Àìjẹ̀un-dáradára

**Àìjẹ̀un-dáradára** tabi **aijẹ ounjẹ t'oyẹ**  jẹ ipo ti o n waye lara jijẹ ounjẹ ti awọn ounjẹ aṣara l'ore koto tabi ti o ti pọju ti o si fa awọn iṣoro ilera. Awọn ounjẹ aṣara lore le jẹ́: kalori, puroteni, kabọhidireti, awọn fitamin tabi minira. A saba maa n lo ni pataki lati tọkasi **aijẹun to dara to** nibi ti kosi kalori, puroteni tabi awọn eroja ounjẹ; sibẹsibẹ, o tun pẹlu ijẹun ju. Bi aijẹ eroja ounjẹ to ba waye boya ni iloyun tabi ṣaaju ọmọ ọdun meji o le jasi awọn iṣoro aileyipada pẹlu idagba ifojuri ati ọpọlọ. Aijẹ ohun aṣara lore to ti o gaju, ti a mọsi ifebipa, leni awọn aami ti o pẹlu: ràrá, ara gbigbẹ, ailokun ti o to, ati ẹsẹ wiwu ati ikùn. Awọn eniyan tun saba maa n ni awọn akoran wọn si saba maa n tutù. Awọn aami ti aisi eroja inu ounjẹ to dale irufẹ eroja ounjẹ ti kosi nibẹ.

Aijẹ ounjẹ toyẹ maa n waye nitori airi ojulowo ounjẹ jẹ. Eyi ko sai somọ ọwọn gogo iye ounjẹ ati iṣẹ. Aisi ti ifun lọ́mú le dakun, bi awọn ọpọ awọn akoran arun bii: inu wiwu, arun ẹdọforo, ba ati eeyì ti o maa n ṣafikun awọn eroja ounjẹ . Awọn oriṣi aijẹun toyẹ to meji lowa: aijẹ ounjẹ toyẹ okun- puroteni ati alebu aijẹ ounjẹ to. Aijẹ ounjẹ toyẹ okun- puroteni ni awọn alebu meji: marasmus (aini puroteni ati kalori) ati kwashiorkor (aito puroteni nikan). Aini eroja ounjẹ toye ni: aini ayọnu, ayodini ati fitamini A. Lakoko oyun, ti o da lori ibeere-fun pupọ, awọn aito wa wọpọ si. Ni awọn ọkan awọn orilẹ-ede ti o n dagba ounjẹ ajẹju bii isanraju ti wa n pọ ni aarin awọn awujọ bii aijẹ ounjẹ to. Awọn okunfa aijẹun toyẹ to miiran ni iri ara-ẹni bi pe a sanra nigba ti a ru àti bṣẹ abẹ idin ounjẹ ti inu le gba kù Laarin awọn agba aijẹ ounjẹ to'yẹ wọpọ nitori okunfa afojuri, ero inu ati ibalopọ.

Ipa lati mu gbooro ounjẹ jẹ lara awọn ipo ti o ya iranwọ idagba. Ifun lọmu le din iye aijẹ ounjẹ to ati iku ninu awọn ọmọde ku, ati awọn ipa lati mu gberu iṣe bẹẹ dagba pọ. Ninu awọn ọmọde pipese ounjẹ pẹlu ọmu-mimu laarin oṣu mẹfa ati ọdun meji mu abajade gberu. Ẹri gidi wa ti o kin lẹhin pe eroja ounjẹ ti ọpọ awọn eroja ounjẹ lakoko oyun ati laarin awọn ọmọde ni awọn orilẹ-ede ti o n dagba. Lati pese ounjẹ fun awọn ti o nilo rẹ ju ni ipese ounjẹ ati ipese owo ki awọn eniyan le ra ounjẹ laarin ọja ilu lọ geere. Fifun awọn eniyan lounjẹ nikan to. Ibojuto aijẹ ounjẹ t'oyẹ ti o l'ewu laarin ile eniyan pẹlu àwọn ounjẹ ìlo iwosan aarun ṣeeṣe lọpọ igba. Laarin awọn ti o ni ewu aije ounjẹ toyẹ lowọ awọn iṣoro itọju ilera miiran laarin ile-iwosan ni a bọwọlu. Eyi nilo abojuto aito ṣuga, imọlara ara, ara-gbigbẹ, ati ifun-lounjẹ diẹdiẹ. Igbesẹ awọn ogun aṣodi si akoran ni a bọwọlu nitori akoran ti o pọ. Awọn ilana itọju ọjọ pipẹ ni: imugbooro awọn iṣe agbẹ, re dioṣi kuim, imumọtoto gbooroth, atiofifun awọn obinrin ni agbara iṣẹ

Awọn 925 miliọnu eniyan ti kori ounjẹ jẹ to ni agbaye ni o wa ni 2010, ọpọ ti 80&nbsp;miliọnu lati 1990. Awọn eniyan biliọnu ti a ka miiran ti koni fitamin ati eroja ounjẹ toyẹ. Ni 2010 aijẹ ounjẹ toyẹ ti agbara puroteni ti ṣokunfa awọn iku bii 600,000 de 883,000 awọn iku ni 1990. Awọn aito ounjẹ toyẹ aito ayodini ati arun aito ayodini, fa iku 84,000 miiran. Airi ounjẹ toyẹ jẹ ni 2010 n okunfa 1.4% gbogbo ailera igbe-aye ti a sun. Bi ida mẹta awọn iku laarin awọn ọmọde ni a gbagbọ pe airi ounjẹ jẹ to lofa; sibẹsibẹ, ako sọ awọn iku naa bẹẹ. Ni 2010 a ṣakojọ pe o ṣokunfa bii 1.5 miliọnu awọn iku awọn obinrin ati ọmọde awọn kan tilẹ sọpe iye naa le ju 3&nbsp;miliọnu. Ati afikun 165&nbsp;miliọnu awọn ọmọde ni aidagba bi-o-tiyẹ lara arun naa. Airijẹ to wọpọ ni awọn orilẹ-ede ti o n dagba.

## Awọn Itọkasi