Rọ́síà

**Rọ́síà** (, , *Rossiya*) tabi orile-ede **Ìparapọ̀ Rọ́sìà** (, ), je orileijoba ni apaariwa Eurasia. O je orile-ede olominira sistemu aare die alasepapo to ni ipinle ijoba 83. Rosia ni bode mo awon orile-ede wonyi (latiariwaiwoorun de guusuilaorun): Norway, Finland, Estonia, Latvia, Lithuania ati Poland (lati egbe Kaliningrad Oblast), Belarus, Ukraine, Georgia, Azerbaijan, Kazakhstan, Saina, Mongolia, ati North Korea. O tun ni bode omi mo Japan (lati egbe Okun-omi Okhotsk) ati Amerika (lati egbe Bering Strait).
## Itan
### Ojo ori ti o wa larin
Ni awọn 7th-9th sehin, East Slavic ẹya akoso nibi ati ki o ṣilọ lati agbegbe ti igbalode Yukréìn si agbegbe ti oorun apa ti igbalode Rọ́síà. Ni Aarin ogoro, awọn ilẹ ti awọn orilẹ-ede mejeeji jẹ apakan ti ipinlẹ kan, olu-ilu eyiti o jẹ Kyiv. Ni awọn 12th orundun Kievan Rus bẹrẹ lati disintegrate si lọtọ principalities. Ni ọrundun 12th, Yuri Drohoruky, ọmọ 6th ti ọmọ alade Kiev Volodymyr Monomakh, ko ni ẹtọ si itẹ ati nitorinaa ṣeto lati ṣẹgun awọn ilẹ ni ariwa ila-oorun.

Nitorinaa, ni aarin ọrundun 12th, awọn ẹya Slavic rii ara wọn ni awọn ilẹ ti Central Rọ́síà. Ṣaaju ki wọn to de, awọn ẹya ti o sunmọ awọn Finn ode oni gbe lori aaye ti Moscow, ti Dolgoruky ṣe ipilẹ bi ipinnu kekere kan. Ogun kan sele laarin awọn Vladimir-Suzdal Principality (aringbungbun Rọ́síà) ati Kyiv, eyi ti o yori si awọn oniwe-iyapa lati Kyivan Rus'

Lẹhin ikọlu Batu ni ọdun 1240, olori awọn ijọba ariwa, Alexander Nevsky, di ọmọ ti o gba Batu, ati ikopa Alexander ninu ogun ni ẹgbẹ Horde yori si ọmọ rẹ Daniil ọmọ ọdun 16, di ọmọ-alade akọkọ ti Ilu Moscow, eyiti o yori si idagbasoke Rọ́síà ti ode oni.Ilu nla igba atijọ miiran ni Rọ́síà ode oni ni Veliky Novgorod, eyiti o wa ni ogun nigbagbogbo pẹlu Moscow ati pe Moscow ṣẹgun nikan ni ọdun 1478.

Awọn orilẹ-ede Yukréìni ati Belarusian ti ojo iwaju ti yapa nikẹhin lati Rọ́síà iwaju ni ọdun 14th, di apakan ti Grand Duchy ti Lithuania (titi di ọdun 18th, awọn eniyan meji wọnyi sunmọ, awọn ọrọ ti awọn ede Yukirenia ati Belarusian paapaa ni bayi ṣe deede nipasẹ 84%).Ni opin ọrundun 15th, Golden Horde ti tuka sinu Crimean Khanate, Astrakhan ati Kazan Khanates, ati ilu Muscovite (Rọ́síà), eyiti o ja awọn ogun ifinran lemọlemọfún si awọn ọrẹ ati awọn aladugbo rẹ tẹlẹ, nipataki lodi si Grand Duchy ti Lithuania, ni pataki. Awọn ogun nigbagbogbo wa fun ilu Smolensk (eyiti o jẹ agbegbe ti Belarus tẹlẹ). Awọn eniyan Rọsia jade lati awọn ẹya East Slavic ti wọn si ṣe bi orilẹ-ede ti o yatọ ni akoko ti ipinle Muscovite

### Awọn akoko ti nla àgbègbè awari

Ni awọn 15-16th orundun, ohun Gbajumo ti Yukireniams ti a akoso - awọn Cossacks, jagunjagun ti o ni idaabobo awọn orilẹ-ède lati awọn ku ti awọn aladugbo wọn.

Awọn ara ilu Rọ́síà ode oni wa si awọn orilẹ-ede Yukiren ni ọrundun 17th, ati lakoko Ijakadi Yukirenia fun ominira wọn ati lati koju ikọlu Polandi labẹ idari Bohdan Khmelnytsky, adehun pẹlu Russia ti pari ni ọdun 1654.

Yukirenians won ko ifowosi kà laarin wọn ilu ati awọn ti a deede rán, pẹlu awọn miiran apa ti awọn Yukréìn olugbe, mejeeji Cossacks ati alaroje, lati fi agbara mu laala jin inu Russia, eyi ti o je kan ti o ṣẹ adehun ti 1654. (10.000 Ukrainians kú lati aimọ ipo nigba ti ikole ti Ladoga Canal).

Eyi yori si iṣọtẹ ti Hetman Ivan Mazepa ni ọdun 1708, ẹniti o fọ awọn ibatan pẹlu Rọ́síà ati pe o fẹ lati wa labẹ aabo Sweden.

Ni 1775, Rọ́síà run awọn Yukréìni Cossacks ati awọn won kasulu - Sich, eyi ti yori si awọn ibi-enslavement ti Yukréìn ati awọn ilana ti Rọ́síìfíkéṣọ̀n - awọn osise iparun ti awọn Yukréìn ede ati asa nipa Rọ́síà.

Awọn apẹẹrẹ ti o han gbangba ti iru awọn eto imulo ni aṣẹ Ems (Эмский указ) ati aṣẹ ti Minisita Petr Valuev (Валуевский циркуляр), eyiti o fi ofin de awọn ara Yukiren lati lo ede abinibi wọn.

### 20. orundun, igbalode itan
1914 Emperor Nicholas II ti gbesele ajọyọ ọdun 100 ti ibimọ onkọwe Yukirenia olokiki Taras Shevchenko ni Ijọba Russia.

Ni ibẹrẹ ọdun 1917, Iyika Kínní ti Alexander Kerensky dari rẹ ṣubú ijọba ọba o si sọ Rọ́síà di olominira kan, fifun ọpọlọpọ awọn eniyan ti a ti nilara tẹlẹri ni anfaani lati ja fun ominira wọn .

Lẹhin ti denin wa si agbara, o kede ogun abele ni Ijọba Rọ́síà tẹlẹ, apakan eyiti o jẹ ogun ti o waye ni 1917-1921 laarin Orilẹ-ede Ara ilu Yukirenia ati Rọ́síà Sọfieti, eyiti o yori si ipin ti Ukraine laarin Polandii ati Russia (lati ọdun 1922 Soviet Union).

Ni ọdun 1932-1933, ijọba Soviet labẹ Joseph Stalin ṣe Holodomor (ìyan ti a ṣeto ti artificial) ti ọpọlọpọ awọn orilẹ-ede agbaye mọ bi ipaeyarun ti awọn ara ilu Ukraini ati pe o gba ẹmi awọn eniyan to to 10 milionu.

Ni 1937, NKVD (nigbamii fun lorukọmii ni Ile-iṣẹ Abẹnu Ilu Sọfieti) shot julọ ninu awọn Ukrainian intelligentsia, olori ti asa ati Imọ, ati awọn ti o ku ti won sin ni ikoko sinu Bykivnia igbo, ibi ti a iranti ti a ere lẹhin ti awọn Collapse ti Ilu Sọfieti..

Ni 1941-1945, awọn orilẹ-ede ti a ti tẹdo patapata nipasẹ awọn Nazis, gbogbo 5th Ti Ukarain alágbádá kú.

Ni awọn ọdun 1960-1980, ijọba Sọfieti ṣe awọn ipanilaya lodi si awọn alatako, fifiranṣẹ wọn si awọn ẹwọn ati fifi wọn si itọju ọpọlọ, awọn julọ olokiki dissident lati Ukraine ni Vasyl' Stus  .

Ni 1985-1991, Ilu Sọfieti ṣubu, ati ni Oṣu Kẹjọ 24, 1991, Ukraine kede ominira.

### 21st orundun
Lẹhin igba kẹta ti Vladimir Putin, eyiti o wa si agbara ni ọdun 2012, Rọ́síà bẹrẹ ijakadi pataki lori ominira ọrọ-ọrọ, ọran ti o ṣe akiyesi julọ eyiti o jẹ ọmọkunrin kan lati ilu Ufa ti a fi ranṣẹ si ile-iṣẹ atimọle ọdọ fun eto lati pa Kremlin run ni ere kọnputa kan. Jù bẹ́ẹ̀ lọ, kété lẹ́yìn tí ó dé orí ìjọba, ó bẹ̀rẹ̀ sí kó àwọn ọmọ ogun jọ nítòsí àwọn ẹkùn ìlà-oòrùn Yukréìn ó sì bẹ̀rẹ̀ ìpolongo pàtàkì kan nípa ìsọfúnni lòdì sí orílẹ̀-èdè náà.

Lati ṣetọju agbara, lẹhinna-Yukréìn Aare Viktor Yanukovych beere Putin lati fi awọn ọmọ-ogun ki o si gbogun ti Yukréìn ni 2013, yori si awọn ehonu mọ bi Euromaidan.

Ní February 20, 2014, nígbà tí Yanukovych wà ní Kyiv, Rọ́ṣíà bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ ní àgbègbè Crimean ní gúúsù Yukréìn, lẹ́yìn náà ni ó pèsè ààbò fún Yanukovych. Ni Oṣu Kẹrin Ọjọ 12, Ọdun 2014, Rọ́síà bẹrẹ ogun ni ila-oorun Yukréìn nigbati awọn ọmọ ogun nipasẹ oṣiṣẹ Iṣẹ Aabo Federal ti Rọsia Igor Girkin kolu ilu Sloviansk. Ni Oṣu Kẹwa ọjọ 13, Yukréìn ṣe ifilọlẹ ATO lati da ibinu Russia duro .

Titi di ọdun 2022, Rọ́síà, nipasẹ ọmọlangidi "Donetsk Orílẹ̀-èdè", gbe ogun aṣiri kan si Yukréìn, eyiti nipasẹ 2022 ti dagba si ogun ni kikun. Ni ọdun 2022, ọpọlọpọ awọn ikede atako ogun waye kaakiri Rọ́síà, eyiti awọn iṣẹ aabo ti tẹmọlẹ 
  .

Ni Yukréìn, Rọ́síà n ṣe awọn odaran nla ti ogun, gẹgẹbi awọn agbegbe ibugbe ti ibon nlanla, iparun pipe ti awọn ilu bii Mariupol, ati inunibini si awọn ara ilu fun iduro ti Yukréìn wọn, pẹlu ijiya ni awọn ipilẹ ile ti awọn ile ni Kherson ti tẹdo.Ilufin ti o buruju julọ si awọn ara ilu ni Yukréìn ni ibon yiyan ni Bucha, ti o ṣe ni Oṣu Kẹta ọdun 2022, eyiti awọn oniwadi kan ṣe afiwe si ipakupa Katyn' ti 1940..

Ni awọn agbegbe ti o gba, awọn ara ilu Rọ́síà bẹrẹ iparun nla ti awọn iwe-ede Yukirenia lati awọn ile-ẹkọ ẹkọ, awọn ile ọnọ, ati awọn ile-ikawe ti ko ni ibamu pẹlu awọn iṣedede ti ete ti Ilu Russia, ati ṣẹda eto ti awọn ibudó “filtration” nibiti awọn ara ilu ti wa ni tubu ati jiya  ..

àti ọ̀rọ̀ àpilẹ̀kọ náà Timofei Sergeytsev onímọ̀ ìṣèlú Rọ́ṣíà, “Kí Ni Ó Yẹ Kí Rọ́ṣíà Ṣe pẹ̀lú Ukraine?” ()  Akoitan ara ilu Amẹrika Timothy Snyder pe ni "iwe-afọwọkọ Rọ́síàn ti ipaeyarun" .
## Àwọn ìlú ní Rọ́síà
* Krasnodar
* Mọ́skò
* Podolsk
* Saint Petersburg
* Smolensk
* Vyborg

## Ijoba ati ajeji eto imulo

Ninu itan-akọọlẹ tuntun, ijọba Rọ́síà ti da ogun nla pẹlu ọpọlọpọ awọn orilẹ-ede: lodi si Chechnya ni 1994-1996 ati ni 1999-2009, lodi si Georgia ni 2008, ati lodi si Yukréín ni 2014 ti o tẹsiwaju titi di isisiyi ati pe o yipada si ikọlu ologun miiran ni 2022, eyiti o di ogun ti o tobi julọ ni Yuroopu lati 1945. Yato si itọju ika ti wọn ṣe si awọn ọmọ ogun Yukréín ti wọn mu, nipasẹ ipilẹṣẹ ti ara ẹni ti Putin, awọn irufin nla ni a ṣe, ni pataki lodi si awọn ara ilu Yukréín. Awọn irufin ti o ṣe pataki julọ ti a ṣe ni 2022 pẹlu: ipakupa ni agbegbe Kyiv ti awọn ọmọ ogun Rọ́síà ṣeto ati idọti Mariupol. Ni afikun, wọn ṣẹda eto ti awọn ibudó ti a pe ni awọn ibudó “filtration,” nibiti awọn ọmọ ogun Rọ́síà ati awọn iṣẹ pataki ti n jiya awọn ara ilu Yukréín nitori awọn iwo wọn ti o ṣe atilẹyin Yukréín ati atako si ijọba, wọn si ge awọn tatuu ti o ni awọn aami Yukréín kuro. Awọn iṣẹlẹ ti idaloro ati ipaniyan ti awọn ara ilu ti o sọ ede Yukréín, pẹlu awọn ọmọde, ni a gbasilẹ — wọn fipa ba awọn ọmọde ati yinbọn pa wọn ni oju awọn obi wọn, wọn si ran wọn lọ si Rọ́síà ati fi wọn sinu awọn ile itọju ọmọde. Lakoko ogun Rọ́síà-Yukréín, ni Oṣu Keje ọjọ 8, ọdun 2024, nipasẹ aṣẹ ti ara ẹni ti Vladimir Putin, awọn ọmọ ogun Rọ́síà ṣe awọn ikọlu ohun ija nla lori awọn ilu Nigeria ati ni imomose ba ile-iwosan alakan ọmọde akọkọ ti orilẹ-ede run. Àwọn ìwà ọ̀daràn ogun tí Rọ́ṣíà ṣẹ̀ ní Yukréín fẹ́rẹ̀ẹ́ jọra pẹ̀lú àwọn tí wọ́n ti ṣe tẹ́lẹ̀ ní Georgia àti Chechnya, ṣùgbọ́n níwọ̀n bí Yukréín ti jẹ́ orílẹ̀-èdè tó tóbi jù lọ ní Yúróòpù, ìwọ̀n wọn ti pọ̀ jù ní ìgbà mẹ́wàá  .

Putin ṣe iro awọn abajade idibo aarẹ ati pẹlu iranlọwọ awọn ẹlẹṣẹ ati Iṣẹ Aabo Federal ti Rọ́síà, o pa awọn alatako oloselu rẹ kuro. Lara awọn olufaragba olokiki julọ ti ijọba rẹ ni: Alexander Litvinenko (ti a pa ni 2006), ẹniti o ṣapejuwe ni kikun bi Putin, nigbati o n ṣiṣẹ ni AFR, ṣeto awọn bugbamu ti awọn ile ni gbogbo Rọ́síà, ti n ṣafihan wọn bi awọn ikọlu apanilaya nipasẹ awọn Chechen, ati lori ipilẹ yii Rọ́síà bẹrẹ awọn ogun meji lodi si Chechnya. Boris Nemtsov (ti a pa ni 2015), ẹniti o sọrọ lodi si ifinran Rọ́síà ni Yukréín. Aarẹ Yukréín nigba naa pe Nemtsov ni “orilẹ-ede Rọ́síà ati ọrẹ timọtimọ ti Yukréín.” Alexei Navalny (ti o ku ni 2024) ati awọn ọmọ ẹgbẹ ti ajo rẹ ti a mọ fun awọn iwadii iwa-ibajẹ ati awọn iwadii awọn irufin ogun Rọ́síà ni awọn orilẹ-ede miiran. Ni afikun, wọn da ọmọbinrin Yukréín kan lẹjọ, Irina Navalna, ti o wa ni agbegbe ti Rọ́síà ti gba, si ẹwọn ọdun 8 nikan nitori orukọ idile rẹ jẹ Navalny. Oluyaworan ọdọ Rọ́síà kan, Dasha Skochilenko, ni a yọ kuro ni iṣẹ ati fi sinu tubu fun ṣiṣẹda awọn aworan ti o lodi si ogun ni atilẹyin Yukréín. Ni afikun, awọn ọdọ meji lati ile-iwe giga ni Nizhny Novgorod ni olukọ wọn fun ni awọn iṣẹ aabo fun awọn ọrọ ti o lodi si ogun, lẹhinna wọn ran wọn lọ si ile-itọju awọn ọdọ. Ni apapọ, lakoko ijọba Putin, ẹgbẹẹgbẹrun awọn ọdọ ni Rọ́síà ni wọn fi sinu tubu fun awọn idi iṣelu ati fun atilẹyin Yukréín. Idaniloju ti ọmọbirin kekere kan, Masha Moskaleva, ti o ṣẹda aworan ti o lodi si ogun ni atilẹyin Yukréín lodi si awọn irufin Rọ́síà, tun jẹ olokiki pupọ, lẹhin eyi ti baba rẹ jẹ idaloro ati idajọ si ẹwọn ọdun 2  .

## Íjápọ ati awọn orisun

## Awon Itokasi


Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Europe