open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rajput

thumb|253x253px|Awọn Rajputs lati inu jara kan ninu Iwe iroyin ti Apejuwe ti London ti n ṣe ayẹyẹ ijabọ Royal si India ni ibẹrẹ ọdun 1876.

**Rajput** (lati Sanskrit * raja-Putra *, "ọmọ ọba kan") jẹ iṣupọ paati pupọ ti awọn olukọ, awọn ara ibatan, ati awọn ẹgbẹ agbegbe, pinpin ipo awujọ ati arojinlẹ ti idile iran ti o bẹrẹ lati.

Oro naa "Rajput" ti gba itumọ rẹ ni bayi ni ọdun kẹrindilogun, botilẹjẹpe o tun lo anachronistically lati ṣapejuwe awọn iran ti iṣaaju ti o waye ni Ariwa India lati ọrundun kẹfa siwaju. Ni ọrundun kọkanla, ọrọ naa "Rajaputra" farahan bi yiyan ti kii ṣe jogun fun awọn oṣiṣẹ ijọba. Didi,, awọn Rajputs farahan bi kilasi awujọ kan ti o ni awọn eniyan lati oriṣiriṣi ẹya ati ipilẹ ilẹ. Lakoko awọn ọrundun 16th ati 17th, ọmọ ẹgbẹ ti kilasi yii di ajogunba pupọ, botilẹjẹpe awọn ẹtọ tuntun si ipo Rajput tẹsiwaju lati ṣe ni awọn ọrundun ti o tẹle. Ọpọlọpọ awọn ijọba Rajput ti o ṣakoso ni ipa pataki ni ọpọlọpọ awọn agbegbe ti aringbungbun ati ariwa India titi di ọrundun 20.

Awọn olugbe Rajput ati awọn ilu Rajput atijọ ni a ri ni ariwa, iwọ-oorun, aarin, ati ila-oorun India pẹlu gusu ati ila-oorun Pakistan. Awọn agbegbe wọnyi pẹlu Rajasthan, Haryana, Gujarat, Eastern Punjab, Western Punjab, Uttar Pradesh, Himachal Pradesh, Jammu, Uttarakhand, Bihar, Madhya Pradesh, ati Sindh.

## Itọkasi
Òrìṣábùnmi

**Fọlákẹ́ Àrẹ̀mú** tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí **Òrìṣábùnmi**, (tí wọ́n bí lọ́jọ́ kẹwàá oṣù kẹwàá ọdún 1960 , tí ó sìn kú lọ́jọ́ kẹfà oṣù kìíní ọdún 2021)  jẹ́ gbajúmọ̀ Òṣèré-bìnrin sinimá àgbéléwò àti eléré orí ìtàgé ọmọ bíbí Ìpínlẹ̀ Kwara lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ oṣèré-bìnrin tí ó sáàbà máa ń kópa ìyá-òòṣà, apẹ̀tùsáwọ̀ tàbí aṣètùtù ìlú, àjẹ́ funfun tàbí àjẹ́ aṣoore nínú sinimá. Aremu is considered one of Yoruba's most talented actresses. Wọ́n yàn án fún àmì-ẹ̀yẹ òṣèré tí wọ́n wádìí nípa rẹ̀ jùlọ lẹ́yìn ikú ni ibi ayẹyẹ àmì-ẹ̀yẹ Net Honours lọ́dún 2021. Ó kú lọ́jọ́ karùn-ún oṣù kìíní ọdún 2021 nílé rẹ̀ ní Ìbàdàn.

## Àwọn ìtọ́kasí
Ìjọba ìbílẹ̀ Obòkun

*'Obòkun* jẹ́  Ìjọba Ìbílẹ̀ kan ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ilé ìjọba ìbílẹ̀ rẹ̀ wà ní Ibòkun at.

Ìjọba ìbílẹ̀ Obòkun ní ilé tí ó tó  527&nbsp;km tí àwọn olùgbé ibẹ̀ lápapọ̀ sì tó  116,511 níye gẹ́gẹ́ bí ètò ìkànìyàn ọdún 2006 ṣe fi lélẹ̀. 

Nọ́mbà ìlà ìpè tí ó ja sí agbègbè naa ni 233.
Lára àwọn ìlú tí wọ́n mú lè ti Obòkun ni Ìmẹ̀sí- Ilé, Ọ̀tàn-Ilé Ẹ̀sà-Òkè, Ẹ̀sà-Odo,  Ìlànàẹ̀, Ìpọ́ndà, Ìkíyinwá, Ọrà àti Ìdómìnàsì.
## Àwọn Ìtọ́kasí
Ìlú Bàsà

**Bassa** jẹ́ ìlú kan tí ó wà ní abẹ́ akóso 
Ìjọba Ìbílẹ̀ Ogunma ní Ìpínlẹ̀ Kogí, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. 
Ìlú yí pààlà pẹ̀lú Ìpínlẹ̀ Benue ní apá gúsù, ó pààlà pẹ̀lú Ìpínlẹ̀ Niger ní apá ìwọ̀-Oòrùn. 

Ìlú Bàsà ní ìlẹ̀ tí ó tó 1,925&nbsp;km níye, wọ́n sì ní àwọn olùgbé tí wọ́n  ń gbé níbẹ̀ 139,993 gẹ́gẹ́ bí ètò ìkànìyàn ọdún 2006 ṣe fìdí rẹ̀ múlẹ̀ Nígbà tí yóò fi di ọdún 2016, àwọn olùgbé ibẹ̀ ti tó 188,600 ń iye.

Bassa-nge ni àwọn abúlé bíi :  Gboloko, Ajigido, Kpata àti Ecewu wà lábẹ́ ìṣàkóso rẹ̀. 

Ìlà-ìpè agbègbè Bàsà ni 272.

Ìjọba ìbílẹ̀ Bàsà ní Ìpínlẹ̀ Kogí ni ó kan fún àwọn ẹ̀ka ẹ̀yà mẹ́ta pondoro. Akọ́kọ́ ni Bassa-komo, Bassa-nge àti Egbira koto. Bassa-Komo ni ó ní àwọn olùgbé tó pọ̀ jùlọ, nígbà tí Bàsà-Nge, tí Egbira Koto ń tẹ̀lé wọn lénje-lénje. Ẹni tí ó jẹ́ aṣíwájú àti olùdarí awọn ẹ̀yà Bàsà-Komo ni wọ́n ń pè ní *AGUMA* , nígba tí *Etsu" jẹ́ olùdarí ati aláṣẹ fún [[Bassa Nge|Bassa-Nge]] tí ó sì jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn [[Ọba]] kọ́kọ́ tó lààmì-laaka, bẹ́ẹ̀ naa ni  "OHIOGBA" ti [[Mozum]] jẹ́ ọ̀ba tí ó wà ní ipò kẹ́ta nínú àwọn ọba Egbira.*

Ẹni tí ó jẹ́ ọba ati aláṣẹ àwọn ẹ̀yà  Bassa Nge ni wọ́n mọ̀ sí *Etsu Bassa Nge*, ààfin rẹ̀ ni ó wà ní ìlú Gboloko tí ó jẹ́ olú-ìlú fún àwọn ẹ̀yà  Bassa Nge. 

## Ìtàn ìṣẹ̀dálẹ̀ ẹ̀yà Bassa-Nge

Àwọn ẹ̀yà Bassa-Nge ni a lè tan orí fún wọn de ọ̀dọ̀ àwọn ẹ̀yà Nupe. Ìtàn fìdí rẹ̀ múlẹ̀ wípé àwọn ẹ̀yà  Bàsà Nge ni wọ́n fìgbà kan jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ẹ̀yà Núpé, nítorí èdè àti àṣà kan náà tí wọ́n jọ ní, ìdí ni wípé púpọ̀ nínú àwọn  tí wọ́n sa fún ogun àwọn Fúlàní ni wọ́n lọ tẹ̀dó sí àwọn ìlú bíi: Ìlọrin ní Ìpínlẹ̀ Kwara àti etí odo ọya ní Ìpínlẹ̀ Benue.  

## Àwọn Itọ́kasí
Ọlábísí Ọnàbánjọ

Olóyè **Victor Ọlábísí Ọnàbánjọ** ni wọ́n bí ní ọjọ́ kejìlá oṣù kejì ọdún-un 1927, tí ó sì papò dà ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kẹ́rin ọdún 1990. Ó ti fìgbà kan jẹ́ gómìnà tẹ́lẹ̀ rí ní Ìpínlẹ̀ Ògùn ní àárín ọdún 1979 sí ọdún 1983, nígbà ayé òṣèlú ẹlẹ́kejì ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.  Bákan náà ni ó jẹ́ ọmọ ilu Ìpẹru Rẹ́mọ.

## Ìgbé ayé rẹ̀
Wọ́n bí olóyè Victor Ọlábísí Ọnàbánjọ ní ọdún 1927 ní Ìpínlẹ̀ Èkó. Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ ti Onítẹ̀bọmi ti Baptist Academy, nígbà tí ó sì lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ Regent Street Polytechnic ní orílẹ̀-èdè Brítènì, níbi tí ó ti kọ́ ìmọ̀ nípa ìròyìn àti ìgbóhùn-sáfẹ́fẹ́ láàrín ọdún 1950 sí ọdún 1951. Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí oníròyìn fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún ṣáájú kí ó tó padà di olóṣèlú pọ́nbélé. 
Ọnàbánjọ máa ń sọ àwọn òrọ̀ tí ó jẹ́ òtítọ́ nínú àlàfo Ìwé Ìròyìn olójoojúmọ́ ti *Daily Service àti Daily Express* níbi tí ó ti ma ń pe àkọ́lé ọ̀rọ̀ rẹ̀ ní "Ayékòótọ́* láàrín ọdún 1954 sí ọdún 1962.

==Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Olóṣèlú==

Wọ́n yan Ọlábísí gẹ́gẹ́ sí ipò alága [[Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìjẹ̀bú-Òde]], ní ọdún 1977 lábẹ́ ọ̀gá rẹ̀ olóyè [[Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀]]. Lẹ́yìn tí ó kúrò ní ipò alága ìjọba ìbílẹ̀ yí tán ni wọ́n tú́n yàn án sípò [[Gómìnà]] ti [[Ìpínlẹ̀ Ògùn]] ní inú oṣù kẹwàá ọdún 1979 lábẹ́ ẹgbẹ́ ìṣèlú [[Unity Party of Nigeria]].

Ọlábísí ṣe ìfilọ́ọ́lẹ̀ [[Ilé-iṣẹ́ amóhùnmáwòrán]] ti [[Ìpínlẹ̀ Ògùn]] ní ọjọ́ Kẹtàlá oṣù Karùn ún ọdún 1982. 
Ilé-ẹ̀kọ́ Yunifásitì ti [[Ìpínlẹ̀ Ògùn]] tí wọ́n dá sílè ní ọjọ́ kéje oṣù kéje ọdún 1982 ni wọ́n yí orúkọ rẹ̀ padà sí [[Yunifásitì Ọlábísí Ọnàbánjọ ]] ní ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù karùn ún ọdún 2001 láti fi bu ọlá fún [[Olóyè]] Ọlábísí Ọnàbánjọ tí ó ti di olóògbé`.
Olóyè Ọlábísí Ọnàbánjọ ni ó ṣe àgbékalẹ̀ ilé-ẹ̀kọ́ [[Abraham Adésànyà Polytechnic]], àmọ́ Ọ̀gágun [[Ọládípọ̀ Díyà]] tí ó jẹ́ gónìmà lábẹ́ ìṣàkóso [[Ìjọba Ológun]] fagilé ilé-ẹ̀kọ́ náà, wọ́n sì ṣí ilé-ẹ̀kọ́ náà padà nígbà tí ìṣèjọba pààrọ̀ [[ọwọ́]] kúrò ni tológun sí ti àwa ara wa ní orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] ní ọdún 1999.
Lẹ́yìn ìfipá gbàjọba tí ó gbé ọ̀gágun [[Muhammadu Buhari]] dé orí ipò Ààrẹ apàṣẹ wàá, Buhari sọ Ọlábísí Ọnàbánjọ sí [[ẹ̀wọ̀n]] ọdún méjìlélógún, tí wọ́n sì da sílẹ̀ ní ọdún 1985 lábẹ́ ìṣèjọba ọ̀gágun [[Ibrahim Babangida]] tí ó bojú àánú wòó. Ọ̀gágun Ibrahim Babangida ni ó sì tún ṣètò bí ó ṣe padà lọ sí ilẹ̀ gẹ̀ẹ́sì láti lọ ṣètọ́jú ara rẹ̀. 
Lẹ́yìn tí wọ́n da sílẹ̀ kúrò ní ọgbà ẹ̀wọ̀n, Ó padà sí ẹnu iṣẹ́ ìròyìn rẹ̀ tí ó sì ń ṣàgbéjáde àwọn ìròyìn òdodo tí ó ti ń ṣe tẹ́lẹ̀ tí ó pe àkọ́lé rẹ̀ ní *Ayékòótọ́'' nínú àlàfo ìwé-ìròyìn Nigerian Tribune láàrín ọdún 1987 sí 1989.
Olóyè Ọnàbánjọ dágbére fáyé ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kẹ́rin ọdún 1990.

## Ìwé Ìtọ́kàsí
*

## Àwọn Ìtọ́kàsí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1927
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1990
Olú Abọ́dẹrìn

**Olú Abọ́dẹrìn** (tí wọ́n bí lọ́jọ́ kẹta oṣù kẹsàn-án ọdún 1934, ti ó sì kú lọ́jọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù kejì ọdún 1984) jẹ́ gbajúmọ̀ olóòtú ìwé-ìròyìn, ọmọ orílẹ́-èdè Nàìjíríà tí ó wà lára àwọn tí wọ́n dá ìwé-ìròyìn The Punch sílẹ̀. Ó fìgbà kan jẹ́ Ààrẹ àwọn olùdásílẹ̀ ìwé-ìròyìn kí ó tó kú lọ́dún 1984. Bẹ́ẹ̀ náà ó jẹ́ ògbóǹtarìgì onímọ̀ ìṣirò-owó tí ó ti fìgbà kan ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Oníṣirò-owó àgbà nílé ìfowópamọ́ National Bank of Nigeria. Ìwé-ìròyìn The Punch tí ó gbajúmọ̀ jùlọ ni Nàìjíríà. Ó dá ilé-iṣẹ́ ìwé-ìròyìn *The Punch* sílẹ̀ pẹ̀lú olùdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́ ìwé-ìròyìn Vanguard Newspaper, Sam Amuka-Pemu, lọ́jọ́ kìíní oṣù kọkànlá ọdún 1976.

Ó jẹ́ olólùfẹ́ iṣẹ́-ọ̀nà, bẹ́ẹ̀ náà lọ jẹ́ bàbá-ìsàlẹ̀ fún àwọn ọmọ ẹgbẹ́ olórin ní orílẹ́-èdè Nàìjíríà kí ó tó di olóògbé.

## Ìgbésí-ayé rẹ̀
Wọ́n bí Abọ́dẹrìn sí ìdílé Ọ̀gbẹ́ni Jame Oyèbọ̀dé àti aya rẹ̀, Janet Abọ́dẹrìn ní ìlú Ìbàdàn, ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. 

Lọ́dún 1941 sí 1944, ó kàwé ní Native Authority Primary School ní Ọ̀rányàn, ní Ìbàdàn, kí ó tó tẹ̀ ṣíwájú ni Ìbàdàn Grammar School. Ní ilé-ìwé yìí, ó gbádùn eré-ìdárayá bọ́ọ̀lù-àfẹsẹ̀gbá. Ó kàwé gboyè A-level kí ó tó dèró òkè-òkun láàárín àwọn ọdún 1950 níbi tí ó ti kàwé gboyè ìmọ̀ ìtàn ní Northwest Polytechnic ní London. Nígbà tí ó wà ní London, ó kópa nínú ìdánwò Institute of Chartered Accountants, èyí sìn fún ní àǹfààní láti di akẹ́kọ̀ọ́ ilé-ìwé gíga náà lọ́dún 1964. Ní àkókò yìí, ó ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ilé-ìṣe Brighton, Sussex, bẹ́ẹ̀ náà, lọ́dún 1963 sí 1964, ó bá ilé-ìṣe ìṣirò-owó tí Bradley, Lytton & Co, ṣiṣẹ́ ní Moorgate, ní London. 

Lọ́dún 1964, ó padà sí Nàìjíríà, ó sì ríṣẹ́ sí ilé-iṣẹ́ Pannell Fitzpatrick & Co, chartered accountants. Ó dára pọ̀ mọ́ ilé ìfọwọ́sowọ́pọ̀ National Bank of Nigeria lọ́dún 1967, òun sì ní òníṣírò-owó fún wọn nígbà Ogun Abẹ́lé Nàìjíríà. Bẹ́ẹ̀ náà, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ọkàn lára àwọn ìgbìmọ̀ ilé-iṣé West African Pictures, Nigeria Spinning Company, àti General Insurance. Ọdún 1971 ni ó kọ̀wé fiṣẹ́ sílẹ̀ ní National Bank of Nigeria, tí ó sì bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ àdání ara rẹ̀. Ó dá ilé-iṣẹ́ Feedwell Nigeria Ltd sílẹ̀ kí ó tó dá The Punch sílẹ̀ lọ́dún 1976. 

Ó kú ní ilé-ìwòsàn The Princess Grace Hospital, London. Kí ó tó kú, ó ṣe àkọsílẹ̀ ọ̀rọ̀ ìròyìn láti jà fún ẹ̀tọ́ akọròyìn ẹgbẹ́ rẹ̀ kan, Haroun Adamu, tí ó jẹ́ olórí àwọn olùdásílẹ̀ ìwé-ìròyìn ní Nàìjíríà, tí ìjọba fi sẹ́wọ̀n. Ó jẹ́ ọ̀kan gbòógì nínú àwọn abẹnuàtẹ́ lu ìsèjọba Ààrẹ Shehu Shagari.

Ó joyè Aṣípa Pàràkòyí ni ilu Ìbàdàn kí ó tó kú.

## Àwọn ìtọ́kasí
Ìbàdàn Grammar School

thumb|Àwòrán Ìbàdàn Grammar School
**Ìbàdàn Grammar School** ni ó jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ girama kan tí ó wà ní agbègbè Mọ̀lété ní ìgboro ìlú Ìbàdàn ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà .

## Ìtàn bí wọ́n ṣe dá a sílẹ̀
Wọ́n dá ilé-ẹ̀kọ́ yìí sílẹ̀ ní ọjọ́ Kọkànlélọ́gbọ̀n oṣù kẹta, ọdún 1913. Ilé-ẹ̀kọ́ yìí jẹ́ ọ̀kan pàtàkì nínú àwọn ilé-ẹ̀kọ́ tí ó lààmì-laaka nínú àwọn ilé-ẹ̀kọ́ girama tí wọ́n wà ní ìlú Ìbàdàn.. Lásìkò  tí ètò ẹ̀kọ́ bá ń lọ lọ́wọ́, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn lámèyítọ́ ni wọ́n máa ń wá láti wá ṣe àbẹ̀wò sí ọgbà ìkẹ́kọ̀ọ́ yìí. Ọ̀pọ̀ àwọn ènìyàn ńlá láwùjọ Ìbàdàn ni wọ́n máa ń rán àwọn ọmọ wọn lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ yí fún ètò ẹ̀kọ́ tó yanrantí.  Ní ọdún kẹtàlélọ́gbọ̀n àkókọ́ tí wọ́n dá ilé-ẹ̀kọ́ yìí sílẹ̀, àwọn ọmọ akẹ́kọ̀ọ́ ọkùnrin nikan ni wọ́n ń gbà wọlé láti kẹ́kọ̀ọ́ níbẹ̀. Ilé-ẹ̀kọ́ yìí di ilé-ẹ̀kọ́ fún takọ-tabo ní ọdún 1941. Láàrín ọdún 1950 sí 1960, wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí ní fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní ìwé-ẹ̀rí "Higher School Certificate"(HSC) nígba tí wọ́n bá parí ẹ̀kọ́ iwe mẹ́fà. 
Ọ̀gá àgbà ilé-ẹ̀kọ́ akọ́kọ́ ni Alexander Babátúndé Akínyẹlé. 

## Àwọn àkójọpọ̀ ẹ̀kọ́ tí wọ́n ń kọ́
*English 
*Mathematics 
*Civic Education 
*Animal Husbandry 
*Technical Drawing 
*Accounting 
*Auto Mechanics 
*Christian Religious Studies 
*Physics 
*French Language 
*Yorùbá Language 
*Chemistry 
*Geography 
*Biology 
*Agricultural science 
*Economics 
*Computer and IT 
*Music 
*Literature-In-English 
*History 

## Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ jáde níbẹ̀
*Mike Adénúgà
*Ayọ̀ Rosiji
*Michael Ọmọlẹwà
*Abdul Hamid Adiamoh
*Alex Ibru
*Olúṣẹ́gun Àgàgú
*Bọ́lá Ìgè
*Michael Ọlátúnjí Ọnàjídé
*Ken Nnamani 
*Adedotun Aremu Gbadebo III 
*Justice Ayotunde Phillips 
*Alfred Diete-Spiff 
*FOM Atake 

## Àwọn Itọ́kasí

## Ìtàkùn ìjásóde
Àtòjọ àwọn ìwé-ìròyìn tí wọ́n ń tẹ̀ jáde ní Nàìjíríà

Àwọn wọ̀nyí ni **Àtòjọ àwọn ìwé-ìròyìn tí wọ́n ń tẹ̀ jáde ní Nàìjíríà**. Wọ́n jẹ́ àwọn ìwé-ìròyìn tó gbajúmọ̀, tí wọ́n sìn kárí gbogbo orílẹ̀-èdè, tí wọ́n ń tẹ̀ jáde gẹ́gẹ́ bí ìwé àti àwọn tí wọ́n ń tẹ̀ jáde lórí ìkànnì ayélujára ní Nàìjíríà.

## Àwọn ìtọ́kasí
Àtòjọ àwọn oníròyìn (àhesọ) ìkànnì ayélujára

Èyí ni **Àtòjọ àwọn oníròyìn (àhesọ) ìkànnì ayélujára** tó gbajúmọ̀ jùlọ ní Nàìjíríà 

*Alex Nwankwo
*Chude Jideonwo
*Denola Grey
*Japheth J. Omojuwa
*Judith Audu
*Kenneth Uwadi
*Kemi Omololu-Olunloyo
*Kola Tubosun
*Linda Ikeji
*Luvvie Ajayi
*Myne Whitman
*Noble Igwe
*Tolu Ogunlesi
*Tosin Ajibade
*Uche Eze
*Seun Osewa
*Chude Jideonwo
*Adebola Williams 

## Àwọn ìtọ́kasí
Strawberry Prince

**Strawberry Prince** (すとぷり Sutopuri) je Ẹgbẹ orin ọkunrin Japan. Awọn ọmọ ẹgbẹ mẹfa wa ninu ẹgbẹ naa: Nanamori, Jel, Satomi, Root, Rinu ati Colon

Ẹ̀ka:Àwọn ẹgbẹ́ olórin ará Japan
2021

Ọdún 2021 (ọdún ẹgbàà ó lé mókanlélogún tàbí MMXXI ní ìka nọ́mbà Rómù) bẹ̀rẹ̀ ní ọjọ́ Ẹtì nínú kàlẹ́ndà Gìrẹ́górì.

## Otún le ka eléyí na
• 2022

Ẹ̀ka:2021
Sylvester Madu

**** (tí wọ́n bí lọ́jọ́ kọkànlá oṣù kìíní ọdún 1975)  jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré àti olùdarí sinimá àgbéléwò ọmọ bíbí Ìpínlẹ̀ Anambra lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Ìgbà èwe rẹ̀
Sylvester jẹ́ ọmọ bíbí Ìpínlẹ̀ Anambra. Ó bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ kíkà rẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ fún ẹ̀kọ́ àkọ́bẹ̀rẹ̀ àti girama kí ó tó kàwé gboyè ní University of Maiduguri, lápá àríwá orílẹ̀-èdè Nàìjíríà

## Àwọn sinimá àgbéléwò rẹ̀
Ó ti kópa nínú sinimá àgbéléwò tí ó tó àádọ́ta lé ní igba (250)

Lára àwọn sinimá àgbéléwò tí ó ti kópa ni;

* Power of Trust
* Scent of Passion
* Holy Cross
* The Shepherd
* The Generals
* Power of Love
* Tears of the blind
* Emotional Tears
* The Cat
* Ogbanta the family hunter
* Poverty
* Scent of Passion
* Runaway Bride
* Holy Cross
* Retaliation
* Death of Shita Rambo
* The Family
* The Illiterate
* Days of My Wedding
* Wedding Pandemonium
* To Love An Angel
* Different World
* Tears of the Blind 
* Dangerous Madman
* Born to Suffer
* Disclosed
* The Redeemer

## Àwọn ìtọ́kasí
Adémọ́lá Adébise

**Adémọ́lá Adébise** ni ó jẹ́  Adarí àgbà àti Olóòtú àgbà yán yán  fún ilé-ìfowópamọ́ Wema Bank Plc. Ó jẹ́ Olùdarí Àgbà/Alága Ìṣiṣẹ́ ti Wema Bank Plc láti ọjọ́ Kínní Oṣù Kẹ̀wá ọdún 2018 títí di ọjọ́ kokànlélógbòn Oṣù Kẹta Odún 2023, nígbà tí ó parí àkókò rẹ̀ tí Moruf Oseni sì tẹ̀lé e gẹ́gẹ́ bí arọ́pò rẹ̀.. 

## Ìgbà Èwe rẹ̀
Wọ́n bí Adébísí ní wọ́n bí ọjọ́ Kọkànlélọ́gbọ̀n oṣù Kẹwàá ọdún 1966 , ní Ìpínlẹ̀ Èkó  sínú ẹbí ọ̀gbẹ́ni àti arabìnrin Adégòkè Adébíse. Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ Baptist Academy tí ó wà ní ìlú Sùúrùlérè ní àárín ọdún 1972 sí  ọdún 1978, tí ó sì lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ fìgbà Yunifásitì ti Èkó  níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìmọ̀ ẹ̀rọ Kọ̀mpútà láàrín 1983 sí ọdún 1987. 

Adébise gba oyè dìgírì kejì nínú ìmọ̀ Business Administration (MBA) ní ilé-ẹ̀kọ́ Lagos Business School tí ó sì ilé-ẹ̀kọ́ Advanced Management Program (AMP) tí ó wà nínú ilé-ẹ̀kọ́ Harvard Business School.

## Iṣẹ́ rẹ̀

Adébise ti  ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ilé iṣẹ́ *Information Technology Company tí ó wà ní orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] gẹ́gẹ́ bí [[:en:Programmer|Programmer]] àti alààyè ìmọ̀ Kọ̀mpútà ní ọdún*
1988 ṣáájú kí ó bẹ̀rẹ̀ sí ṣíṣe nílé ìfowó-pamọ́ Stanbic IBTC ní ẹ̀ka ètò ìmọ ẹ̀rọ. 
Ẹ̀wẹ̀, lára àwọn ilé-iṣẹ́ tí ó tún ti ṣíṣẹ́ ni: 

• Olórí lẹ́ka ẹ̀tò ọ̀rọ̀ ìmọ̀ ẹ̀rọ àti Ọ̀gá agbà fún ètò ìṣúná (CFO) ti ilé Ìfowó-pamọ́ *Chartered Bank*  (1989 sí 2000)

• Igbá kejì Adarí àgbà nílé ìfowó-pamọ́ *National Bank supervised Risk Management, Treasury and Corporate Banking*  (2001 - 2005)

• Ọ̀gá àgbà ti ilé ìfowó-pamọ́ ti *National Bank* (2005).

• Adarí àgbà lẹ́ka ètò ìṣúná àti iṣẹ́ àkànṣe ní ilé-iṣẹ́ *Accenture* (2005)

• Adarí àti Olóòtú àgbà fún ilé-ìfowó-pamọ́ *South Bank*, Igbá kejì Adarí àgbà tí ó mójútó ilé ìfowópamọ́ *Wema Bank*_ (2017).
Adébise di Olóòtú àgbà lẹ́yìn tí Adarí àgbà Ọ̀gbẹ́ni Ṣẹ́gun Olóètúyì fẹ̀yìn tí kúrò nile ìfowó-pamọ́ Wema Bank  ní ọjọ́ọ́ Kíní oṣù Kẹwàá  ọdún 2018 lẹ́yìn tí Ilé Ìfowó-pamọ́ àgbà ilẹ̀ Nàìjíríà ti fọwọ́ si kí ó di ọ̀gá àgbà. 
Bákan náà ni ó tún ti ṣiṣẹ́ pẹ̀lú àwọn ilé-iṣẹ́ olókòwò bí 
*Nigeria Inter-Bank Settlement System Plc (NIBSS)*, * AIICO insurance Plc* ati *AIICO Pension Managers Limited*

## Àwọn ibi tí ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́

• Institute of Chartered Accountants of Nigeria

• The Chartered Institute of Taxation of Nigeria

• The Chartered Institute of Bankers of Nigeria

• The Institute of Directors of Nigeria

• The Computer Professionals (Registration Council of Nigeria) CPN

## Àwọn àmì-ẹyẹ rẹ̀
Business Day Award for the Top 25 CEOs in Nigeria (2009)

## Ìgbé ayé rẹ̀
Adébise ṣe ìgbéyàwó pẹ̀lú arabìnrin Adéjùmọ̀kẹ́, wọ́n sì bímọ mẹ́ta. 

## Àwọn Itọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1966
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1966
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Sunday Ìgbòho

Olóyè **** tí orúkọ àbísọ rẹ̀ gan-an ń jẹ́ **Sunday Adéníyì Adéyẹmọ** (tí wọ́n bí lọ́jọ́ kẹwàá oṣù kẹwàá ọdún 1972 ) jẹ́ gbajúmọ̀ ajìjàgbara, olóṣèlú àti ajàfẹ́tọ̀ọ́ ọmọ ènìyàn, ọmọ bíbí Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ ajìjàgbara fún ìdásílẹ̀ orílẹ̀-èdè Oòduà àti ìṣọ̀kan àwọn ọmọ Yorùbá káàkiri Nàìjíríà. Òun ni alága àti olùdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́ Adeson International Business Concept Ltd, bẹ́ẹ̀ náà wọ́n fi òye Akọni Oòduà ilẹ̀ Yorùbá dáa lọ́lá. Sunday di ìlúmọ̀ọ́ká lórí ìkànnì abánidọ́rẹ̀ẹ́ lósù kìíní ọdún 2021, nígbà tí ó fún àwọn darandaran Fúlàní ní gbèdeke ọjọ́ méje láti kúrò nílẹ̀ Ìbàràpá, nítorí ìpakúpa tí wọ́n fura pé àwọn Fúlàní wọ̀nyí ni ó pa Ọ̀mọ̀wé Abọ́rọ̀dé.

## Ìgbésí ayé rẹ̀
Wọ́n bí Sunday ní ìlú Igboho, lÓkè-ògùn ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Bàbá rẹ̀ tọ́ ọ dàgbà ní ìlú Mọdákẹ́kẹ́ ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun. Ó kọ́ṣẹ́ mọṣẹ́ nípa titún kẹ̀kẹ́ alùpùpù ṣe, èyí ló fi ń jẹun kí ó tó tún bẹ̀rẹ̀ titún ọkọ̀ se, lẹ́yìn èyí ló bẹ̀rẹ̀ sí ní ta ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ kí ó tó dá ilé-iṣẹ́ Adeson business Concept sílẹ̀.

Ó bẹ̀rẹ̀ sí ní di gbajúmọ̀ ìlúmọ̀ọ́ká nípa ipa akọni tí ó kó nínú ogun Modákẹ́kẹ́ àti Ifẹ̀ láàárín ọdún 1997 sí 1998, níbi tí ó ti gbè lẹ́yìn àwọn ènìyàn Modákẹ́kẹ́. Lẹ́yìn èyí, ó padà sí Ìbàdàn, níbẹ̀ ló ti pàdé Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ àná, Lam Adesina nípa ìgbésẹ̀ akin tí ó gbé nílé epo kan láti gbèjà àti jà fún ẹ̀tọ́ àwọn ènìyàn níbẹ̀. Bákan náà, ó bá Gómìnà àná Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ mìíràn, Rasheed Ladoja ṣiṣẹ́, tí ó sìn di ọkàn nínú àwọn ìsọ̀ǹgbè olùfọkàntán rẹ̀.

Gẹ́gẹ́ bí Akọni Ilẹ̀ OòduàSunday gbajúmọ̀ nípa jíjà fún ẹ̀tọ́ Yorùbá nípa lílo oògùn àti agbára ìbílẹ̀ bákan náà ni ó ń sapá àti akitiyan láti lẹ̀ jẹ́ kí àwọn ọmọ Yorùbá ó da dúró gẹ́gẹ́ bí orílẹ̀-èdè olómìnira lábẹ́ orúkọ "Orílẹ̀-èdè Oòduà.. Nitori naa ni o fe  je Akoni Oodua awon Yoruba.

Ni Oṣu Kẹwa Ọdun 2023, Sunday Igboho ti tu silẹ ni Ilu Benin nibiti wọn ti mu u lẹhin ti o salọ fun ọlọpa ni Nigeria ni ọdun 2021.https://fr.africanews.com/2023/10/09/benin-liberation-du-separatiste-yoruba-nigerian-sunday-igboho/.

## Àwọn ìtọ́kasí
Chris Olukolade

**Chris Olukolade** (tí a bì ní Ọjọ́ kejìdínlógún Oṣù kẹta, Ọdún 1959) jẹ́ ọ̀gágun àgbà tí ó jẹ́ agbẹnusọ fún ológun Nàìjíríà tí ó ti fẹ̀yìn tì. Òhun ni wọ́n yàn lẹ́yìn tí ọ̀gágun Brig Gen. Mohammed Yerima pàrí sáà rẹ̀. Wọ́n sí yàn ọ̀gágun Colonel Rabe Abubakar   lẹ́yìn tí òhun náà parí sáà rẹ̀ bákan náà. Kí ó tó fẹ̀yìn tì ní ìpari ́ oṣù keje, ọdún 2015, ó jẹ́ alága fún ẹgbẹ́ Forum of Spokespersons on Security and Response Agencies (FOSSRA) in Nigeria.
## Ìgbà èwe rẹ̀
Wọ́n bí Maj. Gen. Chris Olukolade ní Ọjọ́ kejìdínlógún Oṣù kẹta, Ọdún 1959 sí ìlú Zaria, Ìpínlẹ̀ Kaduna , ṣùgbọ́n àwọ́n òbí rẹ̀ wa láti ìlúIdoani, ní Ipinle Ondo, Nigeria. Ó kàwé gboyè ní ilé ìwé yunifásitì Obafemi Awolowo University, Ile Ife ní ọdún 1983, ó sì darapọ̀ mọ́ ológún orílẹ̀ èdè Nàìjíríà ní ọdún 1982. Wọ́n gbàá wọlé bíi ìgbákejì Lietenant látàrí ẹ̀kọ́ rẹ̀ nígbà tí ó wà ní ipele kẹta gẹ́gẹ́ bí akẹ́kọ́ ológun. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọ̀gágun ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1959
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọṣẹ́ ológun ará Nàìjíríà
Nika Melia

**Nikanor (Nika) Anzoris dze Melia** (ojoibi 21 December 1979) je ara orile-ede Georgia oloselu.

## Itokasi

Ẹ̀ka:ìgbésíayé
Kọ́nsónántì èdè Yorùbá

**Kọ́ńsónáǹtì Yorùbá** ni ìró kọ́ńsónáǹtì ni ìró tí a pè tí ìdíwọ́ wà fún afẹ́fẹ́ tàbi èémí nínú káà-ẹnu. Kọ́ńsónáǹtì méjìdínlógún ló wà lédè Yorùbá. 
Àpẹẹrẹ kọ́nsónántì èdè Yorùbá ni: b, d, f, g, gb, h, j, k, l, m, n, p, r, s, ṣ, t, w àti y.

## Ìlò kọ́nsónántì
Nínú èdè Yorùbá, kọ́nsónántì kìí dá dúró, ba kan náà ni we kìí b parí ọrọ̀ Yorùbá. Amọ́, wọ́n lè bẹ̀rẹ̀ ọ̀rọ̀ kí wọ́n sí wà ní àárín ọrọ̀ tàbí gbólóhùn nítorí àfibọ̀ ni wọ́n ma ń fi kọ́nsónántì àti fáwẹ́lì ṣe nínú èdè Yorùbá. 
Àpẹẹrẹ: 
* Dòdò
*Tafà-tafà 
*Yẹ̀rì 
*Apá 
*Bàtà ati bbl.
A kìí fi Kọ́nsónántì méjì sí ẹ̀gbẹ́ ara wọn ní èdè Yorùbá, èyí tí ó ń jẹ́ (consonant cluster) ni èdè Gẹ̀ẹ́sì. Bí àpẹẹrẹ:

• Stove - Sítóòfù

• Blade - Búléèdì

## Òfin kọ́nsónántì
Àwọn òfin ìsàlẹ̀ yí ni ó de kọ́nsónántì èdè Yorùbá: 
1. Kọ́nsónántì kìí da dúró: ofin yí sọ wípé kọ́nsóndntí kìí da dúró àyàfi kí ó fara pẹ́, rọ̀ mọ́ ìró fáwẹ́lì kí wọ́n tó lè wúlò nínú èdè Yorùbá,  amọ́ ó lè da dúró nínú èdè míràn. 

2. Kọ́nsónántì kìí tẹ̀lé ara wọn: èyí túnọ̀ sí wípé kọ́nsónántì méjì tàbí mẹ́ta kò lè tẹ̀lé ara wọn nínú ọrọ̀ kan ṣoṣo gegeẹ́ bí a ti ń ri nínú àwọn èdè míràn. Àpẹẹrẹ rẹ̀ ni:

* Shittu (t & t) ❌  ayafi kí ó jẹ́ 

* Ṣítù  ✅

3. A gbọ́dọ̀ ṣe àfibọ̀ kọ́nsónántì àti fáwẹ̀lì: òfin túmọ̀ sí wípé bí a bá fẹ́ ṣe afọ̀ tí ó yanrantí, a ní láti ṣe àfibọ̀ kọ̀nsónántì ati fàwẹ́lì papọ̀ kí èdè wa tó lè ní ìtumọ̀ tí ó ja gaara.
Àpẹẹrẹ ni: 

Ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rọ̀                   Àárín ọ̀rọ̀                     Ìparí ọ̀rọ̀

b = Bàbá  (father)    b = Àbádà (slap)         b = Ẹbẹdí                        

## Àwọn Itọ́kasí

Ẹ̀ka:Gírámà èdè Yorùbá
Billy Connolly

**William** "**Billy**" **Connolly** (November 24, 1942) jẹ́ òṣèré ará Amẹ́ríkà.

## Àwọn ìtókasí

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Ilé kòkó

thumb| Ilé kòkó

**Ilé kòkó**,  tí wọ́n kọ́ ní ọdún 1965 tí gíga tó ẹsẹ bàtà mítà márùnlé-lógọ́rún,  jẹ́ ilé tí ó ga jùlọ ní iwọ̀ oòru Afíríkà. Dùgbẹ̀ ní iìlú Ibadan ni Ìpínle Ọ̀yọ́, orílẹ̀ èdè Nàìjíríà  ni wọ́n kọ sí. Èrè owò ọ̀gbìn (bíi Kòkó, Rọ́bà, igi)  ti ìpínle ìwọ̀-oòrún  ti orílẹ̀ èdè Nàìjíríà ni wọ́n sì fí kọ́ ọ́

Orúkọ àkọ́kọ́ tí wọ̣́n fún ilé náà ni 'Ilé àwọn àgbẹ̀', tí ó túmọ̀ l'éde  Gẹ̀ẹ́sì sí 'the house of farmers. Wọ́n padà yí orúkọ yìí sí 'ilé kòkó' nítorí wípé èrè owò ọ̀gbìn pàápàá jùlọ́ owó tí wọ́n rí látàri òwò kíkó kòkó lọ sí òkè òkun ni wón fi kọ́ọ.

## Àwọn ìtókasí
Radio Lagos

**Radio Lagos 107.5 FM** tí a tún Mo sí  (Tiwa n' Tiwa) ni ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ní pẹrẹu ní ọdún 1977 ni ó jẹ́ ẹ̀ka  ti Nigerian Broadcasting Corporation. Ilé-iṣẹ́ asọ̀rọ̀mágbèsì yí jẹ́ ilé-iṣẹ́ ìròyìn  àkọ́kọ́ tí yóò jẹ́ ti Ìpínlẹ̀ lórí ìkanì *FM*.

Ilé-iṣẹ́ asọ̀rọ̀mágbésì yí ń gbòhùn sáfẹ́fẹ́ lórí ìkànì A.M méjì  (990&nbsp;kHz.303mtrs àti 918&nbsp;kHz.327mtrs) tẹ́lẹ̀. Látàrí ìṣèwádí ọ̀nà ọ̀tun láti lè ma kàn sí ọ̀gọ̀rọ̀ ènìyàn ni ó bí ojú-òpó Radio Lagos tí ó wà ní orí ìkànì *107.5 FM (Tiwa n'Tiwa)* lábẹ́ àṣẹ àti ìdarí ilé-iṣẹ́ Lagos State Radio Service ní ọdún 2001.

Ilé-iṣẹ́ asọ̀rọ̀mágbèsì Radio Lagos ni ó kọ́kọ́ jẹ́ ilé-iṣẹ́ agbóhùn-sáfẹ́fẹ́ tí ó ń lo èdè Yorùbá àti èdè Ègùn  láti fi gbóhùn -sáfẹ́fẹ́ tí wọ́n sì ń lo ìdá méjì péré nínú ìdá ọgórùn ún èdè Gẹ̀ẹ́sì láti fi sọ ìròyìn. Àwọn tí ilé-iṣẹ́ rédíò yí fi sọ́kàn jùlọ láti jẹ́ olùgbọ́ wọn ni àwọn ọmọ Yorùbá nílé àti kókó. 

## Ẹ tún lè wo
*List of radio stations in Lagos
*Lagos Television

## Àwọn itọ́kasí

## Àwọn ìjásóde
*
Èébì

**Èébì** tí a tún mọ̀ sí **ebi** tàbí **èbìbì** àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ ni kí ikùn tàbí inú ẹni ó ma ru bàlà nígbà tí àwọn ohun tí a ti ja tàbí mu sínú ń gba ẹnu tàbí imú jáde síta pẹ̀lú agbara.

Oríṣiríṣi nka ni ó lè fàá  kíènìyàn ó ma bì, lára rẹ̀ ni inú kíkún, tí ó túmọ̀ sí wípé  óúnjẹ kò dà nínú ènìyàn. Ohun mìíràn tí ó tún lè ṣokùnfà èébì ni kí ènìyàn ó jẹ májèlé tàbí kí ènìyàn ó ní àrùn ọpọlọ bíi *túmọ̀*, tàbí kí ọpọlọ ènìyàn ó gbóná ju bí ó ti yẹ lọ látàrí ooru ati bèẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Àárẹ̀ tí ó ma ń sọni nígbà tí ó bá fẹ́ ṣe bí ọwọ́ kan èébì ni a ń pe ní *ìhúnrìrà*, amọ́ kìí sábà jásí èébì lọ́pọ̀ ìgbà. Ohun tí a lè ló láti fi dẹ́kun àárẹ̀ ìhúnrìrà ati èébì ni a pè ní  Antiemetic. Lópọ̀ ìgbà tí àpọ̀jù èébì bá fa kí omi ó fẹ́ri lara ènìyàn, a lè lo omi tí wọ́n ń pe ní intravenous láti fi ṣẹ́gun rẹ̀. Nígbà tí ènìyàn bá mọ̀ọ́mọ̀ ṣe ohun tí ó lè mú kí ó bì sílẹ̀ ni a lè pè ní ìjẹ-kú-jẹ tí àwọn Gẹ̀ẹ́sì ń pe ní *Bùlímíà*, èyí sì lè fàá kí ènìyàn ó máa yàgbẹ́ gbuuru. 

Kí ènìyàn ó máa bì yàtọ̀ sí kí ènìyàn ó máa ní àjẹpọ̀, bí ó tilẹ̀ jẹ́ wípé wọ́n ma ń lo gbólóhùn méjèèjì fúnra wọn. Àjẹpọ̀ ní tìrẹ ni kí ènìyàn ó pọ ohun tí ó ti ẹ gbémì fúnra rẹ̀ padà wá sí ẹnu láìsí wàhálà kan kan, tí onítọ̀hún sì tún ní ànfaní láti gbé ohun tí ó pọ̀ yí mì padà pẹ́lú ìrọ̀rùn lẹ́ni tí ó ń gbádùn adùn tí ó wà nínú òúnjẹ náà. 

## Àwọn itọ́ka sí
Àìsàn ẹ̀jẹ̀ ríru

**Àìsàn ẹ̀jẹ̀ ríru** (**HTN** tàbí **HT**), a tún lè pè ní **[[ẹ̀jẹ̀]] gbígbóná** tàbí HBP, **ni ó jẹ́ àìsàn tí ó ma ń lọ **tí ó ń bọ̀ nínú àgọ́ ara fún ìgbà pípẹ́, nígbà tí ẹ̀jẹ̀ inú iṣan ọkàn  ń lọ tàbí ru sókèju bí ó ti yẹ lọ ní gbogbo ìgbà. Ẹ̀jẹ̀ ríru kìí sábà ń fúni ní àmì kí ó tó bẹ̀rẹ̀. Bí ẹ̀jẹ̀ ríru bá ṣe pẹ́ sí nínú ara ni ó sábà ma ń fa àìsàn rọpá-rọsẹ̀, àrùn ọkàn, Ìdaṣẹ́sílẹ̀ ọkàn, ojú fífọ́ ,àìsàn kídìnrín àti àrùn ọpọlọ. 

## Ohun tí ó ń fa ẹ̀jẹ̀ ríru ati itọ́jú rẹ̀
Ẹ̀jẹ̀ ríru tàbí ìfúnpá gíga ni a lè pin sí ọ̀nà méjì. Akọ́kọ́ ni
* *ẹ̀jẹ̀ ríru kékeré*,
* *ẹ̀jẹ̀ ríru ńlá*.  About 90–95% of cases are primary, defined as high blood pressure due to nonspecific lifestyle and genetic factors.Àwọn ohun tí ó le ṣokùnfà kí ènìyàn ó ní àisàn ẹ̀hẹ̀ ríru ni 
#àpọ̀jù iyọ̀ nínú ohun jíjẹ wa,
#ara àìsàn
# mímu sìgá tàbí ohun tí ó je mọ́ ohun mì mú bẹ́ẹ̀.
# mímu ọtí líle ati bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.àwọn márù un tó kú lára àwọn ohun tí ó ṣokùnfà àìsàn ẹ̀jé ríru ni a lè kin sí abẹ́ **ẹjẹ̀ ríru ńlá** ní èyí tí a ti lè ri àrùn Kíndìnrín tí ó lè mú kí iṣan inú ọkàn tínrín. 

## Bí a ṣe ń ṣàyẹ̀wò rẹ̀
Ọ̀nà méjì ni wọ́n ma ń gbà ṣe ayẹ̀wò àìsàn yí, àwọn ni
#systolic ìlànà kékeré ati
# diastolic ìlànà ńlá..
## Àwọn ìtọ́ka sí
Rosé

**Roseanne Park** je olorin omo orile-ede Kòréà Gúúsù.

Ẹ̀ka:Àwọn akọrin ará Kòréà Gúúsù
Osai Ejigho

**Osai Ojigho** tí wọ́n bí ní ọdún  1976, jẹ́ ògbójú ajàfẹ́tọ̀ọ́ ọmọnìyàn, amòfin àti oni kò-kárí  ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà , Òun ni   adarí àgbà fún ajọ Amnesty International's fún orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó tún ṣíṣe gẹ́gẹ́ bí olùbádámòràn pàtàkì lábẹ́  Global Advisory Council fún  àjọ Institute for African Women in Law (IAWL), ó sì wà lórí ipò àjọ board of Alliances for Africa.

## Ibẹ̀rẹ̀ ayé àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Ojigho ní Ìpínlẹ̀ Èkó sí inú ẹbí ọ̀gbẹ́ni Olóyè Mark Obu ati arabìnrin Theresa. Ó gba dìgírì (LLB) nínú ìmọ̀ ofin  ní ilé-ẹ̀kọ́ Lagos State University, ó sì gba oyè Master of Laws (LLM) ní ilé-ẹ̀kọ́  University of Wolverhampton, ní orílẹ̀-èdè United Kingdom. Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí amòfin ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ọdún 2000. Ó gba ìwé-ẹ̀rí   Diploma in International Human Rights láti ilé-ẹ̀kọ́ College of Law of England and Wales in 2010.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Ní ọdún 2017,wọ́n yan Ojigho sí ipò adarí agba Director of Amnesty International in Nigeria, fún àwọn orílẹ̀-èdè gbogbo. ní bi tí ó ti ń ṣe àbójútó ati ìpolongo tí ó ní ṣe pẹ̀lú Bring Back Our Girls ati End SARS bẹ́ẹ̀ ni ó sì ń ṣe atìlẹyìn fún àwọn ìjàngbara ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn  mìíràn
rẹpẹtẹ bíi àìṣòdodo láwùjọ, ìfipá báni lòpọ̀, ìyànjẹ àwọn obinrin. social injustice, housing rights and sexual and gender based violence.

## Àwọn amì-ẹ̀yẹ rẹ̀
Ní ọdún, wọ́n ka Ojigho mọ́ àwọn African Feminist Forum ní ilẹ̀ Adúláwọ̀ gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan nínú méjìdínlógún tí wọ́n jẹ́ ajàfẹ́tọ̀ọ́  àwọn obinrin ní ilẹ̀ Adúláwọ̀.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1976
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Guillermo Lasso

thumb|Guillermo Lasso, 2022
**** je Aare orile-ede Ekuador tele

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Ẹ̀kùàdọ̀r
Lenín Moreno

thumb|Moreno (2017)
**** je Aare orile-ede Ekuador tele

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Ẹ̀kùàdọ̀r
Ejò

thumb|ejò

= Kini Awon Ejò? =

thumb|ejò ológbò
thumb|ejò yii o je ẹyẹ
thumb|ejò
thumb|ejò
**Ejò** lápapọ̀ jẹ́ ẹranko gúngùn afàyàfà, ri ó sì jẹ́ ọ̀kan lara àwọn ẹranko elégungun amọ́ tí egungun wọn kò lágbára, wọ́n sì tún j ẹ́ ẹranko tí ó lè jẹ ẹranko ẹgbẹ́ wọn. Púpọ̀ nínú àwọn ẹ̀yà ejò ni wọ́n ní agbárí àti àwọn oríkèé-ríkèé ara ju alángbá lọ, èyí ni ó fún wọn ní ànfaní láti lè gbé àwọn ẹranko ẹgbẹ́ wọn mì pàá pàá jùlọ ẹnu wọn lè fẹ̀ gbẹrẹgẹdẹ ju alàgbà lọ. Láti lè ri ara rẹ̀ gbé pẹ̀lú ihò tínrín ara wọn , ọwọ́ iwájú ní abẹ́ orí ni kíndìnrín wọn wà yàtọ̀ sí alángbá tí kíndìnrín wọn wà ní ẹ̀gbẹ́ ọ̀tún àti òsì. Amọ́ púpọ̀ ní ú wọn ni wọ́n kàn ní ọ̀fun lásán.  
Àwọn ejò tí wọ́n wà láàyè ni wọ́n wà ní oríṣiríṣi ibi ati ilẹ̀ ní gbogbo agbáyé yàtọ̀ sí agbègbè Antarctica, ati àwọn ilẹ̀ kéréje-kéréje bíi tìrẹ bíi Ireland, Iceland, Greenland, the Hawaiian archipelago, àti erékùṣù New Zealand.  Láfikún, àwọn ejò inú òkun ni a lè ri ní àwọn odò bíi Indian ati Pacific oceans. Lọ́wọ́lọ́wọ́ bayii, oríṣi ìran ejo tí ó ní orílẹ̀ agbáyé ju ogún lọ gẹ́gẹ́ bí àwọn onímọ̀ ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀, amọ́ tí wọ́n sì pín sí ọ̀nà ogún ó lé àádọ́ta (520) nígbà tí àyà wọ́n  sì jẹ́ 3,900 níye. Àwọn ejò tí a ń sọ nípa rẹ̀ yí yàtọ̀ síra wọn ní ìrísí láti orí tẹ́ẹ́rẹ́ de  ejòlá tí ó le gbé odidi ènìyàn mì  in length. Èrò àwọn onímọ̀ sáyéẹ́nsì aṣèwádí ni wípé ìran ejò ni wọ́n ṣẹ̀ láti ara ìran alángbá yálà ní orí ilẹ̀ ni tàbí inú omilásìkò *jùrásíìkì* tàbí 'Ma''.  
Púpọ̀ nínú àwọn ìran ejò ni wọn kò ní oró ejò, àwọn tí wọ́n sì ní nínú wọn ma ń sábà lòó láti pa nkan ni tàbí kí wọ́n fi da nkan lágara, amọ́ wọn kìí lo oró wọn láti fi gbe ara wọn níjà. Lara àwọn ejò olóró ni wọ́n lè lo oró wọn láti fi ìjàmbá tàbí kí wọ́n fi oró wọn pa pàá pàá jùlọ ọmọ ènìyàn. Àwọn ejò tí wọn kò ní oró ni wọ́n sábà ma ń gbà nkan mì tàbí kí wọ́n dì mọ́ nkan náà títí yóò fi kú.

## Se àwọn ejò je kiakia?
Bee ni, ati rara, nitori pé, àwọn ejò le gbékuró pèlú iyara ti merinlelogun kilomita ni wakati ọkan (24km/w). O je iyara kiakia, sùgbón, o je die-die ninu àwọn èniyàn ti o le sáré kiakia ju be, dabi Usain Bolt ati awon èniyàn ti se rogodo àfẹsègbá.

## Àwọn itọ́ka sí
Temilade Openiyi

**Temilade Ọpeniyi**  to wọ́n  bí ní ọjọ́ kọkànlá oṣù  kẹfà ọdún 1995. Orúkọ tí àwọn ènìyàn mọ̀ ọ́ sí jùlọ ni **Tems.** Ó jẹ́ akọrin ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà, oǹkọ̀wé orin àti  o ǹṣe àwo orin.

## Ìbẹ̀rẹ̀ ayé e rẹ̀
Temilade Ọpeniyi to wọ́n bí ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kẹfà ọdún 1995 ní Ipinle Eko, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ìyá rẹ jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà nígbà tí bàbá rẹ jẹ́ ọmọ ilẹ̀ gẹ̀ẹ́sì. Lẹ́yìn ìgbà tí wọ́n bí Tems ni àwọn ẹbí rẹ lọ sí orílẹ̀-èdè gẹ̀ẹ́sì. Nígbà tí Tems pé ọmọ ọdún márùn ún ni ìyá àti bàbá rẹ pínyà. Ó padà sí l̀lúpéjú kí ó tó di wípé ó wá lọ sí Lẹkki lẹ́yìn naa Àjáh. Nígbà tí Tems wà ní ilé-ẹ̀kọ́ ni olùkọ́ rẹ tí ó ńkọ ní ẹ̀kọ́ orin ti kọ́kọ́ ṣe àkíyèsi rẹ. Tems kọ́ nípa dùrù títẹ̀, ó sì tún kọ́ orin kíkọ pẹ̀lú gìtá ẹ̀gbọ́n rẹ. 

## Iṣẹ
Ní ọdún 2018 ó ṣe ìgbàsílẹ̀ àkójọpọ̀ orin tirẹ̀ tí ó pè ní ***Mr''' '''Rebel'''.''  Ní oṣù kẹjọ ọdún 2019, Tems ṣe àgbéjáde àwo orin kan, ***Try** **Me** ní akòlè orín nàá.'' Eléyì í di ìlúmọ̀ọ́ká tí ó fi jẹ́ wípé àwọn ènìyàn tí wọ́n ń wò ó lori ẹ̀rọ ayélujára ti YouTube lọ́wọ́lọ́wọ́ báyì í ju miliọnu 5.6 lọ. Ní ọdún 2020, DJ Edu yàn án gẹ́gẹ́ bí i ọ̀kan nínú “àwọn òṣèré mẹ́wàá tí òun yí ò wò” ní ọdún na. Ní ọdún kanna yí ni akọrin ọmọ ilẹ̀ Améríkà tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ [[Khalid]] gbà á láti darapọ̀ mọ́ òun àti [[Davido]] ẹlẹgbẹ́ rẹ tí í ṣe ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà lórí Afrobeats remix ti ''Mọ Iye Rẹ̀.'' ''Iṣẹ́ rẹ tí ó pè ní " Damages” nínu  “For Broken Ears EP”'' di ìlú mọ̀ ọ́ ká òmíràn lẹ́yìn "**Try Me'''" tí ó ṣe. Orin yi ni ó wà ní ipele kẹfà lórí ìgbékalẹ̀ tuntun ti "Turn Table Top 50" (ìwé àpẹrẹ ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà kan) àti wípé àwọn tí wọ́n ǹ wó ó lórí ẹ̀rọ ayélujára ti YouTube tó miliọnu 2.7. Ní ọdún 2020, ìfọwọ́sowọ́pọ̀ rẹ pẹ̀lú Wizkid lórí orin wọn, Essence jẹ́ kí ó wà ní ìpele ìkínní lórí BBC 1Xtra Airplay Chart láti bí í ọgbọ̀n ọjọ́ oṣù kínní ọdún 2021.

Ní oṣù Kejìlá ọdún 2020, Tems àti òṣèré ẹlẹgbẹ́ rẹ tí ó tún jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, Omah Lay ni wọ́n mú ní orílẹ̀-èdè Uganda, ní àkókò tí wọ́n lọ síbẹ̀ fún iṣẹ́ orin kíkọ, fún ẹ̀sùn pé wọn kò tẹ̀lé àwọn òfin tí ó rọ̀ mọ́ ààbò lórí àrùn COVID-19. Lẹ́hìn na ni wọ́n tú wọn sílẹ̀ tí wọ́n sì fagilé gbogbo ẹ̀sùn tí wọ́n fi kàn wọ́n.

## Àwòrán ìwòye

### Àwọn kékèèké

### EPs

## Àwọn ẹ̀bùn àti àwọn yíyàn

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1995
Ẹ̀ka:Àwọn akọrin ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá
Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Abúlé

= Kini Abulé? =

**** jẹ́ ìlú kékeré tí àwọn ènìyàn ń gbé, ó tóbi ju àbà lọ ṣùgbọ́n kò tóbi tó ìgboro. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé lọ́pọ̀ ìgbà ni àwọn ènìyàn máa ń pe àbà náà lábúlé, òtítọ́ ibẹ̀ ni pé, àbà kéré ju abúlé lọ. Abúlé sáàbà máa ń wà ní ìgbèríko, tí wọ́n máa ń wà lábẹ́ ìgboro, tí ó sìn ní ọ̀wọ́ àwọn olùgbé rẹ̀. Àwọn ilé abúlé sáàbà máa ń wà káàkiri, ìyẹn ni pé, ní ọ̀pọ̀ abúlé, ilé kéréje kéréje ló sáàbà máa ń wà níbẹ̀ káàkiri.  Nígbà láéláé, abúlé jẹ́ àwọn ìlú kéréje kéréje tí wọ́n tí máa ń ṣe iṣẹ́ àgbẹ̀ adákojẹun fún ara wọn tàbí adákotà fún àwọn ìlú ńlá tàbí ìgboro. Lórílẹ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì, àbà tí ó bá ti ní ilé ìjọsìn ẹsìn ọmọlẹ́yìn Jésù ti tó pè ní Abúlé. 

## Àwọn ìtọ́kasí
Kikelomo Longe

**Kíkẹ́lọmọ Longẹ** ni Kọmíṣánna fún Oko-owo àti Ile Iṣẹ́ ni akoko yii ní Ipinle Ogun . 

## Ìbẹ̀rẹ̀ Igbesi ayé àti ẹ̀kọ́
Kíkẹ́lọmọ Longẹ jẹ́ ọmọ bíbí ìjọba ibilẹ Gusu Abeokuta. Ó kẹkọ nipa Isiro Owo ni ile ẹkọ giga Yunifasiti Ìlú Eko. Ó si di Komiṣana fun Oko-owo ati Ile Iṣẹ ni ipinlẹ Ogun nigbati Gomina Dapo Abiodun pe e wale lati Ilu Ọba (United Kingdom)

## Iṣẹ
Kíkẹ́lọmọ Longẹ ti fi ìgbà kan jẹ́ olórí ẹ̀ka ti o n bojuto idokowo ati àkóso inawo ni ile iṣẹ African Capital Alliance (ACA). O darapọ mó ile iṣẹ naa ni ọdun 1999 o si ni igbega titi o fi di igbakeji Aare. Oun ni o ni ojuṣe fun ohun gbogbo ti o jẹ mo itaja, ikowojo ati idokowo ni ile iṣẹ naa

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Keiko Fujimori

thumb|Keiko Fujimori
**** jẹ iṣowo ti ilu Peru ati oludari oselu ti o ṣiṣẹ bi First Lady of Perú lati 1994 si 2000 ati Congresswoman fun Metropolitan Lima lati 2006 si 2011.

Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ilẹ̀ Perú
Mushin

[thumb| Ọjà ni Mushin[Fáìlì:Mushin Post office, Mushin Lagos.jpg|thumb|Mushin Post Office]]
thumb|Post Office Ti Mushin Àkọ́kọ́
**Muṣin** ni ó jẹ́ ìlú olókìkí ati Agbègbè Ìjọba ìbílẹ̀ kan ní Ìpínlẹ̀ Èkó. Musin ni ó wà ní apá 
10&nbsp;km àríwá Ìpínlẹ̀ Èkó, àti gẹ̀rẹ́-gẹ̀rẹ́  àríwá Ìpínlẹ̀ Èkó  ojú-ọ̀nà tí ó lọ sí Ikeja, Muṣin sì wà lara àwọn agbègbè tí èrò pọ̀ sí jùlọ ní Ìpínlẹ̀ Èkó pẹ̀lú àwọn ilé olówó pọ́ọ́kú, bákan náà ni ètò ìmọ́-tótó agbègbè náà kò fi bẹ́ẹ̀ ja gaara. Àwọn ènìyàn tí wọ́n jẹ́ olùgbé ibẹ̀ ní àsìkò ètò ìkànìyàn ti ọdún 2006  ṣe fi múlẹ̀ jẹ́ 633,009. 

## Apèjúwe Muṣin àti àwọn ohun amáyé-derùn tó wà níbẹ̀
Lẹ́yìn tí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà gbòmìnira ní ọdún 1960 kúrò lọ́wọ́ ìjọba àmúnisìn Britain, ọ̀gọ̀ọ̀rọ̀ ènìyàn ni wọ́n fi àwọn ìlú ìgbèríko wọn sílẹ̀ láti wá ma gbé tàbí ṣiṣẹ́ ní àwọn ìlú ọláọ́làjú bíi Muṣin ní àsìkò náà, èyí sì mú kí apáọ̀jù èrò ó mú kí ìdọ̀tí ó pọ̀ láàrín ìlú, bẹ́ẹ̀ sì ni àwọn ilé Ìgbé kò fi bẹ́ẹ̀ tó àwọn olùgbé àwọn agbègbè yí mọ́. Ẹ̀wẹ̀, bí ọ̀làjú àti ìmọ̀ ṣe ń gorí ara wọn náà ni àwọn ilé-iṣẹ́ náà ń pọ̀ si, pàá pàá jùlọ ní Ìpínlẹ̀ Èkó àti agbègbè Muṣin, àwọn ilé-iṣẹ́ tí ó ń pèsè nkan bíi: aṣọ híhun, bàtà ṣíṣe, ìpèsè kẹ̀kẹ́ ológeere àti ọ̀kadà, ba kan náà ni ilé-iṣẹ́ tí ó pèsè mílíkì oníyẹ̀fun àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ wà ní Muṣin, èyí mú kí àwọn ènìyàn ó pọ̀ tí wọ́n ń ṣiṣẹ́ ní agbègbè náà.
Láfikún, àwọn ilé-ẹ̀kọ́ jànkàn-jànkàn ati ilé ìwòsàn tí ó fi mọ́ ilé-ẹ̀kọ́ oríṣiríṣi ni wọ́n wà ní Muṣin.
Púpọ̀ nínú àwọn olùgbé Mú sì ń ni wọ́n jẹ́ ọmọ ati elédè Yorùbá gẹ́gẹ́ bí èdè tí wọ́n ń sọ jùlọ. Àwọn ọ̀nà tí ó ń bọ̀ láti Èkó, Shomolu ati Ikeja ni wọ́n wọ inú Muṣin. 

## Àlà Muṣin
Muṣin wà ní apá ará wà ní ojú títì márosẹ̀ Oshodi/Apapa tí ó lọ sí orí afárá Oshodi, tí ó fi de Agege ní apá  gúsù. Muṣin pààlà pẹ̀lú ìjọba ìbílẹ̀ Surulere ati Agége. 

## Àwọn itọ́ka sí

## Ìjásóde

Muṣin
Cooli Carlito

**Charlie Omotunde** (ti a bi ni 30 Oṣu Kẹwa, 1996), ti o mọ julọ nipasẹ orukọ ipele rẹ Cooli Carlito jẹ olorin ati oludasiṣẹ lati North West London.

## Igbesi aye Ti ara ẹni
A bi Cooli Carlito ni Ilu Lọndọnu, England si iya Gẹẹsi ati baba ọmọ Naijiria kan.

## Iṣẹ
Cooli Carlito bẹrẹ iṣẹ rẹ ni ọdun 2014, lakoko ti o nkawe ni kọlẹji. O bẹrẹ iṣẹ rẹ ni pipa nipasẹ ifihan lori ọpọlọpọ awọn ifihan redio pirate ti n ṣe idasilẹ awọn ciphers ati awọn ominira fun awọn ile itaja pẹlu Tone Coffee Shop, Don City Radio, Rinse FM laarin awọn miiran. Ni akoko yii, o tun ni ipa atilẹyin bi ọmọ ẹgbẹ onijagidijagan keke ninu Afihan Ere fiimu ti o ni Tom Hiddlestone. Carlito tu ẹyọ kan silẹ "Ile-iṣẹ Ohun tio wa fun Neasden". O gbogun ti gbo fun orin rẹ “Ile-iṣẹ Ohun tio wa fun Neasden” lẹhin ti awọn olumulo Twitter rii pe o dun lati ri ẹnikan ti o n lu nipa ita giga ilu kekere kan.

Ti ṣe ifihan Cooli Carlito lori Redio Blunt Redio, nibiti o ti ṣe ominira ọfẹ kan lẹgbẹẹ Dirty Doggz, M3 ati Mitchell Bailer lori 13 Okudu 2019. Carlito ṣe ifowosowopo pẹlu Dirty Doggz lẹẹkansii lori ẹyọkan “Tha Wind Up Cipher” ti a tujade ni Oṣu kejila, 2020.

Ni 18 Oṣu Kẹta Ọjọ 2021, Carlito ṣe agbejade idapọpọ akọkọ rẹ; "Wave Ọlọrun". O ṣe ifihan awọn akọrin “Lori Ma Own”, “Gbega” ati “Ballin Bii Neymar” eyiti o wa ninu ẹya lati Flirta D. [8] Ni oṣu ti n bọ, Carlito pese awọn ohun orin lori Intoro akọle fun YouTuber "Awọn atunwo Laxman". Ifarahan 20-keji jẹ ifihan ni ibẹrẹ gbogbo awọn fidio “Awọn atunyẹwo Laxman” ati pe a ṣe nipasẹ RA. Cooli Carlito jẹ ifihan lori orin StrikeX pẹlu HÅLO ti a tu silẹ ni Kínní 04, 2022.

## Awọn awo-orin
2021: Wave God

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn olórin rap Ilẹ̀ọba Aṣọ̀kan
Timo Werner

**Timo Werner** (; tí wọ́n bí lọ́jọ́ kẹfà oṣù kẹta ọdún 1996, ( 6th March 1996) jẹ́ agbábọ́ọ̀lù-àfẹsẹ̀gbá ọmọ orílẹ̀-èdè Germany tí ó ń gbá bọ́ọ̀lù-jẹun lórílẹ̀-èdè Gẹ̀ẹ́sì fún ìkọ̀ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù-àfẹsẹ̀gbá Chelsea. 

Werner bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ agbábọ́ọ̀lù-àfẹsẹ̀gbá jẹun gẹ́gẹ́ bí agbábọ́ọ̀lù-sáwọ̀n fún ìkọ̀ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù VFB Stuttgart lọ́dún 2013, òun sìn ni ọ̀dọ́mọdé tó kéré jù lọ láti kọ́kọ́ bá àwọn ikọ̀ agbábọ́ọ̀lù náà díje gẹ́gẹ́ bí agbábọ́ọ̀lù-sáwọ̀n. Nígbà tí ó di ọdún 2016, Werner dara pọ̀ mọ́ ikọ̀ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù RB Leipzig lọ́mọ ogún ọdún, òun sìn ní ìkọ̀ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù-àfẹsẹ̀gbá yìí kọ́kọ́ rà tí owó rẹ̀ wọ́n tó €10 million, owó ìlú òyìnbó. Bẹ́ẹ̀ náà, òun ni ọmọdé àkọ́kọ́ tí ó kópa nínú ìfẹsẹ̀wọnsẹ̀ 159 àti 200 nínú ìdíje bọ́ọ̀lù-àfẹsẹ̀gbá àgbábuta tí orílẹ̀ èdè Germany. Bákan náà, Werner ni agbábọ́ọ̀lù-sáwọ̀n kejì tó gbá bọ́ọ̀lù sáwọ̀n jùlọ nínú ìdíje àgbábuta tí orílẹ̀ èdè Germany lọ́dún 2019 sí 2020, kí ó tó dára pọ̀ mọ́ ìkọ̀ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù-àfẹsẹ̀gbá Chelsea.

## Àwọn ìtọ́kasí
Omo Elemosho

Omo Elemosho (English: Child of Elemosho) jẹ́ èré órì tágè tì ìlù Ńáìjírìá ńì ọ̀dùń 2012,  tì Báyò Tìjáńì jẹ́ òlùdárì rẹ́ átì Yèwáńdè Ádèkòyá jẹ́ èńì tì ò gbè èré ńà jádè tì ò sì tùńjè èńì tì ò gbá àmì ẹ́yẹ̀ fùń èré káń tì ò gbè jádé tì òrùkọ̀ ńáà sìńjẹ́ "Kùdì Klẹ́ptò. Ọ́mọ̀ Ẹ́lẹ́shọ̀ gba ami ẹ́yé márùń ńìńù idi je káń tì'  .

Seyi Ashekun

Afeez Eniola

Folashade Olona
Abeni

Abeni jẹ́ eré-oníṣe tí wọ́n gbé jáde ní orílẹ̀-èdè Nigeria àti Orílẹ̀ èdè Benin lọ́dún 2006. Àgbà olóòtú àti olùdarí eré, Tunde Kelani ni ó gbé eré náà jáde, tí ó sì darí rẹ̀ si je.

## Awon eda itan

* Kareem Adepoju as Baba Wande
* Abdel Hakim Amzat as Akanni
* Sola Asedeko as Abeni
* Amzat Abdel Hakim as Akanni
* Jide Kosoko
* Bukky Wright

## Àwọn Ìtọ́kasí

## External

*  at the Internet Movie Database
* Mainframe site
A.L Abdul Majeed

**Abdul Latiff Abdul Majeed** (15 Oṣù  Kọkànlá  odun1933 &#x2013; 13 Kọkànlá Oṣù 1987) jẹ oloselu Sri Lankan ati Ọmọ Igbimọ Aṣoju. 

## Ibẹrẹ igbesi aye re
Won bi Abdul Majeed  ni ojo karun-dinlogun Oṣù Kọkànlá odun 1933.  O kọ ẹkọ ni Sivananda Vidyalayam, Batticaloa ati Trincomalee Hindu College .  Lẹhinna o kọ ẹkọ ni Ile-ẹkọ giga Wadia, Bombay ati Alakoso Alakoso, Madras . 

Ọmọ Abdul Majeed Mohamed Najeeb jẹ asofin igbimọ ijọba ti agbegbe ati Ọmọ Igbimọ Aṣoju. 

Abdul Majeed gbegba idibo ni Mutur ni idibo ile igbimọ aṣofin ni Oṣu Kẹta Ọjọ 1960 ṣugbọn won ko yan-an wole.  O duro gege bi oludije fun Sri Lanka Freedom Party (SLFP) ni Mutur ni idibo ile-igbimọ aṣofin ti July 1960 . O bori ninu idibo naa o si wọ ile igbimọ aṣofin .  Won  yan gege Akowe Ile-igbimọ aṣofin si Minisita fun Iṣẹ Gbogbogbo ni ọdun 1964. 

Won tun dibo yan Abdul Majeed ni awọn idibo ile-igbimọ aṣofin ọdun 1965 ati 1970.   O ṣiṣẹ bi Igbakeji Minisita fun eto iroyin  lati ọdun 1970 si 1977.  

Igbimọ ipinlẹ ti odun 1976 ṣẹda Agbegbe Seruvila lati awọn apakan ti Agbegbe idibo Mutur. Won yo ipo Mutur ku lati ọmọ ẹgbẹ onibo-meji meji si agbegbe onibo ẹyọkan. Abdul Majeed padanu ijoko rẹ ni ibo ile igbimọ aṣofin ni ọdun 1977. 

Awon agbanipa pa Abdul Majeed ni ọjọ 13 Oṣu kọkanla Ọdun 1987.  Won si da awon  Libration Tigers of Tamil Eelam  fun pipa ti awon agbanipa paa. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1987
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1933
Àtòjọ àwọn ilé ìjọsìn, Ṣọ́ọ̀ṣì ní Nàìjíríà

Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ni orílẹ̀ èdè kejì tí ó ń sin Ọlọ́run jùlo ní àgbáyé, gẹ́gẹ́ bí ìwádìí ti Pew Research ṣe sọ. Ẹ̀sìn méjì àwọn ọmọ Nàìjíríà ń ṣe jù lọ, àwọn tí apá àríwá ń ṣe ẹ̀sìn Mùsùlùmí tí àwọn ti iwọ̀ oòrùn ń ṣe ẹ̀sìn ìgbàgbọ́ 

Àwọn wọ̀nyí ni àtòjọ àwọn Ṣọ́ọ̀ṣì tó gbajúmọ̀ jùlo ni Nàìjíríà,pẹ̀lú ọdún tí wọ́n dá wọn sílẹ̀ àti olùdásílẹ̀ wọn. 

## Àwọn ìtọ́kasí
King of Boys

**King of Boys** jẹ́ fíìmù orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó jáde ní ọdún 2018 tí ó dálé lórí ọ̀ràn dídá àti ìjàkadì fún agbára àti ipò. Kemi Adetiba ló kọ fíìmù yìí, òun sì ni ó darí rẹ̀ tí ó sì gbe jáde pẹ̀lú. Fíìmù yìí jẹ́ fíìmù ẹlẹ́ẹ̀kejì tí arábìnrin Kemi Adetiba gbé jáde lẹ́yìn tí ó gbé *[[The wedding party|The Wedding Party]]* jáde. Fíìmù yìí tún so arábìnrin yìí papọ̀ mọ́ Adesua Etomi àti Sola Sobowale lẹ́ẹ̀kan si lẹ́yìn tí wọ́n jọ ṣiṣẹ́ lórí fíìmù *The Wedding Party*. Fíìmù yìí dojúkọ rògbòdìyàn tí ó wáyé láti pasẹ̀ ìjàkadì fún agbára. Àwọn olórin bíi Illbliss àti Reminisce kópa nínú fíìmù yìí. Àwọn akópa mìíràn ni Paul Sambo, Osas Ajibade, Toni Tones, Sani Muazu, Demola Adedoyin àti Akin Lewis.

## Ètò Eré
*King of Boys* sọ̀rọ̀ nípa ìtàn arábìnrin Alhaja Eniola Salami tí Sola Sobowale ṣe, ó jẹ́ obìnrin oníṣòwò àti ẹlẹ́yinjúàánú pẹ̀lú ọjọ́ iwájú tó dáa nínú ètò òṣèlú. Ó bẹ̀rẹ̀ sí ní ja ìjàkadì fún ipò àti agbára, èyí sì mú ìbẹ̀rùbojo bá gbogbo ohun tó yí i ká nítorí ìwà ọ́kánjúà fún ipò òṣèlú. Akitiyan láti borí èyí mu kí ó bá ara rẹ̀ nípò àìrẹ́nigbẹ́kẹ̀lé, èyí sì sọ ọ́ di àìláàánú èèyàn.
## Àwọn Akópa
*Sola Sobowale bíi Alhaja Eniola Salami
*Adesua Etomi bíi Kemi Salami
*Jide Kosoko bíi Alhaji Salami
*Osas Ighodaro bíi Sade Bello
*Illbliss bíi Odogwu Malay
*Reminisce bíi Makanaki
*Toni Tones bíi Young Salami
*Akin Lewis bíi Aare Akinwade
*Demola Adedoyin bíi Kitan Salami
*Sani Mu'azu bíi Inspector Shehu
*Paul Sambo bíi Nurudeen Gobir
*Sharon Ooja bíi Amaka
*Jumoke George bíi Party Gossip 1

## Àwọn Ìtọ́kasí
Komadugu Gana River

right|thumb|300x300px| Agbegbe mimu ti Odò Yobe
The **Komadugu Beôeô River** tábì **odó Misau** jẹ́ odò́ nì ílù Chad Basin  nì árìwà Nigeria tì parapó mọ Yobe River nì Damasak, nì Mobbar agbègbè Ìjọba Borno State .  Ó selẹ̀ ní àríwá Bauchi . 

Gẹ́gẹ́bí ìjábọ̀ 2011 ńipasẹ̀ International Union fún Conservation of Nature, ṣíṣàn omi odò ýi kò  dé Yóbè mọ́. 

A ṣe àwárí ọkọ̀ ojú omi Dufuna tí o jẹ́ ọdún 8,500 l'àkókò ìwakúsá nítòsí odò yí ní ọdún 1987 ní  Ìjọba Ìpíilẹ̀ Fune. 

## Awọn itọkasi
 
Ẹ̀ka:Ìpínlẹ̀ Yòbè
Ẹ̀ka:Ìpínlẹ̀ Bauchi
Ẹ̀ka:Ìpínlẹ̀ Bọ̀rnó
Ẹ̀ka:Awon Odò ilẹ̀ Nàìjíríà
Ojú Kòkòrò

***Ojú Kòkòrò: Greed***, jẹ́ eré sinimá agbéléwò tí ó jẹ́ àkójọ àwọn eré  crime-heist comedy film tí wọ́n gbé jáde ní ọdún 2016, tí àwọn gbajúmọ̀ òṣèré bíi :   Wale Ojo, Tope Tedela, Charles Etubiebi, Seun Ajayi, Shawn Faqua, Ali Nuhu, Somkele Iyamah, Emmanuel Ikubese àti Afeez Oyetoro ti kópa. Dáre Ọláìtán ni ó darí eré yí nígbà tí Olufemi D. Ogunsanwo jẹ́ olùgbéré náà jáde. 

Olaitan ni ó ke eré yí ní ọdún 2014, eré yí ni ó jẹ́ akọ́kọ́ eré tí yóò kọ́kọ́ kọ parí tí yóò si di gbígbé jáde Wọ́n ṣe ṣe agbékalẹ̀ eré náà ní ìlànà tí ó fi bá àkókò kọ̀ọ̀kan mu tí ó sì mú àwọn òṣèré ati ònwòran lọ́kàn. 
Wọ́n gbé eré náà jáde ní ọjọ́ Kẹtàdínlógún oṣù Kẹta ọdún 2014. 
Olaitan wrote Ojukokoro in 2014.

## Agbékalẹ̀ eré náà
Wọ́n fi eré Ojú kòkòrò sọ ìtàn òṣìṣẹ́ adarí ilé-iṣẹ́ epo kan tí ó gbèrò láti digun ja àwọn ọ̀gá rẹ̀ lólè, amọ́ tí ó padà ronú pìwàdà nígbà tí ó ronú wípé èrò òun kò dára

## Àwọn òṣèré olùkópa inú rẹ̀
*Tope Tedela gẹ́gẹ́ bí *Sunday*
*Charles Etubiebi gẹ́gẹ́ bí  *Manager*
*Wale Ojo  gẹ́gẹ́ bí *Mad Dog Max*
*Seun Ajayi gẹ́gẹ́ bí *Monday*
*Ali Nuhu gẹ́gẹ́ bí *Jubril*
*Shawn Faqua  gẹ́gẹ́ bí *Rambo*
*Somkele Iyamah gẹ́gẹ́ bí  *Sade
*[[Afeez Oyetoro]] gẹ́gẹ́ bí  (Saka)
*Emmanuel Ikubese gẹ́gẹ́ bí  * The Accountant*
*Sammie Eddie gẹ́gẹ́ bí  * DJ''
*Gbolahan Olatunde
*Kayode Olaiya (Aderupoko)
*Linda Ejiofor
*Kunle Remi
*Zainab Balogunfil

## Bí wọ́n ṣe gbé eré náà jáde
Wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí ń ya àwòrán eré náà ní inú oṣù Kẹrin ọdún 2016. Wọ́n kọ́kọ́ gbé ìfáàrà eré náà jáde ní inú oṣù Kẹrin ọdún 2016.
Principal Photography began in April 2016.  Ní inú osù Kínní ọdún 2017, wọ́n gbé eré náà jáde ní pẹrẹu.

## Ìpele bí wọ́n ṣe gbée jáde
Wọ́n ṣàfihàn eré náà ní sinimá ní ọjọ́ Kẹtàdínlógún osù Kẹta ọdún 2017 ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Wọ́n tún ṣàfihàn rẹ̀ ní sinimá ilẹ̀ New York láàrín ọjọ́ kẹtàlá sí ọjọ́ọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún oṣù Kẹrin ọdún 2018. Bákan náà ni ìkanì Netflix náà ṣàfihàn rẹ̀ ní ìlú USA ní inú oṣù kẹrin ọdún 2021.

## Àwọn itọ́ka sí

## Àwọn Ìtàkùn ìjásóde
* 
* Official Instagram
The Cleanser

Cleanser jẹ fiimu igbadun ti won gbe jade ni orilẹ-ede Naijiria ni odun 2021 ti Mathew Alajogun se ako sile re, James Abinibi si gbe ere naa jade.

Awon olukopa tabi eda-itan inu ere naa ni: Kehinde Bankole, Bolanle Ninalowo, Alex Osifo ati Antar Laniyanti o je olu eda-itan.. 

## Agbekale ere naa
Ere naa da lori bi olu-eda itan inu ere yi se fe se idailekoo fun oselu jegudu-jera.

Won gbe ere naa jade ni ojo kokanlelogun osu Kinni odun 2021, won si fi aye gba ariwoye ati lameyito nipa ere naa lati odo awon onworan.

## Awon Eda Itan

* Kehinde Bankole
* Bolanle Ninalowo
* Alex Osifo
* Antar Laniyan
* Jide Kosoko
* Chiwetalu Agu
* Stan Nze
* Nkechi Blessing

## Awon ito kasi
Wale Ojo

**Wale Ojo** jẹ́ òṣèré orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Britain. Ó bẹ̀rẹ̀ eré ṣíṣẹ láti ìgbà tó wà lọ́mọdé lórí ẹ̀rọ amóhùnmáwòrán. Ó tẹ̀síwájú láti máa ṣe eré ní UK àti Nàìjíríà. Ó bọ́ sí gbàgede ní ọdún 1995 fún kíkópa tí ó kópa nínú fíìmù *[[The Hard Case]]*. Ó gba àmì ẹ̀yẹ fún òṣèrékùnrin tó dára jù lọ ní ọdún 2012 ní 2012 Nigeria Entertainment Awards.
## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Ọjọ́ bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣe eré láti ọmọdé. Nígbà tí ó wà ní ọmọ ọdún mẹ́jọ, ó bá Akin Lewis ṣiṣẹ́ tí ó ṣe agẹrun nínú eré *why worry* lórí NTA Ibadan ní ọdún 1980. Nígbà tí ó pé ọmọdún méjìlá, ó kó lọ sí England pẹ̀lú àwọn mọ̀lẹ́bí rẹ̀ níbi tí ó ti lọ ilé-ìwé gíga.

Ojo gbóríyìn fún ìyá rẹ̀ tó jẹ́ òṣèré tí ó sì ṣe àtìlẹ́yìn fún nínú iṣẹ́ òṣèré rẹ̀, ó sì tún mẹ́nuba àwọn èèyàn bíi Chief Wale Ogunyemi, Tunji Oyelana, akọ̀wé ìtàn Wole Soyinka, àti Zulu Sofola gẹ́gẹ́ bí àwọn ẹni tí ó ràn án lọ́wọ́.

## New Nigeria Cinema
Ọjọ́ dá New Nigeria Cinema ṣílẹ̀, èròǹgbà rẹ̀ sì ni láti 
mú kí àwọn fíìmù orílẹ̀-èdè Nàìjíríà dára si. New Nigeria Cinema ti ṣe ìgbàlejò ìwo fíìmù àti ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ní British Film Institute ní London ní ọdún 2010.

## Àwọn iṣẹ́ rẹ́
### TV programs

### Films

### Theatre

## Àwọn àmì-ẹyẹ rẹ̀

## Àwọn Ìtọ́kasí
Mother of George

***Mother of George*** jẹ́ ere ońìṣè kan ni ọ̀dùń 2013 ńì órìlẹ́-èdé Ńáìjírì tì Andree Dòsùńmù jẹ́ òlùdárì rẹ́. directed byAndrew Dosunmuèré yì sọ̀ ńìpá igbeyawo tuntun káń tì wọ̀ń wá látì orìlè-èdé Ńáìjìríá tì wọ̀ń sìńgbè ńì òkè ókùń ńì órìlè-èdé Broklìń ,tì wọ̀ń ńì ìlè íṣẹ́ káń tì áwọ̀ń èyáń jẹ́ tì wọ̀ń sì mù ,sùgbòń àwọ̀ń ọ̀kọ́ átì ìyáwò yì ńì ìṣòrò ọ́mọ̀ bíbì.   Pátrìck S.Cunningham ńì ò gbè èré yì jádé.and Rhea Scott.

Èré yì kòpá ńìńù ìjádè káń ńì orìlè-edé U.S. ńì ọ̀dùń 2013 tì Sundance Film Festival Cinematographer Bradford Young won Sundance 2013's Cinematography Award: U.S. Dramatic for his work on this film and''Ain't Them Bodies Saints.Mother of George was also selected as the closing night film at the 2013 Maryland Film Festival

Áwọ̀ń árá ókè òkùń gbá èré òńìṣè yì tìwọ̀ń sì tùń báwọ̀ń pìń látì ọ̀dọ̀ Oscilloscope Laboratories

## Ágbèkálẹ̀

Èré òńì ṣè yì bẹ́rẹ̀ pẹ́lù ìgbèyáwò Awọ̀ń ara orile-ede Ńáìjírìá lárìń tọ̀kọ̀táyà tì ọ́kọ̀ jẹ́ ,Áyọ̀dèlé  Ayodele (Issach de Bankolé) tì ìyàwò sìńjẹ́ Ádéńìkẹ́ (Danai Gurira) Balogun. Iya ọ́kọ̀ Ádéńìkẹ́ fun Àdéńìkẹ́ ńì ilẹ́kẹ̀ tì yì ó fìṣè ábìyámọ̀. Mama Ayo (Bukky Ajayi) ṣùgbọ̀ń ńì àlẹ̀ ìgbèyáwò tọ́kọ̀ táyá ńì

anọ̀ṣèpọ̀ pèlù árá wọ̀ń ,sìbẹ́ ńáà Ádèńìkẹ́ ó fì ìńù ṣoyùń .Ni ayì mọ̀yè Igba ńì Ádéńìkẹ́ ti jẹ́ jìjẹ́ tì osi tì mu mí mù , pá bò nì gbógbò rẹ́ jásì  bẹ́ńà ńì Iya ọ́kọ̀ ẹ́ dálámù pe ọ́hùń fẹ́ ri ọ́mọ̀ mọ̀ óhùń . Ńì igbá tì wọ̀ń dè ílé íwòsáń ,Dọ́kìtá sọ̀fùń wọ̀ńpé Ádéńìkẹ́ lérì írọ̀lọ́wáń ṣùgbọ̀ń  Àyọ̀dèlé  ọ́kọ̀ rẹ́ ò gbá. 

Ṣádè (Yaya DaCosta) sọ́fùń Ádèńìkẹ́ ńìpá kì ó gbá ọ́mọ̀ tọ̀, ṣùgbọ̀ń ókọ̀ jálẹ́ óńì óhùń óbì ómò óhùń pẹ́lù ínù ohùń. Iya ọ́kọ̀ da ba pe ki aburo ọ́kọ̀ Ádèńíkẹ̀,Biyi(Tony Okungbowa) Ati Ádéńìkẹ́ fun ra ẹ́ Ki wọ̀ń jọ̀ ńi ájọṣèpọ̀. Biyi fárìgá pe ohun óṣé,ṣùgbọ̀ń ola dá gbá . Lẹ́yìń ńá Ádèńìkẹ́ lòyùń tì Àyọ̀dèlé ọ́kọ̀ rẹ̀ rò pè óhùń ló ńì ọ̀mọ̀.

Ẹ́rì ọ́káń òjẹ́ kì Àdèńìkẹ́ gbádùń tìtì tí ó fí sọ̀ ótọ̀ fùń ọ̀kọ́ rẹ́. Áyọ̀dèlé kùrò ńìńù ígbéyàwò ńáà tì ó sì dòjùkọ̀ iyá rẹ́ . Èré ónìṣè yì párì ńìbì tì Ádèńìkẹ́ tì fẹ́ bì ọ́mọ̀ tì ọ́kọ̀ rẹ́ sì lọ̀báwọ̀ń ńì ílé íwòsáń. 

## Awọ̀ń óṣèré

*[Isaach de Bankolé]  gẹ́gẹ́ bí Ayọ̀délé

*[Danai Gurira gẹ́gẹ́ bí  Adéníkẹ́

*Bukky Ajayi gẹ́gẹ́ bí Ma Ayo

*Tony Okungbowa gẹ́gẹ́ bí Bíyí

*Yaya DaCosta gẹ́gẹ́ bí Ṣadé

## Árìwìsì Awọ̀ń èyáń nipa ere óńìṣè yì==Ńìńù ọ́gọ̀rùń èré yì gbá 93% ni [[Rotten Tomatoes]] based on 40 reviews, with an average rating of 7.1 out of 10. Áwọ̀ń èyáń tùń rìpè èré yì yátọ̀ átìpè ,George Mother yì ńì ágbárá tì ó sì ṣè áfìháń àwọ̀ń óṣèré ńlà

## References

## External links

*

* 

*

*

*

*