's College, University of London, ó sì tún gba oyè MBA nínú Finance láti Imperial College, London.  Ó ní oyè dókítà láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga SOAS University of London.

## Iṣẹ́ ọwọ́
Muhammed-Oyebode ṣe iṣẹ́ ìránṣẹ́ ọ̀dọ́ ní orílẹ̀-èdè rẹ̀ ní Ilé-iṣẹ́ fún Àwọn Ọ̀ràn Òde ní Èkó láàrín ọdún 1988 sí 1989. Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí alábàáṣiṣẹ́pọ̀ ní ilé-iṣẹ́ Ajumogobia, Okeke, Oyebode & Aluko ní Èkó ní ọdún 1989. Ní ọdún 1991, ó dá Asset Management Group Limited sílẹ̀, ilé-iṣẹ́ ìdàgbàsókè dúkìá.

Muhammed-Oyebode ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olórí ìgbìmọ̀ àwọn àjọ tó yàtọ̀ síra, títí kan gẹ́gẹ́ bí Alága Ìgbìmọ̀ Àwọn Olùtọ́jú ti Ẹgbẹ́ Àwọn Akẹ́kọ̀ọ́ Àtijọ́ ti Unity School. Ó tún jẹ́ olùdarí tí kìí ṣe olùdarí Diamond Bank Nigeria. Ní ọdún 2017, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ ti Ìgbìmọ̀ Àwọn Obìnrin fún Àwọn Obìnrin àti Ètò Ìlànà Gbogbogbò ní Ilé-ẹ̀kọ́ Harvard Kennedy, Cambridge, Massachusetts. Àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ mìíràn pẹ̀lú ni Alága Ìgbìmọ̀, Lekoil Nigeria Limited  àti gẹ́gẹ́ bí Alága Ìgbìmọ̀, NEEM Foundation.

## Ìfẹ́-ọkàn/ìgbòkègbodò
Aisha Muhammed-Oyebode dá Murtala Muhammed Foundation sílẹ̀ ní ọdún 2001. Wọ́n sọ orúkọ àjọ náà ní ọlá baba rẹ̀ tó ti kú, ó sì ń ṣiṣẹ́ lórí àwọn ọ̀ràn àwùjọ àti ààbò ní àwọn ìpínlẹ̀ àríwá Nàìjíríà. 

Gẹ́gẹ́ bí ajàfẹ́tọ̀ọ́, Muhammed-Oyebode jẹ́ ara ẹgbẹ́ Bring Back Our Girls Movement, ẹgbẹ́ kan tí ó pè fún ìdápadà àwọn ọmọbìnrin ilé-ẹ̀kọ́ Chibok 276 tí àwọn apànìyàn Boko Haram jí gbé láti ìjọba ìbílẹ̀ Chibok ní ìpínlẹ̀ Borno, Nigeria ní oṣù kẹrin ọdún 2014. 

## Ìwé ìtàn
Aisha Muhammed-Oyebode ni onkọ̀wé ìwé *The Stolen Daughters of Chibok*, ìwé kan tí ó ṣàkọsílẹ̀ ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò ara ẹni láti ọ̀dọ̀ àwọn òbí/ẹbí 152 àwọn ọmọ 276 tí wọ́n jí gbé ní ọdún 2014 nígbà tí wọ́n jí àwọn ọmọbìnrin ilé-ẹ̀kọ́ Chibok gbé.

## Ìgbésí ayé ara ẹni

Aisha Muhammed-Oyebode ni iyawo Gbenga Oyebode, agbẹjọro ati oludasile Aluko & Oyebode. Ó ní ọmọ mẹ́ta.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn agbẹjọ́rò ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1963
Iyeoka Okoawo

**Iyeoka Okoawo** () (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù kẹrin ọdún 1975) jẹ́ olórin ọmọ orílẹ̀-èdè America, akéwì (nípa ohun-ìní ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà) agbórinkalẹ̀, ajàfẹ́tọ̀ọ́-ọmọ-nìyàn, olùkọ́ni àti ọmọ-ẹgbẹ́ TEDGlobal Fellow. Irúfẹ́ àwọn orin tí ó máa ń kọ ni soul, R&B, rock, hip hop, àti jazz.

## Àwọn ìtọ́kasí
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1975
Gogo Chu Nzeribe

**Gogo Chu Nzeribe** jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà kan tó jẹ́ òṣìṣẹ́ òwò àti aṣáájú ẹgbẹ́ Kọ́múníìsì ní orílẹ̀-èdè náà nígbà ìgbòkègbodò òmìnira ní àwọn ọdún 1950.  Òun ni akọ̀wé àgbà fún Ẹgbẹ oníṣòwò Nàìjíríà, èyí tí Aare Michael Imoudu jẹ́ olórí nígbà náà. Nzeribe tí a pa ní ọdún 1967 nípasẹ̀ àwọn ọmọ ogun olótìítọ́ si igun ti ìjọba àpapò lákòókò rògbòdìyàn ti ọdún 1960. Ṣáájú ikú rẹ̀, ìjọba Yakubu Gowon ni wọ́n ti mú, tí wọ́n sì ti fi ṣémọ́lé ní Dodan Barrack.

Ó ní ọmọbìnrin kan pẹ̀lú Òǹkọ̀wé orílè-èdè Nàìjíríà, ìyẹn Flora Nwapa. 

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
A bí Nzeribe sí ìdílé tó dára ó sì lọ sí ilé ìwé King's College,ní ìlú Èkó. Ó yipada di ọ̀kan lára ẹgbẹ iṣowo nítorí ìfẹ́ rẹ sí ìjàjàǹgbara Nàìjíríà fún òmìnira. Ó bẹ̀rẹ̀ sí ṣètò àwọn ọmọ ilé-ìwé àti àwọn àpéjọ òṣìṣẹ́ lòdì sí ìjọba  amúnisìn.

## Àwọn ìtọ́kasí
Ẹ̀ka:Ọdún ọjọ́ìbí kòsí (àwọn ènìyàn alààyè)
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1967
Oby Ezekwesili

**Obiageli** "Oby" **Ezekwesili** // i (ojoibi 28 Kẹrin 1963) jẹ́ amòye ètò ìmúlo ajé , olùdíjẹ fún ìfarahàn, ìdájọ́, ìṣàkóso tí ó dára àti ìdàgbàsókè owó ènìyàn,olùrànlọ́wọ́ àti olùdásílè . Ó jẹ́ igbákejì Alákóso tẹ́lẹ̀ fún Bank World (ilé Áfíríkà), alábáṣiṣẹ́pọ̀ àti olùdarí ti Transparency International,  alábáṣiṣẹ́gbe ti ìṣípòpadà #BringBackOurGirls àti pé ó ti ṣiṣẹ́ ní ìgbà méjì bí Minisita ìjọba àpapọ̀ ní Nigeria. Ó tún jẹ́ olùdásílè ti #FixPolitics Initiative, ìpilẹ̀ṣẹ̀ ti ìlú tí o dá lórí ìwádìí Ilé-ìwé ti Ìṣèlú àti Ìṣàkóso (SPPG), àti Ha. 

  

Ezekwesili tún jẹ́ oníṣòwò-owó tí ó ní ìwé-àṣẹ , olùyanjú ọ̀rọ̀ gbogbogbọ, ati olúdámóràn ètò- ọ̀rọ̀ àgbà ní ipinlẹ Anambra.    

## Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
Ilu Eko ni wón bí Ezekwesili fún Benjamin Ujubuonu tó kú ní ọdún 1988 àti Cecilia Nwayiaka Ujubuonu.

Ezekwesili gba òye ìwé ẹrí àkókó ti ilé-ẹ̀kọ́ gíga yunifásítì tí Nigeria, Nsukka, oyè ìwé ẹrí ti óga ní International Law and Diplomacy lati University of Lagos, ati iwe ẹri ti oga ní Public Administration láti ilé-ẹ̀kọ́ Harvard Kennedy ní Yunifásítì Harvard. Óa kẹkọ pẹ̀lú ilé-iṣẹ́ ti Deloitte àti Touche àti pé  ó péyeḿ gẹgẹbi oníṣòwò tí ó ní àdéhùn .  

Ṣáájú kí ó tó ṣiṣẹ́ fún Ìjọba orílè-èdè Nàìjíríà , Ezekwesiili ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ọjọgbọ́n Jeffrey Sachs ní Ile-iṣẹ fún Ìdàgbàsókè àgbàlá-ayé ní Harvard gẹ́gẹ́bí Alákóso Ètò Ìṣòwò Harvard Nàìjíríà.  

Ezekwesili ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí mínísítà Federal ti Àwọn ohun àlùmọ́ọ́nì tó lágbára àti lẹhin nà gẹgẹbi Minisita fun Ẹkọ Federal. Lẹ́yìn náà, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí igbákejì ààrẹ Banki Àgbáyé ní ilẹ̀ Áfíríkà láti May 2007 sí May 2012; Lẹhinna ó rọ́pò Makhtar Diop.

## Àwọn ìtọ́kasí
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1963
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Mary Ekpere-Eta

Mary Ekpere-Eta jẹ́ agbẹjọro ati ajafitafita ọmọ Nàìjíríà. Ó jẹ́ Oludari Gbogbogbo ti National Centre for Women Development (NCWD) ní Abuja.

## Igbesi aye
Mary Eta jẹ́ agbẹjọro, àti elegbe tí Chartered Institute of Taxation ní Nàìjíríà Odun 2012 ló tun fé láti di Gómìnà ìpínlẹ̀ Cross River. Árabinrin náà jẹ aṣoju fun awọn obinrin South-South ninu igbimọ alabojuto ti Gbogbo All Progressive Congress (APC).

Aare Buhari yan Ekpere-Eta gẹgẹbi Oludari Gbogbogbo ti NCWD ni Oṣu Kẹrin ọdun 2017.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Sa'adu Abubakar

**Muhammadu Sa'ad Abubakar ** ( Arabic   ) ( ni won bí ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù keje ọdún 1956,) ó jẹ́ Sultan 20th ti Sokoto. Gẹ́gẹ́ bí Sultan ti Sokoto, wọ́n kà á sí aṣáájú ẹ̀mí ti àwọn Mùsùlùmí Nàìjíríà.  

Abubakar ni àrólé sí ìtẹ́ ọ̀rúndún méjì tí baba-ńlá rẹ, Sheikh Usman Dan Fodio (1754–1817) tí ó jẹ́ adarí ilé-ìwé Màlíìkì ti Islam àti ẹka Qadiri ti Sufism . 

## Ìgbésí ayé Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀

### Ìdílé
A bí Sa'adu Abubakar ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù keje ọdún 1956, ní Sokoto . Òun ni ọmọ àbíkẹ́hìn  tí Sultan kẹtàdínlógún, Sir Siddiq Abubakar III, tí ó ṣe Sultanate fún àádọta ọdún.

### Ẹ̀kọ́
Sa'adu Abubakar lo sí ilé ìwé gíga Barewa tó wà ní Zaria, ó sì tẹ̀síwájú sí Nigeria Defence Academy ní ọdún 1975 níbi tí ó ti jẹ́ ẹgbẹ́ kejìdínlọ́gún ti Regular Course. 

## Iṣẹ́ Ológun
Abubakar ni a fún ní àṣẹ Kejì Lieutenant ní ọdún 1977 ó sì ṣiṣẹ́ ní elite Armored Corps. Ó jẹ́ olórí ẹ̀ka ààbò ààrẹ ti Armored Corps tí ó ń ṣọ́ alákòóso ológun nígbà náà, Ọ̀gágun Ibrahim Babangida ní òpin 1980. Abubakar tún ṣe olórí battalion kan tí àwọn olùtọ́jú àláfíà Áfíríkà ní Chad ní ìbẹrẹ ọdún 1980, gẹ́gẹ́bí apákan ti ológun ti Organisation of African Unity àti pé ó jẹ́ọ́fíísà líásíìnù fún Economic Community of West African States (ECOWAS) ní àárín 1990s. 

A fun ní àṣẹ ọ̀gágun apàṣẹ 241 Recce Battalion, Kaduna ní ọdún 1993. Láti ọdún 1995 sí 1999, ó jẹ́ ọ́fíísà líásíìnù ECOWAS àti ọ̀gágun apàṣẹ, 231 Thank Battalion (ECOMOG Operations) ní Sierra Leone, láti ọdún 1999 sí 2000. Láti ọdún 2003 sí 2006, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bíi Defence Attaché sí orílẹ̀-èdè Pakistan ( tí ó gbà fún Iraq, Sáúdí Arábíà àti Afghanístàn) ó sì fẹ̀yìntì lenu iṣẹ́ gẹ́gẹ́bí brigadier general in 2006. 

## Sultan ti Sokoto
Ni ọjọ́ kejì Oṣù kọkànlá ọdún 2006, Abubakar gorí ìtẹ́, lẹ́yìn ikú arákùnrin rẹ̀, Muhammadu Maccido, tí ó kú ní ọkọ̀ òfurufú ADC Airlines 53 . 

## Àwọn oyè àti àmì ẹ̀yẹ

Gẹ́gẹ́bí Sultan ti Sokoto, Abubakar jẹ́ olórí ti àṣẹ Sufi Qadiriyya, èyítí ó jẹ́ ipò Mùsùlùmí pàtàkì jùlọ ní Nàìjíríà àti ọ̀gá sí Emir ti Kano, olórí ti ìlànà Sufi Tijjaniyya jùlọ jùlọ.  Òun tún jẹ́ olórí ẹgbẹ́ Jama'atu Nasril Islam (Society or the Support of Islam – JNI), àti ààrẹ àgbà fún Ìgbìmọ̀ gíga jùlọ ti Nàìjíríà fún Àwọn ọ̀ràn Ìsìláàmù (NSCIA). 

## Àwọn ìtọ́kasí
Ẹ̀ka:Àwọn ọ̀gágun ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn Sùltánì ìlú Sókótó
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1956
Dame Maria Amieriye Osunde

**Dame Maria Amieriye Osunde** (1928–2008) jẹ́ olùkọ́ni ni orílẹ̀ Nàìjíríà to sí da ilé ìwé Auntie Marie sílẹ̀.

Póòpù John Paul Kejì ló buyì fún pẹ̀lú àmì ẹ̀yẹ Benemerenti ní ọdún 1993, ó sì tún ti gba àmì ẹ̀yẹ gíga lọ́wọ́ Ààrẹ ìdíje ìtakùrusọ́ tí àwọn ilé ìwé gírámà ti Ìpínlẹ̀ sì Ìpínlẹ̀ tí ọ̀wọ́n Ìpínlẹ̀ Edo, ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà

## Awọn Iṣẹ́ Tí Ó Tẹjáde
Olùkọ́ náà, ó Ìwé àwọn ìrírí mi, Ìpínlẹ̀ Benin, ọdún 2005
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2008
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1928
Biko Agozino

**Biko Agozino** (ti abi ni Ojo ketadinlogbon, Osu Keje, ni odun1961) O je omo orile-ede Naijiria ti o je omowe nipa iwa odaran, won mo o nipa awon iwe ti o se atejade re ni odun 1997 *Black Women and Criminal Justice System*. 

## Igba ewe ati ibẹrẹ ẹkọ
A bi Agozino ni ojo ketadinlogbon osu Keje odun1961 ni ilu Awgu, Ipinle Enugu, Nigeria . O lọ si Yunifasiti ti Calabar nibiti o ti gba iwe eri eko ni Sociology, Yunifasiti ti cambridge nibiti o ti gba Master of Philosophy ni Criminology, ati Yunifasiti ti Edinburgh nibiti o ti gba PhD kan ni Criminology. 

## Ise
Agozino ti jẹ olootu ti *Iṣewadii Iwadi Interdisciplinary ni Ẹya, Ẹya ati Ibaṣepọ Kilasi* lẹsẹsẹ ti awọn iwe lati Atẹjade Ashgate .ise *Awọn Obirin Dudu 1997 rẹ ati Eto Idajọ Ọdaràn: Si ọna Decolonization of Victimization* ni akọkọ ninu iwọnyi. Ni ọdun 2008 o ju awọn iwe  mejila ti a ti tẹjade ninu jara. 

Won yàn ọ ni olootu-ni-olori ti *African Journal of Criminology and Justice Studies* ati ọmọ ẹgbẹ ti igbimọ olootu ti *Jenda: A Journal of West African Women's Studies and Culture* . 

Agozino jẹ́ oludasile ọmọ ẹgbẹ́ ti o dá   ìgbìmọ̀ ìṣàkóso àgbáyé ti ilé ìrònú tí ó wà ní Èkó, *Centre for Democracy and Development* .  Ni ọdun 2007, Agozino ni a yan oluṣakoso apa iwafin ati olukọ ọjọgbọn ni imọ-ọrọ ni University of West Indies, St Augustine, Trinidad ati Tobago.  

## Iṣẹ́ tó yàn láàyò
Iṣẹ Agozino ṣe iwadii ipa ti iṣaaju ati ti bayi ti iṣuu ni ọna ti awọn ẹya ati awọn ẹya-ara ti a ṣe itọju nipasẹ awọn eto idajọ ni agbaye. 

Isẹ rẹ se agbekale ero igba ti kosi imunisin ni Afrika criminology.. Agozino se ipenija ti ibawi criminology lati fi imunisin sile,awon ise ati ona re ati lati dekun ijamba ti o ti se. 

Ninu ifihan rẹ si Gabbidon's 2007 *WEB Du Bois lori ilufin ati idajọ*, Agozino ṣe akiyesi pe “idajọ ti o pọ ju” ninu awọn eto idajọ ọdaràn ti AMẸRIKA, UK, South Africa ati Russia ti n pọ si yala ki o ma din ilufin ku. O tun ṣe akiyesi agabagebe ti awọn oludari Ilu Gẹẹsi ati Amẹrika ni pipe Nelson Mandela ni adaluru bi o ti n tiraka pẹlu ijọba eleyameya adaluru ni South Africa. 

Iṣẹ rẹ jẹ ti imọ-ọrọ, ti o jiroro idagbasoke ti ni awọn orilẹ-ede Iwọ-oorun ati ipa wọn lori awọn awujọ ti kii ṣe Iwọ-oòrùn, paapaa awọn ilu iṣaaju. O ti tunmọ si oju-ọna ijọba lori ẹya ati iwa-ipa.

Ninu 1997 *awọn obinrin dudu ati eto idajọ ọdaràn* Agozino ṣe akiyesi awọn ipa ti ẹya ati ẹya ni idunadura agbara laarin tubu, nibiti awọn eniyan awọ ti wa ni ipoduduro pupọ laarin awọn oṣiṣẹ ile-ẹwọn ati pe o jẹ aṣoju laarin awọn ẹlẹwọn. 

## Ìwé àkọsílẹ̀
* 
*
*
*
*
*
*
*

## References

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1961
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Igho Sanomi

**Igho Charles Sanomi** ( wọ́n bí i ní 17 May 1975) ó jẹ oníṣòwò, ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, onímọ̀ - ìjìnlẹ̀, sọ̀rọ̀sọ̀rọ̀ àti onínúure tí ó ní ìfẹ́ nínú okoòwò epo, ẹ̀ka iṣẹ́ agbára, ẹ̀ka ìgbòkègbodò, ẹ̀ka ìbáraẹnisọ̀rọ̀, ilé-iṣẹ́ orí omi òkun, ilé iṣẹ́ ọkọ̀ òfurufú àti ilé iṣẹ́ tó ń rí sí àwọn ohun ìní.

## Ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ rẹ̀
Igho Charles Sanomi II ni wọ́n bí ní 17 May 1975,  ní ìlú Agbor, ní Ìpínlẹ̀ Delta, Nàìjíríà. Òun ni ọmọ karùn-ún àti ọkùnrin àkọ́kọ́ tí àwọn òbí rẹ̀ bí. Bàbá rẹ̀, Dickens Ogheneruemu Patrick Sanomi, ni igbá-kejì (ẹlẹ́ẹ̀kejì) Ààrẹ̀ Urhobo Progress Union (UPU) àti ọ̀gá ọlọ́pàá tó ti fẹ̀yìntì, ní Nigeria Police Force. Ìyá rẹ̀ ni Mabel Iyabo Sanomi, tí ó jẹ́ *yeye jemo* (olóyè ìbílẹ̀) ti ìlú Isotun Ijesha, ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun, tí ó wà ní apá Ìwọ̀-Oòrùn ilẹ̀ Nàìjíríà, bẹ́ẹ̀ sì ni ìyá rẹ̀ jẹ́ nọ́ọ̀sì nígbà kan rí. Sanomi gba oyè bachelor's degree nínú ẹ̀kọ́ geology and mining ní University of Jos, Plateau State, ní Ààrin-Gbùngùn ilẹ̀ Nàìjíríà.
## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1975
Roger Hallam (olugboja)

**Julian Roger Hallam** ) (tí a bí ní ọdún 1965/1966 ) ) jẹ́ ajàfitafita àyíká tí ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olùdásílẹ̀ Extinction Rebellion ,   Just Stop Oil,  Insulate Britain,  àjọ ẹgbẹ́ Àjùmọ̀se  Radical. Routes ,  ati ẹgbẹ́ òṣèlú Burning Pink .  Ní Oṣù Kẹrin ọdún 2024, Hallam gba ìdá dúró fún ọdún méjì fún ìgbìyànjú láti dènà pápá ọkọ̀ òfurufú Heathrow pẹ̀lú dírọ́ọ̀nù. Ní Oṣù Keje ọdún 2024, Hallam jẹ̀bi ẹ̀sùn ti rìkísí láti dá ìrúkèrúdò àwùjọ sílẹ̀ fún sí ṣètò ìfẹ̀hónúhàn láti dínà opopona M25 ní ọdún méjì sẹ́yìn, fún èyí tí ó lọ sí ẹ̀wọ̀n ọdún márùn-ún.
## Àwọn Ìtọ́kasí
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1966
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ola Opesan

**Ola Opesan** ni a bí ní ọdún 1966 jẹ́ onkòwé, oníròyìn àti olùkọ́ àti ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Brítènì .  Ó kọ ìwé rẹ̀ akọ́kọ́ tí ó jẹ́ ìwé ìtàn ọlọ́rọ̀ geere tí ó pe ní *Another Lonely Londoner*  ní ọdún (1991), lábẹ́ ilé-iṣẹ́ òníẹ̀wé *pseudonym*.
## Awọn ìtọ́kasí
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1966
Tope Adenibuyan

**Tope Adenibuyan** tí ọ̀pọ̀ ènìyàn mọ̀ sí Teddy A jẹ́ olórin tàkasúfèé, òṣèrẹ́kùnrin àti olùkọ orin sílẹ̀ ní orílè-èdè Nàìjíríà. Ó gbajúmọ̀ fún ìkópa rẹ̀ nínú fíìmù *[[Foreigner’s God|Foreigner's God]]*.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bi sí ìlú Èkó, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà kí ó tó kó lọ sí America níbi tí ó ti gboyè ẹ̀kọ́ ní University of Texas.

## Ìgbésí ayé ara ẹni
Teddy A fẹ́ akẹgbẹ́ rẹ̀ tí wọ́n jìjọ wà nínú ètò Big Brother Naija, ìyẹn Bamike Olawunmi, wọ́n sì jọ bí ọmọ méjì pọ̀, àmọ́ Teddy A ní ọmọkùnrin kan, láti ọ̀dọ̀ obìnrin mìíràn.

## Iṣẹ́ orin kíkọ
Teddy A bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ orin kíkọ ní America, bẹ́ẹ̀ sì ni ó ti kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ orin tí ó sì ti ṣiṣẹ́ pẹ̀lú àwọn olórin mìíràn bí i Timaya, P-Square, Wizkid, àti Flavour.

## Àwọn ìtọ́kasí
Bamike Olawunmi

**Bamike Olawunmi**, tí ọ̀pọ̀ ènìyàn mọ̀ sí Bambam jẹ́ òṣèrébìnrin, ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun ni ìyàwó òṣèrẹ́kùnrin kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Tope Adenibuyan. Ó gbajúmọ̀ fún ìkópa rẹ̀ nínú àwọn fíìmù bí i Inspector K, Backup Wife àti Foreigner's God.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Bambam ní àkọ́bí nínú ìdílé kan tí ìyá jé nọ́ọ̀sì tó ti fẹ̀yìntí, tí bàbá sì jẹ́ òsìṣẹ́ ìjọba. Ó ti gbé pẹ̀lú bàbá rẹ̀ ní America, France àti United Kingdom nítorí iṣẹ́ bàbá náà. Bambam gba ìwẹ́-ẹ̀rí ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ní Nigerian Navy Primary School, Apapa. Ó sì gba ìwé-ẹ̀rí ẹ̀kọ́ tó tẹ̀le ní La Folie St. James, Paris, France, àti oyè B.A ní The Bells University, Ọ̀tà.

## Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí i òṣèré
Bambam bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ fíìmù ṣíṣe ní ọdún 2017 nígbà tí ó ṣì jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ ní Royal Arts Academy. Láti ìgbà náà ni ó ti ń kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù bí i Inspector K’, ‘Backup Wife àti Foreigner's God.

## Ìgbésí ayé ara ẹni
Bambam fẹ́ Tope Adenibuyan, èyí tí í ṣe akẹgbé rẹ̀ nínú ètò Big Brother Naija. Ìgbéyàwò ní ìlànà ìbílẹ̀ wáyé ní ọjọ́ keje oṣù kẹsàn-án ọdún 2019 ní Ìpínlẹ̀ Ògùn, wọ́n sì ṣe ìgbéyàwò ní ìlànà òyìnbó ní ìlú Dubai, UAE ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kọkànlá ọdún 2019. Bambam àti ọkọ rẹ̀ jìjọ ní ọmọ méjì.

## Àwọn ìtọ́kasí
Al-Qalam University

**Al-Qalam University, Katsina** (AUK), tí a mọ̀ ṣáájú rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Katsina University, Katsina (KUK), wà ní Dutsinma Road, Ìpínlẹ̀ Katsina. Wọ̀n dá sílẹ̀ ní ọdún 2005, ó jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ ẹsìn ìmàle kejì ní Nàìjíríà. Ilé-ẹ̀kọ́ náà ní ẹ̀ka mẹ́fà: Ẹ̀ka Social and Management Sciences, Ẹ̀ka Natural and Applied Sciences, Ẹ̀ka Education, Ẹ̀ka Humanities, Ẹ̀ka Post-Graduate Studies, àti Ẹ̀ka Basic and Remedial Studies. Ó ń fúnni ní àmì ẹ̀yẹ ìgbàgbọ́ mèjìlélógún, ìmọ̀-ẹ̀kọ́ olùkọ́jáwè mókọ̀nlá, àti PhD mẹ́sàn-án, gbogbo rẹ̀ ni a fọwọ́sowọ́lé nípàsẹ́ National Universities Commission (NUC).

## '''Ilé-ìkàwé'''
Wọ̀n kọ̀ ilé-ìkàwé **Bilya Sanda** (Khadimul Islam) ní ọdún 2005 láti máa ṣe ìránṣẹ́ fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ilé-ẹ̀kọ́ gíga, àwọn olùkọ́ àti gbogbo àwùjọ ilé-ẹ̀kọ́ náà, àti láti pèsè àwọn orísun àlàyé tí yóò ràn wọ́n lọ́wọ́ ní ìfọwọ́sowọ́lé àti ìwádìí.

## Àwọn ojú-ewé lókèèrè
*Ẹká àyèlujárá Al-qalam University, Katsina
*Àwọn ilé-ẹ̀kọ́ gíga ní Nàìjíríà
African University of Science and Technology

thumb|Àmì ẹ̀yẹ African Institute of Science and Technology
**African University of Science and Technology** jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ àkànṣe kọ́mpútà àti ìmọ̀-jíjáde lágbàáyé níbi tí wọ́n ti ń fúnni ní ètò ẹ̀kọ́ àkànṣe àti ọ̀gá káàkiri agbègbè àti ayé gíga ní ìlú Àbújá ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ilé-ẹ̀kọ́ náà ni wọ́n dá sílẹ̀ ní ọdún 2007 gẹ́gẹ́ bí apá àkọ́kọ́ ti ètò ilé-ẹ̀kọ́ àkànṣe àgbáyé **Pan-Africa** tí àjọ Nelson Mandela ṣe àlàyé rẹ̀. Ilé-ẹ̀kọ́ náà ń pèsè àwọn ètò ẹ̀kọ́ ọ̀gá ní ẹ̀ka máàrún: Ìmọ́ Computer Science and Management of Information Technology, ìmọ́ Material Science and Engineering, ìmọ́ Petroleum Engineering, ìmọ́ Pure and Applied Mathematics, àti ìmọ́ Space & Aerospace Sciences. Wón sì tún fún nì ní àmì ẹ̀yẹ olùkọ́jáwé ní Public Administration and Public Policy. 

## Àwọn ojú-ewé lókèèrè
* Ẹ̀rọ́ àyèlujárá African University of Science and Technology
OJB Jezreel

**Babatunde Okungbowa** (4 July 1966 – 14 June 2016), ti gbogbo ènìyàn mọ̀ nípasẹ orukọ ipele rẹ̀ **OJB Jezreel** tàbí **OJB**, jẹ́ akọrin Nàìjíríà, akọrin àti olupilẹṣẹ igbasilẹ.  Ó kú ní  ojọ́ kerinlà oṣù kẹfà Ọdún 2016. Òní àrùn  kídìrìín. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2016
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1966
Ẹ̀ka:Articles with hCards
Ẹ̀ka:Àwọn Àyọkà pẹ̀lú ìjúwe ṣókí
Federal College of Education, Iwo

**Federal College of Education, Iwo** jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ àgbàláwẹ ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun, Nàìjíríà, tí a fọwọ́sowọ́lé láti fúnni ní àmì ẹ̀yẹ National Certificate in Education (NCE) sí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tó ṣàṣeyọrí.

## Ìgbìmọ̀ Àṣẹ
* Liad Tella   –   Alákóso
* Auwal Hassan   –   Ọmọ ìgbìmò 
* Hajia Amina Tagwai Aji   –   Ọmọ ìgbìmò
* Sunday Agholor   –    Ọmọ ìgbìmò
* A. A. Adewale   –   Àṣojú Ìjọba Àpapọ̀
* L.B. Aremu   –   Àṣojú E
* R. I. Adebayo –   Provost/Ọmọ ìgbìmò
* M. A. Yusuff   –   Akọ̀wé 

## Ìtàn
**Federal College of Education, Iwo** ni wọ́n dá sílẹ̀ ní ọdún 2020 ní Ìwó, Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun, nípasẹ̀ àjọṣe àdúróṣinṣin ti Ààrẹ Muhammadu Buhari. Kọ́lẹ́ẹ̀jì náà jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ilé-ẹ̀kọ́ gíga ọ̀gbọ̀n (30) tuntun tí a dá sílẹ̀ nípasẹ̀ àjọṣe àdúróṣinṣin Buhari láti ìgbà tí ó ti jẹ́ alákòóso láti ọdún 2015.

Ní ọdún 2022, a fún kọ́lẹ́ẹ̀jì náà ní **NGN 1.3 bíliọ̀nù** láti inú isúná ètò ináwó. Ní Oṣù Kẹfà ọdún 2021, Ọba Abdulrosheed Adewale Akanbi, Olúwo Ilẹ́ Ìwó, fi **Certificate of Occupancy** (C of O), fún àwọn alákòóso ilé-ẹ̀kọ́ náà níbi ilẹ́ ti ilé-ẹ̀kọ́ náà.

## Àwọn alákòóso pàtàkì
Prof. Rafiu Ibrahim Adebayo, Provost

Mr. Mugsit Aderibigbe Yussuf, Registrar

Dr. Adebayo Lasisi, Bursar

Dr. Mrs Funmi Iyanda, College Librarian

## Àwọn Èka
Ilé-ẹ̀kọ́ náà ń pèsè orísirísi àwọn ẹ̀kọ́ lábẹ́ àwọn ẹ̀ka wón yìí:

School of Arts and Social Sciences

School of Education

School of Languages

School of Science

School of Vocational Studies

## Àwọn Ìtọ́kasí
Python

## Snakes
* Pythonidae,(genus), ẹbí Eré  kàn tí a máa ń rí ní Àfiríkà, Ásìá, àti Orílẹ̀-èdè Ọstrelíà..
** ''Python'' (genus), Eré kàn tí a rí ní Àfiríkà àti Ásìá.
* Python (mythology),
Big Six (àwọn ajìjàgbara)

### A. Philip Randolph
A. Philip Randolph (Ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún oṣù kẹrin, ọdún 1889 – Ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù karùn-ún , ọdún 1979) jẹ́ olùjàfẹ́tọ̀ọ́ àwùjọ nínú ìgbésẹ̀ òṣìṣẹ́ àti ẹgbẹ́ Ẹ̀tọ́ aráàlú . Ní ọdún 1925, ó ṣètò Ẹgbẹ́  Alábòójútó Arákùnrin ti Ọkọ̀ Sísùn . Èyí ni ìgbìyànjú pàtàkì àkọ́kọ́ láti ṣe àgbékalẹ̀ ￼Ẹgbẹ́ Òṣìṣẹ́  kan fún àwọn òṣìṣẹ́ ti Ilé-iṣẹ́ Pullman, èyí tí ó jẹ́ agbanisísẹ́ pàtàkì i ti ￼Àwọn ọmọ Áfíríkà - Amẹ́ríkà . Nígbà Ogun Àgbáyé II, Randolph jẹ́ ohun èlò nínú ìgbésẹ̀ March on  Washington,  èyí tí kò kẹlẹ̀ yọrí sí March on Washington gangan ṣùgbọ́n ó jẹ́ àbájáde ni ìsopọ̀ àwọn ilé-iṣẹ́ ogun àti níkẹyìn àwọn ológun . Ó wà láàyè títí di ẹni àádọ́rùn-ún [90] ọdún.

### Roy Wilkins
Roy Wilkins (Ọgbọ̀n ọjọ́ Oṣù Kẹjọ, Ọdún 1901 – Ọjọ́ kẹjọ Oṣù Kẹsàn-án, Ọdún 1981) jẹ́ ajìjàgbara fún ẹ̀tọ́ aráàlú láti ọdún 1930 sí ọdún 1970. Ní ọdún 1955, ó jẹ́ olùdarí ti National Association for the Advancement of Colored People (NAACP). Ó ní orúkọ tí ó dára jùlọ gẹ́gẹ́ bí agbẹnusọ fún Ìgbésẹ̀ Ẹ̀tọ́ Ìlú. Ó kópa nínú March on Washington (1963), ￼ the Selma to Montgomery marches (1965), àti Ìgbésẹ̀ Tako Ìbẹ̀rù (1966).

### Whitney Young
Whitney Young (Ọjọ́ kọ̀kànlélọ́gbọ̀n oṣù keje , ọdún 1921 - Ọjọ́ kọkànlá Oṣu Kẹta, Ọdún 1971) lo púpọ̀ jùlọ nínú iṣẹ́ rẹ̀ láti ṣiṣẹ́ láti fòpin sí ìyàsọ́tọ̀ iṣẹ́  ní Gúsù, àti pé ó ní àtìlẹyìn láti ṣe bẹ́ẹ̀ lẹ́hìn ìrírí rẹ̀ ti ìjà nínú Ogun Àgbáyé II ó sì tìkalárarẹ̀ di olùfaragbá ìyàsọ́tọ̀ yìí. . Ní ọdún 1961, Young jẹ́ olùdarí ti Àjùmọ̀ṣe Ìlú ti Orílẹ̀-èdè, ipò tí ó wà títí ó fi kú ní ọdún 1971. Gẹ́gẹ́ bí olùdarí, ó sọ Líìgì ìgboro àpapọ̀ láti àjọ ẹ̀tọ́ aráàlú di èyí tí ó ń jà fún ìdájọ́ òdodo, àti pé ó ṣe bẹ́ẹ̀ nípa mímú òfin ètò ẹ̀kọ́ tuntun wá àti àwọn ètò tí kò ya àwọn ọmọ ẹgbẹ́ aláwọ̀ funfun kúrò nínú àjọ náà.
Eniola Abioro

**Eniola Abioro** (ti á bí ní ọdún 1999) jẹ́ módẹ́lì ẹ̀ṣọ́ aṣọ ti Nàìjíríà. O jẹ módẹ̀lì Nàìjíríà akọkọ láti rìn fún Prada . 

## Ìgbésí Ayé Èwe
Abioro jẹ́ ọmọ àárín ní ìdílé rẹ̀; ó ní ẹ̀gbọ́n ọkùnrin kan àti àbúrò obìnrin kan Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ àwọn ọmọdé ní Ilé Ìwé kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Grace Academy ní Ìpínlẹ̀ Èkó, ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Olùdarí ilé iṣẹ́ kékeré kan ni ó ṣe àwárí rẹ̀ tí ó sì yi àwọn ẹbí rẹ̀ ni ọkàn padà láti fún láyé àti má ṣe iṣẹ́ módẹ́lì  ẹ̀ṣọ́ aṣọ. 

## Iṣẹ́ Rẹ̀
Abioro fọwọ́ síwe pẹ̀lú Next Management ￼o sì di gbígbà wọlé gẹ́gẹ́ bí òṣìṣẹ́ tún tún àti òṣìṣẹ́ tí a yà sọ́tọ̀ ti Prada ni ọdún 2018.  Ó rìn ojú òpópónà fun Versace, Giambattista Valli, Tommy Hilfiger, Off-White, Miu Miu, Saint Laurent, Paco Rabanne àti Loewe, Salvatore Ferragamo àti Altuzarra .  Ó tún  rìn fún Jason Wu  ó ṣe iṣẹ́ módẹ́lì fún Revlon, Fenty Beauty, Calvin Klein àti Tiffany ati Co. Lẹ́yìn ìgbà iṣẹ́ rẹ̀ àkọ́kọ́, àwọn models.com pè ní 'Ṣẹ̀ṣẹ̀ dé tí ó pógo já' àti ọ̀kan lára àwọn 'àádọ́ta tí ó pógo já' tí wọ́n ní. 

Abioro ti fara hàn nínú àwọn ìwé tí a tẹ̀ jáde fun *Vogue*, *Harper's Bazaar*, *Vogue Italia*, *WSJ* àti *Elle* . 
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1999
Palestinian keffiyeh

Títẹ keffiyeh ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà tí a ti lò ó ní àṣà nípasẹ̀ àwọn àmì bíi Topshop, ASOS, Cecilie Copenhagen, Boohoo tàbí àmì ìyàsọ́tọ̀ Israeli Dodo Bar Tabi, tí ó mú ìyapa àti àwọn àríyànjiyàn nípa ìsedéédéé àsà. 

Ní ọdún 2007, ẹ̀wọ̀n ilé ìtajà aṣọ Amẹ́ríkà Urban Outfitters dẹ́kun títa *keffiyehs* lẹ́hìn tí olùmúlò kan lórí búlọ́ọ̀gì Júù “Juuschool” ṣòfintótó alágbàtà náà fún fifi àmì sí nǹkan náà gẹ́gẹ́ bí “ìborùn tí a hun tako-ogun”.  Ìgbésẹ̀ náà yọrí sí kí alágbàtà náà yọ ọjà náà kúrò.  

### Orin
Olórin sùé-sùé ará ìlú British -Palestine Shadia Mansour tako ìsedéédéé àṣà tí *keffiyeh*, gbèjà rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àmì ti ìsọ̀kan ará ìlú Palestine, nínú ẹyọ̀kan àkọ́kọ́ rẹ̀, " al-Kūfīyah 'Arabīyah " (" *Keffiyeh* jẹ Arab"). Ó ṣe é ní wíwọ̀ *Thawb* ti Palestine ti àṣà àti kéde nínú orin rẹ̀: “Báyìí ni a ṣe wọ *keffiyeh* / Arab *keffiyeh* ” àti “Mo dàbí *keffiyeh* / Síbẹ̀síbẹ̀ ó rọ́ mi / Níbikíbi tí o bá fi mí sílẹ̀ / Mo dúró ní òtítọ́ sí orísun mi / Palestine." Lórí pepele ní New York, ó ṣe àfihàn orin náà nípa sísọ, "O lè mú falafel àti hummus mi, ṣùgbọ́n má ṣe láyéláyé fi ọwọ́ kan *keffiyeh* mi." 

## Àrokò
Àwọn àwòṣe lórí *keffiyeh* ti Palestine ṣe àfihàn àwọn àkòrí oríṣiríṣi:

* Ewé ólífì: Agbára, ìforítì, ìfaradà .
* Àwọ̀n ẹja: Àsopọ̀ láàárín àwọn atukọ̀ Palestine àti  Mẹditarenia Sea .
* Àwọn okùn tó nípọn : Àwọn ipa-ọ̀nà ìsòwò tí ń lọ nípasẹ̀ Palestine, pẹ̀lú Òpópónà Silk .  

## Ìgbéjáde
thumb| Ìrọ̀rùn  ni iṣẹ́ ṣíṣe ''keffiyeh'' ará ìlú Palestine ní ilé-iṣẹ́ Hirbawi ní Hebroni, ọdún 2015
Lónìí,  *Àwọn keffiyeh* ti Palestine ti di gbígbé wọlé púpọ̀ jùlọ láti Ìlú China . Pẹ̀lú gbígbajúmọ̀ ìborùn náà ní ọdún 2000, Àwọn olùgbéjáde China wọ ọjà náà, tí wọ́n ń lé ￼àwọn ará ìlú Palestine jáde kúrò nínú ìsòwò náà .  Fún àádọ́ta ọdún, Yasser Hirbawi ti jẹ́ olùpèsè ti Palestine nìkan ti *keffiyehs*, ṣíṣe wọ́n jákèjádò irinsẹ́ mẹ́rìndínlógún ní Hirbawi Textile Factory ní Hebroni . Ní ọdún 1990, gbogbo àwọn irinsẹ́ mẹ́rìndínlógún tí ń ṣiṣẹ́, ṣíṣe ní àyíká ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀rin àbọ̀ *keffiyehs* fún ọjọ́ kan. Ní ọdún 2010, àwọn irinsẹ́ méjì nìkan ni a lò, ṣíṣe *àwọn keffiyeh* ọ̀ọ́dúnrún ní ọ̀sẹ̀ kan. Kò dàbí èyí tí àwọn China ṣe, Hirbawi lo òwú nìkan. Ọmọ Hirbawi Izzat sọ pàtàkì tí ṣísẹ̀dá àmì Palestine ní Palestine: " *keffiyeh* jẹ́ àṣà àtọwọ́dọ́wọ́ ti Palestine àti pé ó yẹ kí ó jẹ́ ṣíṣe ní Palestine. Ó yẹ kí a jẹ́ àwọn tí ó ń ṣe é."  Lẹ́hìn tí ìbéèrè ogun Gaza ọdún 2023 ti di ìlọ́po méjì &#x2013; kò lè di mímúsẹ nítorí Hirbawi ní ìgbéjáde oṣooṣù ti ẹgbẹ̀rún márùn-ún.
Foreigner's God (fiimu)

**Foreigner’s God** jẹ́ fíìmù ọdún 2019, èyí tí Kelechi Freeman Ukadike ṣàgbéjáde, tí Ifan Ifeanyi Michael sì darí lábẹ́ ilé-iṣẹ́ Ifan Micheal Productions. Lára àwọn òṣèré tó kópa nínú fíìmù yìí ni Henry Coxe, Ini Dima-Okojie, Toni Tones, Pete Edochie, Nkem Owoh, Bambam (Oluwabamike Olawumi), Teddy A (Tope Adenibuyan), Eucharia Anunobi, Sam Dede, Toyin Abraham, Salma Mumin, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

## Ìtàn ní ṣókí
Eré yìí dá lórí ayàwòrán ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì kan, tó wá sí ilẹ̀ Íbò lásìkò ìjọba amúnisìn. Àyípadà dé bá eré náà nígbà tí ẹ̀ṣọ́ rẹ̀ ṣàdẹ́dé di àwátì, tí í sì padà wá nífẹ̀ẹ́ ọmọbìnrin àjẹ́ kan tí ń gbé nínú igbó.

## Amazon Prime Video
Bí ó tilẹ̀ jé pé wọ́n ṣàgbéjáde fíìmù náà ní ọdún 2019, ọdún 2022 ni wọ́n gbe sí orí Amazon Prime Video.

## Àwọn òṣèrẹ́ tó kópa

* Henry Coxe
* Ini Dima-Okojie
* Toni Tones, Bambam (Oluwabamike Olawumi)
* Teddy A (Tope Adenibuyan)
* Pete Edochie
* Nkem Owoh
* Sam Dede
* Eucharia Anunobi
* Toyin Abraham
* Lala Akindoju
* Kunle Idowu
* Sharon Ooja
* Linda Osifo
* Yinka Pierce-Tijani
* Annie Idibia

## Àwọn ìtọ́kasí
Uduak Archibong

**Uduak Emmanuel Archibong** MBE jẹ Ojogbon ti difásítì àti Olùdarí Ilé-iṣẹ́ fún Ìfísí àti Difásítì n University of Bradford . Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ti Royal College títí Nọ́ọ́sì àti ọmọ ẹgbẹ́ ti Ilé ẹ̀kọ́ Gíga fún àwọn Nọ́ọ́sì ti Ìwọ̀oòrùn Áfíríkà. 

## Ìgbésí Ayé Èwe àti Ẹ̀kọ́
Archibong tí á bí ti a sì tọ̀ọ́ dàgbà ni ìgbèríko Nàìjíríà .   Níbẹ̀ ni ó ti kẹ́kọ̀ọ́ Nọ́ọ́sì tí ó sì gbà àmì ẹ̀yẹ pé ó pègedé jùlọ láàárín àwọn akẹ́gbẹ́ rẹ̀ èyí tí àwọn elédè Gẹ̀ẹ́sì pé ní First Class Honours láti Ilé Ìwé Gíga tí Yunifásítì Nàìjíríà, Nsukka.  Ó kó lọ sí Hull, ní Ìlú England , níbẹ̀ ni ó ti gba ìwé ẹ̀rí dọ́kítà nínú ṣíṣe ìwádìí ìtọ́jú tó dá lórí ẹbí àti ẹ̀kọ́ nọ́ọ̀sì ní Nàìjíríà .   O tún kẹ́kọ̀ọ́ gẹ́gẹ́ bí Nọọsi ní ètò Ìlù tí àwọn elédè Gẹ̀ẹ́sì ó sì ń ṣiṣẹ́ ní àwọn ilé ìwòsàn National Health Services. Ó ṣiṣẹ́ ní  Ilé ìwòsàn Hull Royal àti ní  Ilé Ìtọ́jú Queensgate. Archibong rí wípé a kò ṣe ìtọ́jú àwọn aláwọ̀ dúdú àti àwọn obìnrin àti ọkùnrin aláwọ̀ yòókù tí wọ́n kò pọ̀ ní ètò ìwòsàn tí Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì àti pé ìyapa máa dé bá àwọn alámọ̀dájú ìtọ́jú ìlera tí wọ́n jẹ́ aláwọ̀ dúdú láti ọ̀dọ̀ àwọn aláìsàn àti àwọn elẹ́gbẹ́ wọn. 
àwọ elédè Gẹ̀ẹ́sì no

## Ìwádìí àti Iṣẹ́ Rẹ̀
Ní ọdún 1995 Archibong lọ sí Ilé Ẹ̀kọ́ Gíga ti Bradford, níbẹ̀ ni ó ti ṣíṣe olùkọ́ni nínú Ẹ̀kọ́ ìtọ́jú aláìsàn.. Ó gba ìgbéga, ó di olùkọ́ni àgbà, ó sì padà di Adarí  àwọn Olùtọ́jú Aláìsàn ní ọdún 1999. O di ọmọ ẹgbẹ́ ti Ilé ẹ̀kọ́ Gíga fún Nọ́ọ́sì ti Ìwọ̀ oòrùn Áfíríkà ní ọdún 2001 ati Ọjọgbọn ti Difásítì ni ọdún 2004.  Archibong ṣiṣẹ́ bi olùdámọ́ọ́ràn ìlànà ti Ilé-ẹ̀kọ́ Gíga fún ìbádọ́gba àti difásítì.   Ó ṣe àfihàn pé àwọn aláwò dúdú àti àwọn alámọ̀dájú tí wọ́n jẹ́ ẹ̀yà kékeré nínú Ilé-iṣẹ́ Ìlera ti Orílẹ̀èdè ni o ṣéṣe díẹ̀ fún láti gba ìbáwí ju àwọn ẹlẹ́gbẹ́ wọn tí wọ́n jẹ́ aláwọ̀ funfun lọ tí wọ́n sì ní ìgbàsílẹ̀ ìṣe àti ìhùwàsí kan náà. 

A yàn ní Ọ̀jọ̀gbọ́n ti Difásítì àti Olùdarí ti Ilé iṣẹ́ fún Ìfíkún àti Difásítì ní Ilé Ìwé Gíga ti Bradford, níbẹ̀ ni ó ti ṣe àkóso nẹ́tíwọ́kì Genovate.  

### Àmì Ẹ̀yẹ àti  Ọ̀la Tí a fún
O yàn gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ti Ilé Ìwé Gíga fún àwọn olùkọ́ tí ìtọ́jú ìlera ti Royal  ni ọdún 2012.  Ni ọdún 2015, á sọ́ di àṣẹ ti Ìjọba Gẹẹsi fún àwọn iṣẹ́ rẹ̀ si ètò-ẹ̀kọ̀ gíga àti ìbádọ́gba.   A dárúkọ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára Àwọn Obìnrin Agbára Àríwá ní ọdún 2019 àti ọ̀kan nínú Àwọn Obìnrin tí ń fún ni Ìmísí ti Bradford ni ọdún 2020. 
 
## Àwọn Ìtọkási
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ahmed Isah

**Ahmed Isah** jẹ́ alágbára àti olóòtú eré orí rédíò ní Nàìjíríà, tí amọ̀ pátákì jùlọ gẹ́gẹ́ bí olótù eré rédíò tí a mọ̀ sí *[[Brekete Family]]*, èyí tó ń lọ ní Human Rights Radio.

## Ìtàn Ìgbésí ayé
Isah jẹ́ ọmọ ìbílẹ̀ Idanre ní Ìpínlẹ̀ Òndó. Ní ọdún 2009, ó dá eré rédíò tó jẹ́ *[[Brekete Family]]* sílẹ, èyí tó kọ́kọ́ jáde sí Kiss FM. Ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kàrún ọdún 2021, Peter Nkanga, oníwáádìí to jẹ́ gbajúmọ̀ ní BBC, ṣe fíìmù nípa ìfìyajẹ̀ tó ṣẹlẹ̀ ní ọwọ́ Isah sí obìnrin kan tó wá nípa ẹ̀ṣẹ̀ tó ní í ṣe pẹ̀lú ọmọ tí ó lu jà. Lẹ́yìn ẹ̀, Isah bẹbẹ fún àfọ̀rìjìn, ó sì sọ pé òún ní iṣoro ìbínú. Lẹ́yìn ìṣẹlẹ náà, léyìn ọ̀jọ diẹ̀, àwọn ọlọ́pàá ní Abuja gbé, wọ́n sì gbá àsẹ ìròyìn tí National Broadcasting Commission lọwọ́ rẹ. 

Mohammed Eibo Namiji, tó nkọ̀wé fún *[[Blueprint (newspaper)|Blueprint]]* sọ pé ìṣẹlẹ náà jé ẹ̀sùn ìkàkànsí lòdì sí Isah. Wón síi padà tú sílẹ̀ kúrò nínú àtìmólè.

Ní January 2022, Fabian Benjamin, òṣìsẹ́ JAMB, fi ẹsùn ìlò dì sí ẹ̀tọ́ orúkọ kán Isah, wọ́n sì béèrè owó ẹ̀tọ to tó bílíọ̀nù mẹ́fà náírà lọwọ́ rẹ.

## Àwọn Ìtọ́kasí
The Simpsons Movie

The Simpsons Movie jẹ fílmu ti ere idaraya ará Amẹ́ríkà.

## Àwọn òṣeré fílmù

## Itokasi

## Àjápọ̀ òde

Ẹ̀ka:Àwọn fílmù ará Amẹ́ríkà
Emmanuel Adekunle

Emmanuel Oludaisi Adekunle jẹ́ bíṣọ́ọ́bù Ánglíkánì ní Nàìjíríà. oun ní Bishop tí Ẹ̀gbá lọ́wọ́lọ́wọ́.

Á bí Adekunle ní Abẹ́òkúta ní ọjọ́ kòkandínlógbón oṣù kẹ́tá ní ọdún 1962. Ó tí kàwé ní Abẹ́òkúta Grammar School, Federal Polytechnic Ilaro atí Emmanuel College of Theology and Christian Education, lbadan. Ó jẹ́ olùkọ́ni nígbà kan rí atí ẹnginíà, wọ́n sì yàn án sínú iṣẹ́ ìránṣẹ́ ní ọdún 1993. Ó dí Kánónì ní ọdún 1999 àti diákónì àgbà ní ọdún 2001. Ní 2006, a yàn gẹ́gẹ́ bí Próvóstì tí Kàtídírà St Peter, Abẹ́òkúta. Wọ́n yà á sí mímọ́ lọ́jọ́ Àìkú, ọjọ́ kẹ́tàlélógún oṣù kẹjọ, ọdún 2009 ní ṣọ́ọ̀ṣì Katidira ti St. Jude, Ebute Metta, Èkó.

## Àwọn itọ́kasí
Joseph Adéyemí

**Babatunde Joseph Adéyemí** jẹ biṣọọbu  Ánglíkánì ní Nàìjíríà, ọ jẹ Bishop ti Badagry lọ́wọ́lọ́wọ́. 

Ọjò kérìnlá oṣù kìnnì ọdún 1957 ní wọ́n bí Adeyemi ní Ojo ni Ìpínlẹ̀ Èkó. Ọ tí kọ ẹkọ ní  Government Teachers’ Training College ní Badagry; Emmanuel College of Theology ní ìlú Ìbàdàn; àtí Lagos State University. Lẹ́hin ọdun mẹ́ta gẹ́gẹ́bi olùkọ́, ọ jẹ diakoni ní 1984 atí álụfá ní ódun 1986. Lẹ́hin ìwe-kíkọ́ ní Ebute Metta, ọ ṣé awọn ìṣẹ ní Awodi-Ora, Idumu átí Festac Town. Ọ dì Canon ní ọ́dun 1999 átí Archdiakoni tí Festac ní ọ́dun 2000.

Ọ tí yásọtọ gẹ́gẹ́ bí Bishop aṣáájú-ọnà tí Badagry ní ọ́jọ́ 13 Oṣu Kẹ́ta 2005. Ó tí jẹ́ alábòójútó Ẹgbẹ́ Ìwé Mímọ́ Èkó láti ọdún 2010.

## Àwọn itọ́kasí
Angus Fraser

**Angus Fraser** MFR (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹjọ, oṣù kẹrin ọdún 1931, tí ó sì kú ní ọjọ́ keje, oṣù kẹwàá ọdún 2019) jẹ́ Àlùfáà tí ìjọ Catholic, onímọ̀ àti olùdásílẹ̀ Via Christi Society, ẹ̀ni tí ọ̀pọ̀ ènìyàn mọ̀ fún ìlọ́wọ́sí ̀tò-ẹ̀kọ́ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. 

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Fraser sí Cane Cove Grove House, St. Vincent Island, Caribbean. Ó dàgbà sí ìdílé àwọn ará Anglican. Ìbápàdé rẹ̀ pẹ̀lú ìjọ Catholic lásìkò tí ó ń kẹ́kọ̀ọ́ ní St. Vincent Grammar School ló mu kí ó yí padà láti máa lọ sí ìjọ Vatholic. Fraser tiraka láti kàwé jáde ní Mt. St. Benedict’s secondary school, Tunapuna, èyí tó jé ilé-ìwe tí àwọn Mọ́ǹkù láti College of the Benedictine ń ṣàkóso. Bẹ́ẹ̀ sì ni ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ní St Mary’s College, Port of Spain, Trinidad, kí ó tó wá di pé ó gba iṣẹ́ Àlùfáà ní pẹrẹu, pẹ̀lú àwọn Bàbá ti ẹ̀mí mímọ́ lẹ́yìn ẹ̀ḱ rẹ̀ nínú Philosophy àti Theology àti ìfàmì-òróró-yàn rẹ̀ láti ọwọ́ John Charles McQuaid ti Dublin, ní Ireland ní ọdún 1959.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Ìrìn àjò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí oníṣẹ́ránṣẹ́ orí pápá bẹ̀rẹ̀ nígbà tó dé sí Diocese ti Owerri, Nàìjíríà, ní ọdún 1961. Àwọn ọjọ́ ìbẹ̀rẹ̀ rẹ̀ kún fún iṣẹ́ ìránṣẹ́ ni ìjọ Our Lady of Fatima ni Kano àti àwọn irú iṣẹ́ ìránṣẹ́ bẹ́ẹ̀ lábẹ́ àwọn ẹni jàǹkàn-jàǹkàn bí Bíṣọ́ọ́bù Godfrey Okoye àti Bíṣọ́ọ́bù Francis Cardinal Arinze. Nígbà àkọ́kọ́ rẹ̀ ni Ìpínlẹ̀ Port Harcourt, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí akọ̀wé, olùkọ́ àti lítúgíìstì.

Fraser gba ipò ọ̀gá ilé ìwé ni ilé ìwé gírámà ti Mt. St. Gabriel Fraser ni ìlú Makurdi ní ọdún 1971. Ó ṣiṣẹ́ fún ọdún mẹ́talélógójì kí ó tó fẹ̀yìn tì lẹ́nu iṣẹ́. Lára àwọn tí ó kọ́ ni olùdarí ìgbìmọ̀ Nàìjíríà ti tẹ́lẹ̀ àti mínísítà ilé ìgbìmọ̀, Iyorchia Ayu, olórí àwọn agbẹjọ́rọ̀ tí orílè èdè tí tẹ́lẹ̀, Michael Aondoakaa, olórin ìdárayá, Tuface Idibia àti ìránṣẹ́ Ọlọ́run William Avenya.

## Ibi Ìsìnkú Rẹ̀
Fraser ti sọ ìfẹ́ inú rẹ̀ pé ó wù ú pé kí wọn sì òun sí Garkwaa, ní Ìpínlẹ̀ Plateau, ibi tí ó kó lọ lẹ́yìn tí ó kúrò ní àwọn ipò adarí rẹ̀ ní àwùjọ Via Christian àti Orí-Òkè Saint Gabriel ni ọdún 2014. Àwọn ẹbí rẹ̀ fẹ́ láti sìn sí St. Vincent & the Grenadines. Àwọn olórí ẹgbẹ́ àgbègbè da lába pé kí wọ́n sìn sí Lọ́ńdọ́nù tàbí Aliade, nibi ti àwọn bàbá tó ní Ẹ̀mí Mímọ́ ti ní ìjọ. Ṣùgbọ́n, Rọ́mù fún wọn láyè láti sín sí ilẹ̀ Orí-Òkè Saint Gabriel ni Ìpínlẹ̀ Makurdi.

## Ọlá Rẹ̀
Ní ọdún 2003, Fraser gba àmì ẹ̀yẹ pé ó di ọmọ orílẹ̀ èdè (MFR) lọ́wọ́ Ààrẹ Olusegun Obasanjo. A tún mọ rírì rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí "Olùkọ́ tí ó dára jù lọ ní Nàìjíríà", ó sì tún gba "Àmì Ẹ̀yẹ pé ó fi gbogbo ọjọ́ ayé rẹ̀ ṣe àṣeyọrí" lọ́wọ́ Ààrẹ Bill Clinton, Ààrẹ ti tẹ́lẹ̀ ni orílẹ̀-èdè US.

## Àwọn Ìtọ́kási
Ahmed Adamu

**Ahmed Adamu** jẹ́ onímọ̀ nípa ìsìn epo rọ̀bì ní Nàìjíríà àti olùkọ́. A dìbò yàn án ní ọjọ́ Kejìlá, oṣù kọkànlá, ọdún 2013 gẹ́gẹ́ bí alága àkọ́kọ́ fún Ẹgbẹ́ Commonwealth Youth Council (CYC). Adamu ṣe ìránṣẹ́ nínú ipò yìí títí di oṣù kẹta, ọdún 2016.

Ahmed Adamu ṣe aṣoju Nàìjíríà nínú ètò ìdàgbàsókè àwọn ọ̀dọ́ ní àgbáyé àti àwọn ètò àwọn ọ̀dọ́ ilẹ̀ Commonwealth, ó sì jẹ́ olùdásílẹ̀ olórí òṣìṣẹ́ ní Ìgbìmọ̀ Aṣòfin àwọn Ọ̀dọ́ Nàìjíríà. Adamu kọ ìwé kan lórí ìṣàkóso àti ìdàgbàsókè ẹni. Ní ìpẹ̀lẹ́ ọdún 2018, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí Olùrànlọ́wọ́ Pàtàkì lórí àwọn ọ̀dọ́ àti Ètò ìlànà fún ìgbá Ààrẹ àtijọ́ Nàìjíríà àti olùdìgbà ìbò Ààrẹ 2019 nípasẹ̀ ẹgbẹ́ PDP, Alhaji Atiku Abubakar. Ó dìje fún ipò aṣojú àgbègbè Katsina Central ní ìbò àwọn ọmọ ẹgbẹ́ PDP ní ọdún 2018, ṣùgbọ́n kò ṣèyege.

Ní Katsina, ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Ìgbìmọ̀ Àgbà lórí Ìdàgbàsókè àwọn Ọ̀dọ́ ní Ìjọba Ìpínlẹ̀, ó sì tún jẹ́ Akọ̀wé fún Ìgbìmọ̀ Àṣojú Ìlànà àti òfin tuntun ní Nàìjíríà (Nigerian Constitutional Review Consultation Committee), àti olùdásílẹ̀ àti Ààrẹ fún Oil and Gas Scholars Club. Adamu tún jẹ́ olùdásílẹ̀ àti Ààrẹ Katsina Debate Club, Akọ̀wé Ìpolówo fún Civil Liberties Organization, ìpínlẹ̀ Katsina, Akọ̀wé fún Integrity Club, akọ̀wé owo ní Students Union Government ní Bayero University Kano, àti ààrẹ àgbà pẹ̀lú ìṣe fún National Association of Katsina State Students, pẹ̀lú àwọn ipò olórí mìíràn àti ìrírí olórí lọ́jọ́ ọ̀pọ̀.

Adamu tẹ ìwé kan jáde tí ó jẹ́ títíkọ "Comparative Assessment of Petroleum Sharing Contracts in Nigeria".

Ó gba àmì ẹ̀yẹ African Youth Awards' Young Personality of the Year 2015, African Achievers Award Honor, Inspirational Nigerian in Those Who Inspire (Nigeria), Commonwealth Outstanding Service Award, Global Achievers Award, àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmì ẹ̀yẹ àgbáyé àti ti orílẹ̀-èdè. Ó jẹ́ ọkan lára àwọn ọ̀dọ́ tó nípa jù lọ ní Africa ní ọdún 2016. Wọ́n tún ṣe àkójọ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn ọ̀dọ́ ogún tó nípa jù lọ ní Nàìjíríà nínú àwọn Ọgọ́rùn-ún ní ọdún 2016 nipasẹ́ Advance Media Africa. Ó ní ọmọkùnrin kan àti aya.

## Ìrírí olórí míràn
Adamu ti ṣe ipò olórí ọ̀pọ̀lọpọ̀, pẹ̀lú bí onímọ̀ àgbáyé ní United Nations' Global Forum on Youth Policies, ọmọ ẹgbẹ́ Policy Strategy Group fún ètò The United Nations' World We Want, àti ọmọ ẹgbẹ́ International Panel of Judges fún Youth Citizen Entrepreneurship Competition. Ó tún jẹ́ Olùtóye ní International Youth Task Force fún 2014 World Conference on Youth, àti ọmọ Advisory Group Panel fún 50th Anniversary ti Commonwealth Secretariat.

Ó ti ṣèrànlọ́wọ́ gẹ́gẹ́ bí olùtóye àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà nílé ìgbìmọ̀ aṣòfin ECOWAS, àti Akọ̀wé fún Nigerian Constitutional Review Consultation Committee. Adamu ṣe ipa pàtàkì nínú ìdàgbàsókè àwọn ọ̀dọ́ bí ọmọ Ìgbìmọ̀ Àgbà fún Ìdàgbàsókè àwọn Ọ̀dọ́ ní Ìpínlẹ̀ Katsina, àti gẹ́gẹ́ bí olùdásílẹ̀ àti Ààrẹ Oil and Gas Scholars Club.

Adamu tún dá Katsina Debate Club sílẹ̀ àti ṣàkóso gẹ́gẹ́ bí Akọ̀wé Ìpolówó fún Civil Liberties Organization ní ìpínlẹ̀ Katsina, àti Akọ̀wé fún Integrity Club, pẹ̀lú àwọn ipò olórí àti ìrírí olórí míràn.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Musa Isiyaku Ahmed

**Musa Isiyaku Ahmed** jẹ́ ọmọ ilé ẹ̀kọ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òún ní ìgbákejì àkọkọ́ atí lọ́wọ́lọ́wọ́ tí Ilé-ẹ̀kọ́ **Federal University of Agriculture, Zuru** ní Ìpínlẹ̀ Kebbi.  Òjògbón Ahmed jẹ́ Ilé-ẹ̀kọ́ gíga Fellow of Veterinary Surgeons Nigeria, Fellow Institute of Human and Natural Resources, Affiliate member Computer Professional Council (CPN), Nigeria Computer Society (NCS) atí ẹgbẹ, Academia in Information Technology Professionals (AITP). Òjògbón Ahmed wá láti Ìpínlẹ̀ Borno ní Nàìjíríà. Ó jẹ́ Òjògbón tẹ́lẹ̀ ní  Department of Veterinary, Parasitology àti Entomology ní Yunifásítì ìlú Màídúgùri ní Ìpínlẹ̀ Borno.

## Àwon Ìtókasí
Bisi Akin-Alabi

**Bisi Akin-Alabi** jẹ́ amòyé ètò ẹ̀kọ́ Nàìjíríà, oṣiṣẹ àwùjọ, alábòójútó, tẹkinọ́lọ́gì, olùdámọ̀ràn ètò ẹ̀kọ́ àti olùdámọ̀ràn pàtàkì tẹ́lẹ́ lórí ètò ẹ̀kọ́, sáyẹ́ǹsì àti ìmọ̀ èrò fún Alàgbà Abiola Ajimobi, gómìnà tẹ́lẹ̀ tí Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, Nàìjíríà.

## Ayé àti ẹ̀kọ́
Bisi ní á bí ní Igbo-Ora, nìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ sí bàbá Nàìjíríà tí ọ jẹ́ alámọ̀dájú atí ìyá Benin láti Porto-Novo. Ọ lọ́ sí Ilé-ìwé Federal School of Arts and Science. Ọ gbá iwé-ẹ̀kọ́ gíga tí Imọ-jinlẹ látí Yunifásítì ìlú Èkó àti Master of Business Administration látí London South Bank University.

Ọ tún ní Ìwé-ẹ̀ri Postgraduate ní Ẹ̀kọ́ látí Ilé-ẹ̀kọ́ Roehampton, Ilé-ẹ̀kọ́ gíga tí Surrey àti Ph.D kán ní ìdàgbàsókè ọmọdé àti àwọn ẹdá ènìyàn látí Ilé-ìwé Graduate London. Ó jẹ́ ẹ́lẹ́gbẹ́ tí International Chartered Management Consultant, Chartered Institute of Commerce of Nigeria (FCICN), Ẹ́lẹ́gbẹ́ tí Windsor Fellowship UK àti United Kingdom Strategic Society.

Ní Oṣù Kẹ́ta ọdún 2001 ní Òpópónà 10 Downing, Lọ́ńdọ́nù, ó jẹ́ ọlá fún nípasẹ Prime Minister tí Ìlú Gẹ̀ẹ́sì nigbanà, Tony Blair àti ìyàwó rẹ̀ Cherie Blair ní ìdánimọ̀ àwọn ìlọwọ́sí rẹ̀ sí ètò ẹ̀kọ́ àti ìtọ́jú ọmọ́dé ní United Kingdom.

## Iṣẹ́-ṣíṣe
Bísí jẹ́ olùkọ́ ìmọ̀-ìjìnlẹ̀ àti mathematics ní àwọn ilé-ìwé àkọ́kọ́ ní United Kingdom fún díẹ̀ síi jù ọdún méjì lọ́. Ó jẹ́ olùdásílẹ̀ SchoolRun Academy àti akédé Ìwé ìròhìn SchoolRun. Ọ jẹ́ olùdámọ̀ràn pàtàkì fún Sẹ́nẹ́tọ́ Abiola Ajimobi, gómínà tẹ́lẹ̀ ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ní Nàìjíría.

Ní ọdún 2017, ọ ṣé ágbékalẹ àwọn Ọ̀yọ́  State Model Education System Interventions, OYOMESI. Ètò náà yọrí sí gbígbà ìlú Ìbàdàn gẹ́gẹ́bí UNESCO ìlú ẹ̀kọ́.

## Áwọ́n ìtókásí
Folayegbe Akintunde-Ighodalo

**Folayegbe Akintunde-Ighodalo** (17 December 1923 – 14 February 2005) jẹ́ oṣiṣẹ ìjọba orílè-èdè Nàìjíríà atí ájafitafita. Ó jẹ́ obìnrin ọ́mọ́ Nàìjíríà àkọ́kọ́ tí ó di Akọ̀wé Yírẹ̀ ní Nàìjíríà, ní Ọjọ́ Kẹ́rin 3, Ọdún 1968.

## Ìgbésí áyé
satunkọ
Felicity Akintunde ní wón bí ní Okeigbo ní Ìpínlẹ̀ Òndó ní odún 1923. Àwon ébí rẹ̀ gba ẹsìn ìbílè Yorùbá gbó, àwon kán sí gbá ẹsìn Islam, nígbà tí àwon òbí rẹ̀ jẹ́ Kristiẹni. Nàìjíríà ló kọ́kọ́ kẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ níbi tó tí fẹ́ lọ́ sí yunifásítì kó sì gba ìwé ẹ̀rí. Ó gba ìwé ẹ̀rí ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ní ọdún 1943, ó sì ń kọ́ni títí dí ọdún 1948. Wọ́n sì gbà á láyè láti rìnrìn àjò lọ́ sí London fún ọdún kan níbi tí yóò ti ní ìtẹ́lọ́rùn pẹ̀lú ìwé ẹ̀rí, kì í sì í ṣe oyè, láti Ilé Ẹ̀kọ́ Ẹ̀kọ́ tí ó jẹ́ apá kan Yunifásítì náà tí London.

Ní ìlú London, ọ nifẹ́ sí ìṣèlú áwọn ọmọ ilé-ìwé àti pàápàá n6i Ẹgbẹ́ Áwọn ọmọ ilé-ìwé Ìwọ̀-oòrùn Áfíríkà níbití ọ tí dibó fún ìgbákejì obìnrin kéji ní odún 1953. Ní odún kànnà, ọ jẹ́ olùdásílẹ̀ Alàkóso tí Ẹgbẹ́ Áwọn obìnrin Nàìjíríà tí Great Britain. Ipò tùntùn rẹ̀ mú u lọ́ sí áwọn àpéjọ ẹgbẹ́ òṣèlú Ìlú Gẹ̀ẹ́sì níbití ọ tí ṣé áwọn àsopọ tùntùn atí pé ọ pàdé Margaret Ekpo atí Comfort Tanimowo Ogunlesi nígbà tí ti wọ́n ṣabẹwo sí Ìlú Lọndọnu láti ṣé ìrànlọ́wọ́ láti dunadura lórí òfin titun Nàìjíríà. Wọ́n jẹ́ áwọn obìnrín Nàìjíríà méjì nìkan tí ọ ní ipá nínú ìpele pàtàkì yìí tí ṣiṣẹda Nàìjíríà olómìnira. Ọ ṣé ìrànlọ́wọ́ ní pàtàkì nípasẹ ọrẹ́ rẹ̀ pẹlú socialist atí arábìnrin Mary Sutherland.

Ọ kọ́ ọrúkọ́ rẹ̀ àkọkọ́ tí Felicia ọ sí gba ọrúkọ́ kéji rẹ̀, ọrúkò Yorùbá Folayegbe atí Fola tí ọ dínkù. Ọ kọ́ ẹ́kọ́ rẹ̀ sílẹ atí àdéhùn rẹ̀ pẹlú ẹgbẹ́ ìgbéwò rẹ̀ ọ sí gba iṣẹ́ pẹlú ọfiisi ifiweranṣẹ. Pẹlú owo-iṣẹ rẹ̀, ọ ní ànfàní láti ṣé ìnáwó áwọn ẹ́kọ́ tìrẹ. Ní Oṣù Kàrún ọdún 1954, ọ gba ifẹ-inu rẹ̀ ti alefa kán, ní eto-ọrọ aje. Ó gbéyàwó, ó sì bí ọmọ àkọ́bí rẹ̀ lákòókò yẹn, wọ́n sì gbà á láti máa ṣèrànwọ́ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ti Àríwá Nàìjíríà. Ọ rí ìjà díẹ pẹlú áwọn alàkóso Ìlú Gẹ̀ẹ́sì ní iṣẹ́ ìlú ṣùgbọ́n ọ ṣiṣẹ́ ní nọ́mbà áwọn ilé-iṣẹ́ ìjọba.

Ní odún 1968, ọ jẹ́ obìnrín Nàìjíríà àkọkọ́ tí o jẹ́ akọ̀wé titilai nínú iṣẹ́ ìlú Nàìjíríà. Ó jẹ́ akíkanjú nínú ọ̀pọ̀ ẹgbẹ́ àwọn obìnrín bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé iṣẹ́ rẹ̀ nínú òṣìṣẹ́ ìjọba kò jẹ́ kí ó mú ipò iwájú títí di ìgbà tí ó ti fẹ̀yìntì. Lẹhìn tí o fẹhinti o ṣiṣẹ díẹ síi atí pé ọ tún bẹ̀rẹ ọkọ adiẹ́ kán tí o yípadà sí ìṣòwò pàtàkì kán. Arábìnrin náà jẹ́ olùdarí tí Nigeria Airways atí áwọn ilé-iṣẹ́ mìíràn atí pé ọ wá lórí ìgbimọ ìwádìí lórí ìwa-ipa ọmọ ilé-ìwé.

Ní 2001, LaRay Denzer kọwe ìgbésí áyé rẹ̀, *Folayegbe M. Akintunde-Ighodalo: ìgbésí áyé gbogbo ènìyàn *. Akintunde-Ighodalo kú ní odún 2005, ní ẹni ọdún 82.

## Áwọn ìtókásí
Patoo Abraham

**Patoo Abraham** (ti wón bíi ní ọdún 1966) jẹ́ aṣèwó àti alátìlẹ́yìn ẹ̀tọ́ àwọn aṣèwó ní Nàìjíríà, tó ń bẹ̀bẹ̀ fún lílàṣẹ̀ fún iṣẹ́ aṣèwó ní Nàìjíríà àti ìtẹ̀síwájú àwọn obìnrin tó ń ṣe iṣẹ́ yìí kúrò ní ètò ìwà ọdaran. Ni bíi ọdún 2014, ó jẹ́ olórí African Sex Workers Alliance (ASWA) ní Nàìjíríà. Ó tún jẹ́ Ààrẹ ẹgbẹ́ Women of Power Initiative (WOPI), àjọ alágbára tó dá sílẹ̀ láti mú ìmúdàgba bá iṣẹ́ aṣèwó ní Nàìjíríà. Patoo Abraham ti ṣe ọ̀pọ̀ ìfẹnusọ̀ lórí àwọn òpópónà èko lòdì sí ìkà àti àìṣèbàbò fún àwọn tó ń ṣe iṣẹ́ aṣèwó.
## Àwọn Ìtọ́kasí
Karimot Olabisi Odebode

**Karimot Olábísí Odébòdé** jẹ́ alátìlẹ́yìn ẹ̀tọ́ ẹ̀kọ́, agbẹ́jọ́rò, akéwì, àti olùdásílẹ̀ Black Girl's Dream Initiative, ètò kan tí àwọn ọ̀dọ́ ń darí tó ṣe ìdáàbòbò láti dín àìṣóore àpapọ̀ tó wà láàárin àwọn obìnrin àti ọkùnrin.

Ní ọdún 2022, òun nikan ló jẹ́ ará Nàìjíríà tó wà lórí àkójọ àwọn "United Nations cohort of 17 Young Leaders for Sustainable Development Goals (SDGs)" tí Ajo Àgbáyé "United Nations" ṣe ìkede nígbà ìpàdé ìbẹ̀rẹ̀ ọdún kàádọrinléléje (77th session) ti Ìpàdé Gbogbogbò ti UN.

Ó jẹ́ Olóyè Ọ̀dọ́ fún ONE Campaign ní Nàìjíríà, tó ń ṣe àgbékalẹ̀ ìjàkadì lòdì sí ìtálọ́sí. Ní ọdún 2022, àjọ́ Ministry of Youth and Sports Oyo State sé àfihàn rẹ gẹgẹ bíi ọkàn nínú àwọn arábìnrín ọgọ́rùn-ún tó ní ipa pátáki nítorí iṣẹ́ àtìlẹ́yìn rẹ̀.

Ó kọ àkójọpọ̀ ewi tó ní ojú ewé "156" pẹ̀lú ọgọ́rùn-ún ewi tó tẹ̀ jáde ní ọdún 2022 lábé àtìpó Noirledge Publishing, èyí tí ó fún àwọn obìnrin ní ohùn láti ṣàfihàn ìmọ̀lára wọn.

## Àwọn Ìtọ́kasí