Wiwa v. Royal Dutch Shell Co.

[thumb| Atako ni [Washington, D.C.|Washington, DC lodi si pipa Saro-Wiwa ati awọn miiran, Oṣu kọkanla ọdun 1995]]
**Awọn ẹjọ ẹbi Wiwa lodi si Royal Dutch Shell** jẹ awọn ẹjọ mẹta ọtọọtọ ti ìdílé Ken Saro-Wiwa gbé wá ni ọdún 1996 takòRoyal Dutch Shell, oniranlọwọ rẹ Shell Nigeria àti Alákóso oniranlọwọ Brian Anderson. Awọn ẹsun kàn pẹlu awọn ilokulo ẹtọ ènìyàn si àwọn èniyàn Ogoni ni ìbílè Niger Delta, ìdàníyàn kukuru, ìjìyà , imuni láìnídìí, ati ikú aitọ. Lẹhin ọdun 12 ti Shell n bẹbẹ fún ile-ẹjọ pè ki wọn má gbọ awọn ẹjọ náa,  wọn gbọ wọn 26 May 2009. 

Ni Oṣu Kẹfa Ọjọ 8, Ọdun 2009, Shell yanjú ni ita-ẹjọ pẹlu ìdílé Saro-Wiwa fun $15.5 million.  

## Ipilẹ
Awọn iṣẹlẹ pàtàki ti o dídé ni awọn ọran wọnyi ni:

* Ìdájọ́ ikú ọdún 1995 ti awọn Ogoni Mẹsan, awọn olórí ti awọn Movement for the Survival of the Ogoni People (MOSOP);
* ìjìyà ati idaduro Owens Wiwa àti Michael Tema Vizor;
* ìbọn ti wọn  yín mọ obìnrin kàn, Karololo Kogbara, ti o n fi ife ho nu hàn àlàáfíà, o ṣe n ṣe akọmalu ti awọn irugbin rẹ ni igìgbáradì opo epo gigígùn  Shell, ati obirin mìíran ti o ṣe ifi e hó nù hàn, Uebari N-nahby nipasẹ awọn ọmọ-ogun Nàìjíríà  ti wọn pe Shell.

AYàwòrán Akọròyìn Ìlú Amẹrika Ed Kashi lati inu iwe *Curse of the Black Gold: 50 Years of Epo ni Niger Delta*  ni a yọkuro gẹgẹ bi ẹri ilokulo ẹtọ ọmọniyan ti ile-iṣẹ èpò, pàápàá Shell, ti ṣe si awọn ènìyàn Ogoni.&#x5B; ** &#x5D;

A se afi sùn eẹsun náà silẹ ni ọdun 1996 ni Ile-ẹjọ Agbègbè Amẹ́ríkà fun Àgbègbè Gúsù ti New York, ati awọn ìdíyelé ti a ṣe labẹ Alien Tort Statute, Òfin Idaabobo Ìpalára ti  ọdun 1992 àti Racketeer Influenced and Corrupt Organizations Act (RICO).  Wọ́n fẹ̀sùn kan àwọn olùpẹ̀jọ́ pẹ̀lú ìfọwọ́sowọ́pọ̀ nínú ìlòkulò ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn lòdì sí àwọn ará Ogoni ní Niger Delta, pẹ̀lú ìpànìyàn ní ṣókí, àwọn ìwà ọ̀daràn lòdì sí ẹ̀dá ènìyàn, ìdálóró, ìbálòpọ̀ aláìdára-ẹni-nìkan, ìmúniṣẹ́ṣẹ́ láìṣẹ̀, ikú àìtọ́, ìkọlù àti ìkọlù . Awọn ẹjọ naa ni o fi ẹsun nipasẹ Ile-iṣẹ fun Awọn ẹtọ t'olofin (CCR) ati agbẹjọro lati EarthRights International .

## Ìpinnu
Ni Oṣu Kẹfa ọjọ 8, Ọdun 2009, Shell gbẹ jáde ni ile-ẹjọ pẹlu ìdílé Saro-Wiwa fún $15.5 million.   Ben Amunwa, olùdarí ti àjọ Rántí Saro-Wiwa, sọ pe "Ko si ile-iṣẹ kàn, ti o jẹ alaiṣẹ èyíkéyìí ti o ni ipá pẹlu awọn ọmọ-ogun Nàìjíríà ati awọn ẹtọ ẹ̀dá ènìyàn, yóò yanjú kúrò ni ile-ẹjọ fún 15.5 milionu dọla. O fihàn kedere pe wọn ni nkankan ni kọ́kọ́.". 

Shell sọ pe sisanwo náa jẹ ìdarí ọmọniyan ati ìdarí ibanudun, ti o kọ jijẹbi ikú Ken Saro-Wiwa ati ikú awọn Ogoni Mẹsan. 

## Ipa lori idajọ ayika ati iṣiro ile-iṣẹ
Ọran náà mu ìfojúsọ́nà àgbáyé si ìparun àyíká ni Niger Delta, npo titẹ si awọn ile-iṣẹ èpò lati gbà awọn ìlànà àyíká ti o múná doko ati awọn iṣe ifaramọ àgbègbè.  O ṣe afihan ipa ti awọn ile-iṣẹ ọpọlọpọ orílè-èdè ni ibajẹ àyíká ati awọn irufin awọn ẹtọ ènìyàn, ti n mu awọn ipe lágbára fún awọn ìlànà ti o lágbára lori awọn iṣẹ ile-iṣẹ ni ọlọrọ awọn orísun ṣugbọn awọn àgbègbè ti ko duro ni ìṣèlú.   Ẹjọ náa ṣeto ìlànà iṣaaju ti òfin fun dídi mú awọn ile-iṣẹ jiyin fún awọn iṣe wọn ni okeere. Nitoripe awọn olufisun ninu ọran yii ṣe àfihàn pe awọn ile-iṣẹ le ṣe ẹsun fun awọn ilokulo ẹtọ eniyan ni ẹjọ ajeji, eyi gba awọn àgbègbè mìíran ti o kan ni ìyànjú láti lépa igbese òfin. Oṣu diẹ lẹhin idajọ naa, Ile-ẹjọ Gíga julọ ti UK gbà láti gbe awọn àfikún awọn ẹjọ làti àgbègbè Ogale ati Bille lòdì si Royal Dutch Shell ati SPDC lórí idoti àyíká ni ibigbogbo ní Niger Delta.  Ìdojúkọ imudara tún ti wa lori awọn ẹtọ ènìyàn ni awọn kóòtù AMẸRIKA, bi idajọ ṣe jẹ ki o rọrun láti mu awọn ẹtọ ti o da lori irufin awọn ẹtọ ènìyàn ajeji laibikita awọn apejọ yíyàn ti o wa. 

## Bibajẹ ayika ti nlọ lọwọ ati awọn akitiyan afọmọ ariyanjiyan
Laibikita ìpinnu, ibajẹ ayika ṣi wa ni lile, ati pe ibajẹ káàkiri wa ni awọn orísun omi ati ile, pẹlu awọn àgbègbè kan ti o nilo awọn igbiyanju atunṣe fun ewadun pipẹ.  Lẹhin ijabọ Eto Àyíká ti United Nations ti ọdun 2011 ṣe akọsilẹ ibajẹ nla, Shell sọ pe o ti koju idoti ti a mọ. Bibẹẹkọ, awọn ìwádìí aipẹ tako awọn ẹtọ Shell, ati pe awọn ààyè wa ti o han gbàǹgbà ti doti pẹlu awọn iyoku ti ìdápadà epo ti o kọja. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ