open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Remi Adedeji

**Rẹ̀mí Àdùkẹ́ Adédèjì** tí a bí ní ọdún 1937 jẹ́ Oǹkọ̀wé ọ̀jẹ̀-wẹ́wẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Ìgbésí ayé
Adedeji jẹ ọmọ bíbí ìlú  Okemesi ni  Ekiti State ni ọdún 1937. ojú gba Adedeji tí nítorí àwọn ìwé tí ọ ko ni nipasẹ iwa ati ìṣe ile wa . Púpò ni iwe ni o kò nipa  ìtàn àwọn ọmọ Naijiria . O ṣe atejade  * The fat woman* ni ọdún 1973. A Yàn gẹgẹ bí oluranlọwọ a tun ìwé tó academic journal, **. Ìwé rẹ sọrọ nipa ìjàpá. Ìwé ọdún 1986 "Moonlight Stories" sọrọ nipa  Just-so stories ìdí tí ẹkùn fi pa lórí ati ìdí tí ikarahun ìjàpá fi sàn. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Akin Adesokan

**** je olukowe omo ile Naijiria
## Igbèsi Àyè Àrakunrin naa
Akin Adesokan jẹ akọwè to lori àṣà ilẹ Afirica nibi toti jẹ associate professor ti comparative literature ni ilè iwè giga ti Indiana Bloomington.

## Ẹkọ
Ni ọdun 1990, Akin lọsi ilè iwè giga ti ìlú Ibadan 
Adesokan gba MA ni ọdun 2003 ati  Ph.D. lati ilè iwè giga ti Cornell ni ọdun 2005 nibi toti gba ẹbun gẹgẹbi akẹẹkọ to pegede julọ ninu department rẹ ni Theatre Arts. Arakunrin naa gba ẹbu ti Faculty ti Arts ati Apapọ Council ti Arts ati Àṣà..

## Ami Ẹyẹ
Akin Adesokan gba Ami Ẹyẹ ti PEN Freedom-to-Write ni ọdun 1998 ati Àmi Ẹyẹ ti Lillian Hellman-Dashuell Hammett Human Rights ni ọdun 1999.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Toyin Adewale-Gabriel

**Toyin Adewale-Gabriel** (tí wọ́n bí ní ọdún un 1969)ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, jẹ́ òǹkọ̀wé ewì,ó sì ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùṣàyẹ̀wò ìwé fún The Guardian], Post Express àti The Daily Times. Adewale-Gabriel le kọ̀wé ní èdè Gẹ̀ẹ́sì àti ní èdè Jámánì

## Ìtàn ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ìgbésí ayé ẹ̀
Wọ́n bí Toyin ní ìlú Ibadan, ni orílẹ̀-èdè Nàìjíríà .ó  gba oyè MA Lit. láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga Yunifásítì Obafemi Awolowo .  Ó si jẹ́ olùdásílẹ̀ àti olùdarí fún ọ̀pọ̀ ọdún nínú Ẹgbẹ́ Àwọn Òǹkọ̀wé ilẹ̀ Nàìjíríà.

## Iṣẹ́ Ìṣe rẹ̀
Àwọn iṣẹ́ rẹ̀ ní Naked Testimonies(ẹ̀rí ìhòhò) 1995; Breaking The Silence (Dídá Ìdákẹ́rọ́rọ́ náà )1996; Inkwells, 1997; Die Aromaforscherin(iku aromaforscherin) 1998; Flackernde Kerzen, 1999; 25 New Nigerian Poets, 2000; Aci Cikolata, Gunizi Yayincilik, 2003; àti Nigerian Women Short Stories, 2005. Ó tún gba ẹ̀bùn fún ewì àti ìtàn àròsọ kúkúrú. ati edekoyede kukuru.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Chimamanda Ngozi Adichie

**Chimamanda Ngozi Adichie** (;

Ọjọ́ kẹẹ̀dógún, Oṣù Ọ̀wàrà, Ọdún 1977 ni wọ́n bí Chimamanda Ngozi Adichie. Òǹkọ̀wé ni lára àwọn iṣẹ́ rẹ̀ ni ìwé ìtàn àròsọ, Ìwé ìtàn àròsọ kúkúrú àti ìwé ìtàn àròsọ ajẹmọ́ ìṣẹ̀lẹ̀ gidi. Wọ́n ṣe àpèjúwe rẹ̀ nínú "Times in Literary Supplement"  gẹ́gẹ́ bíi ẹni tí ó tayọ jùlọ nínú àwọn Òǹkọ̀wé elédè Gẹ̀ẹ́sì tí wọ́n jẹ́ ọ̀dọ́, tí ó sì ṣe àṣeyọrí láti fojú àwọn ọwọ́ ìran òǹkàwé tuntun mọ́ra sí lítíréṣọ̀ Áfríkà, pàápàá jùlọ ní ibùdó rẹ̀ kejì  Nàìjíríà. 

## Ẹ̀kọ́ àti ìṣe rẹ̀
Adichie tí kọ àwọn ìwé Purple Hibiscus ní ọdún 2003, Half of a Yellow Sun ní ọdún 2006 àti Americanah ní ọdún 2013, Àkópọjọ̀ ìtàn kúkúrú The Thing Around Your Neck ní ọdún 2009 àti ìwé àrokọ̀ gígùn We should All Be Feminist ní ọdún 2014. Àwọn ìwé rẹ̀ tí ó jẹ́ tuntun ni Dear Ijeawele, or A Feminist Manifesto in Fifteen Suggestion ní ọdún 2017, Zikora ní ọdún 2020 àti Notes on Grief ní ọdún 2021. Ní ọdún 2008, ó gba àmì ẹ̀yẹ ètò MacArthur Genius Grant. Òun ló gba àmì ẹ̀yẹ PEN Pinter Prize ní ọdún 2018

Iléẹ̀kọ́ sẹ́kọ́ndìrì Yunifásítì ti Naijiria, Nsukka ni Adichie ti parí ẹ̀kọ́ sẹ́kọ́ndìrì rẹ̀ níbi tí ó ti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmì ẹ̀yẹ ajemọ́ akadá. Ó kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìmọ̀ ìṣègùn òyìnbó àti ìmọ̀ nípa oògùn ní Yunifásítì ti Nàìjíríà fún ọdún kan àti àbọ̀.  Ní àsìkò náà ni ó siṣẹ́ olótùú ìwé ìròyìn Compass tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ìjọ àgùdá ń ṣe àkóso rẹ̀. Ó kúrò ní Orílẹ̀èdè Nàìjíríà lọ sí United States lọ́mọ ọdún mọ́kàndínlogún láti lọ kọ́ ìmọ̀ ìbánisọ̀rọ̀ àti sáyẹ̀nsì òṣèlú ní Yunifásítì Drexel ní Philadelphia Pennsylvania.

Ní ọdún 2003, Adichie parí ẹ̀kọ́ òye ìjìnlẹ̀ nínú àròkọ àtinúdá ní Yunifásítì Johns Hopkins.

## Ẹbí rẹ̀
Ọdún 2009 ni Adichie fẹ́ Ivara Esege, oníṣègùn òyìnbó ọmọ Nàìjíríà. Wọ́n bí ọmọbìnrin kan ní ọdún 2016. Adichie ń pín àsìkò rẹ láàárín United States àti Nàìjíríà, níbi tí ó ń kọ́ àwọn èèyàn nípa àròkọ.

## Àwọn ìwé tí ó kọ tàbí kópa
Brockes, Emma (4 March 2017). "Chimamanda Ngozi Adichie: 'Can people please stop telling me feminism is hot?'". The Guardian. ISSN 0261-3077. Retrieved 22 August 2017.

"Chimamanda Ngozi Adichie". Front Row. 3 May 2013. BBC Radio 4. Retrieved 18 January 2014.

"Chimamanda Ngozi Adichie Biography | List of Works, Study Guides & Essays | GradeSaver". gradesaver.com.

Luebering, J.E. "Chimamanda Ngozi Adichie | Biography, Books, & Facts". Encyclopedia Britannica. Retrieved 19 May 2021.

Nixon, Rob (1 October 2006). "A Biafran Story". The New York Times. ISSN 0362-4331. Archived from the original on 15 September 2012.

Copnall, James (16 December 2011), "Steak Knife", The Times Literary Supplement, p. 20.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ígbò
Tolu Ajayi

**Toluwalogo Ajayi**  (tí a bí ní ọdún 1946) jẹ́ akéwì àti oǹkọ̀wé ìtàn-àròsọ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Ìtàn Ìgbésí Ayé Rẹ̀
Wọ́n bí Ajayi ní Ìjẹ̀bú-Òde, ní Ìpínlẹ̀ Ògùn. Ó kàwé ní Nàìjíríà àti ní Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì. Ní Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè gẹ́gẹ́ bí oníṣègùn òyìnbó ní ilé-ìwé ìṣègùn ti Fásitì Liverpool ní ọdún 1970. Ó tún kẹ́kọ̀ọ́ púpọ̀ nípa ìtọ́jú àrùn ọpọlọ ní Fásitì Memorial ní Newfoundland, Kánádà.

Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìwé ìtàn-àròsọ àti ìtàn tí Ajayi kọ ni ó gbé ka ìmọ̀ àti ìrírí rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí oníṣègùn.

## Àwọn Iṣẹ́ Rẹ̀

**The Year* (Lọ́ńdọ̀nù: Macmillan, 1981). 
**The Lesson* (Èkó, Nàìjíríà: Granny Fatima, 1985)
**The Ghost of a Millionaire* (Heinemann Educational Books Nigeria, 1990). 
**Eyes of the Night*, àkójọpọ̀ ìtàn kúkúrú tó pẹ̀lú ìtàn rẹ̀ tó gba ẹ̀bùn BBC World Service ní ọdún 1990 "Family Planning" (Èkó, Nàìjíríà: Granny Fatima, 1991), 
**Images of Lives: Poems for Everyone*, àkójọpọ̀ ewì (Èkó, Nàìjíríà: Granny Fatima, 1991)
**Motions and Emotions: Fumes of Poetic Feelings*, àkójọpọ̀ ewì (Èkó, Nàìjíríà: Granny Fatima, 1993) 
**After A Bad Moon: a Sh-to-vel*, àkójọpọ̀ ìtàn (Èkó, Nàìjíríà: Granny Fatima, 1995). 
**[[Over the Bridge (film)|Over the Bridge]] (fíìmù amúnikíki-àyà ti ọdún 2023)*

## Àwọn Ìtọ́kasì
Segun Akinyode

**** jẹ́ ònkọ̀wé ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.

## Àwọn ìtọ́ka sí

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Akilu Aliyu

**Alhaji Dr. Aliyu Akilu [[Orders, decorations, and medals of Nigeria|M.F.R]]** tí a bí ní ọdún 1918 tí ó saláìsí ní ọjọ́ konkàndílógún osù kewá odún 1999 tí a tún mò sí Malam Akilu Aliyu tàbí Aqilu Aliyu  ni ó jẹ́ akéwì, ònkọ̀tàn, ọ̀jọ̀gbọ́n àti olóṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.  Ó sì tún jẹ́ ọ̀kan pàtàkì láàrín àwọn akéwì ẹ̀yà Hausa lásìkò twentieth century.

## Nípa rẹ̀
Wọ́n bí Akliu Aliyu ní ìlú Jega nínú abúlé kan tí wọ́n ń pè ní  (Kyarmi) àmọ̀ tí ó ti di ìpínlẹ̀ Kebbi lóde òní. Akilu lo púpọ̀ ìṣẹ̀mí rẹ̀ ní ìlú Kano, níbi ti ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìmọ̀ ẹ̀sìn Mùsùlùmí nígbà èwe rẹ̀. Ó wà ní ìlú Maiduguri fún àìmọye ọdún ṣááj̀ú kí ó tó padà sí ìlú Kano níbi tí ó wà títí ó fi fayé sílẹ̀. Ó jẹ́ olùkọ́ ìmọ̀ ẹ̀sìn Islam, akéwì  àti aránṣọ. Òun ni ó dá ilé-ẹ̀kọ́ ̀Azare sílẹ̀ ní ìlú Miaduguri.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Elechi Amadi

**Elechi Amadi** (Ọjọ́ kejìlá, Oṣù Èbìbí, Odjny 1934 -  Ọjọ́ Kọkàndínlọ́gbọ̀n, Oṣù Òkudù, Ọdún 2016) jẹ́ òǹkọ̀wé àti jagunjagun ọmọ Orílẹ̀èdè Nàìjíríà. Ọmọ ẹgbẹ́ àwọn ológun ilẹ̀ Nàìjíríà ni tẹ́lẹ̀. Òǹkọ̀wé àwọn eré onísẹ́ àti ìtàn àròsọ ni tí wọ́n dálé ìgbéayé abúlé Adúláwọ̀, ìṣe, ìgbàgbọ́ àti àwọn ìṣẹ̀sìn ṣáájú ìbáṣepọ̀  ọ̀làjú òyìnbó. Iṣẹ́ Amadi tí ó peregede ní ìwé ìtàn àròsọ tí i ṣe igi àkọ́sẹ́ rẹ̀ "The Concubine"  tí wọ́n sọ pé òun ló tayọ jù nínú ìtàn àròsọ.*' .

== ÌBẸ̀RẸ̀PẸ̀PẸ̀ AYÉ ÀTI ÈTÒ Ẹ̀KỌ́ ==

== IṢẸ́ ==
IṢẸ́. Ó siṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí awọnlẹ̀ nígbà kan rí, ó sì padà ṣiṣẹ́ Olùkọ́ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ilé ẹ̀kọ́, lára wọn ni Iléẹ̀kọ́ àwọn Ológun ilẹ̀ Nàìjíríà, ní ìlú Zaria láàárín ọdún 1963 -  1966. Ó siṣẹ́ olùkọ́ ní Iléẹ̀kọ́ olùkọ́ni tí Ìpínlẹ̀ Rivers bákan tí ó ti jẹ́  alákòóso agbo ẹ̀ka ìmọ̀ ajẹ́mọ́ṣẹ́ ọnà, bákan náà olórí ẹ̀ka ẹ̀kọ́ lítíréṣọ̀ àti Olùdarí ẹ̀kọ́ áṣekárí

IṢẸ́ OLÓGUN ÀTI ÒṢÈLÚ 

Amadi ṣisẹ́ pẹ̀lú àwọn ológun, ó sì dúró níbẹ̀ lásìkò ogun Abẹ́lé Nàìjíríà, kí ó tó wá fẹ̀yìntì gẹ́gẹ́bí ọ̀gágun. Ìjọba Ìpínlẹ̀ Rivers yàn án sí oríṣìíríṣìí ipò: ọ̀gá àwọn òṣìṣẹ́ ní ọdún 1973 -  1983, kọmísọ́nà fún ètò ẹ̀kọ́ ní ọdún 1987 -  1988 àti kọmísọ́nà fún ilẹ̀ ati ilé ní ọdún 1989 sí 1990

Ọdún 1934 ni wọ́n bí Elechi Amadi ní Aluu, Ìjọba Ìbílẹ̀ Ikwere ní ìpínlẹ̀ Rivers, Nàìjíríà. Ó lọ sí Kọ́lẹ́jì Ìjọba ní ọdún 1948 -  1952, bákan náà ló lọ sí Survey School ní ìlú Ọ̀yọ́, ó tẹ̀síwájú sí Yunifásítì ti Ìbàdàn láàárín ọdún 1955 sí ọdún ọdún 1959, ó sì gba oyè ẹ̀kọ́ nínú Èkọ́ Físíìsì àti Èkọ́ Ìṣirò.

== Àwọn ìwé tó kọ ==
**The Concubine* (1966)
**The Great Ponds* (1969)
**Sunset in Biafra* (1973)
**Dancer of Johannesburg* (1978)
**The Slave* (1978)
**Estrangement* (1986)
**Speaking and Singing'' (2003)

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Ifi Amadiume

**** je olukowe omo ile Naijiria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ígbò
Sefi Atta

**Sefi Atta** (tí a bí ní oṣù kínní ọdun 1964) jẹ́ Olùkọ̀wé ará ìlú Nàìjíríà mọ́ Amẹ́ríkà. Wọ́n ti túfọ̀ àwọn oríṣiríṣi èdè, wọ́n ti ka àwọn ìwé rẹ̀ lórí ẹ̀rọ asọ̀rọ̀ má gbesì bi BBC, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn eré ìtàgé tí ó ṣe ni wọ́n ti tún ṣe káàkiri àgbáyé. Àwọn àmì ẹyẹ tí ó ti gbà ni Wole Soyinka Prize for Literature in Africa ti ọdun 2006 àti Noma Award for Publishing in Africati ọdun 2009.

## Ìtàn ìgbésí ayé rẹ̀
Wọ́n bí Atta ní Ìpínlẹ̀ Èkó, Orílẹ̀-èdè Nàíjíría, ní oṣù kínní ọdun 1964, sínú ìdílé ọmọ márùn-ún. Baba rẹ̀, Abdul-Aziz Atta ni akọ̀wé Ìjọba Àpapọ̀ ilẹ̀ Nàìjíríà títí di ìgbà tí ó fáyé sílè ní ọdun 1972, ìyá rẹ̀, Iyabo Atta ni ó tọ dàgbà.

Ó lọ ilé-ìwé Queen's College ti ìpínlè Èkó, àti Millfield School ní England. Ní ọdun 1985, ó gba àmì-èye B.A. degree ní Birmingham University.

Ó fé Gboyega Ransome-Kuti, Dókítá ìsègùn òyìnbó, àti ọmọ Olikoye Ransome-Kuti, wón sì bí ọmọbìnrin kan, Temi.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Nnorom Azuonye

**** tí a bí ní ọjọ́ kejìlá oṣù keje ni ìpínlè Abia ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà jẹ́ òǹkọ̀wé, adarí eré orí ìtàgé, òǹkọ̀tàn àti akéwì. Ó tún jẹ́ oníwàásù ní ìjọ Methodist ní ìlú Britain. Àwọn ìwé tí ó ti kọ ni Letter to God & Other poems ní ọdún 2003, The Bridge Selection: Poems for the road ní ọdún 2005 & 2012 àti Funeral of the Minstrel ní ọdún 2015. Òun ni olùdarí àti alágbàátẹrù SPM Publications Ltd. Òun náà ni olùdásílẹ̀ àti alábòójútó Sentinel Poetry Movement tí ó sì tún jẹ́ olùdásílẹ̀ àti òǹtẹ̀wé magasíìnì Nollywood Focus, Sentinel Literary Quarterly, Sentinel Nigeria àti Sentinel Champions.

## Àwọn ìtọ́kasí
John Pepper Clark

**John Pepper Clark-Bekederemo** (ojoibi April 6, 1935 tosi ku ni ọjọ mẹtala óṣu October ọdun 2020) je olukowe omo ile Naijiria. Arakunrin naa ni órukọ rẹ ma njade nigba toba kọ iwè gẹgẹbi J.P. Clark ati John Pepper Clark.

## Igbesi Ayè Arakunrin naa
John ni a bisi Kiagbodo,ilú naigiria fun Baba rẹ to jẹ ọmọ ilè Ijaw ati Iya rẹ to jẹ ọmọ ilẹ Urhobo.
Nigba ti arakunrin naa jade lati ilè iwè giga ti Ibadan ni ó ṣiṣẹ gẹ̀gẹbi Officer ti Information ni ministry ti information ati research fellow ni Institute ti imọ ẹkọ ilẹ Africa ni ilè iwè giga ti Ibadan.

Ni ọdun 1982, John ati Iyawó rẹ Ẹbun Odutola (Professor ati óludari tẹlẹ ri) da theatre ti PEC Repertory silẹ ni ilú eko.

Clark ku si ilè iwosan to wa ni eko ni ọjọ kẹkatala óṣu October ni ọdun 2020.

## Ẹkọ
Clark lọsi ilè iwè Native Authority ni Okrika ni ijọba ibilẹ ti Burutu, ilè iwè ti Ijọba ni Ughelli lẹyin ló tẹsiwaju lọsi ilè iwè giga ti Ilú Ibadan lati kẹẹkọ lọri imọ ede gẹẹsi.
Arakunrin naa fun aimoyè ọdun lóti jẹ professor ti èèdè gẹẹsi ni ilè iwè giga ti Eko to si fẹyinti ni ọdun 1980.
Clark tigba ipó professor ni ilè iwè giga ti Yale ati Wesleyan ni ilú United States.

## Ami Ẹyẹ ati Idanilọla
Clark gba Ami Ẹyẹ ti National Order of merit ti ilẹ naigiria lati ọdọ ilè iwè giga ti Howard lóri iwè rẹ "The ozidi Saga ati Akójọpọ Ere ati Ewi lati ọdun 1958-1988.

Ni ọjọ kẹfa, óṣu December ni ọdun 2011 ni ayẹ Ayè Professor John Pepper Clark pẹlú ayẹyẹ to waye ni Ikoyi.
Ni ọdun 2015 ni Awọn ọdọ ólukọwè ti ilẹ naigiria labẹ akoso Wole Adedoyin da ẹgbẹ JP clark ti Literay lati igbè iṣẹ Clark larugẹ.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Philip Effiong

**Philip Efiong** (also spelled **Effiong**, November 18, 1925 &ndash; November 6, 2003) je omo ologun to tifeyinti lati Ile-ise Ajagun Oripapa Naijiria ati ikan ninu awon asagun orile-ede Biafra alaisimo nigba Ogun Abẹ́lé Nàìjíríà nigba to di Igbakeji Aare ile Biafra si Odumegwu Ojukwu ati Aare ile Biafra fun ojo marun leyin ti Ojukwu salo. Efiong ni eni ti o teriba Biafra fun Naijiria. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1925
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2003
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọṣẹ́ ológun ará Nàìjíríà
Michael Echeruo

**Michael Joseph Chukwudalu Echeruo** tí wọ́n bi ni ọjọ kẹrinla oṣù kẹta ọdún 1937 je olukowe, ọjọgbọn,alariwisi awọn iwe lítíréṣọ̀ ọmọ ìlú Umunumo, ìjọ́bá Ehime-Mbano, Ipínlè Imo ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Àsàyàn awọn atejade
**Victorian Lagos: aspects of nineteenth century Lagos life*. Macmillan.
**Igbo-English Dictionary: A Comprehensive Dictionary of the Igbo Language with an English-Igbo Index*.
*The dramatic limits of Igbo ritual. (1973) *Research in African Literatures*, 21-31.
*An African diaspora: The ontological project. *The African Diaspora.* 
**Joyce Cary and the novel of Africa*. London: Longman.
*Echeruo, M. J. (1979). *A matter of identity*. Culture Division, Ministry of Information, Culture, Youth & Sports.
*Echeruo, M. J. (1992). Edward W. Blyden, WEB Du Bois, and the ‘color complex’. *The Journal of Modern African Studies*, *30*(4), 669-684.
*WEB Du Bois, and the ‘color complex’. *The Journal of Modern African Studies*, *30*(4), 669-684.
*Echeruo, M. J. (1962). Concert and theatre in late nineteenth century Lagos. *Nigeria Magazine*, *74*, 68-74.
*The intellectual context of nineteenth‐century Lagos life 
*Traditional and borrowed elements in Nigerian Poetry. *Nigeria Magazine*, *89*(1966), 142-155.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Cyprian Ekwensi

**** jẹ́ òǹkọ̀wé ọmọ Orílẹ̀èdè Nàìjíríà. 

## ÌBẸ̀RẸ̀PẸ̀PẸ̀ AYÉ ÀTI Ẹ̀KỌ́
Cyprian Odiatu Duaka Ekwensi jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Ìgbò tí wọ́n bí sí ìlú Minna, Ìpínlẹ̀ Niger. Ọmọ bíbí ìlú Nkwelle Ezunaka ní Ìjọba ìbílẹ̀ Oyi, Ipinle Anambra, Nàìjíríà. Bàbá rẹ̀ ni David Anadumaka, apàlọ́ àti ọdẹ aperin. Ekwensi lọ sí Government College ní Ìbàdàn, Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, Achimota College ní Ghana àti Iléẹ̀kọ́ ìmọ̀ ajẹmọ́-igbó Ìbàdàn, leyin náà ló ṣisẹ́ gẹ́gẹ́ bí òṣìṣẹ́ asọ́gbó fún ọdún méjì. Bákan náà ló lọ sí Ilé-ẹ̀kọ́ṣẹ́ Yaba Technical Institute, àti Iléẹ̀kọ́ nípa oògùn ní ìlú Èkó, Lagos School of Pharmacy àti Iléẹ̀kọ́ Chelsea nípa oògùn  ní Yunifásítì ti London.  Ó siṣẹ́ Olùkọ́ ní Kọ́lẹ́jì Igbóbì (Igbóbì College)

## ẸBÍ

Ekwensi fẹ́ Eunice Anyiwo, wọ́n sì bí ọmọ márùn-ún pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọmọọmọ, lára wọn ni Cyprian Ikechi Ekwensi tí wọ́n sọ nù orúkọ bàbá bàbá rẹ̀ àti Adrianne tí i ṣe ọmọọmọ tí ó dàgbà jù

## IṢẸ́
Wọ́n yan Ekwensi ní olórí ajẹmọ́-àwòmọ́ ní Iléeṣé Iroyin Orílẹ̀èdè Nàìjíríà (Nigerian Broadcasting Corporation), bákan náà ni ẹ̀ka ìròyìn yàn án sípò ni àsìkò ìjọba Olómìnira àkọ́kọ́. Ó padà di olùdarí ẹ̀ka náà. Ó fi iṣẹ́ sílẹ̀ ní ọdún 1966 ṣáájú ogun Abẹ́lé. Ó kó àwọn ẹbí rẹ̀ padà sí Enugu. Bákan náà ló jẹ́ alága Àjọ fún ìpolongo ìlú Biafra.

Ekwensi tí kọ ogúnlọ́gọ̀ àwọn ìtàn kéékèèké, eré onísẹ́ fún rédíò àti tẹlifíṣàn àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwé ìtàn àròsọ pẹ̀lú àwọn ìwé ọmọdé.

## IKÚ
Ekwensi di olóògbé ni ọjọ́ kẹrìn, Oṣù Ọ̀wàrà  Ọdún 2007 ní Niger Foundation ní ìlú Enugu níbi tí ó ti lọ ṣe iṣẹ́ abẹ fún àìsàn tí wọ́n kó sọ di mímọ̀. Ẹgbẹ́ àwọn Òǹkọ̀wé fẹ́ fún ní àmì ẹ̀yẹ ṣáájú ikú rẹ̀, wọn padà fi ṣe ìyẹ́sí fún un lẹ́yìn ikú rẹ̀

## ÌTỌ́KASÍ

"Cyprian Ekwensi dies at 86". Daily Trust online. 6 November 2007. Retrieved 21 November 2007.

"Nigeria Today Is Like A Yarn By Cyprian Ekwensi -". The NEWS. 1 December 2021. Retrieved 6 March 2022.

Adenekan, Shola (11 November 2007). "Prolific Writer Who Chronicled Modern Life in West Africa". The New Black Magazine online. Retrieved 21 November 2007.

Gérard, Albert S. (1986). European-Language Writing in Sub-Saharan Africa. John Benjamins Publishing Company. p. 654. .

"Cyprian Ekwensi". Encyclopedia of World Biography. Thomson Gale.

CHUKA NNABUIFE (29 October 2009). "Authors convention begins in Minna". Nigerian Compass. Retrieved 9 November 2009.[permanent dead link]

"Ekwensi, Cyprian". Africana: The Encyclopedia of the African and African American Experience. Running Press. 2003. pp. 226–227. .

Gérard, p. 656.

"Jagua Nana's Daughter". Michigan State University Press. Archived from the original on 10 May 2007. Retrieved 21 November 2007.

"ANA plans post humous award for Ekwensi". The Tide Online. Rivers State Newspaper Corporation. 11 November 2007. Archived from the original on 17 July 2011. Retrieved 21 November 2007.

#
#
#
#
#
#
#
#
#
# "ANA plans post humous award for Ekwensi". *The Tide Online*. Rivers State Newspaper Corporation. 11 November 2007. Archived from the original on 17 July 2011. Retrieved 21 November 2007.

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ígbò
Buchi Emecheta

**Buchi Emecheta** je olukowe omo ile Naijiria ta bini óṣu July ọdun 1944 to si ku ni ọjọ kàrunlèèlogun, óṣu January ni ọdun 2017. Aràbinrin naa bẹrẹ si ni gbe ilẹ UK lati ọdun 1962 nibi to tin kọ nipa awon ere onitan , itan ati nipa awọn ọmọde

## Ígbèsi Àyè Àràbinrin naa
Buchi Emecheta ni à bini óṣu july, ọdun 1944 si ilú Eko fun Alice Okwuekwuhe Emecheta ati Jeremy Nwabudinke. Awọn óbi arabinrin naa wa lati Umuezeokolo. Ibusa ni Ipinlẹ Delta. Baba olukọwè naa jẹ óṣiṣẹ ti Railway ati Amọ ikan

Arabinrin naa wa lara awon ọmọ ẹgbẹ ti ilè british secretary advisory council race ni ọdun 1979

Ni ọdun 1960, Arabinrin naa fẹ Sylvester Onwordi to si bi ọmọ ọkunrin ati óbinrin.
Onwordi lọsi ilè iwè ni ilú london ti Buchi Emecheta ati awọn ọmọ rẹ si darapọ mọ ni ọdun 1962. Larin ọdun mẹfa, Emecheta bi ọmọ mààrun; ọmọ óbinrin mẹta ati ọmọ ọkunrin meji.
Igbèyawó arabinrin naa koro to si kun fun jagidigan eleyi lo mu kuro lọdọ ọkọ rẹ to si ko awọn ọmọ rẹ dani.

## Ẹkọ
Nitóri ipó tiwọn fi awọn óbinrin sini awujọ, aburó Buchi ló kọkọ lọsi ilè iwè ṣugbọn lẹyin arọwa fun awọn óbi buchi ni ó to lọsi ilè iwè missionary ti awọn óbinrin lẹyin ọdun kan ni Emecheta gba ẹkọ ọfẹ lati lọsi ilè iwè methodist ti awọn óbinrin ni Yaba.
Buchi gba B.Sc. lori imọ sociology ni ọdun 1972 ni ilè iwè giga ti london lẹyin naa lo gba PhD ni ilè iwè giga naa ni 1991.

## Ami Ẹyẹ ati Idanilọla
Arabinrin naa gba idanilọla lóri literature rẹ to si gba ẹbun ti Jock Campbell ni ọdun 1978 fun iwè rẹ ti akọlè naa jẹ "Ẹrú Óbinrin". Buchi wa lori magazine ti Granta to da lóri awọn ólukọwè ọdọ to darajulọ ti ọdun 1983.

Buchi gba doctorate ta fi da lọla lori literature lati ọdọ ilè iwè giga ti Farleigh Dickinson ni ọdun 1992.

Ni óṣu September, ọdun 2004 Buchi wa ninu Awóran ti "A Great Day in London" to da lóri awọn ólúkọwẹ alawọ dudu ati funfun to kopa ninu itẹsiwaju literature ti ilẹ british.

Ni ọdun 2005, Buchi ni a da lọlà OBE lóri iṣẹ ribi ribi tó ṣè lori literature.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Folasayo Dele-Ogunrinde

**** (1968 - 2013) je olùkọ̀wé ati awọn ẹya òṣeré omo ile Naijiria.

## Àwọn Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Olaudah Equiano

**Olaudah Equiano**(c. 1745 – 31 osù ke̩ta, o̩dún 1797), jẹ́ ọmọ bíbí Igbo tí wọ́n kó lẹ́rú nígbà okowò ẹrú.

## Igbèsi Ayè Àràkunrin naa
Equiano ni a bini Essaka, Eboe ni ilẹ Benin ni ọdun 1745 to si kere julọ ninu awọn ọmọ ti baba rẹ bi.
Equiano ni awọn ọga rẹ ninu oko ẹru sọ ni lórukọ lèèmeji, oun jẹ Michael nigba to wa ninu ọkọ óju ọmi ti awọn ẹru to gbè lọ si ilẹ́ america atipè ẹni to ra lẹru lakọkọ sọ ni Jacob.

Mary Guerin ati aburó rẹ to jẹ mọlẹbi fun ọgà to ra Equiano lẹru kọ ni èdè gẹẹsi.
Ni óṣu kejìlá ọdun 1762, pascal ta Equiano lẹru fun Captain James Doran ti Charming Sally ni Gravesend nibi to ti lọ si Caribbean lẹyin naa ni Montserrat ni àwọn erekusu ti Leeward nibi ti wọn ti ta arakunrin naa fun Robert King to jẹ olokowo ni Caribbean ṣugbon to wa lati ilu Philadelphia.

Ni ọjọ keje, óṣu ke̩rin ọdun 1792, Equiano fẹ Sussanah Cullen ni ilè ijọsin ti St Andrew ni Soham, Cambridgeshire ti wọn si bi ọmọ óbinrin meji; Anna Maria (1793-1797) ati Joanna (1795-1857) ti wọn ṣè iribọ ọmi ni ìjo̩ ti Soham.
Iyawó Equiano Susannah ku ni óṣu kejì ọdun 1796 ni ọmọ ọdun mẹrin lèèlọgbọn. Ọmọ óbinrin Equiano agba ku ni ọmọ ọdun mẹrin ni ọdun 1797 ti wọn sin si ìjo̩ ti St Andrew ni Chesterton, Cambridge.
Joanna Vassa tọ jẹ ọmọ óbinrin keji ti equiano bi fẹ Henry Bromley ni 1821 ti wọn si awọn mejèèji si itẹ ti Abney Park ni Stoke Newington, London.

Equiano ku ni ọjọ kan lèèlọgbọn óṣu ke̩ta ni ọdun 1797 ti wọn si sọ nipa iku rẹ ninu iwè iroyin ti ilẹ british ati AmeriKa. Wọn si arakunrin naa si Whitefield Tabernacle ni ọjọ kẹfa óṣu ke̩rin ọdun 1797.

## Idanilọla
Óṣèrè lọkunrin ilẹ Gambia Louis Mahoney ṣèrè lóri Equiano ninu television ti BBC lori ijagbara ati ominira tita ati rira ẹru ni ọdun 1975.
Crater to wa ni Mercury ni a sọ ni "Equiano" ni ọdun 1976.
Ni óṣu kankànlá, ọdun 1996 e̩gbé̩ Equiano ni wọn da silẹ ni ilú london lati fi yẹ arakuneim naa si.

Equiano ni ṣè afihan rẹ ninu ere agbelewó ti Amazing grace lati ọdọ ólórin ilẹ senegal Youssou N'Dour ni ọdun 2006. 
Ni óṣu keje, Equiano ni ìjo̩ ti England yẹ si fun ijagbara ninu óminira tita ati rira ẹru.
Ni ọdun 2008, ere equiano ni awọn ọmọ ilè iwè ti Edmund waller mọ si Telegraph Hill, lower park ni New cross ni ilú London.

Ni ọdun 2022, cambridge yẹ Equiano si pẹlu sisọ afara Riverside si afara Equiano.
Ni ọdun 2022, ere agbelewó nipa igbesi aye Olaudah Equiano waye lati ọdọ Redio ti BBC.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ígbò
Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Chielozona Eze

**** je olukowe omo ile Naijiria.

## Itokasi

## Àwọn ìjápọ̀ látìta
* https://stias.ac.za/2018/10/how-things-keep-falling-apart-adding-to-the-debate-on-the-shaping-of-the-post-colonial-african-mind-fellows-seminar-by-chielozona-eze/ ()

 
Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Helon Habila

**Helon Habila** (ojoibi 1967)  je olukowe omo ile Naijiria ti arakunrin naa gba ẹbun ti Caine ni ọdun 2001.

## Ígbèsi Àyè Àrakunrin naa
Helon Habila ni a bini Kaltungo,ipinlẹ Gombe, ilẹ Naigiria.

Ni ọdun 2002, Habila lọsi ilú England ni ọdun 2002 ti arakunrin naa di fellow ti akọwè ilẹ africa ni ilè iwè giga ti East Anglia. Ni ọdun 2005, Chinua Achebe pè Habila lati di fellow rẹ akọkọ ni college ti Bard.

Lati óṣu July 2013 di óṣu June 2014 Habila di fellow ti DAAD Fellow ni Berlin, Germany.
Arakunrin naa ni wọn fi ṣè adajọ ninu ẹbun ti Etisalat lori literature ni ọdun 2016.

## Ẹkọ
Helen kẹẹkọ lóri èdè gẹẹsi ati imọ literature ni ilè iwè giga ti jos lẹyin naa lo ṣiṣẹ ólukọ ni ninu Federal polytechnic ti Bauchi.

## Ami Ẹyẹ ati Idanilọla
Ni ọdun 2000 Ami ẹyẹ ti ẹgbẹ awọn ólórin ti ilẹ Naigiria apapọ ewi.
Ni ọdun 2001 Ẹbun ti Caine, "Love Poems".
Ni ọdun 2003, Ẹbun ti Commonwealth awọn akọwè ti ilẹ africa, Waiting for an Angel.
Ni ọdun 2007 Ẹbun ti Emily Clark Balch, "The Hotel Malogo".
Ni ọdun 2008 Ami ẹyẹ ti Library of Virginia Literary fun for Fiction, Measuring Time.
Ni ọdun 2011, Ẹbun ti Commonwealth awọn akọwè Oil on Water.
Ni ọdun 2012 Ami ẹyẹ ti iwè Orion, Oil on Water.
Ni ọdun 2020, Ẹbun ti James Tait Black Memorial, Travelers.

## Itokasi

* A Brief Biography of Helon Habila

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1967
Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Uzodinma Iweala

**Uzodinma Iweala** (ojoibi  November 5, 1982) je olukowe omo ile Naijiria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Wole Oguntokun

**** (1967-2024)  jẹ́ Ònkọ̀wé, adarí eré orí-ìtàgé, agbẹjọ́rò àti oníṣẹ́ Ìwé Ìròyìnìwé ìròyìn ọmọ orílẹ̀-èdè   Nàìjíríà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Flora Nwapa

**Florence Nwanzuruahu Nkiru Nwapa** je olukowe omo ile Naijiria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Dennis Osadebay

**Dennis Chukude Osadebay** (June 29, 1911—December 26, 1994) je Asiwaju tele agbegbe Nigeria tele Arin-Apaiwoorun ati olukowe omo ile Naijiria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Kole Omotosho

**Bankole Ajibabi Omotoso** (21 Oṣù Kẹrin 1943 – 19 Oṣù Keje 2023), tí a tún mọ̀ sí **Kole Omotoso**, jẹ́ òǹkọ̀wé àti ọ̀mọ̀wé ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí a mọ̀ jùlọ fún àwọn iṣẹ́ ìtàn àròsọ rẹ̀ àti ní Gúúsù Áfíríkà gẹ́gẹ́ bí "ọkùnrin Yebo Gogo" nínú ìpolówó fún ilé-iṣẹ́ ìbánisọ̀rọ̀ Vodacom. Iṣẹ́ kíkọ rẹ̀ ni a mọ̀ fún ìyàsímímọ́ àti ìfaradà rẹ̀ láti da àtúnyẹ̀wò àwùjọ àti ìṣèlú Áfíríkà pọ̀ mọ́ ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ rẹ̀

## Ìgbésí ayé ìbéèrè àti ẹ̀kọ́
A bí Kole Omotoso sí ìdílé Yorùbá kan ní Akure, Ìpínlẹ̀ Ondo, Àkóso àti Ààbò Nàìjíríà. Ìyá àti àwọn òbí àgbà rẹ̀ ló tọ́ ọ dàgbà lẹ́yìn ikú baba rẹ̀. Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ìgbà èwe rẹ̀ ṣe àfikún púpọ̀ sí ìdàgbàsókè rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọkùnrin àti gẹ́gẹ́ bí òǹkọ̀wé. Omotoso kẹ́kọ̀ọ́ ní King's College, Èkó, ó sì gba oyè ní Yunifásítì Ìbàdàn ní ọdún 1969. Ó gba oyè ẹ̀kọ́ láti kẹ́kọ̀ọ́ fún oyè dókítà nínú Lítíréṣọ̀ Lárúbáwá ní Yunifásítì Edinburgh àti American University ní Cairo, Íjíbítì, ó sì kọ ìwé àròkọ rẹ̀ lórí òǹkọ̀wé Lárúbáwá òde òní Ahmad Ba-Kathir.

## Ìgbésí ayé àti ikú rẹ̀
Omotoso padà si Ìbàdàn làti kawe ni ẹka ẹkọ Arabic ati Islam (1972–1976), lẹhinna o lọ si Yunifásítì ti Ife láti ṣiṣẹ ninu ere idaraya (1976–1988). O jẹ akọwe gbogbogbo ti olùdásílẹ̀ ti àwùjọ àwọn olùkọ̀wé ní orílè-èdè Nàìjíríà (ANA), ti a da ni ọdun 1981, lẹhinna o gba ipo lọwọ Chinua Achebe gẹgẹbi ààrẹ ẹgbẹ náa (1986–1988). Lákòókò rẹ, Omotoso “fi ifaramo ti ko ni wàhálà han si iṣẹ-ṣiṣe ANA ti ìgbéga agbègbè awọn òǹkọ̀wé ẹda ti o lágbára, ti a da lori awọn ilana òmìnira ọrọ sisọ ati iwa rere.”

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Ken Wiwa

**** je olukowe omo ile Naijiria. Ken je omo Ken Saro-Wiwa.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Abdullahi Sarki Mukhtar

**Abdullahi Sarki Mukhtar** je oloselu omo ile Naijiria ati Gomina Ipinle Kaduna ati Ipinle Katsina tele.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Kàdúná
Àkójọ àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Kàdúná

Atojo awon alamojuto ati awon **Gomina Ipinle Kaduna.** Ipinle Kaduna je didasile ni 27 May 1967 bi North Central State o si je titunsoloruko ni 17 Mar 1976 bi Ipinle Kaduna. 


## See also
*States of Nigeria
*List of all Nigerian state governors
## References
*

Gomina
Saidu Barda

jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà àti Gómìnà Ipinle Katsina tẹ́lẹ̀.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Kàtsínà
John Madaki

jẹ́ ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà àti Gómìnà Ìpínlẹ̀ Katsina nígbà kan rí. A yàn án sípò ní oṣù Kejìlá ọdún 1989 lásìkò ìjọba ológun tí Ààrẹ Ibrahim Babangida. Saidu Barda ló jẹ́ lẹ́yìn rẹ̀ lásìkò ìjọba alágbádá ni oṣù kìíní ọdún 1992.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Lawrence Onoja

**Lawrence Onoja** jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà àti Gómìnà awon Ipinle Plateau ati Katsina tẹ́lẹ̀.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Kàtsínà
Ẹ̀ka:àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Plateau
Joseph Akaagerger

(ti a bi ni May 5, 1956 o si ku May 19, 2025) jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà àti Gómìnà Ipinle Katsina tẹ́lẹ̀.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Kàtsínà
Victor Omololu Olunloyo

**Victor Omololu Olunloyo** (tí a bí ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kẹrin ọdún 1935 o si ku ni Oṣu Kẹrin Ọjọ 6, Ọdun 2025) jẹ́ onímọ̀ Mati tí ó di Gómìnà ìpínlẹ̀ Oyo, Nàìjíríà ní oṣù Kẹ̀wá ọdún 1983, ó di ipò náà mú fún ìgbà díẹ̀ kí ìjọba ológun Muhammadu Buhari tó gba ìjọba ní oṣù Kejìlá ọdún 1983. Ó padà darapọ̀ ẹgbẹ́ òsèlú People's Democratic Party (PDP) ní Ìpínlẹ̀ Oyo.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́
Paul Tarfa

**** jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà àti Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ tẹ́lẹ̀.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́
David Jemibewon

**David Medaese Jemibewon** jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà àti Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ tẹ́lẹ̀.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́
Abdulkareem Adisa

**Abdulkareem Adisa** (1949 - 25 February 2005) jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà àti Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ tẹ́lẹ̀.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́
Oládayọ̀ Pópóọlá

Ogagun Agba **Oládayọ̀ Pópóọlá** (26 Osu Keji 1944) jẹ́ ọmọ  ilẹ̀ Nàìjíríà àti Gómìnà Ológun Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ tẹ́lẹ̀.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́
Ẹ̀ka:àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ògùn
Chinyere Ike Nwosu

**Chinyere Ike Nwosu** jẹ́ ọmọ ologun omo  orilẹ̀-ede Nàìjíríà to tifeyinti àti Gómìnà awon ipinle Abia ati Oyo tẹ́lẹ̀.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ábíá
Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́
Àkójọ àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Èkó

Eyi ni àkójọ awọn alakoso ati awọn **gomina ti Ipinle Eko**. Lagos State was formed in 1967-05-27 from Colony province and Lagos federal territory.



## wo eleyi na
*Nigeria
*States of Nigeria
*List of all Nigerian state governors

## Àwọn Ìtọ́kasí
*

## External links
* Lagos State Government of Nigeria
Mobolaji Johnson

thumb|Mobolaji O. Johnson.

**Mobọ́lájí Ohofunso Johnson** jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà àti Gómìnà Ìpínlẹ̀ Èkó tẹ́lẹ̀. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Èkó
Ebitu Ukiwe

**Okoh Ebitu Ukiwe** (ojoibi 26 Osu Kewa 1940) jẹ́ ọmọ ologun ilẹ̀ Nàìjíríà totifeyinti ati Igbakeji Aare ile Naijiria àti Gómìnà tẹ́lẹ̀ fun Ìpínlẹ̀ Èkó ati Ipinle Niger. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Igbákejì Ààrẹ ilẹ̀ Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Niger
Ẹ̀ka:àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Èkó
Gbolahan Mudasiru

****(eni ti a bi ni 18 October 1945 ti o si fayesile ni 23 September 2003) jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà àti Gómìnà Ìpínlẹ̀ Èkó tẹ́lẹ̀. O jé Gomina ipinle Èkó laarin Osu kinni odun 1984 si osù kejo odun 1986 nígba isejoba ologun Muhammadu Buhari àti Ibrahim Babangida. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Èkó
Mike Akhigbe

**** jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà ati Igbakeji Aare ile Naijiria àti Gómìnà Ìpínlẹ̀ Èkó tẹ́lẹ̀. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Èkó
Raji Rasaki

Ogagun **Raji Alagbe Rasaki** (ojoibi January 7, 1947) jẹ́ ọmọ ologun toti feyinti ara orile-ede Nàìjíríà àti Gómìnà Ipinle Eko, Ondo ati Ogun tẹ́lẹ̀. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Èkó
Ẹ̀ka:àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ògùn
Ẹ̀ka:àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Òndó
Michael Otedola

**** jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà àti Gómìnà Ìpínlẹ̀ Èkó tẹ́lẹ̀. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Èkó
Buba Marwa

**Mohammed Buba Marwa** (ojoibi September 9, 1953) jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà àti Gómìnà awon Ipinle Borno ati Eko tẹ́lẹ̀. 

## Itokasi

 

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1953
Ẹ̀ka:àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Bọ̀rnó
Ẹ̀ka:àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Èkó
Akwa Ibom State University of Science and Technology

****' ni yunifásítì ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Yunifásítì ní Nàìjíríà
Yunifásítì Ìpínlẹ̀ Adámáwá

****' jẹ́ ọ̀kan lára àwọn yunifásítì ìjọba ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Yunifásítì ní Nàìjíríà
Yunifásítì Tẹknọ́lọ́jì Àpapọ̀ ilú Àkúrẹ́

**** ni yunifásítì ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Ni óṣu Igbe, ọdún 2023, Ọ̀gbẹ́ni Charles Adélẹ́yẹ tó jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́rìn dín lọ́gọ́ta ni a fi jẹ ọ̀gá àgbà àti olùdarí tuntun fún ilé ìwé gíga náà ti Ọ̀gbẹ́ni Robert Awóyẹmí tó jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́tàleláàdẹ́ta jẹ́ alákòóso yàrá ìkàwé tuntun táa ṣẹ̀ṣẹ̀ yàn.

Ipò ti Yunifasiti Akure wa ni orílẹ̀èdè Naijiria.
 File:Albert Ilemobade Library, Federal University of Technology, Akure, Ondo State 2.jpg
Albert Ilemobade Library, Federal University of Technology, Akure, Ondo State102.jpg
Albert Ilemobade Library, Federal University of Technology, Akure, Ondo State2.jpg
CCE Multipurpose Hall, Federal University of Technology, Akure, Ondo State.jpg
CCE Multipurpose Hall, Federal University of Technology, Akure, Ondo State4.jpg
Centre for Continuing Education, Federal University of Technology, Akure, Ondo State..jpg
Computer Resource Centre, Federal University of Technology, Akure, Ondo State3.jpg
Department of Physics, Federal University of Technology, Akure, Ondo State2.jpg


## Itokasi

Ẹ̀ka:Yunifásítì ní Nàìjíríà
Cross River State University of Technology

**Yunifásítì ti Ìpínlẹ̀ Cross River** tí a tún mọ̀ sí UNICROSS jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti ìjọba tí ó ní àwọn ilé-ẹ̀kọ́ gíga mẹ́rin tí ó tàn káàkiri àwọn ìjọba ìbílẹ̀ mẹ́rin ti ìpínlẹ̀ náà.   Ilé-ẹ̀kọ́ gíga tí a mọ̀ tẹ́lẹ̀ sí Cross River University of Technology (CRUTECH). Ó tún orúkọ rẹ̀ ní ní oṣù kejì ọdún 2021 nípasẹ̀ àbádòfin tí ó kọjá ní Ilé-ìgbìmọ̀ aṣòfin Ìpínlẹ̀ Cross River èyítí Gómìnà Ìpínlẹ̀ náà, Benedict Ayade fọwọ́sí lẹ́hìn náà. Ìyípadà ti orúkọ ilé-ẹ̀kọ́ gíga ni láti jẹ́ kí iṣẹ́ fásítì ṣiṣẹ́ bí Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti àṣà, èyítí ó pèsè àyè láti fúnni ní àwọn iṣẹ́ ìkẹ́kọ̀ọ́ díẹ̀ síi dípò ìdojúkọ́ lórí àwọn iṣẹ́ ìkẹ́kọ̀ọ́ ti ìmọ̀-ẹ̀rọ.

Ilé-ẹ̀kọ́ gíga gba orúkọ abínibí ti ìpínlẹ̀ náà padà ti Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti Ìpínlẹ̀ Cross River, Uyo ní báyìí Yunifásítì ti Uyo, Ìpínlẹ̀ Akwa Ibom, Nàìjíríà títí di ọjọ́ kìíní oṣù kẹ́wàá ọdún 1991 nígbà tí ìjọba àpapọ̀ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà da Fásítì ti Uyo sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Ilé-ẹ̀kọ́ gíga àpapọ̀ lẹ́hìn ìpínyà ti ìlà Akwa Ibom láti Ìpínlẹ̀ Cross River ní ọdún 1987. Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti Uyo jogún àwọn ọmọ ilé-ìwé, òṣìṣẹ́, àwọn ètò ẹ̀kọ́ àti gbogbo àwọn ohun èlò ti Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti Ìpínlẹ̀ Cross River nígbà náà ti ìṣètò nípasẹ̀ Ìpínlẹ̀ Cross River ní ọdún 1983. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Yunifásítì ní Nàìjíríà
Yunifasifi ti Ladoke Akintola ti Imọ-ẹrọ

thumb|Senate Building tí Fáṣítì Ladoke Akintola.

**** ni yunifásítì to wa ni ilu Ogbomọshọ ipinlẹ Ọyọ, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Ìtan

## Itokasi

Ẹ̀ka:Yunifásítì ní Nàìjíríà
Yunifásítì Ìpínlẹ̀ Èkó

**** tí a tún mọ̀ sí LASU, wà ní Ojo, ìlú kan ní Ìpínlẹ̀ Eko, Nàìjíríà. A dá ilé ẹ̀kọ́ gíga náà sílẹ̀ ní ọdún ọdun 1983 ní ìlànà pẹ̀lú òfin tí o fun lálẹ̀ ni Ìpínlẹ̀ Èkó,  fún ìlọsíwájú ti ẹ̀kọ́; ọ̀rọ̀ àkọmọnà wọn *Fun Otitọ ati Iṣẹ*. 

 
## Ìtàn
Ilé-ẹ̀kọ́ gíga yìí dáyé ní ìbẹ̀rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ilé-ẹ̀kọ́ àgbègbè pẹ̀lú èrò láti jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ tí kò ní ilé-ìgbé. 

Ilé ìtàgé tó lè gbà èèyàn ọ̀ọ́dúnrún (300) wà ní ìkọ́lẹ̀ ní ilé-ẹ̀kọ́ pàtàkì tí ó wà ní Ọ́jọ́ nípasẹ̀ Àjọ Àwórí Ìlera Àwọn Ará Nàìjíríà (AWAN). Àyè iṣẹ́ ìkọ́lẹ̀ náà wà ní òpópónà ilé tí a npè ní Babátúndé Rájí Fáṣọlá Senate House. Ó ṣàbẹ̀ ilé ìkàwé tuntun tí wọ́n ń kọ́, àti ilé àwọn ẹ̀ka ọmọ ile-ẹ̀kọ́ tó wà níbẹ̀ títí di báyìí. Nígbà tí wọ́n bá parí iṣẹ́ náà, ilé náà yóò jẹ́ ibi ìkọ́ nípa fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ pẹ̀lú àwọn ọ̀fiisi àti àwọn iṣẹ́ ẹ̀kọ́.

Ilé-ẹ̀kọ́ gíga náà bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ẹ̀ka mẹ́ta: Ìṣòwò àti Ìdarí Ìṣòwò, Òfin, àti Ìṣègùn. Ẹ̀ka Ìṣòwò àti Ìdarí Ìṣòwò ni wọ́n yí padà sí Ẹ̀ka Ìṣòwò àti Ìmọ̀ Àwọn Ọ̀rọ̀ Ìjìnlẹ̀ ní ìpàdé àkọ́kọ́ tí ìgbìmọ̀ náà ṣe. Lẹ́yìn náà, wọ́n ṣàfikún àwọn ẹ̀ka: Èdè, Ẹ̀kọ́, Ẹ̀kọ́ Ẹ̀rọ, Àwọn Ẹ̀ka Ìmọ̀ Ìjọba àti Ìṣòwò, Ẹ̀ka Ìsọfúnni àti Ẹ̀kọ́ Àgbáyé, Ìmọ̀ Ìròyìn àti Ẹ̀kọ́ Àkànṣe Gbigbé, àti Ẹ̀ka Ẹ̀kọ́ Òfurufú.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Yunifásítì ní Nàìjíríà
Yunifásítì Olabisi Onabanjo

thumb|Fáṣítì Olabisi Onabanjo.
**Yunifásítì Olabisi Onabanjo** jẹ́ ilé ìwé gíga ti ìpínlẹ̀ Ògùn ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Yunifásítì ní Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Yunifásítì ìlú Abùjá

thumb|Fáṣítì Ìpínlẹ̀ Abuja.

**** jẹ́ yunifásítì ní ìlú Abuja, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. A da Yunifasiti yìí kalẹ̀ ní ọdun 1988  bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwon akẹ́kọ̀ọ́ àkókó ṣe ayeye ìwọlé ní odún 1990 tí ìṣẹ́ sì bẹ̀rẹ̀ ní odún náà . Orúkọ adarí yunifásitì tí ìlú Abuja lọ́wọ́ ní Ọ̀jọ̀gbọ́n Lar Patricia Manko . Yunifásitì Abújá ní ọgbà méjì(Main campus àti mini campus). Mini campus wà ni ìlú Gwagwalada, main campus sì wà ní ọ̀nà Àbújá-airpot. Yunifásitì ìlú Àbújá ní ilẹ̀ tí o kojá ẹgbẹ̀rún mọ́kànlá hectare (11, 000 hectares) èyi tí ó mú won jẹ́ yunifásitì kejì tí ó ní ilẹ̀ jù ní Nàìjíríà .

## Ile ikawe
A da ile ikawe Yunifisiti naa kale ni odun 1988 lati gbaruku ti kiko,omimo ari iwadi eyiuti o je okan lara awon ete Yunifisiti ilu Abuja nipa pipese awon ohun ti akeko nilo fun eko ni lort ero ayejujara ati iwe ti eniyan le dimu.

## Àwọn Itokasi

Abùjá
Yunifásítì ìlú Benin

**** jé yunifásítì ìjoba ní ìlú benin, ìpínlè Edo ni orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Adá kalè ní ojo kíní, osù keje, odun 1970 
## Photo Gallery

University of Benin front view.jpg
University of Benin.jpg
File:University of Benin Auditorium.jpg
File:University of Benin Library.jpg
File:University of Benin Faculty Building.jpg
File:University of Benin Faculty building front view.jpg
File:Faculty of Education, University of Benin.jpg
File:Faculty of Law, University of Benin.jpg
File:Faculty of Mgt Sci UNIBEN.jpg
File:Faculty of Pharmacy, University of Benin.jpg
File:All Saints Chapel, UNIBEN.jpg
File:All Saints Chapel, UNIBEN4.jpg
File:All Saints Chapel, University of Benin, Edo State (side view).jpg
File:University of Benin Food Court, Benin City, Edo State 01.jpg
File:University of Benin Main Gate 02, Benin City, Edo State.jpg
File:University of Benin main gate, Benin, Edo state2.jpg
File:University of Benin Staff School, Benin City, Edo State.jpg
File:University of Benin, Gate Entrance, University of Benin, Edo State.jpg
File:St. Albert Catholic Church main gate, University of Benin, Benin City, Edo State.jpg
File:St. Albert Catholic Church, University of Benin, Benin City, Edo State.jpg
File:Erastus B.O. Akingbola Hostel, University of Benin, Edo State.jpg
File:Faculty of Environmental Sciences, University of Benin, Edo State.jpg
File:Faculty of Management Sciences, University of Benin, Edo State.jpg
File:Joint Universities Preliminary Examination Board Study Centre, University of Benin,Edo state.jpg
File:Main Auditorium, University of Benin, University of Benin, Edo State.jpg
File:Centre for Research, Innovation and Development, University of Benin, Edo State.jpg
File:Department of Biochemistry, Faculty of Life Sciences, University of Benin, Edo State.jpg
File:Department of Quantity Surveying 03, University of Benin, Edo State.jpg


## Itokasi

Ẹ̀ka:Benin
Benin
Yunifásítì ìlú Calabar

thumb|Fáṣítì Ìpínlẹ̀ Calabar.

**** jé yunifásítì ijoba tí o wà ní Calabar, ìpínlè Cross River, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. A da kalè ní odun 1973 . Orúko olori yunifásitì náà lówólówó ni Òjògbón Florence Obi , Òjògbón Florence di olori yunifásitì náà ní ojó kiní, osù kejila, odun 2020 (Dec 1, 2020). 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Yunifásítì ní Nàìjíríà
Yunifásítì ìlú Ilorin

**** jẹ́ yunifásítì tí ìjọba kan tí ó wà ní ìlú Ilorin, ìpínlè Kwárà, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. A dá yunifásitì ìlú Ìlorin kalè ni odún 1975 . Orúko  daríYunifásitì Ìlorin lówólówó ni Ojogbon Wahab Olasupo Egbewole. Yunifásitì Ilorin ní olé ní aadota egbèrún akeko  o si tun ní olé ni egbèrún meedogun hectare ile(15, 000 hectares), èyi tí ó mú won jẹ́ Yunifásitì tí ó ní ilè jù ní orílè-èdè Nàìjíríà .

## Àwon Ìtókasí

Ẹ̀ka:Yunifásítì ní Nàìjíríà
Yunifásítì ìlú Jos

**** jé yunifásítì ìjoba  ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó bèrè bí ogba yunifásitì ìlú ibadan ní osù kokanla, odún 1971 . Ní odun 1975, ìjoba ologun ìgbànáà da kalè gegebi yunifásitì, òjògbón Gilbert Onuaguluchi sì jé olori àkókò yunifásitì náà  . Orúko olori yunifásitì náà lówólówó ní Òjògbón Tanko Ishaya 
 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Yunifásítì ní Nàìjíríà
Rivers State University of Science and Technology

thumb|Ilé Sáyẹ́ńsì, Fáṣítì Ìpínlẹ̀ Rivers.

**** ni yunifásítì ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Yunifásítì ní Nàìjíríà
Yunifásítì ìlú Port Harcourt

thumb|Fáṣítì Ìpínlẹ̀ Port Harcourt.
**Yunifasiti ilu Port Harcourt** jé yunifásítì ìjoba tí okale sí ìlú Port Harcourt, ìpínlè Delta ni orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Yunifásítì ní Nàìjíríà
Yunifásítì ìlú Màídúgùri

**Yunifásítì ìlú Màídúgùri** jé yunifásítì ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tí ó wà ní ìlú Maiduguri ní Ipinle Borno. A da kalè(pèlú àwon yunifásitì mefa miran) ni odun 1975 , olori yunifásitì náà ni òjògbón Aliyu Shugaba 

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Yunifásítì ní Nàìjíríà
Yunifásítì ìlú Adó-Èkìtì

**** jé yunifásítì tí o kalè si Ado-ekiti, ìpínlè Ekiti, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. A da kalè ní odun 1982 . Oruko olori yunifásitì náà lówólówó ní Òjògbón Edward Olanipekun 
 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Yunifásítì ní Nàìjíríà
Àkójọ àwọn ìlú ní Nàìjíríà

Àkójọpọ̀ Àwọń Ìlú Ní Nàìjíríà

Èyí ni àkójọpọ̀ àwọn ìlú àti olú-ìlú ni Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Nàìjíríà. Àwọn ìlú mẹ́rìnlá tí ó ní ọ̀pọ̀ olùgbé ni a ṣe àfihàn wọn dáadáa. 

## Itokasi
Yunifásitì Covenant

**Yunifásitì Covenant** jẹ́ yunifásitì aládàáni kan tí ó wà ní ìpínlẹ̀ Ògùn ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Yunifásítì ní Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Ikot Abasi

**** je ìlú ní Nàìjíríà ni apa gusu iwoorun ti Ijoba ipinle Akwa Ibom

## Awọn Eniyan
Awọn eniyan ti Ikot Abasi je akojọpọ eya Ibibio pẹlu Oniruuru asa adayeba ati atọwọdọwọ. Wọn sọ ede Ibibio.

Ikot Abasi ni akojọpọ idile marun, awọn ni: Ikpa Nnung Assang, Ukpum Ete, Ikpa Edemaya, Ukpum Okon ati Ikpa Ibekwe.

## Itan
Ikot Abasi, je awujo ni nu igberiko Calabar, fun idi ti o dara. Biotilejepe Ikot Abasi, tẹlẹ je ipa ti ilu olokiki Opobo Kingdom, wà tẹlẹ lori iwe itokasi aye ṣaaju akoko 1929, ti awọn obirin lodi si olori amunisin ti Nàìjíríà ni odun 1929 je lati pese siwaju titari sinu ọlá fun ilu yi.
  

Mẹta-merin ti orundun seyin, Ikot Abasi je ọkan ninu awọn ilu wọnni ni awọn igberiko ti Calabar ati Owerri, ti awọn obirin fi igboya tapa si ohun ti awọn olori amunisin nse ki Nàìjíríà oto di ominira. 

Igbiyanju awọn obirin lati sumo awọn ileto enia yori si iku. Awọn obirin merin le logun ni won yinbon pa.  

## Ohun Igbafe

## Oro Aje

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Nàìjíríà
Ẹdẹ

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Nàìjíríà
**Ẹdẹ** jẹ́ ìlú kan ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀sun, gúúsù ìwọ̀-oòrùn Nàìjíríà. Ó wà ní ẹ̀ba Ọ̀sun ní ààyè kan lórí ojú-ìrìn láti Eko, 180 kilomita (110 mi) gúúsù ìwọ̀-oòrùn, àti ní ìkóríta àwọn ọ̀na láti Oshogbo, Ogbomosho, àti Ile-Ife. Àwọn àgbègbè ìjọba ìbílẹ̀ méjì ni Ẹdẹ ní Ẹdẹ South àti Ẹdẹ North. Àwọn ilé-ẹ̀kọ́ gíga mẹ́ta ni ó wà ní Ẹdẹ, èyítí ó jẹ́ kí ìlú jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ìlú tí ó dàgbà jù ni gúúsù ìwọ̀-oòrùn pẹ̀lú ìwọ̀n ìmọ̀wé tí ń pọ̀ si. Federal Polytechnic Ẹdẹ, Ilé-ẹ̀kọ́ gíga Adeleke (Adeleke University), àti Ilé-ẹ̀kọ́ gíga tí awọn ijọ Olurapada (Redeemer's University) wà láàrin àwọn ilé-iṣẹ́ náà. 

## Tún wo

* Federal Polytechnic, Ede
* Redeemer's University, Ede
* Adeleke University, Ede

## Àwọn ìtọ́kasí
Ìkòròdú

**Ìkòròdú** je ìlú ní Nàìjíríà.

## Àwòrán

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Ìpínlẹ̀ Èkó
Ìkóyí

**Ikoyi** je ìlú ní Nàìjíríà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Ìpínlẹ̀ Èkó
Omoku

**** je ìlú ní Nàìjíríà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Nàìjíríà

## Awon eré ìdárayá

Egbé agbábóòlù Go Round FC  kópa ninu idije Premier League ti Naijiria tí ó ga jùlo látii odún 2018. Ó jé ẹgbẹ agbábóòlù kan ti o wà ní Omoku, ní Ìpínlè Rivers, Nigeria.  Wón kópa nínú ere ìdíje agbábóòlù elésè gùngùn ní Krisdera Hotel Stadium.&#x5B; *<span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2023)">Itọkasi ti o nilo</span>* &#x5D; Olùdarí egbé agbábóòlù naa jẹ Felix A. Obuah, tí Ngozi Elechi sì jẹ́ Olóòtú.
Òpobò

**Opobo** je ìlú ní Nàìjíríà.

## Gallery

File:An Antique bell at Jaja of Opobo Palace, Opobo, Rivers state.jpg
File:An Antique bell at Jaja of Opobo Palace, Opobo, Rivers state3.jpg
File:Cyprian Jaja Royal Family House, Opobo, Rivers state.jpg
File:A statue of Jaja of Opobo at Jaja of Opobo Palace, Opobo, Rivers state3.jpg
File:Jaja of Opobo Palace, Opobo, Rivers state.jpg
File:Jaja of Opobo Palace, Opobo, Rivers state2.jpg
File:Jaja of Opobo Palace, Opobo, Rivers state3.jpg
File:King Jaja of Opobo Palace, Opobo, Rivers state2.jpg
File:King Jaja of Opobo Palace, Opobo, Rivers state3.jpg
File:Nigeria Legion signpost, Opobo, Rivers state.jpg
File:Opobo Local Government Secretariat, Opobo, Rivers state.jpg
File:Opobo road, Opobo, Rivers state2.jpg
File:Queen Osunju Jaja Compund, Opobo, Rivers state.jpg



## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Nàìjíríà
Sango Otta

**** jé ìlú olórúkọ ní ìpinlẹ̀ Ògùn Nàìjíríà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Nàìjíríà
Ṣẹ̀pẹ̀tẹ̀rí, Nàìjíríà

**** jẹ ìlú  to tobi jù ni  Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúsù Ṣakí ti Oke-Ogun ìpínlè Ọ̀yọ́ , Nàìjíríà.. Àwọn ọmọ Yorùbá ti Ṣẹ̀pẹ̀tẹ̀rí tan mọ àwọn  ifọn ti dahomey ati àwọn  Ifọn ni Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun . Olóyè wọn Ọba ìlú náà wá lati ìdílé  Obàtálá, Ọbàlùfọ̀n ti Ọ̀yọ́ Ile. Ṣẹ̀pẹ̀tẹ̀rí duro láàrin  Igboho, Ago-amodu ati Oje Owode (ti won pe ni "Aha" tele)  Saki, Ago-Are ati Iseyin.

## Apejuwe
Orúkọ ti Ọba Ṣẹ̀pẹ̀tẹ̀rí njẹ ni Ọbalùfọ̀n ti Ṣẹ̀pẹ̀tẹ̀rí. Awọn ìdílé to nṣe jọba ni Daodus, Baloguns ati Ogboros.

O wà ni àárin Ṣakí ati Ìgbòho ni agbègbè Oke-Ogun, Òyó Arewa Senatorial District ti ilu Oyo ni Yorùbá. Oke-Ogun ni Ìjọba kẹkẹ mewa, àyàfi Ògbómọ̀ṣọ́. Oke-Ogun bẹẹ láàrin Òyó ati ìpínlè Kwara lọwọlọwọ. Agbègbè Ṣẹ̀pẹ̀tẹ̀rí bèèrè lati  Ìséyìn osi lópin ni Bakase, ilu kékeré kan pelu ààlà ti Ìpínlè Òyó ati Ìpínlè Kwara.

## Awon Ara Ilu
Ilu jẹ ibarapọpọ ti o ni akọkọ, awọn eniyan ti o jẹ ti ẹya Yoruba ti wọn sọ ede Yoruba, botilẹjẹpe awọn ẹgbẹ to kere lati ibomiiran ni Nigeria ati Afirika ni aṣoju. Bii gbogbo awọn ọmọ Yoruba miiran, wọn jẹ ọmọ lati Oduduwa. Eto idile ti o gbooro se pataki si asa ati igbagbo ile Yoruba.

## Iṣowo[edit source]
Wiwa ti nkan àlùmọnì wà ni agbègbè, bíi tantalite, columbite, cassiterite, kaolin, ati granite. Ìjọba Ìpínlè Òyó ti n ṣètò lapidary kan lati toju awon nnkan àlùmọnì ati ọjà  òkúta Iyebiye ni káríayé ni ìlú Ìbàdàn níbití àwọn iwakusa le ṣe ta ọja wọn.

Iṣẹ àgbẹ̀ ni iṣẹ àwọn ọmọ ìlú Ṣẹ̀pẹ̀tẹ̀rí. Yàtò si àwọn ipa àkọkọ́ ti pipesè oúnjẹ ati ibi ààbò, oojọ, awọn ohun èlò aiṣe ile-iṣẹ, o tun jẹ orísun pàtàkì ti owo-wiwọle ni Ìjọba agbègbè.
## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Nàìjíríà
Yaba

**** je ìlú ní Nàìjíríà.

## àwòrán

Ojuelegba Bridge view, Ojuelegba, Lagos.jpg
Ojuelegba bridge.jpg
Ojuelegba Link Bridge from Ikorodu Road.jpg
Ojuelegba Link bridge.jpg
Ojuelegba, Lagos, Nigeria 03.jpg
Ojuelegba, Lagos, Nigeria 06.jpg
Ojuelegba, Lagos, Nigeria 07.jpg
Ojuelegba, Lagos, Nigeria 09.jpg
Ojuelegba, Lagos, Nigeria 10.jpg
View of Ojuelegba Under bridge, Yaba, Lagos-Nigeria.jpg
View of Barracks, Ojuelegba.jpg


## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Nàìjíríà
Frederick Lugard

}}

**Frederick John Dealtry Lugard, 1st Baron Lugard**  (22 January 1858 – 11 April 1945), tí wọ́n mọ̀ sí **Sir Frederick Lugard** láàárín 1901 àti 1928, jẹ́ jagunjagun British , alágbàṣe , olùwákiri Áfíríkà àti alámòójútó ìjọba amúnisìn. Ó jẹ́ Gómìnà Hong Kong tẹ́lẹ̀tẹ́lẹ̀ rí (1907–1912), gómìnà ìkẹyìn Southern Nigeria Protectorate (1912–1914), kọmíṣọ́nà gíga àkọ́kọ́ (1900–1906) àti Gómìnà ìkẹyìn (1912–1914) Northern Nigeria Protectorate]] àti Adarí gómìnà Nàìjíríà (1914–1919) àkọ́kọ́.
## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ẹ̀kọ́
Wọ́n bí Lugard ní Madras (Chennai nísìnyí) ní India, ṣùgbọ́n wọ́n tọ́ ọ ní Worcester, England. Ó jẹ́ ọmọkùnrin Reverend Frederick Grueber Lugard, àlùfáà àwọn ológun Bírítéènì ní Madras, àti ìyàwó rẹ̀ kẹtà Mary Howard (1819–1865), ọmọbìnrin Reverend John Garton Howard tí ó kéré jùlọ (1786–1862), ọmọkùnrin kékeré ọmọọnílẹ̀ láti Thorne àti Melbourne nítòsí York. Arákùnrin bàbá rẹ̀ ni Sir Edward Lugard, Adjutant-General in India láti 1857 sí 1858 àti Permanent Under-Secretary of State for War ní ilé-iṣẹ́ ogun láti 1861 di 1871.   Lugard kẹ́kọ̀ọ́ ní Rossall School àti Royal Military College, Sandhurst. Orúkọ  'Dealtry' jẹ́ ìmọrírì Thomas Dealtry, ọ̀rẹ́ bàbá rẹ̀.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ará Brítánì
Joseph Orji

je Gomina Ipinle Gombe lati October 7, 1996 titi de August 1998. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Gòmbè
Mohammed Bawa

**Mohammed Bawa** (6 April 1954 – 26 May 2017) je Gomina Ipinle Gombe lati August 1998 titi de May 1999.

## Itokasi
  

Ẹ̀ka:àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Èkìtì
Ẹ̀ka:àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Gòmbè
Abubakar Habu Hashidu

**** je Gomina Ipinle Gombe lati May 29, 1999 titi de May 29, 2003. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Gòmbè
Jobele

**Jobele** je ilu kekere ni Ipinle Oyo ni Naijiria. Ilu yi ni ibujoke agbegbe ijoba ibile Afijio.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́
Ilé-ìgbìmọ̀ Aṣòfin Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́

**Ile-igbimo Asofin Ipinle Oyo** ni apa ijoba Ipinle Oyo to n se ofin ni ipinle na gege bi ilana-igbagbepo Naijiria 1999 se so. 

Ẹ̀ka:ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́
Àwọn ọmọ Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin látin Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́

**The [[Nigerian National Assembly]] delegation from [[Oyo State|Oyo]]** comprises three Senators representing Oyo South, Oyo Central, Oyo North and fourteen Representatives representing  the following federal constituencies: Ona-Ara/Egbeda, Iseyin/Kajola/Iwujola/Itesiwaju, Ibadan North- East/South- East, Lagelu/Akinyele, Ibarapa East/Ido, Ibadan North, Oluyole, Atigbo/Saki East/Saki West, Ibadan North West/South West, Ibarapa Central/Ibarapa North, Afijio/Atiba/Oyo East/Oyo West, Ogo-oluwa/Surulere Oluyole, Ogbomosho-North/South/Orire, and Olurunssogo/Orelope/Irepo.

## [[Nigerian Fourth Republic|Ìgbà Òṣèlú Kẹrin]]
### The 4th Assembly (1999 - 2003)

### The 5th Assembly 2003 - 2007

### The 6th Assembly 2007 - 2011

### The 7th Assembly 2011 - 2015

## Àwọn ibùdó lori Interneti
*Official Website - National Assembly House of Representatives (Oyo State)
*Senator List 

## Àwọn ìtọ́ka sí