open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Àjẹsára táífọ́ọ̀dù

**Àjẹsára táífọ́ọ̀dù **jẹ́ àjẹsára tí n dènà ibà táífọ́ọ̀dù. Oríṣi méjì ni ó wà káàkiri: Ty21a tó jẹ́ àjẹsára tó wà láàyè, tí a sì má a n gba ẹnu fúnni, àti àjẹsára Vi capsular polysaccharide, èyí tó jẹ́ abẹ́rẹ́ àjẹsára ẹlẹ́yọ. Ìwọ̀n agbára wọn tó 30 sí 80% fún bí ọdún mẹta.

Àjọ Ìlera Àgbáyé (WHO) gbani nímọ̀ràn pé kí a fún gbogbo àwọn ọmọdé tí n gbé ní àwọn agbègbè ibi tí àrùn náà ti wọ́pọ̀ ní àjẹsára náà. Bí bẹ́ẹ̀kọ́, wọ́n gbani nímọ̀ràn láti fún gbogbo àwọn tó wà lábẹ́ ewu nlá láti kó àrùn náà ní àjẹsára náà. Ìpolongo nípa gbígba àjẹsára ni a tún lè lò láti fi ṣàkóso ìtànkálẹ̀ àrùn náà. A gbani nímọ̀ràn láti gba àfikún ìwọ̀n àjẹsára náà láàárín ọdún kọ̀ọ̀kan sí méje-méje, bí a bá wo bí àrùn náà ti wọ́pọ̀ tó ní agbègbè náà. Ní ilẹ̀ Amẹ́ríkà, a gbani nímọ̀ràn láti fún àwọn tó wà lábẹ́ ewu nlá níkan, bíi àwọn arìnrìnàjò lọ sí àwọn agbègbè ibi tí àrùn náà ti wọ́pọ̀, ní àjẹsára náà.

Àwọn oríṣi àjẹsára náà ti òde-òní kò léwu láti lò rárá. Àwọn àtúnbọ̀tán díẹ̀díẹ̀ lè wáyé ní ojú ibi abẹ́rẹ́ náà. Oríṣi àjẹsára náà tí à n gún fún ni bí abẹ́rẹ́ kò léwu fún àwọn tó ní àrùn kògbóògùn HIV/AIDS láti lò, a sì lè lo oríṣi àjẹsára náà tí à n gba ẹnu fúnni níwọ̀n ìgbà tí ènìyàn náà kò bá tíì ní àmì àrùn náà. Kò tíì yé ni bóyá oríṣi àjẹsára náà tí à n gba ẹnu lò léwu láti lò nígbàtí ènìyàn bá wà nínú oyún.

Almroth Edward Wright, Richard Pfeiffer, àti Wilhelm Kolle ni wọ́n ṣe àgbéjáde àjẹsára táífọ́ọ̀dù àkọ́kọ́. Nítorí àwọn àtúnbọ̀tán, àwọn àgbéjáde titun àjẹsára náà ni a gbani níyànjú láti lò. Àwọn àjẹsára táífọ́ọ̀dù wà lórí Àkójọ Àwọn Egbògi Kòṣeémáàní ti Àjọ Ìlera Àgbáyé, àwọn òògùn tó ṣe pàtàkì jùlọ tí a nílò fún ètò ìlera ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ yòówù Iye owó rẹ̀ lójú pálí jẹ́ bíi 4.44 USD fún ìwọ̀n egbògi náà kanṣoṣo ní ọdún 2014. Ní ilẹ̀ Amẹ́ríkà iye owó wọn jẹ́ 25 sí 50 USD.

## Àwọn ìtọ́kasí


Ẹ̀ka:Àjẹsára
Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Jim Carrey

**James Eugene** "**Jim**" **Carrey** (Ọjọ́ mẹ́tàdínlógún Oṣù kínnín Ọdún 1962) jẹ́ òṣèré, aláwàdà, olùkọ̀tàn ọmọ orílẹ̀ èdè Àmẹ́ríkà àti Canada. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Jason Alexander

**Jay Scott Greenspan** (September 23, 1959) je osere ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Alan Zweibel

**Alan Zweibel** (May 20, 1950) je osere ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Mike Adenuga

**Michael Adeniyi Agbolade Ishola Adenuga** (ojoibi 29 April Ọdún 1953) jẹ́  oníṣówó àji Olùdásĺlẹ ilé-iṣẹ Globacom. Adenuga jẹ́  ìkan lára ọmọ Orílẹ ède Nàìjíría tí ó lówó jùlọ. Ó di olówó lati ibi òwo nẹ́ tíwọki `ẹrọ alágbéka àti epoor`ọbì.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn oníṣòwò ará Nàìjíríà
Springbok

**springbok** jẹ́ alábọ́dé ẹtu tí wọ́n ń rí ní gúúsù áfríkà àti  gúúsù-wọ̀orùn áfríkà. Ó jẹ́ ọ̀kan lára ọmọ ẹgbẹ́  *Antidorcas*, Jẹ́mánì onímọ̀ ẹranko  Eberhard August Wilhelm von Zimmermann ló kọ́kọ́ ṣe àpèjuwe ọmọ ẹbí Bovidae yìí ní ọdún 1780. Ẹ̀yà méta ẹranko yìí tí di mímọ̀. Ẹtu èyí tẹ́ẹ́rẹ́ tẹ́sẹrẹ̀ gùn, springbok  gùn tó 71 sí 86 cm (28 to 34 in) ní ìwọ̀n èjìká àti ìwúwosí láti 27 sí 42 kg (60 sí 93 lb). Akọ àti abo rẹ̀ ní ìho méjì tí ó yípo sẹ́yìn. Springbok yìí ma ń ní  ojú  funfun, ìlà dúdú láti ojú dé ẹnu, àwọ̀ pako fẹ́ẹ́rẹ́fẹ́ tí ó pupa díẹ̀ láti apá iwájú dé íbubu ìha ìdí rẹ̀.

Ara rẹ̀ ma ń yá gágá ní àfẹ̀mọ́jú àti àṣàalẹ́, springbok fọ́ọ̀mù àdàlù ìbálòpọ̀. Ní ìgàkan sẹ́yìn, springbok ti aṣálẹ Kalahari àti ti Karoo ma ń  kóra wọn kọjá ní igbóẹgàn, lèyí tí  à ń pè ní * trekbokken*.

## Àkójọ àti ìtànkálẹ̀

Springbok jẹ́ ìkangbọ̀n ní ìdílé Antidorcas tí wọ́n sì gbe sí ẹbí Bovidae. Eberhard August Wilhelm Zimmermann von onímọ̀ ẹranko ọmọ orílẹ̀  èdè Jemaní ni ó kọ́kọ́ ṣe àpèjúwe ẹranko yìí ní ọdún 1780. Zimmermann kó ìdílé Antilope (blackbuck) sí springbok. 
Ní ọdún 1845, Carl Jakob Sundevall onímọ̀ ẹranko ọmọ orílẹ̀  èdè Sweden ló kó springbok Antidorcas,ìdílé tiẹ̀..

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Ẹranko
Saworoide

**Saworoide** jẹ́ eré àgbéléwò tí Tunde Kelani darí àti tí Mainframe Films àti Television Production ṣe àgbéjáde rẹ̀ ní ọdún 1999.

## Àkójọ
Saworoide ṣe àfihàn ètò àṣà yorùbá pípẹ́ kan ní ìlú Jogbo níbi tí èèyàn kò lè jẹ oba láìjé  pé èèyàn tó tọ́ lú ìlu saworoide.*

== Àwọn tó kópa ==
* Ayantunji Amoo
* Kunle Bamtefa
* Kayode Olaiya
* Yemi Shodimu
* [[Kola Oyewo]]
* Lere Paimo
* Bukky Wright
* Khabirat Kafidipe
* Kunle Afolayan

==Àwọn ìtókasí ==


== Kíkà síwájú ==
* 

== ìjápọ Ìta ==
*  <span> at the </span>[[Internet Movie Database]]
* [http://www.rottentomatoes.com/m/saworoide_1999/ *Saworoide''] at Rotten Tomatoes
Daisy Ducati

**Daisy Ducati** (ojoibi Oṣù Kejìlá 8, 1989) je omo Áfríkà Amẹ́ríkà osere ara Àwọn Ìpínlẹ̀ Aṣọ̀kan Amẹ́ríkà.

## Filmografy

## Itokasi

* 
* Daisy Ducati ní Internet Adult Film Database
* Daisy Ducati ní Adult Film Database

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà
Colin Howell

**Colin Howell** (bi Ọjọ́ Kẹrìnlá Oṣù Kẹta Ọdún 1959) jẹ́ Northern Irish tí a gbé si ẹ̀wọ̀n fún ẹ́sún apànìyàn. Àwon Apànìyàn áti ìròyìn tì o yíi wọn ká jẹ́ fífi hàn lóri ITV eré onípele "The Secret" gbóhùnsáféfé ní Oṣù Kẹrin àti Oṣù Karun Ọdún 2016. 

Howell pa aya rẹ̀ Lesley (née Clarke) àti Olólùfé Ọkọ rẹ́, Trevor Buchanan (tí ó jẹ osísẹ́ RUC ), ní òhun tí o fí hàn bí ìlànà ìpara-eni láàrín olólùfé méjì. Àwon Ara-ẹ̀dá wọ̀nyí nì a ri nínù ọkọ̀ elè-èfín ni Castlerock ní 19 Oṣù Karun 1991.

## Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1959
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Kola Oyewo

**Kola Oyewo** (bìi ní ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọn Oṣù kẹta 1946) jẹ́ òṣèré àti olùkọ́ ọmọ orìlé èdè Nàìjírìà 

## Ìgbà èwe
A bìi ní ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọn Oṣù kẹta 1946 ní ìlú Ọ̀bà ilé ti ìlú Ọ̀ṣun gúúsù-wọ̀orùn Nàìjírìà.

## Ètò ẹ̀kọ́
Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga ti Obáfẹ́mi Awólọ́wọ̀ Yunifásitì níbi tí ó ti gba ìwé ẹ̀rí nínu ìmo eré ìtàgé kí ó tó gba oyè kínín (B. A) nínu ìmọ tíátà ní Yunifásitì kan náà ní ọduń 1995. Ó tẹ̀síwájú nínu ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Yunifásitì ti ìlú Ìbàdàn níbi tí ó ti gba oyè kejì (M. A) àti ìkẹta (Ph. D) ní ìmọ eré ìtàgé. 

## Iṣẹ́
Ó bẹ̀ẹ̀rẹ̀ eré ṣíṣe ní odún 1964 lẹ́yìn tí ó darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèré Oyin Adéjọbí. Ipa tí ó kọ́kọ́ kó ni Adéjàre nínú eré Orogún Adédigba, èyí tí ó jẹ́ ìgbésí ayé Oyin Adéjọbí. Lẹ́yìn tí ó lo ọdún mẹ́ẹ́san pẹ̀lú Oyin Adéjọbí, ó darapọ̀ mọ́ egbé tíátà Yunifásitì ilé ifẹ̀ níbi tí ó tí bá olóyè Olá Rótìmí, tí ó jẹ́ òṣèré àti olùkọ́ ṣisẹ́. Wọ́n mọ Kola Oyewo sí Ọdẹ́ wálé, ipa tí ó kó nínu *[[The Gods Are not to Blame]]*, eré tí Olá Rótìmí kọ.

Ní odún 1996,  ó darapọ̀ mọ́ ilé ẹ̀kọ́ gíga ti Obáfẹ́mi Awólọ́wọ̀ Yunifásitì bí olúkọ́, ó sì dí àgbà olùkọ́ kí ó tó fẹ̀hìntí ní Oṣù kesań 2011. Lẹ́yìn tí ó fẹ̀hìntì, ó darapọ̀ mọ́ Yunifásítì Reedemers, níbi tí ó ti jẹ́ olórí olùkó ẹ̀ka eré ṣíṣe

In 1996, he joined the services of Yunifásítì Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ where he rose to the rank of a senior lecturer before he retired in September 2011. After his retirement from Obafemi Awolowo University, he joined the services of Redeemer's University, where he currently serves as head of the department of dramatic art.

## Àwọn eré
* *Sango (1997)<br> *
* *Super story (episode 1)*
* *The Gods Are Not To Blame*

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1946
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Australopithecines

***Australopithecines*** jẹ́ orúkọ tí à ń pe àwọn ẹ̀ya ẹranko tí ó jẹ mọ́ Australopithecus àti Paranthropus àti àwọn tí ó fẹ́ jẹ mọ́ ẹgbẹ́ *Kenyathropus*,, *Ardipithecus*, àti *Praeanthropus*.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
John Leguizamo

**Jonathan Alberto** "**John**" **Leguizamo** (Ọjó kejìlélógún Oṣù keje ọdún 1964) jẹ́ òṣèré ará Améríkà.

## Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Àjẹsára Meningococcal

**Àjẹsára Meningococcal** jẹ́ èyíkèyí àjẹsára  tí a fi ń dáàbò bo ara ẹni lọ́wọ́ àkóràn kòkòrò àìlèfojúrí afàìsàn kan tí à ń pè ní *Neisseria meningitidis*. Oriṣiriṣi ẹ̀yá àjẹsára yìí lo ń ṣiṣé fún díẹ̀ nínú tàbí gbogbo oriṣi meningococcus: A, C,W135 àti Y. Ó kéré jù, àjẹsára yìí  ń ṣiṣé dáadáa láàrín 85 sí 100% fún ọdún meji gbáko. Ó máa ń dínku meningitis àti sepsi láàrín ọ̀pọ̀ ènìyan níbi tí wọ́n ti ń lòó káàkìri. Wọ́n máa ń gba abẹ́rẹ́ àjẹsára yí sára gba inú iṣan tàbí abẹ́ ẹran ara.

Àjọ Ìlera Àgbáyé (WHO) gbani nímọ̀ràn pé kí  àwọn orílẹ̀ èdè tí àrùn náà ti ṣe rẹ́gí tàbị wọ́pọ̀ máa gba  àjẹsára yìí lóòrèkóòrè. Ní ìlú tí wọn kò b́ ti láàńfàní púpọ̀ lati kó àrùn yìí, wón gbani nímọ̀ràn wípé àwọn tí láàńfàní púpọ̀ lati kóo láàrín wọn gbódọ gba àjẹsára. Ní apá ibìkan ní  níbí tí áàńfàní púpọ̀ lati kó meningitis, ìyànjú ń lọ lọ́wó lati ri wípé wọ́n gba abẹ́rẹ́ àjésára fún àwọn ènìyàn tí ọjọ́ orí wọn bẹ̀ẹ̀rẹ̀ lati ọdún kan sí ọgbọ̀n ọdún. Ní ilẹ̀ Kánádà àti Amẹ́ríkà, àjẹsára èyí tó ń ṣiṣé fụn oriṣi mẹrin meningococcus ni wọ́n máa ń gbà fún àwọ́n ọṃọ tí kò tíì bàlágà àti àwọn tí ó láàńfàní jùlọ lati kó àrún yìí Ó tún pọn dandan fún àwọn tó ń lọ sí ilẹ̀ mẹ́kà fún Hajj.

ààbò jẹ́ ohun tó dará púpọ. Àwọn mìràn máa ń ní ìrora àti pípọ́n lójú ibi tí wọ́n gba abẹ́ẹ́rẹ́ sí.  Lílò rẹ̀ nínú oyún kò léwu rárá. àìbániláramu má ń ṣelẹ̀ lẹ́ẹ̀ksn nínú mílíọ́nù kan.


Àjẹsára meningococcal  di èyí tó wà fún lílò ní ìgbà àkọ́kọ́ ní ọdún 1970s. Ó wà lórí Àkójọ Àwọn Egbògi Kòṣeémáàní ti Àjọ Ìlera Àgbáyé, àwọn òògùn tó ṣe pàtàkì jùlọ tí a nílò fún ètò ìlera ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ yòówù. Iye owó rẹ̀ lójú pálí jẹ́ bíi 3.23 àti 10.77  USD fún ìwọ̀n egbògi náà kanṣoṣo ní ọdún 2014. Ní ilẹ̀ Amẹ́ríkà iye owó rẹ̀ jẹ́ 100 sí 200 fún ìdá kan.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àjẹsára

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Àjẹsára Rubella

**Àjẹsára rubella** jẹ́ àjẹsára tí a fi ń dáàbò bo ara ẹni lọ́wọ́ àkóràn kòkòrò àìlèfojúrí  ti o n fa àìsàn kan tí à ń pè ní rubella. Iṣẹ́ tó múná dóko rẹ̀ ma ń bẹ̀ẹ̀rẹ̀ lẹ́yìn ọsẹ̀ méjì tí a bá gba abẹ́rẹ́ àjẹsára yìí, àti pe ́ bíi aarundinlogorun (95%) máa ní ìí, jẹsára yìí. Orílẹ̀ èdè tí ó ní àjẹsára yìí púpọ̀ kìí ń sábà rí ìṣẹ̀lẹ̀ arun rubella tàbí ti congenital rubella syndrome. Nígbà tí àjẹsára yìí kò bá péye fún àwọn ọmọdé ní ọ̀pọ̀ ìgba, ó ṣeéṣe kí àìsàn cogenital rubella pọ̀ síi, pàápàá jùlọ bí àwọn obìrin bá ṣe ń bímọ síi láì jẹ́ wípé wọ́n gba àjẹsára tàbí kó àrùn náà. Fún ìdí èyí, ó ṣe pàtàkì kí ọ̀pọ̀ ènìyàn tí ó ju bíi 80% gba abẹ́rẹ́ àjẹsára.

Àjọ Ìlera Àgbáyé(WHO) gbani nímọ̀ràn pé kí àjẹsára rubella jẹ́ ara àwọn àjẹsára tí à ń gbà lórèkóòrè. Bí gbogbo ènìyàn kò bá gba àjẹsára, ó kéré jù àwọn obìrin tí wọ́n tóó bímọ gbọ́dọ̀ gba àjẹsára yìi. Wọn kò gbọ́dọ̀ gba àjẹsára yìi fún àwọn tó lóyún tí wọn kò ní adínà àìsàn púpọ̀. Bí ó ti lé̀ jẹ́ wípé ìdá kan péré ni a nílò fún ààbó,  ìdá méjì ni wón máa ń fún ènìyàn. Ìpanilára rẹ̀ ìwọnba. Wọ́n lè jẹ́ ibà, ara susú, ìrora àti pípọ́n ní ojú abẹ́rẹ́. Bí obirin ba rí ìrora, lẹ́yin gbígba abẹ́rẹ́ àjẹsára lẹ́yin òsẹ̀ kan tàbí méjì, kí wọ́n jẹ́ kó di mímọ̀. Àìbánilára mu rẹ̀ kọ̀ wọ́pọ̀. Àjẹsára  rubella dáwà tàbí pẹ̀lú awọn àjẹsára míràn. Àwọn àlòpọ̀ rẹ̀ pẹ̀lu àjẹsára ọ̀fìnkì ̀àti àjẹsára mumps (àjẹsára MMR) àti àjẹsára ọ̀fìnkì, àjẹsára mumps àti àjẹsára varicella (àjẹsára MMRV).

Wọ́n kọkọ gba lílò àjẹsára rubella láàyè ní ọdún 1969. Ó wà lórí Àkójọ Àwọn Egbògi Kòṣeémáàní ti Àjọ Ìlera Àgbáyé, àwọn òògùn tó ṣe pàtàkì jùlọ tí a nílò fún ètò ìlera ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ yòówù. Ní bíi 2009, orílẹ̀ èdè tó fi gbígba àjẹsára yíi lóòrèkóòrè sí ètò wọn jú 130. Iye owó   àjẹsára MMR lójú pálí jẹ́ 0.24 USD fún ìda ́ kan ní bí ọdún 2014. Ní ilẹ̀ Amẹ́ríkà iye owó rẹ̀ bíi 50 sí 100 USD.

## Lílò fún ìlera

Kí wọ́n gba àjẹsára rubella fún obìrin tí kò lóyún tàbí tí kò ní adínàn àìsàn yíi tàbí tí ó ní táítà rubella tó kéré sí 1:10. Rubella máa ń fa àìsàn tó ń dínà èémí tí ó máa ń fa ìnira ààrùn ẹ̀dọ̀fóró, àjẹsára rubella wúlò fún ìkáwọ́kò chronic obstructive pulmonary disease (COPD) àti ikọ́ efée. 

### Ìṣètò
Ònàn méjì ni wọ́n ń gbà fún ni ní abẹ́ẹ́rẹ́ àjẹsára rubella. Àkọ́kọ́ ni kí wọ́n gbàá fún gbogbo ènìyàn ti wọn kò tíì pé ogójì ọdún, ní gbígba ìdá àkọ́kọ́ kan láàrin oṣù mesaán àti méjìlá. Láìjẹ́ bẹ́ kí wọ́n gbàá fún àwọn obìrin tí wọn tí tó ọjọ orí tó lè bímọ.

Bí ó ti lé̀ jẹ́ wípé ìdá kan péré ni a nílò fún ààbó, ìdá méjì ni wón máa ń fún ènìyàn nígbà ti ó jẹ́pé ó máa ń wá pẹ̀lú Àjẹsára ọ̀fìnkì.

### Oyún
Kòyẹ kí wọ́n máa fún olóyún. Síḅ̀e, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ni wọ́n ti fún láìmọ wípé wọ́n wà nínú oyún tí nkan burúkú kò ṣẹlẹ̀ sí wọn. Àyẹ̀wò oyún kò pọn dandan kí wọ́n tó gba àjẹsára yìi
Bí iye táít̀à tí a bá rí bá kéré  nígbà oyún, kí woṇ́n gba àjẹsása lẹ́yìn tí wọ́n bá bímọ.  O jẹ́ ìmọràn dáadáa kí obirin lọ́ra fún oyún níní lẹ́yìn ọsè merin tí wọ́n bá gba àjẹsàra.

## Àwùjọ àti àṣà
Ó wà lórí Àkójọ Àwọn Egbògi Kòṣeémáàní ti Àjọ Ìlera Àgbáyé, àwọn òògùn tó ṣe pàtàkì jùlọ tí a nílò fún ètò ìlera ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ yòówù.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àjẹsára
Surulere

**Surulere** jẹ́ ibùgbé àti ibi iṣòwò agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ tó wà ní òke-odò ní Ìlú Èkó ní ìpínlẹ̀ Èkó ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà,  agbègbè yíi tó ìwọn 23 km². ìkànìyàn tí wọ́n ṣe ní ọdún 2006 fihàn wípé ó kéré jù ènìyàn 503,975 ń gbé agbègbè yìi pẹ̀lú ìṣúpọ̀ olùgbé bíi  21,864 fún ìdá kan  km².

## Àkópọ̀
Ibẹ̀ ni pápá ìdárayá ti orílë-èdè (ó gba èèyan 60,000) tí wọ́n kọ́ sí  Ìlú Èkó ní ọdún 1972 fún eré  ìdárayá gbogbo ilẹ̀ Áfíríkà wà. Pápá ìdárayá yìi ti ń di àkọ̀tí lati ọdún 2002. Síbẹ̀síbẹ̀, fún ìgbaradì fún ìdíje  Under 17 FIFA World Cup tó wáyé ní ọdún 2009, ohun èlò  pápá ìdárayá yìi rí àmójútó díẹ̀, ìdíje yií bẹ̀rẹ̀ láìsí ìdíwọ́ ní Oṣù kéwa ọdún 2009.

## Àwọn ìtọ́kasí

## Ìjápọ Ìtà
* Surulere Local Government

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Will Poulter

**William Jack** "**Will**" **Poulter** (bíi Ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n Oṣù kínín Ọduń 1993) jẹ́ òṣèré Gẹ̀ẹ́sì. Òhun ni Gally nínú eré  tí ó ṣàmúbádọ́gba ìwé ìtàn ọ̀dọ́mọkùnrin kan tí ó bá ara rẹ̀ ní àwùjọ tí kódáranínú nínú eré The Maze Runner ní ọdún 2014 tí ó sì gbà ẹ̀bùn  BAFTA Rising Star. Òhun ní Lee Carter nínú eré * Son of Rambow* (2007), Eustace Scrubb nínú *The Chronicles of Narnia: The Voyage of the Dawn Treader* (2010),  Kenny Rossmore nínú *We're the Millers* (2013) àti Jim Bridger níń *The Revenant *(2015).

## Igba èwe
Wọ́n bí Poulter ní Hammersmith, London, ó jẹ́ ọmọ Caroline (Barrah), tí ó jẹ́ nọ́ọ̀sì tẹ́lẹ̀ àti Neil Poulter, ọ̀jọ̀gbọ́ nínú ìmọ̀ ẹ̀kọ́ ọkàn. Wọ́n tọ́ ìyá rẹ̀ nínú ẹbí Gẹ̀ẹ́sì ní orílẹ̀ èdè Kenya, ní ibi tí bàbá rẹ́ ti jẹ́ alabójútó eré ìdárayá. Poulter kàwé ní Harrodian School.

## Iṣẹ́
Poulter ti kópa nínú oríṣirisí eré kí ó tó ṣe Lee Carter ní ọdún 2007 nínú eré *Son of Rambow* tí wọ́n ṣe àtúnyẹ̀wò ẹ, ti ó sì gba oríyìn fún iṣẹ́ Poulter àti ẹlẹgbé rẹ̀ Bill Milner. Ó tún ṣe iṣẹ́ pẹlú àwọ́n òṣèré aláwàdà ní* School of* *Comedy*, tí àkọkọ́ iṣé náà dàgbéléwò lóríi Channel 4's Comedy Lab ní Ọjó òkànlelógún Oṣù kẹjọ Odún 2008. *School of Comedy* nígbà yẹn ṣẹ̀ṣẹ̀ di Channel 4, tí ó bẹ̀rẹ̀ sí ní di àgbéléwò ní Ọjó kejì Oṣu kẹwá ọdún 2009. Ètò náà parí léyin ìpele kejì.

Ni ọdún 2009, wọ́n yàán lati ṣe Eustace Scrubb nínú eré  *The Chronicles of Narnia: The Voyage of the Dawn Treader* (tí wọ́n wò ní Queensland, Australia),  díẹ̀ nínú àwọ́n èbí rẹ́ tẹ̀lé. Eré náa kókó di wíwò ní Ọjọ́ kẹwá Oṣu kejìlá ọ́dún 2010. Eré yìí di àtúnyẹ̀wò sùgbọ́n wọn gba iṣé Poulter tọwọ́tẹsẹ̀.

## Àwọn eré tí ó ti kópa

## Àwọn amóhùnmáwòran tí ó ti kópa

## Àwọn ohùn tí ó ti kópa

## Èbún àti yíyàn

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1993
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ìfipá gba Maersk Alabama

right|thumb|MV ''Maersk Alabama'' ní Oṣù kẹrin Ọdún 2009.
**Ìfipá gba Maersk Alabama** jẹ́ àtẹ̀léra ìṣẹ̀lẹ̀ orí omi tì ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn ajalèlókun merin tí wọ́n fi ipá gba ọkọ̀ ojú omi ẹ̀lẹ́rù, MV Maersk Alabama ogòjílénírinwó máìlí (440 km; 280 mi) gúúsù-ìlàoòrùn Eyl, Somalia. Ìdíwọ́ yìí parí lẹ̀yin akitiyan  Ológun ojú omi U.S. lati gbàwọn sílẹ̀. Ó jẹ́ àkọkọ́ àṣeyọrí ìfipá gba ọkọ̀ ojú omí tí yio ṣélè́ lati bíi ọ̀kànlélógun ọgọrún ọdún sẹ́yìn. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìyábọ̀ ìròyìn jẹ́ kó di mímọ̀ wípé irú ìṣẹ̀lẹ̀ bíì tó ṣẹlẹ̀ kẹ́yìn wáyé ní ìgbà Ogun Barbary Kejì ní ọdún 1815, b́ótilẹ̀jẹ́ wípé irú  ìṣẹ̀lẹ̀ bẹ́ẹ̀ ti wáyé bí ọdún 1821 sẹ́yìn.  Ó jẹ́ ìkẹfà ọkọ̀ ojú omi ẹ̀lẹ́rù, tí  àwọn ajalèlókun tí wọ́n ṣẹ̀sẹ̀ gba owó ìdásílẹ̀  rọgùrọ́gù mílíọnù dọ́là máa dojú kọ.

Ìtàn ìṣẹ̀lẹ̀ yìí di àkọsílẹ̀ ní 2010 nínú ìwé  A Captain's Duty: Somali Pirates, Navy SEALs, and Dangerous Days at Sea tí Stephan Talty àti Captain Richard Phillips tí wọ́n jẹ́ ọ̀gá nínú ọkọ̀ yìí nígbà tí ìṣẹ̀lẹ̀ náà ṣẹlẹ̀ kọ́. ìfipá gbà ọkọ̀ yìí tún jẹ́ ìwúrí fún eré  Captain Phillips tí wọ́n ṣe ní ọdún 2013.

## Àwọn àkíyèsí
Mohammed Bin Zaal

Mohammed Zaal jẹ́  Onísòwò láti U.A.E. tì ò dà Ilè-Isẹ̀ Kìkọ̀ sìlẹ̀́ nì Dubai bì á́wọn elèyi The Reserve, The Nest, Seventh Heaven, and Ashjar.

Mohammed Zaal wà nì àkójọpọ̀  làti ọwọ́ Arabian Business ninu "Ọgọ́run alágbára jùlọ Lárúbáwá lábẹ́ Ogójì", àti nípa Scoop Empire nínu "Méjì-lélógún alágbára jùlọ̣  emiratis lábẹ́ Ogójì ". Ó sí ńse déédé ní Construction  Week Online's "construction week power 100".

## Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka: Àyọkà kúkurú
Ológun Ojú Omi fún Àwọn Ìpínlẹ̀ Aṣọ̀kan Amẹ́ríkà

thumb|'''Ológun Ojú Omi fún Àwọn Ìpínlẹ̀ Aṣọ̀kan Amẹ́ríkà'''
**Ológun Ojú Omi fún Àwọn Ìpínlẹ̀ Aṣọ̀kan Amẹ́ríkà **jẹ́ ẹ̀ka iṣẹ́ ogun tí ojú omi fún Àwọn Ìpínlẹ̀ Aṣọ̀kan Amẹ́ríkà àti pé ó jẹ́ ìkan nínú meje aláṣọ ogun fún  Àwọn Ìpínlẹ̀ Aṣọ̀kan Amẹ́ríkà. Ológun Ojú Omi fún  Àwọn Ìpínlẹ̀ Aṣọ̀kan Amẹ́ríkà  jẹ́ èyí tọ tọbi jù tí ó sì pójuwọ̀n jùlọ ní gbogbo àgbáyé tí ó sì ní ohun ìjà jùlọ ní gbogbo àgbàyé.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Ogun Barbary Kejì

**Ogun Barbary Kejì ** (1815 - 1816) , jẹ́ ogun kejí nínú ogun méjì tí ó ṣélẹ́̀ láàrin Àwọn Ìpínlẹ̀ Aṣọ̀kan Amẹ́ríkà àti Ottoman Empire tí àríwá Àfíríkà tí ó jẹ́ adelé fún  Tripoli, Tunisia, àti Algeria.
## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Ìjalèlókun

right|thumb|260x260px|Àwọn awakọ̀ ojú omi ti Gẹ̀ẹ́sì wọnú ọkọ̀ ojú omi ti Algeria tí wọ́n sì wọ̀yá ìjà pẹ̀lú àwọn ajalèlókun; John Fairburn (1793–1832) yàá
right|thumb|250x250px| Ajalèlókun Faransé Jacques de Sores jẹ́rùkó tí ó sì ń jó Havana ní ọdún 1555
**Ìjalèlókun **jẹ́ ìwa olèjíjà tàbí ìwà ọ̀daràn ní okun. Àwọn tí ó ń lọ́wọ́sí ìwà Ìjalèlókun ni wọ́n ń pè ní àwọn ajalèlókun. Àkosílẹ̀ àpẹẹrẹ ìjalèlókun  tí ó pẹ́jù ṣẹlẹ̀ ní bíi Orundún mẹ́rìnlá sẹ́yìn, nígbà tí àwọn ẹgbẹ́ ajalè lórí òkun dojú kọ ọkọ̀ ojú omi ti Aegean àti Mediterranean tí kò digun. Àwọn ònà tóóró tí ó ń jẹ́ kí wọn mọ ònà ibi tí ọkọ̀ ojú omi gbà ń fa ààyè fún ìjalèlókun,  tí ó tún ń fa ààfàní fún idigun ja  ọkọ̀ ojú omi àti oníṣowò ojú omi.
## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Agbèègbè ìdìbò ti Paddington (Queensland)

**Agbèègbè ìdìbò ti Paddington** jẹ́ tí àwọn tí ó lẹ̀tọ́ làti dìbò fún aṣojú ilé ìgbìmọ̀ aṣofin ti ìpínlẹ̀ Queensland, Australia.

## Ìtàn
Wọ́n dá Paddington sílẹ̀ ní ọdún 1911 lẹ́yìn àtúnpín ìlú, tí o sẹlẹ̀ ní ọdún 1912 nínú ìdìbò ìpínlẹ̀, agbèègbè ìdìbò yí wà títí dì ọdún 1932 ní àkókò ìdìbò ìpínlẹ̀. Orisun awon agbegbe re je ni Brisbane North  èyí tí o parun nínú ìdìbò 1912.

Nígbàtí Paddington parun ní ọdún 1932, àwọn agbègbè rẹ̀ dàpọ̀ mọ́ agbèègbè Brisbane ati Baroona.

## Àwọn aṣojú
Àwọn enìyàn wọ̀nyí ní wón ìdìbò yàn gẹ́gẹ́ bí aṣojú Paddinton :

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Captain Phillips (eré)

**Captain Phillips** jẹ́ eréAmẹ́ríkà aṣaragágá ọdún 2013 tí Paul Greengrass darí, ti Tom Hanks àti  Barkhad Abdi kópa, tí ó da lórí ìgbésíayé ẹnìkan tí ó yè. Eré yìí dá lórí ìtanÌfipá Gba Maersk Alabama tí ó ṣẹlẹ̀ ní ọdún 2009, ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó ṣẹlẹ̀ nígbà tí àwọn ajalèlókun ti òkun India tí adarí wọn jẹ́  Abduwali Muse mú oníṣowó ojú omí, Captain Richard Phillips fún pàṣípààrọ̀. Billy Ray ṣe ìfàwòránsọ̀tàn ẹ̀ tí ó dálóríi  ìwé  A Captain's Duty: Somali Pirates, Navy SEALs, and Dangerous Days at Sea tí Stephan Talty àti Captain Richard Phillips  kọ ní ọdún 2010.  Scott Rudin, Dana Brunetti àti Michael De Luca ló ṣàgbéjade iṣẹ́ yìí. Wọ́n ṣe àfihàn ẹ̀ New York Film Festival ti ọdún 2013, wọ́n gbejade fún wíwò ní Ojọ́ mọ́kànlá Oṣù kẹsán Odún 2013.
## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Juyik

**Juyik** (Persian&#x3A; جوئيک&#x200E;&#x200E;, jẹ́ **Jūyīk** ní èdè Latini ;a tún lépè ní **Jūyīg**)  jẹ́ abúlé ní agbèègbè Bahu Kalat, agbèègbè Dashtiari, Sistan àti ìgbèríko Baluchestan, Ìránì. Ní Ìkànìyàn ọdún 2006, gbogbo ènìyaǹ tó ń gbé ní abúlé yìí jẹ́ igba àti mẹtàléláàdọ̀rín nínú ẹbí mẹ́rìndínláàdóta.
## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Richard Phillips (oníṣòwò ojú omi)

**Richard Phillips** (bíi Ọjó kẹrindínlógún Oṣù karún Ọdún 1955) jẹ́ oníṣòwò ojú omí ọmọ ilẹ̀ Amẹ́ríkà tí ó jẹ́ ògá ọkọ̀ MV Maersk Alabama nígbà tí àwọn  ajalèlókun tí Somalia fẹ́ já ọkọ̀ náà gbà ní Oṣù kẹrin Ọdún 2009.
## Ìgbà èwe àti ẹ̀kọ́
Wọ́n bí Phillips ní Massachusetts, ó kàwé jade ní ilé ìwé Winchester High School ní Ọdún 1973.Phillips wọ ilé ìwé gíga  University of Massachusetts Amherst, ó sì pinu lati kà òfin gbogboògbò ṣùgbón wọ́n gbe sí Massachusetts Maritime Academy, níbi tí ó ti kàwé jade ni Ọdún 1979. Nígbà tó ń kàwé lọ́wọ́ ó ń ṣisẹ́ awakọ̀ ní Boston.
## Àwọn ìtọkasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1955
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
David Kaufman

**David Kaufman** (July 23, 1961) je osere ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Miyamoto Musashi

**Miyamoto Musashi** (1584 - Ọjọ́ kẹtàlá Oṣù Kẹfà Ọdún 1645) jẹ́ àwọn olùkọ̀wé, ronin, samurai àti olórin.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Samurai
Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Jan Joosten van Lodensteijn

**Jan Joosten van Lodensteijn** (1556 – 1623) jẹ́ atukọ̀ ará Ilé ọba àwọn Nẹ́dálándì.
## Àwọn ìtọ́kasí
* 
*

Ẹ̀ka:Ìgbésíayé
Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
MV Maersk Andaman

**MV ''Maersk Andaman*** (tẹ́lẹ̀tẹ́lè ***Maersk Alabama***) jẹ́ ọkọ̀ ojú omi ẹlẹ́rù ti  Maersk Line Limited tí ó wà ní  ìmú ṣiṣẹ́  Waterman Steamship Corporation. Ó ní àwọ̀ búlu tí ó fẹ́ mọ́ díẹ̀ pẹ̀lú ìrísí bi ti ọkọ̀  Maersk tókù láì wo tí àsíá ìforúkọsílẹ̀ wọn. Àwọn [[Ìjalèlókun|ajalèlókun]] jáagbà lẹgbẹ́ [[Sòmálíà|Somalia]] ní ọdún 2009, wọ́ sí mú àwọn atukọ̀ ẹ lati gba  owó ìdásilẹ̀. Ìgbìyànjú mẹrin ọ̀tọ̀ọ̀tò lati já ọkọ̀ náà gbà jásí pàbó lẹ́yìn ọdún náà ní ọdún 2010 àti 2011.

== Ìtàn ==



China Shipbuilding Corporation, Keelung, [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Ṣáínà|Taiwan]]  kọ́ *Alva Maersk* ni iye ẹsẹ̀ bàtà ẹgbẹ̀rú méjì àti mẹ́rìnlélógún, ó sì di ìfilọ́lẹ̀ ní ọdún 1998. Wọ́n wàá lọ sí [[Dẹ́nmárkì| Denmark]]. Ní ọdún 2004, wọ́n yí orúkọ *Alva Maersk*, s*í Maersk Alabama'' wọ́n wàá lọ sí United States, ilé iṣẹ́ tó fi ń ṣisẹ́, Maersk Line, Limited, tí ó wà ní Norfolk, Virginia. Ó ti kópa ní ìṣẹ̀lẹ̀ meje, tí ó sì ń ṣisẹ́ dáradára ní  Maersk Line's East Africa 4 service. Ònà tí ó máa ń gbà déédé ni lati  Mombasa, Kenya  Salalah, Oman, si Djibouti, padà sí Mombasa.

### Ìdádúró ní ọdún 2004
Ní ọdún 2004, wọ́n dá ọkọ̀ yìí dúró ní Kuwait lẹ́yìn ìgbà tí ó ṣe sábàbí jìbìtì. Gẹ́gẹ́ bí ìwé tí  A. P. Moller-Maersk Group fọwọ́sí pẹ̀lú United States District Court for the Southern District of New York ní ọdún 2005, àwọn kan tí wọ́n ń gbé ní Kuwait lu  A. P. Moller-Maersk Group ní jìbìtì owó rọ̀gùrọ́gù mílíọnù dọ́là.

## Àwọ́n ìtọ́kasi

## Àwọn àkíyèsí
Nils Olav

Colonel-in-Chief Sir **Nils Olav** jẹ́ ọba Penguin tí ó ń gbé ní Edinburgh Zoo, Scotland. Ó jẹ́ ẹran ọ̀sìn fún ológun tí wọ́n máa ń lò nígbà ayẹyẹ tàbí gẹ́gẹ́ bí ààmi àpẹẹrẹ , tí ó sì jẹ́ Ọ̀gágún Colonel fun Royal Guard ti orílẹ̀ èdè Norway.  Àwọn ológun lati Norwegian Royal Guard bẹ Nils wò ní Ọjọ́ karùndílógún Oṣù kẹjọ Ọdún 2008 tí wọ́n sí fi oyè Knighthood dáa lọ́lá.  King Harald V ni ó pàṣé wípé kí wọ́n fi oyè yìí dáa lọ́lá. Nígbà ayẹyẹ yìí, ènìyàn ọgọrún meje ló darapọ̀ mọ́ àwọn aṣọ́gbà ẹranko 130 lati gbọ́ gbólóhun tí ọba kà jade tí ó ṣàpèjúwe Nils gẹ́gẹ́ bíi penguin "tí ó pójúùwọ̀n ní gbogbo ọnà lati gba ọlá àti iyì knighthood". Orúkọ 'Nils Olav' yìí ní wọ̣́n tún fún àwọn king penguins méjì tí ó wà lẹ́yin Nils Olav lọ́wọ́lọ́wọ́ yìí gẹ́gẹ́ bíi Ọba Aṣọ́gbà másíkọ́ọ̀tí.
## Ipá ẹ̀ nínú ológun
Norway  – tí aṣàwákiri ọmọ orílẹ̀ èdè yìí, Roald Amundsen jẹ́ ẹni àkọ́kọ́ tí ó kọ́kọ́ dé Òpo tó wà ní Gúúsù ní Ọdún 1911  – ta ọgbà ẹranko lọ́rẹ pẹ̀lú king penguin àkọ́kọ́ ẹ̀ nigbà tí wọ́n ṣíi ní Ọdún 1913.
Nígba tí àwọn onísẹ́ ọba bẹ Edinburgh Military Tattoo ní Ọdún 1961 fún  ẹ̀kọ́ bí aṣelè dojú kọ ogun, ògágun lieutenant tí wọ́n ń pè ní Nils Egelien nífẹ sí ìletò penguin ní Edinburgh Zoo yìí. Nígbà tí àwọn oníṣẹ́ yìí padà sí Edinburgh lẹ́ẹ̀kan síi ní Ọdún 1972, ó ṣètò bi àkójọ yìí ṣe máa gba penguin wọlé. Wọ́n sọ orúkọ penguin yìí ní Nils Olav fún ìyẹ́sí Nils Egelien, àti  King Olav V of Norway.

left|thumb|Sir Nils ṣe àyẹ̀wò fún àwọn ọmọ ogun ti Royal Guard, tí òhun sì jẹ́ Ọ̀gágun, nígba ayẹyẹ oyè knighthood ẹ̀ ní Ọdún 2008
Wọ́n fún Sir Nils Olav ní oyè visekorporal (lance corporal) wọ́n sì maa ń foyè kún oyè rẹ̀ nígbàkúgbà tí àwọn oníṣẹ́ ọba ba padà sí ọgbà ẹranko. Ní Ọdún 1982, ó di corporal, tí ó sì di sergeant ní Ọdún 1982.  Nils Olav kú lẹ́yìn ígbà díẹ̀ tí ó di sergeant, Nils Olav II sì gba ipò ọlá ẹ. Ó ní ìgbéga ní ọdún 1993 sí oyè  regimental sergeant major. Ni ́ Ọjọ́ kejìlélógún Oṣù kẹjo Ọdún 2005, wọ́n yàán ní  Colonel-in-Chief,  Ni ́ Ọjọ́ kejìlélógún Oṣù kẹjo Ọdún 2008 wọ́n fí oyè knighthood dáa lọ́lá. Ó jẹ́ penguin àkọ́kọ́ tí ó gba írú ọlá bẹ́ẹ̀ ní ológun orílẹ̀ èdè Norway. Bákan náà, wọ́n fún Ọgbà èranko Edinburgh ní ère idẹ Nils Olav  tí ó tó ẹsẹ bàtà mẹrin (1.2 m). Wọ́n fí ère yìí ṣèrántí oníṣẹ́ ọba àti ọnà olọgun. Ère kan náà wà níwájú àgbàlá  Royal Norwegian Guard ní Huseby, Oslo.
Ní Norway, wọ́n máa ń pèé ní ẹran ọ̀sìn Oníṣẹ́ Ọba, bíótilẹ̀jẹ́pé orúkọ tí wọ́n kọ síwájú ère yìí ń tọka sí oyè rẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi Colonel-in-Chief.

right|thumb|Ère idẹ Nils Olav

## Àwọn ìtọ́kasí

## Àwọn àjápọ̀ látì ìta
* BBC News on his knighthood
* BBC News
* Scotsman
* Article with pictures (Norwegian)
Ẹ̀ka:Ológun
Edinburgh Zoo

**Edinburgh Zoo**, tẹ́lẹ̀tẹ́lè  **Scottish National Zoological Park**, jẹ́  ọgbà ẹranko fun ìdárayá 82-acre (33 ha) kan tí kò sí fún èrè tí ó wà ní olúìlú  Scotland. Wọ́n kọ́ọ ń ọdún 1913, tí ó sì jẹ́ pé  Royal Zoological Society of Scotland lónii, ó máa ń gba èrò tí ó ju 600,000 lọ́dọọdún, tí ó sì jẹ́ kí ó jẹ́ ìkejì ibi tí ó lókìkí jùlọ ni Scotland tí wọ́n máa ń san owó làti wọlé

## Tùn wo
*Nils Olav
## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
George Tucker (olóṣèlú)

**George Tucker** (Ọjọ́ Ogún Oṣù kẹjọ Ọdún 1775  – Ọjọ́ kẹwá Oṣù kẹrin Ọdún 1861) jẹ́ amòfin ọmọ orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà, oléṣèlú, olùkọ̀tàn, olùkọ̀wé, àti olùkọ́ni. Ara àwọn iṣẹ́ mọ̀ọ́kọmọ̀ọ́kà ni àkọ́kọ́
ìṣẹ̀tàn ayé amúnisìn ní Virginia àti àwọn míràn nínú iṣẹ́ àkọ́kọ́ ìṣẹ̀tàn ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ tí orílẹ̀ èdè yìí. Tucker tún ṣe àtẹ̀jáde ìgbésíayé  Thomas Jefferson, àti ìtàn United States.
Tucker jẹ́ ọmọ alákóso ìlú Hamilton, Bermuda àkọ́kọ́. Ó sì ṣílọ sí Virginia nígbà tí ó pé ọmọ ogún ọdún, ó kàwé ní College of William and Mary, wọ́n sì gbàá wọlé bí amòfin. Ìgbéyàwó ẹ̀ àkọ́kọ́ pàrí pẹ̀lú ikú ìyàwó rẹ̀ tí kò bímọ Mary Farley ní ọdún 1799; ó fẹ́ ìyàwó míràn,  ó bí ọmọ mẹ́fa pẹ̀lú ìyàwó rẹ̀ Maria Carter, tí ó kú nígbà tí ó pé ọdún méjìdínlógójì ní ọdún 1823. Ìyàwó rẹ̀ kẹta, tí ó jẹ́ ọmọ ọgbọ̀n ọdún jẹ́  Louisa Thompson tí ó kú ní ọdún 1858.
Yàtọ̀ sí iṣè amòfin ẹ, Tucker kọ àwọn ìwé ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ fún àtẹ̀jáde. Àwọn àkọ́le rẹ̀ pé oríṣiríṣi láti  èrò sí ìmọ — làti ẹrú,  ndibo , àti ẹ̀kọ́ sí lílọ làti ibìkan sí ibìkan, owó ọ̀ya àti ìfowópamọ́. Wọ́n yàán ní aṣojú ní ọdun 1816 sí ilé ìgbìmọ̀  Virginia House of Delegates nìgbà kan, ó tún ṣe aṣojú ní ilé ìgbìmọ  United States House of Representatives lati 1819 sí 1825.
## Àwọn ìtọ́kasí
*
*
*
* Tucker, Maria Carter (1817–1819). *[[Commonplace book|Commonplace Book]] of Maria Carter Tucker*. University of Virginia Library.
*

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1775
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1861
Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Thomas Haden Church

**Thomas Richard McMillen** (June 17, 1960) je osere ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Nasir ol Molk Mosque

**Nasir ol Molk Mosque** (Persian&#x3A; مسجد نصیر الملک – Masjed e Nasir ol Molk&#x200E;&#x200E;), tí wọ́n tún mọ̀ sí  **Mọ́ṣáláṣí Aláwọ̀ Pupa Fẹ́ẹ́rẹ́**, jẹ́ mọ́ṣáláṣí ìbílẹ̀ ní  Shiraz, Iran. Ó wà ní agbèègbè  Gowad-e-Arabān nítòsí Šāh Čerāq Mosque. Mọ́ṣáláṣí yìí ní gílásì aláwọ̀ àràbarà tí ó sí ṣe àfihàn àwọn èròjà ìbílẹ̀ bíi *Panj Kāse* ("marún tí ó tẹ̀") .  Wón máa ń sàbà pèé ní *Mọ́ṣáláṣí Aláwọ̀ Pupa Fẹ́ẹ́rẹ́*, nítorí lílo áwọ̀ pupa fẹ́ẹ́rẹ́ sílẹ̀ fún ẹ̀ṣọ́ inú rẹ̀.

## Ìtàn
Wọ́n kọ́ mọ́ṣáláṣí yìí nígbà àkókò Qajar, wọ́n sì ń lòó lábẹ́ ààbò *Endowment Foundation of Nasir ol Molk*. Wọ́n kọ́ọ láàrín Ọdún 1876 sí 1888 nípa àṣẹ Mirzā Hasan Ali (Nasir ol Molk) tí ó jẹ́ ọba Qajar. Àwọn aṣàpẹẹrẹ ayàwòrán ni Mohammad Hasan-e-Memār, ayàwòrán ọmọ orílẹ̀ èdèIran, àti Mohammad Rezā Kāshi-Sāz-e-Širāzi.

## Ìtọ́jú
Àtúnṣe, ààbò, àti ìtọ́jú ohun ìṣẹ̀báyé yìí wà ní ìṣàkóso *Endowment Foundation of Nasir ol Molk*.

## ibi ìṣàfihà fọ́tò


Nasir-ol-Molk Mosque, Shiraz, Iran (1249316403).jpg|Àbáwọlé
Enchantment - 1.jpg|Àgbàlá mọ́ṣáláṣí yìí
Nasir-al molk -1.jpg|Wíwò lati inú
Nasr ol Molk mosque vault ceiling.jpg|Òkè àjà ẹ̀
Nasir al-Mulk Mosque Darafsh (10).JPG|gílásì aláwọ̀ àràbarà inú mọ́ṣáláṣí yìí


## Tún wo
 Media related to Nasirolmolk mosque ní Wikimedia Commons
* List of Mosques in Iran
* Architecture of Iran

## Àjápọ̀ látìta
* Nasir ol Molk Mosque on ''Art-Days.com'' 
* Nasir ol Molk Mosque on ''Albert-Videt.eu'' (French)
* BBC Persian: Nasir ol Molk (Persian)

## Àwọn ìtọ́kasí
Pneumococcal vaccine

Àjẹsára ìlòdìsí kòkòrò inú jẹ́ àjẹsára alòdìsí kòkòrò ''<u><font color="#0000ff" face="Times New Roman">Streptococcus pneumoniae</font></u>''.[<sup><u><font color="#0000ff" face="Times New Roman">[1]</font></u></sup>](https://yo.wikipedia.org/wiki/:en:Pneumococcal_vaccine) Ìlò wọn lè dẹ́kun àwọn irúfẹ́
àrùn ẹ̀dọ̀fóró, àrùn wíwú ọpọlọ tàbi ́egungun ẹhìn, àti àrùn ìṣàkóbára
ara-ẹni. Irúfẹ́ àjẹsára ìlòdìsí kòkòrò inú méjì lówà: àjẹsára
àjùmọ̀ṣe àti àjẹsára ọ̀pọ̀ ṣúgà. Wọ́n maa ń fúnni bóyá nípa abẹ́rẹ́
ninú iṣan tàbí lábẹ́ àwọ̀ lásán.[<sup><u><font color="#0000ff" face="Times New Roman">[1]</font></u></sup>](https://yo.wikipedia.org/wiki/:en:Pneumococcal_vaccine) 




Àjọ Ìlera Àgbáyé gbaninímọ̀ràn ilo abẹ́rẹ́ ninú iṣan niti ìfúnni
lábẹ́rẹ́ àjẹsára ìlànà iṣẹ́ tí a ń fún àwọn ọmọdé. Lára rẹ̀ ni
HIV/AIDS. Àwọn ìlo mẹ́ta tàbí mẹ́rin tí a gbaninímọ̀ràn jẹ́ láàrín ìdá
71 àti 93 tí ó jáfáfá ní dídẹ́kun àrùn líle. À̀jẹsára ọ̀pọ̀ ṣúgà,
bí o ti jáfáfá láàrin àwọn àgbà, kò jáfáfá láàrin àwọn ọmọdé
tí ọjọ́ orí wọn dín ní ọdún méjì tàbí àwọn tí ó lè yára kó àìsàn.[<sup><u><font face="Times New Roman">[1]</font></u></sup>](https://yo.wikipedia.org/wiki/:en:Pneumococcal_vaccine)  




Àjẹsára náà kò léwu rárá. Pẹ̀lú àjẹsára àjùmọ̀ṣe, ìdá 10 àwọn
ọmọ ọwọ́ sábà maa ń ní ojú pípọ́n níbi ìgba-abẹ́rẹ́, ibà, tàbí àyípadà
orun. Ìbà náà lè wáyé. Ọ̀pọ̀ ìhún-ara kò wọ́pọ̀. 





## Àwọn ìtọ́kasí
Baselios Cleemis

** Baselios Cleemis Thottunkal ** (Malayalam&#x3A; ബസേലിയോസ് കർദ്ദിനാൾ ക്ലിമ്മീസ്) tàbí tí wọ́n bá fẹ́ gẹ́gẹ́ bí olórí  ecclesiastical, **Baselios Cleemis ''Cardinal'' Thottunkal** jẹ́ Major Archbishop ti Syro-Malankara Catholic Church.  Pope Benedict XVI yànhán sí College of Cardinals tí Catholic Church ní Papal Basilica of Saint Peter ní Ọjọ́ kẹrìnlélógún Oṣù mọ́kànlá Ọdún 2012. Nígbà tí wọ́n yànhàn, òhun ló kéré jùlọ ní ẹgbẹ́ College of Cardinals. Ó jẹ́  olórí ecclesiastical Syro-Malankara Catholic Church àkọ́kọ́. Ní Ọjọ́ ọ̀kànlélọ́gbọ̀n Oṣù kínín Ọdún 2013, ó di ọmọ ẹgbẹ́ Congregation for the Oriental Churches àti ti  Pontifical Council for Interreligious Dialogue. Ní Ọjọ́ kejìlá Oṣu kejìlá Ọdún 2013, wọ́n dìbò yànhàn gẹ́gẹ́ bí  Ààrẹ Kerala Catholic Bishops' Council. Ní Ọjọ́ kọkànlá Oṣù kejì Ọdún 2014,  wọ́n dìbò yànhàn gẹ́gẹ́ bí  Ààrẹ Catholic Bishops' Conference of India.

## Ìgbà èwe
Wọ́n bí Baselios Cleemis ní Ọjọ́ karùndínlógún Oṣù kẹfà Ọdún 1959  bí **Isaac Thottumkal** (wọ́n tún lè pèé ní **Thottunkal**) ní Mukkoor, ìlú kékeré kan tí o súnmọ́ ìlú Mallappally ní agbèègbè Pathanamthitta  ní State of Kerala ní Gúúsù India. Àwọ́n òbí rẹ̀ ni Mathew àti Annamma Thottumkal. Ẹbí Thottumkal jẹ́ ara ẹbí Pakalomattom, tó jẹ́ ẹbí onígbàgbọ́ Syria ìgbàanì ní Kerala.

## Ètò ẹ̀kọ́
Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ alakọ́bẹ̀rẹ̀ Minor Seminary Formation ní  Tiruvalla lati 1976 sí 1979. Ó gba iyì B.Phil. lati St. Joseph's Pontifical Institute, Mangalapuzha, Aluva, níbi tí ó tí o lati 1979 sí  1982. Ó gba iyì  B.Th. lati Papal Seminary, Pune níbi tí ó ti kàwé lati 1983 sí 1986. Thottunkal di àlùfáà ní Ọjọ́ kọkànlá Oṣù kẹfà Ọdún 1986. Ó kàwé fún Master of Theology ní Dharmaram College, Bangalore lati  1986 sí 1989. Thottunkal ṣe Doctorate ní  Ecumenical Theology lati Pontifical University of St. Thomas Aquinas (Angelicum), Rome ní Ọdun 1997.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1959
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Venus and Adonis (Veronese, Madrid)

***Venus and Adonis*** jẹ́ àwòrán kíkùn   tí olóògbé  Paolo Veronese, ayàwòrán ọmọ orílẹ̀ èdè Italy yà ní ọdún 1580, tí ó wà ní Museo del Prado ní Madrid báỳí. Wọ́n fẹ àwòrán ti tẹ́lẹ̀tẹ́lẹ̀ lọ́wọ́ òkè ní ọrundún méjìdínlógún sẹ́yìn. Wọ́n yọ abala èyí tí wọ́n fi kun kúrò lati dáapadà (c. 1988) kí iṣẹ́ yì lé lè padà sí oníbùú.

## Níṣókí

Wọ́n mú àkọ́lé lati Ovid. Ó sàfihàn ọlọ́dẹ Adonis tí ó sùn sí orí itan Venus. Eros wà níwájú ẹ̀ pẹ̀lú ajá ọdẹ kan. Wọ́n ṣe àfihàn Cupid níbi tí ó ti ń gbìyànjú lati má jẹ́ kí ajá yìí dẹgbó nítorí pé Venus ti sàsọtẹ́lẹ̀ wípé Adonis ma ́a kú ní àkókò ọdẹ. Àlà ilẹ̀ wà ní abẹ́lẹ̀ pẹ́lú àwọ̀ ewé àti ojú ọ̀run tó búlúù.

## Àwọ́n ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Professor Peller

**Professor Moshood Abiola Peller** ( tí wọ́n bí ọdún 1941, ní Ìséyìn – ní Ọjọ́ kejì Oṣù kẹjọ, Ọdún 1997, Onípànù) jẹ́ Onídán  orílẹ̀ èdè Nàìjíríà àti ọkàn lára àwọn Ògbóǹtarìgì Onídán ní ilẹ̀  Áfíríkà.

Orúkọ bíbí rẹ̀ jẹ́  Fọlọ́runshọ Abíọ́lá, Peller lọ sí ilé-ìwé Mùsùlùmí ní Ìséyìn àti Ilé-ìwé Native Authority Primary ní  Ìséyìn. Ó bẹ̀rẹ̀ sí ní má ṣe idán ní ọdún 1954 tí ó gbé dé Ìlú Ìbàdàn, Èkó àti Ọ̀yọ́ fún eré. Ní ọdún 1959, Ó yí iṣẹ́ ààyò rẹ̀ padà àti wí pé ó di aṣojú fún G.B.O àti padà wọ iṣẹ́ òwò. Ìfẹ́ rẹ̀ fún idán tẹ̀ síwájú àti ní ọdún 1964, ó lọ sí Ilé-ìwé magical arts in Índíà, ó lo oṣù méjìdínlógún ní ilé-ìwé náà àti lẹ́yìn tó parí, ó lọ gbé ní Liberia. Ní ọdún 1966, ó ní ìmúrasílẹ̀ àfihàn ní Federal Palace Hotel, Èkó. Wọ́n padà pa á ní ọdún 1997.  

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1941
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1997
Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Biochemistry

**Biochemistry**, nígbàmíràn wọ́n máa ń pèé ní **biological chemistry**, jẹ́ ìmọ̀  ìlànà kẹ́míkà àgọ́ ara àtí ìbáṣepọ̀ wọn pẹ̀lú ohun ẹlẹmí. Nípa ṣíṣe àkóso lílọ-bíbọ̀  iṣẹ́ lágọ́ ara nípasẹ̀ ìtalólobo ìbáṣepọ̀ kẹ́míkà àti lílọ-bíbọ̀ agbára kẹ́míkà làtàrí gbogbo ìbáṣepọ̀ kẹ́míka nínú ara, ìlànà kẹ́míkà nínú ara yìí ní ó máa ń ṣe ìmúgbòòrò bí ara ṣe ń ṣiṣẹ́.
Ní bíi ogún ọrundún sẹ́yìn, biochemistry ti ṣe àṣeyọrí lórí bí a ṣe lè ṣàlàyé lórí ìlànà ìgbéayé tí ó ni ṣe pẹ̀lú ìmọ ohun ẹlẹ́mí làti ìmọ̀ ewéko sí ìmọ̀ ìlera, sí ìmọ̀ ìṣiṣẹ́àbínimọ́  ní wọ́n ní ṣe pẹ̀lú ìwádí ìbáṣepọ̀ kẹ́míkà lágọ́ ara. Loní, ìdojúkọ ìwádí ní biochemistry dá lórí òye bí biological molecules ṣe ń f ìlànà tó ń ṣẹlẹ̀ nínú àwọn ètò ẹ̀yà ara.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Àkójọ àwọn olórí ẹgbẹ́ ò ṣèlú Communist Party of China

Communist Party of China jẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú People's Republic of China (PRC).

Èyí ni **Àkójọ àwọn olórí ẹgbẹ́ òṣèlú Communist Party of China**

*Chen Duxiu
*Chen Duxiu
*Xiang Zhongfa
*Li Lisan
*Xiang Zhongfa
*Wang Ming
*Qin Bangxian
*Zhang Wentian
*Hu Yaobang
*Zhao Ziyang
*Jiang Zemin
*Hu Jintao
*Mao Zedong
*Hua Guofeng
*Hu Yaobang
*Mao Zedong
*Hua Guofeng
* Deng Xiaoping
*Jiang Zemin
*Hu Jintao
*Xi Jinping

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Len Deighton bibliography

Len Deighton (bíi Ọjọ́  kejídínlógún Oṣù kejí ọdún 1929) jẹ́ olùkọ̀tàn gẹ̀ẹ́sì tí wọ́n mọ̀ sí àwọn ìwé àkàkọ́gbọ́n, àwọn iṣẹ́ ìtàn ológun, ìfàwòránsọ̀tàn  àtí kíkọ nípa bí a ṣe ń se oúnjẹ́. Ó ní oríṣiriṣi iṣẹ́, iṣẹ́ rẹ̀ pẹ̀lú àkàra díndín, agbáwo oúnjẹ, ara àwọn olùkọ̀wé ìròyín, olùkọ́ àti ara àwọn to ń ṣiṣẹ́ nínú ọkọ̀ òfurufú kí ó tó kọ  àkọ́kọ́ ìwé àkàkọ́gbọ́n rẹ̀ ní ọdún 1962: *The IPCRESS File*.<span class="mw-reflink-text"></span>  Ó ń tẹ̀síwájú ṣe o oun tí olùkọ̀tàn ìgbésíayérẹ̀ pè ní "oge, àwàdà,  ìwé àkàkọ́gbọ́n tó dára ní ìtan ọfintótó,<span class="mw-reflink-text"></span>  pẹ̀lú àwọn  ìwé àkàkọ́gbọ́n kí ó to ṣàfihàn Bernard Samson.<span class="mw-reflink-text"></span><span class="mw-reflink-text"></span>

Deighton kọ ìwé amóùnmáwòran méjì, tí àkọ́kọ́ rẹ̀ jẹ́*  Long Past Glory *ní Ọdún 1963; ó tún kọ ìwé *Oh! What a Lovely War* (1969). Ó nífẹ́ sí oúnjẹ́ sísè tipẹ́tipẹ́ — Ìyá rẹ̀ jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n oúnjẹ sísè tí o ́ sì fi ìfẹ́ oúnjẹ sísè yìí sínú ọmọ rẹ̀—jẹ́ kí ó ń ojú ewé tí wọ́n ti ma ń kọ nípa oúnjẹ sísè ní ìwé ìróyìn tí ó ma ń jade lọ́jọ́ ọ̀sẹ̀,*The Observer*, fún ọdún méjì. Wọ́n kó àwọn iṣẹ́ yìí pọ̀ sínú àwọn ìwé méjì kan, *Len Deighton's Action Cookbook* àti *Où est le garlic* (méjèèjì ní ọdún 1965); ó tún kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwé nípa oúnjẹ sísè.<span class="mw-reflink-text"></span> Deighton ti ṣàgéjáde oríṣiríṣi àwọn iṣẹ́ míràn bíi ẹ̀kọ́ nípa  bí wọ́n ṣe ṣọ́ John F. Kenedy pa, ìtan òfúrufú, Ìtàn Ogun Àgbáyé Kejì àti ìwé ojú òpó nípa James Bond.<span class="mw-reflink-text"></span><span class="mw-reflink-text"></span>

## Àwọn  ìwé àkàkọ́gbọ́n

## Oríṣiríṣi
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ Deighton ni wọ́n ti fi ṣe eré: Eré *The Ipcress File* (1965), *Funeral in Berlin* (1966), *Billion Dollar Brain* (1967) àti *Spy Film* (1976).  Ní ọdún 1988 amóùnmáwòran Granada ṣàgbéjáde miniseries *Game, Set and Match* tí ó dálórí àwọn ìwé àkàkọ́gbọ́n rẹ̀ mẹ́ta tí ó ń jẹ́ orúkọ kan náà.

## Àwọn tí kìí ṣe ìṣẹ̀tàn

## Àwọn àkíyèsí àti ìtọ́kasí

### Àwọn àkíyèsí



### Àwọn ìtọ́kasí
Matt K. Miller

**Matthew Kermit Miller** (bíi Ọjọ́ kejì Oṣù kejì 1960) jẹ́, olùkọ̀tàn, òṣèré àti aláwàdà ọmọ orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà. Wọ́n tún mọ̀ó sí Kermit Miller àti Kermit Beachwood.

## Àwọn ìtọ́kasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
John Goodman

**Jonathan Stephen** "**John**" **Goodman** (bíi Ọjọ́ Ogún Oṣù kẹfà Ọdún 1952) jẹ́ òṣèré ọmọ orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà.
## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Ibi ìwòràwọ̀ lati Vienna

right|thumb|Ibi ìwòràwọ̀ lati Vienna  ti Vienna University
right|thumb|Irinṣẹ́ ìwòràwọ̀ 68 ní Vienna University Observatory
**Ibi ìwòràwọ̀ lati Vienna** () jẹ́ ibi tí wọ́n ti ń wòràwọ̀ lati orílẹ̀ èdè Vienna, ní Austria. Ó jẹ́ ara University of Vienna. 
Wọ́n kọ́ ibi ìwòràwọ̀ àkọ́kọ́ ní ọdún 1753 sí 1754 lórí òrùlé ìkan lára àwọn  ilé tó wà ní yunifásitì yìí, tí  Emperor Franz Joseph I of Austria pàṣẹ iṣàmúlò rẹ̀ ní ọdún 1883. Yàrá irinṣẹ́ rẹ̀ gangan tó àlàjá kan nínú 68 cm (27in) tí gígùn ìfojúsí rẹ̀ sì jẹ́ 10.5 metres (34 in) tí  Grubb Telescope Company. kọ́. Ní ìgbà yẹn, òun ní irinṣẹ́ ìwòràwọ̀ tí ó tobi jùlọ.
## Àwọn olùdarí
* Maximilian Hell, 1756&#x2013;1792
* Franz de Paula Triesnecker, 1792&#x2013;1817
* Johann Josef von Littrow, 1819&#x2013;1840
* Karl Ludwig von Littrow, 1842&#x2013;1877
* Edmund Weiss, 1877&#x2013;1908
* Kasimir Graff, 1928&#x2013;1938
* Bruno Thüring, 1940&#x2013;1945
* Kasimir Graff, 1945&#x2013;1949
* Josef Hopmann, 1951&#x2013;1962
* Josef Meurers, 1962&#x2013;1979
* Karl Rakos, 1979&#x2013;1981
* Werner Tscharnuter, 1981&#x2013;1984
* Michel Breger, 1984&#x2013;1986
* Paul Jackson, 1986&#x2013;1994
* Michel Breger, 1994&#x2013;2005
* Gerhard Hensler, 2006&#x2013;2009
* Franz Kerschbaum, 2009&#x2013;

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Mike Pollock

thumb|Mike Pollock ọdún 2014
**Michael B.** "**Mike**" **Pollock** (March 9, 1965) je osere ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Michael J. Fox

**Michael Andrew Fox** (June 9, 1961) je osere ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Microlophus albemarlensis

**Alángba àpáta Galápagos** (*Microlophus albemarlensis*), tí wọ́n tún mọ̀ sí  **Alángba àpáta Albemarle**, jẹ́ ẹ̀yà alángba àpáta tí ó wọ́pọ̀ ní erékùṣù Galápagos  níbi tí ó ti wà ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ erékùṣù ìwọ̀ oòrùn archipelago: àwọn erékùṣù ńlá, Isabela, Santa Cruz, Fernandina, Santiago àti Santa Fe, àti àwọn ọ̀pọ̀lọpọ erékùṣù kékèké: Seymour, Baltra, Plaza Sur, Daphne Major àti Rábida. Ó jẹ́ erékùṣù tí ó tàn káàkiri jùlọ nínú gbogbo èyà Galápagos ti *[[Microlophus]]*, a máa ń rí àwọn tókù lẹ́ẹ̀kànkan ní àwọn erékùṣù. Àwọn olùkọ̀wé míràn rò wípé ọ̀pọ̀lọpọ̀ tí wọ́n maa ń rí ní  Santiago, Santa Cruz, àti Santa Fe (tí ó wà pẹ̀pú àwọn erékùṣù kékèké) yàtọ sí àwọn ẹ̀yà (*M. jacobi*, *M. indefatigabilis* àti *M. barringtonensis*). Wọ́n máa ń kó àwọn ẹ̀yà wọ̀nyí mọ́ ìdílé *Microlophus*  ṣùgbọ́n ní ìgbà láéláè, wọ́n kó wọn pọ̀ pẹ̀lú *[[Tropidurus]]*.

## Àpèjúwe
left|thumb|Akọ láti erékùṣú Santiago tí ó ń ṣàfihàn ọ̀nà ọ̀fun rẹ̀ dúdú  tó rí pátapàta
Àgba Galápagos lava lizards ma ń gùn tó bíi 50 to 100&nbsp;mm SVL (ẹnu -dé-ìdí; láì sí ìdí ẹ̀ níbẹ̀ tàbí gùn ju bẹ́ẹ̀ sí SVL) , ìtóbi sí wọn sì yàtọ káàkiri erékùṣù. Àwọn akọ ma ń tóbi ju abo lọ, tí wọ́n sì ma ń wúwo tóbi tó méjì ọ̀kọ̀ọ̀kan abo, ó sì ma ń tobí tó ìwọn 77 sí 91&nbsp;mm SVL, àkàwé  63–71&nbsp;mm ti obìnrin. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Microlophus

***Microlophus***  jẹ́ ti ìdílé àwọn alángbá *[[ Tropidurus‎|Tropidurid]]* ní Gúúsù Amẹ́ríkà. Ogún ẹ̀yà alángbá yìí ni a dámọ̀ tí mẹ́fà sì wọ́pọ̀ ní erúkùṣú Galápagos ní ibi tí wọ́n ti mọ̀ wọ́n sí àwọn alángbá àpáta (nígbà míràn wọ́n máa ń kówọn sí àye Tropidurus). Wọ́n má ń rí àwọn tókù tí wọ́n ń pè ní  Pacific iguanas, ní Andes lọ́na òkun Chile, Peru, àti Ecuador.
Ìrí àwọn alángbá yìí káàkiri àti ìrísí, àwọ̀, àti ìwà tí ó yàtọ̀ ṣe àfihàn nkan tí àwọn olóyìnbo ń pè ní adaptive radiation tí ó ní ṣe pẹ̀lú àwọn tí ó ń gbé ní archipelago yìí. A ma ń rí àwọn ẹ̀yà kan ní gbogbo àárín àtí ìwọ oòrùn àwọn erékuỳṣù tí ó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àkókó òkun lọlẹ̀ díẹ̀, tí ó sì jẹ́ pé a maa ń rí àwọn ẹ̀yà mẹ́fà kan ní eteetí àwọn erékùṣù. Ó Ṣeéṣe kó jẹ́ wípé ìran kan ní gbogbo àwọn ẹ̀yà wọ̀nyí ti wá. Síbẹ̀síbẹ̀,  Tropiduridae lè pàwọdà, àwọn ẹ̀yà kan náà sí ma ń ní àwọ̀ ọ̀tọ̀tọ̀ ní ibùgbé  ọ̀tọ̀tọ̀, tí wọn a sì maa ṣe àfihan àwọ̀  ọ̀tọ̀tọ̀. Àwọn ẹranko tí ó ń gbé ní àpáta dúdú maa n ní àwọ̀ dúdú ju àwọn tó ń gbe ní orí iyẹ̀pẹ̀ tí ó mọ́.
## Àwọn ẹ̀yà
thumb|''Akọ Microlophus delanonis'' tí ó wọ́pọ̀ ní Española Island
thumb|''Microlophus occipitalis,'' Peru
Wọ́n tòwọ́n bí ábídí. (* wọ́n wọ́pọ̀ ní àwọn erékùṣù Galapágos).
* *[[Microlophus albemarlensis]]* 
* *[[Microlophus atacamensis]]* 
* *[[Microlophus bivittatus]]* 
* *[[Microlophus delanonis]]* 
* *[[Microlophus duncanensis]]*
* *[[Microlophus grayii]]* 
* *[[Microlophus habelii]]*
* *[[Microlophus heterolepis]]*
* *[[Microlophus koepckeorum]]* 
* *[[Microlophus occipitalis]]*
* *[[Microlophus pacificus]]* 
* *[[Microlophus peruvianus]]*
* *[[Microlophus quadrivittatus]]* 
* *[[Microlophus stolzmanni]]* 
* *[[Microlophus tarapacensis]]
* *Microlophus theresiae*
* *Microlophus theresioides*
* *Microlophus thoracicus*
* *Microlophus tigris*
* *Microlophus yanezi''

## Àwọn ìtọ́kasí
Microlophus atacamensis

***Microlophus atacamensis***, náà **Atacamen Pacific iguana**, jẹ́ àwọn ẹ̀yà alángbá orí àpáta tí ó wọ́pọ̀ ní Chile.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Microlophus bivittatus

**Alángba àpáta** **San Cristóbal **(*Microlophus bivittatus*) jẹ́ àwọn ẹ̀yà alángba àpáta tí ó wọ́pọ̀ ní erékùṣù Galápagos. Wọ́n maa ń kó àwọn ẹ̀yà wọ̀nyí pọ̀ sí ìdílé *[[Microlophus]]* ṣùgbọ́n wọ́n ti kà wọn sí ìdílé *[[Tropidurus]]* tẹ́lẹ̀.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Microlophus delanonis

***Microlophus delanonis***, alángbà àpáta **Española ** tàbí **alángbà àpáta Hood **wọ́pọ̀ ní erékùṣù Galapagos ti  Española. Wọ́n maa ń kó àwọn ẹ̀yà wọ̀nyí pọ̀ sí ìdílé *[[Microlophus]]* ṣùgbọ́n wọ́n ti kà wọn sí ìdílé *[[Tropidurus]]* tẹ́lẹ̀.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Tropidurus

***Tropidurus*** jẹ́ ìdílé àwọn ẹranko afàyàfà. Àwọn ẹ̀yà alángbá (ẹbí Tropiduridae) orí ilẹ̀ náà wà ní ìdílé*Tropidurus*. *Tropidurus* jẹ́ ìdílé tị ọ jẹ́ ẹbí Tropiduridae, tí ó sì jẹ́ ẹbí alángbá iguanian.

## Àgbègbè ibi tí ó wà ati ibùgbé
A máa ń rí àwọn ẹ̀yà ìdílé *Tropidurus* ní òkè odò Gúúsù Amẹ́ríkà mainland, pàápàá ní igbó agijù igbóẹgàn ibi òjò Amazon àti àwọn ibi ọ̀gbẹlẹ̀
## Orúkọ rẹ̀ káríayé
Kòsí orúkọ tí wọ́n mọ àwọn ẹ̀yà ìdílé *Tropidurus sí*. In their native range they are simply called "iguanas" as are most similar animals. If anything, the Brazilian term ***calango*** is used to particularly refer to lizards of the genus *Tropidurus*.
## Àwọn ẹ̀yà
Àwọn ẹ̀ya wònyí ni ojúlówó tí wọ́n mọ̀ (wọ́n tò wọ́n bi ábídí).
* *Tropidurus arenarius* (Tschudi, 1845)
* *Tropidurus bogerti* Roze, 1958
* *Tropidurus callathelys* M.B. Harvey & Gutberlet, 1998
* *Tropidurus catalanensis* Gudynas & Skuk, 1983
* *Tropidurus chromatops* M.B. Harvey & Gutberlet, 1998
* *Tropidurus cocorobensis* Rodrigues, 1987
* *Tropidurus divaricatus* Rodrigues, 1987
* *Tropidurus erythrocephalus* Rodrigues, 1987
* *Tropidurus etheridgei* Cei, 1982
* *Tropidurus guarani* Álvarez, Cei & Scolaro, 1994
* *Tropidurus helenae* (Manzani & Abe, 1990)
* *Tropidurus hispidus* (Spix, 1825)
* *Tropidurus hygomi* J.T. Reinhardt & Lütken, 1861
* *Tropidurus insulanus* Rodrigues, 1987
* *Tropidurus itambere* Rodrigues, 1987
* *Tropidurus jaguaribanus* Passos, Lima & Borges-Nojosa, 2011
* *Tropidurus lagunablanca* A.L.G. Carvalho, 2016
* *Tropidurus melanopleurus* Boulenger, 1902
* *Tropidurus montanus* Rodrigues, 1987
* *Tropidurus mucujensis* Rodrigues, 1987
* *Tropidurus nanuzae* Rodrigues, 1981
* *Tropidurus oreadicus* Rodrigues, 1987
* *Tropidurus pinima* (Rodrigues, 1984)
* *Tropidurus psammonastes* Rodrigues, Kasahara & Yonenaga-Yasuda, 1988
* *Tropidurus tarara* A.L.G. Carvalho, 2016
* *Tropidurus teyumirim* A.L.G. Carvalho, 2016
* *Tropidurus semitaeniatus* (Spix, 1825)
* *Tropidurus sertanejo* A.L.G. Carvalho, et al., 2016
* *Tropidurus spinulosus* (Cope, 1862)
* *Tropidurus torquatus* (Wied-Neuwied), 1820
* *Tropidurus xanthochilus* M.B. Harvey & Gutberlet, 1998
## Àwọn ìtọ́kasí
ISBN

**International Standard Book Number** (**ISBN**) jẹ́ àìlẹ́gbẹ́ oùnka tí wọ́n fi ń dá ìwé mọ̀. Ni ede Yoruba, o tumọ si Nọmba Iwe Itọju Iwe-mimọ International.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọ̀págun ISO
Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Van Hollaway

**Van Hollaway** jẹ́ akọ́nimọ̀ọ́gbá bọ́ọ̀lù àfẹsẹ̀gbá ní Ilẹ̀ Amẹ́ríkà.

## Ìrìnàjò iṣẹ́ akọ́nimọ̀ọ́gbá
Hollaway ní olórí àwọn akọ́nimọ̀ọ́gbá college football ní Bethany Terrible Swedes ní agbègbè Lindsborg, Kansas.  Ó di ipò yí mú láti ọdún 1974 títí dé 1975 .  . Gẹ́gẹ́ bí akọ́nimọ̀ọ́gbá, ìwé ìrántí rẹ̀ fiwàn wípé Bethany borí ní ìgbà méje, ósì pàdánù ní ìgbà mẹ́tàlá. Ní òpin ọdún 2012, Hollaway wà ní ipò kejìlá ní gbogbo àseyege ní Bethany  (.350).

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Microlophus habelii

***Microlophus habelii***, tí wọ́n sábà mọ̀ sí alángbá àpáta **Marchena **  jẹ́ ẹ̀yà alángba àpáta tí ó wọ́pọ̀ ní erékùṣù Galápagos ti Marchena.

## Ìpinlẹ̀ṣẹ̀
Wọ́n fi orúkọ tí wọ́n ń pèé gangan, *habelii*, dá  Simeon Habel, onímọ̀ àdáyébá ọmọ jamaní-Amẹ́ríkà lọ́lá.

## ìṣàsọ́tọ̀
Wọ́n fí *M. habelii* sí ìdílé *[[Microlophus]]* ṣùgbọ́n wọ́n ti kó wọn sí ẹ̀yà *[[Tropidurus]]*, tí wọ́n ti ṣàpèjúwe rẹ̀ tẹ́lẹ̀.

## Àwọn ìtọ́kasí

## Ìwé àkàsíwájú si
* Steindachner F. 1876. "*Die Schlangen und Eidechsen der Galapagos-Inseln* ". *Zoologisch-Botanischen Gesellschaft in Wien* **1876**: 303-329. (*Tropidurus habelii*, àwọn ẹ̀yà tuntun). ( Èdè Jẹ́mánì).
Microlophus heterolepis

***Microlophus heterolepis***  jẹ́ àwọn ẹ̀yà alángba àpáta tí ó wọ́pọ̀ ní Chile àti Peru.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Microlophus koepckeorum

***Microlophus koepckeorum***,  tí wọ́n mọ̀ sí **Frost's iguana**,  jẹ́ àwọn ẹ̀yà alángba àpáta tí ó wọ́pọ̀ ní Chile àti Peru.

## Ìpinlẹ̀ṣẹ̀
Wọ́n fi orúkọ tí wọ́n ń pèé gangan, *koepckeorum*, dá Hans-Wilhelm Koepcke àtí  Maria Koepcke, tí wọ́n jẹ́ ọkọ àti ìyàwó, onímọ̀ ẹyẹ ọmọ orílẹ̀ èdè jamaní tí wọ́n bí sị́ Peru.

## ̀Àwọn ìtọ́kasí

## Ìwé àkàsíwájú si
* Mertens R. 1956. "*Studien über die Herpetofauna Perus I. Zur Kenntniss der Iguaniden-Gattung* Tropidurus *in Peru* ". *Senckenbergiana Biologica* **37**: 101-136. (*Tropidurus occipitalis koepckeorum*, new subspecies, p. 117). (ní èdè jamaní).

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Microlophus occipitalis

***Microlophus occipitalis***, ti **knobbed Pacific iguana**, jẹ́ àwọn ẹ̀yà alángba àpáta tí ó wọ́pọ̀ ní Ecuador àti Peru.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Microlophus pacificus

***Microlophus pacificus***, èyí **Pacific iguana** tí ó wọ́pọ̀  jẹ́ àwọn ẹ̀yà alángba àpáta tí ó wọ́pọ̀ ní erékùṣù Galápagos ti Pinta. Wọ́n maa ń kó àwọn ẹ̀yà wọ̀nyí pọ̀ sí ìdílé Microlophus ṣùgbọ́n wọ́n ti kó wọn sí ẹ̀yà Tropidurus tẹ́lẹ̀.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Microlophus peruvianus

***Microlophus peruvianus***, ti **Peru Pacific iguana**,  jẹ́ àwọn ẹ̀yà alángba àpáta tí ó wọ́pọ̀ ní Ecuador, Peru, àti Chile. Wọ́n maa ń kó àwọn ẹ̀yà wọ̀nyí pọ̀ sí ìdílé *[[Microlophus]]* ṣùgbọ́n wọ́n ti kà wọn sí ìdílé *[[Tropidurus]]* tẹ́lẹ̀

## Àwọn ìtọ́kasí
Microlophus quadrivittatus

***Microlophus quadrivittatus***, ti** Pacific iguana **onígun mẹ́rin,  jẹ́ àwọn ẹ̀yà alángba àpáta tí a máa ń rí ní Peru àti Chile.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Microlophus stolzmanni

***Microlophus stolzmanni***, tí **Stolzmann's Pacific iguana** tàbí **Alángbá Stolzmann**,  jẹ́ àwọn ẹ̀yà alángba àpáta tí ó wọ́pọ̀ ní Peru.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Microlophus tarapacensis

**Tarapaca Pacific iguana** (*Microlophus tarapacensis*)  jẹ́ àwọn ẹ̀yà alángbá ti ẹbí Iguanidae. Ó wọ́pọ̀ ní Chile.

## Àwọn orísun
* World Conservation Monitoring Centre 1996.  Microlophus tarapacensis.   2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on 28 July 2007.