Funso Aiyejina

**Funso Aiyejina**  (ọjọ̀ kinni Oṣù Kínní Ọdún 1949 – ọjọ́ Kínní Oṣù Keje ọdún 2024) ó jẹ́ akéwì ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, òǹkọ̀wé ìtàn kúkúrú, òǹkọ̀wé eré àti ọ̀mọ̀wé. Ó jẹ́ Díní(Olùdarí) ti Ẹ̀dá Ènìyàn àti Ẹ̀kọ́ (títí di ìgbà tí ó fi fẹ̀yìntì ní ọdún 2014)   àti Ọ̀jọ̀gbọ́n Emeritus ní Yunifásítì ti West Indies .  Àkójọ ìtàn kúkúrú rẹ̀, *Àròsọ ti Àwọn Àpáta àti Àwọn Ìtàn Míràn*, gba Ẹ̀bùn Àwọn Òǹkọ̀wé Commonwealth ti ọdún 2000, Ìwé Àkọ́kọ́ Tí Ó Dáa Jùlọ (Afíríkà). 

## Àkọsílẹ̀ Ìtàn ìgbésí ayé
Wọ́n bí Funso Aiyejina ní ọdún 1949 ní Ososo, Ìpínlẹ̀ Edo, Nàìjíríà. Kì í ṣe ọmọ Yorùbá bí ọ̀pọ̀ ènìyàn ṣe rò. Ó jáde ilé-ẹ̀kọ́ gíga ní Yunifásítì Ife (tó jẹ́ Obafemi Awolowo University báyìí) ní Nàìjíríà, Acadia University, Wolfville, Nova Scotia, ní Kánádà, àti Yunifásítì ti West Indies (UWI), St Augustine, Trinidad . 

Ó kọ́ni fún ohun tó lé ní ọdún mẹ́wàá ní Yunifásítì Obafemi Awolowo,  àti láti ọdún 1990 ní Yunifásítì ti West Indies ní Trinidad & Tobago . Ní UWI, Aiyejina bẹ̀rẹ̀ ìwé-ẹ̀rí gíga MFA nínú kíkọ ìtàn àròsọ.    Ní ọdún 1995–96, ó jẹ́ olùkọ́ Fulbright nínú kíkọ nípa Creative Writing ní Lincoln University ní Jefferson City, Missouri . Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ ìgbìmọ̀ olùdásílẹ̀ ti NGC Bocas Lit Fest, lẹ́yìn náà ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Igbákejì Olùdarí ìgbìmọ̀ Àjọyọ̀ náà.  

Ní ọdún 2022, Aiyejina àti Merle Hodge jẹ́ àwọn olùborí alápapọ̀ ti Bocas Henry Swanzy Award fún Iṣẹ́ Àtàtà tiwọn ṣe lori awon Àwọn Lẹ́tà ilé Caribbean.  

Aiyejina kú lójú oorun ní ọjọ́ kìíní oṣù Keje ọdún 2024, nígbà tí ó pé ọmọ ọdún márùndínlọ́gọ́rin (75).   Ayẹyẹ ìrántí kan tí ó fi ọlá fún ìgbésí ayé rẹ̀ wáyé ní ọjọ́ kẹwàá oṣù Keje, léyi tí àwọn ìdílé, ẹlẹgbẹ́ àti àwọn ọ̀rẹ́ wá sí. 

## Ìgbésí ayé ara ẹni
Aiyejina fẹ́ Lynda Quamina-Aiyejina, ẹni tí ó bí ọmọkùnrin méjì fún. 

## Iṣẹ́ kíkọ àti àwọn àtúnṣe isé
A ti tẹ ewì àti ìtàn kúkúrú Aiyejina jáde nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwé ìròyìn àti àkójọpọ̀ àgbáyé, lára wọn ni: ''The Anchor Book of African Stories'', ''Literature Without Borders'', *Kiss and Quarrel: Yoruba/Gẹ̀ẹ́sì – Strategies for Mediation*, *The New African Poetry*, àti *The Penguin Book of Modern African Poetry* (1999), nínú èyí tí wọ́n ti ṣe àpèjúwe rẹ̀ ní ọdún 1999 gẹ́gẹ́ bí “ọ̀kan lára àwọn apanilẹ́rìn-ín so òtítọ́ tó dára jùlọ ní Nàìjíríà”. Àwọn ìtàn àti eré rẹ̀ ni wọ́n ti kà, wọ́n sì ti ṣe eré lórí rédíò ní Nàìjíríà àti ní ìlú England.  

Ó gba Ẹ̀bùn Ewì Àjọ Àwọn Òǹkọ̀wé Nàìjíríà ní ọdún 1989 fún ìwé ewì àkọ́kọ́ rẹ̀, *Lẹ́tà sí Lynda àti Àwọn Ewì Míràn* (1988). Ìwé ìtàn àròsọ àkọ́kọ́ rẹ̀, *The Legend of the Rockhills and Other Stories* (1999), gba ẹ̀bùn Ìwé Àkọ́kọ́ Tí Ó Dáa Jùlọ ní (Afíríkà), Ẹ̀bùn Àwọn Òǹkọ̀wé Àgbáyé, 2000. Nígbà tí ó ń ṣe àtúnyẹ̀wò àkójọ ewì rẹ̀ ní ọdún 2004, *I, The Supreme and Other Poems*, Jennifer Rahim sọ pé: “Gbogbo ìwé Aiyejina títí di òní fi ìfẹ́ tí ó pọkàn pọ̀ hàn sí ìgbésí ayé ìtàn, àṣà àti ìṣèlú Áfíríkà, pàápàá jùlọ Nàìjíríà, tí ń ṣe ìlú rẹ̀. Ohun tí ó tún hàn gbangba ni ìbáṣepọ̀ tí ó ń bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn ará òkèèrè tí wọ́n ó kí n ṣe ọmọ ilé adúláwọ̀. Nínú ìṣowó Ko rẹ̀, o fi àwọn ewì ènìyàn aláwọ̀ dúdú tí wọ́n kójú òsùnwòn jáde hàn.... Gẹ́gẹ́ bí àjèjì/aláìlérò sí ilẹ̀ àti àṣà Caribbean, ó yani lẹ́nu nípa iṣẹ́ aranbara ti ìwaláàyè àti ìyípadà àṣà Áfíríkà.” 

Ó jẹ́ aláròjinlẹ̀ tí a tẹ̀ àwọn iṣẹ́ rẹ̀ jáde ní gbogbogbòò Pẹ̀lú àríwísí Lori awọn ìwé àti àṣà ilẹ̀ Áfíríkà àti Ìwọ̀ Oòrùn Íńdíà. Ó jẹ́ olókìkí ní pàtàkì fún iṣẹ́ rẹ̀ lórí kíkọ ìwé Earl Lovelace, nítorí pé ó ti jẹ́ olóòtú ìwé *A Place in the World: Essays and Tributes in Honor of Earl Lovelace @ 70* (2008) àti ìwé *Earl Lovelace: Growing in the Dark (Selected Essays)* (2003), àti òǹkọ̀wé ìwé ìtàn ìgbésí ayé *Earl Lovelace* ( University of the West Indies Press ) ti ọdún 2017.  Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olóòtú ìwé ìròyìn fún UWI Press fún ọ̀pọ̀ ọdún. 

Aiyejina tún ni olóòtú ìwé *Self-Portrait: Interviews with Ten West Indian Writers and Two Critics* (2003) àti olóòtú ẹlẹgbẹ́ (pẹ̀lú Paula Morgan) ti *ìwé Caribbean Literature in a Global Context* (2006). Wọ́n ti ṣe eré rẹ̀ *The Character Who Walked Out On His Author* ní Trinidad and Tobago, Jamaica àti Nigeria. 

## Àwọn iṣẹ́

### Ewì

* *Lẹ́tà sí Lynda àti Àwọn Ewì Míràn*, Saros International Publishers, 1988 (Ẹ̀bùn Àwọn Òǹkọ̀wé Nàìjíríà, 1989); Lightning Source Inc, 2006, 
* *Èmi, Àwọn Ewì Àgbà àti Àwọn Ewì Míràn*, Kraft Books Limited, 2004, 
* 
* *Àwọn Àṣìṣe ti Ìṣàfihàn*, Peepal Tree Press Ltd, 2020 

### Àwọn ìtàn kúkúrú àkàkógbón

* *Ìtàn Àròsọ Àwọn Àpáta àti àwọn ìtàn mìíràn*, TSAR, 1999, 

### Àwọn eré

* *Ìwà tí ó jáde kúrò lórí òǹkọ̀wé rẹ̀*, Kraft Books Limited, 2020, 

### Ìṣe Gẹ́gẹ́ bí olóòtú

* *Ipò kan ní Àgbáyé: Àwọn Àròkọ àti Ìyìn fún Ọlá Earl Lovelace*, Lexicon Trinidad Ltd, 2008, 
* *Earl Lovelace: Ìdàgbàsókè Nínú Òkùnkùn* (Àwọn Àròkọ Tí A Yan), Lexicon Trinidad Ltd, 2003, 
* *Àwòrán Ara-ẹni: Ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò pẹ̀lú àwọn òǹkọ̀wé Íńdíà mẹ́wàá àti àwọn alárìíwísí méjì*, Yunifásítì ti Ìwọ̀ Oòrùn Indies, 2003, 
* *Nínípọn ju omi lọ* (Ìkọ̀wé Tuntun láti Caribbean), Peekash Press, 2018, 
* "Àwọn Ọ̀ràn Eré Ìdárayá - Àwọn Ìwòye láti ọ̀dọ̀ Ẹ̀ka Ẹ̀kọ́ Eré Ìdárayá UWI, 2019–2020", University of the West Indies Press, 2021, 

### Ìṣe Gẹ́gẹ́ bí alafowosowopo olóòtú

* (Pẹ̀lú Judy Stone) *Ìrìn Àjò: Àwọn Ìtàn Caribbean ní Ọlá fún John Cropper*, Lexicon Trinidad Ltd, 2010, 
* (Pẹ̀lú Paula Morgan) *Ìwé Ìròyìn Caribbean ní Àyíká Àgbáyé*, Lexicon Trinidad Ltd, 2006, 

### Ìtàn ìgbésí ayé

* *Earl Lovelace* (Ìwé Ìtàn Ayé Caribbean), Yunifásítì ti West Indies Press, 2017, 

### Ìwé Àpilẹ̀kọ
"Esu Elegbara: Orísun Ìmọ̀ràn Àyípadà/Ìbílẹ̀ ti Lítíréṣọ̀ àti Àríwísí Áfíríkà", Ilé-iṣẹ́ fún Àwọn Ọ̀nà àti Ìlànà Aláwọ̀ Dúdú àti Áfíríkà, 2010, 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2024
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1949
Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ