open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Damilola Adebonojo

thumb|Àwòrán Dámilọ́lá Adébọ̀nọ̀jọ̀
**Dámilọ́lá Adébọ̀nọ̀jọ̀** tí ọ̀pọ̀ ènìyàn mọ̀ sí ìyá Yorùbá jẹ́ olùkọ́ èdè Yorùbá ní University of Georgia. Damilola jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tó farajìn fún ìpolongo èdè Yorùbá, tó sì ń ṣiṣẹ́ ribiribi láti ṣe ìgbélárugẹ èdè náà ní ayé òde-òní, nípa kíkọ́ àwọn ọmọdé àti àgbàlagbà ní èdè Yorùbá.  Òun ni olùdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́ Alámọ̀jà, tó ń rí sí kíkọ́ àwọn ọmọdé ní èdè Yorùbá àti ìpèsè iṣẹ́ ògbufọ̀ fún àwọn fíìmù àgbéléwò Yorùbá.

## Ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Dámilọ́lá gboyè ẹ̀kọ́ B.A nínú ìmọ̀ Yorùbá and Communication Arts, láti Lagos State University, ní ọdún 2016. Ó tẹ̀ síwájú láti gboyè M.A nínú ìmọ̀ Yorùbá Literature and Culture, láti Lagos State University bákan náà, ní ọdún 2021. Lọ́lọ́lọ́wọ́, ó ń kẹ́kọ̀ọ́ láti gboyè Ph.D nínú ìmọ̀ Comparative Literature and Intercultural Studies, ní University of Georgia.

## Iṣẹ́ tó yàn láàyò
Dámilọ́lá jẹ́ olùkọ́ èdè Yorùbá. Láti ọdún 2016 ni ó ti ń ṣiṣẹ́ kíkọ́ èdè Yorùbá gẹ́g bí èdè àkọ́kúntẹni, tó sì ti ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ akẹ́kọ̀ọ́ káàkiri àgbáyé. Òun ni olùdásílẹ̀ Alámọ̀já, èyí tó jẹ́ ilé-iṣẹ́ tó ń ṣe ìpèsè àwọn ohun tó jẹ mọ́ èdè Yorùbá, bí i iṣẹ́ ògbufọ̀ fún àwọn fíìmù àgbéléwò Yorùbá, bẹ́ẹ̀ sì ni ó ti ṣètò MENYO-20k, èyí tó jẹ́ ẹ̀rọ maṣíìnì tí ń tú èdè Yorùbá sí èdè Gẹ́ẹ̀sì, àti èdè Gẹ̀ẹ́sì sí èdẹ̀ Yorùbá. Ní ọdún 2017, ó gba ètò Fulbright Scholarship Program, láti máa lọ kọ́ èdè Yorùbá ní òkè-òkun. Lọ́lọ́lọ́wọ́ báyìí, ó jẹ́ olùkọ́ èdè Yorùbá ní University of Georgia.

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀
Ní oṣù Kẹjọ ọdún 2021, Damilola gba àmì-ẹ̀yẹ Fulbright Foreign Language Teaching Assistant Ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù kẹrin ọdún 2024, African Language Teacher's Association fún un ní àmì-ẹ̀yẹ, bẹ́ẹ̀ sì ni UGA's Office of Instruction fi àmì-ẹ̀yẹ dá a lọ́lá fún iṣẹ́ takuntakun rẹ̀ lórí ètò ẹ̀kọ́ èdè Yorùbá ní ọjọ́ kẹta oṣù Kẹrin ọdún 2024.

## Àwọn ìtọ́kasí
Tessy Igomu

**Tessy Igomu** jé oníroyìn omo orílè èdè Nàìjíríà àti olùdarí eka ìwádìí nì ilé ìwé iroyin *[[The Punch]]*   Ní odún 2022, ó di obìnrin àkoko tó segun àmì eye oníroyìn gíga Júlo ní Ilà- oòrùn Áfíríkà ni ibi àyeye West Africa Media Excellence Conference and Awards (WAMECA).

## Awon itokasi
Femi oke

**Femi Oke** ( ; tí wọ́n bí ní 30 June 1966) jẹ́ olóòtú ètò orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán ní ilẹ̀ Britain.

## Ìgbé Ayé Ìbẹ̀rẹ̀ Àti Ẹ̀kọ́
A bí Femi Oke ni ìlú Lọ́ńdọ́ọ́nù. Àwọn òbí rẹ̀ jẹ́ ẹyà Yorùbá ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ní ilé ẹ̀kọ́ gíga Birmingham ní ibi tí o ti gba ìwé ẹ̀rí onípò akọ́kọ́ lórí ìmọ̀ lítírésọ̀ Gẹ̀ẹ́sì àti èdè.

## Iṣẹ́ Ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́
Oke bẹ̀rẹ̀ isẹ́ síse láti omo ọdún mẹ́rìnlá gẹ́gẹ́ bíi oníròyìn kékeré fún ilé iṣé rédíò akọkọ ní United Kingdom,LBC London Broadcasting Company. Ní ọdún 1992 àti 1993, ó ṣiṣe fún ilé iṣé kan ti orúkọ rè n jẹ Wire TV. Ò ṣe agbejade orisirisii eto ní orí eto naa làra rẹ̀ ní gbajúgbajà eto "Soap on the wire" ní gbogbo ọ̀sán ọjọ́ àbámẹ́ta pẹlú Chris Stacey.

## Àwọn ìtọ́kasí
Maupe Ogun

use both this parameter and |birth_date to display the person's date of birth, date of death, and age at death) -->
| death_place        = 
| death_cause        = 
| body_discovered    = 
| resting_place      = 
| resting_place_coordinates = 
| burial_place       = 
| burial_coordinates = 
| monuments          = 
| nationality        = Nigerian
| other_names        = Esther
| siglum             = 
| citizenship        = Nigerian
| education          = University of LagosUniversity of East Anglia
| alma_mater         = 
| occupation         = media personnel, journalist
| years_active       = 
| era                = 
| employer           = Channels Television
| organization       = 
| agent = 
| known_for          = 
| notable_works      = 
| style              = 
| net_worth          = 
| height             = 
| television         = 
| title              = 
| term               = 
| predecessor        = 
| successor          = 
| party              = 
| movement           = 
| opponents          = 
| boards             = 
| criminal_charges   = 
| criminal_penalty   =  
| criminal_status    = 
| spouse             = Bamidele Mohammed Yusuf
| partner            = 
| children           = Two 
| parents            = 
| mother             = 
| father             = 
| relatives          = 
| family             = 
| callsign           = 
| awards             = 
| website            = 
| module             = 
| module2            = 
| module3            = 
| module4            = 
| module5            = 
| module6            = 
| signature          = 
| signature_size     = 
| signature_alt      = 
| footnotes          = 
}}

**Maupe Ogun-Yusuf** jẹ́ ènìyàn pàtàkì nínú iṣẹ́ ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́. O jẹ alabaṣiṣẹpọ ti Ilaorun lojoojumọ ni Channls TV.

## Ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Ogun-Yusuf jẹ ọmọ ile-iwe giga  University of Lagos Nibiti o ti ni b.a ni Gẹẹsi. Lẹhinna o tẹsiwaju siwaju si oluwa rẹ ni awọn ibatan kariaye ati awọn ijinlẹ idagbasoke ni University of East Anglia in Norwich. Won je alumnus ni Delta Steel Technical High School pẹlu awọn ayanfẹ ti Mitchell Elegbe, ati Qriss-Henry Ogwu.

## Iṣẹ ẹni
Ogun-Yusuf ni ajọṣepọ ti iṣafihan owurọ, *Ilaorun lojoojumọ ni* Channels TV. O darapo Channels TV ni Odun 2009. O pe si kootu lẹgbẹẹ awọn ile-iṣẹ awọn ikanni TV ni ọdun 2018 fun titẹnumọ fun fifun ni aaye kan fun diẹ ninu awọn asọye itanka nipa ọran naa laarin ọran naa laarin ọran Olisa Metuh ati ijọba apapo. O tun gba ofin ariyanjiyan ti o ṣẹlẹ laarin Jimoh Moshood, Chief Superintendent of olopa Akase, Akọwe Satire si Benue State gomina. 

## Àmì-ẹ̀yẹ
O ni oye awọn aṣeyọri ti o ni iṣẹ lati British Council UK Et.o ẹkọ Alumni Award in 2016. awọn ibatan gbogbo eniyan ni 2019. O tun wa ni a darukọ laarin 100 ti o dara julọ nipasẹ Ẹbun Ilana.

## Igbesi aye ti ara ẹni
Won fe Bamidele Mohammed Yussuf Ni Oṣu Kejila Odun 2017. O si bi ọmọ akọkọ rẹ ni Texas, United States ni odun 2018. Ogun-Yusuf ni ọmọ keji rẹ ni Nigeria ninu Covid-19 in Osu kesan lodun 2020.
## Àwọn ìtọ́kasí
David Hundeyin

**David Hundeyin** jẹ́ akọ̀ròyìn àti òǹkọ̀wé ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó ṣe ìdásílẹ̀ *West Africa Weekly*, tó máa ń ṣe ìjábọ̀ ìròyìn.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
Hundeyin kẹ́kọ̀ọ́ nípa Mass Communications ní Igbinedion University kí ó tó kó lọ sí òkè-òkun láti lọ kẹ́kọ̀ọ́ nípa Creative Writing ní University of Hull, tí ó sì kẹ́kọ̀ó jáde ní ọdún 2011. Lẹ́yìn tí ó ṣiṣẹ́ fún ọdún díẹ̀ ní ilé-iṣẹ́ KPMG, ó padà wá sí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ọdún 2013. Láti ọdún 2017 wọ 2018, ó ṣisẹ́ gẹ́gẹ́ bí òǹkọ̀wé fún "The Other News", èyí tó jẹ́ ètò Nàìjíríà àkọ́kọ́ tó dá lórí ọ̀rọ̀ òṣèlú, tí wọ́n ń ṣàfihàn lórí Channels Television.

## Iṣẹ́ tó yàn láàyò
Hundeyin jẹ́ akọ̀ròyìn tó dá lórí ìwádìí ṣíṣe. Ọ̀nà tó ń gbà ṣe ìjábọ̀ ìròyìn ti mu gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmì-ẹ̀yẹ, bẹ́ẹ̀ sì ni ó ti gba ọ̀pọ̀ àríwísí. Chimamanda Ngozi Adichie, tí ń ṣe òǹkọ̀wé pè é ní olùṣèdáwàí akọ̀ròyín tó dáńtọ́.

## Ayé ara ẹni
Lẹ́yìn tí ó kópa nínú ìfẹ̀hónúhàn EndSARS, ó kúrò ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ọdún 2020, nígbà tí wón gbìyànjú láti ṣekú pa á láìmọye ìgbà. Wọ́n gbà á láàyè láti sá sí orílẹ̀-èdè Ghana ní ọdún 2022.

Ní oṣù kẹsà-án ọdún 2024, Nigeria Police Force sọ ọ́ di mímọ̀ pé orúkọ oníṣẹ́ kan tí ń jẹ́ Hundeyin lọ́wọ́ sí ìgbé ìwé ìpamọ́ kan jáde lórí X tí àọn ènìyàn mọ̀ sí Twitter, ní @PIDOMNigeria. Hundeyin ṣàlàyé pé àwọn tó ṣiṣẹ́ ọ̀hún mọ̀ ọ́n mọ̀ lo orúkọ òun ni láti mú àbùkù bá orúkọ ọ̀hún. Hundeyin ṣègbè lẹ́yín Peter Obi, tó díje dupò pẹ̀lú Tinubu, ní ètò ìdìbò ọdún 2023.

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀

* Royal Commonwealth Society "Write Around The World", Class B (14-15 years old) 3rd Prize, 2006
* People Journalism Prize for Africa, 2020
* GRC & Anti-Financial Crime Reporter of the Year, 2021
* James Currey Fellowship, 2023

## Àwọn ìtọ́kasí
Babatunde Jose

Alhaji **Ismail Babatunde Jose** OFR (tí wọ́n bí sí ìlú Èkó ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù Kejìlá ọdún 1925, ó kú ní ọjọ́ kejì oṣù kẹjọ ọdún 2008) ọ́ jé akọ̀rọ̀yìn àti atúntò ìwé ìròyìn tí Nàìjíríà .  Ìwé ìròyìn *[[The Guardian]]*  ṣe àpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́bí ògbótagìrì akọ̀rọ̀yìn Nàìjíríà " àti "ọ̀kan lára àwọn ènìyàn  jákàn ní ilé ìṣe igbóhùn sàfẹ́fẹ́ tí Nàìjíríà. 

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé ẹ̀
Babatunde Jose gba ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ilé ìwé Lagos Government School, Yaba, . Lagos, Methodist school, Yaba and St Saviour's College.

## Àwọn ìtọ́kasí
Arit Okpo

**Arit** **Okpo** jé oníròyìn Nàìjíríà àti agbàlejò móhùnmáwòràn. Okpo ni agbàlejò CNN International's African Voices Changemakers àti olùpilèṣè télè / olùpilèṣè ní EbonyLife TV.****

Arit jé òjògbón media

## Iṣé
Okpo ti ṣiṣé télé gégébi olùdarí ilé-ìwé ní 2013 àti lẹyin náà di olùdarí ẹ̀dá ti Menoword Media. Ní EbonyLifeTv, ó ṣe ìpèsè àti àgbékalè Àwọn  Ìròyìn EL (èyí tí ò di The Crunch nigbamii), Chefrican àti Ìṣèlú Nàìjíríà.

## CNN
Okpo ti kéde agbàlejò CNN African Voices tuntun. Ètò telifisan CNN International kan tí ó tan iná sórí àwọn adánilárayá Áfíríkà, àwọn ẹ̀dá, àwọn eléré ìdárayá, àti àwọn ènìyàn mìíran tí ń ṣe ìyàtò ní Afíríkà tàbi àgbáyé. African Voices jẹ onígbòwó nípasè Globacom.

## Àwọn ìtọ́kasí
Theresa Bowyer

Ó ka ìwé gbọyè ní London School of Journalism. Bowyer bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ pẹ̀lú Daily Times ní ọdún 1951, lẹ́yìn ọdún méjì lẹ̀nu iṣẹ́ náà , O di olóòtú obìnrin àkọ́kọ́. Ni ọdún 1961, O lọ sí ẹlẹ́ẹ̀kẹjọ ìgbìmọ̀ U. S. National Comọmission fún UNESCO àpérò ní Boston. Lẹ́yìn òpin àpérò náà, Ò lọ sí ìrìn-àjò afẹ́ lọ sí àwọn ìlú Amẹ́ríkà kọ̀kan èyítí àwọn àjọ ti O n rí sí ètò ìpínlẹ̀ sẹ agbáterù rẹ.

## Àwọn ìtọ́kasí
Ajuri Ngelale

**Ajuri Obari Ngelale** (tí a bí i ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù kọkànlá ọdún 1986) jẹ́ akọròyìn ìkànsí àti olóṣèlú ará Nàìjíríà tó jẹ́ agbẹnusọ ààrẹ Bola Tinubu tẹ́lẹ̀. Ó tún ti jẹ́ olùkànsí pataki ààrẹ lórí ọ̀ràn àjọṣepọ̀ fún ààrẹ Muhammadu Buhari tẹ́lẹ̀, àti olùsọ̀rọ̀ àpapọ̀ àtẹ́yẹ̀wò fún ìbò ààrẹ Bola Tinubu fún ìbò àgbà Nàìjíríà ọdún 2023 tí wọ́n ṣẹ́gun. Ó jẹ́ akọròyìn àgbà àti olùfìhàn nínú ìmọ̀lára lórí Africa Independent Television (AIT) àti Channels Television.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Ní ọjọ́ keje oṣù Kẹsán_àn ọdún 2024, Ngelale fi ipò rẹ̀ sílẹ̀ títí láé gẹ́gẹ́ bí agbẹnusọ ààrẹ fún Ààrẹ Tinubu, láti le fojú fó àwọn ìṣòro ìlera tó kan ẹbí rẹ̀ pẹ̀lú. Ṣùgbọ́n, àwọn ilé ìròyìn ní orílẹ̀-èdè náà ti jù ú sókè pé ìfíyàlẹ̀nu rẹ̀ jẹ́ nítorí ìbẹ̀rù pé wọ́n máa lé e jáde.

## Àwọn ìtọ́kasí
Stella Din-Jacb

**Stella Din-Jacob** jẹ́ ọmọ orílẹ̀èdè Nàìjíríà tó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olórí  ètò akọ̀ròyìn, agbẹjọ́rò àti adarí  ìròyìn àti Olóòtù iléeṣẹ́ ròyìn ní TVC Communications.

## Ayé rẹ̀
Din-Jacob jẹ́ ọmọ bíbí inú Ọ̀gágun Joseph Din àti Christy Din. Ó jẹ́ ọmọ  bíbí ilẹ̀ Plateau State àti pé ọjọ́ ìbí rẹ̀ jẹ́ oṣù Béélú ọjọ́ kankànlá. Ó ṣe kọ́ọ̀sì ìpìlẹ̀ kan nínú ìmọ̀ òfin ní University of Warwick, ó gba B.L rẹ̀  ní Nigerian Law School àti oyè ìmọ̀ òfin ní Yunifásítì Kent, England.

Ó jé adarí ìròyìn ní TVC  oníròyìn ní oṣù Ọwàwà ọdún ẹgbẹ̀rùn méjì ólé méjìdínlógún  Din-Jacob tún ṣisẹ́ ní ọ̀pọ̀ àjọ ìgbohùn sáfẹ́fẹ́ ti Nàìjìríà pẹ̀lú *ìròyìn mẹ́rìnlélógún*, *[[Channels TV|Channels Television]]* àti *Silverbird Television* (Àgbáyé). Nígbàtí ó n ṣiṣẹ́ ní Channels *Television*  láàrín ọdún 1994  and 2002, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùgbéjáde àwọn ètò lórí àtẹ àgbáyé àti ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú agbéròyìn jádé àti olóòtùú .  Ó tún ṣiṣẹ́ fún ẹ̀rọ ayélujára  CNN àti Al Jazeera.

Ní ọdún ẹgbẹ̀rún méjí ólé ogún, àwọn obìnrin ti ètò ak ọ̀royìn Afrika (WIJAFRICA) fi orúkọ Din-Jacob sí ara àwọn mẹ́ẹ̀dọ́gbọ̀n tó lágbara jùlọ ní ètò akọ̀ròyìn ní  Nàìjíríà.

## Àwọn ìtọ́kasí
Janine Anthony

**Janine Anthony** (a bi 20thll orundun) je agbohunsafefe omo orile-ede Naijiria, akoroyin ere idaraya, oluyanju ati eniyan lori afefe.

O je oludasile and olootu agba fun LadiesMarch – asaaju networki Afirika to dojuko eto ere boolu afesegba awon obinrin kaakiri agbegbe Afirika. Anthony je akaroyin fun Sky Sports ati fun BBC Africa sports ati asiwaju egbe ere idaraya ni West Africa bureau. Ni 2019, o wo inu ìwé Iran gegebi obinrin Afirika akoko fun  BBC World Service's ti  Africa Cup of Nations (2019).

## Iṣẹ́ rẹ̀
Ife Anthony si ere idaraya wa latodo agba boolu fun Super Falcons, Mercy Akide-Udoh, eyi ti o mu ki o lepa ise kiko ere idaraya ati igbohunsafefe . Anthony bere ise re ni odun 2021 gegebi alejo lori eto idaraya ni Hot FM, Owerri in Owerri, Imo State.

Ni odun 2013, o pada si ilu eko nibiti o ti sese ofe fun Nigeria Info FM labe eto ti amon si *Femi and the Gang* show. Imon atilewa ati oluyanju lori eto fun ni iwuri lati beere eto tuntun, *Femi's Divas*, ti o pada di *LadiesMatch* –Awon atuko ere idaraya gbogbo awọn obinrin pẹlu Anthony gege bi oludari ati olupilese pelu awon atunnkanka ere idaraya obinrin

Ni odun 2015, Anthony di oluyanju ere idaraya lori eto ere idaraya alaale Smooth FM's  k'oto bere ojuse eto telifisan akoko re lori NTA's *Inside Sports* gege bi oluyananan pelu Jonathan Hanson, Tega Onojaife, Titus Bankole ati Joseph Faulkner.

Ni odun 2015, nigbati o ri pe afojusun lori ere idaraya awon obinri ni Afirika kere jojo, o se afikunsi afihan ere idaraya re titele lori ero asparagus, LadiesMarch, lori Nigeria Info FM si awon egbe fun obinrin to daduro nikan ti o si dojuko sise iroyin lori ere idaraya awon obinrin kaakiri agbegbe Afirika.  Egbe naa gbooro nigbamii lati pẹlu awọn onkowe okunrin ti o nifẹ si bọọlu afẹsẹgba awọn obinrin.

Anthony darapo mon Inspiration FM ni odun 2016 gegebi olutayo o si se ajoseda  eto fun ere idaraya – *TimeOut with Debola and Janine*. Aseyori eto nan jeki won yan  fun asoro ere idaraya obinrin to o tayo ni odun 2016 Nigerian Broadasters Merit Awards.

Ni 2017, o di olusoro obinrin akoko lori German Bundesliga ati Italian Serie A fun ileese to ni etó ni Afirika, StarTimes. In 2018, o dara po mon BBC gegebi oniroyin ati  lusoro.aO si wa lara egbe adari ere idaraya ni iwo-orun Afrika ki oto darapo mon ky Sports  gege bi olusoro  Ni 2019 so dari egbe BBC obinrin nikan lolsi idije frica Cup of Nations (AFCON) iniEigipiti. O de di oeinrin alawodudu akoko tilo dari oro fun idije ere idaraya awon okunrin ni ile Afirika

Ni 2019, won mu Anthony fun oniroyin kekere ti o tayo jun lo ni International Sports Press Awards (AIPS). Ni 2020, o si mu ipo kesan fun oniroyin kekere ni AIPS laarin awon marundilogun.

## Àwọn ìtọ́kasí
Amina Yuguda

**Amina Yuguda jé omo** Nigeria akoroyin láti Yola, Ìpínlé adamawa  àtí oníróyín pélu ileese Gotel Television. O n mojuto Kiko iroyin ni Ariwa ile Nigeria paapaa Lori ose buruku to awon Boko Haram n se. Oun ni ogba Ami eye BBC World News ni odun 2017 Komla Dumor Award.

Lowolowo bayii,o n sise pelu American University of Nigeria gege bi oluranlowo adari ni ileese igbakeji aare fun University Relations.

Yuguda ni o se agbejade awon itan asewadi atijo ti a n pe ni *The Real Africa*.

## Ayé àti iṣẹ́ rẹ̀
Ninu osu kefa odun 2020 Amina Yuguda kopa gege bi oluyanana ni international Organization for Migration Ireland conference Lori ipa ti data n ko Lori iroyin aito. O tun sise gege bi onimo ibaraenisoro ninu projeetii USAID SENSE, o tun see iranlowo awon Omo ti o wa ni igberiko nigba COVID-19 pandemic ni awon ipinleAdamawa ati Gombe . Ni osu kefa odun 2020 Amina Yuguda tun sise pelu Rapporteur fun UNFPA/AUN ifipa se Po eleya meya ni

Ni i eye BBC Komla Dumor fun African Journalisoniroyin africa to o so di  ninkeji ii yoo gba Ami eye naa ni ed experOigba iriri re nigbati o n sise ni  News at 6 ni iroyin ago mefa ati ago mewa
## Àwọn ìtọ́kasí
Laila Johnson-Salami

**Laila Johnson-Salami** (ti a bi ni ọjọ kẹta, oṣù Kejìlá, ọdún 1996) . Arabinrin Laila tí ṣiṣe pẹlu Spice TV, Nigeria Info FM, Wazobia Max TV, o si n ṣiṣẹ akọroyin lọwọ lọwọ ni ilẹ iṣẹ Arise News. Ni ọdún 2022, o gba Ẹ̀bùn ẹ̀yẹ apapọ agbaye ni ọjọ apapọ obinrin ni agbaye (UNDP/UN Women International Women’s Day Award for Media and Entertainment category) wọn sì yan an fún ayẹyẹ idaniloju fún oniroyin awon eniyan ni ilẹ Afrika (Gatefield People’s Journalist for Africa Award) . A mọ fún iṣẹ takuntakun ti o ṣe nípa igbesoke imudọgba abo, imulo-agbara fún àwọn ọdọ,  igbesẹ lori ayipàda ojú ọjọ àti ibagbepo ninu awujọ. Arabinrin Laila ni alabarin oludasile igbimọ "We Rise Initiative", àjọ ti ko wa èrè ti a gbekalẹ fún ìdásílẹ̀ àwọn obìnrin, òun sì ni Ẹgbẹ oludasilẹ igbimo Feminist Coalition.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Laila sí ìlú Ibadan, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, sínú ìdílé Abayomi Salami (bàbá rẹ̀) àti Diana Yeside Johnson (ìyá rẹ̀). Bàbá-bàbá rẹ̀, ìyẹn Lekan Salami jẹ́ olóyè, oníṣòwò, olóṣèlú àti olùdarí ètò eré-ìdárayá, bẹ́ẹ̀ sì ní àǹtí rẹ̀, ìyẹn Caroline Lee Johnson jẹ́ òṣèrẹ́bìnrin ní ìlú Britain. Laila dàgbà sí ìlú Nàìjíríà àti UK, níbi tí ó ti gbètò ẹ̀kọ́ rẹ̀, tó sì ti gba oyè B. Sc. nínú ìmọ̀ Politics and International Relations ní University of Westminster.

Ni odun 2016, o wá ni ara awọn ti wọn dá igbimọ "We Rise Initiative" ilẹ, àjọ ti ki ṣe ti ìjọba ti wọn dá sílẹ fún òmìnira àwọn obìnrin. Arabinrin Laila pada sí ilẹ́ Nàìjíríà lati ilẹ́ òkèèrè - UK ni ọdún 2017. Ni oṣù kaarun ọdún 2018, Arabinrin Laila se ẹlẹgbẹ olukori fún ètò ti ko waye iru re ri, *On the Couch with Falz and Laila, ni bi ti* o ti a ayẹwo ọrọ fún àwọn tí wọn n lọ fún ipò ni eto. Ni oṣù kaarun ọdún 2019, Laila darapọ mọ Arise News gegebi alabarin olukori fún ètò akọkọ ayelujara to pọ jù lọ -*The Morning Show.* O tun tẹsiwaju lati je alabarin ètò ọsán-News *Day.* Lati odun 2021 ni Laila ti ni ṣiṣe gegebi a field correspondent ni ilẹ iṣẹ Arise News ti n kọroyin nipa ayika Healthcare and international affairs. In 2021, Laila produced and presented a wildlife conservation series on Arise News in partnership with international NGO WildAid called *Go Wild* – a pioneer wildlife series in Nigerian media. Ni ọdún 2022, Awọn àjọ ìgbìmọ̀" UNDP/UN Women International Women’s Day Award" ṣe àpèjúwe rẹ gegebi eni tí o ti ni se aseyori ninu ìmọ ẹrọ iroyin ati oniroyin ti o si n mu ayipada ba oro lori imudogba abo, imulo-agbara fún àwọn ọdọ, igbese lori ayipàda ojú ọjọ àti ibagbepo ninu awujọ, ọrọ kan nigba kan.

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀
Arábìnrin Laila wa nínú ẹgbẹ oludasilẹ igbimọ "Feminist Coalition", ajọ tí o gbaruku ti imudọgba awọn obìnrin Nàìjíríà.

* International Women’s Day Award for Media and Entertainment
* 2022 Gatefield People’s Journalist for Africa Award (Nominee)
* 2021 Future Awards Prize for Journalism (Nominee)

## Àwọn ìtọ́kasí
Adaora Udoji

**Adaora Udoji** (tí a bí ní 30, Oṣù Kejìlá, Ọdún 1967) jẹ́ oníròyìn àti agbéròyìnjáde  

Tẹ́lẹ̀tẹ́lẹ̀rí, ó jẹ́ olórí asọ̀tàn ni Rothenberg Ventures àti ààrẹ fìdíhẹẹ́ tí ilé ìṣe tuntun tó dá lórí imọ ẹ̀rọ ìbáraẹnisọ̀rọ̀ News Deeply, tí ''Time'' magazine pè ní, "ọọ̀jọ̀gbọ́n alafikun  Ó ti ṣiṣé gẹ́gẹ́ bíi ọmọ-ẹgbẹ́ ààjọ ti Montclair Film Festival ati ààjọ olùbádámọ̀ràn àwọn obìnrin ní NBCUniversal. Ó sì tún jẹ́ ọmọ-ẹgbẹ́ Woodrow Wilson, lẹ́yìn èyí ni ó dá Boshia Group sílẹ̀, akojopo àwọn amoye tó ń ṣíṣe eto àkóónú àti isise, àwọn agbéròyìnjàde network of content and operational strategists, producers àti àwọn olùsọ̀tàn.

Ó wà lára àwọn ìgbìmọ̀ kékeré oníròyìn tí wọ́n ti ṣiṣẹ́ ìròyìn orí afẹ́fẹ́ àti ẹ̀rọ àtagbà, pẹ̀lú ẹ̀rọ rédíò gbogboogbò. Ó sì wà ní ara àwọn ogún áńgẹ́lì aláwọ̀ dúdú tí ó yẹ ní mímọ̀ fún àwọn ilé ìṣe tí wọn ṣẹ̀ṣẹ̀ ń dìde bọ̀. (20 Black Angels Worth Knowing For Minority Startups) .
## Àwọn ìtọ́kasí
Rufai Oseni

**Rufai Oseni** jẹ́ akàròyìn, àti olóòtú ètò ìròyìn lórí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán. Ó ń ṣiṣẹ́ fún Arise TV gẹ́gẹ́ bí olóòtú ètò ìròyìn àti olóòtú ètò mìíràn.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Oseni kẹ́kọ̀ọ́ jáde ní Federal University of Agriculture, ní ìlú Abeokuta, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa Animal Anatomy àti Physiology. Bẹ́ẹ̀ sì ni ó lọ sí Lagos Business School, Pan-Atlantic University. Rufai bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ lórí rédíò. Ó ti fìgbà kan ṣiṣẹ́ fún Unique JFM Radio, Unique FM àti Gold FM, kí ó tó bẹ̀rẹ̀ isẹ́ ní àwọn ilé-iṣẹ́ amóhùnmáwòrán. Ètò rẹ̀ lórí Arise TV ìyẹn prime time show, jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ètò tó gbajúmọ̀ jù lọ ní orí àwọn ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Oseni ti bèèrè ìmọ̀ràn àti yiíyọkúro ìrànlọ́wọ́ nígbàtí ọ̀wọ́ngógó pọ̀ síi. Ọ̀gbẹ́ni Onokpasa dáhùn "gbọ́ Rufai!! Èyí kìí ṣe ìmọ̀ nípa ẹranko. Tí ó bá fẹ́ jẹ́ oníṣẹ́ ìròyìn, o lè jé oníṣẹ́ ìròyìn". Àwọn ọ̀rọ̀ Onokpasa's jẹ́ ìtọ́kasí tààrà sí Oseni fún àìní ètò ẹ̀kọ̀ ìwé ìròyìn rẹ̀.

## Àwọn ẹ̀bùn
Ní ọdún 2023, Oseni gba àmì ẹ̀yẹ ètò ayélujára gẹ́gẹ́ bí akọròyìn tí ó ní ipá jù lórí ètò ayélujára".Ó tún gbà àmì ẹ̀yẹ agbàlejò lórí amóhùnmáwòrán tí ó ní ìgboyà jùlọ fún ọdún náà", àmì ẹ̀yẹ ìdarí amóhùnmáwòrán ti Ogbere, àti ẹ̀bùn ènìyàn orí afẹ́fẹ́ ní ọjó ìgba ẹ̀bùn Media Nite - Out ní Nàìjíríà (NMNA) ní ọdún 2022. Ó ti jẹ alága ti Àwọn ẹ̀bùn ìdánimọ̀ pàtàkì Sportsville fún ẹ̀dà 2025.

## Àríyànjiyàn
Ní oṣù kéjọ ọdún 2022 ni wón fí ẹ̀sùn kan Oseni ní ilé ẹjọ́ tí ó sì jẹ̀bi ó sì san ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀rin náírà fún wíwakọ̀ ní òpópó-ònà Bus Rapid Transit (BRT) Èkó.Lẹ́yìn náà ó tọrọ gáfárà lóri èrọ amóhùnmáwòrán ní orí afẹ́fẹ́ fún kíkùnà láti faramọ́ àwọn òfin òpópónà.

## Àwọn ìtọ́kasí
Dadasare Abdullahi

**Maimuna Dada-Sare Abdullahi** ỌJỌ́ AJÉ (1918–1984)  o jẹ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó sí jẹ ònkọ̀wé, nọọsi, olùkọ́ni àti akọ̀ròyìn tí ìran tí Fúláni. Ìbáṣepọ̀ awuyewuye rẹ̀ pẹ̀lú Rupert East, tí ó jẹ́ akọ̀wé àti onímọ̀-ẹ̀kọ́ tí èdè gẹ̀ẹ́sì, tako àṣà àti èròngbà àwùjọ tí Colonial Northern Nigeria.

## Ìgbésí ayé
Dadasare (ọ̀rọ̀ Fulfulde fún ìyàwó tàbí ìyá ilé) wọn bí sínu ẹbí tí óní àǹfàání díẹ̀ ní Gola ní agbègbè Bajama tí Adamawa. Ní ìgbà tí ó sì jẹ́ ọmọ kékeré, ẹbí rè tímọ́tímọ́ kó lọ sí Jambutu tí ohùn náà wà nì Adamawa.Nínu ìwé rẹ I*t Can Now Be Told*, ó kọ bí ìgbà èwe rẹ̀ ṣe kún fún isé àti ìdùnnú kí ó tó di ìgbà ìjínigbé rẹ.

### Ìjínigbé
Ní gbà ìrìn àjò kàn ní 1929 lọ sí Gola pẹ̀lú ẹbí kan, wọ́n ji gbé nípa àṣẹ British colonial district officer tí ó nífẹẹ ọmọ obìnrin Fúlàní. Ìbátan àgbà l'ọkunrin rẹ, tí ó ba rí ìrìn àjò ló ṣì Gola, wà lára ètò àti ìmúsẹ ìjínigbé rẹ ó jẹ́ ọmọ odún mọ́kànlá ní ìgbà náà. Ọ́físà náà pàṣẹ títò àwọn ọmọdé binrín tí Fúlàní mẹ́ta àìbàlágà tí wọ́n jí gbé, nínú wọ́n ní ó ti mú Dadasare.

## References
Ossie Enekwe

**Ossie Enekwe**, tí a bí Onuora Osmond Enekwechi (12 November 1942 – 29 Oṣù kẹrin ọdún 2010), jẹ́ òṣèré Nàìjíríà, akéwì, akòtàn, àti òjògbón ere ìtàgé.

O jẹ igbákejì àre àna ti Association of Nigerian Authors (ANA) osì tun jẹ olùdarí àna ti Institute of African Studies ti o wa ní University of Nigeria ní Nsukka (1998–2004).  O ran idasile ti University of Nigeria's Dramatic Arts Department lówó.

Enekwe jẹ olóòótọ Okike: The African Journal of New Writing láti ọdún 1984 sí ọdún 2010, leyin ti oludasile Chinua Achebe ti o dasile ni ọdún 1971 yan tan. Nígbàtí Enekwe fèyìntì ní odún 2010, o fi isẹ́ olootu Okike lẹ Amechi Akwanya lówó.

## Ìgbésí ayé ìbèrè pèpè àti Èkó ìwé.
A bí Ossie Enekwe ní 12 November ọdún 1942, ní Affa ti Udi LGA, Enugu State si ìdílé Albert Nkomatolu Enekwe.

## Àwọn ìtọ́kasí
Adesewa Josh

**Adesewa** **Hannah Ogunleyimu** , tí wọ́n bí ní ọjọ kọkànlá oṣù kẹwa , ọdún 1985. **Adesewa Josh**, jẹ akoroyin orilẹ - èdè Nàìjíríà tí ó n kọ iroyin tilé toko fúnTRT World.  Nigba kan ri, ó jé oṣiṣẹ  ni ilé-isẹ́ telifisan Channels TV lati ọdún 2012 sí ọdún 2017.
## Ìbẹ̀rẹ̀ ayé rẹ àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Josh ní wọn bí ní àdúgbò Ipetu-Ijesha ní ìlúOsun State ní apá ìwọòrùn Nàìjíríà  sí ilé Josiah Ogunleyimu, bàbá rẹ,tí ó wá láti ìlú Osun ní orilẹ-ede Nàìjíríà àti Abimbola Ogunleyimu, ìyá rẹ tí ó wá láti agbègbè Epe, ni ilú Èkó.

Ní ọdún 2009, Josh gbà a ìwé èrí nínú igberoyin jáde àti ìjábọ̀ lọ́wọ́ BBC World Service. Ní ọdún 2010, ó gba iwe-eri nínú ìjọba lọwọ ilé-isẹ́  Alder ati ni ọdún 2012,  o tun gba iweeri nínú ìmọ bí a se n gbe eto jade lori ẹrọ amóunmáwòrán ni UK's Aspire Presenting Institute.  Ó tún ní iwe-eri nínú ìfáàrà ètò ìroyin lọwọ Redio Nàìjíríà.

## Isẹ́
Ní ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ ọdún 1990, Josh sisẹ́ gẹgẹ bi osere ọmọde l'orilẹ ede Nàìjíríà , níbi tí o ti jẹyọ ní  *ABC Wonderland* from Galaxy Television. O tun ṣiṣẹ lórí ọsẹ ti orukọ rẹ n jẹ*[[Tinsel (TV series)|Tinsel]]*. Josh tun jẹyọ ní  University of Ibadan Theater Art Hall fun ìgbéjáde tíátà níbí tí o ti jẹyọ ninu *Wedlock of the Gods*, *The Gods are Not to Blame*, àti *Under the Moon*.

Ni ọdun 2007, Josh wà lára àwọn ẹgbẹ  amóunmáwòrán orilẹ-ede Nàìjíríà tí wón se ètò tí wón pe ní  *Next Movie Star*,  tí o da lórí ṣíṣe àwárí awọn tí o ni ẹ̀bùn nínú eré ṣíṣe.

Ní ọdún 2012, Josh ṣe ètò amóunmáwòrán kan ti a pè nì *Lucozade Boost Freestyle*  pẹlu  Julius Agwu. O tun jẹyọ gẹgẹ bí adajọ lórí *Nigerian Idol*.

Ni oṣu keje ọdún 2012, Josh  bẹrẹ iṣẹ rẹ gẹgẹ bi  akọroyin gẹgẹ bi igbakeji ètò arọ ti a mọ sì  *Sunrise Daily* lórí Nigerian cable news network Channels TV ní Lagos, Nigeria. O di akaroyin irọlẹ fún Channels TV  ti o si ṣiṣe gẹgẹ bí ajabọ ìròyìn ti ṣi gba ipo di ọdún 2017.

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀

* 2016: CHAMP Xceptional Women Network, Xceptional Women in Media Award
* 2017: The Future Awards Africa, The Future Awards Prize for On-Air Personality (Visual), Nominee

## Àwọn ẹgbẹ́ tó darapọ̀ mọ́

* 2016: Junior Achievement Nigeria
* 2016: Nigerian Leadership Initiative, Associate Fellow
* Young African Leaders Initiative, YALI Network Member
* Global Investigative Journalism Network (GIJ)

## Àwọn ìtọ́kasí
Ìjàpá àti Àkùkọ

Ìjàpá àti Àkùkọ 

APÀÀLỌ́:Àlọ́ o! 

AGBÁÀLỌ́:Àlọ̀! 

APÀÀLỌ́:Àló mi dá fìrìgbagbòó, ó dá lérí ljàpá àti Akuko

Ní ìgbà láéláé, Ìjàpá àti Àkùkọ jọ ń ṣe ọ̀rẹ́ pọ̀. Ọ̀rẹ́ yìí wò gan-an ni. Tinútinú ni Àkùkọ fi ń bá Ìjàpá lò, ṣùgbọ́n eré ojú ni Ìjàpá ń bá Akùko ṣe, ohun ti ń wá ni ọ̀nà àtipa Àkùkọ jẹ. 

Kòkòrò ni oúnjẹ Àkùkọ, tó bá sì rí yangan tàbí ìrẹsì láàtàn, Àkùkọ á fẹsẹ̀ tàn án, á yọ ọ́ jẹ. Ìjàpá rèé, kò níṣẹ́ gidi kan lọ́wọ́, kò jọ olè, kò jọ àfọwọ́rá ló ń ṣe jẹun kiri. Inú wá ń bí Ìjàpá pé Àkùkọ kàn ń soríire sá ni, orí ààtàn, ilé onílé, ibi gbogbo tó bá rìn sí ló tí ń pàdé oúnjẹ, òun Ìjàpá kò sì í rí oúnjẹ jẹ àfi iṣẹ́ àsekára, kóun jí nǹkan-oní-nǹkan, èpè ni wọ́n ń sẹ́ fún òun lójoojúmọ́, ó pinnu pé dandan àfi kóun pa Àkùkọ jẹ ló tọ́.

Nígbà tó dijọ́ kan, ó pe Àkùkọ , ó ní, ‘Àkùkọ, o tilẹ̀ yọ̀lẹ jù, o ò lè jà. Àwọn kòkòrò kékèké lo lágbára lórí rẹ̀, o ò lè bá ẹgbẹ́ rẹ jà.

Akuko ni, “họ́wù Ìjàpá, ó tilẹ̀ kó iyán mi kéré o. Mú ẹgbẹ́ mi sóde, kí ó wá wò bóyá n ó sá fún un.'

Ìjàpá ni, 'Kò burú, a ó ṣe ìdíje ni. Àkùkọ tèmi ni yóò bá ọ jà, yóò sì ségun. Ṣùgbọ́n kó má baà sí aríyànjiyàn, jẹ́ kí á lọ sọ́dọ̀ Ọba, kí ẹsẹ̀ gbogbo ìlú pé fún ìdíje náà.'

Àkùkọ gbà; wón bá gbéra, ó di ilé Ọba. Nígbà tí wọ́n débẹ̀, wọ́n rò fún Ọba, wọ́n sì fohùn sí ọjọ́ méje.

Kí ọjọ́ náà tó pé Ìjàpá ti lọ wá dígí ńlá kan, ó fi eérú nu ojú rẹ̀, ó mọ́ gaara, ó fi í sí ìpamọ́. Ó ti lọ sọ fún gbogbo ilú pé òun ní àkùkọ kan tí yóò bá Àkùkọ ọ̀rẹ́ òun díje, kí olúkúlùkù wá wòran.

Nígbà tí ọjọ́ kò, gbogbo ìlú pé; Ọba wà níbẹ̀, àwọn ìjòyè, tolówó títálákà ló wá wo ìje yìí.

Nígbà tí àkókò tó, Ìjàpá ti lọ gbé dígí rè tì sára igi kan. Ó ni òfin ìdíje náà ni pè bí ìjà bá ti bẹ̀rẹ̀, àkùkọ tòun kìí sinmi o, kò sì sẹ́nì tó gbọdọ̀ sá o. Àkùkọ ní òun gbà. Ìjàpá bá nawọ́ sibi dígí, ó ní àkùkọ tòun ló wà lọ́hùn-ún ni.

Bí Àkùkọ ti ń lọ tibínútibínú, tó ran ìyẹ́ gààrà báyìí, tó ní kí òun ó wò bóyá lóòótọ́ ni àkùkọ ljàpá wà níbẹ̀, ló bá rí ara rẹ̀ nínú dígí, ó na ìyẹ́, àkùkọ inú dígí náà şe bẹ́ẹ̀, ló bá pakuuru sí i, ló gbé ẹnu lé dígí, pà ni àkùkọ tòhún náà gbẹ́nu lè dígí, ni Àkùkọ bá ni ìyà irú èwo ló subú tẹ òun yìí, ló bá bẹ̀rẹ̀ sí í șá dígi, pà pà pàpà pà pà, ní ìrètí pé àkùkọ Ìjàpá lòun ń bá jà. Ó sá dígí títí ó rè é, ó sáà ń rí i pé àkùkọ Ìjàpá lòun ń bá jà. Ó sá dígí títí ó rẹ̀ ẹ́, ó șáà ń rí i pé 'àkùkọ Ìjàpá kò sá; òfin sì ni pé ẹnikẹ́ni kò gbọ́dọ̀ sá tí ìjà bá ti bẹ̀rẹ̀. Gbogbo ènìyàn ń pariwo pé 'Ta ni Àkùkọ ń bá jà? Àkùkọ yìí mà gọ̀ o!' Àkùkọ ń gbọ́ ariwo, ó ṣe bí wọ́n ń yin òun ni, ló túbọ̀ múra kukuku, ló ń sá dígí, pà pà pàpà pà pà. Ni Ìjàpá ń sọ pé, 'N ò sọ fún ọ, òlẹ ni ọ́; àwọn kòkòrò kéékèèké ló lágbára àtibájà, ó rí ẹgbẹ́ rẹ náà wàyí, bá a jà.'

Àkùkọ fi ẹnu sá dígí títí ó rẹ̀ ẹ́, ó ṣubú lulẹ̀, ó kú.

Báyìí ni Ìjàpá fi owú jíję pa Àkùkọ ọ̀rẹ́ rẹ̀ dànù o. Kí Ọlọ́run gbà wá lọ́wọ́ ọ̀rẹ́ afojú-fẹ́ni-má-fọkàn-fẹ́ni o. Àṣẹ.

Ìdí àlọ́ mi rèé gbáńgbáláká,

Ìdí àlọ́ mi rèé gbảngbàlàkà;

Bí n bá purọ́ kí agogo ẹnu mi ó má ròó

Bí ǹ bá purọ́ kí agogo ẹnu mi ó máa ró lẹ́ẹ̀mẹta

Ó di pó... pó... pó!
Adriaan Basson

'Adriaan Jurgens Basson** jẹ́ akóròyìnjọ ní orílẹ̀ èdè South African, ó sì ti jẹ́ olóòtú àgbà fún [[News24 (website)|News24]] láti osù kẹrin, ọdún 2016, a sì mọ̀ ọ́n funKnown for his [[investigative journalism]], Ó jẹ́ olóòhe was formerly the editor of Netwerk24 and ''[[Beeld]]''.     **

## Career
After matriculating at Brackenfell High School in 1999, Basson attended Stellenbosch University, where he was editor of *[[Die Matie]]* in 2002. He began his career in 2003 as a reporter at *[[Beeld]]*, an Afrikaans daily newspaper. Thereafter he spent three years as an investigative reporter at the *[[Mail & Guardian]]*, where, with Sam Sole and Stefaans Brümmer, he was one of three founding members of amaBhungane in 2010.

He went on to become assistant editor at *[[City Press (South Africa)|City Press]]*. During this period, in 2011, he was named one of the *Mail & Guardian*'s 200 Young South Africans. He left *City Press* on 1 October 2013 to return to *Beeld* as editor. In September 2015 he was appointed as editor of Netwerk24, another Afrikaans-language publication in the Media24 stable.

Basson became editor-in-chief of News24 on 1 April 2016. He was also deputy chairperson of the South African National Editors' Forum between 2020 and 2022.

## Notable investigations and awards
In 2006, at *Beeld*, Basson began investigating corruption at the Department of Correctional Services. He and Carien du Plessis received the 2006 Taco Kuiper Award for Investigative Journalism for their exposés of the relationship between prisons commissioner Linda Mti and contractor Bosasa. Basson continued to investigate Bosasa contracts in later years, leading to a defamation suit in which he successfully asserted source protection privileges. He later appeared before the Zondo Commission to testify about his investigation.

While at the *Mail & Guardian*, Basson, Sole, and Brümmer received the 2008 Taco Kuiper Award for their reporting on Arms Deal corruption.

At *City Press*, Basson and Piet Rampedi led a prolonged investigation into the commercial interests of rising youth politician Julius Malema, which was recognised with the general print news award at the 2012 CNN African Journalist Awards.

The following year, Basson and Paddy Harper won the Sikuvile Journalist of the Year Award for their reporting on the Nkandla scandal.

## Books
Basson's books include *Finish & Klaar: Selebi’s Fall from Interpol to the Underworld* (2010), *Blessed by Bosasa* (2023), and, with Qaanitah Hunter, *Who Will Rule South Africa?* (2023). He has also written two books about Jacob Zuma's presidency: *Zuma Exposed* (2012) and, with Pieter du Toit, *[[Enemy of the People (book)|Enemy of the People]]* (2017).

## Personal life
He is married to radio producer Cecile Basson. They have two children.

## References

## External links

*
Reuben Abati

**Reuben Adeleye Abati**  tí a bí ni ojó keje oṣù kọkànlá ọdún 1965 jẹ oníròyìn Ni orílé èdè Nàìjíríà, òṣèlú, akéde ìròyìn lórí amóhùnmáwòrán,  àti kolọmunisti ìwé ìròhìn. Ó jẹ́ aṣojú  ìgbákejì Gómìnà fún ẹgbẹ òṣèlú People's Democratic Party (PDP) ní ìpínlè Ògùn ní odún 2019  fún ìbò Gómìnà. 

Abati jé aláṣẹ àláboòójútó  fún igbohunsafẹfẹ fún ààrẹ  Goodluck Jonathan tí orilẹ èdè Nàìjíríà larin ọdún 2011 sí ọdún 2015 .  Ó ti fi ìgbà kan jẹ́ kolọmunisti ìwé ìròhìn àti alága olootu ìwé ìròhìn  ''The Guardian'', ti orílé èdè Nàìjíríà láti 2001 si ọdún 2011.

## Education
Abati kàwé gbọye lati ilé ẹ̀kọ́ University of Calabar, ni orílé èdè Nàìjíríà ni ọdún 1985.  Ó padà wá kàwé gbọye bi ilé ẹ̀kọ́ gíga  University of Ibadan ọjọgbọn fafiti.He holds a PhD in Theatre Arts, specializing in Dramatic Literature, Theory and Criticism from the University of Ibadan (1990); a bachelor's degree in law from Lagos State University, Lagos (1999); a professional training certificate in journalism from the College of Journalism, University of Maryland, College Park, United States (1996–97); and a Certificate in Management and Leadership from the Said Business School, University of Oxford (2015). Abati now graduates with master's degree in international law and diplomacy studies from the university of Lagos 2025.

## Career

### Journalistic career
Abati originally started his career as a university teacher, teaching courses in drama and literature at the Olabisi Onabajo University, Ago-Iwoye, Ogun State, South West Nigeria.

Between 2000 and 2011, Reuben Abati was also a member and co-presenter of the television discussion programme, Patito's Gang, founded by Professor Pat Utomi. Between 2003 and 2007,  he served as a member of the Governing Council of Olabisi Onabanjo University, Ago-Iwoye, Ogun State and was a member of the Board of the Lagos State Security Trust Fund (2007-2011).

Before working in government, Reuben Abati was chairman of the editorial board at The Guardian Newspapers, a privately owned, independent Nigerian newspaper from 2000 to 2011. He also was Editorial Page Editor and columnist, running two columns per week.

### Working at the Presidency
In 2011, he was appointed Special Adviser, Media and Publicity and as Official Spokesperson to President Goodluck Jonathan of Nigeria. In that capacity, he was responsible for managing the President's media office, media relations and leading the Presidency's public communications team**.**

### Post Presidency media work
After his stint in government, Reuben Abati returned to journalism, writing his regular two columns in The Guardian newspaper (Fridays and Sundays). He subsequently moved to ThisDay newspaper where he now writes a Tuesday column titled: *TuesdayWithReubenAbati*. He is a presenter of Arise News' *The Morning Show,* alongside Ojy Okpe and is actively engaged as a consultant on media and public policy issues.

## References

## External links

* Abati's page on Nigerian Village Square
Olu Aboderin

**Olu Aboderin** ( ọjọ́ kẹta oṣù kẹsàn án ọdún 1934 - ọjọ́ kejìdínlọ́gbòn oṣù kejì odún 1984) jẹ́ olùtẹ̀jáde ìwé ìròyìn Nàìjíríà tí ó sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn Olùdásílẹ̀ *[[The Punch]]* ti Nàìjíríà ó sì jẹ́ ààrẹ Ẹgbẹ́ Àwọn Oníṣẹ́ Ìròyìn ti Nàìjíría (Newspaper Proprietors’ Association of Nigeria) títí ó fi kú ní ọdún 1984. Ó tún jẹ́ akọ̀ṣirò tí ó mọ iṣẹ́ dujú tí ó sì Kúrò nínú ilè ìfowópamọ́ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà gẹ́gẹ́ bí akọ̀ṣirò àgbà. Iwé ìròyìn *The Punch* jẹ́ ìwé ìròyìn tí ó jẹ́ kárí ayé tí àwọn ènìyàn ń kà ní orílè èdè Nàìjíríà. Ó dá ìwé ìròyìn *The Punch* sílẹ̀ pẹ̀lú Olùdásílẹ̀ ìwé ìròyìn*[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]*, Sam Amuka-Pemu, ní ọjọ́ kìíní, oṣù kejìlá ọdún 1976.

Ó jẹ́ olólùfẹ́ iṣẹ́ ọnà àti alábòójútó Ẹgbẹ́ Àwọn akọrin tí ń ṣe eré ní Nàìjíría (Performing Musicians Association of Nigeria).

## Ayé e rẹ̀
A bí Aboderin sínú ẹbí James Oyebode àti Janet Aboderin ní ìlú Ìbàdàn. Láti ọdún 1941 sí 1944, Ó lọ sí ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ Native Authority ní Oranyan, Ìbàdàn ṣáájú kí ó tó lọ sí ilé-ìwé girama ní ìlú Ìbàdàn (Ibadan Grammar School). Ní ilé ẹ̀kọ́ girama fẹ́ràn bọ́ọ́lù àfẹsẹ̀gbá èyí sì tèsíwájú lẹyìn ilé ẹ̀kọ́ sẹ́kọ́ndárì. Ó parí ilé ẹ̀kọ́ sẹ́kọ́ndárì nípa ṣíṣe àṣeyege nínú ìdánwò A-level. Ní àárín1950s, ó rin ìrìn àjò lọ sí London ó sì ká ìwé nípa ìwádìí ìtàn ni Northwestern Polytechnic. Ó sẹ ìdánwò  Institute of Chartered Accountants  nígbà tí ó wà ní ìlú náà ó sì wọlé ní oṣù karùn ún ọdún 1964. Ní àsìko yìí ó ṣisẹ̀ bí akọ̀wé pẹ̀lú Brighton, Sussex, láti ọdún 1963 sí ọdún 1964, Ó ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ilé iṣẹ́ Bradley, Lytton & Co, tí ó jẹ́ ilé iṣẹ́ akọ̀ṣirò ní Moorgate, London. Ó padà sí Nàìjíríà ní  1964 ó sì bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ilé iṣẹ́ Pannell Fitzpatrick & Co, chartered accountants. Ó darapọ̀ mọ́ àwọn ilé iṣẹ́ ìfowópamọ́ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní 1967 ó sì jẹ́ akọ̀ṣirò pẹ̀lú ilé ìfowópamọ́ ní  ìgbà ogun abẹ́lé Nàìjíríà (Nigerian civil war). Ní àsìko yìí ilé iṣẹ́ ìfowópamọ́ wà ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìlú tí ó gba òmìnira tí wọ́n sì ṣètò ẹ̀ka ti ìta.  Ó tún ṣiṣẹ́ lórí àwọn ìgbìmọ̀ ti ìjọba agbègbè díẹ̀ tí ó  ní àwọn ẹ̀ka bíi West African Pictures, Nigeria Spinning Company, ati General Insurance. Ó fi iṣẹ́ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí akọ̀ṣirò àgbà ní 1971 sí ilé iṣẹ́ ẹlẹ́nìkan ṣoṣo.

Ó bẹ̀rẹ̀ àwọn ilé-iṣẹ́ ìṣòwò díẹ̀, pẹ̀lú ilé-iṣẹ́ ìrìn-àjò àti Feedwell Nigeria Ltd. Ní ọdún 1976, ó ṣètò ìwé ìròyìn The Punch. Ní àkókò tí ó  bẹ̀rẹ̀ bí ìwé ìròyìn Sunday, ó mú àwọn ìmọ̀ràn tuntun tí àwọn iṣẹ́ ṣíṣẹ sí ilé-iṣẹ́ náà. Punch náà gbòòrò sí Daily Punch, Sunday Punch, Ìwé ìròyìn Happyhome, àti ìwé ìròyìn Top Life.

## Ikú rẹ̀
Ó kú ní Ilé-ìwòsàn Princess Grace, ní Ìlú London. Ṣáájú ikú rẹ̀, ó ti gbéjáde àtẹ̀jáde kan láti gbèjà Haroun Adamu, akọròyìn tí wọ́n fi sẹ̀wọ̀n gẹ́gẹ́ bí olórí ẹgbẹ́ àwọn oníṣòwò ìwé ìròyìn ní Nàìjíríà. Ní òpin ọdún 1983, ìwé ìròyìn rẹ̀ ṣe àtakò púpọ̀ sí ìṣàkóso ti Shehu Shagari.

Ó jẹ oyè aṣípa Parakoyi ti ìlú Ìbàdàn ní Ìbàdàn

## Àwọn ìtọ́kasí
Kachi offiah

**Kachi Offiah** jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti oníròyìn àti agbàlejò amóhùnmáwòrán. Ó ṣiṣẹ́ bí agbàlejò amóhùnmáwòrán fún Àwọn ìròyìn Arise. Kachi jẹ́ agbàlejò tí ó gbajúgbajà pẹ̀lú Kachi Offiah lórí Àwọn ìròyìn Arise. Ó tún jẹ́ agbàlejò Arise 360.[1][2] Ìgbésí ayé  àti iṣẹ́

## Ìgbésí ayé àti iṣẹ́
Offiah ní ìgbésáfẹ́fẹ́ àkọ́kọ́ rẹ̀ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà gẹ́gẹ́ bí atọ́kùn ètò ní 99.9 Kiss FM, ilé-iṣẹ́ rédíò kan tí ó wà ní Àbújá, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ní ọdún 2018, Offiah darapọ̀ mọ́ ilé iṣẹ́ ìròyìn Arise gẹ́gẹ́bí atókùn àti olùdásílẹ̀ ètò lórí amóhùnmáwòrán.[4] Offiah ṣe àgbéjáde àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àgbáyé gẹ́gẹ́bí àwọn ẹ̀bùn  Academy ( Academy awards) àti Met Gala fun Àwọn ìròyìn Arise àti ìgbàlejò eré ìdárayá ojoojúmọ́ àti ìfihàn ìgbésí ayé pẹ̀lu ARISE 360, èyítí ó ṣe ayẹyẹ àwọn àkókò ní eré ìdárayá, iṣẹ́ ọnà, àti àṣà.[5] Offiah jẹ́ ọ̀kan lára àwọn Olùdásílẹ̀ ti Kavita, ilé-iṣẹ́ tí a gbé kalẹ̀ láti ṣẹ̀dá àwọn ẹ̀yà fún àwọn ẹ̀dá...

## Àwọn ìtọ́kasí
Obafemi obadare

**Obafemi Obadare**  jẹ́ oníṣẹ́ ìròyìn, olóòtú, àti Alága ìgbìmò olóòtú ti The Punch, ìwé ìròyìn ojojúmọ́ ti Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọmọ ilé ìwé gíga Obafemi Awolowo University, Ile-Ife, ní ìpínlè Òsun, níbi tí ó ti kàwé ọgbọ́n Orí ( philosophy)Philosophy.

## Ẹ̀kọ́
Ní ọdún 1977, Obadare gba ìwé-ẹ̀rí ilé ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ní  St Stephen's 'A' Primary School, Alapata, Modakeke. Ó tèsíwájú sí St John's Grammar School, òkè-àtàn, ile-Ifẹ̀, ìpínlè Òsun, níbi tí ó ti gba ìwé-ẹ̀rí ìdánwò  ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti Ìwọ̀-oòrùn Áfíríkà (WASSCE) ní ọdún 1982. Ní ọdún 1989, ó gba Bachelor of Arts in Philosophy láti OAU.

## Iṣẹ́
Obadare darapọ̀ mọ́ àwọn òṣìṣẹ́ ìròyìn ti The Punch ní Oṣù kọkànlá ọdún 2000 lẹhìn ìgbàtí ó ṣiṣẹ́ ní Newsline Minna àti Sunray, ilé-iṣẹ́ àtẹ̀jade ní ìlú Port Harcourt.[5] ó bẹ̀rẹ̀ bí Oníròyìn Eré-ìdárayá ní The Punch ó sì dìde nípasẹ̀ àwọn ipò láti di Olóòtú Ọjọ́ àìkú àti nígbà mìíràn Olóòtú àbámẹ́ta (2010 – 2012) ti àjọ ìwé ìròyìn. Ní ọdún 2013, ó gba ìgbéga sí Ìgbìmọ̀ Olóòtú. Ní ọjọ́ kìíní oṣù karùn ún ọdún 2024, Obadare wọlé gẹ́gẹ́bí Alága Ìgbimọ Olóòtú Punch. Lákòókò tí ó ń ṣe ìránṣẹ́ bí Olóyè Àwọn oníròyìn Ìdárayá, ó  ṣe àwọn ìfọ̀rọ̀wánilẹ̀nuwò  pẹ̀lú àwọn èèyàn olókìkí ní bọ́ọ̀lù àfẹsẹ̀gbá ati bọ́ọ̀lù inú àgbọn, pẹlú Masai Ujiri, ọmọ orílẹ-èdè Nàìjíríà tẹ́lẹ̀ rí.

## Àwọn Ẹ̀bùn
Ní ọjọ́ karún dín lọ́gbọ̀n Oṣù Kejìlá ọdún 2024, The Punch lábẹ́ ìsàkóso rẹ̀ gba àwọn àmì-ẹ̀rí mọ́kànlá ní àwọn ẹ̀ka lóríṣiríṣi, pẹ̀lú ẹ̀ka ìkọ̀wé Olóòtú  kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ “wíwá ọ̀nà àbáyọ sí ìṣòro oúnjẹ” ní ibi ìgba ẹ̀bùn ní Nàìjíría.

## Àwọn ìtọ́kasí
Emmanuel Daraloye

Emmanuel Daraloye

Emmanuel Daraloye** (tí a bí ní ọjọ́ 30 oṣù kejìlá ọdún 1994) jẹ́ akọrin oníròyìn Nàìjíríàa. Àwọn iṣẹ́ rẹ̀ ti farahàn nínú ''[[NotJustOk]]'', ''[[TheCable]]'', ''[[The Lagos Review]]'', ''[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]'', ''[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]'', [[ModernGhana]], [[Legit.ng]], and ''[[Nigerian Tribune]]''.**

## Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀
Bàbá rẹ̀ jẹ́ olùsírò owó kékeré kan, tí ìyá rẹ̀ sì jẹ́ oníṣòwò káràkátà, A bí Emmanuel Daraloye ní ọjọ́ 30 oṣù kejìlá ọdún 1994 ní Ipele, Ìpínlẹ̀ Ondo ṣùgbọ́n tí a tọ́ ọ dàgbà ní Akure níbi tí ó ti padà lọ ní ọdún 2003. Daraloye lo díẹ̀ lára ìgbà èwe rẹ̀ láàárín Ipele àti Akure pẹ̀lú àwọn òbí, òbí òbí àti alágbàtọ́ rẹ̀. Daraloye ka ilé ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ rẹ̀ fún ìgbà díẹ̀ ní ilé ẹ̀kọ́ St. Stephen Anglican Primary School lẹ́yìn náà ni ó lọ sí King and Queen Nursery and Primary School, Oke Aro, Àkúrẹ́ níbi tí ó ti parí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ rẹ̀. Daraloye ká ilé-ẹ̀kọ́ sẹ́kọ́ńdírí rẹ̀ ní St. Dominic's High School, Àkúrẹ́ ó sì parí ní ilé-ẹ̀kọ́ olùkọ́ni àgbà Adeyemi College of Education pẹ̀lú ìwé ẹ̀rí nínú ìmọ̀ Èdè Gẹ̀ẹ́sì ní ọdún 2023

## Iṣẹ́
Gẹ́gẹ́ bí akẹ́kọ̀ọ́ tuntun ní ilé-ẹ̀kọ́ olùkọ́ni àgbà ní Adeyemi College of Education, Daraloye pẹ̀lú akẹgbẹ́ rẹ̀ Ayomide Oguntimehin ṣe ìdásílẹ̀ ìwé ìròyìn orí ayélujára *Arbico Parrot*, ìwé ìròyìn ayélujára ti akẹ́kọ̀ọ́.

Láti ọdún 2015 sí 2019, Daraloye ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí akàròyìn, olóòtú ètò, àti àwòkọ́se orí afẹ́fẹ́ ní Arbico FM, Ace Campus, EKI 100.9 Fm,  Ondo Town àti King Sunny Ade owned Music & Culture 106.5 Fm, Ondo Town

Láti ọdún 2022, Daraloye ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí lámèyítọ́ àgbà orin ní *Afrocritik* àti ṣíṣe àtúnyẹ̀wò ní *AfroReview*, ìwé ìròyìn tí ó dá sílẹ̀ ní oṣù kìíní ọdún 2022.
Stephen Adewale

Stephen Adewale

Stephen Adewale jẹ́ akọ̀ròyìn Nàìjíríà àti olóṣèlú ẹni tí ó jẹ́ olórí ilé iṣẹ́ ìròyìn ní  lọ́wọ́lọ́wọ́.

A bí Adewale ní ọjọ́ 3 oṣù kẹjọ ọdún 1982 ní , . Ó bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ọdún 1998 ní Salvation Army Primary School tí ó sì wọlé sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti  ní ọdún 2007 níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ gboyè onípele àkọ́kọ́ nínú ìmọ̀ History and International Relations.

Lẹ́yìn pípàdé pẹ̀lú  ní ọdún 2014, Adewale jẹ́ ògbóǹtarìgì nínú ìdásílẹ̀  òun sì ni olórí ilé iṣẹ́ ìwé ìròyìn náà lọ́wọ́lọ́wọ́. Ní ọdún 2015, wọ́n fi Adewale jẹ́ olùdarí  African Dialogue Mission ó sì darapọ̀ mọ́ African Union Joint Task Force lórí Àlàáfíà àti Ààbò ní ọdún 2016.

Ní ọdún 2022, wọ́n fi Adewale jẹ Alága  ní ìpínlẹ̀ Ondo. 

A bí Adewale ní ọjọ́ 3 oṣù kẹjọ ọdún 1982 fún arákùnrin Ademola Adewale àti arábìnrin Eunice Adunni (nee Kumuyi). Ó wá láti  ní  Ìjọba Ìbílẹ̀, Olú ìlú . Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ti Salvation Army Primary School ní Àkúrẹ́. Lẹ́yìn tí ó ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ agbèrò fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún, ó padà lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ Prospect High School ní Àkúrẹ́ fún ẹ̀kọ́ ilé-ẹ̀kọ́ sẹ́kọ́ńdírí rẹ̀. Lẹ́yìn náà ni ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga láti kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìmọ̀ History/International Relations ní  ó sì parí ní ọdún 2011. Adewale sìnrú ìlú rẹ̀ fún ọdún kan  ní ilé-ẹ̀kọ́ olùkọ́ni àgbà ti Osun State College of Education, Iléṣà.

Adewale fẹ́ arábìnrin Kehinde Adewale (nee Akinwale).

Ó bẹ̀rẹ̀ sí ní kọ ìwé nígbà tí ó sì jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ ní Obafemi Awolowo University. Stephen tí kọ ó lé ní ọgọ́rùn-ún(100) ìwòye fún ilé ìwé ìròyìn àpapọ̀ àti ti orí ẹ̀rọ ayélujára. Ìwé akadá rẹ̀ àkọ́kọ́ jẹ́ àfikún sí ìwé àwọn onímọ̀ Cambridge. Ó tún ti kọ átíkù akadá lórí ojúṣe àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba nínú Iṣẹ́ àkànṣe Ìdarí Nàìjíríà. Ó tún ṣe àgbéjáde iṣẹ́ àkànṣe mìíràn, ní ọ̀tẹ̀ yìí He ó gbájúmọ̀ àwọn tí ó ní ìpènijà àti ìpènijà wọn fún sísẹ̀mí ní Abuja.

Adewale ni òǹkọ̀wé àwọn ìwé wọ̀nyí:

 "A Surge from the Forest: Towards Rescuing the Africa's Giant from the Boko Haram's Clench". 

From Structural Adjustment to Privatisation in Nigeria. 

Wọ́n dìbò yan Adewale gẹ́gẹ́ bí Alága  ní  láti ọwọ́ àwọn aṣojú ẹgbẹ́ ní ọjọ́ 8 oṣù kẹrin, ọdún 2023. Adewale jáwé olúborí gẹ́gẹ́ bí Alága SDP Ondo , sọ pé APC, PDP mú kí Nàìjíríà kúsẹ̀ẹ́, lọ sẹ́yìn láti ọdún 1999. Nígbà tí Gómìnà   kùnà láti fún Igbá-kejì rẹ̀ ní agbára, Adewale's SDP yọrí sókè, tí ó sì síwájú nínú ìpolongo ìbò fún fífún  ní agbára.Akeredolu: SDP rọ̀ ọ́ kí ó gbé agbára fún Igbá-kejì, gẹ́gẹ́ bí ìjọba Ondo ṣe kọ̀ jálẹ̀ pé gómìnà kún ojú òṣùwọ̀n. Ìgbìyànjú Adewale di mímọ rírì tí wọ́n fi sọ ọ́ ní ọ̀kan lára àwọn òṣeré ọ̀dọ́kùnrin márùn-ún tó jẹ́ gbòógì nínú òṣèlú ti ìpínlẹ̀ Ondo.  Adewale kọ̀wé fipò sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Alága   ní ọjọ́ 31 oṣù kejìlá, ọdún 2023.
Ben lawrence

**Ben Lawrence** lè jẹ́:

* Ben Lawrence (olùdarí) (a bí i ní ọdún 1973),olùyawòrán ti ìlú Australia àti Olùdarí àwọn ìkéde amóhùnmáwòrán àti àwọn fíìmù kúkurú ni 
* Ben Lawrence (Agbá bọ́ọ̀lù àfẹsẹ̀gbá America) (a bí i ní ọdún 1961), aṣónà ibi ìgbá bọ́ọ̀lù àfẹsẹ̀gbá ti ìlú America
* Ben St Lawrence (a bí i ní ọdún 1981),  eléré orí ọ̀dàn ti ìlú Australia
Nedu Wazobia

Nedu Wazobia

Nedu Wazobia** (tí a bí ní **Chinedu Ani Emmanuel** ọjọ́ 5 oṣù kẹjọ ọdún 1982) jẹ́ oníròyìn orí rédíò Nàìjíríà, akàròyìn amóhùnmáwòrán, olóòtú, adẹ́rìn-ínpòsónú, àti olùṣẹ̀dá eré apanilẹ́rìn-ín.**

## Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ àti iṣẹ́
A bí Nedu Wazobia ní ìlú Kaduna, Nàìjíríà. Ó kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìṣirò owó ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga Madonna University ní Elele Okija, Ìpínlẹ̀ Anambra. Lẹ́yìn náà ni ó kópa nínú ètò agùnbánirọ̀ oní kànpa National Youth Service Corps (NYSC), níbi tí ó ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí àwòkọ́se orí afẹ́fẹ́ ní ilé iṣẹ́ rédíò radio station ní Jigawa. Lẹ́yìn tí ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí alábòójútó ní Abuja fún ọdún méjì, ó kó lọ sí Èkó ó sì darapọ̀ mọ́ Wazobia FM gẹ́gẹ́ bí akàròyìn, níbi tí wọ́n ti mọ̀ ọ́n pẹ̀lú orúkọ "Nedu Wazobia."

## Ní Ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́
Ó ti ṣe orísìírísìí ẹ̀dá ìtàn nínú eré apanilẹ́rìn-ín orí afẹ́fẹ́ rẹ̀, tí ó fi mọ́ Sister Nkechi, Alhaji Musa, EndTime Landlord, àti Officer Jato. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olùgbàlejò ètò orí afẹ́fẹ́ *Honest Bunch*, pẹ̀lú Husband Material, Deity Cole, àti Ezinne, èyí tí ó ń jíròrò àwọn àkòrí tó ṣe pàtàkì sí àwọn ènìyàn àtijọ́ àti ti òde òní. Ó fi ilé iṣẹ́ ìròyìn náà sílẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 2025 látàrí awuyewuye.

## Ìgbésí ayé Àdáni
Ó fẹ́ Uzoamaka Ohiri ní ọdún 2013, tọkọtaya náà sì bí ọmọ mẹ́ta kí wọ́n tó kọ ara wọn sílẹ̀ lẹ́yìn ọdún márùn-ún.

## Fíìmù

* *Who Cheats More (2017) as Baidoka*
* *[[Isoken]] (2017)*
* *[[Meet the In-Laws (2017 film)|Meet the In-Laws]] (2017)*
* *[[Boss of All Bosses (film)|Boss of All Bosses]] (2018).*
* *[[King of Boys]] (2018)  Kemi Adetiba's 'King of Boys' starring Sola Sobowale, and Adesua Etomi* 
* *[[Chief Daddy]] (2018)* 
* *Flatmates (2018)* 
* *[[Makate Must Sell]] (2019) as Pastor[[*
* ''Papa Benji'' *(2020)*
* *Ejiro's Lust (2021) as Fred*
* *[[Inside Life (2022 film)|Inside Life]] (2022) as Funky Yaro*
* *[[Chief Daddy 2: Going for Broke]] (2022) as Joro D.*

## Ilé iṣẹ́ àti Ìbuwọ́lù
Nedu jẹ́ àwòkọ́se fún ilé iṣẹ́. Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí aṣojú ilé iṣẹ́ fún MTN, Fidelity Bank, Quickteller, and Sun Lottery.

## Àmì ẹ̀yẹ àti Ìfàkalẹ̀
Africa Magic Viewers' Choice Awards |Best Actor In A Comedy Drama, Movie Or TV Series |*[[Inside Life]]*
Ebenezer Wikina

Ebenezer Wikina

Ebenezer Wikina** jẹ́ akọ̀ròyìn Nàìjíríà ó sì tún jẹ́ olùdásílẹ̀ Policy Shapers.**

## Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ /Iṣẹ́
Ebenezer Wikina fẹ́ Soibi-ilate Wikina, ẹni tí ó jẹ́ olùdásílẹ̀ Founder of SOIBI. Wọ́n ní ọmọkùnrin kan tí wọ́n ń pè ní Sean Kisi Omiebi Wikina. Ní ọdún 2022, ó takoInternational English Language Testing System, ó pè é ní "gbájúẹ̀"ó sì pè fún àtúnṣe.

Bákan náà, Ebenezer Wikina gba àmì ẹ̀yẹ Soundcity MVP fún "Innovation and Excellence in Community and Socio-political development" ní ọdún 2019.
George Wendt

**George Robert Wendt, Jr.** (October 17, 1948) jẹ́ òṣèré ará Amẹ́ríkà.

## Àwọn ìtókasí

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Bayo Ohu

**Ogunbayo Ayanlola** Ohu (Oṣù Kẹfà 18, 1964 – Oṣù Kẹsàn 20, 2009), tí a mọ̀ sí **Bayo Ohu**, jẹ́ oníròyìn ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ohu ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùrànlọ́wọ́ olóòtú ìròyìn fún The Guardian, ìwé ìròyìn ojoojúmọ́ kan tí a ń tẹ̀ jáde ní Nàìjíríà.
 
## Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ àti ẹ̀kọ́
Wọ́n bí Bayo Ohu ní ọjọ́ kejìdínlógún oṣù kẹfà, ọdún 1964. Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ní Local Authority Primary School ní Iseyin, Ìpínlẹ̀ Oyo. Ohu tún forúkọ sílẹ̀ ní Progressive Grammar School ní Ado-Awaye, èyí tí ó parí ní ọdún 1976. Níkẹyìn ó parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Polytechnic Ilù Ìbàdàn láàárín ọdún 1988 títí di ọdún 1990.
Wọ́n gbà Ohu síṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí oníròyìn láti ọwọ́ The Guardian, ìwé ìròyìn ojoojúmọ́ kan tí ó wà ní ìlú Èkó, ní ọdún 1991.  Ó ṣiṣẹ́ fún ìwé ìròyìn gẹ́gẹ́ bí akọ̀ròyìn ìpínlẹ̀ ní ìpínlẹ̀ Katsina ní àríwá Nàìjíríà. Lẹ́yìn àkókò rẹ̀ ní ìlú Katsina, wọ́n gbé Ohu ga sí ipò olùrànlọ́wọ́ olóòtú ìròyìn. Ó padà sí iṣẹ́ ìròyìn nípa ìṣèlú Nàìjíríà fún ìwé ìròyìn The Guardian.

## Ikú
Wọ́n yìnbọn pa Ohu ní ilé rẹ̀ ní Èkó, ní àárọ̀ ọjọ́ Àìkú, oṣù kẹsàn-án ọjọ́ 20, 2009. Àwọn agbanipa márùn-ún ni a gbàgbọ́ pé wọ́n kọlu Ohu, tí wọ́n sì jí ẹ̀rọ àgbélétan àti ẹ̀rọ ìléwọ́ rẹ̀. Àwọn Ọlọ́pàá kọ́kọ́ rò pé pípa Ohu's jẹ́ ara ìdigunjalè, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé iṣẹ́ Ohu ní *[[The Guardian]]* ní a fura sí pé ó jẹ́ ìdí tí wọ́n fi pa á . Àwọn Ẹgbẹ́ Oníròyìn Nàìjíríà bẹnu àtẹ́ lu ìpànìyàn Ohu gẹ́gẹ́ bí 'ìpànìyàn àfojúsùn' pé kì í ṣe ìdigunjalè.

## Àwọn Ìtọ́kasí