open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Èdè Agatu

**Èdè Agatu**, tàbí Èdè Ìdomà Àríwá, jẹ́ èdè Idomoid ti Nàìjíríà. Èdè yìí ni wọ́n ń pè ní èdè ìbílẹ̀ Ìdomà
=Orísun=
Agatu jẹ́ èdè abínibí tí ó dúró sán-ún ní Nàìjíríà. Èdè yìí jẹ́ ara èdè Niger-Congo. Gbogbo àwọn tó wà láwùjọ ẹ̀yà náà ló ń sọ èdè náà bí èdè Abínibí.
=Àgbéyẹ̀wò=
Èdè Agatu, tó jẹ́ apá kan ẹ̀yà Ìdomà nínú ẹ̀yà Niger-Congo, jẹ́ èdè tí nǹkan bí ọ̀kẹ́ mẹ̀ta àbọ̀ ènìyàn ń sọ ní àárín gbùngbùn Nàìjíríà, ní pàtàkì ní Ìpínlẹ̀ Benue. Ó jẹ́ èdè pàtàkì fún àwọn ènìyàn Agatu àti ìdánimọ̀ àṣà wọn.

=Àṣà=
Àṣà Agatu ní ọlá fún àwọn àgbààgbà àti àwùjọ, èyí tí ó hàn nínú èdè tí ó ń lo àwọn ọ̀nà ìfọ̀rọ̀wérọ̀ àti àwọn ọ̀rọ̀ ọ̀wọ̀. Àwọn ìyàtọ̀ kéékèèké wà nínú èdè ìbílẹ̀, àmọ́ wọ́n yé ara wọn dáadáa. Mímọ àwọn àṣà ìbílẹ̀ àti àwọn ohun tí wọn ò gbà gbọ́ ṣe pàtàkì fún ìjùmọ̀sọ̀rọ̀ tó gbéṣẹ́.
Àwọn ayẹyẹ alágbára àti orin àtọwọ́dọ́wọ́ ti àwọn ènìyàn Agatu ń mú kí àṣà ìbílẹ̀ èdè náà pọ̀ sí i.

=Àwọn ìtọ́kasí=

Ẹ̀ka:Àwọn èdè Nàìjíríà
The Apapa Amusement Park

**Pápá Ìsinmi-gbafẹ́ ti agbègbè Àpápá** jẹ́ ibi ìsinmi-gbafẹ́ èyí tí ó kalẹ̀ sí agbègbè Àpápá ní Ìpínlẹ̀ Èkó, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Wọ́n kọ́ pápá yìí ní ọdún 2008 sí orí ilẹ̀ tí ó tó éékà méje ó lé méje (7.7 acres). Wọ́n ti pápá yìí pa fún bí i ọdún mẹ́ta látàrí àwọn ohun tí ó ní ohun ṣe pẹ̀lú ọ̀rọ̀ àyíká àti ètò àbò, kí ó tó di wí pé wọ́n padà sí i padà lẹ́yìn ọdún kẹta, àti lẹ́yìn tí wọ́n parí àtúnkọ́ pápá yìí ní ọdún 2015.  Èyí jẹ́ ṣíṣe pẹ̀lú àjọṣepọ̀ ìjọba ìpínlẹ̀ Èkó àti ilé-iṣẹ́ aládàáni kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Crystal Cubes Construction Company, èyí tí alàgbà Rabih Jaafar jẹ́ adarí fún.

Pápá ìsinmi-gbafẹ́ ti agbègbè Àpápá yìí bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ní ọdún 1976 ní abẹ́ pápá Lunar ti ìpínlẹ̀ Èkó, èyí tí ó jẹ́ àjùmọ̀ni láàárín ìjọba ìpínlẹ̀ Èkó àti àwọn ìgbìmọ̀ erékùsù ìpínlẹ̀ Èkó, ìgbìmọ̀ ààrin gbùngbùn ìpínlẹ̀ Èkó, pẹ̀lú Improjex, ilé-iṣẹ́ kan tí ó fi ìdí kalẹ̀ sí Switzerland, èyí tí ó ń rí sí mímójútó àti dídarí pápá yìí. Èyí ni àkójọpọ̀ àwọn eré ìdárayá tí wọ́n máa ń ṣe ní pápá ìsinmi-gbafẹ́ yìí. 

Àtúnṣe pápá ìsinmi-gbafẹ́ ti agbègbè Àpápá yìí jẹ́ èyí tí ó kún fún onírúurú àwọn ohun àṣà àtinúdá tí ó ya ni lẹ́nu,àwọn olùsàbẹ̀wò sí ibi pápá yìí jẹ́rìí sí i pé pápá yìí a máa dà bí ìgbà tí ènìyàn bá wà ní ilẹ̀ òkèèrè nígbà tí ènìyàn bá kọ́kọ́ fi ojú gán-án-ní rẹ̀. Pápá yìí bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ní pẹrẹwu lẹ́yìn tí ìjọba Gómìnà àná ni ìpínlẹ̀ Èkó, Gómìnà Babatunde Raji Fashola dà á wó ní ọdún 2013, láti lè fi jẹ́ kí ètò afẹ́ ó gbèrú sí i ní ìpínlẹ̀ Èkó. Pápá yiii kún fún àwọn ohun èlò onírúurú láti fi tẹ́ àwọn olùgbafẹ́ lọ́rùn nígbàkúùgbà tí wọ́n bá lọ gbafẹ́. Ọ̀fẹ́ ni ìwọlé sí ibi ìsinmi-gbafẹ́ yìí.

## Agbègbè àti Àyíká
Ní ọdún 2012, wọ́n da pápá ìsinmi-gbafẹ́ yìí wó pẹ̀lú àwọn ibi ìtaja tí ó ń bẹ ní àyíká rẹ̀. Èyí kò sàì rí bẹ́ẹ̀ bí kò ṣe nítorí àwọn ohun tí ó ní ṣe pẹ̀lú ètò àyíká àti láti tún bọ́ jẹ́ kí àyíká náà ó dùn ún wò lójú.  Èyí fún wọn ní àǹfààní láti lè tún pápá yìí kọ́, tí wọ́n sì ní àǹfààní láti lè yọ́ àwọn ibi mìíràn láti lè ní àǹfààní sí onírúurú afẹ́ àti sí ìrọ̀rùn. Ní ọdún 2016, wọ́n tún pápá yìí sí lẹ́yìn tí wọ́n ṣe àtúnṣe gbogbo tán.

## Àwọn Ìtọ́kasí

## External links
Akhini

**Akhni** () jẹ́ oúnjẹ tí a ṣe àdàpọ̀ rẹ̀, èyí tí orísun rẹ̀ wá láti àárín àwọn Mùsùlùmí Bengali ti Chittagong àti Sylhet, tí wọ́n wà ní ìlà-oòrùn Bangladesh. Wọ́n sáábà máa ń kà á sí ọ̀kan lára ẹ̀yà biryani tàbí polao. Oúnjẹ yìí jẹ́ èyí tí ó gbajúmọ̀ ní àwọn ilé oúnjẹ ìgbàlódé káàkiri Bangladesh, àti àárín àwọn ẹ̀yà Bangladeshi tí wọ́n ń bẹ ní àjò káàkiri gbogbo àgbáyé. Oúnjẹ yìí gbajúgbajà ní Chittagong, níbi tí wọ́n ti ní wọ́n ti máa ń jẹ ẹ́ ní ọ̀sọ̀ọ̀sẹ̀ láàárín àwọn Chittagonian. Ní àsìkò àwẹ̀ (Ramadan), oṣù tí àwọn Mùsùlùmí máa ń gba àwẹ̀, oúnjẹ yìí jẹ́ èyí tí ó wọ́pọ̀ láàrín àwọn oúnjẹ tí wọ́n máa ń jẹ láti fi ṣì ẹnu ní àkókò ìṣínu káàkiri Sylhet náà.

## Orírun ọ̀rọ̀
Ọ̀rọ̀ 'akhni' jẹ́ èyí tí a ṣe àfàyọ rẹ̀ láti inú ọ̀rọ̀ Lárúbáwá, *[[yakhni]]*, èyí tí ó túmọ̀ sí ọbẹ̀.

## Àwọn èròjà
Wọ́n máa ń se oúnjẹ yìí nípasẹ̀ yíyí ìrẹsì papọ̀ mọ́ òróró ìsebẹ̀, àwọn èròjà ìsebẹ̀ ìbílẹ̀ ti àwọn Indian, ata ilẹ̀, gálìkì, garam masala, tejpata, cumin, àlùbọ́sà, iyọ̀, ghee, ẹran adìrẹ̀, ẹran màálù, ewúré, ẹran àgùntàn, èso àti ewé ẹ̀ vegetables (kárọ̀tì, ànàmọ́), ata gbígbẹ àti sour doi. Nígbà mìíràn, wọ́n le fi nọ́ọ̀tì àti ẹyin sí i.

## Wò pẹ̀lú
*List of rice dishes

## Àwọn Ìtọ́kasí
Èdè Abua

**Abua** (Abuan) jẹ́ èdè kan ní ìpínlè Delta ni orílẹ̀-èdè Nàìjíríà 
## Ọ̀nà tí à ń gbà kọ ọ́

## Fonọ́lọ́jì

### Kọ́ńsónántì

### Fáwẹ́lì

### Àmì Ohùn
Abua ni àmì  ohun Mẹta. /˦/  jẹ́ àmì ohùn Òkè , /˨/ jẹ́ àmì ohùn Ìsàlè, and /↓˦/ jẹ́ àmì ohùn àárín.

## Àwọn Ìtọ́kasí

## Fún ìkà síwájú
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Àwọn  Líìkì mìíràn
* Listen to a sample of Abua from Global Recordings Network
Banku

**Banku** tí a tún lè pè ní
* Banku tí ó jẹ́ (Oúnjẹ)
* Banku tí ó sì lè jẹ́  (Ìpè sì Àdúrà )
* Banku, Akópa ká nínú eré kan ni ilé India ni ọdún 2008 Bhoothnath

## Ẹ tún lè wo
* Bank (disambiguation)
* Vanku (disambiguation)
Anne Bodenham

**Anne Bodenham** (tí ó kú ní ọdún 1653) jẹ́ obìnrin elédè Gẹ̀ẹ́sì kan èyí tí wọ́n pa nítorí pé ó jẹ́ ẹlẹyẹ. 

Anne Bodenham jẹ́ olùrànlọ́wọ́ John Lambe, èyí tí wọ́n pa nígbà tí wọ́n ń fi ẹ̀sùn kàn án pé ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ẹlẹyẹ ni ọdún 1628. Obìnrin náà ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí obìnrin alákèérekè ni ìlú Salisbury.

Arábìnrin Anne Styles ni ó fi ẹ̀sùn kàn án pé ó jẹ́ àjẹ́ , arábìnrin náà ni wọ́n fi ẹ̀sùn kàn pé ó pa enikan nípa fífún ni májèlé jẹ́ nígbà náà. Anne Styles sọ pé Anne Bodenham ti bá èṣù dá májẹ̀mú, ó sì gbìyànjú láti mú kí òun náà ṣe bẹ́ẹ̀.   
Gẹ́gẹ́ bí ohun tí àwọn ènìyàn ń sọ nígbà náà,  obìnrin náà lè pe àwọn ẹ̀mí èṣù jọ, kí ó sì sọ ara rẹ̀ di ajá, kìnìún, ẹranko igbó mìíràn tàbí ọ̀bọ.

Wọ́n yẹ Anne Bodenham wò láti mọ̀ bóyá ó ní àmì èṣù lára. Wọ́n rí pé ó jẹ̀bi ẹ̀sùn tí wọ́n fi kàn án.

Wọ́n pa nípa sísọ mọ́ okùn ni ìlú Salisbury ní ọdún 1653.

## Ohun Tí Ó Fi Lílẹ̀
Ẹjọ́ rẹ̀ ni ó jẹ́ àkòrí ìwé ìtọ́jú *Bower, Edmond. Doctor Lamb Revived, tàbí , Witchcraft Condemned Anne Bodenham. London: ọdún 1653* papọ̀ mọ́ *Doctor Lambs Darling. London: ọdún 1653*.

Henry More ti Cambridge yẹ ẹjọ́ náà wò dáradára, ó sì pè ní ẹjọ́ ìwàláàyè àwọn ẹlẹyẹ nínú ìwé lórí àjẹ́ èyí tí ó tẹ̀jáde ní ọdún 1655, èyí tí wọ́n fún ní àṣẹ púpọ̀ ní àkókò tí orílẹ̀-èdè England ní ìrírí ìlépa àwọn àjẹ́ èyí tí ó lágbára.

## Àwọn Ìtọ́kási
* Natasha Korda *[https://books.google.com/books?id=Cv2NCwAAQBAJ&dq=Anne+Bodenham+witchcraft+1653&pg=PA254 Working Subjects in Early Modern English Drama]*
* Diane Purkiss *[https://books.google.com/books?id=8-B6mNu4EmIC&dq=Anne+Bodenham+witchcraft+1653&pg=PA170 The Witch in History: Early Modern and Twentieth-Century Representations]*
* Dr Orna Alyagon Darr *[https://books.google.com/books?id=BgGiAgAAQBAJ&dq=Anne+Bodenham+witchcraft+1653&pg=PA111 Marks of an Absolute Witch: Evidentiary Dilemmas in Early Modern England]*
Aganju

**Aganjú** (tí a tún mọ̀ sí **Agayú** tàbí **Aggayú** ní àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n ń sọ èdè Spáníṣì) jẹ́ Òrìṣà pàtàkì nínú Ẹ̀sìn Yorùbá àti àwọn ẹ̀sìn tí ó jáde láti inú rẹ̀ ní Amẹ́ríkà (Diaspora). Ó jẹ́ òrìṣà àtètèdáyé tí ó ní ìsopọ̀ pẹ̀lú oòrùn, iná, àti aginjù tí a kò tíì tẹ̀dó sí. Ní ilẹ̀ Kúbà, nínú ẹ̀sìn Santería, wọ́n máa ń fi Aganjú wéra pẹ̀lú Saint Christopher.

Nínú ìtàn àti ìṣẹ̀ṣe, Aganjú ní ìsopọ̀ tó lágbára pẹ̀lú Ṣàngó. Nínú ìtàn Ìjọba Òyọ́, Aganjú jẹ́ ọ̀kan lára àwọn Aláàfin àtijọ́. Àwọn ìtàn àtẹnudẹ́nu kan sọ pé òun ni ọmọ Àjàká, èyí tí ó fi jẹ́ ọmọ ẹ̀gbọ́n fún Ṣàngó. Àti Ṣàngó àti Aganjú jẹ́ ọba aládé ní Òyọ́ tí wọ́n sì di òrìṣà lẹ́yìn ikú wọn.

## Àwọn Ìṣẹ̀ṣe

### Ní Ilẹ̀ Yorùbá
Ní Nàìjíríà àti orílẹ̀-èdè Bẹ̀nín, a mọ Aganjú gẹ́gẹ́ bí ọba jagunjagun tí ó ti di òrìṣà, ẹni tí orírun rẹ̀ jẹ́ ìlú Ṣakí ní Ìpínlẹ̀ Òyọ́. Yàtọ̀ sí Ṣàngó tó máa ń lo ààrá àti ẹdùn láti jà, idà ni Aganjú máa ń lò, wọ́n sì ní ó máa ń yọná lẹ́nu láti bá àwọn ọ̀tá rẹ̀ jà. Ilẹ̀ Ṣakí jẹ́ agbègbè tí òkúta àti àpáta pọ̀ sí, èyí sì jẹ mọ́ agbára Aganjú gẹ́gẹ́ bí òrìṣà tí ó dúró gbagidi bí àpáta.

### Santería (Lucumí)
Ní orílẹ̀-èdè Kúbà nínú ẹ̀sìn Lucumí, àwọn ènìyàn mọ Aganjú sí òrìṣà òkè iná (volcano). Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kò sí òkè iná ní ilẹ̀ Yorùbá tàbí ní Kúbà, ìsopọ̀ yìí wáyé nítorí ìwà gbigbóná Aganjú àti àjọṣe rẹ̀ pẹ̀lú *Oroíña* (Oríṣi Ìyá Iná tí ó ń gbé inú ilẹ̀). Àwọn onímọ̀ kan sọ pé bótilẹ̀jẹ́pé àwọn òkè iná tí ó ti kú wà ní agbègbè Biu Plateau ní apá Àríwá Nàìjíríà, agbègbè yìí jìnnà púpọ̀ sí ilẹ̀ Yorùbá; nítorí náà, ó ṣeé ṣe kí ìsopọ̀ mọ́ òkè iná jẹ́ àpèjúwe tí àwọn aṣèwádò ẹ̀sìn náà bẹ̀rẹ̀ ní òkèèrè láti ṣe àlàyé agbára Aganjú.

### Candomblé
Ní orílẹ̀-èdè Bàràsílù nínú ẹ̀sìn Candomblé, wọ́n máa ń bọ Aganjú gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan láàrin àwọn "manifestation" tàbí oríṣi Ṣàngó, tí wọ́n ń pè ní *Xangô Aganjú*. Ó dúró fún agbára iná àti ilẹ̀ tí kò ṣe é kápá. Nígbà mìíràn, wọ́n máa ń pè é ní *Xangô menino* (Ṣàngó ọmọdé), èyí tí ó dúró fún agbára èwe àti ìgbóná ara Òrìṣà náà.

## Àwọn Ìtọ́kasì

## Ìwé Àkàsíwájú
* Hunter, Jo Anna. "My Journey to Aganjú: The Orisa so Hard to Find." BlackMadonnaEnterprises.com.
Anecdote

Ìtàn kékeré **anecdote** jẹ́ ìtàn "èyí tí ó ní kókó kan pàtó", èyí tí ó wà láti gbé èrò lórí ẹni, ibi tàbí ohun kan jáde, sí sọ̀rọ̀ kíkún nípasẹ̀ ìtàn kékeré tàbí ṣíṣe ìfìwàwẹ̀dá àbùdá ohun kan pàtó. 

Anecdote,èyí tí ń ṣe ìtàn kékeré lè jẹ́ ìtàn lórí ohun tó ṣẹlẹ̀ tàbí èyí tí kò ṣẹlẹ̀; lílo ìtàn kékeré jẹ́ àbùdá kan tó wọ́pọ̀ nínú iṣẹ́ lítíréṣọ̀ , pẹ̀lú èyí, ìtàn ẹnu a máa ní àsọdùn àti àsọrégè láti dá àwọn olùgbọ́ lárayá.  A máa ń ṣe àgbékalẹ̀ ìtàn kékeré gẹ́gẹ́ bí ìtàn èyí tí ó dálè ìṣẹ̀lẹ̀ kan pàtó, èyí tí ó níṣe pẹ̀lú àwọn ènìyàn ní ibi tí a mọ̀. Nínú ọ̀rọ̀ tí Jürgen Hein sọ, ìtàn kékeré a máa ṣe àgbéjáde "òtítọ́ èyí tí ó yàtọ̀" àti "apá mìíràn tí ó jẹ́mọ ìtàn àtijọ́". Robbins ni ó ṣe àkọsílẹ̀ ìṣe pàtàkì àwùjọ sáyẹ́nsì lórí pé àwọn ìtàn kékeré yìí kò ní oríkì kan pàtó. Ó ṣe àkíyèsí pé ìgbéjáde àwọn ìtàn kékeré wọ̀nyí máa ń tẹ̀lé ìlànà èyí tó jọ àwọṣe àjàkálẹ̀- àrùn àti pé àwọn ìtàn kékeré yìí jẹ́ ìsúnkì ìròyìn lórí ọ̀rọ̀ àwùjọ àti ètò ọ̀rọ̀-ajé èyí tó rójú. 

## Ìtàn Ọ̀rọ̀ àti Ìlò Rẹ̀
Ọ̀rọ̀ náà *anecdote* (nínú Gíríìkì àtijọ́: ἀνέκδοτον túmọ̀ sí "ohun tí a kò tẹ̀jáde", ìtumọ̀ rẹ̀ gangan literally "tí a kò pín") wá láti Procopius ti Caesarea, ẹni tí ó kọ ìtàn ayé Emperor Justinian I (). Procopius gbé  iṣẹ́ èyí tí àkòrí rẹ̀ jẹ́   (*Anekdota*, jáde, tí wọ́n sì túmọ̀ ni onírúurú ọnà gẹ́gẹ́ bí *Unpublished Memoirs* tàbí gẹ́gẹ́ bí *Secret History*), tí àkóónú rẹ̀ jẹ́ àkójọpọ̀ ìṣẹ̀lẹ̀ kéékèèké láti inú ìtàn ìgbésẹ̀ ayé àwọn ìgbìmọ̀ ìjọba Byzantine. Díẹ̀ díẹ̀, ọ̀rọ̀ náà "anecdote" di lílò. ni fún ìtàn kékeré tí a lè lò láti fi ṣe ìtẹ́numọ́ tàbí àgbéjáde kókó tí òǹkọ̀wé fẹ́ láti ṣe àgbéjáde rẹ̀.Ní ti Gíríìkì, Estonian, Lithuanian, Bulgarian and Russian humor, ìtàn kékeré yìí túmọ̀ sí ìtàn kúkúrú èyí tí ó ń panilẹ́rìn láì nílò orísun tí ó jẹ́ òótọ́ tàbí tí ó jẹ́mọ ìtàn ìgbésẹ̀ ayé ẹni kénì.

## Gẹ́gẹ́ Bí Ẹ̀rí

Ẹ̀rí ìtàn kékeré yìí jẹ́ ìròyìn tàbí àkọ́ọ́lẹ̀ àgbẹfẹ̀ ti ẹ̀rí kan ní ìlànà ìtàn kékeré. A máa ń lo ọ̀rọ̀ yìí láti fi takò ẹ̀rí sáyẹ́nsì, gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí tí a kò lè ṣe ìwádìí rẹ̀ nípasẹ̀ lílò àwọn ìlànà sáyẹ́nsì. Ìṣòro nínú lílò ẹ̀rí tí ìtàn kékeré ni pé kò ṣeé ṣe láti lò fún aṣojú; ẹ̀rí tí ó níṣe pẹ̀lú òǹkà nìkan ni a lè lò láti fi ṣe aṣojú ohun kan. A ka lílò ẹ̀rí ìtàn kékeré nílòkúlò bíi ìró. 

Nígbà tí a bá lò ó nínú ìpolówó tàbí láti fi gbé ọjà, iṣẹ́ tàbí èrò kan lárugẹ, ìjẹ́risí ni a sábà máa ń pe ẹ̀rí ìtàn kékeré. A lè lo ọ̀rọ̀ náà ní ilé ẹjọ́, nígbà mìíràn, láti fi ṣàlàyé onírúurú ẹ̀rí. Àwọn sakọ́lọ́gísítì ti ṣàkíyèsí pé ó ṣeé ṣe fún àwọn ènìyàn láti rántí àwọn àpẹẹrẹ èyí tó làmìlaka ju èyí tó ń ṣe aṣojú lọ. 

## Àwọn Ìtọ́kási

## Ìjapọ̀ Òde
* "" at 
* 
* 

Ẹ̀ka:Lítíréṣọ̀
Ajisari

Nínú ẹ̀sìn Islam, ***ajisãrì*** jẹ́ ẹni tí ń pe àwọn ènìyàn mìíràn láti gbàdúrà   àti láti ṣe àjọyọ̀ nígbà Ramadan. A lè lo orúkọ yìí fún ìṣe yìí bákan náà. Wọ́n á máa ti ilé kan bọ́ sí ilé mìíràn, lówúrò kùtùkùtù bi ago méjì òru, wọ́n á máa lu  akègbè wọn pẹ̀lú igi, wọ́n á sì máa kọrin pẹ̀lú àriwo. Ìṣe yìí jẹ́ ojúṣe nípa ẹ̀sìn, ẹni tí ó bá wù ló máa ń ṣe. Àmọ́, *ajisari* kò retí pé àwọn onígbàgbọ́ ẹgbẹ́ rẹ̀ ni yóò fún lérè ohun tí ó ń ṣe, wọ́n gbàgbọ́ pé Allah yóò fún àwọn lérè rẹ̀, ní ọjọ́ iwájú, nítorí wọ́n fi orí ibùsùn wọn sílẹ̀, wọ́n sì ń ni ara wọn lára nígbà àwẹ̀ olóṣù kan wọn. 

Láti inú ọ̀rọ̀ Arabic, "*[[Suhur]]*"  tí ó túmọ̀ sí oúnjẹ òwúrò nígbà oṣù mímọ́ ti Ramadan ni orúkọ yìí ti ṣẹ̀wá; sípẹ́lì àti pípè rẹ̀ lédè Yorùbá ni "*sãrì*". 

Ẹni tí ó jẹ́ *ajisari* ni wọ́n rí gẹ́gẹ́ bí ẹni tí kìí bẹ̀rù nítorí wọ́n gbàgbọ́ pé Allah ni yóò ṣọ́ wọn nítorí wọ́n ń ṣe iṣẹ́ (Allah) rẹ̀. Ẹni tí ó jẹ́ *ajisari* máa ń dá ṣiṣẹ́ ni, ìdí tí àwọn mìíràn fi máa ń pè wọ́n ní 'adá nìkan rìn' nìyẹn. Fún ìdí yìí, wọn kò jọ àwọn olórin Were, ó nira láti rí ẹgbẹ́ *ajisari*. Àmọ́, ní àwọn ọdún 1970s, ẹgbẹ́ kan ní ìlú Ìbàdàn, Nàìjíríà, tí orúkọ wọ́n ń jẹ́ *Taiwo-Kehinde Ajisari* (Ẹgbẹ́ Ìbejì ọkùnrin ti ń ṣe Ajisari), jẹyọ, wọ́n sì pa ìgbàgbọ́ èyí tí ó wà nílẹ̀ pé a kò lè rí ẹgbẹ́ ajisari kankan. 

## Àwọn Ìtọ́kási
Atọ́ka Aarne-Thompson-Uther

Atọ́ka Aarne–Thompson–Uther (**ATU Index**) jẹ́ kátálọ́gì fún àwọn àṣà onírúurú èyí tí wọ́n ń lò nínú ẹ̀kọ́ àṣà náà. Atọ́ka ATU jẹ́ àgbéjáde ọ̀pọ̀lọpọ̀ àyẹ̀wò àti ìmúgbòòròsi láti ọwọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ káàkiri gbogbo ayé: orílẹ̀-èdè German ni wọ́n kọ́kọ́ ti ṣe àtẹ̀jáde rẹ̀ láti ọwọ́ Finnish folklorist Antti Aarne (ọdún 1910), atọ́ka náà ni wọ́n túmọ̀ sí èdè Gẹ̀ẹ́sì, wọ́n sì tún ṣe àyẹ̀wò àti ìmúgbòòròsi fún un láti ọwọ́ American folklorist Stith Thompson ọdún 1928,, German folklorist Hans-Jörg Uther náà tún ṣe àgbéyẹ̀wò àti ìmúgbòòròsi ni ọdún 2004. Atọ́ka ATU jẹ́ ohun èlò pàtàkì lọ́wọ́ àwọn alamọgbà, tí wọ́n ń lò papọ̀ mọ́  *[[Motif-Index of Folk-Literature]]*.

### Àwọn Aṣíwájú
Aṣojú ijọba sí ilẹ̀ mìíràn ti ilẹ̀ Austrian Johann Georg von Hahn gbèrò àtúpalẹ̀ ìṣáájú fún àwọn ìtàn ogójì kan tí ó pè ní  "formulae" gẹ́gẹ́ bí àfihàn sí ìwé Greek àti Albanian folktales tí ó kọ, tí ó sì tẹ̀jáde lọ́dún 1864.

Kí ẹ̀dà ìwé àṣà àkọ́kọ́ ti Antti Aarne tó jáde, Astrid Lunding ti túmọ̀ ètò ìṣàtúnpín àwọn àṣà èyí tí Svend Grundtvig kọ. Kátálọ́gì yìí jẹ́ àkójọpọ̀ onírúurú 134&nbsp; orí àwọn ìtàn àṣà Danish Danish folktale ló sì dá lé jù.

## Àwọn Àpẹẹrẹ
*ATU 565 "the magic mill":
**Why the Sea is Salt
***It is a late parallel to the Old Norse poem *[[Grottasöngr]]* 
**Sweet Porridge, several variants
**Strega Nona
**The Water Mother, Chinese fairy tale

## Tún Wo
* Morphology (folkloristics)
* *[[Motif-Index of Folk-Literature]]*
* Roud Folk Song Index

## Àwọn Ìtọ́kási
Búrẹ́dì Agége

**Búrẹ́dì Agege**, jẹ́ búrẹ́dì tí ó dùn, tó ní ìwúkàrà, tí ó sì funfun, láti Agege ní Ìpínlẹ̀ Lagos, Nàìjíríà. Nínú agolo onígunmẹ́rin èyí tí ó jọ ti búrẹ́dì Pullman ni wọ́n ti máa ń ṣe búrẹ́dì Agege. Láti Agége sí Ìpínlẹ̀ Lagos, sí àgbègbè mìíràn káàkiri orílẹ̀-èdè ni búrẹ́dì Agége yìí ti jẹ́ mímọ̀; àwọn tí ń kiri máa ń tà á, bẹ́ẹ̀ sì ni wọ́n máa ń tà á lọ́nà. 

Òǹkọ̀wé oúnjẹ àti ìtàn Ozoz Sokoh ni ó ṣiṣẹ́ ìwádìí, tí ó sì gbé ìwé-àpámọ́ kan kalẹ̀ lórí búrẹ́dì Agege, "Níbo ni Búrẹ́dì Agege Ti Wá?" Amos Shackleford, ẹni tí ó wá láti orílẹ̀-èdè Jamaica wá sí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ni wọ́n fún ní ẹ̀yẹ pé ó ṣẹ̀dá búrẹ́dì náà ni Agege ni ọdún 1921, lẹ́yìn tí ó fi iṣẹ́ rẹ̀ pẹ̀lú Nigerian Railway Corporation sílẹ̀ láti di ólùfọ́rẹ́.

## Tún Wo
* List of African dishes
* Nigerian cuisine

## Àwọn Ìtọ́kási
Abu Nuwas

**Abu Nuwas** tí a tún mọ̀ sí  **Abū Nuwās al-Salamī** ()}} (756-8) jẹ́ akéwì ewì ayébáyé  Àrábíkì, àti aṣojú àkọ́kọ́ ewì ìgbàlódé (*muhdath*) èyí tí ó di mímọ̀ láàárín àwọn ọdún àkọ́kọ́ ti Abbasid Caliphate. Ó tún wọ inú iṣẹ́ ìtàn èyí tó dá lé àṣà, ó sì fara hàn, lọ́pọ̀ ìgbà nínú *[[One Thousand and One Nights]]*.

Láti ìran Arab àti Persian ló ti wá, ó kẹ́kọ̀ọ́ ní Basra àti al-Kufah, ẹni àkọ́kọ́ lábẹ́ akéwì Walibah ibn al-Hubab, àti lábẹ́ Khalaf al-Ahmar nígbà tó yá. Ó tún kẹ́kọ̀ọ́ Qur'an, Hadith, àti gírámà. Ó rí ojúrere àwọn Abbasid caliphs Harun ar-Rashid àti al-Amin gbà. Ó di mímọ̀ fún àwọn ewì rẹ̀ lórí wáìnì àti ewì Diwan; àkójọ ewì tó ní dá lé ẹ̀sìn, ayé jíjẹ àti homoeroticism.

## Ìgbà Èwe
A bí Abu Nuwas ní àgbègbè Ahvaz, àgbègbè ìgbàlódé ti Khuzestan Province lórílẹ̀ èdè Iran) ti Abbasid Caliphate, yálà nílùú Ahvaz tàbí ọ̀kan lára àwọn ìlú tí ó súmọ. Kò sí ìdánilójú pàtó fún ọjọ́ ìbí rẹ̀, wọ́n bi ní àkókò kan láàárín àwọn ọdún 756 àti 758. Bàbá rẹ̀ jẹ́ Hani, ara Árábù kan (láti ìlú Damascus), ọ̀kan lára àwọn ológun Umayyad caliph Marwan II (). Ìyá rẹ̀ jẹ́ ará  Persia, orúkọ rẹ̀ sì ni Gulban, Hani pàdé rẹ̀ nígbà tí ó ń ṣiṣẹ́ ọlọ́pàá ni Ahvaz. Nígbà tí  Abu Nuwas pé ọmọ ọdún mẹ́wàá, bàbá rẹ̀ kú. 

Nígbà èwe rẹ̀, Abu Nuwas tèlé ìyá rẹ̀ lọ sí  Basra ni ìsàlẹ̀ Iraq níbi tó ti lọ sílé kéwú , láti kọ́ Qur’an, ó sì padà di Hafiz nígbà tó ṣì kéré. Ẹwà ojú rẹ̀ àti ìgboyà tó ní fa ojú akéwì Kufan poet, Abu Usama Waliba ibn al-Hubab al-Asadi si lára, ó sì gbà Abu Nuwas sọ́dọ̀ gẹ́gẹ́ bí ọmọṣẹ́. Waliba rí ẹ̀bùn ewì tí Abu Nuwas ní, ó sì gbà níyànjú láti kọ́ iṣẹ́ náà. 

## Iṣẹ́ Rẹ̀
Abu Nuwas kọ ewì lábẹ́ ọ̀pọ̀lọpọ̀ àkòrí; ẹ̀bùn ńlá tó ní di mímọ̀ nínú àwọn ewì lórí wáìnì àti iṣẹ́ ọdẹ tí ó kọ. Abu Nuwas ní *diwan,* àkójọ ewì rẹ̀, wà lábẹ́ àkòrí tó pọ̀: oríkì, ewì ọ̀fọ̀, ìfẹ́ láàárín àwọn ọkùnrin àti obìnrin, ewì lórí ẹ̀san, iṣẹ́ ọdẹ àti lórí wáìnì. Ó tún kópa nínú ewì ìfẹ̀dá-ṣẹ̀fẹ̀, àṣà Àrábíkì kan èyí tó ti fìdí múlẹ̀, àṣà yìí.
Ismail bin Nubakht, ọ̀kan lára àwọn akẹ́gbẹ́ Nuwas, sọ pé:

"Ń kò rí ọkùnrin èyí tó kàwé tó Abu Nuwas rí, tàbí èyí tó lọ́pọlọ pípé bí tiẹ̀, tí kò sì ní ìwé púpọ̀. Lẹ́yìn ikú rẹ̀ tí a yẹ ilé rẹ̀ wò, ìwé kan ṣoṣo nìkan la bá, èyí tó jẹ́ àkójọ àwọn ọ̀rọ̀ tó ṣọ̀wọ́n àti àkíyèsí gírámà.

## Àkọsílẹ̀

## Àwọn Ìtọ́kási
Akachi Monument

Ère àràbàrà Akachi jẹ́ ère ńlá tó wà lọ́nà Aba, Owerri, Ìpínlẹ̀ Imo ni Ìwọ̀ Oòrùn Nàìjíríà. Wọ́n kọ́ ère àràbàrà náà sórí ilẹ̀ èyí tó tí wọ́n ń dalẹ̀ sí tẹ́lẹ̀, tí wọ́n tún gbà; ère àràbàrà náà ga níwọ̀n ogójì ẹsẹ̀. Ó jẹ́ ilé-ìṣọ́ ńlá pẹ̀lú àmì ọwọ́ lókè rẹ̀ èyí tí ń ṣàfihàn ọwọ́ Ọlọ́run. Wọ́n kọ́ ère àràbàrà náà kí àwọn àlejò láti ilẹ̀ mìíràn lè máa ri wò. Ère náà fún ìyàlẹ́nu àti ìsàlejò àwọn àlejò.

Gómìnà Ìpínlẹ̀ Imo ti tẹ́lẹ̀, Rochas Okorocha, ni ó kọ́ ère náà, igbá-kejì Ààrẹ Yemi Osinbajo ni ó sì fi lọ́lẹ̀. Ní ọjọ́ ọgbọ̀n, oṣù karùn-ún ọdún  2019, ẹ̀rọ kan tí ń milẹ̀ ni ó wó ère àràbàrà náà lábẹ́ ìjọba Emeka Ihedioha gẹ́gẹ́ bí Gómìnà àná ni Ìpínlẹ̀ Imo lọ́dún 2019.

## Àwọn Ìtọ́kási
Ibadan malimbe

**Ibadan malimbe** ( ***Malimbus ibadanensis*** ) jẹ eya ẹyẹ ti o ṣọ̀wọ́n ninu ìdile Ploceidae .

Ó jẹ́ ẹyẹ to gbalẹ̀ ni ìpínlẹ̀ Nàìjíríà nikan, pàápàá jùlo ni apá gúúsù ìwọ̀ oòrùn orílẹ̀-èdè náà, títí kan ìlú Ìbàdàn (ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́) tí wọ́n fi so ní orúkọ. Wọn kọkọ ṣe awari rẹ̀ ni ọdun 1951 àti pé ó wọ́pọ̀ ní ìgbà kan. Sùgbọ́n igbó sìsán jẹ́ kí o ṣọ̀wọ̀n. 

Ẹyẹ naa gùn ni ogún (20) sẹ̀ntímítà. Akọ ẹyẹ náà dúdú pẹ̀lú orí àti àyà pupa. Abo na a si ma ni pupa díẹ̀.

Ẹyẹ naa máa ń wá oúnjẹ ní méjì-méjì tàbí ní ẹgbẹ kékeré, nígbà míràn pẹ̀lú malimbe ti o ni ori pupa ( *Malimbus rubricollis* ). O ngbe ni igbo ati ibugbe inu igi, pẹlu awọn agbegbe ti o bajẹ. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Ìbàdàn
Ẹ̀sìn Abwoi

Akursak, the 'lesser' Abwoi|thumb
**Abwoi** (Tyap ("ní gidi", "Mabatado"): . Orísìí àkọsílẹ̀: *Obwoi*; (Gworok): ; Jju: ; Hyam: ; Kyoli: ; Nghan: ; Hausa: ) jẹ́ ẹ̀sìn ìbílẹ̀ ilẹ̀ Áfíríkà tí ó ń ṣiṣẹ́ bí ẹ̀sìn àwọn ẹ̀mí baba ńlá tí wọ́n ń wò gẹ́gẹ́ bí ẹ̀mí tàbí àtúnbí àwọn òkú, tí wọn kò rí ara wọn ṣùgbọ́n tí ohùn wọn gbọ́, tí ó ní ìpilẹ̀ṣẹ̀ láàrin àwọn ènìyàn àárín gbùngbùn Nàìjíríà, Plateau tàbí àwọn ènìyàn Nenzit bí àwọn Adara, Atyap, Bajju, Bakulu, Batinor, Ham, Irigwe àti àwọn mìíràn.

Wọ́n ní káwọn ọmọ ìjọ máa lọ́wọ́ nínú àwọn ààtò ìsìn tí wọ́n máa ń ṣe lọ́pọ̀ ìgbà láàárín ọdún kan, wọ́n sì tún máa ń ṣe ìjọsìn kan ní gbogbo ọdún, níbi tí àwọn òrìṣà máa ń sọ̀rọ̀ nípa àwọn ọ̀ràn tó jẹ mọ́ àwùjọ náà.
=Orísun=
Ó jọ pé kò sí àṣà ìbílẹ̀ tó so ẹ̀sìn yìí pọ̀ ṣọ̀kan. Ní ọ̀rọ̀ mìíràn, èyí fi hàn pé ìsìn Abwoi jẹ́ ìsìn àtijọ́.
### Nenzit
#### Atyap
Àṣà àtọwọ́dọ́wọ́ kan láàrin àwọn Atyap ("Mabatado") fi hàn pé ẹ̀yà Aku tí wọ́n kà sí àwọn olùgbé àkọ́kọ́ ní ilẹ̀ náà tí wọ́n jáde wá láti inú ilẹ̀ nígbà tí àwọn ọdẹ Atyap dé ni àwọn tí ó dá Abwoi sílẹ̀ láàrin àwọn Atyap (Nenzit) àwùjọ-kékeré, pẹ̀lú àwọn kan lára àwọn irú Abwoi tí ó jẹ́ ti ìpilẹ̀ṣẹ̀ Atsam àti Agworok.

Atuk (Oṣù Kẹta ọdún 2008: 30-33) sọ pé àwọn Anghan ló mú èrò ẹ̀sìn Atyap (àjọsìn Abwoi) wá, nípa ìtàn ẹnu tí wọ́n sọ, èyí tí atyoli Abwui Kato sọ, tó sọ pé:"Àwọn ará Anghan wá sí Kanai tàbí Sanai tàbí Bafoi Kanai láti ṣọ̀fọ̀ ikú ọmọ abínibí wọn - Kura Yanga, obìnrin kan ní ilẹ̀ Atyap. Gẹ́gẹ́ bí àṣà àwọn Anghan, irú ayẹyẹ ìsìnkú bẹ́ẹ̀ sábà máa ń ní ayẹyẹ Abwoi nínú. Àwọn ọmọ ìbílẹ̀ Bafoi bẹ àwọn Anghan pé kí wọ́n fi àwọn Abwoi sílẹ̀ pẹ̀lú wọn, tí wọ́n sì bá wọn wá. Lẹ́yìn tí wọ́n bá ti fohùn ṣọ̀kan, wọ́n á ṣe ààtò kékeré kan, wọ́n á fi ewúrẹ́ méjì, àwọn èròjà kan àti wáìnì ṣe é."

=Àwọn ìtọ́kasí=
Fatimat Raji-Rasaki

**Fatimat Olufunke Raji-Rasaki** ( wọ́n bi ní osú kìní ọdún 1957) jẹ olóṣelú, aṣòfin àti ìyáàfin àkọkọ tẹlẹ ti Ìpinlẹ̀ Ògùn, Òńdó àti ìlú èkó lààrín ọdún 1986 àti 1991.

## Ìbẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé àti ẹ̀kọ́
Wọ́n bí Raji-Rasaki ní ìpínlẹ̀ Ekiti ní ọjọ́ 13 oṣù Kínní ọdún 1957. 
Ó lọ sí Ilé-ẹ̀kọ́ Girama tí Doherty Memorial Grammar school tó wà ní Ìlú Ìjẹ̀ro, kó tó kẹ́kọ̀ọ́ òfin ní Yunifásítì Èkó.
Ó parí ètò ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ẹ̀kọ́ aláṣẹ Harvard Kennedy ní Cambridge, Massachusetts, United States, ó gba ìwé-ẹ̀rí nínú àwọn aṣáájú nínú ìdàgbàsókè.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Ó jẹ́ alága ìgbìmọ̀ aṣòfin lórí Ìṣòwò àti Ìdókòwò nínú ìgbìmọ̀ Ikejo (8th) tí ó ní Bukola Saraki gẹ́gẹ́ bí Ààrẹ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin. 
## Awọn Ipo Totidimu
* Aṣofin (Ekiti Central) 2015-2019
* Ile aṣoju (Ado-ekiti, Ireposun-Ifelodun) 2007-2011
## Igbesi aye rẹ
Ní ọdún 2016 ó ṣe àjọyọ̀ ọdún 40 ìgbéyàwó pẹ̀lú Brigadier General Raji Alagbe Rasaki.

## awọn itọkasi
Ahmadiyya

**Ahmadiyya** jẹ́ ọ̀kan lára ẹ̀ka ẹ̀sìn Mùsùlùmí ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà lábẹ́  caliph ní orílẹ̀-èdè London. Púpọ̀ lára àwọn ọmọ ẹgbẹ́ yìí ló wà láti apá Ìwọ̀-Òòrùn ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn ojúṣe ẹgbẹ́ náà sí àwùjọ, wọ́n ti kọ́ ilé-ìwé mẹ́wàá àti ilé-ìwòsàn méjì ni àgbègbè Apapa àti Ojokoro, ní Ìpínlẹ̀ Èkó.

### Ìdásílẹ̀ Ẹgbẹ́
Wọ́n dá Ẹgbẹ́ Ahmadiyya sílẹ̀ ní British India, Mirza Ghulam Ahmad, ẹni tí ń gbìyànjú láti tún ẹ̀sìn Mùsùlùmí ṣe ni ó dá sílẹ̀; ní ọdún 1891, ó kéde pé wòlíì, mujaddid (“ẹni tí ń tún nǹkan se”), àti olùgbàlà tàbí Mahdi, èyí tí àwọn Mùsùlùmí ń retí ni òun.

## Ètò Ìdarí Ẹgbẹ́
Amir, ẹni tí wọ́n tún pè ní 'Ajíhìnrere tí ń Ṣàkóso' ni ò ń darí ẹgbẹ́ náà. Ó ní àwọn igbá-kejì mẹ́fà tí ń ràn án lọ́wọ́, ní àfikún,  ìgbìmọ̀ kan tún wà ní àwọn àgbègbè tí ó yí wọn ká. Nayyar, Amir àti ajíhìnrere tí ń ṣàkóso àkọ́kọ́, ní ìgbìmọ̀ aláṣẹ ti orílẹ̀-èdè ni ọdún 1921. Ìgbìmọ̀ aláṣẹ ti orílẹ̀-èdè yìí ní Akọ̀wé-Àgbà, akọ̀wé tí ń ṣàkóso Tabligh, àbá-ni-ṣe-ṣírò, akọ̀wé owó àti àwọn aṣojú ẹ̀ka, káàkiri ẹgbẹ́ náà.

### Olùrànlọ́wọ́ Ẹgbẹ́ Náà Lórílẹ̀-Èdè Nàìjíríà

* Majlis Ansarullah
* Lajna Imaillah
* Majlis Khuddam
* Majlis Atfal
* Nasirat
* Ahmadi Muslim Students' Association

## Àwọn Ìtọ́kási
### Ìtọ́kási

### Cited sources

* 
*
Dave Thomas

**David William** "**Dave**" **Thomas** (May 20, 1949) jẹ́ òṣèré ará Amẹ́ríkà.

## Àwọn ìtókasí

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Èdè Akuku

**Akuku** jẹ́ èdè àwọn ará  Edoid ni Ipinle Rivers ni orílẹ̀ èdè Nàìjíríà  Nàìjíríà.

## Àwọn Itokasi
2015 Nigerian Teens Choice Awards

**4th [[Nigerian Teens Choice Awards]] ** wáyé ní Transcorp Hilton ní ìlú Abuja ní Oṣù Kẹjọ Ọjọ kẹsàn-án, Ọdun 2015. Òṣeré Funke Akindele Funke Akindele, àti [Denrele Edun] jẹ́ agbátẹrù ètò ọjọ́ naa]. Ẹ̀kẹrin tí ayẹyẹ náà yóò wáyé tí àwọn tí wọ́n sì ṣeré ìdárayá ọjọ́ náà ni [Davido, Praiz, Seyi Shay, àti Lil Kesh.

## Àwọn Òṣeré Olórin
### Òṣeré
*Davido
*Praiz
*Seyi Shay
*Lil Kesh

### Olùdarí Ètò
*Funke Akindele
*Denrele Edun

## Àwọn tí wọ́n yàn àti àwọn tí  wọ́n jáwé Olúborí
Àwọn wọ̀nyí ni àkójọpọ̀ àwọn tí wọ́n yàn àti àwọn tí  wọ́n jáwé olúbori.

## Àwọn Àmì Ẹyẹ tí ó dà yàtò

## Àwọn Ìtọ́kàsí
Gbogbo Nnkan Ti O Nilo Lati Mọ Nipa WordPress

**Gbogbo Nnkan Ti O Nilo Lati Mò Nipa WordPress**

WordPress jỆ̃ software olokiki jù lórí aye fun šišé àwệbùwé, bí o še jỄ blogger, onisowo tabi ajàkàlè. Ninu àwệbùwé yii, á wá wo gbogbo ohun ti o nilo lati mo nipa WordPress ati bawo ni o še le lo ó fun ohun amuyangan.

### Kí ni WordPress?
WordPress jỄ eto iròyin (CMS - Content Management System) ti a fi še fun kònsíbéètà ati šišé àwệbùwé. O še idagbasoke lábèè software open-source, eyi ti o túmò si wipe o le lo òfẹ fun ènìyàn kàn, ti o le yipada ati tun še atunto lóri ètò yí.

### Kí lò dí WordPress fi yàtò si èyíokò?

# **Irorun lóri lilo** - WordPress ni wiwo ti o rorun lati lo, paapaa fun awon ti ko ni iriri lóri kóòdù.
# **Agbara ati ibaramu** - Pèlú egbegberun awon plugins ati themes, o le yipada irisi ati ifùnà àwệbùwé rṣè.
# **SEO-friendly** - WordPress dara fun SEO, eyi ti o tumò si wipe o le ran á wá àwệbùwé rṣè lórí Google.
# **Aabo to gaju** - O ni aabo to munadoko pelu imudojuiwon ailò.

### Bawo Ni A Še N Dérùbà WordPress
Lati bere pẹlu WordPress, o nilo:

* **Domain Name**: Oruko ti àwệbùwé rṣè
* **Hosting**: Server ti yoo gbalejo àwệbùwé rṣè
* **Installation**: O le fi WordPress sori nipa lilo Softaculous tabi fifiran šišé lórí cPanel.

### Idagbasoke Ati Fifi WordPress Tunse

# **Yan Theme To Dara**
#* O le yan theme free tabi premium lati WordPress repository tabi itaja itàkàn.
# **Fi Plugins Kun**
#* Plugins jỄ software kekere ti o fun WordPress ni agbara tuntun. Eleyi le je SEO plugin, security plugin, ati be be lo.
# **Tètí si SEO**
#* Lo Yoast SEO tabi Rank Math lati dérùbà SEO rṣè.

### Ile Iše Ti O Dara Fun WordPress
Ti o ba nwa **ile iše WordPress ti o dara jù**, Elimboo ni ojulowo ajàkàlè ti o le ran o lówò fun àwệbùwé rṣè.

### Ipari
WordPress jỄ ètò ti o lagbara fun šišé àwệbùwé ti o nlo. Pèlú ohun àbọ̣ja àti irorun ti o ni, o jé yiyan pipe fun gbogbo eniyan.
AfroFoodtv.com

**AfroFoodtv.com** jẹ́ ìtàkùn ayélujára èyí tí wọ́n yá sọ́tọ̀ fún oúnjẹ àti ìgbésí ayé ilẹ̀ Áfríkà. Ní oṣù kẹsàn-án, ọdún 2006, láti ọwọ́  Yetunde “Yeti” Ezeanii nílùú Atlanta, Georgia ni wọ́n ṣí ìtàkùn náà. Ezeanii ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí alésè àti alákòóso ìtàkùn.

Afrofood jẹ́ àkójọpọ̀ àwọn ilé-iṣẹ́ àti àwọn akọ́ṣẹ́-mọṣẹ́ fún àkójọ ìwádìí lórí oúnjẹ ní àwọn orílẹ̀-èdè nílẹ̀ Áfríkà. Ìrànlọ́wọ́, ìtọ́jú àti àkójọ iṣẹ́ ìwádìí lórí oúnjẹ ni àfojúsùn ìtàkùn. Oṣù kẹsàn-án, ọdún 1994 ni wọ́n dá Afrofood sílẹ̀ ní orílẹ̀-èdè Ghana, ó wà lábẹ́ International Network of Food Data Systems (INFOODS). Afrofood jẹ́ àkójọ orílẹ̀-èdè mẹ́rindínláàdọ́ta pẹ̀lú ẹ̀ka mẹrin. 

## Àkóónú

### Ohun Èlò Ìdáná
Áfríkà jẹ́ àkójọpọ̀, ó lé ní, orílẹ̀-èdè àádọ́ta, tí wọ́n sì wà ní onírúurú ìpele ìdàgbàsókè, wọ́n sì ní oríṣi ọ̀nà ìdáná àti ohun èlò ìdáná. Àwọn ohun-èlò ìdáná èyí tí ó wà lórí AfroFoodtv.com ń ṣàfihàn àwọn oúnjẹ tí ó gbajúmọ̀ láti onírúurú ẹ̀ka ní ilẹ̀ Áfríkà. Bí ìtàkùn náà tí ń dàgbà ni wọ́n ń fi àwọn ohun-èlò oúnjẹ abínibí Áfríkà bọ àwọn oúnjẹ abínibí ti òyìnbó bíi pizza àti hamburgers.

Wọ́n pín abala ohun-èlò sí onírúurú ẹ̀ka bíi: staples, soups, stews, chicken, fish, meat, snacks and sides.

### Àwọn Fídíò
AfroFoodtv.com ní àkójọ fídíò pẹ̀lú àwòrán bí a ṣe lè lò àwọn ohun-èlò ìdáná. Ezeanii ni ó ń darí àwọn fídíò náà.

## Olùdásílẹ̀
Ezeanii ti ṣe àkọsílẹ̀, ó sì tún ti jẹyọ nínú onírúurú àtẹ̀jáde lórí àwọn oúnjẹ Áfríkà African cuisine, lára irú àwọn àtẹ̀jáde náà ni Nigeria World (ìwé ìròyìn ayélujára),  Munaluchi (African bridal magazine), and The Sunday Paper  Ezeanii tún ni olùdarí abala "Taste of Africa" lórí ètò Afrofoodtv, èyí tí ó ń wáyé ní ẹ̀mẹ̀jì lórí tẹlifísàn Afrotainment, channel 751. Èyí ló mú kí "Taste of Africa" láti ọwọ́ Afrofoodtv jẹ́ ètò oúnjẹ lórí tẹlifísàn tí ó dá lórí oúnjẹ abínibí ti Áfríkà nìkan.

## Tún Wo
* List of websites about food and drink

## Àwọn Ìtọ́kási

## External links
*AfroFoodtv.com
Cole Palmer

**Cole Jermaine Palmer** (ẹni tí a bí ní ọjọ́ kẹfà oṣù karùn-ún ọdún 2002) jẹ́ ogbóùntarì agbabọọlu ara ilu Gẹẹsi
Ikechukwu Emetu

**Ikechukwu Lekwachi Emetu** (ojoibi 09 April 1984) je oníṣẹ́ ẹrọ ati olóṣèlú omo Nàìjíríà ti o ti se igbá-kejì gomina ìpínlè Abia láti odun 2023. 

## Igbesi aye ati iṣẹ
Emetu wa láti Ohafia .  O jẹ onimọ-ẹrọ petrochemical. Gẹ́gẹ́bí gómìnà Alex Otti ti sọ ni ifitonileti ìròyìn kan ni pàṣẹ News Agency of Nigeria, Emetu ni a yan nít'orí "odo rẹ, iṣẹ ìdàgbàsókè àgbègbè ti o dára julọ ati awọn ifarahan eniyan".  O gba ijẹrisi ipadabọ rẹ ni ọjọ 29 Oṣu Kẹta 2023.  

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1985
Onyeka Ibezim

**Gilbert Onyekachukwu Ibezim** ( 19 belu 1978) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti dókítà oníṣègùn òyìnbó tó jẹ́ Igbákejì Gómìnà Ìpínlẹ̀ Anambra báyìí láti ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kẹta ní ọdún 2022. Ibezim jawe olubori ninu ìdìbò gómìnà ni ìpínlè Anambra lọdun 2021 pẹlu Gómìnà Charles Soludo lórí pẹpẹ ẹgbẹ oṣelu All Progressives Grand Alliance (APGA).   Ibezim tun jẹ àbúrò okùnrin fun Bishop Anglican ti Diocese lori Niger, Alexander Ibezim .   

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1978
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Auwal Jatau

**Mohammed Auwal Jatau** jẹ oloselu ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà, ti o jẹ igbá-kejì gómìnà ti Ìpínlẹ̀ Bauchi làti ọjọ 29 oṣù karùn-ún ọdún 2023. Jatau ni won dibo nínu idibo gomina Ìpínlẹ̀ Bauchi lọdun 2023 .O ti fìgbà kàn ṣíṣe tẹlẹ bi ọmọ ẹgbẹ ti Ile-igbimọ Aṣoju sofon &#x5D; &#x5B; ** agbegbe idibo Federal Zaki ati Komisona fún ètò ìlera. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Mariya Mahmoud Bunkure

**Mariya Mahmoud Bunkure** jẹ́ dókítà àti olóṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tó ti sìn gẹ́gẹ́ bí minisita fún ìpínlẹ̀ Ìlú Àpapọ̀ Nàìjíríà láti ọdún 2023.  O jẹ kọmiṣanna fun eto ẹkọ giga ni ipinlẹ Kano tẹlẹ.  Gomina ipinle Kano, Alhaji Abdullahi Umar Ganduje ni o yan obinrin naa.   

## Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
A bi Mariya Mahmoud Bunkure ni ọjọ́ karundinlogun osu kini odun 1978 ni ìlú Bunkure ni Ìpínlẹ̀ Kano.  O lo si ile ìwé alakobere Bunkure, leyin naa lo lo si iléèwé gírámà Arabic, Tudun Wadan Dankade fun ile iwe ginior girama, lẹ́yìn naa lo si parí ẹ̀kọ́ gírámà ni Government Girls Science Secondary School, Garko. Lẹ́yìn náà lọ si College of Art and Remedial Studies, ni Ìpínlẹ̀ Kano, fún IJMB re, níbí ti o ti gbà èsì ìdánwò dáadáa ti o fun un láyé lati bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ yunifásítì lati ipele kejì ni ile eko gíga  Bayero Kano.  Ọdún 2005 ni o kàwé ni Bayero University Kano pelu oye nipa oogun.   O ṣe iṣẹ ile rẹ ni Murtala Specialist Hospital Kano o si tẹsiwaju lati ṣe iṣẹ ọdọ rẹ ni Ipinle Plateau ni National Metallurgical Development Centre, Jos. Lẹhin NYSC rẹ, o darapọ mọ Aminu Kano Teaching Hospital fun ibùgbé rẹ. Ni ipari, o di ọmọ ẹgbẹ ti Ile-ẹkọ giga ti Ile-ẹkọ Onisegun ti Iwọ-oorun Afíríkà ati onimọran oniwosan idile.  Ni ọjọ 5 Oṣu kọkanla ọdun 2019 o yan gẹgẹ bi Komisona Ọla (Ministry Of Higher Education) ni ipinlẹ Kano.

## Iṣẹ-ṣiṣe
Ni ọjọ 26 Oṣu Kẹwa Ọdun 2020 o kede ọjọ ti o wa titi fun atunkọ ti awọn ile-ẹkọ eto-ẹkọ ile-ẹkọ giga ti ijọba, lẹhin oṣu meje ti pipade nitori ajakaye-arun COVID-19 ni ipinlẹ naa. 

## Ita ìjápọ

* Oju opo wẹẹbu osise ti Ijọba ipinlẹ Kano

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Nasir Yusuf Gawuna

**Nasiru Yusuf Gawuna** (ẹni tí a bí ní ọjọ́ kẹfà oṣù kẹjọ ọdún 1967) jẹ́ òṣìṣẹ́ ìlera ní Nàìjíríà, oníṣòwò àti olóṣèlú. Ní Oṣù Karùn-ún ọdun 2022, ó dupọ̀ Gómìnà lábé ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressive Congress ní Ìdìbò gómìnà Ìpínlẹ̀ Kano 2023 .    Ó jẹ́ igbakeji gomina ipinlẹ Kano lábẹ́ Gómìnà Abdullahi Umar Ganduje láti ọdun 2018 sí ọdún 2023.   
## Ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀
A bí Nasiru Yusuf ní ọjọ́ kẹfà oṣù kẹjọ ọdún 1967, sí inú ìdílé Alhaji Yusuf àti Hajiya Fatima Shiekh Hassan Gawuna ní Ìlú Kano. Ó jẹ́ àrọ́mọdọ́mọ ìdílé Garba Gawuna (ìdílé bàbá rẹ̀) àti Sheikh Hassan Gawuna (ìdílé ìyá rẹ̀).

## Àwọn Ìtọ́kaṣí
Umar Usman Kadafur

**Umar Usman Kadafur** (ojoibi 31 May 1976) je olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà ti o ti sise igbá-kejì gómìnà ìpínlè Borno lati osu karùn-ún odun 2019.   

Kadafur ni eto-ẹkọ akọkọ rẹ ni Mbulamel Primary School, Biu. Lẹhinna o lọ si Ilé-ìwé  Ijọba ti Monguno lati gba iwe-ẹri ikọsilẹ ile-iwe girama rẹ. Lẹ́yìn náà, ó tẹ̀síwájú sí ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Yunifásítì ti Maiduguri, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìṣàkóso gbogbo ènìyàn.

## Asoju Gómìnà
Ni ọjọ 26 Oṣu Kẹrin Ọjọ 2021, Gomina Babagana Umara Zulum, kowe si Ile-igbimọ Apejọ ti Ipinle Borno ti n beere ifọwọsi lati yan Kadafur gẹgẹbi gomina adele lati 29 Kẹrin si 19 Oṣu Karun 2021. Awọn ọmọ ẹgbẹ ti ipinlẹ gba ibeere yii. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1976
Patricia Obila

**Patricia Obila** je olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà to n sise igbá-kejì gómìnà Ìpínlẹ̀ Ebonyi lati ojo kọkàndínlógún osu karùn-ún ọdún 2023. Ọmọ bíbí ilu Nkpoghoro, Afikpo, o ti se igbá-kejì alága ìjọba ìbílè Afikpo North fun sáà méjì. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Manasse Daniel Jatau

**Manassah Daniel Jatau** (ojoibi 29 December 1955) je olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà to ti ṣiṣẹ gẹ́gẹ́ bi igbá-kejì gómìnà  ìpínlè Gombe lati ọdún 2019.    Igbá-kejì gómìnà ni won dibo fún pẹ̀lú Gómìnà  Muhammad Inuwa Yahaya lákòókò idibo ọdún 2019 .  

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1955
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Hadiza Balarabe

**Hadiza Sabuwa Balarabe** (ọjọ́ ìbí 26 August 1966) tí a bí sínú ìdílé Alhaji Abubakar Mohammed   jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà àti oníṣègùn òyìnbó to ti sise gẹ́gẹ́ bi igbá-kejì gómìnà ìpínlẹ̀ Kaduna láti ọdún 2019.  O jẹ igbá-kejì gómìnà obìnrin akọkọ ti Ìpínlẹ̀ náà, a sì yàn án sípò igbákejì gómìnà lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressive Congress ní ìdìbò gómìnà Nàìjíríà ti ó wáyé ní oṣù kẹta ọdún 2019, a sì tún yàn án sípò kan náà ní ìdìbò odun 2023.  

## Igbesiaye
A bi Balarabe ninu ìdílé Alhaji Abubakar Balarabe ni ìjọba ìbílè Sanga ni ìpínlè Kaduna . O lọ si Girls College Soba fun eto ẹkọ gírámà rẹ o si gba Iwe-ẹri Gbogbogboo ti Ẹkọ (GCE) ni ọdun 1982,  Lẹhinna o gba wọle si Ile-ẹkọ giga olokiki ti Maiduguri lati kàwé nípa oògùn o pari pẹlu gbà iwe-ẹri MBBS ni ọdun 1986. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1966
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Dennis Idahosa

**Dennis Idahosa** (ojoibi 11 August 1980) je olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà to ti ṣiṣẹ gẹgẹbi igbá-kejì gómìnà ìpínlẹ̀  Edo lati ojokejìlá  osukọkànlá ọdún  2024. Ó ti ṣiṣẹ́ tẹ́lẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọmọ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà láti ọdún 2019 sí 2024. 

## Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
A bi Dennis Idahosa ni 11 Oṣu Kẹjọ ọdun 1980,  ni Ilu Benin, Ìpínlẹ̀ Edo.   O gbà oye nipa ètò ẹ̀kọ́ sociology ati oye Ìjìnlè ofin ni Ilu Kanada ati Nigeria. 

## Iṣẹ-ṣiṣe
O ṣiṣẹ ni ile ìṣe ilera aladani ati awọn apa ajọṣepọ ṣaaju ki o darapọ mọ iṣelu. Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí Kọmíṣọ́nà ti, Ẹ̀ka Tó Ń Bójú Tó Ọ̀ràn Ìdókòwò ní Ìpínlẹ̀ Edo, Ìbáṣepọ̀ Alákọ̀kọ́ àti Ìfọwọ́sowọ́pọ̀ (2014–2015) nípasẹ̀ ìṣàkóso Adams Oshiomhole . O jẹ ọmọ ẹgbẹ  National Agency of the Great Green Wall, Abuja, lati Oṣu Kẹta 2018 si Oṣu kọkanla ọdun 2018. 

Ni ọdún 2019, wọn dibo yàn si Ile-igbimọ Awọn Aṣoju ati pe o tun yan ni 2023 fun ṣáá kejì ni ọfiisi ti bori Omosede Igbinedion .  

Ni ọjọ kejilelogun oṣu kẹsan-an ọdun 2024, wọn kéde rẹ gẹgẹ bii igbá-kejì gómìnà ti wọn yan nínú ìdìbò gómìnà.

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1980
Monisade Afuye

Oloye **Monisade Christiana Afuye** (bí 28 oṣù Kẹsán 1958)  jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà tó ti sìn gẹ́gẹ́ bí igbá-kejì gómìnà ìpínlè  Èkìtì láti ọdún 2022. 

## Igbesiaye
A bi Monisade Christiana Afuye ni ọjọ kejidinlogbon osù kẹsàn-án odun 1958 ni ìlú Ikere-Ekiti, ni ijọba ìbílè Ikere. O ko ẹ̀kọ́ alakọbẹrẹ re ni Saint Joseph CAC Primary School Aramoko, Aramoko Ekiti, àti eko gírámà ni Amoye Grammar school, Ikere-Ekiti. O gba iwe-ẹkọ gíga ti orilẹ-ede ati Iwe-ẹkọ giga ti Orilẹ-ede ni Ìṣàkóso Ijọba láti Crown Polytechnic, Ado Ekiti, Ipinle Ekiti. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1958
Monday Onyeme

**Monday John Onyeme** (ojoibi 30 March 1965) je olóṣèlú ọmọ orílè-èdè  Nàìjíríà ati onímò ìṣirò owo ti o ti je Igbákejì Gómìnà Ìpínlè Delta láti osu keta ọdún 2023.   Wọn búra fún ni May 29 pẹlu Gomina, Sheriff Oborevwori lẹhin ti o borí nínu ètò ìdìbò gómìnà ọdún 2023 ni Oṣu Kẹta 2023.  

## Background ati ki o tete aye
Monday Onyeme je ọmọ bíbí ìlú Ibabu, Onicha Ukwuani Ni Ndokwa West LGA ti Ìpínlẹ̀ Delta nibi ti won bi ni 30 March 1965.  O gba iwe-ẹri Ilọkuro Ile-iwe Alakọbẹrẹ akọkọ ni Ilé-ìwé Awọn ọmọde Army, Sokoto, Ìpínlẹ̀ Sokoto, ṣaaju ki o to lọ si ile-iwe gírámà ti ijọba, Gummi, ni ìpínlè Kebbi fún ètò ẹkọ gírámà rẹ láàrin ọdun 1977 si 1982.   O jẹ ọmọ ile-iwe gíga ti Accountancy ti Ilé-ìwé University of Calabar ti o sì pari ni ọdun 1990.  O bẹ̀rẹ̀ ìṣe ṣíṣe gẹ́gẹ́ bi olùkọ́ ni Federal Polytechnic Kaura Namoda, ìpínlẹ̀ Zamfara láàrin ọdún 1991 ati 1992, o si darapọ mo Commercial Trust Bank Lagos làti 1993 si 1995.  O ṣíṣe bi oga àgbà fún ètò iṣiro owó ti Octopus Credential Limited ni ìlú Èkó láàrin ọdún 1995 ati 1996 òṣìṣẹ́ pẹlu National Agriculture Land Development Authority, Asaba làti ọdún 1996 si 2000 bi olùdarí àgbà fun ètò owó ati ìta já.  O darapọ mọ Federal College of Education (Technical) Asaba gẹgẹbi Olóyè Oniṣiro ni ọdún 2000 ati lẹhinna di Bursar ni 2005.  Ni ọdun 2006, o jẹ Bursar ti National Open University, Lagos, eyiti o ṣe fun ọdun mẹsan.   

## Oselu ọmọ
Monday Onyeme ni a yàn ni Alága ti Delta State Board of Internal Revenue ni ọdún 2015,  ati pe a tun yàn ni 2019 fun ìgbà mìíràn.  Ni ọjọ 23 Oṣu Kẹfa ọdun 2022, o ti kéde oludije igbá-kejì gómìnà fún oludije fun ipò gómìnà, Sheriff Oborevwori .  

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1965
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Lawrence Ewhrudjakpo

**Lawrence Oborawharievwo Ewhrudjakpo** (tí a bí ní ọjọ́ karùn-ún oṣù kẹ́sàán ọdún 1965) jẹ́ olóṣèlú ilẹ̀ Nàìjíríà tí ó ti jẹ́ ìgbákejì Gómìnà Ìpínlẹ̀ Bayelsa láti ọdún 2020.
=Àwọn ìtọ́kasí=
Aminu Abdussalam Gwarzo

**Aminu Abdussalam Gwarzo** (tí ọjọ́ ìbí rẹ̀ jẹ́ ọjọ́ kẹfà Oṣù Kọkànlá ọdun 1960 jẹ́ Òṣèlú kan ni  orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí ó sì ń ṣíṣe ìlú gẹ́gẹ́ bí Ìgbà Kejì Gómìnà Ìpínlẹ̀ Kano . 
## Ìbẹ̀rẹ̀ pẹpẹ Ayé Àti  Ètò Ẹ̀kọ́
Wọ́n bí Gwarzo ni ọjọ́ kẹfà Oṣù Kọkànlá, Ọdún  1960 ni  Àgbègbè kan tí wọ́n ń pè ní Gwarzo ni Ìpínlẹ̀ Kano  ni orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó lọ sí  ilé ìwé Alákọ̀bẹ̀rẹ̀ Gwarzo ni ọdún 1966 sì ọdún 1972, àti  ọdún  1972 sì 1977. 

O gba  National Diploma àti Higher National Diploma láti Ilé ìwé Politẹ́kíníkí  tí ìlú Kano Kano State Polytechnic, Ó sì  lọ sí Ilé Ẹ̀kọ́ Gíga Fáṣítì tí Bayero  ni Kano  láti  Ọdún 2007 sì  2008 láti  gba Ìwé Satifíkátí Postgraduate Diploma lori ìṣetí a mọ sì Òfin Ìlú àti  Ìdarí  (Public Policy and Administration)
## Ìṣe
Gwarzo bẹ̀rẹ̀ ìṣe gẹ́gẹ́ bí Olùkọ́ kíláàsì ní ọdún 1977, níbi tí ó ti di Oga Ilé Ìwé ni odun 1981

Ó di òṣìṣẹ́ tí owó wíwọlé wá ní ìkà pá rẹ  lẹyìn tí ó gba Ìwé-Ẹ̀rí ilé Ẹ̀kọ́ gíga tí Orílẹ̀ èdè Ń nínú ìṣe ifowopamọ àti ìṣúná àti Higher National Diploma ní Accountancy ní ọdún 1988. Ó ṣiṣẹ fún ọdún mefa,  Ó sì darapọ̀ mọ ìṣèlú tí  ó di alága ìjọba ìbílẹ̀ Gwarzo ní ọdún 1996.

## Ètò Ìṣèlú rẹ
Gwarzo díje-dupò di Ìgbákeji Gomìnà Ìpínlẹ̀ Kano ni oṣù Kẹta, Ọdún 2023 láti Ègbé Ìṣèlú New Nigeria Peoples Party, Òun àti  Anna Kabir Yusuf tí òun di jẹ́ Gómìnà Ìpínlẹ̀ náà. Yusuf fi Gwarzo jẹ́ igbá kejì  ẹni tí wọn dìjọ jẹ́ oludupo láti ìdìbò  ọdún 2019 2019 election.

Gwarzo  jẹ́  Kọmísọ́nà fún Ètò Ìpínlè láti ọdun 20211 sí 2015 lábẹ́ Ìdarí Gomìnà Rabiu Kwankwaso Rabiu Kwankwaso.

Ó jẹ́ Alága ìjọba Ìpínlẹ̀ Gwarzo ni ọdún 1996, lẹ́yìn ìyẹn ò tún ṣé ìjọba láti ọdún 1999 sí ọdún  2003 lábé Ègbé olóṣèlú PDP tí  Ọ̀gbẹ́ni Rabiu Kwankwaao Rabiu Kwankwaso sì jẹ́ Gómìnà Ìpínlè náà.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Solomon Bonu

**Solomon Saanu Bonu** (a bí i ní ọjọ́ kẹrìndílógún, oṣù kẹfà, ọdún 1972 (16 June 1972) ó jẹ́ olóṣèlú orílẹ́-èdè Nàìjíríà àti ọmọ ilé-ìgbìmọ̀ aṣojúsòfin ti Ìpínlẹ̀ Èkó tó ń ṣojú  agbègbè ẹkùn ìdìbò kìn-ní-ín ti Badagry. Ó ti fi ìgbà kan jẹ́ olùbádámọ̀ràn pàtàkì sí gómìnà Ìpínlẹ̀ Èkó lórí ọ̀rọ̀ tó bá jọ mọ́ ètò ìrìnàjò ìgbafẹ́, àṣà, àti ìṣe.

## Iṣẹ́
Nínú oṣù kẹjọ nínú ọdún 2019, wọ́n yan Bonu gẹ́gẹ́ bí olùbádámọ̀ràn pàtàkì sí gómìnà Ìpínlẹ̀ Èkó lórí ọ̀rọ̀ tó bá jọ mọ́ ètò ìrìnàjò ìgbafẹ́, àṣà, àti ìṣe tí wọ́n sì búra fún un bákan náà. Ó kọ̀wé fi ipò náà sílẹ̀ nínú oṣù karùn-ún ní ọdún 2022 láti lè díje dupò nínú ètò ìdìbò gbogbogboo tí orílẹ́-èdè Nàìjíríà ti ọdún 2023. Ní ọjọ́ kọkàndínlógún,oṣù kẹta,ọdún 2023, Bonu padà gẹ́gẹ́ bíi ẹni tí ó jáwé olúborí nínú ètò ìdìbò ẹni tí yóò lọ ṣojú ẹkùn ìdìbò kìn-ní-ín Badagry ní ilé ìgbìmọ̀ aṣojúsòfin ti ìpínlẹ̀ Èkó.

## Àwọn ìtọ́kasí
Safana

**Safana** jẹ́ ọ̀kan lára àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ tó ń bẹ ní Ìpínlẹ̀ Katsina, ní orílẹ́-èdè Nàìjíríà. Olú ilé ìjọba ìbílẹ̀ yìí kalẹ̀ sí abúlé Safana èyí tí ó wà ní apá ìlà oòrùn agbègbè náà ní . Ibodè apá ìwọ̀ oòrùn agbègbè yìí jẹ́ èyí tí ó bá Ìpínlẹ̀ Zamfara pààlà. Ó ní ilẹ̀ tí ó tó 282&nbsp;km àti àwọn ènìyàn tí ó tó 183,779 níye gẹ́gẹ́ bíi èsì ìkànìyàn ti ọdún 2006.
Kóòdù ìfìwéránṣẹ́ agbègbè yìí ni 821.
## Ojú ọjọ́
Ó kéré tán, ìwọ̀n òtútù rẹ̀ a máa jẹ́ 30.42°C, 50.83mm fún ìgbà òjò lọ́dún, àti ọjọ́ 53.8 pẹ̀lú òjò, Safana ní ojú ọjọ́ èyí tí ó máa ń yí sí ara wọn láti ìgbà dé ìgbà.
## Àwọn ìtọ́kasí
Setonji David

**Setonji David** ( a bí i ní ọjọ́ kejìlá, oṣù kejìlá, ọdún 1959 (12 December 1959)) ó jẹ́ olóṣèlú ọmọ bíbí orílẹ-èdèNàìjíríà àti pé òun ni ó jẹ́ agbọ́pàá ní ilé ìgbìmọ̀ àwọn aṣojsòfin ti Ìpínlẹ̀ Èkó,ó ń ṣojú ẹkùn ìdìbò kejì ti agbègbè Badagry láti ọdún 2015. Ó ti fi ìgbà kan rí jẹ́ alága ìgbìmọ̀ ilé lórí ètò àyíká àti ìdàgbàsókè ìlú.
## Àwọn ìtọ́kasí
Brenda Vaccaro

**Brenda Buell Vaccaro** (November 18, 1939) jẹ́ òṣèré ará Amẹ́ríkà.

## Àwọn ìtókasí

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Julius Malema

**Julius Sello Malema** (ti a bi ni ojo keta, Oṣu Kẹta, odun 1981) jẹ oloselu kan ni orileede South Africa. Oun ni oludasile ati oludari egbe Economic Freedom Fighters (EFF), ẹgbẹ oselu communist  ti a mọ fun awọn bereti pupa ati awọn aṣọ ti ologun ti awọn ọmọ ẹgbẹ rẹ ma n wọ.     Awon eniyan ma n pe Malema ni **Juju (Ogun)** nigba miiran.  Ṣaaju ki o to pilẹ EFF, o jẹ alaga ti Ajumọṣe Awọn ọdọ ti Orilẹ-ede Afirika ti a n pe ni African National Congress Youth League (ANCYL) lati ọdun 2008 titi di igba ti wọn yọ kuro ninu ẹgbẹ ni ọdun 2012.

Lati kekere ni Malema ti darapọ mọ egbe ANC ati pe o jẹ ọmọ ẹgbẹ ti o ni akitiyan ifarakinra pupọ pelu awon eniyan bi o se n dagba; Nikẹhin won dibo yan gege bi Alakoso ti Ajumọṣe eka Awọn ọdọ ti Egbe ANC ni Oṣu Kẹrin ọdun 2008 ni akoko iporuru ariyanjiyan ninu egbe. Lakoko ti o jẹ alaga, o jẹ eniakoko lati gbero sisọ ile-iṣẹ iwakusa South Africa di ti orilẹ-ede ati gbigba ilẹ fun awon ti on'ile laisi asanpada fun awon to joko le ile. O dide lati di olokiki ni orilẹ-ede South Africa gẹgẹbi alatilẹyin to han gbangba fun Jacob Zuma, Alakoso ANC nigbana ati lẹhinna alakoso orile-ede South Africa. Julojulo, ibatan Malema pẹlu Zuma bajẹ pupọ pelu atẹle ọpọlọpọ awọn ifọrọwanilẹnuwo ibawi si i lati odo  egbe ANC; Ni ọdun 2012, o n ṣe ipolongo lati yọ Zuma kuro ni ipo, niwaju Apejọ Orilẹ-ede 53rd ti ANC. Ni Oṣu Kẹrin ọdun yẹn, awọn oṣu diẹ ṣaaju ki apejọ naa to waye, wọn le Malema kuro ni inu egbe ANC nitori pe o mu ki ẹgbẹ naa di ariwisi. Ni ọdun to tele, o da EFF silẹ, won si yan gege bi asoju si National Assembly ni ọdun 2014, o gba awọn ijoko 25 ni National Assembly.
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1981
Agbara igbagbo

thumb|igbagbo togbinoya
**Agbara Igbagbo** je nka to she koko ni irin ajo christani ododo. Igbagbo lai sise oku ni. Tori na, o dara ki a ma ni igbagbo to ri pe igbagbo je  idani loju ohun ti a n reti, ijeri si ohun ti a ko ri.
Rev Ademola Ishola Nigerian Baptist Convention

thumb|Rev Dr Solomon Ademola Ishola
**Rev Dr Solomon Ademola Ishola** je Ogbontagiri iranse olorun ni orilede Nigeria ati jake jado agbaye. Iranse Olorun yi sise takuntakun ninu ise iranse gege bi Oniwasu ninu apejopo ijo onitebomi ti Ajonla Nigerian Baptist Convention. Beni na ni o je oluko to da nito ninu imo ikoni nipa ti eko oro olorun fun awon Oniwasu ti owa lenu eko nipa imo iseranse onigbagbo ninu Kristi Jesu ni ile-iwe theology ti a n pe ni Nigerian Baptist Theological Seminary Ogbomoso, Nigeria ati Southwestern Baptist Theological Seminary Forthworth, USA. O ti sise takuntakun gege bi Akowe agba Ajonla ijo onitebomi ti Nigerian Baptist Convention. Igbe aye iranse Olorun yi je ipenija fun awon iranse Olorun ti o n sese n dide lati ko lara awon ipa rere ti won la ninu ise iranse. Ninu akosile yi, akooko igba ti abi Omowe oniwasu Solomon Ademola Ishola, Akooko Idagba ati Akooko ileiwe re, Pelu akooko ti ofi sise ti o lamilaka ni inu ise iranse naa yo di gbigbe yewo fun kiko sile.
Qudus Onikeku

**Qudus Onikeku** jẹ́ oníṣẹ́ ijó ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí wọ́n ṣàpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi *Oníjó tí ó dá yàtọ̀*. Ó jẹ́ oníjó tí mọ̀ nípa kí a fijó ṣe lámèyítọ́, ẹni tí iṣẹ́ rẹ̀ ti mú àyípadà rere bá ìfijó ṣe lámèyítọ́. Ó wà lára àwọn ikọ̀ ẹlẹ́ni mẹ́ta  tí wọ́n pè wá ṣojú orílẹ̀-èdè Nàìjíríà níbi ìpatẹ ijó Venice Biennale tí ó wáyé ní ọdún  2017, èyí tí ó jẹ́ àkọ́kọ́ irú rẹ̀ tí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà yòò kọ́kọ́ kópa. 

## Iṣẹ́ àti ìgbé ayé rẹ̀
Onikeku gbé ní ìlú France ṣáájú kí ó tó padà sílú Èkó ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà láti wá dá  * ilé iṣẹ́ Q-Dance* àti *Dance Gathering Lagos* sílẹ̀. Ó ti kópa nínú oríṣiríṣi ìpàtẹ ijó ìbílẹ̀ àti ti òkè òkun , tí ó fi mọ́  *We Almost Forgot* , èyí tí wọ́n ṣàfihàn rẹ̀ ní ìlú Berlin àti Ìpínlẹ̀ Èkó.

Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí oníjó dálé ẹwà àṣà àti ìṣe ilẹ̀ Yorùbá pẹ̀lú àfikún ẹ̀hun hiphop, capeira àti àwọn ijó ìgbàlódé, èyí tí ó nííṣe pẹ̀lú ìmọ̀sílára ìṣe àti àṣẹ̀lẹ̀ ọmọ ènìyàn lásìkò kọ̀ọ̀kan, èyí ni ó sì mu yàtọ̀ láàrín àwọn oníjó ẹgbẹ́ rẹ̀ tókù.  

## Àwọn iṣẹ́ rẹ̀ tó gbajúmọ̀
#**SPIRIT CHILD**  tí wọ́n ṣàfihàn rẹ̀ ní Cologne nínú oṣù kẹfà ọdú  2019.
#**IYAMI**, wọ́n ṣàfihàn rẹ̀ ní ọjọ́ Kẹtàdínlógún oṣù jekìlá ọdún  2018.
#**YUROPA**,  premieredwọ́n ṣàfihàn rẹ̀ ní ọjọ́  ní Bremen nínú oṣù kẹfà ọdún 2018.
#**RAINMAKERS**, ni wọ́n ṣe fún ayẹyẹ 2018 TEDGlobal ní orílẹ̀-èdè Tanzania, tí wọ́n sì fi ṣeré káàkiri Nàìjíríà.
#**A BRIEF MOMENT OF TRUTH**, ni wọ́n tú ṣe fún ayẹyẹ 2017 TEDLagos.
#**WE ALMOST FORGOT** ni wọ́n ṣe ní ọdún 201, tí wọ́n tún ṣàfihàn rẹ̀ ní ìlú  Berlin, ìlú Èkó, Abuja àti Paris.
#**QADDISH** wọ́n ṣàfihàn rẹ̀ ní ọjọ́ kẹfà oṣù keje ọdún 2013, tí wọ́n sì gbé e káàkiri ilẹ̀ Yúróòpù.

## Àwọn ìtọ́kasí
Chuks Joseph

**Odum Chukwuemeka Joseph** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ karùndínlọ́gbọ̀n oṣù Kìíní) jẹ́ òṣèrékùnrin ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tí àwọn ènìyàn kan ń pè ní **Chuks Joseph**. Ó di gbajúgbajà lẹ́yìn tó kópa nínú fíìmù *[[Dark October]],* èyí tó jẹ́ fíìmù ajẹ-mọ́tàn-gidi.

## Ìpìlẹ̀
Wọ́n bí Chuks ní ìpínlẹ̀ Kaduna, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Àwọn ìdílé rẹ̀ kó wá sí ìlú Aba, ní ìpínlẹ̀ Abia nítorí ogun Sharia tí ó bẹ́ sílẹ̀, léyìn ọdún 2000. Ìlú yìí sì ní Ìyá-ìyá wọn ti tọ́ òun àti àbùròbìnrin rẹ̀. Ó lọ sí Prize Mates Modela Academy, lẹ́yìn náà, ó sì kẹ́kọ̀ọ́ nípa Microbiology ní Federal University of Technology, Owerri. Lásìkò tí ó ń ṣe NYSC, Chuks sìn ní ìpínlẹ̀ Èkó, ó sì ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùrànlọ́wọ́ iṣẹ́ ní Save The Children lórí iṣẹ́ *Alive & Thrive* kí ó tó ṣe tán ní ọdún 2019.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Chuks kópa nínú iṣẹ́ módẹ́ẹ̀lì lẹ́yìn tí ọ̀rẹ́ rẹ̀ ràn án lọ́wọ́ láti kópa nínú ìdíje Mr. Ideal Nigeria, ní ọdún 2020. Ó jáwé olúborí, ó sì gba ipò àkọ́kọ́ ní ìdíje náà ( gẹ́gẹ́ bí Mr. Ideal Nigeria Earth 2020). Lẹ́yìn èyí, ó bẹ̀rẹ̀ sí ní kópa nínú àwọn fíìmù àgbéléwò bí *[[Riona]]*, *Baby Drama*, àti *Papa Benji.* Ní ọdún 2021, ó kẹ́kọ̀ọ́ nípa iṣẹ́ tíátà ní Royal Arts Academy àti ní Ebonylife Creative Academy.

Ó ti kópa nínú àwọn fímù bí i *Schooled*, *[[Dark October]]*,''The Origin: Madam Koi Koi'', *Leaked*, *Criminal*, *[[When Love Strikes]]*,*Afamefuna: An Nwa Boi Story* (2023) àti*[[The Men's Club (Nigerian web series)|The Men's Club]]:* *Next Gen (2024).*

## Àtòjọ àwọn fíìmù rẹ̀

## Àwọn ìtọ́kasí