David Olusoga

**David Adetayo Olusoga**    (Eni tí a bí ní ọjọ́ karùn-ún oṣù kìíní ọdún 1970)  jẹ́ òpìtàn, òǹkọ̀wé, olùgbéjáde ìròyìn, àti olùṣe eré fíìmù tí ó gba àmì ẹ̀yẹ BAFTA ní ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì.  Ó jẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n nípa Ìtàn Gbogbogbò ní Yunifásítì Manchester .  Olusoga ti gbé àwọn ìwé ìtàn kalẹ̀ lórí BBC ó sì ti kópa nínú *The One Show* àti *[[The Guardian]]* . 

## Ìgbésí ayé àti ẹ̀kọ́ ìbẹ̀rẹ̀
A bí David Olusoga ní ọdún 1970 ní ìlú Èkó, Nàìjíríà,  ó jẹ́ ọmọ kejì lọ́dọ̀ àwọn òbí rẹ, tí baba rẹ̀ sì jẹ́ ọmọ orile-ede Nàìjíríà ti ìyá rẹ̀ sì je ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì.   Nígbà tí Olusoga pé ọmọ ọdún márùn-ún, ó ṣí lọ sí UK pẹ̀lú ìyá rẹ̀, ó sì dàgbà ní Gateshead, Tyne àti Wear .  Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ènìyàn díẹ̀ tí kì í ṣe aláwò funfun tí wọ́n ń gbé ní ilé ìgbìmọ̀ . Nígbà tí ó pé ọmọ ọdún mẹ́rìnlá, àwọn National Front ti kọlu ilé rẹ̀ ní òpò ìgbà, ní èyí tí ó sì pè fún ààbò Ọlọ́pàá lórí òun àti ìdílé rẹ̀. Níkẹyìn, wọ́n fipá mú wọn kúrò nílé nítorí ìwà ìkàsí ẹlẹ́yàmẹ̀yà .  Lẹ́yìn náà, ó lọ sí Yunifásítì Liverpool láti kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìtàn ìkọ́ni léérú ,  ní ọdún 1994, ó parí ẹ̀kọ́ BA (Hons) Ìtàn (History) ,  lẹ́yìn náà ó parí ẹ̀kọ́ àgbà nínú ìgboun sì afẹ́fẹ́ àti ìròyìn ní Leeds Trinity University . 

## Iṣẹ́ àti ìdámọ̀
Olusoga bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ lórí tẹlifíṣọ̀n gẹ́gẹ́ bí olùwádìí lórí eré tẹlifíṣọ̀n BBC ti ọdún 1999, nípa *Western Front* . Ó di olùgbéjáde àwọn ètò ìtàn lẹ́yìn ìgbà tó jáde yunifásítì, ó sì ń ṣiṣẹ́ láti ọdún 2005 lórí àwọn ètò bíi *Namibia: Ìpànìyàn àti Ìṣàkóso Ẹlẹ́yàmẹ̀yà Kejì*, *Àwọn Àwòrán Tí Ó Padánù ti Eugene Smith* àti *Abraham Lincoln: Eni Mímọ́ tàbí Ẹniyan elésè?.*

Lẹ́yìn náà, ó di atókùn lórí tẹlifíṣọ̀n, bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 2014 pẹ̀lú *The World's War: Forgotten Soldiers of Empire*, èyí tó dá lórí àwọn ọmọ ogun India, Africa àti Asia tí wọ́n jagun ní Ogun Àgbáyé Kìíní, lẹ́yìn náà ni àwọn fíìmù mìíràn àti àwọn ìfarahàn lórí *The One Show* ti tẹlifíṣọ̀n BBC One . Ní ọdún 2015, wọ́n kéde pé òun yóò ṣe àgbékalẹ̀ , ìtẹ̀lé sí eré fíìmù Lord Clark ti ọdún 1969 , pẹ̀lú àwọn òpìtàn Mary Beard àti Simon Schama .  Àwọn eré tẹlifíṣọ̀n tuntun rẹ̀ ní *Black and British: A Forgotten History*, *The World's War*, *A House Through Time* àti *àwọn Owner Slave Owner tí ó gba àmì-ẹ̀yẹ BAFTA ti Britain* .   

Olusoga ti kọ awọn iwe itan ti o da duro, ati awọn ti o tẹle ère orí tẹlifisiọnu rẹ. Oun ni onkọwe iwe *Black and British: A Forgotten History ti* ọdun 2016, eyiti a fun ni ẹbun ọlá Longman–  Trustees Award 2017 ati ẹbun PEN Hessell-Tiltman 2017. Awọn iwe miiran rẹ ni, *The World's War*, eyiti o gba Iwe Ogun Àgbáyé Àkókó ti Ọdun ni ọdun 2015, *The Kaiser's Holocaust: Germany's Forgotten Genocide and the Colonial Roots of Nazism* (2011) eyiti o ṣe alábako pẹlu Casper Erichsen, ati *Civilisations* (2018). Ó ṣe àfikún si *Oxford Companion to Black British History*, o si ti kọwe fun *[[The Guardian]]*, *The Observer*, *New Statesman* ati iwe irohin *BBC History* ;  lati oṣu kẹfa ọdun 2018 o ti jẹ ọmọ ẹgbẹ igbimọ Scott Trust, èyítí ó ń tèjáde, *The Guardian* . 

Wọ́n fi Olusoga sí àwọn àtúnṣe *Powerlist* ti ọdún 2019 àti 2020, èyí tí ó jẹ́ àkójọpọ̀ àwọn 100 tí wọ́n ní ipa jùlọ nínú àwọn ará ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì aláwọ̀ dúdú,   àti nínú àtúnṣe ọdún 2021 ó wà ní ipò mẹ́wàá tí ó ní ipa jùlọ nínú àwọn tí ó wà ní ipò kẹjọ. 

Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí Ọ̀gá Àgbà ti Ìjọba Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì (OBE) nínú ẹ̀bùn Ọdún Tuntun ti ọdún 2019 fún iṣẹ́ ìsìn sí ìtàn àti ìṣọ̀kan àwùjọ.  Ó gba ẹ̀bùn rẹ̀ láti ọwọ́ Ọba Charles Kẹta ní oṣù Kejì ọdún 2023.  

Nígbà tí Yunifásítì Manchester yàn án gẹ́gẹ́ bí ọ̀jọ̀gbọ́n ní ọdún 2019, wón pè é ní ògbóǹtangì nínú ìtàn to ni ṣe pelu, ológun, ìjọba, ẹ̀yà àti oro nípa ẹrú, àti “ọ̀kan lára àwọn òpìtàn pàtàkì ní UK”.  Olusoga ṣe àsọyé àkọ́kọ́ rẹ̀ lórí “Ìdámọ̀, Ìjé Britain àti ” ní Yunifásítì Manchester ní oṣù Karùn-ún ọdún 2019. 

Ní ìdáhùn sí ìgbìmọ̀ Black Lives Matter kárí ayé pẹ̀lú àwọn ìfẹ̀hónúhàn lẹ́yìn ìpànìyàn George Floyd, wọ́n tún gbé *ìtàn aláwọ̀ dúdú àti ti ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì: Ìtàn Àgbàgbé* ti Olusoga jáde,  pẹ̀lú *àwọn olùgbé ẹrú tí a gbàgbé ní ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì*, tí Olusoga tún ṣáájú. 

Ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù kọkànlá ọdún 2020, BBC kéde pé wọ́n tí ṣe àgbékalẹ̀ ètò kan tí njẹ *Barack Obama Talks To David Olusoga*, ètò pàtàkì kan níbi tí Barack Obama yio tí ma jíròrò lori ìwé àkọ́kọ́ ti ìwé ìrántí ààrẹ rẹ̀, *A Promised Land* .  Ètò náà jáde ní ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù kìíní ọdún 2021.

Ni Oṣu Kini ọdun 2021, Olusoga farahan lori *Awọn Disiki Desert Island* ti BBC Radio 4 . 

Ní oṣù Kejìlá ọdún 2021, wọ́n kéde pé Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti British Academy ti fún Olusoga ní ẹ̀bùn Ààrẹ . Olusoga ni ókandínlógójì ẹniyan tí ó gba ẹ̀bùn náà, èyí tí wọ́n ti fi fún láti ọdún 2010, ó sì ń ṣe àkíyèsí iṣẹ́ sí àwọn ènìyàn àti ìmọ̀ nípa àwùjọ. 

Ní ọdún 2024, Olusoga pẹ̀lú àwọn àbúrò rẹ̀ Yinka àti Kemi ṣe àjùmọ̀ṣe ìwé Kan tí ńjé*, Ìtàn àwọn ènìyàn alawọ̀ Dúdú fún Ọjọ́ Gbogbo nínú Ọdún*, pẹ̀lú àkọsílẹ̀ fún ọjọ́ kọ̀ọ̀kan nínú kàlẹ́ńdà pẹ̀lú àwọn kúlẹ̀kúlẹ̀ ìṣẹ̀lẹ̀ kan, àkòrí, ènìyàn tàbí ibì kan tí ó ní í ṣe pẹ̀lú "Ìtàn àwọn ènìyàn aláwọ̀ Dúdú" pẹ̀lú èrò láti so ó pọ̀ mọ́ ìtàn orílẹ̀-èdè dípò kí ó fi sí "Oṣù Ìtàn àwọn alàwọ̀ Dúdú" nìkan. 

Ní oṣù kìíní ọdún 2025, wọ́n kéde pé wọ́n ti yan Olusoga gẹ́gẹ́ bí aṣojú fún National Trust . 

Ní oṣù karùn-ún ọdún 2025, wọ́n kéde Olusoga gẹ́gẹ́ bí olùdíje nínú eré àkọ́kọ́ ti *The Celebrity Traitors* .  Olusoga dé ìpele ìkẹyìn pẹ̀lú àwọn onígbàgbọ́ ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ Joe Marler àti Nick Mohammed àti àwọn ọ̀dàlẹ̀ Alan Carr àti Cat Burns, ṣùgbọ́n nígbẹ̀yìn gbẹ́yín óun àti Mohammed pàdánù rẹ, tí Carr sì borí 

## Àwọn ẹ̀bùn, Àmì Èyẹ àti iyì

* 2015: Ẹ̀bùn Ìtàn Àpapọ̀ Royal Historical Society fún Ìgbéjáde fún *Àwọn Onígbèsè Tí A Gbagbé ní Britain* (Ìtàn BBC)
* 2015: Ìwé Ọdún Ogun Àgbáyé Kìíní níbi Àmì Ẹ̀yẹ Ìwé Ìṣèlú Paddy Power fún *Ogun Àgbáyé* 
* 2016: Àwọn Ẹ̀bùn BAFTA Onímọ̀-ẹ̀rọ, Àwọn Ẹ̀bùn Tẹlifíṣọ̀n BAFTA fún *Àwọn Onírú tí A Ti Gbàgbé ní Britain* 
* 2017: Oyè Ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ìwé, Yunifásítì Liverpool 
* 2017: Ẹ̀bùn Longman–History Today Trustees fún *àwọn aláwọ̀ dúdú àti ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì* 
* 2017: Ẹ̀bùn PEN Hessell-Tiltman fún *àwọn aláwọ̀ dúdú àti àwọn ará Britain* 
* 2018: Oyè Ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ìwé, Yunifásítì ti Leeds 
* 2019: A yan Olórí Ẹgbẹ́ Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ní Ọlá Ọdún Tuntun 2019 fún iṣẹ́ ìsìn sí ìtàn àti ìṣọ̀kan àwùjọ 
* 2019: Oyè Ọ̀jọ̀gbọ́n nínú Òfin, Yunifásítì Leicester 
* 2019: A yan ẹni tí a yàn gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ Royal Society of Literature 
* 2021: Àmì Ààrẹ, Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, fún àwọn iṣẹ́ sí ìmọ̀ nípa ẹ̀dá ènìyàn àti àwùjọ 

## Àwọn Ère Àgbéléwò tí ọtí kó pa

* *Ogun Àgbáyé: Àwọn Ọmọ-ogun Tí A Gbàgbé ti Ilẹ̀ọba* (2014)
* *Jíjà fún Ọba àti Ilẹ̀ọba: Àwọn Akọni Caribbean ti Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì* (2015)
* *Ifihan Kan* (oriṣiriṣi awọn iṣẹlẹ)
* *Àwọn Onígbèsè Tí A Ti Gbàgbé Ní Britain* (2015)
* *Dúdú àti Gẹ̀ẹ́sì: Ìtàn Àgbàgbé* (2016)
* *Àkókò Ìwòrán* : "Ilẹ̀ Ọba Gẹ̀ẹ́sì – Àwọn Akọni àti Àwọn Aláìní" àti "Àwọn Aláṣẹ àti Àwọn Aláṣẹ" (méjèèjì ní ọdún 2017)
* *Àwọn ìtàn àgbáyé* (méjì lára àwọn ìtàn mẹ́sàn-án, "First Contact" àti "The Cult of Progress") (2018)
* *Ilé Kan Láti Àkókò Tí Ó Yẹ* (2018–2024)
* *Àwọn Àìfẹ́: Àwọn Fáìlì Ìkọ̀kọ̀ Windrush* (2019)
* *Ogun Àwòrán: Ìgbà Ẹ̀ẹ̀rùn Kan ní Bristol* (2021)
* *NHS Wa: Ìtàn Farasin* (2021)
* *Páásà Àwọn Ènìyàn: Ìtàn Ọgbà Covent* (2022)
* *Ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú David Olusoga* (2023)
* *Àwọn Oníwà-ìbàjẹ́ Gbajúmọ̀* (2025)
* *Ijọba pẹlu David Olusoga* (2025)

## Àwọn ìwé tó kọ

* *Ìpakúpakúpa ti Kaiser: Ìpakúpakúpa ti Germany ti a gbagbe ati awọn gbongbo amunisin ti Nazism* (Faber ati Faber, 2011);  (pẹ̀lú Casper W. Erichsen)
* *Ogun Àgbáyé* (Orí Zeus, 2015); 
* *Aláwò dúdú tó jé Gẹ̀ẹ́sì: Ìtàn tí àti Gbàgbé* (Macmillan, 2016); 
* *Àwọn Ọ̀làjú: Àkọ́kọ́ Olùbáṣepọ̀/Ẹgbẹ́ Ìlọsíwájú* ( Àwọn Ìwé Ìròyìn, 2018); 
* *Ìwé Ìtàn Àwọn Adúláwọ̀: Àwọn Èrò Ńlá Tí A Ṣàlàyé Ní Ṣíṣeéṣe* ( DK, 2021); 
* *Ìtàn Adúláwọ̀ fún Gbogbo Ọjọ́ Nínú Ọdún* (Macmillan, 2024);  (pẹlu Yinka Olusoga and Kemi Olusoga)
* *Nínú Ìṣẹ̀lẹ̀ náà: Steve McQueen,* láti ọwọ́ Jen Francis pẹ̀lú David Olusoga àti Dennis Lim, (Supernova Books, 2025); 

## Àwọn ìtọ́kasí

## Àwọn ojú ìlà ìtọ́kasí mìíràn

* Akbar, Arifa. "David Olusoga: 'Apá búburú kan wà nínú ìtàn ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, a sì rí ìtàn rẹ̀ ní ìgbà ẹ̀ẹ̀rùn yìí'" (ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò), *[[The Guardian]]*, 4 Oṣù kọkànlá ọdún 2016. A gba ìwé yìí jáde ní ọjọ́ kẹrin oṣù karùn-ún ọdún 2021.
* David Olusoga  
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1970
Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ