open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
.cs

**.cs** je fun opo odun amioro orile-ede top-level domain (ccTLD) fun Czechoslovakia. Sugbon, orile-ede na tuka si Czech Republic ati Slovakia ni 1993, awon orile-ede mejeji yi si gba ccTLDs ti won otooto: .cz ati .sk nitelerawon. Ilo .cs wa dopin die die, o si je pipare patapata ni January 1995.

## Itokasi
Sikiru Ayinde Barrister

**Sikiru Ayinde Barrister**   ) je olorin fuji omo ile Naijiria. Ayinde Barrister bere si korin ta ni odun 1966- 2008, Barrister gbe awo orin to po to 127 jade. Ninu won ni *Oke Agba* (1980), *Ijo Olomo* (1983), *Nigeria* (1983), *Military* (1984), *Barry Wonder* (1987), *[[Fuji Garbage]]* (1988), *Music Extravaganza* (1990) ati *Fuji Waves* (1991).

## Ìgbésí Ayé r̀ẹ
A bí Síkírù Àyìndé Barrister nínú ẹb́i Sàláwù Balógun ní ìlú Ìb̀adàn, bàbá rẹ̀ Salawu Balógun jẹ́ Alápatà Ẹran, nígbà tí ìyá rẹ̀ jẹ́ Oníṣòwò pẹ́pẹ̀ẹ̀pẹ́. Ó lọ Ilé-Ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ti Muslim Mission àti  Ilé-Ìwé Model ti Mushin tó wà nílù Èkó. Lẹ́yìn èyí ni ó lọ sí ilé-ìwé àkọ́ṣẹ́-mọṣẹ́ ti Yaba Polytechnic láti kọ́ nípa ìmọ̀ òǹtẹ̀wé àti àwọn iṣẹ́ ọwọ́ mìíràn. Àyìndé Barrister bẹ̀rẹ̀ iṣé orin kíkọ láti ìgbà kékeré rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí 'Ají-Sààrì' tàbí *Ají-wérẹ* lásìkò Àwẹ̀ àwọn Musulumi; bí ó ṣe ń ṣiṣẹ́ rẹ̀ náà ló ń kọrin pẹ̀lú rẹ̀ . Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Atẹ̀wé fún Ilé-Iṣẹ́ tí ó pọn ọtí Nigerian Breweries, lẹ́yìn náà ni wọ́n gbà gẹ́gẹ́ bí òǹtẹ̀wé ránṣẹ́ ní Ilé-Iṣẹ́ Ológun Ilè Nàìjíríà Nigerian Armylát̀arí akitiyan rẹ̀́, lásìkò ogun abẹ́lé. Ó ṣíṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Ọmọ ogun ní Ẹ̀ka kẹwàá '10th Brigade' ti ìpín Kejì '2nd Division' ti Ilé-Iṣẹ́ Ológun Nàìjíríà lábẹ́ Ọ̀gágun 'Adéníran' ó sì jà fitafita ní Awka, Abagana àti Onitsha.

## Ikú àti ìsìnkú rẹ̀
Barrister ku ni ojo 16 osu kejila 2010 ni London nibi to ti lo gba iwosan fun arun ito-suga(diabetes). Isinku re waye  ni ogbo ojo  osu kejila odun 2010 ni ile re ti o wa ni Eko.

## Àwọn ìtọ́ka sí

## Ijapo Internet
*Fuji superstar Ayinde Barrister dies at 62
*Discography of Alhaji Chief Sikiru Ayinde Barrister 
*Iwadi lori google
*barry profile 

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1948
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2010
Ẹ̀ka:Àwọn akọrin fújì ará Nàìjíríà
Àwọn Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Nàìjíríà

|thumb|right|350px|Local Government Areas of Nigeria
|
|}

**Awon Agbègbè Ijoba Ibile Naijiria** 744 ni o wa ni Naijiria

## Àtòjọ

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìpínsábẹ́ ilẹ̀ Nàìjíríà
Baháí

thumb|Ilé ìjosìn ti Baháí
**Bahai** Ẹ̀sìn kan tí wọ́n dá sílẹ̀ ní ọdún 1863 tí ó ń mú gbogbo èyí tí ó dára lára èsìn mìíran lò tí ó sì ń mú kí gbogbo àwọn ènìyàn ayé para pọ̀. Àwọn tí ó ń sin ẹ̀sìn yìí ni wọ́n ń pè ní Bahais.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Ẹ̀sìn
Aberdeen

Ìlú ńlá kan nìyí ní ìlà-oòrùn àríwá ilẹ̀ Scotland. Ara Káúntì (County) Aberdeenshire ni ó wà tẹ́lẹ̀. Láti oṣù kárùn-ún ọdún 1975 ni ó ti di ara Grampian. Wọ́n máa ń pe Aberdeen ní ‘granite city’.  Ó ní Yunifásítì kan tí wọ́n dá sílẹ̀ ní 1494. Aberdeen Angus ni wọn máa ń pe orúkọ àgùntàn kan tí ó gbajúmọ̀ ní Aberdeen. Àwọn ará ìlú Aberdeen ni wọ́n ń pè ní Aberdonian.

Ẹ̀ka:Europe
Aberdeenshire

Agbègbè kan ní ìlà-oòrùn Scotland ni Aberdeenshire. Ó ní àwọ òkè ní apá ìwọ̀-oòrùn rẹ̀. Ibi tí ó ga jù níbẹ̀ ni a ń  pè ní Cairngorm. Àwọn òkè yìí jẹ ojú ní gbèsè. Orí òkè wọ̀nyí ni odò Don àti Dee ti sun wá. Ní apá ìlà-oòrùn Aberdenshire, iṣẹ́ àgbẹ̀ ni ó jẹ wọ́n lógún. Bí wọ́n ti ń dáko ni wọ́n ń sin nǹkan ọ̀sìn. Bèbè òkun ibẹ̀ ní òkúta. Buchan Ness tí ó wà ní Aberdeenshire ni ìlú tí ó kángun jù ní ìlà-oòrùn ilẹ̀ Scotland. Àwọn ìlú tí ó ṣe pàtàkì ní Aberdeenshire ni Aberdeen, Peterhead, fraserburgh, Inverturie, Ballatre àti Huntly. Iṣẹ́ àgbẹ̀ ni ó wọ́pọ̀ jù ní Aberdeenshire. Wọ́n dá ilé-iṣẹ́ ẹja sílẹ̀ ní Aberdeen, fraserburgh àti Peterhead. Àwọn ènìyàn ti ó wà ní agbègbè yìí ní 1961 jẹ́ 298, 503.
Abergavenny

**Abergavenny** je ilu oja ní ilè Welsi. Ìlú náà wà ní ibi tí odo Ilok àti Gavenny ti pàdé. Máìlì márùn-ún ni ìlú yìí sí Monmouth, ní apá ìwọ̀-oòrùn. Àwọn ènìyàn tó ń gbé ìlú yìí ní 1961 jẹ́ 9,625.
Sani Abacha

**Sani Abacha** (20 September 1943 – 8 June 1998) je Ogagun Ile-Ise Ologun ile Naijiria ati Olori orile-ede Naijiria lati ojo 17 osu Kokanla odun 1993 titi de ojo 8 osu Kefa 0dun 1998 to ku lojiji. 
## ìgbé ayé rẹ
Wọn bí Abacha ní ìlú Kano ni Nàìjíríà. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Nigeria Military Training College tí Ìlú Kaduna Ọgbà ipò igbimọ in Ọdún 1963 leyin tí ó dé láti ikẹ eko tó cadeti ni ìlú Aldershot ni England.

## Ìgbà Ikú rẹ
Ní ọjọ́ kẹjọ oṣù kẹfà ni ọdún 1998,abacha ku si Aṣọ Rock tí àwọn Ààrẹ ni ìlú Abuja.Wọn sìn Abacha ní ìlà náà tí Mùsùlùmí. Àwọn kàn ní májẹ lè ní opáa, àwọn kan ni àwọn apá yàn ni wọ́n paa, àti bẹẹbẹẹ ló ní pàtó kosi ẹni tí ó mọ ìdí ikú rẹ.Lẹ́yìn ikú rẹ, wọn fi Ọgbẹ́ni Abdulsalami Abubakar ṣe olú dárí tí ìpínlẹ́ ni Oṣù Kẹ̀wá ọdún 1998.   

## Àwon Ìtókasí

Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ọ̀gágun ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn Ọ̀gá Ọmọṣẹ́ Agbógun Nàìjíríà
.cf

**.cf** je àmìọ̀rọ̀ orílẹ̀-èdè top-level domain fun Internet (ccTLD) ti ile Central African Republic. It is administered by the Central African Society of Telecommunications.
Abdulsalami Abubakar

**Abdulsalami Abubakar** (ojoibi  June 13, 1942) je omo ologun ara ile Naijiria ati Olori ijoba ile Naijiria lati ojo 9 osu 6, 1998 titi di ojo 29, osu 5, 1999 leyin igba ti Sani Abacha ku.  

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Nàìjíríà
Àkójọ àwọn gómìnà ìpínlẹ̀ Nàìjíríà

## Àtòjọ àwọn gómìnà ìpínlẹ̀ Nàìjíríà lọ́wọ́lọ́wọ́
Egbe oselu ti ikokan awon gomina na je:
*15 People's Democratic Party (PDP)
*20 All Progressive Congress (APC)
*1 All Progressives Grand Alliance (APGA)
NB: Party affiliation changes regularly as a result of the state of defections in Nigeria's political party system.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Nàìjíríà
.fm

**.fm** ni amioro orile-ede fun top-level domain lori Internet (ccTLD) fun Federated States of Micronesia, to je adipo awon erekusu ni Okun Pasifiki.

## Itokasi
.gw

**.gw** *Global Web* ni amioro orile-ede top-level domain lori Internet (ccTLD) fun Guinea-Bissau.

## Itokasi
Japan

jẹ́ orílẹ̀-èdè erékùṣù ní Ìlà Oòrùn Asia. Ó pàlà pẹ̀lú Òkun Pàsífíìkì, o wa ni ilaorun Okun Japan, Saina, Ariwa Korea, Guusu Korea ati Rosia, o gun lati Okun Okhotsk ni ariwa de Okun Ilaorun Saina ati Taiwan ni guusu. Awon leta ti won fi n ko oruko Japan tumo si "orisun orun", eyi lo je idie ti a fi n pe Japan ni "Ile Iladide Orun".

Japan jẹ́ arkipelago àwọn Erékùṣù 6,852. àwọn erékùṣù ibẹ̀ tí ó tóbi jùlọ ní Honshū, Hokkaidō, Kyūshū àti Shikoku, ti àpapọ̀ wọ́n jẹ́ èdè mẹ́tàdínlọ́gọ́rùún (97%) ìtóbi ilẹ̀ Japan. Opo awon erekusu wonyi je oloke, opo je onileru; fun apere, ibi gigajulo ni Japan, Oke Fuji, je onileru. Japan je orile-ede ikewa to iye awon eniyajulo, pelu awon eniyan ti won to egbegberun 128. Agbegbe Titobiju Tokyo, to ni oluilu ''de facto'' Tokyo ati awon ibile ayika re, ni o je agbegbe metropoli titobijulo lagbaye pelu iye eniyan to to egbegberun 30.

Iwadi iseoroayeijoun fihan pe awon eniyan ti ungbe ni Japan lati igba to ya bi igba Okutaijoun Oke. Igba akoko ti a ko gbo nipa oruko Japan ninu iwe akoole je ninu awon iwe itan Saina lati orundun 1k SK. Ipa latodo awon orile-ede miran je titele pelu idagbe igba pipe bo se han gbangba ninu itan Japan. Ni igbeyin orundun 19k ati 20k ijabori ninu Ogun Saina ati Japan Akoko, Ogun Rosia Japan, ati Ogun Agbaye 1k gba Japan laye lati fe ile re nigba itoja ogun. Ogun Saina ati Japan Keji odun 1937 tan titi de Ogun Agbaye 2k, to wa sopin ni 1945 leyin ijubombu atomu si Hiroshima ati Nagasaki. Lati igba atunse ibagbepo re ni 1947, Japan ti di oba onibagbepo olokan pelu obaluaye atiileasofin aladiboyan tounje Diet mu.

Alagbara itokowo ninla, Japan ni o ni itokowo keta totobijulo lagbaye gegebi GIO oloruko ati gegebi ifiwe agbara iraja. Bakanna o tun je atajalode kerin titobijulo ati arajalatode kerin titobijulo lagbaye. Botilejepe Japan lonibise ti jowo eto re lati gbe ogun, o di ile-ise ologun odeoni mu fun abo ati ise alafia. Leyin Singapore, Japan lo ni ipaniyan to kerejulo lagbaye. Gegebi UN ati WHO se diye, Japan lo ni ireti igbeaye gigunjulo larin gbogbo awon orile-ede lagbaye. Bakanna o tun ni iku omo-owo tokerejulo keta, gegebi UN se so.

## Itokasi
Àkójọ àwọn olúìlú ìpínlẹ̀ Nàìjíríà

Àwọn wọ̀nyí ni àkójọ àwọn olúìlú àwọn ìpínlẹ̀ Nàìjíríà.

## wo eleyi na

Ẹ̀ka:Oluilu ipinle Naijiria
## Àwọn Ìtọ́kasí
Ìlú Benin

**Ilu Benin** tabi **Benin City** je ilu ni Naijiria ati oluilu ipinle Edo.

## Gallery

File:Ameosa Motors, Benin City Edo State,.jpg
File:Baptist College of Theology, Benin City, Edo State.jpg
File:Baptist High School Main Entrance, Benin Edo state.jpg
File:Baptist Secreteriat, Benin Edo state.jpg
File:Edo Specialist Hospital, Benin City, Edo State.jpg
File:Edo state House of Assembly complex, Benin city3.jpg
File:Endurance Education Centre, Benin City.jpg
File:Investment House, Benin city, Edo state.jpg
File:Nigerian Television Authority, Benin City, Edo State.jpg
File:Oba of Benin Palace, Benin, Edo state.jpg
File:Oredo Constituency Office, Benin city, Edo State.jpg
File:Ovia North East Line, Benin City, Edo State.jpg
File:Pension House, Benin city, Edo state.jpg
File:Samuel Ogbemudia Stadium, Benin City Edo State.jpg
File:Samuel Ogbemudia Stadium, Benin City Edo State 01.jpg 
File:St. Patrick Catholic Church, Ugbowo, Benin City 2.jpg
File:St. Patrick Catholic Church, Ugbowo, Benin City.jpg
File:Welcome to the Palace of the Oba of Benin signpost, Benin, Edo state.jpg
Ralph Ellison

**Ralph Waldo Ellison** (March 1, 1914 – April 16, 1994) je oluko ati olukowe ara Amẹ́ríkà.

## Àwọn Itokasi

Ellison Ralph
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà
Adó-Èkìtì

**Adó Èkìtì** jẹ́ ìlú ńlá kan ní apá Ìwọ̀ Oòrùn orílẹ̀-èdè Nàìjíríàtí ó sì jẹ́ olú-Ìlú fún Ìpínlẹ̀ Èkìtì. Edó-Èkìtì  tàbí Adó-Èkìtì ni àwọn Yorùbá má ń sábà pe ẹni tí ó bá wá láti Ìpínlẹ̀ Èdo tàbí Adó. Ohun tí ó fàá ni wípé àṣà àti ìṣe wọn wọnú ara wọn bí eegun ti wọnú ẹran..
## Etò ẹ̀kọ́ ibẹ̀
Ìlú Adó ní ilé-ẹ̀kọ́ ti ìjọba Ìpínlẹ̀ tí wọ́n ń pe ní Yunifásitì Ado Ekiti amọ́ tí wọ́n ti yí padà sí Ekiti State University. Bákan náà ni ilú náà tún ní ilé-ẹ̀kọ́ Fásitì Adáni tí ó ń jẹ́ Afe Babalola University tí ó wà ní ìlú Adó-Èkìtì, bẹ́ẹ̀ ni wọ́n tún ní ilé-ẹ̀kọ́ akọ́ṣẹ́-mọṣẹ́ Pólì tí ó jẹ́ ti ìjọba apápọ̀ tí wọ́n pe ní Federal Polytechnic, Ado-Ekiti, wọ́n sì tún ní ilé-ẹ̀kọ́ ti gbogbonìṣe Pólì  ti aládàáni tí wọ́n pè ní *Crown polytechnic, Odo, Ado-Ekiti*

## Ètò ọrọ̀ aje wọn
Lára àwọn obun tí wọ́n fi ń ṣọrọ̀ aje ní ìlú Adó-Èkìtì ni kí á gbohùn sáfẹ́fẹ́, lára àwọn ilé-iṣẹ́ ìgbóhùn-sáfẹ́fẹ́ tí ó jẹ́ amóhù-máwòrán ti ìjọba àpapọ̀ Nigerian Television  Authority (NTA) ti ó wà  ní ìlú Adó-Èkìtì. Bákan náà ni wọ́n tún ní ilé-iṣẹ́ amóhù-máwòrán ti Ìpínlẹ̀ tí wọ́n pe ní *Ekiti State Television (BSES)*. Àwọn ilé-iṣẹ́ ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ ti asọ̀rọ̀-mágbèsì náà kò gbẹ́yìn, lára wọn ni:
* Radio Ekiti, Progress FM Ado Ekiti, tí ó jẹ́ ti ọmọ ilé-ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ * Adeyeye*.
* Fresh FM, tí ó jẹ́ ti gbajú-gbajà olórin ẹ̀mí Yínká Ayéfẹ́lẹ́. 
Oríṣiríṣi ohun ọrọ̀ aje ni ó wà ní ìlú Adó, tí àwọn ènìyàn sì ṣòwò kárà-kátà ohun ọ̀gbìn oríṣiríṣi bíi: ẹ̀gẹ́, iṣu, àwọn nkan oníhóró lóríṣirí, tábà òwú tí wọ́n sì ma ń ṣe iṣẹ́ aṣọ híhun àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. 

## Ètò ìṣèjọba ìbílẹ̀
Lọ́wọ́ lọ́wọ́, ẹni tí ó jẹ́ adarí ìbílẹ̀ pàtàkì akọ́kọ́ ní ìlú Adó ni Ọba tàbí **Èwí Adó** ni Rufus Aladesanmi III tí wọ́n jẹ́ *Èwí ti Adó*, tí wọ́n tẹ́rí gbadé lẹ́yì Èwí àná, Ọba *Samuel Adeyemi George-Adelabu I* ní ọdún 1990.

## Àwọn Itọ́ka sí
Janez Drnovsek

**Janez Drnovsek** (May 17, 1950 – February 23, 2008) A bí ní ọdún 1950. Ó jẹ́ olóòtú ìjọba Slovenia ní 1992 sí 2002. Lẹ́yìn  èyí ni ó di àrẹ ilẹ̀ náà. Ní ọdún 1999 ni àìsàn kan ń bá a jà ní kíndìnrín. Ẹ̀kọ́ nípa ‘economics’ ni ó kà. Ó sì di ọmọ ilẹ́ asòfin ilẹ̀ slovenia ni ọdún 1986. Iṣẹ́ ribiribi ni ó ṣe láàrin ọdún mẹ́wàá tí ó fi ṣe olóòtú ìjọba. Ó jẹ́ kí ilẹ̀r eẹ̀ dara pọ̀ mọ́ European union àti NATO ní 2004. Oṣù kéjìlá ọdún 2007 bí ó fi ipò àrẹ ilẹ̀ slovenia sílẹ̀. Ó kú nígbà tí ó di ọmọ ọdún mẹ́tàdínlógọ́ta.
Alex Ekwueme

thumb|Igbákejì Ààre Alex Ifeanyichukwu Ekwueme láti orílè-èdè Nàìjíríà ni a kí káàbò nígbàtí ó dé fún àbèwò sí Améríkà.

 
**Alex Ifeanyichukwu Ekwueme** (ojoibi October 21, 1932) je oloselu ati Igbakeji Aare ile Naijiria si Aare Shehu Shagari ni Igba Oselu Keji lati 1979 de 1983. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Igbákejì Ààrẹ ilẹ̀ Nàìjíríà
Mohammed Yunus

**Muhammad Yunus** (, pipe ) (ojoibi 28 June 1940) je omo ilè Bangladesh. Wón bí i ní 1940 fún ebí olówó kan ní Chittagong. Gosimíìtì ni bàbá rè. Ìyá rè jé Sofia Khatun. Mama rè yìí máa n ran àwon òtòsì lówó. Ìwà yìí sì ran Mohammed. Nígbà tí òun náà dàgbà, ó dí ilé-ìfowópamó tí a ti lè máa yá àwon òtòsì lówó sílè. Won kò nílò láti ní ìdúró kankan. Irú bánkì yìí ni í wá di community Bank lóde òní Mohammed Yunus ló kókó dá a sílè. Yunus tí ní irú bánkì yìí nínú abúlé tó tó 35,000 nínú abúlé 68,000 tí ó wà ní Bangladesh. Ó ti yá òpòlopò ènìyán kówó. Obìnrin ló pò jù nínú àwon tí ó n yáwó lówó rè. Òun ni ó gba Ẹ̀bùn Nobel ti 2006

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel ará Bangladẹ́shì
Àwọn Ogun Napoleon

**OGUN NAPOLEON**

Ìjàgbara tí a ń pe ní revolution tí ó ṣẹlẹ̀ ní France jẹ́ kí Fance ní ọ̀tá púpọ̀ ní ìlú Òyìnbó. Èyí ni ó sì fa ogun tí ó ṣẹlẹ̀ láàrin 1792 sí 1815 tí ó fẹ́rẹ̀ máa dáwó dúró.
	
Ní àsìkò ogun yìí, ilẹ̀ Faransé ní Ọ̀gágun kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Napoleon Bonaparte. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ogun ni Napoleon ṣẹ́. Lẹ́yìn ìgbà tí ó ti ṣẹ́gun wọ̀nyí, ó sọ ara rẹ̀ di emperor ní 1804. Lẹ́yìn ìgbà tí ó ti di olórí ilẹ̀ Faransé tán ó tún fẹ́ di olórí gbogbo ìlú Òyìnbó. Nítorí ìdí èyí, gbogbo ìlú Òyìnbó ni ó wá gbógun tì í kí àbá rẹ̀ yìí má baà lè ṣẹ.
	
Àwọn ìlú tó ń bá ilẹ̀ Faransé jà nígbà náà ni Austria, Prussia, Russia, Britain àti Spain. Àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ Faransé pọ̀ gan-an ni. Wọ́n ṣẹ́ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ogun. Àwọ́n eléyìí tí ó ṣe pàtàkì jù ni ogun Marengo àti Hohenlinden ní 1800 ti Austerlitz ní 1805 àti ti Jena ní 1806. Ìṣẹ́gun yìí fún Napoleon ní agbara láti máa darí ilẹ̀ ìlú Òyìnbó.
	
Ṣùgbọ́n sá, àwọn ológun ojú omi ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì lágbára gan-an ni. Ọ̀gá wọn ni Lord Nelson. Wọ́n ṣẹ́gun ọmọ ogun ilẹ̀ Faransé ní ogun Nile ní 1798. Èyí ni kò jẹ́ kí ilẹ̀ Faranse rí ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì gbà. 
	
Inú bí Napoleon, kò jẹ́ kí àwọn ọja ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì kọjá sí àwọn ilẹ̀ ìlú Òyìnbó mìíràn mọ́. Àìrí ọjà ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì yìí dá wàhálà sílẹ̀ fún àwọn ilẹ̀ yòókù. Spain yarí. Ó gbógun ti Napoleon. Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì lọ ran Spain lọ́wọ́. Ẹni tí ó ṣaájú ọmọ ogun ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì lọ ni Arthur Wellesley tí ó padà wá ń  jẹ́ Duke of Wellington. Wọ́n ṣẹ́gun àwọn ìja kan. Ó ṣe, Russia dara pọ̀ mọ́ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì àti Spain. Napoleon ṣígun lọ sí Russia ṣùgbọ́n gbogbo ọmọ ogun rẹ̀ ni ó kí sí ọ̀hún. Torí gbogbo ìṣẹ̀gun wọ̀nyí, Bsritain, Prussia, Sweden, Russia àti Astria para pọ̀ láti bá ilẹ̀ Faranse jà. Wọ́n ṣẹ́gun. Wọ́n wọ Paris ní  1814. Ní 1815, wọ́n lé Napoleon lọ sí Elba. Ó sá àsálà ó sì wá bá ọmọ ogun Britain àti Prussia jà ni Waterloo. Wọ́n ṣẹ́gun Napoleon wọ́n wá lé e lọ sí St Helena.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ogun
Konrad Adenauer

Wọ́n bí **Konrad Adenauer** ní 1876. Ó kú ní 1967. Òun ni Chancellor West German Federal Republic ní 1949 sí 1963. Òun ni ó dá Christain Democratic Party sílẹ̀ òun sì ni alága rẹ̀ láti 1945 títí di 1966. Lẹ́yìn ìgbà tí wọ́n ti ṣẹ́gun Jẹ́mánì tán, ó fún Jẹ́mánì ní òfin (Constitution) tí ó fi ni lọ́kàn balẹ́ Ó sì jẹ́ kí àwọn ìlú Òyìnbó yòókù fún Jẹ́mánì láyè nínú ẹgbẹ́ àfọwọ́sowọ́pọ̀  (Western Alliance) wọn. Ó sa gbogbo agbára láti jẹ́ kí ìparí ìjà wà láàrin ilẹ̀ Fransi àti Jẹ́mánì ṣùgbọ́n kò fi àyè (accommodation) gba Rọ́síà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Kánsílọ̀ ilẹ̀ Jẹ́mánì
Oṣù

**Osù** jemó ìgbà  tàbí àkókò tí a n lo ìwé-ìwo ojó fún tí àyípadà rè sì máa n pé bíi ojú ojó tí ó sì farapé bí òsùpá se n sisé. Osù àti òsùpá ní ìbásepò tó dánmórán.

Kí a tólè mo bí osù se n sisé, a gbódò ní òye  púpò nípa bí òsùpá se n sisé. Òdiwòn tí òsùpá àti osù fi n sisé kòju  "ókàn dín lógbòn sí métà lé láàdóta ojó lo (29.53) days.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ẹyọ àsìkò
People's Democratic Party

**Peoples Democratic Party [PDP]** (*Ẹgbẹ́ Dẹmokrátíkì àwọn Aráàlú*) jẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú alátakò ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Wọ́n dá ẹgbẹ́ òṣèlú yìí sílẹ̀ lọ́dún 1998. Àwọn ni ọmọ ẹgbẹ́ wọn ṣe ìjọba àpapọ̀ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà títí di ọdún 2015 kí ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress tó gbàjọba àpapọ̀ lọ́wọ́ wọn. Ààrẹ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà mẹ́ta ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀; Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́, Umaru Musa Yar'Adua àti Goodluck Jonathan ni ẹgbẹ́ yìí jẹ kí ẹgbẹ́ APC tó dà wọ́n lágbo nù lọ́dún 2015, tí Ààrẹ Muhammadu Buhari tí ẹgbẹ́ APC fi wọlé gẹ́gẹ́ bí Ààrẹ.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ẹgbẹ́ olóṣèlú ní Nàìjíríà
Napoleon Bonaparte

**Napoléon Bonaparte** (15 August 1769 – 5 May 1821) jẹ́ olórí ológun àti adarí òṣèlú àti ọmọ bíbí ìlú Corsica ní ilẹ̀ Faranse. Ó di ìlú-mọ̀ọ́ká ní àsìkò ìyípadà ìṣèjọba ilè  Faranse, tí ó sì léwájú àwọn ìjangbara oríṣiríṣi ní àsìkò ogun. Gẹ́gẹ́ bí **Napoleon I**, òun ni ọba ilẹ̀ Faranse láti ọdún 1804 sí ọdún 1814, àti 1815. Napoleon ṣe àkóso ìjọba ilẹ̀ Yuroopu àti àgbáyé fún bí ọdún mẹ́wá, nígbà tí ó  ń léwájú nínú àwọn ogun oríṣiríṣi tí a mọ̀ sí Napoleonic Wars. Ó ja ọ̀pọ̀lọpọ̀ ogun, tí ó sì borí àwọn ogun tí ó sì mu láti gba àwọn ilé lọ́pọ̀lọpọ̀ fún ìjọba Faranse, tí ó sì darí ilẹ̀ Yuroopu lápapọ̀ ṣáájú kí ìjọba rẹ̀ tó ṣubú ní ọdún 1815. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn adarí ní orílẹ̀ àgbáyé tí wọ́n sì ń kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìṣèjọba rẹ̀ jákè-jádò àgbáyé. Ó sì wà nínú àwọn adarí tí ó gbayì jùlọ ní inú ìtàn àgbáyé. 

## Ìtọ́ka sí

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1769
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1821
Ẹ̀ka:Àwọn Ọba ilẹ̀ Fránsì
Alfred Adler

**Alfred Adler** jẹ́ oníṣègùn òyìnbó ọmọ orílẹ̀-èdè Austria. Wọ́n bí Adler ní ọdún 1870. Ó kú ní ọdún 1973 is. Ó jẹ́ oníṣègùn àrùn ọpọlọ tàbí wèrè (psychiatrist). Òun ni ó dá ilé-ẹ̀kọ́ tí ó n jé ‘School of Individual psychology’ sílẹ̀. Ọ̀gbẹ́ni Freud ni ó kókó n tè lé sùgbón ó yapa kúrò ní òdò rè lọ́dún 1911. Ó tako ìtẹmpẹlẹ mọ́ ọ̀rọ̀ ìbá ra-ẹnì lòpò (sex). Lójú rẹ̀, wàhálà tí ènìyàn ni láti sa agbára láti yọ ara eni kúrò ní ipò eni àá fojú ténbélú (inferiority Complex).

## Àwọn Ìtọ́kasí

* Adler, A. (1908). Der Aggressionstrieb im Leben und der Neurose. Fortsch. Med.  26: 577-584.
*Adler, A. (1938). *Social Interest: A Challenge to Mankind*. J. Linton and R. Vaughan (Trans.). London: Faber and Faber Ltd.
* Adler, A. (1956). *The Individual Psychology of Alfred Adler*. H. L. Ansbacher and R. R. Ansbacher (Eds.). New York: Harper Torchbooks.
* Connell, R. W. (1995). *Masculinities*. Cambridge, UK: Polity Press.
* Dreikurs, R. & Soltz, V. (1964). *Children the Challenge*. New York: Hawthorn Books.
* Ehrenwald, J. (1991, 1976). ''The History of Psychotherapy: From healing magic to encounter''. Northvale, NJ: Jason Aronson Inc. 
*Eissler, K.R. (1971). Death Drive, Ambivalence, and Narcissism. Psychoanal. St. Child, 26: 25-78.
* Ellenberger, H. (1970). *The Discovery of the Unconscious*. New York: Basic Books.
* Fiebert, M. S. (1997). *In and out of Freud's shadow: A chronology of Adler's relationship with Freud*. Individual Psychology, 53(3), 241-269.
*Freud, S. (1909). Analysis of a Phobia in a Five-Year-Old Boy. Standard Edition of the Works of Sigmund Freud, London: Hogarth Press, Vol. 10, pp.&nbsp;3–149.
* King, R. & Shelley, C. (2008). Community Feeling and Social Interest: Adlerian Parallels, Synergy, and Differences with the Field of Community Psychology. *Journal of Community and Applied Social Psychology*, 18, 96-107.
* Manaster, G. J., Painter, G., Deutsch, D., & Overholt, B. J. (Eds.). (1977). *Alfred Adler: As We Remember Him*. Chicago: North American Society of Adlerian Psychology.
* Shelley, C. (Ed.). (1998). *Contemporary Perspectives on Psychotherapy and Homosexualities*. London: Free Association Books.
* Slavik, S. & King, R. (2007). Adlerian therapeutic strategy. *The Canadian Journal of Adlerian Psychology*, 37(1), 3-16.
* Gantschacher, H. (ARBOS 2007). *Witness and Victim of the Apocalypse*, chapter 13 page 12 and chapter 14 page 6.
* Orgler, H. (1996). *Alfred Adler*, 22 (1), pg. 67-68.
Robert Adam

**Robert Adam** Wọ́n bí Adam ní 1728. Ó kú ní 1792. Yaléyalé  (architect) ni. Ọmọ ilẹ̀ Scotland ni. Ọkùnrin mẹ́rin ni àwọn òbí rẹ̀ bí. Ó jẹ́ ọkan nínú wọn. Díẹ̀ lára àwọn ilé tí ó yà ni Harewood House, York; Osterley Park, Kedleston Hall, Derbyslire; Luton Hoo, Bedfordshire àti Kenwood.

Ẹ̀ka:ìgbésíayé
John Adams

**John Adams** je oloselu omo ile Amerika. Wọ́n bí Adams ní 1735. Ó kú ní 1826. Òun ni ó jẹ President ilẹ̀ Àméríkà lẹ́yìn Washington. Òun ni ó kọ́kọ́ lọ ṣe ambassador ilẹ̀ oní-republic tuntun yìí ní ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1735
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1826
Ẹ̀ka:Àwọn ará Amẹ́ríkà
John Couch Adams

**John Couch Adams**

Wọ́n bí Adams ní 1819. Ó kú ní 1892. Ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ni. Onímọ̀ ìṣirò (Mathematics) ni. Astronomer sì ni pẹ̀lú. Òun àti Leverrier, astronomer ọmọ ilẹ̀ Faransé kan ni wọ́n jọ gba ogo ṣíṣe àwárí Neptune ní 1846. Òtọ̀ọ̀tọ̀ ni wọ́n ṣe iṣẹ́ tí wọ́n gba ògo rẹ̀ yìí.

Ẹ̀ka:Ìgbésíayé
Samuel Adams

Wọ́n bí Adams ní ọdún 1722. Ó kú ní 1803. Olóṣèlú ọmọ ilẹ̀ Àmẹ́ríkà ni tí ó ń fẹ́ kí àyípadà wa. Boston ni wọ́n ti bí i. Láti nǹkan bíi 1765 ni ó ti ń sọ pé ẹni tí kò bá ní aṣojú kò gbọdọ̀ san owó-orí (no taxation without representation). Ó gbé ‘Boston tea-party’ ga. Ní 1776, ó fi ọwọ́ sí ìwé òmìnira (declaration of independent).

Ẹ̀ka:Ìgbésíayé
William Adams

**William Adams** Wọ́n bí Adams ní 1564. Ó kú ní 1620. Iṣẹ́ ọkọ̀ ojú omi (navigation) ni ó ń ṣe. Dillingham,  Kent ni wọ́n ti bí i ní ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì. Òun ni ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì àkọ́kọ́ tí yóò lọ sí Japan. Shogun Ieyasu ní ìfẹ́ sí i gidi ni, nítorí ìdí èyí, wọn fi ibi tí àwọn Gẹ̀ẹ́sì àti Dutch ti lè máa ṣòwò lélẹ̀ ní Japan. Eléyìí sì wà títí di 1616.

Ẹ̀ka:Ìgbésíayé
Jane Addams

**Jane Laura Addams**
A bí Addams ní 1860. Ó kú ní 1935. Ọmọ ilẹ̀ Àméríkà ni. Onímọ̀ nípa ẹ̀kọ́ tí wọ́n ń pè ní Sociology ni. Òun ni ó dá Hull House, Chicago sílẹ̀ ní 1889.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel fún Àláfíà
Joseph Addison

[frame|right|'''Joseph Addison''', the "[Kit-Cat Club|Kit-cat portrait", circa 1703–1712, by Godfrey Kneller.]]

**Joseph Addison** je olukowe omo Ile Geesi
Wón bí Addison ní 1672. Ó kú ní 1719. Ònkòwé ni Addison olósèlú sì ni pèlú. Ó kópa nínú ‘Taller’ òun àti Steele ni wón sì jo dá ‘Spectator’ sílè.

Ẹ̀ka:Ìgbésíayé
Olú Agúnlóyè

**Olu Agunloye**	
‘Geophysicist’ ni Dr Olú Agúnlóyè ‘ administrator’ sì ni. Wón bí Dr Agúnlóyè ní ojó kerìndínlógún osù késàn-án odún 1948. Wón bí i ní Erusu-Àkókó ní ìpínlè Ondó. Ó kàwé ní University of Ibadan láàrin 1971 sí 1974, Unversity of Reading, U.K ní 1974 àti Massachusetts Institute of Technology. Òun ni Corps Marshall àti Chief Executive, Federal Road Safety Commission télè. Òun sì ni Minister of State for Defence fún àwon Navy télé.

Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Adelard ará Bath

**Adelard ara Bath** tabi **Adelard de Bada** (Latin: **Adelardus Bathensis**) (c. 1080 &ndash; c. 1152) je omowe ara Ilegeesi ni orundun 12th scholar. O  gbajumo fun ise akoko re ati fun iyipadaede awon iwe sayensi pataki ni iworawo, itorawo, imoye ati mathimatiki latede Griki ati Larubawa si ede   Latin lati atejade Larubawa, latibe ni won ti mu won wa si Apaiwoorun Europe. O keko ni Tours, o soluko fun gba die ni Laon, layin re lo rinajo lo si Apaguusu Italia, Syracuse ni Sicily, ati Antioch ni Asia Kekere. O budo si Bath ni Ilegeesi ni odun 1122.  O je eni igba kanna pelu William ara Conches, o si je eni to mo sode eye to si mo fere fan.

## Itokasi

## Awon ijapo sode
* ADELHARD
* 
* Adelhard (Adelard) of  Bath - Give and take reason
* Adelard of Bath   Timeline from the Bath Royal Literary and Scientific Institution
*Extract from Adelard's "Very Difficult Natural Questions" 

Ẹ̀ka:Àwọn ojọ́ìbí ní àwọn ọdún 1080
Ẹ̀ka:Àwọn ojọ́aílàsí ní àwọn ọdún 1150
Ẹ̀ka:àwọn ará Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì
Alumíníọ̀mù

**Alumíníọ̀mù** ( ) tabi **aluminomu** (; e wo *[[#Present-day spelling|spelling]]* labe) je apilese kemika kan ninu adipo boron to je funfun bi fadaka to se mo. O ni ami-idamo **Al** ati nomba atomu 13. Ko le yo ninu omi fun ra ara re. Aluminiomu je onide to po repetejulo ninu igbele Aye, ati iketa to po repetejulo nibe leyin oksijini ati silikoni. Ohun ni o je bi 8% bi iwuwo oju ile Aye. Aluminiomu ndarapomora mo awon kemika yioku kiakia gidigidi nitorie ko le da wa fun ra re gege bi onide. Bibeeko, a le ri ni didapo mo orisirisi awon alumoni bi 270. Orisun aluminiomu ni adalu irin bauxite.

## Itokasi


Ẹ̀ka:Àwọn ẹ́límẹ̀ntì kẹ́míkà
Irin

thumb|225px|Afárá irin
thumb|225px|Okùn irin
**Irin** je àdàlú ni pataki julo idẹ pelu akoonu adú larin 0.2 and 1.7 or 2.04% ni iwuwosi. Adu ni o dinwoju lati se adalu mo idẹ sugbon a tun le lo adalu awon apilese miran manganisi, kromiomu, banadiomu ati wolframu. Adu ati awon apilese miran n sise bi imule sinsin lati dena ifo ninu atomu ayonu. 

## References
.mm

**.mm** ni àmì ọ̀rọ̀ orílẹ̀-èdè ti ìpele tí ó ga jùlọ lórí ẹ̀rọ ayélujára (ccTLD) fún Burma (lónìí gẹ́gẹ́bí ** ìṣọ̀kan ilẹ̀ Myanmar**). Ó jẹ́ fífifún ní ọdún 1997. Síwájú 1989,  àmì ọ̀rọ̀ ISO 3166-1 fún Burma ní BU, ṣùgbọ́n **.bu** ccTLD kọ̀ jẹ́ lílò rí rárá.

## Itokasi
Julius Nyerere

**Julius Kambarage Nyerere** (13 April, 1922 - 14 October, 1999) fi ìgbàkan jẹ́ Ààrẹ ilẹ̀ Tanzania àti ti Tangayika tẹ́lẹ̀. 

## Links
* Bàbá ọba Kevin Nyerere

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Tànsáníà
Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ Tànsáníà
Perú

thumb|200px|right|Flag of Peru
thumb|270px|right|Peru
thumb|270px| Perū
thumb|270px|right|Machu Picchu
[thumb|270px|right|Procession  Señor de los Milagros, ([Lima)]]
**Peru** je orile-ede ni apa guusu Amerika. Lima ni oluilu.

## Itokasi


Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Gúúsù Amẹ́ríkà
Àkójọ àwọn orílẹ̀-èdè bí àwọn ènìyàn wọn se pọ̀sí

## List
Figures indicated by "UN estimate" are based on the July 1, 2009 estimate by the United Nations Department of Economic and Social Affairs – Population Division.

## Itoka

Ẹ̀ka:Àkójọ àwọn orílẹ̀-èdè
Port Harcourt

**Port Harcourt** tabi **Ebute Harcourt** (*Ugwe Ocha* ni èdè Igbo, *Oborokiri* ni ede Ijo) je ilu ni Naijiria ati oluilu ipinle Rivers.

Ẹ̀ka:Oluilu ipinle Naijiria
Liberia

**Làìbéríà** tabi **Orile-ede Olominira ile Làìbéríà** je orile-ede ni Iwoorun Afrika. O fi ègbé kan Ilè Sàró tí a mò si Sierra Leone ní ìwǫ oòrùn, orílę èdè Guinea ni gúúsù ati orílę èdè Côte d'Ivoire ní ìlà oòrùn. Etí Òkun Làìbéríà kún fún ijù igi mangrove nìbitì ilę nínú loun pęlú èrò kékeré ję kìkì ijù tí ó na apá sí ìtélè ewéko gbígbe. Ilu naa ni o ni 40% ninu eyi ti o seku ni igi  Iju Guinea ti Apa Guusu. Afefe ilu Làìbéríà je ti gbigbona ila idameji aye, pelu òjo pupo ni osu May titi di osu October ni asiko òjò ati afefe oye lile fun iyoku odun.

## Àwọn  Ìtọ́ka sí
Senegal

**Sẹ̀nẹ̀gàl** () tabi **Orile-ede Olominira ile Senegal** je orile-ede ni Iwoorun Afrika. Senegal ni Okun Atlantiki ni iwoorun, Mauritania ni ariwa, Mali ni ilaorun, ati Guinea ati Guinea-Bissau ni guusu. Sinu die lo ku ko yipo Gambia ka patapata si ariwa, ilaorun ati guusu, ibi to se ku nikan ni eti okun Atlanti Gambia Ifesi ile Senegal fe to 197,000&nbsp;km², be si ni o ni onibugbe bi 18 milionu.

Dakar ni oluilu re to wa lori Cap-Vert Peninsula ni eti Okun Atlantiki. Bi iye ida kan ninu meta awon ara Senegal ni won n gbe labe ila aini kakiriaye to je US$ 1.25 lojumo.    

## Itokasi
Godwin Babátúnde Kofi Akran

**Godwin Babatunde Kofi Akran** (a bí Ọba Akran ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kẹ́sàn-án ọdún 1936) lọ sí Salvation Army School, Kakawa, Lagos láàrin 1946 sí 1947, Methodist School, Badagry àti Methodist Teachers Training College, Ìfàkì-Èkìtì láàrin 1956 sí 1957. Ó lọ sí International Press Institute, University of East Africa, Nairobi, Kenya ní 1977. Ó di reporter fún West African Plot ní 1961, News Editor, New Nigerian Newspapers 1975-1977. Ó di Ọba ìlú Badagry gẹ́gẹ́ bíi De Whenọ Ahọlu Mẹnu Toyi 1 ní ọdún 1977.

Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Tunji Braithwaite

**Tunji Braithwaite** je oloselu omo ile Naijiria.
Lọ́ọ́yà ni Dr T́únjí Braithwaite olóṣèlú sì ni Wọ́n bí Dr Braithwaite ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹ́sàn-án ọdún 1943. Òun ni ó dá Nigeria Advanced Party (NAP) tí wọ́n ti parẹ́ sílẹ̀. Ó gbé àpótí fún ipò Ààrẹ ilẹ̀ Nàìjíríà lábẹ́ ẹgbẹ́ Grassroots Democratic Advanced Movement (DAM).

Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Káyọ̀dé Ẹ̀ṣọ́

**Bobakayode Eso** (18 September, 1925 - 16 November, 2012)A bí Justice **Kayọde Èsó** ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kẹ́sàn-án ọdún 1925. Ó lọ sí Holy Trinity School Iléṣà láàrin 1933-1939 àti Trinity College, Durban láàrin 1949-1953. Wọ́n pè é sí Bar ní Lincoln Inn, London ní 1954. Òun ni Chief Judge àkọ́kọ́ ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ní Western Court of Appeal ipimle naa. Wọ́n yàn án ní Justice Supreme Court, Lagos ní 1978. Ó ti fẹ̀yìn tì báyìí.

## Itokasi

*http://pmnewsnigeria.com/2012/11/16/nigerias-justice-kayode-esho-dies/

Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn adájọ́ ará Nàìjíríà
Mali

**Mali**, fun tonibise bi **Olominira ile Mali** (), je orile-ede tileyika ni Apaiwoorun Afrika. Mali ni bode mo Algeria ni ariwa, Nijer ni ilaorun, Burkina Faso ati Côte d'Ivoire ni guusu, Guinea ni guusu-iwoorun, ati Senegal ati Mauritania ni iwoorun. Itobi re fi die ju 1,240,000&nbsp;km² lo pelu iye awon eniyan to ju egbegberun 14 lo. Oluilu re wa ni Bamako.

Mali ni agbegbe mejo be sini awon bode re ni ariwa sun de arin Sahara, nigbati agbegbe apaguusu, nibi ti opolopo eniyan ngbe, ni awon odo Niger ati Sénégal. Ise agbe ati ise apeja ni won se ju nibe. Awon ohun alumoni Mali ni wura, uraniomu, ati iyo. Mali je ikan ninu awon orile-ede to je talaka julo mi agbaye.

Present-day Mali oni fi igba kan wa ni apa awon ile obaluaye meta ti Iwoorun Afrika to n dari idunadura kiri Sahara: Ile Obaluaye Ghana, ile Obaluaye Mali (nibiti orile-ede Mali ti gba oruko re), ati Ile Obaluaye Songhai. Ni opin awon odun 1800, Mali bo sowo awon ara Fransi, o di apa Sudan Fransi. Mali gba ilominira ni 1959 lapapo mo Senegal, gege bi Ile Apapo Mali. Leyin odun kan, Ile Apapo Mali di orile-ede alominira ile Mali. Leyin igba pipe ijoba egbe oloselu-kan, ifipagbajoba ni 1991 mu ilana-ibagbepo titun jade ati idasile Mali gege bi orile-ede toseluaralu egbe oloselu-pupo.

## Itokasi
Siẹrra Léònè

**Siẹrra Léònè** () (Krio: *Sa Lone*), lonibise bi **Orile-ede Olominira ile Siẹrra Léònè**, je orile-ede ni Iwoorun Afrika. O ni bode mo Guinea si ariwa ati ilaorun, Liberia ni guusuilaorun, ati Okun Atlantiki ni iwoorun ati guusuiwoorun. Sierra Leone ni aala ile to  ao si ni olugbe ti idiye re je egbegberun 6.5. O je Imusin Britani tele, loni o ti di orile-ede olominira albagbepo to ni awon igberiko meta ati Western Area; awon wonyi na si tun je pipin si agbegbe merinla.

Sierra leone ni ojuojo olooru, pelu ile ayika to je orisirisi lati savannah de rainforests. Freetown ni oluilu, ilu totobijulo ati gbongan okowo re. Awon ilu pataki yioku na tun ni Bo, Kenema, Koidu Town ati Makeni.

Geesi ni ede onibise nibe, ti won unlo ni ile-eko, ibise ijoba ati latowo awon amohunmaworan. Mende ni ede gbangba ti won unso ni guusu, beesini Temne ni ede ti ariwa. Krio (ede Krioli lati inu ede Geesi ati opo awon ede Afrika to si je ede abinibi fun awon Krio Sierra Leone) ni ede akoko ti awon bi 10% olugbe unso sugbon bi 95% ni ede na ye. Botilejepe oun je lilo kakiri Sierra Leone, ede Krio ko ni ipo onibise kankan nibe.

Sierra Leone lonibise je ile fun awon eya eniyan merinla, ikookan won ni ede ati asa ti re. Awon eya eniyan titobijulo meji ni won wa, awon wonyi ni awon Mende ati awon Temne, ikokan won je 30% olugbe. Awon Mende poju ni agbegbe Guusu-Apailaorun Sierra Leone beesini awon Temne poju si ni Apaariwa Sierra Leone. O ti pe ti awon Mende ti un bori ninu oselu ni Sierra Leone. Opo awon omo-orile-ede je kiki elesin Musulumi, botilejepe won ni awon elesin Kristi bi 35%. Niyato si opo awon omo-orile-ede Afrikan miran, Sierra Leone ko ni isoro eya tabi esin bo se wa nibo miran. 

## Itokasi


Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Áfríkà
Gàbọ̀n

**Gàbọ̀n** (; ), lonibise bi **Orile-ede Olominira ara Gabon** () je orile-ede ni iwoorun gbongan Afrika to ni bode mo  Guinea Alagedemeji ni ariwaiwoorun, Cameroon ni ariwa, ati mo Orile-ede Olominira ile Kongo to lopo ni ilaorun ati guusu. Ikun-omi Guinea, apa Okun Atlantiki si iwoorun. Ile re tobi to 270,000&nbsp;km² o si ni alabugbe to to 1,500,000. Oluilu ati ilu totobijulo re ni Libreville.

Lati igba ilominira latowo Fransi ni August 17, 1960, awon aare meta loti joba ni Gabon. Ni arin ewadun 1990, Gabon bere sistemu egbe oloselu pupo ati isepo oloselu tuntun to fi aye gba igbese aladiboyan kedere to si satunse opo awon ise ijoba. Gabon ti je omo-egbe alaije tigba gbogbo ni Igbimo Abo UN fun igba 2010-2011. 

Low Isupo alabugbe kekere lapapo mo opo awon ohun alumoni ati idawosi aladani okere ti so Gabon di ikan ninu awon orile-ede to jomitoro julo ni Afrika, pelu HDI to gajulo ati GDP ti enikookan togajulo keta (PPP) (leyin Equatorial Guinea ati Botswana) ni agbegbe yi.

## Itokasi
Ọ̀yọ́

**Ìkọ kedere**
**Ilu Ọ̀yọ́** jẹ́ ilu ni Naijiria. Àwọn tí ó ń gbé ìlú Ọ̀yọ́ jù ni àwọn ẹ̀ya Yorùbá, olóri ìlú Ọ̀yọ́ ni Ikú bàbá yèyé Aláàfin.


Ẹ̀ka:ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́
Èdè Ígbò

= Kini Èdè Igbo? =

Ède Igbo je èdè ti awon èniyàn ni guusu ila-oorun ti Nigeria, awa n pe ilè yii, ilè Igbo.

## Melo ni èniyàn n so Igbo?
30-45 egberun egberun (millionu) èniyàn n so èdè Igbo.

## Se o je otito pé èdè Igbo fi ku?
Bee ni, èdè Igbo fi ku. Sùgbon, ilè Igbo ti gbiyanju lati soji èdè Igbo, ati o sisè.

## Èése èdè Igbo fi ku?
Èdè Igbo fi ku, nitori dìè awon èniyàn Igbo, won ro pé èdè Igbo, o ko se pataki. Won ro pé èdè Igbo je fun awon alailẹkọ.

## Se èdè Igbo je dandan ibikan kan?
thumb|Aworan aye ti Ilè Igbo

Bee ni, Igbo je dandan ni ipinle Abia, Anambra, Ebonyi, ati Imo.
## Itokasi

Igbo
Ìtàn

= Kini je Itàn? =
[thumb|222px|Ojuewe akole fun ''[The Historians' History of the World*.]] 

*'Ìtàn''' ni ìgbékalẹ̀ tàbí sísọ nípa àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ohun tí ó ti kọjá. Yòóbá bọ̀, wọ́n ní "bọ́mọdé kò bá gbọ́tàn, a gbọ́ àrọ́bá...." Ìtàn lè wà ní àkọsílẹ̀ tàbí kí ó máà ní àkọsílẹ̀. Ìtàn máa ń jẹ́ kí a mọ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ méèlegbàgbé tí ó ṣẹlẹ̀ nígbà tí ènìyàn kò sí láyé tàbí wà níbi ìṣẹ̀lẹ̀ náà.  

Itan ti ran wa lowo lati mo awon ohun ti awa ti ri làélaé. Laisi itan, awa ko le mo awon itan wa, nibo awa wa lati, tabi awon baba nla wa. Awon itàn sofun wa, bawo agbayé ti da, bawo awon ohun ti wa mu ni lapapo. Itan se pataki ju, fun wa ati fun gbogbo èniyàn. Laisi itàn agbayé ma je yato.

## Awon iṣẹlẹ pataki ninu Itàn wa:
- Itan ti Ọkọ̀ ayọ́kẹ́lé

- Itan ti kèké

- Itan ti ikọwe

- gbohungbohun

- igba atijọ

- igba ni aarin

- iyika ti ile-ise

- Isọdọtun

## Àwọn Ìtọ́kasí
 


Ẹ̀ka:Àwọn sáyẹ́nsì àwùjọ
Àwọn sáyẹ́nsì àwùjọ

**Àwọn sáyẹ́nsì àwùjọ** are the fields of academic scholarship that study society. "Social science" is commonly used as an umbrella term to refer to a plurality of fields outside of the natural sciences. These include: anthropology, archaeology, business administration, criminology, development studies, economics, geography, history, law, linguistics, political science, sociology, international relations, communication, and, in some contexts, psychology. 

The term may be used, however, in the specific context of referring to the original *science of society* established in 19th century sociology. Émile Durkheim, Karl Marx and Max Weber are typically cited as the principal architects of modern social science by this definition. Positivist social scientists use methods resembling those of the natural sciences as tools for understanding society, and so define science in its stricter modern sense. Interpretivist social scientists, by contrast, may use social critique or symbolic interpretation rather than constructing empirically falsifiable theories, and thus treat science in its broader classical sense. In modern academic practice researchers are often eclectic, using multiple methodologies (for instance, by combining the quantitative and qualitative techniques). The term "social research" has also acquired a degree of autonomy as practitioners from various disciplines share in its aims and methods.

## Itokasi
Àìní

**Òsì** jẹ́ ìpìnlẹ̀ tàbí  ipò nínú èyí ti ènìyàn kò  ní  àwọn orísun ìnawọ̀  àti àwọn nǹkan pàtàkì fún idiwọn ìgbé ayé  kan. Ó Ṣì le ni í orisirisi àwùjọ, aje, ati òsèlú okùnfà àti ipá.  Nígbà tí o ba n ṣe ìṣirò òs̀i ni àwọn ìṣirò tàbí ètò-ọ̀rọ̀ ajé àwọn ìwọ̀n àkọ́kọ́ méj̀i wa: *òsì pípé*  ṣe ̀afiẃe owó oya si iye t́i ó nílò láti pàdé àwọn ìwúl̀o tí ara ẹni, ǵẹgẹ́ bi óunjẹ, aṣọ, ̀̀ati ibugb́e ;  wiwọn *osi ojulumo* nigbati eniyan ko ba le pade ipele ti o kere julọ ti awọn ajohunše igbe, ni akawe si awọn miiran ni akoko kanna ati aaye. Itumọ ti *osi ibatan* yatọ lati orilẹ-ede kan si ekeji, tabi lati awujọ kan si ekeji. 

Awọn ipa awujọ, gẹgẹbi akọ-abo, ailera, ije ati ẹya, le mu awọn oran ti osi buru si - pẹlu awọn obirin, awọn ọmọde ati awọn ti o kere julọ nigbagbogbo ti o nru awọn ẹru aiṣedeede ti osi. Pẹlupẹlu, awọn eniyan talaka jẹ ipalara diẹ sii si awọn ipa ti awọn ọran awujọ miiran, gẹgẹbi awọn ipa ayika ti ile-iṣẹ tabi awọn ipa ti iyipada oju-ọjọ tabi awọn ajalu adayeba miiran tabi awọn iṣẹlẹ oju ojo to buruju . Osi tun le ṣe awọn iṣoro awujọ miiran buru si; Awọn titẹ ọrọ-aje lori awọn agbegbe talaka nigbagbogbo ṣe ipa ninu ipagborun, ipadanu ipinsiyeleyele ati ija ẹya . Fun idi eyi, Awọn ibi-afẹde Idagbasoke Alagbero ti UN ati awọn eto eto imulo kariaye miiran, gẹgẹbi imularada kariaye lati COVID-19, tẹnumọ asopọ ti idinku osi pẹlu awọn ibi-afẹde awujọ miiran. 

## Àwọn ìtókasí
Tẹknọ́lọ́jì

[thumb|right|By the mid 20th century humans had achieved a mastery of technology sufficient to leave the surface of the Earth for the first time and [space exploration|explore space.]]
**Ìmọ̀nàmúṣe** (lati inu imo-onaimuse) n dale bi eniyan ati awon eranko se n nilo ati nimo awon irinse ati ona ati bi eyi se n nipa lori agbara lati sedari ati semolara mo ibiayika alaadanida won. 

## Itokasi
Iṣẹ́ ọnà

thumb|Ọnà
**Isẹ́ọnà**

Iṣẹ́ ọnà jẹ́ àwọn ohun ìṣẹ̀dá tí ó dùn ún wò lójú 

## Itokasi
Owerri

**Owerri** ( , ) ni olú-ìlú Ìpínlẹ̀ Imo ní Nàìjíríà, ìlú náà wà láàrin ilẹ̀ igbó. Òun tún ni ìlú tí ó tóbi jù ní Ìpínlẹ̀ Imo, ìlú Orlu, Okigwe àti Ohaji/Egbema sì ni ó tẹ̀lẹ́. Owerri ní ìjọba ìbílè mẹta, àwọn ni Owerri Municipal, Owerri North àti Owerri West, ìlú Owerri ní àwọn olùgbé 1,401,873 ní ọdun 2016. Owerri pín àlà pẹ̀lú Otamiri River ní apá ìwọ̀ oòrùn rẹ̀ àti Nworie River ní apá gúúsù rẹ̀.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Naijiria
Ẹ̀ka:Oluilu ipinle Naijiria
Awka

**Awka** () ní olú-ìlú Ìpínlẹ̀ Anambra, Nàìjíríà. Wọ́n sọ ìlú náà di olú-ìlú Ìpínlẹ̀ Anambra ní 21 August 1991, nígbà tí wón ya Ìpínlẹ̀ Anambra kúrò lára Ìpínlẹ̀ Enugu. Gẹ́gẹ́ bí abayori ìkànìyàn ọdún 2006 ní Nàìjíríà, àwọn olùgbé Akwa tó 301,657. Ìpínlẹ̀ Awka wà láàrin Onitsha àti Enugu. 

## Àwọn Ìtókasí
Ẹ̀ka:Oluilu ipinle Naijiria
Ọ̀rúndún

**Ọ̀rúndún** kan je ogorun odun. 

Ọ̀rúndún 1k • Ọ̀rúndún 2k • 
Ọ̀rúndún 3k • Ọ̀rúndún 4k • Ọ̀rúndún 5k • Ọ̀rúndún 6k • Ọ̀rúndún 7k • Ọ̀rúndún 8k • Ọ̀rúndún 9k • Ọ̀rúndún 10k •

Ọ̀rúndún 11k • Ọ̀rúndún 12k • 
Ọ̀rúndún 13k • Ọ̀rúndún 14k • Ọ̀rúndún 15k • Ọ̀rúndún 16k • Ọ̀rúndún 17k • Ọ̀rúndún 18k • Ọ̀rúndún 19k • Ọ̀rúndún 20k •

Ọ̀rúndún 21k • Ọ̀rúndún 22k • 
Ọ̀rúndún 23k • Ọ̀rúndún 24k • Ọ̀rúndún 25k • Ọ̀rúndún 26k • Ọ̀rúndún 27k • Ọ̀rúndún 28k • Ọ̀rúndún 29k • Ọ̀rúndún 30k •

## Itokasi


Ẹ̀ka:Àwọn ẹyọ àsìkò
Wákàtí

thumb
**Wákàtí** jẹ́ ẹyọ àsìkò. Ìṣẹ́jú ọgọ́ta ni ó wà nínú wákàtí kan.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ẹyọ àsìkò
Aaliyah

**Aaliyah Dana Haughton** (January 16, 1979 – August 25, 2001), ti gbogbo eniyan mo si **Aaliyah** je olorin omo ile Amerika. Won bi ni Brooklyn, ni Ipinle New York, o si dagba ni Detroit ni Ipinle Mishigan

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1979
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2001
Ẹ̀ka:Àwọn akọrin ará Amẹ́ríkà
William Butler Yeats

thumb|180px|William Butler Yeats ninu foto ti Alice Boughton ya ni 1903
**Williams Butler Yeats** (; 13 June 1865–28 January 1939) je akewi ati onimo ninu Litireso ede Geesi. Omo ile Geesi ni. A bí W.B. Yeats ní 1865. Ó kú ní 1939. Ó kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ewì. O gbà pé nǹkan tí ó bá ṣẹlẹ̀ ní ẹgbẹ̀rún méjì ọdún kan ni yóò tún ṣẹlẹ̀ ní ẹgbẹrún méjì ọdún tí ó bá tún tẹ̀lé é. 

## Itokasi

Yeats, Williams Butler
Dylan Thomas

**Dylan Thomas** je akewi lati ile Wuelsi. A bí Thomas ní 1914. Ó kú ní 1953. Ó kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ewì. 

Ẹ̀ka:Ìgbésíayé
Charles Olson

thumb|Charles Olson
**Charles Olson** (27 December 1910 &ndash; 10 January 1970) je ako-ewi ara Amerika. Ó wà lára àwon tí wón mò mo Black Mountain College. Ònkòwé ni ó sì ti ko òpòlopò ewì kò ní ìfé sí pé à n sàpèjúwe lo re re re nínú ewì tàbí kí a máa lo àfiwé tààrà àlòòdabò.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ará Amẹ́ríkà
Sylvia Plath

**Sylvia Plath** (October 27, 1932&nbsp;– February 11, 1963) A bí Plath ní ọdún 1933. Ó kú ní 1963. Ọmọ ilẹ̀ Àmẹ́ríkà ni ṣùgbọ́n Jámànì ni àwọn òbí rẹ̀ ti wá. Nígbà tí ó di ọmọ ọdún mẹ́sàn-án ó ní ‘shock’ nítorí ikú bàbá rẹ̀ tí ó jẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n nínú Bàọ́lọ́jì ní University ti Bosston. Gbogbo ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó ṣẹlẹ̀ sí i yìí ni ó ń hàn nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ewì tí ó kọ. Ó ṣiṣẹ́ ní Àmẹ́ríkà àti ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì. Ó fẹ́ akéwì ọmọ ilè Gẹ̀ẹ́sì tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Ted Hughes. A Alvarez ni ó tẹ́ ìtàn ikú tí ó kú ní rèwerèwe jáde.

Ẹ̀ka:Ìgbésíayé
Mọ́skò

**Mọsko** ni olú-ìlú Rọ́síà. Ìlú nlá ni. Orí odò Moskva ni ó wà. Odún 1918 ni ó di olú-ìlú USSR nígbà tí wón gbé olú-ìlú yìí kúrò ní Leningrad. Moscow ni ìlú tí ó tóbi jù ní Rósíà.  Oun ni ó wà ní ipò kefà tí a bá ní kí á ka àwon ìlú tí ó tóbi ní ilé-ayé. Ìlú tí ó léwà ni Moscow. Uspenki Cathedral tí ó wà ní ibè ni wón ti máa n dé àwon tsar (àwon olùdarí Rósíà) lade láyé àtijó. Ibè náà ni Arkhangelski tí wón ti n sin wón wà. Ilé-isé àti Ilé-èko pò ní ibè Lára àwon ilé-èkó ibè ni. Lomonosov University tí ó jé University ìjoba wa ni ibe. Orí òkè Lenin ni wón kó o sí òun sì ni University tí ó tóbi jù ní Rósíà. Ibè náà ni USSR Academy of Sciences wa. Mùsíómù, ilé-ìkàwé àti tíátà wà níbè. Àwon Bolshoi Theatre and Ballet, the State Symphony Ochestra àti the State Folk Dance Company tí ó wà ni Moscow gbayì gan-an ni.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Europe
Mòsámbìkì

**Mozambique**, fun ibise **Olominira ile Mozambique** ( tabi *República de Moçambique*, ), je orile-ede ni apaguusuilaorun Africa to ni bode mo Okun India ni ilaorun, Tanzania ni ariwa, Malawi ati Zambia ni ariwaiwoorunt, Zimbabwe ni iwoorun ati Swaziland ati Guusu Afrika ni guusuiwoorun.

Fernando Silvestre Bendzane, Engenheiro de processamento Mineral especializado em perfuração e desmonte de rocha, actualmente supervisor de Mina na Nuke Mining lda, 841662161/861786161 aberto a novas experiências.

Abe Portugal ni Mozambique wa tele.  Bèbè gúsù-ìlà-oòrùn Aáfíríkà ni Mozambique wa. Ó tóbi ju Portugal gan-an lọ. Àwọn ìlú tí ó wà ní bèbè Mozambique bíi Laurence Marquis (tí ó jẹ́ olú-ìlú Mozambique) àti Beira ni àwọn ọkọ̀ ojú omi ti ń gúnlẹ̀. Ọkọ̀ ojú irín ni ó so àwọn ìlú wọ̀nyí mọ́ àwọn ilẹ̀ tí ó kan Mozambique gbàngbàn. Àwọn ènìyàn tí ó wà ní Mozambique tó 7,376,000. Púpọ̀ nínú wọn ni ó jẹ́ Bantu. Púpọ̀ nínú wọn ni ó ń ṣiṣẹ́ ní South Africa níbi tí wọ́n ti ń wa ohun àlùmọ́-ọ́nni ilẹ̀ (minerals). Àwọn mìíràn ń ṣe iṣẹ́ àgbẹ̀. Wọ́n ń gbẹ òwú, kaṣú, ìrèké àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Orí ilẹ̀ pẹẹrẹ ni wọ́nm ti ń gbin àwọn wọ̀nyí. Orí òkè ni wọ́n tí ń gbin tíì (tea). 
	
Vasco da Gama ni ó ṣe àwárí Mozambique ní 1498. Àwọn ara Portugal bẹ̀rẹ̀ síí wá sí ibẹ̀ ní nǹkan bí 1500. Mozambique sì bẹ̀rẹ̀ síí ṣe pàtàkì fún òwò ẹrú. Àwọn ilé-iṣẹ́ (companies) ni ó ń darí ilẹ̀ yìí láti 1891 sí 1942. Ọdún 1942 ni ìjọba Portugal bẹ̀rẹ̀ síí darí ilẹ̀ yìí. Ní 1960 àti 1970, Portugal kó ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọmọ ogun lọ sí Mozambique láti bá àwọn tí ó ń jà fún òmìnira jà.

## Itokasi
Ẹ̀fọn

Ara àwon kòkòrò tí ó n fò ni **èfọn**. Wón tún máa ń pè é ní yànmùyánmú. 
Àwọn ẹ̀fọn burú gan-an ni nítorí pé wọ́n máa ń tan àìsàn ká. Ẹ̀fọn tí ó bá jẹ́ akọ kò léwu. Ẹ̀fọn tí ó bá jẹ́ abo ni ó máa ń fa ẹ̀jẹ̀ ènìyàn tàbí ti ẹranko mu. Ibi tí ó ti ń fa ẹ̀jẹ̀ mu yìí ni ó ti máa ń tan àìsàn ká. Àwọn ẹ̀fọn kan máa ń tan malaria ká. Àwọn kan máa ń tan ibà apọ́njú ká. 
	
Orí omi ni àwọn ẹ̀fọn máa ń yé sí. Lẹ́yìn òṣẹ̀ kan sí márùn-ún, ẹyin yìí yóò pa yóò di ‘larvae’, eléyìí ní yóò di ‘pupae’ kí ó tó wá di ẹ̀fọn lẹ́yìn ọjọ́ mẹ́ta.
	
A le fín oògùn sí ẹ̀fọn láti pa á tàbí kí a máa jẹ́ kí ó rí omi yé sí tàbí kí a máa sin àwọn ẹja kan tí ó máa ń jẹ ẹyin wọ̀nyí. Ti a ba fe sun, a le fi awon yi beedi wa po ki efon ma baa ri aye wole lati je wa.

Gege bi imo se fi lole, abo efon ni o maa n fa aisan iba lara eniyan.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Kòkòrò
Wolfgang Amadeus Mozart

thumb|266x266px|Wolfgang Amadeus Mozart
**Wolfgang Amadeus Mozart** (Ọjọ́ Kẹtadínlọ́gbọ̀n Oṣù Kìíní, Ọdún 1756 sí Ọjọ́ Karùn-ún Oṣù Kejìlá, Ọdún 1791). Ó jẹ́ ọ̀kan nínú tí ó máa ń ‘Compose’ orin. Gbajúgbajà ni nínú iṣẹ́ yìí. Láti nǹkan bí ọmọ ọdún mẹ́ta ni ó ti ní etí inú fún orin. Láìpé sí ìgbà yìí ni ó ti bẹ̀rẹ̀ sí níí lo ọ̀pọ̀lọpọ̀ irin iṣẹ́ tí wọ́n fi ń kọrin. Salzburg ní Austria ni wọ́n ti bíi. Ìlú yìí ni bàbá rẹ̀ ti ń ṣiṣẹ́ orin kíkọ ní ààfin Archbishop ti Salzburg. 
	
Ọmọ ọdún mẹ́fà ni Mozart nígbà tí ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ orin gan-an. Ó bá bàbá rẹ̀ àti à̀ǹtí rẹ̀ ṣe ìrìnàjò lọ sí ìlú Òyìnbó. Àǹtí rẹ̀ yìí náà mọ orin-ín kọ gan-an ni. Gbogbo ènìyàn ló ń gbé wọn gẹ̀gẹ́ ní gbogbo ibi ti wọ́n lọ. Ìgbà yìí ni Mozart ti bẹ̀rẹ̀ síí kọ orin fún ara rẹ̀. 
	
Kò sí irú orin tí Mozart kò lè kọ. Ó ń kọ opera, choral music, orchestral music àti chamber music. Ara àwọn opera tí ó kọ ni ‘The Marrcege of figaro’ ‘Dio Giovanni’ àti The Magic Flute’. Nínú wọn, the Magic Flute ni ó gbajúmọ̀ jù. 
	
Lára àwọn symphonies bí ogójì tí ó kọ ‘Jupiter’ tàbí ‘Symphony C major’. ‘Symphony ni G minor’ àti ‘the Symphony in E flat major’ ni ọ̀pọ̀ sọ pé ó dára jù lára iṣẹ́ rẹ̀. Àwọn iṣẹ́ rẹ̀ mìíràn tí ó lápẹrẹ ni ‘Eine Kleine Nachtmusik’ ti ó jẹ́ ‘serenade’ àti ‘Sinfonia Concertante’ tí ó jẹ́ ‘concerto’ fún violin àti viola. 
	
Lékèé gbogbo iṣẹ́ tí ó ṣe yìí, kò lówó. Ọmọ ọdún márùndínlógájì péré ni nígbà tí ó kú wọ́n sì sin ín sí ibi tí wọ́n máa ń sin àwọn òtòsì sí ní Vienna.

Mozart
Edwin Muir

**Edwin Muir** (15 May 1887 &ndash; 3 January, 1959) A bí Muir ní 1887. Ó kú ní 1959. Akéwì pàtàkì ni. Orkney ni Muir ti ṣe kékeré. Ní 1901 sí 1902 ni ó tẹ̀lé àwọn òbí rẹ̀ lọ sí Glasgow. Kò pẹ́ tí wọ́n dé Glasgow tí bí babá, ìyá àti àwọn ẹ̀gbọ́n rẹ̀ méjì kú. Kò tíì ju ọmọ ọdún méjìdínlógún lọ lásìkò yìí káńsà (cancer) ni ó pa ìyá rẹ̀. Ikọ́ọfe (T.B) ni ó pa àwọn ẹ̀gbọ́n rẹ. 
Nígbà tí ó ku òun nìkan, ó bẹ̀rẹ̀ sí níí ṣe iṣẹ́ akọ̀wé ní Glasgow. Ó kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ewì.
Benito Mussolini

**Benito Mussolini** jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Italia. Wọ́n bí Benito ní 1883. Ó kú ní  ọdún 1945. Òun ni ó dá Fasisti sílẹ̀ ní Italy. Òun ni ó darí Italy ní 1922 sí 1943. Agbára ni ó fi ń darí ilẹ̀ náà (a dictator). It Duce tí ó dúró fún  olórí (the leader) ni àwọn èyìn rẹ̀ máa ń pè é. Mussolini àti ìgbìmọ̀ Fascist Party ni wọn jọ ń darí Italy. Wọn kò gba alátakò kankan láyè. 
thumb|left|Lati osi si otun, o le rii awọn ara ti ko ni igbesi aye ti oloselu Komunisiti tẹlẹ Nicola Bombacci, Duce Benito Mussolini, olufẹ oloootitọ rẹ Clara Petacci, minisita Alessandro Pavolini ati olokiki oloselu fascist Achille Starace, ni ifihan ni Plaza Loreto ni Ilu Milan ni ọdun 1945.

Gẹ́gẹ́ bí ajàfún-mèkúnnù (socialist) ni Mussohni ṣe wọ òṣèlú. Ó jẹ́ olóòtu ìwé-ìróyìn kan tí ó ń jẹ́ ní Avanti ṣùgbọ́n ní 1914, ó dá ìwé-ìroyìn tirẹ̀ sílẹ̀. Ó pè é ní IL Popolo d’Italia. Ní ọdún 1921 ni ó dá ẹgbẹ́ òṣèlú Fascist sile. Èrò tí ó ní nípa dídá ẹgbẹ́ òsẹ̀lú yìí sílẹ̀ ni láti lè tún Italy kọ́ kí ó sì sọ ọ́ di ìlú tí ó lágbára. Lẹ́yìn ìgbà tí àwọn Fascist rìn lọ sí Róòmù ní 1922 (‘Fascist March on Rome’), Ọba Victor Emmanuel III pe Mussoline láti wá gbé ìjọba tirẹ̀ kalẹ̀. Kò pẹ́ tí àwọn Fascist bẹ̀rẹ̀ síí darí ilẹ̀ Italy. 

Àwọn ọmọ ogun Mussoline kọlu Ethopia ní 1905 wọ́n sì ṣẹ́gun ibẹ̀ lẹ́yìn ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìjà tí ó gbóná. Kò pé tí Mussolini ní kí àwọn ọmọ ogun òun lọ ran General Franco lọ́wọ́ nínú ogun abẹ́lé ilẹ̀ Spain. Ní ọdún 1940, Italy bẹ̀rẹ̀ síí kópa nínú ogun àgbáyé kejì. Italy dúró gbá gbá gba ti Germany ṣùgbọ́n wọ́n ṣẹ́gun Italy. Won di ebi ifidírẹmi Italy yìí ru Mussolini. Wọ́n gba ìjọba lọ́wọ́ rẹ̀ wọ́n sì sọ ọ́ sí ẹ̀wọ̀n. Àwọn German gba á sílẹ̀ ó wa di olórí ìjọbá tí kò fẹsẹ̀ múlẹ̀ kan. Ní ọdún 1945, àwọn tí ó ń jà rí i mú, wọ́n sì pa á.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1883
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1945
Ẹ̀ka:Àwọn Alákóso Àgbà ilẹ̀ Itálíà
Naples

NAPLES|thumb|right|200px

Ìlú kan tí ó ṣe pàtàkì nínú ìtàn ni Naples. Gúsù ilẹ̀ Italy ni Naples wà. Àwọn ènìyàn tó ń gbé ibẹ̀ tó 1,278.000. Òun ni ìlú tí ó tóbi ṣe ẹ̀kẹ́ta ní ilẹ̀ Italy. Ó tẹ̀lé Rome àti Milan. 

Àwọ́n ènìyàn, máa ń rin ìrìnàjò afẹ́ lọ sí ìlú yìí. Wọ́n máa ń kan ọkọ̀ ojú omi ńlá níbẹ̀. Wọ́n ní àwọn èso wọ́n sì ní àwọn ilé-iṣẹ́ tí ó ń sọ epo dọ̀tun. 

Àwọn Greek ni ó dá Naples sílẹ̀ ṣùgbọ́n ó bọ́ sí abẹ́ àṣẹ Róòmù ní sẹ́ńtúrì kẹ́rin ṣáájú ìbí Kírísítì. Ó dá dúró funra rẹ̀ ní sẹ́ńtúrì kẹ́jọ lẹ́yìn ikú olúwa wa. Lẹ́yìn èyí ni ó wá di olú-ìlú fún ìjọba Sialy àti Naples. Naples dara pọ̀ mọ́ Italy ní 1861.

Ẹ̀ka:Europe