open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Set Up (2019 movie)

***The Set Up*** jẹ́ fíìmù ọdún orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tó dá lórí ìwà-ọ̀daràn, tó jáde ní ọdún. Niyi Akinmolayan ni olùdarí fíìmù náà. Lára àwọn tí wọ́n lò nínú fíìmù yìí ni Dakore Akande, Adesua Etomi àti Kehinde Bankole. Ìtàn náà dá lórí arábìnrin kan tó jáwọ́ nínú ìwà pẹ̀lẹ́ rẹ̀ tó wá bẹ̀rẹ̀ sí ní wùwà ọ̀daràn. Wọ́n ṣàgbéjáde fíìmù yìí ní ọjọ́ kẹsàn-án oṣù kẹjọ, ọdún 2019. Ó gba oríṣiríṣi àríwísí, tí àwọn kan sì gbẹ́nu àtẹ́ lù ú nítorí àhúnpọ̀ ìtàn náà lọ́jú, tí ó sì wọnú ara wọn. Despite the mixed reception, the film became a success at the box office. It was also streamed via Netflix on 22 April 2020.

## Àwọn akópa

* Dakore Akande as heiress
* Adesua Etomi as Chike
* Kehinde Bankole as Grace
* Jim Iyke as Edem
* Tina Mba as Madame(Enitan)
* Joke Silva
* Ayoola Ayolola
* Uzor Arukwe

## Àwọn ìtọ́kasí
Joseph Wayas

**Joseph Wayas** (tí wọ́n bí ní 21 May 1941 tó sì dágbére fáyé ní 30 November 2021) fìgbà kan jẹ́ olórí ilé-ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà tí orílẹ́-èdè Nàìjíríà lásìkò tí Nàìjíríà gba òmìnira lọ́wọ́ ìjọba ológun(1979–1983).

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
Wọ́n bí Wayas ní Basang, Obudu, ìpínlẹ̀ Cross River ní 21st, May 1941, ó sì kẹ́kọ̀ọ́ jáde ní Dennis Memorial Grammar School, ní Onitsha. Ó lọ́ sí òkè-òkun níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ní Higher Tottenham Technical College, London, the West Bronwich College of Commerce, Science and Technology, Birmingham and Aston University, Birmingham.
Nígbà tí ó padà dé orílẹ́-èdẹ̀ Nàìjíríà, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gé bí i alámòójútó àti olùdarí láàárín ọdún 1960-1969 fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ilé-iṣé ní orílẹ́-èdè Nàìjíríà àti òkè-òkun.

## Àwọn ìtọ́kasí
Raymond Dokpesi

Olóyè **Raymond Anthony Aleogho Dokpesi** (tí wọ́n bí ní 25 October 1951 tó sì ṣaláìsí ní 29 May 2023) jẹ́ oníṣòwò ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Àwọn òbí rẹ̀ wá láti Agenebode, ní Ìpínlẹ̀ Ẹdó, sínú ìdílé tó ní àbúròbìnrin mẹ́fà. Ó wọ inú ilé-iṣẹ́ agbéròyìnjáde pẹ̀lú ilé-iṣẹ́ rẹ̀ DAAR Communications, ó sì ṣèdásílẹ̀ ìkànni orí ẹ̀rọ̀-amóhùnmáwòrán ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, èyí tí ń ṣe Africa Independent Television (AIT). Òun ni alága ìgbìmọ̀ tó ń ṣètò ìpérò àgbáyé ti  People's Democratic Party ní ọdún 2015. Ní oṣù kẹta ọdún 2020, ó ń kojú àwọn ẹ̀sùn jìbìtì tí wọn fi sùn ún. Ní oṣù karùn-ún ọdún 2020, Dokpesi làlùyọ nínú àrùn COVID-19. Ó ṣàìsàn ìrọlápá-ìrọlẹ́sẹ̀ ní ọdún 2023, lẹ́yìn àwẹ̀ Ràmàdáànì wọn. Ó ṣaláìsí ní ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n, oṣù karùn-ún ọdún 2023.

## Ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Dokpesi bẹ̀rẹ̀ ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Loyola college, Ibadan. Lẹ́yìn èyí, ó darapọ̀ mọ́ Immaculate Conception College (ICC) ní Ìlú Benin, níbi tí ó ti jẹ́ ọmọ-ẹgbé Ozolua Play house, èyí tó jẹ́ ẹgbẹ́ onítíátà àti ijó. Ó kẹ́kọ̀ó gboyè ní University of Benin Edo State, ó sì parí ẹ̀kọ́ rè ní University of Gdansk, ní Poland, níbi tí ó ti gba oyè Doctorate degree, nínú ẹ̀kọ́ Marine Engineering. Alhaji Bamanga Tukur ló san owó ilé-ìwé rẹ̀, láti ìbẹ̀rẹ̀ títí dé òpin.

## Àwọn ìtọ́kasí
MC Casino

**Lawre Osarenkhoe** tí orúkọ gbajúgbajà rẹ̀ ń jẹ́ **MC Casino** jẹ́ apanilérìn-ín ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó di gbajúgbajà látàri pé ó jé aṣojú àṣà, tó sì ń gbe lárugẹ. Apanilẹ́rìn-ín náà kúndùn láti máa fi àwọn fọ́nrán rẹ̀ pa àwọn ènìyàn lẹ́rìn-ín.

## Ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Ilé-ẹ̀kọ́ University of Benin (Uniben) ni ó ti kékọ̀ọ́ gboyè, nínú ẹ̀kọ́ nípa ẹja. Nígbà náà, òun ni wọ́n yàn gẹ́gẹ́ bí i igbá kejì ààrẹ aṣojú àwọn akẹ́kọ̀ó ní Uniben.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Gẹ́gẹ́ bí i igbá kejì ààrẹ aṣojú àwọn akẹ́kọ̀ó ní Uniben, MC Casino bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìpànìyànlẹ́rìn-ín látàri fífi ìṣẹ̀lẹ̀ tó ń lọ ní ilé-ìwé ṣe eré, ní ọdún 2008. Ọdún 2022 ni ó ṣe eré àkọ́kọ́ rẹ̀.

Ní August 2022, ó rin ìrìn-àjò lọ sí Europe fún iṣé láti lọ pa àwọn ọmọ orílẹ́-èdè Nàìjíríà tó ń gbé ní òkè-òkun lérìn-ín pẹ̀lú àwon àwàdà rẹ̀. Ó ṣiṣé pẹ̀lú àwọn apanilérìn-ín mìíràn ní ayẹyẹ kan ní Benin Crown height pavilion event center.

## Àwọn ìtọ́kasí
Song Joong Ki

**Song Joong-ki** (tí wọ́n bí ní September 19, 1985) jẹ́ òṣẹ̀ré Gúsù Korea. Ó di gbajúmò nígbàtí ó ṣe eré orí-ìtàgé onítàn *[[Sungkyunkwan Scandal]]* (2010) àti orísìírísìí ère àtẹ̀léra *[[Running Man (South Korean TV series)|Running Man]]* (2010–2011) gẹ́gẹ́ bí ọkàn lára àwọn akópa. Láti ìgbà náà, ó ti kópa nínú  àwọn ère orí ẹ̀rọ amúhùnmáwòrán *[[The Innocent Man (2012 TV series)|The Innocent Man]]* (2012), *[[Descendants of the Sun]]* (2016), *[[Arthdal Chronicles]]* (2019), *[[Vincenzo (TV series)|Vincenzo]]* (2021), àti *[[Reborn Rich]]* (2022), pẹ̀lú àwọn fíìmù tó tàn kálẹ̀ *[[A Werewolf Boy]]* (2012), *[[The Battleship Island]]* (2017), àti *[[Space Sweepers]]* (2021).

Song jẹ́ Gallup Korea's Television Actor of the Year ní 2012 àti ní 2017. Òun ni a kọ́kọ́ fi kún àtò  ''Forbes'' Korea Power Celebrity 2013 ní ipò keje, Ó sì tún ṣe ipò kejì ní 2017, àti íkeje ní 2018.  Àṣeyọrí àwọn ère àtẹ̀léra amóhùnmáwòrán àti àwọn ìṣe fíìmù rẹ̀ fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ jákèjádò gẹ́gẹ́ bí orí Hallyu nínú ilé iṣẹ́ ìdárayá ti Korea. 

## Ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò ẹ̀kọ́
Song ni ọmọ kejì nínú ọmọ mẹ́ta tí a tó dàgbà ní agbègbè Daejeon. Ó díje nínú short track speed skating Ó sì ṣojú ìlú abínibí rẹ̀ Daejeon níbi ìpele àpapò; ìpilẹ̀ṣẹ̀ síkètì rẹ̀ yíò jẹ́ ẹ̀rí fún ipa rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọkàn lára àwọn ọmọ ẹgbẹ́ síkètì àpapọ̀ nínú eré àtẹ̀léra *[[Triple (TV series)|Triple]]*. An injury forced him to give up the sport during his first year of high school. He excelled in his studies all through high school and scored 380 points out of 400 on his national college entrance test, gaining admission to Sungkyunkwan University. While in Seoul preparing for the entrance test, he was scouted on the subway by an agent but did not immediately enter the entertainment industry as he was still ambivalent about his career path, and because his father had initially been against him becoming an actor. He continued to study part-time after deciding to enter the entertainment industry full-time during his third year of university, eventually graduating with a degree in Business Administration (minor in broadcasting) in 2012.

Song first appeared in a TV show as a contestant on KBS's *Quiz Korea*, substituting for a senior who was sick. Song eventually won second place. This brought him significant attention, and he became a cover model for the university magazine *College*.

## Àtòjọ àwọn orin rẹ̀

## Àtòjọ àwon ìwé tó kọ

## Ìpàdé àwọn ẹgbẹ́ rẹ̀

## Àtọ̀jọ àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀

### Ìbọlá láti ọwọ́ ìjọba

### Listicles

## Àwọn ìtọ́kasí
Kingsley Okonkwo

**Kingsley Okonkwo** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù kìíní ọdún 1976) jẹ́ olùṣọ́-àgùntàn, olùdámọ̀ràn àti òǹkọ̀wé ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun ni olùdásílẹ̀ àti olùṣọ́-àgùntàn ti ìjọ David's Christian Centre. Ó sì tún jẹ́ olùṣèdásílẹ̀ ìpérò tó jẹ́ mọ́ ọ̀rọ̀ ìfẹ́, ìbáṣepọ̀ àti ìgbéyàwó, èyí tó máa ń wáyé ní oṣooṣù.

## Àwọn ìtókasí
Charles Okocha

**Charles Okocha** tí àwọn ènìyàn mọ̀ sí **Igwe 2Pac** jẹ́ òṣèrékùnrin orílẹ́-èdè Nàìjíríà tó gbajúmọ̀ fún ṣiṣe ẹ̀dá-ìtàn ọmọ burúkú nínú eré. Charles Okocha jé ọ̀kan lára àwọn àwòkọ́ṣe fún 'Idea Challenge, èyí tí Nigeria Billionaires Network gbé kalẹ̀. Ó gbégbá orókè nínú ìdíje ti Vskit Voice ní ọdún 2019.

## Ìgbésí ayé rẹ̀
Ní ọdún 2019, ọlọ́pàá kan ṣèṣì yìnbọ fun, èyí sì mu kí ó lọ fún iṣé abẹ ní òkè òkun.

## Àríyànjiyàn
Fọ́nrán kan tàn ká lórí ayélujára tó múnú bí àwọn olólùfẹ́ rẹ̀. Wọ́n fẹ̀sùn kan òṣèrékùnrin yìí pé ó ba ọkọ̀ ọ̀rẹ́ rẹ̀ jẹ́, tí ó sì ń fa ọmọ ọ̀rẹ́ náà sínú ọkọ ìmíì. Charles Okocha yanjú ọ̀rọ̀ náà, ó sì ṣàlàyé pé fọ́nrán náà jẹ́ àgékúrú fíìmù kan tí ó ṣe.

## Àwọn ìtọ́kasí
Kunle Ajayi

**Kunle Ajayi** 

(June 16, 1964) jẹ́ olórin ẹ̀mí ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó jẹ́ olòkọrin, olùnfọn dùùrú, olùwàásù lórí ẹ̀rọ amóhùnmáwọ̀rán àti olùdarí akọrin ti ìjọ oníràpadà(Redeemed Christian Church of God) 

## Early life
Alhaji Yahaya Madawaki

thumb|Alhaji Yahaya Madawaki
Alhaji Yahaya Madawaki, MFR, OBE, DLL,  oloye ti King George VI  da lọ́lá ni ( Oṣù  Kiini 1907 títí di ojo Karùn-ún Osu Kẹfà,  1998) jẹ́ gbajúmò Òṣèlú orile-ede Naijiria. O ,ti fi igbakan je Minisita fun Ètò ilera, Madawaki ti Ilorin ati Atunluse ti Erin-ile ni Ìpínlẹ̀ Kwara.

## Àwọn ìtọ́kasí
Augustine Ukattah

**Augustine Ukattah** (tí wọ́n bí ní August 28,1918, tó sì ṣaláìsí ní January 27,1996) je oluko ile Naijiria ati oloselu.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
Wọ́n bí Augustine Echewodor Ukattah ní Ahaba-Oloko ní agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Ikwuano ní Ìpínlẹ̀ Ábíá, ní  August 28, 1918. Ukattah jẹ́ ọmọkùnrin kẹrin tí Ukattah Nkor Abajuo àti Ejighiato Nwamgbede Ukattah, bí. Àwọn òbí rẹ̀ méjèèjì jẹ́ Ahaba-Oloko. Bàbá rè kú nígbà tó ṣì kéré, tí ó sì ń gbé lọ́dọ̀ àbúrò bàbá rè, ìyẹn Chief Mathew Ugoani. Ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ Christ the King ní Aba ló lọ, àti ilé-ìwé St. Theresa ní Okigwe. Lẹ́yìn iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gé bí olùkọ́ àwọn akẹ́kọ̀ó, ó lọ sí St. Charles Teacher Training College ní Onitsha, ní ọdún 1941. Ó yege gẹ́gẹ́ bí i Higher Elementary Teacher ní ọdún 1944, ó sì ṣàṣeyege nínú ìdànwó ti àwọn olùkọ́ àgbà nínú ẹ̀kọ́ ìtà, ní ọdún1948.

## Àwọn ìtọ́kasí
Aminu Tambuwal

Aminu Waziri Tambuwal, tí a bí ní ọjó kẹ̀wá ọdún 1966. O jẹ́ amòfin àti olóṣèlú. Ó ṣojú ẹkùn gúsù Sókótó gẹ́gẹ bí asofin ni odun 2023. O sin gege bi gomina ipinle sokoto lati ọdun 2015 si 2023. O je ọmọ egbe oselu Peoples Democratic Party.  Leyin èyí, o sin gege bi agbenuso kejila fun ile igbinmo asojusofin Nàìjíríà lati odun 2011 si 2015.
Lazarus Muoka

**Lazarus Muoka** jé òlùsóagutan ní orilede Naijiria, ajihinrere pelu òǹkọ̀wé. O je oludasile ati oludari fun The Lord’s Chosen Charismatic Revival Movement.

## Ìgbésí ayé rẹ̀ àti iṣẹ́ tó yàn láàyò
Wọ́n bí Lazarus Muoka sínú ìdílé Catholic, ní Umuhu-Okabia tó wà ní Orsu LGA ti Orlu zone ní Ìpínlẹ̀ Ímò, níbi tí ó ti lọ parí ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ àti ti girama. Ní ọdun 1975, ó kó wá sí Ìpínlẹ̀ Èkó, ó sì ṣiṣẹ́ fún ìgbà díẹ̀ ní ilé-iṣẹ́ kan kí ó tó bèrè ìdókòwò rẹ̀ tí ó ṣe títí ó fi fi ayé rẹ̀ fún Kristi gẹ́gẹ́ bí i Kìrìsìtẹ́ẹ́nì pípé.

## Àwọn ìtọ́kasí
Timothy Oluwole Obadare

**Timothy Oluwole Obadare** (tí wọ́n bí ní oṣù Kẹrin 1930, tí ó sì papòdà ní oṣù Kẹta 2013)je ajinhinrere am ohun mú àwòrán ni  ìlù Nàìjíríà àti ajinhinrere gbogbogbo ìjọ Kristi àpọ́sítélì. (CAC)  

## Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀
Ọbadare ni a bi ni Ileṣa, báyìí apakan ti Ipinle Osun, guusu iwọ-oorun Nàìjíríà David ati Felicia Ọbadare, olùsọ agutan ati oniṣowo kekere, lẹsẹsẹ. The majority of documents date Obadare's birth to 1930.  Pupọ julọ awọn iwe aṣẹ ni ọjọ ibi Ọbadare si ọdun 1930.

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2013
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1930
Jerry Eze

**Jerry Uchechukwu Eze** (ti a bi ni ojo keji lelogun,  Osu kejo, odun 1982) o je olusoagutan Pentecostal Naijiria kan . Oun ni oludasile ati Olusoagutan Asiwaju ti Streams of Joy International, ati olupilẹṣẹ ti Awọn adura Asọtẹlẹ ati Ikede Akoko Titun (NSPPD), Syeed adura oni nọmba ori ayelujara lori YouTube . 

A bi Eze ni ọjọ keji lelogun, Oṣu Kẹjọ ọdun 1982 ni Umuahia, Ipinle Abia, Nigeria. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga ni Ibeku, Umuahia láti ọdún 1991 sí 1997. O tun gba oye oye oye ninu itan ati ajosepo agbaye lati Abia State University, ati oye oye postgraduate ninu isakoso iṣowo lati Enugu State University of Science and Technology .

Lẹhin eto-ẹkọ rẹ, Eze ṣiṣẹ gẹgẹbi alamọja ibaraẹnisọrọ pẹlu ile iṣẹ Banki Agbaye fun HIV/AIDS ati Fund Population United Nations ṣaaju ki o to di oluso-aguntan ni kikun.    Ó fẹ́ Eno Ebele Jerry ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kẹta ọdún 2007. Tọkọtaya naa ni ọmọ meji; ọmọbinrin kan to je Samara; ati ọmọkunrin kan to je Jerry. 
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1982
Chukwuemeka Cyril Ohanaemere

Chukwuemeka Cyril Ohanaemere (tí wọ́n bí  9 September 1982), tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Odùméje, jẹ́ àlùfáà ọmọ orílẹ̀-èdè Naijiria gẹ́gẹ́ bi i alábòójútó gbogboogbò ti The Mountain of Holy Ghost Intervention and Deliverance Ministry,àti olórin.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ àti ìgbésí ayé rẹ̀

Odùméje ni a bí ní Ìpínlẹ̀ Anámbra, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, sínú ìdílé ọlọ́mọ mẹ́fà gẹ́gẹ́ bí ọmọ kẹta ti ọ̀gbẹ́ni àti ìyáàfin Pius Ohanaemere.

Ó dàgbà soke hustling lati ṣe awọn opin pade, gẹgẹ bi fere gbogbo eniyan lati rẹ ẹya. Ṣaájú kí ó tó di òjíṣẹ́ Ọlọ́run, Odùméje ni awọn ọjọ irẹlẹ rẹ gẹgẹ bi oluyaworan alawọ kan ti o tiraka ni opopona ti ilu Onitsha ti o kunju ti o si kunju ni ipinlẹ Anambra.

Ó lọ sí ile-iwe girama rẹ̀ ní Ilé-ìwé Secondary Providence lẹ́hìn ètò ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ rẹ̀ ní Nweje. Ó fẹ́ láti lọ síwájú, ṣùgbọ́n ó lọ sínú ìdókòwò alawọ kan nitori awọn idiwọ owo, nibiti o ti kọkọ ṣiṣẹ gẹgẹbi oṣiṣẹ.

## Iṣẹ́ ìsìn

Awọn ọna iwosan ti Odumeje sọ fun un ni oyè; "Aguntan gídígbò". Odumeje ni ija pelu alabagbepo obinrin kan tele, ti a mo si Ada Jesu, ti o fi esun pe wolii eke ati charlatan ti o n se akoso ise iyanu. Nigbati a ṣe apejuwe rẹ gẹgẹbi “oluṣe ere ti o ni owo-owo” o sọ pe awọn apanirun rẹ jẹ alariwo.

Ni Oṣu Kẹta ọdun 2022, ile ijọsin rẹ ni a mọ gẹgẹ bi ọkan ninu awọn ile ti n ṣe idiwọ awọn ikanni idominugere ni Okpoko, Onitsha, ati pe apakan kan ti ile ijọsin ti wó lulẹ. Gomina ti Ipinle Anambra, Ojogbon Charles Chukwuma Soludo ti ṣe ileri lati ko awọn ikanni ti o wa ni idominugere lati ṣayẹwo awọn iṣan omi ni agbegbe naa. Awọn oṣiṣẹ ijọba ti o wa fun adaṣe ikọlu naa ni wọn ṣe lọwọ rẹ bi o ti n gbiyanju lati da wọn duro lati ṣe iṣẹ abẹ naa. Sugbon sa, Gomina Soludo fesi si isele naa nipa seleri lati ba awon ti won mu Odumeje lowo, o si tun kilo wipe ki Pasito naa setan lati ru owo idalenu niwon igba ti won fun un ni akiyesi to peye ki ere idaraya naa to waye.

## Ọrọ Aye Rẹ

Odumeje fẹ arabinrin to n jẹ Uju Ohanaemere.

## Àwọn ìtọ́kasí
Chris Kwakpovwe

**Chris Kwakpovwe** (tí a bí ní ọjọ́ meédoògún oṣù kọkànlá ọdún 1961) jẹ́ ìránṣẹ́ Onígbàgbò, akọ́ṣẹmọṣẹ́ onìwósán elégbòogi ati onkọwe. Oun ni oludasile ati oluso-aguntan agba ti *Manna Prayer Mountain* (MPM) Ministry Worldwide, ti o wa ni ilu Eko . O tun jẹ onkọwe ti *Manna Ojoojumọ wa*, olufọkansin ojoojumọ.   

Chris Kwakpovwe ni a bi si idile Stephen Kasoro Kwakpovwe, olukọ ti fẹyìntì lati Ughelli, Ipinle Delta, ati Theresa Kwakpovwe. O ni igba ewe ati eto-ẹkọ alakọbẹrẹ rẹ ni Ughelli. O te siwaju si Government College, Ughelli, Delta State, re ile-iwe giga. Ni ọdun 1978, o gba iwe-ẹkọ iwe-ẹkọ giga ti Ile-ẹkọ giga ti Ife (eyiti o jẹ Obafemi Awolowo University ) lati kọ ẹkọ ile-iwosan ati pe o gba oye akọkọ ni ọdun 1983. Ni ọdun 1999, o gba PhD rẹ ninu ẹkọ ẹkọ ẹkọ. O fun ni alefa oye oye oye oye ni ẹkọ nipa ẹkọ nipa ẹkọ Calvary ni ifowosowopo pẹlu Ile-ẹkọ giga Christian Lighthouse, Brooklyn 

## Àwọn ìtọ́kasí
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1961
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Godman Akinlabi

**Godman Akinlabi** (tí wọ́n bí ní 28 December 1974) jẹ́ olùṣọ́-àgùntàn ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó sì tún jé òǹkọ̀wé, asọ̀rọ̀-ní-gbangba, àti onímọ̀-ẹ̀rọ. Òun ni olùdarí ìjọ The Elevation Church.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Godman Akinlabi ní December 28, 1974. Ìlú Igbo-Ora, ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, ló ti wá, ìyẹn ní apá Ìwọ̀-oòrùn ilẹ̀ Nàìjíríà. Ìlú Ìbàdàn ló dàgbà sí, ó sì lọ sí ilé-ìwé Government College, Ibadan, ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, níorílẹ́-èdè Nàìjíríà láti ọdún 1985 wọ 1990. Ní ọdún 1992, wọ́n gbà á sí Federal University of Technology Akure, ní Ìpínlẹ̀ Òndó láti kẹ́kọ̀ọ́ nípa Mining àti Mineral Engineering, ní èyí tó sì gboyè èkọ́ Bachelor of Technology (B.Tech.) ní ọdún 1997. Ó gboyè ẹ̀kó ti master's degree ní international diplomacy ní University of Lagos. Ó jé akẹ́kọ̀ọ́ gboyè láti Manchester Business School, England, níbi tó ti gboyè MBA.

## Àwọn ìtọ́kasí
Tunde Bakare

**Tunde Bakare,** tí wọ́n bí ní November 11, 1954, jẹ́ wòlíì àti olùṣọ́-àgùntàn ti orílẹ́-èdè Nàìjíríà. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nípa ìmọ̀-òfin ní University of Lagos, ó sì fi ṣiṣé látàri ṣíṣí ilé-iṣẹ́ tirẹ̀ sílẹ̀. Ó padà fi iṣẹ́ náà sílẹ̀ láti lọ ṣe iṣẹ́ Olúwa. Óṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí i amòfin àgbà ní Deeper Life Bible Church, àmọ́ ó padà lọ sí Redeemed Christian Church of God, níbi tí ó ti di olùṣọ́-àgùntàn, tí ó sì ṣe ìdásílẹ̀ ìjọ ìgbàlódé, ìyẹn Model Parish. Lẹ́yìn tí ó darapọ̀ mọ́ Redeemed Christian Church of God, Bakare kúrò láti lo ṣe ìdásílẹ̀ ìjọ tirẹ̀, tí ó sọ ní Latter Rain Assembly Church. Lásìkò tí ó sì jẹ olùṣọ́-àgùntàn ìjọ náà, ó díje dupò ààrẹ orílẹ́-èdè Nàìjíríà pẹ̀lú Muhammadu Buhari ní 2011 Nigerian presidential election. Ní ọdún 2019, Bakare ṣe ìkéde láti fi èrò rẹ̀ hàn láti díje dupò fún ipò ààrẹ, lẹ́yìn ìṣèjọba Buhari ẹlẹ́ẹ̀kejì.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
Ìdílé mùsùlùmí ni wọ́n bí Bakare sí, àmọ́ ó gba ẹ̀sìn kìrìsìtẹ́ẹ́nì ní ọdún 1974.

Bakare lọ sí ilé-ìwé All Saints Primary School, Kemta, ní Abeokuta, àti Lisabi Grammar School, Abeokuta, lẹ́yìn tí ó lọ kọ́ ẹ̀kọ́ nípa ìmọ̀-òfin ní University of Lagos láàrin ọdún 1977 àti 1980. Wọ́n pè é sí ẹgbẹ́ àwọn adájọ́ ti ilẹ̀ Nàìjíríà ní ọdún 1981. Lásìkò tó ń sin orílẹ̀-èdè rẹ̀, ìyẹn National Youth Service Corps (NYSC), ó ṣiṣẹh ní Gani Fawehinmi Chambers, Rotimi Williams & Co., àti Burke & Co., Solicitors. Ó ṣe ìdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́ tirẹ̀ tó pè ní Tunde Bakare & Co. (El-Shaddai Chambers), ní October 1984.

## Àwọn ìtọ́kasí
Done P. Dabale

**Done Peter Dabale** (tí wọ́n bí ní April 26, 1949, tó sì ṣaláìsí ní August 26, 2006) jẹ́ olùdásílẹ̀ ìjọ United Methodist Church ní orílẹ́-èdè Nàìjíríà (UMCN). Lásìkò tó jẹ́ bíṣọ́ọ̀bù, iye àwọn ọmọ-ẹgbẹ́ ìjọ náà lọ láti 10,000 sí 400,000.

## Ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Àwọn ilé-ẹ̀kọ́ tó lọ ni:

* 1967 Nursing Certificate, Numan School of Nursing ní Ìpínlẹ̀ Adámáwá, ní Nàìjíríà.
* 1970 Certificate in General Agriculture, Government Agriculture School ní Yola ìpínlẹ̀ Adamawa, Nàìjíríà.
* 1974 Diploma in Theology, Theological College ní Bukuru Jos, Nàìjíríà.
* 1980 International Diploma in Animal Husbandry, Barneveld College ní Netherlands
* 1980 Certificate in Church Administration, Gbarnga School of Theology ní Monrovia, Liberia
* 1985 Research Certificate in Agriculture and Theology, University of Alabama, USA
* 1987 Doctor of Divinity in Theology, Gbarnga School of Theology ní Monrovia, Liberia

## Àwọn ìtọ́kasí
Jeremiah Omoto Fufeyin

**Jeremiah Omoto Fufeyin** (tí wọ́n bí ní 15 February 1971, sí Burutu, ní Ìpínlẹ̀ Dẹ́ltà, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà) jẹ́ olùdásílẹ̀ àti wòlíì àgbà ti ìjọ Christ Mercyland Deliverance Ministry (CMDM), Effurun, Ìpínlẹ̀ Dẹ́ltà, Nàìjíríà. Ó ṣe ìdásílẹ̀ ìjọ náà ní 3 April 2010.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ àti ẹbí rẹ̀
Wọ́n bí Jeremiah Omoto Fufeyin sí ìlú Burutu, ní Warri, ìpínlẹ̀ Delta, Nàìjíríà ní 15 February 1971. Ó ṣe ètò ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ rẹ̀ ní Zuokumor Primary School ní Burutu L.G.A ti ìpínlẹ̀ Delta láàrin ọdún 1981 sí 1986. Ó lọ sí ilé-ìwé girama rẹ̀ ní Gbesa Grammar School Ojobo, láàrin ọdún 1986 sí 1992.

## Àwọn ìtọ́kasí
Khalil Halilu

**Khalil Halilu** (tí a bí ní ọjọ́ 29 Oṣù Kẹwàá Ọdún 1990) jẹ́ ọmọ ilé-iṣẹ́ ìṣòwò àti alámọ̀já ìmọ̀-ẹ̀rọ̀ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, òntàjà àti igbákejì aláṣẹ lọ́wọ́lọ́wọ́ àti olùdarí àgbà ti National Agency for Science and Engineering Infrastructure (NASENI). Ààrẹ Bola Tinubu yàn án sí ipò yìí ní ọjọ́ kìíní oṣù kẹsàn-án ọdún 2023. 

## Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
Ìlú Kano ní ìpínlẹ̀ Kano ni wọ́n bí Halilu. Ó lọ sí ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ Rainbow ní Kano láti ọdún  1996 sí ọdún 2001. Ó parí ẹ̀kọ́ girama ní St Thomas Catholic School ní ọdún 2003 àti Prime College ní Kano ní ọdún 2006. Lẹ́hìn náà ni Halilu forúkọ sílẹ̀ ní University of Hertfordshire ní United Kingdom, níbi tí ó ti gba oyè ní Ìṣàkóso  Ìṣòwò ní ọdún 2009,  oyè Ìṣòwò Káríayé sì tẹ̀lẹ ní ọdún 2010.  

Lẹ́hìn tí ó parí ẹ̀kọ́ láti ilé-ẹkọ gíga, Halilu ṣíṣe akọ̀wé ìṣàkóso ní Archimode & Associates. Lẹ́yìn náà ló parí iṣẹ́  National Youth Service Corps rẹ̀ ní Abuja. 
Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn oníṣòwò ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1990
MC Edo Pikin

**Gbadamosi Agbonjor Jonathan**, tí gbogbo ènìyàn  mọ̀ sí *MC Edo Pikin*, jẹ́ apanilẹ́rìnín ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà . Ó jẹ́ ọmọ bíbí ìlú Ihievbe, ìlú tí ó wà ní Ìpínlẹ̀ Edo ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ní ọdún 2021, MC Edo Pikin gba àmì-ẹ̀yẹ ti *The Humor Award* (THA) fún ìsọ̀rí ti Apanilẹ́rìnín ní ọdún náà. 

## Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí apanilẹ́rìnín
Ẹ̀gbọ́n rẹ̀ àgbà tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Gbàdámásí Bernard Koboko  ni ó gbà á níyànjú láti múṣẹ́ apanilẹ́rìnín lọ́kúnkúndùn ní ọdún 2014. 

Edo Pickin ni olùdásílẹ̀ *Every Package Entertainment*. Lára àwọn àwàdà rẹ̀ tí ó gbajúmọ̀ jùlọ ni *Edo Pikin Undiluted*. Ó sì ti ṣe àwàdà ní *Voltage-of-hype*,  *Bovi's Naughty by Nature*  àti *Supernova Live Concert*. 

Ní ọdún 2020, ó ṣe ìlanilọ́yẹ̀ nípa àjàkálẹ̀ àrùn COVID-19 . 

## Ìgbésí ayé rẹ̀
MC Edo Pikin ní ìyàwó kan, tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ **Lily**, tí wọ́n sì bí ọmọ méjì.  

## Àwọn àmi-ẹ̀yẹ rẹ̀

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Taiwo Odukoya

**Daniel Taiwo Odukoya** (15 June 1956 – 7 August 2023) jẹ́ àlùfáà tí pentecostal ni Nàìjíríà. ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn òlùdásílẹ̀ àti àlùfáà àgbà tí The Fountain of Life Church, tí ó si wà ní Ilupeju, Lagos, àti pẹ̀lú àwọn ọmọ ẹgbẹ tótó Egbarin ènìyàn ní ọdún 2010s.

Taiwo Odukoya wọn bí ní ọjọ́ Kàrúndínlógún oṣù Kẹfà ọdún 1956 ní ìlú Kaduna, Colonial Nigeria, níbi tí o tún ti dàgbà. Ó kẹko ní ilé ẹ̀kọ́ àlákọ̀bẹ̀rẹ̀ àti gírámà ni Baptist Primary School, Kigo Road, Kaduna àti St. Paul’s College (èyí tí a mọ sí Kufena College, Wusasa) Zaria, lẹ́yìn ìgbà tó wá lọ sí fasiti Ibadan ní ọdún 1976 níbi to tí gba oyè ní petroleum engineering ní ọdún 1981. Gẹgẹbi ẹlẹrọ epo, ó bẹrẹ iṣẹ ni Ile-iṣẹ Epo ilẹ Naijiria (NNPC) ní Oṣù Kẹrin ọdún 1982 Lẹ́hìn ètò kàn ń pá tí National Youth Service Corp (NYSC) fún ọdún kan, o si ṣiṣẹ́ níbẹ̀ títí di àkókò ìfẹhìntì atinúwá rẹ̀ ni Oṣù Kínní ọdún 1994 Lẹ́hìn ìpè sí iṣẹ ìránṣẹ́ rẹ. 
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1956
The Origin: Madam Koi-Koi

***The Origin: Madam Koi-Koi*** jẹ́ fíìmù 2023 alápá méjì tó jẹ mọ́ ìbẹ̀rù, èyí tí Jay Franklyn Jituboh àti Dale Falla ṣagbátẹrù rẹ̀. Fíìmù alápá mẹ́jì náà ni wọ́n ti ń ṣàfihàn lórí Netflix láti 31 October 2023. Fíìmù náà ní àwọn gnajúmọ̀ òṣèré bí i Ireti Doyle, Martha Ehinome, Nene Aliemeke, Chioma Chukwuka, Deyemi Okanlawon, Omowunmi Dada, Ejiro Onojaife, Chuks Joseph, Kevin T. Solomon, Temidayo Akinboro, Iremide Adeoye àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

## Ìtàn ní sókí
Àsìkò ìtàn náà jẹ́ ọdún 1971 sí 1991, ó sọ̀rọ̀ nípa ìtàn Amanda (Martha Ehinome), èyí tó jé ọ̀dọ́mọbìnrin akẹ́kọ̀ọ́ kan tó ṣẹ̀ bẹ̀rẹ̀ ilé-ìwé kan. Ó ń ní ìdojúkọ láti fara mọ́lé ní ilé-ìwé tuntun yìí, nítorí ó ń ní àwọn àlá ìbẹ̀rù kan lálaalẹ́, èyí sì mu kí o pọ̀kànpọ̀ pé nǹkan kàyéfì kan ń ṣẹlẹ̀ ní ilé-ìwé náà. Alábàágbé Amanda àti ọ̀rẹ́ rẹ̀, ìyẹn Edna (Nene Nwanyo) kìlọ̀ fun láti yẹra fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tó gbajúgbajà nítorí ẹnikẹ́ni tó bá súnmọ́ wọn á kàndí nínú iyọ̀. Lẹ́yìn ọjọ́ díẹ̀, wọ́n gbọ́ pé wọ́n fipa bá Ibukun (Ejiro Onajaife) lò pọ̀, ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn akẹ́kọ̀ọ́bìnrin tó bẹ̀rẹ̀ sí ní rìn pẹ̀lú àwọn gbajúgbajà akẹ́kọ̀ọ́. Lẹ́yìn ìṣẹ̀lẹ̀ yìí, Idowu (Iremide Adeoye) tó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn akẹ́kọ̀ọ́ fi ète tan Ibukun sínú páńpẹ́ kan. Àwọn ènìyàn àjèjì kan sì pa á, lẹ́yìn tí ó ń le lo.

## Ìṣàgbéjáde
Ìlú Abẹ́òkúta ní Ìpínlẹ̀ Ògùn, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ni wọ́n ti ya fíìmù *The Origin: Madam Koi-Koi*. Ìyafọ́nrán náà tó ọ̀sẹ̀ mẹ́ta. Wọ́n ṣe ìgbéjáde apá kìíní náà ní ayẹyẹ Halloween ti ọdún 2023, nígbà tí wọ́n sì ṣàgbéjáde apá kejì ní November 7, 2023.

## Àṣààyàn àwọn akópa

* Martha Ehinome gẹ́gẹ́ bí i Amanda
* Jude Chukwuka gẹ́gẹ́ bí i Baba Fawole
* Ireti Doyle gẹ́gẹ́ bí i Mother Superior
* Nene Aliemeke gẹ́gẹ́ bí i Edna
* Omowunmi Dada gẹ́gẹ́ bí i Madam Koi Koi
* Chuks Joseph gẹ́gẹ́ bí i Lashe
* Chioma Chukwuka gẹ́gẹ́ bí i Sister Ruth
* Deyemi Okanlawon gẹ́gẹ́ bí i Theophilus
* Baaj Adebule gẹ́gẹ́ bí i Oscar

## Àwọn ìtọ́kasí
Madam Koi Koi

**Madam Koi Koi** (tí a tún mọ̀ sí ***Lady Koi Koi''', '''Miss Koi Koi***, ***Madam High Heel''' tàbí '''Madam Moke*** ní **[[Gánà|Ghana]]** àti **Miss Konkoko** *ni *'Tanzania )**' jẹ́ òkú nínú àwọn ìtàn ìgbàanì ti ilẹ̀ Nàìjíríà àti Áfíríkà tó máa ń ṣẹ̀rùbà wọ́n ní ilé-ìgbé àwọn akẹ́kọ̀ọ́ àti Ilé-ìgbọ̀nsẹ̀ ní àwọn ilé-ìwé lálẹ́. Africa.

 

## Àwọn ìtọ́kasí
De General

**Joshua Sunday**, tí orúkọ gbajúgbajà rẹ̀ ń jẹ́ **De General**, jẹ́ apanilẹ́rìn-ín ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Nígbà kan, ó díbọ́ bí aṣiwèrè kó ba lè fún àwọn ènìyàn tó bá ràn án lọ́wọ́ lówó.

## Iṣẹ́ tó yàn láàyò
Apanilẹ́rìn-ín náà ń rí owó látara ṣíṣàgbéjáde fọ́nrán lórí Facebook àti YouTube. Ó mú Jackie Chan gẹ́gẹ́ bí àwòkọ́ṣe rẹ̀, nítorí ó jẹ́ jagun-jagun tó máa ń lo àwọn eré ìjagun fi pani lẹ́rìn-ín.

## Àríyànjiyàn
Àwọn àjo-tó -ń-rí-sí-oògùn-olóró, ìyẹn National Drug Law Enforcement Agency (NDLEA) ti fìgbà kan fipá mú De General fún ẹ̀sùn pé ó ní ìpìn nínú oògùn olóró, wọ́n sì tì í mọ́lé fún ọ̀sẹ̀ kan. Wọ́n dá a lẹ́jọ́ ní Ilé-ẹjọ́ gíga ti ìjọba àpapọ̀, adájọ́ tó sì ṣe ẹjọ́ náà ni Daniel Osiagor. Adájọ́ náà sọ pé kò jẹ̀ bí, wọ́n kọ̀ fà á létí ni, wọn ò dá a lẹ́jọ́ tàbí ran lọ sẹ́wọ̀n.

Lẹ́yìn tí wọ́n tú u sílẹ̀, De General ṣe ìkéde pé bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n rí àwon oògùn olóró nínú ilé òun, òun kò mu oògun olóró rárá. Pé iṣẹ́ apanilẹ́rìn-ín ni òun ń ṣe.

Àwọn ènìyàn ò fi tayọ̀tayọ̀ gba ẹ̀sùn tí wọ́n fi kàn án yìí. Ọ̀kan lára àwọn tó sọ̀rọ̀ ni BasketMouth, tó ní wọ́n kọ̀ ń ṣe owó-orí báṣubàṣu ni. Bákan náà, àwọn àjọ tó ń rí sí ẹ̀tọ̀-ọmọnìyàn, ìyẹn Human Rights Writers Association of Nigeria bu ẹnu àté lu NDLEA fún ẹ̀gbin tí wọ́n kó bá apanilẹ́rìn-ín náà, nígbà tí wọ́n sì fi Abba Kyari tó jẹ́ ògbóǹtarìgì a-mu-oògùn-olóró sílẹ̀. Mr. Macaroni náà bu ẹnu àtẹ́ lu bí wọ́n ṣe hùwà sí De General nígbà tí wọ́n mú u.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Emmanuel Iren

**Emmanuel Aniefiok Iren** (wọ́n bí ní ojo kejidinlogun osu Ope,odun 1989) tí àwọn ènìyàn mọ̀ sí **Emmanuel Iren** jẹ́ oníwàásù àti olórin ẹ̀mí ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun ni olùdásílẹ̀Celebration Church International (CCI), èyí tí olú-ìjọ wọn wà ní Ìpínlẹ̀ Èkó, ní Nàìjíríà. Ní ọdún 2018, ó ṣàgbéjáde orin àkọ́kọ́ rẹ̀ tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Kerygma,* ní ọdún 2022, ó sì ṣàgbéjáde àwò-orin kejì rẹ̀, tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Apostolos:Voice of Transition*.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Emmanuel Iren ní ojo kejidinlogun osu ope, odun 1989. Ìpínlẹ̀ Akwa Íbọm ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ló sì ti wá. Ó lo si ile ekọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ rẹ̀ ní Saint Bernadettes Nursery and Primary School ní Ipaja, ní ìpínlẹ̀ Èkó. Láti ibẹ̀, ó lọ sí Queen’s Choice Nursery and Primary School College ní Ikotun, ní ìpínlẹ̀ Èkó bákan náà ni o ti lo si ile iwe girama Doregos Private Academy láti kọ ẹ̀kọ́.

## Àtòjọ àwon orin rẹ̀

### Àwo orin

### Orin àdákọ

* *Grace Changes Everything (feat [[Sinach]])*
* *Overcome (feat E-Daniels)*
* *Prophetic Chant (feat [[Nosa (musician)|Nosa]])*
* *Fire On My Altar*
* *The Glory (feat Outburst Music Group)*
* *Yes To Your Will*

#### Orin tó kópá nínú

* *Zoe (Odunayo Adebayo feat Emmanuel Iren)*
* *Bo Ta Jor (Prinx Emmanuel feat Emmanuel Iren)*

## Àtòjọ àwọn ìwé rẹ̀

* *Leading Seeks You*
* *Purposefully*
* *Am I Being Fooled? FAQs about God, the Bible and Jesus Christ*
* *Saving Grace*

* *Come To Me Bible Book*

## Àwọn ìtọ́kasí
Benjamin Kalu

**Benjamin Okezie Kalu** jẹ́ gbajúgbajà olóṣèlú omo orílẹ̀-èdè Nàíjírìa , tó ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bíi igbákejì olórí ilé ìgbimọ̀ aṣòfin àgbà orílẹ̀ èdè Naìjíríà láti ọdún 2023 . Ìdìbò rẹ sí ipò yìí ní awon akegbe re nile igbimo asofin abga fowosi. Kalu n ṣe aṣojú fun agbègbè àpapò Bende, tí ó si mu ero ati ohun ti awon eniyanre fe wa si  ile asofin agba ni orílẹ̀-èdè Naijiiria. 

## Ìgbésí ayé, ẹ̀kọ́ àti iṣẹ́ ìṣèlú
Ojó karùn-ún osù karùn-ún odún 1971 ni wọ́n bí Benjamin Okezie Kalu ní Agbamuzu, ní ìjoba ìbílẹ̀ Bende ní ìpínlẹ̀ Abia. Ó ṣe aṣojú agbègbè Bende Federal Constituency àti pé ó ti pinnu láti ṣe ìdásí sí ìdàgbàsókè orílẹ̀-èdè nípasẹ̀ àwọn ìlànà ìṣòfin, ìmúse iṣẹ́ àkànṣe, àti ìdàgbàsókè ènìyàn. Gẹ́gẹ́ bí aṣòfin àti agbẹnusọ fún Àpéjọ kẹsàn-án ti Ilé-ìgbìmọ̀ Aṣojú ní Nàìjíríà, ó ti gba ìyìn àgbáyé fún àwọn ìgbìyànjú rẹ̀ nínú ìdàgbàsókè orílẹ̀-èdè àti àwọn ìlànà ṣíṣe òfin.

## Àwọn ìtọ́kasí
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Climate Action Africa

**Climate Action Africa** tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ mọ̀ sí  **CMA** jẹ́ àwùjọ tí ó ń jà fún climate resilience, ilé iṣẹ́ àwùjọ yìí kalẹ̀ sí ní GRA Ikeja, Ìpínlẹ̀ Èkó. Oluchi Grace àti Chukwuemeka Fred Agbata ni ó da kalẹ̀ ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kèje ọdún 2021.
Hauwa Ali

Hauwa Ali (o ku ni ọdun 1995) jẹ onkọwe ọmọ orilẹede Naijiria ti a mọ si awọn iwe aramada rẹ ti n ṣawari awọn igbesi aye awọn obinrin Musulumi ati igbega awọn ibeere nipa awọn idiyele Islam ati ominira awọn obinrin. Iwe aramada ti o mọ julọ julọ, Destiny, gba ẹbun Delta fun itan arosọ

## Igbesi aye
A bi i ni Gusau ni ariwa Naijiria. O kọ ni Yunifasiti ti Maiduguri ati pe awọn iwe aramada rẹ ni a gbejade ni ipari awọn ọdun 1980. Ni ọdun 1995 o ku fun ọgbẹ igbaya.

## awọn ohun ti o kọ
Awọn itan arosọ rẹ ti o kọ lati oju wiwo ti ọdọmọde ti ko ni iyawo, o si ṣe afihan eto-ẹkọ gẹgẹbi “ọna-ọna si aṣeyọri, ọjọ iwaju ti o ni iwuri”.

Ohun kikọ akọkọ ti aramada akọkọ Destiny (Enugu, 1988) jẹ Farida ọmọ ọdun 16. Itan naa ṣeto awọn ariyanjiyan laarin, ni apa kan, eto-ẹkọ, iṣẹ, ominira ati ọkọ ti Farida fẹ ati, ni ida keji, ọkọ kan ti o rọ awọn ibatan rẹ pe o funni ni aabo owo, ṣugbọn gbiyanju lati fi ipa mu u lati tẹriba ati gba. si gbogbo awọn yiyan rẹ.[Itọkasi nilo] aramada keji rẹ, Iṣẹgun (Enugu, 1989), tẹsiwaju diẹ ninu awọn akori wọnyi ati tun ṣafihan awọn ibeere nipa igbeyawo laarin aṣa.

Alariwisi kan ṣe awọn asopọ laarin awọn iṣoro Farida ati Islam, ni iyanju pe o ṣe afihan “gbigba ifarabalẹ ti ayanmọ”. Omiiran jiyan lodi si eyi o si tẹnumọ “aisi ifẹ lati wa ni irẹwẹsi” ati ifaramọ rẹ si adura, ri igbagbọ rẹ bi agbara rere. A ti sọ pe Kadara jẹ ti “aṣa ti isọdọtun Islam, lakoko ti o ṣakoso lati ṣe ibeere abajade ti ohun elo lile”. A ti ṣapejuwe Ali gẹgẹbi ọkan ninu awọn onkọwe obinrin ni awọn ọdun 1990 ni ariwa ariwa Naijiria “ti nfi ohùn fun awọn talenti iṣẹda [wọn]” laarin “awọn odi ti ẹsin ati aṣa”.

Ayanmọ gba ẹbun Delta fun itan-akọọlẹ.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Blood Sisters (fíìmù 2022)

***Blood Sisters*** je ere Naijiria ti Netflix gbe jade ni odun 2022 Ere yii je akoko ere Naijiria ti yo wo Netflix Original series, awon agba osere ibe ni Ini Dima-Okojie ati Nancy Isime , peelu Ramsey Nouah, Kate Henshaw, Wale Ojo, Kehinde Bankole, Deyemi Okanlawon, Gabriel Afolayan, Tope Tedela peelu awon elere miiran. Awon apa meerin ere na jaade ni ojo kaarun osu kaarun odun 2022, eyi si je ibeere ifowosowopo Netflix ati Mo Abudu nipase ilese ere re , Ebonylife TV. Biyi Bandele ati Kenneth Gyang ni oludaari fíìmù Blood sisters.

## Awon Osere

* Ini Dima-Okojie be Sarah Duru(iyawo)
* Nancy Isime bi Kemi Sanya ati iranṣẹbinrin ti ola
* Deyemi Okanlawon as Kola Ademola
* Gabriel Afolayan bi Femi Ademola
* Ramsey Nouah bi Arakunrin B
* Kate Henshaw bi Uduak Ademola
* Kehinde Bankole bi Yinka Ademola
* Genoveva Umeh bi Timeyin
* Uche Jombo bi iya Sarah
* Wale Ojo as Inspector Joe
* Tope Tedela as Dr Adeboye/The Good Doctor
* Toke Makinwa bi Abby
* Segun Arinze bi Tijano
* Daniel Etim-Effiong bi Akin Bassey

## Àwọn ìtọ́kasí
Jude Dibia

**Jude Dibia** (tí wọ́n bí ní 5 January 1975 ní Ìpínlẹ̀ Èkó, ní Nàìjíríà) jẹ́ òǹkọ̀wé ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ní ọdún 2007, ó gba ẹ̀bù ti Ken Saro-Wiwa fún ìwé ìtàn-àròsọ rẹ̀, tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ *Unbridled*.

## Ètò-ẹ̀kọ́
Dibia kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ní  Yunifásítì ìlú Ìbàdàn, ó sì gboyè B.A. nínú ẹ̀kọ́ Modern European Languages (German).

## Iṣẹ́ tó yàn láàyò
Àwọn ìwé-ìtàn àròsọ Jude ni wọ́n ṣàpèjúwe gẹ́gẹ́ bí i èyí tó jẹ mọ́ onígboyànínú àti àríyànjiyàn láti ọẃ àwọn òǹkàwé àti alárìíwísí ìwé náà káàkiri ilẹ̀ Africa. *Walking with Shadows* ni wọ́n sọ pé ó jẹ́ ìwẹ́ ìtàn-àròsọ ilẹ̀ Nàìjíríà àkọ́kọ́ tó máa ní ọkùnrin tó jẹ́ géè nínú, tí ó sì tún jẹ́ olú-ẹ̀dá-ìtàn. *Unbridled*, náà, ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àríwísí àti àríyànjiyàn; ó jẹ́ ìtàn tó dojú ìkà kọ àwọn tó ń fìyà jẹ obìnrin, tí ó ti ní ìrírí mọ̀lẹ́bí tí ń bánilòpọ̀ àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìjìyà lọ́wọ́ àwọn ọkùnrin.

Wọ́n ti ṣàfihàn àwọn ìtàn kékeré Dibia lórí ẹ̀rọ-ayélujára bí i AfricanWriter.com àti Halftribe.com. Ọ̀kan lára àwọn ìtàn kékeré rẹ̀ ni *One World: tó jẹ́ àkójọpọ̀ ìtàn kékeré bí i ti* Chimamanda Ngozi Adichie àti Jhumpa Lahiri.

### Ìtúpalẹ̀ àwọn ìwé Jude Dibia

* Sesan, Azeez Akinwumi. Sexuality, Morality and Identity Construction in Jude Dibia's Walking with Shadows. *Ibadan Journal of English Studies* 7 (2018): 453–468.
* Sotunsa, Ebunoluwa Mobolanle  & Festus Alabi. The Portrayal of Homosexuality in Jude Dibia's *Walking with Shadows*. *Ibadan Journal of English Studies* 7 (2018):437-452.

## Àtòjọ àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀

* Winner for the 2007 Ken Saro-Wiwa Prize for Prose for *Unbridled*
* Finalist for the 2007 Nigeria Prize for Literature award for *[[Unbridled (novel)|Unbridled]]*

## Àwọn iṣẹ́ rẹ̀

* *Walking with Shadows* (BlackSands Books, 2005)
* *[[Unbridled (novel)|Unbridled]]* (2007)
* *[[Blackbird (Dibia novel)|Blackbird]]* (2011).
* *Among Strangers*

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Natasha Bowen

**Natasha Bowen** jẹ́ olùkọ́ àti òǹkọ̀wé ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà-tó tan-mọ́-àwọn-ará-Wales. Ó ń kọ àwọn ìwé aláìdálérí-ìtàn-gidi fún àwọn ọ̀dọ́. Wọ́n mọ̀ ọ́n fún ìwé ìtàn-àròsọ rẹ̀ *Skin of the Sea,* tó jẹ́ ìwé ìtàn-àròsọ tó ń tà jù ní New York.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Natasha Bowen sí Cambridge, ní England, sí bàbá tó jẹ́ ọmọ Yorùbá àti si ìyá tó jẹ́ ọmọ Wales. Ó dàgbà ní Cambridge pẹ̀lú ìṣínilójú sí àṣà Yorùbá, èyí tó padá̀ lò nínú àwọn àkọsílẹ̀ rẹ̀. Ó kẹ́kọ̀ọ́ nípa Creative Writing ní Bath Spa University. Léyìn tó kẹ́kọ̀ọ́ jáde, ó kó lọ sí apá Ìlà-oòrùn London, níbi tí ó ti di olùkọ́.

## Iṣẹ́ tó yàn láàyò
Ìwé àkọ́kọ́ Bowen ni *[[Skin of the Sea]]*, èyí tó jẹ́ ìwé àkọ́kọ́ ti *Of Mermaid and Orisa series,* èyí tó jẹ́ èrò àtinúdá rẹ̀ látara àṣà Yorùbá tó ti kọ́, ìyẹn nípa ìtàn-àròsọ ti ilẹ̀ Afrika, àṣà Yorùbá, àti ìfẹ́ rẹ̀ fún Yemọja. Ó tẹ ìwé yìí jáde ní 2 November 2021 láti ọwọ́ ilé-iṣẹ́ atẹ̀wétà ti Random House. Ó kọ ìwé náà lásìkò tí ó jẹ́ olùkọ́ ní ilé-ìwé.

Lẹ́yìn náà ló kọ Simi, tó jẹ́ ìtàn nípa Mami Wata tó rin ìrìn-àjò lọ sí òkè-òkun láti lọ ṣàwárí Ẹlẹ́dàá lẹ́yìn tí ó rú ọ̀fin tó tako ìwàláyé àwọn Mami Wata. Ìwé náà wọ orí ''New York Times'' àti Indie bestseller lists, ó sì gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àríwísí tó dáa, àwọn òǹkàwé náà sì yin òǹkọ̀wé fún ìjọra ìwé náà pẹ̀lú The Little Mermaid àti ìlò Yemọjà ti ilẹ̀ Adúláwọ̀ àti àṣà Yorùbá láti fi ṣàfihàn Transatlantic Slave Trade.

*Soul of the Deep* ni ìwé tó kọ lẹ́yìn náà, ó sì jáde ní September 27, 2022.

## Àtòjọ ìwé rẹ̀
**Of Mermaid and Orisa** **Series**

* *[[Skin of the Sea]]*. (November 2, 2021) Random House
* *Soul of the Deep*. (forthcoming, 2022) Random House

## Àwọn ìtókasí
Abimbola Adelakun

**Abimbola Adunni Adelakun** (born 15 September  ) jẹ́ akọ̀wé ọmọ Nàìjíríà.

## Igbesiaye
Ọmọ bíbí ní Ìbàdàn, Gúúsù Ìwọ̀ Oòrùn Nàìjíríà, ó ti kẹ́kọ̀ọ́ ní fásitì ti Ìbàdàn, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ yege pẹ̀lú ìwé ẹ̀rí àti Master of Arts ní ìbánisọ̀rọ̀ àti iṣẹ́ èdè. O gboye gboye gege bi Ph.D. dimu ni ijó ati itage ni University of Texas, Austin . 

Ó ṣíṣe pẹ̀lú ilé - iṣẹ ìwé ìròyìn *[[The Punch]]* ní Lagos, Nàìjíríà, gẹ́gẹ́ bí oǹkọ̀wé. Ó kẹ́kọ̀ọ́ nípa àṣà ìgbà ni tí Áfríkà bí ó ṣe ń gbé àti bí wọ́n ṣe kópa gẹ́gẹ́ bí ẹkọ nínú eré, ẹ̀dá, Africana àti ẹ̀kọ́ nípa Yorùbá. Ó kọ́ nípa àwọn ìwé ẹ̀kọ́ tí ó sì tí tẹ jáde ní oríṣiríṣi ìwé àkọsílẹ̀ Bí ìwé àkọsílẹ̀ tí obìnrin àti Ẹsin, àti ìwé àkọsílẹ̀ nípa àsà àti ẹ̀kọ́ nípa obìnrin Áfríkà. Díẹ̀ nínú àwọn ìwé rẹ jẹ́ ‘Coming to America: Race, Class, Nationality and Mobility in “African” hip  hop’ 2013; Pentecostal Panopticism and the Phantasm of “The Ultimate Power” 2018; ‘The Spirit Names the Child: Pentecostal Names and Trans-ethics’ 2020; ‘Black Lives Matter! Nigerian Lives Matter!: Language and Why Black Performance Matters’ 2019; ‘Pastocracy: Performing Pentecostal politics in Africa’ 2018; ‘Godmentality: Pentecostalism as performance in Nigeria’ 2017; ‘The Ghosts of Performance Past: Theatre, Gender, Religion and Cultural Memory’ 2017; ‘Spectacular Prophecies: Examining Pentecostal Power in Africa’ 2017; ‘Remixing Religion: An Interdisciplinary Graduate Student Conference’ 2014; ‘Yoruba Studies Review’ and ‘I am hated, therefore I am: The Enemy in Yorùbá Imaginary’

 Ó jẹ́ ònkọ̀wé ìwé ti *Lábẹ́ Brown Rusted Roofs* . 

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

* ''Labẹ The Brown Rusted Roofs'' - awotẹlẹ ni ''Saraba Iwe irohin'' &#x5B; **' &#x5D;</span></sup>
* [http://www.ngrguardiannews.com/arts/article03/indexn3_html?pdate=040509&ptitle=Nigerian%20writers'%20tour%20starts%20on%20a%20good%20note&cpdate=050509 Irin-ajo awọn onkọwe Naijiria bẹrẹ ni akiyesi to dara - ''Oluṣọ''] </link><sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true"><span style="white-space: nowrap;">&#x5B; **' &#x5D;

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Jimoh Oyewumi, Ajagungbade III

**Ọba Jimoh Oladunni Oyewumi, Ajagungbade III** (Yoruba: *Jímọ̀ Ọládùnní Oyèwùmí*; 27 May 1926 – 12 December 2021) fìgbà kan jẹ́ Sọ̀ún àti olórí ìlú Ògbómọ̀ṣọ́, fún ọdún méjìdínláàádọ́ta (48 years), títí di ìgbà tó kú ní ọdún 2021.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ àti ibi tó ti ṣẹ̀ wá
Oba Jimoh Oladunni Oyewumi, Ajagungbade III, ni wọ́n bí gẹ́gẹ́ bí i Prince Jimoh Oladunni Oyewumi ní 27 May 1926 sínú ìdílé ọlọ́ba ti ilé Oluwusi ní ìlú Ògbómọ̀ṣọ́, sínú ìdílé oba tó wà lórí oyè nígbà náà, ìyẹn Oba Bello Afolabi Oyewumi, Ajagungbade I, àti ọ̀kan lára àwọn olorì, ìyẹn Seliat Olatundun Oyewumi. Bàbá rẹ̀ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìyàwó, ó sì ní ọmọ mẹ́tàlélọ́gọ́ta (63 children), ìyẹn ọmọbìnrin mọ́kànlélọ́gbọ̀n (31 daughters) àti ọmọkùnrin méjìlélọ́gbọ̀n (32 sons). Òun ni àbígbẹ̀yìn láàrin àwọn ọmọkùnrin mẹ́tẹ̀ẹ̀ta tí ìyá rẹ̀ bí. Wọ́n bi ní ọdún kẹwàá tí bàbá rẹ̀ ti gun orí oyè.

Bàbá-bàbá rẹ̀, ìyẹn Oba Gbagungboye Ajamasa, Ajagungbade I, tó jọba láàárín ọdún 1869 sí 1871 (tàbí 1870 sí 1877). Bàbá bàbá-bàbá rẹ̀, ìyẹn Oluwusi Aremu tó jọba láàárín ọdún 1826 sí 1840. Oluwusi jẹ́ ọmọbà Toye Akanni Alebiosu ti Ogbomoso, tó jẹ́ Aare Ona Kakanfo keje ti ìlú Ọ̀yọ́ àti Sọ̀ún Ògbómọ̀ṣọ́.

## Ètò-ẹ̀kọ́ kí ó tó jọba
Bàbá Oyewumi kú ní 18 February 1940, nígbà tó wà ní ọmọdún mẹ́tàlá. Lẹ́yìn ikú bàbá rẹ̀, ó ní láti dẹ́kun lílọ sí ìlé-ìwé ti St. Patrick Catholic School, ní Oke-Padre ní Ìbàdàn, ó sì padà sí Ògbómọ̀ṣọ́, níbi tí ó ti gbé pẹ̀lú ìyá rẹ̀ lásìkò ìsìnkú ọlọ́ba náà. Ó lọ sí Ogbomoso People's Institute, ní Paku, ní Ogbomoso láti lọ tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ rẹ̀, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó í láti kúrò láti lọ kọ́ bí wọ́n ti ń hun aṣọ pẹ̀lú àwọn ẹ̀gbọ́n rẹ̀ ní Iléṣà. ibẹ̀ ni ó sì tí kọ́ bí wọ́n ti ń hun aso ofi. Ó padà rin ìrìn-àjò lọ sí ìlú Jos, ní Nàìjíríà ní 17 May 1944, níbi tí ó ti bẹ̀rẹ̀ ìdókòwò rẹ̀ nínú títà àti ríra ọtí òyìnbó láti United Kingdom. Ìmọ̀ rè láti sọ èdè Gẹ̀ẹ́sì ṣí ilèkùn owò púpọ̀ fún un, ó sì da owò pọ̀ mọ́ ọlpọ̀lọpọ̀ àwọn aláwọ̀ funfun. Lẹ́yìn náà ló ṣèdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́ J.O.Oyewumi and Company (Nigeria) Limited, èyí tó jẹ́ ilé-ìgbàlejò. Ó padà lọ sí Ògbómọ̀ṣọ́ láti Jos ní ọdún 1973, láti lọ forúkọsílẹ̀ fún ìdíjedupò ọba ti Sọ̀un lẹ́yìn ikú Oba Olajide Olayode II.

## Ìgbésí ayé rẹ̀
Oyewumi jẹ́ oníyàwópúpọl, ó sì fé ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìyàwó. Ó fẹ́ ìyàwọ́ àkọ́kọ́ rẹ̀, ìyẹn Ayaba Igbayilola Oyewumi (tó ti ṣaláìsí báyìí), ní ọdún 1950. Lára àwọn ìyàwó rẹ̀ ni Ayaba Olaronke Oyewumi (b. 1949). Ó ní ọmọ mẹ́rìndínlógún (24 children) àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọmọ-ọmọ àti ọmọ ọmọ-ọmọ. Kunle Oyewumi ni ọmọ ẹlẹ́ẹ̀kọkànlélógún rẹ̀. Ọ̀kan lára àwọn ọmọ rẹ̀ jẹ́ ọ̀kan láar àwọn gbajúgbajà onímọ̀, ìyẹn Oyeronke Oyewumi. Ó jẹ́ Mùsùlùmí àmọ́ ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọmọ àti ìyàwó rẹ̀ jẹ́ Kìrìsìtẹ́ẹ́nì.

Ó wàjà ní 12 December 2021, ní ọmọdún márùndínlọ́gọ́run (95).

## Àwọn ìtọ́kasí
Mahmoud Abdel-Aty

Mahmoud Abdel-Aty jẹ olukọ ọjọgbọn ara Egipti ti mathimatiki ati imọ-jinlẹ alaye ni Ile-ẹkọ giga Sohag ati Ẹka Iṣiro ni Ilu Zewail ti Imọ, Imọ-ẹrọ ati Innovation. O jẹ ẹlẹgbẹ ti a yan ati Igbakeji Alakoso Ariwa Afirika tẹlẹ ti Ile-ẹkọ giga ti Imọ-jinlẹ ti Afirika, Alakoso Igbimọ Orilẹ-ede Egypt fun International Mathematical Union, ati Alakoso Ile-iṣẹ fun Awọn ibatan Kariaye ni Ile-ẹkọ giga Sohag.[1][2][3]

## Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
Mahmoud Abdel-Aty ni a bi ni 6 Kọkànlá Oṣù 1967. O gba oye akọkọ B.Sc. O tayọ pẹlu Ọlá, ni ọdun 1990 lati Ile-ẹkọ giga Assiut, Egipti. O gba oye Master of Science ni mathimatiki ti a lo lati Ile-ẹkọ giga Assiut ni ọdun 1995. O gba Ph.D. ni Mathematics Applied ati kuatomu Alaye lati Max Planck Institute of Quantum Optics ni 1999 ati gba D.Sc rẹ. ni mathimatiki ati fisiksi lati National University of Uzbekistan ni 2007.￼

## Iṣẹ-ṣiṣe
Mahmoud Abdel-Aty bẹrẹ iṣẹ rẹ gẹgẹbi oluranlọwọ olukọni ni Ile-ẹkọ giga Assiut (1990-1995). O jẹ olukọni ni Ile-ẹkọ giga South Valley ni ọdun 1995 titi di ọdun 1997, nigbati o lọ kuro lati lepa doctorate rẹ ni Max Planck Institute of Quantum Optics, Munich. O di olukọ oluranlọwọ ni ọdun 1999 ni Ile-ẹkọ giga South Valley. Lẹhin ipo postdoctoral ni Ile-ẹkọ giga Flensburg lati 2001 si 2003, o di alamọdaju ẹlẹgbẹ ni Ile-ẹkọ giga South Valley ni 2004. O di olukọ ni kikun ni Ile-ẹkọ giga Sohag ni 2009. O jẹ alaga ipilẹ ti Ẹka Mathematics Applied, ni Zewail City of Science. ati Imọ-ẹrọ (2013-2017). Ni ọdun 2017, o di Dean ti Iwadi Imọ-jinlẹ ati Awọn Ikẹkọ Graduate ni Ile-ẹkọ Imọ-jinlẹ ti Applied, Bahrain ati lati 2018 titi di isisiyi, o jẹ Alakoso Ile-iṣẹ Ibaṣepọ Kariaye, ni Ile-ẹkọ giga Sohag.￼

## Awards ati iyin
Ni ọdun 2003, Abdel-Aty gba Aami Eye Igbaniyanju ti Ipinle fun Iṣiro.[5][1] Ni ọdun 2005, o gba Aami Eye Imọ-jinlẹ ti Agbaye Kẹta ni Iṣiro.[1] Ni ọdun 2007 o gba Aami Eye Foundation Abdul Hameed Shoman fun Awọn oniwadi Arab ni Iṣiro ati Awọn imọ-ẹrọ Kọmputa[5] [3] Ni ọdun 2009, o fun ni ẹbun Fayza Al-Kharafi ni Fisiksi nipasẹ Ile-ẹkọ giga ti Imọ-jinlẹ ati Imọ-ẹrọ ti Egypt.[4] Ni ọdun 2011, o gba Aami-ẹri Ipinle fun Ilọsiwaju ni Imọ-jinlẹ Ipilẹ nipasẹ Ile-ẹkọ giga ti Imọ-jinlẹ ati Imọ-ẹrọ ti Egypt.[4]

Ni ọdun 2018, o gba ẹbun Mohamed bin Rashed fun ipilẹṣẹ to dara julọ ninu eto imulo ede ati eto ti Mohamed bin Rashed Foundation funni. o jẹ nla 5awal￼

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1967
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Femi Orenuga

**Kenny Oluwafemi Gbolahan Ademola** " **Femi** " **Orenuga** (tí wọ́n bí ní 18 March 1993) jẹ́ agbábọ́ọ̀lù orílẹ̀-èdè Gẹ́ẹ̀sì, tí ó ń gbá a ní ààrin-gbùngbùn.

## Iṣẹ́ tó yàn láàyò

### Southend United
Orenuga tí wọ́n bí ní ìpínlẹ̀ Lewisham, ní London, darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù Southend United ní ọdún 2006 lẹ́yìn tí ó wú ẹgbẹ́ náà lórí, nígbà tí aṣojú kan fà á kalẹ̀.  Kò pé  tí ó darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ náà ni ó ṣe ìrànwọ́ fún Southend láti gba ife ẹ̀yẹ Norhanle ní orílẹ̀-èdè Denmark. Eléyìí tí ó mú kí àwọn ikọ̀ FC Copenhagen àtiBrøndby nífẹ̀ẹ́ sí i. Ó di agbábọ́ọ̀lù tó kéré jù lọ láti kópa fún ikọ̀ Southend United nígbà tí ó wọlé ní ìṣẹ́jú kẹ́tàléláàádọ́rùn-ún (93rd) ní ìjáwé-olúborí wọn lórí ikọ̀ Luton Town pẹ̀lú àmì-ayò mẹ́ta sí oókan nínú ìdíje FA Cup abala kejì, èyí tí ó wáyé ní keji ni 29, November 2008.   

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1993
Òǹkò

Àwọn ará Òǹkò tí a tún mọ̀ sí ará Òkè Ògùn jẹ́ ẹ̀yà Yorùbá jé àwọn tó ń gbé apá kan Òkè Ògùn ní Erékùṣù ìpínlẹ̀ ọ̀yọ́...
Lawuyi Ogunniran

**Láwuyì Ògúnníran** (5 November 1935 – 21 September 2020) jẹ́ òǹkọ̀wé eré ní Nàìjíríà tó ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ ní èdè Yorùbá. Eré rẹ̀, *Eégún Aláré*, jẹ́ iṣẹ́ tí gbogbo ayé tẹ́wọ́ gbà, ó sì jẹ́ ìwé tí a nílò fún kíláàsì lítíréṣọ̀ Yorùbá ní ọ̀pọ̀ ilé ẹ̀kọ́ girama ní Nàìjíríà. 

Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìwé ẹ̀kọ́ ti jẹ́ ìyàsọ́tọ̀ láti ṣe ìtúpalẹ̀ àwọn oríṣiríṣi  iṣẹ́ rẹ̀, pẹ̀lú ìwé-ẹ̀kọ́ PhD kan láti ọwọ́ Saudat Adébísí Hamzat ní Yunifásítì ti Ìlọrin, tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ *A New Historicist Analysis of Selected Plays of Láwuyì Ògúnníran ati Olú Owólabí.* Dúrótoyè Adélékè, ọ̀jọ̀gbọ́n nínú Ẹ̀kọ́ ìmọ̀ ẹ̀dá-édé àti Áfíríkà ní Yunifásítì Ìbàdàn ti tún ṣàyẹ̀wò lórí ‘Shakespearean Fool’ nínú iṣẹ́ Ògúnníran pẹ̀lú eré onítàn mẹ́ta láti ọwọ Adébáyọ̀ Fálétí, Ọláńrewájú Adépọ̀jù àti Afọlábí Ọlábímtán. Àwọn mìíràn ti ṣiṣẹ́ lórí àyẹ̀wò àwọn ewì àti ọ̀nà àsọyé tí òṣèré náà ń lò nínú àwọn iṣẹ́ rẹ̀.

## Àwọn Àtẹ̀jáde
*Ààre-àgò Aríkùyerì* 

*Eégún Aláré* 

*Ọmọ Alátẹ́ Ìlẹ̀kẹ̀* 

*Ìbàdàn Mesìọ̀gọ̀: Kìnnìún ilẹ̀ Yorùbá (1829–1893)* 

*Ọlọ́run ò màwàda* 

*Àtàrí àjànàku* 

*Igi wọ́rọ́kọ́* 

*Nibo laye dori ko?* 

*Ọ̀nà kan ò wòjà* 

*Abínúẹni* (coauthored with Yẹmí Ọmọ́táyọ̀) 

*Ààrò Mèta Àtọ̀runwá!* 

*Ìṣe tí Àwọn Yorùbá Ńṣe* 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2020
Ẹ̀ka:Àwọn ojọ́ìbí ní 1940
Sam aluko

Samuel Àlùkò (August 18, 1929 – February 7, 2012) jẹ́ gbajúgbajà ọmọ Nàìjíríà onímọ̀  ètò ọrọ̀ ajé àti ọ̀mọ̀wé tó kọ oríṣìíríṣìí àwọn ìwé tí ó yànnàná àwọn àlàkalẹ̀ ìjọba lórí àwùjọ àti ètò ọrọ̀ ajé. Àlùkò tún kó ipa olùdámọ̀ràn fún àwọn aṣíwájú Olóṣèlú bí i Obafemi Awolowo àti Sani Abacha. Ànfàní ìkẹyìn yìí ni wọ́n lè pé ó ṣàjòjì nítorí i bí ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé Àlùkò ṣe jẹ́ àtakò ńlá sí àwọn àìṣe déédé ìjọba.

Èròńgbà ètò ọrọ ajé àti ti òṣèlú Àlùkò jẹ́ ti bíbu ẹnu àtẹ́ lu bámúbámú la yó láàárin àwọn olóṣèlú àti mímú àlékún bá owó tí ìjọba ń pa wọlé, gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà láti mú kí ìdàgbàsókè ọrọ̀ ajé wà. Ó jẹ́ ayànnàná lórí ètò ọrọ̀ ajé ìlú ó sì tún jẹ́ fi ojú lámèétọ́ wo àwọn àlàkalẹ̀ àwọn báńkì onídàgbàsókè ti ìlẹ̀ òkèrè tòun ti àwọn àlàkalẹ̀ nípa ipò tí ètò ọrọ̀ ajé Nàìjíríà wà àti àwọn àbà tó lè mú ojútùú sí àwọn ìṣòro à-jẹ-mọ́- ètò-ọrọ̀-ajé  wá.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Olusoji Fasuba

**Olusoji Adetokunbo Fasuba** ti a bi ni 9 July 1984 je elere ori paapa ologorunibuso. O  gbe gba oroke laarin awon elere ile adulawo ni iseju aaya 9.85 titi ti Akanni Simbine Fi gba Ipo naa ni July 2021 pelu iseju aaya 9.84.

## Iberepepe aye re
Wọ́n bí Fasuba sí Sapele, ní Ìpínlẹ̀ Dẹ́ltà, ní orílẹ̀-èdẹ̀ Nàìjíríà. Òun ni àkọ́bih nínú ọmọ mẹ́ta. Eré-ìahrayá ti wà nínú ìdílé náà. Ìyá rẹ̀ tó jẹ́ Jamaican, máa ń sáré nígbà tó wà ní ṣàngó òde, òun sì ni àbúrò Don Quarrie, tó jẹ́ gbajúgbajà eléré ìdárayá. Àwọn òbí rẹ̀ fun ní àtìlẹ́yìn láti sá́ré lásìkò èwe rẹ̀, ó sì mọ eré sá gan-an débi pé kò sí ẹni tó le là á ní ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ rẹ̀. Pàápàá jù lọ, ó mọ bọ́ọ̀lù àfẹ́sẹ̀gbà, football, volleyball àti basketball. Ó sì gba àmì-ẹ̀yẹ láti lọ sí Mixed Secondary School látàri ìwé ọ̀fé tó fún un. Ó máa ń gbé igbá orókè ní gbogbo ìdíje tí wọ́n bá ṣe. Fasuba tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀, ó lọ sí Obafemi Awolowo University ní Ile-Ife, àmọ́ iṣé náà nira fún un. Pẹ̀lú ìgbìyànjú láti ọ̀dọ̀ ìyá rẹ̀, ó fi iṣé ilé-ìwé sílẹ̀, ó sì lọ sí inú eré-ìdárayá lójú pálí

## Àwọn ìtọ́kasí
Tunde Adebimpe

**Babatunde Omoroga Adebimpe** Listen ⓘ (ti wón bí ní February 25, 1975) ó je olórin orílè-èdè Améríkà, olórin-orinrin, òsèré, adarí, àti olorin wiwo ti a mo si gege bi olori olorin ti Brooklyn -based band TV lori Redio.

## Àwọn ìtọ́kasí
.
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1975
Richard Bamisile

**Richard Olufemi Bamisile** (ẹni tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí BAFEM; wọ́n bí i ní 27 September 1965) jẹ́ Olóṣèlú Nàìjíríà tí ó sì jẹ́ ọmọ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin tó ń ṣojú Agbègbè Gúúsù Èkìtì II. Ó tún jẹ́ Agbẹnusọ ilé aṣòfin Ìpínlẹ̀ Èkìtì nígbà kan rí (ìjókòó kẹta). Ó wà lára àwọn olùdíje fún ipò Gómìnà nínú ètò ìdìbò abẹ́nú ẹgbẹ́ òṣèlú (APC) ní 2019.

## Àwọn ìtọ́kasí
Abideen Olasupo

**Olasupo Abideen Opeyemi** (tí àbí ní October 17, 1993) ní ìlú Ifọ́n ní ìpínlẹ̀ Osun,  ó jẹ́ oníṣòwò orílè èdè Nàìjíríà, Ó jẹ́ olùdásílè ilé-iṣẹ́ OPAB Gas àti Brain Buiders Youth Development Initiative (BBYDI). Ó sì jẹ́ ìkan lára alágbàwí SDGs.  

UN pe **Olasupo Abideen** láti sọ̀rọ̀ ní 2023 Economic Economic and Social Council ( ECOSOC ) Youth Forum tí ó sọ̀rọ̀ lórí kókó ọ̀rọ̀ yìí "Strengthening the Trust of Youth in Multilateralism: Exploring Intergenerational and Peer-to-Peer Dialogue. Intergenerational  Wọ́n tún dárúkọ rẹ̀ lára àwọn ọ̀dọ́ ajàfẹ́tọ̀ọ́ tí ọ́ máa sọ̀rọ̀ ní UNGASS lórí àwọn ọ̀rọ̀ àti ojútùú fún dídènà àti gbígbógun ti ìwà ìbàjẹ́ àti fífi ìfọwọ́sowọ́pọ̀ kárí ayé. 

## Ẹkọ

## Ita ìjápọ

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1993
Lanre Buraimoh

**Lanre Buraimoh** kẹ́kọ̀ọ́ iṣẹ́-onà (ìlẹ̀kẹ̀-híhun) lọ́wọ́ àwọn òbí rẹ̀, Olóyè Jimoh Buraimoh àti Àlàkẹ́ Buraimoh, tí wọ́n jẹ́ gbajúgbajà onílẹ̀kẹ̀ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti òkè òkun. Ẹ̀ṣọ̀ òun àrà tí àwọn ẹ̀yà Yorùbá ilẹ̀ adúnláwọ̀ ń fi ìlàkẹ̀ ìbílẹ̀ dá sí adé, bàtà, àti ọ̀pá ìtìlẹ̀ àwọn ọba aládé, ni ó ṣokùnfà ìfẹ́ tí Lanre Buraimoh ní sí iṣẹ́ ìlẹ̀kẹ̀ híhun. Ọgbọ́n àtinúdá alárà titun onílẹ̀kẹ̀ kíkùn ti Buraimoh fi kún ìlẹ̀kẹ̀ ìbílẹ̀ mú kí ẹwà ìlẹ̀kẹ̀ àwọn Yorùbá yọ síi. Ìṣelẹ́ṣọ̀ọ́ yìí sì ṣàfihàn àwọn ìgbàgbọ́ Yorùba nípa ìfẹ́, ìdánilárayá àti ìṣọ̀kan.

## Àtòjọ àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀

* 2019, Houston Artadia Fellowship
* 2017, Juror's Award at the University Museum at Texas Southern University

## Àwọn ìṣàfihàn rẹ̀

* 2019, 19th Annual Citywide Exhibition, University Museum at Texas Southern University, Houston, Texas
* 2019, Summer Group Art Show, Wasagaming Art Center, Manitoba, Canada
* 2017, Art of Africa, Mytrunk Gallery, Denmark
* 2012, 12th Annual Citywide Exhibition, University Museum at Texas Southern University, Houston, Texas

## Àwọn ìtọ́kasí