Kwesi Armah

**Kwesi Armah** (21, Ọṣù Kẹsán Ọdún 1929  – 24, Oṣù Kọkànlá Ọdún 2006)  je ọlóṣèlú ara Ghana àti Aṣojú. Ó jẹ́ Komisona giga (Ambassador) si Ile-ẹjọ St James ni Ilu Lọndọnu, England, ati Minisita fun Ìṣòwò ilẹ̀ òkèèrè ni ìṣàkósọ Kwame Nkrumah ṣaaju ìṣòtè Ọlógun ti ọdún 1966. Lẹhinna o ṣiṣẹ́ ni Igbimọ ti Ipinle ni ìjọba John Kufuor .  

## Ipa nínú Ọgun Vietnam
Lakoko tí ó jẹ́ Komisona giga, Armah darí aṣojú ti àwọn aṣojú ìjọba ti Nkrumah ránṣé si Vietnam ni Ọdún 1965 lati ṣe agbékalẹ̀ àwọn ìbátan si ìjọba ni Hanoi ni atẹle ijusile ti Iṣẹ Aṣoju Àlááfíà Agbaye ti a daba ni ìbèrè ọdún yẹn.  Iṣẹ apínfúnni yẹn parí pẹ̀lú Alákósọ Ho Chi Minh dúpẹ́ lówó àwọn aṣojú àti Nkrumah fun ìbákédùn wọn, ṣùgbọ́n tun kọ iṣẹ apinfunni ti a dábàá gẹgẹbi “ipinnu idunadura” ti oni Òwò Amẹrika nínú ti o jẹ “ẹtan ati alágàbàgebè”. 

Tòun ti ijusile yii, Nkrumah sì pinnu lati ko ipa nínú ija naa,ni Oṣù Kínní ọdún 1966 mu aṣoju miiran pẹlu Armah si Vietnam.  Lakoko iṣẹ apinfunni yii, sibẹsibẹ, awọn Ọlógun láàrin Ghana ṣe ìdìtè gbàjọba kan nigbati awọn aṣáájú ko si ni ilé.   Armah di ẹni tí wọ́n lè ni Ghana, ti awọn ọmọ-ogun si dojukọ idile rẹ ti wọn si fi wọn si àtìmọ́lé ile. Armah tun jẹ ifọkansi fun ifapada wa si Ghana ni ìgbà tí ó ń lọ si Ilu Lọndọnu, o jọ pe fun ilokulo ti £30,000 ti Ọwó ijọba.  Akowe inu ile fun United Kingdom Roy Jenkins pinnu pe Ghana gbe awọn ẹsun naa fun awọn iwafin iṣelu, ati nitorinaa o yan lati kọ ibeere ifasilẹlẹ silẹ Lábẹ́ Òfin Awọn ẹlésè ọrí ìrìn.  Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó dá a sílẹ̀, wọ́n pé léjó ní Old Bailey, lẹ́yìn náà ló sì dá a láre.  Armah ni wọ́n ya kúrò ninu idile rẹ fun ọdun meji, nigbati wọn tun da wọn silẹ kuro ninu imuni ile ti wọn si gba wọn laaye lati pada si ile wọn ni England. 

### Ìdarí ati Ìdìtè gbàjọba
Àwọn Ẹgbẹ́ òṣèlú Nkrumaist ni a ko gbà láàyè lẹẹkansi titi ti idasile Orilẹ-ede Olominira Kẹta ti Ghana, ti Jerry Rawlings gba laaye, ẹniti o ti ṣe olori Igbimọ Revolutionary Council (AFRC) ni ìgbìmọ̀ ijọba kan ni Oṣù Karun ọdún 1979. Armah di olori ti People's National Party (PNP) ti o dide si agbara ni orilẹ-ede Olómìnira akọkọ-ati idibo nikan-eyiti o mu Hilla Limann si ipo Aare. Ní ọdún méjì lẹ́yìn náà, ìdìtẹ̀ mìíràn tí Jerry Rawlings darí bo ìjọba Limann. Rawlings ṣe agbekalẹ Igbimọ Aabo Orilẹ-ede Igba diẹ (PNDC), eyiti o ṣe abojuto eto ti Awọn ile-ẹjọ Gbọgbọ ènìyàn ti kii yoo jẹ “ikun nipasẹ awọn imọ-ẹrọ ofin”. Paapọ pẹlu awọn Olùdarí méjì miiran ti PNP, Armah ti fi ẹsun kan ati pe o jẹbi ìbàjẹ́, iyẹn ni ẹbun ti awọn oṣiṣẹ AFRC tẹlẹ, o si ṣiṣẹ ni ọdun méje nínú túbú.  A fi i si àtìmólé iṣakoso lẹẹkan si ni 1991 “ni iwulo aabo orilẹ-ede” lẹhin kikọ nkan kan ninu iwe iroyin Ghana *ti Christian Chronicle* ti o ṣofintoto ti PNDC ti n ṣe ijọba. A ko mu u wá si ẹjọ titi oṣu mẹta lẹhinna. 

## Ikú
Kwesi Armah ku ni ọjọ 24 Oṣù kọkànlá ọdún 2006 ni Accra . Ó ti gbéyàwó, ó sì bí ọmọ márùn-ún, títí kan òǹkọ̀wé àti àyẹ̀wò Ẹ́sítérì Ámà . 

## Àwọn Àtèjádẹ

* *Opopona goolu ti Afirika*, Awọn iwe ẹkọ Heinemann, 1965
* *Ghana: Legacy Nkrumah*, London: Rex Collings, 1974
* *Alaafia laisi Agbara: Ilana Ajeji ti Ghana 1957-1966*, Ghana Universities Press, 2004. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1929
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2006