open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oúnjẹ ẹ̀mí.

**Oúnjẹ ẹ̀mí** jẹ ounjẹ ẹya ti awọn ara ilu Amẹrika Amẹrika .   Tí o bẹrẹ ní Gusu Amẹrika lati inú ounjẹ ti awọn ọmọ Afirika ti o jẹ ẹrú ti a gbé láti Áfíríkà nípasẹ̀ iṣowo ẹru ti Atlantic, oúnjẹ èmí ni àsopò pẹ́kípẹ́kí pẹlu onjewiwa ti Gusu United States .  "oúnjẹ èmí " wá sí sísọ ni àárín awọn ọdún 1960 nigbati " ọkàn " jẹ́ òrọ̀ tí o wọ́pọ̀ tí a lò lati ṣẹ àpèjúwe aṣa Afirika-Amẹrika .  Awọn èròjà ati ìlànà tó wá Iwọ-oorun Afirika, Central African, Western European, ati onjewiwa Ilu abinibi ti Amẹrika ni "Oúnjẹ Èmí"  má ń lọ láti pèsè oúnjẹ re. 

Ní ìbẹ̀rẹ̀, opo nio ká oúnjẹ yìí kún látàrí ibi tí ó ti wá  Awọn ọmọ Afirika Amẹrika ni Ariwa fi ojú kéré awọn ẹya dudu Ìlà Oòrùn Gúúsù tí wọ́n fẹran ounjẹ èmí látàrí èrò wọn pé oúnjẹ èmí je oúnjẹ tí kò pé ní èròjà  Ounjẹ èmí yìí padà wá gba ilé gba ọkọ tó bẹ gé to fi di wí pé odi oúnjẹ tí àwọn Áfríkàn Amẹ́ríkàn láti Àríwá bí New York, Chicago, ati Detroit padà wá ń gbé lárugẹ.  

Òpìtàn oúnjẹ èmí Adrian Miller sọ pé ìyàtọ̀ tó wà láàárín oúnjẹ ẹ̀mí àti oúnjẹ Gúúsù ni pé oúnjẹ èmí jẹ́ oúnjẹ tó nlo nkan ọbẹ̀ to pò pẹ̀lú oríṣiríṣi ẹran láti fi adun kún oúnjẹ.  Awọn èròjà obe aladun wọnyi ṣafikun adun àti orun aadun to lágbára sí ọbẹ̀ na.  Ona ti iwọn gba ṣe ibè yìí loni owó kan ìwọ-irun Áfíríkà ninu níbi tí wọ́n tí fẹran láti má ṣe àgbélerọ ọ̀pọ̀ nkan isebe won fún ra won.  Awọn ọmọ Amẹrika aláwò dudu wọn a'ma ṣafikun suga lati ṣe búrẹ́dì alágbado, sugbon “awọn Ìlà Oòrùn Gúúsù. sọ pe ni àfikún suga yóò sọ búrẹ́dì alágbado, di akara oyinbo ni”.
Rasheed Ijaodola

**Rasheed Lawal Jimoh Ijaodola** jẹ oṣiṣẹ amofin ọmọ orilẹ-ede Nàìjíríà ti o ṣe kẹ́kọ̀ọ́ nípa  ìwé òfin orílè-èdè àti awọn ọran ìdìbò. O jẹ Agbẹjọro Agba ti Nàìjíríà  (SAN) ati ọmọ ẹgbẹ ti Nigerian Bar Association, Ẹka Ilorin, títí o fi kú.   

## Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
Ijaodola je ọmọ bíbí ìlù Offa ni ijoba ibile Offa ni ipinle Kwara . Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ́ Kátólíìkì ní Gánà, ó sì gba ìwé ẹ̀rí àkọ́kọ́ àti MSc nínú òfin láti Yunifásítì ti Èkó pẹ̀lú oyè PhD nínú Ẹ̀kọ́ Kristẹni àti àwọn ìwé ẹ̀rí mẹ́ta mìíràn, bó tilẹ̀ jẹ́ pé Mùsùlùmí ni.   

## Ìṣe amofin
Wọ́n pe Ijaodola lọ sí ọgbà ní ọjọ́ 30, oṣù keje, ọdún 1984. 

## Ẹ̀kọ́
Ṣáájú ikú rẹ Ijaodola jẹ oga àgbà Ẹ̀ka òfin, ní  ilé  ìwé ẹkọ gíga Igbinedion University, Okada, ni Ìpínlẹ̀ Edo ni orílè-èdè Nàìjíríà  o tí fi gbà kàn jẹ olùkọ́ni nípa òfin ni University ti Ilorin .  

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbẹjọ́rò ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2025
Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Ìgbéyàwó ìbátan.

Ìgbéyàwó ìbátan je ìgbéyàwó laarin ọmọ ìyá méjì kanna Ni ayé àtijó, ìgbéyàwó ìbátan je òun ti ówó pò láwùjọ, títí di ọjọ́ ẹni, ó sì ń ṣẹlẹ̀ ni awọn agbegbe kan na  Ni awọn àgbègbè kokan, irúfé ìgbéyàwó be kọ bá ojú mu látàrí ibẹru bibi abirun lomo Bí idà mewa (10%) lọ nínú àwọn ìgbéyàwó tí ó wà láàárín àwọn ìbátan àkọ́kọ́ tàbí kejì Ní gbogbo àgbáyé.  Ìgbéyàwó ìbátan jẹ́ kókó-òrọ̀ pataki ni imọ-jinlẹ ati imọ-ijọṣepọ . 

Ìgbéyàwó láàrin ìbátan je òun ti àwọn àwùjọ kan korò ojú sì ti àwọn àwùjọ kan ni àgbáyé sì fi owó sì ní ti dada pé óbá ojú mu  Ko ṣé otun, kò ṣe òsì ni awọn agbegbe mi dúró lé lórí oro ìgbéyàwó larin ìbátan  Ninu itan, ìgbéyàwó ìbátan lọ gbilẹ̀ dada ni awọn ìlú bi Australia, North America, South America, ati Polynesia .   

Ní abé àwọn idajo kan, ìgbéyàwó ìbátan je èèwò labẹ ofin : fun apẹẹrẹ, ní ati ni Oje ìwà ọ̀daràn ni mẹ́jọ nínú àwọn ìpínlẹ̀ tí be ni orileede US, tí yio si mon je akoko irú rẹ ni gbogbo orílẹ̀ èdè àgbáyé.  Opo nínú àwọn òfin agbegbe kokan lọ ṣe àtúpalẹ̀ àwọn ohun tí wọ́n lè faramo laarin ìgbéyàwó ìbátan  Ni ibi tí wón ti tako ìgbéyàwó larin ìbátan, ao rí lára àwọn ènìyàn tiwọn yio sọpe otapa sì eto ọmọ ènìyàn àwọn ni   nigba ti alatako yóò sì dá aàríyànjiyàn tiwọn lórí ìwà ọmọlúwàbí 

Ọ̀pọ̀lọpọ̀ èrò lowa lórí dára dára àti aburu tí nbẹ be Idà merin sì mefa (4-6%) ọmọ to bá jáde láti inú ibalopo ìbátan ni wọn ma nwa lowo ewu àrùn tí kọ́ni ogún ti àwọn ọmọ tí óba jáde láti ìbálòpọ̀ tí koi ṣe ìbátan sì má ń wá níbi idà mẹ́ta (3%).

Ìwádìí kan fihàn pé láàrin ọdún 1800 sí 1965 ni Iceland, opo awọn ọmọde ati awọn ọmọ-ọmọ ni a bi lati inu ìgbéyàwó láàrin awọn ìbátan kẹta tàbí kẹrin (awọn eniyan ti o ni awọn obi-nla-nla- tabi awọn obi-nla-nla-nla) ti o wọpọ ju lati awọn iwọn iyapa miiran.
Ebunoluwa Olufemi Oduwole

**Ojogbon Ebunoluwa Olufemi Oduwole** jẹ  Ọjọgbọn nípa ètò ẹ̀kọ́ Áfríkà Philosophy àti Ethics ni yàrá ikawe tí Philosophy, ni ilé ẹ̀kọ́ gíga Olabisi Onabanjo , Ago-Iwoye, ni Ìpínlẹ̀ Ogun, ni orílè-èdè Nàìjíríà o sin lọwọlọwọ gẹgẹbi Giwa àgbà ilé ìwé ati obìnrin àkọ́kọ́ ni ilé ìwé Àjàyí Crowther Unifasiti .   

## Ìgbésí àyè ibẹrẹ àti ẹkọ
Ebunoluwa kàwé nípa Philosophy o si gba oye dókítà nínú Philosophy (PhD), Master tí Art (MA), ati Bachelor degree tí art (BA) lati ilé ẹ̀kọ́  gíga University tí Ibadan, ni Ìbàdàn, orílè-èdè Nàìjíríà. O gba Iwe-ẹri si nípa Bioethics láti Ilu Itálíà ti Awọn ile-ẹkọ gíga lákòókò  ẹkọ 2011/2012 èyítí gbà ni Ile-ẹkọ giga Katholieke, Bẹljiọmu, Ile-ẹkọ gíga Radboud, Nijmegen, Netherlands àti University tí Padova .   

## Iṣẹ
Ebunoluwa ti ṣiṣẹ tẹlẹ gẹgẹbi olùkọ́ni àti olùdarí ni Ile-ẹkọ gíga Olabisi Onabanjo ni ọpọlọpọ awọn ayé ṣaaju yíyàn rẹ laipe ni Ile-ẹkọ gíga Ajayi Crowther gẹgẹ bi Giwa àgbà àti  obinrin akọkọ ni ọjọ Tuesday ọjọ 8th Oṣu Keje ọdún 2025. Orísìírísìí ipo olórí ni ilé ẹ̀kọ́ Olabisi Onabanjo University Ago-Iwoye, nipinle Ògún lo ti di mú ṣáájú ki o to di olórí ninu eka ẹ̀kọ́ nipa ìmòye, oga àgbà, olùdarí àgbà ati eto ise-owo, àti igbakeji oga àgbà  (Administration).   

## Omo egbe
O jẹ ọmọ ẹgbẹ ti ọpọlọpọ awọn ará ọjọgbọn, èyítí o pẹlu bíi: 

* Ẹgbẹ́ àwọn onímọ̀ ọgbọ́n orí ti Nàìjíríà (PAN)
* Bioethics Society of Nigeria
* Titun HIV ajesara ati Microbicide agbawi Society
* Omo egbe Oluko, Eto Imudaniloju Bioethics West Africa
* Olootu ti BEonline Akosile ti Eto Ikẹkọ Bioethics ti Oorun Afirika
* Olabisi Onabanjo University Teaching Hospital Health and Research Ethics Committee

*

## Awọn itọkasi
The Legend of the Underground

***The Legend of the Underground***  jẹ èréalamọdaju ara ilu Amẹrika 2021, ti o ṣe itọsọna ati ṣejade nípasẹ Nneka Onuorah ati Giselle Bailey. John Legend ṣiṣẹ bi olupilẹṣẹ adari labẹ asia Ile-iṣẹ Fiimu Gbẹ soke.  O tẹle ọpọlọpọ LGBTQ+ ati awọn ọdọ ti ko ni ibamu pẹlu akọ tabi abo ni Naijiria bi wọn ṣe kojú iyasọtọ ati ṣe àwọn ìpinnu nipa ìgbésí ayé wọn.

Eré naa ni iṣafihan àgbáyé rẹ ni Ayẹyẹ eré Tribeca ni ọjọ kẹwàá Oṣu Karun, Ọdún 2021. Wọn gbè jáde ni ọjọ kọkàndínlógún Oṣu Kẹfa, Ọdun 2021, nipasẹ HBO .

## Afoyemọ
Ọpọlọpọ awọn ọdọ ti ko ni ibamu ni orilẹ-ede Naijiria ja ìjà iyasọtọ bi wọn ṣe pinnu bóyá láti dúró tàbí sálọ láti gbè ni ibòmíràn ni orilẹ-ède míìràn. Wọn kọju àwọn apẹrẹ ti akọ-abo, ìbámu ati àwọn ẹtọ ara ilu ni Nàìjíríà.

## Ìtúsilẹ̀
Eré náà ni àfihàn àgbáyé rẹ ni Festival Fiimu Tribeca ni ọjọ kẹwàá Oṣu Kẹfa, Ọdun 2021.  wọn gbè jáde ni ọjọ kọkàndínlógún Oṣu Kẹfa, Ọdun 2021.  

## Lominu ni gbigba
*Awọn Àlàyé ti abẹlẹ*  ni 100% alakosile Rating lori awotẹlẹ aggregator ààyè ayélujára Rotten Tomati, da lori agbeyewo mẹjọ, pẹlu iwon ti 7.90/10.  Awọn oluyẹwo pẹlu *New York Times, Vogue,* ati *Washington Blade* .   

### Awọn iyin

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

* 
* 
*
Àṣà àti àwòrán ìgbàlódé

Bẹ̀rẹ̀ láti ọdún 1970s sókè, àwọn iṣẹ́ ọnà tí wọ́n ṣe ní wón má ń'dape ní isé ọnà ìgbàlódé  Àwọn ònísé ọ̀nà ìgbàlódé oni ní wọ́n n'sisé ni awujo tí imo èrò ìgbàlódé ti lami laka Pẹ̀lú onírúurú aṣa ati ise.  Awọn iṣe ọ̀nà wọn lọ je àpapọ̀ àwọn òun èlò, ọ̀nà, akojopo òye àti ìlànà tí otun bo tèsíwájú ìdàgbàsókè iṣe ọ̀nà tí otin bo sípò láti bí ọ̀rúndún kẹrìnlélọ́gbọ̀n (20th Century).  Awọn iṣe ọ̀nà ìgbàlódé ni kò soro damo látàrí ọ̀nà aranbara tí wọ́n má ń gbà kó wọn jọ tí o yato gédéngbé sì titi àtijó tí ó sa bá má n'tele àwọn ọ̀nà àlàkalè, irori tí ó kọjú sí ibi kanna “ -ism ”. Ìṣe ọ̀nà ìgbàlódé je òkan lára ìṣe àti àṣà tí a fin tọka ìdánimọ̀ fun ẹbí, àwùjọ àti ipinle lápapò 

Nínú èdè Gẹ̀ẹ́sì, ayé òde òní àti ìgbàlódé je oro ti wọn má lọ ní ikangbe kangbe pelu arawọn tí ó sì se okùnfà ìdàrúdàpò larin  Síbè Síbè na, àwọn òjògbón gbàgbọ́ pé ìyàtọ̀ tí nbẹ nínú mejeji ṣòro dámò fun apẹẹrẹ, French Musée National d'Art Moderne kò ṣe ìyàtọ̀ wọn nínú awọn akojọpọ rẹ. 

## __LEAD_SECTION__

Bẹ̀rẹ̀ láti ọdún 1970s sókè, àwọn iṣẹ́ ọnà tí wọ́n ṣe ní wón má ń'dape ní isé ọnà ìgbàlódé  Àwọn ònísé ọ̀nà ìgbàlódé oni ní wọ́n n'sisé ni awujo tí imo èrò ìgbàlódé ti lami laka Pẹ̀lú onírúurú aṣa ati ise.  Awọn iṣe ọ̀nà wọn lọ je àpapọ̀ àwọn òun èlò, ọ̀nà, akojopo òye àti ìlànà tí otun bo tèsíwájú ìdàgbàsókè iṣe ọ̀nà tí otin bo sípò láti bí ọ̀rúndún kẹrìnlélọ́gbọ̀n (20th Century).  Awọn iṣe ọ̀nà ìgbàlódé ni kò soro damo látàrí ọ̀nà aranbara tí wọ́n má ń gbà kó wọn jọ tí o yato gédéngbé sì titi àtijó tí ó sa bá má n'tele àwọn ọ̀nà àlàkalè, irori tí ó kọjú sí ibi kanna “ -ism ”. Ìṣe ọ̀nà ìgbàlódé je òkan lára ìṣe àti àṣà tí a fin tọka ìdánimọ̀ fun ẹbí, àwùjọ àti ipinle lápapò 

Nínú èdè Gẹ̀ẹ́sì, ayé òde òní àti ìgbàlódé je oro ti wọn má lọ ní ikangbe kangbe pelu arawọn tí ó sì se okùnfà ìdàrúdàpò larin  Síbè Síbè na, àwọn òjògbón gbàgbọ́ pé ìyàtọ̀ tí nbẹ nínú mejeji ṣòro dámò fun apẹẹrẹ, French Musée National d'Art Moderne kò ṣe ìyàtọ̀ wọn nínú awọn akojọpọ rẹ. 

## __LEAD_SECTION__

Bẹ̀rẹ̀ láti ọdún 1970s sókè, àwọn iṣẹ́ ọnà tí wọ́n ṣe ní wón má ń'dape ní isé ọnà ìgbàlódé  Àwọn ònísé ọ̀nà ìgbàlódé oni ní wọ́n n'sisé ni awujo tí imo èrò ìgbàlódé tó lami laka Pẹ̀lú onírúurú aṣa ati ise.  Awọn iṣe ọ̀nà wọn lọ je àpapọ̀ àwọn òun èlò, ọ̀nà, akojopo òye àti ìlànà tí ó tún bo tèsíwájú ìdàgbàsókè iṣe ọ̀nà tí otin bo sípò láti bí ọ̀rúndún kẹrìnlélọ́gbọ̀n (20th Century).  Awọn iṣe ọ̀nà ìgbàlódé ni kò soro damo látàrí ọ̀nà aranbara tí wọ́n má ń gbà kó wọn jọ tí o yato gédéngbé sì titi àtijó tí ó sa bá má n'tele àwọn ọ̀nà àlàkalè, irori tí ó kọjú sí ibi kanna “ -ism ”. Ìṣe ọ̀nà ìgbàlódé je òkan lára ìṣe àti àṣà tí a fin tọka ìdánimọ̀ fun ẹbí, àwùjọ àti ipinle lápapò 

Nínú èdè Gẹ̀ẹ́sì, ayé òde òní àti ìgbàlódé je oro ti wọn má lọ ní ikangbe kangbe pelu arawọn tí ó sì se okùnfà ìdàrúdàpò larin  Síbè Síbè na, àwọn òjògbón gbàgbọ́ pé ìyàtọ̀ tí nbẹ nínú mejeji ṣòro dámò fun apẹẹrẹ, French Musée National d'Art Moderne kò ṣe ìyàtọ̀ wọn nínú awọn akojọpọ rẹ.
Oluyemi Adewale Taiwo

**Oluyemi Adewale Taiwo** jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílè-èdè -èdè Nàìjíríà tó sìn gẹ́gẹ́ bí ọọmọ ilẹ̀ ìgbìmọ̀ aṣòfin  tó ń ṣojú ẹkùn Ìpínlẹ̀ Ìlà-Oòrùn Ibarapa/Ido ní ilé ìgbìmọ̀ asòfin, ofi ìgbà kàn jẹ ọmọ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin ìpínlẹ̀ Ọyọ. Bi ni 1968, o wa lati Oyo . Wọ́n yàn án sí ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin nínú ìdìbò ọdún 2019 lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress (APC). 

## Itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1968
Salah Obaya

**Salah Sabry A. Obayya** jẹ Ọjọgbọn ọmọ  orílè-èdè Egypt ti Photonics àti olùdarí ti Ile-iṣẹ fun Photonics àti Awọn ohùn èlò Smart ni Ìlú Zewail ti Imọ ati Imọ-ẹrọ .   O jẹ ọmọ ẹgbẹ ti Ile-ẹkọ gíga ti Imọ-jinlẹ Áfíríkà , Optical Society of America, Institute of Electrical and Electronics Engineers (IEEE), àti Society of Photographic Instrumentation Engineers   

## Ẹkọ
Ọjọgbọn Salah gbà ìwé ẹ̀rí B. SC àti M. SC nípa ẹrọ ìtànná ati imọ-ẹrọ ibaraẹnisọrọ láti Ile-ẹkọ gíga Mansoura ni ọdún 1991 àti ọdún 1994.  O gbà oye dókítà ní ọdun 1999 labẹ àbójútó àpapò ti Yunifasiti Ilu Lọndọnu ati Ile-ẹkọ giga Mansoura, Egypt.   

## Iṣẹ
Ni ọdun 2012, Ọjọgbọn Salah darapọ mọ ìlú Zewail City of Science and Technology  o jẹ olukọ ọjọgbọn ati olùdarí ti Ile-išẹ fun Photonics ati Awọn ohùn èlò Smart. Sibẹsibẹ, ṣaaju si ifaramọ rẹ ni ile-ẹkọ, o ti kọ ẹkọ ni Yunifásítì ti Brunel, Yunifásítì Leeds, ati Yunifásítì ti South Wales ni ibi ti a ti ṣe Olùdarí àti Oludasile ti Photonics ati Broadband Communications (PBC) ni Ẹ̀ka Iwadi ile-iṣẹ.   

## Àmì ẹyẹ ati ọmọ ẹgbẹ
O jẹ ọmọ ẹgbẹ ti Ara ìlù Egypt ti Imọ-jinlẹ ati Awọn ohùn elo (ESOSA), Institute of Engineering and Technology, Institute of Physics, Ile-ẹkọ giga giga, àti Institute of Electrical and Electronics Engineers, àti Society, Wales Institute of Mathematical and Compputational Sciences, Optical Society of America (OSA), International Society for Optical Engineering (SPIE) ati Member of Applied Society (Electrotional Society) .   

## Eye
Ni ọdun 2017, o gba Aami Ẹyẹ Khalifa fun Ọjọgbọn Arab ti o ni iyasọtọ ni Iwadi Imọ-jinlẹ. Ni ọdun 2019, o akeko ti o tayọ jùlọ ti Awọn sáyẹnsì ati Iṣẹ ọna ati Aami Iyọri Ilu ni Awọn imọ-ẹrọ Imọ-ẹrọ. Ni ọdun 2021 o gba Aami -ẹri African Union Kwame Nakroma Awards fun Ilọsiwaju Ẹkọ. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Men in Love (film)

***Men in love*** jẹ eré ti o taara-si-fidio ti orilẹ-ede Nàìjíríà ti 2010 ti Moses Ebere ṣe olùdarí àti ti Tonto Dike, John Dumelo ati Halima Abubakar ṣe. Eré náà sọ ìtàn kàn nípa bí tọkọtaya kàn tí wọ́n ń nírìírí wàhálà nínú ìgbéyàwó wọn ṣe túbọ̀ ń burú sí i nígbà tí ọ̀rẹ́ àpọ́sítélì tí wọ́n gégùn-ún kan bá bẹ̀ wọ́n wò.

Eré náà wà ni awọn ẹya méjì. Apa akọkọ sọ ìtàn kàn ti bii ọkọ panṣaga tẹlẹ (Charles) ṣe di ifẹ ti ọrẹ afẹju rẹ (Alex). Síwájú sí i, ó fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé bó tilẹ̀ jẹ́ pé Alex kọ̀ láti tẹ̀ síwájú láti ọ̀rẹ́ rẹ̀ ọkùnrin tàbí obìnrín bíi tiẹ̀, ó tẹra mọ́ ọn, ó sì fipá bá ọ̀rẹ́ rẹ̀ lò pọ̀. Apa keji ti fiimu náà ṣàwarí ohun ti o yori si ilopọ.

## Idite
Charles ( John Dumelo ) ati Whitney ( Tonto Dike ) jẹ tọkọtaya ọdọ pẹlu àwọn ọmọde. Bibẹẹkọ, igbeyawo wọn bajẹ nipasẹ awọn ọran afikun-igbeyawo lóòrèkóòrè nipasẹ Charles. Lẹhin ti a mu ni iṣe pẹlu akọwe rẹ, Whitney pinnu lati pe o duro. Pẹlú imọran ti o tako lati ọdọ awọn ọrẹ rẹ, Flora ( Halima Abubakar ) ati Rina, o gba idariji lọwọ ọkọ rẹ fun àkókò ti o ga julọ. Gẹgẹbi ọna ti àtúnṣe ìgbéyàwó wọn, Charles ati Whitney pinnu lati lọ si isinmi. Ni ilè ìtura naa, wọn rin sínú ọkàn nínú àwọn ololufẹ Charles ti o kọja, eyiti o jẹ ki Whitney binu. Charles pade ọrẹ rẹ lati University of Ibadan, Alex ( Muna Obiekwe ) ti o yanju ọrọ naa lẹhin ibaraẹnisọrọ ti ara ẹni pẹlu Whitney.

Lẹhin ìsinmi, Alex mu Charles jáde fun oúnjẹ ọsan ati pe o bẹrẹ si jíròrò pẹlu Charles lori àwọn ànfàní ti jijẹ onibaje tabi bi ọkunrin kan ati pe o lodi si imọlara ẹsin ti Charles lori ilopọ. O pari ibaraẹnisọrọ naa nipa ṣiṣi silẹ fun u pe o ni ifojusi si awọn ọkunrin. O tẹsiwaju lati ṣe awọn ilọsiwaju ibalopo si Charles, ẹniti o dagba pẹlú airọrun nipasẹ awọn ọrọ akikanju, awọn ipe ati awọn ifọwọkan. Nigbati o han gbángba pe Charles ko ni gbẹsan awọn ilọsiwaju rẹ, Alex tan Charles lati gbagbọ pe yoo jẹ ọrẹ lasan ati pe o jẹ ki o lọ si ibi ayẹyẹ ọjọ-ibi rẹ, nibiti Alex ti lo oogun ati fipa ba a. Apa-kinni (iṣẹju márùn lẹ laadota) pari lẹhin Charles ji ni ọjọ keji o si fi ibinu kuro ni ile Alex, lẹhin ti o kọlu u ni ibinu, ni wiwa pe o ti fi agbara mu ọna rẹ.

## Awọn òṣèré

* Tonto Dikeh gẹgẹ bi Whitney
* John Dumelo gẹgẹ bi Charles
* Muna Obiekwe gẹgẹ bi Alex
* Halima Abubakar gẹgẹ bi Flora
* Becky Ogbuefi gẹgẹ bi Pastor
* Ileri Amadi gẹgẹ bi Bobby
* Ndu Ugochukwu gẹgẹ bi Kaini
* Queen Okoro gẹgẹ bi Tasha
* Nora Ugo gẹgẹ bi Barrister
* Tetete gẹgẹ bi Bishop Duruzor

## Gbigbawọle
Nollywood Reinvented fun ni oṣuwọn ìdá méjì ati abọ ninu máàrún wọn si pari rẹ pe "O yanilenu to, itan yii ko jẹ ariyanjiyan gaan bi o ti jẹ ariwo lati jẹ. Ko si ọna ti o ṣalaye ọran ilopọpọ ni awujọ Afirika ode oni.”. 

## Awọn ariyanjiyan
Ni atẹle ibawi ti o tẹle pẹlu sisọ rẹ ninu eré naa,  John Dumelo ṣe àlàyé kan nibiti o ti sàlàyé pe idi pataki ti o fi gba lati ṣiṣẹ ninu eré naa “... o kan lati ṣẹda imọ pe awọn ènìyàn ti o jẹ onibaje gidi julọ ni o ṣeeṣe wa labẹ àwọn ẹmi eṣu.”   Ninu ifọrọwanilẹnuwo míìràn o sọ pe oun nifẹ awọn obinrin ati pe kii yoo jẹ onibaje ṣugbọn ko kabamọ gbigba ipa ninu eré naa.  

## Wo tun

* Akojọ awọn fiimu Naijiria ti ọdun 2010

## Awọn itọkasi
Edward Ikem Okeke

**Edward Ikem Okeke** (Ọjọ kínní, Oṣu Kẹjọ, Ọdun 1942 ni Ilu Gẹẹsi ati Alàkóso Ti Naijiria - Ọjọ Kejì, Oṣu Keje, ọdun 1995 ni Ipinle Anambra,  Orilẹ-edè Nigeria ) jẹ ọmowé láti ilẹ Soviet, oloselu apa òsi ti Naijiria, akẹẹ́kọ, ati adarí ẹgbẹ iṣowo . Ó jẹ igbákejì ààrẹ Ẹgbẹ́ Ìràpadà Àwọn Ènìyàn Nàìjíríà nígbà ìjọba òmìnira orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ẹlẹ́ẹ́kejì  àti gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ ìṣàkóso ní fásítì Sokoto, ti o diUsmanu Danfodiyo University, Sokoto nisin. Lẹyìn ti Dokita Okeke ati SG Ikoku ti kuro ni NPN, Dokita Okeke ṣiṣẹ gẹgẹbi Olùdámọ̀ràn pàtàkì fún Aare Shehu Shagari, ati bi Alaga ti Igbimọ Alàkóso Nàìjíríà lori òwò orí irẹsi.

Okeke ẹnití Sir Edward Ikem Okeke láti Nnewi bi, ọkùnrin alágbára tó ni ilẹ̀ púpọ ni Nnewi ni gúúsù ìlà-orùn ti Nàìjíríà ti o tún ni ìbátan pẹlú Sir Louis Phillippe Odumegwu (bàbá fún Ojukwu Chukwuemeka Odumegwu-Ojukwu, ẹni tí o di Ààrẹ Orílẹ̀-èdè Biafia tó wà fún àkókò kékeré).

## Ẹkọ
Okeke kọ́kọ́ kàwé nílé pẹ̀lú àwọn olùkọ́ aládàáni kí wọ́n tó rán án lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ ibùgbé ní Methodist College, Uzuakoli . O kàwé gboye pẹlú awọn ipele akọkọ ni fásítì Cambridge rẹ ni ọdún 1959. Lati 1959 sí 1971, o kàwé ati ṣe ìwádìí ni orílè èdè United Kingdom ati Russia. Ni 1971, wọn fun un ni Dokita nínú ẹkọ Oogun, lati ilè ekọ ẹlẹẹkeji to gbajúmò julọ ni Moscow, ti a mọn sí Ile-ẹkọ Iṣoogun ti Orilẹ-ede Russia ti Iwadii báyìí .&#x5B; **' &#x5D;</sup>

== Ìfì ẹ̀sùnkàn ==
Okeke ẹni tí E.C Amuchie kọ̀wé lè lórí, nínú ìwé rẹ̀ tí ó ń jẹ́ ASIKA: An Intellectual in Government, pé ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọ̀n akẹ́kọ̀ọ́ ọlọ́gbọ́n ará Nàìjíríà, tí wọ́n ń gbà waju fún àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú, tí kì í ṣe pé wọ́n nífẹẹ̀ sí ìṣòro àti ìpọnjú àwọn ará Nàìjíríà , bí kìíse wípé wọn ní ìfẹ́ sí kíkó agbára àti ọrọ̀ pọ̀ mọ́ ara àwọn olórí àti aṣáájú alágbára Nàìjíríà ni.

== Ẹgbẹ àwọn mẹta ==
Okeke, Alagba [[Uche Chukwumerije]], ati Mazi SG Ikoku, ni a ka sí àwọn ènìyàn ọlọ́gbọ́n àti àlàkọ́sọ àgbà fún ẹgbẹ́ òṣèlú mẹ́ta pàtàkì ní Nàìjíríà ní àkókò [[Ìgbà Òṣèlú Èkejì Nàìjíríà|Òmìnira Nàìjíríà ẹlẹẹkeji]] .  Bí àwọn ọkùnrin mẹ́tẹ̀ẹ̀ta yii ṣe jẹ́ ọ̀rẹ́ àti kékeré, ọmọ ẹ̀yà Igbo, tí wọ́n sì kẹ́kọ̀ọ́ jáde ní àwọn ilé ẹ̀kọ́ ìmúrasílẹ̀ ní Nàìjíríà sí Gẹ̀ẹ́sì, ló mú kí ìgbàgbọ́ wọn túbọ̀ lágbára lákòókò olómìnira orílẹ̀-èdè Nàìjíríà kejì pé ètò òṣèlú Nàìjíríà wà fún àwọn olówó.<sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; **' &#x5D;

## Awọn itọkasi
   

Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1995
Ẹ̀ka:Àwọn ojọ́ìbí ní 1942
Ateke Tom

**Ateke Tom** (ojoibi 2 osu kefa 1964)  jẹ olórí àgbègbè ìbílè àti Amanyanabo akọkọ ti ìlú Okochiri, ẹnì ti o je olórí tẹ́lẹ̀ ti Niger Delta Vigilante, omo-ogun ẹ̀yà Ijaw ní àgbègbè Niger Delta orílè-èdè Nàìjíríà  . Ni Oṣu Kẹjọ ọdun 2007, lẹhin awọn ọjọ ti ìjà láàrin awọn ẹgbẹ ológun oríṣiríṣi ati awọn ológun ààbò ni ìlú Port Harcourt, Ateke Tom kọwe si Gómìnà ti Ìpínlẹ̀ Rivers Celestine Omehia, ti o bèèrè ìdáríjì ni ìdáhùn si itọnu àti imupadabọ ti ijọba ti fun awọn ọmọ-ogun ti o fi ará wọn silẹ.

Ni ọjọ 1 Oṣu Kẹwa Ọdun 2009, ọdun 49th ti ominira Nàìjíríà ati ọjọ mẹta ṣaaju pipade ètò ìdáríjì ijọba kan, Tom fi tinútinú jọwọsilẹ fun Alákóso Umaru Musa Yar'Adua ni Ilé Ijọba, Abuja . Won rán baalu Ààrẹ láti gbé Tom lo sì ìlú Abuja, Ààrẹ náa si so pe “Loni, Olóyè Tom Ateke o ti fun mi ni ẹ̀bùn aseye òmìnira odun kokandinlaadota, mọ si féràn re púpọ̀. Bákannáà ni Igbakeji Aare Goodluck Jonathan na wá  níbè , Mínísítà fun Idaabobo Gbogbogbo Godwin Abbe, Akọwe si Ijọba àpapọ̀ Yayale Ahmed, Olóyè Agbófinró Paul Dike ati Oludamoran Ààbò orílè-èdè Abdullahi Sarki Mukhtar, láàrin awọn mìíran. 

Ni ọjọ 25 Oṣu kọkanla ọdun 2017, Ateke Tom jẹ ade bi Amanyanabo akọkọ ti Okochiri. Eto ayẹyẹ náa ni Ezenwo Wike, Gómìnà ipinle Rivers lo peju si.  

## Wo tun

* Epo ilẹ Nigeria
* Ogun Epo Nàìjíríà
* Ijaw

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọba àti ìjòyè ní Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1964
Owens Wiwa

**Monday Owens Wiwa** (ti a bi 10 Oṣu Kẹwa Ọdun 1957 ni Bori, Nigeria) jẹ dokita kàn àti ajafẹtọ ẹtọ ènìyàn. Arákùnrin olori Ogoni ti won pá Ken Saro-Wiwa ni, ati ọmọ olóyè Ogoni Jim Wiwa .  Wiwa jẹ amòye olókìkí àgbáyé lori awọn ipá ti isọdọmọ àgbáyé , pàápàá bi o ṣe ni ìbátan si awọn iṣe iṣowo ti o ni àríyànjiyàn pupọ ti Royal Dutch Shell ni Niger Delta . Igbákejì alága ti Toronto ti Sierra Club Canada ati ọmọ ẹgbẹ ti nṣiṣe lọwọ ti Amnesty International, Wiwa nigbagbogbo ni a pe láti ṣe agbeja fún àwọn eto ìdàgbàsókè ni Ilu Kanada ati ni okeere àti lati ṣe ìpolongo fun alekun ojuṣe ajọ . Iṣẹ yii ti mú u lọ si Ireland, èyítí o ṣabẹwo si atilẹyin ìpolongo Shell to Sea . Lọwọlọwọ, o jẹ Igbákejì Alákóso Àgbáyé fun Oro Eda Ènìyàn fún Ìlera, Olùdarí fun Oòrùn Áfíríkà ati Central Africa àti Olùdarí Orilẹ-ede, Nàìjíríà fun Clinton Health Access Initiative . 
[right|thumb| '''Owens Wiwa''' sọrọ apejọ Shell si Sea ni [Dublin lẹhin ti Rossport Marun ti tu silẹ lati tubu]]
Wiwa pari ile-iwe iṣoogun ni ile ìwé University tí Calabar ni ọdun 1985 o si parí ikọṣẹ rẹ ni Ile-ẹkọ gíga ti Port Harcourt Hospital. Ni ọdun 1989, o da ile-iwosan aladani tirẹ silẹ ni ilu Ogoni ni Bori.&#x5B; ** &#x5D;

## Akitiyan
Awọn ìlú mẹfa ti Ogoni—Gokana, Ken-Khana, Nyo-Khana, Eleme, Babbe ati Tai—wa ni ìhà gúúsù ìlà-oòrùn ti Ìpínlè Rivers Nàìjíríà ni àárín Odò Niger Delta . Ẹya ti awọn apẹja ati awọn àgbè, awọn Ogoni jẹ ẹya, ti o ju ènìyàn miliọnu méjì lọ. Ni ọdun 1958, Royal Dutch Shell ṣe awari èpò ni orí ilé Ogoni . Ni awọn ọdun diẹ ti o nbọ, Shell ṣeàfihàn  apapọ awọnààyè èpò  mẹfa niàgbègbè  Ogoni ti o bẹrẹ si nilokulo nipasẹ ajọṣepọ pẹlu ijọba. Ni awọn ọdun 35 to nbọ, iṣowo yii —nínú èyítí  ijọba jẹ alabaṣepọ pupọ julọ ati Shell alabaṣepọ aladani ti otóbi  julọ — ṣeàgbéjáde  awọn agbaèpò  634 milionu ti o tọ $30 bilionu. Chevron, ExxonMobil, Texaco, BP, Agipàti  Elf Aquitaine tun ni awọn iṣẹ ni delta ati ti ita, ṣugbọn wiwa apapọ wọn jẹ dwarfed nipasẹ Shell's.

## Àtìpó
Owens gbe ni kíákíá. Pẹlu ìyàwó rẹ atijọ àti ọmọ ìkókó ni gbigbe, o salọ kúrò ni orílè-èdè fún ẹmi rẹ. Pẹlu iranlọwọ ti Anita Roddick ati awọn oniwe-awujo mimọ ohùn ikunra ìjọba, The Ara Shop, awọn Wiwas ri ibùgbé ailewu Haven ni ìlú Lọndọnu. Lára awọn ti o fún ibi ààbò ìdílé Wiwa asasala fun ìgbà diẹ ni ilé ara ìlú Gẹẹsi Doris Lessing . Lẹhin ọpọlọpọ awọn oṣu  ni ìlú England, Owens ni ànfàní láti tun gbe ìdílé rẹ lọ si ààbò ayérayé ni Ilu Kanada pẹlu iranlọwọ ti Greenpeace Canada ati Toronto's Bloor Street United Church .

## Ìwádìí fún awọn egungun Ken Saro-Wiwa
Olukowe ara ìlú Kanada J. Timothy Hunt 's nípasẹ̀ ìgbésí ayé Wiwa ti akole rẹ̀ ni *The Politics of Bones* ṣe akọsilẹ ìjà ti ara ẹni Wiwa si ijọba orílè-èdè Nàìjíríà láti wa òkú arákùnrin rẹ lẹhin ti wọn sín wọn si ibòji ti ko ni àmì si. Ni ipa-ọna ìjìyà ti ọdun mẹwa, Wiwa nikẹhin ṣaṣeyọri ni wiwa ati sin arákùnrin rẹ dáradára ni ìgbà ooru ọdun 2005.

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1957
Growth

**Ìdàgbàsókè** le tọka si:

## Ìsèdálè

* Auxology, iwadi ti gbogbo awọn ẹya ti idagbasoke ti ara ènìyàn 
* Idagba ti kokoro arun
* Idagba sẹẹli
*  Idagbasoke, homonu peptide kan ti o mu idagbasoke rinlẹ 
* Idagbasoke eniyan (isedasile)
* Idagba ọgbin
* Idagba keji, idagbasoke ti o awọn ewéko igi nipọn 
* Kòkòrò aifojuri tabi iru neoplasm miiran

## Oro aje

* Idagbasoke ọrọ-aje, ilosoke ninu iye-ọja ti a ṣe atunṣe afikun ti awọn ọjà ati awọn iṣẹ
* Ìdàgbàsókè Idoko-owo,  òwò mọnda mọnda  ti o dojukọ dídì òwò idokowo 

## Iṣiro

* Idagba afikun, ti a tún pe ni idagbasoke jiometirika
* Idagbasoke hyperbolic
* Idagba linia, tọka si awọn imọran meji ti o yatọ ṣugbọn ti o ni ibatan
* Idagba onimọgbọnwa, ti a ṣe afihan bi S

## Sayensi awujo

* Ẹkọ nipa imọ-jinlẹ idagbasoke
* Awọn ipele Erikson ti idagbasoke psychosocial
* Idagbasoke eniyan (eda eniyan)
* Idagbasoke ti ara ẹni
* Idagbasoke olugbe

## Awọn lilo miiran

*  (fiimu), fiimu ibanilẹru Amẹrika kan ti ọdun 2010
* Izaugsme ( *Growth* ), ẹgbẹ oṣelu Latvia kan
*  (album), ni 2PM

## Wo tun

* Dagba (iyasọtọ)
* Ìyípo ìdàgbàsókè (ìsọdipúpọ̀)
* Àìlera ìdàgbàsókè (ìyẹn ìdàrúdàpọ̀)
* Ilé-iṣẹ́ ìdàgbàsókè (ìsọ̀rọ̀ ìdàrúdàpọ̀)
* Àwòṣe ìdàgbàsókè (ìsọdipúpọ̀)
* Oṣuwọn idagbasoke (idibajẹ)
* Olutọsọna Idagbasoke (iyasọtọ)
Vincent Ado Tenebe

**Vincent Ado Tenebe** (ojoibi 17 August 1958) je onimo-ogbin ọmọ  orílè-èdè  Nàìjíríà . O jẹ e giwa  àgbà tẹlẹ ti Yunifasiti Ìpínlẹ̀ Taraba, Jalingo, ati pe o tun jẹ oga àgbà alákòóso ti National Open University of Nigeria nígbà  kàn ríi. 

Won bi ní Kaduna ni orílè-èdè Naijiria ni ojo kẹtàdínlógún osu kẹjọ ọdún 1958.   O gba Iwe-ẹri Ilé-ìwé Alakọbẹrẹ làti St. Patrick Primary school Maiduguri láàrin ọdun 1965 si 1971. O gbà Iwe-ẹri Ile-iwe Iwọ-oorun Áfíríkà ni ọdun 1976 láti Ile-iwe Atẹle Ijọba, Yerwa, Maiduguri, Nigeria.  O si gbà ìwé  ẹ̀rí rẹ akọkọ tí.Sc. (Agric) pẹlu laude, ati ipele keji, M.Sc. nínú ìmọ̀ ẹ̀kọ́ àgbẹ̀ ní Yunifásítì Ahmadu Bello, Zaria; o si gbà Ph.D. nípa  ẹkọ  àgbè  ni Abubakar Tafawa Balewa University, Bauchi. 

## Iṣẹ
Vincent Ado Tenebe bẹrẹ bi oluranlọwọ àwọn  akekoo ni ọdun 1984 ni Ile-ẹkọ gíga Abubakar Tafawa Balewa. Ni ọdun 1988, o jẹ olórí ile-oko yunifasiti.  Ni ọdun 1995, o di olórí ẹka ti iṣelọpọ irúgbìn ti igbekalẹ náà. Ni 2003, o di ọjọgbọn ti agronomy ni Ile-ẹkọ gíga ti Imọ-jinlẹ ati Imọ-ẹrọ ti Áfíríkà, Bauchi. 

## Iṣẹ iṣakoso
Vincent di igbakeji alákòóso ti National Open University ni ọjọ 7 Oṣu Kẹta ọdún 2008.  O di Giwa Alákóso ilé-ìwé gíga National Open University ti Nàìjíríà, ni Oṣu Kẹwa 14, ọdun 2010.   Ni ọdun 2017, o di olórí ile-ẹkọ gíga ti Yunifásítì Ìpínlẹ̀ Taraba. 

## Omo egbe ati idapo
Ni 1986, o di ọmọ ẹgbẹ ti Agriculture Society of Nigeria (ASN) 1986. Ọdun kan sì ìgbà náà, o di ọmọ ẹgbẹ ti Farm Management Association of Nigeria. Ni ọdun 2002, o di ẹlẹgbẹ ti Institute of Cost Management (FCM). Ni 2012, o di Ẹlẹgbẹ ti National Institute for Education and Research (FNIER) ati ni ọdun kanna o di Ẹlẹgbẹ ti Nigeria Society for Experimental Biology (FNISEB). Ọdún kan lẹ́yìn  ìgbà  náà, o di Ẹlẹgbẹ ti Association of Nigerian Teachers (FASSONT). Ni ọdún 2014, o di Ẹlẹgbẹ ti Chartered Institute of Human Capital Development of Nigeria ati ni 2015, o di Ẹlẹgbẹ ti Biotechnology Society of Nigeria (FBSN). 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1958
Bakri Osman Saeed

**Bakri Osman Saeed** jẹ alága Ẹgbẹ ti Awọn ile-ẹkọ gíga Áfíríkà.   O jẹ Olukọni àti  akọkọ olùdarí ẹ̀kọ́ tẹlẹ ti ile-ẹkọ George's International Medical.

## Ìgbésí àyè ibẹrẹ àti ẹkọ
Bakri Osman Saeed jẹ ọmọ Sudani, onímò ìjìnlè sayensi kàn. Ó jẹ́ ààrẹ Ẹgbẹ́ Àwọn Akẹ́kọ̀ọ́ Sudan ní orílè-èdè United Kingdom àti Ireland, London, (1982-1983). 

## Omowe ọmọ
Ọjọgbọn Bakri Osman Saeed gba oye oye rẹ lati Ile-ẹkọ gíga ti Khartoum ni ààyè ti oògùn  ati iṣẹ abẹ  àti Iwe-ẹri PhD rẹ làti Ile-ẹkọ gíga ti Leeds,  o di dókítà  ti oògùn  làti Yunifásítì Newcastle-upon-Tyne .  O bẹrẹ iṣẹ ẹkọ rẹ gẹgẹbi olukọni ni Yunifásítì of Khartoum ni Sudan ni ọdun 1985.  O tun jẹ olukọni nígbà kàn ni Ile-ẹkọ gíga King Saud ni Saudi Arabia. 

## Awọn atẹjade rẹ ti a yan
* Peripheral Bone Mineral Density and Bone Turnover in Postmenopausal Women with Type 2 Diabetes
* Traditional medicine in The Sudan
* Syndrome of Inappropriate Secretion of Antidiuretic Hormone
* Effect of Quinoline-Type Antimalarial Drugs on the Binding of Oestradiol-17β and Progesterone by Rabbit and Human Uterine Cytosols
* Dermal absorption of isopropyl alcohol from a commercial hand rub: Implications for its use in hand decontamination
* Fasting homocysteine levels in adults with type 1 diabetes and retinopathy
* Comparison of three homogeneous methods for measuring high-density lipoprotein cholesterol with a precipitation method in diabetic and non-diabetic subjects
* Plasma homocysteine concentrations in patients with Type 1 diabetes
* Severe hyponatraemia: investigation and management in a district general hospital
* Calculation of coronary risk in Type II diabetes: another cause for concern

## Awards ati iyin
O jẹ Alakoso Ẹgbẹ ti Awọn ile-ẹkọ giga Afirika.  O tun jẹ alaga ile-ẹkọ giga ti Sudan International University. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Razaq Olatunde Rom Kalilu

**Razaq Olatunde Rom Kalilu** jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n nípa iṣẹ́ ọnà àti ìtàn nínú ẹ̀kọ́ sáyẹ́ǹsì àyíká, tí  ilé ìwé gíga Ladoke Akintola University of Technology, ni ìlú Ogbomoso.  O je giwa  àgbà ti Ladoke Akintola University of Technology ti a mọ si (LAUTECH), eyi ti o wà ní  ìlú Ogbomoso, Ìpínlẹ̀ Oyo.    

## Ìgbésí àyè ibẹrẹ ati ẹkọ
O je ọmọ ilẹ̀ ìwé giga Yunifásítì ti Ifè (eyi ti a n pe ni Obafemi Awolowo University bayìí)  ati Yunifasiti ti ìlú Ìbàdàn  O gbà oye ìwé  ẹ̀rí  dókítà (PhD) ni Yunifasiti ti Ibadan (1992)  

## Iṣẹ
O bẹ̀rẹ̀ ise ni Ladoke Akintola University of Technology ni ojo Kínní oṣù kẹsàn-án ọdún 1992. O gbà ipò rẹ gẹgẹbi olukọ ọjọgbọn ti Iṣẹ ọna àti Ìtàn Iṣẹ jẹ ni Oṣu Kẹwa Ọjọ 1, Ọdun 1999. Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí alábòójútó olùṣàkóso ní June 12, ọdún 2023.   Ṣáájú ki o to darapọ mọ ile-ẹkọ gíga, Ipolowo, alakọbẹrẹ, ile-ẹkọ gíga, kọlẹji ti eto-ẹkọ, ati awọn eto eto ẹkọ polytechnic jẹ gbogbo àgbègbè ti oye fun Kalilu.  

## Ìrírí Ìṣàkóso
Kalilu ki i se omowe lásán-làsàn; o tun jẹ olutọju. O ti di awọn ipò mu èyítí o pẹlu: 

* Alaga fun SSATHURAI ni mejeeji ẹka ati awọn ipele zonal.
* Oludari Ẹka
* Igbá-kejì Aare ti Fine Arts Students Association
* Olùkọ́ Dean
* Alaga ti ìgbìmọ̀ ti Deans ati Provosts
* Alaga ti igbimo ti Deans
* Igbákejì Igbakeji Chancellor ni LAUTECH.

## Omo egbe ati idapo

* Egbe ti Society of Nigerian olorin. 
* Ọmọ ẹgbẹ ti International Association of Astronomical Awọn ošere . 

## Awọn aṣeyọri

* Ó ṣe aṣáájú-ọ̀nà ìdàgbàsókè ètò ìdánilẹ́kọ̀ọ́ Bachelor of Technology (B.Tech.) ní Fine and Applied Arts tí a dá sílẹ̀ ní Nàìjíríà ní ọdún 1992.
* Awọn iwe-ẹkọ akọkọ ni orilẹ-ede Naijiria postgraduate gíga postgraduate, master's, ati Dókítà ti awọn iwọn imọ-jinlẹ ni iṣẹ ọna ile iṣere. 

## Awọn ẹbun

* Ni ọdun 1979, o gba ami-eye Gold Medal fun Idije Kíkún Gbogbo-Afirika. 
* Ni ọdun 1997 o fun ni ẹbun The National Arts Wizardry 
* A fun un ni Medal fun Aṣeyọri Ti o tayọ ni ẹka Awọn eniyan 20th Century ni ọdun 2000. 

## Awọn atẹjade
àwọn  atẹjade ni wọ̀nyí: 
* Bearded figure with leather sandals: Islam, historical cognition, and the visual arts of the Yoruba.
* Water Absorption Capacity and Visual Qualities of Pulverised Glass as a Component for Glass Ceramic Glazes
* Derivation of the ash glazes from cattle bone
* Elemental Comparison of Bones of Red Sokoto (Capra Hiracus) and West African Dwarf (Capra Aeagurus) Goats for Production of Glazes
* Typology and Fashion Usage Trends of Ankara in the Twenty-First Century South-Western Nigeria
* The Cultural Attitudes in advertising designs in Nigeria
* The Factor of House Forms in Indoor Environmental Quality of Houses in Selected Cities in Oyo State, Nigeria.

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Tal-hatu Hamzat

**Tal-hatu Kolapo Hamzat** (15 June 1970 – 11 January 2023) jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà o ní ẹ̀kọ́ ìtọ́jú ẹ̀jẹ̀ ní Yunifásítì ti Ìbàdàn .  O jẹ ọmọ Áfíríkà akọkọ láti di olukọ ọjọgbọn ti neurophysiotherapy àti ṣiṣẹ ni ààyè ti isọdọtun tí awọn ẹni-kọọkan ti o ni awọn ìpalára ti eto aifọkanbalẹ àárín, pàápàá awọn ti o ni àìsàn romo lapa ati ọpọlọ ọpọlọ.  O jẹ ẹlẹgbẹ ti ọpọlọpọ awọn ara alamọdaju ati gba ọpọlọpọ awọn ẹbun ati awọn ẹbun fun ìwádìí ati iṣẹ ikẹkọ rẹ. 

## Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
A bi Hamzat ni ojo karundinlogun osu kẹfà odun 1970 ni ilu Ibadan, Ìpínlẹ̀ Oyo ni orílè-èdè Nàìjíríà.  Ó lọ sí yunifásítì ti ìlú Ìbàdàn, níbi tí ó ti gba ìwé ẹ̀rí nínú ìmọ̀ ẹ̀kọ́ ìṣègùn-ara ní March 1994.  O tẹsiwaju awọn ẹkọ rẹ ni ile-ẹkọ giga kanna àti pe o gbà oye Titunto si ti Ẹkọ (M.Ed.) ni Fisioloji ti adaṣe ni Oṣu Karun ọdun 1998 ati oye dókítà ti Philosophy (Ph.D.) ni physiotherapy neurological ni ọdun 2001. 

## Iṣẹ ati ìwádìí
Hamzat bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìkẹ́kọ̀ọ́ amọṣẹ́dunjú rẹ̀ ní Ẹ̀ka Tó Ń Bójú Tó Ọ̀ràn Ẹ̀dá, Kọ́lẹ́ẹ̀jì ti Ìṣègùn ní Yunifásítì Ìbàdàn ní ọjọ́ kẹtàlélógún oṣù kẹjọ ọdún 2001 gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ I.  O ti gbega si olukọni agba ni 1 Oṣu Kẹwa Ọdun 2004 ati si olukọ ọjọgbọn ti physiotherapy lori 1 Oṣu Kẹwa Ọdun 2009.  Oun ni ènìyàn kejì ti o ṣe ikẹkọ idanileko bi olukọ ọjọgbọn ti ẹkọ iṣe-ara ni Fáṣítì ti Ìbàdàn ni ọjọ 6 Oṣu kejila ọdun 2014, ti àkọlé rẹ ni "Lati ward si ward: The neurophysiotherapist as a returning officer".  O ṣiṣẹ bi olori Ẹka ti Ẹkọ-ara lati 1 August 2014 si 31 Keje ọdún 2018.  

Idojukọ ìwádìí Hamzat wa lori isọdọtun ti awọn ẹni-kọọkan ti o ni awọn ìpalára ti eto aifọkanbalẹ àárín, pẹlu aiṣedeede ni ikọlu ati palsy cerebral.  O ṣe agbekalẹ ati fọwọsi ọpọlọpọ awọn irinṣẹ igbelewọn ati awọn ilana idasi fun iṣakoso awọn ipo wọnyi.  O tun ṣe awọn iwadi lori ajakale-arun, awọn okunfa ewu, idena ati abajade ti ọpọlọ ati ọpọlọ ọpọlọ ni Nigeria.  O ṣe atẹjade awọn nkan to ju 100 lọ ni awọn iwe iroyin ti a ṣe atunyẹwo ẹlẹgbẹ ati ọpọlọpọ awọn ìpín iwe.  O tun ṣatunkọ awọn iwe meji: *Imubosipo Stroke: Awọn imọran láti Neuroscience àti Imaging* ati *Cerebral Palsy: Awọn italaya fun ojo iwájú* . O jẹ oluyẹwo ati ọmọ ẹgbẹ igbimọ olootu ti ọpọlọpọ awọn iwe ìròyìn ti orilẹ-ede ati ti káríayé.  O ṣe abojuto ati ṣe amọna ọpọlọpọ awọn ọmọ ile-iwe alakọbẹrẹ ati postgraduate, ati awọn ẹlẹgbẹ kekere. 

Hamzat jẹ ẹlẹgbẹ ti ọpọlọpọ awọn ẹgbẹ alamọdaju, pẹlu Ile -ẹkọ gíga ti Ile-ẹkọ gíga ti Áfíríkà , Awujọ Awujọ ti Fisiotherapy, Ile-ẹkọ giga Postgraduate Physiotherapy ti Nigeria, European Society of Neurorehabilitation, ati Institute of Management Consultants.   O tun jẹ ọmọ ẹgbẹ ti ọpọlọpọ awọn ajọ àgbáyé, gẹgẹbi Apejọ Àgbáyé fun Itọju Ẹda, World Federation for Neurorehabilitation, International Society of Physical and Rehabilitation Medicine, ati International Society for Study of the Lumbar Spine.  

## Igbesi aye ara ẹni ati iku
Hamzat ni ìyàwó o si bi ọmọ.  Mùsùlùmí ni.  O kú ni ọjọ 11 Oṣu Kini ọdun 2023 ni orílè-èdè Nàìjíríà.  ni Ọmọ ọdún méjìléláàádọ́ta [52] ni. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2023
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1970
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ìbàdàn
Oladipo Ogunlesi

**Theophilus Oladipo Ogunlesi** (12 Keje 1923 - 19 January 2023) jẹ ọmọ ile-ẹkọ ọmọ ile-ẹkọ gíga ni orílè-èdè Nàìjíríà àti dókítà iṣoogun ti a mọ gẹgẹ bi olukọ akọkọ ti Oògùn ni orílè-èdè Nàìjíríà. Omo bibi ìlù Sagamu ni Ìpínlẹ̀ Ogun, Ogunlesi bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ re ni St. Paul Primary School, Sagamu, ko to lọ si CMS Grammar School, Lagos, níbi to ti gba ìwé eri ile ìwé gírámà ni odun 1940. O tẹsiwaju awọn ẹkọ rẹ ni Yaba Higher College, fun ẹ̀kọ́ iṣaaju-egbogi ati ikẹkọ iṣoogun. Lẹhinna o lọ si Ile-ẹkọ gíga ti Ilu Lọndọnu  ati Yunifásítì ti Minnesota nibiti o ti gba awọn iwe-ẹkọ gíga lẹhin rẹ.

Ogunlesi padà si Nàìjíríà o si darapo mo Oṣiṣẹ Ilu (Ìjọba) ìwọ Oorun Nàìjíríà , o ṣiṣẹ gẹgẹbi oṣiṣẹ iṣoogun lati ọdun 1950 si 1956. Ni 1961, o di olukọni ni University of Ibadan (UI), nibiti o ti ṣe itan-akọọlẹ ni ọdun mẹrin lẹhinna nípa di di olukọ akọkọ ti Nàìjíríà nípa oogun. Ó kó ipa pàtàkì nínú ìdàgbàsókè ẹ̀kọ́ ìṣègùn ní Nàìjíríà, ó sìn gẹ́gẹ́ bí aṣáájú ti ilé ìwòsàn Yunifásítì (UCH) Ibadan, àti National Postgraduate Medical College of Nigeria .

Nigba iṣẹ rẹ, Ogunlesi jẹ ẹlẹgbẹ ti Royal College of Physicians ti London ati Royal College of Physicians of Edinburgh . Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan nínú Ẹgbẹ́ Àwọn Oníṣègùn Nàìjíríà àti Àwùjọ Àgbáyé fún Haipatensonu . Ise Ogunlesi ko koja ìwádìí ati oògùn, o tun kan eko ati imoran. Ó kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwé àti ìwé, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí wọ́n ń bójú tó o, àwọn kan lára wọn ni Isaac Folorunso Adewole, Kayode Oshuntokun, àti Yombo Awojobi .

## Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
Ojo kejila osu keje ọdun 1923 ni won bi Oladipo Ogunlesi si bàbà alagbede ni ilu Sagamu, Ìpínlẹ̀ Ogun.   Láàrín  ọdún 1931 si ọdún 1940, o lọ si St Paul's Primary School to wà ni Sagamu. Lẹhinna o gba iwe-ẹri ile-iwe gírámà ni CMS Grammar School ti o wa ni ilu Eko, nibi ti ẹkọ gíga rẹ ti jẹ ki o pe ni "ọgbọn" lati ọdọ olukọ ile-iwe gíga rẹ.  

Láàrin  ọdún 1941 ati ọdún 1942, o lọ si eto iṣoogun ìṣáájú ni Ile-ẹkọ giga Yaba . Láti  ọdún 1942 si ọdún 1947, o gba iwe-aṣẹ ni Iṣẹ abẹ ati Oògùn  (LSM) pẹlu iyatọ ni awọn ààyè ti Oogun ati Ìlera Awujọ lati Ilé-ìwé Iṣoogun Yaba . Ni ọdun 1948, Ile-iwe Iṣoogun ti Yaba ti wa ni pipade, ni ṣiṣe ọna fun ìdásílẹ̀ Ilé-ìwé Iṣoogun ti Ile-ẹkọ gíga ti Ìbàdàn , èyítí o funni ni awọn oye iṣoogun ni ìbátan pẹlu University of London .  Láti  ọdún 1947 si 1949, awọn ti o ni LSM ko mọ bi awọn oṣiṣẹ iṣoogun ni Nigeria. Ìdàgbàsókè yii jẹ ki o lepa àfikún iwe-aṣẹ ati iwe-ẹri ni ààyè iṣoogun.  Ni ọdun 1950, o kọja awọn idanwo idapọmọra ni Edinburgh, ati ni ọdun 1957, o gba oye oye ile-iwe giga akọkọ rẹ ni òògùn lati Ile-ẹkọ giga ti Ilu Lọndọnu . Ni ọdun 1958, o ṣaṣeyọri pari awọn ìdánwò ọmọ ẹgbẹ ti Royal College of Physicians of England ati Royal College of Physicians of Edinburgh . Ni ọdun 1968, o gba oye ile-ẹkọ iṣoogun ti ile-iwe giga keji lati University of Minnesota ni Amẹrika ti Amẹrika. 

## Awọn atẹjade ti a yan

*
*
*
*
*
*
*

## Awọn itọkasi

### Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2023
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1923
Adeyinka Abideen Aderinto

**Adeyinka Abideen Aderinto** jẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n ní Nàìjíríà ní ẹ̀kọ́ ìmọ̀ ìbánisọ̀rọ̀,  tó jẹ́ ọ̀gá àgbà tẹ́lẹ̀ rí, tó sì tún jẹ́ igbákejì ọ̀gá àgbà ní Yunifásítì ti Ìbàdàn . 

## Igbesi aye ibẹrẹ, ẹkọ, ati iṣẹ
Adeyinka Abideen Aderinto gbà Iwe-ẹri alakọbẹrẹ rẹ láti ilé-ìwé alakọbẹrẹ Abadina láàrin ọdun 1973 si ọdún 1978.  O bẹ̀rẹ̀ ile ìwé gírámà  ni Ede Muslim school ni  ọdun 1978 o si pari ni ọdún 1983 ni Abadina College.  O gbà Bachelor of Science làti Ile-ẹkọ gíga ti Ibadan ni imọ-ọrọ awujọ ni ọdun 1988  ati Iwe-ẹri MSc rẹ. nípa sosioloji ni ọdun 1991. 

Oun ni giwa oga àgbà ile iwe gíga Yunifásítì ti Ìbàdàn.  

Aderinto jẹ oluranlọwọ ti Macarthur Foundation Fund fun Idagbasoke Aṣáájú  ati ẹlẹgbẹ ti Bill ati Melinda Gates Summer Institute lori Ilera Ibisi ati Idagbasoke, Ile-iwe Johns Hopkins Bloomberg ti Ilera Awujọ. 
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè

## Awọn atẹjade
* ‘If We Must Wait for Total Peace Before Thinking of Returning, We May Never Have a Place Called Home’: Support Mechanisms for Displaced Victims of Herder-Farmers Conflict in Benue State, Nigeria
* Prevalence and predictive factors for early initiation of breastfeeding in Nigeria: Evidence from the Nigerian demographic and health survey
* Hierarchical modelling of factors associated with anemia among under-five children in Nigeria
* Prevalence and patterns of anthropometric failure among under-five children in Nigeria: Evidence from the National nutrition and health survey, 2018
* Assessment of diagnostic accuracy and adherence to maternal and child health guidelines as a measure of clinical competence of frontline healthcare workers in Nigeria
* Individual and ecological analyses of antenatal care: Prospects for delivery assistance and use of modern family planning in Nigeria
*Missed opportunities for HIV counselling and testing service delivery among pregnant women in Nigeria: Evidence from the 2018 National nutrition and health survey
*Uptake of modern and traditional contraceptive methods in Nigeria: Lessons from a nationwide initiative on programming for results (2015-2018)
*Pathways and Motivations for Cyber Fraud Involvement among Female Undergraduates of Selected Universities in South-West Nigeria
*The Significance of Malpractice Claims in the Management of Child Adoption Demands in Southwest Nigeria

## Itọkasi
Ògá Bẹllò

**Wón bi Adébáyò Sàlámì**  tí gbọgbọ ènìyàn mòn pẹ̀lú orúkọ eré ìtàgé wọn "**Oga Bello"** Ó jẹ́ ògbólógbòó òṣèré nollywood ní Nàìjíríà, tí otun je olùdarí àti alágbè jáde eré àgbéléwò.
Adéláyò Adébáyò

**Adéláyò Adédayó**   tí a bí ní 18 Oṣu Kejìlá ọdún 1988 jẹ́ òṣèré arábìnrin Gẹẹsi kan. Ó jẹ́ olókìkí fún àwọn ipa rẹ̀ nínú járá TV *Diẹ ninu Awọn ọmọbirin* (2012 – 2014), *Timewasters* (2017 – 2019), àti *Oludahun* (2022 –).
Jesner v. Arab Bank, PLC

Jesner v ***. Arab Bank, PLC*** , No. Awọn olufisun fi ẹsun kàn pe Arab Bank dẹrọ awọn ikọlu apanilaya nipasẹ gbígbé awọn owo si awọn ẹgbẹ janduku ni Àárín Ìlà-Oòrùn, diẹ nínú èyítí o kọja nipasẹ awọn ọfiisi Arab Bank ní Ìlù New York.

Nígbàtí o ṣe  ìdájọ́ *[[Kiobel v. Royal Dutch Petroleum Co.|Kiobel v. Royal Dutch Petroleum]]* Ile-ẹjọgíga  tiyàgò  funìbéèrè  ti bukata  ile-iṣẹ, ati idaduro ile-ẹjọkékeré  ti ATS ko kan si awọn olujebi ajoàjèjì  tẹsiwajuláti  niàgbàrá  biìṣáájú  ni Circuit Keji . Nípa bẹ́ẹ̀, àwọn ẹ̀bẹ̀ ATS ti olùbẹ̀wò jẹ́ ti ilé-ẹjọ́ Àgbègbè ti kọsẹ̀ àti ti ilé-ẹjọ́ Gíga Jù Lọ ti gba ìdánilẹ́kọ̀ọ́ . 

Ọrọ ti o wa nínú ọran yìí ni bóyá ATS gbà awọn ile-iṣẹ àjèjì láàyè láti ṣe ẹjọ ni àwọn kóòtù ti ilé AMẸRIKA. Ile-ẹjọ gíga ti o waye, nipasẹ ìdìbò 5–4, pe awọn ile-iṣẹ àjèjì ko le ṣe ẹjọ labẹ Ìlànà Alien Tort.  Awọn èrò ti o pọ julọ ni a kọ nipasẹ Adajọ Anthony Kennedy .

### Ipilẹ
Awọn olubẹwẹ nínú ọran yìí (ti kii ṣe ọmọ ilu AMẸRIKA) fi ẹsun pe wọn tàbí awọn ìbátan wọn jẹ olufaragba awọn ìkọlù apanilaya ni  ìlú Israeli, West Bank, ati Gasa láàrin 1995 si ọdún 2005.  Ni atẹle awọn iṣẹlẹ wọnyi, wọn mu ẹ̀sùn wa ni awọn kóòtù AMẸRIKA lòdì si Bank Arab, ile-iṣẹ ìnáwó pàtàkì kàn ni Àárín Ìlà-Oòrùn  pẹlu olu ile-iṣẹ rẹ ni Amman, Jordani àti ju awọn ẹka 600 ni àgbáyé.  Awọn olubẹwẹ sọ pe ile-ifowopamọ ṣe irọrun awọn iṣe apanilaya ti o fa ipalara si ara wọn ati awọn ìdílé wọn nípa mímú awọn akọọlẹ fun awọn onijagidijagan ati gbígba awọn owo láàyè láti gbé ní pàṣẹ banki si awọn ẹgbẹ janduku.  Láti le so awọn ọrọ wọn pọ pẹ̀lú ti AMẸRIKA - ipo ti ẹjọ náà - awọn olufisun ni pàtó pe Arab Bank ṣe Ìlànà awọn iṣowo nipasẹ ẹka New York rẹ ti o ni ànfàní fun awọn oni janduku, ati pe ẹka New York ni a lo láti ṣagbe owó fun àjò ti o da lórí Texas pẹlu awọn asopọ ti a sọ si Hamas . 

### Pàtàkì
Ìdajì *Jesner* ti ile-ẹjọ ti yori si àríyànjiyàn nípa bii ìwúlò àti Ìlànà Alien Tort le jẹ ohùn èlò fun ẹjọ awọn ajafitafita fún ẹtọ ọmọ ènìyàn àti aráàlú ti nlọ síwájú.  Awọn ìwé idaduro àárín ṣii iṣeeṣe ti awọn ipele lòdì si awọn ile-iṣẹ ile tàbí àwọn oṣiṣẹ kọọkan ti awọn ile-iṣẹ ajeji, ṣugbọn awọn mìíràn tẹnumọ pe awọn ọran diẹ ní yoo dọ́gba pẹ̀lú Ìlànà  òfin àti awọn ìbéèrè ti o pọ si fun aṣẹ òfin Alien Tort ti a ṣe Ìlànà ni *Sosa*, *Kiobel*, ati *Jesner* .  

## Awọn itọkasi
Báyò Omóbóriowó

**Báyò Ọmóboríọwó** (won bi ni May 13, 1987)  [  ó jẹ́ oluyaworan ọmọ Naijiria ati oluyaworan . Oun ni olùyàwòrán fún Aàrẹ Muhammadu Buhari .  

## Ìbẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé àti Èkó
Ọmóboríọwó ní wón bí tio sì dàgbà ní Mushin, Lagos . 

Ó gboyè BSc ni ìmúlò kemistri lati Fasiti ti Eko .   

## Èbùn ìdánimọ̀ àti ìyìn
Ní Oṣù Karùn-ún ọdún 2023, Ààrẹ fi Ọlá Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà (Member of the Order of the Federal Republic – MFR) le Omoboriowo lórí. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1987
Peju Layiwola

Láyíwọlá bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ alákoberẹ̀ rè ní Emotan Preparatory school, o pé die ni St Maria Goretti College kio to parí. O bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ girama ní Federal Government girls college tó wà ní ilu Benin, ó lọ sí fasiti ti Ibadan níbi tó ti kàwé iṣẹ́ Ọnà àti ìtàn niyunifasiti ti Benin (Nigeria) níbi tí ó ti kà ìwé ìtàn Visual art.
Ìtàn àwọn Yorùbá

Ìtàn àgbàsílè bèrè nigbati Oranyan wa lati ṣe ijọba Oyo, eyiti o di ìtẹ́wọ́gbà ni ìbèrè ọdún 17th century. Àwọn àṣà àtijọ́ ti ijọba Ile-Ife ti ó jẹ́ Alákóso tẹ́lẹ̀ jẹ́ tí ẹnu .

Orukọ " ''Yoruba'' " tí a sọ àwọn ènìyàn ti ó wá ni apá òsì ti Odò Niger, ni o wa lati demotic " *[[Ìran Yorùbá|Yarba]] " (gẹ́gẹ́bí ọrọ Hausa " [[Ìran Yorùbá|Yarriba]] ")*  Tí akọ́kọ́ ménubà ninu iṣé Capt. Clapperton *(Awọn irin ajo ati ìrírí ni Northern ati Central Africa, 1822 - 1824)*  ti o padà ní ìtọ́kasí nipasẹ Rev Samuel Johnson (Iwe *itan ti Yoruba).*  Ṣaaju ki o to di àdàpè , àwọn ẹ̀yà Yorùbá kọọkan ni wón ni orukọ abínibí won, tí àdàpè  orukọ naa si jẹ fún ti Ọyọ nìkan . 

## Ife Empire
Bio tie jépé pàtó àkókò kongẹ kò jẹ́ mímò, àwọn èrí itàn ìwádìí ilẹ̀

Àkókò láàrin 1200 ati 1400 ni a maa ń pè ní "ọjọ ori wura" ti Ilé-Ifè, níbi tí ìdàgbàsókè nipasẹ iṣẹ ọna tí o yàtọ̀, árísìkí ètò-ọrọ̀, àti ìdàgbàsókè ìlú. Àwọn oníṣẹ́ ọnà nílùú náà já fáfá ní bí ṣíṣe àwọn ère gbígbóná janjan láti inú idẹ, terracotta, àti òkúta. Àwọn iṣẹ́ wọ̀nyí, tí wọ́n lókìkí fún ẹ̀dá àdánidá àti ọ̀gá ìmọ̀ ẹ̀rọ, kì í ṣe àwọn ohun ìmoore ẹ̀wà nìkan ṣùgbọ́n ó tún ṣeé ṣe kí ó jẹ́ ìjẹ́pàtàkì ẹ̀sìn, tí ó ní ìṣàfihàn ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ àti àwọn ìlànà ìgbàgbọ́ ti àwọn ènìyàn Ife. 

Àṣà àtọwódówó yii ṣe déédéé pẹ̀lú ipa Ilé-Ifè gẹgẹbi ibùdó ìṣòwò pàtàkì. Àyè ti Ijọba Ifè wa jẹ ki ikopa rẹ pọ si ni awọn nẹtiwọọki ìṣòwò ọpòlọpò tí o wà ní Ìwọ̀-Oòrùn Áfíríkà. Lara àfiyèsíni ẹ̀rí ilé iṣẹ́ ìlẹ̀kẹ̀ gíláàsì kan tí ó wà ní Ilé-Ifẹ̀. Awọn onítàn ìwádìí ilẹ̀
Isobo Jack

**Isobo Jack** jẹ oniṣowo ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà ni ìpínlè River, olóṣèlú ati ọmọ ẹgbẹ ti All Progressives Congress ti o ṣiṣẹ gẹgẹbi alága alábòójútó ẹgbẹ́ Akuku-Toru láàrin Oṣu kejìlá ọdun 2007 si oṣù Kẹrin ọdún 2008 ati ọmọ ẹgbẹ ti ẹya Kalabari .

## Iṣẹ-ṣiṣe
Jack ṣiṣẹ gẹgẹbi alága ti Alaṣẹ Imo tótó Àyíká ti Ìpínlẹ̀ Rivers láti ọdun 2011 si ọdún 2012,  o tún ṣe gẹgẹbi Kọmiṣanna Ìpínlẹ̀ Rivers ti Ìdàgbàsókè Ilu àti Oludamoran pàtàki si Gómìnà Rotimi Amaechi lórí Itọju ìdọ̀tí àti Imo tótó.  

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1964
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Bolu Babalola

Ni Oṣu Kẹsan ọjọ 10, Ọdun 2021, iṣafihan tẹlifisiọnu ti o kọ, adari ti ṣe agbekalẹ ati ṣẹda, *Ọjọ-ori nla*, ti a ṣe afihan lori ikanni 4.

**Bólú Babalolá** (tí a bí Oṣù Kejì 24 Ọdún 1991)  ó jẹ́ onkòwé ọmọ Nàìjíríà tí a bí si ilu Gẹẹsi, ó jẹ́ onkọwe eré aláwòrán , ati oníróyín.   Ìkànsí àkójọpọ̀ ẹ̀dá rẹ̀ àkọ́kọ́, *Love in Colour*, ni a tẹ̀ jáde ní ọdún 2020, ó sì di Bẹ́stisẹ́là lórí *Sunday Times* . Ní 2021,,Ó farahàn lóríForbes 30 labẹ atokọ 30 fun Media ati Títajà ní Yúróòpù . 

## Ìbẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé
Babalolá ni a bí ní Guy's Hospital  ní Southwark fún àwọn òbí Yorùbá  ti Nàìjíríà, ó sì dàgbà ní East London.   Ó lọ sí Ile-iwe giga Valentines ni Ilford fun fọọmu Mẹ́fà .  Ó tẹ̀síwájú láti parí ilé-ìwé gíga pẹ̀lú oyè Apon ti Awọn ofin lati Ile-ẹkọ giga ti Kika ni ọdun 2012 lẹhinna Master of Arts in American Politics and History lati University College London ní ọdún 2018.    

## Iṣẹ-ṣiṣe
Babalolá bẹrẹ iṣẹ rẹ ní ṣiṣẹ bi Olùrànlówó onkòwé àti olúpètò fún BBC Comedy, Pẹ̀lú idasi*The Javane Prince Show* ati *Tracey Ullman's Show.* 

Ó ti kọ fún àwọn àtèjádẹ bíi *Igbakeji*, *Vulture*, *GQ*, *Cosmopolitan*, ati *Stylist* . 

Onkọ̀wé àtẹ̀jáde tẹlifíṣọ̀nù àti fíìmù fún  *Dazed*,  Babalola jẹ́ ẹni tí ó jẹ́wọ́ ara rẹ̀ bi “ Romcomoisseur ”. Ó tọ́ka *Insecure* nipasẹ Issa Rae ati Larry Wilmore, *Brown Sugar*,  , *Igbeyawo Ọrẹ Mi Ti o dara ju*, *Nick ati Norah's Infinite Playlist*, *Lovesick*, ati *Ọdọmọbìnrin Tuntun* gẹgẹbi awọn romcoms àyànfé rẹ. O yin Michaela Coel 's *Emi Le Pa O run* . O pe awọn ohun kikọ Ashley Banks lati *The Fresh Prince of Bel-Air* ati awọn titular ohun kikọ silẹ ti awọn jara *Moesha*, dun nipa Brandy Norwood, pataki apeere ti "o kan dudu ara dudu odomobirin ngbe".   

Ni Oṣu Kẹsan ọjọ 10, Ọdun 2021, iṣafihan tẹlifisiọnu ti o kọ, adari ti ṣe agbekalẹ ati ṣẹda, *Ọjọ-ori nla*, ti a ṣe afihan lori ikanni 4.
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1991
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè