open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Richard Akinwande Savage

**Richard Akinwande Savage** (1874–1935) jẹ́ oníṣègùn, oníròyìn àti olóṣèlú pàtàkì ní ìlú Èkó, orílè-èdè Nàìjíríà ní àkókò ìjọba amúnisìn.
## Ìgbésí ayé ìbéèrè
A bí Richard Akinwande Savage ní ọdún 1874, ọmọ oníṣòwò kan tó ṣe àṣeyọrí ní ìlú Èkó, ó wá láti ìdílé Ẹ̀gbá àti Sierra Leone Creole . Ó lọ sí Yunifásítì Edinburgh níbi tó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa iṣẹ́ ìṣègùn, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí òṣìṣẹ́ ní Afro-West Indian Society, ó ṣe àtúnṣe ìwé ọwọ́ ọdún 1899–1900, ó sì jẹ́ olùdarí ìwé The Student . Ó lọ sí ìpàdé Pan-African ní ìlú London ní oṣù Keje ọdún 1900. Ó jẹ́ ọmọ Áfíríkà tó kẹ́yìn tí wọ́n yàn sí iṣẹ́ ìṣègùn ìjọba, gẹ́gẹ́ bí Alágbàṣe Oníṣẹ́ abẹ Ilé Alágbàṣe, kí Joseph Chamberlain tó kéde ní ọdún 1902 pé àwọn ará Yúróòpù nìkan ni wọ́n máa ṣe iṣẹ́ náà lọ́jọ́ iwájú. Savage ṣiṣẹ́ fún ọ̀pọ̀ ọdún ní Cape Coast ní Gold Coast (Ghana òde òní) gẹ́gẹ́ bí dókítà ìjọba àti gẹ́gẹ́ bí oníṣègùn àdáni.

## Ìrìnàjò Òsèlú
Savage jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olórí ẹgbẹ́ People's Union, tí John K. Randle (1855–1928) dá sílẹ̀ ní ọdún 1908. Láàrín àwọn ọmọ ẹgbẹ́ mìíràn ni Orisadipe Obasa (1863–1940), Kitoye Ajasa (1866–1937) àti Adeyemo Alakija (1884–1952). Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ọkùnrin tí wọ́n ní èrò ìṣọ̀kan ló ń ṣàkóso ẹgbẹ́ People's Union, ó fa àwọn ògbóǹkangí kan mọ́ra pẹ̀lú àwọn èrò ìlọsíwájú, bíi Ernest Ikoli (1893–1960), oníròyìn àti olùdásílẹ̀ ẹgbẹ́ Nigerian Youth Movement.

Ẹgbẹ́ Àwọn Ènìyàn, tí wọ́n fẹ́ kí àtúnṣe díẹ̀díẹ̀ wáyé, tako Ẹgbẹ́ Àwọn Òṣèlú Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà (NNDP) tí ó túbọ̀ jẹ́ onígboyà àti orílẹ̀-èdè, tí Herbert Macaulay dá sílẹ̀ ní ọdún 1922. Ẹgbẹ́ Àwọn Ènìyàn túká ní ọdún 1928 lẹ́yìn tí Randle kú. 

Ní nǹkan bí ọdún 1914, Savage wà lára àwọn tó dábàá Ìgbìmọ̀ Orílẹ̀-èdè ti Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà ti ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì (NCBWA). Àwọn olórí láti gbogbo ìwọ̀ oòrùn Áfíríkà ni NCBWA.  NCBWA di ẹgbẹ́ òṣèlú tó gbòòrò ní ọdún 1919, wọ́n sì ṣe ìpàdé àkọ́kọ́ wọn ní Ghana ní ọdún 1920. Lára àwọn ohun tí wọ́n béèrè fún ni ìdásílẹ̀ yunifásítì kan, yíyàn àwọn ará Áfíríkà sí ipò àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba àgbà àti ìkópa tó pọ̀ sí i ní Áfíríkà nínú àwọn Ìgbìmọ̀ Aṣòfin ti àwọn ìjọba Gẹ̀ẹ́sì ní Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà.

Savage jẹ́ olùkópa déédéé sí olùdarí Gold Coast nígbà náà. Ní nǹkan bí ọdún 1915, ó padà sí Èkó, níbi tí ó ti bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe iṣẹ́ ìṣègùn ní ìkọ̀kọ̀, ó sì tẹ̀síwájú láti máa kópa nínú àwọn ìwé ìròyìn àdúgbò. Lẹ́yìn náà, ó dá Nigerian Spectator (1923–1930) àti Akibooni Press sílẹ̀. Ó tún dá Ìgbìmọ̀ Lagos ti NCBWA sílẹ̀. Lẹ́yìn tí kò ṣeé yàn án gẹ́gẹ́ bí aṣojú Egbaland nínú Ìgbìmọ̀ Ìgbìmọ̀, ó tú Ìgbìmọ̀ NCBWA Lagos ká. Ní nǹkan bí ọdún 1920, ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ olùdásílẹ̀ àti akọ̀wé ti Ẹgba Society.

## Ìgbésí ayé ìkọ̀kọ̀
Ní ọdún 1899, Richard Akiwande Savage fẹ́ Maggie Bowie, obìnrin ará Scotland kan, ó sì bí ọmọ méjì tí wọ́n tẹ̀lé àpẹẹrẹ rẹ̀ nínú iṣẹ́ ìṣègùn: Major Richard Gabriel Akinwande Savage àti Dr Agnes Yewande Savage.

## Ikú rẹ̀
Richard Akinwande Savage kú ní ọdún 1935.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ọbẹ̀ Ilá

**Ilá** tàbí **Ọbẹ̀ Ilá** jẹ́ ọ̀rọ̀ àti ọbẹ̀ tí a gbàgbọ́ pé ó ṣẹ̀wá láti ọ̀dọ̀ àwọn ẹ̀yà Ìgbò ní Nàìjíríà, níwọ̀n bí ọ̀rọ̀ náà fúnra rẹ̀ ti wá láti inú ọ̀rọ̀ Ìgbò àtìbẹ̀rẹ̀ — "Ọkwụrụ" tàbí "Ọ́kụ̀rụ̀." A máa ń sè é pẹ̀lú èso igi ilá tútù tó ṣeé jẹ gẹ́gẹ́ bí èròjà pàtàkì. A tún lè fi àwọn ẹ̀fọ́ mìíràn kún ọbẹ̀ náà, bíi ewédú, kerenkere, tàbí ewé Ugu. Lápapọ̀, ní ìbámu pẹ̀lú onírúurú ọ̀nà tí a gbà ń sè é, ọbẹ̀ ilá lè jẹ́ èyí tí kò nípọn tàbí kí ó ní àwọ̀ ewé tó dudu, gẹ́gẹ́ bí irúgbìn ilá fúnra rẹ̀. Ilá (àti nípasẹ̀ ìfàgùn, ọbẹ̀ ilá) lè yọ̀ tàbí jẹ́ "yíyọ̀" ní ẹnu nígbà tí a bá ń jẹ ẹ́. A tún lè lo àwọn èso ilá tútù náà nínú àwọn ọbẹ̀ ẹ̀fọ́ àti ọbẹ̀ míràn, gẹ́gẹ́ bí oúnjẹ àwọn ará Amẹ́ríkà tí wọ́n ń pè ní gumbo.

## Nàìjíríà
Ní Nàìjíríà, ọbẹ̀ ilá jẹ́ oúnjẹ àdídùn tó sì gbajúmọ̀ láàrin àwọn ẹ̀yà Ìgbò, Yorùbá, Ẹ̀fị́k, Hausa, àti àwọn ẹ̀yà ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà mìíràn. Ní èdè Yorùbá, a máa ń pè é ní *ọbẹ̀ ilá* .

## Ṣáínà
Ọbẹ̀ ilá ti ilẹ̀ Ṣáínà jẹ́ "oúnjẹ ìbílẹ̀ tí a sábà máa ń jẹ nínú oúnjẹ ìdílé". Ilá Ṣáínà yàtọ̀ púpọ̀ sí onírúurú ilá tí ó wọ́pọ̀ ní àwọn orílẹ̀-èdè Ìwọ̀-oòrùn.

## Indonéṣíà
Nínú oúnjẹ Indonéṣíà, a máa ń pe ọbẹ̀ ilá ní *sayur oyong*. Wọ́n sábà máa ń sè é sínú omi ọbẹ̀ adìẹ tó mọ́ pẹ̀lú taliánì ìrẹsì (*bihun*) tàbí taliánì ẹ̀wà (*sohun*), pẹ̀lú àwọn ẹran kíkè *[[bakso]]* (ẹran màlúù lílọ̀ surimi).

## Jàpán
Nínú oúnjẹ Jàpán, a sábà máa ń lo ilá àti  láti fi kún tàbí ṣe àyípadà sí ọbẹ̀ miso.

## Gánà
Wọ́n sábà máa ń jẹ Tuo Zaafi pẹ̀lú ọbẹ̀ ilá gbígbẹ.

## Amẹ́ríkà
Ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, àkọsílẹ̀ àkọ́kọ́ fún ìtọ́sọ́nà lórí bí a ṣe ń se ọbẹ̀ ilá jẹ́ títẹ̀jáde ní ọdún 1824 nínú ìwé *The Virginia Housewife*. Lẹ́yìn ìtẹ̀jáde àkọ́kọ́ yìí, ọbẹ̀ ilá wá di ohun tí a sábà máa ń rí nínú àwọn ìwé oúnjẹ sísè ti Amẹ́ríkà. Ní ìparí àwọn ọdún 1800, wọ́n sábà máa ń gbé àkọsílẹ̀ lórí ọbẹ̀ ilá jáde nínú ìwé-ìròyìn *[[The New York Times]]*. Ọbẹ̀ ilá ti Amẹ́ríkà ṣeé sè pẹ̀lú ilá inú agolo, èyí tí a dídì, tàbí ilá tútù. Ó jẹ́ ọbẹ̀ ìbílẹ̀ ní Savannah, Georgia àti Charleston, South Carolina.

## Àwòrán

File:Star of David okra - Soup Star.jpg|Ọbẹ̀ Ilá
File:Miso soup with okra and nagaimo by yomi955.jpg|Ọbẹ̀ Miso pẹ̀lú ilá àti nagaimo
File:Okro Soup.jpg|Ọbẹ̀ Ilá
File:Okro soup with shrimps,dried fish,cow leg and tail with meat.jpg|Ọbẹ̀ ilá Nàìjíríà
File:Amala and Seafood Okro.jpg|Àwòrán Àmàlà pẹ̀lú Ọbẹ̀ Ilá ẹlẹ́ja


## Ẹ tún wo

* Gumbo
* Àkójọ àwọn ọbẹ̀
* Àkójọ àwọn ọbẹ̀ ẹ̀fọ́

## Àwọn Ìtọ́kasì

## Ìwé Àkàsíwájú
*  – Poor-Man's Okra Soup
* 
* 

## Àwọn Ìjápọ̀ Ìta

*Fídíò: Ọbẹ̀ Ilá Nàìjíríà
*Fídíò: Ọbẹ̀ Ilá Nàìjíríà pẹ̀lú Ẹja Tútù àti Oríṣiríṣi Ẹran
*Bí a ṣe ń se Ọbẹ̀ Ilá Nàìjíríà ní Ìrọ̀rùn
Dele Olojede

**Dele Olojede** (tí a bí ní ọdún 1961) jẹ́ oníròyìn ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti olóòtú ìròyìn láti orílẹ̀-èdè òkèèrè tẹ́lẹ̀ fún Newsday . Òun ni ọmọ ilẹ̀ Áfíríkà àkọ́kọ́ tí ó gba ẹ̀bùn Pulitzer nínú ìwé ìròyìn àgbáyé fún iṣẹ́ rẹ̀ lórí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ìpakúpa ènìyàn ní Rwanda. Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùdarí EARTH University, ní Costa Rica, àti ti The Markup, àjọ ìròyìn ìwádìí tí ó wà ní New York tí ó dojúkọ ipa àwọn ìpele ìmọ̀-ẹ̀rọ ńláńlá àti agbára wọn fún ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ènìyàn. Òun ni olùdásílẹ̀ àti olùgbàlejò Áfíríkà In the World, ayẹyẹ ọkàn àti èrò tí a ń ṣe lọ́dọọdún ní Stellenbosch, ní àwọn ilẹ̀ wáìnì Cape ti South Africa. Ó jẹ́ olùgbàlejò ti Ẹ̀bùn Etisalat fún Ìwé.

## Ìtàn ìgbésí ayé
Wọ́n bí Olojede ní oṣù kìíní ọdún 1961 ní ìlú Modakeke, ní orílè-èdè Nàìjíríà.  Ó jẹ́ ọmọ kejìlá nínú àwọn ọmọ méjìdínlọ́gbọ̀n. Ní ọdún 1982, ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìròyìn rẹ̀ ní National Concord ní Èkó, ìwé ìròyìn kan tí Moshood Abiola, ẹni tí ó ń fẹ́ di olóṣèlú, ní. Olojede fi ìwé ìròyìn náà sílẹ̀ ní ọdún 1984 lẹ́yìn tí ó ní àníyàn pé Abiola ń lo ìwé ìròyìn náà láti gbé àwọn ìfẹ́-ọkàn rẹ̀ lórí ìṣèlú lárugẹ.
Olojede forúkọ sílẹ̀ ní Yunifásítì ti Èkó, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa iṣẹ́ ìròyìn, ó sì di olórí ẹgbẹ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́. Gẹ́gẹ́ bí akẹ́kọ̀ọ́, àwọn òǹkọ̀wé ìwé ní Nàìjíríà bíi Chinua Achebe, Wole Soyinka àti Cyprian Ekwensi, àti àwọn òǹkọ̀wé mìíràn ní Áfíríkà títí bí Ngũgĩwa Thiong'o ló ní ipa pàtàkì lórí rẹ̀. Ó tún ṣeré nínú àwọn eré Shakespeare ní ilé-ẹ̀kọ́ girama, ó sì kọ́ ewì ní èdè Yorùbá àti Gẹ̀ẹ́sì.
Olojede di ọ̀kan lára àwọn olùdásílẹ̀ ìwé ìròyìn Nàìjíríà kan tí a ń pè ní Newswatch ní ọdún 1984. Dele Giwa, oníròyìn Nàìjíríà kan tí ó gbajúmọ̀, ló ṣe àtúnṣe ìwé ìròyìn náà, ẹni tí bọ́ǹbù kan pa ní ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù kẹwàá ọdún 1986. Olojede fi ẹ̀sùn kan olórí ológun Nàìjíríà Ibrahim Babangida ní gbangba pé ó jẹ́bi ìpànìyàn náà. Ní ọdún 2001, ọdún mẹ́jọ lẹ́yìn tí ó fi agbára sílẹ̀, Babangida kọ̀ láti jẹ́rìí níwájú ilé ẹjọ́ ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn nípa ìpànìyàn náà.
Ìròyìn ìwádìí kan tí Olojede ṣe ní ọdún 1986 lórí ìfipamọ́ olórin ará Nàìjíríà olókìkí Fela Kuti ló mú kí wọ́n tú Kuti sílẹ̀, kí wọ́n sì lé adájọ́ tó fi sẹ́wọ̀n kúrò níbẹ̀. Ní ọdún 1987, ìsapá Olojede mú kí ó gba owó ìrànlọ́wọ́ Ford Foundation Scholars tó tó $ 26,000, èyí tí Olojede lò láti gba oyè master ní Yunifásítì Kòlúmbíà . Ní Columbia, ó gba ẹ̀bùn Henry N. Taylor fún akẹ́kọ̀ọ́ àjèjì tó tayọ. [1] Olojede di ọmọ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà àti Nàìjíríà nígbẹ̀yìn-gbẹ́yín.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Luisah Teish

**Luisah Teish** ( /t iː ʃ / TEESH ;  ẹni ti a tun mọ si **Iyanifa Fajembola Fatunmise** )  jẹ olukọ  ati onkọwe, paapaa julọ ti *Jambalaya: Iwe Obinrin Adayeba ti Awọn Ẹwa Ti ara ẹni ati Awọn iṣe ìrúbọ.*  ó jẹ́ Iyanifa ati Olóyè Oshun nínú àṣà àti ìṣe àwọn Yoruba Lucumi .  

## Ìgbésí ayé
Luisah Teish jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Amẹ́ríkà, tí a bí ní New Orleans, Louisiana . Bàbá rẹ̀, Wilson Allen, Sr. jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Áfíríkà Ẹlẹ́ṣìn Mẹ́tọ́díìsì tí àwọn òbí rẹ̀ jẹ́ ẹrú oniran méjì, tí ó sì jẹ́ pé ìran kan lo ti kúrò ní oko ẹrú. Ìyá rẹ̀, Serena "Rene" Allen, jẹ́ ọmọ Kátólíìkì, ọmọ ilẹ̀ Haiti, Faransé, àti Choctaw .  Ìran ìbílẹ̀ rẹ̀ àtilẹ̀bá pẹ̀lú àwọn ọmọ ilẹ̀ Áfíríkà Yorùbá ní Ìwọ̀ Oòrùn . 

Ní ìparí ọdún 1960, Teish jẹ́ oníjó nínú ẹgbẹ́ Katherine Dunham, níbi tí ó ti kọ́, mo, tí ó sì ń jó àwọn ijó ìbílẹ̀ Áfíríkà àti Caribbean.  Lẹ́yìn tí ó fi ilé-iṣẹ́ ijó sílẹ̀, ó di oníjó ní St. Louis. Ní ọdún 1969, ó dara pọ̀ mọ́ Tẹ́ḿpìlì Fahami ti Amun-Ra, ibẹ̀ sì ni ó ti gba orúkọ náà "Luisah Teish", èyí tí ó túmọ̀ sí "ẹ̀mí ìrìn àjò".   Ó ṣe olórí ẹgbẹ́ ijó ti Ẹgbẹ́ Àwọn Adájọ́ Dúdú (BAG) ní St. Louis lẹ́yìn tí olórí ijó BAG àkọ́kọ́, Georgia Collins, kúrò.

Ní ìparí àwọn ọdún 1970, ó di olùdásílẹ̀ àti àlùfáà ìsìn Lucumi,  ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í kọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní ọdún 1977.  Tí Ó sì ń gbé ní Oakland, California lọ́wọ́lọ́wọ́.  

Teish ti sọ pé, “Àṣà mi jẹ́ ayẹyẹ gidigidi - orin, ijó, orin, àti oúnjẹ wà nígbà gbogbo nínú iṣẹ́ ìsìn wa - àti ìmọ̀lára ọ̀wọ̀ fún àwọn ọmọdé. Ó jẹ́ ayọ̀ àti àṣàrò.” 

Òǹkọ̀wé kan sọ pé òun ni “àlùfáà obìnrin Yorùbá tó gbajúmọ̀ jùlọ.. ti agbègbè [San Francisco] Bay Area” (2010).  Òǹkọ̀wé mìíràn pè é ní “..a mọ̀ ọ́n kárí ayé gẹ́gẹ́ bí òǹkọ̀wé àti olùṣe àṣà ìsìn.” 

## Ìwé ìtàn

* *Ohun tí  kò pa ni, Òrá lọ fi fífúnni: Àwọn ewì láti ọwọ́ Luisah Teish* (1980) Fan Tree Press ASIN: B0007BJRRE
* *Jambalaya: Ìwé Obìnrin Àdánidá ti Àwọn Ẹ̀wà Ara Ẹni àti Àwọn Ìlànà Ìṣẹ̀dá* (1988) HarperOne , 
* *Carnival of the Spirit: Àwọn Ayẹyẹ Àsìkò àti Àwọn Àṣà Ìrìn Àjò* (1994) Harpercollins ,  
* *Ọkàn Láàrin Àwọn Ìlà: Dídá Ẹ̀mí Ìṣẹ̀dá Rẹ Sílẹ̀ Nípasẹ̀ Kíkọ* (pẹ̀lú Dorothy Randall Gray) (1998) Àwọn Ìwé Avon , 
* *Oju ti Iji* (1998) EP Dutton , 
* *Fò sókè: Àwọn Àkókò Rere Jákèjádò Àkókò Pẹ̀lú Àwọn Ayẹyẹ Láti Àgbáyé* (2000) Conari Press , 
* *Ohun tí a kò pa ni ìpakúpa tí a tún wò: Ogún ọdún ti ewì, ìwé ìtàn, àti ìtàn àròsọ* (2002) Àwọn ìwé Orikire
* *Zulu Shaman: Àwọn Àlá, Àwọn Àsọtẹ́lẹ̀, àti Àwọn Ohun Ìjìnlẹ̀* (pẹ̀lú Vusamazulu Credo Mutwa àti Stephen Larsen) (2003) Àwọn Ìwé Àyànmọ́ (Àtúnṣe Tuntun ti *Orin Àwọn Ìràwọ̀* ) , 
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1948
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Oladipo Agboluaje

**Oladipo Agboluaje** (Eni tí a bí ní ọdún 1968) jẹ́ òǹkọ̀wé eré ìtàgé ti o jẹ ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì-Nàìjíríà. A bí i ní Hackney, ó sì kẹ́kọ̀ọ́ ní Britain àti Nàìjíríà, ó kẹ́kọ̀ọ́ nípa iṣẹ́ ọ̀nà eré ìtàgé ní Yunifásítì Benin .  Lẹ́yìn náà, ó kọ ìwé ẹ̀kọ́ oyè dókítà ní Open University lórí eré ìtàgé ìwọ̀ oòrùn àti Gúúsù Áfíríkà. Oladipo ti kọ́ni ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ Yunifásítì, lára wọn ni; Goldsmiths, University of London, City University, London Met University, àti University of Greenwich. Òun ni olùdarí ẹ̀kọ́ ti Black British Theatre and Performance programme ní British American Drama Academy (BADA) ní ìlú London.

Oladipo ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn olùdarí Oval House (tí a mọ̀ sí Brixton House báyìí) àti Soho Theatre. Ó jẹ́ òǹkọ̀wé ọdún 2019 ní ilé National Theatre, London. Ó tún jẹ́ olùtọ́jú owó fún African Theatre Association, ó sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olùdarí ìwé ìròyìn wọn, African Performance Review.

## Àwọn iṣẹ́

* *Àárọ̀ kùtùkùtù*, ní Ovalhouse, tí Futureten ṣe ní ọdún 2003. 
* *Dj ni Ọlọrun*, tí Theatre Centre gbé jáde tí wọ́n sì gbé kalẹ̀ ní ọdún 2006 ní Redbridge Drama Centre àti níbòmíràn. 
* *Ilé-iṣẹ́ The Estate*, tí a gbé kalẹ̀ ní ọdún 2006  gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ àjùmọ̀ṣepọ̀ ti ilé-iṣẹ́ Tiata Fahodzi àti Soho Theatre .
* Wọ́n gbé ìwé *The Christ of Coldharbour Lane* kalẹ̀ ní ọdún 2007 ní Soho Theatre, níbi tí ó ti jẹ́ òǹkọ̀wé ní Residence. 
* *Fún Alẹ́ Kanṣoṣo*, tí a gbé kalẹ̀ nígbà ìrìn àjò àti ní Ovalhouse ní ọdún 2008.
* *Ìwé The Hounding of David Oluwale*, àtúnṣe ìwé Kester Aspden tí ó ní orúkọ kan náà, tí wọ́n kọ́kọ́ kọ ní orúkọ *Orílẹ̀-èdè: Wog*, nípa ìgbésí ayé àti ikú David Oluwale, tí wọ́n gbé kalẹ̀ ní ilé ìṣeré West Yorkshire àti níbòmíràn ní ọdún 2009. 
* *Iya Ile* (Iyawo Akọkọ), ni Soho Theatre, gẹgẹbi iṣẹdapọ ti Tiata Fahodzi ati Soho Theatre, 2009. 
* *Ọba Ààbò*, àtúnṣe ìwé ìtàn Elizabeth Laird, Unicorn Theatre, 2010.
* *Sọ O Dabọ Twice*, BBC Radio 3, ni a kọ́kọ́ gbé jáde ní ọdún 2010.
* *Àwọn Apànìyàn Ńlá*, Ilé Ìtàgé Royal Plymouth/Polka Theatre, 2013.
* *Ìlànà*, Àwọn Òṣèré Àpapọ̀/Yunifásítì ti Richmond, Virginia, Oṣù Kẹrin ọdún 2014. 
* *Obele àti Onítàn*, World Book Capital, Port Harcourt, Nigeria, April 2014. 
* *Ìlera Àìsàn*, Royal àti Derngate Northampton, West Yorkshire Playhouse, Theatre Royal Plymouth, 2015. 
* *Àwọn Ọmọ Nàìjíríà Tuntun*, Arcola Theatre, London, 2017 
* *Èyí ni Ohun tí Ó Sọ fún Mi*, Crucible Sheffield, 2022, Ìrìnàjò Orílẹ̀-èdè
* *Ojú Ọ̀nà Famished*, Dramaten, Stockholm, 2022, àtúnṣe ìwé ìtàn Ben Okri tí ó ní orúkọ kan náà.

## Àwọn ìtọ́kasí

## Àwọn ìtọ́kasí Ìta

* 
* Dipo Agboluaje: From Early morning cleaners to Established Class Warrior
* Playwright Oladipo Agboluaje on his new plays
* Agboluaje; Oladipo | BPA
* "You need to tell your story because only you can do that." - Playwright Oladipo Agboluaje 
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1968
Iganmode Cultural Festival

**Ọdún Ìbílẹ̀ Ìganmọde** (tí wọ́n tún máa ń pè ní **Ọdún Ọmọ Ìganmọdẹ**) jẹ́ ọdún tí wọ́n máa ń ṣe ní ọdọọdún àwọn Àwórì sì ni wọ́n máa ń ṣe ọdún yìí, ẹ̀yà Yorùbá ni àwọn ọmọ Àwórì ìlú Ọ̀tà ní Ìpínlẹ̀ Ògùn ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà sì ni orírun wọn.)Ọ̀sẹ̀ àsà wọ́n máa ń wáyé ní oṣù Kejìlá ọdún, ọdọọdún sì ni ó máa ń wáyé, láti ṣàfihàn àṣà, ìṣe àti àwọn ohun àjogúnbá aláràmbarà ní Ìlú Ọ̀tà ní Ìpínlẹ̀ Ògùn tí àwọn Àwórì ń ṣe. Àwọn Ọmọ Ọ̀tà ń ṣe ọdún Ìganmọdẹ fún ìtanijí àti ìjáfara. Ìwé Ìròyìn Nàìjíríà https://independent.ng/ota-holds-iganmode-cultural-festival-december-to-awaken-security-consciousness/

Ayẹyẹ ọdún náà tún jẹ́ ìpè ẹ̀mí, ìpè ìpadà sí ilé fún ìgbélárugẹ́ àṣà, àti ìpè ìtanijí sí gbogbo ìsun àti Ìwàlẹ̀ ìran Awori tó wà ní ìpínlè Èkó, Ìpínlẹ̀ Ògùn, Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun Ìlú Bẹ̀nẹ̀, ní ilẹ̀ òkèèrè (diaspora), àti ní ibikíbi tí wọ́n bá wà lórí ilẹ̀ ayé.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Lola Rae

**Rachel Akosua Funmilola Garton** (tí wọ́n bí ní ogúnjọ́, oṣù kìn-ín-ní, ọdún 1991), tí iṣẹ́ tí ó ń ṣe bí ìnagijẹ **Lola Rae** fún un, jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó sì ní ìbátan pẹ̀lú British àti Ghana jẹ́ akọrin, akọ̀wé orin àti oníjó. Ó di ìlú mọ̀n-ọ́n-ká lẹ́yìn tí ó ṣe àgbéjáde àwo orin kan tí ó pe àkọlé rẹ̀ ní "Watch My Ting Go", tí orin náà sì gba fífi ojú lámèyítọ́ wò fínnífínní, orin yìí ni wọ́n fi yàn-án gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó peregedé jùlọ nínú àwọn obìnrin ní ibi àmì ẹ̀yẹ 2013 Nigeria Entertainment Awards.

## Ìdàgbàsókè àti Ẹ̀kọ́
Ọmọ British ni bàbá tó bí Lola Rae nígbà tí ìyá rẹ̀ sì jẹ́ ọmọ Ghana tí wọ́n ń gbé ní Obalende, tí ó wà ní ìgbèríko Èkó ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ àti ilé-ẹ̀kọ́ girama ní ilé-ẹ̀kọ́ọ St. Saviour's, ní Ikoyi,  àti Lekki British International High School,ní Ìpínlẹ̀ Èkó, bí wọ́n ti tò tẹ̀lé ara wọn. Ó pàpà kúrò ní orílè-èdè Nàìjíríà lọ sí England nígbà tó wà ní ọmọ ọdún mẹ́ẹ̀dógún láti lọ kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga Yunifásítì ti  Central Saint Martins, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa fashion textiles.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Àwọn lẹ́tà 13 (fíìmù)

***13 Letters*** jẹ fiimu ere ifẹ ni orilẹ-ede Naijiria ti ọdun 2019 ti Pearl Agwu kọ, tí Kayode Peters sì dari re Lára àwọn ti wọn kópa nínú eré ìtàgé na ni àwọn tí wọ́n gbé igbá oroke nínú idije Gulder Ultimate Search, bí, Kunle Remi tí BBNaija's, Teddy A, Mofe Duncan, Bimbo Ademoye, Bolanle Ninolowo, Amanda Dara, Adedamola Adewole Ariyike Dimples àti Chris Iheuwa .   

## Àfihàn àkọ́kọ́
Ní ọjọ́ kìíní oṣù kẹwàá ọdún 2021, *13 Letters* je fi fihan ni GidiBoxOffice, èyí tí ńse pẹpẹ ìtàgé fíìmù kan.  

## Àkótán
Ìtàn náà dá lórí ọmọkùnrin afiàwò rajà kan tí ó jìyà gidigidi nígbà tí àwọn ọ̀rẹ́bìnrin rẹ̀ àtijọ́ sọ ẹ̀dùn ọkàn wọn lórí àwọn ìkànnì ayélujára 

## Àwọn òṣèré

* Bimbo Ademoye 
* Temidayo Adenibuyan as Teddy A
* Adedamola Adewale as Adedamola Adewale
* Rosie Afuwape
* Opeyemi Opal Apampa
* Bolanle Babalola
* Queency Ehimwenma Bazuaye
* Oṣù Kẹrin Chidinma
* Amanda Dara
* Mofe Duncan
* Ife Eninla
* Chris Iheuwa
* Bolanle Ninalowo
* Ariyike Owolagba
* Kunle Remi as Akinola "Owoblow" Owolabi
* Omotunde Sogunle as Mo Sogunle
* Korede Lawal gẹ́gẹ́ bí Young Akin

## Àwọn ìtọ́kasí
Owo Blow

***Owo Blow*** jẹ́ fíìmù oníṣe tàbí eré-oníṣe ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí wọ́n ṣe ní èdè Yorùbá ní ọdún 1996. Tade Ogidan ni ó darí rẹ̀. Wọ́n ṣe fíìmù yìí ní apá mẹ́ta, àwọn ni: *The Genesis* (Ìbẹ̀rẹ̀), *The Revolt* (Ìṣọ̀tẹ̀), àti *The Final Struggle* (Ìjàkádì Ìkẹyìn). Fíìmù yìí ni ó jẹ́ ìṣàfihàn àkọ́kọ́ fún àwọn gbajúmọ̀ òṣèré bíi Femi Adebayo, Rachael Oniga, àti Bimbo Akintola.

## Ìpìlẹ̀
Ẹ̀kọ́ pàtàkì tí fíìmù yìí gbé yọ ni ṣíṣe inúrere àti ríran ọmọnìyàn lọ́wọ́. Ó tún jíròrò lórí àwọn ìṣòro bíi ìwà ìbàjẹ́, àìríṣẹ́ṣe, ìjìyà tí kò tọ́, àti ìwà ìkà àwọn òṣìṣẹ́ agbófinró. Àwọn nǹkan wọ̀nyí jẹ́ ìṣòro ńlá ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà títí di òní. Fíìmù èdè Yorùbá ni, ṣùgbọ́n wọ́n fi ìtumọ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì (subtitle) sí abẹ́ rẹ̀.

## Àkòónú Ìtàn
Wọ́n sọ ọkùnrin kan sẹ́wọ̀n lórí ẹ̀sùn èké nígbà tí ó fẹ́ ran àwọn eléte-ń-tẹ̀bọ́ (traders) lọ́wọ́ kúrò lọ́wọ́ àwọn agbófinró tí wọ́n ń fìyà jẹ wọ́n. Èyí dá wàhálà ńlá sílẹ̀ fún ìdílé ọkùnrin yìí; wọ́n lé ọmọ rẹ̀ ọkùnrin, Wolé, kúrò ní ilé-ìwé. Wolé wá bẹ̀rẹ̀ sí í tọ́jú ìdílé rẹ̀. Ó gbìyànjú oríṣiríṣi iṣẹ́ kí ó tó bẹ̀rẹ̀ sí í jalè gẹ́gẹ́ bí afọwọ́bọ̀-àpò (pickpocket). Wọ́n mú un, àwọn èrò sì lu òun kù kú. Kò pẹ́ tí ó fi bẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé òpópónà, nígbà tí ẹ̀gbọ́n rẹ̀ obìnrin, Mọ́pẹ́, bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ aṣẹ́wó. Mọ́pẹ́ lóyún ó sì kú nígbà tí ó ń rọbí. Wolé wá di gbajúgbajà adigunjalè ṣùgbọ́n ó jẹ́jẹ̀ẹ́ pé òun kò ní ta ẹ̀jẹ̀ ọmọnìyàn sílẹ̀ rí. Nígbẹ̀yìngbẹ́yín, ó yípadà, ó parí ẹ̀kọ́ rẹ̀, ó sì di ènìyàn gidi láwùjọ. Ṣùgbọ́n àwọn ọmọ ẹgbẹ́ rẹ̀ tẹ́lẹ̀ tẹ̀síwájú nínú ìwà ọ̀daràn wọn. Wolé ṣì ń jẹ̀yà ẹ̀rí-ọkàn fún àwọn ẹ̀ṣẹ̀ rẹ̀ ti àtijọ́.

## Àwọn Òṣèré

## Ìgbéjáde
Wọ́n ka *Owo Blow* mọ́ ọ̀kan lára àwọn fíìmù ilẹ̀ Nàìjíríà tí ó náwó jùlọ ní ọdún 1997. Iye tí wọ́n ná lé e lórí wà láàrin mílíọ̀nù méjì sí méje Náírà (₦2-7million). Wọ́n gbé e jáde lásìkò Kérésìmesì lọ́dún 1996, owó tí wọ́n sì ń san láti wò ó ní sinimá nígbà náà ni ₦150.

## Ìtẹ́wọ́gbà
Olùṣàyẹ̀wò kan láti inu ìwé-ìròyìn Premium Times gbóríyìn fún fíìmù náà nítorí àwọn òṣèré, dídarí, àti bí ó ṣe wọ àkòónú rẹ̀ ṣókí. Ó sọ pé: "Kò sí apá kan nínú fíìmù náà tí kò wúlò fún ìtàn rẹ̀. Lẹ́yìn ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n (25 years), *Owo Blow* ṣì wà mánigbàgbé gẹ́gẹ́ bí fíìmù títun nígbà gbogbo."

## Àwọn Ìtọ́kasì

## Àwọn Ìjápọ̀ Ìta
*
Iwalewa

Fíìmù ***Iwalewa*** jẹ́ fíìmù tí wọ́n ṣe ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ni ọdún 2006 tí Khabirat Kafidipe àti àbúrò rẹ̀ lóbìnrin, Aishat Kafidipe gbé jáde, Tunde Olaoye darí rẹ̀, ti Aishat Kafidipe Khabirat si kọ. Lára àwọn tí wọ́n kopa ninu Fíìmù náà ni, Remi Abiola àti Femi Branch .  

## Àlàyé ṣókí lórí ìtàn náà
Fíìmù náà sọ ìtàn ọmọbìnrin kékeré kan tí orúkọ rẹ nje, Iwalewa, ẹni tí ó pàdánù àwọn òbí rẹ̀ nígbà tí ó wà ní kékeré, lèyí tí ó ṣe pení ó ní lọ láti fara da ìyá jíjẹ́ gẹgẹbi ọmọ aláìníbaba. 

## Àwọn òṣèré

* Khabirat Kafidipe gẹ́gẹ́ bí Iwalewa
* Ẹ̀ka Femi
* Remi Abiola

## Àwọn ẹ̀bùn àti Ìfisílè fún àmì Èye
Fíìmù náà ni wọn fi kalẹ fún àmì ẹyẹ mẹ́ta, ṣùgbọ́n àmì Èyẹ méjì ló rí gbà: Àmì Èyẹ Fíìmù Àbínibí Tó Dáa Jùlọ àti àmì Ẹyé Orin Ohùn Tó Dáa Jùlọ ní 3rd Africa Movie Academy Awards tí a ṣe ní ọjọ́ kẹwàá oṣù kẹta ọdún 2007 ní Gloryland Cultural Center ní Yenagoa, Ìpínlẹ̀ Bayelsa, Nàìjíríà .  Ipa pàtàkì tí Kahbirat Kafidipe kò nínú fíìmù náà mú kí ó gba àmì ẹ̀yẹ Africa Movie Academy ti Obìnrin Tó Dáa Jùlọ nínú ipa bí Olórí. 

## Àwọn ìtọ́kasí
Twins Affair

}}

**Twins Affair** is a music duo from Ilorin, Nigeria.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ayé Wọn
Táyé Dámilọ́lá Olúṣọlá àti Kẹ́hìndé Rótìmí Olúṣọlá, tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kẹ́rin ọdún 1984  Èjìrẹ́ ní wọ́n, ọkùnrin sì ni àwọn méjèèjì, gbajúmọ̀ olórin ni wọ́n Òṣèré Olórin ní wọ́n pẹ̀lú, wọ́n sì tún jẹ́ amojú-ẹ̀rọ àti Akọ̀ròyìn. Àwọn ìbejì tí a mọ̀ sí Twins Affair yìí, jẹ́ ọ̀kan lára àwọn tí wọ́n kẹ́sẹjárí jùlọ ní abala Orin Tàkasúfèé ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà , ranked next to P-Square. Wọ́n tún wà lára àwọn díẹ̀ tó ń gbé orin ara wọn jáde nínú olórin ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ní àfikún sí iṣẹ́ orin kíkọ tí wọ́n yàn láàyò, Twins Affair máa ń ṣe ìdánilárayá nípasẹ̀ Ìròyìn ní orí ẹ̀rọ amáyélujára tí ìtàkùn wọ́n jẹ́ TWINS GIST ONLINE MAGAZINE.

Táyé Dámilọ́lá Olúṣọlá àti Kẹ́hìndé Rótìmí Olúṣọlá, (Twins Affair) jẹ́ ọmọ ìyá tí wọn kò sì pín ara wọn níyà láti ìgbà tí wọ́n ti bí wọn. Wọn jọ máa ń lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ kan náà, wọ́n sì jọ máa ń wà ní yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́ kan náà ni. Wọ́n bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ ní ilé-ẹ̀kọ́ kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Family Support Primary School,ní Kabba,ní ìpínlẹ̀ Kogi láti ọdún-un 1993 wọ ọdún-un 1998. Nígbà tó yá, wọn lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gírámà St Barnabas,ní Kabba, ní Ìpínlẹ̀ Kogi láti ọdún-un 1998 sí ọdún-un 2004. Àwọn méjèèjì kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ní ẹ̀ka orin kíkọ ní Ilé-ẹ̀kọ́ gíga tí ìpínlẹ̀ Delta ní Abraka, ní orílẹ̀-èdè Nigeria láti ọdún-un 2005 sí ọdún-un 2010. Ní ọdún-un 2013 sí ọdún-un2014, ni wọn parí Post Graduate Diplomas nínú Ìròyìn ní ilé-ẹ̀kọ́ọ  International Institute of Journalism, ní Abuja, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ní àfikún, wọ́n ṣe afarajìn olóṣù mẹ́ta nípa gbígbé orin jáde ní ọdún-un 2011 ní Life Line Studio, ní Allen Avenue, ní Ìpínlẹ̀ Èkó ní abẹ́ ìṣàkóso T.Y Snoop,ẹni tí ó jẹ́ ògbóǹtarìgì nínú gbígbé àwo orin jáde tí ó sì ti fi ìgbà kan rí ṣiṣẹ́ pẹ̀lú Ọ̀gbẹ́ni Olu Maintain. 

## Iṣẹ́ Orin Ṣíṣe
Ipa àwọn Twins Affair's nínú orin nííṣe Pẹ̀lú bàbá wọn tí ó jẹ́ ẹni tó mọ̀ nípa bí a ṣe ń lo àwọn irinṣẹ́ tí wọ́n fi ń gbé orin jáde, tí ó kọ́ wọn bí wọ́n ṣe ń lọ àwọn irinṣẹ́ orin bíi keyboard, guitar, Àwọn Ìlù àti saxophone nígbà tí wọn ò tíì ju ọmọ ọdún mẹ́rin lọ. Nígbà tí wọ́n pè ọmọ ọdún mẹ́sàn-án, Táyé àti  Kẹ́hìndé ti di ẹni tó mọ Keyboard àti Guitar ń tẹ̀ dunjú, lọ́lọ́kan-ò-jọ̀kan, fun ilé ìjọsìn tí  Living Faith, ní Kabba,ní Ìpínlẹ̀ Kogi, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Àwọn Ìtọ́kasí
13 Letters (film)

***13 Letters*** jẹ́ eré oníṣé tó ń fi ìmọ̀sílára tí ó ń ṣàfihàn ìfẹ́ tí wọ́n ṣe àgbéjáde rẹ̀ ní ọdún-un 2019 ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí Pearl Agwu kọ jáde tí Kayode Peter's sì darí rẹ̀. Ọkàn lára àwọn òṣèrẹ́ tí wọ́n kópa nínú eré onítàn yìí tí fìgbà kan jáwé olúborí níbi ìdíje ti Gulder Ultimate Search, Kúnlé Rẹ̀mí BBNaija's Teddy A, Mofe Duncan, Bím̀bọ́ Adémóyè, Bọ́láńlé Nínálowó, Amanda Dára, xylophone Adédàmọ́lá Adéwọlé, Aríyìíkẹ́ Dimples àti Chris Iheuwa.

## Ìṣàfihàn
Ọjọ́ kìn-ín-ní oṣù kẹwàá ọdún 2021, ni wọ́n ṣe àfihàn Eré Oníṣé *13 Letters* ní GidiBoxOffice, Ìkanì tí wọ́n ti máa ń ṣe àgbéjáde àwọn fánrán eré.

## Ìsọníṣókí
Ìtàn yìí dá lórí òkunrin kan tó máa ń pàrọ obìnrin bí ẹni ń pààrọ̀ aṣọ tí ó padà fojú winá gidigidi nígbà tí àwọn ọ̀rẹ́bìnrin rẹ̀ nígbà kan fi ẹ̀dùn ọkàn wọn hàn lórí ìkànnì tọ́rọ́fánkálé .

## Àwọn Òṣèré Akópa
* Bimbo Ademoye
* Temidayo Adenibuyan as Teddy A
* Adedamola Adewale as Adedamola Adewale
* Rosie Afuwape
* Opeyemi Opal Apampa	
* Bolanle Babalola
* Queency Ehimwenma Bazuaye
* April Chidinma
* Amanda Dara
* Mofe Duncan
* Ife Eninla
* Chris Iheuwa
* Bolanle Ninalowo
* Ariyike Owolagba
* Kunle Remi as Akinola "Owoblow" Owolabi
* Omotunde Sogunle as Mo Sogunle
* Korede Lawal as Young Akin

## Àwọn Ìtọ́kasí
Sango (fíìmù)

***Sango: Ìjìnlè Ọba Akọni*** jẹ́ fíìmù àrágbáyamúyamù Nàìjíríà kan tí a ṣe ní ọdún 1997, tí Wale Ogunyemi kọ, tí Obafemi Lasode sì ṣe àti darí rẹ̀.  Fíìmù náà ṣàfihàn ìgbésí ayé àti ìṣèjọba Sango ní ọ̀rúndún kẹẹ̀ẹ́dógún, ẹni tí ó ṣàkóso Oyo, Oyo gẹgẹbi Alaafintí ó sì padà di òrìṣà pàtàkì fún àwọn ará Yorùbá .  

## Àwọn òṣèré

* Wale Adebayo gẹ́gẹ́ bí Sango
* Peter Fatomilola as Babalawo Oyo (Oyo herbalist)
* Racheal Oniga gẹ́gẹ́ bí Obba
* Joe Layode gẹ́gẹ́ bí Elempe
* Bukky Ogunnote gẹ́gẹ́ bí Oṣun
* Gbenga Richards gẹ́gẹ́ bí Samu
* Laide Adewale gẹ́gẹ́ bí Agbaakin
* Ojogbon Ayo Akinwale bi Bashorun
* Antar Laniyan gẹ́gẹ́ bí Olowu
* Ola Tehinse gẹ́gẹ́ bí Balogun
* Jimi Solanke gẹ́gẹ́ bí Ẹ̀mí
* Albert Aka-eze gẹ́gẹ́ bí Eliri
* Toyin Oshinaike gẹ́gẹ́ bí Oluode
* Peter Fatomilola bi Babalawo Oyo
* Wale Ogunyemi gẹ́gẹ́ bí Lagunan
* Kola Oyewo gẹ́gẹ́ bí Olórí Àgbà
* Kayode Odumosu gẹ́gẹ́ bí Tamodu
* Doyin Hassan gẹ́gẹ́ bí Omiran
* Mufu Hamzat gẹ́gẹ́ bí Biri
* Jumoke Oke-eze gẹ́gẹ́ bí Chantress
* Florence Richards as Otun Iyalode and *Remi Abiola as Iyalode

## Àyẹ̀wò
Ní ọdún 1998, Ẹgbẹ́ Film Society of Lincoln Center, ìlú New York, ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ṣe àfihàn fíìmù náà gẹ́gẹ́ bí apá kan nínú ayẹyẹ fíìmù ilẹ̀ Áfíríkà kẹrin ní New York.  Ní oṣù kejì ọdún 1999, wọ́n ṣe àfihàn fíìmù náà ní ayẹyẹ fíìmù Pan African kẹta ní Los Angeles . Ní oṣù kẹrin ọdún 2002, wọ́n yan fíìmù náà láti ṣí ayẹyẹ fíìmù àgbáyé ti Minneapolis–Saint Paul . 

## Àwọn Èbùn Èyẹ

* Fíìmù tó dára jùlọ níbi ayẹyẹ fíìmù àgbáyé àkọ́kọ́ ní Abuja, tí a ṣe ní Abuja, Nàìjíríà, ní oṣù kẹwàá ọdún 2004
* Fíìmù Àkọ́kọ́ Tí Ó Dáa Jùlọ fún Olùdarí ní Àjọyọ̀ Fíìmù Nàìjíríà tí a ṣe ní Èkó, Oṣù Kọkànlá, Ọdún 2003. 

## Àwọn ìtọ́kasí
Aino Ternstedt Oni-Okpaku

**Aino Margareta Ternstedt Oni-Okpaku** (2 Oṣù Kínní 1939 sí 26 Oṣù Kejìlá 2019) Ó jẹ́ ayàwòrán aṣọ ará Sweden, oníṣòwò, àti olùfẹ́-ọlọ́wọ́ tí ó ń ṣiṣẹ́ ní orílè-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ olùdásílẹ̀ ibi ìkóhun-ìṣẹ̀dá iṣẹ́ ọnà àti iṣẹ́ ọwọ́ tí ó wà ní ìlú Èkó, Quintessence àti Erubodo Foundation, àjọ ìrànwọ́ kan tí ó ń ṣe ìrànlọ́wọ́ fún àwọn ọmọdé tí wọ́n jẹ́ aláìlera.  

## Ìgbésí ayé àti ẹ̀kọ́ ní ìbẹ̀rẹ̀
A bi Oni-Okpaku ni Gothenburg, Sweden, ni ọdun 1939, ọmọbinrin onimọ-ẹrọ Carl-Herman Ternstedt ati Elisabeth Göransdotter Enderlein. O dagba pẹlu awọn aburo meji, Marianne Agby ati Gunnar Ternstedt, lẹhinna o bi awọn ọmọ tirẹ meji, Tina Ternstedt ati Jude Ternstedt. O kọ ẹkọ gẹgẹbi oniṣẹ-ọnà aṣọ ni Slöjdföreningens skola (ti a mọ si HDK-Valand Academy of Art and Design) ni Gothenburg. Ni ọdun 1971 o gba owo-ori lati ka ẹkọ aworan ati awọn iṣẹ ọwọ ni Stanford University ni California, nibiti o ti pade agbẹjọro ọmọ Naijiria Gabriel Oni-Okpaku. Wọn ṣe igbeyawo ni ọdun 1972 wọn si gbe lọ si Nigeria ni ọdun ti o tẹle. 

## Iṣẹ́ ọwọ́
Ní ọdún 1975, Oni-Okpaku àti ọkọ rẹ̀ ṣí ilé ìtajà kan ní Èkó, èyí tí ó di ibi ìkópamọ́ Quintessence, ibi tí ó gbajúmọ̀ fún àwọn iṣẹ́ ọnà àti iṣẹ́ ọnà ní Nàìjíríà àti ní àgbáyé. Ó di ẹni pàtàkì ní agbègbè àṣà ìbílẹ̀ Èkó, ó ń gbé iṣẹ́ ọnà aṣọ lárugẹ àti láti ṣètìlẹ́yìn fún àwọn oníṣẹ́ ọnà ní agbègbè náà. Wọ́n tún dá a mọ̀ gẹ́gẹ́ bí olórí ìbílẹ̀ ti Ògòtun Èkìtì, orúkọ tí wọ́n fún un nítorí àwọn àfikún rẹ̀ sí ìdàgbàsókè àwọn obìnrin ìgbèríko nígbà ètò Better Life for Rural Women ti Ààrẹ Ibrahim Babangida.    

## Ìfẹ́-ọkàn
Oni-Okpaku dá Erubodo Foundation sílẹ̀ ní ohun tó lé ní ogún ọdún kí ó tó kú. Àjọ náà fún ọgọ́rọ̀ọ̀rún àwọn ọmọdé tí wọ́n ní ìṣòro ní ẹ̀bùn ẹ̀kọ́, ó ṣètìlẹ́yìn fún ìdánilẹ́kọ̀ọ́ iṣẹ́ ọwọ́, ó sì mú kí wọ́n lè rí ẹ̀kọ́ girama àti ẹ̀kọ́ gíga gbà. Ó tún fún wọn ní ìtọ́jú ìṣègùn, títí kan iṣẹ́ abẹ ní Nàìjíríà àti ní òkè òkun.  

## Ikú
Aino Ternstedt Oni-Okpaku kú ní Gothenburg ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù Kejìlá ọdún 2019 nígbà tí ó pé ọmọ ọgọ́rin ọdún. Wọ́n rántí rẹ̀ fún àwọn àfikún rẹ̀ sí iṣẹ́ ọnà ní Nàìjíríà nípasẹ̀ ibi ìkópamọ́ Quintessence àti iṣẹ́ ìrànlọ́wọ́ rẹ̀ nípasẹ̀ Erubodo Foundation.  

## Àwọn ìtọ́kasí


Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1939
Anna Westerholm

**Anna Westerholm** Ó jẹ́ aṣojú orílẹ̀-èdè Sweden àti òṣìṣẹ́ ìjọba òkèèrè. Ó ti ṣiṣẹ́ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ipò gíga nínú Ilé-iṣẹ́ fún Àjọ Àjèjì ti Sweden, ó sì ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Aṣojú orílẹ̀-èdè Sweden sí Nàìjíríà lọ́wọ́lọ́wọ́, ipò tí ó gbà ní ọdún 2025.  

## Ìgbésí ayé àti ẹ̀kọ́ ní ìbẹ̀rẹ̀
Westerholm kẹ́kọ̀ọ́ ní Yunifásítì Uppsala, níbi tí ó ti gba oyè master nínú ìmọ̀ nípa àwùjọ pẹ̀lú àfiyèsí lórí àwọn ẹ̀kọ́ nípa ìdàgbàsókè àti àwọn ọ̀ràn ìhà ìlà-oòrùn Yúróòpù, àti oyè bachelor nínú ìmọ̀ nípa àwùjọ àti ẹ̀kọ́ nípa Rọ́síà. Ní ọdún 1992, ó tún kẹ́kọ̀ọ́ ní Rọ́síà, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í mọ̀ nípa agbègbè náà ní ìbẹ̀rẹ̀, èyí tí yóò yí iṣẹ́ rẹ̀ padà ní ipò òṣèlú. 

## Iṣẹ́ ọwọ́
Kí ó tó dara pọ̀ mọ́ Iṣẹ́ Àjèjì ti Sweden, Westerholm ṣiṣẹ́ pẹ̀lú Àjọ Ààbò àti Ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ní Europe (OSCE) ní Estonia, Georgia, àti Moldova. Lẹ́yìn náà, ó ṣiṣẹ́ ní Sweden Armed Forces gẹ́gẹ́ bí onímọ̀ nípa ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ tí ó ṣe àmọ̀ràn ní Caucasus àti Central Asia. Nínú Ilé-iṣẹ́ fún Àjọ Àjèjì, ó ní àwọn ipò gíga bíi Olùdarí àti Igbákejì Olórí Ẹ̀ka fún Ìdàgbàsókè Ọ̀pọ̀lọpọ̀. Láti ọdún 2016 sí 2022, ó jẹ́ Aṣojú fún Àjọṣepọ̀ Ìlà-Oòrùn, ó ń bójútó ìbáṣepọ̀ Sweden pẹ̀lú àwọn ìpínlẹ̀ Ìlà-Oòrùn Europe àti Caucasus. Ní ọdún 2025, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí Aṣojú sí Nigeria, ó ń ṣojú fún Sweden ní Abuja, ó sì ń mú kí àjọṣepọ̀ méjì lágbára sí i, ó sì ń bójútó ọ̀ràn consular àti ìrìnàjò.     

## Àwọn ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀
Westerholm ti ṣiṣẹ́ ní oríṣiríṣi ìgbìmọ̀, èyí tó fi hàn pé ó ti ń kópa nínú àwọn ètò ìṣèlú àti àwọn àjọ ìdàgbàsókè àgbáyé fún ìgbà pípẹ́. 

## Àwọn ìjápọ̀ òde

* Ile-iṣẹ Aṣoju ti Sweden ni Nigeria

## Àwọn ìtọ́kasí
Oluwayemisi Oluremi Obilade

**Oluyemisi Oluremi Obilade** Fetísílẹ̀ ⓘ jẹ́ ọ̀mọ̀wé ní ​​Nàìjíríà, ó sì ti jẹ́ igbákejì olórí ilé-ẹ̀kọ́ gíga Tai Solarin University of Education (TASUED) tẹ́lẹ̀.

## Ìgbésí ayé
Oblade jẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ẹ̀kọ́ àwọn àgbàlagbà àti ẹ̀kọ́ àwọn obìnrin láti Yunifásítì Obafemi Awolowo, Ilé-Ife, Nàìjíríà. Ó jẹ́ Olórí Ẹ̀ka, Ẹ̀ka ẹ̀kọ́ tó ń tẹ̀síwájú ní Yunifásítì Obafemi Awolowo nígbà tí wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí Igbákejì Àgbà ti Yunifásítì Tai Solarin ti Ẹ̀kọ́ (ní Ijagun, Ijebu-Ode, Ogun). Ó ní ìwé ẹ̀rí Bachelor of Education (Ìtàn/Gẹ̀ẹ́sì, 1980) àti ìwé ẹ̀rí Master of Arts nínú ẹ̀kọ́ àwọn àgbàlagbà (1984) láti Yunifásítì ti Ife. Ó tún ní ìwé ẹ̀rí Doctorate nínú ẹ̀kọ́ láti OAU. 

Ó di Igbákejì Chancellor ti Yunifásítì Ẹ̀kọ́ Tai Solarin (TASUED) ní oṣù kìíní ọdún 2013, lẹ́yìn Segun Awonusi. 

Ó ti jẹ́ olùdámọ̀ràn/olùrànlọ́wọ́ fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ilé-iṣẹ́ àti ilé-iṣẹ́ ìjọba àti ti àdáni. Ó ti ranlọ́wọ́ nínú kíkọ́ agbára ìmọ̀-ẹ̀rọ àwọn àjọ àti àwọn ilé-iṣẹ́; ó ń dá àwọn ilé-iṣẹ́ àti àwọn ilé-iṣẹ́ sílẹ̀ (ti ìjọba àti ti àdáni); ó ń ranlọ́wọ́ nínú fífi ẹ̀kọ́ àwọn obìnrin sínú ẹ̀kọ́ ẹ̀kọ́ àwọn àgbàlagbà ní OAU àti TASUED; ó sì ń yí àwọn èrò àti èrò padà nípa àwọn ọ̀ràn àti ipò àwọn obìnrin nínú àwọn àwùjọ.

Ó jẹ́ Kọmíṣọ́nà fún Ẹ̀kọ́ àti Aṣojú Kọmíṣọ́nà fún Ìlera ní Ìpínlẹ̀ Osun, ní Gúúsù ìwọ̀-oòrùn Nàìjíríà.. 

## Àwọn ìtẹ̀jáde
1. Àwọn Àpilẹ̀kọ Ìwé Ìròyìn Tí A Tẹ̀ Sílẹ̀:

(i) Obilade, OO (2008), “Fífi Ààbò Gilasi Rí: Gbígbé Ẹ̀tọ́ Ìbálòpọ̀ Láàárín Ìgbésẹ̀ Tó Dára Jùlọ ní Yunifásítì Nàìjíríà”, CD ti Àwọn Ìgbésẹ̀ Àpérò, Ìbálòpọ̀ àti Ìgbésẹ̀ Tó Dára Jùlọ: Fífi agbára tàbí Àìlera Sílẹ̀, Ìpàdé Ẹ̀kọ́ Àwọn Obìnrin Kejì, Izmir Turkey; Izmir University of Economics.

(ii) Obilade, OO ati Adelabu, MA (2009), Ṣiṣe iwọntunwọnsi: Imudarasi Iwọle si Awọn Obirin ati Wiwo ni Itọsọna Ẹkọ Ile-ẹkọ giga ni Nigeria, ni Baytekin, B. ati awọn miiran (awọn olootu.) Uluslararasi – Disiplinlerasi Kadin Calismalari Kongresi, ,Sakarya Turkey, Sakarya University.

(iii) Obilade, OO ati Adewale, TO(2009), Ara Mi, Ibalopọ Mi: Titọpa Awọn Ibatan Ibaṣepọ Awọn Ibaṣepọ Ni Ile-ẹkọ giga Naijiria kan, ni Baytekin, B. et al (eds) Uluslararasi – Disiplinlerarasi Kadin Calismalari Kongresi, ,Sakarya Turkey, University Sakarya.

(iv) Obilade, OO (2015), Pípè Àwọn Nǹkan Tí Kò Jẹ́ Bíi pé Wọ́n Jẹ́: Àwọn Obìnrin àti Ìdàgbàsókè Ilé Ẹ̀kọ́ ní Yunifásítì Ọ̀rúndún 21, Àwọn Ìròyìn ti Àpérò Àpapọ̀ Ìmọ̀-ẹ̀kọ́ Kìíní ti UCC-TASUED 2015, Ẹ̀kọ́ gẹ́gẹ́ bí Ohun Èlò fún Ìdàgbàsókè Àgbáyé, Yunifásítì ti Cape-Coast, Ghana.

## Àwọn ìtọ́kasí


Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Tiff (orin)

**"Tiff"** jẹ́ orin tí Simi, akọrin àti olùkọ-kọrin ará Nàìjíríà, ko. Orin náà, tí Oscar ṣe agbáterù re, ni a kà sí orin tí Simi kò, tí ó gbé jáde sí aagbon eré ìdárayá gbogbogbò. 

## Ìpilẹ̀ṣẹ̀
Wọ́n ṣe àgbéjáde orin "Tiff" ní ọjọ́ kẹsàn-án oṣù kẹfà ọdún 2014 gẹ́gẹ́ bí àkọ́kọ́ nínú àwọn orin méjì, pẹ̀lú àkọlé tó tẹ̀lé e "E No Go Funny".  Josh Clarke ló darí fídíò orin náà, wọ́n sì gbé e sórí YouTube ní ọjọ́ ọgbọ̀n oṣù kẹjọ ọdún 2014. 

## Àríwísí Àwọn Ènìyàn Lori Orin oun
Kété tí orin "Tiff" jáde, àríwísí daradara ni ó gba lọ́wọ́ awon alàríwísí nipa òrọ̀ orin.  Wọ́n yan orin náà sí ẹ̀ka "Orin Àyànfẹ́ Tí Ó Dáa Jùlọ" ní The Headies 2015. 

## Àwọn ẹ̀bùn àti itọkasi fún àmì Èyẹ

## Àwọn ìtọ́kasí
Oko (orisha)

**Oko**, tí a tún mọ̀ sí **Ocô** ní èdè àti ìlú Brazil,    jẹ́ Orisha  tí àwọn ará Yoruba ní àwọn agbègbè kan ní Nàìjíríà àti Benin Republic ń sìn. Gẹ́gẹ́ bí ìtàn ti sọ, ó jẹ́ ọdẹ àti agbẹ̀ alágbára, àti ẹni tí ó ń gbógun ti ìwùwà ìkà pelu agbára àti ìmọ̀ Ògùn. Ó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìkórè tuntun ọdọọdún ti iṣu funfun Áfíríkà . Láàrín àwọn òrìṣà, wọ́n kà á sí ọ̀rẹ́ tímọ́tímọ́ fún Oosa, Ogiyan, Shango, ọkọ Oya ni igba kò rí àti Yemoja. Wọ́n sọ pé oyin ni ìránṣẹ́ òrìsà Oko. 

Nínú ìwé Candomblé ti Brazil, ó dúró fún ọ̀kan lára àwọn Orishas ti iṣẹ́ àgbẹ̀, pẹ̀lú Ogum .  Gẹ́gẹ́ bí Prandi ti sọ, a máa ń rántí àwọn orin Oko àti ìtàn àròsọ, ṣùgbọ́n wíwà wọn nínú ayẹyẹ kò ṣọ̀wọ́n.  Nínú ìṣojú rẹ̀, ó ní ọ̀pá onígi, ó lu fèrè egungun, ó sì wọ aṣọ funfun.  A so Oko pọ̀ mọ́ Saint Isidore láàárín àwọn oníṣẹ́ orisha ti Cuba ti Santería (Lucumí) àti Regla de Ocha .  

## Àwọn Àkíyèsí

## Àwọn ìtọ́kasí

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Oshunmare

**Oshunmare** (tàbí **Oshumare** ; tí a mọ̀ sí **Ochumaré** tàbí **Oxumaré** ní inú èdè Látìn Amẹ́ríkà ) ó jẹ́ Orisha kan ni ile Yorùbá tí wọ́n gbàgbó pé ó jẹ́ .     jẹ́ ẹ̀mí ejò àtọ̀runwá tio ó ṣe pé ó la òrun ja. Och

## Tún wò

* Aido Wedo
* Àkójọ àwọn òrìṣà ilẹ̀ Yorùbá
* Ṣáńgò

## Àwọn ìtọ́kasí
Bilikis Abiodun Otunla

**Bilikis Abiodun Otunla** (tí a bí ní ọjọ́ kejìlá oṣù kẹfà, ọdún 1994)jẹ́ agbábọ́ọ̀lù gbígbé ẹrù ní Nàìjíríà. Ó díje nínú eré African Games ti ọdún 2015 ó sì gba àmì-ẹ̀yẹ wúrà nínú ẹ̀ka 69 kg àwọn obìnrin - Clean and jerk 1ST (Gold), ẹ̀ka okandininiadorin – marinleniadorin kg àwọn obìnrin - Trekken 1ST (Wúrà) àti àwọn obìnrin okandininiadorin – marinleniadorin kg – Àròpọ̀ wúrà.  Ó tún ti kópa nínú ìdíje eré African Games ti ọdún 2016, 2018 àti 2019, ó sì gba wúrà ní gbogbo wọn àyàfi ti ọdún 2019 tí wọ́n dá dúró lẹ́yìn ìṣẹ́gun rẹ̀ nítorí àyẹ̀wò ìdènà oògùn olóró tí kò dára, wọn kò sì fún un ní àmì-ẹ̀yẹ wúrà náà.  Ní ọdún 2019, Ẹgbẹ́ Àgbáyé fún gbígbé ẹrù fòfin dè é títí di ọdún 2027 lẹ́yìn tí wọ́n ti ṣe àyẹ̀wò rẹ̀ pé ó ní metabolites metenolone àti metenolone. 

## Àwọn tó kópa nínú ìdíje náà
Jọ̀wọ́ ẹ kíyèsí pé, àwọn àbájáde pàtàkì ti Bilikis Abiodun Otunla lè má pé, ẹ lè ran yín lọ́wọ́ láti parí rẹ̀.

* Àwọn ìdíje Áfíríkà ti ọdún 2019

2019 - Awọn idije Afirika - Awọn obinrin -81&nbsp;kg - Lapapọ : 1st (Gold) 2019 - African Championships - Àwọn Obìnrin -81&nbsp;kg - Gbà : 1st 2019 - Awọn idije Afirika - Awọn obinrin -81&nbsp;kg - Wẹ & Jẹrk : 1st

* Àwọn ìdíje Àgbáyé ti ọdún 2018

Àwọn Obìnrin -76&nbsp;kg - Clean & Jerk 12 Awọn obinrin -76&nbsp;kg – Gbà 14 Àwọn Obìnrin -76&nbsp;kg – Àròpọ̀ 14 

* Àwọn ìdíje Àgbáyé àti Oceania ti ọdún 2017
* 2016 - Àwọn ìdíje Áfíríkà

2016 - Àwọn ìdíje Afẹ̀ríkà - Àwọn obìnrin 69 – 75&nbsp;kg : Wúrà

* Àwọn Eré Áfíríkà ti ọdún 2015

Àwọn obìnrin 69 – 75&nbsp;kg - Wẹ ati ki o fi ara rẹ wewu 1ST Awọn obinrin 69 – 75&nbsp;kg – Trekken 1ST Women’s 69 – 75&nbsp;kg – Àpapọ̀ Wúrà 

## Àríyànjiyàn
Bilikis Abiodun Otunla, ti o gba goolu ni -81&nbsp;Ẹ̀ka kg ní Wọ́n dáwọ́ dúró níbi ìdíje ìdíje ìdíje ìdíje ìdíje ìdíje ìdíje Africa ti ọdún 2019 lẹ́yìn tí ó kùnà nínú ìdánwò ìdíje ."Ìwádìí Àìdára fún Metenolone àti Metenolone Metabolite -1-methylene-5α-androstane-3α-ol-17-one (S1.1 Anabolic agents). Nítorí náà, wọ́n dá Aṣeré náà dúró fún ìgbà díẹ̀ nítorí pé ó lè rú òfin ìdènà-doping. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé, níbi tí wọ́n bá ti rí i pé Alẹ́ẹ̀rẹ́ náà kò rú òfin ìdènà oògùn olóró, a ó tún tẹ̀ ẹ́ jáde ìpinnu tó yẹ. IWF kò ní sọ ọ̀rọ̀ míì lórí ọ̀ràn náà títí tí a ó fi parí rẹ̀. 

## Àwọn ìtọ́kasí


 
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1994
Lateefah Durosinmi

**Lateefah Durosinmi** (tí a bí ní ọdún 1957 ní ìlú Èkó ) Ó jẹ́ onímọ̀ nípa kẹ́mísítì àti ọ̀mọ̀wé ní ​​Nàìjíríà. Ó jẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n ní Yunifásítì Obafemi Awolowo ní Ilé-Ifẹ̀, Nàìjíríà.

## Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀
A bi Lateefah Moyosore-Oluwa Adunni Durosinmi ni ojo keje osu keje odun 1957, ni Lagos Island ni Nigeria. Baba rẹ Late Alhaji Tijani Akanni Kolawole Williams jẹ alakoso tita ati iya rẹ ni Madam Wusamot Abeni Kareem. Durosinmi ti gba eko ni Patience Modern Girls’ (Private) School to wa ni Olowogbowo, leyin naa lo wo ileewe girama girama Girls’ Secondary School to wa ni Gbagada. Ó fẹ́ Muheez Durosinmi ní ọjọ́ kẹsàn-án oṣù karùn-ún ọdún 1981. 

Durosinmi lọ sí Yunifásítì ti Ibadan ó sì gba oyè BSc (Hons) nínú Kemistri ní ọdún 1979. Lẹ́yìn náà ó kẹ́kọ̀ọ́ fún Master of Science nínú Analytical Chemistry, ó sì parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ọdún 1986. Ó gba oyè PhD nínú Inorganic Chemistry ní Yunifásítì Obafemi Awolowo ní Ilé-Ìfẹ́, ní ọdún 1992. Àmìo ásíìdì ló gbájú mọ́ ẹ̀kọ́ rẹ̀.

## Iṣẹ́ ọwọ́
Durosinmi bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ pẹ̀lú Lagos Water Corporation, lẹ́yìn náà ó kọ́ ẹ̀kọ́ kemistri ní ilé-ẹ̀kọ́ Saint Anne ní Ibadan. Ní ọdún 1989, ó gba àdéhùn ní Yunifásítì Obafemi Awolowo ní ẹ̀ka kemistri, níbi tí ó ti jẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ìmọ̀ kemistri Inorganic lọ́wọ́lọ́wọ́. Láàárín ọdún 2008 sí 2016, ó tún jẹ́ Olórí Àwọn Akẹ́kọ̀ọ́. Ó ṣèbẹ̀wò sí Yunifásítì Loughborough gẹ́gẹ́ bí olùwádìí postdoctoral láti ọdún 1994 títí di ọdún 1995. 

Láàárín ọdún 2005 sí 2009, ó jẹ́ Ààrẹ Ẹgbẹ́ Àwọn Obìnrin Musulumi ní Nàìjíríà (FOMWAN).  Lẹ́yìn náà, wọ́n gbé ọ̀pọ̀lọpọ̀ àsọyé àti àròkọ jáde láti fi ṣe ọlá fún un.  

## Ìpìlẹ̀
Durosinmi dá Lateefah Moyosore Durosinmi Foundation (LMDF) sílẹ̀ ní ọdún 2013, pẹ̀lú èrò láti ṣètìlẹ́yìn fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí owó kò wọ́n àti àwọn obìnrin tí wọ́n ń dá ilé iṣẹ́ sílẹ̀. Ní ọdún 2019, ó fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mẹ́tàlélọ́gbọ̀n ní ẹ̀bùn ìrànwọ́ àti ìrànlọ́wọ́ fún àwọn obìnrin mẹ́ẹ̀ẹ́dógún ní ayẹyẹ kan ní Ibadan. Ó sọ pé "a gbọ́dọ̀ ran àwọn obìnrin lọ́wọ́ láti mú àwùjọ dàgbà àti pẹ̀lú àwọn ọ̀dọ́ láti mú ẹ̀bùn wọn dàgbà".  Ní ọdún 2019, Ọ̀jọ̀gbọ́n Ashiata Bolatito Lanre-Abbas, ẹni tí ó jẹ́ obìnrin àkọ́kọ́ tí ó jẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n Mùsùlùmí ní Yunifásítì Ibadan, fúnni ní ẹ̀kọ́ kẹfà ti Lateefah Moyosore Durosinmi Foundation nípa ìṣòro ọrọ̀ ajé ní Yunifásítì Obafemi Awolowo. 

## Àwọn iṣẹ́ tí a yàn

* 

## Àwọn ìtọ́kasí



## Àwọn ìjápọ̀ òde

*  

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1957
Patience Okoro

**Patience Okoro** (tí a bí ní ọjọ́ kẹwàá oṣù keje ọdún 1984) Ó jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó jẹ́ heptlete. Ó gba ẹ̀bùn wúrà ní heptathlon ní ìdíje African Championships ní Athletics tí ó wáyé ní Addis Ababa, Ethiopia ní ọdún 2008. 

## Iṣẹ́ ọwọ́
Nínú ọ̀kan lára ​​àwọn ìṣeré àgbà rẹ̀ tó kọ́kọ́ ṣe ní àgbáyé, ó bẹ̀rẹ̀ nígbà tí wọ́n ṣe All-Africa Games ní Abuja, Nàìjíríà ní ọdún 2003 níbi tí ó ti gba àmì ẹ̀yẹ idẹ àkọ́kọ́ rẹ̀ ní àgbáyé. Ó gba ipò karùn-ún ní African Championships ní Athletics ní ọdún 2006, ó sì gba ipò kẹrin ní All-Africa Games ní ọdún 2011. Okoro tún gba àmì ẹ̀yẹ fàdákà ní All-Africa Games ní ọdún 2007, ó sì gba àmì ẹ̀yẹ idẹ nígbà àwọn ìdíje ọdún 2003.

## Àwọn Àṣeyọrí

### Àwọn ìdíje Áfíríkà

### Gbogbo Awọn Ere Afirika

## Àwọn ìtọ́kasí


Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1984
Hadiza Zakari

**Hadiza Zakari** (tí a bí ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹsàn-án ọdún 1989) jẹ́ ayàwòrán aṣọ ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà-Iran, oníṣòwò àti olùdíje ìdíje ẹwà, ẹni tí ó ń gbé ẹrù.

## Iṣẹ́ ọwọ́
Hadiza Zakari bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ nígbà tí ó dara pọ̀ mọ́ Ẹgbẹ́ Ààbò àti Ààbò Àwùjọ Nàìjíríà (NSCDC) gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ olùṣiṣẹ́, ó bẹ̀rẹ̀ sí í gbé ẹrù, ó sì di ọ̀kan lára àwọn olùgbé ẹrù orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tó dára jùlọ nínú àwọn ìdíje ìbílẹ̀. Ó kọ́kọ́ díje ní ìpele àgbáyé nígbà ìdíje World Championships ti ọdún 2009 nínú ẹ̀ka márùndínlọ́gọ́rin kg níbi tí ó ti parí ní ìpele méjìlá ní snatch, mẹ́tàlá ní mímọ́ àti ẹ̀rù, àti mẹ́tàlá ní gbogbogbòò re  Ní ìdíje Commonwealth ti ọdún 2010, ó gba ẹ̀bùn wúrà nínú ìdíje márùndínlọ́gọ́rin kg pẹ̀lú ìjákulẹ̀  àádọ́fà kg àti ìjákulẹ̀ ogóje àti ìjákulẹ̀ fún àpapọ̀ àpapọ̀ òjìlènígba dín ọkan kg, èyí tí ó jẹ́ àkọsílẹ̀ Commonwealth Games ní àkókò náà. 

Ó tún dije nínú ìdíje ìdíje àgbáyé ti ọdún 2011 ní ẹ̀ka márùndínlọ́gọ́rin kg tí ó parí mọ́kànlá ní ìdíje gbígbá, mẹ́fà ní ìdíje gbígbá àti jíkì, àti mọ́kànlá ní gbogbogbòò.  

## Àwọn ìtọ́kasí


Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1987
Ọdún Eyibi

**Ọdún Eyibi** jẹ́ ayẹyẹ àṣà ọdọọdún tí wọ́n máa ń ṣe ní Òkè Ẹlẹ́tu, lábẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ Ìjẹ̀dẹ (Ijede LCDA) ní Ìkòròdú, Ìpínlẹ̀ Èkó, ní apá Ìwọ̀-oòrùn Gúúsù orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Nígbà mìíràn, wọ́n máa ń pe ọdún yìí ní Ọdún Eyibi/Ẹlúkú. Ayẹyẹ yìí máa ń ṣàfihàn àṣà àti ìṣẹ̀ṣe àwọn Yorùbá, ó sì máa ń tẹnu mọ́ ìṣọ̀kan, àlàáfíà, àti ìwẹ̀nùmọ́ ẹ̀mí. Ọdún yìí fẹsẹ̀ múlẹ̀ nínú àṣà àwọn baba ńlá wa, ó sì jẹ́ àkókò fún ìtọ́jú àṣà àti kíkó àwọn ènìyàn pọ̀ gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan. Ọdún Ẹlúkú àti ọdún Agẹmọ jẹ́ ẹ̀ka ọdún lábẹ́ Ọdún Eyibi, èyí tí wọ́n sábà máa ń ṣe láàrin àwọn ẹ̀yà Ìjẹ̀bú.

## Ayẹyẹ Ọdún Eyibi ti 2024
Ọdún Eyibi ti ọdún 2024 bẹ̀rẹ̀ ní ọjọ́ kẹẹ̀dógún (15) Oṣù Kẹwàá pẹ̀lú ayẹyẹ Ìtúwòrò. Ayẹyẹ yìí gba pé kí wọ́n kó àwọn ewé pàtàkì jọ fún ètùtù láti tọrọ ìbùkún, àlàáfíà, ìṣọ̀kan, àti ìdàgbàsókè ọrọ̀ ajé fún ìlú. Ẹlẹ́tu ti Òkè Ẹlẹ́tu, Ẹlẹ́tu Adéníyì Ọmọ́táyọ̀ Àjàyí, tí í ṣe olórí ìlú Òkè Ẹlẹ́tu, tẹnu mọ́ bí ìṣọ̀kan àti àlàáfíà ṣe ṣe pàtàkì tó. Wọ́n fi oríṣiríṣi ijó àṣà, ayẹyẹ ńlá, àti ètùtù ìbílẹ̀ ṣàfihàn èyí.

## Àwọn Ìtọ́kasì
Workingman's Death

***Workingman's Death*** jẹ́ fíìmù àkọsílẹ̀ (documentary) ti ilẹ̀ Austria àti Jámánì tí wọ́n gbé jáde ní ọdún 2005, èyí tí Michael Glawogger kọ, tí ó sì darí. Wọ́n kọ́kọ́ ṣàfihàn rẹ̀ níbi ayẹyẹ Venice Film Festival ti ọdún 2005. Fíìmù náà sọ̀rọ̀ nípa àwọn ipò tó le koko tí àwọn òṣìṣẹ́ ń là kọjá láti wá oúnjẹ òòjọ́ ní oríṣiríṣi orílẹ̀-èdè kákàkiri àgbáyé.

Fíìmù náà pín sí orí mẹ́fà. Márùn-ún àkọ́kọ́ ṣàfihàn àwọn ewu àti wàhálà tí àwọn òṣìṣẹ́ aṣekára ń dojú kọ lágbáyé, nígbà tí ìkẹfà ṣàfihàn àwòrán tó yàtọ̀ pátápátá nípa àwọn ọ̀dọ́ nínú ilé-iṣẹ́ àtijọ́ kan ní Jámánì tí wọ́n ti sọ di ọgbà ìṣiré: 
#"Heroes" (Àwọn Akikanjú) – Àwọn tó ń wa kùsà ní Donets Basin, Ukraine
#"Ghosts" (Àwọn Ẹ̀mí) – Àwọn tó ń ru imí-ọjọ́ (sulfur) ní Ijen, Indonéṣíà

#"Lions" (Àwọn Kìnnìún) – Àwọn elẹ́ran ní ọjà gbangba ní Port Harcourt, Nàìjíríà

#"Brothers" (Àwọn Arákùnrin) – Àwọn alùhọ̀ lẹ́gbẹ̀ẹ́ òkun tí wọ́n ti ń fọ́ ọkọ̀ ojú-omi ní Gadani, Pàkístàànì

#"The Future" (Ọjọ́ Ọ̀la) – Àwọn òṣìṣẹ́ irin ní Liaoning, Ṣáínà
#"Epilogue" (Ìparí) – Àwọn ọ̀dọ́ ní Landschaftspark Duisburg-Nord ní Jámánì

## Ìtẹ́wọ́gbà
Fíìmù náà rí ìtẹ́wọ́gbà tó dára púpọ̀ láti ọ̀dọ̀ àwọn aṣọ̀rọ̀-ń-ṣe-fíìmù, ó sì ní ìdá mọ́kàndínlọ́gọ́rin (73%) nínú ọgọ́rùn-ún ìwọ̀n ìfọwọ́sí láti ọ̀dọ̀ Rotten Tomatoes ní oṣù Kẹta ọdún 2011, pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn olùṣàyẹ̀wò tí wọ́n gbóríyìn fún ẹwà àwòrán rẹ̀. Walter Addiego ti *[[San Francisco Chronicle]]* kọ̀wé pé, "Bótilẹ̀jẹ́pé wọ́n ṣàfihàn àwọn ìnira tó le, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìṣẹ̀lẹ̀ náà gbé ẹwà tí ó dàbí àlá yọ. Ní àfikún, olùdarí ní ẹ̀bùn àwàdà tó lágbára; nínú àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ní Ukraine, ó sábà máa ń darí àwòrán lọ síbi ère Stakhanov, 'akikanjú' tí àwọn ará Soviet yìn fún àṣà iṣẹ́ rẹ̀ tí ó kọjá ti ẹ̀dá ènìyàn".

Olùṣàyẹ̀wò fíìmù Nathan Rabin, nígbà tí ó ń kọ̀wé fún *[[The A.V. Club]]*, sọ pé "Glawogger jẹ́ atokùn fíìmù tó mọ iṣẹ́ rẹ̀ dunjú, tó sì ní ojú olùyàwòrán fún àwọn ètò àwòrán tí ń gbàfiyèsí. Ó dàbí ẹni pé ó yan àwọn iṣẹ́ tí wọ́n ṣe àkọsílẹ̀ rẹ̀ níbí nítorí bí wọ́n ṣe máa rí nínú fíìmù àti pẹ̀lú ipò burúkú tí wọ́n wà, ó sì já fáfá ní kíkó àwọn àkókò fíìmù tó gbámúṣé (pure cinema) àti ẹwà kúrò nínú àwọn ibi àti iṣẹ́ tí ó léwu jùlọ lágbáyé".

Michael Atkinson ti *[[The Village Voice]]* kọ̀wé pé "Fíìmù Glawogger lè má fi bẹ́ẹ̀ ní ìdúró kan nínú kókó ọ̀rọ̀ rẹ̀, ṣùgbọ́n iṣẹ́ yíyà àwòrán tí Wolfgang Thaler ṣe ni gùlúù tó so ó pọ̀; ...pápàá jùlọ bí ó ṣe ṣàkàwé àwọn elẹ́ran ní Nàìjíríà tí wọ́n ń rìn nínú ẹrọ̀pẹ̀ pupa tí wọ́n sì ń wọ́ orí akọ màlúù, ní ìfiwéra pẹ̀lú àwọn ará Indonéṣíà tí wọ́n ń ru òkúta sọ̀kalẹ̀ láti orí òkè tí ń rú èéfín".

## Àwọn Ìtọ́kasì

## Àwọn Ìjápọ̀ Ìta
*Ojúewé Wẹ́ẹ̀bù fún fíìmù náà
*
*
*
*Ẹ̀yà Ìkànnì tẹlifíṣọ̀nù abala mẹ́rin ti Workingman's Death
VJ Adams

**Adams Ibrahim Adebola**  (tí wọ́n bí ní ọjọ́ karùn-ún oṣù karùn-ún ọdún 1988), tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí **VJ Adams**, jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tó jẹ́ atọ́kùn fídíò, atọ́kùn orí tẹlifíṣọ̀nù, oníṣòwò, olórin àti aṣàgbéjáde iṣẹ́-ọnà. Ó di ìlúmọ̀ọ́ká lẹ́yìn tí ó kópa nínú ìdíje Next Movie Star West Africa ti ọdún 2008. Adams jẹ́ atọ́kùn lórí *[[Soundcity TV]]*, ìkànnì tẹlifíṣọ̀nù fún orin ti Nàìjíríà tó wà ní Èkó.   Òun pẹ̀lú òṣèré Nollywood Alex Okoroji ni wọ́n jọ ṣe atọ́kùn fún aṣọ-pápá pupa (red carpet) níbi ayẹyẹ ẹ̀bùn Africa Movie Academy Awards ti ẹlẹ́ẹ̀kẹjọ. Ó tún jẹ́ atọ́kùn fún ayẹyẹ City People Entertainment Awards ti ọdún 2014 tí wọ́n ṣe ní Èkó.

## Ìgbà Èwe àti Ẹ̀kọ́
Ọmọ bíbí Ìpínlẹ̀ Ògùn ni Adams. Ó parí ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ àti ti girama ní Teammate Children School, Ìṣọlọ̀ àti Lagos State Civil Service Senior Model College, Ìkòròdú lẹ́ṣẹẹsẹ kí ó tó tẹ̀síwájú lọ sí Fásitì ìlú Èkó níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ ìmọ̀ ẹ̀rọ (Civil Engineering). Ó ní ìwé-ẹ̀rí nínú iṣẹ́ ìròyìn lẹ́yìn tí ó gba ìdánilẹ́kọ̀ọ́ nípa iṣẹ́ ìròyìn ní Ilé-ẹ̀kọ́ BBC, èyí tí í ṣe ẹ̀ka ẹ̀kọ́ ti British Broadcasting Corporation.

## Iṣẹ́

### Atọ́kùn tẹlifíṣọ̀nù
Lẹ́yìn tí ó kópa nínú ìdíje Next Movie Star ti ọdún 2008, wọ́n fi Adams ṣe olórí atọ́kùn fún ètò *Excite on TV* ní ọdún 2009 títí di ọdún 2010 nígbà tí ó fiṣẹ́ sílẹ̀. Ní ọjọ́ kejìlélógún oṣù kejì ọdún 2010, ó darapọ̀ mọ́ Consolidated Media Associates, ilé-iṣẹ́ agbóhùnsáfẹ́fẹ́ kan tí ó ní àwọn ìkànnì tẹlifíṣọ̀nù bíi *Soundcity TV*, *Spice TV*, *ONTV*, *Televista* àti *VillageSquare TV*. Ní ọdún 2022, wọ́n kede rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí atọ́kùn fún ètò De9jaspirit Talent Hunt èyí tí wọ́n máa ń ṣàfihàn lórí Soundcity àti Wazobia Tv.   Ó tún jẹ́ atọ́kùn fún ètò Naija Star Search tí wọ́n ń ṣàfihàn lórí StarTimes.

### Orin
Adams fọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú Ice Prince, Sound Sultan, àti Splash láti gbé orin àdàkọ kan jáde tí àkọlé rẹ̀ ń jẹ́ "Winner".   Ní ọjọ́ kejì oṣù kejì ọdún 2014, ó gbé orin kan jáde pẹ̀lú HarrySong tí àkọlé rẹ̀ ń jẹ́ "Whazup", orin yìí rí ìtẹ́wọ́gbà tó pọ̀, wọ́n sì gbé e sáfẹ́fẹ́ dáadáa. Nínú àwo orin rẹ̀ àkọ́kọ́,  ó ṣiṣẹ́ pẹ̀lú Oritse Femi, Chidinma, M.I, Pasuma, àti Reminisce.

Adenekan Mayowa ni olùṣàkóso rẹ̀

## Àwọn Ìtọ́kasì

## Àwọn Ìjápọ̀ Ìta
*
Tina Acketoft

thumb|Tina Acketoft.
**Tina Acketoft** (tí a bí ní ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù Kẹta ọdún 1966 ní Kokkola, Finland) jẹ́ olóṣèlú ọmọ-ẹgbẹ́ Liberal People's Party ti orílẹ̀-èdè Sweden. Láti ọjọ́ kọkànlá oṣù Kìíní ọdún 2007 ni ó ti darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ Riksdag, nígbà tí ó rọ́pò Torkild Strandberg. Acketoft ti fìgbà kan jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ náà láti ọdún 2002 sí 2006.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1966
Ifeoma Nwoye

**Ifeoma Nwoye** Fetísílẹ̀ⓘ (tí a bí ní ọjọ́ kìíní oṣù karùn-ún ọdún 1993)jẹ́ ọmọ ogun ìjàkadì ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

Nwoye dije ninu awon ere Commonwealth ni odun 2010, nibiti o ti gba ami eye goolu ninu idije ominira okanleladota kg àti ní ọdún 2014 níbi tí ó ti gba ẹ̀bùn idẹ nínú ìdíje ominira Marunleladota kg . 

## Àwọn ìtọ́kasí


Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1993