Molara Ogundipe

**Omolara Ogundipe-Leslie**   (Eni ti a bi ni ọjọ kẹtàdínlógbòn, Oṣù Kejìlá Odún 1940 – ọjọ̀ méjìdínlógún Ọṣù Okudu Odún 2019),  tí a tún mọ̀ sí **Molara Ogundipe** àti **Omolara Leslie**, jẹ́ akéwì ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà, aláròjinlẹ̀, olóòtú, ajìjìagbara fun ètó obìnrin. Gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn òǹkọ̀wé pàtàkì lórí ìfọkànsìn obìnrin ní Áfíríkà, ẹ̀kọ́ nípa ìbálòpọ̀ àti ìmọ̀ ìwé, ó jẹ́ aláròjinlẹ̀ àwùjọ tí a mọ̀ sí aláṣẹ tó ṣeé gbéṣẹ́ lórí àwọn obìnrin Áfíríkà láàrín àwọn ìró obìnrin dúdú lágbára  àti àwọn ìró obìnrin ní gbogbogbòò.  Ó ṣe àkójọ ìwé náà "Not Spinning on the Axis of Maleness" sí ìwé àkójọ ìwé ọdún 1984 *, Sisterhood Is Global: The International Women's Movement Anthology*, tí Robin Morgan ṣe àtúnṣe rẹ̀.  Ó gbajúmọ̀ jùlọ fún ṣíṣe orúkọ náà STIWA  tàbí Ìyípadà Àwùjọ ní Áfíríkà Tí Ó Ní Àwọn Obìnrin. 

## Ìgbésí ayé
A bí **Abiodun Omolara Ogundipe** ní ìlú Èkó, Nàìjíríà, nínú ìdílé àwọn olùkọ́ni àti àlùfáà. Ó lọ sí ilé ìwé Queen's School, Ede, ó sì di obìnrin àkọ́kọ́ láti gba ìwé ẹ̀rí òye Kínní nínú ìmò sayensi (B. A HONOURS) ní èdè Gẹ̀ẹ́sì ní University College Ibadan, nígbà náà ó jẹ́ kọ́lẹ́ẹ̀jì Yunifásítì ti London .  Lẹ́yìn náà, ó gba ìwé ẹ̀rí digiri (doctorate) nínú Narratology (ìlànà ìtàn) láti Leiden University, ọ̀kan lára àwọn yunifásítì tó ti pẹ́ jùlọ ní Yúróòpù. Ó kọ́ àwọn ẹ̀kọ́ èdè Gẹ̀ẹ́sì, kíkọ, ìkọ̀wé àti ìbí láti ojú ìwòye ẹ̀kọ́ àṣà àti ìdàgbàsókè ní àwọn yunifásítì ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ kọ́ńtínẹ́ǹtì,  ó sì tún jẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n nínú èdè Gẹ̀ẹ́sì àti Ìkọ̀wé Ìfiwéra ní Yunifásítì ti Port Harcourt, Rivers State, Nàìjíríà.  Ó di olókìkí ní ìbẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ láàárín pápá iṣẹ́ ọ̀nà tí àwọn ọkùnrin tí ó ní ṣe pẹ̀lú àwọn ìṣòro tí ń bá àwọn ọkùnrin àti obìnrin ará Áfíríkà.

Wọ́n ṣàpèjúwe Molara Ogundipe gẹ́gẹ́ bí “olórí ìdàgbàsókè ìmọ̀ ẹ̀rọ tí ń ṣẹlẹ̀ láàrín ìfẹ́ obìnrin ilẹ̀ Áfíríkà. Ó ní òye àṣà tó lágbára àti tó jinlẹ̀ nípa ìdàgbàsókè àjọṣepọ̀ abo láàárín àwùjọ Yorùbá ṣáájú ìgbà ìjọba amunisin àti lákòókò ìgbà ìjọba amúnisìn gẹ́gẹ́ bí ìpìlẹ̀ fún ìmọ̀ ẹ̀rọ”.  Ní ọ̀pọ̀ ọdún, ó jẹ́ alárìíwísí Lori awọn ìnilára áti ìwà láápin tí wọ́n ṣe lori àwọn obìnrin ó sì jiyàn pé àwọn obìnrin ilẹ̀ Áfíríkà ni wọ́n ri ìnira jù lọ nínu ipò wọn àti lára ipa wọn gẹ́gẹ́ bí ìyàwó. Nítorí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìdánimọ̀ wọn, àti ẹya ìṣe tiwọn ń ní ṣe ní àwùjọ, nínú àwọn ìdánimọ̀ wọn yi, lára wọn ni àti rí èyí tí wọ́n ń gbádùn ipò, àǹfààní, ìdánimọ̀ àti agbára. Ó ṣe àríwísí ìṣòro àwọn obìnrin ilẹ̀ Áfíríkà nítorí ipa àwọn ìṣètò ìjọba àti ìjọba tuntun tí a fipá mú wọn tí ó sábà máa ń gbé àwọn ọkùnrin ilẹ̀ Áfíríkà sí ibi gíga ti ìpínyà àwùjọ. Ìṣòro wọn tún jẹ́ nítorí ìfọwọ́sowọ́pọ̀ àti ìgbé lárugẹ isejoba ọkùnrin tí àwọn obìnrin ilé Afirika fi owó sì fúnra wọn pẹ̀lú.  Ṣùgbọ́n, ó tẹnumọ́ pé kí a lóye nípa ìṣòro àwọn obìnrin ilẹ̀ Áfíríkà nínú àṣà ìbílẹ̀ wọn ṣáájú ìgbà ìjọba àti àṣà ìbílẹ̀ fún ìjíròrò tàbí ìkẹ́kọ̀ọ́ tó wúlò nípa àwọn obìnrin ilẹ̀ Áfíríkà.

Ogundipe jẹ́ olórí ẹgbẹ́ àwọn olùgbéjàgbara obìnrin àti àwọn ẹ̀kọ́ nípa ìbálòpọ̀ ní Áfíríkà fún ọ̀pọ̀ ọdún. Ó jẹ́ Olùdásílẹ̀ àti Olùdarí Ìpìlẹ̀ fún Ẹ̀kọ́ Àgbáyé àti Ìtọ́sọ́nà, èyí tí a yà sọ́tọ̀ fún kíkọ́ àwọn ọ̀dọ́mọbìnrin ní ẹ̀kọ́ àti ìwà rere ti àwọn ìlànà obìnrin àti ìbáṣepọ̀ láàárín ọkùnrin àti obìnrin. 

Ó ń gbé ní Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà, ó sì ń ṣiṣẹ́ níbẹ̀, níbi tí ó ti dá àwọn ilé ìkọ̀wé sílẹ̀ ní àwọn yunifásítì, ní àfikún sí iṣẹ́ rẹ̀ lórí ìwé, abo àti fíìmù, gẹ́gẹ́ bí àfikún sí ìfaradà rẹ̀ sí ẹ̀kọ́ àti ìtọ́sọ́nà láàárín ìran.

Ó kú ní ọmọ ọdún méjìdínlọ́gọ́rin ní ilé rẹ̀ ní Ijebu-Igbo, Ìpínlẹ̀ Ogun, Nàìjíríà, ní oṣù kẹfà ọdún 2019.   

Àwọn ọmọbìnrin rẹ̀ méjì tí wọ́n wo ile de ni: Dókítà (Ts'gye Maryam) Rachel T. Leslie, ọ̀mọ̀wé nípa àṣà ìkọ̀wé àfọwọ́kọ ilẹ̀ Áfíríkà tó ń kọ nípa pàtàkì àwọn ogún Áfíríkà fún àṣà àgbáyé, àti Dókítà Isis Imotara Leslie, PhD, onímọ̀ nípa ìṣèlú tó ti kọ́ni ní ọ̀pọ̀ yunifásítì ní Amẹ́ríkà. Àwọn ọmọ ọmọ rẹ̀ ni Askia Tristan Folajimi Leslie, tó kẹ́kọ̀ọ́ ní ìmọ̀ ẹ̀rọ kọ̀ǹpútà àti nipa kiko kódì láti Yunifásítì California, Berkeley, àti Joshua Alessandro Victoriano, tí a tún mọ̀ sí Deacon Betere Selasse tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ yàn gẹ́gẹ́ bí díákónì ní Ṣọ́ọ̀ṣì Tewahedo ti Ethiopia ní Ethiopia. 

Ó jẹ́ olórí ẹ̀ka èdè Gẹ̀ẹ́sì ní Yunifásítì Ogun State nígbà náà ( tó jẹ́ Olabisi Onabanjo University báyìí) fún ọ̀pọ̀ ọdún.  Ó fún àwọn tó jáde ilé ìwé gíga ní ẹ̀ka náà ní ìṣírí, àwọn tó sì di òǹkọ̀wé oníṣẹ̀dá tó yọrí sí rere. Ó sọ̀rọ̀ pẹ̀lú ohùn èdè Gẹ̀ẹ́sì tó péye, bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n bí i ní Nàìjíríà, ó sì ṣeé ṣe kí wọ́n kà á sí ẹni tó dára jùlọ ní Áfíríkà tó ń sọ èdè Gẹ̀ẹ́sì ní àkókò tirẹ̀.

## Àwọn ìwé Tí ó kọ
Molara Ogundipe jẹ́ olórí àwọn ẹ̀kọ́ nípa obìnrin àti ìbálòpọ̀ ní Áfíríkà láti ìgbà tí ó ti parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ọdún 1963 ní Yunifásítì ti London.  Ó kọ̀wé fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwé ẹ̀kọ́ àti gbogbogbòò, ó sì tún tẹ àwọn ìwé tí kì í ṣe ìtàn àròsọ jáde àti àkójọ ewì. Iṣẹ́ rẹ̀ wà nínú àkójọ ìwé àwọn obìnrin: iṣẹ́ rẹ̀ "Not spinning on the axis of Maleness" wà nínú àkójọ ìwé *Sisterhood Is Global: The International Women's Movement Anthology ti* ọdún 1984, tí Robin Morgan ṣe àtúnṣe rẹ̀,  àti àwọn ewì rẹ̀ wà nínú àkójọ ìwé *Daughters of Africa* ti ọdún 1992, tí Margaret Busby ṣe àtúnṣe rẹ̀.  

## Àríwísí
Gẹ́gẹ́ bí ọ̀mọ̀wé, aláròjinlẹ̀, olùkọ́ni àti ajìjàgbara ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, a mọ̀ Ogundipe sí ọ̀kan lára àwọn òǹkọ̀wé pàtàkì lórí àwọn obìnrin Áfíríkà àti ìjẹ́wọ́ obìnrin.  Ó jiyàn fún ìjẹ́wọ́ obìnrin tó dá lórí ilevÁfíríkà tí ó pè ní "Stiwanism" (Ìyípadà Àwùjọ ní Áfíríkà Pẹ̀lú Àfikún *Àwọn* Obìnrin) nínú ìwé rẹ̀. Gẹ́gẹ́ bí ọ̀mọ̀wé àti onímọ̀ nípa ìwé, ó tẹ ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ ewì àti ìjẹ́wọ́ ìwé jáde ní àfikún sí àwọn iṣẹ́ rẹ̀ tí a tọ́ka sí ní ìsàlẹ̀.

Ìmọ̀ràn Stiwan jẹ́ mọ́ àwọn ìlànà méje: "STIWA" 1) tako ìmọ̀ọ́ràn Ìjé obìnrin ìwọ̀ oòrùn 2) fún àwọn obìnrin Áfíríkà ní àfiyèsí pàtó ní àkókò òde òní yìí 3) mú ìmọ̀ọ́ràn obìnrin ìbílẹ̀ wá sí iwájú tí ó ti wà ní Áfíríkà 4) gbàgbọ́ nínú ìfàmọ́ra àti ìkópa nínú ìyípadà àwùjọ àti ìṣèlú ti ilẹ̀ Áfíríkà 5) ń bá ara obìnrin, jíjẹ́ ẹni, orílẹ̀-èdè, àti àwùjọ jà àti bí ó ṣe ń ṣiṣẹ́ láàárín àwọn ẹgbẹ́ ìṣèlú àwùjọ àti ọrọ̀-ajé 6) jẹ́ mọ́kàn ṣe pàtó sí ìdámọ̀ ẹnìkọ̀ọ̀kan àti àpapọ̀ (ìyẹn ìsìn, ẹgbẹ́, àti ipò ìgbéyàwó) 7) mọ̀ pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn kókó àti ìdámọ̀ ló wà ní Áfíríkà àti ìwà ẹni kọ̀ọ̀kan tí ń ṣiṣẹ́ ní ọ̀nà ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ àti tí ó tako ara wọn. 

Ní ìbẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀, Ogundipe ti sọ pé òǹkọ̀wé obìnrin tòótọ́ gbọ́dọ̀ lóye tàbí ṣàpèjúwe ojú ìwòye obìnrin àti bí ó ṣe lè sọ ìtàn nípa obìnrin kan dáadáa. Ó gbàgbọ́ gidigidi pé ṣíṣe àtúnyẹ̀wò ipa àwọn obìnrin nínú àwọn àjọ àwùjọ àti ìṣèlú ní Nàìjíríà lè jẹ́ ọ̀nà tí ó dára jùlọ láti mú àwọn ilé-iṣẹ́ wọ̀nyẹn sunwọ̀n síi. Wọ́n mọ̀ ọ́n gẹ́gẹ́ bí òǹkọ̀wé tí iṣẹ́ rẹ̀ ṣe àfihàn àwọn ìṣòro ìgbésí ayé Áfíríkà ní kedere. Nínú *ìwé Re-Creating Ourselves: African Women and Critical Transformations*, ó kọ̀wé lọ́nà tí ó dára nípa ìṣòro kíkọ ní èdè ìbílẹ̀ rẹ̀ àti ìdènà àwọn ọkùnrin sí ìbádọ́gba obìnrin .  Nípasẹ̀ àwọn ìrírí ìwé àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwé tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ìbálòpọ̀, Ogundipe pèsè “ìṣẹ́ àṣekára” tí ó fún àwọn obìnrin obìnrin ní Áfíríkà láyè láti kópa nínú mímú àwọn àyípadà tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ìbálòpọ̀, ìdílé àti àwùjọ tí ó lè mú kí orílẹ̀-èdè àti àgbáyé dàgbàsókè. 

## Àwọn ìwé

* *Àwọn Ọjọ́ Àtijọ́ àti Àwọn Ewì Míràn*, 1985
* *Ṣíṣẹ̀dá ara wa: Àwọn Obìnrin Áfíríkà àti Àwọn Àyípadà Pàtàkì*, 1994
* (àtúnṣe.) *Àwọn Obìnrin gẹ́gẹ́ bí Àwọn Oníṣẹ́-ọnà Ẹnu*, 1994
* (atúnṣe pẹ̀lú Carole Boyce-Davies ) *Moving Beyond Boundaries*, April 1995 (ìwé méjì).
* *Ìbálòpọ̀ àti ìfọkànsìn. Àwọn kíkà ti "Orin Lawino"* . Ìwé ẹ̀kọ́ Leiden University. Leiden, CNWS, 1999

## Àwọn Àkíyèsí

## Àwọn ìtọ́kasí

* Oníbàárà Wilentz: "Àtúnyẹ̀wò: Postcolonial / Postmodern: Kí ló wà nínú ayé kan?" *Èdè Gẹ̀ẹ́sì* Kọ́lẹ́ẹ̀jì, Ìdìpọ̀ 56, Nọ́mbà 1 (Oṣù Kínní 1994).
* Gibreel M. Kamara: "Ìjàkadì Obìnrin Nínú Ìwé Ìtàn Orílẹ̀-èdè Senegal : Mariama Ba àti Sembene Ousmane ". *Ìwé Ìròyìn Àwọn Ẹ̀kọ́ Adúdú*, Ìdìpọ̀ 32, Nọ́mbà 2, Oṣù Kọkànlá 2001.
* Allan, Tuzyline Jita: "Àwọn àtúnyẹ̀wò ìwé, Àtún-Ṣíṣẹ̀dá ara wa: Àwọn Obìnrin Áfíríkà àti Àwọn Àyípadà Pàtàkì láti ọwọ́ Molara Ogundipe-Leslie". *Ìwádìí nínú Ìwé Àwọn Ará Áfíríkà*, Ìgbà Ẹ̀ẹ̀rùn 1995.
* Ogundipe (tí a mọ̀ sí Ogundipe-Leslie), M. *Àwọn Ìmọ̀ àti Ọ̀rọ̀ Ìbálòpọ̀ Àbínibí àti Òde Òní ní Áfíríkà: Àwọn Àbájáde fún Ìdàgbàsókè Nàìjíríà* . Èkó, Benin, Ìbàdàn, Jos, Oxford, Zaria: Malthouse Limited P., 2005.

## Àwọn ìtọ́kasí àti ìta

* "Desiree Lewis bá Molara Ogundipe , olórí onímọ̀ nípa ìlànà obìnrin, akéwì, aláròjinlẹ̀ ìwé, olùkọ́ni àti ajìjàgbara sọ̀rọ̀ nípa ìṣọ̀kan ìṣèlú, àṣà àti ẹ̀kọ́."
* "Ẹ kú àbọ̀ fún Aṣáájú-ọ̀nà nínú Ẹ̀kọ́ Ìwé-ìtàn Áfíríkà!", *Ìwé Ìròyìn ti Ẹgbẹ́ Ìwé-ìtàn Áfíríkà*, 5:2, 179–181, DOI: 10.1080/21674736.2010.11690165.
* "Molara Ogundipe-Leslie", *Lẹ́yìn Ìtàn Kanṣoṣo* .

Ẹ̀ka:Àwọn ojọ́ìbí ní 1940
Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ