open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Henry Townsend (missionary)

thumb|Àwòrán Henry Townsend
**Henry Townsend** (tí a bí ní ọdún 1815, tí ó sì kú ní ọdún 1886) jẹ́ ajíǹhere ti ìjọ Anglican ní orílè-èdè Nàìjíríà. Wọ́n fi àmì-òróró yàn án  ní ìlú England, ní ọdún 1842. Ọdún kan náà ni Townsend lọ sí Sierra Leone. Lẹ́yìn tí ó ṣiṣẹ́ níbè fún oṣù díẹ̀, wọ́n gbe lọ sí ilẹ̀ Yoruba.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Láti ọdún 1846 wọ ọdún 1867, ìlú Abẹ́òkúta ni wọ́n ti ń ṣe iṣẹ́ ìránṣẹ́ wọn. Thomas Birch Freeman ni aláwọ̀ funfun àkọ́kọ́ tó wọ ilẹ̀ Abẹ́òkuta. Ó dé síbẹ̀ ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kejìlá, ọdún 1843. NÍgbà tí ó dé sí ilè Badagry ní ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù kejìlá, ó ṣalábàápàdé òjíṣẹ́ Ọlọ́run Henry Townsend, wọ́n sì jọ ṣàjọyọ̀ ọdún Kérésì. Ní ìbámu pẹ̀lú ohun tí Ajisafe sọ, Townsend ni aláwò-funfun àkọ́kọ́ tó kọ́kọ́ wọ ilè Abẹ́òkuta ní ọjọ́ kẹrin oṣù kìíní, ọdún 1843, tí wọ́n sì fun ní ìgbàlejò ńlá (Ajisafe 1924: 85). Látàri ṣíṣe iṣẹ́ pọ̀ pẹ̀lú Samuel Crowther, tó jé ọmọ Yoruba àti ajíhìnrere ní ìjọ Aguda, Townsend kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ orin inú ìwé ní Yorùbá. Láti ọdún 1871 wọ ọdún 1872, Henry àti Mrs Townsend jẹ́ ọ̀gá ilé-ìwé àgbà fún ilé-ìwé CMS Female Institution ní Ìpínlẹ̀ Èkó, Nàìjíríà. Henry Townsend fẹ̀hìntì ní ọdún 1876.

Henry Townsend ṣe àtẹ̀jáde ìwé-ìròyìn Yorùbá ní ọdún 1859.  Èyí ni ó bí iṣẹ́ atẹ̀ròyìn jáde ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, òun sì ni ìwé-ìròyìn elédè méjì àkọ́kọ́. Ó lo ọdún méjọ kó tó kú.

## Àwọn ìtọ́kasí
Agbon

Igi **agbon** ( ***Cocos nucifera*** ) jẹ eya igi ọpẹ ( Arecaceae ) ati eya *Cocos* kan soso ti o ku.  Ohun ti a n pe ni  " **agbon** "  le tọka si gbogbo igi **agbon**, koro eso,tabi eso. Oruko yii wa lati oruko "Coco' eyi ti o je oruko Aguda atijo ti o tumo si ori, tabi agbari. 
## Awọn itọkasi.
Olatunde Farombi

**Olatunde Farombi** jé ọ̀jọ̀gbọ́n ìmọ̀ Biochemistry àti Molecular toxicology. Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Royal Society of Chemistry (FRSC) ni orile ede UK, àti Nigerian Academy of Science. Ó sì tún jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ African Academy of Sciences at Academy of Toxicological Sciences. Ó gboyè ọ̀mọ̀wé nínú ìmọ̀ Biochemistry láti ilé ẹ̀kọ́ gíga, ìyẹn Yunifásítì ìlú Ìbàdàn.

Ó jẹ́ ọ̀kan gbòógì nínú àwọn onímọ̀ Toxicology ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ise iwadi Ojogbon Olatunde Farombi fun bi odun marun-dinlogbon da lori imo nipa Molecular Toxicology,  Cellular Oxidative Stress Mechanisms Reproductive and Environmental Toxicology.

## Àwọn ìtọ́kasí
Super eagles

Egbé agbá bóólù àfésè gbá okùnrin ti orílè-èdè Naijiria ni wón pe ni Super Eagles,tí wón má n se asójú orílè-èdè Naijiria nínú ìdíje bóólù àfésè gbá kakiri agbáyé,ti egbé Nigeria Football Federation (NFF) n se alákoso won..

## Awon Itokasi
Gbenga Agboola

**Olugbenga Agboola** OON (tí a bí ní ọdún 1985) jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ó jẹ́ onímọ̀ ẹ̀rọ èdè Kọ̀mpútà àti oníṣirò ńlá. Òun ni olùdarí àti ọ̀gá ilé-iṣẹ́ Flutterwave.

Ipinle Eko ni a bí Agboolansí. Ó kàwé gboyè MBA ní ilé-ìwé MIT Sloan School of Management. Kí ó tó dá ilé-iṣẹ́ Flutterwave sílẹ̀ pẹ̀lú Iyinoluwa Agboyeji ní ọdún 2016, ó ṣiṣẹ́ bí i atuko ẹ̀rọ komputa ní ilé-iṣẹ́ PayPal, ó sì tún jẹ́ adarí ọjà títà ní ilé-iṣẹ́ Google.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Egba Gbagura

**Egba Gbagura** jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ìpísísọ̀rí márùn-ún tí Ẹ̀gbá pín sí. Èka yòókù ni Ẹ̀gbá Aké, Oke-Ona, Òwu àti Ibara(ìtàn fi yé wa pé apá Yewa ni Ibara wà lohnìí, pé kì í ṣe Ẹ̀gbá, bí ó tilè jé pé ìlú Abéòkuta náà ló wà). Ó jẹ́ ìlú ìbílẹ̀ tó pààlà pẹ̀lú ìlú mìíràn, láti mú kí ìṣèjọba rẹ̀ gà si.

Agura ti Gbagura ni olórí ìbílẹ̀ ti apá kan ìlú Ẹ̀gbá. Lábẹ́ ìṣàkóso rẹ̀ ni a ti rí olórí ìletò méjìléláàádọ́rin, tí orúkọ oyè wọn sì jé *Báálè.* Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìwọn agbára kan náà ni Agura àti Aláké ní, àmọ́ lẹ́yìn ìṣèjọba àwọn amúnisìn, Alake ni a lè sọ pé ó jé olórí fún gbogbo ẹ̀ka tí Ẹ̀gbá pín sí.

## ̀Ìtàn
Ìlú abínibí ti àwọn Ẹ̀gbá tó wà nínú igbó Ẹ̀gbá, jẹ́ èyí tí àwọn ọmọ Yorùbá tó ṣí kúrò ní ìlú mìíràn wá sí ilẹ̀ wa. Ní ìbámu pẹ̀lú ìwé *Ìtàn àwọn Yorùbá* tí Samuel Johnson kọ, àwọn olóyè Èso ikoyi dara pọ̀ mọ́ Aláké ti ìlú Ẹ̀gbá láti ṣe ìdásílẹ̀ ìletò tuntun.  Títí di àsìkò Ogun Abele Nigeria tí ìparún dé bá Orílé-Ẹ̀gbá, ó ṣì wà. 

Àwọn Ẹ̀gbá fìgbà kan gbé ní ìlú Ọ̀yọ́, títí di ìgbà tí ọmọ Ẹ̀gbá kan, tó ń jẹ́ Lisabi gbìmọ̀ ọ̀tẹ̀ mọ́ Aláàfin Ìlú Ọ̀yọ́ nígbà náà. Èyí ló mú kí wọ́n máa pe Lisabi ní bàbá àwọn ọmọ Ẹ̀gbá.gba people originally live in the Oyo Empire until a Egba, Lisabi, organised a revolt against the Alaafin of the Oyo Empire. Nitorina lisabi ni won fi ka baba awon Egba. 

## Àwọn ènìyàn tó lààmìlaaka láti Ẹ̀gbá Gbagura

* Oloye MKO Abiola, oníṣòwò Naijiria tí ó jáwé olúborí nínú ìdìbò láti yan Ààrẹ Naijiria ní oṣù kẹfà ọdún 1993 
* Arábìnrin Efunroye Tinubu, alágbára obìnrin ṣíwájú àwọn amúnisìn wa ní ilẹ̀ Naijiria
* Alhaji Sarafa Tunji Ishola, olóṣèlú ilẹ̀ Nàìjíríà

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Abeokuta
Taiwo

**Taiwo** (**Taiye, Taye, Taiyewo**) jẹ́ orúkọ Yoruba tí àwọn Yorùbá má ń fún ọmọ tí ó bá kókó wáyé nínú àwọn ìbejì. Ó tún mò sí "ìbejì tí ó kókó tọ́ ayé wò" tàbí ẹni tí ó wá ṣáájú Kehinde. Bí ó tilè jẹ́ wípé Taiwo ní ìbejì tí ó kókó wáyé, àwọn Yorùbá gbàgbó pé Taiwo ni àbúrò, wón sì tún gbàgbọ́ pé Kehinde rán Taiwo wá sínú ayé yìí láti mọ̀ bóyá àsìkò ti tó fún wọn láti wáyé, èyí ni ó jẹ́ kí wọ́n ma pè ọmọ àkókó àwọn ìbejì ní Taiwo, àdàpè fún "Tọ́ ayé wọ̀". Àwọn orúkọ méjèèjì yìí, (Taiwo àti Kehinde) jé orúkọ tí àwọn Yorùbá ń sọ àwọn ìbejì.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Kehinde

**Kehinde** (**Omokehinde**) jẹ́ orúkọ Yorùbá tí wọ́n ń fún ọmọ ìkejì nínú àwọn ìbejì tàbí ọmọ tí ó wá lẹ́yìn Taiwo. Bí ó tilè jẹ́ wípé Taiwo ni ọmọ tí ó kókó wáyé, àwọn Yorùbá gbàgbó pé Kehinde ni ẹ̀gbọ́n, ṣùgbọ́n ó rán Taiwo wá sáyé láti wá "Tó ayé wò".

## Àwọn Ìtọ́kasí
Portable (Olorin)

Portable tí orúkọ àbíṣọ rẹ̀ ń jẹ́ Habeeb Okikiola (tí wọ́n bí lọ́jọ́ kejìlá oṣù kẹta, ọdún 1994) jẹ́ olórin ìgbàlódé ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Iṣẹ́ rẹ̀

## Àwọn Ìtọ́kasí
Adalu (ounje)

**Adalu** jẹ ounje kan ti á màn pe ni sóku dalè  orilẹ-ede Naijiria ti a hún fí agbado ati ẹwa sè, o je onje to gbajumo laarin awọn Yoruba ati awọn Igbo.

## Igbaradi
A o se agbado ati ewa lọtọ ki a to da awon mejéjì pápọ .   A ó sí fi epo púpa, alubosa, ata ati iyọ si ko le ba dun. 

A má n jé Adalu pelú ogede ati eja sisun. 

## Wo awon eleyi na

* Ounje ni ilu Naijiria
* agbado didun
* Ewa aganyin, ounje Naijiria miiran ti a hún fí ewa se.

## Awọn itọkasi
Agbaboolu

**Agbábọ́ọ̀lù** jẹ́ eléré-ìdárayá tó ń gbá oríṣiríṣi bọ́ọ̀lù àfẹsẹ̀gbá. Oríṣi bọ́ọ̀lù àfẹsẹ̀gbá ni association football, American football, Canadian football, Australian rules football, Gaelic football, rugby league àti rugby union.

Ìṣirò tí wọ́n ṣe fi yé wa pé iye àwọn agbábọ́ọ̀lù ní àgbááyé á tó 250 million, àti pé ọ̀pọ̀ ènìyàn ló ń gbá oeíṣi bọ́ọ̀lù yòókù.

## Àwọn ìtọ́kasí
Ẹsẹ̀

alt=Diagram of an insect leg|thumb| Àwòrán ẹsẹ̀ kòkòrò
**Ẹsẹ̀** jẹ́ ẹ̀yà ara tó ń mára dúró, tó sì wà fún gbígbé ara láti ibìkan lọ sí ibòmííràn. Lásìkò gbígbé ara láti ibìkan lọ ibòmìíràn, ẹsè máa ń nà.

## Àwọn ìtọ́kasí
Ijẹrisi iwe-aṣẹ awakọ ni Benin

**Ijẹrisi iwe-aṣẹ awakọ ni Benin**

Nigbati oludije kan ba gba ni pato si awọn idanwo iwe-aṣẹ awakọ fẹ lati ni aṣẹ lati wakọ ọkọ lati awọn wakati ti o tẹle ikede ti awọn abajade, ijẹrisi ti a fun ni. Iwe-ẹri yii le jẹ lilo nipasẹ ẹni ti oro kan titi iwe-aṣẹ awakọ yoo wa. O wulo fun akoko kan ti meji (02) osu. Iwe-ẹri ti funni

Akojọ ti awọn iwe aṣẹ lati pese

ID eni *Ti a beere (kaadi ID, CIP, iwe irinna)

Fọto ID fun yiyọ kuro ti ijẹrisi rẹ
Tani o le bere?

Oludije eyikeyi gba ni pato si awọn idanwo iwe-aṣẹ awakọ

Ofin (Benin): Arrêté n° 002/MIT/CC/SGM/CTJ/ANaTT/SA/017SGG16 du 09 janvier 2017 portant fixation des montants des prestations de l’Agence Nationale des Transports Terrestres

Awọn igbesẹ fun olumulo:

Waye lori ayelujara lori E-YEBOU nipasẹ ọna asopọ https://e-yebou.com/produit/attestation-de-permis-de-conduire/ nipa fifun alaye ati awọn iwe aṣẹ ti o beere. Iwọ yoo gba imeeli ijẹrisi lati ọdọ olupese iṣẹ.

Nilo afikun alaye? Jọwọ kan si  eyiti o jẹ ile-ẹkọ ti o peye nikan ti o ṣe agbejade gbogbo awọn iṣe oriṣiriṣi lori ayelujara ni Benin.
Owu

Ẹ̀yà **Òwu** jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ Yorùbá ní Ìwọ̀-Oòrùn Áfíríkà. Ago-Owu ní Abeokuta ni ibi ti àwọn Owu ti pọ̀jù sí, káàkiri ile Yoruba ni a sì ti máa ń rí àwọn Òwu. Àjọṣepọ̀ ìjọba ilẹ̀ Yorùbá gbòòrò kọjá ilẹ̀ Nàìjíríà dé Orílẹ̀-èdè Benin àti Togo.

## Orísun
 
Àkọsílẹ̀ ìtàn àwọn Owu kọ́kọ́ wáyé lẹ́yìn ìtẹ̀dó wọn ní Ago-Owu ní ọdún 1820. Ìtàn àròsọ Yorùbá mú wa gbàgbọ́ pé àwọ Owu tẹ̀dó sí agbègbè kan tààrà lẹ́ẹ̀bá odò Odò Ọya ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ìṣílọ wọn sí apá Gúúsù wáyé látàrí ogun ẹ̀yà tó bẹ́ sílẹ̀. Láìfarajọ àwọn ìletò tẹ́lẹ̀, àwọn Owu ò gbìyànjú láti bá àwọn ọmọ ogun Ìbàdàn jà, dípò èyí, wọ́n tẹ̀dó pẹ̀lú àlàáfíà nítorí àwọn aláṣẹ ìlú Ìbàdàn ti rán àwọn òjíṣẹ́ àlàáfíà sí wọn lẹ́yìn tí wọ́n ti gbọ́ pé àwọn Owu ń bọ̀ láti wá kógun ja ìlú wọn. Àwọn olórí ìlú Ìbàdàn fi ilẹ̀ fún àwọn Owu láti máa gbé, wọ́n sì tàn láti Ita Lisa títí dé Owu Ipole lágbègbè Ikire.

## Àjọ̀dún ọdún ìbílẹ̀ Owu
Ìdí kan pàtàkì tí wọ́n fi ń ṣàjọyọ̀ àjọ̀dún Òwu ni láti dúpẹ́ lọ́wọ́ Ọlódùmarè fún ìpèsè gbogbo àìní wọn. Àṣà ṣíṣayẹyẹ ọdún yìí bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1999, ó sì ti kó ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìlọ́wọ́sí àwọn ará Òwu mọ́ra àti àwọn ènìyàn káàkiri ayé. Ní ọjọ́ kẹsàn-án oṣù kẹwàá, ọdún 2010, Olowu ti ilu Owu, tí ń ṣe Adegboyega Dosunmu Amororo II ṣe ìkéde ìta gbangba pé òpin ọ̀sẹ̀ kejì ní oṣù kẹwàá ni àwọn yóò máa ṣe àjọyọ̀ àti ìdúpẹ́ lọ́wọ́ Olódùmarè. Ìkéde yìí wáyé láti àjọ̀dún ọdún ìbílẹ̀ Òwu pẹ̀lú àjọ̀dún Ọmọ Olówu. Àjọ̀dú Ọmọ Olówu yìí dàpọ̀ mọ́ àjọ̀dún iṣu tuntun, èyí tí Olówu fúnra rẹ̀ sọ, tí gbogbo ènìyàn sì tẹ́wọ́gbà á pẹ̀lú àtẹ́wọ́. Àwọn ènìyàn tó fi ìjókòó yẹ́ àjọ̀dún ti ọdún 2010 náà sí ni Ọọ̀ni Ifẹ̀ tẹ́lẹ̀ rí, tí ń ṣe Oba Okunade Sijuade Olubuse II (tó ti wàjà), Ààrẹ ilẹ̀ Nàìjíríà tẹ́lẹ̀ rí àti Balógun ti Owu, tí ń ṣe Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́, Chief of staff sí ààrẹ Goodluck Jonathan, Olóyè Mike Oghiedome, igbákejì Gómìnà ti ipinle Ogun nígbà kan rí àti alákòóso ECOMOG, tí ń ṣe Rtd General Tunji Olurin .

## Ìwé àkọsílẹ̀

* *Owu in Yoruba history*, Mabogunje, Akin L., Omer-Cooper, John D., Ibadan University Press, 1971

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè tẹ́lẹ̀ ní Áfríkà
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá
David Crosby

**David Van Cortlandt Crosby** (tí wón bí ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kẹjọ, ọdún 1914, tí ó sì kú ní ọjọ́ kejìdínlógún, ọdún 2023)jẹ́ akọrin àti olórin ọmọ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Ohun tí ó kọ́kọ́ sọ ọ́ di gbajúmọ̀ ni jíjẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ẹ "the Byrds."                 
Crosby ṣe ìfilọ́lẹ̀ àwọn àwo-orin adáṣe mẹ́jọ, bótilẹ̀jẹ́pé lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan ni, lákòókò iṣẹ́ rẹ̀. Àwọ rẹ̀ kan tí ó ṣìfilọ́lẹ̀ ní ọdún 1197 ni àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "*Tí MO Bá Le Rántí Orúkọ Mi Nìkan (If I Could Only Remember My Name)."*

## Àwọn itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn akọrin ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Articles with hCards
Ẹ̀ka:Àwọn Àyọkà pẹ̀lú ìjúwe ṣókí
Eyi to gbeyin ninu wa

***Eni to gbeyin wa***  jẹ́ eré  ìṣe -ìṣèré ti 2013 ti o dàgbàsókè nípasè Naughty Dog Ati  a tẹjade nipasẹ Sony Computer Entertainment . Awọn oṣere n ṣakoso Joel, onijagidijagan kan ti o ni iṣẹ pẹlu didari ọmọbirin ọdọ kan, Ellie, kọja kan ranse si-apocalyptic United States. *Ikẹhin ti Wa* ti dun lati irisi eniyan kẹta . Awọn oṣere lo awọn ohun ija ati awọn ohun ija imudara ati pe wọn le lo lilọ ni ifura lati daabobo lodi si awọn eniyan ọta ati awọn ẹda ajẹniyan ti o ni arun fungus ti o yipada. Ni ipo elere pupọ lori ayelujara, o to awọn oṣere mẹjọ ṣiṣẹ ni ifowosowopo ati imuṣere idije.

Alaigbọran Dog tu ọpọlọpọ awọn afikun akoonu ti o ṣe igbasilẹ; *Ikẹhin ti Wa: Left Behind* ṣe afikun ipolongo elere-ẹyọkan ni atẹle Ellie ati ọrẹ rẹ to dara julọ, Riley. Ẹya ti a tun ṣe atunṣe, *Ikẹhin ti Wa Remastered*, ti tu silẹ fun PlayStation 4 ni Oṣu Keje ọdun 2014,  ati atunkọ kan, *Ikẹhin ti Wa Apá I*, ni idasilẹ ni Oṣu Kẹsan 2022 fun PlayStation 5 ati pe o ti ṣeto fun itusilẹ lori Windows ni Oṣu Kẹta 2023. Aṣeyọri ere naa gbe ẹtọ idibo media kan, pẹlu iwe apanilerin kan ni ọdun 2013, iṣafihan ifiwe kan ni ọdun 2014, atẹle ni ọdun 2020, isọdi tẹlifisiọnu nipasẹ HBO ni ọdun 2023, ere tabili tabili nipasẹ Themeborne ni ọdun 2023, ere elere pupọ ti ko ni akọle, ati ere ti n bọ tabili tabili nipasẹ CMON .
Michael Jackson (iyasọtọ)

**[[Michael Jackson]]** (1958–2009)

Jẹ́ olórin ara ilu Amẹrika kan, akọrin ati onijo ti a mọ si “Ọba Agbejade”.
Kim Kardashian

**Kimberly Noel Kardashian** (tí a bí ní Oṣù Kẹwàá 21, 1980) jẹ́ àwùjọ ará ìlú Amẹ́ríkà kan, ìhùwàsí Mídíà, àti arábìnrin oníṣòwò. Ó kókó di gba-jú-gba-jà lórí ẹ̀rọ agbáwòrán s'áfẹ́fẹ́ gẹ́gẹ́ bíi onídìrí ti Paris Hilton, ṣùgbọ́n gba ànfàní àkíyèsí lẹ́hìn tí àwọn ìbálòpọ̀ téépù *Kim Kardashian, Superstar*, tí wọ́n yà ní ọdún 2003 pẹ̀lú ọ̀rẹ́-kùnrin rẹ̀Ray J nígbà náà, tí ó jáde ní ọdún 2007.  Nínú ọdún náà, òun àti àwọn ẹbí rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ sí ní hàn nínú ère amóhùn-máwòrán òtítọ́ mímú  *pẹ̀lú àwọn Kardashians* (2007–2021). Àṣeyọrí rẹ̀ yọrí sí ìdásílẹ̀ ti jara eré-pípa  *Kourtney àti Kim Take New York* (2011 – 2012), *Kourtney àti Kim Take Miami* (2009 – 2013), àti Hulu 's *The Kardashians* (2022).

Kardashian ti ní ìdàgbàsókè pàtàkì lórí ayélujára àti kọjá ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn irú ẹ̀rọ amóhùn-máwòrán àwùjọ, pẹ̀lú àwọn ọgọ́rùn-ún awọn mílíọ̀nù àwọn ọmọ-lẹ́yìn lórí Twitter àti Instagram .    Pẹ̀lú àwọn arábìnrin rẹ̀ Kourtney àti Khloé, ó ṣe ìfılọ́lẹ̀ ẹwọn boutique fashion Dash, èyítí ó ṣiṣẹ́ láti ọdún 2006 sí 2018.  Kardashian ṣe ìpìlẹ̀ KKW Beauty àti KKW Fragrance ní ọdún 2017,  àti aṣọ abẹ́ tàbí ilé-iṣẹ́ aṣọ ipilẹ̀ Skims ní ọdún 2019.  Ó ti tú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọjà tí a so mọ́ orúkọ rẹ̀, pẹ̀lú 2014 mobile game *Kim Kardashian: Hollywood* àti ìwé àwòrán 2015 *Selfish* . Gẹ́gẹ́ bí ọ̀ṣèré, ó tı farahàn nínú fíìmù *Ajalu Ajalu* (2008), *Deep in the Valley* (2009), àti ìdánwò: *Àwọn ìjẹ́wọ́ ti Olùdámọ̀ràn Ìgbéyàwó* (2013), àti pèsè ohùn rẹ̀ fún *PAW Patrol: Fíìmù náà* (2021).

Ìwé ìròhìn àkókò tí ó wà pẹ̀lú Kardashian lórí àtòpọ̀ wọn ti 2015's ọgọ́rùn-ún ènìyàn tí ó ní ipa jùlọ. Méjéèjì ti alárìwísí àti olólùfẹ́ ti ṣàpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìṣàpẹẹrẹ jíjẹ́ olókìkí fún olókìkí.   Ó jẹ́ ìṣirò pé ó tó US $ 1.8 bílíọ̀nù, ní ọdún 2022.  Kardashian ti di alákitiyan òṣèlú díẹ̀ síi nípasẹ̀ ìpàrọwà fún àtúnṣe túbú àti àánú,  àti pé ó wà lábẹ́ iṣẹ́ ẹ̀kọ́ òfin ọdún mẹ́rin ti ìṣàkóso nípasẹ̀ àìṣe-èrè lábẹ́ òfin.   Ìbáṣepọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú olórin Kanye West ti tún gba ìṣe dúró Mídíà pàtàkì; won ni won ni iyawo lati 2014 to 2022 ati ki o ni mẹrin ọmọ jọ. 

Ni 2006, Kardashian ti bẹrẹ ṣiṣẹ bi stylist fun Paris Hilton, ọrẹ ọrẹ ọmọde ti rẹ. O farahan ni awọn iṣẹlẹ pupọ ti jara otitọ *The Simple Life* ati pe a ya aworan nigbagbogbo ti o tẹle Hilton si awọn iṣẹlẹ ati awọn ayẹyẹ.   Sheeraz Hasan, onimọran PR kan ti n ṣiṣẹ pẹlu Hilton, ti pade Kardashian ati iya rẹ Kris Jenner tẹlẹ ni ọdun 2005, o si sọ ni pataki tẹlifisiọnu 2020 *20/20* pe Kardashian “ṣetan lati ṣe ohunkohun ti o to” lati ṣẹda ami iyasọtọ aṣeyọri kan. Rick Mendozza, oluyaworan ominira kan lori iṣẹ iyansilẹ fun tabloid TMZ, ṣe akiyesi ni ifọrọwanilẹnuwo kanna pe, nigbati Kardashian ba Hilton lọ si Hyde, eyiti o jẹ hotspot Hollywood ni akoko yẹn, o tẹsiwaju lati gba awọn iṣẹ iyansilẹ lati awọn tabloids lati gba awọn aworan ti Kardashian fun awọn tókàn odun meta.  Ni ọdun 2021, Kardashian sọ pe Hilton “fun mi ni iṣẹ gangan. Ati pe Mo gba iyẹn patapata. ” 

## Awon itokasi
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1980
Chris Hemsworth

**Christopher Hemsworth**  AM (ti a bi 11 August 1983  ) jẹ oṣere ilu Australia. Ó di gbajugbaja ati olokiki látara sise ẹ̀dá itan  Kim Hyde ninu ere agbeleewo tẹlifiṣọn orile ede Australia Home and away  (2004 – 2007) ṣaaju ki o to bẹrẹ iṣẹ fiimu ni Hollywood . Ninu Agbaye Cinematic Marvel (MCU), Hemsworth bẹrẹ ṣise ẹ̀dá itanThor pẹlu fiimu 2011 ti oni orukọ kanna pelu ẹ̀da itan nàa ati  atunṣe ẹ̀da itan naa ninu ere ti o se n ko pẹ́ ko pẹ́ yii ninu ere *Thor: Love and Thunder* (2022), eyiti o fi idi rẹ mulẹ laarin awọn oṣere ti o sanwo julọ ni agbaye.  
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1983
K. Viswanath

**Kasinadhuni Viswanath** (19 February 1930 - 2  February 2023) jẹ́ Olùdarí fiimu India kn, onkọwe iboju ati oṣere. Ọkan ninu awọn auteurs nla julọ ti sinima Telugu,    o gba idanimọ kariaye fun awọn iṣẹ rẹ, ati pe o jẹ mimọ fun idapọ sinima ti o jọra pẹlu sinima akọkọ. 
A bu ọla fun pẹlu “Eye ti gbogbo eniyan” ni “ Besançon Film Festival of France ” ni ọdun 1981.  Ni ọdun 1992, o gba Aami Eye Andhra Pradesh ti ipinlẹ Raghupathi Venkaiah, ati ọla ara ilu Padma Shri fun ilowosi rẹ si aaye iṣẹ ọna. Ni ọdun 2017, a fun ni pẹlu Aami Eye Dadasaheb Phalke, ẹbun ti o ga julọ ni Cinema ti India .   
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1930
## Àwọn Ìtọ́kasí
Susan Wojcicki

**Susan Diane Wojcicki** (tí a bí ní oṣu keje ọjọ́ 5, ọdún 1968 o si ku ni Oṣu Kẹjọ Ọjọ 9, Ọdun 2024) jẹ́ olùdarí ìdókòwò ara ìlú Poland-Amẹrika tí ó jẹ́ alákòóso YouTube láti ọdún 2014. Àkójọpọ̀ ọrọ̀ rẹ̀ jẹ́ $765 million ní ọdún 2022.

Wojcicki ṣiṣẹ́ ní ilé-iṣẹ́ ìmọọ-ẹ̀rọ fún ogún ọdún. Ó kópa nínú ìṣẹ̀dá Google ní ọdún 1998 nígbà tí àwọn olùdásílẹ̀ rẹ̀ kọ́kọ́ ṣètò ọ́fíìsì wọn síbi gáréèjì ilè àwọn òbí rẹ, tórúkọ wọn ń jẹ́ Esther àti Stanley Wojcicki. Ó ṣiṣẹ́ bíi olùṣàkóso ìtajà àkọ́kọ́ ti Google ní ọdún 1999, lẹ́yin náà, ó jé olùdarí ìpolówó ọjà ní ilé-iṣẹ́ náà lórí ẹ̀rọ-ayélujára. Lẹ́yin tí ó ṣàkíyèsi àṣeyọrí ti YouTube, ó da lábàá pé kí Google rà á, wọ́n fọwọ́ sí àdéhùn náà fún $ 1.65 billion ní ọdún 2006. Wọ́n sì fi sípò alákòóso YouTube ní ọdún 2014.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn oníṣòwò ará Amẹ́ríkà
Destiny's Child

**Destiny's Child** fígbá kan jẹ́ ẹgbẹ́ orin kan ni ilẹ́ America, tí àwọn ọ̀dọ́mọbìnrin méta kan dá sílẹ̀. Àwọn obìnrin náà ni, Beyoncé Knowles, Kelly Rowland, àti Michelle Williams. Ẹgbẹ́ náà bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ wọn gẹ́gẹ́ bíi olórin pẹ̀lú orúkọ **Girl's Tyme**, tí wọ́n dá sílẹ̀ ní ọdún 1990 ní Houston, Texas. Lẹ́yìn ọdún díẹ̀, àwọn obìnrin mẹ́rin àkọ́kọ́ Knowles, Rowland, LaTavia Roberson, àti LeToya Luckett tí wọ́n jọ bẹ̀rẹ̀ ni Columbia records gbà wọlé pẹ̀lú orúkọ *Destiny's Child.* Wọ́n ṣe ìfilọ́lẹ̀ ẹgbẹ́ náà pẹ̀lú orin tí wọ́n gbé jáde, tí àkọ́lé rè ń jẹ́ "*No, No, No*" àti orin wọn tó tà jù lọ, tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ *The Writing's on the Wall* (ọdún 1999). D'wayne Wiggins, ti o ti ṣe awọn igbasilẹ akọkọ wọn bi Destiny's Child, fi ẹsun lelẹ ni ọdun 2002 lodi si imọran iṣaaju rẹ (Bloom, Hergott, Diemer & Cook LLP) n wa $ 15 milionu ni awọn bibajẹ fun idinku adehun pẹlu ẹgbẹ laisi aṣẹ rẹ, ni imunadoko  iwe adehun atilẹba rẹ ti o fun ni awọn iṣẹ igbasilẹ iyasọtọ ti orin Destiny's child fun ọdun meje akọkọ, ni paṣipaarọ fun “awọn ẹtọ ọba kan”, dipo awọn ẹtọ ọba nikan lati awọn awo-orin mẹta akọkọ. A yanju ọran naa fun iye ti a ko sọ.  Ni Okudu 2003, Mathew Knowles kede pe Destiny's Child yoo faagun pada si quartet, ti o fi han arabinrin aburo Knowles, Solange, gẹgẹbi afikun tuntun si ẹgbẹ naa.  Destiny's Child ti ṣe igbasilẹ awọn orin tẹlẹ pẹlu Solange o si pin ipele naa nigbati o rọpo Rowland fun igba diẹ lẹhin ti o fọ ika ẹsẹ rẹ lakoko ti o nṣere. Alakoso wọn, sibẹsibẹ, sọ pe ero naa ni a lo lati ṣe idanwo awọn ati lati ọdọ gbogbo eniyan.  Ni Oṣu Kẹjọ ọdun 2003, Knowles funrarẹ jẹrisi pe arabinrin rẹ kii yoo darapọ mọ ẹgbẹ naa, ati dipo gbega awo-orin akọkọ Solange, *Solo Star*, ti a tu silẹ ni Oṣu Kini ọdun 2003. 

Destiny’s child tun parapo fun iṣẹ idagbere ni 2006 NBA All-Star Game ni Osu Kinni , ojo 19, odun 2006, ni Houston, Texas; sibẹsibẹ, Knowles soro, "O ni o je awo  ti o kẹhin , sugbon ki i se ere ti o kẹhin."   Iṣẹ  tẹlifisiọnu ikẹhin wọn wa ni ajọdun orin Fashion Rocks Benefit ni Ilu New York ni awọn ọjọ diẹ lẹhinna.  Ni Oṣu Kẹta Ọjọ 28, Ọdun 2006, Destiny ‘s child ti ṣe ifilọlẹ sinu Hollywood Walk of Fame, olugba 2,035th ti idanimọ ti o ṣojukokoro.  Ni odun 2006 BET Awards, Destiny's Child gba Ẹgbẹ Ti o dara julọ, ẹka ti wọn tun gba ni 2005 ati 2001. 

## Àwọn ìtọ́kasí
Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Grammy
Sam Smith

**Samuel Frederick Smith** (tí a bí ní 19 May 1992) jẹ́ akọrin àti aṣẹ̀dá orin ọmọ orílè-èdè England. Lẹ́yìn tí ó di olókìkí ní oṣù kẹwàá ọdún 2012 nípasẹ̀ ìṣàfihàn rẹ̀ nínú orin àdákọ tí àkọ́lé rè ń jẹ́ " Latch ", èyí tó ṣipò kọkànlá lórí atọ́ka Singles UK. Wọ́n sì padà ṣàfihàn orin "Naughty Boy" tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "La La La" tó ṣịpò kìíní lóṣù karùn-ún, ọdún 2013. Ní oṣù kejìlá ọdún 2013, wọ́n yan Smith fún àmì-ẹ̀yẹ Brit Critics Choice Award, ti ọdún 2014,   ó sì gba àmì-ẹ̀yẹ méjèèjì. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Grammy
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1992
Ẹ̀ka:Articles with hCards
Ẹ̀ka:Àwọn Àyọkà pẹ̀lú ìjúwe ṣókí
Aubrey Plaza

**Aubrey Christina Plaza** (tí wọ́n bí ni June 26, 1984)  jẹ́ òṣèré ọmọ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, aláwàdà, àti olùdárí. Ó kópa gẹ́gẹ́ bí ẹ̀dá-ìtàn April Ludgate lórí NBC sitcom *Parks àti Recreation* láti 2009 – 2015, àti ìfihàn rẹ̀ nínú jara eré FX *Legion* (2017 – 2019). Ní ọdún 2022, ó kópa nínú eré àkọ́kọ́ tó jẹ́ apá keji anthology HBO *The White Lotus*, èyí sì mu gba àmì-ẹ̀yẹ Golden Globe kan.

Lẹ́yìn tí ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí òṣèré àti aláwàdà lórí ìtàgé Upright Citizens Brigade Theater, ó kópa gẹ́gẹ́ bí èdá-ìtàn kan nínú fíìmù *Safety Not Guaranteed* ní ọdún (2012). Ó tún ti farahàn nínú fíìmù *Mystery Team* ní ọdún (2009), *Funny People* ọdún (2009), *Scott Pilgrim vs. World* (2010), *The To Do List* (2013), *Life After Beth ọdún (2014), Mike and Dave Need Wedding Dates* (2016)*, Child's Play *(2019)*, *àti *Happiest Season* ọdún (2020)*.* Plaza ti kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù àgbéléwò, ó sì ti ṣàgbéjáde fíìmù bíi *Awọn wakati Kekere* (2017), *Ingrid Goes West* (2017).

## Àwọn ìtọ́kasí
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1984
Meghan Trainor

**Meghan Elizabeth Trainor** (tí a bí ní ọjọ́ kejìlélógún oṣù Kejìlá, ọdún 1993) ọmọ orílẹ̀-èdè America, jẹ́ gbajúgbajà olórin. Ó di gbajú-gbajà lẹ́yìn tí ó fọwọ́ sí ìwé pẹ̀lú Epic Records ní ọdun 2014 tí ó sì ko orin rẹ̀ àkọ́kọ́ tí àkòrí rẹ̀ jẹ́ "All About That Bass", ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn orin tí àwọn ará Amerika gbó jù ní ìgbà náà. Trainor tà tó mílíọ̀nù mọ́kànlá orin náà káàkiri àgbáyé. Trainor tí kó albumu orin márùn-ún láti ìgbà náà, ó sì ti gbà ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmì ẹyẹ, ọkàn lára rẹ̀ ni àmì-ẹyẹ Grammy ni ọdun 2016 fún àwọn olórin titun tí ó dára jù lọ.

Trainor ti nífẹ̀ẹ́ sí orin láti ìgbà tí ó wà ní ọmọdé; o kọ àwọn orin àkọ́sítìkì mẹ́ta , *Meghan Trainor* (ọdún 2009), *I'll sing with you*, àti only *17* (ọdún 2010). O bẹ̀rẹ̀ kíkọ àti àgbéjáde àwọn orin fún àwọn akọrin mìíràn ní ọdun 2013. Ní ọdún 2015, Trainor ṣe àgbéjáde álíbọ̀mù pop ati hip hop rẹ̀, tí àkòrí rẹ̀ jẹ́ Title, ó jẹ́ orin àkọ́kọ́ ní orí Billboard orílè-èdè Amẹ́ríkà nígbà tí ó jáde. Ó ṣe àgbéjáde àwọn orin mìíràn bi "No" àti "Thank you" (ní ọdun 2016) àwọn orin méjèèjì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn orin tí àwọn ènìyàn gbọ́ jù ni Amerika nígbà náà. Trainor ṣàgbẹ́ jáde álíbọ̀mù orin kẹta rẹ̀ pẹ̀lú Epic, "*Treat Myself"* (2020), ní ìgbìyànjú rẹ̀ láti tẹ̀lé àwọn àṣà orin tí ó nlọ lọ́wọ́, ó se àgbéjáde álíbọ̀mù orin mìíràn tí àkòrí rẹ̀ jẹ́ *A very Trainor Christmas*. Trainor ṣe àgbéjáde álíbọ̀mù karùn-ún orin rẹ̀ ní ọjọ́ kọkànlélógún Oṣù Kẹ̀wá (21 Oct), Ọdún 2022, ọkàn nínú àwọn orin inú álíbọ̀mù náà “ Made You Look ” jẹ́ ọ̀kan lára àwọn orin márùn-ún tí àwọn ènìyàn gbọ́ jù nígbà náà ní àwọn orílè-èdè bi UK, Ireland, Australia àti New Zealand.

Àwọn orin Trainor ma ń sábà dá lórí obìnrin, bí ènìyàn se rí ara rẹ̀, ati ìfiagbára fún ara ẹni, bótilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀pọ̀ sọ wípé àwọn orin rẹ̀ ń lòdì sí jíjà fún ẹ̀tọ́ obìnrin. Yàtọ̀ sí kíkọrin, ó fọ òhun nínú àwọn fíìmù bí *Smurfs: The Lost Village* (2017) àti *Playmobil: the movie* (2019). Ó ti jẹ́ onídajọ́ lórí àwọn ìtàgé fífi tálẹ̀ǹtì hàn bí *the four: battle of Stardom* (2018), *Voice UK* (2020) àti *Australian idol* (2023). Trainor ti gbà ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀yẹ bi Aami Eye Grammy kan, ẹ̀bùn ASCAP mẹrin, ati Awọn ẹbun Orin billboard meji.
Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Grammy
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1993
Iko

**Ikọ́** jẹ́ ohun tí ó máa ń wáyé láti mú ikun àti ìdọ́tí bíi eruku tàbí èéfín kúrò ní àyà wa. Ikọ́ fún ra rẹ̀ kìí se àìsàn ṣùgbọ́n wíwú Ikọ́ léraléra lè jẹ́ àmì wípé àìsàn wà lára. Ikọ́ jẹ́ ọ̀kan lára nkan tí ènìyàn ó ní agbára lé lórí, kódà bí ènìyàn kò bá fẹ́ wúkọ́, bí ìdọ́tí tàbí àìtó bá ti wọ ọ̀nà ofun tàbí ẹ̀dọ̀fóró, ikó ma wáyé láti tíì síta, ènìyàn o le dá ikó dúró làílàí 

Ikọ́ wà lára àwọn ọ̀nà tí ara ń fi dàbọ̀ bo ara rẹ̀. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ wípé ikọ́ jẹ́ nkan tí ènìyàn kò lágbára lórí, ènìyàn fún ra rẹ̀ le wúkọ́ láti mú ìkan kúrò ní ọ̀nà ọ̀fun fúnra rẹ̀. Ọ̀pọ̀lopọ̀ àrùn tí ó ń fa ikọ́ ni ó máa ń lọ fúnra rẹ̀ ní àárín ọ̀ṣẹ̀ mẹ́ta tí wọn kò sì nílò ìtójú.

## Àwọn ìtọ́kasí
Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ìgbóhùngbáwòrán Sáfẹ́fẹ́ Tẹlifísàn Ní Nàìjíríà

Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ìgbóhùngbáwòrán sáfẹ́fẹ́ lè jẹ́ ìtòpasẹ̀ padà sí ìparí àwọn ọdún 1950 nígbàtí Western Region tẹ́lẹ̀ ṣe ìfilọ́lẹ̀ ìfihàn tẹlifísàn àkọ́kọ́ ti Nàìjíríà. Ní déédé ọdún 1959 ti sàmì ìbẹ̀rẹ̀ ìgbésáfẹ́fẹ́ tẹlifísàn ní Nàìjíríà pẹ̀lú Western Nigeria Television gẹ́gẹ́ bí ilé-iṣẹ́ tẹlifísàn àkọ́kọ́ tí a ṣètò ní orílẹ̀-èdè náà. 

## Ìtàn
Pẹ̀lú ète pípèsè ọ̀nà fún àwọn ilé ẹ̀kọ́ ẹkùn tí kò ní òṣìṣẹ́ ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́ tó péye, Western Region tẹ́lẹ̀ tẹ́lẹ̀ dá ilé iṣẹ́ Western Nigerian Television sílẹ̀. Ní àtẹ̀lé àwọn ipasẹ̀ ti ìjọba Agbègbè Ìwọ̀ Oòrùn, ìjọba Agbègbè Ìlà Oòrùn ṣètò ìgbésáfẹ́fẹ́ tẹlifísàn rẹ̀ pẹ̀lú ìpinnu àkọ́kọ́ ti ìgbéga ètò ẹ̀kọ́ déédé láàrín àṣẹ rẹ̀. Ní báyìí, ètò ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ tí a sọ ni a ṣẹ̀dá ní ọdún 1960.
Ní ọdún méjì nìkan lẹ́hìn ìgbésẹ̀ nípasẹ̀ ìjọba Agbègbè Ìlà Oòrùn, ìjọba Agbègbè Àríwá ṣẹ ìfilọ́lẹ̀ ètò ìgbésáfẹ́fẹ́ tẹlifísàn rẹ̀ pẹ̀lú ìpinnu láti gbé ètò ẹ̀kọ́ láàrín àṣẹ rẹ̀ ga. Wọ́n fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ ní ọdún 1962, orúkọ tí a fún ètò tẹlifísàn ni "Radio Television Kaduna". 
Ní ìbẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ náà, gbogbo àwọn ètò tẹlifísàn agbègbè meta dúró pẹ̀lú àwọn ibi-àfẹdé wọn ṣùgbọ́n ní ẹ̀yìn àwọn ọdún, ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn ti ṣe ìṣòwò níkẹ̀hín-ìn.
Ìgbóhùngbáwòrán sáfẹ́fẹ́ tẹlifísàn ní Nàìjíríà bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìpìlẹ́sẹ̀ ti Alákoso agbègbè ìwọ̀-oòrùn (Western Region) àkọ́kọ́, Olóyè Ọbafẹ́mi Awólówọ̀ tí ní ọjọ́ kọkàn-lé-lọ́gbọ̀n oṣù kẹ́wàá, ọdún 1959 ló ṣe ìgbékalẹ̀ ìgbóhùngbáwòrán sáfẹ́fẹ́ tẹlifísàn ní ìlú Ìbàdàn, tí ó jẹ́ olú agbègbè náà nígbà náà. Pẹ̀lú atagba ọgọ́run márùn-ún wáátì kékeré tí a gbé sórí òkè **Mapo** nígbà náà, àti omìíràn ní àjọṣepọ̀ pẹ̀lú ilé-iṣẹ́ British Media, 'Overseas Rediffusion Limited '.
A tún ṣẹ̀dá 'Western Nigeria Radiovision Service Limited ' pẹ̀lú òjúṣe láti ṣàkoso ìgbóhùngbáwòrán sáfẹ́fẹ́ rédíò àti tẹlifísàn ní agbègbè àwọn ìwọ̀-oòrùn.  Nígbà náà a dá ilé-iṣẹ́ tẹlifísàn náà láti tan ìsọfúnni kálẹ̀ àti láti fi dá àwọn òǹwòrán lárayá.

## Àwọn Ìtọ́ka Sí
Obianuju Ekeocha

**Obianuju Ekeocha** , tí àwọn ènìyàn mọ̀ sí **Uju** (a bi ní odun 1979), jẹ́ onímọ̀ Sáyẹ́nsì ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà tí ó ń gbé ní Ilẹ̀ọba Aṣọ̀kan. Òun ni ọ̀lùdásílẹ̀ àti ààrẹ "*Culture of Life Africa"*.

## Ìtàn rẹ̀
Ekeocha ń gbé ní orílẹ̀ èdè Ilẹ̀ọba Aṣọ̀kan ẹ̀ka ibi tí ó ti ń síse ni ẹ̀ka àwọn tí ó ń wo ẹ̀jẹ̀ fún àìsàn, kòkòrò àti àwọn nkan míràn. Ní ọdún 2016, wón fun ní isẹ́ sí ilé ìwòsàn ní Ilẹ̀ọba Aṣọ̀kan. Ó jẹ́ ara ìjọ Kátólíìkì làti Ìpìlẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ayé rẹ̀ nígbà tí ó wà ní Nàìjíríà.
## Ẹ̀kọ́ rẹ̀
Obianuju lọ ilé-ìwé Federal Government Girls' College ti Owerri, kí ó tó tẹ̀ ẹ̀kọ́ rẹ̀ síwájú ní Yunifásítì ilẹ̀ Nàìjíríà, Nsukka, níbi tí ó ti gba àmì ẹyẹ Bachelor nínú ìmò Microbiology. Lẹ́yìn èyí ó lọ orílè-èdè Ilẹ̀ọba Aṣọ̀kan láti gbà àmì ẹyẹ master nínú ìmò Biomedical science ní Yunifásítì East London.

## Àwọn Ìtókasí
Iroro Tanshi

**Iroro Tanshi** (tí a bí ní ọdun 1984 tàbí 1985) jẹ́ ọmọ Nàìjíríà tí ó ní òye lọ́pọ̀lopọ̀ nípa àwọn àdán, ó sì ń kó nípa àwọn oríṣiríṣi ẹ̀yà àdán ní Afrika. Ó wà lára àwọn ọ̀lùdásílẹ̀ Small Mammal Conservation Organisation (SMACON).

## Àwọn Ìtókasí
Maria Stepanova (Akewi)

thumb|Àwòrán 
Maria Mikhailovna Stepanova
**Maria Mikhailovna Stepanova** (ọmọ orílẹ̀-èdè Russia: Мари́я Миха́йловна Степа́нова; tí a bí ní osù kẹfà ọjọ́ 9, ọdún 1972) jẹ́ akéwì ará ìlú Russia, òǹkọ̀wé, àti oníròyìn. Ó jẹ́ olóòtú ti Coltra.ru lọ́wọ́lọ́wọ́, èyí tó jẹ́ ìwé àtẹ̀jáde orí ayélujára tí ó dá lórí àṣà àti iṣẹ́-ọnà. Ní ọdún 2005, ó gba àmì-ẹ̀yẹ Andei Bely fún ewì kíké. Láìpẹ́, ó tún gba ẹ̀bùn ti 2017-2018 oníwèé ńlá fún ìtàn àròsọ rẹ̀, tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ *In Memory of Memory* (*Pamyati pamyati)* .

## Ìtàn Ìgbésíayé rẹ̀
Stepanova tí a bí ní Moscow ní oṣù kẹfà ọjọ́ 9, ọdún 1972, kàwé gboyè ní Maxim Gorky Literature Institute, lọ́dún 1995. Ó ṣe àtẹ̀jáde àwọn ewì nínú àwọn ìwé-ìròyìn pẹ̀lú èdè Russia. Àpẹẹrẹ irú́fẹ́ ewì bẹ́ẹ̀ ni *Zerkalo*, *Znamya*, *Kriticheskaya massa*, àti *Novoe Literaturnoe Obozreniye*, àti nínú àwọn ìtàn òwúlẹ̀wútàn bíi *Babylon, Urbi, àti Ulov*. Stepanova ti gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ẹ̀bùn pàtàkì fún ìwé-kíkọ ti ìlú Russia, pẹ̀lú ẹ̀bùn Pasternak àti ẹ̀bùn Andrei Bely ní ọdún 2005, ati ẹ̀bùn ti ìlú Moscow ní ọdún 2006, 2009, àti 2018.  

Ní ọdún 2007, Stepanova ṣe ìdásílẹ̀ Openspace.ru, tó jẹ́ ìwé-ìròyìn orí ayélujára tí ó ṣe ìyàsọ́tọ̀ rẹ̀ fún àṣà àti iṣẹ́-ọnà Russiae. Per Stepanova, ìwé ìròyìn náà "yóò pèsè àwọn olùgbọ́ pẹ̀lú ohun-èlò ìgbàlódé, to pé, àti èyí tó ṣe é fìtara wò lórí ohun tí ń ṣẹlẹ̀ nínú àṣà Russia àti ní ìta lọ́hùnún."  Ó ṣiṣẹ́ olóòtú-àgbà ní Openspace.ru títí di ọdún 2012, nígbà tí ó yọwọ́ kúrò nínú àtẹ̀jáde náà pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn òṣìṣẹ́ olóòtú rẹ̀ nítorí ìṣòro àìrónídòókòwò, láti àwọn ilé-iṣẹ́ àdáni. 

Wọ́n ti ṣe ògbufọ̀ àwọn iṣẹ́ Stepanova sí èdè Gẹ̀ẹ́sì, Hebrew, Spain, Italy, German, Finnish, French àti àwọn èdè mìíràn. Wọ́n tún yàn àn gẹ́gé bíi ọ̀jọ̀gbọ́n àlejò ti Siegfried-Unseld ní Humboldt Universität ni Berlin fún ọdún 2018 – 2019. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1972
Àtòjọ orúkọ àwọn obìnrin Nigeria onímọ̀ sáyẹ́ǹsì

*Taiwo Olayemi Elufioye, pharmacologist 
*Francisca Oboh Ikuenobe, geologist specializing in palynology and sedimentology
*Eucharia Oluchi Nwaichi, environmental biochemist, Oréal-Unesco award in 2013
*Janet Edeme agricultural scientist and plant biologist
*Ebun Oni geophysicist
*Mojisola Adeyeye ọ̀mọ̀wé onímọ̀ sáyẹ́ǹsì
*Oluwatoyin Asojo
*Helen Asemota
*Adeyinka Gladys Falusi
*Anthonia Fatunsi
*Eucharia Oluchi Nwaichi
*Lucy Jumeyi Ogbadu
*Folakemi Titilayo Odedina
*Folasade Ogunsola professor of medical microbiology and University of Lagos first female Vice-Chancellor.
*Obianuju Ekeocha
*Iroro Tanshi
*Ijeoma Uchegbu Nigerian-British pharmacist and professor of pharmacy
*Rita Orji
*Olufunmilayo Olopade Nigerian physician
*Deborah Ajakaiye first Nigerian geophysicist
*Temie Giwa-Tunbosun founder of life bank 
* Grace Oladunni Taylor, Nigerian chemist, 2nd woman inducted into the Nigerian Academy of Science (now the National Root Crops Research Institute)
*Omowunmi Sadik (born 1964), chemist, educator
*Margaret Adebisi Sowunmi, botanist and environmental archaeologist
*Felicity Okpete Ovai, engineer, civil servant, politician

## Àwọn Ìtọ́kasí
Francisca Oboh Ikuenobe

**Francisca Oboh-Ikuenobe** jẹ́ onímọ̀ sáyẹ́ǹsì ti Ẹ̀ka-ìmọ̀ nípa ayé is a (geology) ọmọ Ubiaja ní  ìjọba-ìbílẹ̀ Esan South East Local Government ti Ìpínlẹ̀ Ẹdó. Ìmọ̀ ẹ̀ka-ẹ̀kọ́ rẹ̀ ni palynology àti sedimentology, bẹ́ẹ̀ náà ó jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n ni ẹ̀ká-ẹ̀kọ́ Geosciences and Geological and Petroleum and Engineering, bẹ́ẹ̀ náà ó jẹ́ igbakeji Ọ̀gá Ẹ̀ka-ìmọ̀ ẹ̀kọ́, (Associate Dean of Academic Affairs in the College of Engineering and Computing), tí yunifásítì Missouri University of Science and Technology.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Temie Giwa-Tubosun

**Oluwaloni Olamide Giwa** tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ mọ̀ sí **Temie Giwa-Tubosun** (tí a bí ní oṣù Kejìlá ọdún 1985) jé ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà mọ́ Amẹ́ríkà tí ó ní ìmò nípa ètò ìlera, òun ní ọ̀lùdásílẹ̀  **[[LifeBank (Nigeria)|Life Bank]](**ilé-isé tí wón ń pè ní **One Percent Project)**, ilé-isé kan ní Nàìjíríà tí ó ń síse takuntakun láti ri si ilo wọ́rọ́wọ́ ètò Ìfún ni lẹ́jẹ̀ ní Nàìjíríà.

## Àwọn Ìtókasí
Janet Edeme

**Janet Edeme** jẹ́ onímọ̀ sáyẹ́ǹsì tó ní ṣe pẹ̀lú ohun ọ̀gbìn ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti onímọ̀ ìjìnlẹ̀ nínú ohun ọ̀gbìn, tí ó ṣiṣẹ́ bí Olùdarí ẹ̀ka (Rural Economy and Agriculture at the African Union Commission - AUC/DREA), tí ó wà ní Addis Ababa, Ilẹ̀ Ethiopia. AUC/DREA jẹ́ ẹ̀ka kan láàrín Ìṣọ̀kan Áfíríkà, tí ó ní ìdúró fún ìgbéga, ìdàgbàsókè ìgbèríko alágbèrò nípasẹ̀ iṣẹ́-ọ̀gbìn àti ìlọsíwájú ti ààbò oúnjẹ ní gbogbo ilẹ̀ Áfíríkà. 

## Ayé Àti Ẹ̀kọ́ Rẹ̀
Edeme jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí wọ́n bí, tó dàgbà, tó sì kẹ́kọ̀ọ́ ní orílẹ̀-èdè rẹ̀. Arábìnrin náà gba oyè Master of Science nínú Agricultural Biology, pẹ̀lú ìmọ̀ nípa ohun ògbìn tí ó dá lé lórí, Yunifásítì ìlú Ìbàdàn fún un ní àmì-ẹ̀yẹ. Dókítà rẹ̀ nínú ìwé-ẹ̀kọ́ ìmọ̀ ọgbọ́n orí ni wọ́n fún ní ilé ẹ̀kọ́ gíga ní Fásítì Ìbàdàn, Fásítì ti Texas A&M, ní College Station, Texas, United States àti International Institute for Tropical Agriculture (IITA), ní Ìbàdàn. 

## Ìrírí Rẹ̀ Lórí Iṣẹ́
Iṣẹ́ àti ìwádìí Edeme dá lórí ààyè ti ìmọ̀-ògbìn. Ó ṣe ìwádìí ti (post doctoral) ní International Livestock Research Institute (ILRI), ní ìlú Nairobi, ní ilẹ̀ Kenya. Ó jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ ní ilé ẹ̀kọ́ tí ó lọ, Fásítì Ìbàdàn. Ó tún ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùgbaninímọ̀ràn sí àwọn àjọ tí ó mọ̀ọ́mọ̀, pẹ̀lú Eto Ìparapọ̀ Àwọn Orílẹ̀-Èdè Lórí HIV/AIDS (Joint United Nations Programme on HIV/AIDS - UNAIDS) àti àjọ tó ń bójú tó Oúnjẹ àti Àgbẹ̀ ti Ìparapọ̀ Àwọn Orílẹ̀-Èdè - Food and Agricultural Organisation of the United Nations (FAO). 

## Ohun Mìíràn Tí A Mọ̀ ọ́ Fún
Edeme jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ti Ìgbìmọ̀ Alákoso ti àwọn irúgbìn Áfíríkà, àjọ láàrín ìjọba, láàrín Ìṣọ̀kan Áfíríkà (African Union), tí ó ní ìdúró fún ìmuṣe Ètò African Seed and Biotechnology Programme. 

## Àwọn Ìtọ́ka Sí
Ebun Oni

**Professor Ebun Oni **(tí a bí ní ọjọ́ 21 oṣù karùn-ún, ọdún 1935 -tí ó sì di olóògbé ní ọjọ́ 2 oṣù kejìlá, ọdún 2021)  ni a mọ̀ sí **Ebun Adegbohungbe** nígbà ayé rẹ̀, tí ó wá padà di **Ebun Adefunmilyo Oni** (orúkọ ọkọ rẹ̀). Ó jé onímọ̀ sáyẹ́ǹsì tó ń fi ohun àfojúrí fi kẹ́kọ̀ọ́ nípa ayé , ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ni, ó jẹ́ olùkọ́ ní yunifásitì àti òǹkọ̀wé. Ó tún jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ Nàìjíríà tó kọ́kọ́ di onímọ̀ sáyẹ́ǹsì àkọ́kọ́, o sì di ìlú-mọ̀-ọ́n-ká látàri ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwé àtẹ̀jáde rẹ̀. Olùkọ́ ni Yunifásítì ìlú Ìbàdàn ni.

## Ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Adegbohungbe jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ ti ilé-ìwé Methodist Girls High School, Yaba, Lagos kí ó tó lọ kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú ìmọ̀ Physics ní University College of Ghana ní ọdún 1961. Iṣẹ́ àkọ́kọ́ tó yàn láàyò ni iṣẹ́ ìmọ̀-ẹ̀rọ̀, kọ́dà ní ọdún 1967 ó sọ pé òun ni lọ́kàn láti jẹ́ obìnrin àkọ́kọ́ tó máa kọ́ nípa ìmọ̀-ẹ̀rọ, àmọ́ ìjọba kọ̀ jálẹ̀ láti fún òun ní àǹfààní ìwé ọ̀fẹ́ torí ó jẹ́ obìnrin, nítorí náà wọ́n gbà á níyànjú láti kọ ẹ̀kọ́ nípa physics.

Adegbohungbe gba ìwé-ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ ti ìjọba fún ìtẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ rè, nínú geophysics ní Imperial College, London. Ó gboyè MSc ní ọdún 1963, ọdún kan náà ni ó dara pọ̀ mọ́ àwọn òṣìṣẹ́ ẹ̀ka-ẹ̀kọ́ Physics ní University of Ife, Nàìjíríà. 

## Àwọn ìtọ́kasí
Helen Asemota

**Helen Nosakhare Asemota** jẹ́ Baokẹ́mísítì àti Baotẹkinọ́lọ́gísìtì nípa nǹkan ọ̀gbìn tó wà ní Jamaica. Ó Jẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n fún Baokẹ́mísítì àti Mòlẹ́kúlà Bìólójì àti Ádárì fún sẹ́ńtà Baotẹkinọ́lọ́gísìtì  fún Fáṣítì West Indies ní Mona, Jamaica. Àwọn ìwádìí rẹ̀ mú ìlọsíwájú bá Baotẹkinọ́lọ́gísìtì  nípa bí wọ́n ṣe máa ń ṣe nǹkan àti Ìtẹ̀síwájú bá àwọn nǹkan èso-oko. Ó Jẹ́ ọ̀kan lára àwọn tó wà ní iwájú fún ìbáṣẹpọ̀ Baotẹkinọ́lọ́gísìtì ní Àgbáláayé, bẹ́ẹ̀ náà ló jẹ́ ẹni tí wọ́n máa ń gbà ìmọ̀ràn lọ́wọ́ rẹ̀ ní gbogbo ayé lórí Baotẹkinọ́lọ́gísìtì fún United Nations (UN).

## Ayé àti Ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Asemota ní Nàìjíríà. Ó gbà òye ìparí ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Fásitì Benin, Ó gba òye Másítàsì lórí ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ sáyẹ́nsì ní  Fásitì Àhmádù Béllò, àti Dọ́kítà ní Fìlọ́sọ́fì ní Fáṣítì Benin/Fásitì Frankfurt .

## Awọ̀n Ìtọ́kasí
Adeyinka Gladys Falusi

**Adeyinka Gladys Falusi** jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ìmò ẹ̀jẹ̀ àti omi ara ní Nàìjíríà, òun sì ni olùdarí tẹ́lẹ̀ rí fún ibi ẹ̀kọ́ "Advanced Medical Research and Training, College of Medicine, ti Yunifásítì ìlú Ìbàdàn. Ó ní ìmò púpò nínú àwọn àwọn àìsàn ẹ̀jẹ̀ tí ó ń pa ènìyàn lára.

## Ìpìlẹ̀ àti ẹ̀kọ́ rẹ̀
Gladys jẹ ọmọ bíbí Ìpínlẹ̀ Èkìtì, Nàìjíríà, wón to dàgbà ní Efon Alaaye, Ìpínlẹ̀ Èkìtì, Nàìjíríà. Arábìnrin kan (Grace Oladunni Olaniyan, ẹni tí ó ti di Ojogbon Taylor) tí ó ń gbé ní àdúgbò Gladys ni ó mú kí ó kó nípa ìmò Sayensi. Ó kó nípa ìmò Kemistri ní Yunifásítì ìlú Ìbàdàn (UI). Ó tẹ̀ ẹ̀kọ́ rẹ̀ síwájú láti kó nípa ẹ̀jẹ̀ àti omi ara ní College of Medicine ti Ibadan.

## Ìdílé rẹ̀
Ọ̀jọ̀gbọ́n Gladys fẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n Abiodun Falusi, ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ìmò Agricultural Economics, wón bí ọmọ márùn-ún.

## Àwọn Ìtókasí
Ijeoma Uchegbu

**Ijeoma Uchegbu** jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n ti ẹ̀kọ́ nípa ìmọ̀-oògùn ní University College London, níbi tí ó ti dipò igbákejì Ààrẹ mú fún ilẹ̀ Adúláwọ̀ àti ààrin-gbùngùn. Ó jẹ́ Nigerian-Britih. Òun ni olóri oníṣẹ́ sáyẹ̀ǹsì ti Nanomerics, èyí tí ń ṣe ilé-iṣẹ́ tó ń ṣe oògùn láti wá ojútùú sí omi tí ò mọ́. Òun sì ni Gómìnà Wellcome, èyí tí ń ṣe ilé-iṣẹ́ oògùn tó ń ṣe ìwádìí, tó sì ń fi inú-rere hàn fún àwùjọ. Uchegbu ni a tún mọ̀ fún iṣẹ́ ribiribi rẹ̀ lóri sáyẹ̀ǹsì nínú science public engagement àti equality and diversity nínú Science, Technology, Engineering àti Mathematics (STEM).

## Àtòjọ ìwé rẹ̀

* 2000 Synthetic Surfactant Vesicles: Niosomes and Other Non-phospholipid Vesicular Systems: 11 (Drug Targeting and Delivery)
* 2006 Polymers in Drug Delivery
* 2013 Fundamentals of Pharmaceutical Nanoscience

## Àtòjọ àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀

* 2007 UK Department for Business, Innovation and Skills *Women of Outstanding Achievement in Science Engineering and Technology*
* 2012 Royal Pharmaceutical Society *Pharmaceutical Scientist of the Year*
* 2013 Academy of Pharmaceutical Sciences Eminent Fellow
* 2013 Controlled Release Society *College of Fellows*
* 2016 Academy of Pharmaceutical Sciences *Innovative Science Award*

## Àwọn ìtọ́kasí
Rita Orji

**Rita Oluchi Orji** jẹ́ ọmọ orílé-èdè Nàìjíríà, tí ó tún fi apá kan tan mọ́ Canada. Ó jẹ́ onímọ̀ kọ̀m̀pútà fún Kánádà nínú ìwádìí jinlẹ̀ fún ẹgbẹ́ pasuáfùù. Àti olùdarí pasuáfùù kòmpútí laàbù tí ilé ẹ̀kọ́ gíga yunifásítì Dalhousie. Ìṣe rẹ̀ dá lé lórí bí a ṣe lè lo ìṣòro ǹ gbésì láàrin ènìyàn àti ẹ̀rọ kọ̀m̀pútà.

Ó ti gbá àmì ẹ̀yẹ tó ti tó àádọ́rin, àti àmì ìdánimọ̀ ní agbègbè, àyíká àti àgbà-ń-lá-ayé. Ó sì tún ṣe iṣẹ́ pàtàkì nípa rírí sí àsíá àwọn obìnrin nínú ẹgbẹ́ Àjọ àwọn Orílẹ̀-èdè panel, tí ilé ìgbìmò asòfin Kánádà.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Lucy Jumeyi Ogbadu

right|thumb|280x280px|Professor Ogbadu
**Lucy Jumeyi Ogbadu** (tí a bí ní ọjọ́ àrùn-dín-lọ́gbọ̀n oṣù kẹsàn-án ọdún 1953) jẹ́ onímọ̀ràn microbiologist ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó sì ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Olùdarí àgbà àti Alákoso National Biotechnology Development Agency (NABDA), ilé-iṣẹ́ ìwádìí lábẹ́ Ilé-iṣẹ́ ti ìmọ̀-jinlẹ̀ àti ìmọ̀-ẹ̀rọ ti Nàìjíríà títí di ìparí àsìkò rẹ̀ ní ọdún 2018. 

## Iṣẹ́ Rẹ̀
Ṣáájú kí ó tó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Olùdarí Gbogbogbò àti Alákoso ti NABDA ní oṣù kọkànlá ọdún 2013, Ogbadu ti kọ́ ẹ̀kọ́ ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga rẹ̀ ti Ahmadu Bello University, Zaria, fún ogún ọdún àti lẹ́hìn náà ní Fásítì Ìpínlẹ̀ Benue, Makurdi, fún ọdún mẹ́fà mìíràn.  Ní ọdún 2002 wọ́n yàn-án gẹ́gẹ́ bí Olùdarí Ìwádìí àti Ìdàgbàsókè ní NABDA àti lẹ́hìn náà ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Olùdarí Bioentrepreneurship láti ọdún 2004 sí ọdún 2005. Ogbadu tún ṣiṣẹ́ níbi agbára iṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Olùdarí Gbogbogbo àti Alákoso ti NABDA fún oṣù mẹ́ta ní ọdún 2005, lẹ́hìn náà ó di olórí. ti ẹ̀ka Food and Industrial Biotechnology ní NABDA láti ọdún 2005 sí ọdún 2011. Ó tún ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Olùdarí Ìwádìí láti 2011 títí di ọdún 2013, nígbà tí wọ́n yan sí ipò rẹ̀ lọ́wọ́lọ́wọ́.

## Àwọn Àtẹ̀jáde
Ogbadu ti ṣe àtẹ̀jáde ìwé ìròyìn ju ogójì lọ / ìwé ti àwọn àwárí ìwádìí rẹ̀, ìdá ẹ̀tà-dín-láàdọ́rin nínú èyítí ó wà nínú àwọn ìwé ìròyìn àgbáyé olókìkí àti ìyókù nínú àwọn ìwé ìròyìn agbègbè / àwọn ìwé gíga tí ó wà ní ipò gíga. Ogbadu ti ṣe alábàpín àwọn ìpín sí Elsevier Encyclopedia of Food Microbiology. Ó ti ṣàfihàn lórí sẹ́mínà èjì-lé-lógún àti àwọn ìwé àpéjọ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àpéjọ ìmọ̀-jìnlẹ̀.

## Àwọn Ìtọ́ka Sí
Grace Oladunni Taylor

**Grace Oladunni Taylor** (tí a tún mọ̀ sí Grace Oladunni Lucia Olaniyan-Taylor; tí a bí ní ọjọ́ 24 oṣù kẹrin, ọdún 1937) jẹ́ biochemist, ní Yunifásítì ìlú Ìbàdàn nígbà kan rí. Òun ni obìnrin ẹlẹ́ẹ̀kejì tí wọ́n máa gbà wọlé sí Nigerian Academy of Science àti obìnrin ilẹ̀ Adúláwọ̀ àkọ́kọ́ láti gba àmì-ẹ̀yẹ̀ L'Oréal-UNESCO Award for Women in Science.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Ìlú Efon-Alaiye, ní ipinle Ekiti,ni a bí Grace Oladunni Lucia Olaniyan sí, sínú ìdílé Elizabeth (née Olatoun) àti R. A. W. Olaniyan. Láàárín ọdún 1952 àti 1956, ó jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ ilé-ìwé Queen's School ní Ede ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun.Ó forúkọ wọlé sí ilé-ìwé gíga ní ọdún 1957 ní Nigerian College of Arts and Science ní Ìpínlẹ̀ Ẹnúgu, ní ọdún 1959, wọ́n gbe lọ sí Yunifásitì College of Ibadan (tí ó wá di Yunifásítì ìlú Ìbàdàn báyìí). Olaniyan kẹ́kọ̀ọ́ gboyè pẹ̀lú èsì tó dá ní ọdún 1962, pẹ̀lú ìwé-ẹ̀rí nínú ẹ̀kọ́ chemistry.

## Àwọn ìtọ́kasí
Omowunmi Sadik

**Omowunmi "Wunmi" A. Sadik** (tí a bí ní ọjọ́ 19 oṣù kẹfà, ọdún 1964) jẹ́ ọ̀jọ́gbọ́n orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, onímọ̀ nípa oògún, àti aṣèdásílẹ̀ ohun ọ̀tun tó ń ṣịṣẹ́ ní Binghamton University. Ó ti ṣàgbékalẹ̀ microelectrode biosensors fún ṣíṣàwárí oògùn àti èròjà bọ́m̀bù. Ó sì ń ṣiṣẹ́ lórí ìdàgbàsókè àwọn ẹ̀rọ amáyẹrọrùn fún ìlòtúnlò èròjà irin láti inú ìdọ̀tí, fún lílò láwùjọ. Ní ọdún 2012, Sadik  ṣàjọdá ẹgbẹ́ non-profit Sustainable Nanotechnology Organization.

## Àwọn ìtọ́kasí
Folakemi Titilayo Odedina

**Folakemi Titilayo Odedina**(èni tí wọ́n bí ní ọjọ́ kọkànlélógún, osù kín-ín-ní, ọdún 1965), jẹ́ onímọ̀ sáyẹ́ǹsì orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti olùkọ́ àgbà ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti ilẹ̀ Florida(University of Florida). Ó jẹ́ gbòógì atọpinpin fún "the Prostate Cancer Translantic Consortium(CaPTC)." Ó tún jẹ́ ọmọ-ẹgbẹ́ "America Cancer Society's National Prostate Cancer Disparities Advisory Team."

## Ìmọ̀ ẹ̀kọ́ rẹ̀.
Folakemi, ní 1986, kẹ́kọ̀ọ́ jáde gboyè ìmọ̀ ìsègùn òyìnbó, èyiun "Pharmacy" ní fásitì ti Obafemi Awolowo(OAU), èyí tí ó fìgbàkanrí jẹ́ "University of Ife". Ní ọdún 1990, ẹ̀wẹ̀, ó bẹ̀rẹ̀ síwájú sí i láti lọ fi ìmọ̀ kún ìmọ̀ lórí i ẹ̀kọ́ ìmọ̀ òyìnbó kan náà ni fásitì ti 'Florida', èyiun "University of Florida". Ó parí èyí ní ọdún 1994. Àkọ́lé iṣẹ́-ìwádìí kíkọ lórí àbájáde ẹ̀kọ́ èyiun 'Ph.D. thesis' ti Folakemi kọ ni "Implementation of Pharmaceutical Care in Community Practice: Development of a Theoretical Framework for Implementation". Lẹ́yìn àbájáde ẹ̀kọ́ gíga 'Ph.D.' rẹ̀, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bíi olùrànlọ́wọ́ fún olùkọ́ àgbà ní fásitì ti West Virginia (West Virginia University).

## Ìgbé ayé rẹ̀.
A bí Folakemi Titilayo Odedina sí inú ìdílé Ezekiel Shotayo Badejogbin àti Grace Modupe Badejogbin sí ìlú Abéòkúta ní ìpínlẹ̀ Ògùn, Nàìjíríà, èyiun lọ́jọ́ kọkànlélógún osù kín-ín-ní, ọdún 1965. Ní ìgbà èwe rẹ̀, ó gbé ní ìlú Èkó, ó sì lọ sílé ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ àti ti girama "Apostolic Church Primary School" àti "Methodist Girls High School, Lagos", ní síṣẹ̀-n-tẹ̀lé. 

## Àmì-ẹ̀yẹ àti Ìdánimọ̀
Folakemi Titilayo Odedina ti gba àmì-ẹ̀yẹ̀ onírúurú fún ìdájọsí rẹ̀ sí sáyẹ́ǹsì àti ètò-ìlera. Ní ọdún 2009, ọ̀kan lára àmì-ẹ̀yẹ tí ẹgbẹ́ ẹ "American Society of Health Systems Pharmacy" àti "Association of Black Health-Systems Pharmacists" fi dá a lọ́lá ni "Leadership Award for Health Disparities". Àwọn mìíràn tún ni "Inspiring Women in STEM Award 2016" láti ọwọ́ ọ "INSIGHT Into Diversity", "Living Legend Award" láti ọwọ́ ọ" Clinical Trial Summit" ní ọdún 2017; ẹ̀wẹ̀, àmì-ẹ̀yẹ "William Award for Innovation in Cancer Care", láti ọwọ́ ọ" African Organization for Research and Training in Cancer" ní ọdún 2017. 

## Àwọn ìtọ́kasí
Àádùn

**Àádùn** jẹ́ oúnjẹ ipanu ìgboro tí o gbajúmọ̀ láàrin àwọn ìpínlẹ̀ Yoruba ní Nàìjíríà. Orúkọ *àádùn* túmọ sí adùn àti pé o tún máa n ṣẹ iranṣẹ ní ibi igbeyawo àti àwọn ayẹyẹ isọsọ.  

## Akopọ
Àwọn èròjà mẹ́rin tí o wọpọ tí a lo fún ṣíṣe àádùn ní iyẹfun àgbàdo, ata chilli, èpo ọpẹ àti ìyọ́. Oríṣi ipanu méjì lo wà tí wọn sì jẹ: iyẹfun àgbàdo tí kò dára àti èyí tí o jẹ́ tí èpo ọpẹ́. Awọn ará òkun láti ipinle kogi tún fi ẹwà tí wọn ti yọ sínú iyẹfun àgbàdo wọn kì wọn tó fi ewé ògèdè ṣẹ láti fún ní itọwo otooto.  
thumb|240x240px| Aadun ninu ewe

## Wo eleyii na

* Nigerian onjewiwa

## Àwọn itọkasi
Oluwatoyin Asojo

**Oluwatoyin (Toyin) Asojo** jẹ́ Ásóṣíàtì Pùròfẹ́sọ̀ àti alága fún ẹ̀ka-iṣẹ́ fún kẹ́mísítìrì àti Baokẹ́mísítìrì ní  Fáṣítì Hampton . Ó jẹ́ Ásóṣíàtì Pùròfẹ́sọ̀ ìgbà kan rí fún ìtọ́jú àwọn ọmọdé àti Ìṣègùn ìgbà òrùn ní Baylor College of Medicine. Ó ṣiṣẹ́ máàtì, kẹ́mísítìrì, Bàólógì, kọnpútáṣọ̀nù." Ó jẹ́ kirisalogíráfà àti nífẹ̀ẹ́ sí ẹ̀kọ́ ní ṣíṣẹ̀-ǹ-tẹ́lẹ̀ fún porotéènì láti máa kò ibi ara sí àrùn pátógẹ̀nì.

## Àwọn ẹ̀bùn àti Ìyì
2016 - Fulbright specialist

2016 - Society for Science & the Public Science Advocate Grant program

2016 - Carnegie African Diaspora Fellowship in 2016.

2017 - Baylor College of Medicine Norton Rose Fulbright Faculty Excellence Award in Teaching

## Àwọn iṣẹ́ ìtẹ̀wétà yíyàn
Asojo's most cited publications include:

* **Asojo, O. A.,** Goud, G., Dhar, K., Loukas, A., Zhan, B., Deumic, V., ... & Hotez, P. J. (2005). X-ray structure of Na-ASP-2, a pathogenesis-related-1 protein from the nematode parasite, Necator americanus, and a vaccine antigen for human hookworm infection. *Journal of molecular biology*, *346*(3), 801-814.(Cited 165 times, according to Google Scholar  )
* **Asojo, O. A.,** Gulnik, S. V., Afonina, E., Yu, B., Ellman, J. A., Haque, T. S., & Silva, A. M. (2003). Novel uncomplexed and complexed structures of plasmepsin II, an aspartic protease from Plasmodium falciparum. *Journal of molecular biology*, *327*(1), 173-181. (Cited 152 times, according to Google Scholar. )
* Nachon, F., **Asojo, O. A.,** Borgstahl, G. E., Masson, P., & Lockridge, O. (2005). Role of water in aging of human butyrylcholinesterase inhibited by echothiophate: the crystal structure suggests two alternative mechanisms of aging. *Biochemistry*, *44*(4), 1154-1162. (Cited 116  times, according to Google Scholar. )
* **Asojo, O. A.**, Afonina, E., Gulnik, S. V., Yu, B., Erickson, J. W., Randad, R., ... & Silva, A. M. (2002). Structures of Ser205 mutant plasmepsin II from Plasmodium falciparum at 1.8 Å in complex with the inhibitors rs367 and rs370. *Acta Crystallographica Section D: Biological Crystallography*, *58*(12), 2001-2008.
* Hotez, P. J., **Asojo, O. A.,** & Adesina, A. M. (2012). Nigeria:“Ground Zero" for the High Prevalence Neglected Tropical Diseases. *PLoS Negl Trop Dis*, *6*(7), e1600.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Uko Nkole

**Uko Ndukwe Nkole** (tí a bí ní ọjọ́ ogún oṣù kẹwàá ọdún 1975 ní Ozu Abam Arochukwu, Ìpínlẹ̀ Ábíá) jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olóṣèlú Nàìjíríà àti ọmọ ẹgbẹ́ ilé ìgbìmò asofin Nàìjíríà. Nkole ni aṣojú Arochukwu/Ohafia ní ilé ìgbìmò asofin kékeré.
## Ìpìlẹ̀ àti ẹ̀kọ́ rẹ̀
A bí Uko Ndukwe Nkole ní ọjọ́ ogún oṣù kẹwàá ọdún 1975 sínú ìdílé Olóyè Emmanuel Ndukwe Nkole àti Madam Nkole. Bàbá rẹ̀ jẹ́ olùdarí àgbà ní Banki àpapò ti Nàìjíríà, Nkole lọ ilé-ìwé Government College ti ìlú Umuahia àti Ovukwu Secondary school, níbi tí ó ti ka ẹ̀kọ́ sẹ́kọ́ndìrì rè. Ó tẹ̀ ẹ̀kọ́ rẹ̀ síwájú ní e Yunifásítì ilẹ̀ Nàìjíríà, Nsukka láti gbà àmì-ẹyẹ nínú ìmò jiograpi ní ọdun 1999.
## Àwọn Ìtókasí
Lasisi Elenu

**Nosa Afolabi**, tí a mọ̀ sí **Lasisi Elenu**, jẹ́ apanilẹ́rìn-ín, òṣèré, àti ohun tí àwọn olóyìbó mọ̀ sí "compere"  látí Offa, ní Ìlú Kwara ní Ilẹ̀ Nàìjíríà. Ọ̀kan nínú àwọn èèyàn tó ní ipá olókìkí jùlọ ní Áfíríkà, ó jẹ́ olókìkí fún àwọn eré apanilẹ́rìn-ín ṣókí rẹ̀ pẹ̀lú àlẹmọ 'ẹnu jákéjádò' ní àkókò tó bá ń ṣeré àti lórí mídíà ẹ̀rọ ayélujára.  during performances and on social media. Elenu ti ṣe ìfihàn láìpẹ́ ní aṣaragágá Netflix, *[[The Ghost and the Tout]]*.

Ní ọdún 2018, ó jẹ́ yíyan fún ẹ̀bùn ayẹyẹ Future Awards Africa fún eré apanilẹ́rìn-ín.  Ní oṣù kẹta ọdún 2020, ó jẹ́ orúkọ ọ̀kan nínú Top 25 Under-30 Nigerian SuperStars.   Ó sì jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn tó borí apá kejì ti Trendupp Awards. 

## Àwọn Ìtọ́ka Sí

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Ogun wet ẹ

**Ogun wet ẹ** jẹ́ rògbòdìyàn ìfẹ̀hónúhàn tí ó bẹ́ sílẹ̀ láàárín nílẹ̀ Yorùbá, lápá iwọ̀-oòrùn orílẹ̀-èdè Nigeria láàárín àwọn ẹ̀yà Hausa-Fulani àti apá kan lára àwọn ọmọ ẹgbẹ́ òṣèlú Nigerian National Democratic Party lásìkò Ètò ìdìbò olóṣèlú àkọ́kọ́ tí ó fa Ìdìtẹ̀-gbàjọba ológun àkọ́kọ́ ní Nigeria lọ́jọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún oṣù kìíní ọdún 1966.

"Wet" nínú gbólóhùn tí wọ́n fi sọ orúkọ ogun náà jẹ́ ọ̀rọ̀ èdè òyìnbó tí ó túmọ̀ sí kí wọ́n dáná sun àwọn olóṣèlú àti àwọn dúkìá wọn, wọ́n pa ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn òṣèlú nígbà náà nípa dídáná sunwọ́n pa pẹ̀lú pẹ̀lú epo pẹtiróòlù lẹ́yìn tí wọ́n ti fi àgbá-ọkọ̀ síwọn lọ́rùn

Lọ́dún 1960, rògbòdìyàn bẹ́ sílẹ̀ nínú òṣèlú Nigeria, èyí ni ó fà **wet ẹ** níbi tí àwọn òṣèlú ti ń lo àwọn jàǹdùkú láti da ètò ìṣèlú àsìkò náà rú.

Lọ́dún 1962 ni ogun wet ẹ ti wá gbòde kan nígbà tí Chief Ladoke Akintola àti Olóyè Obafemi Awolowo wọ̀yáàjà tí ó di rògbòdìyàn káàkiri ilẹ̀ Yorùbá débi pé àwọn aṣòfin ìgbà náà bẹ̀rẹ̀ sí ní bá ara wọn wọ̀jàkadì ojúkojú nílé ìgbìmọ̀ aṣòfin lápá ìwọ - oòrùn Nigeria lásìkò náà.
## Àwọn Ìtọ́kasí