open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nizamuddin Asir Adrawi

**Nizāmuddīn Asīr Adrawi** (tí a sì mọ̀ sí **Asīr Adrawi;** láti ọdún 1926 títí dé ọjọ́ ogún oṣù karùn-ún ọdún 2021) jẹ́ onímọ̀ ìjìnlè mùsùlùmí ti ilẹ̀ India, ò sí tún jẹ́ òǹkọ̀wé ìtàn nípa ìgbésí ayé ẹni àti òǹkọ̀wé nínú èdè Urdu. Ó ṣe ìdásílẹ̀ Madrassa Darus Salam ni ìlú Adari, ó sì tún jẹ́ adarí Jamiat Ulama-e-Hind ní Lucknow láti ọdún 1974 títí dé ọdún 1978. 
## Ìtàn ìgbésíayé
Nizāmuddīn Asīr Adrawi (tí a sì mọ̀ sí Asīr Adrawi; láti ọdún 1926 títí dé ọjọ́ ogún oṣù karùn-ún ọdún 2020) jẹ́ onímọ̀ ìjìnlè mùsùlùmí ti ilẹ̀ India, ò sí tún jẹ́ òǹkọ̀wé ìtàn nípa ìgbésí ayé ẹni àti òǹkọ̀wé nínú èdè Urdu. Ó ṣe ìdásílẹ̀ Madrassa Darus Salam ni Adari tí ó ti jẹ́ adarí ipò Jamiat Ulama-e-Hind ní Lucknow láti ọdún 1974 títí dé ọdún 1978.

Asir fìgbà kan jẹ́ olóòtú Tarjuman olóṣoosù mẹ́ta, ó sì kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwé fún un. Òun tún ni òǹkọ̀wé Al-Jamiat ọlọ́sọ̀ọ̀sẹ̀ àti Al-Jamiat ti Jamiat Ulama-e-Hind olójoojúmọ́. Ó kọ àwọn ìtàn kéékèèké àti àwọn ìtàn akọni bíi Itna, Do LāsheiN, Nashīb-o-Farāz and Aetirāf-e-Shikast. 

Asir kú ní ọjọ́ ogún, oṣù karùn-ún, ọdún 2021 ní Adari, Mau, ní Uttar Pradesh. Arshad Madani fi ìkẹ́dùn rẹ̀ hàn, ó sì ní pé "ikú Asir Adrawi jẹ́ ìpàdánù tí ò ṣe é dá padà."

## Iṣẹ́ lítíreṣọ̀ rẹ́

Asir kọ ìtàn ìgbésíayé àwọn ènìyàn bíi Muhammad Qasim Nanautawi, Mahmud Hasan Deobandi, Imamuddin Punjabi, Rahmatullah Kairanawi, Rashid Ahmad Gangohi àti Hussain Ahmed Madani. Ó ṣe àgékùrú apá mẹ́rẹ̀rin Tarikh-e-Islam tí Muinuddin Ahmad Nadwi kọ sí apá márùn-ún tó kéré. Ìwé rẹ̀ Tahrik-i-azadi aur Musalman, wà lára àwọn àkóónú iṣẹ́ fún Darul Uloom Deoband àti àwọn ilé-ìwé ìkẹ́kọ̀ọ́ Islam lóríṣiríṣi.

Àwọn ìwé rẹ̀ mìíràn ni:

A

*Afkār-e-Aalam*

*
*
*
*
* *Afkār-e-Aalam*
* *Dārulʻulūm Devband, iḥyā-yi Islām kī ʻaẓīm taḥrīk*
* *Fun asma-ur-Rijal*
* *Maʼās̲ir-i Shaik̲h̲ulislām* (Biography of Hussain Ahmed Madani)
* *Tafāsīr mai Isrā'īli Riwāyāt*
* *Tārīkh Jamiat Ulema-e-Hind*
* *Tārīkh-e-Tabri ka tehqīqi jayzah*
* *Urdu sharah Dīvān-i Mutanabbī*

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:1926 births
Ẹ̀ka:2021 deaths
Ẹ̀ka:Scholars from Uttar Pradesh
Ẹ̀ka:Indian Islamic studies scholars
Ẹ̀ka:Indian Sunni Muslim scholars of Islam
Ẹ̀ka:Deobandis
Ẹ̀ka:Sunni Muslim scholars
Ẹ̀ka:20th-century Indian historians
Ẹ̀ka:Indian Muslim historians of Islam
Ẹ̀ka:Madrasa Shahi alumni
Ẹ̀ka:People from Mau district
Ẹ̀ka:Students of Muhammad Miyan Deobandi
Nike Art Gallery

**Nike Art Gallery** jẹ́ orúkọ ibi ìṣàfihàn àwòrán kan ní ìlú Èkó àti ní ìlú Ọ̀ṣun tí arábìnrin kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Nike Davies-Okundaye dá sílẹ̀. Ilé ìṣàfihàn àwòrán yìí jẹ́ lára èyí tí ó tóbi jù lọ ní orílẹ̀-èdè West Africa. Iyàrá tó wà ní ilé-alájà gíga márùn-ún, tí ó sì fí àwọn àwòrán tó ń lọ bíi ẹgbààrin yangàn láti ọwọ́ àwọn ayàwòrán bíi Olóyè Josephine Oboh Macleods.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Charly Boy

**Charly Boy**, tí orúkọ àbísọ rẹ̀ ń jẹ́ **Charles Chukwuemeka Oputa**, ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù kẹ̀fà ọdún 1950 (ó tún ń jẹ́ **CB**, **His Royal Punkness**, àti

**Area Fada**),akọrin àti olórin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, olùkọ́ni lórí ẹ̀rọ amóhùnmáwòrán, atèwé-ìròyìnjade, àti àṣàgbéjáde. Ọ̀kan jùlọ ní orílè-èdè Nàìjíríà tó jẹ́ oǹṣe àríyá aláríyànjiyàn, ó di mímọ̀ tí ó dára jùlọ nípa iṣẹ́ ẹ rẹ̀ fún yíyan ìgbésí ayé e rẹ̀, òṣèlú wíwò, àti oǹṣe ìgbéròhìnjáde,tí a mọ̀ jùlọ sí  *The Charly Boy Show*. *Ó ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí i Ààrẹ ti*  Performing Musicians Association of Nigeria, àti ní ọdún  2011 ó jẹ́ Idol Series onídàájọ́.
Ijteba Nadwi

**Muḥammad Ijteba Nadwi** (29 September 1933 – 20 June 2008) jẹ́ onímọ̀ Mùsùlùmí ti orílẹ̀-èdè India, tí ó sì tún fìgbà kan jẹ́ olórí ẹ̀ka ẹ̀kọ́ èdè Lárúbáwá ní ilè iwè giga ti Jamia Millia Islamia, Kashmir àti ilè iwè giga Allahabad.

Nadwi kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ní Darul Uloom Nadwatul Ulama, Damascus University àti Aligarh Muslim University. Ó jẹ́ òǹkọ̀wé èdè Lárúbáwá àti Urdu, ó sì kọ àwọn ìwé bíi: *Abul Hasan Ali Nadwi: al-Daaiya al-Hakeem wa al-murabbi al-Jaleel* àti*Islam aur Huquq-e-Insani*.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Bàba bàbá Ijteba Nadwi tí ń ṣe Sayyid Jafar Ali jẹ́ ọmọ ẹ̀yìn Sayyid Ahmad Shaheed. Ó kópa nínú ogun ìlú Balakot ní ọdún 1831 lẹ́yìn náà, ó kó lọ sí ìlú Basti, Uttar Pradesh.

Ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n, osù kẹsàn-án, ọdún 1933 ni a bí Nadwi ní ìlú Majhawwa Meer, tó jẹ́ ìlú kan ní apá Basti district. Ó bẹ̀rrẹ̀ ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Darul Uloom Nadwatul Ulama, ó sì gboyè ní "dars-e-nizami" ní ọdún 1955. Ó gboyè B.A nínú ẹ̀kọ́ lítíréṣọ̀ èdè Lárúbáwá  ní ilè iwè giga ti Damascus ní́ ọdún 1960, àti oyè M.A (1964) àti oyè PhD (1976) ní Aligarh Muslim University. Díè nínú àwọn olùkọ́ rẹ̀ ni: Mustafa al-Siba'i, Hasan Habanaka, Ali al-Tantawi, Abul Hasan Ali Nadwi and Rabey Hasani Nadwi.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Wọ́n yan Nadwi sípò olùkọ́ èdè Lárúbáwá, lítíreṣọ̀ àti òfin Islam ní Darul Uloom Nadwatul Ulama lọ́dún 1960. Ní ọdún 1965, ó dara pọ̀ mọ́ ẹ̀ka ẹ̀kọ́ èdè Lárúbáwá, Iranian àti ẹ̀kọ́ Islam ti Jamia Millia Islamia gẹ́gẹ́ bíi ọmọ egbé èka náà, lẹ́yìn náà, wọ́n yàn án sípò ọ̀jọ̀gbọ́n.

Ní ọdún 1979, wọ́n yan Nadwi sípò ọ̀jọ̀gbọ́n ní Imam Muhammad ibn Saud Islamic University. Ó ṣiṣẹ́ olùkọ́ ní Islamic University of Madinah títí wọ ọdún 1987, ó sì padà lọ sí ìlú India ní ọdún 1987. Ó jé rector Jamiat ul-Hidaya ní ìlú Jaipur fún ìgbà díẹ̀ kí ó tó dara pọ̀ mọ́ ẹ̀ka èdè Lárúbáwá University of Kashmir gẹ́gẹ́ bíi ọ̀jọ̀gbọ́n àgbà ní ọdún 1988. Ó padà di ọ̀jọ̀gbọ́n àgbà ní ẹ̀ka èdè Lárúbáwá ní University of Allahabad ní oṣù kẹta, ọdún 1990, láti ibẹ̀ ni ó ti fẹ̀yìntì ní ọjọ́ ọgbọ̀n, oṣù kẹfà, ọdún 1994.

## Iṣẹ́ lítíreṣọ̀ rẹ̀
Nadwi kọ àwọn ìwé bíi *al-Ameer Syed Siddiq Hasan Khan: Hayatuhu wa Aasaruhu*, *Abul Hasan Ali Nadwi: al-Daaiya al-Hakeem wa al-murabbi al-Jaleel*, *al-Imam Ahmad ibn Abdul Rahim: al-maroof bih al-Shah WaliUllah al-Dehlawi*, *Al-Tabeer wal Muhadatha*, *Aurat Islam Ki Nazar Mai*, *Islam aur Huquq-e-Insani*, *Nuqush-e-Tabinda* àti *Tarikh Fikr-e-Islami*.

## Àmì-èyẹ rẹ̀
* Iwè ẹri ẹyẹ lati ọdọ Ààrẹ ti ilẹ India, 1991.

## Ikú rè
Nadwi kú ní ọjọ́ ogún, oṣù kẹfà, ọdún 2008 ní New Delhi, lẹ́yìn tí ó ṣe iṣẹ́ abẹ fún ọkàn rẹ̀. Wọ́n sin ín sí ibi ìsìnkú Jamia Millia Islamia. Muhammad Idrees kọ *Iranlọwọ Dọkita Muhammad Ijteba Nadwi si Litirèṣọ larubawa*  Qasim Adil náà kọ *Dọkita Ijteba Nadwi: Ónimimọ ti century ti ogun ni ilẹ India*. 

## Àwọn ìtọ́kasí
Yemi Adamolekun

**Yemi Adamolekun** jẹ́ aláṣẹ olùdarí Enough is Enough. Ó má ń ṣe ìwọ́de ìjọba tó dára ní  Nàìjíríà ó tún jé àgbà aláàbáṣepọ̀ 

Center for Strategic and International Studies.

Àwọn Ìtọ́kasí
Roseline Osipitan

Olorì ** Roseline Omolará Òṣípìtàn** jẹ́ aláàkóso ìṣòwò Nàìjíríà àti ọmọ ọba ilẹ̀ Yorùbá. Ó jẹ́ ààrẹ àti alága ẹgbẹ́ olómìnira ti Petroleum Marketers Association of Nigeria's Women Association. Ó sì tún jẹ́ Olùdásílẹ̀ ti First Royal Oil and Gas. Òun ló mú oyè ti yèyé ọba ti ìlú ìtori dání.

## Ìgbésí Ayé
Wọ́n bí Olòrì Roseline Omolará Òṣípìtàn ní ìpínlẹ̀ Òǹdó ti ilẹ̀ Nàìjíríà. Òṣípìtàn ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí alákòóso ìṣòwò ní ilé - iṣẹ́ epo ni ilẹ̀ Nàìjíríà níbi tí ó tí jẹ́ lára alága obìnrin alákọ̀ọ́kọ́. Ó jẹ́ aya Ọmọba Bọ́la Òṣípìtàn   

## Àwọn Ìtọ́ka Sí
Bukola Oriola

**Bukola Oriola** (tí a bí nínu odùn 1976).ó jè oníròyìn Naìjíríà ní ìlú America. ó ń gbé ní ìlú Anoka, ní Minnesota,ó bí ọmọ Ọkùnrin tí orúko rẹ̀ jẹ́ Samuel Jacob tí ó  wà ní America ó lo ọdún mẹ́fà nínú isé oníròyìn . Ní  ọdún 2005,ó wá sí ìlú òyìnbó láti Nàìjíríà fún iṣẹ́ oṣù, ó wá sí America láti Nàìjíríà fún ìyọ̀ǹda iṣé fún oṣù méjì láti darapọ̀ mọ́ ìpàdé àjọ United Nation nípa New York City .  Ó for ọmọ US tí kò ju kó ní ìbáṣepọ̀ tó dánmórán pèlú enikéni yàtọ̀ sí ará rẹ̀. Ó mú u sìn ní àsìn pa pẹ̀lú gbogbo ohun tí ó ń wolé fún un. Ó wà ní àtìmọ́lé fún ọdún méjì ní inú ilé rẹ̀ nínú ìpónjú yìí. Bukola jẹ́ òǹsọ̀rọ̀, akọ̀wé,  olùdámọ̀ràn, agbẹjọ́rò àti òǹtajà.

## Àwọn ìtọ́kasí
Olúfúnkẹ́ Bàrúwá

**Olúfúnkẹ́ Bàrúwá** jẹ́ aṣègbèfábo àti sọ̀rọ̀sọ̀sọ̀ àwùjọ, pàápàá jù lọ lórí ìjọba àti ètò-ìṣèjọba ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Fún nǹkan bí ogún ọdún, ó ti jẹ́ gbajúmọ̀ àti ọkàn gbòógì nínú àwọn aṣáájú lámèyító lórí ètò-àyíká àti àtúnṣe lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tí ó ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ìjọba, àwọn àjọ abẹ́lé àti àjọ òkè-òkun alábàáṣepọ̀ mìíràn.

## Ìkẹ́kọ̀ọ́
Bàrúwá kàwé gboyè Ifáfitì àkọ́kọ́ ní University of Abuja, bẹ́ẹ̀ ló kàwé gboyè kejì, (MBA) ní University of Nigeria, Nsukka (MBA), bẹ́ẹ̀ náà ló kàwé gboyè ní University of East Anglia àti University of York.

## Iṣẹ́
Bàrúwá di gbajúmọ̀ nípa iṣẹ́ ìṣàgbèfábo rẹ̀ nínú ètò òṣèlú, àwùjọ àti ọrọ̀-ajé lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Lọ́dún 2000 sí 2015, Ó jẹ́ olùdarí ètò aléṣẹ̀ẹ́wọ̀gbẹ́ ìjọba àpapọ̀ àná, (National Poverty Eradication Programme), bẹ́ẹ̀ náà ló jẹ́ agbani-nímọ̀ràn ní yàrá-iṣẹ́ ilé-ìṣe olùgbaninímọ̀ràn pàtàkì fún Ààrẹ Nigeria, bẹ́ẹ̀ náà ló jẹ́ olùrannilọ́wọ́ ìmọ̀-ẹ̀rọ fún iṣẹ́ àkànṣe ìwádìí, ètò àti ìṣètò, Research, Policy & Planning ní ilé-iṣẹ́ ìjọba àpapọ̀ fún ìmọ̀-ẹrọ lórí ètò ìbánisọ̀rọ̀. Lọ́dún 2015, wọ́n yàn-án lẹ́yìn Ayisha Osori gẹ́gẹ́ bí ọ̀gá-àgbà fún Nigerian Women Trust Fund, èyí àjọ ìkówójọ-àtinúwá fún irànlọ́wọ́ àwọn òṣèlú-bìnrin, níbi tí ó ti ṣe kòkárí àwọn ètò àti ète àtinúdá láti kówójọ àti ìfojúsùn ọjọ́ ọ̀la tó yanntírí. Kí ó tó di ọ̀gá-àgbà ní Nigerian Women's Trust Fund, ó ṣiṣẹ́ ní àjọ àwọn adarí àgbà ìsúná-owó láti ọdún 2011 sí 2015. bẹ́ẹ̀ lọ́dún 2018, wọ́n yàn-án gẹ́gẹ́ bí akẹgbẹ́ ọ̀gá-àgbà tí ó gbapò lọ́wọ́ Amina Salihu. Lọ́dún yẹn bákan náà, ó dára pọ̀ mọ́ àjọ, the US Agency for International Development (USAID) / Nigeria as the Civil Society and Media Specialist in their Peace & Democratic Governance Office.

Lọ́dún 2020, Olufunke Bàrúwá bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ní Ford Foundation, tí ẹ̀ka ike-iṣẹ́ ilẹ̀-adúláwò  Áfíríkà, gẹ́gẹ́ bí aṣètò fún ètò ìṣàgbèfábo, ìdájọ́-ẹ̀tọ́ fún ẹlẹ́yàmẹ̀yà, níbi tí ó ti ṣe agbátẹrù ìfòpin sí ìfabojìyà.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Omo-Love Branch

**Omo-Love Branch ** (tí wọ́n bí lọ́jọ́ kẹwàá, oṣù kìíní ọdún 1974) jẹ́ agbábọ́ọ̀lù-àfẹsẹ̀gbá bìnrin ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tí ó máa ń gbá bọ́ọ̀lù ní àyè àbò-ilé fún ọkọ̀ agbábọ́ọ̀lù-àfẹsẹ̀gbá obìnrin Nigeria. Ó wà lára ikọ̀ àkọ́kọ́ àwọn obìnrin tí wọ́n ṣojú Nàìjíríà nínú ìdíje 1991 FIFA Women's World Cup àti 1995 FIFA Women's World Cup.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Hafsat Abiola

**Hafsat Olaronke Abiola-Costello** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ ọkàn lé lógún oṣù kéje ọdún 1974) ní ìlú Èkó. Ó jẹ́ àjàfẹ́tọ̀ọ́ ẹ̀tọ́ ọmọ Nàìjíríà, àwọn ẹ̀tọ́ aráàlú, àjàfẹ́tọ̀ọ́ ìjọba ara wa, àti olùdásílẹ̀ Kudirat Initiative for Democracy (KIND), èyí tí ó ń wá láti fún àwùjọ aráàlú lágbára àti ìgbélárugẹ ìjọba tiwa-n-tiwa ní ilẹ̀ Nàìjíríà.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ayé Rẹ̀ àti Ètò Ẹ̀kọ́
Abiola-Costello ni ọmọ kẹjọ ​​ti Ààrẹ tí wọ́n yan ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí kò jẹ́, Olóyè Moshood Abíọ́lá àti Olóògbé Kudirat Abíọ́lá. Bàbá rẹ̀, Moshood Abíọ́lá, tí wọ́n fi sẹ̀wọ̀n l'ọ́wọ aṣẹ̀jọba Gen Sani Abacha fún ìwà ọdaràn lẹ́yìn tí ó ti kéde ara rẹ̀ ní ààrẹ. Àgbà Abíọ́lá kú nígbà tí ó wà ní àtìmọ́lé  ní ọdún 1998.[1] Láàkókò tí wọ́n pa ìyá rẹ̀ ní àkókò ìfihàn kan fún ìtúsílẹ̀ ọkọ rẹ̀ ní ọdún 1996.[2] Ní oṣù kẹfà ọdún 2018, ààrẹ Muhammadu Buhari fún un ní olórí aláàkóso fún bàbá rẹ̀ tó kú, Olóyè Moshood Abíólá, fún ẹni tí ó yẹ kó jáwé olúborí nínú ìdìbò ààrẹ ní ọjọ́ kejìlá oṣù kẹfà ọdún 1993. (GCFR).  

Abiola-Costello lọ ilé-ìwé gíga rẹ̀ ní Queens College, Yaba, ìlú Èkó. Ó kàwé gboyè ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga Phillips Academy, Andover, ní ọdún 1992 àti Harvard College ní ọdún 1996 níbití ó ti gba oyè kan ní Ètò-ọ̀rọ̀ Ìdàgbàsókè (Development Economics) àti lẹ́hìn náà gba M.Sc. ní International Development láti Tsinghua University, Beijing.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Jessica oyelowo

thumb|Jessica Oyelowo ni ayeye kan
thumb|David ati Jessica Oyelowo
**Jessica Oyelowo** (née **Watson**; ti a bi ni 1978) je osere  ati okorin ti  Britain

## Iberepepe Aye
Oruko ti won so ni Jessica Watson ni Ipswich  o si dagba si Suffolk, ni England. O losi ile iwe alakobere ti Woodbridge School nigba ti o wa ni kekere. o si je omo egbe National Youth MUsic Theatre .

## Ise
Ni odun 2006, oun lo se Detective Sergeant Alex JOnes ni Mayo o si tun wa ninu ere  ti won pe ni Murphy's Law  ti  James Nesbitt na wa nibe, in 2007. O fi ohun re sile lati se Mrs. Equiano (ti oko Mr Equiano naa re si je  husband Olaudah Equiano  ninu ere *Grace Unshackled – The Olaudah Equiano Story*, eyi ti o je ere itage ti o maa n waye lori ti won yalo lati  Equiano's 1789 autobiography ti a mo si *[[:en:The_Interesting_Narrative_of_the_Life_of_Olaudah_Equiano|The Interesting Narrative of the Life of Olaudah Equiano]]*. Ti akoko iru re si waye lori BBC 7  ni osu kerin odun 2007.

## Igbe Aye
Oyelowo n gbe ni  Tarzana ni San Fernando Valley ni Southern California pelu oko re ti oun naa je osere ti oruko re si n je  David Oyelowo. awon meejeji pade nigba ti won lo si London Academy of Music and Dramatic Art. Won ni awon omo merin.  Ti won n gbe ni Brighton, England.

Awon meejeji si je kiteeni.

Oyelowo ati oko re je naturalised  US citizens ni 20 July 2016.

Gege bi o ti je Aya omo Yoruba yi ti o tun je omooba , Oyelowo ni eto si ki a pe ni  *[[:en:Olori|Olori]]*. Amo kii saba lo.

## Filmography

## Stage work

* *[[:en:Cyrano_de_Bergerac_(play)|Cyrano de Bergerac]]* (as Roxanne) at the Royal Exchange, Manchester, 2006 
* *Ana in Love* (play) at Hackney Empire for Inside Intelligence 2007
* *[[:en:As_You_Like_It|As You Like It]]* (Rosalind) for Inside Intelligence 1997, her professional debut

## Awon Itokasi


## External links

*
Tanimowo Ogunlesi

**Tanimowo Ogunlesi** (1908-2002) jẹ́ ajàfẹ́ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin ilẹ̀ Nàìjíríà ó tún jẹ́ adarí Women's Improvement League. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn adarí tó ń já à fún ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin àti ọ̀kan lára àwọn olùdásílẹ̀ National Council of Women Societies, tí ń ṣe aṣáájú iléeṣẹ́ ajàfẹ́ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin ti Nàìjíríà.

## Ìgbésí ayé rẹ̀
Tanimowo Ogunlesi lọ iléèkọ́ Kudeti Girls School Ibandan. Ó tún kàwé ní iléèkọ́ United Missionary College (UMC) fún ìkàwágboyè ìkẹ́ẹ̀kọ́ gẹ́gẹ́ bí i olùkọ́. Ó jẹ́ ẹni àkọ́kọ́ láti ṣe ìdásílẹ̀ ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ oníléégbèé ní ìlú Ìbádàn (Children Home School). 

Ó jẹ́ ààrẹ àkọ́kọ́ ti National Council  of Women Societies ní ọdún1959. Ó ṣiṣẹ́ ribiribi lórí ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin láti ma dìbò àti láti ní àǹfààní sí àwọn ohun-èlò ẹ̀kọ́, ṣùgbọ́n gẹ́gẹ́ bí i ọ̀pọ̀ àwọn adarí obìnrin ìgbà ayé rẹ̀, Kò ní ẹjọ́ tó tako sí àwọn ọkùnrin gẹ́gẹ́ olórí àwọn ìdílé oríléèdè ilẹ̀ Nàìjíríà.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Kemi Omololu-Olunloyo

**Kemi Omololu-Olunloyo** (Olukemi Omololu-Olunloyo, tí a bí ní ọjọ́  kẹfà, osù kẹjọ,1964) jè akọ̀ròyìn, ajàfẹ́tọ̀ọ́ọmọnìyàn, àti gbajúmọ̀ lórí ìkànnì ayélujára ní Nàìjíríà. Ó jẹ́ gbajúmọ̀ ní orí ìkànnì ayélujára ní Nàìjírìà, pàápàá jùlọ, fún síse àríyànjiyàn lóri àwọn ọ̀rọ̀ tí ó múni lókàn, bi ìfẹ̀ónú hàn ti END SARS  ní ọdún 2020 àti ikú akẹ́kọ̀ọ́ ilé ẹ̀kọ́ àdáni kan ní Èkó. Omololu-Olunloyo ti dojúkọ àfisùn orísii  nípa ayé àti isẹ́ rẹ̀; tí púpọ̀ rẹ̀ ò sì jẹ́ òtítọ́.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Mo'Cheddah

thumb|Mocheddahni ndaniTv
Modupe-oreoluwa Oyeyemi Ola ti abi  ni ojo kerindinlogun osu kewaa, odun 1990 ti oruko ori itage re si n je Mo'Cheddah (nigba miran ti a le pe ni Mocheeda tabi Mocheddah), ti o je okorin ati Rapper ti orile ede naijiria. o se ifilole studio debut album re ti o pe  ni Franchise Celebrity ni odun 2010 nigba ti o wa pelu knighthouse Entertainment. awo ti o fi lole ni 2009 ti o je promotional single re ti o pe ni "if you want me". o kuro ni knighthouse ni  osu keji odun 2012, leytin igba naa ni o da ile ise orin re sile ti o pe ni Cheddah Music.

## Iberepepe Aye
Mo cheddah je omo ti abi ni ojo kerindinlogun osu kewaa ni odun 1990, ni ipinle Eko. o je omo kerin ninu omo marunun ti awon obi re bi, ti a si le to pinpin re losi ipinle osun, eyi ti o je ilu awon obi re.

## Eto Eko
o pari eko alako bere re ni University of lagos Staff School ni , Ilu , o si lo si Lady Of Apostles,  nibi ti o ti pari eto eko girama re. o je akekoo gboye ni ise Creative Art lati Fasiti ti Ilu eko, .

## Ise
Mo cheddah nigba ti o wa ni omo odun meji ni o bere sini fi creative side e han. ni ibere, o ni fe si ki a sere oritage, sugbon nigbeyin o bo si ori Orin kiko. o wa lara awon okorin ti ile ise knighthouse. leyin ti o kuro ni knighthouse ni o da ile ise orin ti re sile, ti o si pe ni MOCHEDDAH MUSIC. leyin ti o da ile ise naa sile ni o bere sini sise lori Awo orin elekeji ti o si ye ki o gbe jade ni odun 2016. yato si ki a ko roin, Mo cheddah ni imo lori bi ati se n ran Aso, ti a moi si.

## Discography

; Studio albums

* *Franchise Celebrity* (2010)

; Selected singles

* "Survive"
* "My Time"
* "Destinambari (featuring Phyno)
* "Tori Olorun"
* "Bad"
* "Coming for You" (featuring May D)

## Awon Ami Eye

## Videography
	
This list is incomplete; you can help by adding missing items. (February 2016

## Igbe Aye
ni osu karun, odun 2018, o se igbeyawo pelu ololufe re ti o ti pe, Omooba  Bukunyi Olateru-Olagbegi  ni aye kan ni ipinle Eko ni Orile Ede Naijiria . Gege bi aya omooba, o ni eto lati lo ati lati fi *[[:en:Olori|Olori']] si iwaju oruko re nigba ti won ba fe pe.*

## Awon Itokasi


## External links

* Mocheeda Biography on MTV Base
Faith Abiola Oyedepo

**Faith Abiola Oyedepo** (born Febuary 5, 1958)  is a Nigerian preacher. She is the wife of David Olaniyi Oyedepo, who is a Christian author, businessman, architect, the founder and presiding Bishop of living faith church worldwide and also the chancellor of covenant university and landmark university respectively.Faith Abiola Oyedepo is the co founder of faith academy secodary school.She is also a christian author.She was blessed with four children.David,Isaac,Love and Joyce

## Awon itokasi
Alimotu Pelewura

Oloye **Alimotu Pelewura,** (1865–1951) jẹ onísòwò Naijiria kàn tó jẹ adarí ẹgbẹ awon obinrin ti oja Eko, egbé agbawi obìnrin tí o jẹ  onísòwò ní Eko. O tún jẹ ẹlẹgbẹ òṣèlú pàtàkì ti Herbert Macaulay . 

## Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀
Ìlú Eko ní wón tí bí Pelewura si idile nla kan. Ó jẹ́ àgbà ti àwọn ọmọ méjì tí ìyá rẹ̀ bí. Ìya rẹ jẹ oníṣòwò ẹja àti Pelewura tún yan ìṣòwò ẹja gégébí iṣẹ. Ní ọdún 1900, o tí di aṣáájú àwọn obìnrin àti onísòwò ọjà pàtàkì àti ní ọdún 1910, Oba Eshugbayi Eleko fún ní oye olori . Ní awọn ọdun 1920, o jẹ aṣaaju ọjà ẹran Ereko pẹlu atilẹyin Herbert Macaulay, o dìde láti di olórí ẹgbẹ tuntun tí àwọn obìnrin tí Ọjà eko. Ó jẹ́ ọmọ ẹ̀yà Awori ti Yorùbá 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1951
Ẹ̀ka:Àwọn Obìnrin Olóṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà
Charlotte Obasa

**Charlotte Olajumoke Ọbasá** (tí orúkọ ìbí rẹ̀ ń jẹ́ Blaize; Ọjọ́ keje oṣù kìíní, ọdún 1874 sí Ọjọ́ ẹ̀tà lè lógún oṣù kẹwàá ọdún 1953) jẹ́ ẹni àrà ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti onínúure.Ó jẹ́ ọmọbìnrin oníṣòwò R.B Blaize àti ìyàwó oníṣègùn Orisadipe Obasa. 

## Ayé Rẹ̀
Sàró Obasá kan ni wọ́n bí gẹ́gẹ́ bí i ọ̀kan lára àwọn ọmọ Richard Beale Blaize, ọlọ́rọ̀ àti ọlọ́jà olóṣèlú, àti ìyàwó rẹ̀ Emily Cole Blaize. Ó lo àwọn ọdún ìgbékalẹ̀ rẹ̀ ní ìlú Èkó, níbití bàbá rẹ̀ ti ṣe àtẹ̀jáde àwọn ìwé ìròyìn ti orílẹ-èdè The Lagos Times ati Gold Coast Colony Advertiser àti The Lagos Weekly Times.   Ó ka ẹ̀kọ́ dáradára, àkọ́kọ́ ni ilé-ìwé ti àwọn ọmọbìnrin Anglican lónìí ní Ìlú Èkó, lẹ́hìn náà ní ilé-ẹ̀kọ́ kan ní England.

Ní ọdún 1902, ó ṣe ìgbéyàwó sí ọmọ ọba Sàró, Prince Orisadipe Obasa. Bàbá rẹ̀ fún tọkọtaya ní ilé titun kan gẹ́gẹ́ bí ẹ̀bùn ìgbéyàwó; Nígbẹ̀yìn náà ni wọ́n wá ń pè é ní Ilé Babafunmi. Obasa àti ọkọ rẹ̀ tẹ̀síwájú láti bí ọmọ márùn ùn papọ̀.

Ẹ̀gbọ́n sí Kofo, Lady Ademola, Obasa jẹ́ òǹtajà àti onínúure tí ó ṣe àgbéga ètò àwọn obìnrin àti ẹ̀kọ́. Ní ọdún 1907, Ilé-ìwé àwọn ọmọbìnrin ti Èkó, tí wọ́n wá ń pè ní Wesleyan Girls High School, tí ṣíṣí rẹ̀ wá nípasẹ̀ ìgbìyànjú rẹ̀ ní fífún ohun-ìní kan tí ó yá ilé-ìwé náà. Ní ọdún 1913 ó dá ilé-iṣẹ́ gbígbé ọkọ̀ àyọ̀kẹ́lẹ́ àkọ́kọ́ ní Èkó, èyí tí ó jẹ́ Anfani bus service, ó sì ní àwọn ọkọ̀ ńlá mẹ́ta, tàkìsi mẹ́ta àti ọkọ̀ akérò mẹ́fà tí ń ṣiṣẹ́ ní ọdún 1915. 

Obasa tún ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olókìkí esotericist. Ní ọdún 1914, ó dá àjọ Reformed Ogboni Fraternity sílẹ̀. Wọ́n dá a mọ̀ gẹ́gẹ́ bí Iya Abiye àkọ́kọ́, tàbí ọ̀gá obìnrin, ní ọdún kan náà. 

Ó kú ní ọdún 1953. 

## Orísun
* 
* 
* 
* 

## Ìtọ́kaSí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1874
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1953
Chief Temitope Ajayi

**Amina Temitope Ajayi** (aka **Mama Diaspora**) jẹ́ Ọmọ Nàìjíríà tí ó ń gbé ní US, àjùmọ̀sọ̀rọ̀ òwò tí ó ń kọ́ ìṣìrò, on tàjà àwùjọ àti alákòóso aláápọn àgbègbè. Tèmítọ́pẹ́ Àjàyí fi ìgbà kan jẹ́ Ààrẹ gbogbo Nigerian American Congress (ANAC). Akitiyan rẹ̀ àti itẹ̀síwájú àgbàwí lórí í Nigerian Diaspora àríyànjiyàn ti fun ní àkọ́lé ti  moniker "Mama Diaspora". Chief Àjàyí jẹ́ mímọ̀ gidi nípa ṣíṣe ìgbéga a ìṣe-ìkúnnilágbára àwọn obìnrin àti mímú ìyà dópin ní Ilè adúláwọ̀ látara Agri-business. Látara ìdókòwò o Arkansas-Nigeria  fórànmù àti àwọn fórànmù ìpínsíméjì ọ̀rọ̀ ajé ní US, ìdúróṣinṣin àti òdodo o Chief Ajayi ti jẹ́ ohun-èlò ìdánilójú tí ó ń fa ọ̀pọ̀ àwọn olókòwò sínu agri-business láti US sí Nigeria. Ó jẹ́ Olùdásílẹ̀ ẹ Nigerian American Agricultural Empowerment Program (NAAEP), tí ó kọ́ni ní Agricultural empowerment of farmers, àwọn obìnrin àti ọ̀dọ́ ní Nàìjíríà láti fi lè fi kún oúnjẹ lọ̀pọ́ àti láti ṣàkóso iṣẹ́ fún àwọn obìnrin àti àwọn ọ̀dọ́ nínu ẹ̀ka iṣẹ́ àgbẹ̀. NAAEP ni ìpìlẹ̀ Ilé-iṣẹ́ tí ó ń kọ́ àwọn àgbẹ̀ ní 'mechanized farming system', bí ó tí ń dẹ̀rọ̀ ìṣòwò-àwìn, accessibility àyẹ̀wò sí ṣíṣe iṣẹ́ àgbẹ̀, ìkórẹ̀ àti ìpolówó o ọjà wọn nílẹ̀ yí àti lókèèrè. Ní ọdún 2010, Chief Àjàyí kàn sí Ìjọba àpapò orílè-èdè Nàìjíríà láti dín owó èlé lórí í àwọn iṣẹ́ àgbẹ̀ kí Wọ́n lè yára sí ẹ̀ka iṣẹ́ àgbẹ̀ àti láti dín ìyà kù nínú orílẹ̀-èdè yìí. Chief Tèmítọ́pẹ́ Àjàyí jẹ́ aṣojú ìjọba ti Goodwill fún ìpínlẹ̀ ẹ Arkansas àti Maryland, USA. Chief Ms. Àjàyí jẹ́ àṣàyàn aṣojú fún 2014 Nigeria's National Conference ní bi tí ó ti jẹ́ aṣojú fún National Council of Women Societies (NCWS) ní Nàìjíríà ó tún ṣiṣẹ́/sìn ní ìgbìmò ọ Confab's Agriculture. Nínú àdírẹ́sì i Chief Tèmítọ́pẹ́ Àjàyí nínu ìpàdé ọdọọdún ti World Bank Group àti International Monetary Fund, ó jẹ́ mímọ̀ pé “Àwọn obìnrin ni ẹ̀ka agbára aláàdáni, àwọn obìnrin ló ń ṣètò ìṣúná owó ní èyíkéyìí orílè-èdè nítorí pé wọ́n mọ̀ nípa è dáadáa ju àwọn ọkùnrin lọ”.

## Àwọn ìtọ́kasí
Yemisi Ransome-Kuti

**Yemisi Ransome-Kuti** ni ó jẹ́ ọmọ kan ṣoṣo ardbìmrin Azariah Olusegun Ransome-Kuti MBE (tí wọ́n yàn sípò as Ọ̀gá agbà onímọ̀ ìpoògùn fún orílẹ̀-èdè  Nàìjíríà ní ọdún 1956 tí ó sì ṣiṣẹ́ títí di ó fi fẹ̀yìn tì ní ọdún 1951 Member of the Most Excellent Order of the British Empire láti ọwọ́ King George VI). Bákan náà ni ó tún jẹ́ ọmọ ọmọ Rev. Canon Josiah Ransome-Kuti. 
Ẹ̀gbọ́n rẹ̀ Chief Funmilayo Ransome-Kuti ni ó jẹ́ ajàfẹ́tó awọn obìnrin ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ni ó wà lára àwọn tí wọ́n lọ sọrọ̀ nípa ìgbòmìnira orílẹ̀-èdè Nàìjíríà lọ́wọ́ àwọn Briteni.

Ransome-Kuti jẹ́ ìbátan obìnrin Fela Kuti, Olikoye Kuti, Beko Ransome-Kuti ati Nobel Prize for Literature Wole Soyinka, tí ìyá rẹ̀ náà jẹ́ Ransome-Kuti. Yemisi bí ọmọ mẹ́rin tí  Segun Bucknor jẹ́ akọ́bí rẹ̀ láti ọdọ̀ ọkọ àkọ́kọ́ rẹ̀ (Captain Frederick Oluwole Bucknor), bákan náà ni ó bí mẹ́ta fún ọkọ rẹ̀ kejì Dr Kunle Soyemi - Bola Soyemi, Seun Soyemi àti Eniola Soyemi. Látàrí wípé Fela Kuti, Beko Kuti ati Koye Kuti ti ṣaláìsí, Yemisi ni ó jẹ́ olórí ẹbí fún Ransome-Kuti.

Ó fẹ̀yìn tì gẹ́gẹ́ bí alága fún Nigerian Network of Non-Governmental Organizations (NNNGO), ajọ tí ó dá sílẹ̀ fúnra rẹ̀. Àjọ irú rẹ̀ tí ó jẹ́ akọ́kọ́  ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó ti ń ṣiṣẹ́ láti mú ìṣọ̀kan bá àwọn àjọ abẹ́lé ati ilẹ̀ òkèrè  láti ọdún 1992. 
Lásìkò ọdún 1990, ó dá àjọ "Girl Watch" kalẹ̀, àjọ tí ó ń rí sí ètò ẹ̀kọ́ àwọn ọ̀dọ́mọbìnrin ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ní ọdún 2006, wọ́n yàn án sípò olùdámọ̀ràn pàtàkì Civil Society lábẹ́ àjọ World Bank. Yẹ́misí wà lára àwọn ìkan pàtàkì obìnrin tí wọ́n sapá láti mú  ìdàgbà-sókè bá iṣẹ́ SDGs léte àti lé òṣì òun ìgbẹ́ sọ̀vbẹ́ láwùjọ.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Omo-Oba Adenrele Ademola

thumb|Omo-Oba Adenrele Ademola
**Princess Adenrele Ademola** tàbí **Omo-Oba Adenrele Ademola** (tí a bí ní ọdún 1916) jẹ́ ọmọ-ọba kan ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti òṣìṣẹ́ ìlera. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè gẹ́gẹ́ bíi nọ́ọ̀sì ní ìlú London ní ọdún 1930, ó sì ń ṣiṣẹ́ rẹ̀ lọ nígbà ogun àgbáyé kejì. Wọ́n fi ṣe orí-ọ̀rọ̀ fún fíìmù àgbéléwò kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́, *Nurse Ademola*, tí àwọn Colonial Film Unit ṣe àmọ́ tí wọn ò rí mọ́ báyìí.

## Ayé rẹ̀
A bí Omo-Oba Adenrele Ademola ní ọjọ́ kejì, oṣù kìíní, ọdún 1916. Òun ni ọmọ-ọba Ladapo Ademola, tó jẹ́ Alake ìlú Abeokuta. Ó dé sí Britain ní ọjọ́ kọkàndínlógún, oṣù kẹfà, ọdún 1935, ó sì kọ́kọ́ dúró sí ilé-ìgbé West African Students’ Union's ní Camden Town. Ní ọdún 1937, ó lọ sí àpérò ọlọ́lá kan ní Britain pẹ̀lú bàbá àti ẹ̀gbọ́n rẹ̀, Adetokunbo Ademola.  Ó lọ sí ilé-ìwé kan ní Somerset fún ọdún méjì.

Àwòrán Ademola kan hàn nínú ìwé kan ní ọdún1942 nípa àwọn ajàfẹ́tọ̀ọ́-ọmọnìyàn lágbàáyé lórí BBC. George Pearson ṣe fíìmù kan nípa rẹ̀, ó pe àkọ́lé rẹ̀ ní, *Nurse Ademola,* àmọ́ lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí, a ò ri mọ́.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Adenike Oladosu

**Adenike Oladosu** ( tí wọ́n  bí ní 1994) jẹ́ olùgbèjà fún agbègbè àláìléwu fún àwọn ènìyàn àwùjọ, ó sì tún jẹ́ olùgbèrò fún ìdaṣẹ́sílè ilé-ẹ̀kọ́ fún ojú-ọjọ́ tó tẹ́rùn ní oríléédè Nàìjíríà. Ó tún ṣàfihàn ìṣe ojú-ọjọ́ àìléwu ní àwọn àpèjọ ilẹ̀ òkèèrè tí UN Climate Change Conference, World Economic Forum, àti Elevate Festival nió GRaz-Austria.

Ní oṣù kejìlá, ọdún 2019, Oladosu kópa nínú ìpàdé COP25 ní Spain gẹ́gẹ́ bí i aṣojú àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà níbi tí sọ̀rọ̀ tó mú àwọn ènìyàn lọ́kàn nípa àyípadà ojú-ọjọ́ níilẹ̀ Áfríkà àti bí ó ṣe yí àwọn ayé padà.

## Ìgbésí ayé rẹ̀
Oladosu jẹ́ ọmọ ògbómọ̀ṣọ́ láti ìlú Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, Nàìjíríà. Ó kàwé ní Government  Secondary School, Gwagwalada, Abuja. Ó sì tún tẹ̀ síwájú ní ilé-ẹ̀kọ́ Federal University of Agriculture, Markurdi níbi tí ó ti gba ìpò iyì àkókọ́ nínú èkọ́ Ọ̀rọ̀-ajé ajẹmọ́gbìn.

Ní ọdún 2019, wọ́n yàn án fún ìpàdé àkọ́kọ́ ti UN lórí ọ̀rọ̀ nípa ojú-ọjọ́ ní New York. Pẹ̀lú ìdánimọ̀ UNICEF gẹ́gẹ́ bíi ọ̀dọ́ tó ń mú ìyípadà dé bá ìlú, ó ń darí àjọ kan tí wọ́n ń pè ní ILeadClimate.

Ní 2019, wọ́n yàn án fún ìpàdé UN Youth Climate àkọ́kọ́ tó wáyé ní New York. Kò ṣàjèèjì sí ìgbìmọ̀ UNICEF Nàìjíríà gẹ́gé bí i ọ̀dọ́ aṣèyàtọ̀, ó ń darí ìdàgbàsókè ìbílẹ̀ tí ń ṣe ILeadClimate, tó ń ṣègbè fún ìràpadà  Lake Chad àti ìkópa àwọn ọ̀dọ́ nínú ìdájọ́agbègbè àláìléwu fún àwọn ènìyàn àwùjọ nípa ẹ̀kọ́.

## Àwọn ìtọ́kasí
Fila Abeti Aja

Abetí ajá, túmọ̀ sí "bí etí ajá". Ó jẹ́ orísun Yorùbá, ìlú Ìbàdàn.
Abetí ajá yìí ni fìlà tí a fi aṣọ òkè tàbí aṣọ àdìre rán. Ó jẹ́ apá kan ti aṣọ ọkọ ìyàwó máa ń wọ̀ nígbà ayẹyẹ ìgbéyàwó tàbí tí ọba, ẹni ọlọ́rọ̀ àti ẹni oyè máa ń wọ̀. Aṣọ òkè tí a fi ṣe fìlà abetí ajá yìí tún lè túmọ̀ sí aṣọ ipò gíga.
Ó ní àgbékọjá méjì tó dàbí etí tó n má ń gbọ̀n bo etí, ìdí èyí ni wón máa ń pè é ní abetí ajá nítorí ó dàbí etí ajá.
A máa ń wọ fìlà etí ajá yìí gẹ́gẹ́ bí aṣọ orí láti ṣe àfikún àwọn aṣọ abínibí bíi agbádá.
Àṣà fìlà Yorùbá yìí dàbí ìgùn onígùn mẹ́ta tí ó ní etí méjì tí ó yọ jáde bí etí ajá. Àṣà yìí wọ́pọ̀ láàrin ọ̀dọ àti àgbàlagbà Yorùbá. Bákan náà, àwọn onílù ìbílẹ̀ Yorùbá kan fẹ́ràn láti wọ fìlà abetí ajá yìí.
O lè wọ irú fìlà Yorùbá yìí kí o sì yí ipò àwọn ẹ̀gbẹ̀gbẹ́ padà; wọ́n lè ṣe ìtọ́ka sí òkè, tàbí ṣe pọ̀ díẹ̀. Àṣà yìí jẹ́ ìgbà àtijọ́ àti pé ó jẹ́ olókìkí púpọ̀ pẹ̀lú aṣọ aṣọ-òkè àtijọ́.

## Àwọn Ìtọ́ka Sí
Kemi Badenoch

**Olúkẹ́mi Olúfúntọ́ Badenoch** ( /ˈbeɪdnɒk/ *<small>BAYD</small>-nok*; *Nee* **Adegoke**; born 2 January 1980) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Gẹ̀ẹ́sì, ó jẹ́ ọmọ ilé-ìgbìmọ̀ aṣòfin ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ní ẹkùn ìdìbò Saffron Walden láti ọdún 2017 títí di àkókò yìí. Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ òṣèlú Conservative Party, ó ti fìgbà kan jẹ́ mínísítà kéréje fún ìjọba-ìbílẹ̀, ẹ̀sìn àti àdúgbò, àti mínísítà kéréje fún orí-ò-jorí, bákan náà ó jẹ́ igbá-kejì sí Liz Truss láàárín ọdún 2021 sí 2022. Àwọn òbí rẹ̀ tí wọ́n jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nigeria bí i Badenoch ní ìlú Wimbledon ní London. Ó lo ìgbà èwe rẹ̀ ní Amẹ́ríkà àti Ìlú Èkó lórílẹ̀ èdè Nigeria. Ó padà sí orílẹ̀ èdè United Kingdom nígbà tí ó wà lọ́mọ ọdún mẹ́rìndínlógún. Lẹ́yìn tí ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú ìmọ̀-ẹ̀rọ kọ̀m̀pútà ní University of Sussex, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí onímọ̀ ọrọ-ẹ̀rọ ní Logical. Bákan náà ló lọ ṣiṣẹ́ ní ilé-ìfowópamọ́ Royal Bank ní orílẹ̀ èdè Scotland gẹ́gẹ́ bí onímọ̀ ẹ̀rọ kọ̀m̀pútà, kí ó tó tún ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Alájọdarí níCoutts, lẹ́yìn èyí, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí adarí ní ilé-iṣẹ́ oníròyìn, The Spectator.

Lọ́dún 2012, Badenoch fìdí rẹmi nínú ìdìbò fún ilé aṣòfin Ìpínlẹ̀ London. Lẹ́yìn ọdún mẹ́ta, ó gbégbá orókè nínú ìdìbò kan náà nílé ìgbìmọ̀ aṣòfin, London Assembly. Badenoch jẹ́ ọ̀kan lára àwọn alágbátẹrù Brexit. Wọ́n dìbò yàn án gẹ́gẹ́ bí aṣojú-ṣòfin ti Saffron Walden nínú ìdìbò 2017. Lẹ́yìn tí Boris Johnson di Ààrẹ, (Prime Minister) ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì lọ́dún 2019, wọ́n yan Badenoch gẹ́gẹ́ bí Mínísítà fún ètò àwọn ọ̀jẹ̀ wẹ́wẹ́ lábẹ́ ìṣàkóso akọ̀wé kékeré fún ilé iṣẹ́ eleto àwọn ọmọ wẹ́wẹ́ àti ètò ẹbí. Lẹ́yìn èyí, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí akọ̀wé alámójútó Exchequer Secretary to the Treasury àti Parliamentary Under-Secretary of State for Equalities lọ́dún 2020. Lọ́dún 2021, wọ́n yàn án ní mínísítà kéréje fún ìjọba-ìbílẹ̀, ẹ̀sìn àti àdúgbò, àti mínísítà kéréje fún orí-ò-jorí

Lọ́dún 2022, ó kọ̀wé fipò sílẹ̀ láti du ipò Ààrẹ Orílẹ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì lábẹ́ àsíyá ẹgbẹ́-òṣèlú Conservative Party, lẹ́yìn tí Ààrẹ-àná, Boris Johnson kọ̀wé fipò sílẹ̀.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1980
Muhammad Ali Mungeri

**Muḥammad Ali Mungeri** tí a bí ni ojó kejidinlogun, oṣù kẹfà ọdún 1846, rí ọ sí jáde láyé ni ọjọ́ kẹtàlá oṣù kẹsàn ọdún 1927 jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n tí ó dá Nadwatul Ulama, àti ẹni àkọ́kọ́ tí ó ṣe Olùdarí Darul Uloom, , ó sí jẹ́ onímọ̀  Islamic Seminary ní Lucknow. Ó kọ àwọn ohùn tí ó lòdì sí ẹsìn Kìtẹ̀ẹ̀níì àti ẹsìn Ahmad Christianity and Ahmadism. Àwọn ìwé rẹ̀ sí ní: *Ā'īna-e-Islām*, *Sāti' al-Burhān*, *Barāhīn-e-Qāti'ah*, *Faisla Āsmāni* and *Shahādat-e-Āsmāni*.
Muhammad Ali jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ Ahmadu Ali Saharanpuri àti  ọmọlẹyìn kan gbòógì tí Fazl Rahman Gani Muradabadi. Ó da ṣe sílẹ ní Nadwatul Ilana ni Ọdún 1903, tí ó sí lọsí Mungeri níbi tí ó tí da Khanqah Rahman ìyá sílẹ. Ọmọ rẹ Minntullah  Rahmani jẹ́ ara àwọn tí ó dá All India Muslim personal Kàwé Board sílẹ̀ , bákan náà ní Ọmọ-ọmọ rẹ̀ Wakọ Rahmani dá ilé ẹkọ Rahmani sílẹ̀.

## Ìbẹrẹ pẹpẹ Ayé àti Ètò Ẹkọ
Muhammad Ali Mungeri tí a bí ni oṣù kẹfà ọjọ́ kéjìdínlógún ọdún 1846 ní Kanpur. Orúkọ musulumi tí wọ́n fún ni Ism Muhammad Ali. Orúkọ Nasab Patronymic ní : Muhammad Ali Ibn Abdal- Ali Ibn Gbawa Ali Ibn Rahat Ali Ibn Akan Ibn Nur Muhammed Ibn Muhammad Umar Ibn Muḥammad Umar ibn Āshiq Muḥammad ibn Muḥammad Shah ibn Atīqullah ibn Qutbuddīn ibn Makhdūm Abu Bakr ibn Bahā al-Haqq Habībullah Multāni ibn Ḥasan ibn Yūsuf ibn Jamāl al-Haqq ibn Ibrāhim ibn Rāji Ḥāmid ibn Mūsa Aḥmad Shibli ibn Ali ibn Muḥammad ibn Ḥasan ibn Abu Saleh ibn Abd al-Razzāq ibn Abdul Qadir Jilani.
Muhammad Ali kẹ́kọ̀ọ́ kùrànì lọ́dọ̀ Ẹgbọ́n rẹ̀ Unkú rẹ Zahoor Ali àti àwọn ìwé Persian lọdọ Abs al- Wahid Balgrami. Ó wá lára àwọn akẹ́kọ̀ọ́ àkọkọ́ tí ilé-ẹ̀kọ́ Madraza Faiz-e-Anam ní Kanpur. Ó ká ìwé rẹ̀ 3 ní Inayat Ahmadu Kalori, Sayyid Hussain Shah àti Lutfullah Aligarhi, àmọ́ ó fi ẹkọ rere sílẹ̀ káàbò nítorí ìyáà rẹ̀ ní kí ó lọ láya. Ní gbà tí òdì ọmọ ọdún mejilelogun,  ní ọ fún Mohiuddinpur, níbi tí ó wà fún ọdún méjì. Wàyío, Olúkọ́ rẹ, Lutfullah Aligarhi ní láti lọ sí Aligarhi níbi tí ó tí tẹ̀siwájú láti máa kọ́ ẹ̀kọ́ ní Madraza Jamo Masjid. Muhammad Ali lọ́ sí Aligarh ní ibí tí ó tí parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ tọ́kù ní ọ̀dọ̀ Lutfullah Aligarhi. Ó parí ẹ̀kọ́ é lórí ìmọ Sáyẹ́ńyì lọ́dọ̀ Lutfullah, lẹyìn ìgbà náà ní ó ka Sihah Sittah lẹ rẹ. Ó lati sí Mahazir Uloom ní 1923 níbi tí ó dúró ṣe Ahamd Ali Saharanpuri fún osù Mẹsan tí ó tí kàwé Sihah Sittah, Muwatta Imam Muhammad ati Muwatta Imam Malik náà wà pẹlú ẹ̀. Muḥammad Ali jẹ́ ọmọlẹyìn  Fazl Rahman Gani Muradabadi kàn tí wọ́n fí òǹtẹ̀ lù tí Sufi. Muḥammad Ali was an authorized disciple of Fazl Raḥmān Ganj Murādābādi in Sufism.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Nigeria Ministry of Education

**Ilé-iṣẹ́ àpapọ̀ ẹ̀kọ́** tí wọ́n máa ń pè ní **(Federal Ministry of Education)**  jẹ́ apá kan ti àwọn ilé-iṣẹ́ àpapọ̀ Naijiria **(Federal Ministries of Nigeria)** tí ó ń ṣe ìtọ́sọ́nà ètó-ẹ̀kọ́ ní Nàìjíríà. Ó wà ní Block 5A (8th Floor), Federal Secretariat Complex, Shehu Shagari Way, Central Area, P.M.B. 146, Garki, Abuja.

## Ìtàn
Ààrẹ Muhammadu Buhari yan Adamu Adamu, gbajúgbajà oníròyìn gẹ́gẹ́ bí mínísítà fún ètò ẹ̀kọ́ ní oṣù kọkànlá ọdún 2015.

## Iṣẹ́ Wa
" Ìpinnu wa ni láti lo ètò-ẹ̀kọ́ gẹ́gẹ́ bí ohun èlò fún ìtèsíwájú ìdàgbàsókè gbogbo àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà sí agbára wọn ní kíkún, fún ìgbéga ti orílẹ̀-èdè tí ó lágbára, tiwa-n-tiwa, dọ́gbadọ́gba, tí ó ní ìlọsíwájú, tí a kò pin àti àìbíkítà orílẹ̀-èdè aláṣẹ lábẹ́ Ọlọ́run."

## Ilé Iṣẹ́

**Àwọn isẹ́ rẹ̀ pẹ̀lú:**

* al policy on education.
* Collecting and collating data for purposes of educational planning and financing.
* Maintaining uniform standards of education throughout the country.
* Controlling the quality of education in the country through the supervisory role of the Inspectorate Services Department within the Ministry.
* Harmonizing educational policies and procedures of all the states of the federation through the instrumentality of the National Council on Education.
* Effecting co-operation in educational matters on an international scale.

## Ara ilé iṣẹ́ àti àwọn ìtọ́ka sí
Parastatal include:
*National Universities Commission (NUC), Abuja.
*National Board for Arabic and Islamic Studies
(NBAIS ),
Kaduna.
*National Board for Technical Education (NBTE ), Kaduna.
*National Commission for Colleges of Education (NCCE), Abuja.
*Universal Basic Education Commission (UBEC), Abuja.
*National Commission for Nomadic Education (NCNE ), Abuja.
*National Commission for Adult Education Mass Literacy and Non-Formal Education (NMEC), Abuja.
*Nigerian Educational Research and Development Council (NERDC), Sheda, FCT.
*Joint Admissions and Matriculation Board (JAMB), Bwari, Abuja.
*West African Examination Council (WAEC), Lagos.
* National Examination Council (NECO), Minna, State.
*National Business and Technical Examinations Board (NABTEB ), Benin-city, Edo.
*National Institute for Educational Planning & Administration (NIEPA ), Ondo.
*National Teachers Institute (NTI), Kaduna.
*Nigerian Mathematical Centre (NMC), Sheda, FCT.
*Nigerian French Language Village (NFV)Badagry, Lagos.
*Nigerian Arabic Language Village (NALV) Ngala, Borno.
*National Institute for Nigerian Languages (NINLAN ) Aba, Abia.
*Tertiary Education Trust Fund (TET FUND), Abuja.
*National Library of Nigeria (NLN), Abuja.
*Teachers’ Registration Council of Nigeria (TRCN ), Abuja.
*Computer Professionals Registration Council of Nigeria (CPN), Lagos.
*Federal Scholarship Board, Abuja.
*Librarians' Registration Council of Nigeria (LRCN ), Abuja
Ìmọ̀ ẹ̀dá-èdè

Ìmọ̀ ẹ̀dá-èdè (linguistics) ni ìmọ̀ nípa àbùdá èdè tí ọmọ ẹ̀dá ènìyàn n sọ tàbí sàmì (sign). Àwọn onímọ̀ ẹ̀dá-èdè máa ń ṣe àgbéyẹ̀wò bi èdè ṣe nííṣe pẹ̀lú ìròrí àti láàkàyè àti bí àwọn eniyan ṣe ń sàmúlò èdè láàrin àwùjọ.onimo ede eda si ni eni ti fi oju  sayeensi wo ede.onimo eda ede ma wo bi ede se waye,dagba ati bi ede se ku,onimo eda ede tu ma n wo ayipada ti o de ba ede.  

Imo eda ede pin si eka maarun  

1.Ajẹmọ́ Tíọ́rì 

2.Ajẹmọ́ Àmúlò 

3.Ajẹmọ́ ọpọlọ  

Ajẹmọ́ tíọ́rì ló ṣàlàyé pé láti orí  kékeré ni èdè tí bèrè, ó wọ èdè láti ìbéèrè pé pé títí ofi di ohun tí a pè ní ède 

Ajẹmọ̀ àmúlò ló ń jẹ́ kí á mọ ohun tí a lè fi èdè ṣe  

Ìmọ̀ ẹ̀dá èdè ajẹmọ́ tíọ́rì pín sí ọ̀nà márùn-ún  

1.fònẹ́tíìkì

2 fonọ́lọ́jì 

3.Mofọ́lọ́jì 

4.Síńtáàsì

5.Sẹ̀máńtíìkì 

1) fònẹ́tíìkì :èyí ni ó níṣe pẹ̀lú ìṣẹ̀dá ìró, òhun ni ó ṣe àlàyé lórí àwọn ẹ̀yà ara àfipè 

2)fonọ́lọ́jì  èyí ni ó níṣe pẹ̀lú àtòpọ̀ ìró 

3)mofọ́lọ́jì : èyí ni ó níṣe pẹ̀lú ìṣẹ̀dá ọ̀rọ̀ 

4)síńtáàsì:èyí níṣe pẹ̀lú sísọ ọ̀rọ̀ di gbólóhùn.

5)sẹ̀máńtíìkì: èyí ni ó fún gbólóhùn ní ìtumò 

## Awon itokasi
Shina Peller

**Shina Abiola Peller** (ojoibi 14 May 1976) je omo orile-ede Naijiria otaja, oloselu, onise ile ise, ati asòfin ni ilé ìgbìmọ̀ asòfin  9th . O jẹ alaga ati oludari agba ti Aquila Group of Companies ati Club Quilox .  Shina Peller ni o ni awọn akọle ijoye mejeeji ti Ayedero ti ilẹ Yoruba ati Akinrogun ti ilẹ Epe, Lagos Nigeria. 

## Ìpìlẹ̀
Shina Abiola Peller jẹ ọmọ Alhaja Silifat ati Ọjọgbọn Moshood Abiola Peller .  O dagba ni ile Musulumi . Iseyin, ipinle Oyo ni Guusu-Iwo-oorun Naijiria ni o ti bere si. O ka eko Kemikali ni Ladoke Akintola University of Technology, Ogbomosho, Nigeria, nibi ti o ti gba oye akoko ni 2002.  Lẹhinna, o gba oye oye ni Iṣowo Iṣowo paapaa lati Ladoke Akintọla University of Technology ni ọdun 2013. O ṣiṣẹ ni Ipinle Abia ni ọdun 2003 lati mu iṣẹ iṣẹ ọdun kan ti o jẹ dandan ti National Youth Service Corps ti o nilo fun gbogbo awọn ọmọ ile-iwe Naijiria. 

## Iṣẹ́ òsèlú
Peller je omo egbe All Progressive Congress,  o si kede erongba re lati dije labe egbe oselu All Progressive Congress gege bi omo ile igbimo asoju ijoba apapo to n soju agbegbe Iseyin/Itesiwaju/Iwajowa/Kajola Federal Constituency ni Ipinle Oyo . .   

Ni ojo karun osu kewaa odun 2018, Shina Peller jawe oludije fun ile igbimo asoju-sofin lseyin/ltesiwaju/Kajola/lwajowa federal constituency lori egbe All Progressive Congress (APC) fun idibo gbogboogbo odun 2019 to si jawe olubori. O gba ijoko fun Ile Awọn Aṣoju ni agbegbe rẹ ni ọjọ 23 Oṣu Keji ọdun 2019.   Lọwọlọwọ o n dije fun Sẹnetọ Naijiria labẹ agboorun Accord Party. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1976
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Hope Waddell Training Institute

**Hope Waddell Training Institution** (HOWAD) jẹ́ ilé-ìwé ẹ̀kọ́ṣẹ́ tí ó fìkàlẹ̀ sí ìlú Calabar, ní Ìpínlẹ̀ Cross River, lórílẹ̀-èdè Nigeria. Àwọn àlùfáà ìjọ kìrìsìtẹ́nì ti United Presbyterian Church of Scotland ni wọ́n dá a sílẹ̀ lọ́dún 1895, tí wọ́n sì só lorúkọ àlùfáà ìjọ náà nígbà náà Hope Masterton Waddell.

## Àwọn ọ̀gá-àgbà ilé-ìwé náà láti ìbẹ̀rẹ̀
Àwọn wọ̀nyí ni ọ̀gá-àgbà ilé-ìwé náà títí di ọdún 1960 síwáju:

## Àwọn Ìtọ́kasí
Alakuko

Alakuko je agbegbe kan ni ipinle ilu Eko,Ilu Alakuko wa labe isakoso ojoroko LCDA...Eleyi ti arakunrin  Hammed Tijani je olusakoso ati oludari agbegbe naa..
Ahmad Ali Saharanpuri

**Aḥmad Ali Saharānpuri** (ọdún 1810 sí ọjọ́ ẹẹ́ta-dín-lógún oṣù kẹrin ọdún 1880) jẹ́ ọ̀mọ̀wé hadith ní ilẹ̀ India tí ó kó ipa pàtàkì nínú títè jáde lítíréṣọ̀ hadīth ní India. Ó wà láàrin àwọn olùkọ́ àkọ́kọ́ tí Mazahir Uloom, àti pé ìgbàgbogbo ni a kàá bí olùdásílẹ̀ fún àwọn ìlọwọ́sí rẹ̀ sí ìdàgbàsókè ilé-ẹ̀kọ́ sẹ́mínárì hadith. Àwọn ọmọ ilé-ìwé rẹ̀ ni Muhammad Qasim Nanautawi àti Shibli Nomani.

## Ìgbésí Ayé
Wọ́n bí Aḥmad Ali ní ọdún 1810 ní Saharanpur.. Ó gba Al-Qur’an sórí ní Meerut ó sì kẹ́kọ̀ọ́ àwọn ìwé àkọ́kọ́ ní èdè Lárúbáwá pẹ̀lú Sa’ādat Ali Faqīh ní Saharanpur.. Ó lọ sí Delhi níbi tí ó ti kọ́ ẹ̀kọ́ lábẹ́ àmojútó Mamluk Ali Nanautawi . Ó kẹ́kọ̀ọ́ díẹ̀ nínú àwọn ẹ̀ka Sahih Bukhari pẹ̀lú Wajīhuddīn Siddīqi, ó sì parí ẹ̀kọ́ nípa hadith pẹ̀lú Shah Muḥammad Ishāq Dehlawi ní ọdún 1261 hijra ní Mekka.

Gẹ́gẹ́ bí onímọ̀ ẹ̀kọ́ India, Syed Ahmad Khan; Ahmad Ali ka gbogbo wọn ni wọ́n kẹ́kọ̀ọ́ nípa gbogbo ìwé hadith pẹ̀lú Sihah Sitta láti ìbẹ̀rẹ̀ sí ìparí pẹ̀lú Muḥammad Isḥāq. Abu Salman Shahjahanpuri síbẹ̀síbẹ̀ tọ́ka sí wípé ọ̀rọ̀ Syed Aḥmad Khan wípé Aḥmad kọ́ ẹ̀kọ́ Saḥiḥ Bukhāri pẹ̀lú Muḥammad Isḥāq kò yẹ kí wọ́n gbà. Syed Mehboob Rizwi ti gba Aḥmad Ali lọ́wọ́ pé ó kẹ́kọ̀ọ́ apá pàtàkì nínú Saḥiḥ Bukhāri pẹ̀lú Wajīhuddīn Siddīqi ní Saharanpur, ó sì tún kẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ pẹ̀lú Muḥammad Isḥāq ní Mekka.

Aḥmad Ali padà sí India ní ọdún 1845 ó sì bẹ̀rẹ̀ "Aḥmadi Press" ní Delhi láti ṣe àtẹ̀jáde àwọn ìwé hadith. Ó ṣe àtẹ̀jáde àwọn ẹ̀yà tí a dàkọ ti Sihah Sitta àti àwọn ìwé àfọwọ́kọ́ hadith tí a dàkọ ní gbogbo ìgbésí ayé rẹ̀. Ó kọ́ ojú ìwé márùndínlọ́gbọ̀n ti Sahiḥ Bukhāri. Ilé-iṣẹ́ títẹ̀wẹ́ rẹ̀ jìyà pípàdánù nígbà tí ìṣọ̀tẹ̀ Indian ti 1857; ó sì gbé e sí Meerut. Ó lo ọdún mẹwàá ní Kolkata tí ó ń fún àwọn ọ̀rọ̀ ẹ̀sìn ní Hafiz Jamaluddin Masjid. Ó padà sí Saharanpur ní ọdún 1291 AH, níbi tí ó ti kọ ẹ̀kọ́ ní Mazahir Uloom.

Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí alábòójútó ilé ẹ̀kọ́ ìsìn lẹ́yìn ikú Sa'ādat Ali Faqīh; ó ṣiṣẹ́ olórí ilé-ìwé ní Mazhar Nanautawi ní ọdún 1294 AH. Nígbà gbogbo wọ́n jẹ́wọ́ gẹ́gẹ́ bí olùdásílẹ̀ Mazahir Uloom fún ipa pàtàkì rẹ̀ nínú ìdàgbàsókè ilé-ẹ̀kọ́ ìkẹ́kọ̀ọ́ àkọ́kọ́. Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ pẹ̀lú Muhammad Qasim Nanautawi, Muhammad Yaqub Nanautawi, Ahmad Hasan Amrohi, Ahsan Nanautawi àti Shibli Nomani.

Aḥmad Ali kú ní ọjọ́ kẹ́ta-dín-lógún oṣù kẹrin ọdún 1880 ní Saharanpur. Ikú rẹ̀ jẹ́ ìtùnú nípasẹ̀ Syed Ahmad Khan.

## Àwọn Ìtọ́kasí
 
* 
* 
* 
* 

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1810
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1880
Fola Evans-Akingbola

**Fola Evans-Akingbola** () (tí a bí ní ọjọ́ ẹ̀rìn-dín-lọ́gọ́ta ọdún 1994) jẹ́ òṣèré aláwọ̀ funfun ti British. Ó ṣe Maddie Bishop ní Freeform series, Siren. 
## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ayé Rẹ̀
Ní ìlú London ni wọ́n bí Evans-Akingbola sí ìyá onímọ̀-ìjìnlẹ̀ ará ìlú Gẹ̀ẹ́sì kan, Dókítà Gillian Evans, àti bàbá rẹ̀ akọrin ilẹ̀ Nàìjíríà Sola Akingbola (ti ẹgbẹ́ Jamiroquai). Ó dàgbà ní Bermondsey pẹ̀lú ègbọ́n rẹ̀ arábìnrin rẹ̀ nígbà tí ó sì ǹ kọ́ ẹ̀kọ́ ní Dulwich. Ó gba ẹ̀kọ́ eré ṣíṣe ní National Youth Theatre àti ní Identity School of Acting.
## Iṣẹ́ Rẹ̀
Ṣáájú kí ó tó bẹ̀rẹ̀ eré ṣíṣe gẹ́gẹ́ bí ọ̀jọ̀gbọ́n, Evans-Akingbola ṣiṣẹ́ bí mọ́dẹ̀ẹ̀lì.
Àwọn ìdánimọ̀ iṣẹ́ eré àkọ́kọ́ rẹ̀ jẹ́ fún BBC series Youngers and Holby City. Nígbà tí ó ń farahàn lórí jara kẹta ti BBC, Death in Paradise, Evans-Akingbola ni a sọ sínú jara olókìkí HBO Game of Thrones gẹ́gẹ́ bí ìyàwó kejì (tí wọ́n kò sọ lórúkọ) ti Khal Moro l'ákòókò jara kẹfà. Fún Netflix's Black Mirror (ìtẹ̀síwájú jara kẹrin tí ó ṣe àríyànjiyàn ní ọdún 2011), ó farahàn nínú ìṣẹ̀lẹ̀ jara 2019 kan tí a pè ní “Striking Vipers" bí Mariella, arábìnrin tí ó jẹ́ ọdọ́ tó ń fẹ́ Karl (Yahya Abdul-Mateen II), ẹni tí ó jẹ́ ẹgbẹ́ olú-ẹ̀dá-ìtàn ti apá eré náà. Láti ọdún 2018, ó ti jẹ́ ẹ̀dá-ìtàn àkọ́kọ́ lórí Siren, tí ń ṣeré onímọ̀-ìjìnlẹ̀ omi òkun, Madelyn Bishop. Ó tún tí ṣe ìtọ́sọ́nà, ṣájọpọ̀ kíkọ ìtàn, ó sì ṣe àgbéjáde fíìmù kúkúrú kan tí a pè ní Grandma's 80th Surprise àti pé ó ṣe iṣẹ́ ohùn tí ó borí fún àwọn eré fídíò Assassin's Creed.

## Àwọn Ìtọ́ka Sí
Mọfọ́lọ́jì

Mọfọloji jẹ ẹka ìmọ̀ ẹ̀dá-èdè (linguistics) ti o n ṣe agbeyẹwo ihun ọrọ ati awọn abuda rẹ. Mọfọlọji a maa ṣe itupalẹ ọrọ si awọn ẹyọ onitumọ to kere ju lọ ti a n pe ni mọfiimu.
Iya Gbonkan

**Margaret Bandele Olayinka** (tí a bí ní ọjọ́ ẹ̀rìn-lé-lẹ́wàá oṣù kẹsán ọdún 1958), tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Ìyá Gbónkán, jẹ́ òṣèré òníwòsàn ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà, tí ó jẹ́ olókìkí púpọ̀ jùlọ fún ìrísí ojú ẹ̀rù rẹ̀.

## Iṣẹ́ Rẹ̀
Ìyá Gbónkán sábà máa ń ṣeré tàbí ṣe ẹ̀dá-ìtàn àjẹ́ tàbí ẹni búburú nínú eré sinimá àgbéléwò èdè Yorùbá, èyí fi hàn gedegbe nípasẹ̀ ìrírí rẹ̀. Ní ìbẹ̀rẹ̀ 70s ni ó jẹ́ ẹni mímọ̀ olókìkí nígbà tí ó ṣe àfihàn ní jara Pa Yemi Elebu'bon láti ọwọ́ Ifá Olókùn àti ní Olórí Èmèrè àti ní Kòtò Ọ̀run tí Yekinni Ajileye ṣe.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Yetide Badaki

**Yetide Badaki** (A bi ni ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù kẹsàn-án ọdún 1981)  ó jẹ́ òṣèré ní ìlú Amẹ́ríkà tó sì jẹ́ ọmọ bíbí ilẹ̀ Nàìjíríà.  Ó sì jẹ́ ẹni tí   amọ̀ sí ẹni tó má ń ṣerè Bilquis lóri sírìsì  Starz  *[[American Gods (TV series)|American Gods]]*.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ayé
A bí Badaki sí ìlú Ìbàdàn, Nàìjíríà. Kó tó lọ sí England, Badaki gbé ní Nàìjíríà fún ọdún mẹ́ta. Nígbà tó pé ọmọ ọdún mẹ́fà, ó padà sí Nàìjíríà. Ní ìparí, ó bẹ̀rẹ̀ sí ní gbé Amẹ́ríkà ní nǹkan bí i ọmọ ọdún méjìlá. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ní McGill University with a major in English Literature (Theater) and a minor in Environmental Science. Badaki also has a Master of Fine Arts in Theatre from Illinois State University. She became a United States citizen in 2014. In 2021, Badaki revealed that she is bisexual.

## Career
Badaki received a 2006 Jeff Award nomination for Best Actress in a Principal Role (Play) for *I Have Before Me a Remarkable Document Given to Me by a Young Lady from Rwanda*. She has received positive reviews for her portrayal of Bilquis on *[[American Gods (TV series)|American Gods]]*. The character of Bilquis has had its role in the story expanded for the television series.  In 2018, Badaki played the recurring character Chi Chi on *[[This Is Us (TV series)|This Is Us]]*.

Badaki has written a short film called *In Hollywoodland*, which she funded with IndieGoGo.  Badaki and Karen David produced and starred in the short film while  Jessica Sherif directed it.  *In Hollywoodland* is a re-imagining of Alice in Wonderland set in present-day Los Angeles.  *In Hollywoodland* premiered in August 2020 at the Bentonville Film Festival.

Badaki will play the mother of Giannis Antetokounmpo in the upcoming movie *[[Rise (2022 film)|Rise]]* for Disney Plus.

## Filmography

### Film

### Television

### Video games

## References

## External links

*
Aisha Abimbola

**Aisha Abimbola** (tí a bí ní ọjọ́ kọkàndínlógún, oṣù Kejìlá, ọdún 1970, tí ó sì kú ní ọjọ́ karùn-úndínlógún, oṣù kàrún, ọdún 2018) jẹ́ òṣèrébìnrin ti ìlẹ̀ Nàìjíríà ó sì tún jẹ́ òṣèré Yorùbá tó gbayì.

## Àwọn Ìtọ́kasí
École nationale de l’aviation civile

**École nationale de l’aviation civile** je yunifasiti ni ilu Toulouse ni Fránsì.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Fránsì
Doyin Abiola

Dr. **Doyin Abiola, Doyinsola Hamidat Abiola**  (Nee Aboaba) ti jẹ́ aṣàkóso olùdarí àti aṣàtẹ̀jáde ìwé ìròyìn National Concord Newspaper Òun ni obìnrin Nàìjíríà àkọ́kọ́ tí yóò jẹ́ olóòtú ìwé ìròyìn Daily Times of Nigeria| Nigerian daily.
## Ẹ̀kọ́ àti iṣẹ́
Dr. Doyin Abiola kẹ́kọ̀ọ́ ní  Yunifásitì ti Ìbàdàn , Nàìjíríà níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ jáde nípa èdè Gẹ̀ẹ́sì àti eré-oníṣe ní 1969. Lẹ́yìn tí ó kẹ́kọ̀ọ́ jáde, ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ pẹ̀lú ìwé ìròyìn Daily Sketch ní 1969. Ní àsìkò yìí, ó bẹ̀rẹ̀ sí í kọ abala nínú ìwé ìròyìn náà tí wọ́n pè ní Tiro tí ó ń rí sí oríṣìíríṣìí ìṣẹ̀lẹ̀ àwùjọ, pẹ̀lú àwọn ọ̀rọ̀ takọtabo. Ní 1970, ó kúrò ní ìwé ìròyìn  Daily Sketch, ó sì rin ìrìn àjò lọ sí United States láti kẹ́kọ̀ọ́ gba master’s degree  nínú Journalism. Nígbà tí ó dé, wọ́n gbà á gẹ́gẹ́ bí i akọ̀wé abala ní Daily Times, ó sì lọ òkè láti jẹ́ ẹgbẹ́ olóòtú abala náà. Ó padà lọ sí New York University, ó sì gba PhD nínú communications and political science ní 1979.  Lẹ́yìn ètò PHD rẹ, ó padà sí Daily Times, wọ́n sì gbé e lọ sí àjọ àwọn olóòtú  níbi tí ó ti ṣiṣẹ́ pẹ̀lú àwọn olóòtú tí wọ́n ti ní ìrírí bí i Stanley Macebuh, Dele Giwa àti Amma Ogan. Ó jẹ́, síbẹ̀síbẹ̀, ìdúró kúkurú torí pé ìwé ìròyìn tuntun National Concord Newspaper tí wọ́n ṣẹ̀ dá sílẹ̀ pè é láti jẹ́ olóòtú ojoojúmọ́ rẹ àkọ́kọ́. Lẹ́yìn náà ni ó dé ipò olóòtú National Concord newspaper. Ó gba ìgbélárugẹ láti jẹ́ aṣàkóso olùdarí/olórí olóòtú ní 1986. Ó di obìnrin Nàìjíríà àkọ́kọ́ láti di olórí olóòtú ìwé ìròyìn ojoojúmọ́ ní Nàìjíríà. Dr. Doyin Abiola tún jẹ́ opó aṣàtẹ̀jáde àkọ́kọ́ àti olùdáni National Concord Newspaper Olóyè Moshood Abiola tí ó fẹ́ ní 1981. Iṣẹ́ Doyin Abiola ní National Concord Newspaper lọ fún ọgbọ̀n ọdún. Ó tún ṣiṣẹ́ ní oríṣìíríṣìí ipò ní ilé iṣẹ́ atẹ̀ròyìn ní Nàìjíríà. Òun ni alága Awards Nominating panel ní Nigerian Media Merit Award àkọ́kọ́ tí wọ́n ṣe ní  Nàìjíríà nígbà náà. Ó jẹ́ ara ìgbìmọ̀ onímọ̀ràn, Faculty of Social and Management Sciences, Ogun State University.
## Àmì-ẹ̀yẹ àti ìdánimọ̀
Ó gbá àmì-ẹ̀yẹ Diamond Awards for Media Excellence (DAME) fún ìfinjì gbogbo ọjọ́ ayé rẹ̀ sí ìdàgbàsókè ààlà ìmọ̀ àti ìmúlágbára ilé-iṣẹ́ ìròyìn gẹ́gẹ́ bí òpómúléró ìjọba alágbádá. Àwọn onídùúró  DAME fi ọwọ́ sí yíyàn rẹ̀ pẹ̀lú ìṣọ̀kan gẹ́gẹ́ bí i olùgbà àmì-ẹ̀yẹ Lifetime Achievement Award níbi ayẹyẹ kẹrìnlélógún DAME. Òun ni obìnrin kejì tí yóò gba àmì-ẹ̀yẹ DAME Lifetime Achievement Award lẹ́yìn Mrs.(Omobola Onajide).   Wọ́n fún un ní Eisenhower Fellowship ní 1986.

## Àwọn Ìtọ́kasí