Igba atijọ

thumb|abúlé Yoruba, awon eniyan Yoruba won jokoo, oniwasuu David Hinderer waasu oro ti Olorun.
Igba atijo je awon igba tabi asikò nigba awa ti ko ti je laaye, awa n so nipa odun ti o po gan tele ti won ti bi wa.

## Awọn ijọba ti Iwọ-oorun Afirika
Bibẹrẹ ni akoko igba atijọ, lẹsẹsẹ awọn ijọba dide ati ṣubu ni Iwọ-oorun Afirika. Awọn ijọba ti Benin, Mali, Songhai, Kongo ati Asante kọọkan ni ede ti ara wọn ati awọn ọna ọtọtọ ti iṣakoso ati iṣakoso awọn eniyan wọn, ati ọpọlọpọ awọn ẹsin ti o yatọ.

Ẹ̀sìn Alákòóso Ìjọba Ọlọ́run Àwọn Òótọ́ Tó fani mọ́ra

## Ijoba ti Benin:
Oba ti a mo si Oba. 

Esin: Edo 

Aafin Oba ni a ṣe pẹlu iṣẹ idẹ didan, ti a ṣe nipasẹ awọn oniṣọna.

## Ijọba Mali:
Mali ni awọn ọba ti a mọ si Mansas.

Esin: Islam

Diẹ ninu awọn eniyan ranti olori Mali,

Mansa Musa, gẹ́gẹ́ bí ọkùnrin ọlọ́rọ̀ jù lọ tí ó tíì gbé ayé rí.

## Ijọba Kongo:
Olori ijọba Kongo ni a mọ si

Mwene Kongo. 

Esin: Kristiẹniti 

Ijọba naa ṣe agbejade awọn aṣọ wiwọ didan ati awọn ere ti a ṣe lati eyín erin.

## Ijọba Songhai:
Awọn alakoso ijọba Songhai ni a mọ si Sonni tabi Shi. 

Esin: Islam, ẹsin Songhai ti aṣa ati Keferi (nigba àwọn èniyàn gbàgbó pé ko si Ọlọrun) 

Sonni Ali ni a ranti bi adari ologun ti o lagbara ti o faagun ijọba naa lọpọlọpọ. Lẹhin ti o ṣẹgun Tuareg, o mu awọn ọna iṣowo Saharan wa si ijọba rẹ.

## Ijoba Asante:
Oba Asante ni a mo si Asantehene. 

Ẹsin: Akan 

The Golden Stool (Otita Wura) jẹ ohun mimọ ati aami Asante ti isokan ati orire.

## Ibasepo pẹlu Europe
Awọn ijọba ti Benin, Mali, Kongo, Songhai ati Asante ọkọọkan gbooro awọn agbegbe wọn ati idagbasoke awọn ọna asopọ iṣowo lati lo nilokulo awọn ohun alumọni ọlọrọ ti o wa fun wọn, bii goolu, fadaka ati iyọ. Awọn orisun adayeba ṣe iranlọwọ fun awọn ijọba ati awọn ijọba lati ṣe agbekalẹ awọn ipa-ọna iṣowo pataki pẹlu Yuroopu ati iyoku agbaye. Ijọba Mali jẹ ọkan ninu awọn olupilẹṣẹ pataki ti wura, ati ni akoko yẹn, ọpọlọpọ awọn owó ti a lo ni gusu Yuroopu ni a le tọpa pada si Iwọ-oorun Afirika.

Nipasẹ imugboroja ti awọn ọna asopọ iṣowo wọn, awọn ijọba wa si olubasọrọ pẹlu awọn oniṣowo Arab. Eyi yorisi awọn ijọba, pẹlu Mali ati Songhai, lati yipada si Islam ati kọ awọn mọṣalaṣi, awọn ile-ẹkọ ẹkọ Islam ati awọn ile-ẹkọ giga.

Ọpọlọpọ awọn ijọba ilẹ Afirika, pẹlu Benin ati Kongo, bẹrẹ lati ni idagbasoke awọn ibatan pẹlu awọn ara ilu Yuroopu. Bí ó ti wù kí ó rí, bí àkókò ti ń lọ, àwọn ará Yúróòpù ń wá ọ̀nà láti ní ìdarí àti agbára púpọ̀ sí i lórí àwọn ìjọba wọ̀nyí. Ni Ijọba ti Benin, awọn British fẹ lati ṣakoso iṣowo ni epo ọpẹ ati rọba, ati ni Kongo, awọn Portuguese sọ nọmba ti o pọ si awọn eniyan nipasẹ ilowosi wọn pẹlu iṣowo ẹrú transatlantic. Akoko ṣaaju ki awọn orilẹ-ede wọnyi ti wa ni ileto ni a tọka si bi akoko iṣaaju.

## Ijọba ti Benin
Ijọba Benin jọba lati c.1200 - 1897 ni eyi ti o wa ni gusu Naijiria bayi. Ilu Benin jẹ ijọba ọlọrọ ti o to eniyan miliọnu meji. Wọ́n ń tẹ̀ lé ìsìn ìbílẹ̀ Áfíríkà tí a mọ̀ sí Edo, èyí tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn ní Nàìjíríà ṣì ń ṣe lónìí.

Oríṣiríṣi àwọn aláṣẹ tí wọ́n mọ̀ sí Obas ni wọ́n ń darí Ìjọba Benin, tí wọ́n jẹ́ alágbára ńlá, tí wọ́n sì gbà pé láti ọ̀dọ̀ àwọn òrìṣà ni wọ́n ti wá. Oba jọba pẹlu aṣẹ to lagbara. Wọ́n ń ràn wọ́n lọ́wọ́ láti ọ̀dọ̀ àwùjọ àwọn ìránṣẹ́ àti àwọn ọ̀tọ̀kùlú tí wọ́n ràn wọ́n lọ́wọ́ láti pa òfin mọ́, tí wọ́n sì ń gba owó orí. Oba ti Benin ni idagbasoke agbegbe ti awọn oṣiṣẹ irin ti wọn ṣe awọn okuta iranti ati awọn eeya ni idẹ, eyiti wọn lo lati ṣe ọṣọ aafin nla ti Oba.

Ni awọn ọdun 1800, Ijọba Benin wa labẹ ewu. Awọn British fẹ lati ṣakoso iṣowo ti epo ọpẹ ati rọba. Aifokanbale dide, ati ni 1897 awọn British rán 10,000 ọmọ ogun lati yabo si Benin. Wọ́n jó olú ìlú Benin jóná, ìjọba Benin sì di apá kan Ilẹ̀ Ọba Gẹ̀ẹ́sì.

Idẹ kan lati Benin ti n ṣe afihan nọmba nla kan ni aarin, pẹlu awọn kekere miiran ni ayika rẹ.

Akọle aworan,

Oba ti Benin ngbe ni aafin nla kan ti a ṣe ọṣọ pẹlu alaye iṣẹ idẹ. Awọn panẹli idẹ, bii eyi, ti ṣe igbasilẹ itan-akọọlẹ ijọba naa.