Under the Udala Trees

***Under the Udala Trees*** jẹ iwe-ìtàn àròkọ kan ti ònkọ̀we ọmọ Naijiria-Amẹrika Chinelo Okparanta kọ ni ọdún 2015. Ìtàn náà wà ní àkókò ogun abẹ́lé  ní Nigeria ní àwọn ọdún 1960, ó sì tẹ̀lé ìtàn Ijeoma, ọmọbìnrin kan tí ń dàgbà sínú orílẹ̀-èdè tí ogun ti bà jẹ́, tí ó sì ní láti dojú kọ ìdánilójú rẹ̀ nípa ìbálòpò rẹ àti àjàkálẹ̀ aráyé tó wà ni àyíká naa.

Àló ìtàn náà jẹ́ nípasẹ̀ olùsọ̀tan akọkọ lati oju-iwoye àgbàṣẹ, ìyẹn ni Ijeoma, ati pe gẹ́gẹ́bí ìrù bẹẹ, a sọ itan naa pẹlu ohùn ati irisi rẹ̀.

Iya Okparanta ti rí bí bàbá rẹ ti kù ni ọna kànnà ni àkókò Ogun Abẹle Nàìjíríà ti àgbase ìtàn ti ri pé bàbá rẹ ku,  ni asopọ pẹlú bí ìrírí ìgbésí ayé Okparanta fúnra rẹ ti sọ fun u ni ọrọ kikọ ìwé ìtàn naa kalẹ̀.

Ìwe ìtàn naa jẹ àkọkọ kọ ti Okparanta, ni atẹle àkójọpọ̀ àwọn itan kukuru rẹ  gẹgẹ bi *Happiness, Like Water (2013)*, ati pe o ti gba èsì rere gbogbogbò lati igba ti a ti tẹ ìwé nán jáde ni ọdún 2015. Ni ọdun 2016, gẹ́gẹ́bí apakan ti Àwọn ẹbùn Litireso Ọdọọdún ti Lambda, ìwé ìtàn yii gba ami-ẹri kan fun “Iro-ọrọ Ọkọnrin Ti o dara julọ”. 

## Idite
Ìwe ìtàn naa ṣii ni àwọn ọdún 1960 ni Nàìjíríà, ni tí tẹle itan Ijeoma, ọmọbìnrin kékeré kàn ti ngbé ni ilu kékeré kàn ti a npè ni Ojoto pẹlú ìyá rẹ, Adaora, ati bàbá rẹ, Uzo, ni ààrin Ogun Abẹle Naijiria.

Lẹyìn ikọ òfurufú ni ìbẹrẹ iwe ìtàn náà, Ijeoma àti ìyá rẹ̀ Adaora sa lọ lai farapa ṣugbọn wọn pa baba rẹ. Eyi jẹki Ijeoma wa lábẹ́ ìtọjú Adaora. Iku Uzo ni ipá nlá lórí ìlera ọpọlọ Adaora, ti o fi ranṣẹ si ipo ti o dàbí. Níkẹyìn, Adaora pinnu láti rán Ijeoma lọ si ilu Nwewi ti o jinna, láti gbè pẹlu awọn ọrẹ ẹbi, labẹ èrò pé o jẹ ailewu ati ohùn ti o tọ lati ṣe bi o tilẹ jẹ pe Ijeoma n lọra lati lọ nítorí àsopọ ti o lágbára ti o ni pẹlu iya rẹ ati ọjọ ori rẹ.

Olukọni ilé-ìwé kàn mu Ijeoma wọlé, níbití o ti pàdé Amina láìpẹ́, ti o di ẹni ifẹran rẹ. Àiṣedéédé ti ìbátan ati ṣiyemeji lati inu awọn ìwò àwọn olùtákò ibajẹ lati inú awujọ nfi wàhálà si ìbátan wọn. Adaora, nipasẹ bibẹwo si Ijeoma nígbà gbogbo, laiyara bẹ̀rẹ lati ni òye ifẹ ti Ijeoma ati Amina ni fún ará wọn, o si ṣe àfihàn àtakò pátápátá, ti o fa ọrọ bíbélì yọ o si jẹ ki Ijeoma bura ifaramọ si Ọlọrun ati nikẹhin, lati fopin si ibatan naa ki o dẹkun nini awọn ikunsinu 'aṣiṣe' fun ara wọn. Ni ipari, wọn ran Ijeoma pada si Ojoto lati tun gbè pẹlu Adaora nigba ti Amina wa pẹlu olukọ ile-iwe. Ìbáṣepọ̀ Ijeoma pẹ̀lú Amina díẹ̀díẹ̀ di asán lẹ́yìn náà.

Pada si ile ni Ojoto, Adaora ṣe ìpinnu rẹ láti yi Ijeoma padà tààrà ati ki o wàásù (lati inu Bíbélì) pe ìbálòpọ̀ abo sí abo jẹ aṣiṣe ati pe o gbọdọ yípadà (si ìbálòpọ̀ akọ sí abo) lati ṣe àtúnṣe. Adaora wàásù pe ko si ìbátan obìnrin ti o tọ ati pe Ijeoma yóò ni ìmọ̀lára kíkún ìbínú Ọlọ́run ti ko ba yi àwọn ọna rẹ pàdà ki o pari ìgbésí ayé yii. Ijeoma kọkọ takò ipa ti o lágbára ti iya rẹ̀ ṣe ṣugbọn nikẹhin o tẹriba fun àgbàrá Bíbélì o gbìyànjú lati yípadà ati gbe ìgbésí aye ìbálòpọ̀ akọ sí abo.

Lẹhin ti o ti tẹriba fún ìwàásù Bibeli, Ijeoma mú oju-iwoye tuntun, ti o yàtọ si ìgbésí ayé tí tẹlẹ, sí fí fẹ ọkùnrin kan, pẹlu ipinnu lati farahan 'deede' ni àwùjọ Nàìjíríà. Síbẹ̀síbẹ̀ o padà pàdé obìnrin míìràn, Ndidi, ti o yofẹ  pẹlu. Adaora nikẹhin mọ ifẹ láàrin awọn méjèèjì tosí ṣe àtakò rẹ si ifẹ awọn ọmọbirin fun Ndidi lẹẹkansi. Ijeoma laipẹ lẹhinna wa ọkùnrin kàn ti a npè ni Chibundu, ati níkẹyìn láti le mu inú ìyá rẹ dùn ati ni ìbámu pẹlú àwọn iṣe dédé ìbálòpọ̀ akọ sí abo, o fẹ ọkùnrin náà. Ko pẹ sí ìgbà náà, àwọn méjèjì bímọ.

Ìgbéyàwó Ijeoma ati ajọṣepọ pẹlú Chibundu ní o máà n burú si nígbà ti o ri àwọn lẹta ife ti Ijeoma ti pinnu lati fi ránṣẹ si Ndidi, ti o si kọjú rẹ fún ìdí èyí. Àwọn méjèèjì parí ìjà, Ijeoma ti mọ níkẹyìn, nípasẹ titumọ Bíbélì gan-an ti Adaora ti lo láti wàásù ìlòkulò, pe ti Ọlọ́run ba nífẹẹ gbogbo ènìyàn nitotọ, lẹhinna ìyẹn pẹlu àwọn eniyan ti sàlàyé ìbálòpọ̀ èyíkéyì, bíi tìrẹ pẹlú. Ijeoma pinnu láti kúrò ninu ìgbéyàwó pẹlú okùnrin kan ti ko nifẹ si tabi ti o so mọn. Iwe ìtàn àròkọ yii parí lori ìrètí ati àkíyèsí réré diẹ sii, ati pé Adaora tun ni anfani lati tun tumọ Bibeli kànnà gan-an ti o waasu ilopọ jẹ aṣiṣe, ati nikẹhin pinnu pe Ọlọrun yóò tẹwọ gba Ijeoma fun ẹni ti o jẹ, ti o pari wàhálà ti o da  ibatan iya-binrin ja jakejado ìwé ìtàn naa.

## Awọn orukọ
**Ijeoma** : Ọmọbinrin akọrin ti inu ìwé ìtàn ati ohun ti àlàyé ènìyàn àkọkọ. Wọ́n gbè kúrò lọ́dọ̀ ìyá rẹ̀ ní ibẹrẹ ìwé ìtàn náà láti máa gbé ní Nwewi pẹ̀lú olùkọ́ gírámà kan tí wọ́n gbọ́ pé kò léwu fún un. Ijeoma jẹ onibaalopọ abo sí abo ati pe o gbọdọ wa ni ibamu pẹlu ìbálòpọ̀ rẹ ni awujọ ilopọ. Lakoko ti o dagba bi ọmọdebinrin, o yóò ifẹ o si wọ ìrìn àjò ifẹ ọ̀tọọ́tọ̀ meji pẹlu awọn oṣere obìnrin méjì míìràn ninu iwe ìtàn yii, Amina ati Ndidi, eyiti ko ṣe ipari bi Ijeoma ti bajẹ si ifẹhinti gbígbóná lati ọdọ iya rẹ. O padà gbà káàmú lati fẹ ọkunrin kan t'in jẹ Chibundu nínú ìwe ìtàn naa, o si ni ọmọ kan pẹlu rẹ lati ni ìbámu pẹlu ìbálòpọ̀ láàrin akọ àti abo. Ijeoma ti kọ Chibundu silẹ lẹhin ìgbàtí o rẹwẹsi láti gbè nínú ìgbéyàwó pẹlu ọkùnrin ti ko nifẹ gidi sí nígbà ti Chibundu kó fọwọ si ifẹ Ijeoma tẹlẹ si Ndidi nígbà ti o ba de si imọlẹ, ati pe Ijeoma lẹhinna gbe pada pẹlu Adaora.

## Awọn akori
Ìwe ìtàn náà da lori ọpọlọpọ awọn akori ti o jọmọ ogun, ẹbi, ibatan iya-ọmọbinrin, ilopọ, ẹsin ati Bildungsroman .

Okparanta, ni ọgangan kikọ ìwe ìtàn yii, ti ṣàpèjúwe ararẹ gẹ́gẹ́bí “asiwaju fun ifẹ”,  ti o ni àsopọ pẹlú àwọn ìwe ìtàn ti dojukọ ilopọ ati pe o fa àkíyèsí si awọn ìbátan ibalopo-kanna ti o somọ laarin.

Okparanta tun ti ṣe ìtọ́kasí pàtàkì si àkòrí àwọn obinrin, ti n ṣàpèjúwe ìwé ìtàn náà gẹ́gẹ́bí “ìṣalaye àwọn obinrin”.  O tun sọ pàtàkì ibasepo iya Ijeoma ati Adaora ninu iwe ìtàn náà wí pé “Ẹbi yen, iya ati ọmọbinrin yen yoo maa jẹẹ iya ati ọmọbìnrin, wọn yóò si wa ọna kàn pàápàá ti wọn ba n ja láéláé. Wọn yoo wa ọna lati gbe papọ. ”,  gbolohun ọrọ ti o kẹhin ninu agbasọ ti n tọka si Adaora nikẹhin gbigba ibalopọ Ijeoma ati pe ko le yipada.

Wọ́n tún ti rí ẹ̀sìn láti jẹ́ kókó pàtàkì nínú ìwe ìtàn náà nípa bíbélì ti o da lóri pàtàkì jíjẹ́ ohun kan tó ń mú kí ipò ìṣòro àwọn ọ̀dọ́kùnrin tó wà ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà wà, pẹ̀lú aṣelámèyítọ́ mìíràn tí ó sọ pé “Bíbélì kíkà tóóró kan, òun [Okparanta] dámọ̀ràn, jẹ́ ìdálẹ́bi fún ìwà ìkà tí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ṣe sí àwùjọ àwọn onibàje.” 

Àwọn alariwisi míìràn ti ṣe àkíyèsí pàtàkì ti Bildungsroman, eyun, idojukọ ti imọ-ìjinlẹ ati ìdàgbàsókè iwa ti ohun kikọ àkọkọ́, ti Ijeoma, ìdàgbàsókè imọ-jinlẹ ati ìhùwàsí ni gbígbà ararẹ ati ìdánimọ̀ ilopọ rẹ ni àwùjọ ọta. Courtois n ṣakiyesi Bildungsroman bawo ni jíjẹ obìnrin yóò tun ṣe alabapin si irin-ajo rẹ ti iṣawari ararẹ ati dàgbà, ṣe àkíyèsí pe “Ijeoma di mimọ ti awọn idiwọn si ibalọpọ ti ara ẹni ti àwùjọ fi le lori nitori o jẹ obinrin.”. 
thumb| Chinelo Okparanta ni 2018