Hafsat Abdulwaheed

**Hafsat Abdulwaheed Ahmed** (tí a bí ní ọjọ́ karùn-ún oṣù karùn-ún ọdún 1952) jẹ́ òǹkọ̀wé, akéwì ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, àti ajìjàgbara ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin. Òun ni obìnrin àkọ́kọ́ tí ó kọ ìwé ìtàn àròsọ láti Àríwá Nàìjíríà tí ó ti kọ ìwé àtẹ̀jáde kan. Hafsat wá láti agbègbè Kofar Mata ní ìlú Kano ní ìpínlẹ̀ Kano ní Nàìjíríà. 

## Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀
Wọ́n bí Hafsat Abdulwaheed ní ọjọ́ karùn-ún oṣù karùn-ún ọdún 1952. Ó jẹ́ òǹkọ̀wé ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó ń kọ ìwé ní ​​èdè Hausa. Ó jẹ́ akéwì, ó sì jẹ́ ajàfẹ́tọ́ àwọn obìnrin. Ó wá láti agbègbè Kofar Mata ní ìlú Kano, Àríwá Nàìjíríà. Ó kọ́ ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ rẹ̀ ní Shahuci primary School àti ilé ìwé girama ní Provincial Girls School tí a mọ̀ sí Shekara Girls Secondary School lọ́wọ́lọ́wọ́, àwọn méjèèjì ní ìpínlẹ̀ Kano. Ó bẹ̀rẹ̀ sí í kọ̀wé nígbà tí ó wà ní ilé ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀. Ó fẹ́ Muhammed Ahmed Abdulwaheed ní ọjọ́ karùn-ún oṣù kiní ọdún 1966. Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1970, ó di obìnrin àkọ́kọ́ tí ó kọ ìwé ìtàn rẹ̀ jáde ní Hausa. Ní ọdún 2000, ó gbìyànjú láti díje nínú ìdìbò gómìnà ní Ìpínlẹ̀ Zamfara ti Àríwá Nàìjíríà. Ó ti kọ ìwé tó lé ní ọgbọ̀n, márùn-ún nínú wọn ni wọ́n ti tẹ̀ jáde. Ó ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọmọ, àti pé ẹ̀gbọ́n nínú wọn ni Kadaria Amed, oníròyìn. 

## Iṣẹ́ kíkọ
Hafsat Abdulwaheed bẹ̀rẹ̀ sí í kọ̀wé nígbà tí ó wà ní ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀, níbi tí ó ti ń kọ ìtàn àròsọ, ó sì gba ẹ̀bùn. Ó ti gba ẹ̀bùn kan rí láti ọ̀dọ̀ Ìgbìmọ̀ Gẹ̀ẹ́sì nígbà tí ó wà ní ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ kẹrin tàbí márùn-ún. Ní ọdún 1970, ó kọ ọ̀kan lára àwọn ìtàn rẹ̀, *So Aljannar Duniya* ("Ìfẹ́ ni Párádísè lórí Ayé"), èyí tí ó kọ nígbà tí ó wà ní ọmọ ilé-ẹ̀kọ́ gíga karùn-ún, nínú ìdíje ìwé tí Ilé-iṣẹ́ Ìtẹ̀jáde Àríwá ti Nàìjíríà (NNPC) ṣètò. Ìwé náà gba ìmísí láti inú ìrírí ẹ̀gbọ́n rẹ̀ obìnrin tí ó fẹ́ ọmọ ilẹ̀ Libya nígbà náà, àwọn ìyàtọ̀ àṣà sì bẹ̀rẹ̀ sí í fa ìjà nínú ìgbéyàwó náà. Ó ṣe àtúnyẹ̀wò rẹ̀, ó sì ṣe àtúnṣe rẹ̀ kí wọ́n tó fi ránṣẹ́.

Ìwé náà, tí ó jẹ́ ìwé tí ó gbajúmọ̀ jùlọ, ló wà ní ipò kejì nínú ìdíje náà.  *Nítorí náà, àwọn onímọ̀ nípa ìwé ti gba Aljannar Duniya* gẹ́gẹ́ bí àkọ́kọ́ irú ìkọ̀wé èdè Hausa òde òní tí a mọ̀ sí Littattafan Soyayya tàbí "Àwọn Ìwé Ìfẹ́", tàbí ohun tí a mọ̀ sí "Ìwé Ìtajà Kano". Cara Giaimo  fa ọ̀rọ̀ Abdallah Uba Adamu àti Graham Furniss yọ, '...ìwé yìí ló "mú kí ayé móríyá sí kíkọ ìtàn ìfẹ́ [Hausa]..."

Awọn iwe ti a tẹjade ni afikun si *So Aljannar Duniya*,  pẹlu Yardubu Mai Tambotsai ("Yardubu awọn ti o ni" - itan itanjẹ), Nasiha ga Ma'aura (Admonition for the Married Couple - ti kii-itan), Namijin Maza Tauraron Annabawa (ti kii-itan lori awọn aye ti Muhammad), bi daradara bi a iwe ti oríkì, rẹ akọkọ ni Gẹ̀ẹ́sì, Ijó Àtijọ́ 

## Ìṣèlú
Abdulwaheed ti jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin ní Nàìjíríà tí wọ́n ń pè ní Baobab. Nígbà tí orílẹ̀-èdè náà padà sí ìjọba tiwantiwa ní ọdún 1999 lẹ́yìn ìjọba ológun gígùn, ẹgbẹ́ náà kíyèsí pé kò sí obìnrin kankan nínú ìgbìmọ̀ ìjọba ìpínlẹ̀ Zamfara ní Àríwá-Ìwọ̀-Oòrùn, níbi tí Hafsat ti ń gbé pẹ̀lú ọkọ rẹ̀ fún ọ̀pọ̀ ọdún. Nígbà kan, ó sọ pé, “àwọn olórí ẹgbẹ́ náà lọ sí ọ̀dọ̀ gómìnà, wọ́n sì sọ pé wọn kò fẹ́ kí n dákẹ́ nígbà tí mo bá rò pé nǹkan kan kò tọ́.”

“Nígbà tí wọ́n padà dé, wọ́n sọ fún mi pé gómìnà ti sọ pé kò sí obìnrin kankan ní Zamfara tó lè ṣiṣẹ́ nínú ìgbìmọ̀ rẹ̀, mo sì rò pé ìyẹn jẹ́ àbùkù, nítorí pé ní ilé mi nìkan ni àwọn ọmọbìnrin mi ti kàwé púpọ̀.”

“Lẹ́yìn náà ni mo sọ pé, ‘Kìí ṣe pé a kàn fẹ́ kí wọ́n fún wa ní ipò kọmíṣọ́nà nìkan ni, a ó gba ipò rẹ̀ lọ́wọ́ rẹ̀’. Mo sì pinnu pé màá díje fún ipò gómìnà ní ìdìbò tó ń bọ̀.”

Àmọ́, àlá rẹ̀ kò rí bẹ́ẹ̀, nítorí pé wọ́n fi ariwo kí ìpinnu rẹ̀ tó yanjú. Ó ní, “Ẹ mọ̀ ní Àríwá, ó wọ́pọ̀ kí obìnrin sọ pé òun fẹ́ ṣe ohunkóhun fún ire gbogbo ènìyàn, ká má ṣẹ̀ṣẹ̀ gba ipò olórí.” Lẹ́yìn tí àwọn ọ̀mọ̀wé Mùsùlùmí dá a lẹ́bi pé òun fẹ́ dije, ẹgbẹ́ tí wọ́n dábàá pé òun yóò dije kọ̀ láti gbà á sílẹ̀, nígbẹ̀yìn-gbẹ́yín, bàbá rẹ̀ borí rẹ̀ láti kọ èrò náà sílẹ̀, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ti tẹ àwọn ìwé ìpolówó àti àwọn ohun èlò ìpolongo mìíràn. 

## Àwọn ìtọ́kasí



Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1952