open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ibukun Awosika

**Ibukunoluwa Abiodun Awosika** (tí wọ́n bí ní  **Bilkisu Abiodun Motunrayo Omobolanle Adekola** ní 24, oṣù kọkànlá 1962) jẹ́ obìnrin oníṣòwò Nàìjíríà, abáni-sọ̀rọ̀-ìyànjú àti òǹkọ̀wé. Ó jẹ alága tẹ́lẹ̀rí First Bank of Nigeria.

## Ìbẹ̀rẹ̀ ìgbésí-ayé àti Ẹ̀kọ́
Wọ́n bí i gẹ́gẹ́ bí i ọmọ kẹta nínú ọmọ méje ní Ìbàdàn, olú-ìlú Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, Ibukun parí ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ àti ẹ̀kọ́ gíga ní St. Paul's African Church Primary School, Èkó àti Methodist Girls' High School, Yábàá láfarabara kí ó tó tẹ̀síwájú sí Yunifásítì Ifẹ̀(tí a mọ̀ ní báyìí sí Yunifásítì Obafemi Awolowo) níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ jáde pẹ̀lú BSc nínú Chemistry bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Architecture ni ó ti fẹ́ kọ́kọ́ kẹ́kọ̀ọ́ nípa rẹ̀ láti ìbẹ̀rẹ̀, ó sì tún ṣe àwọn kọ́ọ̀sì tí ó yàn nínú Accounting. Ó ní àwọn ìwé ẹ̀rí post graduate àti  MBA lẹ́yìn tí ó parí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ẹ̀kọ́ ìdókòwò ní Lagos Business School àti IESE Business School – University of Navarra.

## Iṣẹ́
Nígbà tí ó ń ṣe ó-pọn-dandan ọdún-kan National Youth Service Corps ìsìnlú (NYSC) ní ìpínlẹ̀ Kano, Ìbùkún Awóṣìkà ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí i akọ́ṣẹ́ audit ní Akintola Williams & Co tí ó padà di Deloitte, ṣùgbọ́n padà sílé lẹ́yìn ìsìnlú náà, ó sì dára pọ̀ mọ́ Alibert Nigeria Ltd., ilé-iṣẹ́ furniture, gẹ́gẹ́ bí i aṣàkóso yàrá-ìfihàn. Nínú ìlépa rẹ̀ láti dá dúró, ó dá ilé-iṣẹ́ tí í ṣẹ̀dá furniture tí ó pè ní Quebees Limited ní 1989 kí ó tó yí padà sí The Chair Centre Limited àti SOKOA Chair Centre Limited lẹ́yìn náà lẹ́yìn àpapọ̀ ìdókòwò pẹ̀lú SOKOA S.A àti Guaranty Trust Bank in 2004.

Ó jẹ́ ọ̀kan lára African Leadership Initiative àti Aspen Global Leadership Network, Ibukun Awosika jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́
Nigerian Economic Summit Group, ọ̀kan lára àjọ Nigerian Sovereign Wealth Fund àti alága tẹ́lẹ̀rí, àjọ olùtọ́jú ohun ìní Women in Management, Business and Public Service. Ní 2011, ó pẹ̀lú ẹlòmíràn dá Afterschool Graduate Development Centre, ibi iṣẹ́ tí wọ́n dá sílẹ̀ láti bójútó iye àìríṣẹ́ṣe tí ó ga ní Nàìjíríà.

Ní oṣù kẹsàn-án, 2015, Ibukun di obìnrin àkókọ́ tí wọ́n máa yàn gẹ́gẹ́ bí i alága First Bank of Nigeria lẹ́yìn ìkọ̀wéfiṣẹ́lẹ̀ Ọmọọba Prince Ajibola Afonja.

Ibukun Awosika jẹ́ ọ̀kan lára IESE's International Advisory Board (IAB). Ó tún ń jókòó lórí àjọ Digital Jewel Limited àti Cadbury Nig Plc.

## Olókìkí

### Ẹ̀rọ amóhùn-máwòrán
Ní 2008, Ibukun Awosika jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olókòwò Nàìjíríà tí wọ́n farahàn nínú ẹ̀dà *[[Dragon's Den]]* Áfíríkà àkọ́kọ́. Ó tún máa ń ṣe olùgbàlejò ètò orí ẹ̀rọ amóhùn-máwòrán tí wọ́n pè ní *Business His Way*. Ó tún ṣeré nínú Citation 2020 pẹ̀lúTemi Otedola tí Kunle Afolayan gbé jáde.

### Àwọn ìwé
**The "Girl" Entrepreneurs*
**Business His Way*
*The 'Girl' Entrepreneurs: Our Stories So Far Kindle Edition
## Àmì-ẹ̀yẹ àti ìdánimọ̀

## Ayé rẹ̀
Ibukun Awosika fẹ́ Abiodun Awosika, ẹni tí òun pẹ̀lú rẹ̀ ní ọmọ mẹ́ta.



## Tún wo

* Folorunso Alakija
* Grace Alele-Williams
* Omobola Johnson
## Àwọn Ìtọ́kasí
Abdusamet Yigit

**Abdusamet Yigit** (gan Abdussamet Yigit, a bi ni 1978 ni Cizre) ni a Kurdish onkqwe ngbe ni Norway. O si a bi ni abule Xirabê Sosina ekun Nisebin ni ariwa Kurdistan. O si iwadi itan ati imoye ati ti kọ ọpọlọpọ awọn iwe nipa awọn Kurdish eniyan epics ni Kurdish dialect Kurmanji. Yigit akọkọ iwe, faqi tayran, ni a aramada nipa awọn Kurdish philosopher ti kanna orukọ.
Fidio ere

A **fidio ere** jẹ ẹya ẹrọ itanna game ti o je ibaraenisepo pẹlu a ni wiwo olumulo lati se ina visual esi lori a fidio ẹrọ bi a TV iboju tabi kọmputa atẹle. Awọn ọrọ fidio ninu fidio ere asa tọka si a raster àpapọ ẹrọ, sugbon bi ti awọn 2000., o tumo si eyikeyi iru ti àpapọ ẹrọ ti o le gbe awọn meji- tabi mẹta-onisẹpo images. Diẹ ninu awọn theorists to lẹsẹsẹ ni awọn fidio awọn ere bi ohun aworan fọọmu, sugbon yi yiyan jẹ ti ariyanjiyan.

Awọn ọna ina lo lati mu awọn fidio awọn ere ti wa ni mo bi iru; apeere ti awọn wọnyi ni o wa ara ẹni awọn kọmputa ati awọn fidio game awọn afaworanhan. Awọn wọnyi ni awọn iru ibiti lati tobi mainframe kọmputa lati kekere amusowo iširo ẹrọ. Specialized awọn fidio awọn ere bi Olobiri ere, ninu eyi ti awọn fidio ere irinše ti wa ni ti ile ni kan ti o tobi, ojo melo owo-ṣiṣẹ ẹnjini, nigba ti o wọpọ ni 1980 ni fidio arcades, ti maa lo sile nitori awọn ni ibigbogbo wiwa ti ifarada ile fidio game awọn afaworanhan ( eg, PLAYSTATION 4, Xbox Ọkan ati Nintendo wii U) ati awọn fidio ere lori tabili ati ki o laptop awọn kọmputa ati fonutologbolori.

Awọn input ẹrọ ti a lo fun awọn ere, awọn ere oludari, yatọ kọja awọn iru ẹrọ. Wọpọ olutona ni gamepads, joysticks, Asin awọn ẹrọ, itẹwe, awọn touchscreens ti awọn ẹrọ alagbeka, ati awọn bọtini, tabi koda, pẹlu awọn Kinect sensọ, a eniyan ọwọ ati ara. Awọn ẹrọ orin ojo melo wo awọn ere lori a fidio iboju tabi tẹlifisiọnu tabi kọmputa atẹle, tabi ki o ma on foju otito ori-agesin àpapọ goggles. Nibẹ ni o wa igba game ipa didun ohun, orin ati, ni 2010s, ohun osere ila eyi ti o wa lati agbọrọsọ tabi olokun. Diẹ ninu awọn ere ninu awọn 2000. ni haptic, gbigbọn-ṣiṣẹda ipa, agbara esi pẹẹpẹẹpẹ ati ki o foju otito awọn agbekọri. Ni awọn 2010s, awọn fidio ere ile ise ni ti jijẹ owo pataki, pẹlu idagbasoke lé paapa nipa awọn nyoju Asia awọn ọja ati ki o mobile awọn ere, eyi ti o ti wa ni dun lori fonutologbolori. Bi ti 2015, awọn fidio awọn ere ti ipilẹṣẹ tita ti USD 74 bilionu lododun ni agbaye, o si wà ni kẹta-tobi apa ni U.S. Idanilaraya oja, sile igbohunsafefe ati USB TV.
Yunifásítì ìlú Versailles

**Yunifásítì ìlú Versailles** (tabi **Yunifasiti Versailles**, ) jẹ́ yunifásítì kan ní ìlú Versailles, Fránsì. UVSQ ti wa ni àìyẹsẹ ni ipo ninu awọn ti o dara ju egbelegbe ni aye. O ti wa ni paapa ogbontarigi Imọ ti climatology ati atomosphere.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn yunifásítì
Dättlikon

**Dättlikon** jẹ́ Abúlé kan ní ìlài Gúsu ilẹ̀ Swísálandì ni Ó n jẹ́ Dättlikon.

## Àwọn Ìtọ́ka si
* www.daettlikon.ch

Ẹ̀ka:Europe
A&W Restaurants

**A & W Restaurants** jẹ akojọpọ awọn ounjẹ ounjẹ ounjẹ ounjẹ ti o ṣe iyatọ nipasẹ awọn ẹọti ati awọn ọti oyinbo. A & W jẹ gangan ile-iṣowo franchise akọkọ: awọn franchises bẹrẹ ni California ni ayika 1921. A gba idanimọ ile lati awọn awọn ti awọn alabaṣepọ Roy W. Allen ati Frank Wright. Awọn akojọ aṣayan ti ounjẹ ounjẹ ni, ṣugbọn kii ṣe opin si hamburgers, Faranse fries ati awọn aja gbigbona. Ounjẹ ni ọpọlọpọ awọn ibi ni ayika agbaye ati pẹlu Amẹrika.
Burger King

"Burger King" jẹ ajọ igbimọ ti ilẹ okeere ti o ta. Ikọju akọkọ iṣowo rẹ 1954, Miami, Florida.

Ọkan ninu gbogbo ile-iṣẹ Burger ti awọn ile-iṣẹ ayanfẹ Ọba ni hamburger ti a npe ni "Whopper".

Nigbati Burger Ọba pinnu lati gbe iṣẹ wọn soke ni Australia, wọn mọ pe awọn oniṣowo kan ti iṣowo ile-iṣowo ti jẹ iṣowo-owo wọn. Ni otitọ, ẹtọ akọkọ ilu Australia ti Burger King Coporation, ti a ṣeto ni Perth, ti a pe ni aṣiṣe bi "Matelaina Jack", ti o tun sọ orukọ ati pe o ni ẹtọ ẹtọ Jack Cowin. Rii daju pe Jack ta awọn ẹka bii ti o wa lọwọlọwọ, bii ọlọgbọn ilu Australia, Burger Aussie. Opo yii ti da lori itọwo ti Ọstrelia ayanfẹ ayanfẹ ati ifọwọra, pẹlu awọn ẹja, Ẹran ara ẹlẹdẹ, alubosa ati beetroot ati ẹran, obe, ati awọn tomati.
Pizza Hut

**Pizza ahere** (Èdè Gẹ̀ẹ́sì: Pizza Hut) ti Àwọn Ìpínlẹ̀ Aṣọ̀kan Amẹ́ríkà yara ounje ounjẹ ati ki o ni ẹka ni opolopo orile-ede ti wa ni Alm.o onje ounje amoye pizza gbogbo iru, sugbon o jẹ Okhry.kma o nfun awọn isopọ si ita iṣẹ awọn ohun elo ni afikun si awọn seese ti njẹ ni a ounjẹ.
Ewa Demarczyk

**Ewa Maria Demarczyk** (ojo ibi January 16, 1941, Kraków - 14.08.2020), je olorin omo ile Pólàndì.

## Awon awo orin to te jade
### Albums
* *Ewa Demarczyk śpiewa piosenki Zygmunta Koniecznego* (1967)
* *Ewa Demarczyk* (1974)
* *Live* (1982)

## Ibùdó lórí Interneti
* Website

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1941
Ẹ̀ka:Àwọn akọrin ará Pólàndì
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2020
Halle (Saale)

**Halle (Saale)** (sẹyìn *Halle an der Saale* (yi tumo si *Halle sunmọ awọn Saale*) tabi *Halle/Saale*) jẹ ilu kan ni Jẹ́mánì. Awọn ilu ti wa ni be ni Saxony-Anhalt.
Carl's Jr.

**Jr. Carl** jẹ asayan ti ounjẹ ounjẹ ni West Coast ti Àwọn Ìpínlẹ̀ Aṣọ̀kan Amẹ́ríkà. O bere pẹlu Carl Karcher ati ki o ti wa ni ini nipasẹ CKE onje.
Aṣdodu

**Aṣdodu** (, ), jẹ Ìlú kan ni Israeli. Lori etikun Mẹditarenia. O ni orilẹ-ede ile tobi ibudo.

## Itokasi

*osise aaye ayelujara 

Ẹ̀ka:Awọn ilu Israeli
Dick Gregory

**Richard Claxton Gregory** (Ọjọ́ kejìlá Oṣù kẹwá ọdún 1932&nbsp;– Ọjọ́ ọ̀kàndínlógún Oṣù kẹjọ ọdún 2017) jẹ́  aláwàdà, alákitiyan eto araalu, alárìíwísí, olùkòwé, oníṣòwò, àti òṣèré ará Áfíríkà bi Amẹ́ríkà.
## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà
Hardee's

**Hardee's** jẹ Amerika ounje ti ko ni iye owo ti o bẹrẹ ni 1960. O jẹ opo ni awọn ilu Midwestern ti Amẹrika. Awọn ile tita ta awọn ege adie, Frites ati awọn hamburgers. Wilbur Hardee ni oludasile ti Hardee's.
Kazuo Ishiguro

**Kazuo Ishiguro** (Ọjọ́ Oṣù Kọkànlá 1954) jẹ́ olùkọ̀wé tó gba Ẹ̀bùn Nobel nínú Lítíréṣọ̀ ní ọdún 2017.

## Itokasi

}
Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel nínú Lítíréṣọ̀
Lester Speight

**Lester Speight** (ojoibi Oṣù August 28, 1963) je osere ara Amerika.

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Amẹ́ríkà
Láyal Abbùd

thumb
**Layal Abboud** (:; a bi 15 May 1982) jẹ olugbala Lebanoni, olutẹrin orin music, akọrin orin-orin, oṣere orin, dada awoṣe, ẹsin Musulumi ati oṣowo-owo.

## References

## Awọn ita ita
* Facebook
* Instagram
* Layal Abboud on YouTube
* Twitter
* SoundCloud
*  Layal Abboud on Myspace
*  Layal Abboud on ReverbNation
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1982
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Oluwarotimi Odunayo Akeredolu

**Oluwarotimi Odunayo Akeredolu**, SAN, or **Rotimi Akeredolu**, (ọjọ́ ìbí 21 July 1956 - 27 December 2023) jẹ́ olóṣèlú àti agbẹjọ́rò ará Nigeria tó jẹ́ Gómìnà Ìpínlẹ Ondo ní orílẹ̀ edè Nàijíríà lọ́wọ́lọ́wọ̣́.  Akeredolu tún jẹ́ ìkan nínú àwọn agbẹjọ́rò àgbà ti ilẹ̀ Nàìjíríà (SAN) tí ó sì jẹ́ ààrẹ ẹgbẹ́ amòfin ti orílẹ̀ edè Nàijíríà ní ọdún 2008.

## Ìbímọ Rẹ̀ Àti Ẹ̀kọ́ Rẹ̀
Wọ́n bí Akeredolu ní ọjọ́ kọ̀kàn-lé-lógún oṣù keje ọdún 1956 ní Owo sí Reverend J. Ola Akeredolu ti ẹbí Akeredolu àti Lady Evangelist Grace B. Akeredolu ti ẹbí Aderoyiju ti Igbotu, Ese Odo, ní Ìpínlẹ̀ Ondo.

Akeredolu ṣe ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ ní ilé-ìwé ìjọba kan ní Ọ̀wọ̀. Ó tẹ̀síwájú láti lọ sí Aquinas College, níAkure, Loyola College ní Ìbàdàn àti Ilé-ẹ̀kọ́ gíga kan ní Ayetoro, fún ẹ̀kọ́ ilé-ìwé gíga rẹ̀ àti ẹ̀kọ́ ilé-ìwé gíga gíga rẹ̀.  Orúkọ àárín rẹ̀ "Ọdúnayọ̀" túmọ̀ sí "Year of happiness" ní èdè Gẹ̀ẹ́sì.  Ó lọ sí Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti Ifẹ̀ (tí a mọ̀ sí Obafemi Awolowo University) láti kọ́ ẹ̀kọ́ òfin, tí ó sì ṣe ayẹyẹ ìparí ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ọdún 1977. Wọ́n pè é sí Nigerian Bar ní ọdún 1978.
## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Òndó
Andy Kaufman

thumb|Andy Kaufman
**Andrew Geoffrey** "**Andy**" **Kaufman** (ojoibi Oṣù January 17, 1949) je osere ara Amerika.

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Amẹ́ríkà
Christina Ricci

**Christina Ricci** ( / ˈr iː tʃ i / REE -chee ; tí a bí ní ọjọ́ Kejìlá oṣù Kejì ọdún 1980) jẹ́ òṣèré ará ìlú Amẹ́ríkà tí ó gbajúmọ̀ fún kí kópa nínú eré ti kò gbajumọ,  Ricci ṣiṣẹ púpọ̀ ni àtẹ̀jade ominira , ṣùgbọ́n ó tún ti  hàn nínú ọ̀pọlọpọ eré apoti-ọfiisi tí o gbale kan.  O jẹ olugba Àmì-ẹ̀ye       Golden Globe, Screen Actors Guild, ati Primetime Emmy Award.

Ricci ṣe isàfihàn àkọ́kọ́ nínú fíìmù ní ọmọ ọdún  mẹwa níbi eré *Mermaids* (1990), èyítí o tẹle ni bí ó se kópa bí Wednesday Addams nínú *The Addams Family* (1991) àti atẹle 1993 rẹ̀. Awọn ipa ti o tẹle ni *Casper* ati *Bayi ati Lẹhinna* (méjèèjì 1995) fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ bíi ọ̀dọ́mọdé aseré orí ìtàgé .  Bí ó se n dàgbà si , ó bọ́ sí àwọn iṣẹ́ àkànṣe ti àgbàlagbà nínú rẹ ni *The Ice Storm* (1997), *Buffalo '66*, *Idakeji Ibalopo*, *Pecker* (gbogbo rẹ̀ 1998), *200 Siga*, ati *Sleepy Hollow* (méjèèjì 1999). Àwọn iṣẹ́ rẹ̀ mìíràn rẹ ni *Ọkunrin ti o kigbe* (2000), *Prozac Nation* (2001), *Elegede* (2002), *Ohunkohun miiran*, *Aderubaniyan* (mejeeji 2003), *Eegun* (2005), *Penelope*, *Black Snake Moan* (mejeeji 2006), *Isare Iyara* (2008), *Bel Ami* (20120) ati *The Maction Rere* .
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1980

## Ìgbésí ayé ìpìlẹ̀ àti ẹ̀kọ́

A bí Ricci ní Santa Monica, California ní ọjọ́ Kejìlá Oṣù Kejì, Ọdún 1980, àbíkèhìn  àwọn ọmọ mẹ́rin tí Sarah ( *née* Murdoch) àti Ralph Ricci bíí. Bàbá rẹ̀ ní àwọn iṣẹ́ àmúṣe lọ̀ríṣirísi, nínú àwọn iṣẹ́ rẹ̀ ni olùkọ́ ilé-ìdárayá, agbẹjọ́ro, olùdámọ̀ràn fún àwọn tí wọ́n ń ṣi òògún lóò àti oniwosan alakọbẹrẹ ikigbe .  Ricci ti tọ́kasí si bàbá rẹ̀ gẹ́gẹ́ bi "olùkùna olórí ẹgbẹ́ òkùnkùn."  Ìyá rẹ̀ ṣiṣẹ́ bí awoṣẹ́ Ford Agency ìbẹ̀re ọdún 1960, lẹ́yìńnà ó di aṣojú ohun-ìní ilẹ̀ Nípa orúkọ ìdílè rẹ̀, Ricci ti ṣàlàyé pé òún ní ìpìlè Itali, Irish, ati  Scotland . 

Àwọn ẹbí Ricci kó lọ sí Montclair, New Jersey, níbití ó ti lọ sí Ilé-ìwé Elementary Edgemont, Ilé-ìwé Aarin Glenfield, Ile-iwe giga Montclair, àti Ile-iwe Morristown–Beard .  Lẹ́yìńnà ó lọ sí Ilé-ìwé àwọn ọmọdé  ní ìlú New York  Àwọn òbí Ricci pínyà nígbàtí ó ń bàlágà.  Nínú àwọn ìfọ̀rọ̀wánilénuwò ọ̀ ti sọ nípa ìgba èwe rẹ̀, pàápàá ìkọ̀sílẹ̀ àwọn òbí rẹ̀ àti ìbátan rúdurùdu rẹ̀ pẹ̀lú bàbá rẹ̀.
Cam Clarke

**Cameron Arthur** "**Cam**" **Clarke** (November 6, 1957) jẹ́ òṣèré ará Amẹ́ríkà.

## Àwọn ìtókasí

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Moira Kelly

**Moira Kelly** (ojoibi March 6, 1968) jẹ́ òṣèré ará Amẹ́ríkà.

## Àwọn ìtókasí

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Anna Netrebko

**Anna Netrebko** (ojoibi 18 September 1971, Krasnodar (Ìsọ̀kan Sófìẹ̀tì)) je olorin omo ile Russia.
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1971
Will Smith

**Willard Carroll "Will" Smith Jr.** (ojoibi September 25, 1968) je osere, olootu, rapper, alawada ati ako-orin ara Amerika. Ni osu April 2007, *[[Newsweek]]* pe ni "osere to lagbarajulo ni Hollywood". Smith ti je yiyan fun Ebun Golden Globe marun ati Ebun Akademi meji, be sini o ti gba Ebun Grammy merin.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré tẹlifísàn ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn aláwàdà ará Amẹ́ríkà
Donald Trump

**Donald John Trump** (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kẹfà ọdún 1946) ni Ààrẹ orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà ẹlẹ́ẹ̀karùndínláàdọ́ta lọ́wọ́lọ́wọ́ 47k, ó gorí àléfà ní Ogúnjọ́, oṣù kìíní ọdún 2025. Trump jẹ́ gbajúgbajà oníṣòwò kí ó tó dara pọ̀ mọ́ òṣèlú.

 

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Amẹ́ríkà
James Comey

**James Brien Comey, Jr.** (December 14, 1960) jẹ́ agbejoro ará Amẹ́ríkà to sise tele bi oludari Federal Bureau of Investigation ile Amerika.

## Àwọn ìtókasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Amẹ́ríkà
Gabrielle Union

**Gabrielle Monique Union-Wade** (born  October 29, 1972) je osere are Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré tẹlifísàn ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Tracee Ellis Ross

**Tracee Ellis Ross** (oruko abiso **Tracee Joy Silberstein**; October 29, 1972) je osere, ologe, alawada ati olootu eto telifisan to gbajumo fun ere re bi Dr. Rainbow Johnson lori ere awada ile-ise telifisan ABC *[[Black-ish]]*.

Tracee Ellis Ross je ikan ninu awon omo Diana Ross. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré tẹlifísàn ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Amẹ́ríkà
Nikki Giovanni

**Yolande Cornelia** "**Nikki**" **Giovanni, Jr.** (ibi June 7, 1943 o si ku ni Oṣu kejila ọjọ 10, ọdun 2024) je ako-ewi, olukowe, alawiso, alakitiyan, ati oluko ara Amerika. Ikan ninu awon akoewi to gbajumojulo lagbaye, ninu awon ise re ni awon iwe ewi, awo-orin ewi, ati awon ayoka orisirisi ti won da lori eya, oro awujo ati iwe omode. O ti gba opolopo ebun, ninu won ni Ebun Eso Langston Hughes, Ebun Eniyan NAACP. Won ti yan fun Ebun Grammy, fun awo-orin re *The Nikki Giovanni Poetry Collection*.

\

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Amẹ́ríkà
Sean Combs

**Sean John Combs** (ojoibi November 4, 1969), to tun gbajumo pelu awon oruko itage re **Puff Daddy**, **Puffy**, **P. Diddy**, ati **Diddy**, je olorin rap, akorin, akowe-orin, osere, akotun awo-orin ati onisowo ara Amerika. Won bi ni Harlem, o si dagba ni Mount Vernon, New York. O sise bi oludari talenti ni Uptown Records ko to da ile-ise ti e Bad Boy Entertainment sile ni 1993. Awo orin re akoko *[[No Way Out (Puff Daddy album)|No Way Out]]* (1997) ti gba iwe eri platinomu meje. 

Combs ti gba Ebun Grammy meta ati MTV Video Music Award meji, ohun si ni atokun eto telifisan MTV *[[Making the Band]]*. Ni 2017 *[[Forbes]]* so pe ola re to $820 million.

## Itokasi

## Sources
* 
* 
* 

Ẹ̀ka:Àwọn olórin rap ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà
Tukur Yusuf Buratai

**Tukur Yusuf Buratai** (ojoibi 24 Osu Kokanla 1960) je Igbakeji Ogagun ara Naijiria ati Oga awon Omose Agbogun ile Naijiria lowo, ipo ti Aare Muhammadu Buhari yan si ni Osu Keje 2015. O gba ipo ologun ni 1983, latigba na o ti sise ni ipo orisirisi bi oga, alamojuto ati olukoni.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọṣẹ́ ológun ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ọ̀gágun ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn Ọ̀gá Ọmọṣẹ́ Agbógun Nàìjíríà
Joseph Akahan

**Joseph Akahan** (12 April 1937 - May 1968) jẹ́ ọ̀gá ológun ti orílẹ̀ èdè Nàìjíríà láti oṣù karún ọdún 1967 sí karún ọdún 1967, tí ó sì kú látàrí ìjàmbá ọkọ̀ òfúrufú tí ó wáyé nígbà ogun abẹ́lé Nàìjíríà.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọ̀gágun ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn Ọ̀gá Ọmọṣẹ́ Agbógun Nàìjíríà
Michael Sata

**Michael Chilufya Sata** (6 July 1937 – 28 October 2014) je oloselu ara ile Zambia to je Aare ile Zambia ikarun, lati 23 September 2011 titi to fi ku ni 28 October 2014. Oloselu awujo ni, o lewaju egbe oselu Patriotic Front (PF), ni Zambia. Labe Aare Frederick Chiluba, Sata je alakoso eto ni ewadun 1990 gegebi ikan lara awon to se ijoba Movement for Multiparty Democracy (MMD).

## Itokas

Ẹ̀ka:Àwọn ààrẹ ilẹ̀ Sámbíà
Jerzy Stuhr

**Jerzy Oskar Stuhr**  (ojoibi 18 April 1947) je osere ara Polandi.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Pólàndì
Theophilus Danjuma

**Theophilus Yakubu Danjuma** GCON FSS psc (ojoibi 9 December 1938) je ogagun to ti feyinti, oloselu ati onisowo ara Naijiria  lati eya Jukun. O je Oga Omose Agbogun Naijiria lati July 1975 de October 1979. O si tun je Alakoso Oro Abo labe ijoba Olusegun Obasanjo. Danjuma ni alaga ile-ise South Atlantic Petroleum (SAPETRO).

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọṣẹ́ ológun ará Nàìjíríà
Abdulrahman Bello Dambazau

**Abdulrahman Bello Dambazau** (ojoibi March 14, 1954) jé ológun pèlú okùn ògágun Onígbákejì tó tí feyintì láti Agbogun ará Naìjíríà àti lówólówó Alákòso ètò Abélé Naìjíríà. Dambazau síse bí ògá Omosé Agbógun Naìjíríà (COAS) láàrín 2008 àtí 2010, nígbà tó gbéyìn ògágun ònígbákejì Luka Yusuf.

## ìtókasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọ̀gágun ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn Ọ̀gá Ọmọṣẹ́ Agbógun Nàìjíríà
Azubuike Ihejirika

** Azubuike Ihejirika**, CFR (ojoibi February 13, 1956) je Igbakeji Ogagun Agbogun ara Naijiria to ti feyinti ati Oga awon Omose Agbogun tele.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọṣẹ́ ológun ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ọ̀gágun ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn Ọ̀gá Ọmọṣẹ́ Agbógun Nàìjíríà
Ọ̀gá àwọn Ọmọṣẹ́ Agbógun Nàìjíríà

**Ọ̀gá àwọn Ọmọṣẹ́ Agbógun** tàbí **Ọ̀gá Ọmọṣẹ́ Agbógun** lásán (*Chief of Army Staff* ní èdè gẹ̀ẹ́sì) ni ipò tó gajùlọ òsìṣẹ́ ológun ní ibiṣẹ́ Agbógun ará Nàìjíríà.
The position is often occupied by the most senior commissioned officer appointed by the Commander-in-Chief of the Armed Forces of Nigeria.
The Chief of Army Staff reports to the Chief of Defence Staff, who also reports to the Defence Minister.
The Statutory duty of the Officer is to formulate and execute policies towards the highest attainment of National Security and operational competence of the force.

## Àwọn Ọ̀gá àwọn Agbógun ará Nàìjíríà
Following is a chronological list of officers holding the position of General Officer Commanding (GOC) or Chief of Army Staff (COAS).

## Ẹ tún wo
*Ọjọ́ àwọn Agbógun ará Nàìjíríà

## Ìtókasí
Ella Baker

**Ella Josephine Baker** (December 13, 1903&nbsp;– December 13, 1986) je Alawodudu ara Amerika to je alakitiyan eto araalu ati eto omoniyan ti a bi ni ipinle Virginia, sugbon to dagba ni ipinle North Carolina to si pari eko giga re nibe, o sise ni opo gbogbo ile-aye re ni ilu New York. O fibe sise leyin ago nibi to ti n se alagbajo fun bi ogorun odun. O sise legbe awon olori akitiyan eto araalu bi W. E. B. Du Bois, Thurgood Marshall, A. Philip Randolph, ati Martin Luther King, Jr. be sini o je atona fun Diane Nash, Stokely Carmichael, Rosa Parks, ati Bob Moses.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn alákitiyan ará Amẹ́ríkà
Luis Guillermo Solís

**Luis Guillermo Solís Rivera** (ojoibi 25 April 1958) je oloselu ara Kosta Rika to je lowolowo Aare ile Kosta Rika lati 2014.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Kóstá Rikà
Andrew Holness

**Andrew Michael Holness**, ON, MP  (born 22 July 1972) je oloselu ara Jamaika to je lowolowo Alakoso Agba ile Jamaika lati 3 March 2016, leyin idiboyan gbogbogboo 25 February 2016.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Alákóso Àgbà ilẹ̀ Jamáíkà
Giannis Adetokunbo

**Giannis Hugo Adétòkunbọ̀** tàbí **Antetokounmpo** (,  ; ọjọ́-ìbí k-6 oṣù Kejìlá ọdún 1994) jẹ ọmọ Yorùbá agba bọ̃lù-alápẹ̀rẹ̀ ara ilẹ̀ Girisi. Adétòkunbọ̀ ungba bọ̃lù-alápẹ̀rẹ̀ fún Milwaukee Bucks ní NBA ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Gríìkì
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá
Cicely Tyson

**Cicely Louise Tyson** (ojoibi December 19, 1924) je osere filmu ati ori-itage ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Iyari Afamdi

**Afamdi** oruko Iyari ile Nijer ati Naijiria. Iyari Afamdi fe agbara ati ogun awo omo ati duro jaye. Afam, Ahmadi, Amara, Emecca, Halimnye, Isa, Mmadu, Nnadi, Nnamdi, Nnenadi, Onwa, Ruquayat oruko awon omo iyari Afamdi.
Gil Scott-Heron

**Gilbert** "**Gil**" **Scott-Heron** (April 1, 1949 – May 27, 2011) je olorin soul ati elewi jazz,, ati olukowe, to gbajumo agaga fun ise re bi onidan oro siso.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olórin ará Amẹ́ríkà
Frances Cress Welsing

**Frances Cress Welsing** (oruko abiso **Frances Luella Cress**; March 18, 1935 &ndash; January 2, 2016) je oniwosan okan ara Amerika. Aroko re to ko ni odun 1970, *The Cress Theory of Color-Confrontation and Racism (White Supremacy)*, je iwe to se pataki nipa itumo iwa iseojusaju awon oyinbo.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn alákitiyan ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà
Rosie Stephenson-Goodknight

**Rosie Stephenson-Goodknight**, tí a tún mọ̀ sí  **Rosiestep **ní Wikipedia jẹ́ olótú Wikipedia ọmọ ìlú Amẹ́ríkà tí ó gbìyànjú láti ri wípé ojú opó ìmọ̀ ọ̀fẹ́ yìí jẹ́ oun tí takọ tabo á má a dásí tí ó sì ṣe àgbékalẹ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ètò tí ó jẹ́ ki iye àwọn àyọkà nípa obìrín tó póṣùwọn pọ̀ síi.  Ó ti kọ ọ̀pọ̀lọ́pọ̀ àyọkà tí ó sì gba ẹ̀bún kóríyá Wikipedia ti ọdún 2016. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Simon Shelton

**Simon Shelton** (bíi Ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n Oṣù kínín Ọduń 1966) jẹ́ òṣèré Gẹ̀ẹ́sì.

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1966
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Chidinma

**Chidinma Ekile** (ojoibi 2 May 1991), tò gbájùmọ̀ pẹ́lù òrùkọ̀ òrì-ìtágé rẹ́ ńì **Chidinma**, jẹ́ akọ̀rìń  átì òlòrìń  àrá ìlẹ́  Naijiria. Ńì ọ̀dùń 2010 ńì íràwọ̀ rẹ́ kòkò yò ńìgbá tò gbá ìpò kìńì lòrì étò tèlìfìṣáń tò ń jẹ́ Project Fame West Afrìká.

## Íbẹ́rẹ Ayé rẹ̀

Chidinma Ekile wọ̀ń bì ńì ádùgbò Kétù ńì Kòṣọ̀fẹ́ ńì ìpìńlẹ́ èkò . Ṣùgbọ̀ń áwọ̀ń òbírẹ́ wá lá tì ìpìńlẹ́ ìmò. Chidinma jẹ́ ọ̀mọ̀ kẹ́fá ńìńù ọ̀mọ̀ mèjè tì áwọ̀ń òbì ẹ́ bì. Chidinma gbè pẹ́lù bábà tò mòjùtò ọ̀mọ̀, atì ìbẹ́ lòtí kọ̀ òrìń látí ọ̀mọ̀ ọ̀dùń mèfá.[10]Nì ìgbá tì ò dì ọ̀mọ̀ ọ̀dùń mẹ́wá, òdárápọ̀ mọ̀ ẹ́gbẹ́ ákọ̀rìń ńì ìlè ìjọ̀sìń.[11] Chidinma lọ̀sì ìlè ìwè gírámà tì ò wá ńì kètù ńì ìbí tì òtì bẹ́rẹ̀ Ile iwe ákọ̀bẹ́rẹ̀ átì gírámá tò tì párì. Lẹ́yìń Igba tì òpárì ílè iwe giga oni iwe mẹ́fá , ò darapọ̀ mọ̀ awọ̀ń Ti wọ̀ń gbe owo si ta(Promoter) tì ò si dárá pọ̀ mọ̀ Fame West Africa .  Chidinma kọ̀kọ̀ lọ̀ ka iwẹ́ iroyin ṣùgbọ̀ń ò pada lọ̀ká sociology Ni Ile ẹ́kọ̀ giga fásìtì Èkò. Ni Igba ti [12] Chidinma, ńìńù ìbèré fòhùń(interview) pẹ́lù YNaija, ósọ̀fùń wọ̀ń pe kinọ̀rìń ò ki ṣè tọ̀hùń Sùgbọ̀ń ńi Igba ti ohun ti jà we bọ̀rì ńìńù  ìdìjè òrìń.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olórin ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn akọrin ará Nàìjíríà
Viktor Suhorukov

**Viktor Suhorukov** (Oṣù Kọkànlá ọjọ́ kẹwá, 1951) jẹ́ òṣèré ará Russia. Ó ti kópa nínú fíìmù àti amóùn-máwòran bíi àádọ́ta láti ọdún 1974.

## Díẹ̀ nínú àwọn eré tí ó ti kópa
* *Happy Days* (1991)
* *The Year of the Dog* (1994)
* *The Castle* (1994)
* *All My Lenins* (1997)
* *Brother* (1997)
* *Brother 2* (2000)
* *Antikiller* (2002)
* *Poor Poor Paul* (2003)
* *Goddess: How I fell in Love* (2004)
* *Graveyard Shift* (2005)
* *Dead Man's Bluff* (2005)
* *The Island* (2006)
* *Silent Souls* (2010)
* *Furtseva (12-part Russian TV series)* (2011)
* *Ivan Tsarevich and the Gray Wolf* (2011)
* *Orlean* (2015)
* *Paradise* (2016)

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Rọ́síà
Ìdábẹ́ fún ọmọbìrin ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà

**Ìdábẹ́ fún ọmọbìrin ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà** jẹ́ àṣà tí wọ́n ti fòfin dè. Ààrẹ tẹ́lẹ̀ Goodluck Ebele Jonathan buwọ́ lu òfin tí ó fòpin sí àṣà yí ní oṣù karún ọdún 2015. Orílẹ̀ èdè Nàìjíríà ni àṣà dídábẹ́ fún ọmọbìnrin tí wọ́pọ̀ jù ní gbogbo àgbáyé. Síbẹ̀síbẹ̀, ó ti ń dínkù. Ọ̀kànlélógójì nínú ọgọ́rún obìrin ní wọ́n ti dábẹ́ fún. Àṣà yìí wọ́pọ̀ ní gúúsù , ìwọ̀ oòrùn gúúsù, gúúsù ìlà oòrùn Nàìjíríà. Mẹ́tàdínlọ́gọ́rin nínú ọgọ́rún obìrin ní wọ́n ti dábẹ́ fún ní gúúsù, márùndínláàádọ́rin nínú ọgọ́rún obìrin ní wọ́n ti dábẹ́ fún ní ìwọ̀ oòrùn gúúsù tí wọ́n sì ti dábẹ́ fún méjìdínláàádọ́rin obìrín ní gúúsù ìlà oòrùn Nàìjíríà. Àṣà yìí kò wọ́pọ̀ ní àríwá Nàìjíríà, àti pé àwọn Fúlàní kìí dábẹ́ fún ọmọ wọn. 
Ìdí pàtàkì tí wọ́n fi ń dábẹ́ fún ọmọbìrin ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà ni láti díku ìkúdùn ìbálòpọ̀ àti láti dẹ́kun ìwà àgbèrè ṣ́íṣe.

Oríṣi mẹ́rin ni ìdábẹ́ fún ọmọbìrin tí ó wà ní orílè èdè Nàìjíríà. Àwọn ni oríṣi àkọ́kọ́ (clictoridectomy), oríṣi kèji (sunna), oríṣi kẹta (infibulation) àti àwọn ọ̀nà míràn tí wọ́n maa ṇ́ gbà dábẹ́  bíi gúngún, fífá, títọ àti gígé idọ èyí tí ó sì máa ń fa ìpálára.

## Ìtànkálẹ̀ rẹ̀ káàkàkiri
## Àyẹ̀wò
Àyẹ̀wò lóri ìbágbépọ̀ àti ìlera ti ọdún 2003 fihàn pé méjìlá nínú ọgọ́rún ọdọ́mọbìrin tí ọjọ́ orí wọn wà láàrín 15-19 ni wọ́n ti dábẹ́ fún tí bíi mẹ́tàdínlógojì nínú ọgọ́rún ni wọ́n gé idọ rẹ̀. Látàrí ìṣirò yìí, dídábẹ́ fún ọmọbìrin ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà láàrín obìrin tí ó ti bàlágà kúsí mẹ́tàlá nínú ọgọ́rún ní àríwá ìlà òòrùn, mẹ́sán lé díẹ̀ ní ọgọ́rún ní àárín àríwá, kòpé ìdákan tán nínú ọgọ́rún ní  àríwá ìwọ̀ oòrùn , bíi mọ́kànlélógójì nínú ọgọ́rún ní gúúsù ìwọ̀ oòrùn, bíi márùnlélọ́gbọ̀n ní gúúsù, bíi mẹ́rìnléláàdọ́ta olé díẹ̀ ní  gúúsù ìwọ̀ oòrùn. Àyẹ̀wò yìí fihàn pé bíi méjìdínlọ́gbọ̀n olé diẹ̀ nínú ọgọ́rún àwọn obìrin tí ó ń gbé ní ìgboro ní wọ́n ti dábẹ́ fún tí ó sì jẹ́ wípé mẹ́rìnlá nínú ọgọ́rún àwọn obìrin tí ó ń gbé níabúlé ni wọ́n ti dábé fún. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn tí ó ń dábẹ́ fún obìrin ní orílè èdè Nàìjíríà jẹ́ obìrin tí kò ní ìmọ̀ púpọ̀ tàbí ìmọ̀ rárá nípà abẹ́ dídá.
## Àwọn ìtọ́kasí
Nikky Smedley

**Nicola Jane** "**Nikky**" **Smedley** (bíi October 1970) jẹ́ òṣèré Gẹ̀ẹ́sì.

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1970
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Pui Fan Lee

**Pui Fan Lee** (bíi July 1971) jẹ́ òṣèré Gẹ̀ẹ́sì.

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1971
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Àjọ tí ó ń mójú tó ońjẹ àti oògùn ti orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà

**Àjọ tí ó ń mójú tó ońjẹ àti oògùn ti orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà** tí a mọ̀ sí **FDA** tàbí **USFDA** jẹ́ ààjọ ìjọba àpapiọ̀ tí ìlera ti orílẹ̀ èdè Àmẹ́ríkà.

## Àwọn ìtọ́kasí
Article

**Article** or **articles** may refer to:
* Article (grammar), a grammatical element used to indicate definiteness or indefiniteness
* Article (publishing), a piece of nonfictional prose that is an independent part of a publication

## Government and law
* Article (European Union), articles of treaties of the European Union
* Articles of Confederation, the predecessor to the current United States Constitution
* Articles of association, the regulations governing a company, used in India, the United Kingdom and other countries
* Articles of incorporation, and Articles of organization, the U.S. equivalents
* Articles of clerkship, the contract accepted to become an articled clerk

## Other
* Articles of faith, sets of beliefs usually found in creeds
* "Articles", a song on the 1993 album *[[Un-Sentimental]]* by Beowülf
* RDS-1, the Soviet Union's first atomic test device, code-named "the article"
* An HTML element, delimited by the tags  and 
* Article of clothing: an ''item'' of clothing

## See also
* Artical (disambiguation)
* Article One (disambiguation)
* Article Two (disambiguation)
* Article Three (disambiguation)
* Article Four (disambiguation)
* Article Five (disambiguation)
* Article Six (disambiguation)
* Article Seven (disambiguation)
* Articles of Religion (disambiguation)
* 
*
Omo Yorùbá

**Àwon omo Yorùbá**

Àwọn ọmọ Yorùbá ń jẹ ẹ̀yà tó ń gbé ní gúúsù ìwọ̀ oòrùn àti àríwá apa àrin Nàìjíríà, àti gúúsù pẹ̀lú apa àrin Benin. Lápapọ̀, àwọn agbègbè yí ń jẹ ilẹ̀ Yorùbá. Èyí tó pọ̀ jù nínú àwọn ọmọ Yorùbá ń gbé ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Níbẹ̀, wọn jẹ okanlelogun nínú ọgọ́rùn-ún àwọn ará Nàìjíríà. Àwọn ọmọ Yorùbá ń jẹ ogójì mílíọ̀nù papò, wọn dẹ́ jẹ ìkan nínú àwọn ẹ̀yà tó tóbi jú ní Áfríkà. Èyí tó pọ̀ jù nínú àwọn ọmọ Yorùbá máà ń sọ èdè Yorùbá. Èdè Yorùbá náà jẹ èdè Nìjẹ̀r-Kóńgò tó ní olùbánisọ̀rọ̀ ìbílẹ̀ tó pọ̀ jù.
8 Flora

**8 Flora** (àmì-ìdámọ̀ ) jẹ́  pálánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ástẹ́rọ́ìdì
Chuck McCann

**Charles Jonathan Thomas** "**Chuck**" **McCann** (September 2, 1934 – April 8, 2018) je osere ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
William Bliss Baker

**William Bliss Baker** (Ọjọ́ kẹtàdínlọ́gbọ̀n oṣù kọkànlá ọdún 1859 – Ogúnjọ́ oṣù kọkànlá ọdún 1886) jẹ́ ọmọ bíbí Ìlú Amẹ́ríkà, tí ó jẹ́ oníṣẹ́ ọnà tí ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ọnà ṣíṣe ní àkóko tí Ilé Ìwé Hudson River ń kó'gbà wọ'lé. Baker bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ọdún 1876 ní National Academy of Design, níbi tí ó ti kọ́ ẹ̀kó pẹ̀lú Bierstadt àti de Haas. Lẹ́yìn èyí, ó dá ilé iṣé ọnà sílẹ̀ ní Clifton Park, New York; àti New York City, níbi tí ó ti ń ṣe iṣẹ́ ọnà pẹ̀lú ọ̀dà àti àwọn àwọ̀ olómi lóríṣiríṣi. Ó lé ní àádóje iṣé ọnà tí Baker ṣe parí, tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ sì wà ní àwọ̀ dúdú àti funfun.

Nígbà tí ó di ẹni ọdún mẹ́rin-dín-lọ́gbọ̀n, Baker tí ó ṣẹ̀ṣè bẹ̀rẹ̀ sì di gbajú-gbajà oníṣé ọnà tí ọ́́ fer̀an láti máa ya aworan ayika ku ni ile baba re ni  Hoosick Falls, New York. Iwe Iroyin *New York Times* salaye wipe iku re "ti mu kí ìlú Amẹ́ríkà pàdànú ọ̀kan lára àwọn oníṣẹ́ ọnà tí ọjọ́ ọ̀la rẹ̀ dára."

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1859
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1886
Michelle Creber

**Michelle Nicole Creber** (September 7, 1999) jẹ́ òṣèré ará Amẹ́ríkà.

## Àwọn ìtókasí

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
R. Lee Ermey

**Ronald Lee Ermey** (March 24, 1944 – April 15, 2018) je osere ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Tristan Thompson

**<font style="vertical-align: inherit;"><font style="vertical-align: inherit;"><font style="vertical-align: inherit;"><font style="vertical-align: inherit;">Tristan Trevor James Thompson</font></font></font></font>** (ojo ibi, Ojo Ketala, Osu Keta, odun i991)  je omo bibi ilu Canada ti o n ere idaraya ti boolu alafowogba-sinu-awon fun awon <font style="vertical-align: inherit;"><font style="vertical-align: inherit;"><font style="vertical-align: inherit;"><font style="vertical-align: inherit;">Cleveland Cavaliers</font></font></font></font> ti <font style="vertical-align: inherit;"><font style="vertical-align: inherit;"><font style="vertical-align: inherit;"><font style="vertical-align: inherit;">National Basketball Association</font></font></font></font> (NBA). O gba ere idaraya yi fun saa kan ni ile iwe giga Texas ki a to gba wo'le si owo kerin ti gbogboogbo awon Cavaliers ni odun 2011 NBA draft .  Awon egbe yi ni o tun s'oju fun ilu Canada ni ibi idije gbogboogbo ti orile ede naa. Thompson wa lara awon ti o bori nibi idije NBA championship pelu awon Cavaliers ini odun 2016.

## Awon itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1991
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Olufemi Bamiro

**Olufemi Adebisi Bamiro** jẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ìmọ̀-ẹ̀rọ sáyẹ́ǹsì ó sì jẹ́ Ọ̀gá-Àgbà àná fún Ilé-ẹ̀kọ́ Gíga Fáṣítì ti ìlú Ìbàdàn

## Ìbẹ̀rẹ̀ ìgbé ayé àti ẹ̀kọ́
A bí Olúfẹ́mi ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹsàn-án ọdún-un 1947 ní ìlú Ìjẹ̀bú-Igbó, Ìpínlẹ̀ Ogun. Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ Girama Molusi ní Ìjẹ̀bú igbó àti ilé-ẹ̀kọ́ Girama ti Ìjọba ní ìlú Ìbàdàn, òun ni ó sì ní èsì tí ó dára jùlọ nínú ìdánwò ti ilé ẹ̀kọ́ Cambridge fún ọdún-un 1967. Lẹ́yìn ẹ̀yí, ó tẹ̀síwájú gẹ́gẹ́ bíi akẹ́kọ̀ọ́ Shell lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga Nottingham, ní Orílẹ̀-èdè Gẹ̀ẹ́sì, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ gb'oyè ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ Sáyẹ́ǹsì nínú ìmọ̀ ẹ̀rọ Sáyẹ́ǹsì pẹ̀lú àṣeyọrí ìpele tí ó ga jùlọ ní ọdún-un 1971. Ó ṣíṣe fún ìgbà díẹ̀ pẹ̀lú ilé-iṣẹ́ ẹ Shell-BP ní orílẹ̀ ède Nàìjíríà gẹ́gẹ́ bíi onímọ̀ nípa ọ̀pá epo kí ó tó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga McGill ní ìlú ú Montreal, ní orílẹ̀ èdè Canada làbẹ́ ètò ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ aláfọwọ́sowọ́pọ̀ gbogboogbò tí ìlú Canada níbi tí ó ti gba oyè Ọ̀mọ̀wẹ́ ní ọdún-un 1975 lẹ́yìn ọdún méjì àti àbọ̀. Ó padà sí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà níbi  tí ó ti bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ olùkọ́ni ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga Fáṣítì ti ìlú Ìbàdàn ní ọdún-un 1975, ó sì tẹ̀ síwájú títí tó fi di Ọ̀jọ̀gbọ́n àkọ́kọ́ nínú ìmọ̀ ẹ̀rọ sáyẹ́ǹsì ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga náà ni ọdún-un 1983. O je ogbontarigi akose-mo-se lori awon oro ti o je mo sayensi ati imo ero, eko giga, ise asela ati imo nipa oniruru imo.  O ti ko opolopo iwe lori imo sayensi ati imo ero ninu awon iwe apileko ni orile ede yi ati ni awon orile ede agbaye ti o ku.

## Awon itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1947
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Segun Adewale (Aeroland)

**Ọ̀túnba Ṣẹ́gun Adéwálé**,ti gbogbo eniyan mo si **Segun Aẹṛ́oland**, ti a bi ni ojo keedogun sukarun odun 1966, je ogbontarigi onisowo, eleyinjuanu ati oloselu ibere pepe ni ilu Eko, o si je omo bibi EbiKlei ti nijpionleba ibile Ijero ni ipinle Ekit, i o wa ni apa Guusu Iwo-oorun Naijiria, oun si ni asoju fun ekun iwo oorun ipinle EkOoni ile asofin aga orile-ede ONijAria latA ibnu Egbe ose PDP nolonmiunira  atio idiibo si ile asofin agba ni odun 2l 015.

## Ìbẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé
A bí Ṣẹ́gun Adéwálé sínu ẹbí Ọ̀̀gbẹ́́ni àti Ìyáàfin Mikaeli Adéwálé tí agbo ilé Àrẹmọ àti agbo ilé Ọ̀gẹ́gẹ́nìjó ní ọjọ́ kẹ̀ẹ̀́dógún oṣu karùn ọdún 1966.

Ṣégun Adéwálé lọ sí ilé-ìwé alákọ̀bẹ̀rẹ̀ ti Seventh Day Adventist, tí ó wà ní Abúlé Ọjà, ní ìlú Èkó láàrín ọdún 1972 àti 1978. Ní ọdún 1979, àwọn òbí rẹ̀ pinnu láti mú àkọ́bí ọmọ wọn padà sí ìlú Èk̀itì kí ó lè kọ́ àṣà, ìṣẹ̀dálẹ̀ àti iṣẹ́ ìlú Èkìtì dáadáa; fún ìdí èyí, ó wọ ilé ẹ̀kọ́ girama ti Ìpótì ní ọdún kan náà. Ní ilé-ìwé yìí, òun ni ó kéré jùlọ lọ́jó orí nínú àwọn tí ó ń gbá bọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá. Látìgbà yí ni ìwà ẹlẹ́yinjú-àánú ti bẹrẹ sí fi ara hàn nínú rẹ̀ ní àkókò tí ọjọ́ orí rẹ̀ kò tíì tó ǹkan nítorí tí ó ń ran àwọn aláiní lọ́wọ́ ní ìlú Ìpoti nípa bíbá wọn ṣe iṣé ọmọ-ilé láì gba owo ọ̀yà! Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kò parí ẹ̀kọ́ girama rẹ̀ ní ìlú Èkìtì, síbẹ̀-síbẹ̀ ó ti ní òye tí ó pọ̀ jọjọ nínú ìwà ọmọlúwàbí àti ìṣẹ̀dálè ìlú Èkìtì, èyí t́i a mọ̀ mọ àwọn ọmọ Èkìtì. Lópin rẹ̀, ó parí ẹ̀kọ̣́ girama rẹ̀ ní ilé Ẹ̀kọ́ Girama Oríwù, ní ìlú Ìkòròdú ní ìpínlẹ̀ Èkó ní ọdún 1983, ó sì gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmì ẹ̀yẹ ní ilé-ìwé náà.

Ṣeǵun Adéwálé lọ sí ilé-ẹ̀kó àgbà Fásitì Ibadan láàrín ọdún 1986 àti ọdún 1990 ní bi tí ó ti kẹkọ̀ọ́ gboyè ìm̀ọ ìjìnlẹ̀ nípa àyíká. Ó tún kẹ́kọ̀ọ̀ si tí ó sì fi gba oyè ọ̀gá nínú ètò ìṣèjọba láti ilé-ẹ̀kọ́ àgbà Fásitì ti ìpínlẹ̀ Èkó ní ọdún 1995. Bákan náà ni ó tún gba ìwé ẹ̀rí nínú ìmọ̀ nípa ìṣètò ìrìnà òjú òfurufú ní ọdún 2012 tí ó sì gba ìwé ẹ̀rí pé ó mọ̀ nípa àmójútó ètò ìrìnà ojú òfururú láti ̀ilú Texas ní orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà ní odun 2013.

## Awon itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1966
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn oníṣòwò ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Omupo

**Omupo** tabi **Omu-ipo** je ilu ad'ayeba ti o je mo Igbomina ni Ipinle Kwara.
O je okan lara awon ilu ti o l'okiki ni ijoba ibile Ifelodun.
O wa ni agbegbe guusu-ila oorun ipinle naa. Oun ni olu-ilu fun agbegbe merin-le-logbon ti o wa ni adugbo Omupo, oun tun ni olu-ilu agbegbe Omupo/Idofian ni ijoba ibile Ifelodun, oun kanna ni o si je gboogi agbegbe idibo fun yiyan asoju si ile igbimo asofin ti ipinle Kwara fun ipin asofin Omupo lati odun 1979.

## Agbegbe
Omupo wa ni apa  ila-oorun gege bi o ti wa lori aworan agbaye, alaye ipo ati alaye agbegbe ni soki.  O je iwon maili igba-din-mesan (kilomita meji-din loodunrun le mewa) guusu-iwo oorun si Abuja, maili merin-le-logun (kilomita meji-din-logoji) guusu-ila oorun si Ilorin, maili meta (kilomita marun) ariwa-iwo oorun si Ajasse Ipo, maili mewa (kilomita merin-din-logun) ariwa-ila oorun si Offa, maili meji-din-logoje 138 miles (kilomita igba le meji-le-logun) ariwa-ila oorun si Ibadan ati maili igba le meta-din-logun (kilomita oodunrun le laadota) ariwa-ila oorun si Eko.
## Awon itokasi
Wale Ogunyemi

Olóyè **Wale Ogunyemi**,   OFR (Oṣù Ògún, Ọdún 1939 sí Oṣù Ọ̀pẹ, Ọdún 2001)jẹ́ àgbà-ọ̀jẹ̀ eléré onísẹ́, òṣeré, ògbóǹtarìgì ọ̀ǹkọ̀tàn eré onísẹ́ àti onímọ̀ èdè Yorùbá ọmọ Orílẹ̀èdè Nàìjíríà   Yoruba

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ìgbé -Ayé
Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ìgbé ayé. Ọjọ́ kejìlá  Oṣù Ògún ọdún 1939 ni wọ́n bí i sí ní ìlú Ìgbájọ, Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun, apá ìwọ̀ oòrùn Nàìjíríà. Àwọn òbí rẹ̀ ni kúSamuel Adéọ̀ṣun àti Mary Ògúnyẹmí. Ó lọ sí Yunifásítì ti Ìbàdàn ní ọdún 1976 láti kẹ́kọ̀ọ́ ọlọ́dún kan nínú eré onísẹ́, ọdún yìí kan náà ni wọ́n yàn án ní amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ aṣèwádìí ní Ibùdó Ìmọ̀ Ìbàdàn tí Èkọ́ nípa Adúláwò níbi tí ó ti padà fẹ̀yìntì. 

unn.

## Iṣẹ́
Iṣẹ́: Ní bí ọdún 1960 síwájú ló bẹ̀rẹ̀  bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ eré onísẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi ògbóǹtarìgì òṣeré pẹ̀lú Iléeṣé Tẹlifíṣàn Apá ìwọ̀ oòrùn Nàìjíríà. Bákan náà ló ṣisẹ́ pẹ̀lú Ọ̀jọ̀gbọ́n Wọlé Ṣóyinká, tí ó sì padà wà lára àwọn ọmọ ẹgbẹ́ olùdásílẹ̀ Ṣóyinká Orísun theatre. Ó di ààyò láti kópa nínú àwọn eré Wọlé Ṣóyinká, níbi tí ó ti kópa ẹ̀dá ìtàn "Baálẹ̀"  nínú Lion and the Jewel"  àti Dende nínú Kongi's Harvest nítorí pé ó fakọyọ nínú ìkópa rẹ̀ ṣáájú. Bákan náà ló Kópa nínú "The Beautification of Area Boy, eré onísẹ́ Wọlé Ṣóyinká tí wọ́n se àfihàn àkọ́kọ́ rẹ̀ ni West Yorkshire Playhouse ní ọdún 1995. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwé eré onísẹ́ ló ti dá kọ, tí ó sì ṣe àjùmọ̀kọ náà pẹ̀lú àwọn ẹlòmíràn kí ó tó di olóògbé ni Oṣù Ọ̀pẹ, Ọdún 2001. .
...

## ÀKÓJỌPỌ̀ ERÉ ORÍ ÌTÀGÉ ÀTI FÍÌMÙ

The Lion and the Jewel

Kongi's Harvest

Sango (1997)

The Beatification Of Area Boy[14][15]

The Ijaye War (1970)[16]

Kiriji (1976)[17]

The Divorce (1975)[18]

Aare Akogun (1968) 

Everyman *Eniyan,  1987)

Langbodo (1979)[19]

## ÀWỌN OYÈ ÌDÁNILỌ́LÁ
Ààrẹ Orílẹ̀èdè fi oyé pàtàkì dá a lọ́la gẹ́gẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ apàsẹ Orílẹ̀èdè Nàìjíríà 

Olóyè Májẹ̀óbàjẹ́ ti ìlú Òkukù, oyè tí Olókukù tí ìlú Òkukù fi dá a lọ́lá

Májẹ̀óbàjẹ́ ti ìlú Òkukù, oyè tí Olókukù tí ìlú Òkukù fi dá a lọ́lá

íibỌmọ  

pàsẹa Opẹ̀lú àṣẹ Ààrẹ Orílẹ̀èdè Nàìjíríà. Májẹ̀óbàjẹ́ ti ìlú Òkukù, oyè tí Olókukù tí ìlú Òkukù fi dá a lọ́lá

## Awon itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1939
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2001
Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Bimbo Akintola

**Bímbọ́ Akíntọ́lá** (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ Kàrún-ún, oṣù karùn-ún ọdún 1970) jẹ́ òṣèrébìnrin sinimá àgbéléwò ọmọ orílẹ̀-èdè  Nàìjíríà.

## Ìbèrè ìgbé ayé àti  èkó rè
Wón bí Akíntôlá ní ojó Karùn ún osù karùn-ún odún 1970  bàbá rè jé omo bíbí ìpínlè Oyo tí ìyá rè sì  jé omo bíbí Ìpínlẹ̀ Edo. Ó lo sí ilé-ìwé alákóbèrè ti àwon Ìjo Àgùdà tì ó wà ní ni agbègbè Maryland ní Ìpínlẹ̀ Èkó. Leyin eyi, o tesiwaju lo si ile eko girama ti awon ologun ti o wa ni ìpínle Èkó. O k'eko gboye imo nipa ere ori itage lati ile eko giga Yunifasiti ti Ibadan.

## Iṣẹ́
Ise akoko ti o gbe jade ni eyi ti o se ninu fiimu OWO BLOW ni odun 1995, eleyi ti oun ati Femi Adebayo jo se ati eyi ti o tun se leyin re ti a n pe ni *Out of Bounds* ni odun 1997 ti o se pelu Richard Mofe Damijo. Awon onworan fiimu so wipe oun ni o mo ere itage se ju ni odun 2013 nigba ti won wo ipa ti o ko ninu fiimu ni odun 2013 ninu eto ti a ti n mo riri awon elere ori itage ni orile ede Naijiria.

## Àwọn Àṣàyàn Iṣẹ́

* *Owo Blow* (ọdún 1995)
* *Out of Bounds* (ọdún 1997)
* *The Gardner* (ọdún 1998)
* *Dangerous Twins* (ọdún 2004)
* *Beyond the Verdict* (ọdún 2007)
* *Smoke and Mirrors* (ọdún 2008)
* *Hoodrush* (ọdún 2012)
* *AyÍtale* (ọdún 2013)
* *Heaven's Hell* (ọdún 2015)
* *93 Days* (ọdún 2016)

## Àwon Ìtọ́ka sí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1970
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Doda

**Dorota Aqualiteja Rabczewska** (ojoibi 15 February, 1984) je osere ara orile-ede Poland.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1984
Ẹ̀ka:Àwọn ará Pólàndì
Tego Calderon

**Tegui Calderon Rosario** (ojoibi February 1, 1972), jẹ Puerto Rican rapper ati reggaeton singer.

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1972
Ẹ̀ka:Àwọn olórin rap ará Puerto Rico
Dharius

**Alan Alejandro Maldonado Tamez** (ojoibi September 24, 1984), to gbajumo pelu oruko ori itage re **Dharius**, jẹ Mexican rapper. Dharius gbajumo be rapper lati Gangsta rap.

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1984
Ẹ̀ka:Àwọn olórin rap ará Meksikan
Akínwùmí Iṣọ̀lá

Ọ̀jọ̀gbọ́n  **Akínwùnmí Ìṣọ̀lá** ni a bí ní ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣùkejìlá, ọdún 1939  tí ó sì tẹ́rí gbaṣọ ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kejì, ọdún 2018.(24 December 1939 – 17 February 2018) ni  ó jẹ́ ọmọ orílẹ̀ èd̀e Nàìjíríà,  ó sì tún jẹ́ olùkọ̀tàn, òṣèré-orí-ìtàgé, olùgbáṣà lárugẹ àti onímọ̀ ìjìnlẹ̀. Ó di ìlú-mọ̀ọ́ká jákè jádò àgbáyé  fún ìmọ̀ ìṣowọ́ kọ̀wé rè àti bí ó ṣe ń gbé àṣà pàá ̀paá Yorùbá lárugẹ.

## Ìtàn ayé rẹ̀ àti àwọn iṣẹ́ rẹ̀

wòn bí Ìṣọ̀lá ní ìgboro ìlú Ìbàdàn Ibadan, Oyo State ní ọdún 1939, ó sì lọ sí ilé ìwé alákọ̀ọ́-bẹ̀̀rẹ̀ Lábọ̀dé Methodist School àti ilé ìwé gíga ti  Wesley College.  Bákan náà ló tún lọ sí ilé ẹ̀kọ́ àgbà ti ìlú Ìbàdàn University of Ibadan, níbi tí ó ti gba oyè B.A. nínú ìmọ́ èdè Faranse French. Bákan náà lo tún kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ nínú lítíŕeṣ̀ọ èdè Yorùbá ní ilé ẹ̀kọ́ àgbà ti ìlú Èkó University of Lagos ní ọdún 1978 ṣáájú kí ó tó bẹ̀rẹ̀ iṣé gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ni ní ilé ẹ̀kọ́ gíga ti Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀ University ní Ilé-Ifẹ̀. 

Wọ́n fun ọ̀jọ̀gbọ́n Akínwùmí Ìṣ̀ọlá ní oyè ọ̀jọ̀gbọ́n ní Ilé-ifẹ̀ bákan náà ní ọdún 1991 gẹ́gẹ́ bí àmì ìdánimọ̀ fún iṣẹ́ rẹ̀ kan eré ónise ońitàn kan tí ó kọ́kọ́ kọ ní ọdún 1961 sí 1962 ìyẹn *Ẹfúnṣetán Aníwùrà*, nígbà tí ó wà ní akẹ́kọ̣̀ọ́ nílé ẹ̀kọ́ àgbà ti Ìbàdàn. Lẹ́yìn èyí ni ó kọ ìwé eré oníṣe *Ó Lekú* ní ọdún 1986, òun ni ó tún kọ orin ìwúrí ilé-ẹ̀kọ́ ná̀a tí wọ́n ń kọ nilé ẹ̀kọ́ náà títí dòní ni Fásitì Ìbàdàn.

Lẹ́yìn àwọn ìwé ̀itàn àr̀osọ òkè wọ̀nyí, ó tún tẹ̀ síwájú láti kọ onírúurú àwọn ìwé eré onítàn, eré oníṣe, ìtàn ọlọ́rọ̀ geere àti oríṣiríṣi àwọn ìtàn akọni ìgbà ìwáṣẹ̀. Bákan náà lótún pẹ̀ka dé ilé iṣé ìwé ìròyìn tí ó sì tún ní ilé iṣẹ́ tí ó ń gbé onírúurú àwọn ìtàn eré oníṣe tí ó ti kọ jáde sí sinimá àgbéléwò. Ẹ̀wẹ̀, Ìṣọ̀lá kò ṣàì kọ ọlọ́kan ò jọ̀kan ìtàn ní ̀edè gẹ̀ẹ́sì tí ó sì tún ṣògbùfọ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ àpilẹ̀kọ ní èdè Gèẹ́sì English si ede abinibi re tii se ede Yoruba. Bi o tile je pe o ni : "afojusun apileko oun yoo da le àwujo Yoruba.

Ní ọdún 2000, wón fi àmì ẹ̀yẹ (National Merit Award and the Fellow of the Nigerian Academy of Letters da lọ́lá fún iṣ́ẹ ribi ribi rẹ̀. Bákan náà ló tún jẹ́ olùkọ́ alábẹ̀wò sí ilé ìwé ẹ̀kọ́ àgbà ti ilẹ Jọ́gíà University of Georgia.

## Àwọn ẹbí rẹ̀

Akínwùnmí Ìṣọ̀lá fẹ́ ̀iyàwó tí ó sì bímọ mẹ́rin.

## Ìpapòdà rẹ̀

Akínwùnmí Ìṣọ̀lá kú nínú ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kejì ọdún 2018, ti wón sì sín sí Ìbàdàn ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, ọmọ ọdún méjìdínlọ́gọ́rin (78) ni Ìṣọ̀lá ṣáájú ikú rẹ̀.

## Àwọn ìtọka sí

 
Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Peter Fatomilola

Wọ́n bí **Peter Fátómilọ́lá**' ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kínní ọdún 1946. Ó jẹ́ ọmọ bíbí orílẹ̀-èdèNàìjíríà,  ó sì jẹ́ òṣèré orí ìtàgé, olùkọ̀tàn, akéwì àti ògúná gbòǹgbò níbi ká kọ eré-oníṣe (playwright.)

## Ìbẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé rẹ̀
Wọ́n bí Peter Fátómilọ́lá ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kínní ọdún 1946 sí ìjọba ìbílẹ̀ Ìfisàn Èkìtì. Ó jẹ́ ọmọ Olúwo, ní èyí tí a gbàgbọ́ ẃipé ó ṣe okùnfà àwọn ipa rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí babaláwo nínú ọ̀pọ̀ eré orí-ìtàgé ilẹ̀ Naijiria. Ó dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèré Olókun ní 1967 lábẹ́ àkóso ọ̀jọ̀gbọ́n olóògbé Ọlá Rótìmí, gbajú gbajà òǹṣèré orí-ìtàgé (dramatist) àti olùkọ̀tàn àdídùn ní ilé-ẹ̀kọ́ àgbà ti Ilé-Ifẹ̀ tí wọ́n sọ di Ọbáfẹ́mi Awólọ́wò University Bákan náà ni Peter tún jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olùkọ́ ní ilé-ẹ̀kọ́ àgbà Ilé-Ifẹ̀ ìyẹn Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀ University, níbi tí òun pàá pàá ti kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ìmọ̀ Theatre Art ní 1978. Òun náà tún ni ẹni tí ó kọ́kọ́ kópa gẹ́gẹ́ bíi "Papa Ajasco", nínú sinimá àgbéléwò tí ọ̀gbẹ́ni Wálé Adénúgà. ń gbé jáde. Bákan náà ni ó tún ti kópa nínú
ọ̀pọ̀lọpọ̀ eré orí-ìtàgé ilẹ̀ Nàìjíríà tó lààmì laaka gẹ́gẹ́ bí Ṣàngó, tí ó jẹ́ ìtàn akọni ìgbà ìwáṣẹ̀ tí Ọbáfẹ́mi Lasode gbé jáde tí Waĺé Ogunyemi sì ṣe àpilẹ̀kọ rẹ̀ ní ọdún 1997

## Ìkópa rẹ̀

* *Sango (Film)* (1997)

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Ọlátúbọ̀sún Ọládàpọ̀

**<br />**

Ọlátúbọ̀sún Oládàpọ̀ tí a mọ̀ sí Túbọ̀sún Ọládàpọ̀, tàbí Odídẹrẹ́ Ayékòótọ́ - Odídẹrẹ́ Asọ̀rọ̀-sọ-bótò (wọ́n bí ni ọjọ́ kọkàndínlógún Òṣu Ọ̀wẹwẹ̀,Akéwì-alohùn jẹ́ Akéwì-alohùn Yorùbá, òǹkọ̀wé, olótùú orin, atọ́kùn lórí rédíò, sọ̀rọ̀sọ̀rọ̀, àti olùwádìí láti orílẹ̀èdè Nàìjíríà tí púpọ̀ nínú àwọn olùgbọ́ rẹ̀ ń sọ Yorùbá ti wọ́n sì ń gbé ní Ìwọ̀-oòrùn Nàìjíríà

,

## Ìgbésí-ayé ati iṣẹ́ rẹ̀
Ó lọ kọ́ṣẹ́ ní ilé-ẹ̀kọ́ṣẹ́ àwọn olùkọ́ni Luke, Ìbàdàn níbi tí ó ti kọ́kọ́ ké ewì ní ilé ẹ̀kọ́ ní Ọdún iṣẹ́ onà 1965 (Festival of Arts), ó sun ìjálá ewì alohùn. Ó parí ẹ̀kọ́ yìí ni 1967, wọ́n sì gbé lọ sí Ilé-ẹ̀kọ́ St. David, Kúdẹtì, Ìbàdàn. Ó sọ pé: "St Luke ni mo ti ṣe àwárí ẹ̀bùn eré ṣiṣẹ́ mi, èyí sì ni wọ́n fi rán mi lọ sí Ilé ẹ̀kọ́ Yunifásítì Ìjọba Àpapọ̀ tí Ìlú Èkó láti lọ kẹ́kọ̀ọ́ dípúlómà Yorùbá lọ́fẹ̀ẹ́. Mo peregedé nínú ètò náà pẹ̀lú àmì ìpele tí ó gajù lọ. 

Ní ọdún 1969, ó darapọ̀ mọ́" The Sketch newspaper", GbounGboun, ìwé - ìròyìn Yorùbá níbi tí ó ti ṣiṣé ọdún kan kí ó tó lọ sí Tẹlifíṣàn Iwọ̀-oòrùn Nàìjíríà Western Nigerian Television (WNTV), Ètò Ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ Iwọ̀-Oòrùn Nàìjíríà Western Nigerian Broadcasting Service (WNBS). Ó ṣe alábàpáàdé Adébáyọ̀ Fálétí, tí ó kó ipa pàtàkì nínú ìgbésí-ayé rẹ̀  àti Ọmọba Adébáyọ̀ Sanda, atọ́kùn Káàárọ̀ Oòjíire àti Tiwa N'tiwa. Oládàpọ̀ fi iṣẹ́ sílẹ̀ ní ọdún 1977, ó sì dá iléeṣẹ́ tó ń gbé orin jáde, láti wá, ṣe Ìgbélárugẹ àti gbé àwọn olórin àti akéwì tí wọ́n lo èdè abínibí jákèjádò ilẹ̀ Yorùbá

Ó ti gbé orin tó lé mọ́kànléláàdọ́ta àti igba olórin jáde. Lára wọn ni Olóògbé Ọ̀jọ̀gbọ́n Ògúndáre Fọ́yánmu láti Ògbómọ̀ṣọ́, Odòlayé Àrẹ̀mú láti Kwara, Àyányẹmí Atoko wá gbowó nílé - afilù-dárà, Àlàbí Ògúndépò àti Dúró Ládiípọ̀. Àwọn àwo ewì tirẹ jẹmọ́ àwọn ewì àkọ́sọ́rí tí ó di ewì alohùn. K-12 Voices wà lára àwọn wọn akọrin ègbè Oládàpọ̀ tí olóògbé Diípọ̀ Sodiipo ṣe adarí orin .

.

## Àwọn iṣẹ́ àpilẹ̀kọ rẹ
Ọládàpò ti gbé ìwé tí kò dín ní mọ́kàndínlọ́gbọ̀n jáde, lára wọn ni àwọn ìwé tí wọ́n dábàá fún àwọn ọmọ Iléẹ̀kọ́ alákọ̀bẹ́ẹ̀rẹ̀ àti sẹ́kọ́ndírì títí dé yunifásítì ní Nàìjíríà àti òkè-òkun . Òun ni òǹkọ̀wé Àròyé Akéwì Apá kìn-ìn-ín àti èkejì àti Àròfọ̀ Àwọn Ọmọdé. Àwọn eré onítàn/oníṣẹ́ rẹ̀ Ògún Lákáayé àti Ẹ̀gbádé gba ẹbùn olúborí papọ̀ ni Ìdíje èré-oníṣẹ́ Oxford University Press ni 1970. 

## Àwọn òye Ìbílẹ̀ tí wọ́n fi dá a lọ́la
Olóyè ni ní Ìlú Ìbàdàn ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ àti Ire-Èkìtì ní Ìpínlẹ̀ Èkìtì.

## Àwọn ẹbí rẹ̀
Ọlátúbọ̀sún bí àwọn ọmọ tí àwọn náà jẹ́ akéwì àti onímọ̀ ẹ̀dá-èdè pàápàá jùlọ Kọ́lá Túbọ̀sún àti Yẹmí Adésànyà tí òun náà jẹ́ onímọ̀ ìṣirò àti òǹkọ̀wé. 

## Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ojọ́ìbí ní 1943
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Fermín IV

**Fermín IV Caballero Elizondo** (ojoibi December, 1974),  jẹ Mexican rapper. Fermín gbajumo be rapper lati Gangsta rap.

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1974
Ẹ̀ka:Àwọn olórin rap ará Meksikan