open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Frank Mugisha

thumb| Frank Mugisha ni ọdun 2012.
**Frank Mugisha** (ti a bi ni ọjọ kẹtàdinlogun Ọṣù kẹfà ọdún 1979) jẹ agbẹjórò LGBT Ugandan ati Oludari Aláṣẹ ti Ibalopo Minorities Uganda (SMUG), tí ó ti gba Àamì Eye Awọn Eto Eda Eniyan Robert F. Kennedy ati Thorolf Rafto Memorial Prize 2011 fun ijafafa rẹ. Mugisha jẹ ọkan ninu awọn agbẹnusọ olokiki julọ fun awọn ẹtọ LGBT ni Uganda .

## Ìgbésíayé
A bi Mugisha ni agbègbè kan ní Kampala, Uganda . Ó dide ní ìdílé Catholic ti ó múná, ó jáde lọ sí ọdọ ẹgbọn rẹ ni ọmọ ọdún mérìnlá.  Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìjádewá rẹ̀ mú kó yàgò kúrò lọ́dọ̀ àwọn mẹ́ńbà ìdílé kan, àwọn ọ̀rẹ́ àti ẹbí rẹ̀ ṣì ń bá a lọ láti tì í lẹ́yìn. 

Lákòókò ti o wa ni Ile-ẹkọ gíga ni ọdún 2004, o da Icebreakers Uganda silẹ, agbari ti a ṣẹda bi nẹtiwọọki àtìlẹ́yìn fun àwon ara ilu LGBT Ugandan ti o jade tàbí ní ìlànà wíwà jáde si ẹbí ati awọn ọrẹ.  Mugisha ni bayi ni Olùdarí  ti SMUG, agboorun agbari ti o ni awọn ẹgbẹ mejidilogun, pẹlu Icebreakers Uganda. 

Mugisha tí ní àpónlé nipasẹ UN - Akowe Gbogbogbò. Tí a ṣe àkójọ nínú Iwe irohin Advocate, Awọn olominira, ti o ni ọla nipasẹ Black Entertainment Television - BET ati Mugisha ti a npè ni nipasẹ #POWER10: láàrin awọn ènìyàn Black LGBTQ ti o ni ipa julọ ni 2014. 

Mugisha jẹ ọrẹ to sunmọ pẹlu alagbawi ẹlẹgbẹ ati Olùdásílẹ̀ SMUG David Kato, ẹniti wọn pa ni Oṣu Kini ọdún 2011 lẹhin ti o ṣaṣeyọri tabloid kan ti a npè ni *Rolling Stone* fun titẹjade àwọn orukọ ti 100 LGBT Ugandans pẹlu ìwúrí lati “fi wọn kọ”.  Mugisha jẹ ọkan ninu àwọn olufisun lati SMUG ti o jẹ aṣojú nípasẹ Ile-iṣẹ fun Àwon ẹtọ t'olofin nípa lilo Ìlànà Alien Tort lati fi ẹsùn ìhìnrere Amẹrika Scott Lively fun awọn iwa-ipa si eda eniyan fun iṣẹ rẹ lori Òfin ìbálòpọ̀ òṣèlú tí Uganda,  iṣẹ ti a ṣe àpèjúwe bi kikọ inunibini ti awọn ọkunrin onibaje ati awọn obinrin aṣebiakọ  ti nṣiṣe lọwọ ati ni ìgbìyànjú lati ṣe awọn ẹtọ miiran ti awọn eniyan miiran. [eyi] ni itumọ inunibini”.   Ni Oṣu Kẹjọ ọdun 2013, Adajọ Ile-ẹjọ Agbegbe Federal ti AMẸRIKA Michael A. Ponsor pinnu pé àwọn olufisun wa lori ilẹ ti o lágbára labẹ ofin káríayé ati ti ijọba àpapọ̀ ni kiko ipenija ẹjọ si ẹjọ naa; o tun pase wipe First Atunse defenses fun Lively ká iwa wà tọjọ. 

Kikọ ni *[[The Guardian]]* ni 2014, Mugisha jiyàn pe ilopọ ati ikorira ti o wa lẹhin  wa lati awọn ipa ti oorun: "E mi jẹ onibaje. Emi tun jẹ Ugandan. Ko si ohun ti ko jẹ ọmọ Afirika nipa mi. Uganda ni ibi ti àti bi mi, dagba ati pe ile mi. O tun jẹ orilẹ-ede ti mo ti di diẹ sii ju ọdaran ti o fẹ Uganda ti o fẹ mi. ilopọ kii ṣe agbewọle iwọ-oorun ati awọn ọrẹ wa ni agbaye ti o dagbasoke lati ṣe akiyesi pe aṣa ilopọ lọwọlọwọ jẹ.” 

## Idanimọ
Mugisha ni a fun ni 2011 Robert F. Kennedy ẹ̀ye Awọn ẹtọ Eda Eniyan ati 2011 Rafto Prize  fun iṣẹ rẹ ti n lepa awọn ẹtọ LGBT ni Uganda.   O tun gba oye dókítà ti University of Ghent .  Mugisha jẹ oludibo 2014 fun Ebun Nobel Alafia .  Ni ọdun 2017, Mugisha wa ninu atokọ *Iwe irohin Fortune* ti awọn oludari nla julọ ni agbaye. 

## Wo tun

* Stella Nyazi
* Pepe Julian Onziema

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1979
Berlin alapejọ

Àpéjọ Berlin ti 1884–1885 jẹ́ ìpàdé àwọn agbára ìjọba tí ó parí pẹ̀lú ìfọwọ́sí Ìwé Àdéhùn Àgbáyé ti Berlin, Àpéjọ àwọn orílẹ̀-èdè mẹ́rìnlá náà ni Otto von Bismarck, olórí ìjọba àkọ́kọ́ ti Jẹ́mánì, ṣètò ní ìbéèrè Leopold II ti Belgium.Ó pàdé ní ọjọ́ 15 Oṣù Kọkànlá 1884, àti lẹ́yìn ìdádúró, ó parí ní ọjọ́ 26 Oṣù Kejì 1885 pẹ̀lú ìfọwọ́sí Ìwé Àdéhùn Àgbáyé.

Ìwé Àdéhùn Àgbáyé ti Berlin ni a lè rí gẹ́gẹ́ bí ìfọwọ́sí ìṣàkóso fún Ìdàgbàsókè Áfríkà tí ó ti bẹ̀rẹ̀ ní kíkún.  Ìwé Àdéhùn Àgbáyé ti Berlin ni a lè rí gẹ́gẹ́ bí ìfọwọ́sí ìṣàkóso fún Ìdàgbàsókè Áfríkà tí ó ti bẹ̀rẹ̀ ní kíkún.[1].  Bí ó ti wù kí ó rí, àwọn ọ̀mọ̀wé akẹ́kọ̀ọ́jinlẹ̀ kan kìlọ̀ lòdì sí ṣíṣe àṣerégèé ipa tí ó ní nínú pípín ìṣàkóso ilẹ̀ Áfíríkà, ní fífi àfiyèsí sí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àdéhùn alábàákẹ́gbẹ́pọ̀ tí a parí ṣáájú àti lẹ́yìn ìpàdé náà.    Ìwádìí ọdún 2024 kan rí i pé àwọn ààlà kan ṣoṣo tí a ṣètò ní àpéjọ náà ni àwọn tí agbègbè Kóngò (àti pé àwọn wọ̀nyí ni a tún ṣe àtúnṣe lẹ́yìn náà), àti pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ààlà Áfríkà kò gba ìrísí wọn tí ó kẹ́yìn títí di ọdún méjìlélógún lẹ́yìn náà.   

Ìwòye àfidípò tí a ti gbé kalẹ̀ ni pé Àpéjọ náà jẹ́ nípa dídènà àwọn ohun ìjà tuntun sí Áfríkà.

## __LEAD_SECTION__

Àpéjọ Berlin ti 1884–1885 jẹ́ ìpàdé àwọn agbára ìjọba tí ó parí pẹ̀lú ìfọwọ́sí Ìwé Àdéhùn Àgbáyé ti Berlin, Àpéjọ àwọn orílẹ̀-èdè mẹ́rìnlá náà ni Otto von Bismarck, olórí ìjọba àkọ́kọ́ ti Jẹ́mánì, ṣètò ní ìbéèrè Leopold II ti Belgium.Ó pàdé ní ọjọ́ 15 Oṣù Kọkànlá 1884, àti lẹ́yìn ìdádúró, ó parí ní ọjọ́ 26 Oṣù Kejì 1885 pẹ̀lú ìfọwọ́sí Ìwé Àdéhùn Àgbáyé.

Ìwé Àdéhùn Àgbáyé ti Berlin ni a lè rí gẹ́gẹ́ bí ìfọwọ́sí ìṣàkóso fún Ìdàgbàsókè Áfríkà tí ó ti bẹ̀rẹ̀ ní kíkún.  Ìwé Àdéhùn Àgbáyé ti Berlin ni a lè rí gẹ́gẹ́ bí ìfọwọ́sí ìṣàkóso fún Ìdàgbàsókè Áfríkà tí ó ti bẹ̀rẹ̀ ní kíkún.[1].  Bí ó ti wù kí ó rí, àwọn ọ̀mọ̀wé akẹ́kọ̀ọ́jinlẹ̀ kan kìlọ̀ lòdì sí ṣíṣe àṣerégèé ipa tí ó ní nínú pípín ìṣàkóso ilẹ̀ Áfíríkà, ní fífi àfiyèsí sí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àdéhùn alábàákẹ́gbẹ́pọ̀ tí a parí ṣáájú àti lẹ́yìn ìpàdé náà.    Ìwádìí ọdún 2024 kan rí i pé àwọn ààlà kan ṣoṣo tí a ṣètò ní àpéjọ náà ni àwọn tí agbègbè Kóngò (àti pé àwọn wọ̀nyí ni a tún ṣe àtúnṣe lẹ́yìn náà), àti pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ààlà Áfríkà kò gba ìrísí wọn tí ó kẹ́yìn títí di ọdún méjìlélógún lẹ́yìn náà.   

Ìwòye àfidípò tí a ti gbé kalẹ̀ ni pé Àpéjọ náà jẹ́ nípa dídènà àwọn ohun ìjà tuntun sí Áfríkà.

Ìbọn ẹ̀rọ tí a ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣe ni àkókò yẹn jẹ́ ohun ìjà ìparun ọ̀pọ̀, àti pé bí a bá lè dènà rẹ̀ sí Áfríkà, ó ṣeé ṣe kí ìṣégun yára kánkán wáyé. Níwọ̀n bí ó ti jẹ́ pé ó ti fọ́ àwọn ìdènà, yóò ṣe pàtàkì láti gbé ìgbésẹ̀ kíákíá.
Berlin Conference

Etiópíà lè gba àwọn ohun ìjà òde òní láti ọ̀dọ̀ Ìjọba Rọ́ṣíà, èyí tí ó jẹ́ kí Etiópíà lè pa òmìnira rẹ̀ mọ́.

## __LEAD_SECTION__

Ìyípadà Rọ́ṣíà ti 1917 jẹ́ ìpínyẹ ìdènà yìí. 

Àwọn agbára Yúróòpù tún jẹ́ ìdàsí nípasẹ̀ àwọn ìdúnilójú ọrọ̀-ajé, nítorí pé ìdíje fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ohun àmúṣọrọ̀ ayé lórí kọ́ńtínẹ́ǹtì náà ṣe pàtàkì fún ìdàgbàsókè ilé-iṣẹ́ àti ìmúgbòòrò. Bí àwọn ilé-iṣẹ́ Yúróòpù ṣe ń dàgbà, àwọn ohun èlò ìdílé bíi rọ́bà, àwọn ohun alààyè, eyín erin, àti òwú mú kí Áfríkà ní ìdíyelé gíga.

## __LEAD_SECTION__

Ní àfikún, ìṣàkóso lórí àwọn ọjà ńláńlá ní Áfríkà jẹ́ kí àwọn orílẹ̀-èdè Yúróòpù lè ta àwọn ọja tí a ṣe, tí ó yọrí sí ìjọba ọrọ̀-ajé lórí àwọn ohun àmúṣọrọ̀ àti òwò.
LGBT+ Rights Ghana

**LGBT+ Awọn ẹtọ Ghana** jẹ ajọ orilẹ-ède Ghana kàn ti o ṣe agbéró fun awọn ẹtọ LGBT ni Ghana . Àjọ náà ti ṣẹ diẹ nínú àwọn ọna ijafafa pẹlu ṣiṣẹda Akojọ Gay Blackmail ti Ghana lati kojú ipalọlọ awọn ọkunrin onibaje. Ni ọdun 2021, ajo naa ṣii ọfiisi rẹ ni Accra eyiti o yọri si ibinu gbogbo ènìyàn ati àtakò lati ọdọ awọn ẹgbẹ alatako LGBT ni Ghana. Oludari Aláṣẹ Awọn ẹtọ LGBT+ Ghana ni Alex Kofi Donkor. 

## Akitiyan
LGBT+ Awọn ẹtọ Ghana jẹ ìdásílẹ̀ ni ọdún 2018 gẹ́gẹ́bí bulọọgi ijajagbara cyber kan.  Ni ọdun 2020, o ṣẹda oju-iwe media àwùjọ kàn ti a pe ni “Atokọ Ghana Gay Blackmail” lati ja ilodisi ati ipalọlọ ti awọn ọkunrin onibaje nipa ṣiṣalaye áwọn iṣẹlẹ ifipabanilopo ati pèsè ọna àsopọ kán fún àwọn ènìyàn LGBT ti o ti di dudu lati fi awọn ijabọ silẹ. Alex Kofi Donkor, Olùdarí Alase ti LGBT+ Rights Ghana sọ pe a ṣẹda oju-iwe naa lẹhin ti ọpọlọpọ awọn LGBT Ghana ti kọlu, halẹ ni ibọn, ati jija nipasẹ àwọn alagidi, ṣùgbọ́n ko gba iranlọwọ lọwọ ọlọpa.    

Ni ọdún 2021, LGBT+ Awọn ẹtọ Ghana ṣii ọfiisi rẹ ni Accra o si pe diẹ ninu awọn aṣoju ijọba, àwọn gbajúmọ̀, awọn ajafitafita, ati àwọn ènìyàn LGBT+ si iṣẹlẹ ti o tun pinnu lati gbà owo jọ. Iṣẹlẹ yii fa ìbínú jakejado orilẹ-ede naa. Ni afikun, atako wa lati ọdọ awọn ẹgbẹ alatako onibaje eyiti o kepe ijọba lati ti ajọ naa duro ati beere fun Oluyewo Gbogbogbò ti ọlọpa lati mu gbogbo awọn eniyan ti o ni nkan ṣe pẹlu àjọ naa.     Ni idahun, LGBT+ Awọn ẹtọ Ghana gbejade alaye kan ti n fi idi rẹ mulẹ pe awọn eniyan LGBT ni Ghana ni ẹtọ si awọn ẹtọ eniyan, pẹlu ominira ti ajọṣepọ.  Ni ọjọ 25 Kínní, ile-iṣẹ wọn ti wa ni pípade nipasẹ ọlọpa.

Ni Oṣu Kẹta ọdun 2021, ajọ náà ṣe idajọ ìbéèrè gbogbo eniyan lati sọ ijajagbara awọn ẹtọ LGBT jẹ ọdaràn ni Ghana. 

Ni Oṣu Kẹfa ọdun 2022, LGBT+ Awọn ẹtọ Ghana ti fa àwọn paadi ipolongo rẹ silẹ fun gbigba wọn si ọdaràn, ni ìbámu si diẹ ninu àwọn ọmọ ẹgbẹ ile ìgbimọ aṣofin.     Ajo naa ṣe ileri lati gbè ìgbésẹ labẹ òfin lòdì si fifalẹ ti awọn paadi ipolongo rẹ ti ko tọ.    

## Awọn itọkasi
Bandy Kiki

**Bandy Kiki** (wọn bí ni ọjọ ogún oṣù Kejì ọdún, 1991) jẹ ìlú mọọkà ara ilu Kamẹriani kan, ajàgbara LGBT ati olutaja ni tẹlentẹle ti o tẹdó si UK. Oun ni o da Kinnaka Blog silẹ, oju opo wẹẹbu Gẹẹsi ti o ga julọ ni Ilu Kamẹrúùn fun awọn ìròyìn ati ere idaraya.   O jẹ eniyan ti o ni ariyanjiyan nitori awọn wiwo iṣelu rẹ ati ijafafa LGBT, ati pe àwon ènìyàn npè ni “Anglophone ti o korira julọ Lori Media Awujọ ni Ilu Kamẹruun.” 

## Iṣẹ-ṣiṣe
Kiki bẹrẹ iṣẹ rẹ gẹgẹ bi Blogger ni UK, ni ojoojumọ ti a tẹ̀jáde lori ayélujára bulọọgi *Kinnaka's Blog* ati *TV Kinnaka*, ti a ṣe ìfilọ́lẹ̀ ni ọdun 2015.   Bulọọgi rẹ jẹ ọkan ninu ìgbàgbogbo jùlọ nípasẹ awọn ara ilu Kamẹrika anglophone .  Ni ọdún 2016, o ṣe atokọ laarin awọn ọdọ àádọta ti o ni ipa julọ ti Ilu Kamẹrúùn labẹ ọmọ ọdun ogójì nipasẹ Avance Media, CELBMD Africa ati awọn alabaṣiṣẹpọ. &#x5B; ** &#x5D; Kiki ni ade ti o dara ju Cameroonian Media CAMEEA ni 2015 o si gba "Best 2016 Blogger" lati Diaspora Entertainment Awards.  Kiki jẹ agbẹnusọ fun Rainbow Equality Hub, NGO ti o ṣe atilẹyin awọn eniyan LGBT ni Ilu Kamẹrúùn  Ni ọdun 2017, o jẹ yiyan fun Aami Eye Blogger Afirika ti o dara julọ nipasẹ AWA.  Ninu ifọrọwanilẹnuwo oṣù kàrún ọdún 2017, Kiki kede pe oun yoo ṣe iranlọwọ fun Irène Major pẹlu Gay in Africa Foundation.  O tun fun ifọrọwanilẹnuwo si Humen Online  Iwe iroyin onibaje Hungarian, eyiti o tun wa ni ede Hungarian. 

## Awọn ariyanjiyan ati awọn ikọlu
O ti ṣofintoto fun ifiweranṣẹ ariyanjiyan rẹ lori bulọọgi rẹ ni atẹlẹ àwọn atako Ilu Kamẹrúùn ti nlọ lọwọ 2016–2017 .  O gba ilokulo nla lori ayélujára, pẹlu ìtànkálẹ̀ awọn agbasọ ọrọ ti ko ni ìdánilójú ti wọn sọ pe Kiki ni HIV ati pe o jẹ aṣoju ijọba Cameroon ti o ngbiyanju lati ba aawọ ti nlọ lọwọ. Kiki ti sẹ awọn ẹtọ wọnyẹn.  Kiki ti ṣofintoto fun jijẹ onibaje ati atilẹyin awọn ẹtọ LGBT ni Ilu Kamẹrúùn.    Ni àpẹẹrẹ kan, olupilẹṣẹ fiimu Agbor Gilbert Ebot sọ pe  Ti MO ba mu ọ fun Ilu Kamẹrúùn, Mo lọ 'fipaba' ọ daadaa ki ẹmi èṣu ti Ọkọnrin le comot fun ara rẹ… Mo ni awọn ero lati fun ọ ni Belle… "  O ti jẹ koko-ọrọ ti ihalẹ iku. 

## Wo tun

* Akojọ ti awọn Kamẹrika Osere
* Cinema of Cameroon

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1991
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Marsha P. Johnson

**Marsha P. Johnson** (Ọjọ kẹ́rìndínlógún Oṣu Kẹjọ, Ọdún 1945 – Ọjọ kẹta Oṣu Keje, Ọdún 1992) jẹ olóminira onibaje Amẹrika kan   alákitiyan ati ayaba fa ara ẹni ìdánimọ̀.   Ti a mọ gẹ́gẹ́bí agbẹjọro ti o ni gbángba fun awọn ẹtọ onibaje, o jẹ ọkàn nínú àwọn èèyàn pàtàkì nínú iṣọtẹ Stonewall ti 1969.   

Johnson jẹ ọmọ ẹgbẹ́ ti Gay Liberation Front (GLF) ati pe o da ẹgbẹ́ alákitiyan ti Street Transvestite Action Revolutionaries (STAR), lẹgbẹẹ ọrẹ to sunmọ Sylvia Rivera .  Gbajúmò ni agbègbè onibaje New York, o tun ṣiṣẹ́ ni ibi àwòrán ti ilu, ti n ṣe awoṣe fun Andy Warhol ati ti o farahàn ni ori itage pẹlú ẹgbẹ iṣẹ fa Hot Peaches .  A mọ Johnson si “ Mayor of Christopher Street ” fun jíjẹ gbígbà aabọ rẹ ni awọn opopona ti Abule Greenwich . Bibẹrẹ ni ọdún 1987, o jẹ alakitiyan AIDS pẹlu ACT UP . 

Ara Johnson ni a ríi ni lile fóo ni Odò Hudson ni ọdun 1992. Lakoko ti o ti kọkọ ṣe ìjọba igbẹmi ara ẹni nípasẹ Ẹka ọlọpa Ilu Ilu New York (NYPD), ariyanjiyan ati àtakò tẹle ọran naa, ti o yọrisi pe níkẹyìn yoo tun ṣii bi ipaniyan ti o ṣeéṣe.  

## Igbesiaye

### Igbesi aye ibẹrẹ
Marsha P. Johnson ni a bi àgàbàgebè **Malcolm Michaels Jr.** ni Ọjọ kẹrinlélógún Oṣu Kẹjọ, Ọdun 1945, ni ìlú Elizabeth, New Jersey,   si baba Malcolm Michaels Sr., òṣìṣẹ́ laini apejọ ni General Motors, ati iya Alberta (née Claiborne) Michaels, olutọju ilè kàn. O dàgbà pẹlu àwọn arákùnrin mẹfa, ati pe ẹbi naa nlọ si Ile-ijọsin Episcopal Methodist ti Oke Teman Africa . ****    Nígbà tí Johnson ń sọ̀rọ̀ nípa bí wọ́n ṣe tọ́ wọn dàgbà, ó sọ pé, “Mo fẹ́ Jésù Kristi nígbà tí mo wà lọ́mọ ọdún mẹ́rìndínlógún, tí mo ṣì wà ní ilé ẹ̀kọ́ gírámá.” 

Johnson kọkọ bẹ̀rẹ wọ àwọn áṣọ́ ni ọmọ ọdún máàrún sùgbọ́n o dúró fun ìgbà diẹ nítorí ipọnju nipasẹ awọn ọmọkùnrin ti o ngbé nítòsí. Nínú ìfọ̀rọ̀wanilẹ́núwò kàn ni ọdun 1992, o ṣàpèjúwe jijẹ ọdọ ti o jiya ifipabanilopo nipasẹ ọmọkùnrin ọmọ ọdun mẹtala kan.   Lẹhin eyi, o ṣàpèjúwe ìmọràn jijẹ onibaje bi “diẹ ninu iru ala”, dipo nkan ti o dàbí pe o ṣee ṣe, ati nitorinaa yan lati wa ni aiṣiṣẹpọ ìbálòpọ̀ titi o fi lọ si Ilu New York ni ọjọ-ori mẹ́tàdínlógún.  Iya Johnson royin pe jíjẹ ilopọ dàbí ẹni “kekere ju aja”,  ṣugbọn Johnson sọ pe Michaels ko mọ agbegbe onibaje . Iya Johnson tun gbà á niyanju lati wa ọrẹkunrin tabi ọkọ “fohun billionaire” lati tọju (Johnson) fun igbesi aye, ibi-afẹde kan Johnson nigbagbogbo sọrọ nípa. 

Johnson lọ si Ile-iwe giga Edison (bayi Thomas A. Edison Career and Technical Academy ) ni Elizabeth ṣáájú ki o to lọ silẹ ni ọdún àgbà rẹ. Ni Oṣu Kejila ọdun 1962, Johnson wọ Ọgagun Amẹrika lábẹ́ orúkọ igbimọ rẹ o duro fun oṣù mẹfa níbití o ti gbà GED kan lẹhinna o ti gba agbara ni ọla ni Oṣu Kàrún ọdún 1963. Lẹhin itusilẹ rẹ, Johnson lọ kúrò ni ile fun Ilu New York pẹlu “$ 15 ati apo kan ti awọn aṣọ”, ti o joko ni abule Greenwich, níbití o ti duro de awọn tabili .    Lẹhin ti o bẹrẹ lilo àkókò pẹlu awọn onijagidijagan ita nitosi ile ounjẹ Howard Johnson ni Sixth Avenue ati 8th Street, igbesi aye Johnson yipada. Johnson jade wá o si wipe, "igbesi aye mi ti wa ni itumọ ti ni ayika ibalopo ati onibaje ominira, jije a fa ayaba ". 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1992
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1945
Lisa Power

**Lisa Power** MBE jẹ ilera ibalopo ara ilu Gẹẹsi ati olupolongo ẹtọ LGBT . O jẹ oluyọọda fun Ọkọnrin &amp;amp; Onibaje Switchboard  ati Akowe Gbogbogbo ti International Lesbian ati Gay Association .  O ṣe àjọ-da awọn Pink Paper ati Stonewall,  nigbamii di Olùdarí Àfihàn ni Terrence Higgins Trust .  O jẹ eniyan LGBT akọkọ ni gbangba lati sọ̀rọ̀ ni United Nations  àti tẹ̀síwájú lati ṣiṣẹ́ ati yọọda bi LGBT + ati alapon ìlera ìbálòpọ̀ ni Wales pẹlú àwọn ẹgbẹ́ bii Fast Track Cymru  ati Pride Cymru .

## Igbesi aye ibẹrẹ
Wọn bí Power ni 1954.  O wa jáde bi Ọkọnrin ni awọn ọdun 1970 ni àkókò kan nígbàtí ilopọ tun jẹ àríyànjiyàn ni àwùjọ Ilu Gẹẹsi.  O yọọda ni Ọkọnrin &amp;amp; Gay Switchboard ni Ilu Lọndọnu.  Nibi gbígbà àwọn ìpe, o bẹrẹ lati gbà awọn ipe nipa a ohun ìjìnlẹ̀ aisan eyi ti o di mọ bi GRID (Gay-Related Immune Deficiency) ati nigbamiran HIV/AIDS . O jẹ oṣiṣẹ ni kùtùkùtù lóri Laini Ìrànlọ́wọ́ Eedi ti Orílẹ-èdè ati ṣiṣẹ fun Aláṣẹ Àgbègbè Hackney gẹgẹbi òṣìṣẹ́ eto ìmúlò HIV.

## Iṣẹ-ṣiṣe
Power di Akọ̀wé Gbogbogbò ti International Lesbian ati Gay Association (bayi International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association) ni 1988 lẹhin ti o ṣe ìrànlọ́wọ́ láti ṣètò *iwe Pink* .   O ṣe ìdásílẹ̀ Stonewall ni ọdun 1989 ni ìdáhùn tààrà si Abala kéjìdínlọ́gbọn ati lẹhinna jẹ oludari ètò ìmúlò ti Terrence Higgins Trust . 

Ni ọdún 1991, Power ni àkọkọ́ ni gbangba LGBT ènìyàn lati sọ̀rọ̀ nípa àwọn ẹtọ onibaje ni United Nations ni New York.   Lẹhinna o jẹ mímọ nípasẹ Aṣẹ ti Indulgence Ainipẹkun bi St Lisa Potestatis fún àwọn iṣẹ rẹ láti ṣe ìgbésí aye aládùn ati ọjọ mímọ̀ rẹ jẹ Efa Ọdun Tuntun. O ti yan Ọmọ ẹgbẹ ti Aṣẹ ti Ijọba Gẹẹsi (MBE) ni Ọla Ọdun Tuntun 2011, “fun awọn iṣẹ si ìlera ìbálòpọ̀ ati si agbègbè Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender”  ati pe a dárúkọ rẹ lori 2022 Pinc Àkójọ bi ọdun yẹn ti o ni ipá júlọ LGBT oluyaworan ni Wales. 

Ni ọdún 2020, o ṣe ifowosowopo pẹlu National Museum Cardiff àti olutọju Dan Vo lóri eto kàn ti a pe ni “Queer Tours”, eyiti o pinnu láti ṣii àwọn itan-akọọlẹ LGBTQ ti o farapamọ ni Cardiff.   O jẹ fún ọdun púpọ Olùkójọ́ fun oṣù Itan LGBT ni Igberaga Cymru ati Alaga ti Nẹtiwọọki Idajọ HIV . O jẹ Olùdámọ̀ràn Itan-akọọlẹ fun fífọ ilẹ Russell T Davies Channel 4 jara “O jẹ Ẹṣẹ”, ti farahàn ni ounká ti HIV ati LGBT awọn eto itan-akọọlẹ ode oni ati pe o jẹ Olutọju Oludasile ti musiọmu Queer Britain.   Ni Ọjọ Awọn Obirin Kariaye 2020, Power sọ asọye “Awọn obinrin ni a gbe dide pẹlu ohun inu ti iyemeji; sọ fun tirẹ lati tii ki o jẹ ki o lọ”. 

## Awọn iṣẹ ti a yan

* 

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

* 
* Listing of Lisa Power's papers on AIM25 
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1954
Ère Ìkòròdú ọ̀gá

Ìkòròdú ọ̀gá jẹ ère idẹ tí ó wà ní ìyípo ọ̀nà ní ìdíkọ̀ Ìkòròdú ní ìlú Èkó, Nàìjíríà, èyí tí ó ṣe àpèjúwe ọdẹ tí ó wà ní ìnàró tí ó sì ga ní ìwọ́n bàtà mẹ́ẹ̀dógún ní orí erin, tí ó sì mú ìbọn ìṣẹ̀mbáyé ní ọwọ́ ọ̀tún rẹ̀ àti àpò ìdẹ̀gbẹ́ ní èjìká àlàáfíà rẹ pẹ̀lú fìlà odẹ ní orí re. Wíwà rẹ̀ ni a ṣe ìwádìí rẹ̀ padà sí ọgọ́rùn ọdún mọ́kàndínlógún s'ẹ́yìn; a sì ṣíi l'ójú ní oṣù Kejì ọdún 1991.[1] Ère yìí nì a ti ọwọ́ olóògbé Samuel Omobowale Oduyebo ṣe. Ère náà ṣe àkàwé ìwà akin àti ìdarí Ogaremade, tí a gbàgbọ́ pé ó tẹ ilú Ìkòròdú dó, ọmọ ọba ìlu Sàgámù àti ẹni ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ nínú ìdásílẹ̀ ìlú Ìkòròdú ní ọgọ́rùn ọdún mẹ́tàdínlógún.[2]
Asa Eko

Lagos ilu ti o tobi julo ni ile Naijiria, ati okan ninu awon ilu nla ti o gbajumo julo ni ile adulawo, pelu eniyan ti o le ni milionu merindinlogun , o si je ilu ti o n dagba sii ti o si ni orisirisi ibi asa, ise ona ati ise isuna. O je akojopo orisirisi asa ti o ni owo ise Yoruba ninu pelu ogun alawo funfun ati ti igbalode. Ilu yii ni a mo kaakiri gege bii ibi ti o maa n ni iwa ati ise igbalode loorekoore ti o si ma je aarin gungun asa ati ise tuntun ni ile adulawo. 

It is central to the continent's booming film industry; Nollywood, ranked second largest films industry globally in terms of output, and is Nigeria hotspot for Hip-hop, a genre that has produced famous stars who have gained international recognition. Lagos holds a special place in the history of Afrobeat, being home to legends such as Fela Kútì recognised as the innovator of Afrobeat, whose politically charged music revolutionised African soundscapes, and King Sunny Ade, the maestro of juju music whose musical career began in Lagos.

Lagos is home to a burgeon arts scene, with numerous galleries, theatres, and music venues. Public celebration and festival such as the Eyo festival; a centuries old cultural procession and modern celebrations like Lagos Music Festival, Lagos Book and Art Festival, Lagos Black Heritage Festival, contribute to it cultural reputation which draws both local and international audiences. With a rich history that traces back to its early settlers, colonial interactions, and subsequent transformation into a global megacity, Lagos showcases a unique blend of the old and the new. Its busy streets, competed markets, and iconic landmarks like the National Museum and Onikan cultural district are complemented by its growing cultural infrastructure.

## Lagos State Ministry of Tourism, Arts and Culture

Lagos State Ministry of Tourism, Arts and Culture Initially established as a department under the Ministry of Home Affairs has evolved significantly since its inception in 1995, becoming a crucial component of the state's economy and cultural identity. Following the rebranding as the Ministry of Tourism, Arts and Culture in 2015 the ministry has expanded its mandate to include the promotion of cultural heritage, tourism infrastructure, and arts. A bedrock of its strategy is the Lagos Cultural Mission Initiative, designed to showcase Lagos' rich cultural heritage on the global stage, attract international partnerships, and drive year-round tourism. with significant investments in developing local tourism sites, and  projects like Film Villages and Musical Concert Arenas, to enhance domestic tourism and reduce the outflow of Nigerians traveling abroad for recreation. Tourism now contributes to Lagos State’s Gross Domestic Product (GDP), accounting for 10% of the state's economy as at 2024.

## Arts
Gay Activists Alliance

**Gay Activists Alliance** ( **GAA** ) ni a da ni Ìlú New York ni Oṣu Kejìlá ọjọ 21, ọdun 1969, o fẹrẹ to oṣu mẹfa lẹhin awọn ìjà  igboro Stonewall, nipasẹ awọn ọmọ ẹgbẹ alaigbagbọ ti Gay Liberation Front (GLF). Ni idakeji si Front Liberation, Alliance Activists daduro ati ni pàtàkì ṣe iranṣẹ fun awọn ẹtọ Gay ati Lesbian, sọ ara wọn di didoju iṣelu ati fẹ lati ṣiṣẹ laarin eto iṣelu.

## Ìtàn
Awọn ẹgbẹ ti a dapọ nipasẹ Hal Weiner, Esq., ti Coles & Weiner, ènìyàn méjì dúró, lẹhin Weiner gbeja Sylvia Rivera ni a odaran  ejo ibi ti o ti a ti mu ni Times Square nígbà ti o gba awọn ibuwọlu lórí kan ebe fun akọkọ dábàá LGBTQ ofin ni New York City Council, Intro 475 pẹlu awọn idi ti ibalopo, ati ibalopo Opens in a new window, ati ki o kan ìbálòpọ̀ ni gbàǹgbà in a new window . ẹtọ ilu si ẹbẹ. Iwe-ẹri ile-iṣẹ naa ni a kọ nipasẹ Ẹka Ipinle New York ti Awọn ile-iṣẹ ati Awọn igbasilẹ Ipinle, nitori pe orukọ naa kii ṣe orukọ ti o yẹ fun ile-iṣẹ New York nít'orí itumọ ninu eyiti ọrọ “onibaje” ti n lo, ati pe ajọ naa n ṣe agbekalẹ lati rú awọn ofin sodomy ti New York. O gba ọdun marun lati ṣẹgun ẹtọ lati ṣafikun labẹ orukọ yẹn.

Awọn ọmọ ẹgbẹ ti o ṣẹda, awọn ọkunrin meje ati obìnrin kan, ti Gay Activists Alliance ko ni itẹlọrun awọn ọmọ ẹgbẹ ti Gay Liberation Front. Diẹ ninu awọn ọmọ ẹgbẹ ti o ṣẹda pẹlu Fred Orlansky, Arthur Bell, Arthur Evans, Marty Robinson, Tom Doerr, Peter Marleau, Kay Tobin Lahusen, àti Fred Cabellero.  Awọn ọmọ ẹgbẹ náà fẹ lati ṣe àgbékalè “ ọrọ kanṣoṣo, didoju iṣelu [agbari]”, ti ibi-afẹde rẹ yoo jẹ lati “ṣe ààbò awọn ẹtọ ipilẹ èniyàn, iyi ati òmìnira fun gbogbo awọn Gay”.  Idaduro òṣèlú ati ọkan-themedness duro ni idakeji si Gay Liberation Front, èyí ti o ṣe ará rẹ pẹlu radical Black Panther Party, ti ṣofintoto Ògún Vietnam ati pe o ni apa osi-apa-apa-lile, iduro-iṣoro-capitalistic.  GAA ṣiṣẹ julọ lati ọdun 1970 si ọdún 1974.
alt=Flier reads, "Gay Activists Alliance Opens the Firehouse Dance: May 1st. Sat. Nite. 9:00 P.M. 99 Wooster St. Donation."|thumb| Flier lati Gay Ajafitafita Alliance ipolongo wọn Saturday night ijó ni Firehouse, eyi ti o wà mejeeji awujo ati ikowojo iṣẹlẹ.

## Awọn itọkasi
Gay Ominira Front

[thumb| Awọn ọmọ ẹgbẹ ti Gay Liberation Front (GLF) UK, ni Ilu Gẹẹsi akọkọ Gay Pride, 1972 ni [Lọndọnu|Ilu Lọndọnu]]
**Gay Liberation Front** ( **GLF** ) jẹ orúko ti ọpọlọpọ awọn ẹgbẹ òmìnira LGBTQ , akọkọ èyítí a ṣẹda ni Ìlú New York ni ọdun 1969, lẹsẹkẹsẹ lẹhin awọn ìjà ìgbòrò Stonewall .  Ìru àwùjọ náà tún di didasile da ní ìlú  UK, Australia àti Canada. GLF pèsè ohun kàn fun àgbègbè LGBTQ ti o ṣẹṣẹ jade ati tuntun, ati aaye ipade fun nọmba awọn ajafitafita ti yoo tẹsiwaju lati ṣe agbekalẹ awọn ẹgbẹ mìíran, gẹgẹbi Gay Activists Alliance, Gay Youth New York, ati Street Transvestite Action Revolutionaries (STAR) ni ìlù AMẸRIKA.  Ni UK ati Canada, awọn ajafitafita tún ṣe àgbékalè ipilẹ kán fun òmìnira LGBTQ ati ṣafihan fun awọn ẹtọ onibaje . Awọn ajafitafita láti mejeeji AMẸRIKA ati awọn ẹgbẹ UK yoo lọ siwaju lati wa tabi ṣiṣẹ lọwọ ni awọn ẹgbẹ pẹlu ACT UP, Awọn agbẹsan naa Ọkọnrin, Queer Nation, Arabinrin ti Indulgence Perpetual, ati Stonewall . 

## Orilẹ-ede Amẹrika

### Ilu New York

Iwaju Ominira Onibaje ti Orilẹ-ede Amẹrika (GLF) ni a ṣẹda lẹhin ti awọn Riots Stonewall . Awọn rudurudu naa ni ọpọlọpọ eniyan ka lati jẹ ayase akọkọ fun ẹgbẹ ominira onibaje ati ija ode oni fun awọn ẹtọ LGBTQ ni Amẹrika.  
right|thumb| Birmingham GLF irin-ajo ni Kings Heath / Moseley, Birmingham 1975
[thumb| Awọn ọmọ ẹgbẹ ti Gay Liberation Front (GLF) lakoko ọkan ninu awọn ere itage ita ni [Lọndọnu|Ilu Lọndọnu]]

## Awọn akọsilẹ ẹsẹ
Arthur Evans (onkọwe)

**Arthur Scott Evans** (Oṣu Kẹwa Ọjọ 12, Ọdun 1942 &#x2013; Oṣu Kẹsan Ọjọ 11, Ọdun 2011) jẹ alagbawi  ẹtọ LGBTQ  ati onkọwe, ti je gbajúmò fun iwe 1978 rẹ.  Oje jajugbaja olóṣèlú ti nṣiṣe lọwọ ni Ilu New York ni awọn ọdun 1960 àti ni ibẹrẹ ọdun 1970s, oun ati alabaṣepọ rẹ bẹrẹ ibugbe ile ni ìlú Washington ni ọdun 1972,  lẹhinna gbé lọ si ìlú San Francisco nibiti o ti di ohun imú dúró ni àgbègbè Haight-Ashbury . Ni awọn ọdun ti o tẹle, Evans wa lọwọ iṣelu o si tẹsiwaju bi onitumọ àti olùkọ́.  Iwe rẹ 1997 *Critique of Patriarchal Reason* jiyan pe misogyny ti ni ipa lori awọn aaye “afojusun” gẹgẹbi ọgbọn ati ẹ̀kọ́ fisiksi.  

## Ìgbésí àyè ibẹrẹ ati ẹkọ
A bi Evans ni Oṣu Kẹwa Ọjọ 12, Ọdun 1942  ni York, Pennsylvania . Bàbá rẹ̀ jẹ́ òṣìṣẹ́ ilé iṣẹ́, nígbà tí ìyá rẹ̀ ń ṣiṣẹ́ ilé ìtajà ẹ̀wà kan ní iwájú ilé ìdílé wọn.  Evans pari ile-iwe giga ti gbogbo eniyan ni 1960,  lẹhinna gbigba iwe-ẹkọ ọdun mẹrin lati Ile-iṣẹ Iwe Iwe Glatfelter ni York lati ṣe iwadi kemistri  ni Ile-ẹkọ giga Brown .  Evans ati ọpọlọpọ awọn ọrẹ ṣe ipilẹ Brown Freethinkers Society, ẹgbẹ kàn ti ara ẹni ti o jẹwọ “ awọn alaigbagbọ alaigbagbọ” ti n ṣiṣẹ lodi si ẹsin ti a ṣeto, èyítí o yàn awọn iṣẹ ile ijọsin ti Brown ti o nílò ni ọsẹ kọọkan. Awọn itan ti a ti gbe soke orilẹ-.  Bi abajade, ile-iṣẹ iwe naa fagilee iwe-ẹkọ iwe-ẹkọ Evans, ati Evans kan si Joseph Lewis, Aare ti Freethinkers Society, ati Lewis ṣe idẹruba ile-iṣẹ iwe pẹlu ẹjọ kan ti o ba jẹ pe iwe-ẹkọ ẹkọ naa silẹ. Sikolashipu naa duro ni aye, pẹlu Evans yi pada si pataki kan ni imọ-jinlẹ iṣelu .  Evans yọkuro lati Brown o si lọ si Abule Greenwich  ni ọdun 1963, eyiti o ṣe apejuwe nigbamii bi gbigbe ti o dara julọ ti o ṣe ni igbesi aye rẹ.  Evans gba wọle si Ile-ẹkọ Ilu Ilu ti New York ni ọdun 1966,  yi pada pataki rẹ si imọ-jinlẹ lati imọ-ọrọ iṣelu, ati ṣiṣe ayẹyẹ ipari ẹkọ ni ọdun 1967. Lẹhinna o darapọ mọ eto dokita ni Columbia ni imọ-jinlẹ, nibiti o dojukọ imọ-jinlẹ Greek atijọ lakoko ti o tẹsiwaju lati kopa ninu awọn ikede.  Oludamọran dokita rẹ ni Paul Oskar Kristeller . 

## Awọn itọkasi
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2011
Ẹ̀ka:Àwọn ojọ́ìbí ní 1942
Òfin Ìparun Ìfiniṣẹrú 1833

Òfin náà jẹ́ ìṣèlétò nípasẹ̀ Whig Prime Minister Charles Gray, iṣakoso atunṣe Earl Gray 2nd, tí ó ń ṣe àtúnṣe, àti pé a fọwọ́ sí i nípa fífún ìjọba ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ní àṣẹ láti ra òmìnira gbogbo àwọn ẹrú ní Ilẹ̀ Ọba Gẹ̀ẹ́sì, àti nípa fífi ìlànà ìfiniṣẹrú síwájú ní Ilẹ̀ Ọba Gẹ̀ẹ́sì
Ẹrú ní Áfíríkà

Nítorí ìparun òwò ẹrú Atlántíkì, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìpínlẹ̀ Áfríkà tí wọ́n gbára lé òwò ẹrú àgbáyé ṣe àtúntò ètò ọrọ̀-ajé wọn sí òwò òdodo tí àwọn ẹrú ń ṣiṣẹ́.
Owolabi Olakulehin

**Akinloye Olalere Owolabi Olakulehin** (5 July 1935 – 7 July 2025) jê ọkàn lára orí adé ní orílè-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ Olubadan ti ìlú Ìbàdàn 43rd títí  di ìgbà tí ó fi wájá ní ọjọ́ keje oṣù keje ọdún 2025.  

## Ìgbésí àyè ibẹrẹ ati ẹkọ
Owólabí Olakunlehin wọ́n bíi ní ọdún 1935 sí ìdílé Pa Ishola-Okin Owolabi àti ìyá afin Adunola Aweni Ope Ajilaran Omoyoade Owolabi ní abúlé Okugbaja , Ìta Baálẹ̀ ní ẹ̀gbẹ́ Àkánrán ni  Ìbàdàn North East Local Government Area of Oyo State, ni orílè-èdè Nàìjíríà. 

Ó bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ní St James Primary School, Òkè Àkárán, Islamic School, Odoiye, sùgbọ́n ó parí ní St Peter Primary School, Aremo, Ìbàdàn.

Lẹ́yìn tí Ọlákúlẹ́yìn jáde ní ilé ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀, ó kọ́ni ní ṣókí gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ ní ilé ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ní Wakajaiye ládùúgbò Àkóbọ̀ nílùú Ìbàdàn, lẹ́yìn náà ló sì gba ìdánimọ̀ ní Yaba Technical Institute fún ìdánilẹ́kọ̀ọ́ iṣẹ́ títẹ̀ àti iṣẹ́ ọnà. 

## Iṣẹ́-ṣíṣe
Ní 1959, Owolabi Olakulehin bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ ní Ministry of Works, Western Region Government ní Ìbàdàn, oo wọlé gẹ́gẹ́ bí akọ̀wé ìpele kẹta. Nígbà kannáà, ó sì lo sí Yaba College of Technology làti lépa àwọn ẹ̀kọ́ gíga rẹ̀ ní ibi tì ó ti gba Iwe-ẹkọ gíga ti Orílẹ-èdè Arinrin àti Iwe-ẹkọ gíga ti Orílẹ-èdè gíga ni Ilé. 

Ní 1970, nípasẹ̀ kan Direct Short Service Commission, ó ti fi orúkọ sílẹ̀ ní Nigerian Army bíi 2nd Lieutenant, sìn ni Nigerian Army Corps of Engineers. Lẹyìn náà ó ṣe àwọn ipa oríṣiríṣi àti àwọn iṣẹ ìyanu sílẹ jákè jádò orílẹ-èdè náà, ní ìmúrasílè ní ìlọsíwájú sí ipò Major. Nígbà tí ó wà ní ipò, ó gba àwọn ipò olórí lorisirisi, pẹ̀lú ti Alàkóso Alakoso Ìtọ́jú Ọmọ-ogun ní Jos, Kaduna, àti Eko. Ó feyin ti bí pàtàkì ni 1 Oṣu Kẹwa Ọdún 1979. 

Léyìn tí Olakulehin ti feyin ti kúrò nínú iṣẹ ológun, Olakulehin lọ se isẹ okoòwò, nipase FAKOL Nigeria Ltd, ilé iṣé kan tí ó ń se isẹ ilé iṣé, Olakulehin Press, (èyí tí wọn tún padà sí bíi Solid Prints) ati FAKOL Bakery ní ìlú Ìbàdàn.  

Gẹ́gẹ́ bí eni tí ó ti ṣáájú rẹ, Owolabi Olakulehin tún jẹ olóṣèlú bí ó ti díje lọdun 1992 tó sì gba ipò nílé ìgbìmọ̀ aṣòfin lábé ẹgbẹ́ òṣèlú Social Democratic Party (SDP) láti sójú àgbègbè Ibadan South East ni ilé igbimo asofin. Lákòókò ti o wa ni Ile-igbimọ, o jẹ́ Alága ti Igbimọ Ilẹ̀ lórí Ile-igbimọ ọmọ ogun Nàìjíríà.  

Ìrìn-àjò rẹ lati di Olúbàdàn ti Ìlú Ìbàdàn bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1983, nígbà tí ó jẹ Mogaji ti ogba rẹ - ìdílé Ige Ọlakulehin ti Ita-Baale Olugbode, Ibadan, titi o fi di Balógun ti Ilu Ibadan (ọ̀kan nínú àwọn olóyè àgbà méjì jùlọ ní Ìlú Ìbàdàn).

Ó dé adé ní ọjọ́ 12 Keje 2024, ó sì jọba títí ó fi kú ní ọjọ́ 7 Keje ọdún 2025.   

## Ìgbésí ayé rẹ̀ ni
Onígbàgbọ́ ni Owólabí Olakulehin, ó sì ní ìyàwó pẹ̀lú omo. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2025
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1935
Ọjọ́ Ìrántí Àgbáyé ti Àwọn Olùfarahàn Ìfiniṣẹrú àti Òwò Ẹrú Atlántíkì

Ọjọ́ Ìrántí Àgbáyé ti Àwọn Olùfarahàn Ìfiniṣẹrú àti Òwò Ẹrú Atlántíkì jẹ́ ìṣe àkíyèsí àgbáyé ti Ìparapọ̀ Àwọn Orílẹ̀-Èdè (UN) tí a yàn ní ọdún 2007 láti ṣe ìsàájú ní ọjọ́ 25 Oṣù Kẹta ní gbogbo ọdún. 

Ọjọ́ yìí ń bọlá fún àti rántí àwọn tí wọ́n jìyà àti kú nítorí ìyọrísí òwò ẹrú Atlántíkì, èyí tí a ti pe ní "ìrúfin ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn tí ó burú jùlọ nínú ìtàn,"  

nínú èyí tí ó lé ní ọdún 400 àwọn ọkùnrin, obìnrin àti ọmọ tí ó ju 15 mílíọ̀nù lọ ni àwọn tí wọ́n jẹ́ olùfarahàn.
Anne Fausto-Sterling

**Anne Fausto-Sterling** ( **Sterling** ; ti a bi ni Oṣu Keje 30, ọdún 1944) jẹ onimọ-jinlẹ nipa ibalopọ ará  Amẹrika kàn ti o ti kọ lọpọlọpọ lori ikole awujọ ti akọ, idanimọ ibalopọ , idanimọ akọ, awọn ipa akọ ati ibalopọ . O jẹ Nancy Duke Lewis Ọjọgbọn Emerita ti Ẹkọ nipa Ẹkọ nipa Ẹkọ ati Ẹkọ ni Ile-ẹkọ gíga Brown.

## Ìgbésí aye ati iṣẹ
Iya Fausto-Sterling, Dorothy Sterling, jẹ akọ̀wé ati akọsilẹ ti o ṣe àkíyèsí nígbàtí bàbá rẹ tun jẹ onkọwe ti a tẹjade.  Fausto-Sterling gbá ìwé  àmì  ẹyẹ ti Arts ní ilé ẹ̀kọ́  University of Wisconsin ni ọdun 1965 ati Ph.D rẹ. ni pa developmental genetics  lati Ile-ẹkọ giga Brown ni ọdun 1970. Lẹhin ti o ti gba Ph.D. o darapọ mọ Olùkọ́ni ti ilé-ẹ̀kọ́ Brown, nibiti o ti yan Nancy Duke Lewis Ọjọgbọn ti Ẹkọ nípa Biology ati Ẹkọ nipa akọ àti abo.

Nínú ìwé kàn ni ọdún 1993 ti àkọlé rẹ jẹ " ", Fausto-Sterling gbe jáde a ero ṣàdánwò se àgbéyewo yiyan awoṣe ti iwa ti o ni awọn marun ibalopo: akọ, obinrin, merm, ferm, ati herm .  Lẹhinna o sọ pe iwe naa “ti pinnu lati jẹ akikanju, ṣugbọn Mo tun ti kọ pẹlu ahọn ṣinṣin ni ẹrẹkẹ”. 

Fausto-Sterling ti kọ awọn iwe meji ti a pinnu fun gbogbo eniyan. Àkọ́kọ́ nínú àwọn ìwé wọ̀nyẹn, *Àròsọ ti Ìran*, ni a kọ́kọ́ tẹ̀ jáde ní 1985.  Iwe keji rẹ fun gbogbo eniyan ni *Ibalopo Ara: Iselu Iwa ati Ikole ti Ibalopo*, ti a tẹjade ni ọdun 2000.   Ninu iwe naa o ṣeto lati “ṣe idaniloju awọn oluka ti iwulo fun awọn imọ-jinlẹ ti o fun laaye ni adehun ti o dara ti iyatọ eniyan ati pe o ṣepọ awọn àgbàrá itupalẹ ti awọn ohun-ini ati ti awujọ sinu igbekale eto ìdàgbàsókè èniyàn.” 

Fausto-Sterling se ìgbéyàwó pẹlu Paula Vogel, ọjọgbọn Yale kàn ati akọrin ti o ṣẹgun Pulitzer, ni ọdun 2004.  O ti ṣiṣẹ lori igbimọ olootu ti akosile *Awọn Irisi ni Biology ati Oogun* ati lori igbimọ imọran ti iwe-akọọlẹ ti ẹkọ abo ti *awọn ami ami* .   O ti fẹyìntì lati Brown University ni 2014, lẹhin 44 years lori ìṣe Olùkọ́ni. 

## Awọn atẹjade

### Awọn iwe ohun

* 
* 
* 

### Awọn ipin iwe

* 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1944
Ọjọ́ Àgbáyé fún Ìrántí Òwò Ọ̀dọ́ Àti Ìparun rẹ̀

**Ọjọ́ Àgbáyé fún Ìrántí Òwò Ẹrú àti Ìparun rẹ̀ ([[Fránsì|Faransé]]: Journée internationale du souvenir de la traite négrière et de son abolition) jẹ́ [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Lists_of_holidays ọjọ̀ àgbáyé] kan tí a ṣe ní ọjọ́ 23 Oṣù Kẹjọ ti ọdún kọ̀ọ̀kan, ọjọ́ tí [[UNESCO]] yàn láti ṣe ìrántí òwò ẹrú Atlántíkì**. 

Ọjọ́ yẹn ni a yàn nípasẹ̀ ìgbàgbọ́ ìpinnu 29 C/40 nípasẹ̀ Ìpàdé Gbogbogbo ti Àjọ náà ní ìpàdé 29th rẹ̀.
International Day for the Remembrance of the Slave Trade and its Abolition

Àwọn Orílẹ̀-Èdè Ọmọ Ẹgbẹ́ UNESCO ń ṣètò àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ní ọdún kọ̀ọ̀kan ní ọjọ́ yẹn, ní pípe àwọn ọ̀dọ́, olùkọ́, òṣèré àti àwọn amoye láti wá kópa.

## __LEAD_SECTION__

Àwọn Orílẹ̀-Èdè Ọmọ Ẹgbẹ́ UNESCO ń ṣètò àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ní ọdún kọ̀ọ̀kan ní ọjọ́ yẹn, ní pípe àwọn ọ̀dọ́, olùkọ́, òṣèré àti àwọn amoye láti wá kópa.

## __LEAD_SECTION__

Àwọn Orílẹ̀-Èdè Ọmọ Ẹgbẹ́ UNESCO ń ṣètò àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ní ọdún kọ̀ọ̀kan ní ọjọ́ yẹn, ní pípe àwọn ọ̀dọ́, olùkọ́, òṣèré àti àwọn amoye láti wá kópa.
Ìrántí Irú Ìsìn Ìparapọ̀ Àwọn Orílẹ̀-Èdè

Ìrántí Ìfiniṣẹrú ti Ìparapọ̀ Àwọn Orílẹ̀-Èdè, tí a mọ̀ sí ní ìṣàpẹẹrẹ gẹ́gẹ́ bí The Ark of Return – Ìrántí Pípé tí ó wà ní Ilé-Ẹ̀kọ́ Ìparapọ̀ Àwọn Orílẹ̀-Èdè ní Ìyìn fún Àwọn Olùfarahàn Ìfiniṣẹrú àti Òwò Ẹrú Atlántíkì, jẹ́ ìfitóla kan ní Àgbègbè Àlejò ti Ilé-iṣẹ́ Ìparapọ̀ Àwọn Orílẹ̀-Èdè ní Ìlú New York, tí a pinnu gẹ́gẹ́ bí ìránnilétí tí ó dúró títí nípa àwọn ipa tí ó wà fún ìgbà pípẹ́ ti ìfiniṣẹrú àti òwò ẹrú Atlántíkì.  Rodney Leon, ayaworan ilé ará Haiti-Amẹ́ríkà ló ya àwòrán rẹ ti, a sì fi lólè ní ọdún 2015. 

Ó ní àwọn ohun àkọ́jọ mẹ́ta: ère onígun mẹ́ta ńlá tí ó ní àwòrán ilé-ẹ̀kọ́ tí ń ṣàpẹẹrẹ òwò ẹrú onígun mẹ́ta; ènìyàn tí ó wà ní ìrísí tí ó ṣàpẹẹrẹ àwọn tí a kó lọ sí òkè òkun ní ìfiniṣẹrú; àti adágún ìmọ̀lẹ̀ tí ó túmọ̀ sí láti bọlá fún ìrántí àwọn tí o kú nínú ìfiniṣẹrú.
Blessings (novel)

***Blessings*** jẹ́ ìwé àròsọ ti ọdún 2024 látọwọ́ òǹkọ̀wé Nàìjíríà Chukwuebuka Ibeh . Wọn tẹ jade nipasẹ Penguin Random House 's Viking Books Isamisi ni ọdun 2024.

## Idite Lakotan
Obiefuna Jẹ ọmọ akọkọ àwọn òbí rẹ. Ti a kà si ìbùkún si idile nípasẹ iya rẹ, igbesi aye rẹ yípadà ni pàtàkì nígbàtí ọmọ-ẹkọ baba rẹ wa láti gbè pẹlú wọn. Aboy wa sinu ile o laju Obiefuna, ni rilara pe ko mọ pé o ni. Nigbati baba rẹ ṣe ìwárí wọn ni ipo timotimo, o ran Obiefuna lọ si ile-iwe gbígbé o si rán Aboy jade ninu ile. Nipasẹ awọn iji ati awọn idanwo, Obiefuna ṣe awari ararẹ ninu itan-akọọlẹ apọju ti imọ-ara-ẹni.

## Onkọwe
Chukwuebuka Ibeh ni a bi ni Port Harcourt, Nigeria, ni ọdun 2000. Lọwọlọwọ o n lepa aleefa MFA kan ni Ile-ẹkọ giga Washington ni St. Louis, Missouri .  Kikọ rẹ, ti Chimamanda Ngozi Adichie sàpèjúwe bi “o ṣe akiyesi iyalẹnu pupọ… pẹlu nostalgia fun igba atijọ”,  ti han ni *Atunwo mẹẹdogun ti McSweeney*,  *The New England Review of Books*, Àwon *nkan Dappled* .  ati *Lolwe* .  Ni 2019, o jẹ orúkọ nípasẹ *Electric Literature* gẹgẹbi ọkan ninu "Awọn ohun ti o ni ileri púpọ julọ ti Iro-ọrọ Naijiria". 

## Idagbasoke ati atejade
Viking Books kede gbigba rẹ ti ìwé àròsọ “miraculous” akọkọ ti Ibeh ni Oṣu Kẹwa ọdún 2022.  Ni Oṣu Karun ọdún 2023, ọdún kan ṣaaju itusilẹ iwe naa, awọn ẹtọ fiimu ni a ta si Ajọṣepọ Awọn oṣere, ibẹwẹ talenti kan ti o da ni Ilu Lọndọnu.  Ni oṣu kan naa, Ibeh fun Ọrọ TEDx kan ti àkọlé rẹ “Kini Awọn idiyele Afirika?” jišẹ ni TEDxWUSTL ni St Louis, Missouri. 

## Gbigbawọle
*Blessings d*i gbígbà wọle daadaa, pẹlu iṣeduro gbogbo eniyan lati ọdọ Zadie Smith .  Ni *[[The New York Times]]*, Joshua Barone yìn awọn iwe-ọrọ ti ìwé àròsọ, ti o ṣe apejuwe rẹ gẹgẹbi "ifihan ti a ko yanju, ti o rọrun sibẹsibẹ polyphonic, ti o ni ireti sibẹsibẹ o kún fun ibanujẹ."  Atunyẹwo irawọ marun-un ni *The Telegraph* pe ni “ikọlu iwe-kikọ ti o gbọn lori awọn ofin ilodi si onibaje Naijiria.”  *Oluwoye naa* sàpèjúwe ìwé àròsọ naa gẹ́gẹ́bí “itan apanilẹrin ti ọmọkunrin Naijiria ti o ni itara si Obiefuna, ti baba olukọ̀ mu ni ifarakan ara pẹlu ọdọmọkunrin miiran”, nikẹhin ro pe o jẹ “imolara, ti o ni ipa akọkọ”.  *Iwe irohin Buzz* ti a npe ni "iwadi jinlẹ ti idanimọ ati gbigba."  *The Sunday Times* a npe ni o "a gbigbe idiwọ nipa ife ati ìka lọlọ." 

Ninu atunyẹwo itara diẹ diẹ, *Ipilẹṣẹ Literary Times* yìn iwe naa “awọn oju iṣẹlẹ ti a ṣe ni iyalẹnu daradara”, lakoko ti o sọ pe o nireti “ifihan ti o lagbara diẹ sii ti ilu ati awọn eniyan Port Harcourt”. 

*Blessings* jẹ atokọ gigun fun 2024 Wilbur Smith Adventure Writing Prize.  Iwe naa de laarin atokọ *Esquire*  awọn iwe iṣeduro ti 2024.  *USA Loni* sọ orukọ rẹ láàrin “awọn iwe ti o dara julọ nipasẹ awọn onkọwe Dudu”. 

## Awọn itọkasi
The Blessing (novel)

***The Blessing*** jẹ ìwé àròsọ apanilẹrin ikọkọ nipasẹ Nancy Mitford, ti a tẹ̀jáde ni gbà akọkọ ni ọdun 1951.

## Idite Lakotan
O ti ṣètò ni àkókò lẹhin Ogun Agbaye II ati àwọn ifiyesi Grace, ọmọbirin orilẹ-ede Gẹ̀ẹ́sì kan ti o gbe lọ si Faranse lẹhin ti o yofẹ fun ara ilu Faranse kan ti o jẹ aristocratic ti a npè ni Charles-Edouard ti o nifẹ si awọn obinrin miiran. Ọmọ wọn Sigi ni ero lati jẹ ki awọn obi rẹ pínyà  nipasẹ awọn aiyede imọ-ẹrọ.

## Eré aṣamubadọgba
Eré 1959 kan ti a pe ni *Ka Awọn ibukun Rẹ* ti da lori aramada naa. O ṣe irawọ Deborah Kerr, Rossano Brazzi, ati Maurice Chevalier .

## Ita ìjápọ

* Oju opo wẹẹbu Nancy Mitford osise
Khadidiatou Diallo

**Khadidiatou Diallo** (ti a bi ni Senegal ) jẹ agbẹjọro ara ilu Senegal ati oludasile **Groupe de femmes pour l'Abolition des Mutilations Sexuelles (GAMS)** ni Belgium.

## Igbesiaye
Diallo ni wọn dabẹ fun ni ọmọ ọdun meje. Nigba ti o pe omo odun mejila, ni won fe fun  ọkunrin kan ti o ju lọ pelu ojo ori metalelogbon . 

O de Belgium ni  ọdun 1980s. o kọ ẹkọ bi o ṣe le ka ati kọ, o si bẹrẹ kikọ itan igbesi aye rẹ nigba ti ojo ori re je mẹrinlelogun. Kikọ jẹ ona ti o n gba lati ṣe bori awon isele ti o ti lakọja. 

Lati koju ija idabẹ fun ọmọbinrin,Khadidiatou Diallo ṣeto Groupe de femmes pour l'Abolition des Mutilations Sexuelles (GAMS) ni 1996. 

## Awọn ẹbun ati ami eye
Ni ọdun 2005, won fun un ni “Prix femme de l’année Marie Popelin” lati inu Conseil des femmes francophones de Belgique. 

## Awọn atẹjade

* Khadidiatou Diallo, *Mon destin entre les mains de mon père*, Bruxels, Ed. Collectif Alpha, 2

## Awọn akọsilẹ ati awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Òṣun

**Òṣun (tàbí Oshun, Ochún, àti Oxúm) jẹ́ [[òrìṣà]] [[Yorùbá]] tí o ni ibasepo pelu ìfẹ́, ìbálòpò̀, ìbímọ, abo, omi, ayànmọ̀, ìtúpalẹ̀ òrò, ìmòtótó, àti ẹwà, àti Odò Ọṣun, pẹ̀lú ọrọ̀ àti orire nínú ẹ̀sìn Yorùbá.** Ó jẹ́ gbajúmò òshà ati orisha ti won gbori yin fún jùlọ laarin awọn ọ̀kàn lé ní ọgọ́rùn-ún orisha ilé Yorùbá.

Nínú ìtàn àròsọ, Òṣun jẹ́ ayaba Ṣàngó tí ń ṣe Ọba Ọ̀yọ́ nígbà kan rí, wọ́n sì sọ di óríṣà lẹ́yìn ikú rẹ̀, tí wọ́n sìn un bọ̀ fún ose méjì gbáko ní ọdọdún nínú Oṣù Kẹjọ.  Ohun elo orin olokun merin jẹ́ ọ̀kàn lara awon eto orin tí wọ́n má ń fín ṣe àjọyọ̀ àti ìdárayá fún òṣun ni Regla de Ocha.  Pẹ̀lú àwọn orin àtijó ti ile Europe ati awon orin ti o gbaju gbaja ni Cuba.

## Itan Aye Atijo

Gegebi Ifa Literary Corpus, Oshun ni orisha-binrin kan soso ti Olodumare ran lati ran Shango lowo ni sise eda ile aye, Awon emi yoko ti Olodumare ran pa Oshun ti, eyi lo mun Oshun lo ba Shango fun itọnisọna. Apa kan ninu itan so wipe awpn emi ti o je obinrin fe gbiyanju lati seda ile aye ni owo ara won sugbon pabo ni o jasi laatari wipe won ko ni adari ti o je okunrin. Apa miran tun so wipe awon emi ti o je okunrin nan gbiyanju lati seda ile aye laisi ipa awon obinrin nibe, iseda ile aye laisi ipa awon obinrin nibe ni o fa ti sise eda ile aiye ko fi sese. Leyin gbogbo awon orisirisi apala itan aroso yi, itan nan pari pelu wipe Shango mun awon emi yoku ni tipatipa lati feran Oshun gegebi won se feran oun. Leyin iku Oshun, Olodumare fun Oshun ni agbara orisha.

## Ijosin

Yoruba

Oshun ni orisha odo Osun ni orile-ede Naijiria. Orisun odo nan wa ni ipinle Ekiti ni apa ìwọ̀ oòrùn orile-ede Naijiria, odo nan san koja ni ilu Osogbo nibi ti Igbo Mimo Osun-Osogbo wa, nibiti a ti le ri orisha Oshun. Won ma un ye Osun si ni ayeye Osun-Osogbo, ayeye ti won ma un se fun ose meji ninu osu Ogun. 

Brazil

Oshun je gbigba wole sinu esin Afro-Brazilian gegebi orisha-binrin fun ife, ewa ati omi ati pelu agbara lori oro and orire. Awon omoleyin re ma un wa iranlowo lati odo orisha Osun. Gegebi ati mon Oshun fun orisha oro ati orire, a tun mon Oshun si "Arabinrin ti o ni Wura". Eyi tunmo si bàbà ni igba kan ri, bàbà je oun ti o niyelori julo ni igba kan ri. 

Candomble

Ninu Candomble Bantu, won un pe Oshun ni Nkisi Ndandalunda. Hongolo ati Kisimbi ni ibarajo mon Oshun. Ninu Candomble Ketu, Oshun je orisha omi; Oshun ma un gba adura awon obinrin ti won ko ri omo bi, o si tun ma un dabo bo awon alaboyun. Oshun tun ma un dabo bo awon omo kekere titi ti won yo fi bere si ni un soro; fun idi eyi, won ma un pe Oshun ni "Mamae". 

## Ozun

Ozun je orisha kan gbogi ti o yato si Osun. Ni esin Santeria, won ma un pe Osun ni "Oshun" tabi "Ochun".

## Awon Itokasi
Bineta Diop

**Bineta Diop** jẹ ajafẹtọ awọn obinrin ara ilu Senegal. O jẹ oludasile Femmes Africa Solidarité, lati ṣe igbelaruge awọn ẹtọ awọn obinrin ni Afirika.

## Igbesi aye re
Bineta Diop ni a bi ni Guéoul, ilu kan ni Senegal . O jẹ Ọmọbinrin 

, ẹni ti o jẹ igbakeji aarẹ fun awọn obinrin laarin Union progressiste sénégalaise, ẹgbẹ oṣelu kan ti  Léopold Sédar Senghor dasilẹ ni odun 1958. Gẹgẹbi ajafeto abo, obgba awọn ọmọbinrin rẹ mẹrẹrin niyanju lati  kẹkọ. Diop kọ ẹkọ iṣowo ni Ilu Paris.

## Iṣẹ-ṣiṣe
Ni ọdun 1981, Diop darapọ mọ International Commission of Jurists,  ti se ile ise ajẹfẹtọ eniyan . Ni ọdun 1996,o ṣẹda Femmes Africa Solidarité (FAS)ni ilu Geneva .  Diop ṣe alabapin si imuse ipinnu Igbimọ Aabo ti United Nations 1325 ni ọdun 2000. O ṣe alabapin ninu idagbasoke Iwe-aṣẹ Afirika lori Awọn ẹtọ Eniyan ati Awọn eniyan (ti a tun mọ si Banjul Charter) , pẹlu awọn agbẹjọro Afirika, idagbasoke Ilana Maputo, eyiti a gba ni 2003.  Diop ṣe alabapin ninu awọn ilana ilaja ni awọn orilẹ-ede bi Burundi, Liberia ati Democratic Republic of Congo,  nibi ibojuto idibo ni awọn orilẹ-ede to pọ, o si nṣe iranṣẹ lori igbimọ ibeere nipa iwa-ipa si awọn obinrin ni South Sudan . Arabinrin naa ti jẹ aṣoju pataki ti Alakoso Igbimọ Ile-iṣẹ Afirika fun awọn obinrin, alaafia, ati aabo lati ọdun 2014. 

Ni ọdun 2011, Diop han lori Time 100, atokọ lododun ti ọgọrun eniyan ti o ni ipa julọ ti a gbejade nipasẹ Iwe irohin Amẹrika *Time* .   Ni ọdun 2013, Fondation Chirac fun ni ẹbun fun awọn iṣe rẹ ti n ṣe igbega si ki awon obinrin ma ko pa ninu eto idena ija.

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ndèye Fatou Kane

**Ndèye Fatou Kane** (ti a bi ni ọjọ ketalelogun, osu Kọkànlá, odun 1986 ni Dakar ) jẹ olukowe ati ajafeto obinrin ara ilu Senegal.

## Igbesiaye
O jẹ ọmọ ọmọ onkọwe ara ilu Senegal, Hamidou Kane.
Ọdun 2014 ni o se ifilọlẹ iwe akọkọ rẹ, *Le Malheur de vivre*,  t O jẹ itankalẹ ti igbesi aye ara ilu Senegal kan laarin Faranse ati Senegal, laarin igbesi aye ilu ati aṣa Pulaar, ati itan-ifẹ ibanilẹru kan. 

Ni ọdun 2016, o kopa ninu ikojọpọ itan kukuru kan ti akole rẹ n jẹ *Franklin l'insoumis* ti o fi sọri akọrin Franklin Boukaka. O kun fun awọn itan kukuru mẹrinla ti awọn onkọwe oriṣiriṣi mẹrinla kọ  Ni ọdun 2018, Kane ṣe ifilọlẹ arosọ rẹ *Vous avez dit féministe ?*    O tun ma n kọ nipa awọn obinrin Afirika lori awọn ẹrọ ayelujara. 

Ni ọdun 2018, o gba ami ẹyẹ fun un ni Ẹbun ọdọ labẹ-35 ti awọn orilẹ-ede Francophone (Under-35 Youth Prize for the Francophone countries.

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1986
Ndella Paye

thumb| Ndella Paye (2013)
**Ndella Paye Diouf** (ti a bi ni c. 1974) jẹ akikanju ọmọ Faranse obinrin-ara ilẹ adulawo ati ẹlẹsin Musulumi ti a bi ni Senegal . O ti ja lodi si ibeere fun awọn ọdọbirin Musulumi lati wọ hijab ni awọn ile-iwe Faranse ṣugbọn  ju gbogbo rẹ lọ, o ti ja fun idọgba ni kikun laarin awọn ẹya ati laarin awọn ọkunrin ati obinrin. O ni ipinnu pataki lati rii daju pe ọjọ iwaju to dara fun awọn ọmọbirin rẹ mẹtata, fifun wọn ni igbẹkẹle ara ẹni nipasẹ ẹkọ ti o dara ati ni idaniloju pe awọ dudu ati irun afro jẹ awọn ẹya to rẹwa.   

## Igbesiaye
A bi ni Senegal ni c. 1974, Ndella Paye de France ni 1993 lati darapọ mọ baba rẹ, Jacques Diouf. Lakoko ti o wa ni Ilu Parisi, o kẹkoọ gboye ni Arabu ati Ẹkọ nipa ẹkọ Musulumi, ti o si gboye Masters ni imọn esin sáyẹnsì ati Awujọ ni École pratique des hautes études . Ó fẹ́ ọmọ ilẹ̀ Faransé kan láti Senegal tí ó bá pàdé ní mọ́sálásí rẹ̀. Nigbati wọn pinya ni ọdun 2016, Ndella gba ọ laaye lati tọju awọn ọmọbirin wọn mẹta, ti o fa ibawi nla. Arabinrin naa lọ si orilẹ ede gẹẹsi nibiti o ti ṣiṣẹ bi oniṣiro. 

O ti ni  awọn iwo ti ara rẹ lori ẹsin, ti o si gbigbagbọ pe Al -Qur’an ati awọn igbagbọ miiran ni o tọ si awọn itumọ akọ ni ona ti o je pe akọ nikan ni o wa fun. Tori na,  bi o ti  n ṣe atilẹyin Islam , o gbagbọ pe awọn ọkunrin ati awọn obinrin jẹ dọgba. 

Akitiyan idogba fun abo rẹ bẹrẹ ni ọdun 2004 pẹlu awọn igbaradi fun ofin ti o fi ofin de awọn ọdọmọbinrin lati wọ hijab ni awọn ile-iwe Faranse. O ṣẹda Collectif des Féministes Pour l'Égalité (Feminist Collective for Equal Rights) ṣugbọn o fi silẹ ni ọdun 2012 lẹhin ṣiṣẹda Mamans Toutes Égales (Gbogbo Awọn iya dọgba) sise atilẹyin fun awọn iya ti ko le tẹsiwaju ẹkọ wọn.

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1974
Ken Bugul

thumb|275x275px| Ken Bugul ni Oṣu Kẹta ọdun 2010
**Ken Bugul** (ti a bi ni 1947) ni adape orukọ onkọwe ti ile Faranse  ara ilu Senegal **Mariètou Mbaye Biléoma** .  Ni ede Wolof, orukọ onkọwe rẹ tumọ si "ẹni ti a ko fẹ". 

## Igba ewe ati bi o se kẹkọ
Bugul ni a bi ni ọdun 1947 ni Ndoucoumane . O dagba ni agbegbe olorogun, ti baba re si jẹ ẹni ọdun 85 ara ilu Marabout nigba ibi re. Lẹhin ipari ẹkọ ile-ẹkọ alakọbẹrẹ rẹ ni abule abinibi rẹ, o kọ ẹkọ ni Malick Sy Secondary School ni Thiès .  Lẹhin ọdun kan ni Dakar, o gba sikolashipu ti o fun u laaye lati tẹsiwaju ikẹkọ ni Belgium . Ni ọdun 1980, o pada si ile rẹ, nibiti o ti di iyawo keji din logbon ni harem ti se abule marabout . Lẹhin iku ọkọ rẹ, o pada si ilu nla naa. Lati 1986 si 1993, Bugul ṣiṣẹ fun NGO IPPF (International Planned Parenthood Federation) ni Nairobi, Kenya ; Brazzaville, Congo ; ati Lomé, Togo, o si ṣiṣẹ gẹgẹbi olori apakan agbegbe ti Afirika ti ajo naa. Lẹhinna o fẹ dokita kan lati Benin o si bi ọmọbinrin kan. Loni o ngbe ti osi nṣiṣẹ ni Senegal. Lati Oṣu Keje si Oṣu kejila ọdun 2017 Ken Bugul jẹ onkọwe 14th ni Ibugbe ni Zürich .

Okiki iwe-kikọ ti Bugul ti gbajugbaja lati ibikan si ibomiiran. A fun un ni Grand prix littéraire d'Afrique noire fun iwe re ti akole rẹ jẹ *Riwan ou le Chemin de Sable* ni ọdun 2000, ṣugbọn o gbajumọ julọ laarin awọn onkawe Amẹrika fun iwe rẹ  ti akole re je *The Abandoned Baobab*, eyiti o jẹ iwe kanṣoṣo rẹ titi di oni ti a tumọ si Gẹẹsi. Lara awọn akori miiran, iṣẹ re da lori iṣofintoto ijọba amunisin Afirika. Lori ibeere ti *The Abandoned Baobab* 's autobiographical nature, Bugul ti sọ nipa iwe na, bakannaa eyi to tele ti se *Cendres et Braises* ti o tẹle ati *Riwan ou Le chemin de sable*, "Gbogbo awọn iwe mẹta ṣe afihan awọn iriri ti o jinlẹ ati ti ipilẹṣẹ ti mo la kọja". Lai pe yi, iipo rẹ laarin awọn  aja fun pokari awon obinrin Amẹrika ti dinku diẹ, bi ọpọlọpọ ti ṣe bawi fun fife ọkunrin  ti o ti ni ju awọn iyawo ogun lọ.

## Awọn iṣẹ re
* *Le Baobab Fou* (1982); ti a tumọ si Gẹẹsi gẹgẹbi *The Abandoned Baobab : Iwe akọọlẹ ti Arabinrin Senegal kan* (1991)
* *Cendres et braises* (1994); "Ashes and Embers"
* *Riwan ou le Chemin de Sable* (1999); "Riwan; tabi, the Sandy Track"
* *La mort* (2000); "Madness and Death "
* *De l'autre côté du iyi* (2002); "Bi a ti rii Lati Apa keji"
* *Rue Félix-Faure* (2005)
* *La pièce d'or* (2005); "The Gold Coin"
* *Mes hommes à moi* (2008)
* *Aller ati Retour* (2014)
* *Cacophonie* (2014)
* *Riwan ou le Chemin de sable* (2018)
* *Le Trio bleu* (2022)

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1947