Jamáíkà

**Jamáíkà** () je orile-ede erekusu ni Antilles Gbangba, to je  ni gigun ati bi  
 ni fife, ti isodipupo won je 11,100&nbsp;km2. O budo 
sinu Okun Karibeani, bi  guusu Kuba, ati  iwoorun Hispaniola, erekusu to je ile fun awon orileabinibi-ileijoba Haiti ati Orile-ede Olominira Dominiki. Awon elede Arawak abinibi eya Taíno ti won gbe nibe pe oruko erekusu ohun ni *Xaymaca*, to tumosi "Ile Igi ati Omi", tabi "Ile Isun Omi". 

Nigba kan bi ini Spein ti won si pe ibe ni **', ni 1655 o di ibiamusin Ilegeesi, ati leyin eyi o di ti Britani, toruko 
re n je "Jamaica". Pelu awon eniyan ti won to egbegberun 2.8, o je orile-ede keta [[English-speaking world|eledegeesi]] to ni awon eniyan pipojulo ni orile [[the Americas|Amerika]], leyin 
awon orile-ede [[United States|Iparapo awon Ipinle]] ati [[Canada|Kanada]]. O wa ninu 
[[Commonwealth realm|ile Ajoni]] pelu [[Queen Elizabeth II]] bi [[Head of State|Olori Orile-ede]]. 
[[Kingston, Jamaica|Kingston]] ni ilu titobijulo ati oluilu re.

== Ìtàn ==


Awon eya abinibi [[Arawak]] ati [[Taino]] ti won gbera lati [[South America|Guusu Amerika]] budo 
sori erekusu na larin odun 4000 ati 1000 kJ. Nigbati
[[Christopher Columbus]] de be ni 1494 o ba awon abule to ju 200 lo nibe ti won ni awon olori abule 
nibe. Ebado guusu Jamaika je ibi ti awon eniyan posijulo nigbana, agaga layika agbegbe ti a mo loni 
bi Old Harbour. Awon Tainos si je onibugbe Jamaika nigbati awon Geesi 
gba idari ibe. Jamaican National Heritage Trust nsise lati wari, ki 
won o si sakosile eri yiowu toba le wa nipa awon [[Taino]]/[[Arawaks]]. Christopher Columbus gba Jamaica fun Spein leyin to bale sibe ni 1494. O se e se ko je pe ibi ti Columbus bale si ni Dry Harbour, loni to n je 
[[Discovery Bay, Jamaica|Discovery Bay]]. Maili kan ni iwoorun [[Saint Ann Parish, Jamaica|St. 
Ann's Bay]] ni ibi ibudo akoko awon ara Spein lori erekusu na, [[Sevilla la Nueva (settlement)|Sevilla]], ti won pati ni 1554 nitori opo awon olosa ti won ja be.

Won ko oluilu ibe lo si [[Spanish Town]], loni to budo si [[Saint Catherine Parish, Jamaica|parish of St. Catherine]], lati odun 1534. Leyin eyi won pe ni "Villa de la Vega". Spanish Town ni o ni  
[[Cathedral|Ile isin]] to pejulo larin awon ibiamusin Britani. Awon ara Ilegeesi fi tipatipa le awon ara Spein kuro ni Ocho Rios ni St. Ann. Sugbon, o di odun 1655, ni Tower Isle, ki awon ara Ilegeesi o to gba ogba ologun awon ara Spein to gbeyin ni Jamaica. Omo Spein to n je Don Cortez Arnoldo de 
Yassi da abo bo Tower Hill (ibi ti Tower Isle wa) lowo awon ara Ilegeesi fun odun marun, ki o to salo si Kuba. Ibi to gba salo ni won n pe ni "Runaway Bay", eyi na wa ni St. Ann. Oruko Montego Bay, to je oluilu parish St. James, wa lati oruko lede Spein **' (tabi Bay of Lard) fun opo iye pupo boar ti won n lo fun lard-making industry.
[thumb|160px|right|[Henry Morgan was a famous Caribbean pirate and privateer who had arrived in the West Indies as an indentured 
servant, like many of the early settlers.]]

Ara Ilegeesi Admiral William Penn (baba William Penn ti Pennsylvania) ati Ogagun Robert Venables gba erekusu yi ni 1655. Ni 1660, iye awon eniyan ni Jamaika je 4,500 awon alawo funfun ati bi 1,500 melo awon alawo dudu. Lati bi awon odun 1670, awon eniyan alawo dudu ni won je ogunlogo iye awon eniyan nibe. 

Nigba ti awon ara Ilegeesi gba Jamaika ni 1655 olumusin ara Spein sa kuro nibe won si fi opolopo 
awon omo eru won lati Afrika seyin. Ki awon ara Ilegeesi o mo baa tun mu won leru, won salo si 
agbegbe oke alapata ni ori erekusu yi, nibi ti won ti darapo mo awon miran ti awon na ti sa kuro lowo awon ara Spein tele lati lo gbe pelu awon Taínos. Awon eru ti won ti salo wonyi je mimo bi Jamaican Maroons, koja lu awon ara Britani ni orundun 18th. Awon iran won si n je oruko yi titi doni. Nigba oko eru awon Maroon sedasile agbajo alominira larin inu oke ile Jamaica niran deran.
Nigba awon odun 200 akoko ijoba Britani, Jamaika di ikan ninu awon orile-ede to siwaju lagbaye to n 
ta suga ati to n lo eru, nipa sise iye to ju toonu 77,000 suga lo lododun larin 1820 ati 1824. Leyin ipare owo eru (eyi yato si oko eru gan ti won ko pare) ni 1807, awon ara Britani mu awon ara India ati ara Saina wa bi awon oniwofa lati sise. Awon omo-omo awo awon oniwofa lti Asia yi si wa ni Jamaika titi doni.

Nigba to fi di ibere orundun 19th, nitoripe Jamaica gbokan le oko eru eyi ki awon eniyan 
alawodudu (awon ara Afrika) o poju awon eniyan alawofunfun (awon ara Europe) lo ni ipin 20 si 1. 
Botilejepe awon Ilegeesi ti fi ofinde owo eru, ifayawo won si awon ibiamusin si tun sele nigbana. 
Ijoba Britani se ofin to lana ipare oko eru, sugbon won tun lana lati se imudara igbe awon eru ibe. 
Ninu awon ilanna yi ni ifofinde lilo egba ninu oko, ifofinde nina awon obinrin, ikede pe awon eru 
gbodo je gbigba laye lati gba ilana esin, ipondandan pe awon eru gbodo ni ojo kan ninu 
ose lati ta awon ogbin oko won, bakanna won si tun fofinde awon oja ojo Aiku.

thumb|left|Map of Jamaica
Sugbon ni Jamaika, awon ilana yi je lilodi di latowo Ile-igbimo Asofin. Ileigbimo yi so pe awon eru 
nitelorun ara won, won si lodi si itowobo Ileasofin si oro to n lo ni erekusu ohun, botilejepe opo awon to ni eru n beru pe ijidide awon eru le se.

Leyin opolopo aigboran ati iyipada iwuwa ni Britani Olokiki, won fofinde oko eru ni 1834, pelu  ifisile patapata lowo idekun eru ni 1838. Iye awon eniyan ibe ni 1834 je 371,070 ninu awon ti 15,000 je alawofunfun, 5,000 je eniyan alawodudu alominira, 40,000 eya adalu, ati 311,070 eru.

Ni awon odun 1800, Britani sedasile iye awon ogba eweko. Ikan ninu won ni Castleton Garden, to je didakale ni 1862 lati dipo Bath Garden (to je dida ni 1779) ti agbara omi baje. Bath Garden ni ibi ogbin breadfruit ti won je mimuwa si Jamaica lati Pacific latowo Captain William Bligh. Awon ogba miran tun ni Cinchona Plantation ti won dasile ni 1868 ati Hope Garden ti won dasile ni 1874. Ni 1872, Kingston di oluilu erekusu na.

Ni 1945, Sir Horace Hector Hearne di Onidajo Agba ati Olutoju Akosile ni Jamaika. O solori Ile-Ejo Gigajulo, Kingston larin 1945 ati 1950/1951. Ibe lo gba lo si Kenya nibi ti won ti yan bi Onidajo Agba.[thumb|140px|Jamaican Prime Minister [Michael Manley and his wife with US president Jimmy Carter in 1977.]]
Diedie Jamaika gba ilominira lopo lowo Iparapo Ileoba be sini ni 1958, o di igberiko ninu Federation of the West Indies, ile apapo kan ni larin awon British West Indies. Jamaika gba iominira patapata nigba to fi ile apapo yi sile ni 1962.

Okowo to n posi daada bi 6% lodoodun, lo sele ni odun mewa akoko leyin ilominira labe ijoba ti awon Alakoso AgbaAlexander Bustamante, Donald Sangster ati Hugh Shearer solo   ri sirere. Ohun to fa iposi yi ni inawolori daada si bauxite/alumina, isebewo, ile-ise elero ati, ni bi die apa ise agbe.

## Àwọn ìtọ́kasí