open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ilesanmi Adesida

**Ilésanmí Adéṣidà** tí wọ́n bí ọdún 1949 jẹ́ onímọ̀ sáyẹ́nsì ọmọ bíbí ilẹ̀ Yoruba ará orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Nàìjíríà Amẹ́ríkà
T. M. Aluko

**Timothy Mofolorunso Aluko** (14 June, 1918 - 1 May, 2010) je olukowe ara ile Naijiria. 
## Ígbèsi Àyè Àràkunrin naa
Aluko jẹ ọmọ yóruba ti à bini Ilesha ni ilẹ naigiria. Arakunrin naa jẹ óriṣiri ipó to si fẹyinti ni ọdun 1978.
T. M. Aluko ku ni ọjọ akọkọ, óṣu May ni ọdun 2010 ni ilu èkó.

## Ẹkọ
Aluko naa kẹẹkọ ni College ijọba ni Ibadan ati College ni Yaba, Ipinlẹ Eko lẹyin naa lo lọsi ilè iwè giga ti London lati kẹẹkọ lori Imọ Civil engineering ati town planning. Ni ọdun 1976, Àrakunrin naa gba doctorate lori imọ municipal engineering.

## Ami Ẹyẹ ati Idanilọla
Alukó gba ami ẹyẹ ti OBE ni ọdun 1963 pẹlú ami ẹyẹ ti OON ni ọdun 1964.

## Itokasi

*Nigeria's Oldest Writer, T.M. Aluko, Dies At 91

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
UNESCO

**UNESCO** dúró fún **United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization** ní èdè Gẹ̀ẹ́sì (Àjọ Ẹ̀kọ́, Sáyẹ́ńsì àti Àṣà tí Ìṣọ̀kan àwọn Orílẹ̀-èdè)

Wọ́n dá UNESCO sílẹ̀ ní ọdún 1945 lẹ́yìn League of Nations' International Committee on Intellectual Cooperation. Àwọn àjọ òǹdásílẹ́ UNESCO, ní èyí tí ó wáyé nípa ìṣẹ̀lẹ̀ World War II, láti mú ìtẹ̀síwájú àlàáfíà, ìdàgbàsókè tó yanrantí àti ẹ̀tọ́ ọmọ ènìyàn nípa mímú ìbáṣepọ̀ àti ìfọ̀rọ̀jomitoro-ọ̀rọ̀ láàárín àwọn orílẹ̀-èdè. 

## Itokasi
Femi Osofisan

thumb|Femi Osofisan NNOM

**Babáfẹ́mi Adéyẹmí Òsófìsán, tí wọ́n tún máa ń pè ní Fẹ́mi Òsófìsàn tàbí F.O**  jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹrìndìnlógún, oṣù kẹfà, ọdún 1946, jẹ́ òǹkọ̀wé, lámèyítọ́ eré tíátà. Wọ́n mọ̀ ọ́n sí oníṣẹ́ lámèyítọ́ àwùjọ ilẹ̀ Áfíríkà nínù àwọn eré àpilẹ̀kọ rẹ̀. Púpọ̀ nínú àwọn àpilẹ̀kọ tí ó ti kọ ni ó máa ń dá lé àgbéyẹ̀wò ire àti ibi. Fẹmi jẹ àfìtàn-kọ́ni-níwà tí àwọn àpilẹ̀kọ rẹ̀ máa ń wá àtúnṣe àti ojútùú sí ìbàjẹ́ àwùjọ. Ó ti kọ ewì lábẹ́ ìnagijẹ  ***Okinba Launko***.

## Àwọn àṣàyàn iṣẹ́ rèé
* *Kolera Kolej*. New Horn, 1975.
* *The Chattering and the Song*. Ibadan: Ibadan University Press, 1977.
* *Morountodun and Other Plays*. Lagos: Longman, 1982.
* *Minted Coins* (poetry), Heinemann, 1987.
* *Another Raft*. Lagos: Malthouse, 1988.
* *Once upon Four Robbers*. Ibadan: Heinemann, 1991
* *Twingle-Twangle A-Twynning Tayle*. Longman, 1992.
* *Yungba-Yungba and the Dance Contest: A Parable for Our Times*, Heinemann Educational, Nigeria, 1993.
* *The Album of the Midnight Blackout*, University Press, Nigeria, 1994.
* "Warriors of a Failed Utopia?  West African writers since the 70s" in Leeds *[[African Studies Bulletin]]* 61 (1996), pp.&nbsp;11–36.
* *Tegonni: An African Antigone*. Ibadan: Opon Ifa, 1999.
* "Theater and the Rites of 'Post-Negritude' Remembering". *[[Research in African Literatures]]* 30.1 (1999): 1–11.
* "Love's Unlike Lading: A Comedy from Shakespeare". Lagos: Concept Publications. 2012
* "One Legend, Many seasons". Lagos: Concept Publications. 2001
## Àmín ẹ̀yẹ
* 2015: PAWA Membership Honorary Award
* 2016: Thalia Prize from the International Association of Theatre Critics
## Àwọn Ìtọ́kasí

ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Òkun Pupa

**Òkun Pupa** (tun Okun Erythraean) jẹ orisun omi omi ti Okun India, ti o dubulẹ laarin Afirika ati Asia. Isopọ si okun jẹ ni guusu nipasẹ Babeli Mandeb ati awọn Gulf of Aden. Ni ariwa ni Okun Sinai, Gulf of Aqaba, ati Gulf ti Suez (eyiti o yori si Canal Suez) ni ariwa. Òkun Okun Pupa jẹ iṣiro ti Agbaye ti o ni agbaye. Okun ti wa ni abẹ nipasẹ okun Rift Sea ti o jẹ apakan ti Agbegbe Nla Rift. Òkun Okun pupa ni agbegbe ti o ni iwọn 438,000 km2 (169,100 mi2), [1] [2] jẹ nipa 2250 km (1398 mi) gun ati, ni aaye ti o tobi julọ, 355 km (220.6 mi) ni ibiti o tobi. O ni ijinle ti o ga julọ ti 3,040 m (9,970 ft) ni Central Suakin Trough, [3] ati iwọn ijinle 490 m (1,608 ft). Sibẹsibẹ, tun wa awọn abọ ijinlẹ ti o jinna, ti o ṣe akiyesi fun igbesi-aye okun wọn ati awọn awọ. Okun jẹ ibugbe ti o ju 1,000 awọn eya invertebrate, ati awọn awọ okuta adura 200 ati lile. O jẹ okun ti okun Tropical North.

## Itokasi

Pupa Okun
Jẹ́ọ́gráfì

[thumb|Máàpù [ilẹ̀-ayé]]

**Jẹ́ọ́gráfì** (láti inú èdè Gíríkì *γεωγραφία* - *yeografia*, lit. "earth describe-write") jẹ́ ẹ̀kọ́ nípa ilé-ayé láti orí ilẹ̀, òkè, ibùgbé àti àwọn àríwòye mìírànits, pẹ̀lú àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ inú rẹ̀. 

## Àwọn Ìtọ́ka sí


Ẹ̀ka:Àwọn sáyẹ́nsì àwùjọ
Ọkọ̀-àlọbọ̀ Òfurufú Endeavour

[thumb|Foto ''Endeavour'' lati [International Space Station bo se n lo si ibudo nigba STS-118.]]

**Ọkọ̀-àlọbọ̀ Òfurufú ''Endeavour**

## Itokasi

Ẹ̀ka:Sáyẹ́nsì
Endeavour
NASA

**NASA** tó dúró fún **National Aeronautics and Space Administration** jẹ́ ilé-iṣẹ́ àṣàmòjútó ìrìn lójú òfúrufú. Ó jẹ́ ẹ̀ka ilé-iṣé ìjọba ilẹ̀ Améríkà.
## Àwọn ìtọ́kasí

NASA
Ẹ̀ka:Sáyẹ́nsì
STS-129

**STS-129** (gẹ̀ẹ́sì **''S**pace **T**ransportation **S**ystem*, *sistemu eto irinna ofurufu'') ni amioro fun iranlose Ọkọ̀-ayára Òfurufú lo si Ibudo-oko Lofurufu Kariaye (ISS) ti Oko-ayara Ofurufu Atlantis fo lo si. Atlantis gbera ni 16 November, 2009, o si pada si ile aye ni 27 November, 2009. 

## Itokasi

ẹ̀ka:sáyẹ́nsì
ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe sí Ibùdó-ọkọ̀ Lófurufú Káríayé
STS-116

**STS-116** lo je amioro fun iranlose Oko-ayara Ofurufu lo si Ibùdó-ọkọ̀ Lófurufú Káríayé ti Oko-ayara Ofurufu ''Discovery'' fo lo se.

## Itokasi

ẹ̀ka:sáyẹ́nsì
ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe sí Ibùdó-ọkọ̀ Lófurufú Káríayé
Ibùdó Òfurufú Akáríayé

**Ibùdó Òfurufú Akáríayé** (*International Space Station*; **ISS**) je ile iwadi to je ti kariaye to n je sisopo ni oju-ona ayipo Aye nisale. Won bere si ni ko si oju-ona ayipo ni 1998 eto sini pe yio pari ni opin 2011. Ireti ni pe ibudo oko na yio sise titi di odun 2015, o si se e se ko di 2020.
Nitoripe ipo re ju ibudo ofurufu yiowu tele lo, ISS se ri lati Aye pelue oju korokoro, be si, , ohun ni ateleyin oniseowo titobijulo to n yipo Aye. 

## Itokasi
Ọkọ̀-àlọbọ̀ Òfurufú Discovery

**Ọkọ̀-àlọbọ̀ Òfurufú ''Discovery*** ([[Orbiter Vehicle Designation]]: *'OV-103*') je ikan ninu awon [[Space Shuttle orbiter|oko-afiyipo]] meta ti won sise lowolowo ninu awon [[Space Shuttle|Ọkọ̀-àlọbọ̀ Òfurufú]] ti [[NASA]], to je ile-ise ofurufu ti orile-ede [[United States|Amerika]]. (Awon meji yioku ni *Atlantis* ati *Endeavour*.) Nigba to koko sise ni 1984, *Discovery* je oko-afiyipo keta sugbon loni ohun ni eyi to pejulo lenu ise. *Discovery'' ti se iranlose fun iwadi ati fun isoapapo ISS.

## Itokasi

Discovery
Winnie Mandela

**Winnie Madikizela-Mandela** (ibi ni 26 September 1936 - 2 April 2018 oruko abiso **Nomzamo Winifred Zanyiwe Madikizela**) jẹ́ olóṣèlú ará ilẹ̀ Guusu Afrika. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Gúúsù Áfríkà
Ife-ẹ̀yẹ Àgbáyé Bọ́ọ̀lù-ẹlẹ́sẹ̀

## Daftar Piala Dunia

* 1930 nî FIFA Sè-kài Poe - Uruguay
* 1934 nî FIFA Sè-kài Poe - Í-tāi-lī
* 1938 nî FIFA Sè-kài Poe - Hoat-kok
* 1950 nî FIFA Sè-kài Poe - Pa-se
* 1954 nî FIFA Sè-kài Poe - Sūi-se
* 1958 nî FIFA Sè-kài Poe - Sūi-tián
* 1962 nî FIFA Sè-kài Poe - Chile
* 1966 nî FIFA Sè-kài Poe - Eng-lân
* 1970 nî FIFA Sè-kài Poe - Be̍k-se-ko
* 1974 nî FIFA Sè-kài Poe - Se-tek
* 1978 nî FIFA Sè-kài Poe - Argentina
* 1982 nî FIFA Sè-kài Poe - Se-pan-gâ
* 1986 nî FIFA Sè-kài Poe - Be̍k-se-ko
* 1990 nî FIFA Sè-kài Poe - Í-tāi-lī
* 1994 nî FIFA Sè-kài Poe - Bí-kok
* 1998 nî FIFA Sè-kài Poe - Hoat-kok
* 2002 nî FIFA Sè-kài Poe - Lâm-hân kap Ji̍t-pún
* 2006 nî FIFA Sè-kài Poe - Tek-kok
* 2010 nî FIFA Sè-kài Poe - Lâm-hui-kok
* 2014 nî FIFA Sè-kài Poe - Pa-se
* 2018 nî FIFA Sè-kài Poe - Lō͘-se-a
* *2022 nî FIFA Sè-kài Poe - Qatar*
* *2026 nî FIFA Sè-kài Poe - Canada, Be̍k-se-ko kap Bí-kok*

Ẹ̀ka:FIFA
Ẹ̀ka:Bọ́ọ̀lù-ẹlẹ́sẹ̀
Òkun Dúdú

[thumb|250px|Illustration of the Black Sea, from [NASA’s World Wind globe software]]
**Okun Dudu**

## Itokasi

Dúdú Òkun
STS-4

**STS-4** was a space shuttle mission by NASA using the Space Shuttle Columbia, launched 27 June 1982. This was the fourth space shuttle mission, and was also the fourth mission for the Space Shuttle ''Columbia''.

## Itokasi

ẹ̀ka:sáyẹ́nsì
ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
STS-1

**STS-1** je ifoloke ni ojuona iyipo aye akoko
fun eto Oko-ayara Ofurufu to gbera ni 12 April, 1981 to si pada si Ayé ni 14 April. 

## Itokasi

ẹ̀ka:sáyẹ́nsì
ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
STS-7

**STS-7** je iranlose Oko alobo Ofurufu NASA, eyi ni iranlose ti Oko alobo Ofurufu ''Challenger'' lo lati gbe opo satelaiti lo si oju ofurufu. Oko na gbera lati Kennedy Space Center ni 18 June 1983, o si bale si Edwards Air Force Base ni 24 June. STS-7 ni iranlose oko alobo keje ati iranlose keji *Challenger*. Bakanna o tun je ifoloke ofurufu akoko Amerika to ni obinrin arinlofurufu.

## Itokasi

ẹ̀ka:sáyẹ́nsì
ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
STS-41-G

thumb|Ẹgbẹ́ ìṣe STS-41-G.

## Itokasi

ẹ̀ka:sáyẹ́nsì
ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
STS-51-A

**STS-51-A** lo je ifoloke keji fun Oko-alobo Ofurufu ''Discovery'', ati ifoloke 14k eto Oko-alobo Ofurufu ti NASA. Iranlose na gbera lati Kennedy Space Center ni 8 November 1984, o si bale leyin bi ojo mejo sigbana ni 16 November.

## Itokasi

ẹ̀ka:sáyẹ́nsì
ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
STS-51-C

thumb|Ìdarí STS-51-C.

## Itokasi

ẹ̀ka:sáyẹ́nsì
ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
STS-61-B

thumb|Irúfẹ́ àgbékalẹ inú-sánmà.
**STS-61-B** jẹ́ iṣẹ́-àgbéṣe NASA tí ẹ̀tàlélógún ọkọ̀ inú-sánmà, ó sì tún jẹ́ èkejì ìlò ọkọ̀ inú-sánmà Atlantis. Wọ́n darí ọkọ̀ náà láti Kennedy Space Centre, Florida ní 26 oṣù kọkànlá 1985. Ní àkókò STS-61-B yìí, ẹgbẹ́ ọkọ̀ yìí fi irinṣẹ́ aṣèrànwọ́ àwọn ohun-èlò ìbánisọ̀rọ̀ lọ́wọ́ sípò, wọ́n sì tún dán àwọn ìlànà kíkọ́ nínú sánmà wò.

Àkókò ìgbéṣe: Ọjọ́ 6, wákàtí 21, ìṣẹ́jú 4, ìṣẹ́jú-àáyá 49 (aláṣeyọrí).
## Itokasi

ẹ̀ka:sáyẹ́nsì
ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
STS-32

**STS-32** je iranlose 33k ninu eto Oko-Alobo Ofurufu ti NASA, ati igbera 9k fun Oko-Alobo Ofurufu ''Columbia''. Nigba to gbera ni 9 January 1990, o je igba akoko leyin STS-61-C ti Pepe A ni Agbala 39 ti Gbongan Ofurufu Kennedy je lilo fun igbera; bakanna o tun je igba akoko ti Mobile Launcher Platform No. 3 (MLP-3) je lilo ninu eto Oko-Alobo Ofurufu. STS-32 lo je, nigbana, iranlose oko-alobo to pe julo to waye, pelu igba to to ojo 11. Ko to kan STS-32, iranlose kan soso to ni iye igba kanna ni STS-9 in 1983. 

## Itokasi

ẹ̀ka:sáyẹ́nsì
ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
STS-41-C

**STS-41-C** was NASA's 11th Space Shuttle mission, and the fifth mission of Space Shuttle ''Challenger''. The launch, which took place on 6 April 1984, was the first direct ascent trajectory for a shuttle mission. STS-41-C was extended one day due to problems capturing the Solar Maximum Mission ("Solar Max") satellite, and the landing on 13 April took place at Edwards Air Force Base, instead of at Kennedy Space Center as had been planned. The flight was originally numbered STS-13.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Sáyẹ́nsì
Ẹ̀ka:Àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
Ogun àgbáyé

**Ogun àgbáyé** ni a mo si ogun to kan ogunlogo awon orile-ede alagbara lagbaye, to si sele ni opo awon orílẹ̀ ati opolopo odun, to si fa iparun pupo.

## Itokasi

ẹ̀ka:Ìtàn
Ogun Abẹ́lé ilẹ̀ Lìbéríà

**Ogun Abẹ́lé ilẹ̀ Lìbéríà** le je:

*Ogun Abẹ́lé Àkọ́kọ́ ilẹ̀ Lìbéríà - 1989-1996
*Ogun Abẹ́lé Èkejì ilẹ̀ Lìbéríà - 1999-2003

ẹ̀ka:àwọn ogun abẹ́lé
Ẹ̀ka:Ìtàn ilẹ̀ Làìbéríà
Ogun Abẹ́lé Àkọ́kọ́ ilẹ̀ Lìbéríà

**Ogun Abẹ́lé Àkọ́kọ́ ilẹ̀ Lìbéríà** je ijakadi abele to sele ni Liberia lati odun 1989 titi di 1997. Ijakadi na fiku pa eniyan to to 250,000 o si fa ikopa Economic Community of West African States (ECOWAS) ati United Nations. Ipinu ijnu ogun ko pe rara nitoripe ni odun 1999 Ogun Abele Ikeji ile Laiberia tun bere.

## Itokasi

ẹ̀ka:Ogun Abẹ́lé ilẹ̀ Lìbéríà
STS-47

**STS-47** was the 50th Space Shuttle mission of the program, as well as the second mission of Space Shuttle Endeavour. The mission mainly involved conducting experiments in life and material sciences.

## Itokasi

ẹ̀ka:sáyẹ́nsì
ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
STS-52

thumb|Ẹgbẹ́ aṣàgbékalẹ̀ STS-52.

## Itokasi

ẹ̀ka:sáyẹ́nsì
ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
STS-55

thumb|Ẹgbẹ́ ìṣàgbéjàde STS-55.

## Itokasi

ẹ̀ka:sáyẹ́nsì
ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
STS-64

**STS-64** ni iranlose Oko-abalobabo ''Discovery'' lati se iseadanwo orisirisi. O gbera lati Gbangan Ofurufu Kennedy, Florida, ni September 9, 1994.

## Itokasi

ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
STS-67

**STS-67** je iranlose ifoloke-ofurufu omoniyan to lo  to gbera lati Kennedy Space Center, Florida ni 2 March 1995.

## Itokasi

ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
STS-69

**STS-69** je iranlose Oko-Abalobabo Ofurufu ''Endeavour'', ati ifoloke keji Wake Shield Facility (WSF). Iranlose yi gbera lati Kennedy Space Center, Florida ni September 7, 1995. 

## Itokasi

ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
STS-63

thumb|Àwòrán Ìdarí STS- 63.

## Itokasi

ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
Isaac Newton

**Isaac Newton** (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹrin oṣù kìíní ọdún 1643 - ọjọ́ kọkànlélọ̀gbọ̀n oṣù kẹta 1727) jẹ́ onímọ̀ sáyẹ́nsì ọmọ orílẹ̀-èdè Gẹ̀gẹ̀ẹ́sì. Ó jẹ́ amọ̀ye ninu ẹ̀kọ́ ìsirò, awòràwọ̀, ẹ̀sìn àti ònkòwé. Ní ìgbà ayé rẹ̀, wọ́ń mọ si amọ̀ye ohun gbogbo. 
, ìwé ti ó kọ ní ọdún 1687 jẹ́ ìpìlẹ̀ fun ìsisẹ́ẹ̀ro ayébáyé (nínu ẹkọ́ọ físíìsì). Ìwé yìí wà nípa òfin ìsirò lóri ìmọ̀ye ìṣẹ̀dá, ó sìm jẹ́ awọn ofin akọ́kọ́.

Oga ti ile-ijosin ti so pé ni asiko ti iku ti Alàgbà Newton pé "Iseda ati ofin ti iseda ti dubule pamo ninu ale, Olúwa-Ọlọrun ti so pe, e je ki Newton je láàyè! Ati ohun gbogbo ti wa sinu imolẹ."

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1643
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1727
Ẹ̀ka:Àwọn ará Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì
Juliu Késárì

**Gaiu Juliu Késárì** (13 July 100 BC – 15 March 44 BC) je ogagun ati agbaalu ara Romu . O kopa pataki ninu iyipada Romu Olominira si Ileobaluaye Romu.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 100 SK
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 44 SK
Ẹ̀ka:Àwọn ará Rómù Ayéijọ́un
Boston Celtics

The **Boston Celtics**, also known as the **"Celts"** are a National Basketball Association (NBA) team based in Boston, Massachusetts. They play in the Atlantic Division  of the Eastern Conference.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù NBA
Ẹ̀ka:Bọ́ọ̀lù-alápẹ̀rẹ̀
Albert Einstein

**Albert&nbsp;Einstein** (; ; 14 March 1879–18 April 1955) je onimosayensi to ko ipa pataki ninu sayensi ni orundun 21ko.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn ará Jẹ́mánì
Ẹ̀ka:Àwọn onímọ̀sáyẹ́nsì
Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel nínú Físíksì
Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel ará Jẹ́mánì
Dmitri Mendeleev

**Dmitri Ivanovich Mendeleev** (also romanized **Mendeleyev** or **Mendeleef**;  ) (&nbsp;– ), was a Russian chemist and inventor. He is credited as being the creator of the first version of the periodic table of elements. Using the table, he predicted the properties of elements yet to be discovered.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1834
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1907
Ẹ̀ka:Àwọn onímọ̀sáyẹ́nsì
Emily Deschanel

**Emily Erin Deschanel** je osere ara ile Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1976
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Amẹ́ríkà
Chris Tucker

**Christopher "Chris" Tucker** (born August 31, 1971) je òṣeré ati aláwàdà ara ile Amerika, to gbajumo nitori isere re bi Detective James Carter ninu filmu alapameta *[[Rush Hour (film)|Rush Hour]]* ati bi Smokey ninu filmu odun 1995 *[[Friday (film)|Friday]]*. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1971
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Amẹ́ríkà
Formula One

thumb|left|Formula One ti ọdún 1986
**Formula One** tàbí **Formula 1** tàbí **F1** jẹ́ ọkọ̀ ìṣeré tó tóbi jù, èyí tí àwọn Fédération Internationale de l'Automobile (FIA) ṣe. **FIA Formula One World Championship** jẹ́ eré-ìdárayá ọlọ́kọ̀ àkọ́kọ́, èyí tí wọ́n bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1950. Ọ̀rọ̀ náà *formula* nínú orúkọ rẹ̀ túmọ̀ sí àwọn òfin tí àwọn akópa eré-ìdárayá náà gbọdọò tẹ̀lé. Apá kan ìdíje Formula One máa ń ní oríṣiríṣi awakọ̀ káàkiri, èyí tí wọ́n máa ń pè ní Grands Prix. Grands Prix máa ń wáyé ní oríṣiríṣi orílẹ̀-èdè ní ojú títì tí wọ́n tì pa tàbí gbàgede ìṣeré.

Ó ní ìlànà tí àwọn Grands Prix ń lò láti fi mọ olùdíje méjì tó gbégbá orókè, àkọ́kọ́ á jẹ́ awakọ, tí ẹ̀kejì á sì jẹ́ ọ̀wọ́ tó ṣe ọkọ̀ náà. Dandan ni kí awakọ kọ̀ọ̀kan ní ìwé-ẹ̀rí àṣẹ láti wa irú ọkọ̀ yìí fún ìdíje, èyí tó jẹ́ ìwé-àṣẹ tó ga jù lọ fún àwọn olùkópa ìdíje ọkọ̀ wíwà, bẹ́ẹ̀ sì ni wọ́n gbọdọ̀ lọ Grade One tracks fún ojú ọnà.

## Ìtàn
Formula One jẹ yọ láti World Manufacturers' Championship (1925–1930) àti European Drivers' Championship (1931–1939). *Formula* yìí jẹ́ àtòjọ ìlànà tí ó dé àwọn olùdíje, tí ó sì dà bí òfin tí wọ́n gbọdọ̀ tẹ̀lé láti lè kópa nínú ìdíje náà. Formula One jẹ́ èyí tí wọ́n fọwọ́ sowọ́ pọ̀ láti yàn ní ọdún 1946, èyí tí wọ́n bẹ̀rè sí ní fi ìdí rẹ̀ múlè láti ọdún 1947. Grand Prix àkọ́kọ́ ní ìbámu pẹ̀lú òfin tuntun náà ni Turin Grand Prix ti ọdún 1946, èyí tí wọ́n ń lò kí Formula one tó wáyé.

Ìdíje àkọ́kọ́ ni 1950 British Grand Prix, èyí tó wáyé ní Silverstone Circuit, ní United Kingdom, ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù Karùn-ún ọdún 1950. Giuseppe Farina, tó jẹ́ olùdíje fún Alfa Romeo ló gbégbá orókè nínú ìdíje náà, lẹ́yìn tí ó tayọ akẹgbẹ́ rẹ̀, ìyẹn Juan Manuel Fangio. Fangio ló gbégba orókè ní , , , , àti . Èyí sì jẹ́ àkọsílè àkọ́kọ́ fún olùdíje tó tayọ̀ jù, tí ẹnikẹ́ni ò sí ní irú àmì-ẹ̀yẹ bẹ́ẹ̀ fún ọdún mẹ́rìndínláàádọ́ta, àfi ìgbà tí Michael Schumacher tayọ àkọsílẹ̀ yìí. ní ọdún 2003.
[right|thumb|[Juan Manuel Fangio's  title-winning Alfa Romeo 159]]

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ìdíje mọ́tò
Louis Armstrong

**Louis Daniel Armstrong** (August 4, 1901 – July 6, 1971) oruko alaje **Satchmo** tabi **Pops**, je afonfere jazz ati akorin ara Amerika lati New Orleans, Louisiana. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olórin ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Grammy
Ẹ̀ka:Àwọn akọrin ará Amẹ́ríkà
STS-77

**STS-77** je iranlose Oko-alobabo Ofurufu ''Endeavour'' to gbera lati Kennedy Space Center, Florida ni May 19, 1996. 

## Itokasi

ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
STS-78

thumb|Ẹgbẹ́ aṣàgbékalẹ̀ STS- 78.

## Itokasi

ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
STS-82

**STS-82** je iranlose atunse si Hubble Space Telescope pelu Oko Alobo ''Discovery''. O gbera lati Kennedy Space Center, Florida, ni 11 Osu Keji, 1997 o si pada si aye ni 21 Osu Keji, 1997 ni Kennedy Space Center.

## Osise

## Mission parameters
***[[Mass]]:** 
***[[Perigee]]:** 
***[[Apogee]]:** 
***[[Inclination]]:** 28.4698°
***[[Orbital period|Period]]:** 95.2 min

### Space walks
**** Lee and Smith *** - EVA 1
***EVA 1 Start**: February 14, 1997 - 04:34 UTC
***EVA 1 End**: February 14, - 11:16 UTC
***Duration**: 6 hours, 42 minutes
**** Harbaugh and Tanner *** - EVA 2
***EVA 2 Start**: February 15, 1997 - 03:25 UTC
***EVA 2 End**: February 15, - 10:52 UTC
***Duration**: 7 hours, 27 minutes
**** Lee and Smith *** - EVA 3
***EVA 3 Start**: February 16, 1997 - 02:53 UTC
***EVA 3 End**: February 16, - 10:04 UTC
***Duration**: 7 hours, 11 minutes
**** Harbaugh and Tanner *** - EVA 4
***EVA 4 Start**: February 17, 1997 - 03:45 UTC
***EVA 4 End**: February 17, - 10:19 UTC
***Duration**: 6 hours, 34 minutes
**** Lee and Smith *** - EVA 5
***EVA 5 Start**: February 18, 1997 - 03:15 UTC
***EVA 5 End**: February 18, - 18:32 UTC
***Duration**: 5 hours, 17 minutes

## Itokasi

ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
STS-86

**STS-86** ni iranlose Oko-alobo Ofurufu ''Atlantis'' si ibudo oko lofurufu Mir. 

## Itokasi

ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
STS-103

thumb|STS-103.
**STS-103** je ero ofurufu ti o n rin tagbara tagbara Hubble Space Telesscope ti o  ma n n satunse siSpace Shuttle  *[[Space Shuttle Discovery|Discovery]]*.   Won fi STS-103 ranse si ofurufu lati Kennedy Space Center ni Florida ni odun (December 19, 1999) ti o si pada ni  (27 December 19990.

## Awon ero inu re

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
STS-100

**STS-100** je iranlose Oko-alobabo Ofurufu si Ibudo Ofurufu Akariaye (ISS) ti Oko-alobabo Ofurufu '' Endeavour'' se. STS-100 lo lo kan owo roboti Canadarm2 mo ISS.

## Itokasi

ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
STS-104

thumb|Ẹgbẹ́ aṣàgbékalẹ̀ STS- 104.

## Itokasi

ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
STS-105

thumb|Ìdarí STS- 105.
**STS- 105** jẹ́ iṣẹ́-àgbéṣe ìṣàwàrí ọkọ̀ inú-sánmà sí ibùdó ọkọ̀ inú-sánmà àgbáyé, darí láti Kennedy Space Centre, Florida 10 Oṣù Kẹjọ 2001.

Àkókò ìgbéṣe: ọjọ́ 11, wákàtí 21, ìṣẹ́jú 13, ìṣẹ́jú-àáyá 52.
## Itokasi

ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
STS-108

**STS-108** ni iranlose Oko-abalobabo Ofurufu si Ibùdó-ọkọ̀ Lófurufú Káríayé (ISS) ti Space Shuttle '' Endeavour'' fo lo se. Ise re ni lati ko ohun elo ati ohun iranlowo lo si .

## Itokasi

ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
STS-124

**STS-124** je iranloseOko-alobo Ofurufu, latowo Oko-alobo Ofurufu ''Discovery'' lo si International Space Station.

## Itokasi

ẹ̀ka:àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
Àrùn gágá

**Àrùn òtútù** tabi **òtútù** (flu) jẹ́ àrùn àkóràn láàrín awon òlóngo (ẹyẹ, àdìrẹ) àti àwọn àfòmúbọmó tí èràn RNA ẹbí *Orthomyxoviridae* ń fà. Láàrín àwọn ènìyàn ìbá ń fa òtútù (ìgbónạ́-ara), ẹ̀dùn lọ́rùn, ẹ̀dùn iṣan, ìforí kíkankíkan, ikọ̀, àìlágbára àti ìrora.  
## Àwọn ìtọ́kasí

## Ẹ tún wo
*Èràn

## Àwọn ìjápọ̀ lóde

* Info on influenza
* Fact Sheet
* Health encyclopedia entry
* BioHealthBase Bioinformatics Resource Center Database of influenza sequences and related information.
* Overview of influenza]
* Congressional Research Service (CRS) Reports regarding Influenza 
* Influenza Surveillance and Contingency Plans (by Country/Region)
* Orthomyxoviridae
* Influenza Virus Resource
* InfluenzaWorld  Resource for all influenza-related information.
* European Influenza Surveillance Scheme

Ẹ̀ka:Àwọn àrùn aláàkóràn
Kẹrosínì

**Kẹrosínì** tabi **parafínì** je asàn karbonionihaidrojini (haidrokarboni) agbana 

## Itokasi

ẹ̀ka:àwọn epo ìdáná
Iná

= Kini Ina? =
[thumb|250px|A [iná igbó]]
**Iná** jẹ́ isodioloksijini kíákíá ọhun-èlò igbaná kan ní pa mímú ìgbóná, ìmólè ati àwọn orisi eso ifesi bi karboni oloksijini ati omi wa.

Àwọn iná léwu, e jo, e ma ṣe sún mọ́ ina, won le mu awon ìpalára àti egbò, ẹ ṣọ́ra!

## Itokasi


Ẹ̀ka:Kẹ́místrì
Ìgbaná

**Ìgbaná** tabi **ìjóná** ni a n pe gbogbo itunse apopoogun (chemical reaction) to n mu igbona ati imole wa.
Igbana je ifesi Iresile-Isodioloksijini. Ni igba atijo won n pe gbogbo ifesi mo oksijini (O2) to mu igbona ati imole wa ni igbana. Sugbon loni a mo pe awon ohun alara miran na le fa orisi igbana. Iru awon ohun alara bayi ni Florini (F2) , Klorini (Cl2) at.bb.lo. Botiwukoje ni igba ti a ba n soro nipa igbana, lai se itumo mo ohun kankan, o tumo si igbana mo oksijini tabi afefe. Ni pataki awon igbana adapo alemin (organic compound) n sele pelu O2 tabi pelu awon ohun alara to ni oksijini bi afefe tabi baba oloksijini(II) (CuO).

## Irú ìgbaná
A le pin igbana si eyi **topari** ati eyi **tikopari** gege bi iye O2 to wa ati awon ìwàkání igba na.

* *Igbana topari* je igbana to n sele pelu opo oksijini ti ko ni adapo alegbogi (chemical compound) tikojona. O soro gidi lati ni igbona topari nitoripe ko si ona kankan ti adapo alegbogi tikojona ko ni wa.

* *Igbana tabi ijona tikopari* n sele ti opoiye oksijini to wa fun lilo ko to ninu ifesi alegbogi ohun. O si se e se ki iye oksijini toto o wa sugbon ona ti ijona na n sele ko gba laaye ki gbogbo oksijini ibe o se e lo. 

## Itokasi


Ẹ̀ka:Kẹ́místrì
Epo

thumb|right|Ìgò epo olifu fún oúnjẹ.
thumb|Ọ̀pọ̀ gbogbogbo triglykeridi tó wà nínú àwọn epo ewebẹ̀ àti ọ̀rá ẹranko
thumb|right|Epo moto talasopapo

**Epo** jẹ́ asàn ni ìgbónásí àyíká towopo, tó lé jẹ́ sise bóyá láti inú alumoni haidrokarboni tàbí láti inú ọ̀gbìn tàbí láti inú fifunte àwọn kòkò ogbin, be si ni pe awon epo ko se dapo mo omi. 

## Itokasi


Ẹ̀ka:Kẹ́místrì
Ẹ̀bùn Nobel nínú Ìṣiṣẹ́ògùn

thumb|Àwòrán Nobel prize nínú Ìṣòògùn.

**Ẹ̀bùn Nobel fún Kẹ́místrì** (*Nobelpriset i kemi*) je ebun ododun ti  ti Akademy Alade ile Sweden fun àwon Sayensi  n se fun awon onimosayensi ninu orisirisi papa kẹ́místrì. O je ikan ninu awon Ẹ̀bùn Nobel marun ti ogún Alfred Nobel se sile ni odun 1895.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Ẹ̀bùn Nobel
Ẹ̀ka:Kẹ́místrì
Amman

**Amman** (), tabi **Ammann** (Arabic **عمان** **ʿAmmān**) je oluilu orile-ede Jordan

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Ásíà
Astana

**Astana** olú àwọn ìlú Ìpínlẹ̀ Kàsàkstán.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Europe
Ẹ̀ka:Kàsàkstán
Baghdad

**Baghdad** ( **, ) , tí ìtumọ̀ rẹ̀ jẹ́ "Lát'ọwọ́ Ọlọ́run (ní èdè Persia)", ni olú-ìlú orílè-èdè Iraq.

## Ìtọ́kasí
Beirut

** Bèírùtù** (Gẹ̀ẹ́sì: Beirut  ; ; , ) ni olúìlú àti ìlú tótóbijùlọ ní orílẹ̀-èdè Lẹ́bánọ́nù. Ó wà lórí Òkun Mẹditéránì.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Lẹ́bánọ́nì
Dàmáskù

**Damascus** ( **'), ni Siria won unpe ni ''Al Sham'' ( **'), ati bi *Ilu [[Jasmine]]* ( **), ni oluilu ati ilu keji totobijulo ni Síríà ati ikan ninu awon igberiko 14 ni orile-ede na. Igberiko Damasku ni gomina bi olori toje yiyansipo latowo Alakoso Oro Abele. Damasku je gbangan asa ati esin pataki ni Lẹ̀fántì.  Ilu na ni idiye olugbe 1,711,000 (idiye 2009).

## Itokasi

Ẹ̀ka:Síríà
Kathmandu

**Kathmandu** je oluilu orile-ede Nepal.


Kathmandu-Trailokya-08-2013-gje.jpg
Kathmandu-Jagannath-14-Gevoegel-2013-gje.jpg
Kathmandu-Menschen-34-Durbar Square-Traeger-2007-gje.jpg
Kathmandu-Tempel-12-Shiva-Heiligtum-2013-gje.jpg
Kathmandu-Asan-46-Kochrunde-2015-gje.jpg
Kathmandu-Menschen-54-Baustelle-Lasttragerin-2013-gje.jpg
Kathmandu-Old City-28-Drahtgewirr-2014-gje.jpg
Kathmandu-Strassenverkehr-22-Altstadt Sued-Trolleybus-2007-gje.jpg
Swayambhunath Monkeys, Kathmandu, Nepal.jpg
Swayambhunath, Shrines, Kathmandu, Nepal.jpg
Swayambhunath Stupa 2, Kathmandu, Nepal.jpg
Swayambhunath, White stupa, Kathmandu, Nepal.jpg
Kathmandu, Basantapur, Holiday, Nepal.jpg


## Itokasi
Kotte

thumb|Kotte.

**Sri Jayawardenapura Kotte** (ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ in Sinhalese ati ஸ்ரீ ஜயவர்த்தனபுரம் கோட்டை ni Tamil), bakanna gege bi **Sri Jayawardenapura** tabi **Kotte** කෝට්ටේ, ni oluilu ijoba orile-ede Sri Lanka.

## Itokasi
Bandar Seri Begawan

**Bandar Seri Begawan**, (Jawi: بندر سري بڬاوان ) idiye awon eniyan je 27,285 (ni 2002), ni oluilu ati ilutitobijulo ni orile-ede Sultanu Brunei.

## Itokasi
Bishkek

**Bishkek** (ni Kyrgyz ati ede Rosia: Бишкек), tele gege bi **Pishpek** ati **Frunze**, ni oluilu ati ilu titobijulo ni orile-ede Kyrgyzstan.

## Itokasi
Ulan Bator

**Ulan Bator** () tabi **Ulaanbaatar** (; , **ᠤᠯᠠᠭᠠᠨ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ** itumo: *Akoni Pupa; The Red Hero*), je oluilu ati ilutitobijulo ni orile-ede Mongolia. Ilu aladawa ni ti ko si ni igberiko kankan, iye awon eniyan ibe ni 2008 ju egbegberun kan lo.

## Itokasi
Riyadh

**Riyadh** ( *ar-Riyāḍ*, itumo: *Awon ogba*) ni oluilu ati ilu titobijulo ni Saudi Arabia. Ohun tun ni oluilu Igberiko Riyadh, ati ikan ninu awon agbegbe atijo ni Nejd ati Al-Yamama.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Sáúdí Arábíà
Kòmórò

**Àwọn Kòmórò** tabi **Kòmórò** tabi **Orílẹ̀-èdè ile àwọn Kòmórò** tabi **Orílẹ̀-èdè Ìrẹ́pọ̀ ilẹ̀ àwọn Kòmórò** je orile-ede ni Afrika.

## Itokasi
NATO

**NATO** to duro ni ede Geesi fun **North Atlantic Treaty Organization** (Ajo Adehun Ariwa Atlantiki)

## Itokasi
Michelangelo

[thumb|Self portrait as the head of [Judith and Holofernes|Holofernes from the Sistine Chapel ceiling]]
**Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni** (6 March 1475 – 18 February 1564), mímọ̀ lásán bíi **Michelangelo**, jẹ́ ọmọ ìgbà àtúnbí iṣẹ́-ọnà tí Italia tó jẹ́ ayàwòrán, àgbẹ́gi lére, architect, eléwì, àti oníṣé-ẹ̀rọ.

File:Michelangelo Bacchus.jpg|
File:Firenze.Palvecchio.500.Michelangelo2.JPG|
File:Autori vari, arca di san domenico, angelo reggicandelabro di michelangelo, 1494, 01.jpg|
File:Madonna michelangelo1.jpg|Madonna
File:Leda and the Swan, After Michelangelo.jpg|Leda 
File:StPetersDomePD.jpg|
File:Buonarotti-scala.jpg|Madonna
File:Michelangelo's Pieta 5450 cut out black.jpg|
Michelangelo gba olokiki ni kutukutu. Meji ninu awọn iṣẹ rẹ ti o mọ julọ, Pietà ati David,  ni a gbẹ́ ṣaaju ki o to di ẹni ọdun 30. Bi o tilẹ jẹ pe ko ka ararẹ si alayaworan, Michelangelo ṣẹda meji ninu awọn frescoes ti o ni ipa julọ ninu itan-akọọlẹ ti aworan Iwọ-oorun: awọn iwoye lati Genesisi lori aja ti Sistine Chapel ni Rome,[7] Apẹrẹ rẹ ti Ile-ikawe Laurentian ṣe aṣaaju-ọna Mannerist faaji

Michelangelo ni olorin Iwọ-oorun akọkọ ti a gbejade igbasilẹ igbesi aye rẹ lakoko ti o wa laaye.[3] Awọn itan igbesi aye mẹta ni a tẹjade lakoko igbesi aye rẹ. Ọkan ninu wọn, nipasẹ Giorgio Vasari, daba pe iṣẹ Michelangelo kọja ti oṣere eyikeyi ti o wa laaye tabi ti o ku, ati pe “o ga julọ ni kii ṣe aworan kan nikan ṣugbọn ni gbogbo awọn mẹta.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1475
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1564
Ẹ̀ka:Ìgbésíayé
Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Diego Velázquez

**Diego Rodríguez de Silva y Velázquez** (June 6, 1599 – August 6, 1660)

## Itokasi

Ẹ̀ka:Ìgbésíayé
Hokusai

was a Japanese artist, ukiyo-e painter and printmaker of the Edo period. In his time, he was Japan's leading expert on Chinese painting.  Born in Edo (now Tokyo), Hokusai is best-known as author of the woodblock print series  which includes the internationally recognized print, *[[The Great Wave off Kanagawa]]*, created during the 1820s. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1760
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1849
Ẹ̀ka:Àwọn ará Japan
Claude Monet

**Claude Monet** (), abiso **Oscar Claude Monet**  (14&nbsp;November 1840 – 5 December 1926), je akun awora ara Fransi.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Fránsì
Vincent van Gogh

**Vincent Willem van Gogh** (, ; 30 March 1853&nbsp;– 29 July 1890)
was a Dutch post-Impressionist painter whose work had a far-reaching influence on 20th century art for its vivid colors and emotional impact. He suffered from anxiety and increasingly frequent bouts of mental illness throughout his life and died, largely unknown, at the age of 37 from a self-inflicted gunshot wound.

## Akiyesi

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1853
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1890
Ẹ̀ka:Ìgbésíayé
Archimedes

= Tani ti je Archimedes? =
Archimedes ti Syracuse ti je okunrin ti o ti se «Eureka» nitori o ti je ninu iwẹ ati o ti iwari "fifo loju omi"  ni èdè Geesi awa n pe e «buoyancy.» Ohun yii, awa n pe "Ipilẹ-oye ti Archimedes" tabi awa n le so "Ofin ti Archimedes." Nigba ti Archimedes ti wa ri ohun yii, o ti se ohun itiju, o ti fo ita iwe ati o ti sáré lori òpópónà ihoho. Ohun ti awa fe so je pé, o ti sáré lori òpópónà laisi aṣo re! Nigba naa o ti bere lati kigbe ati ke "Eureka, eureka!" Tumo si je "Mo ti ri, mo ti ri" Archimedes ti se opolopo ilowosi ni imọ-jinlẹ ati ni mathimatiki tabi isiro.  

Archimedes ti se àwọn iwari lori Pi ati lori roboto pèlú. O ti ri asopo pèlú agbegbe ati ìró ohùn ti roboto. 

Won ti bi Archimedes odun igba-ó-lé-metadinlaadorun saaju ti won ti bi Jesu, (287 BC). Archimedes ti je akeko ti mathimatiki, fisiksi, ati awòràwọ. Won ti bi Archimedes ni Syracuse, ileto Giriki ni orile-èdè Itali nigba àwọn omo-Romu ti gbogun si orile-èdè re. Nigba Hieron, ọba meji ti gbà agbara, o ti sofun alagbẹdẹ wúrà lati se ade wura fun o. Nigba naa, nigba ti ọba Hieron ti gbà ade, o ti nifura o ti ro pé alagbẹdẹ wúrà ti tan òun je. Ọba ti ro pé alagbẹdẹ wúrà ti dapọ fadaka pèlú wura nitori pé alagbẹdẹ wúrà o le pamo ati toju wura wura ajeku tabi wura ti ko ti lo lati se ade fun ọba. Ọba ko le danwo tabi fihan pé alagbẹdẹ wúrà ti se be. Nitori naa, o ti bere Archimedes lati se idanwo. Sugbon, o ti wi fun o pé ko le baje ade wura. Archimedes ti sofun ọba lati fun o ojo die-die lati ro. Leyin naa, Archimedes ti je ninu iwe ati o ronu nipa wahala ti o ni ati oran ti o soro. Nigba naa, Archimedes ti ri pé, nigba ti o ti wole ninu iwe, omi ti goke ati o ti kuro lati iwe ati lori ilẹ. Nigba ti o ti fi ara re ti o poju ni iwe, omi ti o poju ti goke ati kuro lati iwe, o ti ri pé o ti se rudurudu. Nigba naa, Archimedes ti ye pé o je asopo pelu melo ni omi ti kuro ati iwon ti ara mi. 

Leyin naa, Archimedes ti se awon adanwo pelu omi ati ade lati ri ti adé ba je adé gidigidi. Archimedes ti mo pé ipon ati iwuwo ti wura poju ipon ti fadaka. Ohun yii je pé, ti alagbẹdẹ wura ti dapọ wura ati fadaka ni adé ti ọba nipo lati se ohun ti ọba ti sofun lati se adé ti wura nikan, omi ti o ma kuro, o ma je yato. Leyin naa Archimedes ti fi adé ninu omi, ati o ti ri pé nigba ti o ti fi e ninu omi, omi ti o ti kuro lati omi ti poju ti omi ti o ti kuro nigba ti o ti fi wura ninu omi. Won ko ti je kanna, nitori naa, Archemides to mo pé alagbẹdẹ wura ti tan ọba jẹ .  
## Itokasi

Ẹ̀ka:Ìgbésíayé
Euclid

**Euclid** (Greek: ****), fl. 300 BC, bakanna bi **Euclid ti Alexandria**, je Greek onimomathematiki, ti o je gbigba gege bi "Baba Geometry."

## Itokasi

Ẹ̀ka:Ìgbésíayé
Carl Friedrich Gauss

**Johann Carl Friedrich Gauss** (;  , ) (30 April 1777 23 February 1855) je ara Germany onimo-mathematiki ati onimosayensi ti o ko ipa to se koko ninu opo omo ijinle, bi iro nomba, statistiki, ituyewo mathematiki, Jeometria oniyato, geodesy, geophysics, electrostatics, itorawo ati iriran. Won pe ni *Princeps mathematicorum* (Latini, fun "Arole awon Onimo-mathematiki" tabi "asiwaju awon onimo-mathematiki") ati "onimo-mathematiki olokikijulo lati atijo", Gauss ko ipa gidigidi ninu opo papa imo mathematiki ati sayensi. He referred to mathematics as "the queen of sciences."

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1777
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1855
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn ará Jẹ́mánì
Alan Turing

**Alan Mathison Turing**, OBE, FRS ( ; 23 June 1912&nbsp;– 7 June 1954), je ara Ilegeesi onimomathimatiki, onimo ogbon, aseatuwoipamo ati asesayensi komputa. O ko ipa pataki ninu idagbasoke sayensi komputa, nipa pipese isodimudaju awon itumo "algoritmu" ati "isiropo" ("computation") pelu ero Turin, to kopa pataki ninu idasile komputa odeoni. Turing je gbigba bi baba sayensi komputa ati laakaye afowoda.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1912
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1954
Ẹ̀ka:Àwọn amòye ará Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì
Kurt Gödel

**Kurt Gödel** (; April 28, 1906, Brno, Moravia – January 14, 1978, Princeton, New Jersey, USA) je onimomathematiki, onimo-oye ati onimo-ogbon omo ile Austria. Gege bi enikan to se pataki larin awon onimo-ogbon, Godel ni ipa to se koko lori ironu sayensi ati imo-oye ni orundun 20, asiko ti opolopo eniyan bi Bertrand Russell, A. N. Whitehead ati David Hilbert n sefilole lilo ogbon ati ironusi akojopo lati ṣèyé àwon ifilole mathematiki.

Godel je olokiki fun awon aronuse tikolepari, to tejade ni 1931 ni igba to je omo odun 25, odun kan
pere leyin igba to pari eri olukoni ni Yunifasiti ilu Vienna. Aronuse tikolepari eyi to gbajumoju so
pe fun irukiru sistemu alagbekale ton...      

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Austríà
Pablo Picasso

**Pablo Ruiz y Picasso**, to gbajumo bi **Pablo Picasso** (, 25 October 1881 – 8 April 1973), je akun àworan, agbere, atewe, oniseamo, ati onigbajamo oriitage ara Spein to lo opo gbogbo ojo aye re ni Fransi. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Spéìn
David Hilbert

**David Hilbert** je mathimatiki ara ilu Jẹ́mánì.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn ará Jẹ́mánì
Gottfried Leibniz

**Gottfried Wilhelm von Leibniz** (; 1 July 1646  – 14 November 1716) je ara Jẹ́mánì onimoye, amoju  ati onimo mathematiki ti o fi ede Latin ati Faranse ko we.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1646
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1716
Ẹ̀ka:Àwọn amòye ará Jẹ́mánì
Blaise Pascal

** Blaise Pascal** (; June 19, 1623 – August 19, 1662), je onimo mathimatiki, sefisiksi, oludasile, olùkọ̀wé ati amoye Katoliki ara Fransi.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Fránsì
René Descartes

**René Descartes** (; 31 March 1596 – 11 February 1650) (Kiko ni Latin: *Renatus Cartesius*; oro aponle: "Kartesi" tabi "Cartesian" ni geesi), je amoye ara Fransi, onimo mathimatiki, onimo fisksi, ati olukowe to gbe opo igbesiaye agbalagba re ni orile-ede Hollandi Olominira. Won ti pe ni bi "Baba Imoye Odeoni", beesini opo Imooye apaiwoorun je bi esi si awon iwe to ko, ti won si tun unje gbigbeka momomo doni. Agaga, iwe re *[[Meditations on First Philosophy]]* si je doni iwe pataki ni awon ipin-apa imoye ni awon yunifasiti. Ipa Descartes ninu mathimatiki han kedere; ohun lo seda sistemu ajofonako Kartesi—ungba irisi jeometri laaye lati je gbigbekale ni isedogba aljebra. Ohun lo je sisawin bi baba jeometri alatuwo. Descartes na tun je ikan ninu awon to se bere Ijidide Sayensi.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1596
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1650
Ẹ̀ka:Àwọn amòye ará Fránsì
Ẹ̀ka:Àwọn amòye
Fyodor Dostoyevsky

**Fyodor Mikhaylovich Dostoyevsky** (, *Fëdor Mihajlovič Dostoevskij,* ), nigba miran bi **Dostoevsky**, **Dostoievsky**, **Dostojevskij**, **Dostoevski**, **Dostojevski** tabi **Dostoevskij** ( – ) je olukowe ati alaroko omo Rosia, to gbajumo fun awon iwe itan aroko re *[[Crime and Punishment|Iwa odaran ati Ijiya]]* ati *[[The Brothers Karamazov (novel)|Awon Arakunrin Karamazov]]*. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Rọ́síà
Leo Tolstoy

**Leo Tolstoy**, tabi Count **Lev Nikolayevich Tolstoy** (, ;  – ), je olukowe ara orile-ede Russia to je gbigba gege bi ikan ninu awon olukotan aroko to je olokikijulo. Awon iwe re *[[War and Peace|Ogun ati Alafia]]* ati *[[Anna Karenina]].*

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1828
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1910
Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Rọ́síà
Nat King Cole

**Nathaniel Adams Coles** (March 17, 1919 &ndash; February 15, 1965), to gbajumo nibise bi **Nat "King" Cole**, jeolorin ara Amerika to koko gbajumo bi okan ninu awon atepiano jazz. Botilejepe o yorisirere bi atepiano, 0hun baritonu re ni awon eniyan se mo, to unlo lati korin larin agbo nla ati awon iru orin jazz. Ohun ni eni alawodudu ara Amerika akoko to je agbalejo ere orisirisi lori telifison, beesini o ti gbajumo kakiri agbaye nitori iku aitojo re; o je gbigba bi ikan ninu awon olorin pataki to koja ni orile-ede Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1919
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1965
Ẹ̀ka:àwọn olórin ará Amẹ́ríkà
Vladimir Lenin

**Vladimir Ilyich Lenin** () ( – 21 January 1924), born **Vladimir Ilyich Ulyanov** (), je Olori Bolshevik ti Ijidide Osukewa, 1917 ati Olori Orile-ede akoko Isokan Sofieti.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Ìgbésíayé
Ẹ̀ka:Àwọn ará Rọ́síà
Adolf Hitler

= Tani ti je Adolf Hitler? =

**Adolf Hitler** (; 20 April 1889 – 30 April 1945) je omo Jemani ti a bi ni Austria to je oloselu ati olori Egbe awon Osise Sosialisti Tomoorile-ede Jemani (, kikekuru bi NSDAP), to gbajumo bi Egbe Nazi. O je Kansilo ile Jemani lati 1933 de 1945 besini leyin 1934, gege bi olori orile-ede bi *[[Führer|Führer und Reichskanzler]]*, o si joba ibe bi apase wa.

Èniyàn ti bere ogun Agbayé Eléèkeji, ati o ti fere bori ni ogun, sugbon, awon èniyan lati Amerika, ilu Faransé, ile Geesi, ati awon èniyàn miiran to bori òun. Adolf Hitler ati orilè-èdè re ti je agbara nla tele tele, sugbon won ti da duro won.

Adolf Hitler ti lo awon Juu bi ohun iseré ati o ti pa ju egberun egberun Juu (1,000,000)! Ni otito, o ti poju yii gidigidi, Hitler ti fe pé Jermani di nla ati ni agbara ni asikò keji, ati o ti se gbogbo ohun ni agbara re lati se e. O ti fere bori sugbon ni ipari won ti da duro òun.

Adolf Hitler ti je afipáṣèjọba patapata ni Jermani. O ti se awon ohun buburu patapata si awon Juu ati o ti ro pé awon èniyàn funfun je awo èniyàn julo. Ti o ba èniyàn ko je funfun, o ti ro nipa won pé lasan ati idoti. Adolf Hitler ti gbiyanju lati yo kuro èniyàn ti ko je lati «eya-ara Aryan».

Awon èniyan ti ko wa lati eya-ara Aryan, Adolf Hitler ti fi won ninu iyewu ati yara ti gaasi majele ati oró, ati o ti sun ati jona won pelu. Awon ohun buburu ti o ti se ti poju gidigan o!

Jermani ti gbiyanju lati da bombu iparun pelu, sugbon won ti kuna.

Nigba Adolf Hitler ti ri pé ologun re n sofò, o ti pa ara re.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1889
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1945
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn ará Jẹ́mánì
Immanuel Kant

**Immanuel Kant** () (22 April 1724 – 12 February 1804) je amoye ara Jemani ti orundun 18th lati ilu Königsberg ni Prussia. Kant lo je amoye gbeyin tonipa ni Europe odeoni ninu afinuro imo nigba Olaju to bere pelu awon alayan bi John Locke, George Berkeley, ati David Hume.

Kant seda ona igbewo tuntun ninu imoye to ni ipa kakiri lori imoye kakiri orundun 21st. O satejade awon ise pataki lori oro-ijinle, lori esin, ofin, ati itan. Ikan ninu iwe re pataki ni *[[Critique of Pure Reason|Agbeyewo Ironu Sasa]]*, to je iwadi lori opin ati opo ironu fun ra re gan. O gbogun ti awon iru oro-adanida ati oro-ijinle to wa tele, o si falasi afikun Kant gan si awon eyi. Awon ise miran to tun se bi agbalagba ni *[[Critique of Practical Reason|Agbeyewo Ironu Alagbese]]*, to dawo lori iwawiwu, ati *[[Critique of Judgment|Agbeyewo Idajo]]*, to sewadi which investigates oro-ewa ati iwadopin.

Kant damoran pe oro-adanida se tunse pelu oro-ijinle. O so pe nipa liloye awon orisun ati awon opin imo omo-eniyan a le bere awon ibere oloro-ijinle ti yio ni eso. O bere boya ohun kan le je mimo pe o ni awon ini pato kan ki o to di pe iriri ohun na waye. O pinu pe gbogbo awon ohun ti emi le ro nipa won gbodo je bi iru ero re. Nipa bayi ti emi ba le ro lasan nikan bi titori (causality) ti Kant gba pe o je be nigbana a le mo won ki a to ni iriri won pe gbogbo awon ohun ti a ni iriri won gbodo je itori tabi ìṣẹlẹ̀. Sibe, o je bayi pe o se e se pe awon ohun kan wa ti eda won ko se fi emi ro, nitorie opo titori, fun apere ko se mulo laisi iriri: o je be pe a ko le mo, fun apere, boya ile-aye ti wa lailai tabi boya ohun kan lo fa wa. Bi be awon ibere ninla oro-ijinle alafinuro ko l ni idahun pelu emi omo-eniyan, sugbon sayensi fidimule sansan ninu awon ofin emi.  Iwadi lri idimule ati idagba opolo ninu awon eranko satileyin ironusi Kant, botileje fun ifuramo aaye; eyun, isoju aaye ayika lamupo ohun kan to siwaju ifuramo gangan ayika na fun ra re.

Kant gbagbo pe ohun unda ilaja laarin awon oluseiriri ati awon oluselaakaye. Awon oluseiriri gbagbo pe imo unwa latinu iriri nikan, sugbon awon oluselaakaye tenumo pe imo le bo si abe iyemeji Kartesi ati pe ironu nikan lo le fun wa ni imo. Sugbon ijiyan Kant nipe, lilo ironu lai mulo mo iriri yio fa itanraenije wa, nigba ti iriri yio je tonitoun ti a ko ba koko fi ironu saka wo.

Ero Kant nipa ni Jermani igba aye re, nipa mimu imoye losiwaju ijiyan larin awon oluselaakaye ati oluseiriri. Awon amoye Fichte, Schelling, Hegel ati Schopenhauer ri ara won bi eni to satunse ati samufe sistemu Kantiani, bi be won samuwa orisi iru Isearowa ti Jermani. Titi doni Kant unnipa pataki lori imoye, nipa ipa re lori imoye alatuwo ati imoye orile Europe.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1724
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1804
Ẹ̀ka:Àwọn amòye ará Jẹ́mánì
Ibn Khaldun

**Ibn Khaldūn** or **Ibn Khaldoun** (orúkọ lẹ́kúnrẹ́rẹ́, , , (May 27, 1332 AD/732 AH &ndash; March 19, 1406 AD/808 AH) jẹ́ ará agbègbè Àríwá Afíríkà onímọ̀púpọ̀ 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Ìgbésíayé
Friedrich Nietzsche

**Friedrich Wilhelm Nietzsche** (October 15, 1844 August 25, 1900) (; in English , ) je ara Europe ni orundun 19 to je onimo oye ati onimo filologi ijoun. O ko iwe agbeyewo lori esin, iwuwa, asa igbana, imoye ati sayensi, nipa lilo ede Jemani otooto.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1844
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1900
Ẹ̀ka:Àwọn amòye ará Jẹ́mánì
John Locke

= Tani John Locke? =

**John Locke** (; 29 Osu Kejo 1632 – 28 Osu Kewa 1704), to gbajumo gege bi *Baba [[Liberalism|Isealainide]]*, je amoye ati onisegun ara Ilegeesi to je ikan larin awon onironu Olaju to ni ipa julo. Won gba bi ikan lara awon aseoniriri akoko ara Britani, nipa titele asa ti Francis Bacon bere, bakanna o tun se pataki si ero adehun awujo. Ise re se pataki fun idagbasoke epistemology ati imoye oselu. Awon iwe re ni ipa lori Voltaire ati Rousseau, opo awon onironu Olaju Skotlandi, ati bakanna lori awon Olujidide Amerika. Ipa re si iseolominira ijohun ati ero alainide han ninu Ifilole Ilominira Amerika .

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1632
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1704
Ẹ̀ka:àwọn ará Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì
James Joyce

thumb|upright|alt=Half-length portrait of man in his thirties. He looks to his right so that his face is in profile. He has a mustache, a thin beard, and medium-length hair slicked back, and wears a pince-nez and a plain dark greatcoat, looking vaguely like a Russian revolutionary.|Joyce in Zürich,
**James Augustine Aloysius Joyce** (2 February 1882 – 13 January 1941) je olukowe ati ako-ewi omo Irelandi, to je gbigba gege bi ikan ninu awon olukowe to ipa julo ni orundun 20. Pelu Marcel Proust, Virginia Woolf, ati awon yioku, Joyce ko ipa pataki ninu igbega itan-aroko odeoni.  O gbajumo fun iwe re bi *[[Ulysses (novel)|Ulysses]]* (1922) ati *[[Dubliners]]* (1914), *[[A Portrait of the Artist as a Young Man]]* (1916) ati *[[Finnegans Wake]]* (1939).

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1882
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1941
Ẹ̀ka:Ìgbésíayé
Elvis Presley

**Elvis Aaron Presley**  (January 8, 1935&nbsp;– August 16, 1977) je akorin ara ile Amerika

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Amẹ́ríkà
Pablo Neruda

**Pablo Neruda** (July 12, 1904 – September 23, 1973) ni oruko ikowe, ati to je oruko abofinmu fun olukowe komunisti ati oloselu ara Tsile **Neftalí Ricardo Reyes Basoalto**. O yan oruko yi bi eye fun akoewi olokiki omo Tseki Jan Neruda.

Pablo Neruda gba Ebun Nobel ninu litireso ni odun 1971

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel nínú Lítíréṣọ̀
Nicolaus Copernicus

**Nicolaus Copernicus** (; ; in his youth, *Niclas Koppernigk*; ; 19 February 1473 – 24 May 1543) je atorawo igba Renaissance ati eni akoko to safida cosmology alarin-orun, to mu Aye kuro ni arin agbala aye.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1473
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1543
Ẹ̀ka:Àwọn atòràwọ̀
Thomas Edison

= Tani Thomas Edison? =

**Thomas Alva Edison** (February 11, 1847 – October 18, 1931) je oluda ati onisowo ara Amerika. O da awon ero dabi: ero agbohun, kamera aworan isipoda, ati gilobu ina. Thomas Edison ti da opolopo ohun, awon ohun ti Thomas Edison ti da, won ti ni ipa ti tobi lori abayé wa. Thomas Edison ti ran wa lowo lati se awon ohun ni ona ti o rorun gan. Thomas Edison ti sise pelu orisirisi akeko imo-jinle (sayensi) ati pelu orisirisi oniwadi. Thomas Edison ti da ilé imo-jinle akoko.

Thomas Edison ti dàgbà ni arin iwo oorun Amerika. Kutukutu ni ise re, o ti sise bi onise ero itewaya. Ise yi, o ti ran òun lowo lati beere pelu kiikan re. Awa n wo Thomas Edison bi onihumo ti tobi gan ni gbogbo itan-akoole Amerika.

## Thomas Edison bi omo
Eto eko ti Thomas Edison ti ni, ko ti poju, ni otito, o ti je diè-diè. Thomas Edison ti lo si ilé-iwe fun osu diè.Iyà re ti ko bawo ka, ko, ati se isiro sùgbon won ti je iyanilenu ati won ti ko ara re pelu awon iwe. 

Edison ti bèrè lati sise ni odun kutuktu, o ti je deedee lati se be. Nigba ti Thomas Edison ti ni odun metala, won ti bèrè lati je omokunrin ti iroyin. Nigba naa, Thomas Edison ti ta iwe iroyin ati súwìtì lori ojú-irin. Oju-irin yi, ti lo lati Port Huron si Detroit. Thomas Edison ti lo asiko ti opo lati ka awon iwe ti imo-jinle ati ilé-iwe. Thomas Edison ti ko bawo mu sise awon ẹrọ itẹwaya. Nigba ti Thomas Edison ti ni odun merindilogun, o ti mo bawo mu sise ero itewaya daradara ati o ti le sise bi okunrin ero itèwaya akoko kikun.

Idàgbàsokè ti ero itèwaya ti je igbese akoko lati bere, won ti ni iyika ti ibara eni soro nitori naa ilé-isé ti bèrè lati fàgun kiakia ni apakan keji ni Ogorun Odun kokandinlogun. Nissi, Thomas Edison ti lé se ìrìn ajò, o ti lé ri orilè-èdè, ati jèrè iriri.

Thomas Edison ti je alagbawi fun agbara DC sùgbon, atileyin re fun agbara DC ti mu òun awon wahala pelu awon èniyan ti o ni atileyin fun agbara AC.

## Iwe iranti ti awon ise ati kiikan ti o tobi gan ti Thomas Edison:
Charles Batchelor ti lo imolè lati ya foto akoko bi ni itan akoole ati gbogbo ayé ni 1880. 

* 1868: agbohunsile itanna ti idibo 
* 1874: seda ero itewaya ti le firanse ifiranse merin ni waya ni asiko kanna 
* 1876: Edison bere lati sise lori atagba telifoonu ti erogba, gbohungbohun ti thomas ti da fun awon telifoonu
* 1877: seda phonograph (ohun ti igbasile awon ohun ati le mu sise fun awon èniyàn ti le gbo awon ohun)
* 1879: gilobu ina, Edison ti da èniyàn olokiki
* 1882: Edison ti lo eto itanna ti agbara lati fun ni awon ilé aadota mejo itanna ni Manhattan.
* 1891: Edison fi opolopo èniyàn han Kinetoscope ati Kinetograph, awon aseyori ti o tobi fun ilé-isé aworan-isipopada.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn oníṣòwò ará Amẹ́ríkà
Galileo Galilei

= Tani Galileo Galilei? =

**Galileo Galilei** (; 15 February 1564&nbsp;– 8 January 1642) je ara Italia onimo fisiiki, mathematiiki, olutorawo, ati onimo oye to ko ipa pataki ninu Ijidide Sayensi. Die ninu awon aseyori re ni atunse si teliskopu ati awon akiyesi irawo to se, ati itileyin ise Copernicus. Won ti pe Galileo ni "baba itorawo oniakiyesi odeoni," "baba fisiiki odeoni," the "baba sayensi," ati "Baba Sayensi Odeoni." Stephen Hawking so pe, "Galileo, ju elomiran, lo sise fun ibi sayensi odeoni."

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1564
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1642
Ẹ̀ka:Àwọn ará Itálíà
Antoine Lavoisier

**Antoine-Laurent de Lavoisier**

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Fránsì
Ẹ̀ka:Àwọn onímọ̀sáyẹ́nsì
Nikola Tesla

* Tesla's Wardenclyffe Science Center Plaque http://www2.timesreview.com/SUN/stories/S121109_Tesla_psh
* NikolaTesla.fr  - More than 1,000 documents on Tesla

## Itokasi

Ẹ̀ka:Ìgbésíayé