open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Puottaure

**Puottaure** jẹ abúlé kékeré kàn ni apá gúsù ti Agbegbe Jokkmokk, Norrbotten County, orilẹ̀ èdè Sweden . Ó ní nǹkan bí olùgbé ogóje ní ọdún 1950 ṣùgbọ́n ní báyìí ó ní nǹkan bí mẹwa. Ó ní ṣọ́ọ̀ṣì kékeré kan. Ọkọ akero kan wa ni Harads fún àti wa àti lọ.
Inuwa Wada

**Muhammadu Inuwa Wada** (c. 1917 – ọjọ kẹẹdọ́gbọ̀n oṣù kọkànlá ọdún 2015) jẹ aṣòfin ati mínísítà ti iṣẹ àti iwadi labẹ ìṣàkóso ti Tafawa Balewa .  Ó jẹ́ ọmọ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin ogbó kan sí òpin Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àkọ́kọ́, ó sì fún ni ní ẹ̀ka ààbò ní ọdún 1965 lẹ́yìn ikú Muhammadu Ribadu . Wọn dibò yán lakọkọ ni ọdún 1951 gẹgẹbi   ọmọ ẹgbẹ ti asofin àríwá, wọn padà yán gẹgẹbi aṣojú ọmọ ilè ìgbìmò aṣòfin o sí padà di mínísítà láti ọdún 1951 to 1966. Inuwa Wada ni ọ̀pọ̀ ènìyàn mọ̀ sí ẹni ènìyàn jẹjẹ, tó yàtọ̀ sí ìṣòro àti ìpèníjà tó wà nínú iṣẹ́ Minisita rẹ̀ ní Ẹ̀ka Ìṣẹ́, èyí tí ń gba àkókò àkúnya iṣẹ́ àgbéléwò ńlá gẹ́gẹ́ bí apá kan nínú ètò ọdún mẹ́fà ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1960s.

## Ìgbésí aye
Ti a bi ni ọdún 1917 si ìdílé ti o ni ọlá ni ilu Kano, o jẹ ìbátan ti Malam Aminu Kano, Alhaji Aminu Bashir Wali ati baba olori ijọba tẹlẹ ri Murtala Mohammed, bàbá àgbà rẹ ni Oloye Alkali ni ibẹrẹ ọ̀rúndún ogún ati pe baba rẹ ṣiṣẹ gẹgẹbi oluyẹwo ilẹ̀ fun Kano Native Authority ṣáájú iku rẹ ni ọdún 1924. Wada ti lọ si ilé-ìwé Shuhuci Elementary ni ọdún 1938, o si kọ ẹkọ ni Middle School ni Kano, o si jáde ni Middle School. O tun tesiwaju lati kọ ẹkọ gẹgẹ bi olùkọ ni Katsina Higher College láti ọdún 1933 si 1938 lẹyìn náà o ti di olùkọ́ ni ilu Kano nibi to ti kọ itan, English ati geography ti o si tun se atunse iwe kan, 'Yadda Yake Yau'. Lẹhin ti o ti fi ọdún mẹsan ni ìkọ́ni, o fi iṣẹ náà silẹ fún àwọn ọfiisi ti Kano Native Authority o si ṣiṣẹ nibẹ bi akọwe, akọwe agba ati oṣiṣẹ alaye.

## Òṣèlú
Wada bẹrẹ òṣèlú ni ọdún 1945 àti pe o jẹ ọmọ ẹgbẹ ti o da Ile-igbimọ Awọn eniyan Ariwa silẹ. Lakokò ti o wa ni NPC, o jẹ akọwe ẹgbẹ ati oluṣeto orílẹ-èdè. Ni awọn ọdun 1950, o ṣiṣẹ ninu igbimọ ti Ile-ẹkọ giga ti Iṣẹ ọna, Imọ-ìjinlẹ ati Imọ-ẹrọ, Ile-iṣẹ Coal Nigeria ati Ìgbìmọ̀ Titaja Groundnut Naijiria. Ninu idibo ọdún 1964, o ni lati koju omo ọ̀dọ NEPU to jẹ olùkọ ilé-ìwé ti orúkọ rẹ n jẹ Musa Said Abubakar Magami ati gomina ọjọ iwaju ti Kano, Abubakar Rimi to díje gẹgẹ bi olùdíje olómìnira ṣugbọn gbogbo wọn lo fàsẹhin nínú ìdíje náà ki wọn too díje.  Wada jẹ àbúrò baba ti Olóògbé Murtala Mohammed, Olori Orile-ede Naijiria tẹlẹ. O ṣe ìṣòwò irinna àṣeyọrí ti o ni aṣeyọri lẹhin igbimọ ijọba ọdún 1966 ti o pa ijọba olominira akọkọ run. O si tun jẹ ẹni iyì tí o gbajugbaja ni ẹkun Ariwa lẹhin ti wọn fipá gbà jọba.

## Iṣẹ iṣowo
Wada gba àwìn kan lati Ile-ifowopamọ Ìdàgbàsókè Awọn iṣelọpọ ti Ilu Nàìjíríà lati bẹrẹ iṣẹ iṣelọpọ akọkọ rẹ, ile-iṣẹ ṣiṣe ìsáná. Lẹhinna o padà ni ànfàní láti ni ilè iṣẹ marun míìràn pẹlu ilé-iṣẹ́ ìrìn àjò kàn. Aṣeyọri rẹ ni ẹka irinna to wáyé nígbà ti o ra awọn ọkọ ayọkẹlẹ àádọta fun idogo kekere, àwọn ìṣòwò míìràn pẹlu Nigerian Spanish Engineering Company, Kanol Paints, Arewa Industries, Standard Industrial Industries ati Nigerian Enamelware Company.

## Itan idibo
Idibo ile igbimọ aṣofin Sumaila 1959:

: Inuwa Wada NPC - 26.149
: Mohammed Achimolo Garba NEPU – 2,231
: Sule Baba AG – 456

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2015
Todor Kolev (footballer, born 1989)

**Todor Kolev** ti a bi ni ọjọ kéjìlélógún Oṣu Kẹsan ọdún 1989) jẹ agbabọọlu afẹsẹgba tẹlẹ ri ti Bulgaria ti o ṣe bọọlu ni aarin . On gbà fún apa osi ṣugbọn o tun le fún apa òsi ẹyin.

## Iṣẹ
Ni Oṣu Kẹsan 2007 o ṣe akiyesi pe ile-ẹkọ giga ọdọ Todor Kolev gbà àwọn ipo ti àdéhùn ọjọgbọn akọkọ rẹ pẹlu ọgba eyiti yóò munadoko fun ọdún márún. O jẹ iroyin ti o dara fun awọn ololufẹ rẹ, nitori Todor o nireti bi ẹlẹ́bùn nlá kàn ninu itan-akọọlẹ ti ẹgbẹ náà.

O gbá bọọlu akọkọ rẹ̀ fún fún ẹgbẹ́ rẹ̀ ní ọjọ kẹsan Oṣu kejila ọdún 2007 to wọn kọju Vidima-Rakovski Sevlievo . Àbájáde idije naa jẹ méje sí òdo (7:0) pẹlu iṣẹgun fun Cherno Die. Ni ọjọ yii Kolev gba ami ayo akọkọ rẹ wọle - ni iṣẹju 75th lati ifẹsẹwọnsẹ kan fun 6: 0. Asíwájú náà gbá ìdíje eré mẹwa 10 ni àárin ọdún 2007–08 o si gba góòlù meji wọle. 

Ni ọgbọ̀njọ́ oṣù kẹfà ọdún 2017, Kolev fọwọ si ìwé àdéhùn ọdún kàn pẹlú Montana .  O fi ẹgbẹ agbabọọlu náà silẹ ni opin àkókò nigba ti àdéhùn rẹ pari.  Ni oṣù kẹfà ọdún 2018, Kolev pada si Dobrudzha Dobrich . 

## Iṣẹ ṣíṣe káàkiri ayé

### Bulgaria U19
Kolev gbà bọọlu fun ẹgbẹ bọọlu ti orilẹ-ede labẹ-19 . Pẹlu ẹgbẹ ti o ngbà ni 2008 UEFA European Under-19 Football Championship ni Czech Republic .

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

* Todor Kolev at Soccerway
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1989
Faith Idehen

**Faith Idehen** (ti a bí ni ọjọ kàrún oṣù keji ọdún 1973) jẹ ọmọ Nàìjíríà elere tẹlẹ ri. Ni Olimpiiki Igba ooru ọdún 1992 , o papọ pẹlu Beatrice Utondu, Christy Opara Thompson ati Mary Onyali, gba ami-ẹyẹ̀ idẹ kan ni isunmọ mita mẹrin sí ọgọrun (4 x 100).

Idehen lọ si Ile-ẹkọ giga ti Alabama lori iwe-ẹkọ ọfẹ kan. O fẹ eléré ìdárayá bíi tìrẹFestus Igbinoghene ati pé wọn ni ọmọkùnrin kan, Noah Igbinoghene, ti o jẹ Ajumọṣe Bọọlu ti Orilẹ-ede . 

## Awọn aṣeyọri

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1973
Beatrice Utondu

**Beatrice Utondu** (ti a bi ni ọjọ kẹtàlélógún Oṣu kọkanla ọdún 1969) jẹ asare tẹlẹ lati orilẹ-ede Naijiria ti o gba ami-eye idẹ Olympic kan ni mítà mẹrin sí ọgọrun (4 x 100 meters relay) ni Ilu Barcelona 1992 . O ṣe amọja ni iṣẹlẹ 100 mita, o ṣeto ti ara ẹni ti o dara julọ ni iṣẹju 11.40 lakoko Awọn idije Àgbáyé ọdún 1991 ati di aṣaju Afirika ni iṣẹlẹ ni ọdún 1993.

O tun bori nínú awọn ere fifo ayé gígùn ni ọdún 1987 Gbogbo-Afirika .

## Awọn aṣeyọri

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1969
Jerry Gana

**Jerry Gana**, jẹ ọmowé ọmọ Nàìjíríà, olóṣèlú ati Senato sáà kan ti ìjọba àpapọ Orilẹ-ède Nàìjíríà ni ọdún 1983 lẹhinna Oludari fun Directorate of Food, Roads and Infrastructure (DFRRI) .O tún jẹ olùdarí Mass Mobilisation for Social Justice and Economic Recovery, to gbogbo ènìyàn mọn sí MAMSER labẹ Ibrahim Babangida,  lẹyìn náà ni Minisita fun ètò ọ̀gbìn àti nkán alumọni nínú ìṣèjọba abẹ Ernest Shonekan.  Lẹyìn náà o di Mínísítà fún Àlàyé ati Àsà labẹ ológun Sani Abacha, lẹhinna Minisita fun Ajọ ati Isopọpọ ni Afirika labẹ Olusegun Obasanjo ati pe o jẹ Minisita fun Alaye ati Iṣalaye orilẹ-ede. O tun jẹ olùdámọ̀ràn fun Olusegun Obasanjo, ṣáájú ki o to kéde awọn ètò lati díje fún ipò Ààrẹ ni Oṣù Kàrún ọdún 2006. 

## Ìpìlẹ
alt=Jerry Gana and wife|left|thumb|Jerry Gana ati ìyàwó rẹ
A bi Gana ni ọgbọ̀njọ́ oṣù Kọkànlá ọdún 1945 ni Busu nitosi Bida, ni Ipinle Niger .  O gba Iwe-ẹri Ile-iwe Iwọ-Oorun Afirika lati Ile-ẹkọ giga Ijọba, Bida ni ọdún 1964, o si lọ si Ilé-ìwé gírámà ni Okene fun Iwe-ẹri Ile-iwe giga (HSC) lati ọdun 1965 si 1966, ti o kọja pẹlu awọn iyatọ bi abajade to dara julọ ni ọdún 1967. Gana tẹsiwaju si Ile-ẹkọ giga Ahmadu Bello (ABU), Zaria1 (7Upper H) ni ìmọn awowo ayé. Lẹhinna o lọ si Ile-ẹkọ giga Kings ti Fásítì Aberdeen University, Scotland.fun Ẹkọ M.Sc ni Eto  Awọn ohùn èlò agbègbè oko, ti o yori si PhD ni ìmọn ètò ọjà ati Idagbasoke agbègbè oko ni ọdún 1974. O gba Iwe-ẹri Ẹkọ lati Ile-ẹkọ giga ti Ilu Lọndọnu ati ni  Ahmadu Bello University, Zaria lati ọdún 1974 si 1986, ti o sí dide si ipo Ọ̀jọ̀gbọ́n ní ọdún 1985 

O jẹ olórí ti Fásítì ìlú Eko titi di ọdun 2017 

## Ìrìn àjò Òṣèlú
Ọdún 1983 ni wọn dibo yán gẹgẹbi Sénétọ, o ṣiṣẹ fún igba die titi di igba ti àwọn ológun fi gbàjọ́bá ti o mu Ọ̀gágun Muhammadu Buhari wa si ìjọba. Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí alága àjọ ìpolongo fún ará ìlú nipa ètò ọrọ̀ ajé (Mass Mobilisation for Social and Economic Recovery) lábẹ́ ìjọba Ọ̀gágun Ibrahim Babangida . Lẹhinna o di mínísítà fun Iṣẹ-ọ̀gbin ati Awọn orísun Àdáyébá, Àlàyé ati Àṣà, Ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ati Isopọpọ ni Afirika ati lẹẹkansi fun Àlàyé ati Iṣalaye Orílẹ-èdè.  

Gana sáré láìsí àṣeyọrí fún ipò Ààrẹ ni ọdún 1992 labẹ ẹgbẹ́ òṣèlú Social Democratic Party . 

## Orílẹ-èdè olómìnira kẹrin
Gana jẹ akọwe ìpìlẹ ẹgbẹ òṣèlú Peoples Democratic Party (PDP) ní ọdún 1998.  Ni Oṣu Karun ọdún 2001, Ààrẹ Olusegun Obasanjo yán Gana gẹgẹbi Mínísítà fun Ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ati Ijọpọ ni Afirika.  Ni osu kini ọdún 2001, Obasanjo tun yán awọn mínísítà rẹ̀ sípò padà. Nínú awọn mínísítà tuntun tí wọn kéde ni oṣù Kínní ọdún 2001 Gana jẹ Minisita fún ètò Alaye.  Gana tun jẹ akọwe fún igbimo alagbese ẹgbẹ òṣèlú PDP .  Gana kọwe fipo silẹ ni oṣù keje ọdún 2006 gẹgẹ bi olùdámọ̀ràn pàtàkì fún Ààrẹ Olusegun Obasanjo, ati ni oṣù kẹjọ ọdún 2006 o kéde pé òún yóò díje fún ipò Ààrẹ labẹ ẹgbẹ òṣèlú PDP fun ìdìbò Ààrẹ ọdún 2007. 

Ni ọdún 2018 Gana kéde pe oun yóò dije labẹ ẹgbẹ òṣèlú Social Democratic Party (SDP) fún ipò Ààrẹ ni Àwọn Ìdìbò ọdún 2019.  

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1945
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Umaru Tanko Al-Makura

**Umaru Tanko Al-Makura** (ti a bi ni oṣù Kọkànlá ọdún 1952) jẹ oníṣòwò ati olóṣèlú ará Nàìjíríà ati pe o tun jẹ Gómìnà tẹlẹ ri àti Sénétọ ni Ipinle Nasarawa pẹlú ẹgbẹ òṣèlúAll Progressive Congress (APC). 

Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí Seneto lọ́dún 2019. 

## Ìpìlẹ
Al-makura ni a bi ni ayika ọdún 1952 ni Lafia, Ipinlẹ Nasarawa  gẹgẹbi ọmọ ẹgbẹ ti Ẹya Gwandara. 

O lọ si ile-iwe alakọbẹrẹ Dunama, Lafia (ọdún 1959 – 1966), Kọlẹji Olukọni Keffi (ọdún 1967–1971) ati lẹhinna Ile-ẹkọ Olukọni Ijọba, Uyo (ọdún 1972–75). Fun igba diẹ ni ọdun 1975 o jẹ Oluranlọwọ Olupese ni Ile-iṣẹ ìpolongo ti ẹkun Ariwa Nàìjíríà. Lẹhinna o lọ si Ile-ẹkọ giga Ahmadu Bello, Zaria (ọdún 1975 – 1978), ti o kekọ jáde pẹlú oye ikẹkọ.

Fun ètò ìsìnrú ìlú to ìjọba àpapọ rẹ o jẹ olùkọ ni Ile-ẹkọ giga Ìjọba, Makurdi. 

Ni ọdún 1978 o da Almakura Nigeria Limited silẹ, ti o n gbè àwọn ọja wọle ati ìmójútó àwọn ẹrọ iṣẹ-ogbin ati ti ile-iṣẹ. Lẹ́yìn náà, ó lọ́wọ́ sí ohun-ìní gidi àti ìdàgbàsókè ohun-ìní gẹ́gẹ́ bí Olùdásílẹ̀ àti alága Ta’al Nigeria Limited, pẹ̀lú àwọn ohun-ìní ní Abuja, Èkó, Kano àti Washington, DC, United States . Òun ni o ní THE WAVE, Hotẹẹli 5 star kan ti a nṣe lọwọlọwọ ni Abuja ati Ta'al Conference Hotel, Lafia. 

## Ìrìn àjò Òṣèlú
Ni ọdún 1980, Almakura di olori awọn ọdọ tí ẹgbẹ òṣèlú National Party of Nigeria (NPN) ni Ipinlẹ̀ Plateau àtijọ.

Wọn dibò yán si Apejọ ofin ti ọdún 1988-89, ti o nsoju agbègbè Lafia-Obi labẹ ìṣèjọba àpapọ ti o jẹ Ipinlẹ Nasarawa bayi.

O jẹ akọwe ipinlẹ ti ẹgbẹ National Republican Convention (NRC) ni Ipinlẹ Plateau láti ọdún 1990 si 1992.

Al-makura jẹ ọmọ ẹgbẹ òṣèlú People's Democratic Party (PDP) ti wọn dá sílẹ̀ ni ipinlẹ Nasarawa ni ọdún 1998. 

Al-Makura ni iye owó ti o to $ 290 milionu ati pe o ti kúrò ni ẹgbẹ̀ òṣèlú PDP lẹhin ti o pàdánù àwọn idibo akọkọ fun ìdíje Gómìnà Nasarawa. 

Al-Makura ni wọn dibò yán gẹgẹbi Gomina ti Ipinle Nasarawa, Nigeria ni ọjọ kẹrinlélógún oṣù Kẹrin ọdún 2011, labẹ ẹgbẹ́ òṣèlú Congress for Progressive Change (CPC). 

O bori Gómìnà to wa nipo, Aliyu Akwe-Doma ti ẹgbẹ òṣèlú PDP. 

## Ikoju ogún yiyọ
Ni ọjọ kẹrìnlá oṣù Keje ọdún 2014 Alákóso Ilé-ìgbìmọ̀ ti Ipinlẹ Nasarawa fúnni ni àkíyèsí ìfilọ́ si Akọwe Ilé-ìgbìmọ̀ lati ṣiṣẹ lóri Tanko Al-Makura. Wọn sọ fun Akọwe náà lati sin àkíyèsí náà lóri Al-Makura bóyá tààrà tabi nipasẹ awọn media. Iwe náà ni àwọn ẹsun iwa àiṣedéédé ti o burújú ati pe ogún ninu awọn ọmọ ẹgbẹ Àpéjọ mẹrinlélógún naa fọwọ si. 

## Wo tun

* Idajo Ipinle Nasarawa
* Akojọ awọn gomina ti Ipinle Nasarawa
Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Násáráwá
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1952
Gezane Mushwana

**Gezane Michael Mushwana** (ti a bi ni ọjọ kẹẹdogun oṣù Kẹrin ọdún 1944) jẹ olóṣèlú South Africa ti o fẹyìntì lati Limpopo . Ti o jẹ oloselu tẹlẹ ninu Apejọ Aṣofin Gazankulu eleyameya, o ṣoju fún Ile-igbimọ ti Orilẹ-ede Afirika (ANC) ni Apejọ ti Orilẹ-ede lati ọdun 1994 si 1999.

## Ìbẹrẹ Ìgbésí aye ati iṣẹ
Mushwana ni a bi ni ọjọ kẹẹdogun oṣù Kẹrin ọdún 1944 ni Bordeaux ni ita Tzàpọlọpọ  O ni ọpọlọpọ awọn tẹ̀gbon-taburo, pẹlu àwọn ọmọ baba láti ọdọ baba rẹ nibi akọkọ igbeyawo rẹ̀; Lawrence Mushwana jẹ aburo rẹ. 

Lẹhin lilo igba ewé rẹ bi ọmọkunrin agbo-ẹran, Mushwana wọ ile-iwe ni ọdun méjìlá o si pari ẹkọ ìpìlẹ ọlọdún mẹfa ni ọdún 1962; Lẹhinna o jade kuro ni ile-iwe giga lati ṣiṣẹ ọpọlọpọ awọn iṣẹ ni Johannesburg . O tun ṣètò iwe ìròhìn kékeré kàn, ojú-ìwé kejìlá, *Gazankulu Herald*, eyiti o ṣatunkọ titi o fi gba lori *Tzaneen Herald* ni ọdún 1973. 

## Iṣẹ Òṣèlú ṣíṣe
Mushwana padà darapọ mọ igbimọ aṣofin ni Gazankulu bantustan, ti o si wọlé idibo náà gẹgẹbi Agbọrọsọ ni ọdún 1989.  Láti ọdún 1992 si 1993, o jẹ alaga ti South African National Civics Organisation ni Northern Transvaal . 

Lẹhin isubu ti ẹlẹyamẹya, ni South Africa akọkọ lẹhin-apartheid idibo ni ọdún 1994, Mushwana ti a dibo si ANC ijoko ni National Apejọ.  O ṣiṣẹ ni igba kan ni ijoko rẹ. Lẹhin ti o kuro ni Ile-igbimọ, o ṣe aṣoju ANC gẹgẹbi igbimọ agbègbè ni Limpopo. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1944
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Festus Igbinoghene

**Festus Igbinoghene** (to a bi ni ọjọ kọkànlelógún oṣù kẹwa ọdún 1969) jẹ elere ọmọ Nàìjíríà . O díje nínú fifo lẹ́mẹ̀ta àwọn ọkunrin ni Awọn Olimpiiki Igba ooru ọdún 1996 . 

O lọ si Ile-ẹkọ giga ti Ipinle Mississippi bi olufo gigun ati jumper meteta. Igbinoghene gba awọn akọle SEC márùn ni fifo mẹtẹta ati fifo gigun. O jere mẹda idẹ kan ni Awọn ere Agbaye ọdún 1990 . 

## Igbesi aye ara ẹni
Ọmọkunrin rẹ Noah Igbinoghene (ti a bi ni ọdún 1999) jẹ igun bọọlu afẹsẹgba Amẹrika kan fun Awọn Alakoso Washington ti National Football League (NFL), lẹhin ti wọn yán ni ìkànnì akọkọ ti 2020 NFL draft nipasẹ Miami Dolphins, wọn sí rá lọsí Dallas Cowboys lẹhinna o si fọwọ silẹ̀  gẹgẹ bi aṣoju ọfẹ nipasẹ Awọn Alákóso ni ọdún 2024. Iyawo rẹ Faith Idehen ti gba àmì ẹ̀yẹ baronzi ni olimpiki Igba ooru ọdún 1992. gẹgẹbi apá kan nínú ẹgbẹ obinrin Nàìjíríà to kópa nínú ìdíje 4 x 100 rilé. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1969
Adamu Ciroma

**Adamu Ciroma** (ti a bí ni Ogúnjọ́ oṣù kọkànlá ọdún 1934 &#x2013; ọjọ kàrún oṣù keje ọdún 2018)  jẹ olóṣèlú ará Nàìjíríà àti Gómìnà Bánkì àpapọ Nàìjíríà (Central Bank of Nigeria), ti ìdílé Bole ni Potiskum, ipinlẹ̀ Yobe .   O jẹ ọmọ ẹgbẹ òṣèlú People's Democratic Party .

## Ìṣèjọba olòmìnira keji
Ni ọdún 1979, Ciroma jẹ ọkan ninu àwọn olùdíje Alákóso National Party of Nigeria (NPN) ti o díje dun ipò Ààrẹ níbi ìdìbò akọkọ ẹgbẹ,  nínú èyítí Mafia Kaduna ẹgbẹ ti kọ ní ojú jẹ onigbọwọ rẹ, ẹgbẹ agbasọ ọrọ ti awọn ọlọgbọn ariwa, awọn oṣiṣẹ ti n ṣiṣẹ ati awọn oṣiṣẹ ijọba ti o dúró ni àyíká Kaduna .  O ṣe ipo kẹta níbi ìdìbò akọkọ, lẹhin Shehu Shagari ati Maitama Sule, ti on ri iranlọwọ owó nipasẹ Hamza Rafindadi Zayyad, olori ile-iṣẹ Idagbasoke New Nigeria . 

Ciroma jẹ akọwe NPN ni ṣoki ati lẹhinna o ṣiṣẹ ni ọpọlọpọ awọn àkókò gẹgẹbi Mínísítà fun Àwọn ile-iṣẹ, Iṣẹ-ọ̀gbin ati Ìṣúná. Gẹgẹbi mínísítà àgbà nínú ijọba Shagari, o kó àwọn ipa pàtàkì nínú imusẹ ètò ààrẹ pàápàá ni àwọn agbègbè iṣelọpọ ounjẹ ati ṣiṣẹ pẹlu awọn ile-iṣẹ káríayé lati ṣe àgbékalẹ̀ Ètò Ìdàgbàsókè òun ọ̀gbìn (ADP).  Ni Oṣu Kẹsán ọdún 1983, o jẹ alága ti ìgbimọ ìyípadà ti ààrẹ, eyiti o ṣàfihàn síwájú si igbẹkẹle ti ààrẹ nínú àwọn agbára rẹ. Wọn pá Igbimọ náà ni aṣẹ lati ṣe àwọn igbero lóri bi wọn ṣe le tun atunto ijọba apapọ èyí ti o n kọjú hila-hilo. 

## Ìṣèjọba olòmìnira kẹrin
Ciroma jẹ ọmọ ẹgbẹ olùdásílẹ̀ ẹgbẹ òṣèlú People's Democratic Party (PDP). O jẹ minisita fun ètò iṣuna ni ìṣèjọba Olusegun Obasanjo lati ọdun 1999 si 2003. Lọwọlọwọ, iyawo rẹ Maryam Ciroma di ipo olórí àwọn obìnrin tí ẹgbẹ òṣèlú PDP ni orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1934
Iyorchia Ayu

**Iyorchia Ayu** (tí a bí ni ọjọ kẹẹdogun oṣù Kọkànlá ọdún 1952) jẹ oloselu omo Naijiria ; òun ni alaga ẹgbẹ oselu Peoples Democratic Party (PDP) National Working Committee lọwọlọwọ.  Sẹnatọ Naijiria tẹlẹ ri, o síṣe gẹgẹ bi aarẹ 5th ti Ile-igbimọ Sẹnetọ Naijiria ni Orilẹ-ede Olominira Kẹta Naijiria (ọdún 1992–1993). 

Lẹhinna o ṣiṣẹ ni ọpọlọpọ àwọn ipó minisita ni Ìgbimọ Mínísítà ti ààrẹ Olusegun Obasanjo láàrin ọdún 1999 ati 2007. 

## Ibẹrẹ iṣẹ
A bí Ayu ni Gboko ni ipinle Benue . O kọ ẹkọ imọ-ọrọ ni Fasiti ìlú Jos ni Ipinlẹ Plateau, pẹlu awọn ẹkọ lori àwòrán ati imọ-sayẹnsi ti Marxism, o si jẹ alága Academic Staff Union of Universities (ASUU) ẹka tí Fásítì ipinlẹ Jos. 

Lẹyìn ti o ti wọ òṣèlú, o di gbajúgbajà láàrin ọ̀pọ̀ awon ọmọ Tiv ni ipinlẹ Benue.  wọn dibo yán gẹgẹbi Seneto ni Orile-ede Olominira Kẹta labẹ ẹgbẹ́ òṣèlú ti Social Democratic Party (SDP) o si di Ààrẹ Sénétọ. 

Ni Oṣu kọkanla, ọdún 1993, awọn Sẹnetọ ti yọ Ayu, ti o jẹ alatako nla fun ijọba adele ti orilẹ-ede ti o ṣeto lẹhin ti wọn ti ni idiwọ fun Ààrẹ ti wọn dibò yán Moshood Kashimawo Olawale Abiola láti gbà ipo.  

Botilẹ̀jẹ́wipé, o padà di mínísítà fún eto-ẹkọ ni ijọba ológun ti Gbogbogbò Sani Abacha .  Ni Oṣu Kẹta ọdún 1994 o ṣe alaga idanilẹkọ kan lori ètò ẹkọ imọ-ẹrọ ni Nàìjíríà, t'in wa awọn ọna lati kọ ẹkọ lati Germany, Amẹrika, Britain ati Japan . 

## Àwọn mínísítà Obasanjo
Ayu ni baba isalẹ òṣèlú fun George Akume, Gómìnà ipinlẹ Benue lati ọdún 1999 si 2007. 

Ayu ṣe ìrànlọ́wọ́ nínú ìpolongo ọdún 1998–1999 lati yán Ààrẹ Olusegun Obasanjo labẹ ẹgbẹ òṣèlú People's Democratic Party (PDP). Ọbasanjọ yàn án ní mínísítà fún àwọn ilé iṣẹ́ láti ọdún 1999 sí 2000. 

Ayu jẹ minisita ti awọn ọrọ inu ni Oṣu Keje ọdun 2003. 

Ni Oṣu Kẹsan, ọdun 2003 Ayu kede pe Nàìjíríà n jíròrò lóri àwọn àdéhùn ààbò pẹlu àwọn aladugbo àríwá Niger ati Chad lati dena ikọlujaja, gbígbé ènìyàn ati jíjà ààlà. 

## Iwe akosile

* 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1952
Emmanuel Yisa Orker-Jev

**Emmanuel Yisa Orker-Jev** jẹ olóṣèlú Naijiria ati ọmọ ẹgbẹ òṣèlú Peoples Democratic Party (PDP).   O bori Gómìnà tẹlẹ ri ti ipinlẹ Benue, George Akume, ninu ìdìbò sẹnatọ fun agbegbe Benue North-West Senatorial District ọdún 2019.  

## Ìpìlẹ
Orker-Jev wá láti Ìpínlẹ̀ Benue o si lọ si ilé-ìwé alakọbẹrẹ NKST, láti ọdún 1970 si 1976 o si lọ si Ilé-ìwé Atẹle Bristow lati gba Iwe-ẹri ilè ẹkọ gíga ti Ìwọ̀-oòrùn (WASC). O tẹsiwaju si Fasiti ìlú Jos ni ọdún 1985 lati kọ ẹkọ nípa òfin, o si gboyè ni ọdún 1988 ṣáájú ki o to tẹsiwaju si Nigerian Law School ati awọn ti a npe ni Nigerian bar ni ọdún 1989.  

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1963
Nnia Nwodo

**John Nnia Nwodo** jẹ agbẹjọro ati onimọ-ọrọ nípa eto-ọrọ Naijiria . Ó ṣíṣe gẹ́gẹ́ bí ààrẹ kẹsàn-án ti Ọhanaeze Ndigbo tí George Obiozor rọ́pò rẹ̀.  

## Ìbẹrẹ Ìgbésí ayé ati ẹkọ
Nwodo, ọmọ  ẹlẹkẹta ti ìdílé rẹ, ni a bi ni ọdún 1952 ni Ipinlẹ̀ Enugu, Nàìjíríà.  O parí ẹkọ alakọobẹ̀rẹ̀ ati gírámà rẹ ni ipinlẹ Enugu. Ni ọdún 1971, o wọ ilè ìwéFasiti ìlú Ibadan . 

Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ ètò ọrọ̀ ajé ní London ó sì padà sí Nàìjíríà ní ọdún 1988. 

## Iṣẹ
Lakoko ijọba olómìnira keji, labẹ ìjọba ati ìṣàkóso Shehu Shagari, Nwodo jẹ mínísítà ti ọkọ òfurufú.  Labẹ ijọba Abdulsalami Abubakar, Nwodo jẹ mínísítà fun ètò ìròyìn ati aṣa. 

Ni ọdún 2017, Nwodo jáwé olúborí nínú idibo láti pinnu Alákóso 9th-General ti Ohanaeze Ndigbo, ajọ awujọ ati aṣa ti o dúró fún gbogbo àgbègbè ti o sọ Igbo, ati ààbò àwọn ẹtọ ati awọn anfani ti awọn ọmọ Igbo ni àgbáyé.  O jáwé olúborí pẹlu ibo mẹ́rìnlélógójì lénígba (242) nigba ti alátakò rẹ̀, Olùdarí Yunifásítì ti Imọ-ẹrọ ti Ipinlẹ Anambra tẹlẹ, Ọjọgbọn Chiweyete Ejike, ni ibò mẹtala (13).  

## Ìgbésí ayé ara ẹni
Nwodo ṣe ìgbéyàwó pẹlú Regina Nwodo, ẹnití o jẹ Adajọ ni Ile-ẹjọ Awọn ẹjọ ti Ipinle Enugu titi o fi ku ni ọdún 2013.  

## Wo tun

* Iselu Naijiria

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1952
George Obiozor

**George Achulike Obiozor** (ọjọ kẹẹdogun oṣù kẹjọ ọdún 1942 – ọjọ kẹrìndinlọgbọ̀n oṣu kejìlá ọdún 2022)  jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n àti òṣìṣẹ́ ìjọba ilẹ̀ Nàìjíríà. Obiozor jẹ aṣojú orílẹ-èdè Nàìjíríà si orílẹ-èdè Amẹrika. O jẹ ààrẹ kẹwa-gbogboogbo ti Ọhaneze Ndigbo ; Emmanuel Iwuanyanwu tele.

## Ìbẹrẹ Ìgbésí ayé ati ẹkọ
A bi Obiozor ni ọjọ kẹẹdogun oṣù kẹjọ ọdún 1942. O lọ si Awo-Omamma Comprehensive Secondary School lati ọdún 1959 si 1963.  O kọ ẹkọ ni Institute of African Studies, ati Albert Schweitzer College. O parí ile-ẹkọ giga ti Puget Sound ni ọdún 1969, ati láti Ile-ẹkọ giga Columbia pẹlú Ph.D. ni International Affairs. 

## Iṣẹ
Obiozor jẹ olùdarí gbogbogbò ti Institute of International Affairs Nigeria . Lẹhinna o di Komisọna gíga si Cyprus, ṣáájú ki o to di aṣojú si Israeli, láti ọdún 1999 si 2003, lẹhinna aṣoju si Amẹrika, láti ọdún 2004 si 2008.

Obiozor ni wọn dibò yán gẹgẹ bi Ààrẹ Àgbà Ohaneze ndi Igbo ní ọjọ kẹsan oṣù kínní ọdún 2021, wọn dá ẹgbẹ́ àṣà àwùjọ kan sílẹ láti máa pèsè fún ire orilẹ èdè Igbo láti Nàìjíríà.

## Awọn iṣẹ

* *Awọn ọrẹ ti ko ni alaafia: Awọn ibatan Naijiria-Amẹrika*, Ile-iṣọ Ẹkẹrin. Co., 1992, 
* *Oṣelu ti iwọntunwọnsi aiṣedeede: itupalẹ awọn ọran ti o dide ni eto inu ile ati ajeji ni Naijiria*, Institute of International Affairs Nigerian, 1994, 
* *Nàìjíríà àti Àgbáyé: Ìṣàkóso Ìṣèlú ti Ambivalence Diplomatic ni Iyipada Agbaye. Awọn iwe Panatlantic, Ile-iṣẹ fun Aabo Eniyan.* ISBN&nbsp;

## Ọrọ

* "Iṣelu ni awọn ìdìtẹ lẹsẹsẹ kàn nínú èyítí ẹgbẹ ti o kẹhin láti dìtẹ yo yọrisi iṣẹgun”. 

## Ìgbésí ayé ara ẹni ati iku
George Obiozor ku ni ọjọ kẹrìndinlọgbọ̀n Oṣu kejila ọdún 2022, ni ẹni ọgọrin ọdun. O ni awọn ọmọ mẹ́ta to wọn gbẹyin rẹ. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2022
Ẹ̀ka:Àwọn ojọ́ìbí ní 1942
Samuel Ademulegun

Brigadier **Samuel Adesujo Ademulegun** (ti a bí ni Ogúnjọ́ oṣù kẹwa ọdún 1924 – Ogúnjọ́ oṣù kínní ọdún 1966) jẹ ọgagun Naijiria ti o jẹ ọgagun apàṣẹ  ti 1st Brigade nígbà ìgbimọ ológun oṣù kínní ọdún 1966  .

## Ìbẹrẹ Ìgbésí ayé ati ebi
A bi i ni Ogúnjọ́ Oṣu Kẹwa Ọdún 1924 ni Ilu Ondo, Ìwọ̀-oòrùn Nàìjíríà, àti pé wọn jẹ ọkàn nínú àwọn oṣiṣẹ to dára jùlọ ni orílẹ-èdè ni àkókò yẹn.  Ọmọ Ọgbẹni ati Iyaafin Michael Ademulegun, o ti kọ ẹkọ rẹ ni ipinlẹ Ondo ṣáájú ki o to darapọ mọn àwọn ọmọ ológun Nàìjíríà (Nigerian Army) ni ẹni to daduro ní ọdún 1942.  Ademulegun fẹ Latifat Feyisitan Abike Ademulegun (nee Noble) ti a tun mo si Sisi Nọ́ọ̀si.

## Iṣẹ
Ọdún 1949 ní wọn yán Ademulegun sípò ológun, o si jẹ ọkàn lara ọgá ọgá ológun pẹlu Aguiyi Ironsi, Zakariya Maimalari ati Babafemi Ogundipe . O wa láàrin àwọn ti a gbèrò lati fun ni ipo ọmọ ogún giga ti GOC ni ọdún 1965 lori ifẹhinti lẹnu iṣẹ ti Alakoso Gbogboògbò ti ilu òkèèrè (GOC). Wọ́n kà á sí ọ̀rẹ́ pẹ̀lú Ahmadu Bello, èyí sì kó ìbànújẹ́ bá àwọn ọ̀gá àgbà kan tí wọ́n dojú kọ ọ̀gá wọn tí wọ́n ń bá àwọn olóṣèlú ṣe.

## Iku
Ademulegun ati iyawo rẹ ni wọn pa nígbà ti wọn wa lóri ibùsùn lásìkò ti ologun gbajoba ni ọdún 1966 nígbà ti awọn ọlọtẹ ti Timothy Onwuatuegwu darí yin ìbon pa wọn, olukọni ni ilè ìwé ẹkọ ológun ti Nàìjíríà.   Ninu iroyin ẹlẹri ti ipaniyan ti ọmọbìnrin rẹ, Solape Ademulegun-Agbi, o sọ bi àwọn ọmọ ológun ṣe pa baba rẹ. Akọọlẹ rẹ pese awọn alaye nipa ikọlu ati ipaniyan ti o burújú ti Alákóso iṣáájú (GOC), ẹka kinni ni ipinlẹ Kaduna . Ti wọn pa ninu ìgbà jọba ológun akọkọ ni Nàìjíríà, àwọn aṣebi náà ti wa ni akọsilẹ pe wọn n gba orilẹ-ede náà kuro lọwọ awọn olóṣèlú onibajẹ ati awọn ti wọn sunmọ wọn. 

Àwọn ọmọ ti o gbẹyin rẹ̀ ní Ọmọbinrin rẹ Iyaafin Solape Ademulegun-Agbi, Bankole, Kunle, Gbenga, Goke, ati akọbi rẹ Frank Bamidele ti o wa ni ile-iṣẹ ologun ofurufu Naijiria ti o ti de ipo Captain Group ṣaaju ki o to ku ni ọdun 2002. 

## Awọn itọkasi

## Akasiwsju

*  
* 
Ẹ̀ka:Àwọn ọ̀gágun ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1966
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1924
Umaru Shinkafi

**Umaru Shinkafi** (ọjọ kọkàndínlógún oṣù kínní ọdún 1937 – ọjọ kẹfà oṣù meje ọdún 2016) jẹ ọgá olóyè Naijiria, ati Komisona  fún Ọrọ Abele . Ó jẹ́ olùdíje ipò ààrẹ nígbà Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà Kẹta .

## Ibẹrẹ iṣẹ
Baba Umaru Shinkafi Ali Bisije wa láti Gashua, nipinlẹ Yobe nigba ti iya rẹ jẹ Ọmọ-binrin ọba lati Kaura Namoda, Ipinlẹ Zamfara . Umaru Shinkafi ni a bi ni ọdún 1937 ni Shinkafi, Ipinlẹ Zamfara.  Ó darapọ̀ mọ́ ilé iṣẹ́ ọlọ́pàá Nàìjíríà ní ọdún 1959, lẹ́yìn tí ó gba ilé ẹ̀kọ́ ọlọ́pàá tó wà ní Kaduna kọjá. Ni ọdun 1973 o pari ile-iwe giga Yunifasiti ti Eko ati ọdun kan lẹhinna o pari ile-iwe ofin ti Naijiria . O jẹ Komisọna  fún Àwọn ọran Abẹnu ni ọdún 1975 ati lẹhinna di olori Ajo Aabo Orilẹ-ede ni ọdún 1979. 

## Ìṣèjọba Olominira Kẹta
Nigba ìṣèjọba olòmìnira kẹta, Shinkafi jẹ ọkàn lára àwọn agbá ẹgbẹ òṣèlú NNC ti wọn da sílẹ̀ ni ọdún 1989 lẹyìn igba ti ìjọba Babangida tu àwọn ẹgbẹ òṣèlú ka, NNC  darapọ mo egbe oselu National Republican Convention . Ni kutukutu, Shinkafi farahan gẹgẹ bi olùdíje ipò Ààrẹ lásìkò ti Babangida ti fi ofin de àwọn olóṣèlú ajọbi atijọ, o da ẹgbẹ ìpolongo mejilelaadorun kan ti o yan fun ipinnu ipò Ààrẹ rẹ ti o pinnu lati ni olutọpa ni gbogbo àgbègbè ìjọba àpapọ. Ṣugbọn lẹhin idasilẹ ti àwọn olóṣèlú ajọbi atijọ, o ni lati kọjú ìdíje líle ni Adamu Ciroma, ẹnití o ti ṣe atilẹyin fun ifẹ rẹ tẹlẹ.  Botilẹ̀jẹ́wipé, nígbà náà ni wọn tu awọn ìpìlẹ náà, ti wọn si fi òfin de àwọn olóṣèlú ààrẹ, ètò ìdìbò tuntun ti yóò ṣe labẹ ètò idibo A4 tuntun ti Babangida fọwọsi. Lakokò àwọn alakọbẹrẹ ti o tẹle, Shinkafi ṣe àtìlẹ́yìn fún olùdíje fún ipò ààrẹ NRC, Bashir Tofa ati olùdíje alága ẹgbẹ, Hamed Kusamotu.

O ku ni Ilu Lọndọnu lóri aisan ti a ko sọ tẹlẹ lọjọ kẹfà oṣù keje ọdún 2016. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2016
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1937
Kaura Namoda

**Kaura Namoda,** jẹ ijoba ibile kàn ní Ipinle Zamfara ní Naijiria . Orísun rẹ̀ wa ni ilu Kaura-Namoda, ilé fún Federal Polytechnic, Kaura-Namoda .  O ni agbègbè tó 868&nbsp;km 2 ati olugbe ti o ju 281,367 ni ikànìyan ọdún 2006.

## Itan
Wọn dá Kaura Namoda sílẹ ni ọdún 1807 nipasẹ Muhammadu Namoda, ẹniti o jẹ ọmọ-alade ti idile ijọba Alibawa ti Zurmi ati olóyè ológun ti ọrundun kọkàndínlógún (19th).

Namoda jagun pẹlu àwọn jihadi Sokoto ti wọn si fi i jẹ Sarkin Zamfara. Sibẹsibẹ, Zamfara ko di Emirate rara. Ilu naa jẹ ile-iṣẹ agbegbe pataki ni ibẹrẹ ọdun 20th, ni pataki nitori ipo rẹ bi ebute ọkọ oju-irin.  : 249 

## koodu ifiweranse
Koodu ifiweranse ti agbegbe naa jẹ 882. 

## Afefe
Agbegbe naa ni iwọn otutu ọdọọdun ti 30.31`C, awọn ọjọ ojo 82.13, ati awọn milimita 61.59 ti ojoriro.  

## Lilu bibọ
O jẹ iranṣẹ nipasẹ ibùdó kàn ni ebute ti laini ẹka ti laini ìwọ̀-oòrùn ti nẹtiwọọki ọkọ oju-irin orilẹ-ede. Ni ọdún 2014, laini yii ni imọran lati ṣe atunṣe ati fa siwaju si Niamey ni Niger .

## Wo tun

* Reluwe ibudo ni Nigeria

## Awọn agbegbe ati awọn abule
Banga

Dan Isa

Gabake

Kagara

Galadima

Yankaba

Sakajiki aye

Marafa

Madaro

Kungunki

Kyam

Kurya

Barawa

Baura

Emir

Hakimi Dan Hassan

Kofar Kwatar Kwashi

Shiyar Dan Galadima

Shiyar Limanchi

Shiyar Mai Jubbu

Shiyar Sarkin Baura

Shiyar Wali

Tsohuwar Kasuwa 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Zamfara
Mary Onyali-Omagbemi

**Nkemdilim “Mary” Onyali-Omagbemi** (née **Onyali**, a bi ni ọjọ kẹta oṣù keji ọdún 1968) jẹ ọmọ orílẹ-èdè Nàìjíríà tẹlẹ olusare, o jẹ eléré Olympian ẹmaarun  1988 - 2004. O ti gba ami eye idẹ ni 4 × 100 m relay ni ọdún 1992 Olympic Games ati ni ere 200m níbi eré ìdíje òlímpíkì ati ni eré ìdíje òlímpíkì ọdún 1992 . O tun gba akọle mita ọgọrùn Awọn ere Agbaye ọdún 1994 .

## Iṣẹ
thumb|Mary ni ọla ni Awọn ere Afirika 2023 ni Accra, Ghana.
Onyali-Omagbemi ṣe dáradára ni pataki ni Awọn ere Gbogbo-Afirika, ti o gbá àpapọ àwọn ami-ẹri kọ̀ọ̀kan ní ẹméje  ni awọn eré sisa ìgbà diẹ. O gba 100 m ni ọdun 1991, 1995 ati 2003 o si gba ami-eye idẹ kan ni ọdun 1987 . Awọn ami-ẹyẹ̀ goolu ni 200 m ni a gba ni ọdun 1987, 1995 ati 2003. Pẹlu, ere 4 × 100 m Naijiria ti o jáwé olúborí ni gbogbo eré láàrin ọdún 1987 ati 2003, ni Awọn ere Afirika.

A bi Mary Onyali, ni àkókò Olimpiiki 2000 wọn ti mọ si Mary Onyali-Omagbemi, nípa pé o fẹ ẹlẹgbẹ rẹ ọmọ Nàìjíríà eléré Victor Omagbemi .

Nínú ìdíje fun ètò ere sisa ti Texas Southern Tigers, o ṣẹgun akọle NCAA ni awọn mita 200 . 

Awọn ifakalẹ òlímpíkì rẹ ni itẹlera lati ọdun 1988 si 2004 jẹ ki o jẹ ọmọ orílẹ-èdè Nàìjíríà akọkọ lati díje ni Olimpiiki marun .  Aṣere yii jẹ déédé nipasẹ àwọn oṣere tẹnisi tabili Bose Kaffo ati Segun Toriola ni ọdun mẹrin lẹhinna ni Ilu Beijing, PR China . Mary Onyali-Omagbemi n ṣiṣẹ lọwọlọwọ gẹgẹbi Olùdámọ̀ràn Pàtàkì (Imọ-ẹrọ) si Olùdarí Gbogboògbò ti National Sports Commission ni Nigeria,  ati pe o jẹ apakan ti ìgbimọ ìmọràn fún Ile-ẹkọ giga ti Awọn ere idaraya ti Nigeria, Idumuje-Ugboko .

Ni ọjọ kọkànlelógún ti Oṣu Kẹsan ọdun 2020, o jẹ ọkan ninu awọn aṣoju ti Ife Olukọni Orilẹ-ede ti tun-iyasọtọ; Idije  awọn olórí ìpìlẹ ti o gbajúgbajà káàkiri Naijiria ti o se àwárí ọpọlọpọ àwọn ẹbùn, àwọn kan ti wọn jẹ irawọ Super Eagles tẹlẹ rí. 

## Awọn didara ti ara ẹni

* 100 mita - 10.97 (1993)
* 200 mita - 22.07 (1996)
* 400 mita - 54.21 (2000)

## Wo tun

* Atokọ ti awọn elere idaraya ti a fun ni aṣẹ fun awọn ẹṣẹ doping
* Akojọ ti awọn elere idaraya pẹlu awọn ifarahan julọ ni Awọn ere Olympic

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1968
Hawa Abdallah Mohammed Salih

Hawa Abdallah Mohammed Salih (ní èdè Lárúbáwá: حواء عبد الله محمد صالح) jẹ́ ajàfẹ́tọ̀ọ́ ọmọ orílẹ́-èdè Sudan.

## Ìgbésí ayé rẹ̀
Wọ́n bí i ní Àríwá Darfur ṣùgbọ́n ó ní láti fi ilé sílẹ̀ nítorí ogun tó ń lọ láàárín àwọn ọmọ ogun ìjọba àti àwọn adìtẹ̀mọ́jọba.

## Iṣẹ́ rẹ̀

## Àtọ́kasí
Atanda Musa

**Atanda Ganiyu Musa** (ti a bí ní ọjọ kẹta oṣù keji ọdún 1960) jẹ ọmọ orílẹ-èdè Nàìjíríà ti o n gbà bọọlu orí tábìlì. O ṣe aṣojú orílẹ-èdè Nàìjíríà ni Olimpiiki Igba otutu meji ni ọdun 1988 ati 1992, ti o kópa nínú àwọn iṣẹlẹ ẹyọkan ati àwọn iṣẹlẹ ilọpo meji.  O wa ni ipo ogún ni àgbáyé ni gíga rẹ. 

Ni ọdun 1982, o jáwé olúborí nínú iṣẹlẹ ere-idije bọọlu orí tabili ni Awọn ere-idije Tẹnisi Tabili Agbaye, ṣaaju ṣiṣe ajọṣepọ pẹlu Sunday Eboh lati gba góòlù ilọpo meji ni ibawi kanna. 

Ni àpapọ pẹlu Francis Sule, Atanda, lẹẹkansi, gba bọọlu tẹnisi tabili ni ilopo góòlù ni ọdún 1985 Commonwealth Table Tennis Championships .  O ṣe aṣeyọri gbígbà goolu ni ọkọọkan tí ẹlẹ́ẹyọkan, awọn ọkunrin meji meji ati awọn iṣẹlẹ ilọpo meji ti o ṣojuuṣe Naijiria ni Awọn ere Gbogbo-Afirika ọdún 1987 . Ni ọdún 1991, pẹlu Bose Kaffo gẹgẹbi alabaṣepọ rẹ̀, o ṣẹgun iṣẹlẹ Ilọpo meji Awọn ere Àgbáyé fun tẹnisi tabili.

Ni ijiyan ọkàn nínú àwọn òṣèré tẹnisi tabili ti o dara julọ lati díje kuro ni Afirika, ìgba ọwọ ẹyin Musa, ati ẹdá ìmọn ẹ̀rọ ti o ni nkán sí jẹ ìmọn òtítọ rẹ to lágbára jùlọ. O gbá ni ọpọlọpọ awọn orilẹ-ede ati awọn ipo ati lakoko awọn ọdún ti o dara jùlọ ni Alicante, Spain.

Yatọ si gbígbà, awọn 10-akoko African ọkunrin tẹ́nìs tabili Singles asiwaju,  ti nigbagbogbo feran kooshi. Ni ọdun 1992 o di olukọni ni kikun akoko ni Saudi Arabia fun ọdun mẹta. Ni ọdun 1995 o gbawẹ lati ṣe olukọni ni Qatar ni ile ẹgbẹ Ali. Ni 1997 o pada si Nigeria, nibiti o ti tẹsiwaju lati ṣere ati olukọni ṣaaju ki o to lọ si AMẸRIKA lailai.

Atanda Ganiyu Musa ti ṣe olukọni ọpọlọpọ awọn eniyan olokiki, pẹlu awọn olokiki bii Susan Sarandon, Drew Barrymore ati Nancy Pelosi,  ni afikun si iṣẹ ikẹkọ aṣeyọri rẹ. Ọ̀nà ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́ Musa tẹnu mọ́ iṣẹ́ àṣekára, ìbáwí, àti ìyàsímímọ́, pẹ̀lú ìfojúsùn sí dídàgbàsókè òye àwọn oṣere àti ríràn wọ́n lọ́wọ́ láti dé agbára wọn ní kíkún. Lọwọlọwọ o ngbe ni Ilu New York nibiti o tin ṣe olukọni ni akoko apoju rẹ ni SPIN . 

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1960
Olufunke Oshonaike

**Olufunke Oshonaike**, ti a tun mo si **Funke Oshonaike** (ojoibi ọjọ kejidinlọgbọn oṣù kẹrin ọdún 1974) jẹ ọmọ orílẹ-èdè Nàìjíríà ti o jẹ agbatẹru tẹnisi tabili alámọ̀dájú ti o da ni Hamburg, Germany .

Oshonaike bẹrẹ iṣẹ iṣere rẹ ni ìbẹrẹ ọdún 1980, nigbati o wà ní ọdọ, ni opopona Akeju ni Shomolu, Lagos .

O lọ si ile-iwe alakọbẹrẹ Community, ti a mọ si Ọla-Olu Primary School, Agunbiade, Shomolu, Eko. Ni kílásì kẹrin, o bori ninu idije ile-iwe kan ati pe wọn fún ní Ọlá nipasẹ Olukọni, Ọgbẹni GO Taiwo, ni papa apejọ ti o wa niwaju awọn ọmọ ile-iwe rẹ.

Lẹhin ẹkọ alakọbẹrẹ rẹ, o lọ si Ile-iwe giga Awọn ọmọbirin Igbobi, Igbobi-Yaba; O kuro ni ile-iwe lẹhin ti o pari SSCE lati lepa eto-ẹkọ rẹ ni Yunifasiti ti Eko, nibiti o ti ṣe iwe-ẹkọ giga ni Ẹkọ ara ati lẹhinna lepa iṣẹ alámọ̀dájú ni Tabili tẹnisi ni okeere.

Ni Olimpiiki Igba ooru ọdún 2016 ni Rio de Janeiro, Oshonaike dije ni ipin kanṣoṣo ti awọn obinrin . Ni iyipo alakọkọ, o ṣẹgun Mariana Sahakian ti Lebanoni . Ni yika kínní, ti Adriana Diaz ti Puerto Rico sí fìdí rẹ jalẹ.  Ó jẹ́ aṣojú fún orílẹ̀-èdè Nàìjíríà lákòókò Ìpàdé àwọn orílẹ̀-èdè . 

O díje ninu awọn  obinrin ẹlẹ́yọ ẹyọ ni Awọn Olimpiiki Igba ooru ọdún 2020 .  fun igba keje ti o ti pe tẹlẹ ati kopa ninu Atlanta 1996, Sydney 2000, Athens 2004, Beijing 2008, London 2012 ati Rio 2016 . 

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1975
Mariana Sahakian

**Mariana Sahakian**  ti a bi ni ọjọ kejì oṣù kẹ̀sán ọdún 1977) jẹ olugba tẹnisi tabili kan . Ti a bi ni Armenia, o ṣe aṣoju Lebanoni ni kariaye. O dije nibi idije Olimpiiki Igba ooru ọdún 2016 ninu idije elere obinrin, ninu eyi ti o ti yọ kuro ninu idije alakọkọ nipasẹ Olufunke Oshonaike Naijiria.  

Ni ọdun 2024, ni Olimpiiki Paris, o bori ninu ifẹsẹwọnsẹ akọkọ rẹ pẹlu Zhiying Zeng lati Chile. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1977
Abiola Odumosu

**Abiola Olawunmi Odumosu** (ti a bí ní ọjọ́ kọkànlélọ́gbọ̀n oṣù kẹwa ọdún 1973) jẹ ọmọ orílẹ-èdè Nàìjíríà ti o n gba tennis tabili . O díje nínú ìdije awọn obinrin ẹlẹ́yọ kàn ni Awọn Olimpiiki Igba ooru ọdún 1992 . 

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

* Abiola Odumosu at Olympedia 
 
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1973
Segun Afolabi

**Segun Afolabi** (ti a bi ni ọdún 1966) jẹ onkọwe ìtàn ọmọ ilu Naijiria ati onkọwe itan kukuru ti a bi ni Kaduna, Nigeria .

O jẹ ọmọ iṣẹ diplomati. Pẹlu ẹbi rẹ, o nlọ nigbagbogbo ni gbogbo igba ewe rẹ, lati orilẹ-ede si orilẹ-ede ni Afirika, Asia, Europe, ati North America. Ọpọlọpọ awọn alariwisi ti ṣe akiyesi lori iriri yii bi ipa ti o han gbangba lori kikọ rẹ. 

Afolabi gba Ebun Caine ni ọdún 2005 fun itan “Monday Morning”, ti a kọkọ gbejade ni *Wasafiri*, atẹjade 41, orisun omi 2004. Iwe akọọlẹ akọkọ rẹ, *Goodbye Lucille*, ni a tẹjade ni Oṣu Kẹrin ọdun 2007  o si gba Aami-ẹri Aramada akọkọ ti o dara julọ ti Awọn onkọwe . O jẹ akojọ aṣayan fun ẹbun Caine ni ọdun 2015.

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1966
Charles Novia

**Charles Osa Igbinovia** (ti a bi ni Ogúnjọ́ oṣù Kọkànlá ọdún 1971),  ti a mọ si **Charles Novia**, jẹ oludari fiimu Nàìjíríà kan, olùpilẹ̀ṣẹ̀, akọwe iboju, òṣèré, asọye àwùjọ ati àlaròkọ. Ẹni tí a bí tí o sí dagba ni Ilu Benin, olu-ilu ti Ipinle Edo, Nigeria, Novia jẹ olokiki fun awọn fiimu bii *Missing Angel* (2004), *Caught in The Middle* and *Alan Poza* (2013).      Ni ọdun 2014, wọn yan gẹgẹ bi ọmọ ẹgbẹ Naijiria lati ṣe àfihàn awọn fiimu Nollywood fun ẹka èdè àjèjì ti o dara julọ ti Awọn Awards Academy nipasẹ Academy of Motion Picture Arts and Sciences .  

## Awọn eré to ṣe

* *Put a Ring on it (2016)*
* *Alan Poza (2013)*
* *Atlanta Series (2011)*
* *Caught in the Middle (2007)*
* *The Covenant Church (2006)*
* *Real Love (2005)*
* *Missing Angrl (2004)*
* *The Pastor and Harlot (2002)*
* *The Bridesmaid (2005)*

## Wo tun

* Akojọ ti awọn Nigerian film ti onse

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

* Official Website[usurped]
* Charles Novia at IMDb
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1971
Oladimeji Ezekiel Mudele

**Oladimeji Ezekiel Mudele** jẹ́ onímọ̀ kọ̀m̀pútà ilẹ̀ Nàìjíríà àti olùṣèwádìí ilera ayika tí gbogbo ènìyàn mọ̀ síi fún ṣiṣẹ́ ìdàgbàsókè irinṣẹ́ ọlọ́gbọ́n atọwọ́dọwọ́ (artificial intelligence) láti kẹ́kọ̀ọ́ bí ìyípadà oju-ọrun àti ayika ṣe ń nípa lórí ilera gbogbo ènìyàn. Ó ṣiṣẹ́ ní Ẹgbẹ́ Ìwádìí Ilera Àgbáyé (Planetary Health Research Group) ní Harvard University, níbi tí ó ti ń lo dátà satẹ́làìtì àti ìtúnyẹwo ìpín-ilẹ̀ (geospatial analysis) láti ṣe ìmúlòkànlé ìbúrẹ́dì àwọn àrùn àti ìyípadà ayika.

## Ìgbé-àyé àti ẹ̀kọ́
A bí Mudele ní Nàìjíríà. Ó gba ìwé-ẹ̀rí Bachelor of Engineering ní Ẹ́kọ́ Ẹlẹ́ktrónìkì àti Ẹlẹ́ktríksì (Electrical and Electronics Engineering) láti Federal University of Technology, Akure, Nàìjíríà. Nígbà tó tẹ̀síwájú, ó gba ìjẹ̀risi Mástà ní Ìmọ̀ Ẹ̀rọ Ẹlẹ́ktróníkì (*summa cum laude*) àti dókítà (Ph.D.) ní Ẹlẹ́ktróníkì, Imọ̀ Ẹ̀rọ Kọ̀m̀pútà àti Ẹlẹ́ktríìkì láti Yunifásítì ti Pavia, Italy, ní ọdún 2021.

## Iṣẹ́ àti ìwádìí
Mudele bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ nípa fífọkànsìn sí ẹ̀rọ ṣáájú kí ó tó yípadà sí ìwádìí ilera gbogbogbò. Nígbà tí ó wà ní ìpèníjà Ph.D., ó rí ìmúṣẹ̀ ìkọ́ni lọ́wọ́ Marie Skłodowska-Curie Actions àti German Academic Exchange Service (DAAD). Láàárin ọdún 2018 sí 2019 ó jẹ́ olùkọ́ọ́ni àlejò ní Argentinean Commission for Space Activities àti Federal University of Alagoas, Brazil.

Ní ọdún 2022, ó darapọ̀ mọ́ Yunifásítì Harvard gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ ẹ̀kọ́ ìwádìí. Iṣẹ́ rẹ̀ ń lo data geospasiọ̀ọ̀ àti imọ̀ ẹrọ ìmọye atọwọda láti ṣe ìtẹ́numọ̀ àwọn ọ̀ràn ilera tó ní í ṣe pẹ̀lú àyíká, bí ìtànná àkúnya arun àti ipa ìparun igbo.

### Àwọn Ẹ̀rọ Tó ti ní Ìdàgbàsókè
**Ẹ̀rọ ìkìlọ̀ arùn tó n ṣiṣẹ́ pẹ̀lú AI**: Ó dá àwọn irinṣẹ́ sílẹ̀ tí ń lo fọ́tò amóhùnmáwòrán àfọ̀jú-ọrun láti sọ ìfarahàn àrùn dengue àti àwọn arun tó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ayíká. Wọ́n ti tọ́kasí àwòkọ rẹ̀ fún agbara rẹ̀ láti dá ìlànà ìlera gbogbo ènìyàn lórí ní orílẹ̀-èdè tó ń ndàgbà padà.

**Open-Source Tools**: Ó ṣẹ̀da ẹ̀rọ PyLandTemp Python, tó mú ìdánilójú ìwádìí ìgbóná ilẹ̀ latara àwọn ìwọ̀n satẹlaiti fún àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì ayika.

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ ati ìdánimọ̀
Olùgbà ìwé-ẹ̀kọ́ Marie Skłodowska-Curie Actions (2017–2020)

Olùgbà ìwé-ẹ̀kọ́ German Academic Exchange Service (DAAD) (2018)

## Ìtẹ̀jáde
* 

## Àwọn ìtọ́kasí

## Àwọn ìjápọ̀ ìta
* ìwé rẹ̀ gbàgede ní Harvard T.H. Chan School of Public Health
* Ìtẹ̀jáde nínú ìwé ''Remote Sensing''
* Àpilẹ̀kọ ìwé-ìròyìn Premium Times nípa ètò ìlera ará-ìlú
* Àpilẹ̀kọ ìwé-ìròyìn The Guardian Nigeria nípa PyLandTemp
__INDEX__
Athanasius Atule Usuh

**Athanasius Atule Usuh** (ọdún 1949 &#x2013; ọjọ kẹrìnlá oṣù keje ọdún 2016) jẹ biṣọọbu Roman Catholic kan.

Ti a yàn si oyè àlùfáà ni ọdún 1971, Usuh ṣiṣẹ gẹgẹ bi biṣọọbu adariọba ti Roman Catholic Diocese ti Makurdi, Nigeria láti ọdún 1987 si 1989, lẹhinna bi Bishop níbẹ titi di ọdún 2015. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2016
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1949
Muisi Ajao

**Muisi Ajao** (a bí ní ọjọ keji oṣù Kejìlá ọdún 1978) jẹ agbaboolu omo Naijiria ti o ti feyinti .

O ti àwọn eré diẹ fun ẹgbẹ orílẹ-èdè Nàìjíríà o si gbá fún liigi Belgian  ati Premier League South Africa. O gbá bọọlu fun awọn ẹgbẹ ni Ilu Singapore, Qatar ati China .

## Iṣẹ ṣíṣe káàkiri ayé
Ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹsàn-án ọdún 2001, Ajao bẹ̀rẹ̀ sí í kọlu ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù orílẹ̀-èdè Nàìjíríà pẹ̀lú South Korea nínú ìdíje òfofo 1-2.

## Awọn itọkasi

## I

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1978
Adriana Díaz (table tennis)

**Adriana Yamila Díaz González** (ti a bi ni ọjọ kọkànlélọ́gbọ̀n oṣù kẹwa ọdún, 2000) jẹ oṣere tẹnisi tabili Puerto Rican kan .  , o wa ni ipò kẹta (labẹ ọjọ ori kọkànlelógún) ati ipò kọkànlá ni Ìpele Tẹnisi Agbaye ti Tabili ni ìbámu si International Table Tennis Federation .   Díaz jẹ onigbọwọ nipasẹ Butterfly  ati Adidas .  Adriana jẹ arábìnrin ti ẹrọ orin tẹnisi tabili, Melanie Díaz, ati ìbátan ti Brian Afanador .

## Ìdíje Àgbáyé
Ni ọjọ kínní Oṣu Kẹrin, Ọdun 2016, Díaz ṣe itan-akọọlẹ di olùgbà tẹnisi tabili obinrin Puerto Rican akọkọ lati yege fun Olimpiiki .  O dije ni Olimpiiki Igba ooru ọdún 2016 nibiti o ti ṣẹgun Olufunke Oshonaike 4–2 ni ìpele alakọkọ ṣaaju ki o to pàdánù si Li Xue 0–4 ni ìpele keji. 

## Iṣẹ ṣíṣe lamọ̀daju
Díaz ṣe akọbẹrẹ gbigba rẹ fun Dabang Smashers ti líìgí Tennis Tabili Gbẹhin ni ọjọ kẹrindínlógún Oṣu Kẹfa, ọdún 2018, pẹlu iṣẹgun 3–0 lori Pooja Sahasrabudhe .  Lori ijadelọ keji rẹ, o ṣẹgun olubori ti ọdún 2018 ITTF Europe Top 16 Cup, Bernadette Szocs (2–1). 

Ni ọgbọ̀njọ́ Oṣu Kini, Ọdún 2022, Díaz, pẹlu àbúrò rẹ Melanie, ni ipo kàrún níbi ìdíje Oni meji Meji Awọn Obirin nipasẹ International Tabili tẹnisi Federation 

## Awọn ẹgbẹ

*  Águilas de la Montaña
*  Zhengding Table Tennis (2017–2018)
*  Dabang Smashers T.T.C. (2018)

## Awọn aṣeyọri

* 2020 Pan America Cup - Gold Medal
* 2019 Pan American Awọn ere Awọn - Gold Fadaka
* 2016 US Open - Gold Fadaka
* 2015 Pan American Awọn ere Awọn - idẹ medal
* 2014 Central American ati Caribbean Awọn ere Awọn - Gold Fadaka
* 2014 Pan American idaraya Festival – Awọn obinrin Singles asiwaju 
* 2014 Latin American Youth Championships – Cadet Girls Singles Champion, Cadet Girls Doubles Championship, Cadet Mixed Doubles Champion 
* 2013 Perú Junior & Cadet Open – Cadet Girls Singles Championship 

## Awọn ẹbun

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

* Adriana Díaz at World Table Tennis (ITTF) 
* Adriana Díaz at Olympics.com 
* Adriana Díaz at Olympedia 
* Adriana Díaz at the Lima 2019 Pan American Games (archived, alternate link)
* Adriana Díaz on Instagram 

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 2000
Zhiying Zeng

**Zhiying "Tania"  Zeng** (ti a bi ni ọjọ kẹtàdinlogun oṣù keje ọdún  1966;   Cantonese Yale : *dzāng jī wihng* ) jẹ agbabọọlu tẹnisi tabili Kannada-Chilean.  Ti a bi ni Ìlú China, o ṣe aṣojú Chile ni káríayé. O jẹ apakan ti ẹgbẹ Kannada ṣáájú kí í tó ko lọsi Chile . O ni ìsinmi gígùn o sì pada sí tẹnisi tabili bi olùdíje lakoko ajakaye-arun COVID-19 . O díje ninu iṣẹlẹ awọn obinrin nikan ni Olimpiiki Igba ooru ọdún 2024 ati aṣoju Chile ni eré ìdárayá,  ṣùgbọ́n o pàdánù ni iyipo alakọkọ tí o m fún láti tèsíwájú.

## Igbesiaye
A bi Zeng ni Guangzhou .  &#x5B; ** &#x5D; Iya rẹ jẹ olukọni tẹnisi tabili kan ati pe wọn ti Zeng nitosi ẹka eré ìdárayá kan pẹlu ìráyè si awọn òṣèré alamọja.  Iya rẹ ni o kọ́ titi di ọmọ ọdun mẹsan, lẹhinna o darapọ mọ ile-ẹkọ gíga eré ìdárayá ní ọmọ ọjọ-ori mọkanla.  O jẹ ọrẹ pẹlu ẹlẹgbẹ rẹ tẹlẹ ri ti Ilu Ṣaina Ni Xialian, oṣere tẹnisi tabili ti Ilu Luxembourgish kan ti Ilu Shanghai kan, ẹnití o tun sopọ pẹlu Olimpiiki Ìgbà ooru ọdún 2024. 

Ni àkókò ti o di òṣèré alámọ̀dájú ni ọmọ ọdún méjìlá, o ti jáwé olúborí nínú ìdíje ti ìjọba àpapọ fún àwọn kékèké tẹlẹ ri. Zeng akọkọ ṣe awọn Chinese tabili tẹnisi egbe ni awọn ọjọ ori ti mẹrindilogun. Gẹgẹbi Zeng, ìyípadà òfin ọdún 1986 ti o nilo awọn ẹgbẹ meji ti raketi tẹnisi tabili lati jẹ oríṣiríṣi àwọn awọ ṣe ipalara gbígbà rẹ, nitori o nifẹ sí lati rú àwọn alátakò rẹ loju nipasẹ gbígbà àwọn ẹgbẹ nigbagbogbo lakókò eré. Àrà eré Zeng jẹ asọtẹlẹ diẹ sii ati pe o já kuro ni awọn ipo ẹgbẹ orilẹ-ede China. 

Ni ọdún 1989, Zeng gba ìfìwépè lati lọ si Chile ati di olukọni tẹnisi tabili fun awọn ọmọ ile-iwe ni Arica . Ni ọdún 2003, Zeng bẹrẹ si dun lẹẹkansi gẹgẹbi apakan ti ìgbìyànjú lati gba ọmọ rẹ ni iyanju lati gba eré ìdárayá náà. O bori àwọn ere-idije ìpele orílẹ-èdè ni ọdún 2004 ati 2005, nígbàtí o dúró ni kété ti ọmọ rẹ ti dàgbà to lati rin ìrìn-àjò lọ si awọn ìdíje funrararẹ. 

Zeng ni ìsinmi gígùn àti padà si tẹnisi tabili bi olùdíje lakókò ajakaye-arun COVID-19 . O kọkọ dije ni àwọn ere-idije agbègbè ni Iquique, ṣáájú ki o to yege fún ẹgbẹ́ àwọn obìnrin fún ọdún 2023 South American Table Tennis Championships. Níbẹ̀, ó gba ìdíje ẹgbẹ́ àwọn obìnrin, ó sì gba fàdákà nínú àwọn ẹyọ obìnrin àti ìlọ́po méjì. Lẹhinna Zeng gbá ni Àwọn ere 2023 Pan American, ti o ṣẹgun medal idẹ kan ninu iṣẹlẹ ẹgbẹ àwọn obìnrin lẹgbẹẹ Daniela Ortega àti Paulina Vega . Iṣe rẹ, pẹlu ipadabọ-ṣeto mẹ́rin ni ìpele akọkọ ti iṣẹlẹ ẹlẹyọkan, yori si di aibalẹ media kan ni Chile, pàápàá Alakoso Chilean Gabriel Boric ti firanṣẹ oríire rẹ lori media awujọ.  

O dije ninu iṣẹlẹ awọn ẹlẹ́ẹyọkan ti awọn obinrin ni Olimpiiki Igba Ooru 2024,  ṣugbọn o pàdánù ni iyipo alakọkọ I sì kọlu fún láti tèsíwájú.

## Ìgbésí ayé ara ẹni
O ngbé ni Iquique, Chile níbití o ti ni iṣowo ilè iṣẹ aga. Ó ti ṣe ìgbéyàwó, ó sì bí ọmọ méjì.   O le sọ èdè Ṣípánísì dáradára. 

## Awọn àmì ẹ̀yẹ
Ni Oṣu Kejila ọdun 2024, Zeng wa ninu atokọ *awọn obinrin 100* ti BBC . 

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

* Zhiying Zeng at World Table Tennis 

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1966
Richard Nii Armah Quaye

**Richard Nii Armah Quaye** (ti á bí ní ọjọ́ kònlélógún Ọṣù ketà ọdún 1985) jẹ́ oluṣowo áti ọlùdókọòwò ara ilu Ghana .   Òun ni ọlùdásìlè Bills and Quick Angels Limited.    Ni Ọṣù Kẹrin ọdún 2025, ó fi ipò sílẹ̀ gẹ́gẹ́bí Alákóso àti alága ìgbìmọ̀ ti Quick Angels Limited ati alága ìgbìmọ̀ ti Bills Micro Credit.  Lówólówó ó jẹ́ Alákóso RNAQ Holdings, ilé-iṣẹ́ to Je òbí fún Quick Angels Limited ati Bills Micro Credit.  

## Ìbéèrè Ìgbésí ayé àti Èkó
A bi Quaye ni ọjọ konlélógún ninu Oṣu Kẹta ọdun 1985 ati pe o wa lati Jamestown ni Agbegbe Accra Greater ti Ghana. 

## Iṣẹ-ṣiṣe
Quaye bẹrẹ iṣẹ rẹ bi ọníṣòwò, ni ọjọ kẹjọ oṣù karun ọdún 2019, o ṣe àgbékalẹ̀ Quick Angels Limited ti o fojusi lori ìgbéga awọn ibẹrẹ ati awọn iṣowo ni Ghana .   Ile-iṣẹ naa ti ni owo-owo bii Pizzaman Chickenman, Ilé-iṣẹ́ ìsòògùn Ridge, Doughman Foods, CoLi Network, Goldcoast Food, Herbs and Spices, awọn olupese ti Sankofa Natural Spices, Addic Foods, awọn olupese ti Benjie ati Duke rice, Zaconut, ati Burger King, laarin awọn miiran.  

Ni Oṣù Kẹjọ ọdún 2019, o sọ òrọ̀ kan ni ẹda 3rd ti Apejọ Iṣowo nipasẹ Igbimọ Igbega Idoko-owo Ghana .  

Ni Oṣu Kẹjìlá ọdún 2019, Iṣowo Iṣowo Nipasẹ Gbigba, ẹgbẹ iṣowo kan ni Ile-iwe Iṣowo Harvard pe rẹ lati sọrọ ni apejọ ọdọọdun 5th wọn. 

Ni Oṣu Kẹrin ọdún 2025, o bẹrẹ ipa tuntun bi Alákóso ti RNAQ Holdings. 

## Àmì Èyẹ àti àmì ìdánimọ̀
Ni Oṣu Kẹwa Ọdun 2019, Quaye bori ẹka Eye Idoko-owo ti 40 Lábẹ́ àwọn ẹbun 40.  

Ni Oṣu Kẹsan ọdun 2020, Quaye farahàn bi olubori gbọgbọgbọ ni Ọdún 2020, 40 labẹ awọn ẹbun 40 ni Hotẹẹli Kempinski ni Accra .  O tun sọ ẹka Eye Idoko-owo.   Ó tún gba àmì ẹ̀yẹ European CEO Entrepreneur ti ọdún 2020. 

Ni Oṣù Karun ọdún 2021, o tun gbà àmi ó n'taja iṣẹ inawo ti o tayọ ati Alákóso ti o lapẹẹrẹ ni 2021 11th Ghana Entrepreneur ati Àwọn ẹ̀bùn Alase Ajọpọ. Ni Oṣu Keje ati Oṣu Kẹjọ ọdun 2021, o gba Aami-ẹri Ọlùdókọòwò Ìṣòwò ti o tayọ ati Alákọsọ Ìṣòwò ti o tayọ ni Awọn ẹbun Iṣeduro Iṣowo Ghana 2021. 

## Ìṣe anu àti ìtàni loore
Ni ọdun 2025, o ti kede pe RNAQ Foundation ni lati yi Ise agbese Banki Oúnjẹ jade.  Ìpilẹ̀ṣẹ̀ yii ni lati fun awọn ọmọ ẹgbẹ ti gbogbo eniyan jẹ ounjẹ gbígbóná òfé ni ọjọ̀ kan **.** 

Ni Oṣu Kẹjọ ọdun 2025, Foundation ṣetọrẹ GH₵500,000 lati ṣe inawo iwadi naa lori ilokulo opioids ọdọ ni Ghana. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1984
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ
Melanie Díaz

**Melanie Díaz González** (ti a bi ni ọjọ keje oṣù kàrún ọdún 1996) jẹ oṣere tẹnisi tabili Puerto Rican . Ni Oṣu Kẹjọ ọdún 2019, o ti wa ni ipo kejidinlaadọrun pẹlu awọn ààyè 3840 ni ipo ITTF Women's World Ranking.  

## Igbesi aye ara ẹni
Melanie Díaz ni a bi ni ọjọ keje oṣù kàrún ọdún 1996, si Bladimir Díaz ati Marangely González ati pe o jẹ akọbi ti awọn arabinrin mẹrin ti o tun jẹ àwọn eléré ìdárayá tẹnisi tabili, Fabiola, Gabriela ati Adriana . Ìyá ìyá baba rẹ ṣe idasilẹ ati idagbasoke tẹnisi tabili bi ere ìdárayá pàtàkì ni agbègbè oke-nla ti Utuado, níbití idile rẹ ti dagba.  Ti a ṣe afiwe si awọn òṣèré míìràn ni ìpele rẹ, o jẹ ẹni to gbá ikẹkọ ati ìtọ́sọ́nà nipasẹ baba rẹ. Melanie tun jẹ ibatan si ẹrọ orin tẹnisi tabili Brian Afanador lati ẹgbẹ ọdọ iya rẹ.  Ó jẹ́ olùrànlọ́wọ́ àti alágbàwí ìgbìyànjú ẹ̀tọ́ ẹranko àti ṣíṣe veganism .

## Iṣẹ-ṣiṣe

### Idide àgbáyé
Melanie Díaz bu jade si gbàgede àgbáyé nípa gbígba fàdákà ni awọn ilọpo meji ti awọn obinrin lẹgbẹẹ arabinrin rẹ Adriana lakókò Awọn ere 2014 Central America ati Caribbean .  Ni ọdún 2015, o gbá ami-ẹri idẹ akọkọ Pan American rẹ nínú ìdíje ẹgbẹ àwọn obìnrin lẹgbẹẹ Adriana Díaz ati ẹlẹgbẹ, Carelyn Cordero ni Awọn ere Pan American 2015 . 

Ni odun 2018 Central America ati Awọn ere Karibeani Melanie Díaz gba awọn ami-ẹri goolu meji wọle. Goolu akọkọ wa lati idije pẹlu Adriana ninu awọn ilọpo meji ti àwọn obinrin. Ekeji wa lati gbígbà ni ẹgbẹ́ obinrin pẹlu awọn arabinrin rẹ Adriana ati Fabiola, ati Daniely Ríos . O tun gba fadaka ni awọn ilọpo meji ti o dapọ ti o gbá pẹlu Daniel González. 

## Wo tun

* Adriana Díaz
* Brian Afanador
* Bruna Takahashi
* Caroline Kumahara
* Jennifer Wu
* Lily Zhang
* Puerto Rico ni Awọn ere Pan American 2019

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1996