open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ibrahim Olanrewaju Layode

**Ibrahim Ọláńrewájú Láyọdé** (ni a bí ní Ọjọ́ kẹwàá oṣù kọkànlá ọdún 1973)tí ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ OIL jẹ́ òṣèlú ọmọ Yorùbá láti ìlú Badagry, ní ìpínlẹ̀ Èkó lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn méjì tó ń ṣojú ìjọba-ìbílẹ̀ Badagry nílé ìgbìmọ̀ aṣòfin Ìpínlẹ̀ Èkó. Sáà ẹ̀kẹ́rin ló ń lórí àléfà gẹ́gẹ́ bí aṣojú ẹkùn kìíní Àgbádárìgì nílé ìgbìmọ̀ aṣòfin Ìpínlẹ̀ Èkó. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ẹkún Ìyàwó

**Ẹkún Ìyàwó** jẹ́ ewì-àbáláyé nílẹ̀ Yorùbá. Ó jẹ́ ẹkún tí omidan tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ fẹ́ lọlé ọkọ máa ń sún láti dárò bí ó ṣe fẹ́ filé àwọn òbí rẹ̀ sílẹ̀ lọlé ọkọ àti láti súre fún wọn fún titọ́ ọ dàgbà di àkókò náà. Ẹkún Ìyàwó jẹ́ pàtàkì àṣeyẹ nínú àṣà ìgbéyàwó láwùjọ ọmọ Oòduà. 

## Ọjọ́ wo ni Ẹkún Ìyàwó máa ń wáyé?

Nílẹ̀ Yorùbá, alẹ́ ìgbéyàwó ku ọ̀la ni ìyàwó tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ fẹ́ lọlé ọkọ máa sun Ẹkùn Ìyàwó 

## Àwọn olùkópa nínú Ẹkùn Ìyàwó

Ìyàwó tí ó ń lọlé ọkọ, àwọn wọn ẹbí àti ọ̀rẹ́ rẹ̀ ló máa ń kópa níbi ayẹyẹ Ẹkún Ìyàwó. Lóòótọ́, omidan tó ń lọlé ọkọ ni Olú-ẹ̀dá Ẹkún Ìyàwó, àmọ́ àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ máa ń gbè é lẹ́yìn, wọ́n á máa yẹ́ ẹ sí nígbà tí ó bá ń sun ẹkún yìí. Àwọn òbí rẹ̀ á sì máa rọ̀ ọ́ nígbà tí ó bá ń dárò wọn nínú ẹkún yìí.  

## Àwọn Ìtọ́kasí
Bookshop House

right|thumb|'''Book shop House, Lagos Island'''
**Bookshop House** tí wọ́n tún dá pè ní  ( CSS Bookshop) 
ni ó jẹ́  ilé kan ní Ìpínlẹ̀ Èkó ní agbègbè  Lagos Island tí ó bẹ wà ní  Broad street ní òpópónà Ọdúnlámì.  Ọ̀gbẹ́ni Godwin and Hopwood Architects ni ó ya àwòrán ilé náà. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Aṣọ Ẹbí

Aṣọ Ẹbí nílẹ̀ Yorùbá jẹ́ aṣọ́ ẹgbẹ́jọdá tí wọ́n ń lò nígbà ayẹyẹ tàbí ọdún . Wọ́n máa ń lo aṣọ ẹbí fún oríṣiríṣi ayẹyẹ bíi ; ìsìnkú àgbà, ìkọ̀mọjáde, ìṣílé, ìgbọ̀mìnira lẹ́nu isẹ tàbí onírúurú ayẹyẹ mìíràn. 

## Àsìkò tí a lè dá aṣọ ẹbí

Gbogbo ọjọ́ ayẹyẹ tàbí ìgbà ọdún ni a lè dá aṣọ ẹbí. Àwọn orísirísi ayẹyẹ tàbí ọdún tí a lè dá aṣọ ẹbí nìwọ̀nyí; ayẹyẹ òkú àgbà, ìkọ̀mọjáde, ìgbéyàwó, ìṣílé tuntun, ìgbọ̀mìnira, ayẹyẹ àbọ̀dé Mẹ̀ká, ayẹyẹ òyè jíjẹ, ayẹyẹ Wòlímọ̀. Bákan náà, Yorùbá á máa lo aṣọ ẹbí nígbà onírúurú ọdún. 

## Pataki aṣọ ẹbí

Aṣọ ẹbí máa ń jẹ́ ọ̀nà láti fìfẹ́ àti ìṣọ̀kan hàn nígbà ayẹyẹ tàbí ọdún tí wọ́n dáṣọ ẹbí. 

## Irú aṣọ tí a lè lò fún aṣọ ẹbí

Láyé àtijó, aṣọ bíi ofì, sányán, kàm̀pálà, àrán, kenté àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ ni wọ́n máa ń dá gẹ́gẹ́ bí aṣọ ẹbí. Ṣùgbọ́n lo de oni,  

oríṣiríṣi aṣọ àsìkò ni a tún lè dá gẹ́gẹ́ bí aṣọ ẹbí. Àwọn aṣọ àsìkò bíi, àǹkàrá, léèsì lóríṣiríṣi, àtíkù, gínnì, sàtínnì àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. òní  

## Àwọn Ìtọ́kasí
Àjèjì

**Àjèjì** ni ààrè, àlejò, arìnrìn-àjò tí kì í ṣe ọmọ bíbí  àgbègbè, ìlú tàbí orílẹ̀-èdè tí ó bá wà tàbí rìnrìn àjò lọ. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Abiodun Olujimi

**Abiodun Christine Olujimi** jẹ́ olósèlú Nàìjíríà, a bi ní ọjọ́ kẹẹ̀dọ́gbọ̀n oṣù kejìlá, ọdún 1958. Ó jẹ́ ọmọ ilé ìgbìmọ̀ asòfin orílẹ̀ Ẹ̀dẹ̀ Nàìjíríà, tí ó sojú fún agbègbè Gúúsù Ẹ̀kìtì àti olórí ìpín kékeré ọmọ ilé ìgbìmọ̀ asòfin ní Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ ti àjọ ìbáraenisọ̀rọ̀ ti orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.

## Ìgbèsì ayé àti ètò-ẹ̀kọ́
A bí ní Òmùò Ẹ̀kìtì ní Ìpínlẹ̀ Èkìtì, Ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ ní Ilé ìwé Àpóstélì ti obìnrin ní ìlú Ìbádán, Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, Ó tún tẹ̀síwájú lọ sí Ilé ẹ̀kọ́ Oníròyìn ti Nàìjíríà láti gba dípọ̀n ni ọdún 1976. Bíọ́dún Olújìmí tún kàwé jáde gboyè dìgirì ní ìmọ̀ Sáyẹ́ǹsì Òsèlú àti oyè dìgírì gíga ní ètò ìbátan àti ọjà títà ní Ilé ẹ̀kọ́ gíga ti Àbújà.

## Isẹ́ Rẹ̀
Isẹ́ Bíọ́dún gégé bí agbóhùn sáfẹ́fẹ́ àti ońiróyìn gbèé, bótilẹ̀ jẹ́ pé kìí ṣe isẹ́ tí ó wùú láti ṣe. Gẹ́gẹ́ bíi oníròyìn, ó ṣiṣẹ́ ní ilé ìwé ìròyìn Tribune, Ilé iṣẹ́ ̀ibáraenisọ̀rọ̀ àti if̀ìwéráńṣẹ́ ti Nà̀ijíríà, Ilé iṣẹ́ Telifísàn ti Nàìjíríà Ilé iṣẹ́ irin ní ìpínlẹ̀ Delta, Ovwian Aladja, Rífílẹ́sì, Tẹlifísàn DBN  àti alákóso ti Tẹlifísàn DBN lati 1993-1997.

## Ìṣèlú
Ó darapọ̀ mọ́ ọkọ rẹ̀ nínú òsèlù ní ọdún 1997 gẹ́gẹ́ bií akọ̀wé àgbáyé ti ìjoba àpapọ̀ ti NCPN, Ó kọjá lọ sínú ẹgbẹ́ APC , ẹgbẹ́ onígbálẹ̀ lẹ́yìn tí ẹgbẹ́ titẹ́lẹ̀ parun, ó tún jẹ akọ̀wé àpapò fún egbẹ́ APC. 

Ní ọdún 2002, ó darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ aláburadà (PDP) leyíi tí ó bẹ̀rẹ̀ àseyorí rẹ̀ nínú òsèlú. Ọdún 2003 ni wọ́n yàn àn gẹ́gẹ́ bií Olùrànlọ́wọ́ sí Gòmìnà ìpínlẹ̀ Ẹ̀kìtì, láti ibẹ̀ wọ́n dìbò yan gẹ́gẹ́ bí omo ilé ìgbìmọ̀ asòfin àpapò. Ó di igbákejì Gómìnà pèlú Gómìnà Ayò Fáyose ní ọdún 2005. Olùjìmí dé ipò giga nínú òsèlú, láti ipò `komísáńná tí ó wà fún iṣẹ́ àti ohun amú ayé derùn àti ọ̀gá àgbà olùdárí. O díje fún ipò sénétò ti o n sojú fún ẹkùn gúúsu Èkì̀tì ní ilé ìgbìmọ̀ asòfin lábé asìá ẹ̀gbẹẹ alábùradà.

Abíọdún Olújìmì jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn olósèlú tí ó ní ìrírí jùlo ní orílè èdè Nàíjíríá.

Ẹgbẹ́ alábùradì (PDP) ẹ̀ka ti Ẹ̀kìtì yà án sí ipò adarí ẹgbẹ́, ní ọdún 2018 láti jẹ́ kí ẹgbẹ́ náà gbaradì fún ìdìbò ọdùn 2019. Ojomoyele, Rotimi. “ A dúró tí Olújìmí gẹ́gẹ́ bíi adarí wà ní Ìlú Ẹ̀kìtì fùn egbé a~lábúràdà (PDP)” Iwe Ìròyìn Fàngàdì ti Nàìjíríà, Nàìjíríà. Gba ní ỌjỌ́ kokànlá,osù keta, Ọdún2019.

Nínú ìdìbò gbogbo gbòò ti ọdún 2019, ó fi ìdí rẹmi gẹ́gẹ́ bíi asojú fún gúúsù Ẹ̀kìtì fún ẹgbẹ́ APC. Síbẹ̀síbẹ̀, Ilé ẹjọ́ kotẹ́milọ́rùn polongo rẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi ẹni tí ó jáwé olúborí asojú gúúsù Ẹ̀kìtì ní ilé ìgbìmọ̀ asòfin. Nítorínáà, Adarí ilé ìgbìmọ̀ asòfin búra fún un ní ọjọ́ kẹrìnlá, osù kọkànlá ọdún 2019.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1958
Dino Mélayé

**Dino Melaye** (tí a bí ní Ọjọ́ kìíní oṣù kìíní ọdún 1974) jẹ́ Sínétọ̀ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun ni ọmọ ẹgbẹ́ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà tó ń ṣojú ẹkùn ìdìbò apá ìwọ̀-oòrùn ìpínlẹ̀ Kogí lọ́wọ́́lọ́wọ́ lábẹ́ àsíyá Peoples Democratic Party kí ilé-ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn  to da ìbò tí ó gbé e wọlé nù, tí ó sìn pàṣẹ kí àtúndì ìbò wáyé láàárín òun àti Sínètọ̀ Smart Adéyẹmí tí ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress lọ́dún 2019, ìdì ìdìbò náà ni wọ́n ṣì ń kó lọ́ wọ́lọ́wọ́ ní ìpínlẹ̀ Kogí. 

## Ẹ̀kọ́ àti Ìgbé-ayé rẹ̀ nígbà èwe

A bí Daniel Dino Mélayé ní ìpínlẹ̀ Kánò, lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó lọ sí ilé-ìwé girama Command and Air-force Secondary School, ní ìlú Kàdúná. Ó tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ilé-ìwé Ifáfitì ti Ahmadu Bello University, Zaria níbi tí ó ti kẹ̀kọ̀ọ́ nípa ìmọ̀ àyíká (Geography) lọ́dún 2000. Nígbà ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Ifáfitì, ó jẹ́ olùdarí àwọn ẹgbẹ́ akẹ́kọ̀ọ́. Lẹ́yìn èyí, wọ́n yàn án ní akọ̀wé ẹgbẹ́ African Youth Council, bákan náà, ó tú jẹ akọ̀wé ẹgbẹ́ Commonwealth Youth Council. Ààrẹ ìgbà kan, Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́ yàn án sínú ìgbìmọ̀ agbani nímọ̀ràn tí Presidential Advisory Council on Youths nígbà tí ó ń ṣe ìjọba.

## Ìgbé-ayé òṣèlú rẹ̀

Dino Melaye tí jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ aṣojú-ṣòfin (House of Representatives), níbi tí ó ti ṣojú ẹkùn ìdìbò Kabba/Ijumu ti ìpínlẹ̀ Kogí. Lọ́dún 2015, wọ́n dibò yàn án gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ aṣòfin-àgbà (Senate) tó ń ṣojú ẹkùn ìdìbò ìwọ-oòrùn Kogí lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress. Dino Mélayé jẹ́ ọ̀kan gbòógì lára àwọn tí wọ́n ṣe atìlẹ́yìn fún Bùkọ́là Sàràkí tí ó jẹ Ààrẹ ilẹ̀ ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ẹgbẹ́ wọn, All Progressives Congress kò fọwọ́ sí í. Ní ọdún 2019, Dino Mélayé àti Bùkọ́là Sàràkí pẹ̀lú àwọn sọ̀ǹgbè wọn fi ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress sílẹ̀, wọ́n sì dára pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party. Òun àti Sàràkí jọ díje lẹ̀gbẹ́ PDP, Sàràkí kò wọlé ṣùgbọ́n Mélayé wọlé kí ilé-ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn tó da ìbò rẹ̀ nù, tí ó sìn pàṣẹ kí fún àtúndì ìbò náà pẹ̀lú Smart Adeyemi tí ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress.   

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Ọmọ ẹgbẹ́ aṣojú-ṣòfin
Àṣà Ìsọmọlórúkọ Nílẹ̀ Yorùbá

**Àṣà Ìsọmọlórúkọ Nílẹ̀ Yorùbá** ́  jẹ ọ̀nà tí wọ́n ń gbà láti sọ ọmọ tuntun lórúkọ. Láyé àtijó, ọjọ́ keje ní Yorùbá máa ń sọmọbìrin lórúko, tí wọ́n sì máa ń sọmọkùnrin lórúkọ lọ́jọ́ kẹsàn-án. Ṣùgbọ́n, ẹ̀sìn àjèjì kiriyó àti ìmàle tí yí èyí padà, ọjọ́ kẹjọ là ń sọmọ lórúkọ nílẹ̀ Yorùbá lóde òní. Oríṣiríṣi orúkọ ni Yorùbá máa ń sọmọ. Yòóbá ní orúkọ àmútọ̀runwá àti orúkọ àbísọ. 

## Orísìírísìí Orúkọ
* Orúkọ Àbísọ
* Orúkọ Àmúntọ̀runwá
* Orúkọ Ìnagijẹ

## Orúkọ àbísọ nílẹ̀ Yorùbáj

Orúkọ àbísọ ni àwọn orúkọ Yorùbá tí wọ́n máa ń sọmọ tí ó yàtọ̀ sí orúkọ àmútọ̀runwá. Àpẹẹrẹ orúkọ àbísọ Yorùbá ni: Babátúndé, Olúwaṣẹ́gún, Ìyabọ̀, Abídèmí, Àbẹ̀bí, Fọlọ́rúnṣọ́, Akinọlá, Ìgbẹ́kẹ̀lé, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Ìṣẹ̀lẹ̀ tàbí àsikò tí wọ́n bá bímọ sí nígbà mìíràn ló máa ń ṣe atọnà irú orúkọ tí wọ́n yóò sọ ọmọ tí wọ́n bá bí ní àkókò náà. Babátúndé jẹ́ ọmọkùnrin tí bàbá òbí rẹ̀ kan bá kú lásìkò tí wọ́n bí i SÍ, Ìyábọ̀ tàbí Yétúndé ni orúkọ ọmọbìnrin tí ìyá àwọn òbí rẹ̀ kan kú lásìkò tí wọ́n bí i, Abíọ́nà ni ọmọ tí wọ́n bá bí sí ọ̀nà, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

## Orúkọ àmútọ̀runwá

Èyí ni àwọn orúkọ tí Yorùbá máa ń sọ ọmọ nípa wíwo àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó bá rọ̀ mọ́ ìbí ọmọ tuntun òun. Bí àpẹẹrẹ, Yorùbá á máa sọ ọmọ méjì tí ìyá kan náà bí lọ́jọ́ kan náà ni Táyéwò àti Kẹ́hìndé, Ọmọ tí wọ́n bá bí lẹ́yìn ìbejì á máa jẹ́, Ìdòwú tàbí Àlàbá, Ọmọ tí wọ́n bá bí ti o bá fi apòkọ́rùn á máa jẹ́ Àìná, Ọmọ oníka mẹ́fà á máa jẹ́ Ìgè, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

## Pàtàkì wíwo àkọsẹ̀jayé ọmọ tuntun nílẹ̀ Yorùbá

Láyé àtijó, bí wọ́n bá bímọ nílẹ̀ Yorùbá, àwọn òbí ọmọ náà a lọ dáfá láti wo àkọsẹ̀jayé rẹ̀. . Àkọsẹ̀jayé ni wíwo bí ọjọ́-iwájú ọmọ tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ bí yóò ti rí. Ìgbàgbọ́ Yorùbá ni pé, nípa àkọsẹ̀jayé wíwò, wọn yóò mọ bí wọn yóò ṣe tọ́ ọmọ náà ní àtọ́yè. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Bùkọ́là Sàràkí

thumb|Bukola Saraki, osu kẹwàá ọdún 2017
**Olubukola Abubakar Saraki** (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù Kejìlá ọdún 1962) jẹ́ òṣèlú àti Ààrẹ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà orílẹ̀ èdè Nàìjíríà láti ìpínlẹ̀ Kwara. Ó ti fìgbà kan jẹ gómìnà ìpínlẹ̀ Kwara fún ọdún mẹ́jọ gbáko, bẹ̀rẹ̀ lọ́dún 2003 di 2011 lábẹ́ àsíyá ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party, PDP. Ní kété tí ó fipò gómìnà sílẹ̀ lọ́dún 2011, wọ́n dibò yàn án sì ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà láti ṣojú ẹkùn ìdìbò àárín-gbùngbùn Ìpínlẹ̀ Kwara, bákan náà lọ́dún 2015,ó tún wọlé lẹ́ẹ̀kejì ṣùgbọ́n lábẹ́ àsíyá ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress, APC. Ó pàdánù ìdìbò láti padà sí ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ni ẹ̀kẹta lọ́dún 2019, nígbàtí ó digbá-dagbọ̀n rẹ̀ kúrò ní APC, tí ó sì padà sí PDP, ègbé òṣèlú rẹ̀ àná. Lásìkò yìí náà, ó díje dípò Ààrẹ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú PDP, ṣùgbọ́n, ìdìbò abẹ́lé kò gbè ẹ. Igbá-kejì Ààrẹ-àná, Atiku Abubakar ni ẹgbẹ́ PDP fà kalẹ̀.   

## Ìgbé-ayé rẹ̀ nígbà èwe àti aáyán ẹ̀kọ́ kíkà rẹ̀

Wọ́n bí Bùkọ́lá Sàràkí lọ́dún 1962 ní orílè èdè Bìrìtìkó (United Kingdom). Àgbà òṣèlú àti Sínétọ̀ ni bàbá tó bí i lọ́mọ, Olúṣọlá Sàràkí lọ́dún 1979 sí 1983. Florence Morẹ́nikẹ̀ Sàràkí lórúkọ Ìyá rẹ̀. Ìdílé atàpátadìde pọ́ńbélé ló ti wá. Ní ìbẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ kíkà rẹ̀, ó lọ sí Corona School, ní Victoria Island, Ìlú Èkó, ní ìlú Èkó kí ó tó tẹ̀síwájú ní ilé-ìwé gíga ti King's College, ní ìlú Èkó bákan náà lọ́dún 1973 sí 1978. Lẹ́yìn èyí, ó tún tẹ̀síwájú ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ilé-ìwé Cheltenham College ní orílè-èdè United Kingdom lọ́dún 1979 to 1981, ibẹ̀ ló ti gba ìwé-ẹ̀rí ẹ̀kọ́ gíga rẹ̀. Ó tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ síi ní London Hospital Medical College of the University of London lọ́dún 1982 sí 1987, níbi tí ó ti gba ìwé ẹ̀rí dókítà àṣẹ wòsàn  M.B.B.S (London). 

## Ìgbé ayé  rẹ̀

Toyin Sàràkí ni orúkọ ìyàwó Bukola Saraki. Ọmọ mẹ́rin ni wọ́n bí fún ara wọn. Ní sáà rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí gómìnà ìpínlẹ̀ Kwara, wọ́n fi í joyè Tùràkí tí gbogbo àwọn Fúlàní. Lẹ́yìn ìgbà díẹ̀, Ọba ìlú Ìlọrin tún fi í joyè Waziri tí gbogbo Ìlọrin, oyè Waziri dàbí òye Ààrẹ-ìlú, (Prime Minister). Bàbá rẹ̀, Olúṣọlá Sàràkí ló joyè náà kí Bùkọ̀lá Sàràkí tó jẹ ẹ́. Bákan náà, Olúbàdàn tí ìlú Ìbàdàn, Oba Sálíù Adétúnjí tún fi í joyè Ajagùnnà tí ìlú Ìbàdàn lọ́dún 2017. 

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Ọmọ ẹgbẹ́ aṣojú-ṣòfin
David Lyon (olóṣèlú)

**David Lyon** (tí wọ́n bí ní ogún jọ oṣù Kejìlá ọdún 1970) jẹ́ olùṣòwọ àti olóṣèlú ọmọ ìpínlẹ̀ Bayelsa lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó yàtọ̀ sí David Lyon ọmọ ti orílẹ̀ èdè West Indies tí ó jẹ́ gbajúmọ̀ olùṣòwò àti òṣèlú bákan náà. David Lyon tí à ń sọ̀rọ̀ rẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ wọlé gẹ́gẹ́ bí gómìnà-aṣẹ̀ṣẹ̀-yàn ní ìpínlẹ̀ Bayelsa lábẹ́ àṣẹ ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress. Ó borí akẹgbẹ́ rẹ̀ tí ẹgbẹ́ òṣèlú People’s Democratic Party, Duoye Diri.  

## Ìgbésí ayé rẹ̀

David Lyon Perewonrimi jẹ́ olùdarí àti Aláṣẹ ilé-iṣẹ́ àdáni àbó, Darlon Security and Guard, ní ìpínlẹ̀ Bayelsa. Ó jẹ́ ọmọ bíbí ẹbí Olodiana ni ìjọba ìbílẹ̀ Southern Ijaw ni ìpínlẹ̀ Bayelsa. Ó jẹ́ gbajúmọ̀ olówó àti olùṣowò, ṣùgbọ́n wọn kò fi bẹ́ẹ̀ mọ̀ ọ́n lágbo òṣèlú. Lọ́dún 2011 ni ó kọ́kọ́ díje dupò fún ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin Ìpínlẹ̀ Bayelsa ní ẹkùn ìdìbò kẹrin ti Gúsù Ijaw lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party ṣùgbọ́n kò wọlé
Lẹ́yìn náà, ó dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress lọ́dún 2015.in 2011. Lọ́dún 2019, ẹgbẹ́ APC fà á kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí adíje dupó fún gómìnà ìpínlẹ̀ Bayelsa. Ó sì borí nínú ìdìbò tó wáyé ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kọkànlá ọdún 2019. Àjọ elétò ìdìbò lorílẹ̀-èdè Nàìjíríà kéde rẹ̀ lọ́jọ́ kejidinlogun oṣù kọkànlá ọdún 2019 pé òun ló wọlé. Ó wọlé pẹ̀lú àmín ìbò 352,552, akẹgbẹ́ rẹ̀ tí ẹgbẹ́ òṣèlú PDP ní àmìn ìbò 143,172. 

David Lyon ni Gómìnà àkọ́kọ́ nínú ẹgbẹ́-òṣèlú alátakò tí yóò jẹ gómìnà ní ìpínlẹ̀ Bayelsa, ẹgbẹ́ òṣèlú PDP ní ó tí ń wọlé gẹ́gẹ́ bíi gómìnà ìpínlẹ̀ náà láti ọdún 1999 tí òṣèlú àwarawa ti fẹsẹ̀ múlẹ̀ padà lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ọdún Egúngún

**Ayẹyẹ ọdún Egúngún** jẹ́  ayẹyẹ àjọyọ̀  ilẹ̀ Yorùbá, bákan náà ni ó jẹ́ ohun àṣà àdáyé bá àtìran-díran àqọn Yorùbá. Wọ́n nígbàgbọ́ wípé ọdún yí ma ń mú ìdàgbàsókè, ìrẹ́pọ̀, ìfẹ́ àti ìrú gọ́gọ́ ètò ọrọ̀ ajé si ní àwùjọ. Gbogo ilẹ̀ Yorùbá ni wọ́n si ma ń ṣayẹyẹ ọdún Egúngún, láì fi tẹ̀sìn òun ẹ̀yà kan kan ṣe. Egúngún jẹ́ awo àṣírí láàrín àwọn Ọ̀jẹ̀ (Masqurade custodians), ní ilẹ̀ Yorùbá. Ó sì jẹ́ ohun àjogúnbá ní ìdílé Ọlọ́jẹ̀. Ṣíṣọdún Egúngún jẹ́ ohun pàtàkì lásìkò rẹ̀, iyì ibẹ̀ ni ijọó, ìlú, àti ìwúre nígbà tí àwọn ọmọ Ọ̀jẹ̀ wẹ́wẹ́ yóò kó pàṣán lọ́wọ́ láti fi kó patiẹ lẹ̀yín èyí kéyìí Egúngún tí wọ́n bá tẹ̀lé.   
## Àwọn Ìtọ́kasí
INEC Nigeria

**** ni àjọ elétò ìdìbò lorílẹ̀-èdè Nàìjíríà ni a dá sílẹ̀ ní ọdún 1998. Ìjọba àpapọ̀ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà da a sílẹ̀ láti mójú tó ètò ìdìbò gbogbo lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà.

## Ìtàn bí àjọ yìí ṣe bẹ̀rẹ̀

Ìdásílẹ̀ àjọ yìí bẹ̀rẹ̀ kí Nàìjíríà tó gba omìnira. Wọ́n dáa sílẹ̀ láti ṣètò ìdìbò lọ́dún 1959 wọ́n pè é ní lédè gẹ̀ẹ́sì ní Electoral Commission. Lọ́dún 1960, lẹ́yìn òmìnira, wọ́n tún dá àjò elétò ìdìbò mìíràn silẹ̀ tí wọ́n pè ni Federal Electoral Commission (FEDECO). Fẹ̀dẹ́kò (FEDECO) yìí ló ṣe ètò ìdìbò lẹ́yìn òmìnira orílẹ̀ èdè Nàìjíríà sí àwọn ipò ìjọba àpapọ̀ àti àwọn ìjọba ẹlẹ́kùnjẹkùn tí Nàìjíríà ní nígbà náà lọ́dún 1964 àti 1965. Àwọn ìjọba ológun tí wọ́n fipá gba ìjọba lọ́dún 1966 ni wọ́n tú àjọ ìdìbò FEDECO ká. Lọ́dún 1978, ìjọba ológun tí Ààrẹ Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́ dá àjò elétò ìdìbò mìíràn sílẹ̀ tí wọ́n pè ní Federal Electoral Commission, (FEC). Àjọ yìí ni ó ṣètò ìdìbò tí ó gbé Alhaji Shehu Shangari wọlé gẹ́gẹ́ bí Ààrẹ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lọ́dún 1979. Àjọ tuntun yìí ló tún ṣètò ìdìbò lọ́dún 1983. Nígbà tí ó di oṣù kejìlá ọdún 1995, ìjọba ológun Sani Abacha dá àjọ elétò ìdìbò mìíràn sílẹ̀ tí ó pè ní National Electoral Commission of Nigeria, àjọ yìí ló ṣètò ìdìbò lásìkò náà, ṣùgbọ́n àwọn tí wọ́n wọlé ìbò kò ṣe ìbúra sípò kí Sani Abacha tó kú lọ́dún 1998. Ní kété tí ìjọba ológun Abdulsalam Abubakar gba ìjọba, ó tú àjò ìdìbò yìí ká, ó sì ṣe àtúnda àjọ elétò ìdìbò mìíràn tí ó pè ní Independent National Electoral Commission (INEC). Àjọ ìdìbò INEC yìí ló ṣètò ìdìbò ní fún àwọn adíje lọ́dún 1999, tí wọ́n sì búra wọlé fún wọn ní ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n, oṣù karùn-ún ọdún 1999, èyí tí ń ṣe ètò ìṣèjọba àwarawa ẹlẹ́kẹrin. Àjọ elétò ìdìbò INEC yìí ló sì ń ṣètò ìdìbò lorílẹ̀ èdè Nàìjíríà títi di báyìí.  

## Àwọn Ìtọ́kasí
Sálíù Adétúnjí

Ọba **Sálíù Adétúnjí** (tí a bí ní Ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹjọ ọdún 1928 - Oṣu Kẹta Ọjọ 2, Ọdun 2022) jẹ́ ọba aládé lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Òun ni Olúbàdàn tí ìlú Ìbàdàn lọ́wọ́́lọ́wọ́. Ó gorí ìtẹ́ gẹ́gẹ́ bí Olúbàdàn ókànlélógójì lọ́jọ́ kẹrin oṣù kẹta ọdún 2016. 

## Ìtàn ayé rẹ̀ ni ìbẹ̀rẹ̀
Wọ́n bí Kábíyèsì Sálíù Adétúnjí, Olúbàdàn tí ìlú Ìbàdàn lọ́jọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹjọ ọdún 1928. Orúkọ bàbá àti ìyá rẹ̀ ni Rájí Oláyíwọlá àti Sùwébátù Àmọ̀pé. Iṣẹ́ owó oríṣiríṣi ni Ọba Sálíù kọ́ ni ìbẹ̀rẹ̀ ayé rẹ̀ kí ó tó wà faramọ́ iṣẹ́ ìránṣọ, èyí ló mú un dèrò ìlú Èkó. Lẹ̀yìn ìṣe ìránṣọ, ọba Sálíù tún dá iṣẹ́ akáhùn-orin sílẹ̀ lọ́dún 1960. Ó pe ilé iṣẹ́ akáhùn-orin rẹ̀ ní Bàbálájé Records. Iṣẹ́ yìí ló mú un gbajúmọ̀ débi pé òun ló ká ohùn orin àwọn gbajúgbajà àwọn olórin fújì bíi; Dáúdà Epo-àkàrà, King Wàsíù Àyìndé Marshal. Òun ni Balógun ìlú Ìbàdàn kí ó tó di Olúbàdàn tí ìlú Ìbàdàn lọ́dún 2016. 

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá
Ẹ̀ka:Àwọn Olúbàdàn
Victoria Island, Lagos

**Victoria Island (VI)** tí a lè ṣògbufọ̀ lédè Yorùbá sì Erékùṣù Victoria jẹ́ àgbègbè tó gbajúmọ̀ nílùú Èkó ní ìjọba-ìbílẹ̀ Etí-osà, ní ìpínlẹ̀ Èkó lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ àgbègbè tí omi ọ̀sà àti òkun yíká, àwọn olówó àti gbajúmọ̀ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lo ń gbé tàbí ní dúkìá ní ìbẹ̀. Erékùṣù Victoria fẹ̀gbẹ́kẹ̀gbẹ́ pẹ̀lú Erékùṣù Ẹ̀kọ́, Ìkòyí àti Lẹ̀kí. Victoria Island ni a lè pè ní olú-ìlú okowò àti ìsúnná-owó nílùú Èkó nítorí ọ̀pọ̀lọpọ̀ olú-ilé-ìṣe ló tẹ̀dó síbẹ̀. 

Victoria Island jẹ́ agbègbè ọlọ́rọ̀ tí ó yíká erékùṣù àtijọ́ ti orúkọ kan náà tí ó wà nítòsí ibi tí a mọ̀ sí Lagos Island, Ikoyi àti Lekki Peninsula ní ẹ̀bá adágún Èkó. Ó jẹ́ ilé-iṣẹ́ ìṣòwò àkọ́kọ́ àti ilé-iṣẹ́ ìnáwó ti Ìpínlẹ̀ Èkó, Ilẹ̀ Nàìjíríà. Victoria Island jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn agbègbè ìyasọ́tọ̀ jùlọ àti agbègbè tó gbówólórí láti gbé ní Ìlú Èkó. Ìlú àti erékùsù wà láàrin àwọn ààlà tí ìjọba ìbílẹ̀ Eti-Osa (LGA).
## Ọ̀rọ̀ Ajé Ìlú Náà

Ibi ìfowópamọ́ ti Guaranty Trust Bank àti Access Bank plc ní olú ilé-iṣẹ́ wọn lórí erékùṣù náà, Halliburton àti IBM ṣiṣẹ́ àwọn ọ́fíìsì lórí Victoria Island.
## Ìwolulẹ̀ Ìlú Maroko
Àwọn olùgbé ìlú Maroko tẹ́lẹ̀ tí a fipa sì tì lépa àtúnṣe láàrín ètò ìdájọ́ Nàìjíríà, láìsí àṣeyọrí. Ní ọdún 2008, àjọ kan tó ń jẹ́ ẹ̀tọ́ ọmọnìyànèyí tí a mọ̀ sí human rights, Social and Economic Rights Action Centre (SERAC), fi ẹ̀sùn kan ìgbìmọ̀ tó ń bójú tó ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn àti Ènìyàn nílẹ̀ Áfíríkà fún àwọn ará Maroko.
## Ilé-ìwé
*British International School Lagos*, àti *Lycée Francais Louis Pasteur de Lagos* wà lórí Victoria Island. Èyí tó tún wà lórí Victoria Island yìí náà ni *American International School of Lagos*,
## Àwọn Ìtọ́kasí
Overland Airways

**Overland Airways**  ó jẹ́ ilé iṣẹ́ pápákọ̀ òfurufú tí ó kalẹ̀ sí ìlú Ìkẹjà, Ìpínlẹ̀ Èkó orílé-èdè Nàìjíríà. Olú ilé iṣẹ́ wọn wà ní pápákọ̀ Òfurufú Murtala Muhammed International Airport, ní Ìkẹjà, tí wọ́n si ní ẹ̀ka sí pápákọ̀ Òfurufú Nnamdi Azikiwe International Airport, ní ìlú  Àbújá.

## Ìtàn rẹ̀
Ilé iṣẹ́ bààlúù yí bẹ̀rbẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ní ọdún 2002,  pẹ̀lú àwọn òṣìṣẹ́ tí wọ́n tó 194 níye. Ní ọdún 2007 ni ìjọba orílẹ̀-èdè Nàìjíríà fún gbgbogbo ilé iṣẹ́ bàlúù àpérò ní gbèdéke  di Ọgbọ̀njọ́ oṣù Kẹ́rin ọdún 2007 , kí wọ́n ṣàlékún ìgbáyé-gbádùngbádùn èrò tí wọ́n jẹ́ oníbàárà wọn nípa  lílo bíbíọ̀ ọkọ̀ Òfurufú layeọ̀ àti aláfíà, bí bẹ́ẹ̀kọ́, kí wọ́n kógbá wọlé. Ilé iṣẹ́ yí bọ̀wọ̀ fún Òfin ìjọba tí ó ń rí sí ìgbòkègbodò ìrìnà afẹ́fẹ́ lábẹ́ àjọ   Nigerian Civil Aviation Authority(NCAA)gẹ́gẹ́ bí wọ́n ti pàá kalẹ̀ , ìjọba sì fòntẹ̀ lùú gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára ilé iṣẹ́ pápákọ̀ Òfurufú tí yóò ma ṣiṣẹ́ nílẹ̀ Nàìjíríà.

## Àwọn Ibùdó tí ó ń ná
Àwọn ibùdó rẹ̀ lábẹ́lé tí ó ń ná ni wọ̀nyí:

* Nàìjíríà
** Abuja, FCT - Nnamdi Azikiwe International Airport **Hub**
** Akure, Ondo - Akure Airport
** Asaba, Delta - Asaba International Airport
** Bauchi, Bauchi - Sir Abubakar Tafawa Balewa International Airport
** Dutse, Jigawa - Dutse International Airport
** Ibadan, Oyo - Ibadan Airport
** Ilorin, Kwara - Ilorin International Airport
** Jalingo, Taraba - Jalingo Airport
** Ikeja, Lagos - Murtala Mohammed International Airport

## Àkójọ Ọkọ̀ Òfurufú wọn

Títí di oṣù Kẹjọ ọdún 2025, Overland Airways ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú àwọn ẹ̀rọ òfurufú wọ̀nyí:

## Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ìjàmbá rẹ̀
Wọ́nnsọ wípé Ọkọ̀ Overland Airways ATR 72-202 ni ó gbiná ní ọjọ́ Kejìlá oṣù Kẹwàá ọdún 2018, látàrí ìná tí ó ṣẹ́yọ lásìkò tí wọ́n ṣàtúnṣe sí Ọkọ̀ náà ní pápákọ̀ Òfurufú  Murtala Muhammed International Airport. Iná náà ṣẹ́yọ látàrí pé Ground Power Unit (GPU) kọlu àwọn abẹ́fẹ́lẹ̀ propeller ọkọ̀ òfurufú náà lẹ́yìn tí ẹ̀rọ ọkọ̀ òfurufú náà ti bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣiṣẹ́ ní inú hangar. Ẹ̀wẹ̀, ẹnikẹ́ni kò fara pa nínú ìjàmbá iná náà.  

Ní ọjọ́ kẹẹ̀dógún Oṣù Karùn-ún, ọdún 2022, wọn borí àjálù tí ó lè nígbà tí ẹ̀rọ kan nínú ọkọ̀ òfurufú Overland Airways kan la iná ṣáájú ìbálẹ̀ rẹ̀ ní Papa Òfurufú Àgbáyé Murtala Muhammed. Ọkọ̀ òfurufú náà, OF 1188, ń bọ láti Ìlọrin lọ sí Èkó (Lagos), pẹ̀lú arìnrìn-àjò mẹ́tàlélọ́gbọ̀n (33) àti àwọn òṣìṣẹ́ órí ọkọ̀. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ẹ̀rọ ọkọ̀ náà ti laná, ọkọ̀ òfurufú náà balẹ̀ láyọ̀ àti àlàáfíà lórí pátákó òfurufú àgbáyé Papa Murtala Muhammed, gbogbo arìnrìn-àjò àti àwọn òṣìṣẹ́ sì jáde láìsí ìfarapa kankan. 

## Àwọn Ìtọ́kasí

## External links

* Official website
Abúlé Abẹ́òkúta Ní Jamaica

**Abúlé Abẹ́òkúta** jẹ́ ibi ìgbà fẹ́ tó rẹwà lọ́pọ̀lọpọ̀ ní orílẹ̀-èdè Jamaica. Ó yàtọ̀ sí Abẹ́òkúta tí ó jẹ́ olú-ìlú ìpínlẹ̀ Ògùn, lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ ibi ìgbafẹ́ tí ó kún fún àwọn ohun Ìgbé-ayé àtijọ́ tí kò lábàwọ́n àwọn ohun-èlò ọ̀làjú ayé òde òní. Wọ́n dá Abúlé Abẹ́òkúta ní ibi tí wọ́n ń pè ní Dean’s Valley Westmoreland ní Jamaica ní nǹkan bí ọ̀ọ́dúnrún ọdún sẹ́yìn nígbà okowò ẹrú. Lọ́jọ́ karùn-ún oṣù kìíní ọdún 2003 ni aṣojú orílẹ̀-èdè Nàìjíríà sí Orílẹ̀ èdè Jamaica, Florentina Ukonga wá ṣí ibi ìgbafẹ́ Abúlé Abẹ́òkúta ní Jamaica.

## Ìbáṣepọ̀ láàrin ìlú Abẹ́òkúta ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Abúlé Abẹ́òkúta ní Jamaica

Ìtàn sọ wípé, àwọn ẹrú àkọ́kọ́ tí wọ́n kó ní nǹkan bí ọ̀ọ́dúnrún ọdún sẹ́yìn láti Abẹ́òkúta ní ìpínlẹ̀ Ògùn lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà lọ sí orílẹ̀-èdè Jamaica ní wọ́n kó si oko, ibi tí wọ́n ń pè ní Abúlé Abẹ́òkúta ní Jamaica lónìí. Abúlé Abẹ́òkúta tóbi tó ìwọ̀n-ilẹ̀ ékà mẹ́tàlá. Àwọn òkúta àti òkè Abúlé Abẹ́òkúta ní Jamaica mú un dàbí Abẹ́òkúta ti orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.   Òkúta ńlá bí tó fara jọ Òkúta Olúmọ wà ní Abẹ́òkúta ní Jamaica. Ìjọra àgbègbè yìí ní Jamaica pẹ̀lú Abẹ́òkúta pọ̀ tó bẹ́ẹ̀ tí wọ́n fi sọ ọ́ ní Abẹ́òkúta.

## Àwọn Ìtọ́kasí

ẹ̀ka:Jamáíkà
Ile Gbigbe Mambilla

Ilẹ̀ gbígbe Mamìbíllà wà ní Gémbù, ìjọba ìbílẹ̀ Sáúdánà ní ìpínlẹ̀ Tàrába ní Oríĺ èdè Nàìjìríà. Ile gbigbe yii je itesiwaju arewa orile ede Naijiria ti oke ile okeere Kameruunu. Ó wà ní agbede ìgbéga 1600meters (5,249ft) ìpele odò, tí ó  sọ di òkè tí ó ga jù ní orílẹ̀ èdè Nàíjíríà. Àwọn abúlé tí ó wà ní orí òké náà tí ó ga kéré jù lọ ní  1828 meter (iwon ese bata 5,997) kọjá ìpele odò. 

Awọn òkè tí ó yípo ilè gbígbẹ náà ga ní ẹgbẹ̀rún méjì mítà (2,000metres), ìwọ̀n ẹsẹ̀ bàtà Ẹ́ẹ́rìn- dín- lọ́gbọ̀n- lé- ̀ẹẹ́dẹ́gbẹ̀ta- lé -lẹ́ ẹgbẹ̀rún mẹ́fà (6526ft),bíi òkè chapali Waddi tí ó ga ní ìgbede mítà Óókàn- dí- lógún -lenírinwó- lé lẹ́gbẹ̀rún méjì( 2,419meters), ìwọ̀n ẹsẹ̀ bàtà Éérìn -dín- lógójì -lé- lẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀rún -lé - lẹ́gbẹ̀rún méje (7,936ft) kọjá ìpele odò. Tí a bá yọ ÒKè kamẹrúùnù kúrò, Màmìbíllà  ni òkè tí ó ga jù níorílẹ̀ èdè Nàíjíríà àti  Ìwọ̀ òòrùn Áfíríkà.

Ilẹ̀ gbígbe Màmìbílà wọn kìlòmítà Ẹ́ẹ́rìn -dín -lọ́gọ̀rún ní ìparí igun (96km) (60mi); ogójì kìlòmítà  ní ìbú (40km) (25mi) , pẹ̀lú  ìyípo tí ó ga ní ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀rún mítà (900m), ìwọ̀n ẹsẹ̀ bàtà ẹ́ẹ́tà lé- láádọ̀ta -lé- lẹ́gbẹ̀rún méjì (2,953ft) . Òkè náà gba agbègbè tí ó lé ní kìlòmítà oníhàmẹ́rin Óókàn -dín̄- lé -láádọ̀rún -lé lọ́ọ́dúrún lé lẹ́ẹ́gbẹ̀rún mésàn. (9389 square kilometer) (3625mi

## Àwọn Ìtọ́kasí
1. 

2.
Sola Sobowale

**Ṣọlá Ṣóbọ̀wálé** tí wọ́n bí ní ọjọ́ kejìdínlógún, oṣù kejìlá, ọdún 1963, jẹ́ òṣèré  sinimá àti adarí eré ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.  Ó di olókìkí ní ọdún 2001, nínú ìṣàfihàn ti Ìtàn-àkọọ́lẹ̀ Super Story  : *Oh Father, Oh Daughter.* 

## Iṣẹ́ rẹ̀
Ó dara pọ̀ mọ́ eré orí ìtàgé nípasẹ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn fíìmù tí Ẹgbẹ́ Awada Kẹrikẹri ṣe lábẹ́ adarí Adébáyọ̀ Sàlámì .  Láàárín ọdún díẹ̀, ó ti ṣe iṣẹ́ akọ̀wé, ìtọ́sọ́nà àti ìgbéjáde ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn fíìmù Nàìjíríà.  Ó ṣe akọ̀wé, àgbékalẹ̀ ati ìtọ́sọ́nà, *Ohun Oko Somida*, fíìmù Nàìjíríà kan tí ó jáde ní ọdún 2010 èyí tí ó ṣe ìràwọ̀ Adébáyọ̀ Sàlámì .  Ó ṣe ìfihàn nínú Dangerous Twins, fíìmù ti Nàìjírà tí ó jáde ní ọdún 2004 tí Tádé Ògìdán ṣe, ẹni tó kọ fíìmù yìí ni Níji Àkànní .  Ó tún ṣe ìfihàn nínú *Family on Fire* ìṣelọ́pọ̀ ati ìtọ́sọ́nà nípasẹ̀ Tádé Ògìdán . 

## Ìgbésí Ayé rẹ̀
Sola Sobowale jẹ́ ìyàwó Dotun Sobowale. Ó bí ọmọ mérin fún ọkọ rẹ̀.

## Àwọn àmì ẹ̀yẹ
Ní ọdún 2019, ó gba àmì ẹ̀yẹ African Academy Academy (AMAA) fún Òṣèré tó dára jù lọ fún ipá rẹ̀ ní fíìmù *King of Boys*  tó jáde ní ọdún 2018.

## Àwọn àṣàyàn eré rẹ̀

### Òṣèré
**[[Aṣẹ́wó Tó Re Mẹ́kà]]* (1992)
**[[Diamond Ring (1998 film)|Diamond Ring]]*  (1998)
**[[Super Story]]: Oh Father, Oh Daughter* (2001).
**[[Outkast (film)|Outkast]]* (2001).
**Ayomida* (2003)
**Ayomida 2* (2003)
**[[Dangerous Twins]]* (2004)
**[[Disoriented Generation]]* (2009)
**[[Ohun Oko Somida]]* (2010)
**[[Family on Fire]]* (2011)
**[[The Wedding Party (Nigerian film)|The Wedding Party]]* (2016)
**[[Christmas Is Coming (film)|Christmas Is Coming]]* (2017)
**[[The Wedding Party 2]]* (2017)
**[[King of Boys]]* (2018)
*''The Men's Club'' (2018 - 2020)
**[[Wives on Strike: The Revolution]]* (2019)
**[[Gold Statue]]* (2019)
**[[Shadow Parties]]* (2020)
**[[In Case of Incasity]]* (2020)
**[[King of Boys: The Return of the King]]* (2021)

### Olóòtú

* *Ayomida* (2003)
* *Ayomida 2* (2003)
* *[[Ohun Oko Somida]]* (2010)

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1965
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Tóbi Oyinlolá

**Tóbi oyinlolá** (ojó ìbí:ojó kewàá osù  Kaàrún odún 1992 ni ilú ìbàdàn,Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ Nàìjíríà)

Omo bíbí orílè èdè Nàìjíríà tí ó jé onísòwò àti òjògbón. Ó lààmìlaaka lénu isé rè pèlú ilé-isé rloop incorporated, ilé-isé tí ó n gbìmò pò láti rii dájú pé àlá ìlanà ìrin àjò  oní ìpele kaàrún ti Elon Musk se agbáterù rè wà sí ìmuse.  

Tóbi Oyinlolá ni ó se agbáterù èro ònkà ìgbàlódé tí ó ma fún wa láàye láti San owó gáàsì ìdáná bí a sé n lòó. Èyí máa se àrídájú wípé àwon asàmúlò gáàsì ìdáná kò ní láti San owó gboboi lóríi  gáàsì lékàn-an náà,tí ó sì jé pé owó ìwònba tí wón bá lò ni wón yíò San. 

Ògbéni Olúwatóbi se agbáterù irinsé tó dá sisé,pèlú ìtònsán Òrùn(Solar energy)fún ijó méta pèlú àjòsepò ìlú Kòréà Gúúsù,Amẹ́ríkà,àti Índíà. 

Ní Odún 2018,Wón dárúko rè pèlú àwon òdó mìíràn pèlú Davido gégébí àwon tí ó wúlò fún àwùjo.

## Àwọn ìtọ́kasí
Patience Ozokwor

thumb|Patience Ozokwor níbi ìṣètò fiimu
**Patience Ozokwor** (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kẹsàn-án ọdún 1958) jẹ́ òṣèré sinimá-àgbéléwò, akọrin ìyìn rere àti olùránṣọ ọmọ bíbí ìlú Ngwọ ní ìpínlẹ̀ Enugu lorílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó gbajúmọ̀ nípa ṣíṣe ère tí ẹ̀dá-ìtàn rẹ̀ sáàbà máa ń burú. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ni àmín ẹ̀yẹ ló ti gbà lórí siniá-àgbéléwò ṣíṣe. Lára wọn ni àmìn ẹ̀yẹ Movie Academy Awards fun amúgbalẹ̀gbẹ̀ẹ́ ẹ̀dá-ìtànbìrin tó dára jùlọ lọ́dún 2012 àti 2013. Ó gbajúmọ̀ débi pé Ìjọba Àpapọ̀ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà dá a lọ́lá pẹ̀lú àwọn mọ́kàndínlọ́gọ́rùn-ún mìíràn nígbà ayẹyẹ ọgọ́rùn-ún ọdún ìsọdọ̀kan apá ìlà-oòrùn àti àríwá orílẹ̀-èdè Nàìjíríà lọ́dún 2014.   

## Ìtàn ìgbésí-ayé rẹ̀

Gégé bí a ṣe sọ ṣáájú, wọ́n bí Patience Ozokwor ní ìlú Ngwo ní ìpínlè Enugu, lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà, ṣùgbọ́n ìlú Èkó ló ti bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ rẹ̀ kíkà ní ilé-ìwé Abimbola Gibson Memorial School. Ó tẹ̀ síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ilé ìwé gígaInstitute of management and technology ní ìpínlẹ̀ Enugu, níbi tí ó ti kàwé gboyè dìgírì àkọ́kọ́ nínú ìmọ̀ nǹkan yíyà (Fine Art). Láti ìgbà èwe rẹ̀, láti ilé ìwé àkọ́bẹ̀rẹ̀ ní Patience Ozokwor ti fẹ́ràn ère orí ìtàgé, láti ìgbà náà ló ti máa ń kópa oríṣiríṣi ní ilé-ìwé àkọ́bẹ̀rẹ̀. Nítorí ìdí èyí, ó ti di ìlúmọ̀ọ́kà kí ó tó gbajúmọ̀ nìdí sinimà àgbéléwò. Ó kópa pàtàkì nínú sinimà aṣàfihàn lórí ẹ̀rọ amọ́hùnmáwòrán, the Nigerian Television Authority (NTA), tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Someone Cares" Nígbà tí ó wà lọ́mọ ọdún ókàndínlógún ló ti fẹ́ oko, ó bímọ mẹ́ta fúnrarẹ̀, ó sìn gba ọmọ márùn-ún tọ́, tí gbogbo wọn sìn ń jẹ́ orúkọ rẹ̀. Ọkọ rẹ̀ kú lọ́dún 2000. Kò sìn lọ́kọ mìíràn mọ́.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Ìdòwú Philips

**Ìdòwú Philips** ni  a bí ní  ọjọ́ Kẹrìndílógún oṣù Kẹwàá ọdún  1942 (26-10-1942), òun ni a mọ̀ sí  **Ìyá Rainbow**, jẹ́ gbajúgbajà Òṣeré kan tí  ó   jé ọmọ  orílẹ̀-èdè Nàìjíríà .  

## Ìbẹ̀rẹ̀ ayé àti iṣẹ́ rẹ̀
A bí **Ìyá Rainbow** ní ìlú  Ìjẹ̀bú-Òde ní Ìpínlẹ̀ Ògùn, tí ó jẹ́ apá Gúsù ìwọ̀-Oòrùn ilẹ̀ Naijiria .  Orúkọ àpèjẹ orí ìtàgé rẹ̀ ni "Ìyá Rainbow" tí ó túmọ̀ sí "Òṣùmàrè" (tí ó túmọ̀ sí "Rainbow" ní èdè Gẹ̀ẹ́sì), orúkọ tí Ìdòwú tẹ̀ mọ́ra yí ni ó jẹ́ orúkọ  ẹgbẹ́ òṣèrè ọkọ rẹ̀  Sir Hubert Ògúùndé, tí ó kú ní ọdún 1990.  Ó ti fìgbà kan ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́  bí olùtọ́jú aláìsàn ní àwọn ilé-ìwòsàn gbogbo-gbò ti ìjọba ni ilẹ̀ Nàìjíríà fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún, tí ó sì ma ń ṣe eré orí ìtàgé nídàákú rekú ní àwọn àsìkò tí ó ń ṣiṣẹ́ nọ́ọ̀sì. Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tíátà ní pẹrẹu ní ẹ̀yìn ikú ọkọ rẹ̀, ìyẹn  Augustine Àyànfẹ́mi Phillips (ẹni tí ó ́jẹ́ òṣìṣẹ́ gidi pẹ̀lú olùdásílẹ̀ Sinimá Àgbéléwò ní ilẹ̀ Nàìjíríà (Sir Hubert Òguúndẹ́).  Ìdòwú ti kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn fíímù ilẹ̀ Nàìjíríà, bíi *Àpáàdì*, *Ẹrú*, *Àjẹ́ ni ìyá mi* àti àwọn mìíràn.  Ọlórun fi ọmọ márùún ta á lọ́rẹ.  

## Àwọn Fíímù tí ó ti kópa

* 1997- *Padà sí Áfíríkà* 
* 2000- *Lạ́gídígba* 
* 2002- *Jésù Mushin* 
* 2002- *Ìrẹ́pòdùn* 
* 2002- *Ẹyin Ògòngò* 
* 2003-  *N150 Mílíọ̀nù* 
* 2003- *Ìfé òtító* 
* 2003- *Fìlà Daddy* 
* 2003-  *Ọkọ̀ North* 
* 2003- *Ọmọ òkú Ọ̀run* 
* 2003- *Okùn ìfẹ́* 
* 2004- *Okùn ìfẹ́ 2* 
* 2004- *Ọ̀kan ṣoṣo* 
* 2004- *Ọ̀kan ṣoṣo 2* 
* 2004- *Ògì eto* 
* 2004- *Ògì eto 2* 
* 2006- *Àbẹ̀ní* 
* 2006- *Ọdún ǹ bákú* 
* 2006- *Mẹ́wá ń ṣẹlẹ̀* 
* Ọdun 2006- *Èebúdolá tèmi* 
* 2006- *Agbefo* 
* 2006- *Agbefo 2* 
* 2007- *Orita Ipinya* 
* 2007- *Olugbare* 
* 2007- *Olóri* 
* 2007- *Maku* 
* 2007- *Kootu olohun* 
* 2007- *Kilebi olorun* 
* 2008- *Taiwo Taiwo* 
* 2008- *Taiwo Taiwo 2* 
* 2008- *Itakun ola* 
* 2008- *Ìkúnlè kèsán* 
* 2008- *Ikilo agba* 
* 2008- *Igba ewa* 
* 2008- *Aje metta* 
* 2008- *Aje metta 2* 
* 2009- *Ìpèsè* 
* 2009- *Ìdàmu eléwòn* 
* 2009- *Elewon* 
* 2009- *Akoto olokada* 
* 2009- *Akoto olokada 2* 
* 2018- *Oga Bolaji* 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ojọ́ìbí ní 1942
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá
Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Ogun Àgbẹ̀kọ̀yà

**Ogun Àgbẹ́kọ̀yà** ni ìjà ìfẹ̀hónú àwọn ẹgbẹ́ àwọn àgbẹ̀ tó bẹ́ sílẹ̀ lọ́dún 1968 sí 1969 nílẹ̀ Yorùbá nígbà ìṣéjọba ẹlẹ́kùnjẹkùn lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Àwọn àgbẹ̀ adáko kòkó ló ṣe agbátẹrù ìjà ìfẹ̀hónú yìí tí àwọn àgbẹ̀ yòókù sì dára pọ̀ láti tako ìṣèjọba aninilára ní àsìkò ìjọba ológun lápá iwọ̀-oòrùn Nàìjíríà. 

## Bí ìjà ìfẹ̀hónúhàn Àgbẹ́kọ̀yà ṣe bẹ́ sílẹ̀
Ogun tàbí Ìjà Àgbẹ́kọ̀yà jẹ́ ìjà ìfẹ̀hónúhàn àwọn mẹ̀kúnnùtó gbajúmọ̀ jùlọ lorílẹ̀-èdè Nàìjíríà tako ìṣéjọba tó bẹ́ẹ̀ gé tí ó fi di ohun Ìtọ́kasí di òní yìí. Ó jẹ́ ìjà ìfẹ̀hónúhàn láti tako ọ̀wọ́n gógó owó-orí tí àwọn ìjọba ìgbà náà ń dábáà láti bẹ̀rẹ̀ sí ní gbà lọ́wọ́ àwọn àgbẹ̀, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn kan gbà á lérò pé ó ní ìsúnnásí òṣèlú nínú. Ìjà ìfẹ̀hónúhàn hàn yìí bẹ́ sílẹ̀ nígbà ìṣéjọba Ọ̀gágun Robert Adéyínká Adébáyọ̀, tí ó jẹ́ gẹ́gẹ́ bí Ààrẹ apá ìwọ̀-oòrùn Nàìjíríà.  Ìjà yìí bẹ́ sílẹ̀ nígbà tí ìṣèjọba Ọ̀gágun Ọláyínká Adébáyọ̀ fi kún owó-orí tí àwọn àgbẹ̀ ń san fún ìjọba. Àwọn àgbẹ̀ yarí, tí wọ́n sì kọ̀ jálẹ̀ láti san ẹ̀kúnwó owó-orí yìí. Ọjọ́ burúkú èṣù gbomi mú ní lọ́jọ́ tí ìjà yìí bẹ́ sílẹ̀ lóríta abúlé Ọ̀lọ́rundá ní Ìbàdàn, olú-ìlú ìṣèjọba ìwọ-oòrùn (western region). Ìjọba ìgbà náà sọ owó-orí di dọ́là mẹ́jọ ($8), ṣùgbọ́n tí àwọn àgbẹ̀ yarí pé wọn kò lè san ju ọgbọ̀n ṣílè. Gẹ́gẹ́ bí Àlájì Lálékan Làsísì Akékaaka , ẹni tí ó jẹ́ ọ̀kan gbòógì lára àwọn tó jẹ́ olórí àwọn Àgbẹ́kọ̀yà ṣé sọ láìpẹ́ nínú ìfọ̀rọ̀wérọ̀ pẹ̀lú ìwé ìròyìn Punch, ó ní ṣàdédé ni àwọn ọlọ́pàá ìjọba ìgbà náà ṣà dédé yìn ọn pa méjì nínú àwọn àgbẹ̀-agbinkòkó tí wọ́n péjọ sí oríta Ọlọ́rundà láti dúnàádúràá pẹ̀lú àwọn aṣojú ìjọba lórí ẹ̀kúnwó owó orí yìí. Ìṣekúpa àwọn wọ̀nyí ló mú inú bí àwọn àgbẹ̀ tí àwọn náà dojú ìjà kọ àwọn ọlọ́pàá. Ìjà yìí tàn káàkiri ilẹ̀ Yorùbá, ọ̀pọ̀lọpọ̀ dúkìá ìjọba àti ẹ̀mí ló ṣòfò nígbà ìfẹ̀hónúhàn yìí. Olórí àwọn Àgbẹ́kọ̀yà nígbà náà ni Tàfá Adéoyè. Ẹgbẹ́ Àgbẹ́kọ̀yà sṣì wà títí di òní yìí.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Robert Adéyínká Adébáyọ̀

**Robert Adeyinka Adebayo** (tí a bí ní Ọjọ́ Kẹ̀sán-án oṣù kẹta ọdún 1928 tí ó sì fáyé lẹ̀ ní ọjọ́ kẹjọ oṣù Kẹta ọdún 2017) jẹ́ ọ̀gágun àti Gómìnà ètò ìṣèjọba-àná ní ìwọ-oòrùn, ilẹ̀ Yorùbá, lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà láti ọdún 1966 sí 1971. Òun náà ní Adarí àwọn òṣìṣẹ́ ológun àti ọ̀gá àgbà ilé ìwé ìkẹ́kọ̀ọ́ àwọn ológun (the Nigerian Defence Academy).
  

## Ìgbésí-ayé rẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀

Adéyínká Adébáyọ̀ tí a bí lọ́dún 1928 jẹ́ ọmọ òṣìṣẹ́ ìjọba ní Ìpínlẹ̀ Èkìtì lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó bẹ̀rẹ̀ ìwé kíkà rẹ̀ ní All Saints School, Iyin-Ekiti, ó tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Eko Boys High School àti Christ's School Ado Ekiti. Ó dára pọ̀ mọ́ ilé-ìwé àwọn ológun, the West African Frontier Force lọ́dún 1948, níbi tí ó ti gboyè ológun kí ó tó tẹ̀síwájú nínu ẹ̀kọ́ láti gboyè ológun síi ní ìlú Teshie lorílè-èdè Ghana lọ́dún 1950 sí 1952. Lẹ́yìn tí ó pegedé tí ó sì kàwé gboyè ológun (War Office Examination for Commonwealth cadets) lọ́dún, ó tún tẹ̀síwájú láti ríi pé òun kàwé pegedé nínú ìdánwò 1952 as well as ilé ìwé gíga (the West African) lọ́dún 1953 wọ́n fún un ní oyè ológun nílé ẹ̀kọ́ ológun ti the Royal West African Frontier Force) gẹ́gẹ́ bí ọmọ ìwọ oòrùn Afíríkà ẹlẹ́ẹ̀kẹ̀tàlélógún tó kàwé gboyè ológun (West African military officer), òun sì ni ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà keje tí ó kàwé gboyè ológun bẹ́ẹ̀ lẹ́yìn ìtẹ̀síwájú ẹ̀kọ́ ológun rẹ̀ ní Eaton Hall lórílẹ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì. Ó tún kàwé gboyè ní Staff College  Camberley (Surrey) lọ́dún 1960, àti ní ilé ìwé ológun tí Imperial Defence College, ní ìlú Gẹ̀ẹ́sì bákan náà lọ́dún 1965. 

## Adéyínká Adébáyọ̀ gẹ́gẹ́ bí Gómìnà

Adéyínká Adébáyọ̀ di ọ̀gágun lọ́dún 1953. Àwọn ìjọba ológun fi í jẹ Gómìnà apá ìwọ-oòrùn lọ́dún 1966 sì 1971. Nígbà tí ó jẹ Gómìnà, ó dá ilé ẹ̀kọ́ gíga tí ìṣèwáàdí àti ẹ̀kọ́ lórí iṣẹ́ àgbè sí ìlú Ìbàdàn. Òun ni ìṣèjọba rẹ̀ ṣokùnfà Ogun Àgbẹ̀kọ̀yà lọ́dún 1968 sí 1969.  

## Àwọn Ìtọ́kasí
Odò Ògùn

Odò **Ògùn** jẹ́ alagbalúgbú omi tí ó ń ṣàn kan ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó ń  ṣàn lọ sínu Lagoon  ní Ìlú Èkó .  

## Ṣíṣẹ̀ àti ṣíṣàn rẹ̀
Odo Ògùn lò bẹ̀rẹ̀ láti  river rises in Ìpínkẹ̀ Ọ̀yọ́  ní ìtòsí ìlú Ṣakí tí fífẹ̀ rẹ̀ sì tó nkan bí  tí ó sì ń ṣàn gba flows through Ìpínlẹ̀ Ògùn  ọjá lọ sí inú odò Ọ̀sà ní  Ìpínlẹ̀ Èkó .
Wọ́n dẹ́bùú omi yí ní  Ikere Gorge Dam iní ó wà ní ìlú  Ìsẹ́yìn ní agbègbè ìjọba Ìbílẹ̀ Ìsẹ́yìn ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́
Ojúkò (reservoir) omi yí tó .
Ojú kò omi yí tánọ̀ bu  iyì kún  Oyo National Park, nípa ṣíṣe àlékún ọ̀nà ìgbafẹ́ níbẹ̀ pẹ̀lú bí ó ṣe ń ṣàn kiri agbègbè náà.
Odò  Ofiki tí òun náà tún ń ṣàn nítòsí Ìlú Ṣakí ni ó ń tọ Odò Ògùn lẹ́yìn. 
Ẹ̀wẹ̀  Odò Ọ̀yán náà tún jẹ́ ọ̀kan pàtàkì lára wọn, èyí tí wọ́n dẹ́bùú rẹ̀ ní  Ọ̀yán River Dam  èyí tí ó jẹ́ orísun omi fún ìlú Abẹ́òkúta àti ìlú Èkó lápápọ̀. 
Ní àqọn agbègbè tí ènìyàn ti pọ̀jù, wọ́n ma ń lo omi yí láti fi wẹ̀ tàbí fọ aṣọ pàá pàá jùlọ fún mímu, lọ́pọ̀ ìgbà. Omi yí tún m ń jẹ́ ohun èlò tí wọ́n fi ma ń fọ ohun kóhun pàápàá jùlọ odò ẹran

## Ìtàn rẹ̀
Nínú Ìgbàgbọ́ Yorùbá, Yemọja jẹ́ Olú Odò Ògùn. Olúṣọ́ ìjọ Àgùdà kan Charles Phillips, tí ó jẹ́ bàbá fún Charles Phillips tí ó padà di Bíṣọ́ọ́bù fún ìjọ Àgùdà ti ìpínlẹ̀ Òndó nígbà ayé rẹ̀, kọ̀wé kan ní ọdún 1857 pé:  "àwọn ènìyàn tí ó ń gbé lẹ́bàá odò  Ògùn ma ń sin Odò náà, ṣáájú kí ó tó ṣàn wọ inú ọ̀gbun / ibúdò ńlá.   Odò náà gba àárín ìlú Ọ̀yọ́ à̀tijọ̣́ kojá. Ìlú Ọ̀yọ́ ni a lè pín sí ìsọ̀rí mẹ́fà. Mẹ́ta ní apá ìwọ̀-Oòrùn ti Odò Ògùn àti mẹ́ta sí ìlà-Oòrùn Odò náà.  Nígbà kan rí,  Odò náà kópa nínú lílànà fún àwọn oníṣòwò nípa kíkó àwọn ọjà wọn wọ ọkọ̀ ojú omi láti ìlú Abẹ́òkúta sí Ìletò Èkó . 

## Àwọn Ìtọ́ka sí

Ẹ̀ka:Ìpínlẹ̀ Èkó
Ẹ̀ka:Ìpínlẹ̀ Ògùn
Ẹ̀ka:Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́
Ẹ̀ka:Awon Odò ilẹ̀ Nàìjíríà
Babatunde Hunpe

**Babátúndé Húnpẹ** (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kejì oṣù kẹjọ ọdún 1963) jẹ́ Olóṣèlú ọmọ bíbí ìlú Àgbádárìgì (Badagry) ní Ìpínlẹ̀ Èkó ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọmọ ilé ìgbìmọ̀ aṣojú-aṣòfin Nàìjíríà tí ó ń ṣojú ìjọba ìbílẹ̀ Àgbádárìgì (Badagry Federal Constituency) lọ́wọ́́lọ́wọ́. 

## Ìgbé-ayé rẹ̀ lágbo òṣèlú

Kí ó tó di ọmọ ẹgbẹ́ ilé aṣojú-ṣòfin, tó ń ṣojú ẹkùn ìdìbò Àgbádárìgì (Badagry Federal Constituency) ó ti fìgbà kan ṣiṣẹ́ ní Fásitì ìpínlẹ̀ Èkó (Lagos State University), ó jẹ́ Olùdámọ̀ràn Pàtàkì fún Gómìnà-àná fún ìpínlẹ̀ Èkó, Akínwùnmí Aḿbọ̀dé lórí ètò àyíká lọ́dún 2015 sí 2019. Bẹ́ẹ̀ náà ó bá Babátúndé Rájí Fáṣọlá ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí òlùràlọ́wọ́ pàtàkì lórí àyíká nígbà ìṣèjọba rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí gómìnà ìpínlẹ̀ Èkó lọ́dún 2011 sí 2015. Ọmọ ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress ni. 

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1963
Ibùdó Ogunléndé

**Ibùdó Ogunléndé** jẹ́ ibùdó pàjáwìrì tí wọ́n kọ́ láti pèsè ilé, àbọ̀, oúnjẹ, ìlera àti àwọn nǹkan mìíràn fún àwọn tí ó móríbọ́ ní agbègbè, ìlú tàbí orílẹ̀ èdè tí ogun ń jà tàbí tí wàhálà kan bẹ́ sílẹ̀ sí. Nígbà mìíràn ẹ̀wẹ̀, ó lè máà jẹ́ ogún, kí ó jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ ìjàmbá pàjáwìrì bíi, ìjì búburú, iná, ìṣẹ̀lẹ̀ ẹṣin-ò-kọkú àti àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tàbí ìjàm̀bá búburú mìíràn ni wọ́n ṣe máa ń dá ibùdó Ogunléndé sílẹ̀. 

## Àwọn tí wọ́n máa ń dá Ibùdó Ogunléndé sílẹ̀

Ìjọba orílẹ̀ èdè, ìpínlẹ̀, ajo àgbáyé tàbí àjọ tó da orílẹ̀-èdè sí orílẹ̀-èdè pọ̀, àjọ aṣèrànlọ́wọ́-ọ̀fẹ́ tí kìí ṣe ti ìjọba ló máa ń dá ibùdó Ogunléndé sílẹ̀ láti dá àbò bo àwọn tí ogún tàbí ìṣẹ̀lẹ̀ ìjàm̀bá lé kúrò nílé tàbí orílẹ̀-èdè wọn. 

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Ibùdó Ogunléndé
Guru Maharaj Ji

**Guru Maharaj Ji** tí orúkọ àbísọ rẹ̀ ń jẹ́ Mohammed Ajírọ́batán jẹ́ olùdarí ilé ìjọsìn kan tó fìkàlẹ̀ sí ìlú Ìbàdàn ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó júwe ara rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí "Ọ̀gá Ẹ̀dá-Àlàyè tó mọ́ jùlọ", ó sì tún pe ara rẹ̀ ní "Jésù dúdú". Ó ní òun lágbára láti ṣe ìwòsàn àti gbogbo nǹkan tó bá ń da ènìyàn láàmú. 
 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Aríṣekọ́lá Àlàó

**Arisekola Abdulazeez Àlàó** (tí a bí ní Ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kejì ọdún 1945 tí ó sì kú ọjọ́ kejìdínlógún oṣù Kàrún ún ọdún 2014) jẹ́ gbajúmọ̀ oníṣòwò láti ìlú Ìbàdàn . Ó joyè Ààrẹ Mùsùlùmí tí gbogbo ilẹ̀ Yorùbá, èyí wáyé nípa ìrànlọ́wọ́ lóríṣiríṣi tí ó máa ń ṣe láti gbé ẹ̀sìn Mùsùlùmí ga. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ mọ́ṣáláṣí ló kọ́ káàkiri ilẹ̀ Yorùbá nígbà ayé rẹ̀.  

## Ìgbé-ayé rẹ̀ ni ìbẹ̀rẹ̀

Gẹ́gẹ́ bí a ṣe sọ ṣáájú, wọ́n bí Aríṣekọ́lá Àlàó ni Ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kejì ọdún 1945 sì abúlé Ajia, ní ìjọba-ìbílẹ̀ Ọ̀nà àrà ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Orúkọ bàbá rẹ̀ ni Alhaji Abdul Raheem Ọlátúnbọ̀sún Ọláníyan Àlàó, orúkọ ìyá rẹ̀ ni Alhaja Rábìàtù Ọlátútù Àlàó. Aríṣekọ́lá bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ ní St. Luke’s School ní Ìbàdàn, Adigun, ó tún kàwé àkọ́bẹ̀rẹ̀ ní ICC Primary School, Igosun, ní Ìbàdàn Ibadan kan náà ó sì kà á parí lọ́dún 1960. Ó gbìyànjú láti tẹ̀ síwájú nínú èkó rẹ̀ ṣùgbọ́n owó ṣàgbà fún àwọn òbí rẹ̀, ìdí nìyí tí ó fi kúkú kọ́ ẹ̀kọ́ kéwú, èyí tí ń ṣe ẹ̀kọ́ nípa èdè Lárúbáwá. Ó pegedé nínú èyí, Ọlọ́run ràn án lọ́wọ́ tí ó sì di pàràkòyí olókowò ili-mọ́ọ́nká. Nídìí okowò rẹ̀, ó là, ó sì di olówó rẹpẹtẹ. Ó fi owó rẹ̀ sin Ọlọ́run nípa ṣíṣe ìrànlọ́wọ́ fún ẹ̀sìn Mùsùlùmí káàkiri ilẹ̀ Yorùbá, èyí ló fà á tí wọ́n fi í joyè Ààrẹ Mùsùlùmí fún gbogbo ilẹ̀ Yorùbá lọ́dún 1980. Aríṣekọ́lá Àlàó fi àyè sílẹ̀ lọjọ́ kejìdínlógún oṣù Kàrún ún ọdún 2014.    

## Àwọn Ìtọ́kasí
Aina Gold

**Aina Gold** (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù kẹta ọdún 1963) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré àti olóòtú sinimá àgbéléwò. Ó tún jẹ́ gbajúgbajà onímọ̀ káràkátà ilé àti ilẹ̀. 

## Ìgbésí ayé rẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀

Àìná Gold kàwé gboyè ni ilé ìwé gíga ti Yaba Tech, ní ìlú Èkó. Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tíátà gẹ́gẹ́ bí olúkọ́ṣẹ́ lábẹ́ Òṣùmàrè Theatre Group àti àgbà òṣèrébìnrin, Ìdòwú Phillips tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Ìyá Rainbow. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ni sinimá àgbéléwò tí ó ti kópa pàtàkì, lára wọn ní Alápátirá, Àgékù Àbẹ́là, Ẹ̀rùkẹ́rù, Ìlù Gángan, Akoto Ọlọ́kadà àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Yàtọ̀ sí iṣẹ́ tíátà, Àìná Gold tún ní olùdásílẹ̀ ilé ìṣe Àìná Gold Estate ní ìlú Abẹ́òkúta olú ìlú ìpínlẹ̀ Ògùn, àti Multi-Choice Estate ní ìpínlẹ̀ Èkó.  

## Àwọn Ìtọ́kasí
Lola Alao

**Lola Rhodiat Alao** (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kọ̀kàndínlógún oṣù Kejìlá ọdún 1970) jẹ́ òṣeré sinimá àgbéléwò ọmọ Ìgbìrà ní ìpínlẹ̀ Kogí lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Gẹ́gẹ́ bí òṣèré, ó ti kópa nínú sinimá àgbéléwò lédè Yorùbá àti Gẹ̀ẹ́sì tí ó ju ọgọ́rùn-ún lọ. 

## Ìgbà èwe rẹ̀

Ní ìgbà èwe rẹ̀, ó bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ kíkà ni Army Children School, Ìlọrin. Ó tẹ̀ síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Sóbí Government School. Ó kàwé gboyè dìgírì àkọ́kọ́ ní ifáfitì ìjọba àpapọ̀ to wà ní ìpínlẹ̀ Èkó, (University of Lagos). Lọlá bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tíátà pẹ̀lú ère àṣàfihàn lórí tẹlifíṣọ̀nnù tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Ripples". Lẹ́yìn èyí, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ni sinimá àgbéléwò ló ti kópa. Òun fún ara rẹ̀ tí ṣẹ olóòtú sinimá tó ju ọgbọ̀n lọ. 

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ojọ́ìbí ní 1970
Allen Onyema

**Allen Ifechukwu Onyema** (tí wọ́n bí ní ọdún 1964) jẹ́ olùṣòwò àti agbẹjọ́rọ̀ ọmọ ìpínlẹ̀ Anambra lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Òun ni Alága àti olùdásílẹ̀ ilé iṣẹ́ ọkọ̀ Òfurufú tí wọ́n ń pè ni Air Peace airlines. Ilé ìṣe ọkọ̀ òfuurufú rẹ̀ ló ṣètò gbígbé àwọn ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lọ́fẹ̀ẹ́ láti South Africa padà sí ilé nígbà tí àwọn ọmọ South Africa bẹ̀rẹ̀ sí ní pa wọ́n látàrí ija-aòfájòjì lórílẹ̀ èdè náà.  

## Ìgbà èwe àti aáyán ẹ̀kọ́ kíkà rẹ̀

Lóòótọ́ ọmọ ìpínlẹ̀ Anambra ni Allen Onyema ṣùgbọ́n wọ́n bí i sí ìlú Benin ní ìpínlẹ̀ Edó lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ àkọ́bí ọmọ nínú àwọn ọmọ mẹ́sàn-án fún àwọn òbí rẹ̀. Orúkọ wọn ní Michael àti Helen Omyema. Ní ìlú Bíní àti Warri ni ó kàwé àkọ́bẹ̀rẹ̀. Ó tẹ̀ síwájú ní ilé ìwé gírámà ní Orhobo College, St. Anthony Secondary school, Azia, Effurum àti Government College, Ughelli. Ó kàwé gboyè dìgírì lórí ìmọ̀ òfin ní Ifáfitì ìjọba àpapò ní ìpínlẹ̀ ní ìlú Ìbàdàn (University of Ìbàdàn lọ́dún 1987 kí ó tó lọ sí ilé ìwé ìmò òfin (law school) tí ó sì pegedé gẹ́gẹ́ bí amọ̀fin lọ́dún 1989.Aáyan rẹ̀ láti láti dẹni ara rẹ̀ kò jẹ́ kó ṣíṣe agbẹjọ́rọ̀ tí ó kàwé gboyè rẹ̀ kí ó tó bẹ̀rẹ̀ okowò. Èyí ló sì sọ ó di ènìyàn ńlá lónìí. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Gemma Chan

**Gemma Chan** jẹ́ òṣeré sinimá àgbéléwò ọmọ orílẹ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì. Ipa tí ó kó nínú sinimá àgbéléwò kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ Crazy Rich Asians lọ́dún 2018 ló sọ ó di gbajúmọ̀ òṣèré ìlúmọ̀ọ́kà káàkiri gbogbo àgbáyé.    

## Ìgbé-ayé rẹ̀ láti ìbẹ̀rẹ̀
Wọ́n bí Gemma Chan sì ìlú London ṣùgbọ́n ó dàgbà sí ìlú Kent. Ó kàwé ní ilé ìwé àwọn obìnrin Newstead Wood School for Girls, ó sìn tún lọ kẹ́kọ̀ọ́ gíga ní Worcester College, ní ìlú Oxford, ibẹ̀ gboyè nípa ìmọ̀ òfin. Bí ó ti jẹ́ amọ̀fin tó, kò fi ṣiṣẹ́, kàkà bẹ́ẹ̀ ó fara mọ́ iṣẹ́ èrè sinimá àgbéléwò lẹ́yìn tí ó tún kẹ́kọ̀ọ́ si ní ilé ìwé Drama Centre ní London. Ó wà nínú onírúurú ère orí ẹ̀rọ amóhùnmàwòrán bíi Doctor Who special "The Waters of Mars", Secret Diary of a Call Girl (2011), Fresh Meat (2011) àti Bedlam (2011). Ọ̀pọ̀lọpọ̀ erè sinimá àgbéléwò ló ti kópa tí ó sì tún gba àmìn ẹ̀yẹ lóríṣiríṣi. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Commonwealth Youth Council

= Ìgbìmọ̀ Ọ̀dọ́ ti Commonwealth =

**CYC**(Commonwealth Youth Council) jẹ́ onírúurú àwọn àjọ tí ó tóbi jùlọ ní àgbáyé. Àwọn olórí ìjọba ti Commonwealth ti kọ́kọ́ gba ìdásílẹ̀ ọ̀dọ́ ti Commonwealth wọlé ní agbègbè Perth ní oṣù kọkànlá ọdún 2011 kí wọn tó wá se ìdásílẹ̀ ìgbìmọ̀ ọ̀dọ́ yi ní ọdún 2013 pẹ̀lú àtìlẹyìn ẹ̀ka ti o nrisi ètò àwọn ọ̀dọ́ Commonwealth ti Commonwealth Secretariat.. Ìgbìmọ̀ yí nko ipa lórí ìtẹ̀síwájú àti ìdàgbàsókè àwọn ọ̀dọ́ wọ́n sì tún nse àmójútó lórí orísirísi akitiyan tí àjọ Commonwealth nse ní ẹ̀ka ti àwọn ̀ọdọ́. Ìgbìmọ̀ yí lo tun nṣiṣẹ gẹ́gẹ́ bi asojú àwọn ọ̀dọ́ laarin ojileladọrun àwọn orílẹ̀-èdè Commonwealth..

## Àwọn Ètò Ìmúṣẹ́ṣe ti CYC

Orísirísi àwọn ètò ìmúṣẹ́ṣe ni wón ti jíròrò ti wọ́n si ti fi ohùn ṣọ̀kan lé lórí. Àwọn bii

## Ètò àwòṣe fún ọrọ̀ ajé

Àwọn ọ̀dọ́ ti Commonwealth mọ pe àìníṣẹ́ àwọn ọ̀dọ́ jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìpèníjà tó ga jùlọ to nkojú àwọn orílẹ̀-èd̀e tó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́. Àìníṣẹ́ jẹ́ èyí tí kò dara ní èyíkèyí ọjọ́ orí, sùgbọ́n fún àwọn ọ̀dọ́, àìníṣẹ́ ọjọ́ pípẹ́ jẹ́ ǹkan tó lápẹrẹ. Àwọn òṣìṣẹ́ àti oníṣòwò tí wọ́n jẹ́ ọ̀dọ́ nlọwọ sí ìdàgbà sókè ọrọ̀ ajé kakaakiri agbègbè Commonwealth.

## Ètò àwòṣe fún àyíká

Àyípadà ojú ọjọ́ ́ntẹ̀síwájú láti jẹ́ ìpèníjà pàtàkì fún àwọn orilẹ̀-èdè tí ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Commonwealth paapa fún àwọn orílẹ̀-èdè tó ṣẹ̀ṣẹ̀ ndagba tí wọ́n si ńkojú ìpèníjà ojú ọjọ́. Nípa bayi, àwọn ìgbìmọ̀ ọ̀dọ́ Commonwealth tẹnumọ́ pàtàkì ìmúgbòòrò agbára orísun àyípadà ọjó tí ó dára ní ìbámu pẹ̀lú àwọn ohun pàtàkì ní orílẹ̀-èdè.

## Ètò àwòṣe fún òṣèlú

Tí a bá wo bí títóbi àgbègbè ṣe ńgbòòrò si, ó se pàtàkì fún àwọn ọmọ ẹgbẹ́ orílẹ̀-èdè Commonwealth láti fi àwọn ọ̀dọ́ sí ipò ti o ma mú kí ìdàgbàsókè ki o dúró ṣinṣin. A gbọ́dọ̀ mú àìní àwọn ọ̀dọ́ yi, ìlépa wọn àti ìpèníjà wọn ní òkúkúndùn. Ní pàtàkì, a gbọ́dọ̀ ṣe akitiya láti ri i dájú wípé a ka ohùn àwọn ọdọ tí a ti patì sí. Paapa bí àwọn ọ̀dọ́ ti nsise takuntakun láti mú àlàáfíà wá sí ayé. Ó se pàtàkì láti mọ wípé ìlàjà àti níní òye aṣa jẹ àwọn ipa ọ̀nà gboogi si ìṣọ̀kan àwùjọ..

## Ètò àwòṣe fún àwùjọ

Àwọn ọ̀dọ́ ṣe pàtàkì nínú ètò ẹ̀kọ́ sùgbọ́n nígbàgbogbo ni wọ́n kìí sábà kan sí wọn nígbàtí wọ́n ba nṣe àgbékalẹ̀, àmúṣe tàbí ṣàgbéyẹ̀wò àwọn ìlànà iṣẹ́ tó kàn wọ́n taara ba n wáyé. Àwọn ìlànà-iṣẹ́ ọ̀dọ́ ti orílẹ̀-èdè ni láti dáhùn sí àwọn ìpèníjà tó nkojú àwọn ọ̀dọ́, pẹ̀lú ṣíṣe àtìlẹ́hìn lórí àwọn ìṣe àti àlàyé tí ó jọmọ́ ìbálòpọ̀ àti ìlera nípa ìbísí, ìlera ti o jẹmọ́ ọpọlọ àti àwọn àrùn tí kii sabaa ran mọ ènìyàn.

## Ìtókasí
Iyabo Ojo

**Ìyábọ́ Alice Òjó** (tí a bí ní Ọjọ́ kọnkànlélógún oṣù Kejìlá ọdún 1977)jẹ́ òṣèrébìnrin àti olóòtú sinimá àgbéléwò ọmọ Abẹ́òkúta ní ìpínlẹ̀ Ògùn lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré tó ti kópa nínú sinimá àgbéléwò tí ó tó àádọ́jọ. Òun náà sì ti ṣe olóòtú sinimá àgbéléwò tó tó mẹ́rìnlá.  

## Ìgbà èwe àti bí ó ṣe kẹ́kọ̀ọ́

Gẹ́gẹ́ bí a ṣe sọ ṣáájú, wọ́n bí Ìyábọ́ Òjó lọ́jọ́ kọnkànlélógún oṣù Kejìlá ọdún 1977. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọmọ Abẹ́òkúta ní ìpínlẹ̀ Ògùn ni bàbá rẹ̀, Ìlú Èkó ni wọ́n bí i sí. Ó kàwé àkọ́bẹ̀rẹ̀ rẹ̀ ní Gbàgágà nílùú Èkó, ó kàwé ní National College ní Gbàgágà kó tó tẹ̀ síwájú ní ní ilé ìwé gíga Polí ti ìpínlẹ̀ Èkó, Lagos State Polytechnic níbi tí ó ti gboyè nínú imọ̀ ètò ìkọlé, (Estate Management)

## Akitiyan rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí òṣèré

Ìyábọ́ Òjó tí kópa nínú sinimá àgbéléwò tó tó àádọ́jọ. Láti ìgbà èwe rẹ̀, pàápàá jùlọ ní ilé ẹ̀kọ́. Lọ́dún 1998 ló bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tíátà ní ṣàn-án. Ọ̀rẹ́ rẹ̀ kan, Bím̀bọ́ Akíntọ̀lá ló ràn án lọ́wọ́ láti dára pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèré tíátà, (the Actors Guild of Nigeria). Ìyábọ́ Òjó kì í ṣe òṣèrébìnrin sinimá àgbéléwò èdè Yorùbá nìkan, ó máa ń kópa nínú sinimá àgbéléwò ti èdè òyìnbó bákan náà. Lọ́dún 1998, ó kópa nínú eré èdè òyìnbó kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Satanic". "Baba Dáríjìnwọ́n" ni sinimá àgbéléwò rẹ̀ àkókò lédè Yorùbá lọ́dún 2002. Lẹ́yìn èyí, ó ti kópa nínú sinimá àgbéléwò tó pọ̀ súa. Ìyábọ́ Òjó tí lọ́kọ, ó sìn tí sabiyamọ.   

## Àtòjọ àwọn eré tó ti ṣe

* *Satanic* (1998)
* *Agogo Ide* (1998)
* *Baba Darinjinwon* (2002)
* *Okanla* (2013)
* *Silence* (2015)
* *Beyond Disability* (2015)
* *Black Val*
* *Arinzo*
* *Apo Owo*
* *Awusa* (2016)
* *Tore Ife* (Love)
* *Trust* (2016)
* *Ore* (2016)
* *Ipadabo* (2016)
* *Twisted Twin* (2016)
* *Kostrobu* (2017)
* *Gone to America* (2017)
* *Divorce Not Allowed* (2018)
* *The Real Housewives of Lagos* (2022)

## Àtòjọ àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀

## Àwọn Ìtọ́kasí
Eden Hazard

**Eden Michael Hazard** (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ keje oṣù kìíní ọdún 1991) jẹ́ agbá-bọ́ọ̀lù àfẹsẹgbá-jẹun ọmọ orílẹ̀ èdè Belgium. Ẹgbẹ́ agbá-bọ́ọ̀lù Real Madrid ní orílè-èdè Spain ló ti ń gbá bọ́ọ̀lù ṣiṣẹ́ lọ́wọ́́lọ́wọ́ báyìí. 

## Ìgbà èwe rẹ̀

Ìlú La Louvière ni wọ́n bí Eden Hazard sí ṣùgbọ́n wọ́n tó o dàgbà ni Braine-le-Comte. Agbàbọ́ọ̀lù-jẹun ni bàbá rẹ̀ Thierry àti ìyá rẹ̀, Carine. Ìdílé Eden Hazard ni wọ̀n bá má pè ní ìdílé Agbàbọ́ọ̀lù-jẹun nítorí pé yàtò sí àwọn òbí wọ́n méjèèjì tó jẹ́ Agbàbọ́ọ̀lù-jẹun, gbogbo àwọn àbúrò mẹ́tẹ̀ẹ̀ta ló tún jẹ́ Agbàbọ́ọ̀lù-jẹun pẹ̀lú ẹgbẹ́ agbá-bọ́ọ̀lù káàkiri àgbáyé. Owó bọ́ọ̀lú gbígbá ni àwọn òbí wọn fi tọ́ wọn dàgbà.

## Ìgbé ayé Eden Hazard gẹ́gẹ́ bí Agbàbọ́ọ̀lù-jẹun

Ikọ̀ agbá-bọ́ọ̀lù Chelsea lórílẹ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì ló ti kúrò darapọ̀ mọ́ Real Madrid lọ́dún 2019. Ikọ̀ Chelsea yìí ló ti di ìlúmọ̀ọ́kà agbá-bọ́ọ̀lù káàkiri gbogbo àgbáyé. Hazard jẹ́ elésẹ̀ ayò àti elégèé àrà agbá-bọ́ọ̀lù. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmín ayò ló ti gbá wọlé nígbà tó wà ní Chelsea. Ẹgbẹ́ agbá-bọ́ọ̀lù Lile lórílẹ̀ èdè Faransé ló ti kọ́kọ́ tí ń gbá bọ́ọ̀lù kí ó tó darapọ̀ mọ́ ikọ̀ Chelsea lọ́dún 2012. Ó dára pọ̀ mọ́ Líle lọ́dún 2005.  

## Àwọn Ìtọ́kasí
Opeyemi Ayeola

**Ọpẹ́yẹmí Ayéọ̀la** (tí a bí ní Ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹjọ ọdún 1977) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré-bìnrin sinimá-àgbéléwò ọmọ bíbí ìlú ṣàgámù ní ìpínlẹ̀ Ògùn lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó ti kópa nínú oríṣiríṣi sinimá àgbéléwò. Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tíátà gẹ́gẹ́ bí gẹ́gẹ́ bí òṣèré nínú eré àgbéléwò nínú ẹ̀rọ amóhùnmáwòrán tí wọ́n ń pè ní "Bàbá Ajasco and Company".  

## Ìgbé-ayé ẹ̀kọ́ kíkà rẹ̀

Ọpẹ́yẹmí Ayéọ̀la bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ kíkà ní ilé-ìwé àkọ́bẹ̀rẹ̀ ni Our Lady of Apostles Private School, ní Yábàá nílùú Èkó. Ó tẹ̀ síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní in Rẹ́mọ́ Schools. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ í gíga tí Moshood Abiola Polytechnic, Abẹ́òkúta, níbi tí ó ti kàwé gboyè Ordinary National Diploma (OND) nínú ìmọ̀ Ìṣirọ̀ Owó (Accountancy), bákan náà, ó tẹ̀ síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ dé Ifáfitì ìpínlẹ̀ Èkó (Lagos State University), níbi tí ó ti kàwé gboyè dìgírì nínú ìmọ̀ ìṣirọ̀-owó bákan náà.

## Àwọn Ìtọ́kasí