open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Niger (country)

**Nijẹr** ( tabi ˈnaɪdʒər; ) fun onibise gege bi **Orile-ede Olominira ile Nijer** je orile-ede ni apa iwo oorun.

## Itokasi
Mauritania

**Mauritania** tabi **Orile-ede Olominira Onimale ile Mauritania** je orile-ede ni apa ariwa iwoorun Afrika.Olu Ilu orile ede Mauritania ni Nouakchott, ni Eba, eti okun Atlantiki.

## Itokasi
Ngugi wa Thiong'o

**Ngugi wa Thiong'o** (ojoibi 5 January, 1938 o si ku ni Oṣu Karun ọjọ 28, ọdun 2025) je olukowe omo ile Kenya

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Kẹ́nyà
Àkójọ àwọn orílẹ̀-èdè

__NOTOC__

## A
Afghanístàn - Albáníà - Àlgéríà - Amẹ́ríkà (see Àwọn Ìpínlẹ̀ Aṣọ̀kan ilẹ̀ Amẹ́ríkà) - Àndórà - Àngólà - Ántígúà àti Bàrbúdà - Argẹntínà - Arméníà - Austrálíà - Austríà - Azerbaijan

## B
Bahamas - Bahrain - Bangladesh - Barbados - Belarus - Belgium - Belize - Benin - Bermuda - Bhutan - Bolivia - Bosnia and Herzegovina - Botswana - Brazil - Brunei - Bulgaria - Burkina Faso - Myanmar (formerly Burma) - Burundi

## C
Cape Verde - Chad - Chile - People's Republic of China - Republic of China (*Taiwan*) - Colombia - Comoros - Democratic Republic of the Congo (formerly *Zaire*) - Republic of the Congo - Costa Rica - Côte d'Ivoire - Croatia - Cuba - Cyprus - Czech Republic

## D
Denmark - Djibouti - Dominica - Dominican Republic

## E
East Timor - Ecuador - Egypt - El Salvador - Equatorial Guinea - Eritrea - Estonia - Ethiopia

## F
Fiji - Finland - France - Faroe Islands

## G
Gabon - The Gambia - Georgia - Germany - Ghana - Greece - Grenada - Guatemala - Guinea - Guinea-Bissau - Guyana

## H
Haiti - Holy See (see Vatican City) - Honduras - Hungary

## I
Iceland - India - Indonesia - Iran - Iraq - Ireland - Israel *(formerly part of [[Palestine]])* - Italy - Ivory Coast (see Côte d'Ivoire)

## J
Jamaica - Japan - Jordan

## K
Kambodia - Kamẹroon - Kanada - Kazakhstan - Kenya - Kiribati - Kuwait - Kyrgyzstan

## L
Laos - Latvia - Lebanon - Lesotho - Liberia - Libya - Liechtenstein - Lithuania - Luxembourg

## M
Masẹdóníà Àríwá - Isle of Man - Madagascar - Malawi - Malaysia - Maldives - Mali - Malta - Marshall Islands - Mauritania - Mauritius - Mexico - Federated States of Micronesia - Moldova - Monaco - Mongolia - Montenegro - Morocco - Mozambique - Myanmar

## N
Namibia - Nauru - Nepal - The Netherlands - New Zealand - Nicaragua - Niger - Naìjírìà - Niue - North Korea - Norway

## O
Oman - Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Ilẹ̀ Áfríkà

## P
Pakistan - Palau - Palestine (see "State of Palestine") - Panama - Papua New Guinea - Paraguay - Peru - Philippines - Poland - Portugal - Puerto Rico

## Q
Qatar

## R
Romania - Russia - Rwanda

## S
Saint Kitts and Nevis - Saint Lucia - Saint Vincent and the Grenadines - Samoa - San Marino - São Tomé and Príncipe - Saudi Arabia - Senegal - Serbia - Seychelles - Sierra Leone - Singapore - Slovakia - Slovenia - Solomon Islands - Somalia - South Africa - South Korea - Spain - Sri Lanka - Sudan - Suriname - Swaziland - Sweden - Switzerland - Syria

## T
Taiwan (see Republic of China) - Tajikistan - Tanzania - Thailand - Togo - Tonga - Trinidad and Tobago - Tunisia - Turkey - Turkmenistan - Tuvalu

## U
Uganda - Ukraine - United Arab Emirates - United Kingdom - United States - Uruguay - Uzbekistan

## V
Vanuatu - Vatican City (*Holy See*) - Venezuela - Vietnam

## W
Western Sahara

## Y
Yemen

## Z
Zaire (now Democratic Republic of the Congo) - Zambia - Zimbabwe
Toyin Falola

**Tòyìń  Òmòyẹ́ńì  Fálọ̀là** ( á  bì nì ọ̀jọ́ kìńì  óṣù kiìńì ọ̀dùń 1953 nì  ìlù  Ibadan). Fálọ̀lá jẹ́ òlùkọ̀táń ọ̀mọ́ ìlẹ̀  Naijiria áti ọ̀jọ̀gbọ̀ń  ńìńù ẹ́kọ̀ ìmọ̀ Aláwọ̀dùdù  (Afrika). Lọ̀wọ̀lọ̀wọ̀, ò jẹ́ òlùdárí Jácọ̀b átì Frances Sange Monssiker chair ńìpá ìńù rere  sì ènìyáń (Humanitarian) èyì tì ò wá nì ìlè -ẹ́kọ̀ gìgá  yùńífásìtí  Austìń tì ò wá nì ilu  Texas. Fálọ̀lá gbá òyè akọ̀kọ́ ti yùńìfásítì (B.A). Ò tùń gbá òyé ìmọ̀ ìjìńlè (Ph.D) ńì ọ́dùń 1981 ńìńù íwé ítáń (History) Ni ílé-ẹ́kọ̀ gìgá yùńìfásítì tì Ọ̀báfẹ́mì tì òwá ńì ílè-ìfílè-òrìlẹ́dẹ̀  Ńáìjìríá. Fálọ̀lá ọ̀mọ̀ ẹ́gbẹ́ ájùmọ̀ṣé tì ò  gá jùlọ̀ nìpá iwe  itan  átì tì ìlé-ẹ́kọ̀ gìgá nìpá ìwé kìkọ̀ sí ẹ́ńìyáń tì òrìlẹ́ èdé Ńáìjírìá . Ìwé tì ò kọ̀já ẹ́gbẹ́rùń káń ńì Fálọ̀lá tì kò titè .

## Áwòń Íṣẹ̀ Ìkẹ́kọ̀ átí Áwọ̀ń Ámì Ẹ́yẹ̀

Ìwádì tì Ọ̀jọ̀gbọ̀ń Tòyìń  Fálọ̀lá  ńì ifẹ̀ sì jù ńì ìtáń áláwọ̀ dùdù  látì bì  ọ̀dùń 19th cẹ́ńtùrì ńìpà tì ìṣẹ́ ìlẹ́ ékò tì  ìlù Ìbádáń; awọ̀ń ágbégbé tì ò ńì ifẹ́ sì pẹ́lù  ńì Afrìká, Látì Amérìká átì òrìlẹ́ édé Ámẹ́rìká. Lárá áwọ̀ń ékọ̀ tì Ọ̀jọ̀gbọ̀ń  Fálọ̀lá tì kò ńì ìfíháń(Introduction) sì Íṣẹ́báyè (Traditional) Àfrìká, èyì tì á pìlẹ́ ṣé fùń awọ̀ń akẹ́kọ̀ Ni òríṣìrìṣí ìpìńlẹ́ ńìńù ẹ́kọ̀ imọ̀ Áfrìká. Ati èpìstòmòlọ̀gíẹ́s tì Áfrìká.  

Fálọ̀lá bẹ́rẹ̀ íṣẹ́ òlùkọ̀ńì rẹ́ ńì Párì ọ̀dùń 1970. Ńìgbátì ó má fì dì ọ̀dùń  1981, Fálọ̀lá tì dì òlùkọ̀ńì ńì ìlè ẹ́kọ̀ gìgá yùńìfásìtí tì ò fìdí  kálẹ́ sì ìlé ìfẹ́ ńi ìlẹ́ Ńáíjìríá. Ò daraọ̀ mọ̀ ẹ́ká íkọ̀wé tì òwá ńì yùńìfásítì tì Texas tí ó wá ńí Áùstìń ńì ọ̀dùń 1991. Ò tùń gbá ìṣẹ́ òlùkọ̀ álákọ̀kọ̀ díẹ́ ńì yùńífásítì tí Cámbrídgé nì òrìlè ede  Eńgláńdì.

Ọ̀jọ̀gbọ̀ń Fálọ̀lá Ti gba ọ̀rìṣìrìṣì awọ̀ń aye ìbùyíńfùń Ti do ki ta Ati awọ̀ń Amin ẹ́yẹ̀ Ni órìṣìrìṣì agbegbe ni agbaye, lara wọ̀ń Ni ami ẹ́yẹ̀ Ti Lincolń, Amin ẹ́yẹ̀ Ti She iku Áńtá Diòp, Amin ẹ́yẹ̀ Ti Ámístád, Amin ẹ́yẹ̀ ti SIRAS fun ìráńlọ̀wọ̀ ti ò tá yò fùń ìkẹ̀kọ̀ Lori Áfrìká, ami ẹ́yẹ̀ fùń distinguished Africanist, ami ẹ́yẹ̀ Ti Je an Holloway ti ílé ẹ́kọ̀ gìgá fásìtì tì Texas tì ò wá ńì ìlù Austìń fùń òlùkọ̀ńì tì ò dárá jùlọ̀ tí chancellor's Council átì ámì ẹ́yẹ̀ tì táyò lò career Research. Fálọ̀lá tùń gbá hòńórárí ìyì tí dòkìtà lẹ́tá (doctors of letter) látí òwò ìlè ẹ́kọ̀ gìgá fásìtí tì ìkọ̀ṣẹ́ ọ́gbìń ńì ílù ábẹ́okùtá(FUNAAB) ńì ọ̀dùń 2018.  

**TOFAC**

Ńì òrìlẹ́ édé Ńáìgírìá, ápèrò káń wá tì áwọ̀ń ákòjọ̀pọ̀ ẹ́gbẹ́ Ìbádàń Cultural Studies geohp sọ̀ ńì òrùkọ̀ Tòyìń Fálọ̀lá. Ọ̀jọ̀gbọ̀ń Ádémọ̀lá Dasylva ńì òlùdárì ákòjọ̀pọ̀ ẹ́gbẹ̀ yì. Ápérò tì á pé òrùkò rẹ́ ńì Tòyìń Fálọ̀lá International Conference on Africa átì Africa Diaspora (TOFAC) , ńì ò kọ̀kọ̀ wáyé ńì ìlù èkò ńìpásẹ́ Centre for Black African Arts átì Civilization+CBAAC),labè  sò álákòsò ágbà, ọ̀jọ̀gbọ̀ń Tùńde Bábáwálé. 
Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Sàbúrì Bíòbákú

**Sàbúrì Oladeni Bíòbákú** (1918 - 2001) jẹ́ Ọ̀mọ̀wé ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà. Bíòbákú jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ̀n nínú ìmọ̀ Ìtàn Samuel Johnson nínú ìwádìí ọ̀rọ̀ -ìtàn Yorùbá.

Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Orílẹ̀-èdè Olómìnira Òṣèlú ilẹ̀ Kóngò

**Orílẹ̀-èdè Olómìnira Tòṣèlúaráìlú ilẹ̀ Kóngò** je orile-ede ni Apa Arin Afrika.

## Itokasi
Tsad

**Chad** (,  *Tshād*), fun ibise gege bi orile-ede **Olominira ile Chad**, je orile-ede tileyika ni arin Afrika. O ni bode pelu Libya ni ariwa, Sudan ni ilaorun, orile-ede Arin Afrika Olominira ni guusu, Kameroon ati Naijiria si guusuiwoorun, ati Nijer si iwoorun. Nitori ijinna re si okun ati asale to gbabe ka, Tsad je mimo bi "Okan Kiku Afrika" ("Dead Heart of Africa").
ASCII

**ASCII** (duro fun **American Standard Code for Information Interchange**) je ona amiorosise fun 

## itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọ̀págun ISO
Ẹ̀ka:Àwọn àmìọ̀rọ̀
Magic Johnson

**Earvin "Magic" Johnson, Jr.** (ọjọ́ìbí 14 Oṣù Kẹjọ, 1959) je agba boolu basketi to ti feyinti omo ile Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn agbábọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn tó gba ẹ̀ṣọ́ wúrà Òlímpíkì fún Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà
Mikaẹli Gọrbatsẹf

**Mikaẹli Sẹrgeyefits Gọrbatsẹf** (*Mikhail Sergeyevich Gorbachev*, *Михаи́л Серге́евич Горбачёв*) (ojoibi 2 March 1931) je olori orile-ede USSR lati odun 1988 titi de 1991.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Ìgbésíayé
Wélsì

**Welsi** je orile-ede kan to je apa UK. Olugbe ti Wales jẹ miliọnu 1.3, ati pe o ju 700,000 sọ Welsh, eyiti o jẹ ede Celtic. Wales ni ijọba tirẹ ati ile igbimọ aṣofin tirẹ. 

Ẹ̀ka:Brítánì
Theuns Jordaan

**Theuns Jordaan** (ojo ibi 10 January, 1971 - Oṣu kọkanla ọjọ 17, ọdun 2021) je olorin omo ile Guusu Afrika.

## Awon awo orin to te jade

* *Vreemde stad* (1999)
* *Tjailatyd* (2002)
* *Seisoen* (2005)
* *Grootste Treffers* (2007)
* *Bring Jou Hart — met Juanita Du Plessis* (2008)
* *Driekuns* (2009)
* *Kouevuur — Die musiek van Koos Du Plessis* (2009)

## Ibùdó lórí Interneti

*''Website''

## Itokasi

Ẹ̀ka:Olorin
Ẹ̀ka:Àwọn ará Gúúsù Áfríkà
Harold Bloom

**Harold Bloom** (July 11, 1930 si October 14, 2019) je olukowe omo ile Amerika.

O je aláríwisí lítírèso ile Amerika ti o je gbàjumò fun àséyorí re ni síse ítúnmo itan lítírèso àtí fun ísedà lítírèso. 

Die nínù àwon íse re ti o je gbàjumò ni, The Anxiety of Influence (1973), The Western Canon (1994) and How to Read and Why (2000).

## Itokasi

Bloom Harold
Christiaan Bakkes

**Christiaan Mathys Bakkes** (* Vredenburg, 3 August, 1965) je olùkọ̀wé ọmọ ilẹ̀ Guusu Afrika.

## Àwọn ìwé tó kọ
* *Die Lang Pad van Stoffel Mathysen* (1998)
* *Stoffel in die Wildernis* (2000)
* *Skuilplek* (2002)
* *Stoffel by die afdraaipad* (2004)
* *Stoffel se veldnotas* (2007)
* *In Bushveld and Desert: A Game Ranger's Life* (2008)
* *Stoffel in Afrika* (2010)
* *Stoffel op safari* (2012)
* *Bushveld, desert and dogs:  a game ranger’s life (2012)
* *Krokodil aan my skouer – Stoffel toe en nou* (2014)
* *Stoffel: die beste stories'' (2015)

## Ibùdó lórí Interneti
*A picture of Christiaan Bakkes on Flikr

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1965
Ẹ̀ka:Àwọn ará Gúúsù Áfríkà
Mae Jemison

**Mae Carol Jemison**  (ọjọ́ìbí 17 October, 1956) jẹ́ oníwòsàn àti arìnlófurufú fún NASA ará ilẹ̀ Amẹ́ríkà. Òhun ni obìnrin aláwòdúdú àkọ́kọ́ tó rinàjò lọ sí inú òfurufú nígbà tó rinàjò lọ pẹ̀lú Ọkọ̀-ayára Òfurufú Endeavour ní September 12, 1992.



## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn arìnlófurufú ará Amẹ́ríkà
Marlon Brando

**Marlon Brando** (April 3, 1924 – July 1, 2004) jẹ́ òṣèré filmu àti ìtàgé ọmọ orílẹ̀-èdè Amẹrika

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Akádẹ́mì Okùnrin Òṣeré Dídárajùlọ 1k
Bruce Lee

**Bruce Lee** (27 November, 1940 - 20 July, 1973) je osere filmu ni Hong Kong omo Shaina-Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Aretha Franklin

**Aretha Louise Franklin** (March 25, 1942August 16, 2018) je akorin, akowe-orin, osere, ateduuru, ati alakitiyan eto araalu ara Amerika. Franklin bere si ni korin lati kekere ninu egbe akorin gospel ni ijo New Bethel Baptist Church ni Detroit, Michigan, nibi ti baba re C. L. Franklin ti je oluso-agutan. Nigba to di omo odun 18, o bere si ni korin to gbode. Awon orin re to gbajumo bi "Respect", "Chain of Fools", "Think", "(You Make Me Feel Like) A Natural Woman", "I Never Loved a Man (The Way I Love You)", ati "I Say a Little Prayer", so di akorin agba lagbaye, eyi to je ki o gbajumo bi *Queen of Soul*.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ẹ̀ka:Àwọn akọrin ará Amẹ́ríkà
Jimi Hendrix

**James Marshall "Jimi" Hẹndriksi** (ibi **Johnny Allen Hendrix**; November 27, 1942 – September 18, 1970) je olorin, onigita ati akorin omo ile Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olórin ará Amẹ́ríkà
Ológbò

**Ológbò** tabi **Ológìnní** (*Felis catus*) jẹ́ ẹran ọ̀sìn láti ẹbí ọ̀gínní (*felidae*). Awa ni orisirisi iru ti ologbo: awon kiniun, kiniun ti oke ti awa mo bi cougar, awon lynx, ati awon ologbo miiran..

## Itoka
thumb|ológbò

Ẹ̀ka:Àwọn ẹran ọ̀sìn
Ẹ̀ka:Àwọn afọmúbọ́mọ
Húngárì

**Húngárì** (;  ), lonibise bi **Orileominira Hungari** (Hungarian: *Magyar Köztársaság* ), je orile-ede kan tileyika ni Arin Gbongan Yuropu. O budo sinu Iwolejo Pannoni o si ni bode mo Slovakia ni ariwa, Ukraine ati Romania ni ilaorun, Serbia ati Croatia ni guusu, Slovenia ni guusuiwoorun ati Austria ni iwoorun. Oluilu ati ilu totobijulo re ni Budapest. Hungary je orile-ede omo egbe Isokan Yuropu, NATO, OECD, ati Egbe Visegrád. Ede onibise ibe ni ede Hungari, to je ikan ninu awon ede Ural be sini o je ee to gbalejulo ti ki se ede Indo-Europe ni Yuropu.

Ni atẹle Celtic (lẹhin c. 450 BC) ati Romani (9 AD – c. 430 AD) ipilẹ Hungary ni a fi lelẹ ni ipari ọrundun kẹsan nipasẹ olori ijọba Hungary Árpádẹniti a de ọmọ-ọmọ e Saint Stephen I ni adé tí póòpù rán láti Rómà ní 1000 AD. Ijọba Hungary duro fun ọdun 946, ati ni ọpọlọpọ awọn aaye ni a gba bi ọkan ninu awọn ile-iṣẹ aṣa ti Iwọ-oorun. Leyin bii odun 150 years ti ikogun ja ilu ti Ottoman  (1541–1699), Hungary ṣepọ si  ijọba ọba Habsburg, ati lẹhinna jẹ idaji ti ijọba ọba meji ti Austro-Hungarian (1867–1918). 

Alagbara nla titi di opin Ogun Agbaye I, Hungary padanu diẹ sii ju 70% ti agbegbe rẹ, pẹlu idamẹta ti olugbe rẹ ti ẹya Hungarian, ati gbogbo awọn ebute oko oju omi labẹ Adehun ti Trianon, awọn ofin ti èyí tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ti kà sí ìbínú gbígbóná janjan ní Hungary.  

Ijọba naa jẹ aṣeyọri nipasẹ akoko Komunisiti kan (1947–1989) lakoko eyiti Hungary gba akiyesi agbaye ni ibigbogbo nipa Iyika ti 1956 ati gbigbe iṣọkan ti ṣiṣi aala rẹ pẹlu Austria ni ọdun 1989, ti o fokun fa iyara didenukole ti Ila-oorun. 

Ilana ijọba ti o wa lọwọlọwọ jẹ olominira ile-igbimọ aṣofin, eyiti o dasilẹ ni ọdun 1989. Loni, Hungary jẹ  eto-aje ti o ni owo-wiwọle giga   ati oludari agbegbe ni diẹ ninu awọn iyi.

Hungary jẹ́ ọ̀kan nínú ọgbọ̀n àwọn ibi arìnrìn-àjò tí ó gbajúmọ̀ jù lọ lágbàáyé, tí ń fa àwọn arìnrìn-àjò miliọnu 8.6 lọ́dọọdún (2007). Orile-ede naa jẹ ile si eto iho-omi gbona ti o tobi julọ ati adagun igbona keji ti o tobi julọ ni agbaye (Lake Hévíz), adagun nla ti o tobi julọ ni Central Europe (Lake Balaton), ati awọn ilẹ koriko ti o tobi julọ ni Yuroopu (Hortobágy).
Fáìlì:Badacsony Szigligetről.jpg
Fáìlì:Gárdony, Velencei-tó, 3.jpg
Fáìlì:Hungary, Szigliget 6.jpg


## Akiyesi

## Itokasi


Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Europe
Bàntú

**Bàntú** je eka awon ede kan ni Afrika, be si ni o tun je oruko awon eya eniyan bi 400 ka kiri Afrika.

Ẹ̀ka:Afrika
Móldófà

**Moldofa** tabi **Orile-ede Olominira Ile Moldofa** (tabi **Moldafia**) je orile-ede ni apa ila oorun Europe.

## Itoka


Moldofa
Gùyánà

**Gùyánà** ( ), lonibise bi **Orílẹ̀-èdè Olómìnira Aláfọwọ́sowọ́pọ̀ ilẹ̀ Gùyánà**, je orile-ede alase ni etiomi apaariwa ni Guusu Amerika. Asa re je ko jo awon Eledegeesi Karibeani be sini o je ikan ninu awon orile-ede Karibeani die ti ko je erekusu. Agbajo Karibeani (CARICOM), ti Guyana je omoegbe, ni ibudo isese re ni oluilu Guyana, Georgetown.

Guyana tele je ibiamusin Holandi ati fun ogorun meji odun ti Ileoba Asokan. It is the only state of the Commonwealth of Nations on mainland South America and the only state in South America where English is the official language. Guyana achieved independence from the United Kingdom on 26 May 1966 and became a republic on 23 February 1970. In 2008, the country joined the Union of South American Nations as a founding member.

Historically, the region known as "Guiana" or "Guyana" comprised the large shield landmass north of the Amazon River and east of the Orinoco River known as the "Land of many waters". Historical Guyana consists of three Dutch colonies: Essequibo, Demerara and Berbice. Modern Guyana is bordered by Suriname to the east; by Brazil to the south and southwest; by Venezuela to the west; and by the Atlantic Ocean to the north.

At , Guyana is the third-smallest independent state on the mainland of South America after Uruguay and Suriname. Its population is approximately 770,000.

## Ìtumọ̀ orúkọ

## Ìtàn

## Jẹ́ọ́gráfì

## Òkòwò

## Irúọmọìlú

## Ìjọba àti ìṣèlú

## Ìlera

## Ẹ̀kọ́

## Àṣà

## Eré-ìdárayá

## Itokasi


Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Kàríbẹ́ánì
Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè tó ní bodè mọ́ Òkun Atlántíkì
Àwọn Erékùṣù Wúndíá ti Amẹ́ríkà

**Àwọn Erékùsù Wúndíá ti Amẹ́ríkà** je akopo awon erékùsù ni Karibeani ti won je ohun ini orile-ede Amerika. Won je apa kan larin Àwọn Erékùsù Wúndíá.  

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Kàríbẹ́ánì
Líktẹ́nstáìnì

**'Ilẹ̀ Ọmọ-ọba Líktẹ́nstáìnì** ( Fürstentum Liechtenstein, Principality of Liechtenstein) jẹ́ orílẹ̀-èdè kékeré ní Europe.

## Itoka


Liktenstaini
Agbègbè Apáìlàoòrùn Nàìjíríà

**Agbègbè Apáìwọ̀òrùn Nàìjíríà** fi igba kan je apa iselu ijoba ipinle ni Naijiria ti oluilu re wa ni Enugu.

## Àyọkà tóbáramu
* Agbègbè Apáàríwá Nàìjíríà
* Agbègbè Apáìwọ̀òrùn Nàìjíríà

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìpín amójútó Nàìjíríà tẹ́lẹ̀
Bòlífíà

**Bòlífíà** tabi **Ìpínlẹ̀ Ogunlọ́gọ̀ Orílẹ̀-èdè ilẹ̀ Bòlífíà** je orile-ede ni Guusu Amerika.

## Itoka


Ẹ̀ka:Gúúsù Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Gúúsù Amẹ́ríkà
Genevieve Nnaji

**Genevieve Nnaji** (, (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹta oṣù karùn-ún ọdún 1979) jẹ́ ọmọ ìlú **Mbaise** ní Ìpínlè Ímò, lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà, jẹ́ òṣeré sinima-agbelewo ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà. Ní ọdún 2005, ó gba ẹ̀bùn *Akedẹ́mì sinimá-àgbéléwò ilẹ̀ Áfíríkà* gẹ́gẹ́ bí Òṣeré-bìnrin tó dárajùlọ.

## Ìgbà èwe rẹ̀
Ìlú Èkó ni Genevieve Nnaji dàgbà sí. Òun ni àbílékẹrin ọmọ nínú àwọn ọmọ méjọ tí òbí rẹ̀ bí, ọ̀mọ̀wé sì ni àwọn òbí rẹ̀. Bàbá rẹ̀ siṣẹ́ gẹ́gẹ́ bíi onímọ̀ iṣẹ́-ẹ̀rọ (engineer) nígbàtí ìyá rẹ̀ sì jẹ́ olùkọ́. Ò lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Methodist Girls College ní ìlú Yaba, lẹ́yìn rẹ̀ ó wọlé sí ilé-ẹ̀kọ́ Fàsítì ìlú Èkó. Níbẹ̀ lówà tó ti bẹ̀rẹ̀ sí ń ṣiṣẹ́ díẹ̀ díẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi òṣèré ni Nollywood.

## Iṣẹ́ ọwọ́
Nnaji bẹ̀rẹ̀ ìṣèré rẹ̀ láti ọmọdé ninu eré tẹlifísọ̀n *Ripples* nígbà tójẹ́ ọmọ ọdún méjọ. Ó tún ṣe ìpolówó ọjà bíi méèló kan nínú èyí tó jẹ́ fún Pronto àti ọṣẹ ìfọsọ Omo. Ní 2004 ó di aṣojú fún ọsẹ ìwẹ̀ Lux, ìbáṣe ìgbọ̀wọ́ tọ́ fa èrè ínlá wá fun.

Ni 1998 nígbà tójẹ́ ọmọ ọdún 19 wọn ṣe àmúhàn rẹ̀ sí àwọn olólùfẹ́ sinima-agbelewo ni Nàìjíríà pẹ̀lú filmu tó ún jẹ́ *Most Wanted*. Lẹ́yìn rẹ̀ ó tún ṣe àwọn sinima-agbelewo bíi *Last Party, Mark of the Beast* àti *Ijele*. Ó ti kópa nínúu filmu tó tó 80 ni Nollywood.

Nnaji ti gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀bùn fún iṣẹ́ rẹ̀. Ìkan nínú wọn jẹ́ gẹ́gẹ́ bíi òṣèré obìnrin tó dárajùlọ fún 2001 ní City People Awards, ó sì tún gba ẹ̀yẹ gẹ́gẹ́ bíi Òṣèré-bìnrin tó dára jùlọ ní 2005 nínú àwọn Ẹ̀bùn Akadẹ́mì sinima-agbelewo ilẹ̀ Áfríkà.

Ní 2004, ó tọwọ́ bọ̀wé pẹ̀lú ilé ìṣẹ́ àwo-orin ilẹ̀ Ghana, *EKB Records* láti gbé àwo-orin àkọ́kọ́ rẹ̀ jáde tó ún jẹ́ *One Logologo Line*, àdàlú orin *R&B*, *[[Hip-Hop]]* àti *Urban*.

Ní 2008 ni ó ṣí ilé ìránsọ rẹ̀ tó ún jẹ́ "St. Genevieve", èyí tó ún ṣọrẹ ìdámẹ́ẹ̀wá èrè rẹ̀.

Ní Nollywood, Genevieve Nnaji jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn tí owó iṣẹ́ wọn pọ̀jùlọ.

## Àwọn àkójọ sinima-agbelewo rẹ̀

## Àwọn Ìtọ́kasí

## Ìjápọ̀mọ́ nínu ero-ayelujara
* 

Ẹ̀ka:àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
100 (nọ́mbà)

**Ọgọ́rùún (100)** je nọ́mbà àdábáyé to tele ókandinlọgọ́rùún (99) ti o si siwaju ókanlelọgọ́rùún (101).

Ni igba atijọ, o le ṣe apejuwe bi ọgọrun kukuru tabi ogun marun lati le ṣe iyatọ Gẹẹsi ati lilo Jamani ti “ọgọrun”.

10
Dòmíníkà

**Dòmíníkà** tabi **Orílẹ̀-èdè Àjọni ilẹ̀ Dòmíníkà** je orile-ede erekusu ni karibeani.

## Itokasi
Stella Obasanjo

**Stella Obasanjo** (14 November 1945 – 23 October 2005) ni Iyaafin Akoko ile Naijiria lati 1999 titi di ojo iku re ni 23 osu kewa, 2005. Ohun ni iyawo aare totikoja Olusegun Obasanjo. 

Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Kwasi Wiredu

**Kwasi Wiredu** (1931-2022) je ikan pataki ninu awon onimoye ile Afrika. A bi ni Kumasi ni Ghana.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn amòye ará Ghánà
Ọ̀rúndún 21k

**Ọ̀rúndún 21k** (**Ọ̀rúndún kọkànlélógún**) ni orundun lowolowo bayi fun Igba towopo gege bi Kalenda Gregory. O bere ni ojo 1 Osu Kinni odun 2001 yio si pari ni ojo 31 Osu Kejila odun 2100.
## Decades and years

## Ìṣẹ̀lẹ̀

## Ìbí

## Aláìsí


Ẹ̀ka:Àwọn ọ̀rúndún
Ẹ̀ka:ẹ̀rúndún 3k
Sùrìnámù

**Sùrìnámù**  tabi **Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Sùrìnámù** je orile-ede ni apa ariwa Gúúsù Amẹ́ríkà.

Surinamu budo lari Gùyánà Fránsì ni ilaoorun ati Guyana ni iwoorun. Ni apaguusu o ni bode pelu Brasil, Okun Atlantiki ni o ni ni apa ariwa.

## Itokasi


Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Kàríbẹ́ánì
Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Gúúsù Amẹ́ríkà
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Nàìjíríà

**Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Nàìjíríà** ni asa dudu pelu ila funfun meji ti won tenu po bi Y. Awon wonyi duro fun odo nla meji ni Naijiria: Odò Benue ati Odò Niger.

## Itokasi

Opa
Nàìjíríà
Swítsàlandì

**Swítsàlandì** tabi **Orile-èdè Ìdàpapọ̀ ilẹ̀ Swítsàlandì** je orile-ede ni apa iwoorun Europe.

## Itokasi


Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Europe
Mósè

right|200px|nbóòò
thumb|Awon ara Egipti ri sinu omi leyin ti Mose pinya Okun Pupa
Ninu Bibeli **Mósè** ni asiwaju esin, amuofinwa ati woli. Oluwa-Olorun ti lo Mose lati pinya Okun Pupa. Oluwa-Olorun ti lo Mose lati gba awon omo Israeli lati Egipti ati lati gbé won si Ile Ileri.

Ẹ̀ka:Bíbélì
Nollywood

**Nollywood**, Èyí jẹ́ àkàǹpọ̀ orúkọ Nigeria àti Sinimá orílẹ̀-èdè America ti wọ́n mọ̀ sí Hollywood, tí orúkọ rẹ̀ sí ń kọ́kọ́ jẹ́ Sinimá tí orílè èdè Nàìjíríà tàbí ilé iṣé fíìmù Nàìjíríà. Ìpilẹ̀ṣẹ̀ tí a lè ṣe ìtọpinpin fún ọ̀rọ̀ náà ní ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ọdún 2000, tí o tọpa rẹ̀ sí àkọọlẹ kàn ní inú ìwé ìròyìn The New York Times. Látàrí ìtàn, ìdàgbàsókè àti bí ayé tí ń yìí, kò ì tí sí ìtumò kan ní pàtó tí wọ́n faramọ̀ fún orúkọ náà láti máa lò, èyí sí jẹ́ òun àríyànjiyàn.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Yunifásítì ìlú Èkó

**Yunifásítì ìlú Èkó** (**University of Lagos** tàbí **UNILAG**) jé fásitì ìjọba àpapò  ni Naijiria tó bùdó si ilu Èkó. 

## Ìtàn yunifásítì ìlú Èkó
A dá UNILAG silẹ ni ọdún 1962, ọdún méjì lẹ́yìn òmìnira Naijiria independence of Nigeria láti ọwó àwọn Britain. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn yunifásítì márùn-ún tí a dá lè ní orílè-èdè Nàìjíríà, tí a mò sí "first generation universities". Eni Njoku ni a yàn gẹ́gẹ́ bí alákòóso àkọ́kọ́ ní yunifásítì ní ọdún 1962, èyí tí ọ́ ṣe títí di ọdún 1965 tí a sì ni ipò pada pẹ̀lú Saburi Biobaku. síbẹ̀síbẹ̀, nítorí àwọn àríyànjiyàn nípa bí a sè yàn sí ipò , ọ̀gbẹ́ni Kayode Adams gún Saburi pa , akẹ́kọ̀ọ́ tí ó gbàgbọ́ pé ááyan Saburi nítorí ẹyà ti ọ sí bójú mu.

Láti ọdún 2017  Títí di ojo òní ,  igbakeji olórí ni ọ̀jọ̀gbọ́n Oluwatoyin Ogundipe.ni ọdún 2019, Telifísàn BBC sọ̀rọ̀ nípa "female reporters were sexually harassed, propositioned and put under pressure by senior lecturers at the institutions – all the while wearing secret cameras". yíyọ àwọn obìrin oníròyìn lẹ́nu lórí ìbálópọ̀ àti ìfúgunmọ́ láti ọwọ́ àwọn olùkọ́ àgbà ní yunifásítì ní àwọn ilé-ìwé - láti ìgbà yìí wa ni wọ́n gbé kámẹ́rà pamọ́ sára.

Yunifásítì tí gbé oríṣiríṣi ọ̀jọ̀gbọ́n tí ó yanrantí jáde nínú ìmọ̀ síyẹ́ǹsì, òṣèlú, amòfin, àwọn oníṣòwò ńlá , òǹkọ̀wé, àwọn eléré ìdárayá, àwọn ọba, ìmọ̀-ẹ̀rọ,ti ìlú Nàìjíríà àwọn olóye gbogbo , àti àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ilé ìwe mìíràn pẹ̀lú . Ni oṣù kẹsàn-án ọdún 2020, ọ̀kan lára àwọn nobel laureate àti ọ̀kan lára Pulitzer prize laureate ni wọ́n kà gẹ́gẹ́ bí i ọmọ ilẹ́ ìwé yunifásítì ìlú Èkó , ọmọ ilẹ́ ìwé, olùkọ́, tàbí  òṣìṣẹ́.

## Ìran
Láti jẹ ile ẹkọ tó Dára jù lọ nínú  títà yo imo, ìwà ati rí ran àwon eniyan lowo.

## Iṣẹ
Láti ṣe ibùgbé tí ó dára fún ẹ̀kó, ìwé kika, Ìwádìí àti ìdàgbàsókè, níbití òṣìṣẹ́ àti akẹ́kọ̀ọ́ yóò ní Àjosepò tó dán mọ́rán láti kojú ẹlẹ́gbẹ́ won ni gbogbo àgbáyé 

## Ile kíkọ ati Arabara



File:Research and innovation office, University of Lagos.jpg|Research_and_innovation_office,_University_of_Lagos
File:Faculty of Art, University of Lago.jpg|Faculty_of_Art,_University_of_Lago
File:University Library, University of Lagos.jpg|University_Library,_University_of_Lagos
File:J. P Clark Center, University of Lagos.jpg|J._P_Clark_Center,_University_of_Lagos
File:Sport center, University of Lagos.jpg|Sport_center,_University_of_Lagos
File:Unilag Senate house.jpg|Unilag_Senate_house
File:Akintunde Ojo memorial hall, Unilag.jpg|Akintunde_Ojo_memorial_hall,_Unilag
File:Unilag Lagoon Front Fountain.jpg|Unilag_Lagoon_Front_Fountain
File:Quadrangle, Faculty of Arts, Unilag.jpg|Quadrangle,_Faculty_of_Arts,_Unilag



Ẹ̀ka:yunifásítì ní Nàìjíríà
Ramsey Nouah

**Ramsey Tokunbo Nouah**, (ojoibi 16 July 1973) je osere omo Naijiria to gbajumo ni Nollywood. 

Ẹ̀ka:àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Ikenne

.

**Ikenne** jẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ògùn, orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.
Ó tóbi tó 144&nbsp;km² tí àwọn ènìyàn tó ń gbé nínú rẹ̀ sí jẹ́118,735 látàrí ètò ìkànìyàn ti ọdún 2006.

Àdírẹ́sì ìfìwéránṣẹ́ jẹ́ 121.̀

## Àwọn ẹ̀ka ní agbègbè Ikenne

# Ikenne i
# Ikenne ii
# Ilisan i
# Ilisan ii
# Irolu
# Iperu i
# Iperu ii
# Iperu iii
# Ogere i
# Ogere ii

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ògùn
Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Èdè Efe

**Èdè Efe** tabi **èdè Ewe** (tabi efegbe) je ede Niger-Kongo ti won n lo ni Ghana, Togo ati Benin.

Èdè olóhùn ní èdè yìí orísìí àmì òhun merin ni wọn ń fi ń pe e. Ni abe Ẹbi Niger Congo ni èdè yìí wa.

Mílíọ̀nù mẹta ni iye àwọn tí ń sọ èdè yìí. (3 Million).

Ẹ̀ka:Àwọn èdè
Dimeji Bankole

**Oladimeji Saburi Bankole** (ojoibi November 14, 1969) je oloselu omo ile Naijiria ati lowolowo Agbenuso ile Asoju ile Naijiria ni Ile-igbimo Asofin Naijiria

## Itokasi

Bankole Dimeji
David Mark

**David Alechenu Bonaventure Mark** (bíi ní Oṣù kẹrin Ọdún 1948) jẹ́ ológun tí ó ti fẹ̀hìntì àti olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí wọ́n dìbò yàn wọlé gẹ́gẹ́ bí aṣojú Ìpínlẹ̀ Benue ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ti ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó jẹ́ aṣojú ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin lẹ́yìn tí ó wọlé látàrí ètò ìdìbò ti oṣù kẹrin ọdún 2007 lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party. Ó jẹ́ ààrẹ ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin.

## Ìgbé ayé àti Èkó rè
A bí Mark si ìlú Otukpo ní ìpínlè Benue ni osù kerin odun 1948. O lo si ilé-ìwé St. Francis Catholic Practicing ko to look since ilé-ìwé àwon ologun. Léyìn náà, o tun lo kàwé ni Nigeria Defense Academy. Wón so di 2nd Lieutenant ni odun 1970, wo si tun so di Captaini ni odun 1971, ótún padà di alaga Abandoned Properties implementation Committee ni iwo ilà oòrùn ni odun 1976.
## Minisita
Mark jé olori Ministry of Communication àti àwon èka rè: Nigerian Telecommunications Limited(NITEL) àti Nigerian Postal Service(NIPOST).
## Aare ìgbìmò asofin agba ti Nàìjirià
A yan Mark gégé bi ààré ilé ìgbìmò asofin àgbà ti Naijiria ní ojó kefa, osu Kefa odun 2007. 

David tún díje fun Senato agbègbè Benue South lekan si ni osu kerin odun 2011, a si yan fun isejoba kerin.
David so pe idibo àwon eniyan ni o gbé depo, o si so fún àwon olutako rè láti sisé papò láti tún Nàìjíríà se.

Nígbà ti àwon ilé ìgbìmò asofin un tún òfin Nàìjíríà se, Mark so fun àwon Senato tó kù rè láti fi àwon omo Nàìjirià si wajú ara won. 

Léyìn ìgbà ti àwon orílè-èdè United Kingdom satako si Nàìjirià, won si so pé wón ma se idaduro si àwon iranlowo ti wón un fun Nàìjirià. Mark so pe ki wón fi iranlowo won pa mó.

Ni osu kesan odun 2018, Mark ni ipinu láti díje fun ipò ááre orílè-èdè Nàìjirià, o si yan Zainab Abdulkadir Kure ati Abba Ejemni si egbe ti o ma sé idari ipolongo ìdíje rè.
## Ìgbé ayé rè
O feran eré idaraya golf, tennis àti Squash. O je Christieni, èyà Idoma sì ni èyà rè. O ni ìyàwó merin sí marun.>

Mark ni ilé àti Helicopter ati ìbi ibalesi fún Helicopter.
.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Niger
Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Idris Kutigi

**Idris Legbo Kutigi** (ojoibi 31 December, 1939) je agbejoro ati adajo omo ile Naijiria lati ilu Kutigi, ni Ipinle Niger. Ohun ni Onidajo Agba fun Ile Ejo Togajulo ile Naijiria lati 30 January, 2007 titi di oni.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1939
Ẹ̀ka:Àwọn adájọ́ ará Nàìjíríà
Lech Wałęsa

**Lech Walesa** (; ojoibi 29 September 1943) je oloselu omo orile-ede Polandi, alakitiyan tele fun egbe irepo onisowo ati eto omo eniyan. O gba Ebun Nobel fun iwa alafia ni 1983, o si je Aare ile Polandi lati 1990 titi di 1995.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1943
Ẹ̀ka:Àwọn ará Pólàndì
Rio de Janeiro

**Rio de Janeiro** ("Odo January", ; ) je oluilu Ipinle Rio de Janeiro, ilu to tobijulo keji ni ile Brasil ati agbegbe ilu to tobijulo keta ni Guusu Amerika. Rio de Janeiro ti je oluilu Brasil fun bi ogorun meji lati 1763 titi di 1822 ni igba imunisin awon ara Portugal, ati nigbati Brasil di ominira ni 1822 titi di 1960. O tun je oluilu ti tele fun Ile-Oba Portugal (1808–1821). O gbajumo gege bi "Rio" ni soki, alaje re ni *A Cidade Maravilhosa*, tabi "Ilu Alara".

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú ní Brasil
Delhi Titun

**New Delhi** (, , ) je oluilu ile India. With a total area of 42.7 km<sup>2</sup>, New Delhi is situated within the metropolis of Delhi and serves as the seat of the Government of India and the Government of the National Capital Territory of Delhi (NCT). 

Ẹ̀ka:India
Látfíà

**Látfíà** (), lonibise bi **Orile-ede Olominira ile Látfíà** () je orile-ede ni agbegbe Baltiki ni Apaariwa Europe. O ni bode ni ariwa mo Estonia (343&nbsp;km), ni guusu mo Lithuania (588&nbsp;km), ni ilaorun mo Rosia (276&nbsp;km), ati ni guusuilaorun  mo Belarus (141&nbsp;km). Niwaju Omi-okun Baltiki ni iwoorun ni Swidin wa. Agbegbe Látfíà borile to to  o si ni ojuoju tutu kakiri odun. 

## Itokasi


Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Europe
George Papandreou

**Georgios A. Papandreou** (, ; ojoibi 16 June 1952), je pipe bi **George** ati kukuru bi Γιώργος (*Yórgos*, ) je oloselu omo ile Griisi ati Alakoso Agba ile Griisi (Prime minister) lati 5 October, 2009 de 11 November 2011.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Gríìkì
Kumasi

**Kumasi** je ìlú ni apa guusu arin ile Ghana.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Ghánà
Bangui

**Bangui** ni oluilu ati ilu to tobijulo ni Orile-ede Olominira Arin ile Afrika.

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Áfríkà
Algiers

**Algiers** je oluilu orile-ede Àlgéríà.

Ẹ̀ka:Àlgéríà
Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Áfríkà
Asmara

**Asmara** jé olú ìlú orílè-èdè Eritrea.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Eritrea
Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Áfríkà
Bissau

**Bissau** ni oluilu orile-ede Guinea-Bissau. Ni 2007 iposieniyan re je 407,424 gege bi Instituto Nacional de Estatística e Censos se so. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Guinea-Bissau
Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Áfríkà
Bloemfontein

**Bloemfontein** je ilu ni orile-ede Guusu Afrika, ohun ni ibujoko fun Ile-ise Idajo.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Gúúsù Áfríkà
Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Áfríkà
Edgar Allan Poe

**Edgar Allan Poe** (January 19, 1809 – October 7, 1849) je olukowe, akoewi, olootu ati oluyewo iwe kiko omo ile Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Amẹ́ríkà
Bàbátúnjí Olówòfóyèkú

**Babatunji Olowofoyeku** (May 21, 1917 - March 26, 2003)

## Itokasi
 

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1917
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2003
Ẹ̀ka:Àwọn agbẹjọ́rò ará Nàìjíríà
Lomé

**Lomé** je oluilu orile-ede Togo.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Tógò
Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Áfríkà
Kinshasa

**Kinshasa** je oluilu ati ilu to tobijulo ni Orile-ede Olominira Oloselu ile Kongo.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Orílẹ̀-èdè Olómìnira Tòṣèlúaráìlú ilẹ̀ Kóngò
Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Áfríkà
Ademola Dasylva

**Ademola Omobewaji Dasylva** jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n lítíréṣò ilẹ̀ Áfíríkà, eré ìtàgé, ewì kíko àti ìtàn ibílẹ̀ ní Yunifasiti ilu Ibadan.

## Itokasi
*http://ibadanculturalstudiesgroup.org/index.php?q=node/26 
*http://www.ui.edu.ng/AODasylva

Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
0.999...

300px|right

Ninu Mathimatiiki 0.999... ( a tun le ko bayi 0,\bar{9} tabi 0,\dot{9}) je nọ́mbà tóúnyípo to dọ́gba pére mo nomba **1**. Lede miran ami-idamo «0,999...» ati «1» duro fun nomba gidi kanna.

Ẹ̀ka:Àwọn nọ́mbà
Trigonomẹ́trì

**Igunwíwọ̀n** (trigonometry) ni eka mathimatiiki to je mo kiko awon ifise pataki awon igun ati imulo won fun orisirisi isiro.

## Itokasi


Ẹ̀ka:Jẹ̀ọ́mẹ́trì
Ìṣedọ́gba

Nínú mathimatiiki **ìṣedọ́gba** jẹ́ ìdọ́gba tó so ọ̀pọ̀iye mímọ̀rí pọ̀ mọ́ ọ̀pọ̀iye àìmọ̀rí tí à únwá. Ojútùú fún ìṣedọ́gba tó ní iye àìmọ̀rí *n* yíò jẹ́ ọ̀pọ̀ *n* tó mú kí ìṣedọ́gba náà ó jẹ́ òọ́tọ́.

## Itokasi


Ẹ̀ka:Mathimátíkì
Ouagadougou

**Ouagadougou** je oluilu orile-ede Burkina Faso .

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Áfríkà
Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Bùrkínà Fasò
Madagásíkà

**Madagásíkà** tàbí **Orile-ede Olómìnira ilẹ̀ Madagásíkà** jẹ́ orílẹ-èdè erékùṣù ní Òkun Indiani leba etí-odò apá gúúsù-ìlàòrùn Áfríkà. Wọ́n jẹ́ aṣiwèrè nítorí wọ́n rò pé ohun gbogbo kò yẹ tàbí ìbínú.

## Ìtọ́kasí
Porto-Novo

**Porto-Novo** je oluilu orile-ede Benin.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Benin
Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Áfríkà
Bujumbura

**Bujumbura** ni oluilu orile-ede Burundi.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Bùrúndì
Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Áfríkà
Yamoussoukro

**Yamoussoukro** je oluilu orile-ede Côte d'Ivoire. Awon olugbe ni be to 200,659 ni 2005 o budo si  ariwa Abidjan.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Áfríkà
Abidjan

**Abidjan** je ilu to tobijulo ni Côte d'Ivoire, be si ni tele o je oluilu ibe.

## Ojuojo

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Côte d'Ivoire
Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Côte d'Ivoire
Àsìá ilẹ̀ Benin

right|thumb|188px| Flag Ratio: 2:3

right|thumb|150px|Flag of People's Republic of Benin (1975-1990)

**Àsìá ilẹ̀ [[Benin]]** je awo ewe, awo oorun ati awo pupa.

## Itokasi

Benin
Ẹ̀ka:Àwọn àmì-ìdámọ̀ oníbínibí ilẹ̀ Benin
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Benin

**Àmì ọ̀pá àṣẹ** ilẹ̀ Benin

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn àmì-ìdámọ̀ oníbínibí ilẹ̀ Benin
Benin
Bẹ̀lárùs

**Bẹ̀lárùs**, ( ; , ), lonibise bi **Orile-ede Olominira ile Bẹ̀lárùs**, je orile-ede ayikanule ni Apailaorun Europa, to ni bode bi owo-ago pelu Rosia ni ariwailaorun, Ukrein ni guusu, Poland ni iwoorun, ati Lithuania ati Latvia si ariwaiwoorun. Oluilu re ni Minsk; awon ilu re pataki miran tun ni Brest, Grodno (Hrodna), Gomel (Homiel), Mogilev (Mahilyow) ati Vitebsk (Viciebsk). Idalogorun ogoji  re lo je igbo aginju, be sini apa okowo re to tobijulo ni ise agbe ati ise elero.

Ni awọn 7th-9th sehin AD, awọn agbegbe ti igbalode Belarus ti a kún nipa East Slavic ati Baltic ẹya, ni 10th-13th sehin Belarus je ti si awọn Kievan ipinle, ni 14th-18th sehin si awọn Grand Duchy of Lithuania. Ni opin ti awọn 18th orundun, Belarus ti a ṣẹgun nipasẹ awọn Russian Empire ati ki o kan ìka eto imulo ti a lepa lati pa Belarusian ede ati asa (Rus. Русификация)

Lọ́dún 1917, lẹ́yìn ìwópalẹ̀ Ilẹ̀ Ọba Rọ́ṣíà, Belarus jà fún òmìnira, àmọ́ nígbà tó fi máa di ọdún 1922, ìjọba Soviet Union ṣẹ́gun orílẹ̀-èdè náà. Ni 1932-1933, Belarus jiya lati iyan nla ti awọn alaṣẹ Soviet ṣeto ati pe o padanu ọgọọgọrun ẹgbẹrun eniyan, lakoko ti Ukraine padanu miliọnu. Lọ́dún 1942, àwọn ọlọ́pàá ọ̀tẹlẹ̀múyẹ́ Soviet pa ọ̀gá òǹkọ̀wé orílẹ̀-èdè náà, Yanka Kupala. Ajogunba ayaworan ile Belarus ti parun ni awọn ọdun 1950-1980.

Ni 1991, awọn orilẹ-ede ti gba ominira, sugbon ni 1995 awọn dictatorship ti Alexander Lukashenko bẹrẹ. Ni ọdun akọkọ ti ijọba rẹ, o rọpo awọn aami orilẹ-ede pẹlu awọn Soviet, ati nitori awọn eto imulo rẹ, awọn eniyan Belarus wa ni ewu iparun.

## Itokasi


Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Europe
Bùlgáríà

**Bulgaria** (; , Bălgariya, ), tabi **Orile-ede Olominira ile Bulgaria** (, , ), je orile-ede ni guusu-apailaorun Europe.

## Itokasi


Bulgaria
Tsẹ́kì Olómìnira

[thumb|[Karlštejn|Karlštejn Castle in the Central Bohemian Region, founded in 1348 by Charles IV.]]
[thumb|[Tábor, a town in the South Bohemian Region, founded in 1420 by the Hussites.]]
[thumb|[Charles IV, Holy Roman Emperor|Charles IV, 1316 – 78, eleventh king of Bohemia. Charles IV was elected the *[[Největší Čech]]* (Greatest Czech) of all time.]]

**Tsẹ́kì Olómìnira** (**Tsẹ́kíà**;  ; , , short form *Česko* ) je orile-ede ni Arin Europe. O ni bode mo Poland ni ariwailaorun, Jemani ni iwoorun ati ariwaiwoorun, Austria ni guusu ati Slovakia ni ilaorun. Orile-ede Tseki Olominira ti je omo egbe NATO lati 1999 ati Isokan Europe lati 2004. Bakanna o tun je omo egbe Agbajo fun Abo ati Ifowosowopo ni Europe (OSCE). 

## Itokasi


Tseki
Orile-ede Kroatíà

**Kroatíà** tabi **Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kroatíà** je orile-ede ni Guusuilaoorun Europe.

## Itokasi


Kroatia
Guinea Alágedeméjì

**Guinea Agedeméjìayé** tabi **Orile-ede Olominira ile Guinea Agedemejiaye** je orile-ede ni Arin Afrika.

## Itokasi
Bósníà àti Hẹrjẹgòfínà

thumb|250px|right
**Bósníà àti Hẹrjẹgòfínà** ( or ; Bosnian, Croatian, Serbian Latin: *Bosna i Hercegovina*; Bosnian and Serbian Cyrillic: Босна и Херцеговина) je orile-ede ni Guu-Apailaorun Europe, ni Peninsula Balkani. O ni bode mo Kroatia ni ariwa, iwoorun ati guusu, Serbia ni ilaorun, ati Montenegro si guusuilaorun, Bosnia ati Herzegovina (bakanna: Bosnia-Herzegovina/Bosnia ati Hercegovina) je ku di ko je ayikanule, ayafi fun  ebado Omi-okun Adriatiki, ni ilu Neum. Abenu orile-ede na je kiki okegiga ni arin ati si guusu, ilegiga ni ariwaiwoorun, ati ile pelebe ni ariwa ilaorun. Ninu na tu ni ibi jeografi totobiju to ni ojuojo orile iloworo, to ni igba orun gbigbona ati igba otutu to ni yinyin. Eti apaguusu re ni ojuojo Mediteraneani ati ojuile pelebe.

## Itokasi



Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Europe
Nẹ́dálándì

**Nẹ́dálándì** tabi  **Awon Orile-ede Apaisale** (Hóllàndì) je orile-ede ni apa ariwaiwoorun Europe ati apa kan ni Ile-Oba awon Orile-ede Isale (*Koninkrijk der Nederlanden*).

## Itokasi


Nedalandi
Púẹ́rtò Ríkò

**Púẹ́rtò Ríkò** (ede Spein for "Rich Port"), fun ise ijoba bi **Kajola ile Puerto Riko** (Commonwealth of Puerto Rico) (,  "Free Associated State of Puerto Rico") ati nigbakan bi **Porto Riko**, jẹ́ àgbègbè aikorapo ilẹ̀ Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà to budo si àríwá-ìlà-oòrùn Omi-òkun Karibeani. Puerto Rico ní òfin tirẹ̀ àti àwọn ilé-ìgbìmọ̀ ti ara rẹ̀, adarí àti àwọn ẹ̀ka ìdájọ́. Ìsopọ̀ pẹ̀lú Amẹ́ríkà jẹ́ nípasẹ̀ pínpín ọmọ ìlú, owó àti ààbò.

## Notes

## Itokasi


Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Kàríbẹ́ánì
Paragúáì

**Paragúáì** (US , UK ), officially the **Republic of Paraguay** ( , Guaraní: *Tetã Paraguái* ), is a landlocked country in South America. It is bordered by Argentina to the south and southwest, Brazil to the east and northeast, and Bolivia to the northwest. Paraguay lies on both banks of the Paraguay River, which runs through the center of the country from north to south. Due to its central location in South America, it is sometimes referred to as *Corazón de América*, or the *Heart of America*.

The Guaraní have been living in Paraguay since before the arrival of Europeans in the 16th&nbsp;century, when Paraguay became part of the Spanish colonial empire. Following independence from Spain in 1811, Paraguay was ruled by a series of dictators who followed isolationist and protectionist policies. This development was truncated by the disastrous Paraguayan War (1864–1870) in which the country lost 60% to 70% of its population and large amounts of territory. During a large part of the 20th&nbsp;century, Paraguay was ruled by Alfredo Stroessner, who led one of South America's longest lived military dictatorships. In 1989 Stroessner was toppled and free elections were celebrated in 1993. In 1994 Paraguay joined Argentina, Brazil and Uruguay to found Mercosur. 

As of 2009 the population was estimated at 6.3&nbsp;million. The capital and largest city is Asunción. The official languages are Spanish and Guaraní, both being widely spoken in the country, with around 92% of the general population speaking Spanish and 98% speaking Guaraní. 

Though it remains one of the region's poorest and least-developed countries, in 2010, Paraguay's economy grew by 14.5%, the largest economic expansion in Latin America, and the third fastest in the world after Qatar and Singapore. By 2011, economic growth slowed but remained high, at 6.4%.

## Itokasi


Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Gúúsù Amẹ́ríkà
Fenesuela

**Venezuela** tabi **Orile-ede Olominira Bolifari ile Venezuela**
(Spanish: República Bolivariana de Venezuela)
je orile-ede ni eti odo apa ariwa Guusu Amerika.

## Itokasi


Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Gúúsù Amẹ́ríkà
Uruguay

**Uruguay** tàbí **Orílẹ̀-èdè Olómìnira Ìlàoòrùn ilẹ̀ Uruguay** jẹ́ orílẹ̀-èdè ní Guusu Amerika. 

## Àwọn ìtọ́kasí

## Àwọn àjápọ̀ látìta
* Official website

Fáìlì:Àpẹrẹ.jpg


Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Gúúsù Amẹ́ríkà
Kùwéìtì

**Orílẹ̀-èdè Kùwéìtì** (, ) je Ile-Emiri Arabu aladani to ni bode mo Saudi Arabia ni guusu ati Irak ni ariwa ati iwoorun. Ijinna to pojulo lati ariwa de guusu je 200 km (120 mi) ati lati ilaoorun de iwoorun je 170 km (120 mi). Iposieniyan re je 2.889 legbegberun ati agbegbe 18,098&nbsp;km². 

Lára ọdún 1946 sí 1982, Kuwait ṣe àtúnṣe tó pọ̀ jùlọ, tí owó epo ṣàkóso fún un. Ní àárín ọdún 1980, orílẹ̀-èdè náà dojú kọ ìṣòro ìṣàkóso àti ìdààmú ìṣètò-ọrọ lẹ́yìn tí ọjà iṣura bàjẹ́. Kuwait tún ní láti koju ìkọlu àwọn ọmọ-ogun tí ń ṣe atilẹyin fún Iran ní àkókò Ogun Iran–Iraq nítorí ìtìlẹyìn owó rẹ fún Iraq. Ní ọdún 1990, Iraq kọlu Kuwait, fi ìjọba amáyédẹrùn ṣe àṣẹ, lẹ́yìn náà sì gba ilẹ̀ náà labẹ́ Saddam Hussein lẹ́yìn àríyànjiyàn lórí ìṣètò epo. Ìjọba Iraq ló parí ní ọjọ́ kejidinlogun, oṣù keji, ọdún 1991, nígbà tí àwọn ọmọ ogun àjọṣepọ̀ ti U.S. àti Saudi ṣe ìgbàlà Kuwait nígbà Ogun Gulf.

Bii ọpọlọpọ awọn orilẹ-ede Arab miiran ni Gulf Persian, Kuwait jẹ emirate nibiti emir ṣiṣẹ bi ori ipinle, ati idile Al Sabah ti n ṣakoso ṣe ipa pataki ninu eto iṣelu ti orilẹ-ede naa. Islam, ni pataki ẹka Maliki ti Islam Sunni, jẹ ẹsin ijọba osise ti Kuwait. Orilẹ-ede naa ni eto-ọrọ ti o ni owo oya giga ti o ni atilẹyin nipasẹ awọn ifipamọ epo kẹfa ti o tobi julọ ni agbaye. Kuwait ni a mọ bi oludari agbegbe ni awọn iṣẹ ọnà ati aṣa olokiki, nigbagbogbo tọka si bi 'Hollywood ti Gulf'. O ṣe ipilẹṣẹ iṣipopada iṣẹ ọnà igbalode atijọ julọ ni Arabian Peninsula ati pe o ti ṣe agbejade diẹ ninu awọn oṣere asiwaju ti agbegbe naa. Aṣa Kuwaiti, pẹlu itage, redio, orin, ati awọn opera ọṣẹ tẹlifisiọnu, ni a pin pẹlu awọn orilẹ-ede Gulf Cooperation Council (GCC) ti o wa nitosi. Kuwait jẹ ọmọ ẹgbẹ oludasile ti GCC ati pe o tun jẹ apakan ti United Nations, Arab League, ati OPEC.

 

## Àwọn Ìtọ́kasí


Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Ásíà
Lẹ́bánọ́nì

**Lẹ́bánọ́nì** tabi **Órile-ede Olominira ile Lẹ́bánọ́nì** je orile-ede ni Arin Ilaoorun.

## Itumosi
Montenegro

**Montenegro** (i/ˌmɒntᵻˈneɪɡroʊ/ ***<span class="smallcaps">MON</span>'''-tən-'''<span class="smallcaps">AYG</span>'''-roh''</span><span title="English pronunciation respelling"></span> or <span class="nowrap"><span class="IPA nopopups">/<span title="/ˌ/ secondary stress follows">ˌ</span><span title="'m' in 'my'">m</span><span title="/ɒ/ short 'o' in 'body'">ɒ</span><span title="'n' in 'no'">n</span><span title="'t' in 'tie'">t</span><span title="/ɪ/ or /ə/ 'e' in 'roses'">ᵻ</span><span title="/ˈ/ primary stress follows">ˈ</span><span title="'n' in 'no'">n</span><span title="/iː/ long 'e' in 'seed'">iː</span><span title="'g' in 'guy'">ɡ</span><span title="'r' in 'rye'">r</span><span title="/oʊ/ long 'o' in 'code'">oʊ</span>/</span></span><span class="nowrap"></span> <span title="English pronunciation respelling">***MON**-tən-**EEG**-roh''</span><span title="English pronunciation respelling"></span> or <span class="nowrap"><span class="IPA nopopups">/<span title="/ˌ/ secondary stress follows">ˌ</span><span title="'m' in 'my'">m</span><span title="/ɒ/ short 'o' in 'body'">ɒ</span><span title="'n' in 'no'">n</span><span title="'t' in 'tie'">t</span><span title="/ɪ/ or /ə/ 'e' in 'roses'">ᵻ</span><span title="/ˈ/ primary stress follows">ˈ</span><span title="'n' in 'no'">n</span><span title="/ɛ/ short 'e' in 'bed'">ɛ</span><span title="'g' in 'guy'">ɡ</span><span title="'r' in 'rye'">r</span><span title="/oʊ/ long 'o' in 'code'">oʊ</span>/</span></span><span class="nowrap"></span> <span title="English pronunciation respelling">***<span class="smallcaps">MON</span>*'-tən-**<span class="smallcaps">EG</span>**-roh*</span><span title="English pronunciation respelling"></span>; Montenegrin: *Crna Gora* / Црна Гора <small></small><span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[t͡sr̩̂ːnaː ɡɔ̌ra]</span><small class="nowrap metadata">&nbsp;( listen)</small>, túmọ̀ sí  "Black Mountain") jẹ́ orílẹ̀ èdè ní  [[Gúúsù-Ìlàòrùn Europe|Southeastern Europe]]. Ó ní ààlà ní Òkun Adria sí gúúsù-ìwọ̀oòrùn àti ààlà lẹgbẹ́ [[Kroatíà|Croatia]] sí ìwọ̀oòrùn, [[Bósníà àti Hẹrjẹgòfínà|Bosnia and Herzegovina]] sí gúúsù ìwọ̀oòrùn, [[Sérbíà|Serbia]] sí gúúsù ìlàoòrùn, àti [[Albáníà|Albania]] si gúúsù-ìlàoòrùn. Ó jẹ́ ìpínlẹ̀ àti ìlú tó tóbi jùlọ ní ìlú [[Podgorica]], nígbà tí  Cetinje sì di  *Prijestonica'', tí ó túmọ̀ sí Royal Capital City tẹ́lẹ̀.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Europe
Ẹ̀ka:Montenẹ́grò
Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Àwọn Ẹ́mírétì Árábù Aṣọ̀kan

**Àwọn Ẹ́mírétì Árábù Aṣọ̀kan** je orílẹ̀-èdè ìjọba àpapọ̀ to ni Emireti 7 wonyi:

* Abu Dhabi
* Ajman
* Dubai
* Fujairah
* Ras al Khaimah
* Sharjah
* Um Al Quwain 

## Itokasi
Turkey

**Turkey** tabi **Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Túrkì** je orile-ede ni Europe ati Ásíà.

## Gallery

| Mustafa Kemal Atatürk
File:Aya sofya.jpg| 
File:Anitkabir.HB.jpg| 
File:Kocatepe Mosque Ankara.jpg| 
File:State Painting and Sculpture Museum of Ankara.jpg| 
File:DolmabahceMainGate.JPG| 
File:İzmir clock tower.jpg| 
File:Pamukkale00.JPG| 
File:Eskişehir-Aycan.jpg| 
File:Antalya falezler.jpg| 
File:Alanya.jpg| 
File:Bluemosquefront.jpg| 
File:Diyarbakir P1050751 20080427135832.JPG| 


## Àwọn ìtọ́kasí


Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Europe
Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Sloféníà

**Sloféníà** tàbí **Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Sloféníà** jẹ́ orílẹ̀-èdè ní Yúróòpù. 

## Itokasi

## Links
 
* Slovenia.si. Your gateway to information on Slovenia.


Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Europe
Kóstá Rikà

**Kóstá Rikà** (), lonibise o je **Orile-ede Olominira ile Kosta Rika**( tabi **, ) je orile-ede ni Arin Amerika, o ni bode mo Nicaragua ni Ariwa, Panama ni ilaorun ati guusu, mo Okun Pasifik ni iwoorun ati guusu ati mo Omi-okun Karibeani ni ilaorun. 

Kosta Rika, to tumosi "Eti Odo Olora", ti pa constitutionally ise ologun re re pelu ilana-ibagbepo ni 1949.  Ohun nikan ni orile-ede Amerika Latini to wa ni akojo awon orile-ede 22 oseluarailu pipejulo. Kosta Rika lemolemo ti wa larin awon orile-ede Amerika Latini to gaju nipa Atoka Idagbasoke Eniyan, o si wa ni ipo 54th lagbaye ni odun 2007. O wa ni ipo keta lagbaye, ati akoko ni gbogbo Amerika, nipa Atoka Bi Ayika Se Wa ni 2010.

Ni 2007 ijoba Kosta Rikan sekede eto fun Kosta Rika lati di orile-ede ti ko lo karbon ni 2021. Gege bi New Economics Foundation se so, Kosta Rika gba ipo kinni ninu Atoka Planeti Adunnu beesi ni o je orile-ede "alawoewe julo" lagbaye.

## Itan

Ki Columbus o to wa ibe ri awon omo abinibi ile Kosta Rika je apa were part of the Agbegbe Arin kariaye to budo si awon agbegbe idasa Mesoamerika ati Andes. Eyi ti je siodotun lati kopo ipa agbegbe Isthmo-Colombian. Ibi yi ni awon asa abinibi Mesoamerika ati Guusu Amerika ti pade.

[left|thumb|upright|A pre-Columbian [incense burner with a crocodile lid (500 – 1350 AD), from Costa Rica.]]
Apa ariwaiwoorun orile-ede yi, Peninsula Nikoya, ni o je ibi guusujulo fun ipa asa Nahuatl nigbati awon olubori ara Spein de be ni orunddun kerindinlogun. Arin ati apaguusu orile-ede ni ipa Chibcha. Sibesibe, awon eniyan atilewa ti kopa lori asa Costa Rican odeoni niye to kere, nitoripe opolopo ninu won ku lowo awon arun bi smallpox ati idamu latowo awon alamusin ara spein.

## Itokasi
Kòréà Gúúsù

**Kòréà Gúúsù**, fun onibise gege bi **Orile-ede Olominira ile Korea** (**ROK**) (, ), je orile-ede ni Ilaorun Asia, to budo si ilaji apaguusu Korean Peninsula. O ni bode mo Saina ni iwoorun, Japan ni ilaorun, ati Ariwa Korea ni ariwa. Oluilu re ni Seoul. Guusu Korea dubule si agbegbe ojuojo lilowooro pelu awon oke. Agbegbe bo itobi to je 100,032 ilopo awon kilomita mole, o si ni iye eniyan to ju egbegberun 50 lo.

## Itokasi
Slofákíà

**Slofákíà** tabi orile-ede **Slofaki Olominira** je orile-ede ni Europe.

## Itokasi


Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Europe
Filipínì

**Filipínì** tabi **Àwọn Filipini** ( ), fun onibise bi orile-ede **Olominira ile awon Filipini** (), je orile-ede kan ni Guusuilaorun Asia ni apaiwoorun Okun Pasifiki. Si ariwa re niwaju Luzon Strait ni Taiwan wa. Ni iwoorun niwaju Omi Okun Guusu Saina ni Vietnam wa.  Omi Okun Sulu ni guusuiwoorun wa larin re ati erekusu Borneo, be si ni ni guusu ni Omi Okun Selebes pinniya kuro si awon erekusu Indonesia miran. O bode mo Omi Okun Filipini ni ilaorun. Oluilu re wa ni Manila.

## Itokasi
Kòréà Àríwá

**Àríwá Kòréà** tabi **Orile-ede Olominira Ara Oloselu ile Kòréà**

## Itokasi


Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Ásíà
Lúksẹ́mbọ̀rg

**Lúksẹ́mbọ̀rg** ( ), lonibise bi **Dutsi Agba ile Lúksẹ́mbọ̀rg** (, , ), je orile-ede ayikanule ni apaiworun Europe, o ni bode mo Belgium, France, ati Germany. Lúksẹ́mbọ̀rg ni olugbe to ju ilaji egbegberun eniyan lo ninu aala to to 2,586 Kilomita ilopomeji (999&nbsp;sq&nbsp;mi).

## Itokasi


Luksemborg
Nikarágúà

**Nikaragua** () tibise **Olominira ile Nikaragua** (, ), jẹ́ orílẹ̀-èdè Olómìnira toselu aṣojú ni Àárín Amẹ́ríkà. 

## Itokasi
Ùsbẹ̀kìstán

**Ùsbẹ̀kìstán** tabi **Orile-ede Olominira ile Ùsbẹ̀kìstán** je orile-ede ni Arin Asia.

**Uzbekistan** jẹ́ orílẹ̀-èdè tí kò ní etí òkun tó wà ní àárín Gbùngbùn **[[Ásíà|Asia]]**, tó fi ààlà mọ́ **Kazakhstan** ní apá gúúsù-ìlà-oòrùn, **Kyrgyzstan** ní àríwá-ìlà-oòrùn, **Tajikistan** ní gúúsù-ìlà-oòrùn, **[[Afghanístàn|Afghanistan]]** ní gúúsù, àti **Turkmenistan** ní ìwọ̀-oòrùn gúúsù. Olú ìlú rẹ̀ tí ó tóbi jùlọ ni **Tashkent**.

## Itokasi
Turkmẹ́nìstán

**Turkmenistan** tabi **Orile-ede Olominira ile Turkmenistan** (), mimo bakanna bi **Turkmenia**, ) je orile-ede ni Alaari Asia.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Ásíà
Àkójọ àwọn ìpínlẹ̀ Nàìjíríà bíi agbègbè

Àkójọ àwọn Ìpínlẹ̀ Nàìjíríà bíi agbègbè wọn.

## See also

## External links
* World Gazetteer

*
El Salfador

**El Salfador** tabi **Orile-ede Olominira ile El Salfador** (itumo ni ede spanisi je *Orile-ede Olominira Olugbala*) je orile-ede ni Arin Amerika.

## Itokasi
Àkójọ àwọn ìpínlẹ̀ Nàìjíríà bíi ìpọ̀síènìyàn

thumb|250px|Map of Nigerian states by population density
thumb|250px|Map of Nigerian states by total population

The following table presents a listing of Nigeria's 36 states ranked in order of their total population based on preliminary 2006 Census figures. http://www.population.gov.ng/pop_figure.pdf 
 

## See also

*