open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Faure Gnassingbé

**Faure Essozimna Gnassingbé** (ojoibi June 6, 1966) ni Aare ile Togo lati May 4, 2005. O je omo Aare Gnassingbé Eyadéma, baba re yan si ibise ijoba gege bi Alakoso oro Irinse, Alumoni, Ifiweranse ati Ibanisorolookan lati 2003 to 2005. Leyin iku Eyadéma ni 5 February, 2005 Gnassingbé di Aare. Oruko iya re ni Sena Sabine Mensah. o ka ile iwe giga ni lome, o kawe gboye ninu imo  eto isuna okowo ni Sorbonne, Paris. O te siwaju lati gba masitasi ni George Washinton Unifasiti ni Amerika. Ni Oṣu Kẹwa ọdun 2021, Faure Gnassingbé gba iyatọ “HeForShe” lati ọdọ Awọn obinrin UN ni ọjọ Jimọ fun eto imulo rẹ ti igbega si awọn obinrin, ati dọgbadọgba akọ ati abo, kede ẹnu -ọna ijọba République Togolaise. HeForShe (Lui pour Elle) jẹ iṣọkan iṣọkan agbaye ti o dari nipasẹ Awọn Obirin UN fun isọdọkan ti o ga julọ ati inifura akọ ati abo. Orilẹ -ede Togo. HeForShe (Oun fun Rẹ) jẹ iṣọkan iṣọkan agbaye ti o dari nipasẹ Awọn Obirin UN fun dọgbadọgba nla ati inifura akọ.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Tógò
Gilbert Houngbo

**Gilbert Fossoun Houngbo** (ojoibi 4 February 1961) je oloselu omo ile Togo to ti je Alakoso Agba ile Togo lati 8 September 2008.

## Eko
Houngbo gba iwe eri giga ninu ibojuto isowo lati University of Lomé ni Togo, bakanna o tun gba iwe eri ninu isesiro ati inawo lati *[[Université du Québec à Trois-Rivières]]* ni Kanada. O je omo egbe Canadian Institute of Chartered Accountants. 

Ni Oṣu Kini Ọdun 2022, Gilbert Houngbo jẹ Alaga tuntun ti Igbimọ Alakoso Ohun elo Adayeba (NRGI).

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Tógò
George Tupou 5k

**George Tupou Karun** (Tongan: **Siaosi Tupou V**, oruko lekunrere: **Siaosi Tāufaāhau Manumataongo Tukuaho Tupou V**), (ojoibi 4 May 1948) ni Oba ile Tonga.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1948
Ẹ̀ka:Àwọn ará Tóngà
Feleti Sevele

**Feleti Vakauta Sevele** (ojoibi July 7 1944) ni Alakoso Agba Ileoba Tonga. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Tóngà
Mizengo Pinda

**Mizengo Kayanza Peter Pinda** (ọjọ́ kejìlá oṣù kẹjọ ọdún 1948) jẹ́ olóṣèlú ará Tanzania tó ń ṣe alákóso àgbà ilẹ̀ Tansania láti Oṣù kejì ọdún 2008.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Tànsáníà
Jakaya Kikwete

**Jakaya Mrisho Kikwete** (ọjọ́ìbí 7 October 1950) jẹ́ olóṣèlú ará Tànsáníà àti Ààrẹ ẹ̀kẹrin Orílẹ̀-èdè Olómìnira Ìṣọ̀kan ilẹ̀ Tànsáníà lati 2005 de 2015.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Tànsáníà
George Maxwell Richards

thumb|George Maxwell Richards.

**George Maxwell Richards**, TC, CM (born 1931) ni Aare ikerin orile-ede Trinidad and Tobago. Onimo iseero kemika, Richards lo tije Oluko Agba Ogba St. Augustine ti Yunifasiti West Indies ni Trinidad ni 1996. Teletele o tun ti sise fun Shell Trinidad Ltd. ko to dipe o bo si Yunifasiti West Indies ni 1965. O di Aare ni March 17, 2003 fun igba odun marun. Richards ni Olori Orile-ede akoko ni Anglophone Caribbean to je Amerindian.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Trínídád àti Tòbágò
Patrick Manning

**Patrick Augustus Mervyn Manning** (ojoibi 17 August 1946) je oloselu ati Alakoso Agba kerin ati ikefa orile-ede Trinidad ati Tobago tele, bakanna tele ohun lo je olori egbe  oselu People's National Movement (PNM). O di Alakoaso Agba lati 17 December 1991 de 9 November 1995 ati lati 24 December 2001 titi di 26 May 2010. O tun je Olori Olodi lati 1986 de 1990 ati from 1995 to 2001. Ohun nlo je olori egbe oloselu PNM lati 1987 de 2010. O gba eko bi aseorooriile, Manning ti je bi Omo Ileasofin fun agbegbe Ilaorun San Fernando lati 1971, loni ohun ni omo Ile awon Asoju to wa nibe pejulo.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ará Trínídád àti Tòbágò
Zine El Abidine Ben Ali

**Zine El Abidine Ben Ali** (, **'; 3 September 1936 – 19 September 2019), commonly known as **Ben Ali** () or **Ezzine''' (), je Aare orile-ede Tunisia lati 7 November 1987 de 14 January 2011.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Tùnísíà
Ẹ̀ka:àwọn ará Tùnísíà
Mohamed Ghannouchi

**Mohamed Ghannouchi** (, ojoibi 18 August 1941) ni Alakoso Agba ekejilelogbon orile-ede Tunisia, ipo to wa lati 17 November 1999.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1941
Ẹ̀ka:àwọn ará Tùnísíà
Apisai Ielemia

**Apisai Ielemia** (ojoibi August 19, 1955) je oloselu ati Alakoso Agba orile-ede Tuvalu lati 2006. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:ìgbésíayé
Yoweri Museveni

**Yoweri Kaguta Museveni** () (ojoibi 1944) ti fìgbà kan jẹ́ Olórí Ológun ati Ààrẹ orílẹ̀-èdè Uganda láti ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n oṣù kìíní ọdún (26th January 1986). Ní ọdún 2025, ó jẹ́ adarí orílẹ-èdè tí kìí ṣe ọba tí ó gùn jùlọ kẹta ní àgbáyé (lẹyìn Teodoro Obiang Nguema Mbasogo ní Equatorial Guinea àti Paul Biya ní Ìlú Amẹ́ríkà).

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1944
Ẹ̀ka:Àwọn ará Ùgándà
Viktor Yushchenko

**Viktor Andriyovych Yushchenko** (Ukrainian:  *Viktor Andrijovyč Juščenko*) (ojoibi February 23, 1954) lo ti je Aare eketa orile-ede Ukraine lati 23 January, 2005 de 25 February, 2010.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Ukréìn
Recep Tayyip Erdoğan

**Recep Tayyip Erdoğa** (tí a bí ní ọjọ́ kẹrindínlógbọ̀n oṣù kejì ọdun 1954) jẹ́ olóṣèlú àti Ààrẹ orílè-èdè Turki láti ọdun 2014. Òun ni mínísítà àgbà orílè-èdè Turki láàrin ọdun 2003 sí 2014 àti mayor instabul láàrin ọdun 1994 sí 1998. Ní ọdun 1998, wọ́n yọ́ kúrò ní ipò Mayor Instabul wọ́n sì ran lọ sí ẹ̀wọ̀n fún oṣù mẹ́rin lórí ẹ̀sùn pé ó ń fa wàhálà ẹ̀sìn. 

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Túrkì
Abdullah Gül

**Abdullah Gül**, GCB, GColIH, Ph.D. (ojoibi October 29, 1950) ni Aare ikokanla lowolowo orile-ede Turki lati 28 August 2007. Teletele o ti je Alakoso Agba ile Turki lati 2002 de 2003, o si tun je Alakoso Oro Okere ile Turki lati 2003 de 2007.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Túrkì
Yulia Tymoshenko

**Yulia Volodymyrivna Tymoshenko** (, , omo **Grigyan**; ojoibi November 27, 1960) je oloselu ara orile-ede Ukraine. O je Alakoso Agba ile Ukrein lati January 24 de September 8, 2005, ati lekansi lati December 18, 2007 titi di March 4, 2010.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Ukréìn
Khalifa bin Zayed Al Nahyan

**Khalifa bin Zayed bin Sultan Al Nahyan** to je Sheikh (), (ojoibi 1948), ti won unpe ni **Sheikh Khalifa** ni Aare orile-ede awon Emirati Arabu Ajepiparapo (UAE) ati emiri ilu Abu Dhabi lowolowo. O bo si ipo mejeji na ni 3 November 2004, nigba to dipo baba re Zayed bin Sultan Al Nahyan, to ku ni ojo kan seyin ojo na. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Ẹ́mírétì Árábù Aparapọ̀
Mohammed bin Rashid Al Maktoum

**Mohammed bin Rashid Al Maktoum** (Arabiki محمد بن راشد آل مكتوم; ), to unje **Sheikh Mohammed**, (ojoibi July 22, 1949), ni Alakoso Agba ati Igbakeji Aare orile-ede awon Emirati Arabu Ajepiparapo (UAE), ati Emiri Dubai. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Ẹ́mírétì Árábù Aparapọ̀
Tabaré Vázquez

**Tabaré Ramón Vázquez Rosas** (; ojoibi January 17, 1940 - 2020) je Aare ile Uruguay tele.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1940
Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Urugúáì
José Mujica

**José Alberto Mujica Cordano** (, known as **El Pepe**, (ojoibi May 20, 1935 o si ku ni Oṣu Karun ọjọ 13, ọdun 2025) je oloselu ara Uruguay to je Aare orile-ede Uruguay lowolowo.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1935
Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Urugúáì
Islam Karimov

**Islom Abdug‘aniyevich Karimov** (Cyrillic Uzbek: Ислом Абдуғаниевич Каримов; Russian: Ислам Абдуганиевич Каримов *Islam Abduganiyevich Karimov*) (ojoibi January 30, 1938 - September 2, 2016) je oloselu omo Uzbek to je Aare akoko ile Uzbekistan lati 1990.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1938
Ẹ̀ka:Àwọn ará Ùsbẹ̀kìstán
Shavkat Mirziyoyev

**Shavkat Miromonovich Mirziyoyev** (lede Rosia Шавкат Мираманович Мирзиёев *Shavkat Miramanovich Mirziyoyev* loun lo) (ojoibi 1957) ni Alakoso Agba orile-ede Uzbekistan. O je didaloruko sipo yi latowo Aare Islam Karimov ni ojo 12 Osu Kejila 2003, beeni ileasofin Usbeki si faramo. O ropo Alakoso Agba O‘tkir Sultonov to je lilekuro. Igbakeji re ni Ergash Shoismatov.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1957
Ẹ̀ka:Àwọn ará Ùsbẹ̀kìstán
Iolu Abil

**Iolu Johnson Abil** (ojoibi 1942) je oloselu omo orile-ede Vanuatu. Be sini ohun tun ni Aare orile-ede Vanuatu lati 2 September 2009.  

## Itokasi

Ẹ̀ka:ìgbésíayé
Edward Natapei

**Edward Nipake Natapei Tuta Fanua`araki** (ojoibi 17 July 1954) je oloselu lati Vanuatu. O je didiboyan bi Alakoso Agba ile Vanuatu nigba otooto meji. Natapei ti je teletele Alakoso Oro Okere fun igba die ni 1991, bi adipo Aare ile Vanuatu lati 2 March 1999 de 24 March 1999 

## Itokasi
Pópù Benedict 16k

**Pope Benedict XVI** (; orúkọ abiso ni **Joseph Aloisius Ratzinger**; 16 April 1927 – 31 December 2022) jẹ́ adarí ìjọ Kátólíìkì àgbáyé àti olórí Orílẹ̀ Vatican city láàrin 19 April 2005 títí di ìgbà tí ó kọ̀wé fi ṣe silẹ ni  28 February 2013. A yan Benedict gẹ́gẹ́ bi poopu ní ìgbà tí poopu télèrí, Pope John Paul II fi àyẹ́ sílè. Nígbà tí Benedict kọ̀wé fi ipò sílè, ó ní "Pope emeritus" ni kí wọ́n ma pe oun, orúkọ yìí sì ni wọ́ ń pèé títí di ìgbà tí ó fi ayé sílè ní ọdun 2022.

A fi àmì òróró yàn gẹ́gẹ́ bí àlùfáà ní ọdun 1951 ní Bavaria, Benedict bẹ̀rẹ̀ si ún kàwé títí wọ́n fi mọ̀ọ́ bi onímò ẹ̀kọ́ Teologi. Ó di ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ìmò Teologi nígbà tí ó jẹ́ ọmọ ọdún kan lé lógbọ̀n(31) ní ọdun 1958.

## Ikú rẹ̀
Benedict jẹ́ ọmọ ọdún marundinlogorun(95) nígbà tí ó fi ayé sílè.

## Àwọn Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Pópù
Hugo Chávez

**Hugo Rafael Chávez Frías** (; 28 July 1954 - 5 March 2013) ni Aare orile-ede Venezuela lowolowo.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Venezuela
Nguyễn Minh Triết

**Nguyễn Minh Triết** (ojoibi October 9, 1942 ni adugbo Bến Cát, igberiko Bình Dương, French Indochina) je Aare ile Vietnam lati 2006 de 2011. Ile igbimo asofin Vietnam diboyan pelu ibo 464 (94.12%) ni June 27, 2006.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn ará Vietnam
Nguyễn Tấn Dũng

**Nguyễn Tấn Dũng** (ojoibi re: November 17, 1949 ni Cà Mau province) je oloselu ati Alakoso Agba orile-ede Vietnam.

## Awon Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn ará Vietnam
Ali Muhammad Mujawar

**Ali Mohammed Mujawar** (Arabiki: علي محمد مجور; ojoibi 26 April 1953) ni Alakoso Agba ile Yemen lati 7 April 2007

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn ará Yẹ̀mẹ̀n
Ali Abdullah Saleh

**Ali Abdullah Saleh** (; ojoibi 21 March 1946 tabi 1942) lo je was the first Aare akoko Orileolominira Yemen. Saleh teletele je  Aare Orileolominira Arabu Yemen (Ariwa Yemen) lati 1978 titi de 1990, nigbato bo sipo bi alaga Igbimo Aare Orileolominira Yemen (unified Yemen). Ohun ni aare Yemen to pejulo lori aga, nigba to wa nibe lati 1978. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1942
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn ará Yẹ̀mẹ̀n
Morgan Tsvangirai

**Morgan Richard Tsvangirai** (; , ojoibi 10 Osu Keta 1952) ni Alakoso Agba orile-ede Simbabue.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1952
Ẹ̀ka:Àwọn ará Sìmbábúè
Rupiah Banda

**Rupiah Bwezani Banda** (ojoibi 13 February 1937) je oloselu ara ile Zambia to je Aare ile Sambia ekerin lati 2008.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ààrẹ ilẹ̀ Sámbíà
Ẹ̀ka:Àwọn igbákejì ààrẹ ilẹ̀ Sámbíà
Ma Ying-jeou

**Ma Ying-jeou** (; Ọjọ ibi, Oṣu Keje 13, Ọdun 1950) ni Aare ikejila lowolowo orile-ede Olominira ile Saina (ROC), to gbajumo bi Taiwan, o tun je Alaga egbe oloselu Kuomintang, ti a mo gge bi Egbe Oloselu Asorile-ede ti Saina. Teletele o je Alakoso Oro Idajo lati 1993 de 1996, Baale ilu Taipei lati 1998 de 2006, ati Alaga Kuomintang (KMT) lati 2005 de 2007. Ma je didiboyan gege bi Baale ilu Taipei ni 1998 ati leekansi ni 2002. O je didiboyan bi Alaga Kuomintang ni Oṣu Keje Ọjọ 16, Ọdun 2005. O kosesile ni Kínní 13, Ọdun 2007, leyin ti o je fifesunkan latowo Ibise Afesunkan Giga Taiwan pelu esun ikowoje nigba ijoba re gege bi baale ilu Taipei; won mu esun yi kuro nigbeyin. Ma bori ninu idiboyan aare odun 2008. O gori aga gege bi Aare ni Oṣu Karun ọjọ 20, Ọdun 2008, ati gege bi Alaga Kuomintang ni Oṣu Kẹwa 17, ọdun 2009.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1950
Ẹ̀ka:Àwọn ará Ṣáínà
Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Alexander Ankvab

**Aleksandr Ankvab** (, ; ojoibi December 26, 1952) je oloselu ati onisowo ara Abkhaz to ti je Aare ile Abkhazia lati 2011. Labe Aare Sergei Bagapsh, o ti je Alakoso Agba tele lati 2005 de 2010 ati Igbakeji Aare lati 2010 de 2011.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn ara Abkhazia
Sergei Bagapsh

**Sergei Uasyl-ipa Bagapsh** (Abkhaz: ; March 4, 1949&nbsp;– May 29, 2011) was the second President of the Republic of Abkhazia. He was Prime Minister from 1997 to 1999 and was later elected as President in 2005. He was re-elected in the 2009 presidential election. He died on May 29, 2011, at the age of 62, from complications of surgery.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn ara Abkhazia
Wu Den-yih

**Wu Den-yih** jẹ́ olóṣèlú ará Ṣáínà àti alákóso àgbà ní orílè-èdè Olóminira ilè Sáínà (Taiwan) láti ọjọ́ kẹwá oṣù kẹsán ọdún 2009... Ojo ibi re ogbon jo osu kinni, 1948. iyawo re ni Tsai ling-yi. o lo unifasiti gbogbo gbooo ti Saina.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1948
Ẹ̀ka:Àwọn ará Ṣáínà
Eduard Kokoity

**Eduard Dzhabeyevich Kokoity** (, , ; tabi *Kokoyty* or *Kokoiti* tabi ni ede Rosia bi *Kokoyev*) (ojoibi October 31, 1964, Tskhinvali, Georgian SSR, Soviet Union)
ni Aare orile-ede South Ossetia. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Ìgbésíayé
Vadim Brovtsev

ti a bi ni Oṣu Keje ọjọ 26, Ọdun 1969 o si ku ni Oṣu kọkanla ọjọ 14, Ọdun 2024, jẹ olutaja ati oloselu ara ilu Russia ati South Ossetian ti o bẹrẹ bi igbimọ ijọba ilu ti Oziorsk ni Russia (1996-2005), Prime Minister ti ipinya ati ilu olominira ti a ko mọ ti South Ossetia (2009) -2012) ki o si adele Aare ti rẹ (2011-2012). Nigbagbogbo a fura si ni awọn ọran ibajẹ, o wa si agbara ni South Ossetia lẹhin ti Russia ranṣẹ sibẹ lati ṣakoso rẹ, ọdun kan lẹhin idanimọ ti olominira nipasẹ Kremlin.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Ìgbésíayé
Mohamed Abdelaziz

**Mohamed Abdelaziz** (; ojoibi August 17, 1947 - 2016) ni Aare orile-ede Sahrawi Arab Democratic Republic lati 1976. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1947
Ẹ̀ka:Àwọn Sàhráwì
Abdelkader Taleb Oumar

**Abdelkader Taleb Omar** (, *ʿAbd āl-Qādar Ṭāleb ʿOmar*) ni Alakoso Agba ti Orílẹ̀-èdè Olómìnira Áràbù Sàhráwì (SADR), ni eto bi ijoba-leyi-odi ti Polisario Front gbekale. O je yiyan si ipo na latowo Aare SADR Mohamed Abdelaziz, leyin Ipejo Gbogbo Ololugbe Kokanla to waye ni Tifariti ni ojo 29 Osu Kewa odun 2003.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Sàhráwì
Igor Smirnov

**Igor Nikolaevich Smirnov** (), (ojoibi  October 23, 1941) lo je Aare ile Transnistria(Pridnestrovian Moldovan Republic) lati 1991 to 2011.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Ìgbésíayé
Àwọn èdè Nàìjíríà

Iye awon èdè ti a mo ni **[[Naijiria]]** je 521.

Awon ede ti wo gbajumo julo ni Hausa, Igbo, Yoruba, Fulfulde, Kanuri, Ibibio. 

## Itokasi
Àṣá

**Bùkọ́lá Elémidé** tí wọ́n ń pè ní "**Àṣá**", ni wọ́n bí ní oṣù (September 17, 1982) tí ó jẹ́ ọmọ Yorùbá ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí wọ́n bí sí ilẹ̀ Faransé. Jẹ́ olù-korin, àti òṣèré tí ó ń gbé àwo orin jáde.

## Ìbẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé rẹ̀
Wọ́n bí Bùkọ́lá Elémidé, (Àṣá) ní ìlú Paris, ní orílẹ̀-èdè Faransé nígbà tí àwọ́̀n òbí rẹ̀ jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Àwọn òbí rẹ̀ darí padà sí orílẹ̀ èdè baba wọn nígbà tí Àṣá wà ní ọmọ ọdún méjì, tí ó sì dàgbà sí ìlú Èkó. Àmọ́, lẹ́yìn ogún ọdún, Àṣá padà sí ìlú Paris ní orílẹ̀-èdè Faransé níbi tí ó ti bẹ̀rẹ̀ iṣè orin kíkọ rẹ̀.
## Ìpìlẹ̀ rẹ̀
 Àṣá jẹ́ ọmọ obìnrin kan ṣoṣo fún àwọn òbí rẹ̀ láàrín àwọn ọmọ mẹ́rin  tí wọ́n bí, òun ló máa ń ṣe ìtọ́jú ilé bí àwọn òbí rẹ̀ kò bá sí nílé, ìgbà yìí ni Àṣá ti bẹ̀rẹ̀ orin kíkọ. Ó najú tó ọ̀pọ̀lọpọ̀ orin àwọn gbajú-gbajà olórin olókìkí bíi:  Marvin Gaye, Fẹlá Kútì, Bob Marley, Aretha Franklin, King Sunny Adé, àti Ebenezer Obey. tí ó sì tara wọn gba ìmísí orin kíkọ.

Ní ọdún 2004, Àṣá pàdé alákòóso  (Manager) rẹ̀ tí ó tún jẹ́ ọ̀rẹ́ rẹ̀ ìyẹn Janet, ẹni tí ó mu dé ọ̀dọ̀ Cobhams Emmanuel Asuquo, tí ìyẹn náà sì tún padà di amúgbá-lẹ́gbẹ̀ẹ́ rẹ̀ níbi iṣẹ́ orin, tí ó sì tún ba gbé àwo orin rẹ̀ àkọ́kọ́ jáde tí ó pè àkọ́lé rẹ̀ ní Àṣá (Asha)

Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ (IMFP) láti lọ kọ́ nípa orin Jáàsì (Jazz).

Ó gbé àwo orin rẹ̀ "Ẹyẹ Àdàb̀a", tí ó dá kọ jáde ní orílẹ̀ èdè bàbá rẹ̀ Nàìjíríà tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ènìyàn sì ti ń gbọ́ orin rẹ̀. Àṣá dara pọ̀ mọ́ ilé iṣẹ́́  (Naïve Records). Ìbáṣepọ̀ òun àti Cobhams, ni ó jẹ́ kí ó mọ ọ̀gbẹ́ni  Christophe Dupouy àti Benjamin Constant, ní ó so èso rere tí ó fi gbé àwo orin rẹ̀ *"Àṣá" jáde. kò pẹ́ kò jìnà tí wọ́n fi ń gbọ́ àwo orin Àṣá káà kiri ilẹ̀ Aláwọ̀ funfun àti ilé Adúláwọ̀ àti orí rédíò káà kiri. Èyí ni ó ṣokùnfà gbígba àmì ẹ̀yẹ ìdánilọ́lá ilẹ̀ [[Faransé]] ìyẹn: (French Constantin Award) ní ọdún 2008, nígbà ti wọ́n dìbò yàán gẹ́gẹ́ bí ẹni àkọ́kọ́ làárin àwọn olùdíje akọrin mẹ́wàá tó lẹ́bùn ọpọlọ jùlọ nílùú [[Parisi]].

Àwo orin rẹ̀ ẹlẹ́kejì tí ó pè ní  "*Beautiful Imperfection"*, ni ó gbé jáde ní ọjọ́ karùún oṣù Kẹ́wàá  ọdún 2010 (25 October 2010). Orin tí ó síwájú nínú àwo orin "*Beautiful Imperfection"* ni àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Be My Man". Ó gbe jáde ní ìparí ọdún 2010. 

Àwo orin rè kẹ́ta ní ó pè àkọ́lé rẹ̀ ní "*Bed Of Stone*", ní ó gbé jáde ní oṣu Kẹ́jọ ọdún 214 (August 2014), tí orin tí ó ṣíwájú nínú àwo náà jẹ́  'Dead Again', tí àwọn bíi:  'Eyo', 'Satan Be Gone' àti 'The One That Never Comes' tẹ̀lé. Àṣá ṣe ìrìn àjò orin káà kiri àgbáyé láàrín ọdún  2015 sí 2017.

== Àwọn Àwo orin rẹ̀ ==

=== Àwo ===

Ní ọdún 2014, wọ́n jábọ̀ rẹ̀ wípé ṣáájú kí ó tó gbé àwo "Bed of Stone" jáde, Ó ti tà àwo orin tí ó tó 400,000 jákè jádò àgbáyé.
* 2022: V (feat. Wizkid)

=== Àwọn orin àdákọ ===


=== Àwọn orin tí ó ti kópa ===

* 2007: "Kokoya" - on the soundtrack to the film *The First Cry''
* 2011: " Zarafa" - soundtrack for the Animation movie Zarafa

### Àwọn àmì-ẹ̀yẹ tí ó gbà

* 2008: Prix Constantin
* 2011: French Music Awards Victoires de la Musique nomination for "Female Artist of the Year".

## Àwọn ìtọ́ka sí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1982
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn olórin ará Nàìjíríà
Ìwéìrìn-àjò Nàìjíríà

**Ìwé ìkọjá Nàìjíríà** je sise fun àwon omolu Naijiria lati rin ajo lo si ile okere. 

## Irin ajo laisi físà

Awon orile-ede wonyi gbaye irin ajo aini fisa tabi fisa-ni-igunle fun awon omo Naijiria:  

### Africa

### Americas

### Asia

### Europe

### Oceania

## Itokasi

Ẹ̀ka:ìjọba ilẹ̀ Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Òfin Nàìjíríà
Montserrat

**Montserrat** () is a British overseas territory located in the Leeward Islands, part of the chain of islands called the Lesser Antilles in the Caribbean Sea. It measures approximately 16&nbsp;km (10 miles) long and 11&nbsp;km (7 miles) wide, giving  of coastline.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Agbègbè Òkèrè Brítánì
Èdìdí Ààrẹ ilẹ̀ Nàìjíríà

**Èdìdí Ààrẹ Àpapọ̀ Olómìnira ilẹ̀ Nàìjíríà** (*Seal of the President of the Federal Republic of Nigeria*) ni ami-idamo onibise Aare ile Naijiria. O koko je lilo ni 1979 latowo Aare Shehu Shagari ni igba oselu keji to teribomi, o je kikoti latowo awon ijoba ologun larin 1983 titi de 1999. Edidi Aare pada si lilo leyin ti Naijiria pada si oselu ni 1999, o si n je lilo lati gba na lo.

## Ijuwe
Edidi Aare ile Naijiria duro lori Ami Opa Ase ile Naijiria. Ami Opa Ase Naijiria ni apata dudu pelu ila fuufun meji ti won pade bi leta Y. Awon wonyi duro fun awon odo meji ti won n san gba Naijiria koja: odò Benue ati odò Ọya. apata dudu duro fun ile didara nigbati awon esin legbe mejeji duro fun iyì. Àṣá duro fun okun, aso ila awo ewe ati funfun lori apata duro fun ogbin ile.   

## Itokasi
    
* National Symbols of Nigeria
* Nigeria: President's New Helicopter May Be Rekitted

Ẹ̀ka:Àwọn àmì-ìdámọ̀ oníbínibí ilẹ̀ Nàìjíríà
Mikronésíà

**Mikronésíà** je abeagbegbe ni Oseania, to ni egbegberun awon erekusu kekeke ni apaiwoorun Okun Pasifiki. O yato si Melanesia to wa ni guusu re, ati Polynesia to wa ni ilaorun re. Awon Filipini ati Indonesia wa ni iwoorun re. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Mikronésíà
Ìpínlẹ̀ Gòngólà

**Ipinle Gongola** jẹ́ ìpínlẹ̀ ìjọba ní Nàìjíríà tẹ́lẹ̀ kí ó tó di pínpín sí Ìpínlẹ̀ Tàrábà àti Ìpínlẹ̀ Àdámáwá ní ọdún 1991. Ó jẹ́ dídásílẹ̀ ní ọjọ́ kẹta Oṣù kejì ọdún 1976 lati ìgbèríko Àdámáwá àti Sàdáunà ní Ìpínlẹ̀ Àríwá-Apáìlàọrùn.

## Àwọn ìtọ́kasí

Gongola
Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Àwọn ìgbèríko ilẹ̀ Nàìjíríà

**Àwọn ìgbèríko ilẹ̀ Nàìjíríà** ni awon ipin amojuto ni Naijiria tele, ti won je lilo ni igba amusin Naijiria ati fun igba die leyin ominira, lati 1900 de 1967. 

## Awon igberiko Naijiria ni 1945

There were thirteen provinces in Northern Nigeria in 1966 which were abolished in May 1967:

*Bauchi
*Benue
*Borno
*Ilorin
*Kano
*Katsina
*Plateau
*Zaria Niger
*Adamawa
*Kabba
*Sokoto

## Itokasi

*Nigerian archives 
*Statoids, Nigeria
*Northern Nigeria
*Eastern Nigeria
*Western Nigeria

Igberiko
Ilé-ẹjọ́ Gígajùlọ ilẹ̀ Nàìjíríà

**Ilé-ẹjọ́ Gígajùlọ ilẹ̀ Nàìjíríà** ni ile-ejo to ga patapata ni Naijiria.


 

## ijapo lode
*Official Website of the Nigerian Supreme Court 
*Supreme Court of Nigeria News
*Supreme Court of Nigeria 
*Section of the 1999 Constitution of Nigeria on the Judicature 

## Itokasi

Ẹ̀ka:ìjọba ilẹ̀ Nàìjíríà
Ìgbà Òṣèlú Èkejì Nàìjíríà

**Ìgbà Òṣèlú Elékejì Nàìjíríà** tàbì **Orílẹ̀-èdè Olómìnira ará Nàìjíríà Èkejì** jẹ́ ìgbà ìṣèjọba àwarawa àwọn mẹ̀kúnnù orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó wáyé láàrin ọdún 1979 sí 1983 tí ó jẹ́ ìṣèjọba pẹ̀lú ìlànà-ìbágbépọ̀ kejì asominira.

## Awon Aare

## Awon egbe oloselu
*Greater Nigerian People's Party (GNPP)
*National Party of Nigeria (NPN)
*Nigeria Advance Party (NAP)
*Nigerian People's Party (NPP)
*People's Redemption Party (PRP)
*Unity Party of Nigeria (UPN)

## Awon Gomina

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:ìtàn ilẹ̀ Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Ìjọba ilẹ̀ Nàìjíríà
Ìwàìbàjẹ́ ní Nàìjíríà

**[[Ìwàìbàjẹ́ olóṣèlú]]** ki se isele oni to gba Naijiria kankan. Lati igba idasile isejoba ilu lorilede ni ejo ilokulo onibise awon alumoni fun isola adani. Iloke isejoba ilu ati ibapade epo ati efuufu onidanida ni awon isele meji to fa ogunlogo iwaibaje lorilede.

       

## Itokasi

Ẹ̀ka:Ìṣèlú ilẹ̀ Nàìjíríà
Ẹ̀ka:ìtàn ilẹ̀ Nàìjíríà
Ìwàìbàjẹ́

[thumb|450px|World map of the 2009 [Corruption Perceptions Index by Transparency International, which measures "the degree to which corruption is perceived to exist among public officials and politicians". High numbers (green) indicate less perception of corruption, whereas lower numbers (red) indicate higher perception of corruption.]]
**Ìwàìbàjẹ́ olóṣèlú** tabi **ìwàìbàjẹ́** lasan ni lilo agbara sisofin àwon onise ijoba fun ere adani lona to lodi sofin. Ko si iru ìjọba ti ko le se iwaibaje oloselu. Iru iwabaje jorisirisi, sugbon won mupo mo gbigba abetele, ituje, isojusaju, isojuebi, agbaje, afunje, ati ikowoje. 

## Itokasi
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Abakaliki

**Agbegbe Ijoba Ibile Abakaliki** je ijoba ibile ni Ipinle Ebonyi ni Nigeria. Ibujoko re wa ni Abakaliki.

## Itokasi

Abakaliki
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Aba

**Agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Aba** je ijoba ibile ni Ipinle Abia to wa ni Nàìjíríà. A dá ìjọba ìbílè Aba North kalẹ̀ ní odun 1991. Olú ìlú ìjọba ìbílè náà sì ni Eziama Uratta..Àwon ẹ̀yà igbo ni ó pò ní ìjọba ìbílè yìí. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn olùgbé ìjọba ìbílè yìí jé Kristẹni àti àsin òrìṣà tí wọn sì ún sọ èdè Igbo tàbí Inglisi.   

## Àtòjọ àwọn ìlú ni ìjọba ìbílè Abá North
Àwọn ìlú yìí ni:
* Ogbor

* ụmụ ọla - egbelu

* ụmụ ọla - Okpulor

* Eziama

* Osusu

* Umuokoji 

* uratta.
## Ètò ọ̀rọ̀ ajé agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Aba
Agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Aba ni ọjà Ariaria International Market, ọjà Ariaria jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọjà tí ó tóbi jù ni Nàìjíríà.

## Àwọn Ìtókasí

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ábíá
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Aba

**Agbegbe Ijoba Ibile Guusu Aba(Aba South)** je ijoba ibile ni Ipinle Abia to wa ni Nàìjíríà. Ó ní ìlẹ̀ tí ó tó 49 km2 àti àwọn olùgbé 423,852 gẹ́gẹ́ bí ìkànìyàn 2006 se so.

## Àtòjọ àwọn ìlú ní Agbegbe Ijoba Ibile Guusu Aba
• Akoli

• Amanfuru

• Asaeme

• lineodi

• Ndiegoro

• Nnetu

• Oliabiain

• Umuagbai

• Uniumba

• Umuosi

• Abaukwu

• Ariaria

• Asaokpuja

• Eziukwu

• Obucla

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ábíá
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Abẹ́òkúta

**Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Abẹ́òkúta** jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìjọba ìbílẹ̀ tó wà ní Ìpínlẹ̀ Ògùn, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Olú-ìlú rè wà ní ìlú Akomoje, lágbèbè Abeokuta. Ó ní ìwọ̀ ilẹ̀ tó tóbí tó 808&nbsp;km àti èrò ènìyàn tó tó bíi 201,329, lásìkò ìkarí ti ọdún 2006.

Ní agbègbè yìí, a ní Oyan Dam, tó jẹ́ orísun omi pàtàkì fún Ìpínlẹ̀ Èkó àti Abeokuta. Àwọn ará-ìlú sì gbẹ́kẹ̀le fún ẹja pípa àti ìpèsè omi.

Kóòdù ìfìwéránṣe ti agbègbè náà ni 110.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ògùn
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Abẹ́òkúta

thumb|Gbọ̀ngán ti Ake Abeokuta, ní ìpínlẹ̀ Ògun
**Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Abẹ́òkúta** jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìjọba ìbílẹ̀ tó wà ní Ìpínlẹ̀ Ògùn, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Olú-ìlú rè wà ní ìlú Ake, lágbèbè Abeokuta .

Ó ní ìwọ̀ ilẹ̀ tó tóbí tó 71&nbsp;km àti èrò ènìyàn tó tó bíi 250,278 lásìkò ìkànìyàn ti ọdún 2006

Kóòù ìfìwéránṣe ti agbègbè náà ni 110.

Aṣojú agbègbè náà tẹ́lẹ̀ rí ni Dimeji Bankole, tó jẹ́ agbẹnusọ fún ilé-ìgbìmọ̀ aṣòfin, láti ọdún 2003 wọ 2011.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ògùn
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Aboh-Mbaise

thumb|Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Aboh Mbaise ní Ìpínlẹ̀ Imo.
**Agbegbe Ijoba Ibile Aboh-Mbaise** je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Aboh

## Itokasi

Aboh-Mbaise
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Abua/Odual

**Agbegbe Ijoba Ibile Abua/Odual** je ijoba ibile ni Ipinle Rivers ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Abua

## Itokasi

Abua
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Adó-Èkìtì

**Agbegbe Ijoba Ibile Ado-Ekiti** je ijoba ibile ni Ipinle Ekiti towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Ado-Ekiti.

## Itokasi

Ado-Ekiti
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ado-Odo/Ota

**Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ado-Odo/Ota** jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìjọba ìbílẹ̀ tó wà ní Ìpínlẹ̀ Ògùn. Ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù karùn-ún, ọdún 1989 ni wọ́n da sílẹ̀. Ìjọba ìbílẹ̀ yìí ni èyí tó tóbi ṣìkejì ní ìpínlẹ̀ Ogun. Olú-ìlú rè wà ní Ota . Àwọn ìlú mìíràn ní agbègbè náà ni: Araromi-Alade, Ado-Odo, Agbara, Igbesa, Iju-Ota, Itele, Kooko Ebiye Town, Owode, Sango Ota àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

Ó ní ìwọ̀ ilẹ̀ tó tóbí tó 878&nbsp;km2 àti èrò ènìyàn tó tó bíi 526,565 lásìkò ìkarí ti ọdún 2006. Ó jẹ́ ilẹ̀ tó dáa fún iṣẹ́ àgbẹ̀, wọ́n sì máa ń gbin ohun ọ̀gbìn bíi: Kòkó, Obi, Epo, kọfí, Ẹ̀gẹ́, Igi Ose, Àgbàdo, àti ẹ̀fọ́.

Àwọn Àwórì ló pọ̀ jù ní agbègbè yìí. Àmọ́, a ní àwọn ẹ̀yà mìíràn bíi Àwọn Ẹ̀gbá, Eguns, àti Yewas (Egbados). Lọ́wọ́lọ́wọ́, àwọn aàfin ọba mọ́kànlá ló wà ní ìjọba ìbílẹ̀ náà, tí ń ṣe: Olofin of Ado-Odo, Olota of Ota, Onilogbo of Ilogbo, Oloja Ekun of Igbesa, Onikooko of Kooko Ebiye, Onitele of Itele, Amiro of Ilamiro, Onitekun of Itekun, Olodan of Odan Abuja Sule, Alagbara of Agbara, Onigun of Odan-Abuja, Onikogbo of Ikogbo, Olu of Owode Ota, Olu of Atan Ota, Olu of Ijoko Ota àti Olu of Tigbo Ilu .

Kóòdù ìfìwéránṣe ti agbègbè náà ni 112.

Alága ìbílẹ̀ náà ni Hon. Sheriff Adewale Musa.

Ìjọba ìbílẹ̀ yìí ni Ààrẹ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tẹ́lẹ̀ rí, tí ń ṣe Olusegun Obasanjo ti wá, ibẹ̀ sì ni oko rẹ̀ wà, tó pè ní Obasanjo Farms.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ògùn
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Agaie

**Agbegbe Ijoba Ibile** wa ni  Nigeria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Niger
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Agatu

**Ìjọba Ìbílẹ̀ Àgàtú** jẹ́ ìjọba ìbílẹ̀  ní Ìpínlẹ̀ Benue lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Bẹ́núé
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Afikpo

**Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Afikpo** jẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ebonyi ní orílẹ̀-èdè  Nàìjíríà. Olú agbègbè náà wà ní Ehugbo, Afikpo. Àwọn ìlú pàtàkì níbẹ̀ ni [Unwana]], Itim, Ohaisu, Nkpoghoro, Ugwuegu/Amaizu, Ozizza, Amasiri, Ibii/Akpoha. Èdè ìbílẹ̀ Igbo tí ó ń jẹ́ 'Ehugbo ni wọ́n máa ń sọ. Ìlú yìí kún fún àwọn àṣà Igbo tó jinná tí ó sì múnádóko àti àwọn ọdún ìbílẹ̀ bí i "ọdún iṣu tuntun" tí wọ̀n máa ń ṣe ní ìparí oṣù kẹjọ. 

## Àwọn Èèyàn Gbajúmọ̀ ní agbègbè náà

* Akanu Ibiam
* Chris Abani
* Uche Azikiwe
* Priscilla Ekwere Eleje

## Àwọn Ìtọ́kasí

Afikpo Ariwa
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Afikpo

**Agbegbe Ijoba Ibile Guusu Afikpo** je ijoba ibile ni Ipinle Ebonyi ni Nigeria. Ibujoko re wa ni Nguzu-Edda.

## Itokasi

Afikpo Guusu
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ahiazu-Mbaise

thumb|Olú Ilé-iṣẹ́ Ahiazu Mbaise
**Agbegbe Ijoba Ibile Ahiazu-Mbaise** je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Afor-Oru

## Itokasi

Ahiazu-Mbaise
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Aiyedire

**Agbegbe Ijoba Ibile Aiyedire wà ní** Ipinle Osun ni orílé-èdè Naijiria. Ibujoko re wa ni Ile-Ogbo.

## Itokasi

Aiyedire
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìwọòrùn Ahoada

**Agbegbe Ijoba Ibile Iwoorun Ahoada** je ijoba ibile ni Ipinle Rivers ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Akinima

## Itokasi

Ahoada Iwoorun
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Aguata

**Agbegbe Ijoba Ibile Aguata** je ijoba ibile ni Ipinle Anambra ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Aguata.

## Itokasi

Aguata
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá-Ìlàòrùn Akoko

**Akoko North-East** jẹ́ ọ̀kan lára àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ tó wà ní Ìpínlẹ̀ Òndó, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Olú-ìlú náà wà ní Ìkàrẹ́-Akóko. Ìkàré ní ìlú mẹ́ẹ̀ẹ́dógún, tí ń ṣe:                          Okela, Okorun, Eshe, Odo, Ilepa, Okoja, Iku, Odeyare, Odoruwa, Okeruwa, Iyame, Igbede, Oyinmo, Ishakunmi, àti Ekan.

Ìwọ̀n agbègbè náà lọ bí i 372&nbsp;km, iye àwọn ènìyàn tó sì wà níbẹ̀ lásìkò ìka-orí ti ọdún 2006 jẹ́175,409.

Nọ́ḿbà ìfìwéránṣẹ́ ìlú náà ni 342.

## Àwọn ìtọ́kasí

Akoko Ariwa-Ilaorun
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Aleiro

**Agbegbe Ijoba Ibile Aleiro** je ijoba ibile ni Ipinle Kebbi towa ni Nigeria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Kébbí
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Amuwo-Odofin

baale odofin gbogbo ilu ikanna

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Èkó
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Aninri

**Agbegbe Ijoba Ibile Aninri** je ijoba ibile ni Ipinle Enugu towa ni  Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Ndeaboh.

## Itokasi

Aninri
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Alkaleri

**Agbegbe Ijoba Ibile** wa ni  Nigeria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Bauchi
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Apa

**Agbegbe Ijoba Ibile** je ijoba ibile ni Ipinle Benue to wa ni Naijiria. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Bẹ́núé
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Argungu

**Argungu**  jẹ́ ilú kan ní Ipinle Kebbi ní orílè-èdè Naijiria. Ní ọdún 2007, ìlú náà ní èrò tó n h lọ bíi 47,064. 

## Mùsíọ̀mù
[thumb|300x300px|Ìsàn ọdọ̀ omi ti Sokoto, ìlú Argungu wà ní apá ilwọ̀-oòrùn, ní èbádò [Sokoto.]]
Ọdún 1831 ni wọ́n kọ́ ilé Kanta Museum tí ó kọjú sí ọjà gbogboogbò ìlú náà. Wọ́n ń pe mùsíọ̀mù yìí lèyìn Muhammadu Kanta, tí ó ṣe ìdásílẹ̀ ìlú Kebbi ní ọdún 1515. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Kébbí
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Arochukwu

**Agbegbe Ijoba Ibile Arochukwu** tí àwọn miran ún pè ní **Arochuku** tàbí Aro **Oke-Igbo** jẹ́ ijoba ibile ni Ipinle Abia, orílè-èdè Nàìjíríà. Oun ni ilé fún àra ẹ̀yà igbo kan, tí wón ún jẹ́ Aro. Ẹ̀yà náà wá láti ìdílé márùn-ún, Abam, Aro, Ihechiowa, Ututu àti Ìṣù.
## Èdè
Àwọn èdè tí wọ́n ún sọ ní ìjọba ìbílè Arochukwu ni:
*Igbo
*Ibuoro
*Nkari

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ábíá
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Asari-Toru

**Agbegbe Ijoba Ibile Asari-Toru** je ijoba ibile ni Ipinle Rivers ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Buguma

## Itokasi

Asari-Toru
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìlàòrùn Atakunmosa

**Agbegbe Ijoba Ibile Ilaorun Atakunmosa** je ijoba ibile ni Ipinle Osun ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Iperindo.

## Itokasi

Atakunmosa Ilaorun
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Augie

**Agbegbe Ijoba Ibile Augie** je ijoba ibile ni Ipinle Kebbi towa ni Nigeria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Kébbí
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Awka

**Agbegbe Ijoba Ibile Guusu Awka** je ijoba ibile ni Ipinle Anambra ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Awka.

## Itokasi

Awka Guusu
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Babura

**Agbegbe Ijoba Ibile Babura** je ijoba ibile ni Ipinle Jigawa ni Nigeria.

**Babura** jẹ Local Government Area ni Ariwa Jigawa State, Nigeria. O Pin ààlà kannáà pẹlu  ijoba ibile Baure ti ìlú Katsina state lati Ariwa , Kazaure lati ìwọ̀ oòrùn Sule Tankarkar láti ila-oorun ati ìjọba ibile Danbattaof ti ìlú  Kano lati  guusu. Olú ilese je ìlú Babura. Adari agbegbe lowo lọwọ ti Babura ti ọ ti jẹ oyè Sarkin Bai of Ringim, Ringim Emirate Council, Alhaji Muhammad Nata’ala Mustapha (Councillor & King Maker) ti wà lórí oyè láti oṣù kẹrin ọdún 2019 lẹyìn ikú àbúrò rẹ̀ Alhaji Hadi Mustapha Musa of the Bani Ya Musa clan.

O jẹ agbegbe 992&nbsp;km pẹlu awọn eniyan inú rẹ̀ 208,101 at the 2006 census.

The postal code of the area is 732.i

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Jígàwà
Badagry Local Government

**Agbègbè Ìjọba Ìbílè Badagry** jẹ́ ìkan lára agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní ìpínlẹ̀ Èkó ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Èkó
Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Bakassi

thumb|Agbègbè ìjọba Bakassi.
**Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Bakassi** wa ni  Nàìjíríà.

## Itokasi
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Bokkos

**Agbègbè ìjọba Ìbílẹ̀ Bokkos** jẹ́ ìjọba  Ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Plateau ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ilé ìjọba rẹ̀ wà ní Bokkos ní Ìpínlẹ̀ Plateau.

## Àwọn Ìtọ́ka sí

Bokkos
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Bade

**Agbegbe Ijoba Ibile** wa ni  Nigeria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Yòbè
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Barkin Ladi

**Agbegbe Ijoba Ibile Barkin Ladi** je ijoba ibile ni Ipinle Plateau ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Barkin Ladi 

## Itokasi

Barkin Ladi
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Baruten

thumb|Mọ́ṣáláṣí Suno Boni, kosubosu, baruten, kwara
**Agbegbe Ijoba Ibile** wa ni  Nigeria.

## Itokasi
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Bende

**Agbegbe Ijoba Ibile Bende** wa ni Ipinle Abia ni Nigeria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ábíá
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Binji

**Agbegbe Ijoba Ibile Binji** je ijoba ibile ni Ipinle Sokoto ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Binji

## Itokasi

Binji
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Biriniwa

thumb|Ọjà èso water melon tí ó wà ní Birniwa
**Agbegbe Ijoba Ibile Biriniwa** je ijoba ibile ni Ipinle Jigawa ni Nigeria. Gbogbo agbegbe naa je kilomita 1.567, nigbati awon olugbe be je 142,329. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Jígàwà
?
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Birnin-Kébbí

**Agbegbe Ijoba Ibile Birnin Kebbi** je ijoba ibile ni Ipinle Kebbi towa ni Nigeria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Kébbí
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Bogoro

thumb|Àwòrán Bogoro, ituri, DRC ti ọjọ́ Thursday, ogúnjọ́ oṣù kíní ọdún 2022.
**Agbegbe Ijoba Ibile** wa ni  Nigeria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Bauchi
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Boki

thumb|Ọjà ìla-òòrùn Boki, Wula, Ìpínlẹ̀ Cross River
**Agbegbe Ijoba Ibile** wa ni  Nigeria.

## Itokasi
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Boluwaduro

**Agbegbe Ijoba Ibile Boluwaduro** je ijoba ibile ni Ipinle Osun ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Otan Aiyegbaju.

## Itokasi

Boluwaduro
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Bonny

**Agbèègbè Ìjọba Ìbílè Bonny** jẹ́ ìjọba ìbí̀lẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Rivers ní orílẹ̀ èdè Naijiriatí  Ibùjoòkó rẹ̀ wà ní Bonny.

## Àwọn ìtọ́kasí

Bonny
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Bosso

**Ìkọ kedere****Agbegbe Ijoba Ibile Bosso** je ijoba ibile ni Ipinle Niger ni Nigeria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Niger
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Buruku

**Agbegbe Ijoba Ibile** je ijoba ibile ni Ipinle Benue to wa ni Naijiria. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Bẹ́núé
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Borgu

**Agbegbe Ijoba Ibile** wa ni  Nigeria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Niger
Ademola Okulaja

**Ademola Okulaja** (bíi ní Ọjó Kẹwa Oṣù Keje Odún 1975) jẹ́ alagbase agbá bọ́ọ̀lu-alápẹ̀rẹ̀ ará Jamaní tó tifẹ́yíntí. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1975
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn ará Jẹ́mánì
Samuel Peter

**Samuel Okon Peter** tí wọ́n bí ní Ọjọ́ Karùn-ún  oṣù kẹsàn-án ọdún 1980 (September 5, 1980 ní Ìpínlẹ̀ Akwa Ibom, lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà), tí orúkọ ni ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ "The Nigerian Nightmare," jẹ́  eléré ìdárayá ajẹ̀ṣẹ́ ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríàtí ó jẹ́ ajẹ̀ṣẹ̀-àgbà àti olùborí ajẹ̀ṣẹ̀-àgbà àgbáyé WBC nígbà kan rí.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:àwọn ará Nàìjíríà lókèrè
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Dange-Shuni

**Agbegbe Ijoba Ibile Dange-Shuni** je ijoba ibile ni Ipinle Sokoto ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Dange

## Itokasi

Dange
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Dandi

**Agbegbe Ijoba Ibile Dandi** je ijoba ibile ni Ipinle Kebbi towa ni Nigeria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Kébbí
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Dawakin Tofa

thumb|Àwòrán àbáwọlé Ganduje ní agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Dawakin Tofa
**Agbegbe Ijoba Ibile** wa ni  Nigeria.

## Itokasi

Dawakin Tofa
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Degema

**Agbegbe Ijoba Ibile Degema** je ijoba ibile ni Ipinle Rivers ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Degema

## Itokasi

Degema
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Donga

**Agbegbe Ijoba Ibile Donga** je ijoba ibile ni Ipinle Taraba towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Donga.

## Itokasi

Donga
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Daura

thumb|Àmì Ìjọba ilẹ̀ Daura
**Agbegbe Ijoba Ibile** wa ni  Nigeria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Kàtsínà
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Dunukofia

**Agbegbe Ijoba Ibile Dunukofia** je ijoba ibile ni Ipinle Anambra ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Ukpo.

## Itokasi

Dunukofia
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Apáìlàoòrùn Obolo

thumb|Àwòrán Odò Obolo, tí ó wà ní apá ìla-òòrùn Obolo, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
**Agbegbe Ijoba Ibile Apailaorun Obolo** je ijoba ibile ni Ipinle Akwa Ibom to wa ni Nigeria.

## Itokasi

Obolo
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ẹ̀bọ́nyì

thumb|Unwana, Ebonyi.
**Agbegbe Ijoba Ibile Ebonyi** je ijoba ibile ni Ipinle Ebonyi ni Nigeria. Ibujoko re wa ni Ugbodo.

## Itokasi

Ebonyi
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Edati

**Agbegbe Ijoba Ibile** wa ni  Nigeria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Niger
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Ede

Ede Ariwa jẹ Agbegbe Ijọba Agbegbe ni Ipinle Osun, Nigeria. Ibujoko re bi Abere.O ni agbegbe ti 111 km2 ati olugbe ti 83,831 ni ikaniyan 2006. Koodu ifiweranṣẹ ti agbegbe jẹ 232.Agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Ede

## Afefe
Ni Ede, akoko gbigbẹ jẹ muggy ati awọsanma apakan, ati pe o gbona ni gbogbo ọdun. Akoko tutu jẹ inilara ati apọju. Iwọn otutu otutu lododun ti o wa lati iwọn 66 si 94 iwọn Fahrenheit, ṣọwọn ṣubu ni isalẹ 60 tabi dide lori 99.

## Iwọn otutu  ti ode North
Akoko itura naa wa fun awọn oṣu 3.8, lati June 15 si Oṣu Kẹwa 7, pẹlu iwọn otutu giga ojoojumọ lojoojumọ ni isalẹ 85 ° F. Oṣu otutu ti o tutu julọ ti ọdun ni Ede jẹ Oṣu Kẹjọ, pẹlu iwọn kekere ti 70 ° F ati giga ti 82 ° F.

## Awọn Aworawo Sanmo
Awọn awọsanma Ede North

Ni Ede, ipin ogorun ti ọrun ti o bo nipasẹ awọn iriri awọsanma pataki iyatọ asiko lori akoko ọdun. 

Apakan ti o ṣe alaye ti ọdun ni Ede bẹrẹ ni ayika Oṣu kọkanla ọjọ 18 ati pe o wa fun awọn oṣu 2.9, ti o pari ni ayika Kínní 13. 

Oṣu Kejila jẹ oṣu ti o mọ julọ ti ọdun ni Ede, pẹlu ọrun ti o ku ti o han gbangba, ti o han gedegbe, tabi apakan awọsanma 51% ti akoko ni apapọ. 

Bibẹrẹ nipa Kínní 13 ati pe o pẹ fun awọn oṣu 9.1, akoko awọsanma ti ọdun pari pẹlu ni ayika Kọkànlá Oṣù 18. 

Oṣu Kẹrin ni oṣu awọsanma ti ọdun ni Ede, pẹlu ọrun ti o jẹ apọju tabi pupọ julọ kurukuru 85% ti akoko ni apapọ. 

## Èdè Àríwá Iwọn Otutu Gbona

Iwọn otutu Gbona gbona ti Ede North
Laarin Oṣu Kini Ọjọ 22 ati Oṣu Kẹrin Ọjọ 3, eyiti o jẹ gigun ti akoko gbona, awọn iwọn otutu ti o pọju lojoojumọ lori 91 ° F. Ni Ede, Oṣu Kẹta ni oṣu ti o gbona julọ ti ọdun, pẹlu apapọ giga ti 93 ° F ati kekere ti 73 ° F.

## Itokasi

Ede Ariwa
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Ede

**Agbegbe Ijoba Ibile Guusu Ede** je ijoba ibile ni Ipinle Osun ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Ẹdẹ.

## Itokasi

Ede Guusu
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gbọ̀ngàn Ife

**Agbegbe Ijoba Ibile Gbongan Ife** je ijoba ibile ni Ipinle Osun ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Ile-Ife.

## Itokasi

Ife Gbongan
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Efon

**Efon** jẹ́ ọ̀kan lára àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ tó wà ní Ìpínlẹ̀ Èkìtì, ní ìlú Nàìjíríà. Olú-ìlú rẹ̀ wà ní Efon-Alaaye.

Wíwọ̀n ilẹ̀ yìí tó 232&nbsp;km, ó sì ní iye ènìyàn tó ń lọ bíi 86,941 nígbà tí wọ́n ka orí kọ̀ọ̀kan ní ọdún 2006. Nọ́ḿbà ìfìwéránṣẹ́ agbègbè náà ni 362.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Efon
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Yewa

**Agbegbe Ijoba Ibile Guusu Yewa** je ijoba ibile ni Ipinle Ogun to wa ni Nigeria. Oruko re tele ni Guusu Egbado. Ibujoko re wa ni ilu Ilaro

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ògùn
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ehime-Mbano

**Agbegbe Ijoba Ibile Ehime-Mbano** je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Ehime

## Itokasi

Ehime-Mbano
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìlàòrùn Èkìtì

**Agbegbe Ijoba Ibile Ilaorun Ekiti** je ijoba ibile ni Ipinle Ekiti towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Omuo-Ekiti.

## Itokasi

Ekiti Ilaorun
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ekwusigo

**Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ Ekwusigo** j́ẹ ìjọba ìbíl̀ẹ ní Ìpínlẹ̀ Anambra ní ní orílè èdè Naijiria. Ibùjóko rẹ́ wà ní Ozzubulu.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Ekwusigo
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Eleme

**Agbegbe Ijoba Ibile Eleme** je ijoba ibile ni Ipinle Rivers ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Nchia

## Itokasi

Eleme
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Emure

**Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Èmùré** jẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ ní ìpínlẹ̀ Èkìtì tó wà ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tí iké ìjọba rẹ̀ wà  rè ní ìlú Emùré ní ìpínlẹ̀ Èkìtì.

## Ìtókasí

Emure
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìlàòrùn Ẹnúgu

**Agbegbe Ijoba Ibile Ilaorun Enugu** je ijoba ibile ni Ipinle Enugu towa ni  Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Nkwo-Nike.

## Itokasi

Enugu Ilaorun
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Epe

**Agbegbe Ijoba Ibile** wa ni  Nigeria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Èkó
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ewekoro

**Ewekoro** jẹ́ íjọba ìbílẹ̀ kan ní ìpínlẹ̀ Ògùn, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Olú-ìlú rẹ̀ wà ní ìlú Ìtori, ní .

Ó ní agbègbè tó tó 594&nbsp;km , ó sì ní iye ènìyàn tó tó 55,156 ní ìka-orí ti ọdún 2006.

Kóòdù ìfìwéránṣẹ́ agbègbè náà ni 112.

**Ìjọba ìbílẹ̀ Ewékorò kó ipa pataki nínú ètò ọrọ̀-ajé** ìjọba ìbílẹ̀ nípa pípèsè Cement ti Lafarge(West Africa Portland Cement Company) **Ewékorò** àti ẹgbẹ́ Dangote.

Wọ́n béré sí ṣe Cement náà ní ọdún 1959 èyí tí ṣe ìbẹ̀rẹ̀ Lafarge Cement ní orílẹ̀-èdè Nigeria. Pẹ̀lú bí Ewékorò ṣe jẹ́ ìlú tó ṣì ń dàgbàsókè, ó ní àbùbá ìlú tó lè di ńlá nípa oko-owo nítorí bí ó ṣe súnmọ́ ìlú méjì tó tóbi jù ní Gúúsù iwọ̀-oòrùn ilẹ̀ Nàìjíríà.

## Awon itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ògùn
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ezinihitte-Mbaise

**Ìkọ kedere****Agbegbe Ijoba Ibile Ezinihitte-Mbaise** je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Itu

## Itokasi

Ezinihitte-Mbaise
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Ezza

**Agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Ezza** je ijoba ibile ni Ipinle Ebonyi ni Nigeria. Ibujoko re wa ni Ebiaji.

## Itokasi

Ezza Ariwa
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Fakai

**Agbegbe Ijoba Ibile Fakai** je ijoba ibile ni Ipinle Kebbi towa ni Nigeria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Kébbí
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gamawa

**Gamawa**  jẹ́ agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ kan ní orílẹ̀-èdè Naijiria, ní ipinle Bauchi, tó já mọ́ Ipinle Yobe, èyí tó wà ní apá ìlà-oòrùn ti Naijiria. Olú ìlú náà wà ní ìlú Gamawa.
 
Ó ní ìwọ̀n ìtóbi tó 2,925&nbsp;km àti èrò tó ń lọ bíi 286,388, ìyẹn ní ọdún 2006.

Àwọn èyà tó wà ní ìlú náà ni: àwọn Hausa, Fulani, Fulfulde àti Kare.

Kóòdù ìfìwéráńṣé agbègbè naà 752.
## Àwọn ìtọ́kasí
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Garki

**Garki** jẹ́ agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ kan ní orílẹ̀-èdè Naijiria, ní ipinle Jigawa. Olú ẹ̀ka rẹ̀ wà ní ìlú Garki. Wọ́n tún máa ń pè é ní Garkin Dirani, èyí tó jẹ́ orúkọ olórí agbègbè náà.

Ó ní ìwọ̀n ìtóbi tó 1,408&nbsp;km2 àti èrò tó ń lọ bíi 152,233, ìyẹn ní ọdún 2006.

Kóòdù ìfìwéráńṣé agbègbè naà ni 733. 

Ìlú Garki ni agbègbè tí wọ́n ti ṣe Garki project, èyí tó jẹ́ iṣẹ́ àkànṣe ti WHO láti mú ìdínkù bá àìsàn tí ẹ̀fọn ń mú wa, ó bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1969 wọ ọdún 1976.

## Àwọn ìtọ́kasí
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gada

**Agbegbe Ijoba Ibile Gada** je ijoba ibile ni Ipinle Sokoto ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Gada

## Itokasi

Gada
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gashaka

**Agbegbe Ijoba Ibile Gashaka** je ijoba ibile ni Ipinle Taraba towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Serti.

## Itokasi

Gashaka
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gboko

**Àgbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gbókò** jẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Benue tó wà ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Bẹ́núé
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gbonyin

**Agbegbe Ijoba Ibile Gbonyin** je ijoba ibile ni Ipinle Ekiti towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Ode-Ekiti.

## Itokasi

Gbonyin
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Geidam

**Agbegbe Ijoba Ibile** wa ni Naijiria

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Yòbè
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gokana

**Agbegbe Ijoba Ibile Gokana** je ijoba ibile ni Ipinle Rivers ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Kpor

## Itokasi

Gokana
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Guma

**** je ijoba ibile ni Ipinle Benue to wa ni Naijiria. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Bẹ́núé
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gumel

**Agbegbe Ijoba Ibile Gumel** je ijoba ibile ni Ipinle Jigawa ni Nigeria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Jígàwà
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gurara

thumb|Àwòrán láti iwájú ìṣàn omi Gurara
**** wa ni Naijiria

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Niger
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gudu

**Agbegbe Ijoba Ibile Gudu** je ijoba ibile ni Ipinle Sokoto ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Balle

## Itokasi

Gudu
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gwagwalada

**** wa ni je ara àwon agbegbe ibile ìjoba tí o wà ní ilu Abuja, olú-ìlú  Naijiria. Ìjoba ibile Gwagwalada ní ilé 1036km square àti olùgbé  158,618(gegebi ètò ìkà ènìyàn ti 2006) 

## Itokasi
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gwoza

thumb|Ibùdó àwọn ènìyàn tí a fi ipá ṣí nípò (IDP camp) tí ò wá ní Gwoza, Durumi, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
**** wa ni Naijiria

## Itokasi
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ibi

**Agbegbe Ijoba Ibile Ibi** je ijoba ibile ni Ipinle Taraba towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Ibi.

## Itokasi

Ibi
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Ideato

thumb|Eyì ni Ilé ìjọba ìbílẹ̀ Ideato tí ó wà ní apá Àríwá ní ìpínlẹ̀ Imo
**Agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Ideato** je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Urualla

## Itokasi

Ideato Ariwa
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Ideato

thumb|Eyì ni apá iwájú ti olú Ilé ìjọba ìbílẹ̀ Ideato tí ó wà ní apá Gúúsù ní ìpínlẹ̀ Imo, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
**Agbegbe Ijoba Ibile Guusu Ideato** je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Dikenafai

## Itokasi

Ideato Guusu
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Idemili

**Agbègbè Ìjọba Ìbílè Àríwá Idemili** jẹ ìjọba ìbílè nì Ìpínlè Anambra ní ògídí Nàíjírìà. Ibujoko rẹ wà ní Ògídí.

Ílù míràn tò tùn wá nìbẹ ní Eziowelle.

## Itọkasi

Idemili Ariwa
Aderemi Adegbite

thumb|Aderemi Adegbite nibi ọkan ninu ọpọlọpọ awọn ifihan nigba Dak'Art Biennale 2012.

**** je olukowe omo ile Naijiria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Wale Adebanwi

**Ọdún 1969 ni wọ́n bi Wale Adebanwi,** ọmọ Orílẹ̀èdè Nàìjíríà ni. Òun ni ọmọ ilẹ̀ Adúláwọ̀ àkọ́kọ́ láti jẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n Rhodes ni Kọ́lẹ́jì St. Anthony ní ìlú Oxford. Ó jẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n ajẹmọ́ ẹ̀ka ẹ̀kọ́ ni Awo, tí ó sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olórí ilé ẹ̀kọ́ náà títí di oṣù Òkudù. Òun ni Ọ̀jọ̀gbọ́n ẹ̀ka ìmọ̀ ajẹmọ - Adúláwò ni Yunifasiti Pennsylvania

## Ètò Ẹ̀kọ́
Wale Adebanwi kọ́kọ́ kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú kọ́ọ̀sì àkọ́kọ́ ní Yunifásítì ti Èkó, ó sì tẹ̀síwájú láti kẹ́kọ̀ọ́ gboyè M.Sc àti Ph.D ni ẹ̀kọ́ ajẹmọ́ṣèlú ní Yunifasiti tí Ìbàdàn. Bákan náà ló ni òye Mphil àti Ph.D nínú imọ̀ ajẹmásà àwùjọ ní Yunifásítì Cambridge. 

Social Anthropologi láti ile-iwe giga University of Cambridge.

## Ìgbésí ayé
Adebanwi ṣisẹ́ gẹ́gẹ́ bíi oníròyìn gbogbogbo, òǹkọ̀wé, àti olótùú fún iléeṣẹ́ ìwé - ìròyìn kí ó tó darapọ̀ mọ́ Yunifásítì ti Ìbàdàn láti lọ kẹ́kọ̀ọ́ imọ̀ ajẹmọ́ṣèlú gẹ́gẹ́ bí Olùkọ́ àti aṣèwádìí. Wọ́n yàn án ni Amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n ní ẹ̀ka ẹ̀kọ́ nípa àwọn Adúláwọ̀ ní ìlú Amẹ́ríkà àwọn Adúláwọ̀ papọ̀ ní Yunifásítì California, Davis lórí èdè Ìlú Amẹ́ríkà. Ó padà sí UC Davis gẹ́gẹ́ bí Ọ̀jọ̀gbọ́n ní ọdún 2016

## Àwọn Iṣẹ́ rẹ̀

Àwọn iṣẹ́ àtẹ̀jáde ré ní wọ̀nyí::

* *Nation as Grand Narrative: The Nigerian Press and the Politics of Meaning* (University of Rochester Press, 2016)
* *Yoruba Elites and Ethnic Politics in Nigeria: Obafemi Awolowo and Corporate Agency* (Cambridge University Press, 2014)
* *Authority Stealing: Anti-corruption War and Democratic Politics in Post-Military Nigeria* (Carolina Academic Press, 2012)

Ní àfikún , ó ṣàtúnṣe àwọn ìwé mìíràn bíi:
* *The Political Economy of Everyday Life in Africa: Beyond the Margins* (James Currey Publishers, 2017)
* *Writers and Social Thought in Africa* (Routledge, 2016)
* (co-edited with Ebenezer Obadare) *Governance and the Crisis of Rule in Contemporary Africa* (Palgrave Macmillan, 2014)
* (co-edited with Ebenezer Obadare) *Democracy and Prebendalism in Nigeria: Critical Interpretations* (Palgrave Macmillan, 2013).
* (co-edited with Ebenezer Obadare) *Nigeria at Fifty: The Nation in Narration* (Routledge, 2012)
* (co-edited with Ebenezer Obadare) *Encountering the Nigerian State* (Palgrave Macmillan, 2010).

## Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Dapo Adeniyi

**** je olùkọ̀wé omo ile Nàìjíríà.

## Àwọn Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Ọdún ọjọ́ìbí kòsí (àwọn ènìyàn alààyè)
Mobolaji Adenubi

**** je olukowe omo ile Naijiria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè