Isaac Adewole

**Isaac Folorunso Adewole**  tí won bi ni ọjọ́ kàrún, oṣù Karùn-ún, ọdún 1954, jẹ́ Ojògbón ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tó jẹ́ amọ̀yẹ nípa ìwòsàn obìnrin (gynaecology) àti ìtọ́jú ìbí (obstetrics). Ó jẹ́ mínísítà fún ètò ìlera ní Nàìjíríà láti oṣù kọkànlá ọdún 2015 títí di oṣù karùn-ún ọdún 2019.” lábẹ́ ìgbimo Ìjọba Àpapọ̀ tí Ààrẹ Muhammadu Buhari. Ó jẹ́ igbakeji olori ile eko giga Ìbàdàn tẹ́lẹ̀, ó sì jẹ́ ààrẹ Ẹgbẹ́ Àpapo Áfíríkà fún Ìwádìí àti Ìkẹ́kọ̀ọ́ lórí Àrùn Jẹjé (African Organisation for Research and Training in Cancer).

Ṣáájú ìgbà tí wọ́n yàn-án  “gẹ́gẹ́ bí igbakeji olórí ilé-èkó gíga (11th substantive vice-chancellor), ó ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Alákòóso Àgbà ní Ilé-ẹ̀kọ́ Tó ga ju lo fún Ìlera (College of Medicine) ní Ìbàdàn, tó jẹ́ ilé-èkó ìṣègùn tó tóbi jù lọ àti tó ti pẹ́ jù ní Nàìjíríà. Ìwádìí rẹ̀ dá lórí kòkòrò àìlèfojúrí HPV (human papillomavirus), kòkòrò àìlèfojúrí HIV, àti ìmọ̀ ìṣègùn nípa àrùn jẹjẹrẹ nínú àwọn obìnrin, tí ó jẹ́ ẹ̀ka pàtàkì nínú ìmọ̀ ìṣègùn tí ó ń dá lórí àwọn àrùn jẹjẹrẹ tó ń kọlu ara ìbísí àwọn obìnrin. Èyí sì kan àrùn jẹjẹrẹ ẹyin-n-dòdò(ovarian cancer), àrùn jẹjẹrẹ ilé-ọmọ(uterine cancer), àrùn jẹjẹrẹ ojú-ọ̀nà óbo(vaginal cancer), àrùn jẹjẹrẹ ọrùn ilé-ọmọ(cervical cancer), àti àrùn jẹjẹrẹ etí obo(vulvar cancer). Adewole jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ olùdarí ilé-èkó Adeleke, ó sì jẹ́ alága fún Ìgbìmọ̀ Ìpìlẹ̀ ti Orílẹ̀-èdè tó ń rí sí ìlànà ìdènà Àrùn Jẹ̀jẹ̀rẹ̀ Ọmọ-ọ́bìnrin.
Ó ni kàn náà ni Ojògbón ará Nàìjíríà tí a yàn gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ Association of Commonwealth Universities. Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ olùdámọ̀ràn àgbáyé ti Ilé-iṣẹ́ Àrùn Jẹ̀jẹ̀rẹ̀ ti Áfíríkà (African Cancer Institute), ilé-iṣẹ́ àgbà tó dá lórí àrùn jẹ̀jẹ̀rẹ̀ ní agbègbè Áfíríkà Sàhárà apá-ìsàlẹ̀ tó ní àwọn ènìyàn dúdú.

ọdun 2014, ó ṣe ayẹyẹ ọjọ́-ìbí ọgọ́ta ọdún rẹ̀. Nínú ebi to won ti ke koo gbogbogbò kan tó wáyé ní Ilé-ìgbìmọ̀ àpérò àgbáye (international conference centre) ni ile-ekó giga ti ìlú Ìbàdàn, wọ́n rántí bí àwọn afẹ́nifẹ́nu ṣe gbìyànjú láìkùnà láti ba ìgbéga rẹ̀ jẹ́ gẹ́gẹ́ bí igbá-kejì alákòóso ilé-ìwé náà ní ọdún 2010. Alága ayẹyẹ ọjọ́-ìbí ọgọ́ta ọdún náà jẹ́ Wole Olanipekun, amòfin tó gbajúmọ̀. Senior Advocate of Nigeria, Ààrẹ àná ti Nigerian Bar Association, àti pé ó jẹ́ Alága (Pro-Chancellor) tẹ́lẹ̀ fún ilé-èkó gíga náà. Ó ṣàpèjúwe Adéwọlé gẹ́gẹ́ bí ‘ológbò kan tí kì í ṣe pé ó ní ẹ̀mí mẹ́sàn-án nìkan, ṣùgbọ́n ẹni tó ní ẹ̀mí méjìdínlógún, tí ó sì borí gbogbo ìpọ́njú àti ìdáná tí wọ́n dá lòdì sí i láti ọwọ́ àwọn aṣọ̀tẹ̀ rẹ̀."  Ní ọdún 2012, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ Ẹgbẹ́ Àwọn Onímọ̀ Sáyẹ́ǹsì ti Nàìjíría ni Akádẹ́mì Onímọ̀ Sáyẹ́ǹsì ti Nàìjíríà, tó jẹ́ àjọ ẹ̀kọ́ gíga tó lókìkí jù lọ ní Nàìjíríà. Wọ́n fi í sínú akádẹ́mì náà pẹ̀lú ojògbón Mojeed Olayide Abass, ọ̀jọ̀gbọ́n  Nàìjíríà nínú ìmọ̀ ẹ̀kọ́ ẹ̀rọ ayára-bí-àṣá(computer science)ní University of Lagos, ati ojògbón Akinyinka Omigbodun, ààrẹ àná fún Ilé Ẹ̀kọ́ Àwọn Oníṣẹ́ Abẹ ní Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà àti igbá-kejì alákòóso àná fún Ilé-Ẹ̀kọ́ Ìṣègùn(medicine), ile-ekó giga ìlú Ìbàdàn. 

Ní ọdún 2014, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ olùdarí Ilé-Èkó Gíga Adeleke, àti ní Oṣù Kẹfà ọdún 2015, wọ́n tún yàn án gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ olùdarí Ilé-Èkó Gíga Pan-Áfíríkà. Ilé-Èkó Gíga Pan-Áfíríkà jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ àti àgbègbè ìwádìí lẹ́yìn ilé-ẹ̀kọ́ gíga, tó ní àwọn ibùdó ní ìpínlẹ̀ márùn-ún, tí ó sì ń gba ìtìlẹ́yìn lọ́wọ́ African Union. Ní ọjọ́ kejìdínlógbon oṣù kẹta ọdún 2015, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí Oníṣẹ́ Ìkójọpọ̀ Ìdìbò ti Ilé-iṣẹ́ Àjọ Ìdìbò Orílẹ̀-èdè Olómìnira ti Nàìjíríà ní ìpínlẹ̀ èkó fún ìdìbò gbogbo gbò ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ọdún 2015.  Ìpínlẹ̀ Èkó fún Idibo gbogboogbo Naijiria, 2015 àti ní oṣù kẹrin ọjọ́ kọkànlá, ó ṣiṣẹ́ bíi adarí àwọn olùdarí ìdìbò fún ìdìbò gómìnà Ìpínlẹ̀ Èkó. Ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kọkànlá ọdún 2015, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí Mínísítà fún Ètò Ìlera ti Orílẹ̀-èdè ti Nàìjíríà. 

## Ìbẹ̀rẹ̀ Ìgbé-ayé ré
Wọ́n bí Adéwọlé ní ọjọ́ kárùn-ún oṣù karùn-ún ọdún 1954 ní Ilesa, ìlú kan ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun ní gúúsù ìwọ̀-oòrùn Nàìjíríà Àwọn òbí rẹ̀ jẹ́ oníṣòwò. Ìpinnu rẹ̀ láti yan iṣẹ́ ìṣègùn wá láti ọ̀dọ̀ bàbá rẹ̀, tó jẹ́ aṣojú ilé-iṣẹ́ United Africa Company, ilé-iṣẹ́ Gẹ̀ẹ́sì kan tí wọ́n ń ṣòwò ní Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà ní ọ̀rúndún ogún(20th century).

Ètò rẹ̀ ni láti yan iṣẹ́ nípa ìmọ̀-ofurufú (aeronautics), pàápàá jùlọ ìmọ̀-ẹ̀rọ ìmọ̀-ofurufú (aerospace engineering), ṣùgbọ́n olùbádámọ̀ràn ilé-ìwé rẹ̀ dàbá fún un pé kó yàn àwọn ẹ̀kọ́ tó wúlò fún iṣẹ́ ìṣègùn. Ní ọdún 1960, ó lọ sí Ilé-ẹ̀kọ́ Alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ti Ogudu Methodist ní ìlú Ìlẹ́ṣà, níbi tó ti lo ọdún kan, àti Ilé-ẹ̀kọ́ Methodist, Òkè Àdó ní Ìbàdàn, níbi tó ti lo ọdún kan pẹ̀lú kí ó tó parí ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ rẹ̀ ní Ilé-ẹ̀kọ́ St. Mathias Demonstration ní ìlú Àkúrẹ́. Lẹ́yìn náà, ó lọ sí Ilesa Grammar School, níbi tó ti gba ìwé-ẹ̀rí Ìpele Kìíní pẹ̀lú àṣeyọrí ní ọdún 1970, àti Ìwé-ẹ̀rí Ilé-Ẹ̀kọ́ Gíga (Higher School Certificate) ní ọdún 1972.  Ní oṣù kẹwàá ọdún 1973, ó forúkọ sílẹ̀ ní Ilé-ẹ̀kọ́ Ìṣègùn, ile-ekó giga ìlú Ìbàdàn; níbẹ̀ ló ti gba oyè MBBS, ní ọdún 1978, ó gba Ẹ̀bùn Glaxo Allenbury fún ìfihàn tó tayọ nínú ìwádìí lórí àwọn ọmọdé.

## Isẹ́ re
Ní ọdún 1978, ọdún kan náà tí ó parí ẹ̀kọ́ ní ile-ekó giga ìlú Ìbàdàn, ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ní ile-ekó giga  College Hospital ní Ìbàdàn.  Ní ọdún 1979, ó fi ilé-ìwòsàn náà sílẹ̀ lọ sí Sokoto fún iṣẹ́ ọdún kan tí ó jẹ́ dandan ní National Youth Service Corps. Nígbà tó parí iṣẹ́ rẹ̀, ó ṣiṣẹ́ fún ọdún kan gẹ́gẹ́ bí oníṣẹ́ ìṣègùn ní Ilé-ìwòsàn Ìbímọ ti Adeoyo ní Ìbàdàn, kí ó tó padà sí ilé-ìwòsàn ile-ekó giga gẹ́gẹ́ bí ọ̀gá agba ilé-iṣẹ́ ti ẹ̀ka alábójútó ìbí àti ìmọ̀-ìṣègùn obìnrin. Ó wà ní ipò yìí fún ọdún kan kí wọ́n tó yàn án gẹ́gẹ́ bí akọ̀wé ní ọdún 1982. Ní ọdún 1985, ó kúrò ní Nàìjíríà lọ sí ìlú Lọndọnù fún ìwádìí nípá ẹ̀ka ìṣègùn àrùn àkàn (oncology) ní Ilé-ìwòsàn Charing Cross. Lẹ́yìn tí ó parí ètò  ìwádìí náà, ó padà sí Nàìjíríà láti darapọ̀ mọ́ Ilé-ìwòsàn Royal Crown Specialist ní Ìbàdàn, níbi tó ti lo ọdún mẹ́rin kí ó tó padà sí Ilé-ìwòsàn Ìlé-Ẹ̀kọ́ Gíga (University College Hospital) gẹ́gẹ́ bí Oníṣègùn amọ̀ja nípa ìbímọ àti ìṣègùn obìnrin.

Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ni ìpele kìíní ní Ilé-ẹ̀kọ́ ìṣègùn, ile-ekó giga ni ìlú Ìbàdàn  níbi tó ti di olùkọ́ àgbà ní ọdún 1992. Ní 1 Oṣù kẹwàá, ọdún 1997, wọ́n yàn án sípò ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ìmọ̀ ìṣègùn ní ile-ekó giga ni ìlú Ìbàdàn, ní ọdún kan náà, wọ́n tún yàn án sípò ọmọ ẹgbẹ́ àwọn ìgbìmọ̀ àgbà (University Senate). Ní ọdún 1999, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí olórí ẹ̀ka tí ó ń rí sí ọ̀rọ̀ oyún àti àrùn obìnrin fún ìgbà díẹ̀. Ó ṣiṣẹ́ ní ipò yẹn fún ọdún kan. Ní ojo kinni, Oṣù kẹjọ, ọdún 2000, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí alága àwọn ilé-ẹ̀kọ́ sáyẹ́ǹsì ìṣègùn àti ehín (Dean, Faculty of Clinical Sciences and Dentistry),ipò tí ó wà títí di ọjọ́  Ọkànlélọ́gbọ̀n, Oṣù keje, ọdún 2002. Ní ọjọ́ kinni Oṣù kẹjọ, ọdún 2002, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí alákòóso (provost) fún ilé-ẹ̀kọ́ ìṣègùn (college of medicine) tí Ọ̀jọ̀gbọ́n Akinyinka Omigbodun wá rọ́pò rẹ̀ lẹ́yìn náà. Nígbà tó wà ní ipò yìí, ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ àwọn alákòóso àti déánì, bẹ́ẹ̀ náà ló sì jẹ́ alága ìgbìmọ̀ ile-ẹ̀kọ́ gíga tó ń rí sí àrùn kògbóògùn AIDS. Ó tún jẹ́ alága ìgbìmọ̀ tó ń ṣe ìgbẹ́wò ati àbèwò àwọn òṣìṣẹ́ olùkọ́ ní ọdún 2004. Ní ọjọ́ kìní Oṣù Karùn-ún, ọdún 2010, ó di ọ̀jọ̀gbọ́n àfikún (adjunct professor) ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga Northwestern ní Chicago.
Ní Oṣù Kejìlá, ọdún 2010, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí Alákòóso (Vice-Chancellor) kọkànlá fún ilé-ẹ̀kọ́ gíga Ìbàdàn, ó sì rọ́pò Ọ̀jọ̀gbọ́n Olúfẹ́mi Bamiró, ọjọ́gbọ́n nínú ẹ̀rọ mèkáníkì (mechanical engineering) àti ọmọ ẹgbẹ́ Ilé-ẹ̀kọ́ gíga Ìmọ̀ Ẹ̀rọ ti Nàìjíríà (Nigerian Academy of Engineering) 

Láàárín ọdún 1989 sí 1992, ó jẹ́ olùdámọ̀ràn lórí ọ̀rọ̀ àtẹ̀jáde fún *Nigerian Medical Journal* átí ní 1997, Ó di ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ àtẹ̀jáde ti *Nigerian Journal of Medicine*. Lọ́wọ́lọ́wọ́, ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ tó ń ṣe àyẹ̀wò ìwòsàn tí ó jẹ mọ́ àrùn jẹjẹrẹ (oncology). Ó tún jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ àtẹ̀jáde ti *The Global Santé Journal*. Ó ti tẹ ìwé àpilẹ̀kọ ìwádìí tó lé ní 180 jáde, ó sì ti kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwé, pẹ̀lú bí ó ti ṣe ìdàgbàsókè fún Ọgọ́rùn-ún àwọn ìwé mìíràn.

## Alagbawi ilera àti òṣèlú ìṣègùn
Adéwọlé jẹ́ agbẹjọ́rò ètò ìlera. Ó jẹ́ alábòójútó fún Ẹgbẹ́ Onípolongo Lódì sí Oyún tí a Kò Fẹ́, àjọ tí kìí wá èrè tí ó si ní oríṣiríṣi àwọn oníṣègùn, onímọ̀ sáyẹ́ǹsì ní àwùjọ, nọ́ọ̀sì, àti àwọn olùkọ́. Ó ṣe ìpolongo idanwo ìwádìí ọ̀fẹ́ fún àrùn jẹjẹrẹ, ó sì jẹ́ ara ẹgbẹ́ tó mú ẹ̀tọ́ ìbálòpọ̀ wọlé sínu eto ẹ̀kọ́ ti àwọn ilé ìwé ìṣègùn ní Nàìjíríà. Ó kópa nínú òṣèlú ìṣègùn ti Nàìjíríà. O ni Ìmísí lára Dr. Kayode Obembe, tó jẹ́ ààrẹ tẹ́lẹ̀ ti Ẹgbẹ́ Àwọn Oníṣègùn ti Nàìjíríà (Nigerian Medical Association). ó rọ Adéwọlé láti díje fún ipò akọ̀wé fún Ẹgbẹ́ Àwọn Oníṣègùn Olùgbé ní ìbẹ̀rẹ̀ àwọn ọdún 1980. Ní ọdún 1982, a dìbò yan Adéwọlé gẹ́gẹ́ bí Akọ̀wé-gbogbogbòò fún Ẹ̀ka ile-ekó ìlú Ìbàdàn ti Ẹgbẹ́ Àwọn Oníṣègùn Olùgbé. . Ó wà lórí ipò yẹn fún ọdún kan. Ní ọdún 1984, wọ́n dìbò yàn án gẹ́gẹ́ bí ààrẹ fún Ẹgbẹ́ Àwọn Oníṣègùn Olùgbé ti Nàìjíríà (National Association of Resident Doctors of Nigeria), ó sì ṣe amúṣẹ́gun fún ìwọ́de gbogbo orílẹ̀-èdè. Èyí yọrí sí yíyọ rẹ̀ lẹ́nu iṣẹ́ láti ọwọ́ olórí ìjọba ológun nígbà náà Muhammadu Buhari, ti o je President of Nigeria nígbà náà  Nígbà tí Buhari kéde rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí wọ́n ń wá káàkiri, Adéwọlé sá lo. Ó ṣiṣẹ́ ní Ilé-iṣẹ́ Ìwádìí Ìpolongo Àrùn Jẹjẹrẹ ní ìlú Lọ́ńdọ̀nù, níbi tí ó ti kọ ìwé mẹ́rin. Nígbà tó padà sí Nàìjíríà, a dìbò yàn án gẹ́gẹ́ bí igbákejì Akọ̀wé-gbogbogbòò fún Ẹgbẹ́ Àwọn Oníṣègùn ti Nàìjíríà ní ọdún 1988. Ní ọdún 1990, wọ́n dìbò yàn án gẹ́gẹ́ bí Akọ̀wé-gbogbogbòò ti Ẹgbẹ́ Àwọn Oníṣègùn ti Nàìjíríà. Ó wà lórí ipò náà fún ọdún méjì, àti ní ọdún 1993, wọ́n dìbò yàn án gẹ́gẹ́ bí alága ti ẹ̀ka Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ti Ẹgbẹ́ Àwọn Oníṣègùn ti Nàìjíríà. Ní oṣù kẹta ọdún 1992, a dìbò yàn án gẹ́gẹ́ bí igbákejì akọ̀wé-gbogbogbòò ti Ẹgbẹ́ Àwọn Àjọ Ìṣègùn àti Ìparapọ̀ Ìṣègùn ti ilẹ̀ Áfíríkà (Confederation of African Medical Associations and Societies), lẹ́yìn tí àkókò iṣẹ́ rẹ̀ parí ní oṣù kẹjọ ọdún 1997, a tún dìbò yàn án gẹ́gẹ́ bí akọ̀wé fún ẹgbẹ́ iṣẹ́ àgbègbè Áfíríkà lórí ìgbógunti àwọn àrùn jẹjẹrẹ tí ó jẹ mọ́ ìwà obìnrin (gynaecological cancers).

## Àwọn Ọ̀rọ̀ Pàtàkì
Yàtọ̀ sí àwọn ìṣẹ́ pàtàkì tí ó ṣe sí ìmọ̀ ìṣègùn àti ẹ̀kọ́, ó tún jẹ́ olùdámọ̀ràn. Nínú ọ̀rọ̀ ìkíni rẹ̀ níbi àpéjọ gbogbogbò kan tí àjọ Consortium for Advanced Research Training in Africa (CARTA) ṣe, tí ó wáyé ní Ilé-Ìgbìmọ̀ Àpéjọ Káríayé (International Conference Centre), Ilé-Ìwádìí Agbaye fún Ọ̀gbìn (International Institute of Tropical Agriculture – IITA), ní Ìbàdàn, ó banújẹ́ nípa ìdínkù ìtúnrànṣé Áfíríkà sí àwọn èsì ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì káríayé. Ó tún sọ pé ìdàgbàsókè gbọ́dọ̀ wáyé nínú ẹ̀kọ́ ìpele dókítà láti lè bá àìní àwọn òṣìṣẹ́ ti àwọn ilé-iṣẹ́ tuntun àti àwọn tí ó ti wà tẹ́lẹ̀ dọ́gba.

Ní ọdún 2014, nígbà tí àjàkálẹ̀ àrùn Ebola bẹ̀rẹ̀ ní Nàìjíríà, ó darí àwùjọ àwọn amòye onímọ̀ sáyẹ́ǹsì láti ronú pẹ̀lú nípa ìwà arùn náà, àwọn àmì àti àpẹẹrẹ rẹ̀, àti ọ̀nà tí a lè gbà dáàbò bo ara kúrò lọ́wọ̀ rẹ̀.Ní ìpàdé kan tí ó wáyé ní Yunifásítì Ìbàdàn láti ṣe ìkórajọ láti koju àrùn náà, ó sọ pé: “Nàìjíríà ṣì wà ní ààbò, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé a bẹ̀rẹ̀ sí ní jìyà àkóràn náà nígbà tí Ọgbẹ́ni Patrick Sawyer wọlé sí Nàìjíríà láti orílẹ̀-èdè Làìbéríà". Ó ké sí àwọn agbofinró pé kí wọ́n ṣàyẹ̀wò àkàǹtì ìfowópamọ́ Patrick Sawyer, ẹni tó mú àrùn náà wọ orílẹ̀-èdè, láti ṣàwárí bóyá a san owó fún un láti wá dá orílẹ̀-èdè náà ru pẹ̀lú àrùn náà.

Nígbà tó ń gba àmì-ẹ̀yẹ fún ipa ribiribi tó kó nínú ẹ̀kọ́ ìbí ọmọ àti ìtọ́jú obìnrin, nínú àwọn ayẹyẹ ìyẹsíyẹyẹ ọdún 2015 ní ile-ekó giga Sunderland, ó sọ pé Ogunkógun tí a bá ń bá ìpayà jà, nípa àjọṣepọ̀ la gbọ́dọ̀ fi jà á kí ó má bàa tàn kálẹ̀. Òwe àwọn Áfíríkà kan sọ pé 'Títí wọ́n fi ṣí ojú eégún, á máa jẹ́ ìbẹ̀rù'. Ogun tí a bá ń bá ìpayà jà — èyíkéyìí — nípa ìfowósowọ́pọ̀ la máa ń ṣe é, ó sì máa ń jẹ́ ajáyé jù. Àwọn ìrànlọ́wọ́ kékeré tí a ti ábáse fún àwọn mílíọ̀nù ènìyàn tí kò ní ìrètí, ti tún mú kí wọ́n rí ìrètí padà. Ó ti di fìtílà láàrin àwọn ohun ìjà tí ó tú aṣọ àjèjì burúkú HIV, a ó sì máa bá a lọ láti fi ìmọ́lẹ̀ ìwádìí wa tan sórí gbogbo ewu tí ó bá dojú kọ ẹ̀dá ènìyàn. Gẹ́gẹ́ bí ara àwọn ìgbìyànjú láti fòpin sí ìwà ipá nínú orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, aṣojú orílẹ̀-èdè Faransé sí Nàìjíríà, Jacques Champagne de Labriolle, bẹ Adewole wò ní ọ́fíìsì rẹ̀ ní Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ìlú Ìbàdàn. Adewole ṣàpèjúwe ìbẹ̀wò aṣojú orílẹ̀-èdè Faransé náà gẹ́gẹ́ bí ọjọ́ rere àti àkókò tó yẹ nínú ìtàn Nàìjíríà. Ó sọ pé orílẹ̀-èdè wa gbọ́dọ̀ fi tọkàntọkàn bá àwọn orílẹ̀-èdè tí ó ń sọ èdè Faransé ṣiṣẹ́ pọ̀, bí a bá fẹ́ láti pa ààbò mọ́ fún àwọn ará ìlú. Mo gbagbọ pe dida aabo igba pipé yẹ ki o jẹ aniyan akọkọ wa, gẹgẹ bi ipilẹṣẹ igbimọ Alakoso wa ti jẹ, lẹhin ti o ṣẹṣẹ ṣabẹwo si Faranse."

## Àwọn àlàyé nípa ìyàn rẹ̀
Ní ọjọ́ kejìlá oṣù kẹwàá ọdún 2015, Ààrẹ Muhammadu Buhari yan Adewole gẹ́gẹ́ bíi mínísítà fún Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. 
Àjọ Àwọn Òṣìṣẹ́ Ilé-ẹ̀kọ́ Gíga (ASUU) gbóríyìn fún yíyàn tí wọ́n yan Adewole, wọ́n sì ṣàpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi “ènìyàn tó yẹ fún ipò náà, tó sì tọ́ fún ìlànà ìyípadà Ààrẹ”. Nínú ọ̀rọ̀ rẹ̀, Ààrẹ Àjọ náà, Òjògbón Olusegun Ajiboye, ṣàpèjúwe yíyàn náà gẹ́gẹ́ bíi “ìgbésẹ̀ tó tọ́ sí ìyípadà tí Nàìjíríà nílò nípasẹ̀ yíyàn àwọn aṣojú ìyípadà tí wọ́n ti gba ìdánimọ̀ káríayé nínú iṣẹ́ ẹ̀kọ́ tí wọ́n yàn láàyò, tí wọ́n sì ní ìrírí ìṣàkóso tí kò lábùkù”.

*[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]* Dókítà Ademola Aremu, Akọ̀wé Ìnáwó Orílẹ̀-èdè fún Ẹgbẹ́ náà, sọ pé Ìtàn ojògbón Adewole, “IFA” gẹ́gẹ́ bí a ṣe ń pè lọ́pọ̀ ìgbà, ni ìtàn ẹni tí a ti yàn láti sìn ìran ènìyàn. Gẹ́gẹ́ bíi provost ilé-ìwé gíga tí ó ti fi ìṣe àrà ọ̀tọ̀ hàn, àwọn àṣeyọrí rẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi provost ilé-ìwé ìṣègùn náà ni ó mú kí ó rí ìfọwọ́sí ńlá gbà láti ọ̀dọ̀ àwùjọ ilé-ẹ̀kọ́ gíga náà nígbà tó fi èròǹgbà rẹ̀ hàn láti sìn nínú ìgbìmọ̀ ìṣàkóso ilé-ẹ̀kọ́ gíga náà, àti lẹ́yìn náà gẹ́gẹ́ bíi igbá kejì olùdarí ilé-ẹ̀kọ́ gíga náà. Gẹ́gẹ́ bíi igbá kejì olùdarí ilé-ẹ̀kọ́ gíga náà, ó sọ ilé-ẹ̀kọ́ gíga náà di tuntun pátápátá nípa ìgbésí ayé àwọn òṣìṣẹ́ àti ti àwọn akẹ́kọ̀ọ́. Nípa ẹ̀kọ́, Ile-ẹkọ giga ti Ibadan láìsí ìṣiyèméjì jẹ́ èyí tó dára jù lọ ní Nàìjíríà, ó sì wà lára àwọn tó dára jù lọ ní Áfíríkà.

Bakanna, alaga ẹgbẹ́ àwọn òṣìṣẹ́ agbà ti Ile-ẹkọ giga ti Ibadan, Wale Akinremi, sọ pé "àdàyàn Prof. Isaac Folorunsho Adewole gẹ́gẹ́ bíi mínísítà jẹ́ èyí tí àwùjọ Ile-ẹkọ giga ti Ibadan fi ayọ̀ gba. A lè fi ọwọ́ so áyá nípá iṣẹ́-ọnà rẹ̀ àti agbára ìṣàkóso rẹ̀."

Ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kọkànlá ọdún 2015, wọ́n yan Adewole gẹ́gẹ́ bíi mínísítà fún ètò ìlera nínú ìjọba Buhari. . Ó pe àwọn tó wà nínú iṣẹ́ ìlera láti ṣiṣẹ́ pọ̀ kí ilé-iṣẹ́ náà lè mú ètò ìlera Buhari ṣẹ. Gẹ́gẹ́ bí ìwé ìròyìn *The Nation* ṣe sọ, Adewole sọ pé Fun ètò ìlera tó dára jù lọ, ó yẹ ká jọ ṣiṣẹ́ papọ̀, nítorí pé iṣẹ́-ṣíṣe papọ̀ ni yóò mú ìyàtọ̀ ńlá wá. Wọ́n ti ṣàpèjúwe wa gẹ́gẹ́ bíi ìran tí ó gbádùn ìlera tó dára nígbà tí wọ́n wà ní èwe ju báyìí lọ, ohun tí a sì fẹ́ jé láti mú ètò ìlera tí a gbádùn nígbà tí a wà ní èwe padà wá.

Ní ipò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi mínísítà, Olùdarí Àgbà fún WHO, Tedros Adhanom Ghebreyesus, yan Adewole láti sìn nínú Ìgbìmọ̀ Olómìnira Tí Ń Wà Ní Ipele Tí Ó Ga Jù Lọ Lórí Àwọn Àrùn Tí Kìí Ràn láti ọdún 2018 títí di ọdún 2019. Ó tún jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Ẹgbẹ́ Àtúnkọ̀wé Ètò Ìfètòsọ́mọbí ọdún 2020 (FP2020).

Ìgbà tí ó lo gẹ́gẹ́ bíi mínísítà fún ètò ìlera parí ní oṣù karùn-ún ọdún 2019.

## Àwọn Àfikún Sáyẹ́ǹsì
Adewole jẹ́ ọ̀kan lára àwọn òǹkọ̀wé ilẹ̀ Nàìjíríà tó kópa jù lọ nínú iṣẹ́ ìṣègùn. Ó ti kọ́ àwọn àpilẹ̀kọ ìwádìí tó lé ní igba nínú àwọn ìwé ìròyìn ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì tó gbajúmọ̀, àti àwọn ìwé tó ju ogún lọ nínú ọ̀pọ̀ ẹ̀ka ìṣègùn. Ní ọdún 2005, ó kọ ìwé náà, *Ìdènà Àrùn Kògbóògbìn HIV Láti Ọ̀dọ̀ Ìyá sí Ọmọ* ní Nàìjíríà; ilé iṣẹ́ ìtẹ̀wé ti Harvard University Press ló tẹ̀wé náà jáde. Ní oṣù kẹrin ọdún 2011, ó ṣe àsọyé kan lórí ọ̀rọ̀ náà ní Ọ̀sẹ̀ Ìlera Àgbáyé ní Northwestern University, Chicago.
Ní ọdún 2007, ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn tí ó kọ ìwé ìdánilẹ́kọ̀ọ́ lórí ìlera ìbálòpọ̀ àti ìlera ọmọ-bíbí, àwọn ẹ̀tọ́, àti ìdènà àrùn HIV fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ìṣègùn ní Nàìjíríà. Wọ́n ṣì ń lo ìwé ìdánilẹ́kọ̀ọ́ náà báyìí nínú àwọn ilé-ẹ̀kọ́ ìṣègùn ní àwọn ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti ilẹ̀ Nàìjíríà.

Ó ti lọ sí àwọn ìpàdé ìjìnlẹ̀ tí ó lé ní ọgọ́rùn-ún (100) ní orílẹ̀-èdè tí ó lé ní ogún (20), ó sì ti fi àwọn àkòrí àti àkọsílẹ̀ rẹ̀ hàn ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìpàdé àgbáyé. Bí àpẹẹrẹ, ní ìpàdé àgbáyé (the International Conference on Retroviruses and Opportunistic Infections) tí wọ́n ṣe ní ọdún 2009 ní Montreal, Adewole ṣàlàyé àkọsílẹ̀ rẹ̀ lórí "Bí Ètò Ìdènà Tí Ìyá Ń Lo Ṣe Lè Jẹ́ Àmì Pàtàkì fún Ewu Kíko Àrùn Kògbóògun  Lati Ọ̀dọ̀ Ìyá sí Ọmọ Nínú Ètò Àtìlẹ́yìn Àrùn Kògbóògun Ńlá ní Nàìjíríà".
Ní ọdún 2009, ó lọ sí ìpàdé Àjọṣepọ̀ Àgbáyé lórí Àrùn tí wọ́n ṣe ní Gúúsù Áfíríkà, níbi tó ti ṣàlàyé àkọsílẹ̀ rẹ̀ lórí “Ipa tí Ìrànlọ́wọ́ Àwùjọ Ńkó Nínú Ètò Ìdènà Àrùn Kògbóògbìn Láti Ọ̀dọ̀ Ìyá sí Ọmọ (PMTCT)”.

## Àmì-ẹ̀yẹ àti Ìdánimọ̀
Adewole ti gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmì-ẹ̀yẹ, bíi àmì-ẹ̀yẹ ti Ilé-ẹ̀kọ́ Sáyẹ́ǹsì ti Nàìjíríà, àmì-ẹ̀yẹ ti Ilé-ẹ̀kọ́ Ìṣègùn Lẹ́yìn Ìwé-ẹ̀rí Gíga ti Nàìjíríà (National Postgraduate Medical College of Nigeria), àti àmì-ẹ̀yẹ ti Ilé-ẹ̀kọ́ Oníṣẹ́ Abẹ̀ Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà (West African College of Surgeons). Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ àwọn àjọ ẹ̀kọ́ púpọ̀ bíi Ẹgbẹ́ Àwọn Onímọ̀ Oníkùnrùn Nípa Ìṣègùn Amẹ́ríkà(American Society of Clinical Oncology), Àjọ Àgbáyé fún Ìwádìí lórí Àrùn Jejere(International Agency for Research on Cancer), Ẹgbẹ́ Àwọn Oníṣègùn ti Nàìjíríà(Nigerian Medical Association), Àjọ Àgbáyé fún Àrùn Kògbóògun(International AIDS Society), Àjọ Àgbáyé fún Àwọn Àrùn Kògbóògun(International AIDS Society), Àti Ẹgbẹ́ Ìmọ̀ Ìbímọ àti Ìtọ́jú Àwọn Aboyún ti Nàìjíríà(International Society for Infectious Diseases), ati Ẹgbẹ́ Ìmọ̀ Ìbímọ àti Ìtọ́jú Àwọn Aboyún ti Nàìjíríà. Ní ọdún 2013, ó di ọ̀kan ṣoṣo nínú àwọn ọ̀jọ̀gbọ́n Nàìjíríà tí wọ́n yàn láti sìn gẹ́gẹ́ bíi ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ Àjọ Àwọn Ilé-ẹ̀kọ́ Gíga ti Commonwealth. Àjọ náà ń ṣojú fún àwọn ilé-ẹ̀kọ́ gíga 535 láti àwọn orílẹ̀-èdè 37 tó wà ní ìlú Commonwealth. Wọ́n tún yàn án gẹ́gẹ́ bíi ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ olùdámọ̀ràn àgbáyé ti Ilé-iṣẹ́ Àrùn Jejere ti Áfíríkà, ìyẹn ilé-iṣẹ́ àrùn jejere tí ó kún fún gbogbo nǹkan ní ìwọ̀ oòrùn Áfíríkà, lábẹ́ ìpínlẹ̀ Sub-saharan. .

## Aríyànjiyàn
Adewole wà ní àárín aríyànjiyàn lẹ́yìn tí a jù ú sókè pé ó sọ pé díẹ̀ lára àwọn dókítà gbọ́dọ̀ di àgbẹ̀. Eyi fa àtakò ńlá ni orílẹ̀-èdè kan tí iye àwọn dókítà kò ti pọ̀ tó fún iye ènìyàn tó wà níbẹ̀.

## Àwon Ìtókasí