Bilkisu Yusuf

**Bilkisu Yusuf**  (Ọjọ́ kejì Oṣù Kejìlá 1952  – Ọjọ́ kẹrìnlélógún Oṣù Kẹ̀sán 2015) jẹ́ oníwèé-ìròyìn ọmọ Nàìjíríà, akọròyìn àti olóòtú fún àwọn ilé-iṣẹ́ ìwé-ìròyìn ńlá ní Àbújá, Kánò àti Kàdúná, Nàìjíríà. Ó gbajúmọ̀ ní Nàìjíríà gẹ́gẹ́ bí obìnrin àkọ́kọ́ láti darí ilé-iṣẹ́ ìwé-ìròyìn ti orílẹ̀-èdè, ó sì tún sìn gẹ́gẹ́ bí olóòtú fún méjì mìíràn. Ó jẹ́ ọmọ Hausa, Mùsùlùmí, ajàfẹ́tọ̀ọ́-obìnrin (feminist), tó ní ìràn Yorùbá, àti alágbàwí fún àjọṣepọ̀ ẹ̀sìn. Ó tún gbajúmọ̀ gẹ́gẹ́ bí olùdámọ̀ràn fún Ààrẹ Nàìjíríà lórí Ọ̀rọ̀ Ilẹ̀ Òkè-òkun àti olùdásílẹ̀ àwọn àjọ NGO bíi Women In Nigeria (WIN) àti Federation of Muslim Women's Association (FOMWAN). Wọ́n pa Yusuf nínú ìtẹ̀pa Mina ti ọdún 2015 nígbà tí ó lọ ṣe ìsìn Hajj ní Mecca, Saudi Arabia.

## Ìgbésíayé rẹ̀

Wọ́n bí Bilkisu Yusuf ní ọjọ́ kejì Oṣù Kejìlá ọdún 1952. Ó kẹ́kọ̀ọ́ àkọ́bẹ̀rẹ̀ rẹ̀ ní Ansar Primary School, Kánò ní ọdún 1964 kí ó tó tẹ̀síwájú sí ilé-ìwé sẹ́kọ́ńdírì fún àwọn obìnrin, Government Girls College, Dala, Kánò.

Yusuf kẹ́kọ̀ọ́ gíga nínú ìmọ̀ ìṣèlú (political science) àti iṣẹ́ ìròyìn. Ó gba oyè bachelor's degree nínú ìmọ̀ ìṣèlú ní Ahmadu Bello University ní Zaria, Nàìjíríà; oyè master's rẹ̀ nínú ìmọ̀ ìṣèlú àti àjọṣepọ̀ káríayé (international relations) láti University of Wisconsin–Madison ní Madison, Wisconsin, Amẹ́ríkà; àti oyè gíga nínú iṣẹ́ ìròyìn láti International Journalism School ní Moscow State Institute of International Relations ní Moscow, Rọ́ṣíà, ní ọdún 1986.

Ó kọ́kọ́ fẹ́ Alhaji Sanusi Ciroma Yusuf, ẹni tí ó padà di Adájọ́ Àgbà fún Ìpínlẹ̀. Wọ́n bí ọmọ méjì, ọkùnrin kan tí ń jẹ́ Moshood Sanusi Yusuf àti obìnrin kan tí ń jẹ́ Nana Fatima. Wọ́n padà kọ ara wọn. Ọkọ rẹ̀ àkọ́kọ́ yìí kú ní ẹni ọdún mẹ́tàléláàádọ́rin (73). Ó tún fẹ́ ọkọ kejì, Mustapha Bintube.

Wọ́n fún Hajiya Bilkisu Yusuf ní oyè ẹ̀yẹ náà Hajiya lẹ́yìn tí ó lọ ṣe ìsìn mímọ́ ní Mecca (Haji ni ti ọkùnrin). Ó kú nígbà tí ó ń sìn gẹ́gẹ́ bí aṣáájú àwọn obìnrin fún Àjọ tó ń rí sí ọ̀rọ̀ Hajj lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà (National Hajj Commission of Nigeria).

## Iṣẹ́ rẹ̀
Bilkisu Yusuf ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí oníwèé-ìròyìn fún àwọn ìwé-ìròyìn *[[Media Trust|Daily Trust]]* àti *[[Leadership (newspaper)|Leadership]]* ní Àbújá, Nàìjíríà. Lẹ́yìn tí ó padà dé láti Fásitì Wisconsin-Madison, ó di obìnrin àkọ́kọ́ tó jẹ́ olóòtú fún *Sunday Triumph*, Kánò, láti ọdún 1983 títí di 1987. Ó tún di ipò olóòtú mú ní *New Nigerian*, Kàdúná, ní ọdún 1987 àti *Citizen Magazine*, Kàdúná, ní ọdún 1990. Ó gbajúmọ̀ fún àyọkà rẹ̀ tí àkọlé rẹ̀ ń jẹ́ "Civil Society Watch". Ó kópa nínú ẹgbẹ́ The Nigeria Association of Women Journalists (NAWOJ), èyí tí ó máa ń kọ́ àwọn ọ̀dọ́mọbìnrin oníwèé-ìròyìn lẹ́kọ̀ọ́ ní Nàìjíríà.

Yusuf jẹ́ olùdámọ̀ràn fún Ààrẹ Nàìjíríà lórí Ọ̀rọ̀ Ilẹ̀ Òkè-òkun. Ó tún jẹ́ gbajúgbajà ajàfẹ́tọ̀ọ́ àwọn obìnrin. Ó dá ọ̀pọ̀lọpọ̀ àjọ NGO sílẹ̀, bíi Women In Nigeria (WIN), èyí tó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn àjọ ajàfẹ́tọ̀ọ́-obìnrin tó kọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀ ní Nàìjíríà, Federation of Muslim Women's Associations in Nigeria (FOMWAN), Nigerian Interfaith Action Association Against Malaria (NIFAAM), àti Health Reform Foundation of Nigeria (HERFON). Ó jẹ́ olùdarí àgbà fún Advocacy Nigeria. Ó tún kópa nínú ìpolongo Bring Back Our Girls, èyí tó wà fún kíkíyèsí kí wọ́n dá àwọn ọmọbìnrin Chibok padà láyọ̀.

## Ikú rẹ̀

Ìtẹ̀pa kan ṣẹlẹ̀ ní ìkóríta kan ní Mina, Saudi Arabia ní ọjọ́ kẹrìnlélógún Oṣù Kẹ̀sán ọdún 2015, ní nǹkan bí aago mẹ́sàn-án òwúrọ̀. Àwọn èrò náà ń lọ láti Muzdalifah sí Jaramat, níbi tí àwọn alárìn-àjò ẹ̀sìn yóò ti sọ òkúta lu àwọn òpó láti dúró fún sísọ òkúta lu Èṣù lákòókò Hajj. Láti ibẹ̀ ni wọn yóò ti darí sí Mọ́ṣáláṣí Ńlá (Grand Mosque) ní Mecca. Wọ́n tẹ àwọn alárìn-àjò ẹ̀sìn tó lé ní ẹgbẹ̀rún méjì (2,000) pa nínú ìtẹ̀pa náà, tí ó sì fẹ́rẹ̀ẹ́ tó igba (200) nínú wọn tí wọ́n jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Wọ́n rí òkú Bilkisu Yusuf lára àwọn tí ìtẹ̀pa náà pa. Àwọn gbajúmọ̀ ọmọ Nàìjíríà mìíràn tí wọ́n tẹ́pa nínú ìṣẹ̀lẹ̀ náà pẹ̀lú Ọ̀jọ̀gbọ́n Tijjani El-Miskin.

## Àwọn Ìdáhùn
Ọ́fíìsì Ààrẹ Nàìjíríà Muhammadu Buhari gbé ìkéde yìí jáde lẹ́yìn ìṣẹ̀lẹ̀ ìtẹ̀pa náà: "Ààrẹ Buhari kẹ́dùn pẹ̀lú Àjọ Àwọn Olóòtú (Nigerian Guild of Editors) àti Ẹgbẹ́ Àwọn Oníwèé-ìròyìn Nàìjíríà (Nigerian Union of Journalists) lórí ikú àìtọ́jọ́ Hajiya Bilkisu, obìnrin títóbi, olùyàsímímọ́, onímọ̀, ẹni tí a fọkàntán, tí a bọ̀wọ̀ fún, olóòtú àti akọròyìn tó tayọ, ẹni tí, kódà nínú ikú, yóò ṣì jẹ́ àwòkọ́ṣe dídán fún àwọn oníwèé-ìròyìn, nínú àti níta Nàìjíríà."

Jibrin Ibrahim, olùdarí fún Centre for Democracy and Development ṣàpèjúwe Yusuf gẹ́gẹ́ bí "ènìyàn rere, alágbàwí, oníwèé-ìròyìn, olùkópọ̀-ènìyàn àti lékè gbogbo rẹ̀ Mùsùlùmí olùfọkànsìn, ẹni tó kú lẹ́nu isẹ́ sísìn Ọlọ́run."

Dókítà Oby Ezekwesili, olùdarí Bring Back Our Girls àti Mínísítà fún ètò ẹ̀kọ́ tẹ́lẹ̀ ní Nàìjíríà sọ pé, "Bilkisu jà fún ẹ̀kọ́ ọmọdé ní gbogbo ayé rẹ̀. Kò yẹ̀ nínú ìgbèjà rẹ̀. Kò rẹ̀ ẹ́ rí títí tí àkókò fi tó fún un láti lọ. A ń ṣayẹyẹ àwọn ìgbésẹ̀ ńlá arábìnrin wa. Inú wa dùn pé ó jẹ́ apá kan ìdílé wa títẹ̀síwájú."

Aliyu Muktar, olóòtú tẹ́lẹ̀ ní ìwé-ìròyìn Triumph tó ṣiṣẹ́ pẹ̀lú Yusuf, sọ pé, "Ó jẹ́ àwòkọ́ṣe fún mi; obìnrin tó mọ iṣẹ́ rẹ̀ dáadáa, tó máa ń kọjá àfiyèsí tí kò sì gbé ara rẹ̀ ga. Ẹ mọ̀, ó láyà, ó jẹ́ olóòótọ́, ó sì máa ń jà fún àwọn tí a rẹ̀ sílẹ̀ nígbà gbogbo. Ẹ tún mọ ìtàn rẹ̀; Hajia jẹ́ ẹni tí kò gbà fún àìṣódodo rárá níbikíbi."

## Nínú àṣà
Bilkisu Yusuf wà lára àwọn oníwèé-ìròyìn méjìlélógójì (42) tí wọ́n fọ̀rọ̀ wá lẹ́nu wò fún ìwé-ìkàwé *Nigerian Journalism* tí Mike Awoyinfa àti Dimgba Igwe kọ.

## Ẹ tún wo
* Àwọn Hausa
* Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ lásìkò Hajj
* Àwọn obìnrin ní Nàìjíríà

## Àwọn Ìtọ́kasí