Tom Manthata

**Thomas Madikwe Manthata** (29 Kọkànlá Oṣù 1939 - 10 Keje 2020) jẹ́ ajàfẹ́tọ̀ọ́ ọmọ ilẹ̀ Gúúsù Áfíríkà kan tí ó ń ṣiṣẹ́ nínú ìgbìmọ̀ ìdènà ẹ̀yà-ìyàtọ̀. Lẹ́yìn òpin ìṣọ̀kan ẹ̀yà-ìyàtọ̀, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ Ìgbìmọ̀ Òtítọ́ àti Ìṣọ̀kan àti ti Ìgbìmọ̀ Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn ti Gúúsù Áfíríkà.

Nígbà tí wọ́n ń ṣe àṣejù, Manthata jẹ́ olùkọ́ ní Soweto, ó sì ṣiṣẹ́ fún Ìgbìmọ̀ Àwọn Ṣọ́ọ̀ṣì ti South Africa. Gẹ́gẹ́ bí ẹni tó lágbára nínú ẹgbẹ́ Black Consciousness, ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ olùdásílẹ̀ àti akọ̀wé gbogbogbòò ti Ẹgbẹ́ Àwọn Ènìyàn Azanian. Ó jẹ́ ọ̀kan lára ​​àwọn tí wọ́n fi ẹ̀sùn kàn ní Delmas Treason Trial, ní oṣù kọkànlá ọdún 1988, wọ́n dá a lẹ́bi ìṣọ̀tẹ̀ fún ìgbòkègbodò ìṣèlú rẹ̀. Ó lo ọdún kan lára ​​ẹ̀wọ̀n ọdún mẹ́fà kí wọ́n tó fagilé ìdájọ́ náà lórí ẹjọ́ ní ọdún 1989.

## Tete aye ati ijajagbara
A bi Manthata ni ọjọ 29 Oṣu kọkanla ọdun 1939 ni Soekmekaar ni Northern Transvaal tẹlẹ.  Ní ọdún 1967, lẹ́yìn tí wọ́n lé wọn kúrò ní ilé ẹ̀kọ́ ìsìn Kátólíìkì,  Ó bẹ̀rẹ̀ sí í kọ́ni ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga Sekano Ntoane ní Soweto ní ìta Johannesburg, níbi tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ ti ní Amos Masondo àti ààrẹ ọjọ́ iwájú Cyril Ramaphosa nínú.   Ní àsìkò kan náà, ó tún kẹ́kọ̀ọ́ ní Yunifásítì ti Gúúsù Áfíríkà (UNISA) ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í ṣiṣẹ́ nínú ẹgbẹ́ Black Consciousness tó ń yára jáde, ní àkọ́kọ́ nípasẹ̀ Ẹgbẹ́ Àwọn Akẹ́kọ̀ọ́ Gúúsù Áfíríkà .  Ó lo ìbáṣepọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú ẹgbẹ́ Black Consciousness láti mú kí ẹ̀kọ́ ìṣèlú àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ilé-ẹ̀kọ́ gíga rẹ̀ rọrùn. 

Láti ọdún 1974, ó ṣiṣẹ́ ní Ìgbìmọ̀ Àwọn Ṣọ́ọ̀ṣì Gúúsù Áfíríkà (SACC), èyí tó ní ipa pàtàkì nínú ríran àwọn ìdílé àwọn tí wọ́n ti há mọ́lé lọ́wọ́. Ní ọdún mẹ́ta lẹ́yìn náà, ní ọdún 1977, ìjọba apartheid kọ̀ láti ṣètò ẹgbẹ́ Black Consciousness gidigidi, wọ́n sì fòfin de gbogbo àwọn àjọ pàtàkì ẹgbẹ́ náà lẹ́yìn ìdìtẹ̀ Soweto. Lẹ́yìn náà, Manthata di ọ̀kan lára ​​àwọn olùdásílẹ̀ ẹgbẹ́ Azanian People's Organization (AZAPO), níbi tí ó ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí akọ̀wé gbogbogbò nígbà tó yá.  Wọ́n mú un ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà nítorí ìgbòkègbodò òṣèlú rẹ̀. 

## Ìgbẹ́jọ́ Ọ̀tẹ̀ Delmas
Ní oṣù kẹfà ọdún 1985, ó di ọ̀kan lára ​​àwọn ajìjàǹgbara méjìlélógún tí wọ́n fi ẹ̀sùn kàn nínú ẹjọ́ Delmas Treason Trial, tí wọ́n fi ẹ̀sùn kàn pé wọ́n hùwà ìdìtẹ̀ nípa rírú ìdìtẹ̀ ọdún 1984 ní Vaal Triangle.  Desmond Tutu, akọ̀wé gbogbogbò ti SACC nígbà náà, sọ lẹ́yìn náà pé Manthata nìkan ló wà ní Vaal láti máa ṣe àkíyèsí àwọn ìwọ́de náà lórí àṣẹ rẹ̀.  Síbẹ̀síbẹ̀, ní ọjọ́ kejìdínlógún oṣù kọkànlá ọdún 1988, Manthata – pẹ̀lú Moss Chikane, Popo Molefe, àti Mosiuoa Lekota ti United Democratic Front – wà lára ​​àwọn ẹlẹ́jọ́ mẹ́rin tí wọ́n dá lẹ́bi fún ìṣọ̀tẹ̀ ìjọba.  Tutu ṣe atẹjade op-ed kan ni aabo Manthata ni New York Times, kikọ:Tí ẹnìkan bá wà ní South Africa tí mo lè fi orí mi sí orí pákó kan láìsí ìjákulẹ̀, Tom Manthata ni. Tom jẹ́ ẹni tí, lẹ́yìn tí wọ́n ti fìyà jẹ nígbà tí ó wà ní àhámọ́ ọlọ́pàá, lẹ́yìn tí ó ti lo ju ọjọ́ 200 lọ ní àhámọ́ láìsí ìdájọ́, lẹ́yìn tí ó ti wà ní “àhámọ́ ìdènà” fún ọdún kan, ó jáde kúrò ní ẹ̀wọ̀n láti sọ fún àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ ní ìgbìmọ̀ pé: ‘Ẹ má ṣe jẹ́ kí ìbínú jẹ wá níyà.’Ní ọjọ́ kẹjọ oṣù Kejìlá, wọ́n dá Manthata lẹ́bi láti lo ọdún mẹ́fà ní ẹ̀wọ̀n; adájọ́ sọ pé òun ti ṣe ìdájọ́ aláìlágbára pẹ̀lú ìrètí pé Manthata yóò gba ipò olórí tí ó dára nígbà tí wọ́n bá tú u sílẹ̀. Sibẹsibẹ, o ṣiṣẹ ọdun kan pere: ni ọjọ kẹẹdogun oṣu kejila ọdun 1989, Ile-ẹjọ Giga julọ ti Ẹjọ fagile idajọ naa lori imọ-ẹrọ imọ-ẹrọ kan. 

## Leyin-apartheid ọmọ
Lẹ́yìn tí a ti pa ẹ̀yà apartheid run ní ọdún 1994, Manthata ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí kọmíṣọ́nà nínú Ìgbìmọ̀ Òtítọ́ àti Ìbáṣepọ̀.  Ó tún jẹ́ kọmíṣọ́nà ní South Africa Human Rights Commission, ní àkọ́kọ́ fún ìpínlẹ̀ Eastern Cape,  Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ọdún méje gẹ́gẹ́ bí kọmíṣọ́nà orílẹ̀-èdè ní oṣù kẹwàá ọdún 2002, lábẹ́ alága Jody Kollapen. 

## Ìgbésí ayé àti ikú ara ẹni
Manthata kú nítorí àìsàn tí ó ní í ṣe pẹ̀lú COVID-19 ní One Military Hospital níta Pretoria ní ọjọ́ kẹwàá oṣù keje ọdún 2020.   Ó ti ṣe ìgbéyàwó.  Ní oṣù kọkànlá ọdún 2021, Ààrẹ Cyril Ramaphosa fún un ní ẹ̀bùn Order of Luthuli ní wúrà lẹ́yìn ikú rẹ̀, “fún ìkópa rẹ̀ nínú àwọn ọ̀ràn ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn, láti ẹ̀tọ́ àwọn àgbàlagbà àti àwọn ọ̀ràn ilẹ̀ títí dé àwọn olórí ìbílẹ̀”.  

## Àwọn ìtọ́kasí

## Ita ìjápọ

* Isinku iṣẹ ni SABC

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2020
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1939