open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bọ̀dé Ṣówandé

**Bọ̀dé Ṣówandé** ni a bí ní ọjọ́Kejì oṣù Karùún, ọdún 1948 (2-05-1948), jẹ́ Ònkọ̀wé,  Eléré oníṣe àti ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. 
## Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Ònkọ̀wé
Ó jẹ́ olùkọ iwe nípa ọmọnìyàn àti ìṣesí àwùjọ. Ó jẹ́ ònkọ̀wé tí ó ma ń lo àwọn ọgbọ́n àtinúdá tí a ṣe lọ́jọ̀ pẹ̀lú àṣà àti ìṣe ilẹ̀ Yorùbá.  Ṣówandé wà lára ọ̀wọ́ ìpele ìran àwọn ònkọ̀wé Kejì nílẹ̀ Nàìjíríà, tí wọ́n ma ń kẹ́fin sí ètò ìṣèlú, bí a ṣe lè dara pọ̀ àti lòó fún ìgbéga ìṣẹ̀mí ìlú àti ènìyàn gbogbo nínú àpilẹ̀kọ wọn gbogbo. Lára àwọn ikọ̀ rẹ̀ ni: Zulu Ṣófọlá, Fẹ́mi Osofisan àti Festus Iyayi.Bọ̀dé Ṣówandé fi ìtàkùn website rẹ̀  tíó pè ní Tarot lọ́ọ́lẹ̀ ní Ọjàọ́ Karùún ọdún 2010. Tarot With Prayers òun lò sì tún ni http://bodesowande.com
Òun lò ni "Odu Themes", àti "Bọ̀dé Ṣówandé Theatre Academy", tí ó jẹ́ àyè ìkọ́ni fún àwọn òṣèré.

## Ẹbí rẹ̀
Ó fẹ́yàwó, ó sì bímọ.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ọ̀mọ̀wé Shafi Lawal

**Ọ̀mọ̀wé Ṣháfì Lawal** tí a mọ̀ sí Ṣ.L Edu ni a bí ní ọdún 1911 tí ó sì kú ní ọdún 2002 jẹ́ oníṣòwò ìlúmọ̀ọ́ká àti ajàfẹ́tọ̀ọ́agbègbè ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà nígbà kan rí. Ó wá láti ìlú Ẹ̀pẹ́ ní Ìpínlẹ̀ Èkó. Òun ni olùdásílẹ̀ ètò-ìṣúná ajàfẹ́tọ̀ọ́agbègbè ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà èyí tí kìí ṣe tí ìjọba tí ó sì máa ń rí sí àwọn iṣẹ́ jíjàfẹ́tọ̀ọ́agbègbè.

## Ayé Rẹ̀
A bí Ọ̀mọ̀wé Edu ní ìlú Ẹ̀pẹ́ sínú ìdílé olórogún ti Láwàní Edu àti Raliatu tí í ṣe ìyá rẹ̀. Ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ láti ilée-kéú kí ó tó di pé wọ́n mu lọ sí ilé-ìwé Mùsùlùmí alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ti ìjọba ní ìlú Ẹ̀pẹ́. Ó parí ní ọdún 1927 ó sì bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ olùkọ́ ní ilé-ìwé náà.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ìṣasùn

**** jẹ́ ìkòkò tí wọ́n fi ń se ọbẹ̀ láyé àtijó láwùjọ Yorùbá. Ó yàtọ̀ sí àwọn ìkòkò tí wọ́n fi ń se àgbò. Ẹnu Ìṣasùn máa ń fẹ̀ dáradára ju ìkòkò lásán lọ, ó sìn máa ń ní ìdérí. Kìí fi bẹ́ẹ̀ tóbi púpọ̀. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Músílíù Ìṣọ̀lá

*'Músílíù Hárúnà-Ìṣọ̀lá* jẹ́ gbajúmọ̀ olórin Àpàlà. Ó jẹ́ ọmọ bíbí Akọrin Àpàlà tí ó ti di olóògbé, Hárúnà Ìṣọ̀lá. Gbajúmọ̀ rẹ̀ gbòde kan nígbà tí ó ṣe àtúnkọ orin bàbá rẹ̀ kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Sóyòyò" lọ́dún 2004.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Olamide

**Ọlámídé Adédèjì** tí a bí ní ọjọ́ Kéẹ̀dógún oṣù Kẹta,ọdún 1989 (15-3-1989), ní agbègbè Bàrígà ní Ìpínlẹ̀ Èkó tí ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ **Ọlámidé Badoo** tàbí **BaddoSneh**, jẹ́ gbajú gbajà olórin  hip-hop, ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.  Ó jẹ́ olórin hip-hop tí ó ń akọrin pẹ̀lú àmúlù-ma la èdè Yorùbá àti èdè Gẹ̀ẹ́sì.  Ní ọdún 2011, ó ṣe àgbéjáde àwo orin kan *Rapsodi* lẹ́yìn tí ó tọwọ́bọ̀wé Coded Tunes. *YBNL*, tó jẹ́ orin ẹlẹ́ẹ̀kejìrẹ̀ jáde lábẹ́ ẹgbẹ́ orin rẹ̀ "Yahoo Boy No Laptop" tí a tún mọ̀ sí YBNL Nation. Ní ọjọ́ keje oṣù kọkànlá, ọdún 2013, ó ṣe àgbéjáde àwo orin ẹlẹ́ẹ̀kẹta rẹ̀ *Baddest Guy Ever Liveth.* Orin àdákọ rẹ̀ "Durosoke" àti "Yemi My Lover" jáde nínú àwo orin náà. Ní ọjọ́ kẹtàdínlógún, oṣù keje, ọdún 2013, Olamide jẹ́ olórinàkọ́kọ́ tó máa tẹwọ́ bọ̀wé pẹ̀lú Cîroc.

## Ìgbésí ayé  àti iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́gẹ́ bí akọrin
A bí Olamide Gbenga Adedeji sí Bariga, Ipinle Èkó, ní ọjọ́ karùndínlógún, oṣù kẹta, ọdún1989. Òun ni ọmọ kejì láàárín àwọn ọmọ mẹ́tẹ̀ẹ̀ta tí Pa Adedeji àti ìyàwó kejì rẹ̀, Ronke Osisanya Adedeji bí. Olamide ní àbúrò méjì, orúkọ ìkan ń jẹ́ TemmyGold ẹ̀kejì sì ń jẹ́ Eniola Olamilekan (tí a tún mọ̀ sí DJ Enimoney).

Ọlámidé gbé orin tí akọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ ' Ẹni Dúró' jáde lábẹ́ Ilé-iṣẹ́ agbórin jáde Coded Tunes lábẹ́ àkóso ID Cabasa ní ọdún 2010. Ó kẹ́kọ̀ọ́ mass communication ní Tai Solarin University àmọ́ kò kà á gboyè torí owó ìṣúná.

Adedeji fẹ́ abábìnrin kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Adebukunmi Aisha Suleiman. Wọ́n sì jọ bímọ méjì, tí orúkọ wọn ń jẹ́ Maximilian Boluwatife àti Tunrepin Myles.. Orin "Eni duro" ló gbe Ọlámidé sí ipò gíga láàrín àwọn olórin Hip-hop lóríẹ̀ èdè Nàìjíríà. 

## Àtòjọ àwọn orin rẹ̀

### Àwo orin rẹ̀

* *Rapsodi* (2011)
* *YBNL* (2012)
* *Baddest Guy Ever Liveth* (2013)
* *Street OT* (2014)
* *Eyan Mayweather* (2015)
* *The Glory* (2016)
* *Lagos Nawa* (2017)
* *Carpe Diem* (2020)
* *UY Scuti* (2021)
* *Unruly* (TBA)

### Àwọn orin àjùmọ̀kọ àti EPs

* *2 Kings* (with Phyno) (2015)
* *YBNL <small>(feet Mafia Family)</small>* (2018)
* *999 <small>(with Penthauze Music, [[Phyno]], Check и Rhatti)</small>* (2020)
* BADDER DAN DEM (feet Jahborne) (2013)

## Àtòjọ àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn olórin ará Nàìjíríà
Shafi Edu

**Olóyè Shafi Lawal Edu** (1911–2002), tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí **S.L. Edu**,ni ó jẹ́ òṣùpá lágbo àwọn Ó lò kò wó àdàni ní ilẹ̀ Nàìjíríà, àti conservationist ọmọ bíbí ìlú Ẹ̀pẹ́, ní ìpínlẹ̀ Èkó. Òun ni ó dá Conservation Fund ilẹ̀ Nàìjíríà sílẹ̀ tí ó jẹ́ àjọ tí ó jẹ́ ti aládáni. Wọ́n bí Eru ní ìlú Ẹ̀pẹ́ sínú ẹbí ọ̀gbẹ́ni Lawani Edu; ẹni tí ó jẹ́ aláya púpọ̀ nígbà tí Iya rẹ̀ Raliatu jẹ́ ọmọ adarí kan nínú ẹ̀sìn Islam.   
## Ìrìnkè-rindò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Ó bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ rẹ̀ láti Ilé Kéwú, ṣáájú kí ó tó wọ Ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ Government Muslim ní ìlú Ẹ̀pẹ́. Ó parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ọdún 1927, tí ó sì padà ṣe ṣẹ́ olùkọ́ ní Ilé-ẹ̀kọ́ tí ó ti jáde. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Binta Ayo Mogaji

**Bíńtà Ayọ̀ Mọ́gàjí** ni wọ́n bí ní ọdún 1964 jẹ́ gbajúgbajà òṣèrébìnrin sinimá àgbéléwò ọmọ bíbí ìlú Ìbàdàn ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ láti orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Gẹ́gẹ́ bí onímọ̀ sinimá àgbéléwò, Shaibu Husseini ṣe sọ, Bíńtà Ayọ̀ Mọ́gàjí tí kópa nínú sinimá àgbéléwò, eré-ìtàgé, àti eré àṣà fihàn orí tẹlifíṣàn tó ti tó ẹgbẹ̀rin (800).

## Ìgbà èwe rẹ̀

Wọ́n bí Born Bíńtà Ayọ̀ Mọ́gàjí
Lọ́dún 1964. Ó jẹ́ ọmọ bíbí Agbo ni ìlú Ìbàdàn ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ láti orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Bàbá jẹ́ Àlùfáà Mùsùlùmí, ìyá rẹ̀ sì jẹ́ olùkọ́ àgbà. Ayọ́ fẹ́ gbábọ́ọ̀lù-fẹ̀yìntì àti eléré ìdárayá, Victor Ayọ̀délé Odùlẹ́yẹ. kí ó tó lọ́kọ, òun àti gbajúmọ̀ òṣèré mìíràn, Jíbọ́lá Dábọ̀ ń ṣeré ìfẹ́ tí wọ́n sìn bímọ kan fún ara wọn.

## Àtòjọ díẹ̀ nínú àwọn sinimá-àgbéléwò rẹ̀

* *[[Kasanova]]* (2019)
* *Pasito Deinde* (2005)
* *Àkóbí Gómìnà* 2 (2002)
* *Eni Eleni* 2 (2005)
* *Nowhere to be Found*
* *Why Worry the Barber?*
* *Sergeant Okoro*
* *Igbáńládogí*
* *Mojèrè*
* *Owò Blow*
* *Ti Olúwa Nilẹ̀* (1992)
* *Motherhood*
* *Òwò Àlè*
* *Ìlẹ̀kẹ̀*
* *Ojuju*
* *Ilé Olórogún*
* *[[Checkmate (Nigerian TV series)|Checkmate]]*

## Àwọn Ìtọ́kasí
Dèbórà Adébọ́lá Fáṣọyin

**Dèbórà Adébọ́lá Fáṣọyin** ni wọ́n bí ní ìlú Ọ̀yọ́ ní ọdún 1944, sí ìdílé Pa Afọlábí. Ó jẹ́ ọ̀kánlàwọ́n ọmọ obìnrin àti àbíkẹ́yìn ọmọ nínú ẹbí náà.    
## Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí akọrin ìjọ
Dèbórà bẹ̀rẹ̀ orin kíkọ láti inú ìjọ Micheal Anglican Church gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ akọrin ìjọ, ó dara pọ̀ mọ́ ìjọ C.A.C ní ọdún 1961 lẹ́yìn  tí ó ṣègbeyàwó pẹ̀lú ọkọ rẹ̀ tí ó jẹ́ ọmọ ìjọ C.A.C, tí ó sì mú iṣẹ́ orin kíkọ lọ́kùnkúndùn.  
Sisí Olúwaṣọyin (bí ó ti fẹ́ kí wọ́n ma pèé) ni ó jẹ́ adarí ẹgbẹ́ akọrin obìnrin rere nínú ìjọ Christ Apostolic Church, ní ìlú Ìbàdàn ní ọdún 1970, àmọ́ ó di gbajú gbajà akọrin ní ọdún 1980 lẹ́yìn tíó ṣe àwo rẹ̀ tó gbe jáde Ọdún ń lọ sópin. 

## Ẹbí rẹ̀
Dèbórà Fáṣọyin ṣe ìgbéyàwó pẹ̀lú ọ̀gbẹ́ni Fáṣọyin tí ó jẹ́ ọmọ ìjọ C.A.C.

## Àwọn Ìtọ́kasí
 
Ó bí ọmọ mẹ́rin, ó sì ní ọmọmọ pẹ̀lú.
Orin ọdún ń lọ sópin

**Orin Ọdún ń lọ sópin** ni orin tí ẹgbẹ́ akọrin Obìnrin rere ti ìjọ C.A.C gbé jáde lábẹ́ ìdarí Dèbórà Adébọ́lá Fáṣọyin lọ́dun 1979. Orin 'ọdún ń lọ sópin' yí jẹ́ orin tí wọ́n fi èdè Yorùbá gbé jáde, tí ó sì rìnlẹ̀ gidigidi. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn lò ma ń lo orin yí gẹ́gẹ́ bí orin àdúrà láti fi ṣe ìpalẹ̀mọ́ fún ọdún tuntun.   

## Àkójọpọ̀ àwọn akọrin náà
Àwọn akópa nínú orin yí nígbà náà jẹ́ Mẹ́ẹ̀dọ́gbọ̀n (35), tí wọ́n sì ti dín kù sí Méjìlá (12) látàrí bí ikú ṣe ń mú wọn lẹ́yọ kọ̀ọ̀kàn.  
  
## Àwọn Ìtọ́kasí
Ọjà Pàṣípàrọ̀

**Ọjà Pàṣípàrọ̀** jẹ́ ètò ṣíṣe pàṣípàrọ̀ ohun-ìní tàbí iṣẹ́ láàárín ènìyàn méjì láyé àtijó nígbà tí wọn kò ì tíì ṣẹ̀dá owó fún káràkátà ṣíṣe. Bí àpẹẹrẹ, ẹni tí ó bá ní ìṣù ṣùgbọ́n tí ó nílò gaàrí yóò wá ẹlòmíràn tí ó ní gaàrí tí ó sìn nílò iṣu láti ṣe pàṣípàrọ̀ pẹ̀lú rẹ̀. Ọjà Pàṣípàrọ̀ jẹ́ ọ̀nà tí wọ́n ń gbà ṣe káràkátà láyé àtijó láìlo owó.    

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ajé

**Ajé** jẹ́ òrìṣà tí Yorùbá gbàgbọ́ pé ó ṣẹ̀dá owó. Ajé jẹ́ orúkọ mìíràn tí Yorùbá máa ń pe owó. Láwùjọ Yorùbá, wọn a máa pe "owó" ní "ajé". Owó Ẹyọ ní Àrokò tí ó dúró gẹ́gẹ́ bí "Owó" tàbí "Ajé" láwùjọ Yorùbá.  . Nílẹ̀ Yorùbá, wọ́n máa ń bọ Ajé gẹ́gẹ́ bí òrìṣà àkúnlẹ̀bọ. 

## Oríkì Ajé

 **Ajé Káàárọ̀**
 Ajé olókun
 Ajé Ògúgúlúṣọ̀, 
 Ajé onísọ̀ ibòji
 Asèwe dàgbà 
 Asàgbà dèwe
 Ẹni tí ẹrú àti ọmọ ń fi ojojúmọ́ wá kiri
 Ìwọ ni àbámọ̀ tí ó borí ayé 
 Ajé, Ìwọ làjíkí
 Ajé, Ìwọ làjígẹ̀
 Ajé, Ìwọ làjípè
 Eni amúṣokun
 Eni amúsedè
 Iwo lani ra opolo aran aso oba ti kona yanranyanran
 Aje agba orisha je ki ni lowo maje ki ni e lorun
 Aje fi Ile MI se ibugbe, fi odede 
 MI se ibura, aje o jire loni óò. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Àrokò

Aroko Lori igbeyin loju.

## Àrokò pípa ní ayé àtijọ́
Àrokò pípa jẹ́ ọ̀nà tí Yorùbá máa n gbà se ìkìlọ̀ tàbí ránsẹ́ sí ẹlòmíràn láyé àtíjọ́. Àrokò má n jẹmọ́ isẹ́, ẹ̀sìn tàbí ẹgbẹ́ tí àwọn ènìyàn nse. Òtítọ́ tàbí ìgbọràn se pàtàkì nínú àrokò pípa. Ìdí nìyí tí ó fi jẹ wípé ẹnikẹ́ni tí a bá fi àrokò rán gbọdọ̀ jẹ́ ẹni tí ó fetí sí òfin àti olótítọ́ ènìyàn.

Àwọn àrokò kan wà tí ó máa n wà lójú kan, àwọn àrokò wònyìí ni à n pè ní àte, irú àwọn àrokò báyìí wà láti ṣe ìkìlọ̀ ewu.

Láyé àtíjọ́, orísirísi àwọn ènìyàn ló má n pàrokò ránsẹ́. Díẹ̀ lára wọn ni:- Ọdẹ ,Babaláwo, awo, ògbóni, jagunjagun, àgbẹ̀, àti bẹ̀ẹ́ bẹ́ẹ̀ lọ

## Àwọn ohun tó ṣe pàtàkì tí a bá pa àrokò]

* Ẹni tí o pa àrokò
* Ẹni tí a fi àrokò ran
* Ẹni tí a fi àrokò ránsẹ́ si

Ẹni tí ó pa àrokò: Ẹni tí o pa àrokò gbọdọ̀ jẹ́ ẹni tí o mò irú èrònjà tí ó tọ́ fún irú àrokò tí ó fẹ́ pa. Ẹni náà gbọdọ̀ jẹ́ ẹni tó tó gbangba sùn lọ́yẹ́.

Ẹni Tí a fi Àrokò rán: Ẹni tí a fi àrokò náà rán gbọdọ̀ jẹ́ ẹni tí ó se fi ọkàn tán, tí kìí se màdàrù ènìyàn rárá.

Ẹni tí a fi Àrokò ránsẹ́ sí : Ẹni náà gbọdọ̀ mọ ìtumọ̀ àrokò tí a pa fún, sùgbón tí ẹni náà kò bá mọ irú àrokò tí a pa fún, ó gbọdọ̀ lọ bá àwọn àgbà láti sọ ìtumọ̀ àrokò náà fún.

* 

*

## Oríṣìíríṣìí Àrokò
* Àrokò ìkìlọ̀
* Àrokò ẹ̀bẹ̀ 
* Àrokò ogun 
* Àrokò ìranṣé
* Àrokò ìfẹ́
* Àrokò ìtọ́nisọ́nà
*Àrokò àlè pípa 
*Àrokò àṣẹ́wélé
*Àrokò agà yíya 
*Àrokò ajẹmówe
*Àrokò afohùn gbéwà jáde
*Àrokò ajemáṣìírí

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:ÈdèỌlátúnjí,O (1986);Àrokò.Ìbàdàn,Vintage Publishers.
Pákò

**Pákò** tàbí **Orín** jẹ́ egbò igi, tàbí ẹ̀ka igi tí a gé, tí a jẹ láti fi ṣe ìmọ́ tótó ẹnu, fe eyín tí ó ti ń kẹ̀ ṣe tàbí fi bá kòkòrò ẹnu wọ̀yá ìjà.
  
## Ànfàní Pákò
Pa ko ni ó ní àwọn ànfàní wọ̀nyí:
* Ó ma ń fe ẹnu mọ́ ju ohun èlò ìfọnu Brush lọ.   
* Pákò kò ní èròjà Kẹ́míka kan kan tí ó lè pani lára rárà.  
* Ó ń mú àdínkù bá owó níná ní ọ̀nà (0-16%) yàtọ̀ọ̀ sí Ohun èlò ìfọyín búrọ́ṣì.
* Ó dára fún ìlera ẹnu. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
÷
Afeez Ẹniọlá

**** tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kejìlélógún oṣù kejì jẹ́ òṣeré, olùdarí àti olóòtú sinimá àgbéléwò ọmọ bíbí ìlú Ìbàdàn ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ láti orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. 

## Ìgbà èwe rẹ̀

Wọ́n bí Afeez Ẹniọlá lọ́jọ́ kejìlélógún oṣù kejì (22nd February) ní ìlú ṣómólú ni ìpínlẹ̀ Èkó lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ìpínlẹ̀ Èkó náà ló ti kàwé. Gbajúmọ̀ òṣèré tíátà ni, ó fẹ́ òṣèrébìnrin sinimá àgbéléwò tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Esther Kálèjayé tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí **Ọmọ jọ yíbò**.   Afeez dara pọ̀ mọ́ àwọn eléré tíátà fún ìgbà pípẹ́ pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ òṣèrébìnrin kan tí ó ń jẹ́ Bọ́sẹ̀ Olúbọ̀. Lẹ́yìn náà, Afeez tí kópa nínú sinimá àgbéléwò tí ó ti ju ọgọ́rùn-ún lọ

## Àwọn Ìtọ́kasí
Kànga

**Kànga** jẹ́ ihò jíjìn kan tí a gbẹ́ sínú ilẹ̀ léte àti rí omi ilẹ̀ bu jáde fún Ìwúlò àti ìṣẹ̀mí ọmọnìyàn àti ẹranko. 
 

## Ìrísí Kànga
Kànga ni ihò nla tí a fi búlọ́ọ́kù àti sìmẹ́ntì mọ yíká ihò tí a gbẹ́ náà. Lọ́pọ̀ ìgbà ni wọ́n ma ń fi ìfami tí a so okùn mọ́ nídìí fa omi jáde láti inú kànga náà..

## Àwọn Ìtọ́kasí
Razaq Olayiwola

**** tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ Òjòpagogo jẹ́ Gbajúmọ̀ òṣèré ọmọ bíbí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.  Òun ni ọkọ gbajúgbajà òṣèrébìnrin sinimá àgbéléwò, Mojí Afọláyan.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Moji Afolayan

**Moji Afolayan** tí wọ́n bí ní Ọjọ́ karùn-ún oṣù kejì ọdún 1969 (February 5, 1969) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèrébìnrin, olóòtú àti olùdarí sinimá-àgbéléwò ọmọ bíbí Yorùbá láti ìlú Ìbàdàn lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Mojí jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ bíbí olóògbé òní-sinimá àgbéléwò Adeyemi Afolayan tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Ade Love nígbà ayé rẹ̀. Moji Afolayan fẹ́ gbajúgbajà òṣèré sinimá àgbéléwò, Razaq Olayiwola tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Ojopagogo. 
## Iṣẹ́ Fíìmù Rẹ̀
Ní ọdún 2016, Afolayan tó ti ṣeré nínú ọ̀pọ̀ àwọn eré Nàìjíríà tí ó fi hàn pẹ̀lú Ojopagogo àti Dele Odule nínú eré fíìmù Yorùbá "Àrìnjó".
## Ayé Rẹ̀
Ó ṣe ìyàwó sí Rasaq Olasunkanmi Olayiwola, òṣèré ọkùnrin ti ilẹ̀ Nàìjíríà tí gbogbo ayé mọ̀ sí orúkọ orí ìtàgé rẹ̀, "Ojopagogo".
## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Wòlíì Àgbà

**Wòlíì Àgbà** (tí orúkọ àbísọ rẹ̀ ń jẹ́ Ayọ̀ Ajéwọlé) jẹ́ òṣèré apanilẹ́rìn-ín àti olórin. Wọ́n bi ní ogúnjọ́ oṣù kọkànlá ní ìlú Ìbàdàn, ibẹ̀ ni ó sì ti ṣe ìgbà èwe rẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́.

## Ìgbà Èwe rẹ̀
Ijeda ní ìlú Ìjẹ̀sà ti Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun ni ó ti wá, àmọ́ ìlú Ìbàdàn ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ni ó dàgbà sí. Ìlú Ìbàdàn yìí náà ni ó ti lọ ilé-ìwé alákòóbẹ̀rẹ̀ àti onípele kejì. Ó tẹ̀ síwájú láti lọ ilẹ́-ẹ̀kọ́ gíga, Leed City University ní ìlú Ìbàdàn ni ó ti gboyè nínú Economics. 
 
## Iṣẹ́ ọwọ́ rẹ̀
Ní ọdún 2002 ni arákùnrin yìí bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣe eré apanilẹ́rìn-ín, nígbà náà kò tíì sí ẹ̀rọ ayárabíàṣá. Eré orí ìtàgé tí ẹ̀gbọ́n rẹ̀ Fẹ́mi Ajéwọlé ṣe tí a mọ̀ sí Alfa Sule ni ó sọ wòlíì àgbà di ìlúmọ̀ọ́ká. Wọ́n sì jọ máa ń ṣe eré orí ìtàgé lóríṣirísi bí i ó ti gan pa, Orúkọ ńlá, Amos 3:3,Alfa Sule àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. 
Nígbà tí ẹ̀rọ ayárabíàṣá dé, wòlíì àgbà bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣe àwọn eré apanilẹ́rìn-ín pẹ̀lú Délé sórí Instagram And Facebook. Èyí sì mú kí òkìkí rẹ̀ kàn si. Ó ti kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ eré tí ó sì jẹ́ àwọn ẹ̀dá ìtàn bí í Pastor Johnson, ọmọ Ìbàdàn, bàbá Ìjọ àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Park Ji-hyo

**Park Ji-hyo** je olorin omo orile-ede Kòréà Gúúsù.

Ẹ̀ka:Àwọn akọrin ará Kòréà Gúúsù
Adeniyi Johnson

**** tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹtàdínlógbọ̀n oṣù kejì ọdún 1978 (27th February 1978) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré sinimá àgbéléwò ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó ti ju ogún ọdún lọ tí ó ti ń ṣeré tíátà, ṣùgbọ́n ìràwọ̀ rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ sí ní tàn nígbà tí ó kópa nínú eré orí tẹlifíṣàn kan tí àkọ́lé "Tinsel". Gbajúmọ̀ òṣèrébìnrin, Tóyìn Àìmàkhù ni ìyàwó àkọ́fẹ̀ Adéníyì Johnson, ṣùgbọ́n kò pẹ́ tí ìgbéyàwó wọn foríṣánpọ́n. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ọ̀pá Ọ̀rànmíyàn

**** jẹ́ Ọ̀pá àṣẹ àti agbára tí Ọ̀rànmíyàn ń lò lójú ogun àti gẹ́gẹ́ bí ọba ìlú Ilé-Ifẹ̀ nígbà ayé rẹ̀. Gẹ́gẹ́ bí ìtàn àtẹnudẹ́nu,  Ọ̀rànmíyàn jẹ́ Ọba alágbára Ilé-Ifẹ́.     Títí di òní yìí, Ọ̀pá Ọ̀rànmíyàn wà lára àwọn nǹkan ìṣèm̀báyé tí àwọn arìnrìn-àjò afẹ́ máa ń lọ wò ní Ilé-Ifẹ̀.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Àkúdàáyà

**** gẹ́gẹ́ bí ìgbàgbọ́ Yorùbá ni ìṣípòpadà òkú ènìyàn sí àlàyè ènìyàn ní àgbègbè tí wọ́n kò mọ̀ ọ́n tàbí lọ́dọ̀ ẹni tí ó ti mọ̀ pé irú ẹni bẹ́ẹ̀ tí kú.  

## Ìgbàgbọ́ Yorùbá nípa Àkúdàáyà
Yorùbá ní ìgbàgbọ́ pé Àkúdàáyà wà. Wọ́n gbàgbọ́ pé ẹni tí ó bá kú láìtọ́jọ́ tàbí wọ́n pa á tàbí ó kúkú nípa ìjàm̀bá máa ń ní àǹfààní lọ́dọ̀ Elédùmarè láti ṣípò padà sí àlàyè, ṣùgbọ́n sí àgbègbè mìíràn tí wọ́n kò ní mọ̀ pé òkú ní. Lọ́jọ́kọ́jọ́ tí ẹni tí ó bá mọ̀ ón bá rí I, ọjọ́ náà ni yóò pòórá kúrò níbi náà. Ìgbàgbọ́ Yorùbá ni pé irú ẹni bẹ́ẹ̀ lè tún gbé ayé kí ó sì ṣe gbogbo nǹkan tí ènìyàn ń ṣe, pàápàá jùlọ àyànmọ́ rẹ̀ tí kò ì tí ì múṣẹ kí ó tó kú.   

## Àwọn Ìtọ́kasí
Shade Omoniyi

**Shade Omoniyi** (bi **Folashade Omoniyi;** 16 April 1971), to dara mọ nipa rẹ **Lepa Shandy,** ni a oṣere ere Yorùbá ti a se apejuwe nipasẹ awọn iniwe iroyin bi *"a oniwosan*  *ati* *ọkan ninu awọn aṣáájú ere Yorùbá .* *Shade* jẹ ohun kikọ ti o dun ni fiimu kan pẹlu akọle kanna.  

## Selected filmography
**Eri Ife Leyi (2016)*
**Nkan Agbara (2008)*
**Akámó (2007)*
**Iru Kileyi (2007)*
**Iyawo Elenu Razor (2006)*
**Ògo ìdílé (2004)*
**Oyato (2003)*
**Tim ba Taiye Wa (2003)*
**Kosorogun (2002)*
**Lepa Shandy* *(2002)*
**Breaking Point (1996)*  

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1971
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Èkùrọ́

## Èkùrọ́
jẹ́ kúrú inú ẹyìn ọ̀pẹ tí ó ṣe jẹ nígbà tí àgbà fọ ésan ara rẹ̀ kúrò. Ohun èlò tí ó wúlò púpọ̀ méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ lò wà nínú rẹ̀.  Nínú èso ẹyìn, nígbà tí a bá bo tàbí fọ pupa ara rẹ̀ kúrò ni a tó lè rí epo pupa tí a fi ń sebẹ̀. Nígbà tí a lè rí òróró nínú èkùrọ́ tí ó wà nínú ésan tí a fọ epo kúrò lára rẹ̀.   Ẹ̀wẹ̀, nínú èkùrọ́ yí ni wọ́n ti ń yọ Òróró, àdí àgbọn àti àdí ṣoṣo.   
Lẹ́yìn tí a bá ti yọ epo kúrò lára ẹyìn, a lè fi iya ara rẹ̀ dáná.  

## Àwọn itọ́ka sí

## Àwọn ìtọ́kasí
Coke

**Coke** tí a tún máa ń pè ní **Coca-Cola** jẹ́ nǹkan mímu ẹlẹ́rìndòdò tí tí ó wà káàkiri ọ̀pọ̀ orílẹ̀ èdè, tí wọ́n fi ń pòhùngbẹ tí ilé-iṣẹ́ Coca-Cola Bottling Company ń ṣe lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Arákùnrin kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ John Stith Pemberton ni ó ṣẹ̀dá Coke ní sẹ̀ńtúrì ọkàn dínlógún (19th Century), tí ó sìn tà á fún oníṣòwò kan nígbà náà tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Asa Griggs Candler, tí ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ àti ìrànlọ́wọ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí atajà jẹ́ kí Coke gbajúmọ̀ káàkiri gbogbo àgbáyé.  

## Àwọn Ìtọ́kasí
John Stith Pemberton

**John Stith Pemberton** tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹjọ oṣù keje ọdún 1831 (July 8, 1831) tí ó sìn kú ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹjọ 1888 (August 16, 1888) jẹ́ onímọ̀ ìjìnlẹ̀ sáyẹ́nsì biochemist àti oluṣẹ̀dá ohun mímu ẹlẹ́rìndọ̀dọ̀, Cola-cola ọmọ orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà. Ó tún jẹ́ ajagunfẹ̀yìntì tí ó jagun abẹ́lé tí orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà. Lọ́dún 1886 ló ṣẹ̀dá Coca-Cola tí ó sìn ta ẹ̀tọ́ ìṣẹ̀dá rẹ̀ fún ilé iṣẹ́ Coca-Cola Company kí ó tó kú.   

## Àwọn Ìtọ́kasí
Orin Ọdún Yìí A Tura

**Ọdún Yìí A Tura** jẹ́ orin àwọn Ẹlẹ́sìn ọmọ lẹ́yìn Jésù tí gbajúgbajà akọrin ìgbàgbọ́, Ajíyìnrere àti olùdarí ẹgbẹ́ Obìnrin Rere tí ìjọ C.A.C. tí ìlú Ìbàdàn, Dèbórà Adébọ́lá Fáṣọyin kọ fún ìgbà pípẹ́, ṣùgbọ́n tí àwo rẹ̀ jáde lọ́dún 2012.  

## Àwọn Ìtọ́kasí
Igi Agía

alt=An obelisk surrounded by people|right|thumb|280x280px|The obelisk erected in place of the Agia Tree

**Igi Méèlegbàgbé Agía** tàbí **Igi Méèlegbàgbé Agíya** jẹ́ igi kan tí àwọn òyìnbó aláwọ̀ funfun tí kọ́kọ́ wàásù Ìyìnrere ni orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lábẹ́ rẹ̀ ní ìlú Àgbádárìgì lọ́jọ́ kẹrìnlélógún oṣù kẹsàn-án ọdún 1842. Àgbádárìgì jẹ́ ìlú Ògù ní Ìpínlẹ̀ Èkó, orúkọ tí wọ́n sìn ń pe Igi Agía lédè Ògù ní **Àsísọẹ Tín**. Igi yìí gúnwà sí ẹ̀bá Ilé-ìlú Àgbádárìgì (Badagry Townhall).

## Pàtàkì Igi Agía

Pàtàkì igi yìí ni wípé, lábẹ́ rẹ̀ ni àwọn Òyìnbó Ajíyìnrere Thomas Birch Freeman àti Henry Townsend tí kọ́kọ́ wàásù Ìyìnrere lọ́jọ́ lọ́jọ́ kẹrìnlélógún oṣù kẹsàn-án ọdún 1842, igi yìí wá ní ibùdó rẹ̀ fún odidi ọ̀ọ́dúnrún ọdún kí ìjì ńlá kan tó wó o lulẹ̀ ní ogúnjọ́ oṣù kẹfà ọdún 1959t.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ayò ọlọ́pọ́n

**Ayò ọlọ́pọ́n** jẹ́ eré ìdárayá ìbílẹ̀ tí ó wọ́pọ̀ láàrín Yorùbá ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ayò yí fẹ́ fara pẹ́ Oware tí ó tan kálẹ̀ de orílẹ̀-èdè Amerika, láti ibi òwò-ẹrú.  

Ó jẹ́ ọ̀kàn lára àwọn eré àbáláyé. Títa ni à ń ta ayò títa èyí ló bí ìpèdè eré là á fi ọmọ ayò ṣe. Eré pẹ̀lẹ́ pẹ̀lẹ́ ni ayò. Èso sẹ́yò ni wọ́n fi ń ṣe ọmọ ayò, ó máa ń dán bọ́rọ́bọ́rọ́. Àwọn gbẹ́nà-gbẹ̀nà ni wọ́n ń gbẹ́ ọpọ́n ayò. tọkùnrin - tobìnrin ló ń ta ayò.  Àwọn àgbàlagbà ni wọ́n ń sábà máa ń ta ayò 

Eré Ayò máa ń jẹ́ kí èèyàn ronú jinlẹ̀, ó ń kọ́ni ni sùúrù, àforítì àti ìfaradà. Ó ń pa ìrònú rẹ̀, Ibùdó ìròyìn ni ìdí ayò.

## Àwọn Ayò tí ó jọ Ayò ọlọ́pọ́n
Ọ́pọ̀lọpọ̀ ni àwọn ayò tí ó jẹ́ eré ìdárayá ìbílẹ̀ tí ó ní òfin bí ti àwọn ẹ̀yà ilẹ̀ Afíríkà tókù bi Endodoi tí àwọn ẹ̀yà Maasai tí wọ́n jẹ́ ẹ̀yà kan ní orílẹ̀-èdè Kenya àti Tanzania ń ta.  

## Àwọn Ìtọ́kasí
Adekunle Gold

**Adekunle Almoruf Kosoko** (tí a bí  ní Oṣù **Kìíní** Ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n, Ọdún 1987), tí a mọ̀ gẹ́gẹ́ bíi  **Adekunle Gold àti AG Baby**, jẹ́ olórin ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, akọrin sílẹ̀ ati ayàwòrán.  Ó di ìlúmọ̀ọ́ká olórin  lẹ́yìn tí ó kọ orin kan tí a mọ̀ sí  “Ṣadé” ní ọdún 2015.   Ní ọdún 2015, ó fọwọ́síwèé àdéhùn ìgbàsílẹ̀ pẹ̀lú YBNL Nation tí ó sì gbé orin  kan jáde tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ *Gold*, èyí tí ó wà ní ipò keje ti Billboard àgbáyé.  *Ṣáájú Gold ni ó ti kọ àwọn orin mẹ́ta kan tí àkọ́lé wọn ń jẹ́* "Sade", "Orente" ati "pick up". Adekunle Gold fi hàn sí Ilé Ìdanilárayá Nàìjíríà lónìí pé ṣáájú kí ó tó f'ọwọ́ sí pẹ̀lú YBNL, ó ṣe àpẹẹrẹ aami ti ilé-iṣẹ́ náà àti pé ó parí àwọn àpẹẹrẹ mìíràn fún Lil Kesh, Viktoh àti Olamide.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
Adékúnlé Kòsókó tí a bí sí ìdílé Ọba Kòsókó ní Ìpínlẹ̀ Èkó, Nàìjíríà ní ọjọ́ kejì-dín-lọ́gbọ̀n ọdún 1987.

## Ètò Ẹẹ̀kọ́ rẹ̀
Ó gboyè HND ní ilé-ẹ̀kọ́ giga ti ìpínlẹ̀ Èkó. 

## Ayé rẹ̀ gangan
Adekunle gbé Simi níyàwó nínú ayẹyẹ ìsọkan tí wọn kò jẹ́ kí ìlú tàbí àgbáyé mọ̀ sí ní oṣù kìíní ọdún 2019. Ó fi hàn lẹ́hìn náà pé wọ́n ti ní ìbáṣepọ̀ fún ọdún márùn-ún.  Wọ́n ṣe ìtẹwọ́gbà ọmọbìnrin tí wọ́n bí ní oṣù kárùn-ún ọdún 2020.

## Iṣẹ́
Lákòókò tí ó ń dàgbà, Adékúnlé bẹ̀rẹ̀ sí ní nífẹ̀ẹ́ sí orin nígbà tí ó ń tẹ́tí sí àwọn orin King Sunny Ade àti Ebenezer Obey. Nígbà tí ó wà lọ́dọ̀ọ́, ó dára pọ̀ mọ́ àwọn akọrin ìjọ rẹ̀. Ó sì kọ orin àkọ́kọ́ rẹ̀ nígbà tí ó pé ọmọ ọdún mẹ́ẹ̀dógún. Ní ọdún 2014, Adékúnlé pinnu àti dá dúró lẹ́yìn tí ó yapa kúrò nínú ẹgbẹ́ kan tí ó dara pọ̀ mọ́ nígbà tí ó wà ní ilé-ìwé. Ní ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù kejìlá ọdún 2014, ó gbé orin kan jáde tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Sade", "one's direction" àti "story of my life" Orin náà tàn ká lè a sì yàn-án bí i orin tí ó dára jù lọ ní ọdún 2015.

## Àtòjọ díẹ̀ nínú àwọn orin rẹ̀

* "Sade" (2014)
* "Temptation" (2014)
* "Orente" (2015)
* "Pick Up" (2015)
* "No Forget" feat Simi (2016)
* "Ariwo Ko" (2016)
* "Friend Zone" (2016)
* "Nurse Alabere" (2016)
* "Ready" (2016)
* "My Life" (2016)
* "Nurse Alabere" (2016) 
* "Friend Zone"  (2016) 
* "Work" (2016)
* "Beautiful Night" (2016)
* "Fight For You" (2016)
* "Sweet Me" (2016)
* "Paradise" (2016)
* "Call on me" (2017)
* "Only Girl" feat Moelogo (2017)
* "Money" (2017)
* "Ire" (2018)
* "Damn Delilah" (2018)
* "Before You Wake Up" (2019)
* "Young love" (2019)

## Àwọn àmìn ẹ̀yẹ tó gbà àti àwọn tí wọ́n yàn án díje fún

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1987
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Toluse Olorunnipa

**Tolúṣẹ "Tolú" Ọlọ́runnípa** (tí a bí ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù Kejìlá ọdún1986) jẹ́ ẹ̀yà American-Nigerian oníròyìn olú-ilé-iṣẹ́ ìṣèjọba orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà (White House) àti akọ̀ròyìn orí tẹlifíṣọ̀ọ̀nú. Òun ni oníròyìn orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àkọ́kọ́ tí ó ṣiṣẹ́ ó oníròyìn Olú-ilé-iṣẹ́ ìṣèjọba orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà, White House. 

Ó ṣiṣẹ́ ìròyìn fún Washington Post àti onílámèyítọ́ (analyst) fún CNN. Ó ti ṣiṣẹ́ pẹ̀lú Bloomberg News, Miami Herald, àti àwọn ìròyìn Stanford.

## Ìbẹ̀rẹ̀ ayé rẹ̀
Olorunnipa jáde ni Ile-ẹkọ giga Stanford níbi tí ó ti ṣe Sociology lẹ́yìn náà ó gboyè Msc rẹ̀ ní Ilé-ẹ̀kọ́ gíga kan náà. 

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1983
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ọlájùmọ̀kẹ́ Òrìṣàgúnà

**Ọlájùmọ̀kẹ́ Òrìṣàgúnà** tí wọ́n bí ọdún 1989 jẹ́ awẹ́lẹ́wà àti aláwòkọ́ṣe ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí ó di gbajúmọ̀ ìlúmọ̀ọ́kà nígbà tí ó ń kiri búrẹ̀dí ni ìlú Èkó tí orí sìn gbé e ko olóore. Ó jẹ́ ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun tí ó kiri búrẹ́dì tà ní Èkó.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Jimi Ṣolanke

**Jìmí Ṣólàńkẹ́**  tí wọ́n bí ní oṣù Keje ọdún 1942 (July 1942 - 5 Oṣù Kejì 2024), jẹ́ òṣèré orí-ìtàgé, eléré-oníṣe, olórin ìbílẹ̀, akéwì àti oǹkọ̀tàn omọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Ṣólàńkẹ́ kàwé gboyè ní Ifáfitì Ìbàdàn níbí tí ó ti gbàwé ẹ̀rí Dípúlọ́mà nínú eré oníṣe.  
## Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí òṣèré
Lẹ́yín tó parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Ìbàdàn, ó lọ sì ìlú Amẹ́ríkà níbí tí ó ti dá ẹgbẹ́ òṣèré oníṣe sílẹ̀ tí ó pè ní 'Gbé African Review' tí àfojúsùn wọn sì dá lórí àṣà ilẹ̀ Yorùbá. Gbogbo àwọn ẹgbẹ́ yí ni wọ́n ma ń wọ aṣọ ìbílẹ̀ Yorùbá, tí eọ́n sì ma ń ṣeré ní àwọn Ilé-ẹ̀kọ́ àwọn adúláwọ̀ nìkan. Ìlú Kalifọ́níà ni ó ti ń ṣe iṣẹ́ òníọ̀tàn rẹ̀. Àwọn àjọ oníròyìn CNN ma ń pè é ní Onítàn, master of teller).  
Ó padà sí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà pẹ̀lú mẹ́ta nínú àwọn ọmọ ẹgbẹ́ rẹ̀, tí wọ́n sì bá Ilé iṣẹ́ alohùn-máwòrán Nigerian Television Authority NTA, ní ọdún 1986.
Ó sábà ma ń jẹ́ olú ẹ̀dá ìtàn nínú ọ̀pọ̀ eré-oníṣe ti Ọlá Balógun bá gbé jáde. Ó sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ikọ̀ tí wọ́n ṣe eré **Kongi's Harvest** iwe ìtàn tí Wọlé Sóyinká kọ.

## Àwọn eré tó ti kópa
* Kongi's Harvest  
* Ṣàngó  (1997)

## Awọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Kunle Afod

**Kúnlé  Afod** tí a bí ní ọjọ́ Kẹrìnlélógún oṣù Kẹwàá,   ọdún 1973 (24-10-1973) jẹ́ òṣèré Sinimá àgbéléwò Yorùbá tí wọ́n bí ní ìpínlẹ̀ Èkó,   àmọ́ tí òṣẹ̀ wá láti ìlú Ìbàdàn ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, tí ó sì jẹ́ akọ́bí nínú ọmọ mẹ́rin tí àwọn òbí rẹ̀ bí.   
## Ètò ẹ́kọ́ rẹ̀
Kúnlé bẹ̀rẹ̀ ẹ́kọ́ rẹ̀ ní Ilé-ẹ́kọ́ alákọ́bẹ̀rẹ̀ rẹ̀ ní ìlú Festac ní ìpínlẹ̀ Èkó tí ó sì parí rẹ̀ ní ìlú Ọ̀wọ̀ ní ìpínlẹ̀ Òndó , kí ó tó lọ sì Ilé-ẹ́kọ́  oníwé mẹ́wá ti Command tí ó wà ní ìlú Jos.

## Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ òṣèré
Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tíátà rẹ̀ lábẹ́ àwọn ọ̀gá rẹ̀ Tọmọlójù Jídé Ògúngbadé àti Jàgan Aníkúlápó , kí ó tó dara pọ̀ mọ́ ikọ̀ Àwàdà Kẹríkẹrì lábẹ́ àkóso Adébáyọ̀ Sàlámì, tí wọ́n ń pè ní **Ọ̀gá Bello**. 
## Àwọn ẹbí rẹ̀
Kúnlé ṣe ìgbéyàwó pẹ̀lú Désọ́lá, tí wọ́n sì bímọ.

## Àwọn ìtọ́kasí
David Àlàbá

**David Ọlátòkunbọ̀ Àlàbá** tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù kẹfà ọdún 1992 jẹ́ ọmọ bíbí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà ṣùgbọ́n tí ó di ọmọ orílẹ̀ èdè Austria, tí ó sìn ń ṣojú orílẹ̀ èdè náà gẹ́gẹ́ bí agbábọ́ọ̀lù àfẹsẹ̀gbá. Ikọ̀ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù Bayern Munich ní o ti ń gba bọ́ọ̀lù jẹun. 

Gẹ́gẹ́ bí agbábọ́ọ̀lù tó tó gbangba sùn lọ́yẹ́, ó fẹ́ẹ̀ jẹ́ pé kò sí àyè tí kò lè gbá láàárín gbùngbùn àti ayé ìdáàbòbò ilé. 

Gẹ́gẹ́ bí Agbábọ́ọ̀lù, Àlàbá tí gba bọ́ọ̀lù fún ikọ̀ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù Bayern Munich nígbà àádọ́ta-lé-lọ́ọ̀ọ́dúnrún, bẹ́ẹ̀ ló ti bá wọn gba ife ẹ̀yẹ lọ́pọ̀ yanturu. Nínú ìtàn, òun ni agbábọ́ọ̀lù tí ó kéré jùlọ fún ikọ̀ agbábọ́ọ̀lù àgbà fún orílẹ̀ èdè Austria, nígbà tí ó dára pọ̀ mọ́ ikọ̀ náà lọ́dún 2009 nígbà tí ó wà lọ́mọ ọdún mẹ́tàdínlógún. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Bayern Munich

**** jẹ́ ikọ̀ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù àfẹsẹ̀gbá jẹun lórílẹ̀ èdè Germany. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Faithia Balogun

**Faithia Williams** (tí a bí ní ọjọ́ karùn-ún oṣù kejì ọdún 1969) jẹ́ òṣèré, olóòtú ati olùdarí fíìmù ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Ìbẹ̀rẹ̀ ayé rẹ̀
A bí i ní ìlú Ikeja ní oṣù kejì ọdún 1969. Ó wá láti ìlú Okpara ní  ìpínlẹ̀ Delta. Ó kàwé ni ilé-ìwé alákòóbẹ̀rẹ̀ Maryland àti Maryland Comprehensive Secondary School ní ipinlẹ Eko, níbi tí ó ti gba ìwé-ẹ̀rí ti West African School Certificate kí ó tó wá tẹ̀ síwájú ní Kwara State Polytechnic níbi tí ó ti gba ìwé-ẹ̀rí diploma. Ó ti fìgbà kan fẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré sinimá àgbéléwò mìíràn tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Saheed Balógun, ṣùgbọ́n ìgbéyàwó wọn ti foríṣánpọ́n. 

## Iṣẹ́
Ó ti kópa nínú, jẹ́ olóòtú àti adarí ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù ti ilẹ̀ Nàìjíríà fún àìmọye ọdún. Ní ọdún 2008, ó gba àmì ẹ̀yẹ tí Africa Movie Academy fún òṣèrébìnrin tí ó dára jù lọ àti pé fíìmù rẹ̀ "ìránṣẹ́ ajé gba ẹ̀bùn fíìmù tí ó dára jù lọ ní ọdún náà .  Ní oṣù kẹrin ọdún 2014, ó gba àmì ẹ̀yẹ ti Africa Movie Academy lẹ́yìn tí ó yanranntí gẹ́gẹ́ bíi òṣèrébìnrin tí ó dára jù lọ pẹ̀lú Ọdúnladé Adékọ́lá tí ó gba àmì ẹ̀yẹ gẹ́gẹ́ bíi òṣèrékùnrin tí ó dára jù lọ ní ọdún náà.   Ó tún gba àmì ẹ̀yẹ fún fíìmù kan tí ó ṣe tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ ìyá alálàkẹ́ ní ọdún 2015 lórí Africa-Magic Viewers' Choice AMVCA  

## Ìgbésí ayé ara ẹni
Ó ti fìgbà kan jẹ́ ìyàwó gbajú-gbajà òṣèré tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́, Saheed Balogun .

## Àwọn fíìmù tí ó ti gbé jáde

* *Farayola* (2009) 
* *Aje metta* (2008) 
* *Aje metta 2* (2008) 
* *Awawu* (2015)  
* Teni Teka (2015)  
* Omo Ale (2015) 
* Agbelebu Mi (2016) 
* Basira Badia (2016)  
* Adakeja (2016)  
* Eku Eda (2016)  
* OBIRIN MI (2018)  

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1969
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá
Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Fausat Balogun

**Fausat Balogun** tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí **Madam ṣajẹ**, ní wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹtàlá oṣù kejì ọdún 1959 (February 13th, 1959) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèrébìnrin ọmọ bíbí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Sinimá àgbéléwò èdè Yorùbá ni Madam ṣajẹ tí gbajúmọ̀.  Gbajúmọ̀ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí òṣèré sinimá àgbéléwò bẹ̀rẹ̀ nígbà tí ó kópa ère àwàdà lorí tẹlifíṣàn kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ **Ẹ̀rín kèékèé**. Nínú eré yìí ni ó ti gba orúkọ ìnagijẹ rẹ̀, Madam ṣajẹ lọ́dún 1990. Lẹ́yìn èyí, Fausat Balógun tí kópa nínú eré sinimá àgbéléwò tí ó ti ju ọgọ́rin lọ.

## Ìgbésí ayé rẹ̀

Fausat Balógun fẹ́ òṣèré sinimá àgbéléwò mìíràn tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Rafiu Balógun, Rafiu jẹ́ ọ̀gá rẹ̀ kí wọ́n tó fẹ́ ara wọn. Nígbà tí ó fi di gbajúmọ̀, àwọn ọmọ rẹ̀ ti dàgbà. Àkọ́bí rẹ̀ jẹ́ olùdarí fíìmù àgbéléwò, àbígbẹ̀yìn rẹ̀ tó sì jẹ́ obìnrin náà jẹ́ òṣèré fíìmù àgbéléwò.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá
Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Ìlú Festac

**Ìlú Festac** jẹ́ ìlú kan tí ìjọba kọ́ ọ̀gọ̀ọ̀rọ̀ ilé-ìgbé sí ní ìpínlẹ̀ Èkó, ìlú yí wà ní òpópónà márosẹ̀ ti Èkó sí Àgbádárìgì. Wọ́n ṣe ìkékúrú orúkọ ibùgbé náà sí (FESTAC)tí àkótán rẹ̀ dúró fún : (Second World African Festival of Arts and Culture), ìyẹn Ọdún àṣà àti ìṣe ti àpapọ̀ ilẹ Adúláwọ̀ tí ó wáyé níbẹ̀ ní ọdún 1977. Ìlú Festac yí wà ní abẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ Amúwò-Ọ̀dọ̀fin ní ìpínlẹ̀ Èkó orílè-èdè Nàìjíríà.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Victor Osimhen

**Victor James Osimhen** tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù Kejìlá ọdún 1989 (29th December 1998) jẹ́ ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà  agbábọ́ọ̀lù ṣiṣẹ́  ikọ̀ agbábọ́ọ̀lù Galatasaray tí orílẹ̀ èdè Turkey níbi tí ó ti ń ṣe ayalo rẹ̀ láti ikọ̀ ẹgbẹ́ Napoli ní France. Òun ni agbaboolu sáwọ̀n tó dára jù lọ fún ikọ̀ rẹ̀ lọ́wọ́́lọ́wọ́.   
Ní ọdún 2020, wọ́n tari Osimhen lọ sí inú ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù Napoli nínú ìdíje **Serie A club** pẹ̀lú iye owó tí ó tó €70 million.

## Ìbẹ̀rẹ̀ ayé rẹ̀
Wọ́n bí Osimhrn ní Ìpínlẹ̀ Èkó nígbà tí awọn òbí rẹ̀ jẹ́ ọmọ bíbí Ìpínlẹ̀ Edo. Osimhen fẹ́ràn kí ó ma gbá bọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá látàrí wípé ó fẹ́ di ẹlẹ́sẹ̀ ayò bí gbajú-gbajà agbá bọ́ọ̀lù ọmọ orílẹ̀-èdè Côte d'Ivoire ìyẹn Didier Drogba.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn agbábọ́ọ̀lù-ẹlẹ́sẹ̀ ará Nàìjíríà
Amúwò-Ọ̀dọ̀fin

**Amúwò-Ọ̀dọ̀fin** ni ìjọba ìbílẹ̀ tí ó wà nị́ ẹkùn Àgbádárìgì ní ìpínlẹ̀ Èkó ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. 
## Ọ̀nà tí ìjọba ìbílẹ̀ yí pín sí
Ìjọba ìbílẹ̀ yí pín sí méjì, níbi tí a ti rí onídàgbà-sókè Oríadé àti ìjọba ìbílẹ̀ onídàgbà-sókè Amúwò tí àwọn náà ní ìsọmọgbè méje (7) lábẹ́ ìkọ̀ọ̀kan wọn. Àwọn ni : Abúlé-Òṣun, Agbójú, Ìbèshè, Ìjegun, Ìréde, Kiríkirì àti Kùjé tí wọ́n jẹ̣́ ìsọmọgbè ( ìjọba ìbílẹ̀ onídàgbà-sókè Oríadé), nígbà tí  Àdó-sọbà, Èkó Àkéte, Ìfẹ́lódùn, Ìlàdó Tamaro, Ìrẹ́pọ̀dùn, Ọ̀dọ̀fin àti Oríre jẹ́ ti ìjọba onídàgbà-sókè Amúwò. 
## Àkójọ ìlú abẹ́ àwọn Ìsọmọgbè wọn
Oríṣi ìlú mẹ́tàdínlógọ́rin agbègbè ni ó wà ní lábẹ́ ìkọ̀ọ̀kan wọn nígbà tị́ ìlú méjìlá jẹ́ ìlú tí ó ti gòkè àgbà nínú wọn, tí Mẹ́jọ ń gòkè àgbà bọ̀, tí Mẹ́tàdínláàdọ́ta kò tíì dàgbà rárá. 
Ìjọba ìbílẹ̀ Amúwò-Ọ̀dọ̀fin ni ó tó iye ìwọ̀n 300,000, tí ó sì mu láti jẹ́ ibi tí ó gbòòrò jùlọ. Nínú ìkànìyàn ọdún 2006, wọ́n fìdí rẹ̀ múlẹ̀ wípé ìjọba ìbílẹ̀ Awúmò-Ọ̀dọ̀fin ni ó ní iye ènìyàn àti olùgbé tí ó tó 1,500,000. Ìjọba ìbílẹ̀ náà ni ó tún pààlà pẹ̀lú ìjọba ìbílẹ̀ Ajérọ̀mí àti Ìfẹ́lódùn ní apá Ìlà Oòrùn, ó pààlà pẹ̀lú Oríadé ní apá Ìwọ̀ Oòrùn, pẹ̀lú Àgbádárìgì ní apá Yáǹmọ́, tí ó sì tún pààlà pẹ̀lú Ìsọlọ̀/Ìgandò ní apá Àríwá. 

## Ọdún ìbílẹ̀ tí wọ́n ma ń ṣe níbẹ̀
Púpọ̀ àwọn tí wọ́n jẹ́ ọmọ onílẹ̀ tàbí onílẹ̀ àti ọmọ bíbí Amúwò ni wọ́n jẹ́ àwọn ènìyàn Àwórì. Púpọ̀ nínú àwọn ọdún ìbílẹ̀ tí wọ́n ma ń ṣe níbẹ̀ ni : ọdún Ẹlẹ́gba, Orò, Sàńgbétọ́ àti Ìgunukó. Àwọn tí wọ́n dipò ìṣèjọba ìbílẹ̀ abẹ́lé pàtàkì mú níbẹ̀ ni àwọn adarí ẹ̀sìn íbílẹ̀ bí : Ọba àwọn Ìjòyè àti àwọn Báálẹ̀ . 

## Awon Itokasi
Suleiman Bogoro

thumb|Àwòrán Suleiman Elias Bogoro
**Ọ̀jọ̀gbọ́n (Prof.) Suleiman Elias Bogoro** jẹ́ ọ̀gá àgbà (Executive Secretary) tí àjọ ìjọba àpapọ̀ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà fún owó ìrànwọ́ fún àwọn Ifáfitì Tertiary Education Trust Fund, (TETFUND).  Ààrẹ Muhammadu Buhari yàn án sípò yìí lọ́dún 2019. Ó ti wà nípò yìí bákan náà lọ́dún 2014 sì 2016. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Erìgì

**Erìgì** tàbí**Eègì**ni jẹ́ àkójọpọ̀ iṣan tí ó wà lórí eegun tó gbé ẹnu dúró tí ó sì so pọ̀ mọ́ agbarí nínú làá ẹnu lọ́ùún. Ìṣòro kí ṣòro tó bá ń dojú ké erìgì yálà látara àásán, àrùn tàbí kòkò búburú lè ṣe àkóbá, kí ó sì mú kí ènìyàn tàbí ohun ẹlẹ́mìí tó bá ní eyín ó di aláìlera . 
## Àwọn ìtọ́kasí
Ìjòyè

**Ìjòyè** nílẹ̀ Yorùbá túmọ̀ sí àwọn ènìyàn péréte kan tí wọ́n ma ń ṣe ìṣàkóso ìjọba ìlú pẹ̀lú Ọba tí ó jẹ́ aláṣe pátápátá lórí gbogbo ìlú àti Ìgbìmọ̀ àwọn Ìjòyè.

## Oyè jíjẹ gẹ́gẹ́ bí ogún ìdílé
Àwọn Ìjòyè kọ̀ọ̀kan ni wọ́n jẹ́ aṣojú ìdílé kọ̀ọ̀kan tí wọ́n ti jáde wá. Ìdílé kọ̀ọ̀kan tí Ìjòyè kọ̀ọ̀kan ń ṣojú fún ni wọ́n ní ẹ̀tọ́ lábẹ́ òfin ìlú láti yan ọmọ oyè tí yóò bá Ọba tukọ̀ ìlú. 

## Orúkọ àwọn oyè pàtàkì
**Ọ̀tún** Oloye Ọ̀tún gẹ́gẹ́ orúkọ oyè rẹ̀ ni ó ma ń wà ní apá ọ̀tún ìtẹ́ Ọba, tí yóò sì ma ṣàkóso ìlú nígbà tí Ọba kò bá sí nile. Oyè yí lò sábà Ma ń jẹ́ oyè ìdílé, àyà fi tí Ọba bá fínú-fíndọ̀ yan ẹnìkan sipò yí gẹ́gẹ́ bí oyè ìdáni lọ́lá nígbà tí a kò bá ti rí ẹbí kan tí wọ́n ti ń jẹ̀ irúfẹ́ẹ́ oyè bẹ́ẹ̀ tẹ́lẹ̀. 

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Yorùbá
Dupe Jayesinmi

**Dúpẹ́ Jáyésinmi** tí yóò pé ọmọ ọdún ménìlélọ́gọ́ta (62) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèrébìnrin ọmọ bíbí Ìjẹ̀bú igbó ni ìpínlẹ̀ Ògùn, ṣùgbọ́n tí àwọn òbí rẹ̀ bí sí ìlú Ìbàdàn ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. 

## Ìgbà èwe àti aáyan ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀

Dúpẹ́ bẹ̀rẹ̀ ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ ní Seventh Day Adventist Primary School ní Ilé-Ìfẹ́ , ó tẹ̀ síwájú ní CAC Commercial High School tí wọ́n ń pè ní CAC High School ní ìlú Iléṣà ní ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun. Bákan náà ó lọ sí Sight & Sound International School, Ìbàdàn, lẹ́yìn èyí ó kàwé gboyè nínú iṣẹ́ Akọ̀wé  Ìbàdàn Polytechnic. "No Rival" ni àkọ́lé sinimá àgbéléwò tó mú kí ìràwọ̀ Dúpẹ́ Jáyésinmi tán síta. Láti ìgbà náà, ó ti kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ sinimá àgbéléwò èdè Yorùbá. . Ọmọ ìjọ Mímọ́ ni Dúpẹ́. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ata ilẹ̀

**Ata ilẹ̀** () jẹ́ ohun ọ̀gbìn tí ó ń tinú ilẹ̀ ju tàbí jáde. Wọ́n ma ń lòó lọ́pọ̀ ìgbà fún ohun èlò ìsebẹ̀, tàbí oògùn tàbí àgbo. Ó tún jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ohun ọ̀gbìn tí kìí tètè kú tí ó sì ma ń pẹ́ kí ó tó bàjẹ́. Ọdọdún ni ata ilẹ̀ ma ń ju lójú ibi tí wọ́n bá gbìín sí tí wọ́n sì ti kórè rẹ̀.

## Ìrísí rẹ̀
Nígbà tí ata ilẹ̀ bá ń ju, ó ma ń ga tó ìwọ̀n Mi ta kan tí ó sì ma ń ní èwe sọ́ọ́rọ́ tí ewé náà m ń rí bí ìdá olójú méjì. Àwọn èwe rẹ̀ ma ń dì pọ̀ láti ilẹ̀ ni tí wọn yóò sì ya ẹ̀ka tí wọ́n bá dókè tán. Ẹ̀wẹ̀, awọ olómi aró yẹ́lò àti pọ́pù ni èwe rẹ̀ ma ń ní.

## Awọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọ̀gbìn
Kareem Waris

**Kareem Ọlámilékan Waris** jẹ́ ọ̀dọ́mọdé ọmọ ọdún mẹ́tàlá tí ó jẹ́ gbajúgbajà afọwọ́-yàwòrán ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Ògùn lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà.  Waris ya àwòrán Ààrẹ orílẹ̀ èdè Faransé, Emmanuel Macron, nígbà tí ó wà sì orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lọ́dún 2018 láàárín wákàtí méjì. Àwòrán yìí dára tó bẹ́ẹ̀ gẹ̀ẹ́ tí Ààrẹ Emmanuel Macron tí orílẹ̀ èdè France fí gbà á lálejò nígbà tí ó wà sí Nàìjíríà. BÁKAN náà, Kareem Ọlámilékan Waris ló gbà àmìn ẹ̀yẹ agbaye ẹlẹ́ẹ̀kejìlélógun (22nd) ní orílè-èdè Taiwan, **Taiwan’s 22nd Fervent Global Love of Lives Award** lọ́dún 2018. Ó pegedé tí ó sìn borí gbogbo adíje láti gbogbo àgbáyé tí wọ́n tó 2723.   

## Àwọn Ìtọ́kasí
Murphy Afolabi

**** tí wọ́n bí ní Ọjọ́ karùn-ún oṣù karùn-ún ọdún 1974 (5th May, 1974) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré, olùdarí àti oǹkọ̀tàn sinimá àgbéléwò ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.  

Murphy Afọlábí dii olóògbé níí Ọjó kẹ́rínlà oṣù karùn-ún ọdún 2023 (14th May, 2023).

## Ìgbà èwe, aáyan ìkẹ́kọ̀ọ́ àti iṣẹ́ tíátà rẹ̀

Wọ́n bí Afọlábí ni ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó kàwé gbàwé ẹ̀rí nínú ìmọ̀ ìbánisọ̀rọ̀, tíátà àti ètò nípa ṣíṣe sinimá ni ile ìwé Ìré Polytechnic. Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tíátà lábẹ́ àgbà òṣèré sinimá àgbéléwò tí a mọ̀ sí Dágúnró, nígbà tí ó kópa nínú sinimá àgbéléwò kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ Ifá Olókun. Lẹ́yìn èyí ó ti kópa nínú sinimá àgbéléwò tí ó ti ju ọgọ́ta lọ. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Rebecca Adébímpé Adékọ́lá

**** tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Ìrètí jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèrébìnrin sinimá àgbéléwò ọmọ Yorùbá lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí ó di olóògbé ọjọ́ kẹtàdínlọ́gbọ̀n oṣù kẹsàn-án ọdún 2002, (27th September 2002). Kí ó tó di olóògbé, ìrètí jẹ́ ọ̀kan lára ìlúmọ̀ọ́kà òṣèrébìnrin sinimá àgbéléwò, pàápàá jùlọ sinimá-àgbéléwò èdè Yorùbá. Lára àwọn sinimá-àgbéléwò tí ó ti gbajúmọ̀ ni, Edúnjọ́bí, Ayé Àwa Obìnrin àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn sinimá-àgbéléwò mìíràn. Ọ̀pọ̀ èèyàn lérò pé Rebecca Adébímpé Adékọ́lá jẹ́ ìbátan pẹ̀lú Ọdúnladé Adékọ́lá, ògbóǹtarìgì òṣèré sinimá àgbéléwò òde òní, ṣùgbọ́n wọn kò tan rárá, orúkọ wọn kàn wulẹ̀ ṣe kongẹ́ ni. Lára àwọn ọmọ Rebecca Adébímpé Adékọ́lá ni Tọ̀míwà Adékọ́lá.   

## Àwọn Ìtọ́kasí
Banky W

**Olúbánkọ́lé Wellington** (tí a bí ní ọjọ́ ketàdínlọ́gbọ̀n oṣù kẹta ọdún 1981), tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí **Banky W** tí ó sì ń jẹ́ **Banky Wellington**, nínú fíìmù àgbéléwò jẹ́ olórin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, òṣèré àti olóṣèlú.

## Ìgbésí ayé àti ètò-èkó rẹ̀
United States ni a bí Banky W sí, àmọ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ni àwọn òbí rẹ̀. Nígbà tí ó pé ọmọ ọdún márùn-ún, àwọn òbí rẹ̀ padà sí Nàìjíríà. Láti ìgbà èwe rẹ̀ ni ó ti nífẹ̀ẹ́ sí orin kíkọ, ó bẹ̀rẹ̀ orin kíkọ nínú ẹgbẹ́ àwọn akọrin ìjọ rẹ̀. Ìpínlẹ̀ Èkó ní ó ti bẹ̀rẹ̀ ètò-èkó rẹ̀ kí ó tó lọ sí Rensselaer Polytechnic Institute, New York tí ó ti kọ́ ọ parí. Ní ọdún 2002, ó bẹ̀rẹ̀ record label E.M.E. Ó padà sí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ọdún 2009, ó sì dá record label rẹ̀ sílẹ̀ ní ìpínlẹ̀ Èkó. Àwọn tó kó mọ́ra ni Niyola, Shaydee, Skales and Wizkid. Orin rẹ̀, *Back in the Building* jáde ní ọdún 2005. 
Òun sì ni ó kọ orin àkọ́kọ́ fún Etisalat Nigeria tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "0809ja for life".

## Àkójọpọ̀ orin rẹ̀
;Studio albums
**Back in the Building* (2006)
**Mr. Capable* (2008)
**The W Experience* (2009)
**[[R&BW]]* (2013) 

;EPs
**Undeniable* (2003)

;Playlists
*2017: *Songs About U* (2017)

Compilation albums
**[[Empire Mates State of Mind]]* (2012)

Selected singles
* 2013 *Jasi*
* 2014 *Jaiye Orimi*
* 2015 *High Notes*
* 2015 *All I Want Is You* Feat. Chidinma
* 2015 *Cash Only* As featured artiste
*2016 *Made for You*
* 2016 *Onyeuwaoma* As featured artiste
* 2016 *Mi Re Do (Cocoloso)* Feat. Stonebwoy and Shaydee

## Ààtò Àwọn Àmì Ẹ̀yẹ tí ó ti gbà
* John Lennon Song Writing Award 2006, R&B Category, for 'My Regret’
* Best R&B Artiste, Nigerian Entertainment Awards 2006
* Best Male R&B Artiste, Urban Independent Music Awards, USA, 2006
* Best International Album, Nigerian Entertainment Awards 2007 for 'Mr Capable’
* Best R&B Video, Nigerian Music Video Awards 2008 for 'Don't Break My Heart’
* Best Male Vocal Performance, Hip hop World Awards 2009 for 'Don't Break My Heart’
* R&B Single of the year, 2010 Hip Hop World Awards for 'Strong Ting’
* Best R&B Singer (Male) and Best Music Video 2010 City People Entertainment Awards

## Àtòjọ Àwọn Eré rẹ̀
**[[The Wedding Party (Nigerian film)|The Wedding Party]]* (2016)
**[[The Wedding Party 2]]* (2017)
**[[Up North (film)|Up North]] * (2018)

## Àwọn Ìtọ́kasí
Adékọ̀yà Òkúpè Agbọ́nmágbẹ

Olóògbé **** tàbí **Mathew Adékọ̀yà Òkúpè Agbọ́nmágbẹ** jẹ́ pàràkòyí oníṣòwò àti Ayánilówó tí ìjọba fọwọ́ sí. Gẹ́gẹ́ bí àkọsílẹ̀ kan tí ọmọ rẹ̀, Doyin Òkúpè kọ lórí ìkànnì abánidọ́rẹ̀ẹ́, Facebook, Òun ni olùdásílẹ̀ Ilé Ìfowópamọ́ ìbílẹ̀ àkọ́kọ́, Ilé Ìfowópamọ́ Agbọ́nmágbẹ Agbọ́nmágbẹ Bank lórílẹ̀ Nàìjíríà lọ́dún 1945. Òun bàbá tó bí Doyin Òkúpè, gbajúmọ̀ Òṣèlú, Mínísítà-ana àti agbaninímọ̀ràn àgbà Ààrẹ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà àná, Goodluck Jonathan .

## Ìgbésí ayé rẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀

Kí Oloye Mathew Adékọ̀yà Òkúpè tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ **Agbọ́nmágbẹ** tó di olóògbé lọ́jọ́ kìíní oṣù kọkànlá ọdún 1984, ó jẹ́ pàràkòyí oníṣòwò àti Ayánilówó tí ìjọba àpapọ̀ fọwọ́ sí. Okowò rẹ̀ tóbi débi pé ó jẹ́ ìlú mọ̀ọ́ká káàkiri orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Òun ni olùdásílẹ̀ Ilé Ìfowópamọ́ ìbílẹ̀ àkọ́kọ́, Agbọ́nmágbẹ Bank lórílẹ̀ Nàìjíríà lọ́dún 1945. Nígbà náà, ilé Ìfowópamọ́ Agbọ́nmágbẹ ni ẹ̀ka méje. Àwọn ẹ̀ka náà tẹ̀dó sí èbúté mẹ́ta, Muṣin, Ifọ̀, ṣàgámú, Àgọ́-Ìwòyè, Ìjẹ̀bú-igbó àti Zaria. Ilé Ìfowópamọ́ Agbọ́nmágbẹ láyé ìgbà náà máa ń yà àwọn oníṣòwò ńláǹlà  káàkiri gbogbo àwọn ìpínlẹ̀ lorílẹ̀ èdè Nàìjíríà lówó fún okowò wọn. Ilé Ìfowópamọ́ Agbọ́nmágbẹ Bank ní ó wá di Ilé Ìfowópamọ́ Wema Bank láyé òde òní.    

## Àwọn Ìtọ́kasí
Láńre Hassan

**Láńre Adéṣínà Hassan**tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí' **Ìyá Àwẹ̀ró**, tí wọ́n ní Ọjọ́ kẹta oṣù kẹwàá ọdún 1950, (3rd October 1950) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèrébìnrin sinimá àgbéléwò ọmọ bíbí ìlú láti orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Sinimá àgbéléwò èdè Yorùbá ní ó máa ń ṣe jùlọ bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó máa ń kópa nínú tí èdè Gẹ̀ẹ́sì náà lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan.  Láti ìgbà tí ó ti kópa gẹ́gẹ́ bí Ìyá Àwẹ̀ró nínú eré orí tẹlifíṣàn tí ẹgbẹ́ òṣeré tíátà Òjó Ládípọ̀ máa ń ṣe ni Ìyá Àwẹ̀ró tí kópa nínú àìmọye sinimá àgbéléwò lédè Yorùbá.

## Àtòjọ díẹ̀ nínú àwọn sinimá-àgbéléwò rẹ̀

**Ìlù Gángan*
**Iró Gunfun*
**Adélébọ̀*
**Àjẹ́ Mẹ́ta*
**Bàbá Lukudi*
**Ìyàwó Túndé*
**Igbá Ẹwà*
**Ìkúnlè Kèsán*
**Ìrírí Mi*
**Mama Láńre*
**Oníbárà*
**Àtànpàkò òtún*
**Èjìdé*
**Okùn Ẹ̀mí*
**Dókítà Alábẹ́rẹ́*
**Fadùn Sáyémi*
**Ire Ayé Mi*
**Eto Ikoko*
**Ìdájọ́ Mi Tidé*
**Ìṣọ̀lá Ọba-orin*
**Ògo-Ńlá*
**ṣadé Blade*
**Ògìdán*
**Ògo Idílé*
**Òkun Ìfẹ́*
**Orí*
**Jáwọ́ńbẹ̀*
**Ogbologbo*
**Ojabo Kofo*
**Pakúté Olórun*
**Boya Lemo*
**Back to Africa*
**Owo Blow: The Genesis*
**Aso Ásiri*
**[[Family on Fire]]*
**[[Omo Elemosho]]*
**[[Ayitale]]*

## Àwọn Ìtọ́kasí
Àdúrà Olúwa

**** jẹ́ àdúrà tí àwọn Ẹlẹ́sìn ọmọ lẹ́yìn Jésù Kírísítì kọ́ àwọn ọmọ ẹ̀yìn rẹ̀ nínú Bíbélì, nínú ìwé Mátíù orí kẹfà, ẹsẹ kẹsàn-án títí dé kẹtàlá. Ó jẹ́ àdúrà tí àwọn kírísítẹ́nì máa ń gba pẹ̀lú Ọ̀wọ̀ níbikíbi tí wọ́n bá ti ń gbà á.   

## Àdúrà Olúwa gẹ́gẹ́ bí ó ti wà nínú Bíbélì

6:9 Nitorina bayi ni ki ẹnyin mã gbadura: Bàbá wa tí ḿ bẹ ní ọ̀run; Kí á bọ̀wọ̀ fún orúkọ rẹ.
 
6:10 Kí ìjọba rẹ dé; Ìfẹ́ tìrẹ ni kí a ṣe ní ayé, bi ti ọrùn.

6:11 Fún wa ní oúnjẹ oòjọ́ wa lónìí
 
6:12 Dárí gbèsè wa jìn wá, bí àwa ti ń darijì àwọn onígbèsè wa.

6:13 Má si fà wá sínú ìdánwò, ṣùgbọ́n gbà wá lọ́wọ́ bìlísì. Nítorí ìjọba ni tìrẹ, àti agbára, àti ògo, láyéláyé. Àmín.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Hadiza Isma El-Rufai

**Hadiza Isma El-Rufai** (ti a bi ni June 21, 1960) jẹ onkọwe ati onkọwe ọmọ ilu Naijiria, iyawo ti gomina ipinlẹ Kaduna, Malam Nasir El-Rufai . Hadiza da ipilẹ ti Yasmin El-Rufai Foundation (YELF), ile-iṣẹ ti a ṣe iyasọtọ lati pese eto-ẹkọ si awọn obinrin ati awọn ọmọde, pataki kikọ ati iwadi. 

## Itan-akọọlẹ
El-Rufai ni a darukọ **Hadiza Isma** ni Kano, Nigeria, si baba rẹ Mohammed Musa Isma ati iyawo rẹ Amina Iya Isma.  Arákùnrin ìlú ni baba rẹ. 

O ni o ni a BSc ati MSC ni faaji (1983) ati da MBA (1992) lati Ahmadu Bello University, Zaria, ati ki o wulo Masters ni Ṣẹda Text *(Creative kikọ)* (2012) lati awọn University of Bath Spa, United Kingdom.  

Lati ki o si lori, ti o ba bẹrẹ ṣiṣẹ ni kilasi University olukọni ni Eka kọni awọn ona *(Architecture)* ni Kaduna Polytechnic, ati lati ise lori awọn ẹrọ itanna ọkọ ni isalẹ (awọn National Electric Power Authority, NEPA), nipa tazama abáni olominira. El-Rufai nfuni ni awọn ede mẹta: Gẹẹsi, Gẹẹsi ati Faranse . 

## Ìdílé
Ni ọdun 1985, o fẹ Nasir Ahmad El-Rufai, ẹniti wọn pade ni ọdun 1976 ni Ile- *ẹkọ ti Awọn ipilẹ-akọọlẹ*, Ile- ẹkọ Ahmadu Bello, Zaria .  Lẹhinna o di Minisita Ilẹ-ilu Olu-ilu ati Gomina ti Ipinle Kaduna . 

## Ise agbese kikọ
Ni ọdun 2017, El-Rufai ṣe atẹjade iwe rẹ An Abundance of Scorpions (Anwọn iwe Ouida).  ijẹrisi ti Nobel, lati eyiti a ṣe iwuri awokose latiiṣẹ iṣaaju ni ibi itọju alainibaba ni olu-ilu Abuja, atipee Ọmọ naa kọwe lori awọn alainibaba.  Iwenaa ni a gbekalẹ n Aké Arts ati Book Festival of 2017.  

Helon Abel ṣapejuwe iisee onkọwe, “ *itan itanjẹ pipadanu ati ibanujẹ lori agbara ati* ifaramo *obirin* ” (ni Gẹẹsi, *“itan itan pipadanu ati itan akin ti agbara ati ipinnu obirin”* ).   

## Iranlọwọ
Paapọ pẹlu ọkọ rẹ, El-Rufai da ipilẹ ti **Yasmin El-Rufai Foundation (YELF)** ni ọdun 2013 lati ṣe iranti ọmọbirin rẹ ti o ku ni ile rẹ ni Ilu Lọndọnu ọdun 2011.   Ile-ẹkọ giga ti a da ni ọdun 2017   pẹlu ero ti kọni awọn ọmọde lori ẹda, "ni pataki awọn ọmọbirin, laarin awọn ọjọ-ori 8 si 19", ati awọn obinrin ti o dagbasoke, nipasẹ afikun ti "awọn ọja." ati awọn olukọni ati awọn iwe ti o nilo kika diẹ sii. ”   

Ni idahun si awọn Iya-Ile ti Ipinle Kaduna, o tẹsiwaju lati lo ọfiisi rẹ ni awọn okunfa alanu ati ni iranlọwọ awọn alailera, ni ipese oogun si *awọn alaisan ti o* ni *ẹjẹ* ni ati ni ayika Kaduna.    

## Awọn alakoso
Ilé Ìfowópamọ́ Agbọ́nmágbẹ

**** jẹ́ Ilé Ìfowópamọ́ ìbílẹ̀ àkọ́kọ́ lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí Ìjọba Àpapọ̀ fún láṣẹ. Olóyè Mathew Adékọ̀yà Òkúpè Agbọ́nmágbẹ ni ó dá a sílẹ̀ lọ́dún 1945. Ilé Ìfowópamọ́ Agbọ́nmágbẹ ló wá di Wema Bank tí òde òní.     

## Àwọn Ìtọ́kasí
Doyin Òkúpè

**Doyin Òkúpè ** jẹ́ olóṣèlú ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Ògùn lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ Òlúrànlọ́wọ́ Àgbà àná lórí ìbáṣepọ̀ àwọn ará ìlú fún Ààrẹ àná orílẹ̀ èdè Nàìjíríà, Goodluck Jonathan láti ọdún 2010 sì 2015. Kí ó tó bá Goodluck Jonathan ṣiṣẹ́, Ààrẹ àná, Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́ yàn án lọ́dún 2003 gẹ́gẹ́ bí agbenusọ rẹ̀. Ó ti fìgbà kan díje dupò fún Gómìnà ìpínlẹ̀ Ògùn lábẹ́ àsíyá People’s Democratic Party

## Àwọn Ìtọ́kasí
Asisat Òṣóàlà

**Asisat Lámínà Òṣóàlà** MON tí wọ́n bí ní Ọjọ́ Kẹ̀sán-án oṣù kẹwàá ọdún (9 October 1994) jẹ́ agbábọ́ọ̀lùbìnrin ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà, tí ó ń gba bọ́ọ̀lù jẹun fún ikọ̀ agbábọ́ọ̀lùbìnrin Barcelona ni orílẹ̀ èdè Spain. Ó máa ń gba bọ́ọ̀lù gẹ́gẹ́ agbábọ́ọ̀lù-sáwọ̀n, (Striker). 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Qasem Soleimani

**** tí wọ́n bí ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kẹta ọdún 1957 jẹ́ ọ̀gágun àti olórí Ogun àṣírí orílẹ̀ èdè Iran láti ọdún 1998 títí di ọdún 2020 tí àwọn ọmọ ogun orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà pa á. Òun ni olórí ogun the Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) lórílẹ̀ èdè Iran. . Lọ́wọ́́lọ́wọ́ báyìí, ikú Qassem Soleimani tí fa ìbẹ̀rù-bojo sí gbogbo àgbáyé láti ìlérí àti ìrọ̀kẹ̀kẹ̀ ogun tí orílẹ̀ èdè Iran àti Amẹ́ríkà ń pè sí ara wọn. Èrò ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn ni wípé, bí àjọ àgbáyé, United Nations kò bá tètè pẹ̀tù sáwọ̀ náà, ó lè dogun àgbáyé kẹta. Lórí ikú Qassem Soleimani, orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà àti Iran gbé pẹ̀rẹ̀gí ogun kaná.   

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn ará Ìránì
Ẹ̀ṣọ́ Àmọ̀tẹ́kùn (Ọ̀lọ́pàá Ìlẹ̀ Oòduà)

**Àmọ̀tẹ́kùn** jẹ́ ẹ̀ṣọ́ aṣọ́lùú tí àwọn Gómìnà mẹ́fà tí ó wà ní ilẹ̀ Yorùbá ṣẹ̀ṣẹ̀ dá sílẹ̀ lọ́jọ́ kẹsàn-án oṣù kìíní ọdún 2020 (9th January 2020) láti kún ìjọba àpapọ̀ lọ́wọ́ láti mójú tó ètò ààbò gbogbo ilẹ̀ káàárọ̀-ó-jíire tí ó dàbí pé ó ń mẹ́hẹ. Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ mẹ́fẹ̀ẹ̀fà tó wà ilẹ̀ Yorùbá fi Ẹ̀ṣọ́ Àmọ̀tẹ́kùn lọ́lẹ̀  ni ìlú Ìbàdàn, tí ń ṣe Olú-ìlú Ìlẹ̀ Oòduà.

## Iṣẹ́ Àwọn Ẹ̀ṣọ́ Àmọ̀tẹ́kùn
 
Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, Èkó, Ọ̀ṣun, Èkìtì, Oǹdó àti Ògùn ní wọ́n parapọ̀ tí wọ́n sìn dá ẹ̀ṣọ́ aàbò yìí sílẹ̀ láti bẹ̀rẹ̀ sí ní dá aábò gbogbo ènìyàn àti ilẹ̀ Yorùbá pátápátá. Ìgbàgbọ́ wọn ní wípé, iṣẹ́ àbò ìlú, pàápàá jùlọ lásìkò yìí kọjá Ọ̀lọ́pàá ìjọba Àpapọ̀ nìkan, ìdí nìyí tí wọ́n fi dá ẹ̀ṣọ́ ààbò Àmọ́tẹ̀kún sílẹ̀ láti kún ìrànlọ́wọ́ fún àwọn agbófinró nílẹ̀ Yorùbá.    

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka: ètò ààbò
Wunmi Toriola

**[[Wunmi Toriola|Wùnmí Toríolá]]** tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kọkànlá oṣù keje ọdún 1988 o jé Omo odún mérìn-dín-lógóójì, ójé òṣèrébìnrin àti Oǹkọ̀tàn sinimá àgbéléwò, Ójé ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Ògùn lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. 

## Ìgbà èwe àti aáyan ìkẹ́kọ̀ọ́ àti sinimá-àgbéléwò rẹ̀

Wùnmí Toríọlá kàwé gboyè nínú ìmọ̀ Ìpèdè (Linguistic) ní Ifáfitì ìjọba Àpapọ̀ tí ó wà ní ìlú Ìlọrin (University of Ìlorin). Bákan náà ó kàwé gboyè Dípólómà ní Ọdúnfá Caucus, ilé ìwé ìkẹ́kọ̀ọ́ tíátà tí àgbájọpọ̀ àwọn gbajúmọ̀ òṣèré sinimá àgbéléwò Yínká Quadri, Taiwo Hassan (Ogogo), Sunny Àlí, Abbey Láńre àti Razaq Àjàó dá sílẹ̀. Ọdún 2009 ni Toríọlá bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ sinimá àgbéléwò, lọ́dún 2013 ló gbé sinimá àgbéléwò tirẹ̀ gangan jáde ti o pe àkọ́lé rẹ̀ ní "Ẹ̀tọ́". Lẹ́yìn náà, ó ti kọ sinimá àgbéléwò bí i mẹ́tàlá fúnrarẹ̀, ó sì ti kópa nínú sinimá àgbéléwò tí ó ti ju ọgọ́rùn-ún lọ. 
 

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ojọ́ìbí ní 1988
French Village, Badagry

**** tí àpèjá orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ **The Nigerian French Language Village** jẹ́ ilé ìwé gíga fún ẹ̀kọ́ èdè Faransé ti Ìjọba Àpapọ̀ tí ó wà ní ìlú Àjárá, ní Ìjọba-ìbílẹ̀ Badagry, ní Ìpínlẹ̀ Èkó lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ ilé ìwé gíga ti àwọn Yunifásítì káàkiri orílẹ̀ èdè Nàìjíríà máa ń wá kẹ́kọ̀ọ́ nípa èdè Faransé sí í.   

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ṣẹ́gun Toríọlá

**Ṣẹ́gun Moses Toríọlá ** tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kejìdínlógún Oṣù kẹsàn-án ọdún 1974 (18th September 1974) jẹ́ gbajúgbajà eléré ìdárayá ẹyin orí àga (Table Tennis) ọmọ bíbí ìlú Ìlọrin, ní ìpínlẹ̀ Kwara, lórílẹ̀ èdè Nigeria).

## Àwọn Ìtọ́kasí
Káyọ̀dé Odùmósù (Pa Kásúmù)

**Káyọ̀dé Odùmósù** tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ **Pa Kásúmù** ni wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹta ọdún 1953 (16th March 1957) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré àti oǹkọ̀tàn sinimá àgbéléwò ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Ògùn lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Pa Kásúmù di gbajúmọ̀ òṣèré ìlúmọ̀ọ́kà nígbà tí ó kópa nínú àwọn sinimá-àgbéléwò, ṣàngó lọ́dún 1998, Jésù Muṣin lọ́dún 2002 àti Tales of Eve: Simi, 2011. Lẹ́yìn náà, ó ti kópa nínú ẹgbẹlẹmùkú sinimá àgbéléwò mìíràn.   

## Àwọn Ìtọ́kasí
Kayode Olasehinde

**** tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Pa James ni wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹrin oṣù Kẹfà ọdún 1957 (4th June 1957) jẹ́ gbajúmọ̀ aláwàdà òṣèré sinimá àgbéléwò ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn gbajúmọ̀ òṣèré nínú eré àwàdà tẹlifíṣàn tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ **Bàbá Ajasco**. Kódà nínú eré yìí ni wọ́n ti sọ ó ní orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ Pa Jame. Káyọ̀dé Ọlásẹ̀yìndé ni bàbá Samuel Ọlásẹ̀yìndé, ọ̀dọ́mọdé òṣèré sinimá àgbéléwò nígbà kan, ṣùgbọ́n tí ó ti dàgbà gẹ́gẹ́ bí òṣèré bákan náà. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Jáwó

**Jáwó** tàbí **Ìgbànú** jẹ́ àpò ìpawó sí tí àwọn ìyá-lọ́jà àti bàbá-lọ́jà ma ń so mọ́ inú tí wọn yóò daṣọ bo lásìkò tí wọ́n bá ń tajà lọ́wọ́. 

## Àwọn ìtọ́kasí