Fẹlá Ṣówándé

Olóyè **Olúfẹlá Ọbáfúnmiláyọ̀  tàbí "Fẹlá" Ṣówándé** MBE tí wọ́n bí ní ọjọ́ọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n osù Karùn-ún ọdún 1905, tí ó sì papò da ní ọjọ́ Kẹtàlá oṣù Kẹta ọdún 1987. Olúfẹlá jẹ́ akọri àti olórin ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Wọ́n fìdí rẹ̀ múlẹ̀ẹ̀ wípé Fẹlá jẹ́ ọ̀kan lara àwọn olórin ìgbàlódé ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Wọ́n mọ fẹlá pẹ̀lú ìṣọwọ́ kọ orin rẹ̀ jákè-jádò àgbáyé, pàá pàá jùlọ ní ilẹ̀ Europe, wọ́n gbà fun pẹ́lú ọnà orin *Classic' rẹ̀. Oun sì ni wọ́n mú gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó Mọ orin í ke jùlọ ní gbogbo ilẹ̀ Adúláwọ̀.

==Ibẹ̀rẹ̀ ayé rẹ̀==

Ṣówándé tí wọ́n ma ń àánú pe ní ( 'shoh-WAHN-daye')  ni wọ́n bí ní ìlú [[Abẹ́òkúta]] ní [[Ìpínlẹ̀ Ògùn]] ni ó jẹ́ ọmọ bíbí inú ọ̀gbẹ́ni Emmaniel Ṣówándé tí ó jẹ́ olùdásílẹ̀ orin ilé-ìjọsìn. Fẹlá gẹ́gẹ́ bí ọmọ olùdásílẹ̀ orin ní inú ilé ìjọsìn "Cathedral Church of Christ" náà jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ akọrin. Ó lọ sí [[ilé-ẹ̀kọ́ girama C.M.S. ]] àti ilé-ẹ̀kọ́ [[King's College]].
Ipa Baba rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olórin ati i Dókítà [[T. K. Ẹkúndayọ̀ Phillips]] tí ó jẹ́  (akọri, organist ati ọ̀gá akọrin) jẹ́ ohun tí ó ràn ọ́ lówọ́ nínú iṣẹ́ orin nígbà èwe rẹ̀. Lásìkò èwe rẹ̀, Ṣówándé jẹ́ ọ̀gá akọrin, àmọ́ wọ́n kọ bí ó ṣe lè ma fi èdè [[Yorùbá]] kọ orin rẹ̀. Lásìkò tí a ń wí yí, Ṣówandé kọ́ bí wọ́n ṣe ń tẹ dùrù ati àwọn irinṣẹ́ orin mìíràn lábẹ́ ọ̀gbẹ́ni Ẹkúdayọ̀ ati àwọn iṣẹ́ orin classic láti orílẹ̀-èdè Europe, ó gba ìwé ẹ̀rí ọmọ ẹgbẹ́ Dípúlómà ti (FRCO) láti ilé-ẹ̀kọ́ [[Royal College of Organists]]. Lásìkọ̀ tí a ń wí yí, Ṣówándé ti dá ẹgbẹ́ akọrin tirẹ̀ sílẹ̀ tí wọ́n kọ orin [[Jazz]] ayi [[orin Highlife]] ìgbàlódé. Gbogbo ìrírí àti ìmọ̀ orin wọ̀nyí ni ó sọ ọ́ di lààmì-laaka nídí iṣẹ́ orin kíkọ nígbà ayé rẹ̀.

==Ìgbẹ́ ayé rẹ̀ ní ìlú Lọ́ndọ̀n==

Ní ọdún 1934, Ṣówándé lọ sí ìlú [[London]] láti lọ kọ́ nípa *European classical ati popular music*. Lẹ́yìn ọdún méjì tí ó ti dé Lọ́ndọ̀n, ó bẹ̀rẹ̀ sí ń kọ orin "Solo" pẹ̀lú dùrù ní inú [[George Gershwin]]'s àti *Rhapsody in Blue*. Ó tún ma ń ta meta pẹ̀lú  [[Fats Waller]], ba kan náà ni ó tún ma ń ta [[jìtá]] fún àwọn òṣèré orí ẹ̀rọ asọ̀rọ̀mágbèsì ti [[BBC]]. Ó tún jẹ́ ọ̀gá akọrin ní [[Kingsway Hall]] àti olùta [[Dùrù]] ní inú eré oníṣẹ *Blackbirds*.ní ọdún 1936. Ó gbé orin tí ó fi dùrù kọ jáde tí ó jẹ́ orin àwọn gbajú-gbajà olórin [[Adelaide Hall]] àti [[Vera Lynn]] jáde ní ọdún 1939. Lẹ́yìn èyí, ó tu  lọ kọ́ nípa dùrù siwájú si lọwọ́ ọ̀gbẹ́ni [[Edmund Rubbra]], [[George Oldroyd]], àti [[G. D. Cunningham|George Cunningham]] ó sì di ọ̀kan nínú àwọn ọmọ ẹgbẹ́ [[Royal College of Organists]] ní ọdún 1943, nígbà tí ó gb3yẹ mọ́ Limpus, Harding àti Read Prizes lọ́wọ́. 

Lẹ́yìn èyí, ó tún ti gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ amì-ẹ̀yẹ pẹ̀lú, ba kan náà ni ó tún kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú ìmọ̀ orin ní ilé-ẹ̀kọ́ [[Yunifásitì ìlú London]] tí ó sì di ọ̀kan lara àwọn ọmọ ẹgbẹ́ [[Trinity College of Music]]. Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùdámọ̀ràn nípa ọ̀rọ̀ orin fún [[Colonial Film Unit]] tí ó wà lábẹ́ ilé iṣẹ́ ètò ìròyìn àti ọ̀rọ̀ òde ní [[United Kingdom]] lásìkò  [[Ogun agbáyé ẹlẹ́kejì]], nígbà tí ó kọ orin fún àwọn sinimá adánilẹ́kọ̀ọ́.

Ìròrí ilẹ̀ aláwọ̀ dúdú ati funfun ni ó ń fara hàn jùlọ ní ú orin Fẹlá, lara àwọn ìṣeẹ́ tí a ri lè ri èyí ni  orin 
#*Yorùbá Lament*, 
#*Obangiji*,
# *Kyrie*,
# *Gloria*,
# *Jesu Olugbala*, ati
# *Oba Aba Ke Pe*. 
Àwọn orin wọ̀nyí fi ìmọ̀sí-lára re hàn gẹ́gẹ́ bí ọmọ ilẹ̀ Adúláwọ̀ àti  àti ọmọ ilé ìjọsìn [[Anglican Communion|Anglican Church]] hàn pẹ̀lú ìwọ́hùn orin [[pentatonic]] rẹ̀

Lara àwọn iṣẹ́ orchestral rẹ̀ ni:
# *Six Sketches for Full Orchestra*,
# *A Folk Symphony*, àti 
# *African Suite* ìyẹn fún [[string orchestra]].
  Fẹlá tún ke orin tí ó pọ̀ ń iye nípa ọnà orin *secular* ,*coral* àti *cappela*. Ó
Púpọ̀ nínú àwọn orin yí ni ó ṣe akọsílẹ̀ rẹ̀ nígbà tí ó ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú BBC. Ó padà sí orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] tí ó sì ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ilé-iṣẹ́ He went back to Nigeria to scholarly work with the [[Nigerian Broadcasting Corporation]] kí ó tó dara pọ̀ ilé-ẹ̀kọ́ àgbà  [[Yunifásitì Ìbàdàn]]. Wọ́n yàn an fún amì-ẹ̀yẹ  [[Member of the Most Excellent Order of the British Empire|MBE]] ní ọdún 1955 láti fi sàmì ọjọ́ ìbí Ọbabìrin ti ilẹ̀ [[England]] fún iṣẹ́ ribiribi rẹ̀ tí ó ti gbé ṣe nílé-iṣẹ́ ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ [[Nigerian Broadcasting Service]]. Ó gbe ra lọ sí ilé-ẹ̀kọ́  [[Howard University]] ní ìlú Washington, D.C. ní ọdún 1968, kí ó tún tó lọ sí  [[University of Pittsburgh]].

==Ìgbé ayé rẹ̀==
Ṣówándé ṣe iṣẹ́ olùkọ́ ní ilé-ẹ̀kọ́ [[Kent State University]] ní ẹ̀ka ẹ̀kọ́ orin ilé-ẹ̀kọ́ náà, ó ń gbé ní [[Ravenna,Ohio]] pẹ̀lú ìyàwó rẹ̀ Eleanor Mackinney ẹni tí ó jẹ́ olùdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́ agbòhùn-sáfẹ́fẹ́ [[Pacific Radio]]. Ó kú sí ìlú Ravenna, wọ́n sì sin sí [[Randolph Township]] ní Ìpínlẹ̀ Ohio. 
Yàtọ̀ sí wípé Fẹlá jẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́ inọ̀ orin, wọ́n fi oyè *'Bariyo*' da lọlá ní [[Ìpínlẹ̀ Èkó]]. Wọ́n ṣe ìgbésẹ̀ bí wọn  yóò ṣe ṣe da ilé ìwádí inọ̀ orin léte àti mú itẹ̀síwájú bá iṣẹ́ ribiribi tí ó fi sílẹ̀ẹ̀ sáyé, yálà wọ́n ṣì wà lórí igbá ni tàbí wọn kò sí mọ́.

==Àwọn àṣàyàn orin tí ó ke sílẹ̀ ni==

===Èyí tó jẹ mọ́ Dùrù===

* 1945 – *Ká Múra*, Chappell, London
* 1952 – *Pastourelle (for organ)*, Chappell, London
* 1955 – *Jésù Olùgbàlà*, Chappell, London
* 1955 – *Joshua Fit de Battle of Jericho*, Chappell, London
* 1955 – *Kyrie*, Chappell, London
* 1955 – *Obangiji*, Chappell, London
* 1955 – *Yorùbá Lament*, Chappell, London
* 1958 – *Òyígíyigì*, Ricordi, New York
* 1958 – *Gloria*, Ricordi, New York
* 1958 – 'Prayer*, Ricordi, New York
* 1959 – *Responses in 'A’*
* *KÕa Mo Rokoso*
* *Ọba Àbá Ké Pè*

### Èyí tí ó jẹ mọ́ Choral
* "The Wedding Day" for S.S.A. with piano, 1957, RDH
* "Sometimes I Feel Like a Motherless Child" for S.A.T.B. a cappella, 1955, Chappell, London
* "My Way's Cloudy" for S.A.T.B. with piano, 1955, Chappell, London
* "De Ol' Ark's a-Moverin" for S.A.T.B.B. a cappella with tenor solo, 1955, Chappell, London
* "Same Train" for S.A.T.B.B. a cappella, 1955, Chappell, London
* "Roll de Ol' Chariot" for S.A.T.B.B. with piano and rhythm combo, 1955, Chappell, London
* "All I d"o for S.A.T.B.B. with piano and rhythm combo, 1961, Ricordi, New York
* "Goin' to Set Down" for S.A.T.B. a cappella with soprano solo, 1961, Ricordi, New York
* "Couldn't Hear Nobody Pray" for S.A.T.B. a cappella with soprano solo, 1958, Ricordi, New York
* "De Angels Are Watchin'" for S.A.T.B. a cappella with soprano and tenor solo, 1958, Ricordi, New York
* "Nobody Knows de Trouble I See" for S.A.TB. a cappella, 1958, Ricordi, New York
* "Wheel, Oh Wheel" for S.A.T.B. a cappella, 1961, Ricordi, New York
* "Wid a Sword in Ma Hand" for S.A.T.B.B. a cappella, 1958, Ricordi, New York
* "Sit Down Servant" for T.T.B.B. a cappella and tenor solo, 1961, Ricordi, New York
* "Out of Zion" for S.A.T.B. with organ, 1955
* "St. Jude's Response" for S.A.T.B. with organ
* "Oh Render Thanks" (hymn-anthem) for S.A.T.B. with organ, 1960
* Nigerian National Anthem (an arrangement) for S.A.T.B. with organ, 1960

### Àwọn orin Solo rẹ̀
* *Three Songs of Contemplation* for tenor and piano, 1950, Chappell, London
* *Because of You for voice and piano*, 1950, Chappell, London
* *Three Yoruba Songs for voice and piano*, 1954, Ibadan

### Àwọn orin Orchestral rẹ̀
* *Four Sketches for full orchestra*, 1953
* *African Suite for string orchestra*, 1955, Chappell, London
* *Folk Symphony for full orchestra*, 1960

### Àwọn àṣàyàn iwe rẹ̀
* (1964). *Ifa: Guide, Counsellor, and Friend of Our Forefathers*. Ibadan.
* (1966). *The Mind of a Nation: The Yoruba Child*. Ibadan: Ibadan University.
* (1968). *Come Now Nigeria*, Part 1: Nationalism and essays on relevant subjects. Ibadan: Sketch Pub. Co.; sole distributors: Nigerian Book Suppliers. (All the material presented in this book first appeared in the form of articles in the pages of the *Daily Sketch*, Ibadan.)
* (1975). *The Africanization of Black Studies*. Kent, Ohio: Kent State University Institute for African American Affairs. African American Affairs Monograph Series, v. 2, no. 1.

### Àwọn àpilẹ̀kọ rẹ̀
* (1971). "Black Folklore", *Black Lines: A Journal of Black Studies* (special issue: Black Folklore), v. 2, no. 1 (Fall 1971), pp.&nbsp;5–21.

## Àwọn Itọ́kas sí

## Ẹ tún lè ka àwọn iwe bíi
*Cole, Bill (1976). *[[John Coltrane]]*. Schirmer Books. . Reprinted by Da Capo Press (1993, 2001). .
*Sadoh, Godwin (2007). *The Organ Works of Fela Sowande: Cultural Perspectives*. iUniverse. .

## Àwọn Ìtàkùn ìjásóde
*A more detailed account of his life
*Another Fela Sowande bio
*Val Wilmer (on Sowande's relationship with pianist Rita Cann), "Rita Cann – Musical talent lead her to become one of the first visible black women in London society" (obituary), *The Guardian*, 10 May 2001.
* The Papers of Fela Sowande at Dartmouth College Library

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1905
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1987