open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Krystal Okeke

**Krystal Okeke** jẹ́ oníróyìn àti mọ́dẹ́lì ọmọ Nàìjíríà. Òun ni olùdásílè ẹgbẹ́ America Kids Multicultural Organisation àti *Miss and Mrs America Nation beauty pageant.*

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bíi Krystal sì Chicago, Illinois ni orílẹ̀ èdè USA. Ó jẹ́ ọmọ ìpínlẹ̀ Taraba. Bàbá rẹ̀ jẹ́ ọmọ Taraba, ìyá rẹ si jẹ́ ọmọ Anambra.  Ó lo ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ aiyé rẹ ni Kaduna níbi tí ó gbé fún ọdún mẹ́rìndínlógún kí ó tó padà sí USA. Ní ọdún 2017, ó gboyè nínú mass communication láti Praire State college kí ó tó padà tún wà gboyè nínú ìròyìn láti ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Governors State University.

## Iṣẹ́
Krystal nífẹ̀ẹ́ sì iṣẹ́ mọ́dẹ́lì, ó sì ti bẹ̀rẹ̀ láti bíi ọmọ ọdún márùn-ún. Ní ọdún 2012, nígbà tí ó si wà ní Nàìjíríà ni ó bẹ́ẹ̀rẹ̀ mọ́dẹ́lì gẹ́gẹ́ bíi iṣẹ́. Ní ọdún 2016, ó gboyè Miss Illinois USA, leyin ti o ti gbìyànjú láti gba ni ẹ mẹta tẹ́lẹ̀. Ó ṣe aṣojú fún ìpínlè Illinois ni Miss USA Universal ni ọdún 2016, ó sì gbé ipò kẹta.
Ní ọdún 2017, ó dá *America Kids Multicultural World Organization ati Miss America Nation beauty pageant* sílẹ̀. Ní oṣù Kẹ̀wá ọdún 2019, ó gbà ẹ̀bùn gẹ́gẹ́ bí asoju fún àwọn Ọlọpa ní Nàìjíríà.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Year of birth missing (living people)
Ẹ̀ka:People from Anambra State
Ẹ̀ka:Models from Chicago
Ẹ̀ka:American people of Igbo descent
Ẹ̀ka:American people of Nigerian descent
Ẹ̀ka:Nigerian beauty pageant winners
Ẹ̀ka:Nigerian philanthropists
Ẹ̀ka:Prairie State College alumni
Ẹ̀ka:Nigerian radio personalities
Ẹ̀ka:Igbo radio personalities
Ẹ̀ka:Igbo television personalities
Ẹ̀ka:Nigerian women journalists
Ẹ̀ka:Nigerian journalists
Ẹ̀ka:American women journalists
Ẹ̀ka:Journalists from Illinois
Lamide Akintobi

**Lamidi Akintobi** jẹ́ oníróyìn àti agbóhùnsáfẹ́fẹ́ ni Nàìjíríà. Ó sì ṣe gẹ́gẹ́ bíi atọkun ìròyìn lórí Channels TV. Ó ti si ṣé pelu Zainab Balogun àti Ebuka Obi-Uchendu gẹ́gẹ́ bíi atọkun fún ètò * The Spot * lórí Ebonylife TV.

## Ìbéèrè pẹpẹ aiyé àti ẹ̀kọ́ rẹ.
Akintobi jẹ́ ọmọ Abẹ́òkúta ni ìpínlè Ogun. Ó gboyè B. A nínú ìmò agbóhùnsáfẹ́fẹ́ ati èdè Spanish láti ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Volunteer State Community College ni Tennesse àti Texas A&M University - Commerce. Ó gboyè master's rẹ nínú International journalism láti ilé ẹ̀kọ́ gíga tí City University ni London. Lamide di ọmọ ẹgbẹ́ Delta Sigma Theta ni ọdún 2004.

## Iṣẹ́
Akintobi ṣi ṣé gẹ́gẹ́ bíi atọkun ètò ìròyìn lórí Channels TV. Ó si ṣé pelu Zainab Balogun àti Ebuka Obi-Uchendu gẹ́gẹ́ bíi atọkun fún ètò * The Spot * lórí Ebonylife TV, ó sì gbé ère * El Now* jáde.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Nigerian television presenters
Ẹ̀ka:Nigerian women journalists
Ẹ̀ka:Place of birth missing (living people)
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Year of birth missing (living people)
Ẹ̀ka:Women television presenters
Morayo Afolabi Brown

**Morayo Afolabi-Brown** jẹ́ olóòtú ètò orí tẹlifíṣọ́ọ̀nù. Ó ti fìgbà kan jẹ́ olùdarí kejì fún ètò iṣẹ́ ní TVC kí ó tó fiṣẹ́ náà sílẹ̀ ní ọdún 2019, ó sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olóòtú ètò "Your View".  

## Ìgbésí ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Morayo Afolabi-Brown tí ó jẹ́ gbajúgbajà olóòtú ètò àràárọ̀ "Your View" lórí tẹlifíṣọ́ọ̀nù lọ sí Rutgers University, the State University of New Jersey láti kẹ́kọ̀ọ́ lórí Political Science. 
Àwòkọ́ṣe ìyá rẹ̀ ni ó tẹ̀lé kí ó tó wà ka ìwé nípa Abike Dabiri,  Ngozi Okonjo-Iweala, Ibukun Awosika, Oprah Winfrey àti Chimamanda Ngozi Adichie tí ìgbésí ayé wọn wú u lórí.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Morayo Afolabi-Brown bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tó yàn láàyò ní ọdún 2005 gẹ́gẹ́ bíi Client Service Manager ní CMC Connect kí ó tó tẹ̀ síwájú lọ sí CUE Media níbi tí ó ti jẹ́ Head of Content and Development kí ó tó ṣẹ̀ wá di Senior Executive, Marketing and Research. Ó ti kópa nínú fíìmù àgbéléwò àti ètò orí afẹ́fẹ́ lóríṣiríṣi. Ó ti fìgbà kan jẹ́ Business Development Manager kí ó tó wá di Head of Content and Channels Acquisition ní HiTV kí wọ́n tó wá gbà á síṣẹ́ gẹ́gẹ́ bíi Deputy Director of Programmes ní TVC. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Adeola Fayehun

**Adeola Eunice Oladele Fayehun** (bíi ni ọjọ́ kẹfà oṣù keje ọdún 1984) jẹ́ ọmọ Nàìjíríà, ó sì jẹ oniroyin  tí ó má ń sọ̀rọ̀ nípa àwọn ohun tí ó ń ṣẹlẹ̀ sí àwọn ọmọ ẹ̀yà Áfríkà. 

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Adeola sì Nàìjíríà, òun sì ni àbíkẹ́yìn nínú àwọn ọmọ márùn-ún tí àwọn òbí rẹ bí. Àwọn òbí rẹ ni Rev. Dr. Solomon Ajayi Oladele ati Margaret Ibiladun Oladele. Ní ọdún 2013, ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Olivet College ni Michigan ni orile-ede United States of America, nibe sì ni ó ti gboyè nínú ìmọ̀ Mass communications àti Journalism ni ọdún 2007. Ní ọdún 2008, ó gboyè masters degree láti ilé ẹ̀kọ́ CUNY Graduate School of Journalism.

## Iṣẹ́
Adeola bẹ́ẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí a gbèrò yín jáde ni CUNY TV. Ní oṣù kokanla ọdún 2011, bẹ́ẹ̀rẹ̀ ètò ìròyìn *Keeping it real with Adeola!*.Ó tún sì ṣé fún ilé iṣẹ́ The Nation tí ó má ń ṣe ìwé ìròyìn ni Nàìjíríà. Óun ló dá *African Spotlight* kalẹ̀. 
Ní ọdún 2015, ohùn àti Omoyele Sowore jọ ṣe ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nurọ̀ fún olórí orílẹ̀-èdè Zimbabwe, Robert Mugabe, wọn si béèrè pé ìgbà wo ni ó fé fí ipò olórí orílè-èdè sílẹ̀. Ní ọdún 2013, ó ṣe ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nurọ̀ fún olórí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tẹ́lẹ̀, Goodluck Jonathan ni ojú títí New York, ó sì béèrè pé kí ni Jonathan ṣe nípa ọ̀rọ̀ àwọn Boko Haram tí ó da ìlú rú. Adeola si ṣé pelu Sahara Reporters, ó sì má ń ba wọn kọ nípa oselu ilé Áfríkà. Ó ṣe ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nurọ̀ fún olórí àti igbá kejì olórí orílè-èdè Nàìjíríà ni ọdún 2015. Ní ọdún 2011, ó fẹ́ Victor Fayehun ni Nàìjíríà. Òun àti ọkọ rẹ̀ jọ dá KIRWA foundation kalẹ̀ láti lè pèsè fún àwọn tí ó ní àìsàn ni Áfríkà. 

## Ẹ̀bùn

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:CUNY Graduate School of Journalism alumni
Ẹ̀ka:Olivet College alumni
Ẹ̀ka:Nigerian women journalists
Ẹ̀ka:Yoruba journalists
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1984
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Nigerian YouTubers
Ẹ̀ka:Nigerian expatriates in the United States
Miguel (akọrin)

**Miguel Jontel Pimentel** (ti a bi ni Oṣùu Kẹwa Ọjọ́ 23, Ọdún 1985) jẹ́ akọrin, akọ̀wé-orin, olóòtú àwo-orin, àti òṣeré ará Amẹ́ríkà. Wọ́n tọ́ ọ dàgbà ní San Pedro, California, o bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ orin nígbà tó tó ọmọ-ọdún mẹ́tàlá. Lẹ́hìn tó darapọ̀ mọ́ Jive Records ni ọdún 2007, Miguel ṣe àgbéjáde àwo-orin, All I Want Is You" ni Oṣù kọkànlá ọdún 2010. Bíótilẹ̀jẹ́pé wọn kò polówó rẹ̀ nígbàtí wọ́n ṣe àgbéjáde rẹ̀, àwo-orin náà di oorun ti o kọlu o ṣe iranlọwọ fun Miguel garner ti iṣowo iduro.   

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Grammy
Ẹ̀ka:Àwọn akọrin funk ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1985
Ẹ̀ka:Articles with hCards
Femi Robinson

**Femi Robinson** Listen ⓘ (September 27, 1940 – May 20, 2015) je osere fiimu ati telifisan ti orile-ede Naijiria, olokiki fun ipa asiwaju ninu *[[The Village Headmaster]]*, nibi ti orukọ ipele rẹ, "Ife Araba, The Village Headmaster", ti wa ni ipilẹṣẹ. Oloye Eddie Ugbomah, Alaga tẹlẹ ti Nigerian Film Corporation, pe e ni "aami ti ile-iṣẹ naa". 

## Igbesi aye ibẹrẹ

A bí Robinson ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kẹsàn-án ọdún 1940, ní Bodo, abúlé kan ní Abeokuta, olú ìlú Ìpínlẹ̀ Ogun, ní gúúsù ìwọ̀ oòrùn Nàìjíríà, nínú ìdílé àlùfáà Ifá kan. Ó gba oyè àkọ́kọ́ nínú ìmọ̀ nípa ewéko láti Yunifásítì ti Nàìjíríà, Nsukka (1962-1966) ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1960 kí ó tó dara pọ̀ mọ́ iṣẹ́ fíìmù Nàìjíríà.

## Iṣẹ
Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ òṣèré rẹ̀ tí ó sì jẹ́ aṣáájú ọ̀nà Odewale nínú *eré The Gods Are Not To Parame*, eré ní ọdún 1968 tí òǹkọ̀wé eré orílè èdè Nàìjíríà Oloye Ọla Rotimi ṣe. Awọn ere je ohun aṣamubadọgba ti Greek Ayebaye *Oedipus Rex* .  Ó tún kó ipa aṣáájú-ọ̀nà nínú *The Village Headmaster*, 

Ni Oṣu Kẹwa Ọjọ 11, Ọdun 2012, Robinson ke si Ijọba apapọ orilẹede Naijiria lati fi ofin de iwe itan Chinua Achebe 's *Things Fall Apart* ni awọn ile-iwe Naijiria, lẹyin ti atẹjade iwe iranti Achebe ti ariyanjiyan *nibẹ nibẹ ni Orilẹ-ede kan: A Personal History of Biafra* . 

## Iku
Robinson ku fun aisan okan kan ni Oṣu Karun ọjọ 20, ọdun 2015, ni ile-iwosan Ayodele ni ijọba ibilẹ Ifako Ijaiye ni ilu Eko. Iku Robinson fa akiyesi ọpọlọpọ awọn olokiki orilẹ-ede Naijiria.  Ni ibamu si *[[Vanguard]]*, oniwosan oṣere fiimu Naijiria kan, Prince Jide Kosoko, sọ ninu oriyin rẹ, "Femi Robinson jẹ alamọdaju otitọ. O ti ṣe alabapin pupọ si idagbasoke ile-iṣẹ ere idaraya ni Nigeria”.  

Ààrẹ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, Goodluck Ebele Jonathan, fi ẹ̀dùn ọkàn rẹ̀ sí àwọn ẹbí Robinson nínú àtẹ̀jáde kan láti ọwọ́ olùdámọ̀ràn rẹ̀ pàtàkì lórí ọ̀rọ̀ ìròyìn àti ìgbòkègbodò, Dókítà Reuben Abati . 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ojọ́ìbí ní 1940
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2015
Busta Rhymes

**Trevor George Smith Jr.** (ọjọ́ìbí May 20, 1972), tó gbajúmọ̀ pẹ̀lú orúkọ orí-ìtàgé rẹ̀ **Busta Rhymes**, ni olórin rap, olórin, akọrin, olóòtú àwo-orin, onígbàjámọ̀ àwọ-orin, àti òṣeré ará Amẹ́ríkà. Chuck D láti ẹgbẹ́ olórin rap, Public Enemy ló sọ ọ́ lorúkọ báhun.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn olórin rap ará Amẹ́ríkà
Julie Coker

**Julie Coker** jẹ́ akọ̀ròyìn àti akàròyìn ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà nígbà kan rí. Ó jẹ́ akàròyìn tó gbajúmọ̀ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. 

## Ìgbésí ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Bàbá Coker jẹ́ ọmọ Yorùbá láti ìlú Abẹ́òkúta nígbà tí ìyá rẹ̀ wá láti ẹ̀yà itsekiri ní agbègbè Warri. Ìlú Èkó ní ó dàgbà sí tí ó sì ti bẹ̀rẹ̀ ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀. Ó lọ sí St Mary's Convent primary school, èyí tí àwọn ajíhìnrere Catholic gbé kalẹ̀. Ní ilé-ìwé, ó nífẹ̀ẹ́ sí ẹgbẹ́ akọrin. Ilé-ìwé Holy Child College ni ó lọ lẹ́yìn náà. Ó kojú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìṣòro àmọ́ ó ní àǹfààní láti rí ètò-ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ gbà ní Holy Child College. Lẹ́yìn ẹ̀kọ́ rẹ̀, ó bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣiṣẹ́ olùkọ́ ní Warri. Ibẹ̀ ni ó ti rí tí ó sì kópa nínú ìdíje Miss Western Nigeria Competition ní ọdún 1958 tí ó sì yege nínú ìdíje náà. Ní ọdún kan náà, ó tún yege nínú ìdíje Miss Nigeria.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Ní ọdún 1959, ó dara pọ̀ mọ́ WNTV, ó ń ṣiṣẹ́ agbàlejò àmọ́ ìgbà tí  Anike Agbaje-Williams lóyún tó sì fẹ́ gba ìsinmi ni wọ́n yan Coker láti rọ́pò Anike. Coker wá di ọkàn lára àwọn akàròyìn tó gbajúmọ̀ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Lẹ́yìn tí WNTV jẹ́ tẹlifíṣọ́ọ̀nù àkọ́kọ́ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, Coker jẹ́ obìnrin akàròyìn kejì níbẹ̀. 

Yàtọ̀ sí iṣẹ́ akàròyìn, Coker jẹ́ akọrin àti òṣèré. Ó kópa nínú fíìmù àgbéléwò *Dinner with the Devil*.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Charlie Parker

**Charles Parker Jr.** (Oṣu Kẹjọ Ọjọ 29, 1920 - Oṣu Kẹwa ọjọ 12, 1955), tí a tún mọ̀ pẹ̀lú orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ **Yardbird** tabi lasan **Bird**, jẹ afọnfèrè àti olùtòjọ orin Jazz ará Amẹ́ríkà.  Parker je kan gíga gbajugbaja soloist ati asiwaju olusin ninu idagbasoke ti bebop,  a fọọmu ti jazz characterized nipa sare tempos, virtuosic ilana, ati ti ni ilọsiwaju harmonies. Parker jẹ iwa-yiyara iyara ti o lagbara ati ṣafihan awọn imọran harmonic awọn iyipada sinu jazz, pẹlu awọn akọọlẹ iyara ti o kọja, awọn iyatọ tuntun ti awọn ohun ti a paarọ, ati awọn paarọ awọn kiki. Ni akọkọ oṣere ti alto saxophone, ohun orin Bird larin lati mimọ ati fifa si didùn ati somber. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn olórin ará Amẹ́ríkà
Ṣèyí Ẹdun

**** tí àpèjá orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ **Olúwaṣẹ̀yí Ẹdun** tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹrin oṣù kẹfà ọdún (4th June) jẹ́ gbajúmò òṣèrébìrin sinimá àgbéléwò ọmọ bíbí ìlú Ayétòrò ní Ìpínlẹ̀ ÒGÙN lórílẹ̀-èdè NÀÌJÍRÍÀ. . Òun ni ìyàwó gbajúmọ̀ Òṣerékùnrin Adéníyì Johnson. 

## Ìgbà èwe àti ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀
ṣèyí Ẹdun jẹ́ ọmọ bíbí Ayétòrò, nílẹ̀ Yewa, ní Ìpínlẹ̀ Ògùn lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó kàwé gbàwé ẹ̀rí dìgírí nínú ìmọ̀ Olùkọ́ ní  Ifáfitì Ọlábísí Ọ̀nàbánjọ ní Ìpínlẹ̀ Ọgùn. 
Gẹ́gẹ́ bí àkọsílẹ̀ òun fúnra rẹ̀, ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ sinimá àgbéléwò lọ́dún 2008 wọnú 2009,nígbà tí ó dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ tíátà tí wọ́n ń pè ní Wisdom Caucus. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ni sinimá àgbéléwò tí ó ti kópa láti ìgbà náà. 

## Àtòjọ díẹ̀ nínú àwọn sinimá àgbéléwò rẹ̀
* Ògo Ọlọ́run 
* Ẹja ńlá 
* Game master 
* Dárà
* Four couples 
* Ìbídùn Ọlọ́kà
* Irú kan náà 
* Ẹni ìtàn 
* Wọnúọlá
* Aṣẹ́wó
* Ọkọ ọ̀ mi, ọ̀tá mi 
* Ọmọ ọ̀ mi
* Àlè
* Yọ̀mádé
* Oníṣẹ́
* Aláàánú 
* Ìyàwó tèmi 
* Gbajúmọ̀ 
* Àmọ̀rí
* Ojifiri
* Amnesia 
* Abẹ̀bẹ̀
* Boss lady
* Tùmínínú 
* Kútì
* Ex-fiance

## Àwọn Ìtọ́kasí
Adesuwa Onyenokwe

**Adesuwa Onyenokwe** (bíi ni ọjọ́ kẹjọ oṣù kẹjọ ọdún 1963), jẹ́ agbóhùnsáfẹ́fẹ́ lórí telefisionu ni Nàìjíríà. Ò jẹ́ atọkun ètò fún NTA tẹ́lẹ̀ kí ó tó di alatunse fún ìwé ìròyìn tí *Todays Woman*. Òun ni atọkun ètò *Seriously Speaking* tí ó jáde ní ọdún 2014.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí sì ìlú Ibadan ni ìpínlè Ọ̀yọ́ ni ọjọ́ kẹjọ oṣù kẹjọ ọdún 1963. Òun ni ọmọ karùn-ún nínú àwọn ọmọ mọ́kànlá tí àwọn òbí rẹ bí. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Emotan Preparatory school àti Idia college ni ìlú Benin ni ìpínlè Edo. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Obafemi Awolowo University níbi tí ó tí gboyè nínú ẹ̀kọ́ dírámà. 

## Iṣẹ́
Bàbá rẹ̀ fẹ́ kí ó di agbejoro ṣùgbọ́n ó nifẹ si ère ṣíṣe láti ìgbà tí ó wà ní ọmọdé. Ìgbà tí ó ń ṣe agùnbánirọ̀ ni ọdún 1983 ni National Television Authority, ní o ti kọ́kọ́ ni ànfàní láti ṣe agbóhùnsáfẹ́fẹ́ ni ìpínlè Sokoto. Ó ṣe atọkun fún ètò àwọn ọmọdé lórí telefisionu. Leyin ti o pari ètò àgunbánirọ̀ rẹ ni ọdún 1984, ó kúrò ní Sokoto lọ sí ìpínlè Edo láti di olùkọ́ ni ilé ẹ̀kọ́ tí Akenzua II Grammar School. Ní ọdún 1985, ó padà sí iṣẹ́ agbóhùnsáfẹ́fẹ́ ni ile iṣẹ́ Bendel Broadcasting Service tí won wá padà yí orúkọ wọn sì Edo Broadcasting Service.  Ó fé Ikechukwu Onyenokwe ni ọdún 1988, ó sì ti bí ọmọ mẹ́fà fún..   Lẹ́yìn ìgbéyàwó rẹ, o kúrò ní ìlú Benin lọ sí ìpínlè Èkó. Ó kọ ìwé ifisẹ sílẹ̀ fún Edo Broadcasting Service, ó sì darapọ̀ mọ́ Nigerian Television Authority ni Èkó.
Ó ti ṣe atọkun fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ètò fún NTA. Òun ni atọkun ètò fún *News line*  tẹ́lẹ̀. Ó fi iṣẹ́ NTA sílẹ̀ lẹ́yìn ọdún mẹẹdogun tí ó ti ń si ṣẹ́ fún wọn. Ní ọdún 2000, ó bẹ́ẹ̀rẹ̀ ètò obìnrin òde òní pẹ̀lú Adesuwa lóri NTA, ó sì ṣe ètò naa fún ọdún Mẹwa.
Ní ọdún 2007, Adesuwa gbé ìwé ìròyìn tí *Today's Women* tí ó ṣọ̀rọ̀ nípa ìgbésí ayé àwọn obìnrin. Òun ni atọkun ètò *TW Conversations* lóri African Magic. Ní oṣù kejì ọdún 2015, ó ṣe ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nurọ̀ fún olórí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà nígbà náà, Goodluck Ebele Jonathan. Ó bẹ́ẹ̀rẹ̀ ètò *Seriously Speaking*  lórí Channels TV ni oṣù keje ọdún 2014.  Ní ọjọ́ kẹwàá oṣù kẹjọ ọdún 2016, ó gbé ètò VLOG rẹ kalẹ tí ó pè ní *Speaking my mind with Adesuwa*.  Òun ni ó ṣe àntí ni èrè Ultimate Love tí àwọn ilé iṣẹ́ Multichoice gbé kalẹ̀. 

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Television personalities from Ibadan
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Nigerian television talk show hosts
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1963
Ẹ̀ka:Nigerian women journalists
Ẹ̀ka:Gender in Nigeria
Ẹ̀ka:Television in Nigeria
Ẹ̀ka:Women in Nigeria
Farida Waziri

**Farida Mzamber Waziri** (tí a bí ní ọjọ́ keje oṣù keje ọdún 1949) jẹ́ òṣìṣẹ́ agbófinró àti Executive Chairperson ti Economic and Financial Crimes Commission nígbà kan rí. Òun ló bọ́ sípò náà lẹ́yìn tí Nuhu Ribadu fi ipò náà sílẹ̀. 

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
Ọjọ́ keje oṣù keje ọdún 1949 ni a bí Farida Mzamber Waziri ní ìlú Gboko ní ìpínlẹ̀ Benue. Ó gboyè degree nínú Law ní University of Lagos àti master's degree ní Law bákan náà ní Lagos State University. Ní ọdún 1996, ó gba  master's degree nínú Strategic Studies ní University of Ibadan. Òun ló kọ ìwé kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ *Advance Fee Fraud, National Security and the Law*.
Senator Ajuji Waziri ni ọkọ rẹ̀, ọkọ rẹ̀ sì ṣaláìsí ní ọdún 2017.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Ní ọdún 1965, Farida Waziri wà lára àwọn tí wọ́n gbà wọlé sí Nigeria Police Force. Ó sì bọ́ sí ipò Assistant Inspector General of Police. Ó di ipò Assistant Commissioner of Police (Operations), screening and selection, Assistant/Deputy Commissioner of Police Force C.I.D Alagbon, Lagos, Commissioner of Police, General Investigation àti Commissioner of Police in charge of X-Squad mú nígbà náà. Ipò ìkẹyìn tó dì mú ní èyí tó ń rí sí ìwà ìbàjẹ́ àti gbígba àbẹ̀tẹ́lẹ̀ láàárín àwọn agbófinró. Ó tún jẹ́ Commissioner of Police (special fraud unit) nígbà náà, èyí tó ń rí sí ìwà jìbìtì ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

Ó kó àwọn ikọ̀ West African tó ń rí sí ìwà jìbìtì lọ sí ìlú Lyons ní France ní ọdún 1996. Ó tún kó àwọn ikọ̀ ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà lọ sí ìlú Dallas ní Texas fún ìdánilẹ́kọ̀ọ́ tí United States Secret Service ṣagbátẹrù ní ọdún 1998.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Kevin Hart

**Kevin Darnell Hart** (ọjọ́ìbí July 6, 1979) jẹ́ òṣeré, aláwàdà, àti olóòtú ará Amẹ́ríà. Wọ́n bí ní ìlú Philadelphia, Pennsylvania.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn aláwàdà ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Oluremi Oyo

**Oluremi Oyo** (bíi ni ọjọ́ kejìlá oṣù kẹwàá ọdún1962, o kú ní ọjọ́ kìíní oṣù kẹwàá ọdún 2014) jẹ́ ogbontarigi oníróyìn àti adarí tẹ́lẹ̀ fún ẹgbẹ́ àwọn oniroyin ni Nàìjíríà. Òun ni oluranlọwọ pàtàkì fún olórí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ni ọdún 2003, Olusegun Obasanjo lórí àwọn ọ̀rọ̀ ìkéde, òun sì ni obìnrin àkọ́kọ́ tí ó má de ipò naa.

## Iṣẹ́
O lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Lagos níbi tí ó tí gboyè nínú èrọ ibaraenisọrọ àti ìròyìn. O gboyè masters nínú International relations ni ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Kent ni orílẹ̀ èdè United Kingdom. Oluremi bẹẹrẹ̀ iṣẹ́ gẹ́gẹ́ bíi oniroyin ni ọdún 1973 ni Nigerian Broadcasting Corporation tí ó ti wà yí orúkọ padà sii Federal Radio Corporation of Nigeria (FRCN). Ó darapọ̀ mọ́ NAN ni 1981 gẹ́gẹ́ bíi alatunse ìròyìn, ó sì kúrò ní ọdún 1985. Ó ti si ṣé fún *Inter Press Service News Agency àti International news agency*. Ní ọdún 1998, Gen. Abdulsalami Abubakar fi ṣe ìkan laarin awon ti o se ofin fún Nàìjíríà. Ó di oluranlọwọ pàtàkì àgbà fún Olusegun Obasanjo ni ọdún 2003 ló rí ọ̀rọ̀ ìkéde. Ó di adarí fún ẹgbẹ́ àwọn oniroyin tí Nàìjíríà ni oṣù keje ọdún 2007. Ó kú ní orílẹ̀ èdè United Kingdom ni ọjọ́ kìíní oṣù kẹwàá ọdún 2014. Àrùn jẹjẹrẹ ni ó pá. Wọn sín sí itẹ̀ àwọn òkú ní Yaba ni ìpínlè Èkó. O gba Ẹ̀bùn láti *National Council of Catholic Women Organisation of Nigeria merit award* àti *national award of Officer of the Order of Niger, OON, ni odun 2006. Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Nigerian Guild of Editors (NGE), Nigerian Institute of Management (NIM), Nigerian Institute of Public Administrators àti Nigerian Guild of Editors.*

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn oníròyìn ará Nàìjíríà
Nancy Illoh

**Nancy Illoh** jẹ́ akọ̀ròyìn, ọmọ orílẹ̀-èdè Naijiria. Ó jẹ́ olóòtú ètò "MoneyShow"  lórí Africa Independent Television, ó sì tún jẹ́ olùdámọ̀ràn media àti alákòóso òwò ilẹ̀ Afirika ní Daarsat.  Ó jẹ́ alákòóso àgbà ti African Economic Congress.

## Ìgbésí ayé àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Ọmọ bíbí ipinle Delta ní Illoh, ó sì jẹ́ àkọ́bí nínú ọmọ mẹ́fà. Wọ́n bí i ní Ìpínlẹ̀ Èkó, lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ kí ó tó wá lọ Yunifásítì Nnamdi Azikiwe, Awka níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ gboyè  BSc. nínú ìmọ̀ Parasitology àti Entomology. 

## Iṣẹ́ rẹ̀
Nancy Illoh jẹ́ agbéròyìn sáfẹ́fẹ́, àti olóòtú ètò nípa ọ̀rọ̀ owó-ìṣúná àti ètò ọrọ̀-ajé tí wọ́n máa ń fi hàn ní Naijiria àti ilẹ̀ Adúláwọ̀. 

Ní ọdún 2007, ó dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ tó ń gbé ètò "MoneyShow" kalẹ̀, tí wọ́n máa ń fi hàn lórí AIT, tí wọ́n sì máa ń ṣe ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò pẹ̀lú àwọn ọmọ Africa lórí ètò ọrọ̀-ajé àti owó-ìṣụ́ná. Òun àti ẹgbẹ́ rè ti ṣe ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò fún Ààrẹ àná ti African Development Bank, tórúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Donald Kaberuka, ọ̀jọ̀gbọ́n John Kuffor, tó jẹ́ Ààrẹ ìlú Ghana tẹ́lẹ̀, Adams Oshiomhole àti Sanusi Lamido Sanusi, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. 

Obi Jideuwa, tí ó jẹ́ Ọba ìlú Issele Azagba, ní apá Àríwá Aniocha ní ipinle Delta fi joyè Adã Né kwùlí Ọwáa. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Eugenia Abu

**Eugenia Abu** (bíi ní ọjọ́ kọkàndínlógún, oṣù kẹwàá, ọdún 1961) jẹ́ oniroyin, agbóhùnsáfẹ́fẹ́, akọ̀wé àti akéwì. Òun ni atọkun ètò ìròyìn tẹ́lẹ̀ fún Nigerian Television Authority (NTA) . Ó ṣe atọkun ètò lórí NTA fún ọdún mẹ́tàdínlọgbọn.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bíi sì ìlú Zaria ní ọdún 1962. Ó bẹ̀rẹ̀ sì ní kọ̀wé láti ìgbà tí ó ti wà ní ọmọ ọdún méje. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ ABU Staff School ní Zaria àti Queen Amina College ní Kaduna fún ètò ẹ̀kọ́ ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Ahmadu Bello University ní Zaria, ó sì gboyè nínú ẹ̀kọ́ èdè gẹ̀ẹ́sì ni ọdún 1981. Ó gboyè Masters rẹ nínú ìmọ̀ ibaraenisoro ni Ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of London ni ọdún 1992. Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ USIS, ó sì ti gbà owó iranlọwọ lati ọdọ Chevening Scholarship. Ó dá ẹgbẹ́ tí àwọn ọmọdé láti ọmọ ọdún méje sì mẹẹdogun tí má kàwé ni ọdún 2018. Abu jẹ́ onkọ̀we àti akéwì. Ìwé rẹ̀,* In the Blink of an Eye j*ẹ́ kí ó gba ẹ̀bùn akọ̀wé bìnrin tó tayọ julọ ni ọdún 2008.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Nigerian journalists
Ẹ̀ka:Nigerian broadcasters
Ẹ̀ka:Nigerian women journalists
Ẹ̀ka:Year of birth missing (living people)
Aisha Falode

**Aisha Falode** jẹ́ oniroyin fún èrè orí pàápàá ni Nàìjíríà. Òun ní olórí fún ẹgbẹ́ agbaboolu obìnrin  fún orílè-èdè Nàìjíríà. Ó wá láàrin àwọn òṣìṣẹ́ tí ó kọ́kọ́ bẹẹ rẹ̀ ní ilé iṣẹ́ telefisionu tí African Independent Television. Ó ti si ṣé pelu Nigerian Telecommunication Limited àti Graduate Telephone Operators Scheme. Ó jẹ́ agbóhùnsáfẹ́fẹ́ lórí rádíiò, ó sì má sọ̀rọ̀ nípa eré orí pàápàá. Ní oṣù kìíní ọdún 2017, wọn fi jẹ olórí ẹgbẹ́ agbaboolu obìnrin  fún orílè-èdè Nàìjíríà.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Nigerian television journalists
Ẹ̀ka:Year of birth missing (living people)
Ẹ̀ka:Yoruba journalists
Ẹ̀ka:Nigerian women journalists
Ẹ̀ka:Women television journalists
Ẹ̀ka:21st-century Nigerian women
Abike Dabiri

**Abike Kafayat Olúwa Toyin Dabiri-Erewa** jẹ́ òṣèlú àti ọmọ ẹgbẹ́ tẹ́lẹ̀ fún Nigeria Federal House of Representatives, òun sì ni aṣojú fún Ìlú Ìkoròdú tí Ìpínlẹ̀ Èkó níbẹ̀. Òun ni alága tẹ́lẹ̀ fun ìgbìmò ìkéde àti media. Òun sì ní alága tẹ́lẹ̀ fún ìgbìmò Diaspora Affairs. Ní ọdún 2015, ó di oluranlọwọ pàtàkì àgbà fún Olórí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà, Muhammadu Buhari lórí ọ̀rọ̀ àjèjì. Ní oṣù kọkànlá ọdún 2018, ó di alákóso fún àwọn ọmọ Nàìjíríà tí ó wà ní Diaspora Commission. Ó jẹ́ olùfọwọ́sí fún *Together Nigeria*, tí ó jẹ́ ètò tí wọn gbé kalẹ̀ láti lè si ṣẹ́ kí Buhari lé wọlé gẹ́gẹ́ bíi olórí orílẹ̀ èdè ni ọdún 2019. O gboyè nínú èdè gẹ̀ẹ́sì ni ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Ifè. O lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Lagos níbi tí ó tí gboyè  masters nínú Mass Communication.

## Iṣẹ́
Dabiri ṣi ṣé pẹ̀lú Nigerian Television Authority (NTA) fún ọdún mẹ́ẹ̀dógún, ó sì ṣe atọkun fún àwọn ètò ìròyìn pàápàá jù lọ ní pa ìṣẹ́. Ó fi ise agbóhùnsáfẹ́fẹ́ sílè fún òṣèlú. Òun ni alága fún ìgbìmò media ni Federal House of Representatives láti ọdún 2007.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Yoruba women in politics
Ẹ̀ka:People from Jos
Ẹ̀ka:Obafemi Awolowo University alumni
Ẹ̀ka:University of Lagos alumni
Ẹ̀ka:John F. Kennedy School of Government alumni
Ẹ̀ka:21st-century Nigerian women politicians
Ẹ̀ka:Members of the House of Representatives (Nigeria)
Ẹ̀ka:Year of birth missing (living people)
Ẹ̀ka:Women in Lagos politics
Ẹ̀ka:Nigerian women journalists
Ẹ̀ka:Yoruba journalists
Ẹ̀ka:Nigerian television journalists
Ẹ̀ka:Women television journalists
Amarachi Nwosu

**Amarachi Nwosu** (bíi ni ọjọ́ kọkàndínlógbọ̀n oṣù Kẹ̀sán ọdún 1994) jẹ́ ayàwòrán, eléré àti akọ̀wé. Ó jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà. Òun ni oludasile *Melanie Unscripted*. Eré ìtàn, *Black in Tokyo* tí ó ṣe tí farahàn ni *International Centre of Photography* ni ọdún 2017 ni ìlú New York , ó sì tí farahàn ni Ultra Super New Gallery ni ìlú Harajaku.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Àwọn òbí Amarachi jẹ́ ọmọ íbò. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí *Temple University* ni ilẹ̀ Philadelphia.

## Iṣẹ́
Ní ọdún 2019, Malala Yousafzai tí ó gbà ẹ̀bùn Nobel laureate youngest winner péè Nwosu láti ya àwọn àwòrán ní ìrìnàjò rẹ sì Tokyo.Òun ni ó ya àwòrán fún àwọn ẹ̀yán gbajúmọ̀ bii Náómì Campbell nígbà tí ó wà sì ìlú Èkó ni Nàìjíríà  àti Ebonee Davis. Ó sì ti ṣe adarí fún àwọn ère kékeré fún àwọn ilé iṣẹ́ bíi Nike ni Nàìjíríà. Ó ti si ṣé pelu àwọn olórin bíi *Mr Eazi, Yxng Bane, Nonso Amadi, Odunsi The Engine, Santi, Kwesi Arthur àti Tóbi Lou*. Ó si ṣẹ́ gẹ́gẹ́ bíi ayàwòrán fún Childish Gambino ni ọdún 2018. Òun ni ayàwòrán fún ètò *The Fader* tí wọn ṣe ni orílẹ̀ èdè Japan. Ni ọdún 2017, òun àti Stella McCartney jọ ní àríyànjiyàn.

## Àwọn Ìtọ́kasí

ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Muma Gee

**Muma Gee** ( née Uwame; bi 18 November 1978), agbejoro mọ bi **Muma Gee** ( /m U m ə   dʒ Mo / ), afipamo "ṣe rere Gift", ni a Nigerian singer-silẹ, oṣere, businesswoman, njagun onise, tẹlifisiọnu eniyan ati oloselu. A bi i, o dagba, o si gbe ni Port Harcourt . Itọwo akọkọ ti Uwame ti stardom wa nipasẹ orin rẹ "Kade", eyiti o di orin akọle akọle awo-akọkọ akọkọ rẹ, ti a tu silẹ ni ọdun 2006. Ẹyọ ẹlẹgbẹ ti orin ti o tẹle pẹlu Wudi Awa, ti gba awọn iforukọsilẹ marun, pẹlu meji lati Awọn Awards AMEN (Aworan ti o dara julọ ati Aṣọ ti o dara julọ) ati ọkan kọọkan lati Awọn Aṣayan Fidio Orin Orin Nigeria, Awọn Awards Olori, ati Awọn Awards Ohun orin Orin City., 

## Ni ibẹrẹ aye
Bibi ni Port Harcourt, Ipinle Rivers si awọn obi ti Ekpeye ẹgbẹ ti ẹya Igbo, Uwame dagba ni idile Kristiẹni ti o muna, kẹta ti ọmọ mẹfa.  Baba rẹ, ti o kopa ninu Oogun ologun, ku nigbati o jẹ ọmọde.  Lẹhin iparun baba rẹ, Uwame ni iya rẹ ti dagba. Ni ọjọ mẹrin, o darapọ mọ akọrin agbegbe ni ile ijọsin rẹ, Adventist-ọjọ Adventth . O wa nibẹ pe o bẹrẹ lati mọ talenti orin rẹ ati agbara rẹ.  Nigbati o pari eto-ẹkọ alakọbẹrẹ ati ile-ẹkọ giga rẹ ni Ilu Abuja, Uwame forukọsilẹ ni University of Port Harcourt o si gba alefa kan ni Arts Theatre . Ni afikun si ipilẹ ẹkọ imọ-ẹrọ rẹ, o ni ati ṣiṣẹ ni ọpọlọpọ awọn iṣowo miiran pẹlu ile-iṣẹ yiyalo ọkọ ayọkẹlẹ, ile ounjẹ, ṣọọbu telo ati ile iṣọ ẹwa.  O tun di apakan ti ibi orin burgeoning ti Port Harcourt, ṣiṣe ni awọn ile-alẹ alẹ ati awọn ifi si inu ilu .  

## Igbesi aye ara ẹni
Uwame ngbe ni Port Harcourt pẹlu ọkọ oṣere rẹ, ẹniti o ti ni ayọ pẹlu iyawo lati ọdun 2011. Awọn mejeeji jẹ Kristian olufọkansin ati ko ṣe alabapin ninu igbeyawo  Ni o di ọjọ 18 Oṣu Kẹrin ọdun 2014, wọn ni awọn ọmọ meji, ọmọdekunrin ati ọmọbinrin ibeji, eyiti wọn darukọ Chika ati Chisa Eke. Ọmọ rẹ kẹta ati ọmọbirin keji ni oṣu 28, Okwuluoka, ni a bi ni ọjọ kanna bi baba rẹ Prince Eke ni ọjọ 18 Oṣu Kẹjọ ọdun 2016.  
Fáìlì:Muma Gee, 2008.jpg
Fáìlì:Muma Gee 91.7 Radio PH.jpg
Fáìlì:Muma Gee at City People Awards 2010.jpg
Fáìlì:Muma Gee at the 2008 HipHop World Awards.jpg
Fáìlì:Mumagee2011.jpg


## Awọn itọkasi
Prince Buster

**Cecil Bustamente Campbell**  (24 May 1938 – 8 September 2016), tó gbajúmọ̀ bíi **Prince Buster**, jẹ́ akọrin, akọ̀wé-orin àti olóòtú ará Jamáíkà. Àwọn orin rẹ̀ ní ìgbà àwọn ọdún 1960 ló ṣe ìpilẹ̀sẹ̀ orin ayéòdeòní ilẹ̀ Jamáíkà.

## Àwọn itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olórin ará Jamáíkà
Uhuru Kenyatta

**Uhuru Muigai Kenyatta** (ọjọ́ìbí 26 October 1961) ni olóṣèlú, onísòwò, àti Ààrẹ Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kẹ́nyà kẹrin lọ́wọ́lọ́wọ́. 

## Àwọn ìtọ́kasí

ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Kẹ́nyà
Ààrẹ ilẹ̀ Kẹ́nyà

**Ààrẹ Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kẹ́nyà** () ni olórí orílẹ̀-èdè àti olórí ìjọba ilẹ̀  Kẹ́nyà. 

## Itokasi

ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Kẹ́nyà
Lola Akinmade Åkerström

**Lola Akinmade** jẹ ayàwòrán àti akọ̀wé ọmọ Nàìjíríà. Òun ni alatunse fún ilé iṣẹ́ Slow Travel Stockholm. Àwọn iṣẹ́ rẹ tí farahàn nínú National Geographic Traveler, BBC àti CNN.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Ó gbé ní èkó ni Nàìjíríà nígbà di ìgbà tí ó pè ọmọ ọdún mẹẹdogun tí ó wà fi lọ sí orílẹ̀ èdè United States of America. Ó gboyè master's nínú Information System ni ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Maryland. Ní ìgbà tí ó pé ọmọ ọdún mọ́kàndinlógún, wọn mú ní ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Oxford, ṣùgbọ́n kò lọ nítorí kò rí owó san. Ní ọdún 2006, ó lọ sí orile-ede Sweden pẹ̀lú ọkọ rẹ.

## Iṣẹ́
Ó bẹ́ẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí oníróyìn orí pápá ni Eco-Challenge. Ó si ṣẹ́ fún ọdún méjìlá pẹ̀lú GIS kí ó tó di ogbontarigi ayàwòrán. Ní ọdún 2006, ó darapọ̀ mọ́ Matador Network gẹ́gẹ́ bí alatunse. Ní oṣù kẹwàá ọdún 2009, ó fi ìṣe lẹ̀ ni GIS. Ní osu kẹfà ọdún 2011, ó kópa nínú ìdíje tí Quark Expedition gbé kalẹ̀ láti lè mú akọ̀wé tí ó má lọ sí Òpó tí ó wà ní Àríwá láti lè lọ kọ ìtàn nípa rẹ̀. Ní ọdún 2012, ó kópa nínú eré tí wọn sá ni Fiji.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ozak Esu

**Ozak-Obazi Oluwaseyi Esu** tí a bí ní ọjọ́ kẹtàlélógún oṣù kẹrin ọdún 1991 tí ń ṣe ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà jẹ́ Electrical Engineer tí ó sì jẹ́ adarí ní Building Research Establishment, Centre for Smart Homes and Buildings (CSHB)]. Ó ti fìgbà kan ṣiṣẹ́ ní Cundall ní Birmingham, níbi tí wọ́n ti ń ṣẹ̀dá ohun ìkọ́lé lóríṣiríṣi.

## Ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Ìpínlẹ̀ Kaduna lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà ni a bí Ozak Esu sí. Ó parí A-Level examinations nínú mathematics, physics àti geography ní ìpínlẹ̀ Èkó. Ìṣòro iná ní Nàìjíríà ló mu kẹ́kọ̀ọ́ nípa engineering ní university. Àìríná lò lórílẹ̀-èdè náà ló jẹ́ ó fọkàn sí ẹ̀kọ́ Physics. 

Ní ọdún 2008, ó lọ sí UK níbi tí ó ti gboyè bachelor's degree nínú Electronic and Electrical Engineering. Òun ni ààrẹ Nigerian Society. Ó gba ètò ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ £54,000 fún postgraduate study, ó sì gboyè PhD lọ́dún 2016.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Esu dara pọ̀ mọ́ Cundall Johnston and Partners ní oṣù kọkànlá ọdún 2014 gẹ́gẹ́ bíi onímò ẹ̀rọ tó kọ́ṣẹ́mọṣẹ́ tó sì ń ṣètò PhD ní Loughborough University. Ó ti lọ́wọ́ sí technical design lóríṣiríṣi ó sì ti mójú tó kíkọ́ ilé-ìwé rẹpẹtẹ ní UK láàárín ọdún méjì tí ó fi wà ní ilé-iṣẹ́ náà. Ó wà lára àwọn ọ̀wọ́ tó rí sí design ilé-iṣẹ́ Energy Systems Catapult ní Birmingham, tí ó sì gba àmì-ẹ̀yẹ British Council for Offices ‘Fit Out of Workplace’ Midlands Regional Award lọ́dún 2017.  Ní ọdún 2017, wọ́n gbe lọ sípò electrical engineer . Ipò tí ó wà yìí ló rí sí dídarí àti ṣíṣàkóso iṣẹ́ lámèyító, ó sì tún rí sí gbígba àwọn akẹ́kọ̀ọ́ níyànjú..

Ní oṣù kìíní ọdún 2019, Esu dara pọ̀ mọ́ BRE (Building Research Establishment) gẹ́gẹ́ bíi technical lead ní BRE Centre for Smart Homes and Buildings (CSHB) .

Ipò tí Esu wà yìí ló rí sí ṣíṣe ìwádìí lóríṣiríṣi lórí àwọn iṣẹ́ tuntun àti pípèsè èròǹgbà fún iṣẹ́. Èyí sì fún láàyè láti mú ìmọ̀ PhD rẹ̀ sójú iṣẹ́.

## Ààtò àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀
Ní ọdún 2013, Esu jáwé olúborí fún Inaugural Energy Young Entrepreneur Scheme (*Energy YES*) tí ó ń lọ bíi £2,000 nígbà tí ó ń ṣiṣẹ́ pọ̀ pẹ̀lú àwọn èèyàn mẹ́rin mìíràn láti MEGS (Midlands Energy Graduate School). Esu jẹ́ ọ̀kan lára àwọn "The Telegraph’s Top 50 Women in Engineering under 35" tí wọ́n ṣe ní ọjọ́ kẹtàlélógún oṣù kẹfà ọdún 2017. Òun ló gba àmì-ẹ̀yẹ Institution of Engineering and Technology Young Woman Engineer of the Year ní ọdún 2017. Ní oṣù kẹsàn-án ọdún 2017, ó gba àmì-ẹ̀yẹ tí Institution of Engineering and Technology Mike Sargeant Career Achievement Award for Young Professionals ní ìbámu pẹ̀lú àwọn iṣẹ́ rẹ̀ lórí engineering àti technology.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Lauryn Hill

**Lauryn Noelle Hill** (ọjọ́ìbí May 26, 1975) ni akọrin, akọ̀wé-orin, àti olórin rap ará Amẹ́ríkà tó jẹ́ ìkan nínú ọmọ ẹgbẹ́ olórin rap Fugees, àti fún àwo-orin tó dá gbé jáse tó ún jẹ́ *[[The Miseducation of Lauryn Hill]]*, tó gba ẹ̀bùn ọ̀pọ̀lọpọ̀, tó sì léwájú ọ̀pọ̀ rẹ́kọ́rdù ìtajà àwo-orin. Hill ni ìkan nínú àwọn olórin rap tó lókìkí jùlọ, àti ìkan láàrin àwọn aléwájú orin Neo soul. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn olórin ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn akọrin Neo Soul
Ẹ̀ka:Àwọn akọrin Soul ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ ẹgbẹ́ olórin Fugees
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà
Nike Folayan

**Dr Nike Folayan MBE** tí a bí ní ọdún 1978 jẹ́ Chartered Engineer àti Telecommunications Engineering Consultant. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olùdásílẹ̀ àti alága fún Association for Black and Minority Ethnic Engineers tí ó ń kéde ethnic diversity nínú ìmọ̀ ẹ̀rọ ní UK.

## Ètò-ẹ̀kọ́ àti iṣẹ́ rẹ̀
Folayan gboyè MEng nínú electronic engineering ní University of Kent, ó sì gboyè PhD nínú antenna design ní University of Sheffield.

Lẹ́yìn tó gboyè PhD, ó dara pọ̀ mọ́ Mott MacDonald gẹ́gẹ́ bíi Communications Engineer. Ibí ni ó ti ṣiṣẹ́ lórí radio design lóríṣiríṣi àti àwọn communications systems bíi CCTV àti àwọn ẹ̀rọ agbóhùn sáfẹ́fẹ́. Ó dara pọ̀ mọ́ Parsons Brinckerhoff ní ọdún 2013 níbi tí ó ti ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bíi Systems Integration Consultant. Ó ṣiṣẹ́ lórí àwọn infrastructure projects bíi CrossRail àti ṣíṣàtúnṣe Victoria Station. Ní ọdún 2016, wọ́n gbe lọ ipò Associate Director fún Communications and Control láàárín Railways Division of WSP.

## Ìkéde fún Ìtànkálẹ̀
Ní ọdún 2008, Folayan gba àmì-ẹ̀yẹ "Inspiring Leader within the Workplace". Ní ọdún 2012, wọ́n ṣàfihàn Dr Folayan nínú Powerlist: Britain’s 100 most influential people of African and Caribbean heritage. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olùgbàlejò tí ó sọ̀rọ̀ ní Higher Education Academy STEM annual conference lọ́dún 2014. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn trustee ní Engineering Development Trust àti ọmọ ẹgbẹ́ Science Council àti ẹgbẹ́ Transport for London. Ó lọ́wọ́ sí ìtànkálẹ̀ Royal Academy of Engineer's. Ní ọdún 2017, Folayan sọ̀rọ̀ níbi ayẹyẹ Institution of Engineering and Technology's "9 % is Not Enough".

## The Association for Black and Minority Ethnic Engineers
Nike Folayan àti àbúrò rẹ̀ Ollie Folayan ló ṣe ìdásílẹ̀ Association for Black and Minority Ethnic Engineers (AFBE-UK) lọ́dún 2007, wọ́n sì jẹ́ alága ìgbìmọ̀ náà. Lọ́dún 2011, Vince Cable tí ó jẹ́ akọ̀wé fún State for Business, Innovation and Skills nígbà náà fara hàn ní AFBE-UK’s seminar lórí infrastructure ní UK. Ní ọdún 2016, ó darí ètò kan tó rí sí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti yunifásítì lóríṣiríṣi ní ìlú London láti kópa nínú àwọn iṣẹ́ lóríṣiríṣi tí ó le ràn wọ́n lọ́wọ́.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Octavia Spencer

**Octavia Lenora Spencer** (ọjọ́ìbí May 25, 1972) ni òṣeré, olùkọ̀wé àti olóòtú ará Amẹ́ríkà.

## Igbesi Aye Arabinrin naa
Octavia Lenora Spencer ni a bini Montgomery, Alabama ti o sini awọn aburo mẹfa lara wọn ni Rosa ati Areka Spencer. Iya óṣèrè lobinrin naa Dellsena Spencer (1945-1988) ṣiṣẹ gẹgẹbi ọmọ ọdọ, baba arabinrin naa si ku ni nigba ti o wa ni ọmọ mẹtala. Spencer bẹrẹ irin ajo rẹ lori èrè agbelewo pẹlu iṣẹ ọmọ ẹkoṣẹ lori Set èrè *The long Walk Home* ni ọdun 1990. Spencer ni aisan dyslexia.

## Ẹkọ
Spencer jade lati ile iwe Jefferson Davis ni ọdun 1988. Óṣere lobinrin naa kawe ni ile iwe giga Auburn ni Ilẹ Montgomery nibi ti o ti major ni èdè gẹẹsi pẹlu minor ninu iṣẹ akọroyin ati theater.

## Ipa Óṣèrè lobinrin ninu èrè agbelewo
### Film

### Television

## Ami Ẹyẹ ati Idanilọla
Spencer ti gba ẹ̀bùn ọ̀pọ̀lọpọ̀ fún idọ́n ìṣerẹ́ rẹ̀, nínú wọn ni Ami Ẹyẹ Akádẹ́mì, Ami Ẹyẹ́ Golden Globe àti Ami Ẹyẹ́ Óṣèrè Screen Guild Ẹgbẹ́ àwọn Òṣeré mẹ́ta. Óṣere lobinrin naa jẹ ọmọ ẹya dudu akọkọ lati gba nomination ami ẹyẹ meji ti Oscar.

## Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Akádẹ́mì Obìnrin Òṣeré Dídárajùlọ 2k
Isioma Daniel

**Isioma Nkemdilim Nkiruka Daniel** (bíi ni 1981) jẹ́ oniroyin ọmọ Nàìjíríà. Ó fi èsì sì ìròyìn nípa Obìnrin tí ó rẹwà jùlọ ni àgbáyé, èyí ló fà tí àwọn kí àwọn Mùsùlùmí fi sọ wípé kí wọn pá.
Isioma lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Central Lancashire níbi tí ó tí gboyè nínú ìròyìn àti òṣèlú ni ọdún 2001. Ó bẹ́ẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìròyìn ni ThisDay tí ó ń ṣe ìwé ìròyìn jáde ní ìpínlè Èkó. Ní ọjọ́ kẹrin dínlógún oṣù kọkànlá ọdún 2002, ó fi èsì sì ìtàkò àwọn Mùsùlùmí nípa ìdíje obìnrin tí ó rẹwà jùlọ ni àgbáyé tí wọn fẹ ṣe ni ọdún yẹn. Ó sọ wípé àwọn Mùsùlùmí sọ wípé kò dára kí wọn kó àwọn obìnrin méjìlélọ́gọ́run papọ̀ láti wo ẹni tí ó dára jù lọ, ó ní pe ká ní Mohammed wá láyé ní, ó má mú ìkan lára àwọn obìnrin náà fi ṣe aya. Ọ̀rọ̀ yi lọ fà ìjà ẹ̀ṣìn tí ó pá ẹ̀yán tó lè ní igbá, tí àwọn ẹgbẹ̀rún eyàn sì farapa, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn eyàn sì pàdánù ilé wọn. Wọn dáná sì Ilé iṣẹ́ ThisDay ni ìpínlè Kaduna lẹ́yìn tí ilé iṣẹ́ náà tí bẹ̀bẹ̀.
Daniel fi ilé iṣẹ́ ìwé ìròyìn náà sílẹ̀ ni ọjọ́ kejì, ó sì lọ sí orílẹ̀ èdè Benin. Ní ọjọ́ kẹrindínlọ́gbọ́n oṣù kọkànlá ọdún 2002, ìjọba Mùsùlùmí  sọ wípé kò sì ẹ̀sẹ̀ tí ẹnikẹ́ni bá pa Isioma Daniel. Igbá kejì gómìnà tí ìpínlè Zamfara, Mamuda Aliyu Shinkafi sọ wípé tí Mùsùlùmí kàn bá rí Isioma Daniel, pé kí wọn pá, pé iṣẹ́ ẹ̀ṣìn ni wọ́n ṣe pé kò sí ẹ̀sẹ̀ níbè. Ijoba Nàìjíríà sọ wípé ìdájọ́ naa ko ba òfin mu. Akọwe àgbà tí Nigerian Supreme Council for Islamic Affairs, Lateef Adegbite sọ wípé kí wọn má tẹ̀lé ìdájọ́ pé kí wọn pá Daniel, nítorí kò kín ṣe Mùsùlùmí, bẹẹni ilé iṣẹ́ igberoyin jáde náà tí bẹ̀bẹ̀.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1981
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Alumni of the University of Central Lancashire
Ẹ̀ka:Fatwas
Ẹ̀ka:Islam-related controversies
Ẹ̀ka:Nigerian expatriates in the United Kingdom
Ẹ̀ka:Nigerian newspaper journalists
Ẹ̀ka:People from Lagos
Ẹ̀ka:Nigerian refugees
Ẹ̀ka:Place of birth missing (living people)
Ẹ̀ka:Nigerian women journalists
Ẹ̀ka:21st-century journalists
Betty Abah

**Betty Abah** (bíi ni ọjọ́ kẹfà oṣù kẹta ọdún 1974) jẹ́ oníróyìn, akọ̀wé àti ajíjágbara fún àwọn ọmọdé àti àwọn obìnrin. Òun ni olùdásílẹ̀ àti adarí fún * *'CEE HOPE**' ní ìlú Èkó*.*

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Betty sí ìlú Otukpo ní ìpínlẹ̀ Benue. Ó gboyè nínú ẹ̀kọ́ ìmọ̀ èdè gẹ̀ẹ́sì láti ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Calabar, ó sì tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ náà ni University of Lagos.

## Iṣẹ́
thumb
Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ pẹ̀lú ilé iṣẹ́ tí ó ń ṣe ìwé ìròyìn tí The Voice Newspaper ni ìpínlẹ̀ Benue. Ó ti ṣiṣé pẹlú àwọn ìwé ìròyìn bíi Newswatch, Tell Magazine àti Rocky Mountain news. Ó ti kọ àwọn ìwé bíi *Sound of Broken Chains, Go Tell Our King àti Mother of Multitude*. Ó dá ẹgbẹ́ CEE-HOPE kalẹ̀ ni oṣù kejìlá ọdún 2013.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ṣọ̀ún ìlú Ògbómọ̀sọ́

**Ṣọ̀ún ìlú Ògbómọ̀sọ́**, tàbí **Ṣọ̀ún Ògbómọ̀ṣọ́** lásán, jẹ́ orúkọ oyè ọba aládé tí ìlú Ògbómọ̀ṣọ́ ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ọba Ọládùnǹní Oyèwùnmí III ní ó wà lórí ìtẹ́ ṣọ̀ún tí Ògbómọ̀ṣọ́ lọ́wọ́lọ́wọ́. Ó gorí ìtẹ́ àwọn babańlá baba rẹ̀ lọ́jọ́ kẹrìnlélógún oṣù kẹwàá ọdún 1973. 

## Àtòjọ àwọn ṣọ̀ún tí Ògbómọ̀ṣọ́ tí wọ́n ti jẹ́ láti ọdún 1770 títí di 2020
* Ọba Kúmóyèdé Àjàó  1770 - 1797
* Ọba Tóyèjẹ Àkànní (Ààrẹ Ọ̀nà-kakanfò) 1797 - 1825
* Ọba Olúwùsì Àrẹ̀mú. 1826 - 1840
* Ọba Báyéwùwọ́n Kélèbí. 1841 - 1845.
* Ọba Ìdòwú Bọ́láńta. 1845 - 1848	 
* Ọba Ọdúnaró Apáebi. 1850 - 1864
* Ọba Òjó Aburúmákú. (Ààrẹ Ọ̀nà-kakanfò) 1865 - 1869
* Ọba Gbágun Oǹdùgbẹ̀ Ajagungbadé I. 1870 - 1877
* Ọba Láoyè Òrumọgẹ̀gẹ̀. 1877 - 1901
* Ọba Májẹ́ngbásàn Elépo. 1902 - 1908
* Ọba Àtàndá Ọláyọdé I. 1908 - 1914
* Ọba Àńdé Ìtabíyì. 1914 - 1915
* Ọba Oyèwùnmí Ajagungbadé II. 1916 - 1940
* Ọba Àmàó Oyètúndé. 1940 - 1944
* Ọba Òkè Ọlánípẹ̀kun 1944 - 1952
* Ọba Ọ̀látúnjí Elépo II 1952 - 1966
* Ọba Olájídé Ọláyọdé II. 1966 - 1969
* Ọba Ajíbóyè Ìtabíyì. 1972 - 1973
* Ọba Oyèwùnmí Ajagungbadé III. 1973 - títí di àkókò yìí. 	

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọba àti ìjòyè ní Nàìjíríà
Màlúù

= Kini awon Maluu? =

**Màlúù** takọ tabo ni wọ́n wọ́pọ̀ láàrin àwọn ẹranko ọ̀sìn ilé. Wọ́n jẹ́ ọ̀kan lára ìsọ̀rí ẹbí àwọn ẹranko tí a mọ̀ sí Bovinae, tí wọ́n wọ́pọ̀ ju màlúù kẹ̀tẹ̀ àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

## Ìwúlò Màlúù
Wọ́n sábà ma ń rè tàbí sin màlúù gẹ́gẹ́ bí ohun ọ̀sìn fún jíjẹ, pípèsè ẹran, fífi awọ rẹ̀ ṣe pànmọ́, ohun tí a lè fi pèsè wàrà, wọ́n ń lò wọ́n fún kíkọ ebè oko, lílo ìgbẹ́ rẹ̀ fún ajílẹ̀, tí ọ̀pọ̀ níní àwọn ẹ̀yà kan ní ilẹ̀ India ma ń sìn ín gẹ́gẹ́ bí òrìṣà tabí ọlọ́run wọn.  According to an estimate from 2011, there are 1.4 billion cattle in the world..
## Àwọn ìtọ́kasí
Cleopatra Tawo

**Cleopatra Tawo** tí orúkọ inagi rẹ jẹ Cleo Tao jẹ́ agbóhùnsáfẹ́fẹ́ lórí rádíiò ni ilé iṣẹ́ Planet Fm 101.1 Fm ni ìlú Uyo ni ìpínlẹ̀ Akwa Ibom. Òun ni atọ́kun ètò * Day Break on Planet àti AutoMania*. Kí ó tó darapọ̀ mọ́ Planet Fm, Tawo tí si ṣé pẹ̀lú Rythm Fm 93.7 ni ìlú Portharcourt ni ìpínlẹ̀ Rivers gẹ́gẹ́ bíi atọ́kun fún àwọn ètò bíi *Morning Drive, Afternoon Drive, Sunday at the Rhythm àti Midnight Caller*.
Tawo kọ́ iṣẹ́ agbejọ́rò kí ó tó padà wá di agbóhùnsáfẹ́fẹ́ ni ọdún 2000. Ó bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣe agbóhùnsáfẹ́fẹ́ ni Rythm Fm 93.7 ni ìlú Portharcourt.
Ní ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù kejìlá, ọdún 2005, àwọn agbófinró mú òhun àti Klem Ofuokwu lórí ẹ̀sùn pé wọ́n sọ̀rọ̀ nípa ọ̀nà afárá tí ó bà jẹ́. Wọ́n lọ ọ̀sẹ̀ méjì ní àtìmọ́lé kí wọn tó fí àwọn méjèèjì náà lẹ̀.
Ní ọjọ́ kìíní oṣù kejìlá, ọdún 2017 ni ó fi àyè sílẹ̀, ó kú sí ilé ìwòsàn tí University of Uyo Teaching Hospital.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:2017 deaths
Ẹ̀ka:Radio personalities from Port Harcourt
Ẹ̀ka:Silverbird Communications people
Ẹ̀ka:Nigerian Roman Catholics
Ẹ̀ka:Deaths from respiratory disease
Ẹ̀ka:Disease-related deaths in Nigeria
Ẹ̀ka:Year of birth unknown
Seyi Shay

**Deborah Oluwaseyi Joshua** (bí ni ọjọ́ kọkànlélógún, oṣù kejìlá ọdún 1985) tí orúkọ inagi rẹ jẹ́ **Seyi Shay** jẹ́ olórin, akọrin àti òṣèré ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó kọ orin tí wọn lò fún Crime Life:Gang Wars ni ọdún 2005. Ní oṣù kọkànlá ní ọdún 2013, ó gbà iṣẹ́ láti ọ̀dọ̀ Etisalat. Ní oṣù keje ọdún 2015, ó darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ olórin Island Records.

## Ìgbésí ayé àti ètò-èkó rẹ̀
Wọ́n bíi Seyi sì ìlú Tottenham ni orílẹ̀ èdè England, àwọn òbí rẹ sì jẹ́ ọmọ ilẹ̀  Nàìjíríà. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Command High School ni ìpínlè Èkó.. Ó gboyè nínú ìmò òwò ṣíṣe ni ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of East London. 

## Iṣẹ́
Ó bẹ́ẹ̀rẹ̀ sì ni di gbajúmọ̀ ni ìgbà tí ó darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ olórin tí * No Apology *.  Ní ọdún 2006, ó dá ẹgbẹ́ olórin fún àwọn obìnrin tí ó pè ní Boadicea, ẹgbẹ́ náà sì tú ká lẹ́yìn ọdún méjì. Ó darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ olórin * From Above * kí ẹgbẹ́ náà to tú ká.
Ó pàdé Sound Sultan ni ọdún 2011 ni London, ìyẹn sì gbá ni ìmọ̀ràn pé kí ó wà sì Nàìjíríà láti lè tú ń bọ̀ tẹ̀ síwájú ní iṣẹ́ orin tí ó ń kọ.
Ó kọrin ni ayẹyẹ tí COSON ni ọdún 2013. Ní oṣù kẹjọ ọdún 2013, ó tún kọrin ni orí ètò *Big Brother Africa* àti ní *Star Music Trek* ni ìlú Asaba. Ní oṣù kọkànlá ọdún náà, ó kọrin ni ayẹyẹ tí *Step Up to Vip Lifestyle*. Ó ti kọrin ni àwọn ayẹyẹ orin bíi *Harp Rythm Unplugged* àti *Love like A Movie*.
Seyi tí kọ àwọn orin bíi *Loving Your Way,* *No Le Le*,*Irawo,Killin' Me Softly,Ragga Ragga àti Murda* 

*<br />*

## Àtòjọ díẹ̀ nínú àwọn eré rẹ̀

## Ààtò Àwọn Àmì Ẹ̀yẹ tí ó Gbà

## Àwọn Ìtọ́kasí

ẹ̀ka:Àwọn akọrin ará Nàìjíríà
Àtòjọ àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Rùwándà

Àyọkà yìí ṣe àtòjọ orúkọ àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Rùwándà láti ìgbà tí wọ́n dá ipò náà sílẹ̀ ní ọdún 1961 (nígbà Ìjídìde àwọn ará Rùwándà), títí di òní. Gẹ́gẹ́ bí òfin-ìbágbépọ̀ ṣe lànà rẹ̀, iṣẹ́ Ààrẹ ni gẹ́gẹ́bí olórí orílẹ̀-èdè ilẹ̀ Rwanda, ó sì ní agbára aláṣe tó pọ̀. Wọ́n dìbò yan sí ipò ààrẹ yìí fún ọdún méje, Ààrẹ yíò si yan Alákóso Àgbà àti gbogbo àwọn ará Kábínẹ́ẹ̀tì rẹ̀.

Àwọn mẹ́rin ló ti jẹ Ààrẹ ilẹ̀ Rùwándà (láì ka àwọn Adípò Ààrẹ). Ààrẹ lọ́wọ́lọ́wọ́ ni Paul Kagame, láti 24 March 2000.

## Key
;*Political parties*
*
*
*

;*Other factions*
*

;*Status*
*

## List of officeholders

## Latest election

## Itokasi

ẹ̀ka:Rùwándà
Àmọ̀tẹ́kùn

Amotekun (Acinonyx jubatus) je eranko afarajo oloungbo ti o tobi ni iwonba ti o si un gbe ni Ile Adulawo (Africa) ati Ile Asia. Amotekun je eranko ori ile ti o le sare julo ati wipe o le sare to mẹ́tàdínlógóje(137) kilomita ni wakati kan(85 mph), o si le gbera lati odo si mẹ́tàdínlọ́gọ́rùn kilomita ni wakati kan (60 mph) ni iseju meta pere. Pupo ninu awon Amotekun un gbe ni papa ile Adulawo. Awon Amotekun perete lo wa ni Ilu Iran. Amotekun je eranko ti o ma un se ode ni ara kutu tabi ni owo irole.

Awon Abuda Re.

Amotekun je eranko kan ti o fele ti ko si lara pupo bi awon eranko nla afara jo oloungbo. O ni ese tirin, awon ese nan si gun ati wipe iru re nan si gun pelu, awon abuda yi ni o wulo fun Amotekun lati le sare pupo. Iwon ori ati ara re bere lati méjìléláàdọ́fà si àádọ́jọ. Osuwon Amotekun bere lati mọ́kànlélógún si méjíléláàdọ́rin kilogramu. Eekanan Amotekun te di e ati wipe o le ka eekanan sinu di e. Eyi je iyato pupo ti o wa larin Amotekun ati awon eranko afara jo oloungbon yoku.

Isesi ati Onje.

Amotekun je eranko ti o ma un se ode ni ara kutu tabi ni owo irole. Amotekun je eranko ti o ma un je awon eranko miran bi igala, ogongo, eworo, Kẹ́tẹ́kẹ́tẹ́-abilà ati be be lo.
Ẹ̀ka:Àwọn ẹranko
Olórí orílẹ̀-èdè

**Olórí orílẹ̀-èdè** ni ẹni aráàlú kan tí óún dúró fún orílẹ̀ ìjọba kan lábẹ́ àṣẹ ní ìṣọ̀kan àti lábẹ́ òfin rẹ̀. Bí irú ìjọba àti ìpín àwọn agbára ìjọba orílẹ̀-èdè kọ̀ọ̀kan bá ṣe rí, olórí orílẹ̀-èdè le jẹ́ fún oyè lásán tàbí lẹ́ẹ̀kannáà bíi olórí ìjọba àti ìṣẹ́ míràn.

## Ìtọ́kasí


ẹ̀ka:Àwọn ipò aláṣe
ẹ̀ka:Àwọn ìgbékalẹ̀ ìjọba
Wàrà

**Wàrà** ni ohun mímu funfun olómi tí ó ní èròjà aṣara lóore tí a ma ńnfún láti ẹnu ọmú Màlúù, tí ó sì jẹ́ ìpìlẹ̀ èròjà ìdàgbà-sókè fún ọmọ màlúù tí ó bá ń mumú àti ọmọ ènìyàn pàá pàá, kí wọ́n tó bẹ̀rẹ̀ sí jẹun. Nínú wàrà ni Kolósítírọ́ọ̀mù tí ó jẹ́ èròjà aṣara-lóore gan an sodo sí nígbà tí èyíkéyí ẹranko alégun lẹ́yìn afọ́mọ lọ́mú bá kọ́kọ́ fọ́mọ rẹ̀ lọ́mú. Kolósítírọ́ọ̀mù yí ni ó kún fún èròjà ọmọ ogun ara tí ó ń jáde láti ara ìyá sí ara ọmọ rẹ̀ tó ń mumú láti dáàbò bòó kúrò lọ́wọ́ àrùn àti àìsàn àìfojúrí, ó tún kún fún àwọn èròjà mìíràn tó ń ṣara-lóore. Lára àwọn èròjà tí kolósítírọ́ọ̀mù kó sínú ni : èròjà amára-jọ̀lọ̀ (protein) àti èròjà afára-lókun (lactose). 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Mokgweetsi Masisi

**Mokgweetsi Eric Keabetswe Masisi** (ọjọ́ìbí 21 July 1961) ni Ààrẹ ilẹ̀ Bòtswánà ìkárùn lọ́wọ́lọ́wọ́, láti ọdún 2018. Ó jẹ́ Alákóso Ètò Ẹ̀kọ́ tẹ́lẹ̀ àti Alákóso Ọ̀rọ̀ iṣẹ́ Ààrẹ àti Ìmójútó Ìgboro láti 2011 di 2014. Wọ́n kọ́kọ́ dìbò yàán sí Ilé-aṣòfin ní 2009.

## Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Bòtswánà
Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Bòtswánà
Ààrẹ ilẹ̀ Bòtswánà

**Ààrẹ Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Bòtswánà** ni olórí orílẹ̀-èdè àti olórí ìjọba ilẹ̀ Bòtswánà, bákanáà ó tún jẹ́ Aláṣẹ Àgbà ilé-ìṣẹ́ ológun, nílànà bí Òfin-ìbágbépọ̀ ilẹ̀ Bòtswánà ṣe sọ.

## Key
;*Political parties*
*

;*Symbols*
* Died in office

## Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Bòtswánà (1966–dòní)

## Ìgbà àsìkò ayé àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Bòtswánà
This is a graphical **lifespan timeline of presidents of Botswana**.  The presidents are listed in order of office.



## Àkíyèsí

Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Bòtswánà
Botswana
Félix Tshisekedi

**Félix Antoine Tshisekedi Tshilombo** (; ọjọ́ìbí 13 June 1963) ni olóṣèlú ará Kóngò tó ti jẹ́ Ààrẹ Orílẹ̀-èdè Olómìnira Òṣèlú ilẹ̀ Kóngò láti 25 January 2019.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Orílẹ̀-èdè Olómìnira Tòṣèlúaráìlú ilẹ̀ Kóngò
Betty Shabazz

**Betty Shabazz** (orúkọ àbísọ **Betty Dean Sanders**; May 28, 1934&nbsp;– June 23, 1997), tí a tún mọ̀ bákannáà bíi **Betty&nbsp;X**, jẹ́ olùkọ́ àti alákitiyan àwọn ẹ̀tọ́ aráàlú ará Amẹ́ríkà. Shabazz ni ìyàwó Malcolm&nbsp;X.

## Àwọn ìtọ́kasí

ẹ̀ka:Àwọn alákitiyan ará Amẹ́ríkà
Adama Barrow

**Adama Barrow** (ọjọ́ìbí 16 February 1965) ni olóṣèlú ará Gambia àti agbalékọ́ tó jẹ́ Ààrẹ ilẹ̀ Gámbíà kẹta lọ́wọ́lọ́wọ́, lórí àga láti ọdún 2017. Ni Oṣu kọkanla ọdun 2021, Adama Barrow kede ipo oludije rẹ fun idibo Alakoso 2024.

## Itokasi
 

ẹ̀ka:Àwọn ará Gámbíà
Iwe

**Iwe**, jẹ́ ẹ̀yà ara kan tí iṣẹ́ rẹ̀ dá lórí lílọ̀ 
oúnjẹ tí a jẹ nínú tí ó ti dà nínú púpọ̀ ẹranko. Ẹ̀yà ara yí jẹ́ ọ̀kan gbòógì nínú ara. 
## Ìrísí rẹ̀
Iwe rí roboto, tinú tẹ̀yìn rẹ̀ jẹ́ kìkì iṣan tí ó sì ma ń lọ óúnjẹ pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ àwọn òkúta wẹ́wẹ̀wẹ́. 
## Àwọn Ìtọ́kasí
Àpáta

= Kini Apata tabi okuta? =

**Àpáta tabi okuta** jẹ́ ohun ribiti tí ó ń ṣẹlẹ̀ fúnra rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ohun àlùmọ́nì. Àpáta pín sí ọìsọ̀rí mẹ́ta pàtàkì jùlọ. Àwọn ni : igneous rocks, metamorphic rocks àti sedimentary rocks. Àpáta jẹ́ ohun tí ó fojú han jùlọ ní orí-ilẹ̀.
Ẹ̀ka ìmọ̀ tí a ti ń kọ́ nípa àpáta, ìrúsókè ati àtòjọ rẹ̀ ni wọ́n ń pè ní Petrology ní èyí tí ó sì jẹ́ abala kan lára ẹ̀kọ́ ìmọ̀ nípa ilẹ̀ (geology). 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Irì

**Ìrì**, ***erì***, ***enini*** tabí ***nini*** jẹ́ omi kan tí ó ma ń sẹ̀ tàbí kóra jọ sí orí ewé, koríko tàbí ohun kan mìíràn tí ó bá wà ní abẹ́ sánmọ̀ ní òru mọ́jú tàbí lásìkò tí ojú ọjọ́ bá bora. 

Ohun tí ìmọ̀ fún múlẹ̀ ni wípé nígbà tí oru tàbí ìgbóná ojú ọjọ́ bá ń bora tí afẹ́fẹ́ tutù ń fẹ́, oru ara àwọn ewéko àti àwọn ohun mìíràn tó ti gbóná jan jan lójú ọjọ́ tẹ̀lẹ̀ yóò ma ṣe oru  èyí tí kò láyè láti gbéra gòkè lọ tí wọ́n ń pè ní (evaporation), ìjákulẹ̀ yí ni ó ma ń fàá tí irúfẹ́ oru bẹ́ẹ̀ fi ma ń silẹ̀ sí orí àwọn ewéko gbogbo.</ref.
Láwọn àsìkò kan tí Oòrùn kò bá mú dà bí nkan láwọn agbègbè ọ̀ọ̀kan, èyí lè mú kí irì ó dì pọ̀ kó di yìnyín, ní èyí tí wọ́n ń pè ìkórajọ pọ̀ yí ní (frost)
Nígb tí ó jẹ́ wípé irì níṣe pẹ̀lú bí ojú-ọjọ́ bá ṣe rí tàbí gbóná sí, ó sábà ma ń sẹ̀ sí ara àwọn nkan bíi ewé, koríko, ojú irin ọkọ̀ ojú-irin, orí tàbí ara ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ àti bẹ̀ẹ́ nẹ̀ẹ́ lọ.
## Àwọn Ìtọ́kasí
Sánmọ̀

**Sánmọ̀** tabí ** Ojú Ọ̀run** jẹ́ gbogbo ohun tí ó wà lókè Ilẹ̀ níbi tí ohun bí Kùrukùru, Oòrùn, Òṣùpá àti àwọn ìràwọ̀ ti ń yọjú wo ilẹ̀ lásìkò ìkọ̀ọ̀kan wọn.
Ní inú ìmọ̀ ojú-ọ̀run, sánmọ̀ yí ni wọ́n ń pè ní ***ahòho***, níbi tí oòrun, òṣùpá, àti àwọn ìràwọ̀ ti dàbí ẹni wípé wọ́n ń rọ̀ kiriká ọ̀run fúra rẹ̀,ní ọ̀gangan ilẹ̀.
## Ọ̀nà tí sánmọ̀ pín sí
Sánmọ̀ tàbí ojú-_ọ̀run yí náà pín sí ọ̀nà méjì. 
Àkọ́kọ́ ni **kùrukùru**, èyí jẹ́ ìpele akọ́kọ́ àti ohun tí ó bo ojú-ọ̀run gan an fúra rẹ̀.
Èkejì ni **ahòho ọ̀run**, ní i tí àwọn ìràwọ̀,Oòrùn, ati Òṣùpá ti ń yọjú lásìkò wọn gbogbo. Lọ́pọ̀ ìgbà, kùrukùru ojú sánmọ̀ ni ó súnmọ́ ilẹ̀ jùlọ tí ó jẹ́ wípé bí a bá gbójú sókè, oun ni akọ́kọ́ máa rí.
## Àwọn àríwòye sánmọ̀
Ní ojú mọmọ tàbí ní àsìkò ọ̀sán, ojú sánmọ̀ sába ma ń ní àwọ̀ búlúù tàbí yẹ́lò tí Oòrùn yóò sì tàn kálẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìmọ́lẹ̀ tí a kò fi ní nílò iná tabí ihun kan mìíràn tí a lè fi òye rẹ̀ ríran ju òye ọjọ́ lọ.
Bí ó ti di àṣálẹ́, sánmọ̀ yóò dúdú kẹlẹ kẹlẹ, ní èyí tí ilẹ̀ náà yóò dúdú pẹ̀lú nítorí ìmọ́lẹ̀ sánmọ̀ ni ìmọ́lẹ̀ ilẹ̀. Ní àsìkò yí, gbogbo ohun alàyé pátá ni wọn yóò nílò ohun tí ó lè jẹ́ gẹ́gẹ́ bí òye tàbí iná tí yóò ms fi wọ́n mọ̀nà. Àwọn àsìkò yí ni òṣùpá ati àwọn ìràwọ̀ yóò yọ tí wọn yóò sì tànmọ́lẹ̀ sí orí ilẹ̀..

## Àwọn Ìtọ́kasí