open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mohammed Yusuf Siddiq

**Mohammad Yusuf Siddiq** (; Mohammad Yusuf Siddiq jẹ́ ọmọ Bengal, ó sì jẹ́ oníṣẹ́ ọná, òpìtàn àti ònkòwé. Àwọn iṣẹ́ rẹ̀ máa ń dálé iṣẹ́ ọnà tí ó jẹ́ mọ́ ìgbà àwọn ìjọba oni láwàní (Sultan) nínú ìtàn Bengal. 

Siddiq Ni Ààrẹ ẹ̀gbẹ̀ tí ó ń mójú tó ọ̀rọ̀ àwọn aláìní ní Bangladẹẹṣi. 

## Ìbẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé rẹ̀ ati ẹbí rẹ̀
Wọ́n bí Siddiq ní ọdún 157 sí ìdílé Mùsùlùmí Mohammad Mujibur Rahman àti Bilqis Begum,  ní Bengal. Láti abúlé Dadanchak ní ẹ̀yà Nawabganj tí ìyọ-oòrùn Pakistan tí ó ti di Bangladẹẹṣi nísìnyí. Bàbá rẹ̀ jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n àti òpìtàn. Ẹbí Siddiq kó kúrò ní abúlé Gopalganj ní ìtòsí Sujnipara, Murshidabad (ìwọ̀-oòrùn Bengal ní òni). Wọ́n jọ ìran Mandal, Khorasani sì jẹ́ Baba-nlá wọn. Ìdílé wọn ree:

Mohammad Yusuf Siddiq ọmọ Mujibur Rahman ọmọ Abdul Ghani ọmọ Ayyub Husayn ibn Haji Shahadat Mandal ọmọ Bulaqi Mandal ọmọ Nizamuddin Mandal ọmọ Abdul Karim Mandal ọmọ Haydar Ali Khan.

## Ètò ẹ̀kọ́ àti iṣẹ́ rẹ̀
Siddiq gbọ́ èdè mẹ́wàá yanrantí. Ó kàwé gboyè ìwé gíga àkọ́kọ́ (Bachelor's degree) láti ilé ẹ̀kọ́ gíga Umm al-Qura ní Mẹkkah, Saudi Arabia.

Siddiq di ọ̀jọ̀gbọ́n-lọ́la nínú ẹ̀kọ́ Ìsìláámù ní ní ilé ẹ̀kọ́ gíga Ìsìláámù, Bangladẹẹṣi. Láàrin 1991 sí 1992, ó jẹ́ àlejò olùkọ́ni ní àgbègbè ẹ̀kọ́ gíga Ìsìláámù ní Oxford.

Siddiq ti fi ìgbà kan jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n ẹ̀kọ́ gíga tí Ìtan ìsìláàmù, ọ̀làjú àtí àṣà ní ẹ̀ka ẹ̀kọ́ ti ẹ̀kọ́ Ìsìláámù ní ilé ẹ̀kọ́ gíga Lahore. Ní ọdún 2011, ó di ọ̀jọ̀gbọ́n ẹ̀kọ́ Lárúbáwá ní àgbègbè ẹ̀kọ́ fún àwọn èdè àti Lítíréṣọ̀ ní ilé ẹ̀kọ́ gíga Lahore, ẹ̀ka sáyẹ́nsì ìṣàkóso.

Ní ọdún 2013, wọ́n dá Siddiq lọ́lá jíjẹ́ ọmọ ẹ̀gbẹ́ ní  àgbègbè ẹ̀kọ́ gbogboògbò fún iṣé ọnà Bẹngal. Ó tí kọ oríṣiríṣi àyọkà fún ìwé àmọ̀tán-án tí Ìsìláámù (Encyclopaedia of Islam), Muqarnas, àwọn ìwé àtìgbàdégbà tí ilé ẹ̀kọ́ nípa àwọn Lárúbáwá àti àwọn aláwọ̀ dúdú (School of Oriental & African Studies), ìwé àtìgbàdégbà ti ẹgbẹ́ Ọmọ Asia ti Bangladẹẹṣi àti ìwé àtìgbàdégbà ti ilé ẹ̀kọ́ Ìsìláámù ní Oxford. Siddiq jẹ́ ọmọ ọkàn lára àwọn ìgbìmọ̀ amúṣéṣe tí ẹgbẹ́ gbogboògbò ti ìmọ̀ ẹ̀kọ́ Bẹngal láti 2018 sí 2020.

## Àwọn iṣẹ́ rẹ̀
Siddiq mú iṣẹ́ ọnà Ìsìláàmù_ pàápàá jùlọ, iṣẹ́ rẹ̀ máa ń dálé iṣẹ́ ọnà tí ó jẹ́ mọ́ ìgbà àwọn ìjọba oni láwàní (Sultan) nínú ìtàn Bengal. Wọ́n gbà pè Ìwé tí ó kọ, Epigraphy and Islamic Culture,  ìwé ìtọ́ka ìtàn iṣẹ́ ọnà Ìsìláàmù tí ó ṣe pàtàkì ni Káàkiri agbègbè ọ̀hún.

### Àwọn ìwé Arabic
* 
* 

### Àwọn ìwé English
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Àwọn ìwé Bengali
* 
* 
* 
* 

### Àwọn ìwé Indonesia
* 

## Àwọn ìtọ́kasí

## Ìjápọ̀ ìta
* Bengali book launch
Rabia Zuberi

**Rabia Zuberi** ( 1941 – 16 January 2022), tí àwọn ará Pakistan tún máa ń pè ní **Queen Mother of Arts**, jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Pakistani, tó fìgbà kan jẹ́ agbẹ́gilére, ayàwòrán, alága Pakistan Arts Council, olùkọ́, àti obìnrin Ilẹ̀ Pakistan àkọ́kọ́ tó máa ṣiṣẹ́ agbẹ́gilére. Ó ṣe ọ̀pọ̀ iṣẹ́ rẹ̀ lẹ́yìn tí ó ṣí lọ sí orílẹ̀-èdè Pakistan. Lára àwọn àwòrán rẹ̀ ni *Duputta*, *Quest for Peace*, àti àwọn igi tí a gbẹ́ lére kan, tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Peace Message from the Progressive World* and *Peace Message*, èyí tí National Art Gallery, Pakistan gbà lásìkò ìṣàfihàn kan ní ọdún 2003.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
Wọ́n bí i ní ọdún 1940, ní United Province, British India (tí ó ti di Kanpur, Uttar Pradesh, báyìí ní India). Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè láti Aligarh Muslim University ní ọdún 1959 lẹ́yìn náà ló lọ sí ìlú Lucknow, níbi tí ó ti lọ sí Lucknow College of Arts and Crafts pẹ̀lú àbúròbìnrin rẹ̀, ìyẹn, Hajra Mansoor. Léyìn tí orílẹ̀-èdè India pínyà, ìdílé rẹ̀ kó lọ sí orílẹ̀-èdè Pakistan ní ọdún 1961, tí òun àti àbúròbìnrin rẹ̀ sì ń kàwé ní orílẹ̀-èdè India, kí wọ́n ṣẹ̀ tó wá kó lọ sí ìlú Karachi ní ọdún 1964.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Láti ìgbà tí ó wà ní ọmọdún mẹ́wàá ló ti ń ya àwòrán. KÍ ó tó kó lọ sí ilẹ̀ Pakistan, ó kópa nínú ìṣàfihàn ìta gbangba ọdọọdún ní All-India Youth Art Exhibitions, ní Delhi, níbi tí wọ́n ti fún un ní àmì-ẹ̀yẹ láti ọdún 1960 wọ ọdún 1963. Ní ọdún 2010, ìjọba ilẹ̀ Pakistan fún un ní àmì-ẹ̀yẹ tí wọ́n pè ní Pride of Performance, látàri àwọn awòrán rẹ, èyí tó ṣe àfihàn ojú ọmọ aláìníyàá.

Ó gbẹ́ ère kan fún àwọn ológun Pakistan ní ọdún 1978 nígbà tí wọ́n yàn án láti ṣiṣẹ́ fún ìjọba àpapọ̀ ilẹ̀ Pakistan. Wọ́n padà gbé èrè náà sí pápá ìṣere Zamzama. Bẹ́ẹ̀ sì ni wọ́n yàn án láti gbé èrè fún ilé-iṣẹ́ aládàáni àti ti ìjọba ní Islamabad. Ní ọdún 1964, ó ṣe ìdásílè Karachi School of Art, èyí tó jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ fún iṣẹ́-ọnà àti ìdárayá.

Ìtàn ayé rẹ̀ wà nínú ìwé kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ *Rabia Zuberi: Life and Work* láti ọwọ́ Marjorie Husain, èyí tí wọ́n ṣàgbéjáde ní ọdún 2009. Ìtàn nípa iṣẹ́ rẹ̀ ni wọ́n kọ sínú ìwẹ́ *Unveiling the Visible: Lives and Works of Women Artists of Pakistan* láti ọwọ́ Salima Hashmi, èyí tí wọ́n ṣàgbéjáde ní ọdún 2002. Gẹ́gẹ́ bí i *Hindustan Yimes,* Ìwé *Rabia Zuberi: Life & Works*, ò sọ̀rọ̀ nípa ìkólọ rẹ̀ lọ sí ilè Pakistan.

## Ìgbésí ayé ara ẹni àti ikú rẹ̀
Zuberi kú sí ìlú Karachi ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣụ̀ kìíní ọdún 2022, ní ọmọdún mọ́kànlélọ́gọ́rin.

## Àwọn ìwé rẹ̀

* 
* 

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀ àti ìdálọ́lá

* Àmì-ẹ̀yẹ Pride of Performance Award láti ọwọ́ Ààrẹ orílẹ̀-èdẹ̀ Pakistan ní ọdún 2010

## Àwọn ìtọ́kasí
Darulifta-Deoband.com

**Darulifta-Deoband.com** jẹ́ ojú opó wẹ́ẹ̀bù fatwa èdè méjì  (Urdu àti gẹ̀ẹ́sì) tí àmójútó rẹ̀ jẹ́ láti ẹ̀ka ẹ̀kọ́ Fatwa Darul Uloom Deoband.

Ni ọdun 2016, o jẹ oju opo wẹẹbu fatwa èdè méjì tí ó  tóbi jùlọ ní àgbáyé. wọn fatwa bíi ẹgbẹ̀rún mẹ́ẹ̀dógún (15,000)ni wọ́n máa ń wò ní Darul Uloom Deoband ni ọdọọdún, èyítí ẹgbẹ̀rún mẹ̀fà sí méje wá lori ayélujára. Ní Oṣù Kiní ọdún 2022, Ìgbìmọ̀ Orílẹ̀-èdè India fun ìdá'bòbo Àwọn ẹ̀tọ́ Ọmọdé ṣe rọ ìjọba láti ti ojú opó wẹ́ẹ̀bù náà, tọ́ka sí àkóónú rẹ̀ bí ìrúfin àwọn òfin orílẹ̀-èdè náà.

## Ìtàn
Darul Uloom Deoband bẹ̀rẹ̀ ìrìn-àjò  àgbékalẹ̀ ojú opó wẹ́ẹ̀bù  wọn ní ọdún 2002 lẹhìn dídé tí àwọn ohun èlò intanẹẹti si àwọn ìlú àti àwọn ìlú ǹlá ní India. Lẹ́yìn ìfilọ́lẹ̀ ojú opó wẹ́ẹ̀bù àti ìbáraẹnisọ̀rọ̀ imeeli, ẹka ẹ̀kọ́ fatwa Darul Uloom Deoband tabi Darul Ifta bẹ̀rẹ̀ sií dáhùn àwọn ìbéèrè láti gbogbo àgbáyé lori intanẹẹti. 

Fún ìdí èyí, nitori ìlọsókè  àwọn ìbéèrè orí ayélujára àti àwọn ìbéèrè èlò miiran, Darul Uloom Deoband ṣe àgbékalẹ̀ Ẹ̀ka Fatwa lórí Ayélujára ní ọdún 2005 àti ojú opó wẹ́ẹ̀bù elédè méjì (Urdu ati Gẹẹsi) tí a ń pè ní Darulifta-Deoband.com tí wọ́n ṣe ìfilọ́lẹ̀ rẹ̀ ní ọdún 2007. Ní ìgbà tí ó máa di oṣù kejìlá ọdún 2016, ojú opó wẹ́ẹ̀bù náà ni Nǹkan bí ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgbọ̀n fatwa tí  a ti yàn ní ẹ̀ka àwọn èdè Urdu àti Gẹ̀ẹ́sì, èyí sọọ́ di  ojúlé wẹ́ẹ̀bù elédè méjì tí ó tóbi jùlọ tí a ti lè rí fatwa. Ni Oṣu Kini ọdun 2022, ojú opó wẹ́ẹ̀bù náà ní àwọn fatwa ẹgbẹ̀rún mẹ́sàn-án ó lé ọgọ́sàn-án lékan (9,181) ní apákan Gẹ̀ẹ́sì àti àwọn fatwa ẹgbẹ̀rún lọ́nà méjìléọgbọ̀n lé ẹgbẹ̀rin lé méjìlá (32,812) ní apákan Urdu. Òǹkà awọn mufti ti onìdahun jẹ mẹ́sàn-án, Habibur Rahman Khairabadi ni Olórí wọn.

## Àtakò
Bí a bá wo ẹdun kan l'ábẹ́ òfin kẹtàlá, ìpín kiní (j)  (13 (1) (j) )ti Ìdáàbòbò ti Ofin Àwọn ẹ̀tọ́ Ọmọ, Ìgbìmọ̀ ti Orílẹ̀-èdè fún Ìdáàbòbò ti Àwọn ẹ̀tọ́ Ọmọdé (NCPCR) sọ pé àwọn àlàyé àti àwọn ìdáhùn tí wọ́n ń fún àwọn oníbéèrè ní ọjú-ọ̀nà fatwa tí Darul Uloom Deoband kò ní ìbámu pẹ̀lú àwọn òfin àti àwọn ìlànà orílẹ̀-èdè náà. Ìgbìmọ̀ náà sọ pé Irú àwọn àsọyé bẹ́ẹ̀ lòdì sí àwọn ẹ̀tọ́ àwọn ọmọdé àtipé ó ṣe ìpalára fún wọn pẹlú ìgbàláàyè sí Intanẹẹti. 

Wọ́n sì rọ Ìjọba ti Uttar Pradesh lati gbésẹ̀lé ìgbàláàyè sí ojú opó wẹ́ẹ̀bù náà títí irú àwọn àkóónú bẹ́ẹ̀ yóò fi kúrò.

Ẹgbẹ Ìsìláámù ti Àwọn ọmọ ilé-ìwé ti India tọ́ka sí èyí bí “ìgbìyànjú mìíràn láti ba ilé-kéhú náà jẹ́.” Abul Qasim Nomani, Gíwà Darul Uloom Deoband sọ ní ìdáhùn sí ẹ̀dùn náà pé, àwọn tí ó wá fatwa ní ọjú-ọ̀nà ti Sharia nìkan ni wọ́n dá lóhùn ni ọjú-ọ̀nà ti Sharia. Kò si ọ̀ranyàn níbẹ̀.

Wọ́n ti ojú opó yìí pa ní ọjọ́ keje, oṣù kejì ọdún 2022.

## Tún wo
* Askimam

## Àwọn ìtọ́kasí

## Ìkàsíwájú
*
Nizamuddin Azami

**Nizamuddin Azami** ( (Urdu: نظام الدین اعظمی; Oṣu kọkanla 1910 – 26 oṣù kejì, 2000) jẹ́ ọnímímọ̀ ẹ̀sìn Ìsìláámù kan tí ó jẹ́ ati Grand Mufti ẹlẹ́kejìlá tí ó sì kẹ́hìn ti Darul Uloom Deoband ní. Ó ṣe akitiyan nínú ẹ̀kọ́ òfin ẹ̀sìn Islam, nínú àwọn iṣẹ́ rẹ̀ sì ní Muntakhabat-e-Nizām al-Fatāwa, àkójọpọ̀ àwọn àṣàyàn fatawa tí ó kọ  lákòókò tí ó wà ní Deoband..

## Ìbẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé rẹ̀
Wọ́n bí Nizamuddin Azami ní ọdún 1910 ni Undra, agbègbè Azamgarh (Azamgarh district). Ó wá láti ìdílé àwọn ọ̀jọ̀gbọ́n àti pé ó ní  ìfẹ́ tí ó lágbára sí ẹ̀kọ́ ẹsin Ìsìláámù lati ìgbà èwe rẹ̀. Bàbá rẹ̀, Muhammad Rafi jẹ́ Zamindar. Pẹ̀lú akitiyan pe kí ó kàwé, ó fẹ́ràn ìmọ̀ ẹ̀sìn. Ó bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Madrasa Ihyaul Uloom ní Mubarakpur, Azamgarh, níbití ó tí ní ànfàní láti kọ́ ẹ̀kọ́ ní ọ̀dọ̀ àwọn olùkọ olókìkí, nínú wọn ni Shah Wasiullah. Lẹ́yìn ìparí ẹ̀kọ́ alákọ́bẹ̀rẹ̀ rẹ̀, Nizamuddin Azami tẹ̀síwájú àwọn ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Madrasa Aziziya ní Bihar Sharif àti ní Madrasa Aliya Fatehpuri ní Delhi lẹ́yìn náà. Níkẹyìn, ó darapọ̀ mọ́ Darul Uloom Deoband, níbití ó ti parí Dawra-e Hadith ní ọdún 1933. Nínú àwọn olùkọ́ rẹ̀ ní Shukrullah Mubarakpuri, Hussain Ahmed Madani, Asghar Hussain Deobandi, Izaz Ali Amrohi, Muhammad Ibrahim Balyawi, àti Muhammad Shafi Deobandi.

## Iṣẹ́
Lẹ́yìn ìparí ẹ̀kọ́ rẹ̀, Nizamuddin Azami kọ́ ọmọ l'ẹ̀kọ́ ni ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ilé kéhú. Ó tún ṣiṣẹ́ olùkọ́ ní Madrasa Jami'ul Uloom ní Jatinpur, Azamgarh fún ọdún márùn-ún, lẹ́yìn náà, Madrasa Jami'ul Uloom Dhamal ni Gorakhpur fún ọdún mẹ́ta. Ó tún lọ sí Darul Uloom Mau nítorí ìtọ́sọ́nà látí olùtọ́sọ́na rẹ̀, Shah Wasiullah, ó sì lo ọdún mẹ́ẹdọ́gbọ̀n tí ó n kọ́ àti fífún àwọn ènìyàn ní fatwa (àwọn ìmọràn òfin) níbẹ̀. 

Ni ọdún 1965, Nizamuddin Azami darapọ̀ mọ́ Darul Uloom Deoband gẹ́gẹ bí Mufti ( ọ̀mọ̀wé ti o péye láti fúnni ní àwọn fatwa) orí ipò náà ní ó kú sí ní Oṣù Kejì ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n, ọdun 2000. O jẹ́ olókìkí fún ìmọ̀-ìjìnlẹ̀ rẹ̀ níbi yíyànjú àwọn ọ̀rọ̀ ìgbàlódé àti lílo àwọn ìlànà Ìsìláámù nípasẹ̀ Qiyas (ìròrí) àti Ijtihadi (ìpinnu ofin àdáṣe). Nínú àwọn akẹ́ẹ̀kọ́ ni  Abdul Haq Azmi, Mujahidul Islam Qasmi, Nizamuddin Asir Adrawi and Khalid Saifullah Rahmani.

## Ipa tí ó kó
Ó kọ àwọn ìdáhùn ọ̀kẹ́ mẹ́ta dín ẹgbẹ̀rún máàrún (75,000) sí àwọn ìbéèrè, tí ó fi pamọ́ sínú àwọn ìforúkọsílẹ ọgọ́fà lé márùn (125), pẹlú ìforúkọsílẹ  ti a yà s'ọ́tọ̀ fún akojọpọ àwọn fatwa tí ó pàtàkì julọ sí ọ́tọ̀. Iṣẹ́ rẹ̀ tí ó gbajúmọ̀ jùlọ ni àkójọpọ̀ Muntakhabat-e-Nizām al-Fatāwa, èyí tí ó ní àwọn àṣàyàn fatwa tí ó kọ ní àkókò rẹ̀ ní Darul Uloom Deoband. Mujahidul Islam Qasmi ni ó ṣe alábojútó àtẹ̀jáde náà. Àwọn ìpín meji fatwa rẹ̀ ni àwọn Ilé-ẹ̀kọ́ gíga Islam Fiqh ni New Delhi tẹ̀ jáde. Islamic Fiqh Academy (Ilé-ẹ̀kọ́ gíga Islam Fiqh) Ó tún ṣe àtẹ̀jáde ẹ̀yà iṣẹ́ náà tí ó gbòòrò ni awọn ìpín mẹ́ta ṣe àtúnṣe, ó sì tẹ ìwé Fath al-Rahman fi Ithbāt Madhab al-Nu’man láti ọwọ́ 'Abd al-Haqq al-Dehlawi jáde. tún kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn iṣẹ́ lórí Hadith, Fiqh, àti àwọn àkọlé mìíràn, nínú wọn ni *Aqsaamul Ahaadith*, *Osulul Hadith*, *Assan Ilmus-sarf*, *Assan Ilmun-Nahu, Sirajul Waritheen Sharhu Siraji, Mazaya Imam Azam*, àti àwọn tókù.

## Tún ṣe àyẹ̀wò
* Deobandi fiqh
* List of Deobandis

## Àwọn atọ́ka
Chike Obi

**Chike Obi**  (April 17, 1921 – March 13, 2008)  jẹ́ Olóṣèlú, Onímọ̀ Mátì àti ọ̀jọ̀gbọ́n ọmọ orílẹ̀ ède Nàìjíríà nígbà ayé rẹ̀. Chike Obi ni ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà àkọ́kọ́ láti gba àmì ẹ̀yẹ Dókítà nínú ìmọ̀ mátì. Obi ti kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwé àti journals nípa Mátì àti ìṣèlú ní Nàìjíríà.
## Ìpìlẹ̀ àti ẹ̀kọ́ rẹ̀
Obi lọ ìwé ní oríṣi àgbègbè ní Nàìjíríà kí ó tó kàwé nípa ìmọ̀ Mátì ní Yunifásítì London. Ní kété tí ó gba àmì ẹyẹ degree àkọ́kọ́, a fun ní ànfàní ọ̀fẹ́ láti ṣe ìwádìí ní Pembroke College, Cambridge, lẹ́yìn náà, tí ó kàwé  gboyè Dókítà ní Massachusetts Institute of Technology ti Cambridge, Massachusetts, Orílẹ̀ èdè America, èyí tí ó sọ ọ́ di ọmọ Nàìjíríà àkọ́kọ́ láti gba àmì ẹyẹ Dókítà nínú ìmọ̀ Mátì.
## Lẹ́yìn ikú rẹ̀
Obi fi ayé sílẹ̀ ní ọdún 2008, ìyàwó rẹ̀, Belinda, ẹni tí ó jẹ́ Nursì náà fi ayé sílẹ̀ ní ọdún 2010, àwọn méjèèjì fi ọmọ mẹ́rin sáyé.
## Àwọn Ìtọ́kasí
House of wisdom

**Ilé ọgbọ́n** (The House of Wisdom) (Arabic: بَيْت الْحِكْمَة Bayt al-Ḥikmah), ní àwọn ènìyàn tún mọ̀ sí ilé-ìwé tí ó tóbi tí Baghdad (Grand Library of Baghdad),ní àwọn ènìyàn gbàgbọ́ pé ó jẹ́ ibi tí ó jé ilé ìwé ti gbogbogbò èyí tí ó yanrantí àti wí pé ó tún jẹ́ ibi tí ohun ọlọ́gbọ́n wà ní Baghdad. Ní ti ìtọ́kasí a máa ń tọ́ka rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí í ọ̀kan nínú àwọn ilé ìwé káàkiri àgbáyé èyí tí ó tóbi jù ní àsìkò Ọjọ́ orí tí ó níye lórí ti àwọn Mùsùlùmí (Islamic Golden Age),  tí a gbé kalẹ̀ yálà gẹ́gẹ́ bí i ilé ìwé fún àkójọpọ̀ ti Abbasid caliph Harun al-Rashid karùn-ún (r. 786–809) ní ìgbà sẹ́ńtúrì kẹjọ àbí gẹ́gẹ́ bí í aládani tí ó ń ṣe àkójọpọ̀ tí Abbasid caliph al-Mansur kejì (r. 754–775) lọ sí ibi tí àwọn ìwé tí ó ṣọ̀wọ́n wà àti ibi tí àwọn àkójọpọ̀ àwọn onírúurú ìwé wà èyí tí a kọ pẹ̀lú èdè Arábíìkì. Ní ìgbà tí Abbasid caliph al-Ma'mun (r. 813 – 833 AD), ẹlẹ́ẹ̀keje ń ṣe ìjọba, ní a yí i sí ilé ìwé àti ibi ètò ẹ̀kọ́ gbogbogbò gbogbogbò.[1][4]

## Àwọn ìtọ́kasí
Adamu Abdu-Kafarati

**Adamu Abdu-Kafarati** (ọdún 1954–2021) jẹ́ adájọ́ ọmọ orílẹ̀ ède Nàìjíríà nígbà ayé rẹ̀. Ó fi ìgbà kan jẹ́ adájọ́ àgbà ti ilé ẹjọ́ àgbà orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.
## Ìpìlẹ̀ àti ẹ̀kọ́ rẹ́
A bí Kafarati ní ọdún 1954 sí Kwami, ìjọba ìpínlẹ̀ kan ní Ìpínlẹ̀ Gombe. Ó kàwé Prámárì ní ilé ìwé *Kafarati Primary School*  ní áàrín oṣù Kínní ọdún 1962 sí oṣù Kejìlá ọdún 1968.  Ó tún kàwé Government Secondary School, Gombe, láàrin ọdún 1969 àti 1973. Ó sì tún kàwé ní Northeast College of Arts & Science (NECAS), Maiduguri, láàrín oṣù Kẹ̀wá ọdún 1973 sí oṣù kẹfà ọdún 1975. Ó kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìmọ̀ òfin ní Yunifásítì Àmọ́dù Béllò, Zaria, láti oṣù kẹwàá ọdún 1975 sí oṣù kẹfà ọdún 1978, ó kàwé gboyè nínú ìmò òfin ní Nigerian Law School, Lagos, ní ọdún 1979.
## Iṣẹ́ rẹ̀
Kafarati bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí State Counsel II ní Ministry of Justice ti Bauchi State. Ó jẹ́ principal state counsel ní ọdún 1987 ó sì jẹ́ igbá-kejì administrator-general kí ó tó di adájọ́ ní Federal High Court ní ọjọ́ kọkànlélọ́gbọ̀n osù kẹẹ̀wá ọdún 1991. Ó di adájọ́ àgbà ní Ilé ẹjọ́ àgbà orílẹ̀ èdè Nàìjíríà ní ọjọ́ keje oṣù kẹfà ọdún 2018. Adam Abdu-Kafarati fẹ̀hìntì lẹ́hìn oṣù mẹ́tàlá tí a yàn án sípò, ìyẹn nígbà tí ó pé ọmọ ọdún márùnlélọ́gọ́tá ní ọjọ́ karùnlélọ́gọ́tá oṣù keje (July 25) ọdún 2019.
## Ikú rẹ̀
Adamu Abdu Kafarati fi ayé sílẹ̀ ní ọjọ́ kàrúnlélógún oṣù kejì (February 25) ọdún 2021, ní ìkan bi ago méje àbọ̀ ìrólẹ́ (7:30pm) 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Patrick Asadu

**Patrick Asadu** (ẹni tí a bí ọjọ́ kẹtàlélógún oṣù kẹjọ ọdún 1964) jẹ́ olóṣèlú àti onímọ̀ ìṣègùn ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà, Patrick jẹ́ ọmọ ìlú Ovoko ní ìjọba ìbílẹ̀ Igbo-eze South, Ìpínlẹ̀ Enugu, òun sì ni aṣojú ìwọ Nsukka/Igbo-eze south ní Ilé ìgbìmọ̀ aṣojú Nàìjíríà. Ó ti fi ìgbà kan jẹ́ Honourable Commissioner Ìpínlẹ̀ Enugu rí, a yàn án sípò náà lẹ́yìn ìgbà tí ó dara pọ̀ ẹgbẹ́ òsèlú People Democratic Party (PDP).
## Ìpìlẹ̀ rẹ̀
A bí Asadu sí inú ìdílé Pa David Ezenwa Asadu àti Mary Oriefi Asadu (nee Eze-Okwechi). Ó kàwé ní ilé ìwé Boy's Secondary School, Woko, ó sì gba ìwé ẹ̀rí West African Examination Council (WAEC) ní ọdún 1982. Asadu ka nípa ìmò ìsègùn òyìnbó (medicine and surgery) ní Yunifásítì ilẹ̀ Nàìjíríà (UNN), Nsukka ó sì kàwé gboyè nínú ìmọ̀ ìsègùn òyìnbó (MBBS) ní ọdún 1988. Ó tún gba àmì ẹyẹ Master's of Public Health ní Yunifásítì Nàíjíría, Nsukka. Asadu ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí oníṣègùn òyìnbó ní ètò ìjọba àti ti a ládánì.
## Àwọn ipò ìjọba tí ó ti dì mú
Asadu has held several political offices, which include:

* Hon. Commissioner for Sciecnce & Technology, Enugu State – 2001
* Hon. Commissioner for Land and Housing, Enugu State 2000–2001
* Hon. Commissioner for Health Enugu state 2001–2002
* Chairman Transition Committee, Igbo-Eze South LGA 2002–2003
* Hon. Commissioner for Agriculture Enugu State 2003–2005
* Hon. Commissioner for Environment Enugu State 2005–2006

## Àwọn Ìtọ́kasí
Love for Health Organisation (LHO)

**** jẹ́ ajọ́ tí ó ń ṣe ìgbẹ́lárugẹ ìpoloi lórí ìlera láwùjọ.  Ó jẹ́ ajọ́ àkójọpọ̀ àwọn òṣìṣẹ́ ètò-ìlera, ẹlẹ́yinjú-àánú, tí kìí ṣe ti ìjọba l'órílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, tí wọ́n máa ń ṣe ìgbẹ́lárugẹ ìpolongo lórí ìlera àti ìrànlọ́wọ́ ètò-ìlera ọ̀fẹ́ fún àwọn obìnrin àti àwọn aláìní láwùjọ káàkiri àgbáyé àti l'órílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Dókítà Yusuf Haroun, ọmọ orílẹ̀-èdè Nigeria tí ó fi America ṣ'èbùgbé ló dá a sílẹ̀ láti ma ṣe iìgbélárugẹ ètò ìlera àti ìrànlọ́wọ́ ètò ìlera fún àwọn obìnrin. Ṣùgbọ́n ní báyìí, bí wọ́n ṣe ń ṣe ìrànlọ́wọ́ fún àwọn obìnrin, bẹ́ẹ̀ ni wọ́n ń ṣe ìrànlọ́wọ́ fún àwọn aláìní káàkiri àgbáyé.

## Àwọn ètò wọn
* Ìpèsè ètò ìlera ọ̀fẹ́ láti jẹ́ kí àwọn ènìyàn ní àǹfàní tó dára sí ètò ìlera àti ìbájáde rẹ̀. 
* Ìṣègbè fún àwọn alámójútó ìwà-ipá sí obìnrin nípa ìmọ̀ràn, ìtọ́jú àti ìrànlọ́wọ́ ètò òfin. 
* Ìpolongo fun ètò ìlera ìbímọ, èmi-ò-jùọ́-ìwọ-ò-jùmí takọtabo àti àwọn ẹ̀tọ́ obìnrin 
* Pèsè àyè tó láàbò fún pínpín nǹkan, ìrànlọ́wọ́ àti àwọn ètò àti irinse ìlera 
* Ní àjọṣepọ̀ láti ṣe iìgbélárugẹ ètò ìlera àti ṣe ìgbégidínà ìwà ipá sí obìnrin

## Àwọn Ìtọ́kasí
Yusuf Haroun

**Haroun Yusuf** jẹ́ oníṣègùn òyìnbó àti onímọ̀ èrò-ọkà (psychologist) ọmọ orílẹ̀-èdè Nigeria. Òun ni olùdásílẹ̀ àjọ Love for Health Organisation (LHO), àjọ tí ó ń ṣe ìgbẹ́lárugẹ ìpolongo ètò-ìlera láwùjọ.
## Àwọn Ìtọ́kasí
Jason Bedrick

right|thumb| Bedrick pẹlu Rudy Giuliani ni ọdun 2006
**Jason Bedrick** (ti a bi ní ọjó̩ kaàrún oṣù  kefa, odún  

1983) jẹ ọmọ ẹgbẹ tẹlẹ ti 

aṣofin ipinlẹ New Hampshire .  Ó jẹ Republikani kan ti o n ṣojú Windham, new HampshireLó̩wó̩ló̩wó̩, ó jé̩ ẹlé̩gbé̩ ìwádìí ni The Heritage Foundation  àti ọmọ ilé-ìwé alámàdájú ní Ilé-iṣé̩ Cato Institute fún Òmìnira È̩kó̩, níbití ó ti jé̩ olùyànjú ètò ìmúlò tẹlẹ.  Bedrick di Titunto si ni Eto Awujọ lati Ilé-ìwe Harvard Kennedy ní Ilé-è̩kó̩ giga Harvard . 

Bedrick jẹ Júù Orthodox àkó̩kó̩ láti di ọfiisi yiyan ni New Hampshire, èyí tí ó kéré ju mẹwa àwọn ìdílé Júù ti Orthodox láàárin 1% olugbe Juu rẹ. 

## Ìbè̩rè̩ ìgbésé ayé rè̩  ati è̩kó̩
Bedrick ni a da lágbà ní ilé Juu alailesin ni Windham, New Hampshire, o si di alakiyesi ẹsin ni ọpọlọpọ ọdun. O lọ si Ile-iwe giga Bishop Guertin ni Nashua, New Hampshire, nibi ti o ti gba Aami Eye Awọn Ẹkọ Ẹsin fun "ọmọ-iwe ti o ni oye ti o dara julọ ifiranṣẹ Kristiẹni ti a gbé kalè̩ ni yàrá ìkàwé." 

Lẹhin ayẹyẹ ipari ẹkọ, o lọ si Ile-ẹkọ giga Babson, ti o ṣe pataki ni iṣakoso iṣowo. Ni Ile-ẹkọ giga Babson, o jẹ olootu agba fun *Babson Free Press* Archived   ati oludasile ti agbegbe ipin ti Alpha Epsilon Pi fraternity.  Lẹhin ti kọlẹji, o kọ ẹkọ Torah ni yeshiva Hadar Hatorah ni Crown Heights, Brooklyn ati Yeshiva Tiferes Bachurim, apakan ti Rabbinical College of America ni Morristown, New Jersey . 

## Awọn ipo rè̩ nínú òṣèlú
Bedrick jẹ alatilẹyin to lagbara ti yiyan ile-iwe, pẹlu awọn ile-iwe iwe adehun, awọn iwe-ẹri eto-ẹkọ, ati awọn kirẹditi owo-ori sikolashipu. Ó kọ́kọ́ sáré fún Ilé Ìpínlẹ̀ New Hampshire láì yọrí sí rere lórí pẹpẹ gẹ́gẹ́ bí Olómìnira ní 2004. 

Iṣẹgun Bedrick ni ọdun 2006 jẹ eyiti o dín, nipasẹ ibo mẹfa nikan, lẹhin atunka. Ni afikun si yiyan ile-iwe, o wa ni ojurere lati tẹsiwaju isansa ibile ti New Hampshire ti tita ati owo-ori owo-ori, ati pe o jẹ Konsafetifu inawo ni gbogbogbo.  Bedrick ti fọwọsi ni apapọ nipasẹ igbimọ iṣe iṣe iṣelu Olominira Republikani Ominira Caucus .  New Hampshire Liberty Alliance fun Bedrick ni iwọn “A” ni Rating Liberty wọn ni ọdun 2007 fun igbasilẹ idibo ominira-ominira rẹ  ati ni ọdun 2008, wọn pe orukọ rẹ ni “Aṣofin ti Odun”.  Bedrick gba wọle 98% lori kaadi Dimegilio isofin New Hampshire House Republican Alliance .  Ni ọdun 2008, o fọwọsi gomina Arkansas Mike Huckabee fun Alakoso. 

## Ile Awọn Aṣoju ṣòfin New Hampshire
Bedrick ni Juu Orthodox àkọkọ ti a yan si Ile Awọn Aṣoju ti New Hampshire. O ṣe akiyesi Shabbat ati tọju kosher . Nitoripe ofin Juu kọ lati bura, lakoko ayẹyẹ ibura rẹ Bedrick rọpo awọn ọrọ “Mo jẹri” fun “Mo bura.”  Bedrick nigbagbogbo wọ ibori ori ati ere idaraya ni irungbọn ni kikun. 

## Ìdìbò odún 2008
Nípa ala-idibo kan, 904-903, Bedrick ko tun yan ni ọdun 2008 lati han lori tikẹti Republican ni idibo gbogbogbo. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1983
Tafseer-e-Usmani

***Tafseer-e-Usmani*** tàbí ***Tarjuma Shaykh al-Hind*** (    ) jẹ́ ògbufọ̀ Urdu àti ìtumò *[[Kùránì|Al-Qur'an]]* . Ó jẹ́ orúkọ tí wọ́n fi  sọrí òǹkọ̀wé àkọ́kọ́, Mahmud Hasan Deobandi, ẹni tí ó bẹ̀rẹ̀ ìtumọ̀ ni 1909. Lẹ́yìn náà niShabbir Ahmad Usmani darapọ̀ mọ́ ọ láti parí àwọn àsọyé. Ìtumọ̀ náà ti ní ìdánimọ̀ àti  ìmọrírì láti ọ̀dọ̀ àwọn Mùsùlùmí tí wọ́n ń sọ ède Urdu nítorí ọnà tí ó ní òye àti ìtumọ̀ ti òye ti ọ̀rọ̀ Al-Qur’an. Ìtumọ̀ Urdu kan ni Ìjọba Saudi Arabia ti tẹ̀ jáde  ní ọdún 1989 nípasẹ̀ Ilé-iṣẹ́ Ọba Fahd fún Títẹ̀ Al-Qur’an Mímọ́ , lákòókò tí Ìjọba Bangladesh ti ṣe àtẹ̀jáde ìtumọ̀ Bengali kan ní ọdún-un 1996 nípasẹ̀ Islamic Foundation Bangladesh . 

## Ìpìlẹ̀
Ìpilẹ̀ṣẹ̀ àti ìtàn àkọ̀ọ́lẹé *Tafseer-e-Usmani* ṣeéṣe ìtọpasẹ̀ padà sí  ìbẹ̀rẹ ọ̀rúndún 20th ní ihà ilẹ̀ India. Iṣẹ́ náà jẹ́ ìpilẹ̀ṣẹ̀  nípasẹ̀ Mahmud Hasan Deobandi, tí ó jẹ́ òpìtan-onímọ̀ àti olùdarí tí ó ní nǹkan ṣe pẹ̀lú ẹgbẹ́ ẹ Deobandi . Mahmud Hasan Deobandi bẹ̀rẹ̀ ṣí ní ṣe ògbufọ̀  Al-Qur'an sí Urdu ní ọdún-un 1909.  Lákòókò ìlànà ògbufọ̀ yìí, Mahmud Hasan Deobandi àti díẹ̀ nínu àwọn ẹlẹgbẹ́ ẹ rẹ̀ ni wọ́n tì mọ́lé  fún ìlọ́wọ́sí i wọn  nínu Ẹgbẹ Lẹta Silk, ẹgbẹ́ òṣèlú kan tí ó lòdì sí ìjọba Gẹ̀ẹ́sì ní India, tí wọ́n sì tì í mọ́ túbú ní Malta . Pẹ̀lu bí ó ti wà ní ẹ̀wọ̀n, Mahmud Hasan Deobandi tẹ̀síwájú nínú iṣẹ́ ẹ rẹ̀ lóri  ìtumọ̀ Al-Qur'an. Ó lo àkókò o  rẹ̀ ní Malta láti parí ìtumọ̀ náà, nígbà tó sì fi máa di ọdún 1918, ó ti parí iṣẹ́ náà. Lákòókò ẹ̀wọn rẹ̀, Mahmud Hasan Deobandi tún bẹ̀rẹ kíkọ àwọn àkọsílẹ̀  àlàyé nínu ọ̀rọ̀ náà, tí ó pèsè ọnà àsọyé kan ní ẹ̀gbẹ́ afọ̀ náà. Mahmud Hasan Deobandi kú ní ọjọ́ ọ 18 Rabi al-Awal 1338 (kàlẹ́ndà Islam) ṣááju kí ó tó parí i gbogbo àwọn àsọyé.  Ní àkókò  ikú u rẹ̀, ó ti parí àwọn àsọyé tiAn-Nisa, tí ó sì fi àwọn iṣẹ́ mìíràn tí kò ì tíì tẹ̀ jáde sílẹ̀. Shabbir Ahmad Usman, òpìtàn-onímọ̀ mìíràn àti ọmọ-lẹ́hìn Mahmud Hasan Deobandi, gba iṣẹ́-ṣíṣe láti tẹ̀síwájú àti láti parí àwọn àsọyé. Usmani  mú u lókùn-ún-kúndùn láti parí iṣẹ́ ẹ Tafseer-e-Usmani.

Àwọn ìgbìnyànjú àpapọ̀ ọ Mahmud Hasan Deobandi àti Shabbir Ahmad Usmani yọrí sí ìpárí í Tafseer-e-Usmani, èyí tí ó di mímọ̀ọ bí ìtumọ̀ Urdu àti ìtumọ̀ Al-Qur’an ṣe di pàtàkì. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Dele Belgore

**Muhammad Dele Belgore** (tí a bí ní ọjọ́ kàrùnlélọ́gbọ̀n oṣù kẹfà ọdún 1961) jẹ́ agbejọ́rò àti olósẹ̀lú ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Òun ni ó dupò fún ipò Gómìnà Ìpínlẹ̀ Kwara lábẹ ẹgbẹ́ òsèlú Action Congress of Nigeria (ACN)  ní ọdún 2011. Ó fìdí rẹmi fún Abdulfatah Ahmed, ẹni tí ó dupò náà lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party (PDP). Belgore jẹ́ ọmọ bíbí ìlú Ilorin ní Ìpínlẹ̀ Kwara.
## Ìpìlẹ̀ àti Ẹ̀kọ́ rẹ̀
A bí Belgore sínú ìdílé Lt. Justice Mahmud Babatunde Belgore,  Adájọ́ àgbà ilé ẹjọ́ àgbà Nàìjíríà tẹ́lẹ̀ rí àti Alhaja Maryam Alarape Belgore, ẹni tí ó jẹ́ Nọ́sì àti oníṣòwò epo Belgore kàwé ní ilé ìwé Nigerian Law School ní ọdún 1985.
## Ipa rẹ̀ nínú òsèlú
Ẹgbẹ́ òṣèlú Action Congress of Nigeria yan Belgore láti du ipò Gómìnà Ìpínlẹ̀ Kwara ní ọdún 2011, ṣùgbọ́n ó fìdí remi fún Abdulfatah Ahmed, ẹni tí ó dupò náà lábé ẹgbẹ́ òsèlú Peoples Democratic Party. Belgore yí sí ẹgbẹ́ òṣèlú Peoples Democratic Party ní ọdún 2013 níbi tí ó ti dupò gómìnà ṣùgbọ́n ó tún fìdí rẹmi ní ọdún 2014.

Ó padà sí ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress ó sì ṣe àtìlẹyìn fún Abdulrahman Abdulrasaq.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Tafseer-e-Majidi

***Tafseer-e-Majidi*** tàbí ***Tafsirul Quran: Ògbufọ̀ àti ìdásí tí ìwé mímọ́ Quran*** () a complete Tafsir tí Abdul Majid Daryabadi kọ̀. Ó ṣe àwòkọ́ṣe Ashraf Ali Thanwi tí ó kọ Tafsir tí ó sì kọ́kọ́ kọ Tafsir yìí nígbà náà ní èdè Gèésì lẹ́yìn náà ní èdè in Urdu. Ètò àti àgbékalè Urdu tí wọ́n ṣàmúlò fún kíkọ Tafsir yìí náà ni ti Tafsir èdè Gẹ̀ẹ́sì. Ìyàtọ̀ kan tí ó wà ní pé Tafsir yìí yẹ kí ó kún kí ó sì gùn. Òǹkọ̀wé fúnra rẹ̀ ló kọ Ọ̀rọ̀ àkọ́sọ ní oṣù Kejìlá ọdún 1941. Òǹkọ̀wé náà ṣàkíyèsí pé láti ṣògbufọ̀ Quran jẹ́ ohun tí ó le lọ́pọ̀lọpọ̀. Nítorí náà, ó gba àwọn Ògbufọ̀ níyànjú láti tẹ̀lé àwọn kókó mẹ́fà tí jẹ́ gbòógì àti àwọn oríṣi kókó mìíràn láti tú Quran sí èdè Gẹ̀ẹ́sì. Nítorí pé ó ṣe àkíyèsí àwọn ìṣòro ògbufọ̀ nínú èdè Gẹ̀ẹ́sì ó sì sọ pé, kò sí èdè náà lágbàáyé bíi Arabic. Abul Hasan Ali Hasani Nadwi ni ó kọ ìfáàrà ni ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹ́jọ ọdún 1981.
Daryabadi ṣiṣẹ́ láti wo àwọn iṣẹ́ ìwádìí, tí wọ́n ṣe ní West tàbí East  kọjá tàbí ní ayé òde òní, èyí tí ó kọ̀nfáàmù àwọn ẹṣẹ Quran náà tí ó tọ́ka wọn sí exegesis rẹ̀.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Al-Wafa bi Asma al-Nisa

***Al-Wafa bi Asma al-Nisa*** ( Arabic         ni ìwé òdodo tí ó kún fún àwọn orúkọ Obìnrin) ó jẹ́ ìwé tí ó ní ìwọn ẹ̀tà-lẹ́-lógójì tí ó dá lóri ìgbésí ayé àwọn Lárúbáwá tí wọ́n jẹ́ obìnrin tí wọ́n jẹ́ olùkópa nínú àlàyé tí àwọn Àdíìsì tàbí kó ipa ribiribi nínu ìfiléde. 

## Afoyemọ
Iṣẹ́ náà jẹ́ àwọn ìpele ìwọ̀n mẹ́tà-lé-lógójì. Iwọn akọkọ ṣe àfihàn àwọn àlàyé tí àwọn Àdíìsì tí wọ́n dárí sọ àwọn obìnrin tí wọ́n jẹ́ olùkópa, nígbà tí ìwọn ẹlẹ́ẹ̀kejì ṣé àgbéyẹ̀wò  àwọn obìnrin  ilé ẹ Ànábì. Àwọn ìpele tí ó tẹ̀lé e ṣe  àlàyé àwọn ẹlégbè obìnrin (3–10), Tabi’un (11–13) àti àwọn òpìtàn-onímọ̀ (14–42) ní àsọtẹ́lẹ̀ ní bíi àwọn ọgọ́rùn-ún ọdún. Ìwọn 43 yí padà sí orí àwọn òpìtàn-onímọ̀ òde òní, pẹ̀lú díẹ̀ nínú àwọn tí wọ́n  tún ṣiṣẹ́ lọ́wọ́ .  Ìwé náà gbé ìtàn  àkọ́lé òtító tàbí a bójú-ayé-mú gorí í ìtúpalẹ̀, àwọn ìgbìyànjú láti mú ìwòye àgbáyé nípa fífi Àdíìsì àwọn obìnrin tí wọ́n jẹ́ òpìtàn-onímọ̀ hadith obinrin tí wọ́n wà ní ìkọjá a Àárín-in Ìlà-Oòrùn. Àwọn títẹ síi ìtàn-ayé yàtọ̀ ni ìjìnlẹ̀, pẹ̀lú àkọyawọ́ tí ó léni ojú ìwé igba ti o tẹpẹlẹ mọ́ àtúnṣe sí iṣẹ́ àwọn yòókù, ní kúkúrú nípa àwọn òpìtàn-onímọ̀ ọkùnrin. Wọ́n ṣe àwọn àkójọpọ̀ yìí látara àwọn ìpamọ́ bíi ìwé ìforúkọsílẹ̀ ní yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́ àti ijazahs, ní èyí tí ó ṣe àfihàn bí àwọn obìnrin ṣe gbé àṣẹ lé àwọn ọkùnrin lọ́wọ́ láti má a kọ́ni.  Ó tún lo ìtọ́ka láti ọ̀dọ 'ulema tí ó ṣe wí pé o 

## abẹ́lé
Ní ọdún-un 1989, Akram Nadwi kó ipa ti Ẹlẹgbẹ́ Ìwádìí kan ní Ilé-ẹ̀kọ́ gíga Oxford ti Oxford Centre fún Islamic Studies, ní èsì sí ìdá ìbéèrè láti ọ̀dọ  Abul Hasan Ali Hasani Nadwi. Nígbà ìṣàkóso rẹ̀, ó ṣe àbápàdé àwọn àkọ́lé kan nínú ìwé ìròyìn "Time tí wọ́n ṣe àtẹ̀jáde wí pé wọ́n ń ṣe ìdènà fún obìnrin nínú ẹ̀kọ́ ọ wọn, wí pé obìnrin ò ní ipa tí wọ́n ń kó nínú ẹ̀kọ́ àti ìmọ̀ tí ó dá lóri iṣẹ́ ìwádìí nínú Islam. 

## Gbígbàwọlé
*Dhaka Post* ṣe àfihàn pàtàkì  ti iṣẹ́ yìí ní sísọ ìtàn ọgbọn-ọ-gbọ́n Islam ti ọ̀rúndún 21st, tí ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bi itọkasí àti ìwífún tí ó lágbára lòdì  sí àwọn àìṣe-déédé Islam, pàápàá ní sísọ àwọn ẹ̀sùn èké tí ó  ní ìbátan sí ìlọsíwájú àti ẹ̀kọ́ àwọn obìnrin.  *Majalla* yin iṣẹ́ yìí gẹ́gẹ́ bí ìwé ìmọ̀ àgbọ́n-ọ̀n-gbẹn tí wọ́n fi sọrí àwọn obìnrin tí wọ́n lààmì-laaka tí wọ́n sì tún jẹ́ onísọ̀rọ̀ Àdíìsì . 

## Àwọn  ìtọ́ka sí
Anamero Sunday Dekeri

**Anamero Sunday Dekeri** jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ ède Nàìjíríà, òun ni aṣojú àgbègbè Etsako lọ́wọ́ lọ́wọ́ ní ilé ìgbìmọ̀ aṣojú Nàìjíríà.

## Ìpìlẹ̀ àti ẹ̀kọ́ rẹ̀
A bí Anamero Sunday Dekeri sí abúlé Ogute-Oke, Okpella, Ìpínlẹ̀ Edo, Nàìjíríà. Àwọn òbí rẹ̀ ń sin ẹranko. Dekeri gba ìwé-ẹ̀rí rẹ̀ àkọ́kọ́ láti ilé ìwé Ugbedudu Primary School àti ìwé ẹ̀rí Ṣekọ́ndírì láti ilé ìwé Ogute-Oke Secondary. Ó tún gba ìwé-ẹ̀rí Bachelor of Law ní Yunifásítì Ambrose Alli, Ekpoma. Ó kàwé gboyè náà ní Nigeria Police College, Ikeja.
## Òṣèlú
Dekeri bẹ̀rẹ̀ òsèlú ní ọdún 2019, a sì yàn án gẹ́gẹ́ bi aṣojú ìwọ Etsako ní Ilé ìgbìmọ̀ aṣojú Nàìjíríà lábé ẹgbẹ́ òsèlú All Progressives Congress (APC) party. Ó mú àdá dídá of Federal Medical Center kalẹ̀ ní Uluoke, Edo State, àti ìdá Federal College of Technical Education, Okpella Ìpínlẹ̀ Edo.

Ní ọdún 2023, Dekeri fi ète rẹ̀ láti du ipò gómìnà fún gómìnà Ìpínlẹ̀ Edo hàn, lábé ẹgbẹ́ òṣèlú APC. Àwọn ìpolongo rẹ̀ dá lórí ète rẹ̀ láti mú ìyípadà ọ̀tun bá ẹ̀kọ́, ìlera ara, isẹ́ àgbè, oúnjẹ àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
## Àwọn Ìtọ́kasí
Yhemolee

Idowu Adeyemi (ojoibi April 4, 1993), ti gbogbo eniyan mo si pelu oruko ipile re Yhemolee, je olorin Naijiria, oserebirin, agbaagba iṣẹlẹ, ati eniyan media media.  O gba idanimọ nipasẹ awọn ipa rẹ ninu ile-iṣẹ ere idaraya, O nigbagbogbo ṣiṣẹ pẹlu Asake ati ifowosowopo pẹlu awọn oṣere bii Chinko Ekun. 

O tun farahan ninu iṣelọpọ *[[:en:Gangs_of_Lagos|Gang of Lagos]]*, ti n ṣe afihan ihuwasi Muri Toronto.

## Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
Ojo ketalelogun osu keta April 4, 1993 ni won bi Idowu Adeyemi ni Ipinle Osun ni Naijiria. O le eko giga ni Obafemi Awolowo University (OAU) ni Ile-Ife, Ipinle Lagos, Nigeria. Lakoko akoko rẹ ni ile-ẹkọ giga, o ṣe itara ni ọpọlọpọ awọn iṣẹ ere idaraya.   Gege bi ifọrọwanilẹnuwo pẹlu Chude Jideonwo ni ọdun 2023, Yhemolee sọ pe, nitori iṣẹ baba rẹ ni awọn obi rẹ lati kọ silẹ, ati pe o gba ojuse lati tọju arabinrin rẹ lakoko idagbasoke rẹ. 

## Iṣẹ
Yhemolee bẹrẹ bi akọrin, o tu ọpọlọpọ awọn orin jade. Orin rẹ, eyiti o dapọ awọn eroja ti Afrobeats pẹlu awọn ohun ode oni, yarayara ni atẹle, paapaa laarin awọn olutẹtisi ọdọ. Idowu ni anfani siwaju sii ni atẹle ifowosowopo rẹ pẹlu Chinko Ekun ati Asake lori orin 2020 *Mon Cheri*.   Ni Awọn ẹbun Ere-iṣere Awọn eniyan Ilu ni ọdun 2020 ti a ṣeto nipasẹ Iwe irohin Ilu Eniyan, Yhemolee ṣẹgun Collabo Ti o dara julọ ti Odun fun iṣẹ rẹ ni Mon Cheri.  O tun gba awọn yiyan fun The Force of Online Sensation – fun eyi ti o gba a Trendupp Eye ni 2024.  Yhemolee tun ti ni iyin fun fifi Asake olorin Naijiria han si olorin Olamide .   Ifihan yii jẹ pataki ni ifilọlẹ iṣẹ aṣeyọri Asake ni ile-iṣẹ orin Naijiria. Olamide nigbamii fowo si i si rekoodu YBNL re, ran Asake dide si stardom Ninu ifọrọwanilẹnuwo pẹlu Chude Jideonwo. 

Iṣẹ iṣe oṣere Yhemolee tun bẹrẹ pẹlu awọn ipa ninu awọn fiimu Nollywood.  Awọn iṣe rẹ ti ni iyin fun ilọpo rẹ, o ti ṣe ifihan ninu ọpọlọpọ awọn fiimu Nollywood pẹlu *Traffic* (2020), *Reach* (2020), *Hotẹẹli Labamba* (2023),  ati *Ile-iṣẹ Chopping IjeBaby* (2022).  Idowu gba idanimọ ni ibigbogbo fun aworan rẹ ti Muri Toronto, ni *Gang ti Eko* .  

## Igbesi aye ara ẹni
Ni Oṣu Kẹsan ọjọ 6, Ọdun 2024, Yhemolee fẹ iyawo ẹlẹgbẹ rẹ pipẹ, Oyin Tayo (Thayour B), ni Victoria Island, Lagos.  Awọn alejo ti o wa pẹlu Timi Dakolo, Zlatan, Rahaman Jago, Poco Lee, ati Soso Soberekon ni iṣẹlẹ naa wa.   Adeyemi kede lori ero ayelujara instagram pe oun n reti omo akoko pelu iyawo oun. 

## Aworan aworan

### Awọn orin

* *Mon Cheri <small>ft.</small>* (Asake, Chinko Ekun, and Ashidapo) (2020)
* *Gbogbo Awọn ọmọbirin* *<small>ft.</small>* ( Dandizzy, YKB ) (2020)

### Ep

* Olowo Eko

## Filmography

### Tẹlifisiọnu

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn olórin ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1993
Seerat-e Mustafa

***Seerat-e Mustafa*** () jẹ́ ìtàn alásọ̀tẹ́lè ti sẹ́ńtúrì ogún tí wọ́n kọ ní èdè Urdu, láti ọwọ́ Idris Kandhlawi. Ìpìlẹ̀ rẹ̀ dá lórí àwọn òkòdoro ìtà, èyí tí wọ́n gbé kalẹ̀ ní ọ̀nà ìgbàlódé, pẹ̀lú orísun Lárúbáwá, ìtàn náà jẹ́ ìdáhùn sí *[[Sirat al-Nabi]]* láti ọwọ́ Shibli Nomani, tó sọ nípa àwọn tíọ́rí ti Syed Ahmad Khan àti Shibli Nomani gbé kalẹ̀. Ó gbajúmọ̀ fún ìlọ́wọ́sí òyè ìgbàlóde, ìwé náà si sọ sí àwọn ìtakò tó wáyé látàrí ìtàn àwọn àsọtẹ́lẹ̀ náà.

## Àwọn ìtọ́kasí

## Ìtàkùn ìta

*  at Internet Archive (Urdu)
*  at Internet Archive (English)
*  at Internet Archive (Bengali)
Samuel obi

**Samuel Onyeka Obi** (1961/2 – ọjọ́ kẹta oṣù kẹrin ọdún 2020) jẹ́ olóṣèlú àti òṣeré ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà nígbà ayé rẹ̀. Òun ni asọ̀rọ̀ fún ilé ìgbìmọ̀ asofin Ìpínlẹ̀ Delta, òun sì ni ó di ipò gomina Ìpínlẹ̀ Delta mú láàrin ọdún 2010 sí 2011. Títí di ìgbà ikú rẹ̀, òun ni olùṣọ́ àgùntàn àgbà ti ìjọ Oracle of God Ministry, Asaba, Ìpínlẹ̀ Delta.

## Nípa ayé rẹ̀
Obi wá láti Ibiegwa quarters, Ute-Okpu, Ika North East, Ìpínlẹ̀ Delta, Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọmọ ọba àti ọmọ ìdílé Ute-Okpu royal family. Ẹ̀gbọ́n rẹ̀, HRM Obi Solomon Chukwuka I ni Obi ìlú Ute-Okpu lọ́wọ́ lọ́wọ́.
## Ikú rẹ̀
Obi fi ayé sílẹ̀ ní ilé rẹ̀ ní ìlú Asaba ní ọjọ́ kẹta oṣù kẹrin ọdún 2021, èyí ṣẹlẹ̀ lẹ́yìn àìsàn rán pé tí ó ṣe.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Osmania Medical College

**Osmania Medical College**, tó fìgbà kan jẹ́ **Hyderabad Medical School**, jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ elétò ìlera ní Hyderabad, Telangana, India. Wọ́n ṣe ìdásílẹ̀ rẹ̀ ní ọdún 1846, láti ọwọ́ Nizam ẹlẹ́ẹ̀karùn-ún ti Hyderabad àti Berar, Afzal ud Dowla, Asaf Jah V. Ilé-ẹ̀kọ́ náà wà ní ìsopọ̀ pẹ̀lú ètò Osmania University tẹ́lẹ̀, àmọ́ ó wà ní ìsopọ̀ pẹ̀lú Kaloji Narayana Rao University of Health Sciences báyìí, àti Osmania General Hospital. Lẹ́yìn ìdásílẹ̀ Osmania University ní ọdún 1919, wọ́n yí orúkọ ilé-ẹ̀kọ́ náà sí Osmania Medical College, lẹ́yìn Nizam of Hyderabad ẹlẹ́ẹ̀keje, Mir Osman Ali Khan. Ipò ẹlẹ́ẹ̀kejìdínláàádọ́ta ní ilé-ẹ̀kọ́ náà wà ní National NIRF Medical University Rankings 2024.

## Àwọn ilé-ìwòsán mìíràn tí ó so mọ́

* Osmania General Hospital, Afzalgunj
* Niloufer Hospital fún àwọn obìnrin àti ọmọdé
* Sir Ronald Ross Institute of Tropical and Communicable Diseases
* Sarojini Devi Eye Hospital
* Government ENT Hospital
* Institute of Mental Health, Erragadda
* TB and Chest Hospital, Erragadda
* Government Maternity Hospital, Sultan Bazar
* Modern Government Maternity Hospital, Petlabur
* MNJ Institute of Oncology Regional Cancer Hospital, Lakdikapul

## Àwọn ìtọ́kasí
Christiaan Barnard

**Christiaan Neethling Barnard** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹjọ oṣù kọkànlá ọdún 1922, tí ó sì kú ní ọjọ́ kejì oṣù kẹsàn-án ọdún 2001) jẹ́ dókítà ọkàn àti àyà láti South Africa tí ó kọ́kọ́ fi ọkàn ènìyàn kan rọ́pò ti ẹlòmíràn nípa iṣẹ́ abẹ. Ní ọjọ́ kẹta oṣù Kejìlá ọdún 1967, Barnard gbin ọkàn Denise Darvall tí ó kú lẹ́yìn ìjàmbá ojú ọ̀nà sí àyà Louis Washkansky. 

A bí Barnard ní Beaufort West, Cape Province, Barnard kọ́ nípa ìmọ̀ ìsègùn òyìnbó, ó sì ṣíṣe dókítà fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún ní South Africa. Lẹ́yìn ọ̀pọ̀ ìdánwò tí ó ṣe lórí àwọn ajá, Barnard ṣe ìwárí àbáyọ sí àìsàn intestinal atresia. Àbáyọ yìí mú kí àwọn ọmọ wẹ́wẹ́ mẹ́wàá yè Cape Town, èyí mú kí àwọn dókítà ní Britain àti United States bẹ̀rẹ̀ sí ma lọ ọ̀nà yìí.

## Ikú rẹ̀

Christiaan Barnard fi ayé sílẹ̀ ní ọjọ́ kejì oṣù kẹsàn-án ọdún 2001 ní Paphos, Cyprus. Ọ̀pọ̀ ènìyàn rò pé àìsàn ọkàn ló yọrí sí ikú rẹ̀ ṣùgbọ́n ìwádìí padà fihàn pé Ásmà ló yọrí sí ikú rẹ̀.

## Àwọn ìtọ́kasí
Johnson Mlambo

**Johnson Phillip Mlambo** (22 February 1940 – 9 January 2021) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè South Africa láti Johannesburg.
## Òṣèlú
Ó dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òsèlú Pan Africanist Congress (PAC) ní ọdún ní ọdún 1959, kí ó tó di adarí èka rẹ̀ ní Daveyton.

Wọ́n fi pánpẹ́ òfin gbe ní ọjọ́ kọkànlélọ́gbọ̀n osù kẹta ọdún 1963, òun àti àwọn méje mìíràn, wọ́n sì rán wọn lọ sí ẹ̀wọ̀n ọdún ogún ní Robben Island. Ní Robben island, àwọn ọlọ́pàà ẹ̀wọ̀n náà fìyà jẹ́ púpọ̀.

Lẹ́yìn ìgbà tí wọ́n tu sílẹ̀ ní ọjọ́ ogún oṣù kẹfà ọdún 1983, ó tún dara pọ̀ PAC. Wọ́n yàn án sípò akọ̀wé fún Foreign Affairs tí PAC, lẹ́yìn ikú John Nyathi Pokela, wọ́n yàn án sípò alága Azanian People's Liberation Army (APLA), eka ológun PAC, láti ọjọ́ Kejìlá oṣù kẹjọ ọdún 1985 títí di 1990. Òun ni igbákejì Ààrẹ PAC láti 1990 di 1994.

## Ikú rẹ̀
Johnson kú sí ilé ìwòsàn látàrí COVID-19 ní àárọ̀ ọjọ́ kẹsàn-án oṣù Kínní ọdún of 2021.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Jim Fouché

**Jacobus Johannes** "**Jim**" **Fouché**,  (6 June 1898 – 23 September 1980), tí àwọn mìíràn mọ̀ sí **J.&nbsp;J. Fouché**, jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè South Africa. Òun ni ààrẹ orílẹ̀ èdè South Africa láàrin ọdún 1968 sí 1975.

## Ìpìlẹ̀ àti ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Jacobus ní Boer republic ti Orange Free State ní ọdún 1898, ilé ìwé tí ó lọ ṣì ni Paarl Boys' High School. Ó tẹ ẹ̀kọ́ rẹ̀ síwájú ní Victoria College, Stellenbosch àti ní Stellenbosch University ní ọdún 1966.
## Iṣẹ́ rẹ̀

Fouché jẹ́ àgbẹ̀ àti ọmọ ẹgbẹ́ National Party fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún, a yàn án gẹ́gẹ́ bi aṣojú Smithfield ní House of Assembly orílẹ̀ èdè South Africa láti ọdún 1941 sí 1950, àti gẹ́gẹ́ bi aṣojú Bloemfontein West láàrin ọdún 1960 àti 1968.

Fouché jẹ́ adar Orange Free State láti ọdún 1950 sí 1959, kí ó tó di Minister of Defence ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù Kejìlá ọdún 1959, ó di ipò yìí mú títí di ọjọ́ Kínní oṣù kẹrin ọdún 1966 àti Mínísítà fún ètò ọ̀gbìn àti omi láàrin ọdún 1966 sí 1968. A yàn án gẹ́gẹ́ bi ààre láti rọ́pò Ebenhaezer Dönges (ẹni tí a yàn gẹ́gẹ́ bí ààre ṣùgbọ́n ó fi ayé sílẹ̀ kí ó tó dórí oyẹ̀).

## Àwọn Ìtọ́kasí
Patrice Motsepe

**Patrice Tlhopane Motsepe** (tí a bí ní ọjọ́ kàndínlọ́gbọ̀n oṣù Kínní ọdún 1962) jẹ́ biloníà ọmọ orílẹ̀ èdè South Africa. Ní oṣù kẹta ọdún 2021, ó di ààrẹ Confederation of African Football. Òun ni olùdásílẹ̀ àti adarí African Rainbow Minerals. Ó wà ní ipò adarí ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ilé iṣẹ́, àwọn ilé iṣẹ́ bi Harmony Gold, Sanlam. àti World Economic Forum.

Ní ọdún 2003, ó ra ẹgbẹ́ agbábọ́ọ́lù Mamelodi Sundowns.

Ní 2013, ó ṣe ipinu láti fi idà ṣíméjì owó fún ríran àwọn aláìní lọ́wọ́.

## Àwọn ìtọ́kasí
Steve Eboh

**Steve Eboh** , tí ọ̀pọ̀ ènìyàn mọ̀ sí **Ajebo**, jẹ́ òṣẹ̀rékùnrin ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó gbajúmọ̀ fún àwọn ìkópa rẹ̀ nínú fíìmù *Extreme Measure*, *Extreme Measure 2* àti *[[Lionheart (2018 film)|Lionheart]]*. Yàtọ̀ sí ìkópa rẹ̀ nínú fíìmù àgbéléwò, Eboh jẹ́ olùṣàgbéjáde fíìmù, olóòtú ètò orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán àti onínúure ènìyàn.

## Ìgbésí ayé ara ẹni
Ó jẹ́ ọmọ bíbí ìlú Achi ní agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Oji River ní ìpínlẹ̀ Enugu. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè B.A nínú ẹ̀kọ́ Mass communication láti University of Lagos.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Ní ọdún 1996, ó ṣe ìfarahàn àkọ́kọ́ nínú fíìmù *[[Karishika]]* àti apá kejì rẹ̀, ìyẹn *Karishika 2*. Lẹ́yìn ìgbà náà, ó tẹ̀síwájú láti kópa nínú àwọn fíìmù àgbéléwò mìíràn. Ó ti kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù bí i *Taboo*, *Ikuku*, *Narrow Escape*, *Evil Passion,* àti *The Concubines*. Ní ọdún 2018, ó farahàn nínú fíìmù *[[Lionheart (2018 film)|Lionheart]]*.

Ní oṣù kẹfà, ilé-iṣẹ́ 'GOVOIL' tó jẹ́ ilé-iṣẹ́ epo rọ̀bì ṣe ìkéde láti fi Eboh hàn gẹ́gẹ́ bí i aṣojú wọn. Bákan náà, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí i Igbá-kejì Ààrẹ fún Actors Guild of Nigeria (AGN), àti Alága National Caretaker Committee, AGN. Ò jẹ́ olùdarí Confirm Projects International Ltd. fún ìgbà díẹ̀.

## Àtòjọ àwọn fíìmù tó kópa nínú

## Àwọn ìtọ́kasí
Johann Rupert

**Johann Peter Rupert** (tí a bí ní ọjọ́ Kínní oṣù kẹfà ọdún 1950) jẹ́ oníṣòwò ọmọ orílẹ̀ ède South Africa, òun ni ọmọkùnrin Anton Rupert àti Huberte. Òun ni alága ilé isẹ́ Remgro ní South Africa. Láti oṣù kẹrin ọdún 2010 ni ó ti jẹ́ CEO ilé iṣẹ́ Compagnie Financiere Richemont. Rupert àti ìdílé rẹ̀ ni *[[Forbes]]* sọ pé ó lówó julọ ní South Africa ní ọdún 2024, pẹ̀lú owó àti ìkan ìní tí ó tó US$12.0 billion.
## Nípa ayé rẹ̀
Rupert dàgbà ní Stellenbosch, ní ibi tí ó ti lọ ilé ìwé Paul Roos Gymnasium àti Yunifásítì Stellenbosch, láti kó nípa economics àti company law. Ó fi ilé ìwé náà kalẹ̀ láti bẹ̀rẹ̀ isẹ́ òwò, síbẹ̀ síbẹ̀, ní ọdún 2004, Yunifásítì Stellenbosch fún ní honorary doctorate ní Economics.

Ní ọdún 2008, Yunifásítì Nelson Mandela Metropolitan fun ní àmì ẹyẹ doctorate mìíràn.

## Àwọn ìtọ́kasí
Rotimi Salami

**Rotimi Salami** () jẹ́ òṣèrékùnrin àti olùṣàgbéjáde fíìmù tó ti fìgbà kan gba àmì-ẹ̀yẹ Africa Magic Viewers' Choice Awards (AMVCA).

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Ó jẹ́ ọmọ bíbí Ìpínlẹ̀ Èkó, ó sì kẹ́kọ̀ọ́ gboyè láti Lagos State University, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa sociology. Ó gba ìwé-ẹ̀rí ẹ̀kọ́ ni New York Film Academy.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ fíìmù ṣíṣe ní ọdún 2007, níbi tí ó ti ṣe ìfarahàn rẹ̀ àkọ́kọ́ nínú fíìmù *Unknown Revenge*, lẹ́yìn náà ni ó bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣe fíìmù orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán. Fíìmù rẹ̀ àkọ́kọ́ gẹ́gẹ́ bí i olùdarí eré ni *Kuti's career Palace*.

## Ìgbésí ayé ara ẹni
Ó ṣe ìgbéyàwó pẹ̀lú Jumoke Salami ní ọdún 2015, wọ́n sì jọ bí ọmọ méjì.

## Àtọ̀jọ àwọn fíìmù rẹ̀
Ó ti kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù bí i Tinsel, Superstory, Silent Night, About to Wed, Dear Mother, Kuti's Career Palace, Emerald, Alan Poza, Bella's Place, Leave My Boyfriend, 11th Hour, Papa Ajasco, Crack in the Wall; àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Àwọn fíìmù mìíràn tí ó ti kópa nínú ni:

* Omoye (2017) bíi Femi
* Shadow Parties (2021) bíi Akinola
* Just Not Married (2016) bíi Lati
* Mirage (2019)
* Divorce Not Allowed (2018) bíi Joe
* Fate of Alakada (2020) bíi Lucky Accessbet
* The Lost Heir (2018)
* Diary of a Crazy Nigerian Woman (2017) bíi Chibuzor
* More Than Just Four Letters (2020)
* Timeless (2017)
* African Queen (2018)
* Unbroken (2018)
* Lugard (2021) bíi Usman
* Stormy Hearts (2017)
* The Miracle Center (2021)
* The Oap (2017)
* Mentally (2017) bíi Udi
* Rancor (2016)
* Enemy Within (1994)
* A Night Before (2015)
* Hey You (2022) bíi Lanre

## Àwọn ìtọ́kasí
Jake Obetsebi-Lamptey

**Jacob **"**Jake**"** Lantei Otanka Obetsebi-Lamptey** (4 February 1946 – 20 March 2016) jẹ́ olóṣèlú àti olùpolongo oníṣòwò ọmọ orílẹ̀ ède Ghana. Òun ni ó ni Lintas W.A., òun náà sì ni alákoso àgbà ilé iṣẹ́ náà láti ọdún 1974 títí di ìgbà tí ó bẹ̀rẹ̀ sí ń bá ìjọba John Kufuor ṣiṣẹ́ ní ọdún, ó ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ìjọba John Kufour láti ọdún 2001 títí di ọdún 2007. Òun ni ó jẹ́ alága New Patriotic Party láti 2010 di 2014.
## Ìpìlẹ̀ àti Ẹ̀kọ́ rẹ̀
A bí Jake ní ọjọ́ kẹrin oṣù kejì ọdún born 1946 ní Accra, Ghana, ó jẹ́ ọmọ Emmanuel Obetsebi-Lamptey, ẹni tí ó jẹ́ agbejọ́rò àti olọ́sẹ̀lú, àti wife Margaretha, Jake Obetsebi-Lamptey ka ìwé prámárì rẹ̀ ní Accra, kí ó tó lọ England láti tẹ ẹ̀kọ́ rẹ̀ síwájú.
## Ikú rẹ̀
Obetsebi-Lamptey fi ayé sílẹ̀ ní ilé ìwòsàn kan ní ní ọjọ́ ogún oṣù kẹta ọdún 2016, ó jẹ́ ọmọ ọdún àádọ́rin nígbà ikú rẹ̀. Ó ti ń bá àìsàn leukemia fínra fún ìgbà díẹ̀ kí ó tó kú, ó sì ún gba ìwòsàn ní orílẹ̀ èdè South Africa.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ishaq Sidi Ishaq

**Ishaq Sidi Ishaq** jẹ́ òṣèrékùnrin ti ilẹ̀ Nàìjíríà, olùdarí, akọ̀ròyìn fíìmù/eré orí-ìtàge, aṣagbátẹrù fíìmù, òṣèré, àti òǹkọ̀wé tí ó jẹ́ aṣáájú-ọ̀nà nínú fíìmù ilẹ̀ Hausa, ní Nàìjíríà. Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí Olùrànlọ́wọ́ Àkànṣe Agba ti Ìjọba Ìpínlẹ̀ Kano sí Gómìnà Aláṣẹ ti ìpínlẹ̀ Kano lórí àwọn ilé-iṣẹ́ oníṣẹ̀-ọnà ní May 2021.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní ọ̀rúndún 20k
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Nàrá

**Nàrá,** tun mo bi "**Nigger**" ni Èdè Gẹ̀ẹ́sì, jẹ́ ọ̀rọ̀ ẹ̀yà ẹlẹ́yàmẹ̀yà ìfọkànsí sí àwọn ará Áfíríkà, tí wọ́n jẹ́ àtọmọdọ́mọ àwọn ẹrú tí a dá sílẹ̀. Bibẹrẹ ni awọn ọdun 1990, ọrọ naa “Nigger” ni a rọpo si euphemism “The N-Word.” Eyi jẹ ni ọpọlọpọ igba nibiti ọrọ "Nigger" ti mẹnuba ṣugbọn kii ṣe lo taara.

## Awọn itọkasi
Oyin

= Kini Oyin? =

thumb|oyin lori òdòdo
**Oyin** je kòkòrò ati ó jẹ́ ohun àdídùn olómi tí ìrísí rẹ̀ kìí ṣàn bí omi tí àwọn kòkòrò oyin oríṣiríṣi ma ń pèsè. Kòkòrò oyin ni wọ́n ma ń kórajọ pọ̀ tí wọ́n ma ń ya orísiríṣi oje tí wón bá rí fà mu lára orísiríṣi ọ̀mùnú ewé òdòdó àti igi tí wọ́n bá ti mu. Àwọn ohun tínwón ti fàmu yìí ni wọ́n ma ń pọ̀ jáde láti ẹnu wọn padà sínú ilé wọn tí wọ́n ń pe ní afárá oyin.  

Afárá oyin ni ó ní ojú ihò tí ó lé ní ẹgbẹ̀rún, bákan náà ni àwọn irúfẹ́ kòkòrò oyin mìíràn tún ma ń pèsè oyin tiwọn sínú afárá tí wọ́n ti ṣe lọ́jò sínú  ìkòkò.
## Oyin sínsìn
Oyin ni ó wúlò púpọ̀ fún ìlò ọmọnìyàn lẹ́yìn tí àwọn kòkòrò oyin bá ti pèsè rẹ̀ tán  sínú afárá ni àwọn ènìyàn  ma ń lọ fà oyin.  

Bákan náà ni àwọn ènìyàn tún ma ń si oyin tí àwọn onímọ̀ nípa iṣẹ́ yìí sì ń pèé ní beekeeping tàbí *apiculture*.

## Dídùn oyin àti ànfàní rẹ̀ fún ìlera
Oyin ma ń dùn látàrí èròjà àdídùn bí ṣúgà tí ó jẹ́ àdámọ́ tí ó wà nínú rẹ̀. Adùn inú rẹ̀ ń ṣe déédé pẹ̀lú àádùn tí ó wà nínú ṣúgà oníhóró tàbí ṣúgà oníyẹ̀fun. Ẹ̀kún  ṣíbí ìmùkọ kan (15&nbsp;mL) ni yóò fún wa ní  okún   tí óunjẹ afúnilókun yóò fún wa. Bákan náà ni  wón lè po oyin mọ́ ìyẹ̀fun tí wọ́n fi ń ṣe búrẹ́dì àti àwọn mìíran bẹ́ẹ̀. Bákan náà ni ó ní òórùn àdídùn afani-mọ́ra nígbà tí a bá lòó dípò àwọn èròjà amónjẹ-dùn. Oyin kìí bàjẹ́ tàbí gbe kalẹ̀ fún ọjọ́ pípẹ́ tàbí  Wọ́n fìdí èyí múlẹ̀ látara oyin kan tí àwọn  aláwàárí inú  ilẹ̀  rí lẹ́yìn ẹgbẹ̀rún ọdún tí kò sì yí pada láwọ̀ àti ládùn pẹ̀lú.

## Àwọn ìtọ́kasí
Tempoe

*Michael Chigozie Alagwu*',  tí prúkọ ìtàgé rẹ̀ ń jẹ́ *Tempoe,*' jẹ́ agbórinjáde , ó tún jẹ́ Dj, akọrin àti ònkọrin , ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Wọ́n bí i ní Ìpínlẹ̀ Èkó. Ó di gbajúmọ̀ látàrí  ìpèdè rẹ̀ MAD  tí ó ma ń sọ ní ìbẹ̀rẹ̀ tàbí ìparí Orin rẹ̀. Orin CKay tí ó jẹ́  Afrobeat tí ó gbé jáde tí àkọ́lé rẹ̀re ń jẹ́ *Love Nwantiti*  ni ó  sọ ọ́ di ìlúmọ̀ọ́ká.   

## Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olórin
Tempoe bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí onímọ̀ statistíìkì àti olùgbékalẹ̀ wẹ́ẹ̀bù ní ilé iṣẹ́ ìmọ̀ ẹ̀rọ *budding tech industey* ní Nàìjíríà. Ó gbìyànjú gidigidi láti kọ́ ara rẹ̀ bí wọ́n ṣeń gbé orin jáde pẹ̀lú irinṣẹ́ fruity lóòrè tí ó sì ń gbé orin jáde lọ́fẹ̀ẹ́ ṣáájú kí ó tó pàdé CKay tí ó jẹ́ agbórinjáde Afuro jáde, ìbápàdé CKay yí ni Tempoe fi gbé orin àdákọ rẹ̀ tí pe ní "Nkechi Turnup" ní ọdún 2016 Bákan náà ni ó tún gbé orin CKay tí wọ́n pè ní *Container* oyún gbé orin  *Play* jáde fún Blaqbonez, àwọn orin méjèèjì yín ni Chocolate City ṣe àtìlẹyìn fún. Tempoe di akẹ́kọ̀ọ́ nílé ẹ̀kọ́ agbórinjáde Sarz Production Academy kí iṣẹ́ àti ìmọ̀ rẹ̀ nípa agbórinjáde lè tẹ̀ siwájú si.

## Àwọn ìtọ́kasí
 Sarz . 
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1996
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Liban Abdi

**Liban Abdi Ali** (tí a bí ní ọjọ́ Kàrún oṣù Kẹ̀wá ọdún 1988) jẹ́ agbábọ́ọù ọmọ orílẹ̀ ède Somalia. Ó fi ìgbà kan gbá fún ẹgbẹ́ Sheffield United ní England, fún Ferencváros ní Hungary, fún Olhanense ní Portugal, àti fún FK Haugesund ní Norway.

Wọ́n bi sí Somalia ṣùgbọ́n ó dàgbà sí Norway Ó sì ní ìwé ẹ̀rí pé ó jẹ́ ọmọ orílẹ̀ ède Norway. Wọ́n gbàá láyè láti gba bọ́ọ̀lù fún orílẹ̀ ède Somalia, àti fún orílẹ̀ èdè Norway.
## Ìpìlẹ̀ rẹ̀
A bí Abdi ní Burao, Somaliland, Somalia, ní ọdún 1988. Ó dàgbà ní Oslo, Norway, níbi tí ó tí lọ ilé ìwé pámárì àti ṣẹ́kọ́ndírì. Ó tún gbé ní Stovner.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Liban Abdi Egal

**Liban Abdi Egal** () jẹ́ oníṣòwò ọmọ orílẹ̀ ède Somalia. Òun ni olùdásílẹ̀ àti alága First Somali Bank (FSB), ó dá ilé ìfowópamọ́sí yìí kalẹ̀ ní ọdún 2012.

## Àwọn ìtọ́kasí
Hussein Shire

**Hussein Shire** () jẹ́ oníṣòwò ọmọ orílẹ̀ ède Somalia nígbà ayé rẹ̀. Òun ni ó ni ilé iṣẹ́ Gateway Bus Company.
Onje yoruba

Oùnjẹ wíwá Yorùbá jẹ oúnjẹ ti o pọju ti ó sì ní onírúurú tí i ṣe ti àwọn eniyan ilẹ̀ Yorùbá(àwọn agbègbè Yorùbá ní Nigeria).  Lára àwọn oúnjẹ ìlúmọ̀ọ́ká Yorùbá nì wọ̀n yìí; Ọ̀fadà, Àsáró, Mọ́í Mọ́ì, Ọbẹ̀ Ẹ̀̀gúsí , Àbùlà, Àkàrà, Ilá Alásèpọ̀, Ẹ̀fọ́ rírò pẹ̀lú Òkèlè, abbl.
thumb| Àsáró
thumb| Mọ́í-mọ́í
thumb| Ọbẹ̀ Ẹ̀gúsí
thumb| Ìrẹsì Ọ̀fadà
thumb| Diẹ ninu awọn Díẹ̀ nínú àwọn oúnjẹ Yorùbá mìíràn ló wà nísàlẹ̀ yìí:
Díẹ̀ nínù àwọn oúnjẹ Yorùbá:    

* 1. Àkàrà
* 2. Àsun
* 3. Ọ̀fadà
* 4. Àbùlà
* 5. Àsáró
* 6. Èkuru/Ofúlójú
* 7. Ekusu/Ṣapala
* 8. Ẹ̀fọ́ rírò
* 9. Bọ̀ọ̀lì
* 10. Gízídòdò
* 11. Ìkọ́kọrẹ́/Ìfọ́kọrẹ́
* 12. Àdàlù
* 13. Mọ́í-mọ́í/Ọ̀lẹ̀lẹ̀
* 14. Ìrẹsì Ẹyin
* 15 . Ìrẹsì àti ọbẹ̀ ata díndín
* 16. Ayamase
* 17. Ẹ̀wàgọ̀yìn
* 18. Ewédú
* 19. Ṣọkọ
* 20. Òkèlè (Iyán, Ẹ̀bà, Láfún, Àmàlà/Ọkà, Fùfú, Púpúrúetc.)
* 21. Ilà alásèpọ̀
* 22. Dòdò-Ìkirè
* 23 Ègbo àti Ẹ̀wà
* 24. Gúre ọlọ́bọ̀rọ́
* 25. Kókóró
* 26. Gúgúrú àti ẹ̀pà
* 27. Àádùn
* 28. Mósò
* 29. Jọ̀lọ́fù
* 30. Ẹ̀gúsí
* 31. Ìpékeré
* 32. Dùn Dún Oníyẹ̀rì
* 33. Wàrà
* 34. Ẹ̀fọ́ Tẹ̀tẹ̀
* 35. Sisí pẹlẹbẹ
* 36. Ìrẹsì díndín)
* 37. Bàbá dúdú
* 38. Ọbẹ̀ irú
* 39. Dòdò
* 40. Ẹ̀kọ
* 41. Ògì
* 42. Àpọ̀n
* 43. Ẹ̀gúsí Ìjẹ̀bú
* 44. Gurundi
* 45. Búrẹ́dì Agége
* 46. Ìrẹsì alágbọn
* 47. Gúre
* 48. Ọbẹ̀ ẹja díndín
* 49. Márúgbó àti púpùrú
* 50. Èbìrìpò
* 51. Iṣu àti ẹyin
* 52. Dùndún
* 53. Ọbẹ̀ ata Búkà
* 54. Sùpàgẹ́tì oní jọ̀lọ́fù
* 55. Àgbàdo sísun
* 56. Ìgbín díndín
* 57. Zóbò
* 58. Ògi bàbà
* 59. Gbẹ̀gìrì
* 60. Róbó
* 61. Ẹmu
* 62. Ilá àti ọbẹ̀ díndín
* 63. Gàrrí
* 64. Ọ̀gbọ̀lọ̀/oro
* 65. Iṣu àti ọbẹ̀ díndín
* 66. Amẹ́yidùn
* 67. pọfu pọfu
* 68. Ṣápùmáànì
* 69. Bọ́ùnsì
* 70. Àgbàdo àti àgbọn
* 71. Ẹyin Awó
* 72. Mọ́ímoí elépo
* 73. Àkàrà elépo
* 74. Iṣu sísun
* 75. Àkàrà Ẹ̀gùdí
* 76. Ọkà bàbà
* 77. Tìnkó
* 78. Esunsun
* 79. Èékánná Gowon
* 80. Ewédú Ẹ̀lẹ́gúsí
* 81. Ẹ̀wà Pakure
* 82. Ẹ̀fọ́ Ẹlẹ́gúsí
* 83. Báléwá
* 84. Búgan
* 85. Alàpà / Jogi
* 86. Ìṣápá
* 87. Kundi
* 88. Ọ̀jọ̀jọ̀
* 89. Bẹ́síkẹ́ / Wàrà
* 90. Àbàrí
* 91. Páfun
* 92. Ilá àti ọbẹ̀ ata
* 93. Pọfu pọfu
* 94. Ìgbín pẹ̀lú Ọbẹ̀ ata
* 95. Ànọ̀mọ́/Ọ̀dùnkún
* 96. Obẹ̀ Ọ̀fadà
* 97. Ọbẹ̀ Adìyẹ
* 98. Ìlasà
* 99. Àkàrà Kèngbè
* 98. Àkàrà Kókò
* 99. súrú
* 100. Ẹ̀kọ Eléwé
* 101. Jálókè/jáálòkè
* 102. Lápata / Ìpékeré
* 103. Ọbẹ̀ ilá funfun
* 104. Àbùlà
* 105. Luru
* 106. Ọ̀runlá
* 107. Ìmóóyò
* 108. Ẹ̀fọ́( Ṣọkọ, gbagba, Ebòlò, Yanrin, Odu, Wọ́rọ́wọ́, Tẹ̀tẹ̀, Gúre, Ajẹ́fáwo, Ìyànà-Ìpájà)
* 109. Mọ́í Mọ́í Ẹlẹ́mí Méjì
* 110. Yọyọ
* 111. Ọbẹ̀ Ẹyin
Orin

**Orin** ni a lè pè ní ẹ̀hun ọ̀rọ̀ ní ọ̀nà tí ó fani mọ́ra, atòpọ̀ àwọn Ìlú àti agogo ní ìbámu pẹ̀lú ìwọ́hùn tí a fẹ́ fi kọọ́ jáde.  Orin jẹ́ ohun tí ó wọ́pọ̀ tí ó sì gbajúmọ̀ láàrín gbogbo ẹ̀yà ènìyàn lágbàáyé.  Lóòtọ́, kòsí oríkì kan tó gúnmọ́ fún orin láàrín àwọn onímọ̀ nipa orin, ṣùgbọ́n wọ́n gbà wípé ọ̀nà kan pàtàkì tí ọmọ ènìyàn ń gbà láti gbé èrò, àti ẹ̀bùn àdámọ́ àtinúdá wọn jáde ni orin jẹ́ . 
Àw9n àgbékalẹ̀ ìgbésẹ̀ ni ó wà ní fún orin kíkọ, lára rẹ̀ ni: orin híhun tabí ẹ̀hun orin àti kíkọ orin gan an. A lè kọ orin tàbí ṣeré ìta-gbangba pẹ̀lú lílo àwọn Ìlú tí yóò mú orin dùn létí nígbà tí ònkọrin bá ń lé orin rẹ̀ sílẹ̀ẹ̀ láwaawẹ́.
## Àwọn ìtaọ́kasí