Bala Miller

**Bala Miller** (1928–2003) jẹ́ olórin ọmọ Nàìjíríà tó gbajúmọ̀ nípa kíkọ orin highlife ní Nàìjíríà.

## Ayé rẹ̀
Òun ni ọmọ Rev Miller ti ìlú Zaria, tó jẹ́ missionary tí ó sì wá̀ lára àwọn ọmọ ilẹ̀ Hausa tó gba ẹ̀sìn Kìrìsìtẹ́ẹ̀nì. Wọ́n bí Miller ní ọdún 1928 ní ìlú Pankshin, ìpínlẹ̀ Plateau. Òun ní àbígbẹ̀yìn nínú àwọn ọmọbìnrin márùn-ún àti ọmọkùnrin mẹ́ta tí àwọn òbí rẹ̀ bí. Láti ìgbà èwe rẹ̀ ní ó ti mọ ohun tí orin ń jẹ́. Ó sì bẹ̀rẹ̀ sí ní nífẹ̀ẹ́ orin kíkọ́ nígbà tí wọ́n gbé bàbá rẹ̀ lọ sí Holy Trinity Church ní Lokoja, èyí sì mu kí ó ri oríṣiríṣi ohun èlò orin fún ìgbà àkọ́kọ́ ní ilé-ìjọsìn yìí. Miller bẹ̀r̀ẹ sí ni fi àwọn irinṣẹ́ yìí kọ́ bí wọ́n ti ń lò ó nínú orin kíkọ́ nígbà tí ó wà ní ọmọdún mésan. Bákan náà ni ó darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ àwọn olórin ní ilé-ìwé rẹ̀.

## Àwọn ìtọ́kasí

## Ìgbésí ayé

Ọmọ Rev Miller ti Zaria, míṣọ́nnárì kan tí ó jẹ́ Kristẹni ìgbàanì láti ilẹ̀ Hausa.  A bí Miller ní ọdún 1928 ní Pankshin, Ipinle Plateau . Òun ni ọmọkùnrin àbìgbẹ́yìn nínú ìdílé àwọn ọmọbìnrin márùn-ún àti ọmọkùnrin mẹ́ta. Ìtọ́jú miller ni ó jẹ́ kí ó mọ̀ nípa orin láti ọmọdé. Ó ní ìfẹ́ sí orin nígbà tí wọ́n gbé baba rẹ̀ sí Ṣọ́ọ̀ṣì Mímọ́ Mẹtalọkan ní Lokoja, fún ìgbà àkọ́kọ́ nínú ìgbésí ayé rẹ̀, ó rí onírúurú ohun èlò orin nínú ṣọ́ọ̀ṣì náà àti ilé ìwé tí ó wà ní ẹ̀gbẹ́ rẹ̀, àwọn ohun èlò orin tí àwọn ọmọ ogun amúnisìn rà tàbí fi sílẹ̀.  Miller nífẹ̀ẹ́ sí lílo àwọn ohun èlò orin ìjọ, nígbà tí ó pé ọmọ ọdún mẹ́sàn-án, ó darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ akọrin ilé ìwé náà, ó sì tún ń kọrin ní àsìkò ìsìn.

### Iṣẹ́ ọwọ́
Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ girama CMS,  ní ìlú Èkó níbi tí ó ti ń kọrin nínú ẹgbẹ́ akọrin ilé-ẹ̀kọ́ náà. Nígbà tí ó wà nílé ìwé, ó dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ akọrin Calabar Brass tí wọ́n ń kọrin ní igun òpópónà àti níbi ìgbéyàwó. Lẹ́yìn tí ó parí ẹ̀kọ́ rẹ̀, ó kẹ́kọ̀ọ́ nípa títà ọjà, ó sì tún kópa gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ẹgbẹ́ Samuel Akpabot ní àkókò díẹ̀. Ó ṣiṣẹ́ fún Lever Brothers ní Èkó, ní ìrọ̀lẹ́, ó sì máa ń lu fèrè tàbí ìpè pẹ̀lú ẹgbẹ́ orin Akpabots. Nígbà tí Akpabot rìnrìn àjò lọ sí ilè òkèèrè, Miller dá ẹgbẹ́ akọrin kan sílẹ̀ pẹ̀lú Olùdarí ilé īgbafé kan Laremi Cole tí wọ́n ṣì sọ orúkọ ẹgbẹ́ wọn ní West End Club tí wọ́n fi sọrí ilé ìtura cole. Ṣùgbọ́n, ṣíṣiṣẹ́ fún Lever Brothers mú kí Miller rin ìrìn àjò púpọ̀, nítorí náà nígbà tí wọ́n gbé kúrò ní ìlú Èkó, Miller mú Victor Olaiya, olùlù fèrè àti olórí ẹgbẹ́ orin kan wá sí ọ̀kan lára àwọn ẹgbẹ́ orin Bobby Benson láti dara pọ̀ mọ́ West End Club gẹ́gẹ́ bí olórí ẹgbẹ́ orin náà. Wọ́n  kọrin papọ̀ pẹ̀lú olóin ìgbaanì *Oni dodo, oni moi moi* . Chris Ajilo, olórí ẹgbẹ́ akọrin ní England àti ọ̀rẹ́ rẹ̀ Sammy Lartey náà dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ náà. Wọ́n máa ń ṣe eré déédéé ní ilé ìtura fún owó pọ́ọ́kú,  ṣùgbọ́n ẹgbẹ́ orin náà ń ní ìṣòro owó. Ṣùgbọ́n nígbà tí Benson lọ bá Ajilo àti ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ mìíràn, Samuel Lartey, láti dá ẹgbẹ́ orin tuntun sílẹ̀, ìjákulẹ̀ wọn fa ìdàrúdàpọ̀ nínú ẹgbẹ́ orin náà, Miller sì ní láti tún kó ara wọn jọ. Sí ìyàlẹ́nu, Miller kọ orin àkọkọ rẹ̀ tí ó gbajúmò sí *Kusimilaya*, òkìkí orin náà wáyé ní ìbámu pèlú àbẹ̀wò Queen Elizabeth si Nigeria àti pé orin Miller ni an kọ lákòkò àbẹ̀wò ayaba náà. Lẹ́yìn náà ló kọ orin *Kusimilaya 2*, ó sì dara pọ̀ mọ́ Fela Sowande àti Steve Rhodes fún ètò náà.

Ní ọdún 1956, ó dara pọ̀ mọ́ àwọn ilé iṣẹ́ ọtí ní Nàìjíríà, wọ́n sì gbé e sí Kaduna, pẹ̀lú Victor Olaiya, ọmọ ẹgbẹ́ akọrin tó gbajúmọ̀, àwọn ẹgbẹ́ náà sì di mímọ̀ sí Victor Olaiya àti Cool Cats nígbà tó yá.

Nígbà tí Miller wà ní Àríwá Nàìjíríà, ó lọ sí ilé ìtura kan tí wọ́n ní ẹgbẹ́ orin tí ń kọrin, ọ̀kan lára àwọn ẹgbẹ́ orin náà ni Universal Band, ó sì di olùdámọ̀ràn fún àwọn ọmọ ẹgbẹ́ orin náà. Lẹ́yìn náà ni ẹgbẹ́ akọrin náà yí orúkọ wọn padà sí *Sahara All-Stars*, lẹ́yìn tí wọ́n lọ sí ibi tí wọ́n ti ń kọrin ní ìlú Lagos. Miller ṣiṣẹ́ fún onírúurú ilé-iṣẹ́, ní ọdún 1966, ó ṣiṣẹ́ fún Nigeria Port Authority ní Èkó, níbẹ̀ ni ó ti dá ẹgbẹ́ akọrin ilé-iṣẹ́ náà sílẹ̀, Harbours Dance Band. Ẹgbẹ́ orin tuntun náà máa ń ṣe eré déédéé ní Island Club.

Ní ọdún 1973, ó ṣètò ìdásílẹ̀ ilé-ẹ̀kọ́ orin kan ní Kano. Gómìnà ìpínlẹ̀ Kano, Audu Bako jẹ́ ọ̀rẹ́ Miller, ó sì ti béèrè lọ́wọ́ Miller fún ìrànlọ́wọ́ láti yanjú ìwà ọ̀daràn àwọn ọ̀dọ́ ní ìpínlẹ̀ náà, Miller dábàá ilé-ẹ̀kọ́ orin láti kọ́ àwọn ọ̀dọ́ bí wọ́n ṣe ń lo ohun èlò orin. Nígbà tí ilé-ẹ̀kọ́ náà ṣí ní ọdún 1973, wọ́n yan Miller gẹ́gẹ́ bí olùdarí àkọ́kọ́ rẹ̀. Ní ọdún 1977, Miller kópa nínú ìdàgbàsókè ètò orin ní FESTAC 77, nígbà tí wọ́n ń ṣe ètò ayẹyẹ náà, ó ní ìmísí láti dá ẹgbẹ́ orin tuntun sílẹ̀. Ní oṣù ẹrẹ́nà, ọdún 1977, lẹ́yìn tí ó ti gbé ìpolówó fún àwọn òṣèré, ó dá Bala Miller àti Music Pyrameeds ti ilẹ̀ adúláwọ̀ sílẹ̀. Ní àkọ́kọ́, ẹgbẹ́ akọrin méjìlá ni wọ́n, wọ́n sì di ẹgbẹ́ akọrin ńlá tó ní ìpín méjìdínlọ́gbọ̀n. Ẹgbẹ́ orin náà jẹ́ oní làákàyè fún lílo àwọn ọ̀rọ̀ orin Hausa nínú àkójọ orin.

Ní ọdún 1985, Miller ṣe ìfihàn onírúurú lórí NTA Network .