open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Shridath Ramphal

thumb|Shridath Ramphal Awọ̀wé àgbà àgbáyé láti ọdún 1975 sí ọdún 1990.
**Sir Shridath Surendranath "Sonny" Ramphal**, GCMG, AC, ONZ, OE, OM, QC, FRSA (ojoibi 3 October 1928, New Amsterdam, British Guiana o si ku ni Oṣu Kẹjọ Ọjọ 30, Ọdun 2024) lo je Akowe Agba Ajoni awon Orile-ede keji lati 1975 de 1990. Ramphal teletele lo je Alakoso Oro Okere ile Guyana lati 1972 de 1975. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ará Gùyánà
Ẹ̀ka:Àwọn Akọ̀wé-Àgbà Àjọni àwọn Orílẹ̀-èdè
Kamalesh Sharma

**Kamalesh Sharma** (ojoibi 30 September 1941) ni Akowe Agba egbe Ajoni awon Orile-ede lowolowo lati 2008, leyin igba to ti je teletele Asakoso Agba fun India ni ilu London.

Kamalesh Sharma pari ile-eko Modern School, Barakhamba Road, New Delhi, St. Stephen's College ni Delhi ati King's College, Cambridge. Sharma je osise ni Ile-ise Oro Okere India lati 1965 de 2001. O di Asoju Patapata India si United Nations ki o to feyinti. Lati 2002 de 2004, o di asoju pataki Akowe Agba U.N. si East Timor. O je yiyan gege bi Asakoso Agba fun India si Britani ni 2004. Ohun ni Igbakeji-Aare Royal Commonwealth Society. Ohun tun ni Chancellor fun Queen's University Belfast (from July 2009) 

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ará Índíà
Ẹ̀ka:Àwọn Akọ̀wé-Àgbà Àjọni àwọn Orílẹ̀-èdè
Arnold Smith

**Arnold Cantwell Smith**, OC, CH (hon.) (tí a bí ní ọjọ́ kejìdínlógún odun 1915 tí ó sì kú ní ọjọ́ keje oṣù kejì ọdún 1994) jẹ́ dípúlómáàtì ará orílẹ̀-èdè Canada. Òun ni Akọ̀wé Àgbà Àjọ àwọn Orílẹ̀-èdè àkókò, ó sì wà nípò láti ọdún 1996 títí wọ ọdún 1975.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:àwọn ará Kánádà
Ẹ̀ka:àwọn Akọ̀wé-Àgbà Àjọni àwọn Orílẹ̀-èdè
Don McKinnon

**Sir Donald Charles "Don" McKinnon**, ONZ, GCVO (tí a bí ní ọjọ́ kẹtàdínlọ́gbọ̀n ọdún kejì, ọdún 1939) ni igbákejì alákoso àgbà àti alákòóso ọ̀rọ̀ òkèèrè nígbà kan rí fún orílẹ̀-èdè New Zealand. Òun tún ni Akowe Agba fún ẹgbẹ́ Ajoni awon Orile-ede láti ọdún 2000 títí di 2008.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
Wọ́n bí McKinnon sí Blackheath, ní London. Bàbá rẹ̀ ni Walter McKinnon, tó jẹ́ olóyè fún àwọn òṣìṣẹ́ gbogboogbò, ó sì tún fìgbà kan jẹ́ ààrẹ New Zealand Broadcasting Corporation. Àwọn àbúrò rẹ̀ ní John McKinnon, àti Malcom McKinnon. Àwọn àbúrò rẹ̀ yìí jẹ́ bàbá-ńlá John Plimmer, tí àwọn èèyàn tún mọ̀ sí "father of Wellington".

McKinnon kàwé gboyè ní ilé-ìwé Khandallah, ó sì tún lọ Nelson College láti ọdún 1952 wọ 1953. Ní ọdún 1956, ó kékọ̀ọ́ gboyè ní ilé-ìwé Woodrow Wilson, ní Washington, D.C. McKinnon tún lọ ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti Lincoln Agricultural college, ní New Zealand. Ó padà di olùdarí oko kan, ó tún wá padà dí ẹni tí àwọn ènìyàn ń bẹ̀ wò fún iṣẹ́ oko.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:àwọn ará New Zealand
Ẹ̀ka:Àwọn Akọ̀wé-Àgbà Àjọni àwọn Orílẹ̀-èdè
Akọ̀wé-Àgbà Àjọni àwọn Orílẹ̀-èdè

**Akowe-Agba Ajoni awon Orile-ede** ni olori Ile-ise Akowe Ajoni awon Orile-ede, akorajo gbogbogbo to n sise fun egbe Ajoni awon Orile-ede lati igba idasile re ni odun 1965 to ni ojuse fun sisoju Ajoni ni igboro. Akowe-Agba Ajoni awon Orile-ede yato si Olori Ajoni awon Orile-ede, to je Queen Elizabeth II lowolowo.

## Akojo awon Akowe-Agba

## Itokasi
Abubakar Audu

**** jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Naijiria àti Gómìnà Ìpínlè Kogi tẹ́lẹ̀ rí.

## Ìtọ́kasí

ẹ̀ka:àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
P.U.N. Omeruo

**** je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kogi tele.

## Itokasi

ẹ̀ka:àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Patrick Aziza

**** je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kebbi tele.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Kébbí
Odò Dánúbì

**Odo Danubi** (  tabi **Danubi** ni soki) ni odo gigunjulo ni Isokan Europe ati odo Europe gigunjulo keji leyin Volga. 

## Itokasi

D
Ishaya Aboi Shekari

**Ishaya Aboi Shekari** jẹ́ ọmọ orílẹ-èdè Naijiria àti gómìnà ológun ní Ìpínlẹ̀ Kano tẹ́lẹ̀. O wa lori ipo gomina yii lati osu kesan odun 1978 titi di osu kewa odun 1979.  O tun di ipo Minisita fun ise akanse ni akoko isejoba Ogagun Babangida.

## Itokasi

ẹ̀ka:àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Abubakar Rimi

**Abubakar Rimi** (1940 - April 4, 2010) je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kano tele.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1940
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2010
ẹ̀ka:àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Rabiu Kwankwaso

**Rabi'u Musa Kwankwaso** FNSE (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹẹ̀jilelogun oṣù kewa ọdún 1956) jẹ́ gbajúgbajà olóṣèlú ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Kano lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Òun ni gomina Ipinle Kano tele ri.

Ni odún 2022,ni won yan Rabiu Kwankwaso gẹ́gẹ́ bi olùdíje fun aare orílẹ̀ èdè Naijiria ti odun 2023 lábẹ́ àsíyá ẹgbẹ́ òṣèlú New Nigeria People's Party.

## Àwọn Ìtọ́kasí

ẹ̀ka:àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Melbourne

**Melbourne** (, tabi  ni oluilu ati ilu piposijulo ni Ipinle Victoria, ati ilu piposijulo keji ni Australia.

## Itokasi
Abdullahi Adamu

**Abdullahi Adamu** je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Nasarawa tele. Ni Oṣu Kẹta ọdun 2022, Abdullahi Adamu jẹ aarẹ ẹgbẹ Congress of Progressives, ẹgbẹ to poju ni Naijiria.
In March 2022, Abdullahi Adamu was appointed president of the Congress of Progressives party, the majority party in Nigeria.

## Itokasi

ẹ̀ka:àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Ogun Abẹ́lé Gríìsì

**Ogun Abẹ́lé Gríìsì** (, "the Civil War") was fought from 1946 to 1949 between the Greek governmental army, backed by the United Kingdom and United States, and the Democratic Army of Greece (ΔΣΕ), the military branch of the Greek Communist Party (KKE), backed by Bulgaria, Yugoslavia and Albania.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ogun abẹ́lé
Abdullahi Ibrahim

**Abdullahi Ibrahim** je agbejoro, oloselu ati alamojuto ara Naijiria. Tele o je Alakoso Oro Idajo ile Naijiria.

## Itokasi

ẹ̀ka:àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Abubakar Maimalari

**** je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Jigawa tele.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Jígàwà
Simeon Oduoye

**Simeon Olasukanmi Oduoye** je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Ebonyi tele.

## Itokasi
  

Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Niger
Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ẹ̀bọ́nyì
Olayinka Sule

**** jẹ́ ọmọ orílẹ-èdè Nàìjíríà àti gómìnà Ìpínlẹ̀ Jigawa tẹ́lẹ̀, tí a bí ní ọjọ́ Kẹrin oṣù Karùn ún ọdún 1948  jẹ́ ajagun fẹ̀yìntì   tí ó kú ní ọdún 2020. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Jígàwà

 – 23 August 2020) was the Administrator of Jigawa State, Nigeria from August 1991 to January 1992 during the military regime of General Ibrahim Babangida.

In 1983 Lt. Colonel Sule was military attache to the permanent mission of Nigeria to the United Nations.
Promoted to Colonel, Sule was the first Administrator of Jigawa State, Nigeria after it was formed from part of Kano State in August 1991.
He handed over to the elected civilian governor Ali Sa'ad Birnin-Kudu in January 1992 at the start of the Nigerian Third Republic.
In 1996 he was General Officer Commanding (GOC) the 1st Mechanised Division of the Nigerian Army.
He retired from the army that year.

After his retirement, he became captain of the Ikeja Golf Club.
He was an excellent golf player, winning several tournaments.

## References

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1948
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2020
Abba Kyari

**Abba Kyari** (17 November 1938 &ndash; 25 November 2018) je Ogagun Eleso ni ile-ise Jagunjagun ara Naijiria to je ipo gege bi gomina ipinle ti kosi mo loni North-Central State, Nigeria leyin igba ti won dasile latara Northern Region nigba ijoba ologun Ogagun Yakubu Gowon.  As an army officer Kyari had survived a mutiny by a battalion under his command in the aftermath of the July 1966 Nigerian counter-coup.  He subsequently rose to command the Nigerian Army's 1 Brigade and then the army's artillery branch.  In July 1967 he was appointed governor of North-Central State under the military government of Yakubu Gowon.  He held the position for seven years and implemented a masterplan for the development of the city of Kaduna.  He cautiously welcomed the return to civilian rule.  Kyari later led the northern delegation of the 1994 National Constitutional Conference and chaired its National Defence Committee.  After his retirement he was a director or chairman of several businesses in Nigeria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Kàdúná
Usman Jibrin

**** (tí a bí ní ọdún 1942 tí ó sì kú ní ọjọ́ kẹjọ oṣù kẹsàn-án ọdún 2011) jẹ́ òṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Naijiria tí ó jẹ́ gómìnà ológun tí Ipinle Kaduna láti oṣù keje ọdún 1975 títí di ọdún 1977 lásìkò ìjọba ológun ti Murtala Mohammed.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Kàdúná
Lawal Kaita

**Lawal Kaita**. jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti gómìnà Ìpínlẹ̀ Kàdúná tẹ́lẹ̀.
## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Kàdúná
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1932
Tanko Ayuba

**** je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kaduna tele.

## Itokasi

ẹ̀ka:àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
OjueweAkoko/Eka/Jeografi

**[[:Ẹ̀ka:Jẹ́ọ́gráfì|Jẹ́ọ́gráfì]]**
Afrika Amerika Antarktika Asië Europa  Oseanië Lande Baaie Berge Eilande Mere Oseane Riviere Woestyne
OjueweAkoko/Eka/Itan

**[[:Ẹ̀ka:Ìtàn|Ìtàn]]**
Argeologie Datums Kulturele geskiedenis Ìtàn àtijọ́ Ìtàn òdeòní Ìtàn Áfríkà Ogun
OjueweAkoko/Eka/Asa

**[[:Ẹ̀ka:Àṣà|Àṣà]]**
Òṣeré Argitektuur Ijó Mitologie Oge Mùséọ̀mù Orin Rolprente Èdè Vermaak
OjueweAkoko/Eka/Esin

**[[:Ẹ̀ka:Ẹ̀sìn|Ẹ̀sìn]]**
Agnostisisme Bahá'í Boeddhisme Ẹ̀sìn Krístì Gnostisisme Hindoeïsme Ìmàle Judaïsme Mitologie Nuwe Era Paganisme Politeïsme Satanisme Zoroastrisme
OjueweAkoko/Eka/Awujo

**[[:Ẹ̀ka:Àwùjọ|Àwùjọ]]**
Ìṣòwọ̀ Ẹkọ́nọ́mì Ìṣèlú  Eré ìdárayá Ìrìnnà Òfin
OjueweAkoko/Eka/Teknoloji

**[[:Ẹ̀ka:Tẹknọ́lọ́jì|Tẹknọ́lọ́jì]]**
Elektronika Inligtingstegnologie Klanktegnologie Voertuigtegnologie
OjueweAkoko/Eka/Sayensi

**[[:Ẹ̀ka:Sáyẹ́nsì|Sáyẹ́nsì]]**
Biologie Chemie Filosofie Fisika Natuurwetenskap Psigologie Sosiologie Ìtòràwọ̀  Mathimátíìkì
Dan Quayle

**James Danforth "Dan" Quayle** (; ojoibi February 4, 1947) lo je Igbakeji Aare orile-ede Amerika ikerinlelogoji labe Aare George H. W. Bush (1989–1993). Tele o je Asoju ati Alagba asofin lati ipinle Indiana.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ará Amẹ́ríkà
Erykah Badu

**Erica Abi Wright** (ojoibi 26 Oṣù Kejì, 1971), to gbajumo pelu oruko ori-itage **Erykah Badu** (), je omo orile-ede Amerika akorin, atokun awo-orin ati osere. Ise-owo re po mo lati R&B, hip hop ati jazz. O kopa gidigidi ninu igbooro iru orin neo soul, ati iru ona toyato to fi n korin ati ona oge re. O je mimo gege bi "Iyafin Akoko Neo-Soul" ("First Lady of Neo-Soul") tabi "Ayaba Neo-Soul" (the "Queen of Neo Soul".

## Awon awo-orin
* *Baduizm* (1997)
* *Live* (1997)
* *Mama's Gun* (2000)
* *Worldwide Underground* (2003)
* *New Amerykah Part One (4th World War)* (2008)
* *New Amerykah Part Two (Return of the Ankh)* (2010)

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn akọrin ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà
Òfin

[thumb|200px|right|[Lady Justice|Iya 'Dajo ni ami-idamo fun onidajo. Idajo je fifihan bi osa to ni awon ami-idamo meta fun ona to bofin mu: ida ton duro fun agbara igbero ile-ejo; iwon to duro fun gbigba gbogbo ejo ro; ati iboju to duro fun aifi si egbe kankan.]]

**Òfin** je sistemu awon ilana kan, to se gbe ro nipa ikojopo awon ifidimule kan. O un tona iselu, ekonomiki ati awujo lorisirisi ona, o si je olulaja akoko lawujo fun ibasepo larin awon eniyan. Ofin adehun un setona ohun gbogbo latori rira tiketi oko de idunadura ni ile pasiparo. Ofin Ohun ini n setoka awon eto ati ojuse to jemo fifun ati nini ohun ini araeni (ti a n pe ni ẹrù) ati ohun ini gidi (bi ile ti ko se mu kuro). Ofin igbalawin je mo dukiya ti a fi pamo fun idaabo inawolori ati oninawo, nigbati ofin ibaje gbani laaye lati gba esan atunse ti eto tabi ohun ini eniyan ba bibaje lowo elomiran. Ti ibaje yi ba je sisododaran ninu iwe ofin, ofin odaran ni yio so bi ijoba yio se fi esun kan iru eni be. Ofin ibagbepapo un pese ona dida ofin, idaabo bo awon eto omoniyan ati idiboyan awon asoju oloselu. Ofin amojuto lo n sagbeyewo awon ipinu awon ile-ise ijoba, nigbati ofin akariaye un dari ìṣe larin awon orile-ede lati tona idunadura, ayika tabi imuse ologun. Ninu iwe to ko ni 350&nbsp;kJ, Aristotle amoye ara Griisi so pe, "Ona to bofin mu dara ju ona enikeni lo."

## Itokasi
Mátsù Píktsù

**Mátsù Píktsù** (, "Old Peak", ) ni igba iwaju Kolumbia ile Inca to budo si  loke ipele okun. O budo si oke ebe lori Afonifoji Urubamba ni Peru, to je  ariwaiwoorun Cuzco ninu ibi ti Odo Urubamba gba koja. Opo awon onimo arkeoloji gbagbo pe Machu Picchu je kiko gege bi ile fun oluaye Inca Pachacuti (1438–1472). O je titoksi bi "The Lost City of the Incas", 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Ibi Ọ̀ṣọ́ Àgbáyé
Ìhìnrere

[thumb|Oju ewe akoko [Gospel of Mark|Ihinrere Marku ni ede Armenia, latowo Sargis Pitsak, orundun 14.]]
A **Ihinrere** ni iwe ti a ko to sapejuwe igbesiaye Jesus.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Bíbélì
Ibi Ọ̀ṣọ́ Àgbáyé

[thumb|200px|[Logo of the UNESCO World Heritage Committee]]
**Ibi Ọ̀ṣọ́ Àgbáyé UNESCO** je ibi (bi egan, okeile, adagun, asale, iboji, ileigbe, complex, tabi ilu) to wa ninu akojo ti Eto Oso Agbaye akariaye se ti Igbimo Oso Agbaye UNESCO unsedari, to ni awon orile-ede 21 gege bi omo egbe ti won je didiboyan latowo Ile-igbimo Gbogbogboo fun igba odun- merin kan.
Ibi Oso Aye je ibi to se pataki fun asa tabi nitori boseri.

## Itokasi
Ónjẹ Alẹ́ Olúwa

Ninu Ihinrere esin Kristi **Onje Ale Oluwa** ni onje igbeyin ti Jesus pin pelu awon Aposteli Mejila ti won je omo eyin re ki o to je kikan mo agbelebu. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Ẹ̀sìn Krístì
ASEAN

The **Ajose awon Orile-ede Guusuilaorun Asia** (Geesi: *Association of Southeast Asian Nations*), to je ke kuru si **ASEAN** ( , occasionally   ni Geesi, to je ede isise won), je agbajo oloselu jeografi ati tekonomi awon orile-ede 10 ti won budo si Guusuilaorun Asia, to je didasile ni 8 August 1967 latowo Indonesia, Malaysia, awon Philippines, Singapore ati Thailand.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn àgbájọ olóṣèlú káríayé
George Washington Carver

thumb|200px|Ni enu ise re ni yara ise-owo  
**George Washington Carver** (January 1864 – January 5, 1943), je omo orile-ede Amerika to je onimosayensi, onimo ogbin, oluko ati oluda.  A ko mo ojo ibi re pato; won gbagbo pe won bi ki won o to pa oko-eru re ni Missouri ni January 1864. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1864
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1943
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà
Èdè Fenda

**Venda**, bakanna bi ***', tabi ***', je ede Bantu ati ede ibise ni South Africa.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn èdè
Àwọn èdè Bàntú

**Àwọn èdè Bàntú** (technically **Narrow Bantu languages**) je idipo to je ikan niu awon ede ibatan Niger-Congo.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn èdè
Ẹ̀sìn

thumb|380px|
thumb|Àwon ami-idamo esin
**'Ẹ̀sìn** ni igbagbo lori idie, eda, ati ise agbalaaye agaga bo se je nipa ida awon ohun ti oju koleri.

## Itokasi
Màríà (ìyá Jésù)

**Màríà** (èdè Aramaiki, èdè Heberu: מרים, *Maryām* *[[Miriam (given name)|Miriam]]*; èdè Arabu:مريم, *Maryam*), ti awon omo leyin Kristi n pe ni **Mariamo**, **Maria Wundia** tabi **Maria Mimo** ati nigba miran **Madonna**, je obinrin Ju ara Nazareth ni Galilee, ti Majemu Tuntun   tokasi gege bi iya Jesu Kristi. Awon musulumi na un pe ni **Maria Mimo** tabi Syeda Mariam, to tumosi Màríà Ìyá Wa. Majemu Tuntun se apejuwe re bi wundia (Griiki *παρθένος, parthénos*). Awon Elesin Kristi gbagbo pe o loyun Jesu nipa Emin Mimo.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Ìgbésíayé
Ẹ̀ka:Jésù
Ẹ̀ka:Bíbélì
John Dramani Mahama

**John Dramani Mahama** (; ojoibi 29 November 1958) je Aare ile Ghana ati Igbakeji-Aare orile-ede Ghana tele. O je didiboyan ni idiboyan odun 2008. Teletele o ti je omo Ile-igbimo asofin fun Bole-Bamboi ati omo Ile-igbimo asofin Gbogbo Afrika lati Ghana. O ti je Alakoso Eto Ibanisoro labe ijoba Aare Jerry Rawlings.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Ghánà
Kofi Abrefa Busia

**Kofi Abrefa Busia** (Ọjọ́ kọkànlá Oṣù keje Ọdún 1913 – Ọjọ́ kejìdínlọ́gbọn  Oṣù kejọ Ọdún 1978) jẹ́ alákóso àgbà orílẹ̀-èdè Ghana lati Ọdún 1969 sí Ọdún 72.

## Ìwé ìtàn
* *The Position of the Chief in the Modern Political System of Ashanti*. London, 1951 (Orig. Dissertation Oxford)
* *The Sociology and Culture of Africa*. Leiden, 1960
* *The Challenge of Africa*. New York, 1962
* *Purposeful Education for Africa*. The Hague, 1964
* *Urban Churches in Britain*. London, 1966
* *Africa in Search of Democracy*. London, 1967

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Ghánà
Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Ẹlẹ́sìn Krístì

**Ẹlẹ́sìn Kírísítì** tàbí **Ọmọ lẹ́yìn Kírísítì** tàbí **ẹ̀sìn ìgbàgbọ́** ni eni tó nígbàgbọ́ nínú Ẹ̀sìn Kírísítì èyí tó jẹ́ ẹ̀sìn Abrahamu tó gbà pé Ọlọ́run kan ṣoṣo ló wà tó ń darí ayé àti ẹ̀kọ́ Jésù ọmọ Násárétì tí wọ́n gbà bí Messiah tó jẹ́ sísọ tẹ́lẹ̀ nínú Májẹ̀mú Láéláé, àti Ọmọ Ọlọ́run.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Manhattan Project

thumb|Awon omo afirika
The **Manhattan Project** tumo si ni èdè Yoruba je (**Ise agbese Manhattan**) ti n je oruko fun ise ti akojopo ni Ogun Agbaye Keji nigba ti won ti gbiyanju lati seda bombu atomu akoko. Orile-ede Amerika lo lewaju iseowo yi pelu ikopa Britani ati Kanada.

J. Robert Oppenheimer ti je èniyàn ti o ti ran Amerika lowo lati ko bombu atomiki.

## Kini je awon bombu iparun tabi bọmbù átọ́mù?
Awon bombu iparun ati bọmbù átọ́mù je awon ohun ti o le parun awon opolopo ohun. Awon bombu iparun lewu gidigan, nitori ti e ba lo awon bombu iparun, ti e ba ti pari, e ko ma ri kankan, nitori bombu iparun won parun ohun gbogbo. 

Awon bombu ipraun ewu ju ibon, ọrun ati ọfà, kànnàkànnà, opa, òkò, ati gbogbo ohun ijagun ni gbogbo ayé. Awon bombu ipraun lewu gidigan! 

## Se awon orile-ede ni awon bombu iparun (bọmbù átọ́mù)?
Ah, bee ni oh! Awon orile-ede dabi Amerika, China, Russia, Israeli, won ni awon bombu iparun sùgbon Afrika, won ko ni awon bombu iparun nitori won fe se itoju ti agbayé wa.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Bọ́mbù átọ̀mù
Ẹ̀ka:Àwọn átọ̀mù
Paul Dirac

**Paul Adrien Maurice Dirac**, OM, FRS ( ; 8 August 1902 – 20 October 1984) je onimofisiiki oniro ara Britani. Dirac se afikun pataki si ibere isise ero ayosere ati agbaraonina ayosere. O di ipo Ojogbon Aga Lukas fun Mathematiiki mu ni Yunifasiti ilu Cambridge, o si lo odun merinla togbeyin laye re ni Florida State University. 

Ninu awon awari re, o sagbekale isodogba Dirac, eyi salaye iwuwa awon fermion eyi lo si faye gba isotele wiwa olodi elo. 

Dirac pin Ebun Nobel ninu Fisiksi fun 1933 pelu Erwin Schrödinger, "fun sisawari awon iru iro atomu tuntun to wulo."

## Igba ewe
Paul Dirac je bibi ni ilu Bristol, Ilegeesi, ni adugbo Bishopston lo gbe dagba.

## Itokasi

## Iwe kika lekunrere
* .
* .

## Ijapo Interneti

* Dirac Medal of the International Centre for Theoretical Physics
* 
* Dirac Medal of the World Association of Theoretical and Computational Chemists (WATOC)
* The Paul Dirac Collection at Florida State University 
* The Paul A. M. Dirac Collection Finding Aid at Florida State University 
* Photocopies of Dirac's papers from the Florida State University collection , held under Dirac's name in the Archive Centre of Churchill College, Cambridge, UK
* Letters from Dirac (1932-36) and other papers , held in the Personal Papers archives of St John's College, Cambridge, UK
* Annotated bibliography for Paul Dirac from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues 
* Oral History interview transcript with Paul Dirac 1 April 1962, 6, 7, 10, & 14 May 1963, American Institute of Physics, Niels Bohr Library and Archives 
* Photos of Paul Dirac at the Emilio Segrè Visual Archives, American Institute of Physics 

Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel nínú Físíksì
Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel ará Brítánì
Richard Feynman

**Richard Phillips Feynman** ( ; May 11, 1918&nbsp;– February 15, 1988) je was an American onimo fisiiki ara orile-ede Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel nínú Físíksì
Ẹ̀ka:Àwọn onímọ̀ sáyẹ́nsì ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel ará Amẹ́ríkà
Wolfgang Pauli

**Wolfgang Ernst Pauli** (April 25, 1900 – December 15, 1958) je ara orile-ede Ostria to je onimo fisiyiki oniriro ati ikan ninu awon asiwaju ninu fisiyiki ayosere. Ni odun 1945, leyin ti Albert Einstein ti filoruko re sile, o gba Ebun Nobel ninu Fisiyiki fun "afikun to se koko nipa iwari ofin tuntun Adaba re, opo iyasoto tabi opo Pauli," to jemo iro yiyi, to wa labe idimule elo ati gbogbo Kemistri.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel nínú Físíksì
Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel ará Austríà
Ernest Rutherford

**Ernest Rutherford, 1st Baron Rutherford of Nelson**, OM, FRS (30 August 1871–19 October 1937) je onimo kemistri ati onimo fisiyiki lati New Zealand to gbajumo gege bi baba nuclear physics.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel nínú Kẹ́místrì
Erwin Schrödinger

[thumb|Ere ori Schrödinger, ni agbala ile akoko [University of Vienna, Austria.]]

**Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger** (; 12 August 1887, Erdberg&nbsp;– 4 January 1961, Vienna) je ara Ostria to je onimo fisiksi oniriro to gbajumo fun afikun re si isise ero ayosere, agaga isodogba Schrödinger, fun eyi to gba Ebun Nobel ni 1933. Ninu awon leta ni 1935 si ore re Albert Einstein, o damoran adanwo ironu olongbo Schrödinger.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel nínú Físíksì
Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel ará Austríà
STS-131

**STS-131** (ISS assembly ifoloke **19A**) ni iranlose Oko-alobo Ofurufu to n lo lowolowo, o gbera ni April 5, 2010 lati itele igbera 39A.  Iranlose yi n je gbigbelo pelu .

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìránlọṣe àwọn Ọkọ̀-ayára Òfurufú
Pierre Curie

**Pierre Curie** (15 May 1859 – 19 April 1906) je omo orile-ede Fransi to je onimo fisiyiki, asiwaju ninu kristalografi, isegberingberin, piezoelectricity ati radiolilagabra, ati elebun Nobel. Ni 1903 o gba Ebun Nobel ninu Fisiyiki pelu iyawo re, Maria Skłodowska-Curie, ati Henri Becquerel, "fun idamo ise pataki ti won se nipa iwadi papo won lori isele itankakiri ti Ojogbon Henri Becquerel se awari."

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1859
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1906
Ẹ̀ka:àwọn ẹlẹ́bùn Nobel ará Fránsì
Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel nínú Físíksì
Eugene Wigner

**Eugene Paul** "**E. P.**" **Wigner** (Hungarian **Wigner Jenő Pál**; November 17, 1902 &ndash; January 1, 1995) je omo Hungary Amerika to je onimo fsiyiki ati onimo mathematiiki. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel nínú Físíksì
Ẹ̀ka:Àwọn ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel ará Amẹ́ríkà
Osama bin Laden

**Osama bin Mohammed bin Awad bin Laden** (; , **; March 10, 1957 May 2, 2011) je omo orile-ede Saudi Arabia ati oludasile ati olori al-Qaeda.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1957
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2011
Ẹ̀ka:Àwọn ará Sáúdí Arábíà
Lanthanum

**Lanthanum** () je apilese kemika to ni ami-idamo **La** ati nomba atomu 57.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn apilẹ̀sẹ̀ kẹ́míkà
Baton Rouge

**Baton Rouge** (; French: **Bâton-Rouge** ) ni oluilu ati ilu titobijulo keji ni Ipinle Louisiana ni orile-ede Amerika.

## Itokasi
New Orleans

**New Orleans** ( or , locally  or ;  ) jẹ́ ìlú ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà àti tí ó tóbi jùlọ ní ìpínlẹ̀ Louisiana.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú ní Louisiana
Human Rights Watch

**Human Rights Watch** je agbajo aije ti ijoba kariaye kan to un sewadi ati akitiyan fun awon eto omoniyan. Ibujoko re wa ni ilu New York o si ni awon ibi-ise ni Berlin, Brussels, Chicago, Geneva, Johannesburg, London, Los Angeles, Moscow, Paris, San Francisco, Tokyo, Toronto, ati Washington D.C.

## Itan

Human Rights Watch je didasile labe oruko Helsinki Watch ni odun 1978 lati mojuto bi orile-ede tele Isokan Sofieti se un tele Awon Ipinnu Helsinki.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn àgbájọ àwọn ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn káríayé
Àwọn ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn

[thumb|right|[Magna Carta je gbigbejade ni Ilegeesi ni 1215.]]
**Àwọn ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn** ni "awo eto ipile ati ominira ti gbogbo awon omo eniyan leto si." Awon olugbowo ero yi un tenumo pe gbogbo awon eniyan ni awon ajemonu nitoripe won je omo eniyan.
Nitorie awon eto omoniyan je gbigba bi ti eyi to je alagbalaaye ati bakanna. Iru awon ajemonu bayi le wa gege bi awon asa awon iwuwa eniyan gangan, gege bi asa iwa tito tabi awon eto eda ti o ni idi pataki, tabi gege bi awon eto olofin boya ninu orile-ede tabi ninu ofin kariaye.
Sibesibe, ko si ikoenu lori kini ohu pato to je tabi ti ko je eto omoniyan lona kankan, be si ni ero awon eto omoniyan bi afoyemo ti je ohun ijiyan ati igbeyewo ninu imo oye.

ero odeoni nipa awon eto omoniyan dide leyin isele Ogun Agbaye Keji, gege bi idahun si Ipaniyanrun àwon Ju, eyi fa itowobowe *[[Ìkéde Akáríayé fún àwọn Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn]]* latowo United Nations General Assembly ni 1948.

## Itokasi

* Àwọn ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn - Russia
* Àwọn ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn- China
* Àwọn ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn- China 


Ẹ̀ka:Àṣà
Ẹ̀ka:Òfin
Àsìá ilẹ̀ Nakhchivan

**Àsìá ilẹ̀ Nakhchivan** je asia orile-ede olominira aladawa ile Nakhchivan ti Nakhchivan.

## Itokasi

Nakhchivan
Àsìá ilẹ̀ Sakha

thumb|right|250px| Flag ratio: 1:2
thumb|right|250px| Flag ratio: 3:2
**Àsìá ilẹ̀ [[Sakha]]** je asia orile-ede

## Itokasi

Sakha
Àsìá ilẹ̀ Xinjiang

thumb|Àsìá ilẹ̀ Xinjiang
thumb|Àsìá ilẹ̀ Xinjiang-Shicai
thumb|Àsìá ilẹ̀ Yettishar (1865-1873)
thumb|Àsìá ilẹ̀ Yettishar (1873-1877)
**** je asia orile-ede

## Itokasi

Xinjiang
Àsìá ilẹ̀ Chechnya

thumb|Àsìá ilẹ̀ Chechen-Ingush ASSR (1957-1978)
thumb|Àsìá ilẹ̀ Chechen-Ingush ASSR
thumb|Àsìá ilẹ̀ Chechen Republic ilẹ̀ Ichkeria
thumb|Àsìá ilẹ̀ Chechnya Before 2004
**** je asia orile-ede

## Itokasi

Chechnya
Àsìá ilẹ̀ Inner Mòngólíà

thumb|Inner Mòngólíà

***Ìkọ kedere***'
**Àsìá ilẹ̀ [[Inner Mòngólíà]]** je asia orile-ede

## Itokasi

Inner Mòngólíà
Herman Melville

thumb|Àwòrán Herman Melville
**** je olùkọ̀wé ará Amẹ́ríkà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Amẹ́ríkà
Joseph Conrad

**Joseph Conrad** (born **Józef Teodor Konrad Korzeniowski**; 3 December 1857&nbsp;– 3 August 1924) je omo Polandi Britani onitan aparo to di ara Britani ni 1886. O je olukowe.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1857
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1924
Ẹ̀ka:àwọn olùkọ̀wé
Thomas Paine

**Thomas** "**Tom**" **Paine** ( June 8, 1809) je oluda, alajako, ahugbongbo, oludasi, omowe, olujidide, ati ikan ninu awon Baba Oludasile orile-ede awon Ipinle Asokan ile Amerika. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Amẹ́ríkà
Kurt Vonnegut

**Kurt Vonnegut, Jr.** (; November 11, 1922&nbsp;– April 11, 2007) je olukowe ara Amerika ni igba orundun 20k. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Amẹ́ríkà
Gore Vidal

**Eugene Luther Gore Vidal** ( tabi ; ojoibi October 3, 1925) je ara Amerika ti se oludako, olukowe ere, alaroko, oluko ere filmu ati alakitiyan oloselu.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Amẹ́ríkà
Ernest Hemingway

**Ernest Miller Hemingway** (July 21, 1899 – July 2, 1961) je omo ile Amerika to je olukowe ati oniroyin.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel nínú Lítíréṣọ̀
Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel ará Amẹ́ríkà
Alexander Pushkin

thumb|Alexander Pushkin (1827)

**** je olukowe.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Rọ́síà‎
Friedrich Schiller

**Johann Christoph Friedrich von Schiller ** (10 November 1759 – 9 May 1805) je olukowe, onisona, ati oloselu ara orile-ede Jemani.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé
Georg Wilhelm Friedrich Hegel

[The birthplace of Hegel in [Stuttgart, which now houses The Hegel Museum|thumb|200px]]
**Georg Wilhelm Friedrich Hegel** () (August 27, 1770 – November 14, 1831) je amoye ara Jemani, ikan larin awon ti won da German Idealism sile. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1770
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1831
Ẹ̀ka:Àwọn amòye ará Jẹ́mánì
Albert Camus

**** je olukowe.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel nínú Lítíréṣọ̀
Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel ará Fránsì
Ẹ̀ka:Àwọn amòye ará Fránsì
Jean-Paul Sartre

**Jean-Paul Charles Aymard Sartre** (, ; 21 June 1905 – 15 April 1980) je olukowe omo Faranse to gba Ebun Nobel ninu Litireso.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé
Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel nínú Lítíréṣọ̀
Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Fránsì
Virginia Woolf

**Adeline Virginia Woolf** (; 25 January 1882 – 28 March 1941) je olukowe, akoayoka, atewejade ati oluda ara Ilegeesi, o je gbigba bi ikan ninu awon aseodeonimodernist onimookomooka igba orundun 20.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé
Vladimir Nabokov

**Vladimir Vladimirovich Nabokov** (, ; c – 2 July 1977) je olukowe omo Rosia-Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé
Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Rọ́síà
Anton Chekhov

**Anton Pavlovich Chekhov** (, ; 29 January 1860 – 15 July 1904) was a Russian physician, dramatist and author who is considered to be among the greatest writers of short stories in history. His career as a dramatist produced four classics and his best short stories are held in high esteem by writers and critics.  Chekhov practised  as a doctor throughout most of his literary career: "Medicine is my lawful wife", he once said, "and literature is my mistress."

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Rọ́síà
Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé
Philip Roth

**Philip Milton Roth** (ojoibi March 19, 1933) je olukotan aroso omo orile-ede Amerika

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn olùkọ̀wé
Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Amẹ́ríkà
Gabriel García Márquez

thumb
**Gabriel José de la Concordia** **García Márquez** (; born March 6, 1927) je ara Kolombia adatanko, olukowe itan kekere, olukowe ere ori telifisan ati oniroyin, to gbajumo bi **Gabo** kakiri Latin America. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé
Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel nínú Lítíréṣọ̀
Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel ará Kòlómbìà
Norman Mailer

**Norman Kingsley Mailer** (January 31, 1923 – November 10, 2007) je omo orile-ede Amerika to je onitan aroko, oniroyin, alaroko, akoewi, oluko ere, oluko filmu ati oludari filmu.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1923
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2007
Ẹ̀ka:àwọn olùkọ̀wé ará Amẹ́ríkà
Michel Foucault

**Michel Foucault** (), oruko abiso Paul-Michel Foucault (15 October 1926 – 25 June 1984), je was a French amoye, onimo awujo, ati olukoweitan. O di ipo pataki mu ni Collège de France ati ni University at Buffalo ati ni University of California, Berkeley.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1926
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1984
Ẹ̀ka:Àwọn amòye ará Fránsì
Ẹ̀ka:àwọn olùkọ̀wé
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Àlgéríà

**Àmì ọ̀pá àṣẹ Orile-Ede Àlgéríà** je ti orile-ede Algeria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn àmì ọ̀pá àṣẹ oníbínibí
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Àngólà

**Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Angola** je ti orile-ede Angola.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn àmì ọ̀pá àṣẹ oníbínibí
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Bùrkínà Fasò

**Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Bùrkínà Fasò** je ti orile-ede Burkina Faso.

## Itokasi

Burkina Faso
Ẹ́mblẹ́m ilẹ̀ Kepu Ferde

**** je ti orile-ede Cape Verde.


File:Coat of arms of Portuguese Cape Verde (1935-1951).svg|Coat of arms of Portuguese Cape Verde between May 8, 1935 - June 11, 1951.
File:Coat of arms of Portuguese Cape Verde (1951-1975).svg|Coat of arms of Portuguese Cape Verde from June 11, 1951 to July 5, 1975.
File:Lesser coat of arms of Portuguese Cape Verde.svg|Lesser coat of arms between May 8, 1935 - July 5, 1975.
File:Coat of Arms of Cape Verde (1975).svg|Coat of arms of Cape Verde from July 5, 1975 to September 22, 1992.


## Itokasi

Kepu Ferde
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà

**Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà** je ti orile-ede Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn àmì ọ̀pá àṣẹ oníbínibí
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Kòmórò

**Èdìdí orílẹ̀-èdè** je ti orílẹ̀-èdè Kòmórò.

## Itokasi

Kòmórò

be-x-old:Герб Каморскіх астравоў
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Côte d'Ivoire

**Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Côte d'Ivoire** je ti orile-ede Côte d'Ivoire.

## Itokasi

Cote d'Ivoire
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Guinea Alágedeméjì

**Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Guinea Alágedeméjì** je ti orile-ede Guinea Alágedeméjì.

## Itokasi

Guinea Alagedemeji
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Lèsóthò

200px|right|thumb|Coat of arms of Lesotho from October 4, 2006.
200px|right|thumb|Coat of arms of Lesotho between 1966 - 2006.
**** je ti orílẹ̀-èdè Lesotho.

## Itokasi

Lesotho
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Mọ́rísì

thumb|right
**Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Mọ́rísì** je ti orile-ede Mọ́rísì.

## Itokasi

Morisi
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Mòsámbìk

**Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Mozambique** je ti orílẹ̀-èdè Mòsámbìk.

## Itokasi

Mòsámbìk
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Sámbíà

**Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Sámbíà** je ti orile-ede Sámbíà.

## Àwọn Ìtọ́ka sí

Sámbíà
Àmì ọ̀pá àṣẹ oníbínibí
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Albáníà

**Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ [[Albáníà]]** wa lati ibi Asia ile Albania. O da lori edidi Gjergj Kastriot Skanderbeg. Emblemu to wa lori asa olori-meji je koto Skanderbeg, ti iwo obuko billy unpe. 

## Awon itokasi

Albania
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Austríà

**Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Austríà**, bo tile je laisi okun jija, ti unje lilo latowo Orileominira ile Austria lati 1919.

## Itokasi

Austria
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Kroatíà

**Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Kroatíà** je àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀  ti orílẹ̀-èdè Kroatíà.

## Àwọn ìtọ́kasí

Kroatia
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Tsẹ́kì Olómìnira

**** je ti orile-ede Tsẹ́kì Olómìnira.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn àmì ọ̀pá àṣẹ oníbínibí
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Bẹ̀lárùs

**** je ti orile-ede.

Laibikita otitọ pe awọn ara ilu Belarusi pin idanimọ ati ede ti o yatọ si ara wọn tẹlẹ, wọn ko ni aṣẹ ọba tẹlẹ ṣaaju 1991, ayafi lakoko asiko kukuru kan ni ọdun 1918 nigbati Olukọni Eniyan ti Belarus kukuru lo ẹṣin bi apẹrẹ rẹ. Awọn aami ara ilu Belarus alailẹgbẹ ko ṣẹda bi abajade ti ofin ajeji ti awọn agbegbe Belarus nipasẹ Prussia, Polandii, Lithuania, ati Russia titi di ọgọrun ọdun 20.

## Itokasi

Belarus
Àmì orílẹ̀-èdè ilẹ̀ Gríìsì

thumb|right
**Àmì orílẹ̀-èdè ilẹ̀ Gríìsì** je ti orile-ede Griisi.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn àmì ọ̀pá àṣẹ oníbínibí
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Húngárì

**Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ [[Húngárì]]** bere si je lilo lati July 3, 1990, leyin opin ijoba kommunisti.

## Itokasi

Hungari
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Pọ́rtúgàl

**Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Pọ́rtúgàl** je gbigbalo fun ibise ni 30 June 1911, bakanna pelu asia orileominira ile Portugal. O duro lori ami opa ase ti Ileoba Portugal ti unlo lati awon Igba Ailaju.

## Itokasi

Portugal
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Rọ́síà

**** je ti orile-ede Rosia.

[thumb|250px|The Greater Coat of Arms of the Russian Empire,<small>'' Presented drawing of Artist Igor Barbe, 2006, [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/af/Greater_coat_of_arms_of_the_Russian_empire_IGOR_BARBE_1500x1650jpg.jpg "Greater Coat of Arms of the Russian Empire" 1882-1917] ''</small>](https://yo.wikipedia.org/wiki/F%C3%A1%C3%ACl%C3%AC:Greater_Coat_of_Arms_of_the_Russian_Empire_1700x1767_pix_Igor_Barbe_2006.jpg)

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn àmì ọ̀pá àṣẹ oníbínibí
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Sérbíà

**Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Sérbíà** je ti orile-ede Sérbíà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn àmì ọ̀pá àṣẹ oníbínibí
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Ilẹ̀ọba Aṣọ̀kan

**Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Ilẹ̀ọba Aṣọ̀kan** je ti orile-ede Ilẹ̀ọba Aṣọ̀kan.

## Itokasi

Ileoba Asokan
Edìdí Ọba ilẹ̀ Japan

[thumb|right|180px|[Bow (ship)|Bow of the battleship Mikasa]]
[thumb|right|140px|The Imperial Seal inscribed on the front cover of a [Japanese passport.]]
**** je ti orile-ede Japan.

## Itokasi

Japan
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Lẹ́bánọ́nì

**Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Lẹ́bánọ́nì** je ti orile-ede Lebanon.

## Itokasi

Lẹ́bánọ́nì
Dọ́là Austrálíà

thumb|A fifty dollar Australian note
thumb|A one hundred dollar Australian note

The **Australian dollar** (sign: **$**; code: **AUD**) is the currency of the Commonwealth of Australia, including Christmas Island, Cocos (Keeling) Islands and Norfolk Island, as well as the independent Pacific Island states of Kiribati, Nauru and Tuvalu.

## Itokasi

*  
*
Las Vegas

**Las Vegas** () ni ilu toni awon eniyan topojulo ni Ipinle Nevada, ni Amerika, ibujoko ijoba Ibile Clark, ati ilu to gbajumo fun igbadun kariaye fun tele, shopping ati onje todara. Las Vegas, to pe ara re ni Oluilu Aye fun Faaji, gbajumo fun awon iye ile kasino ati awon igbaun bi be. O ti di ilu nibi ti awon eniyan un feyintisi, o je ilu 28 ti awon eniyan posi ni orile-ede Amerika peli idiye eniyan to to 558,383 ni 2008. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà
Kàsínò

[thumb|[Slot machines are commonplace in casinos]]

**Kasino** je ibi ti iru awon tete kan ti un sele. O wopo ki a ri awon kasino ni ile itura, ile onje, ile itaja, ninu oko oju-omi igbadun ati ni awon ibi ibewo miran. Awon kasino miran un gbalejo awon faaji live bi awada oniyeye, orin ori-itage, ati awon ere idaraya.

## Itumo oro ati lilo
[thumb|left|[Casino da Póvoa, a Portuguese casino that opened in early 1930s]]
"Kasino" gege bi oro wa lati ede Italia, gbongbo oro na ni "Casa" (ile) to tumo teletele si ile kekere. Oro yi yipada lati tumosi ile igbadun nibi ti ijo, orin ati tete ti n waye. 

Apere awon iru kasino bayi wa ni Villa Giulia ati Villa Farnese. Ni ede italia odeoni, oro yi un tokasi ile asewo (bakanna bi "casa chiusa", to tumosi "ile titi"), nigbati ile tete un je kiko bi *casinò* pelu ami oro.

Ni orundun 19, itumo "kasino" tun je awon ile igboro nibi ti orisirisi igbadun bi tete, ere idaraya ti n sele. Apere iru ile bayi ni Newport Casino ni Newport, Rhode Island.

Ki se gbogbo kasino lo wa fun ayo tita. Copenhagen Casino je ile tiata, ibiyi ni opolopo awon eniyan pejo si fun ipade nigba Ijidide 1848 ni Denmark to so ibe di orile-ede oba olofin ibagbepo. Titi odun 1937 o si je tiata to gbajumo. Hanko Casino to budo si Hanko, Finland ki se fun tete. Ile alejo lo je fun awon alade lati Rosia ti won be ibe wo fun igbadun spa ni opin awon odun 1800, loni won n lo gege bi ile onje. Ibi to n je "Kasino", ni Avalon Harbor ni Erekusu Katalina, ko je fun ayo tita nitoripe ofin de tete nigbati won ko ni Kalifonia.

## Itan awon kasino
[thumb|right|Casinos are everywhere in [Macau. Pictured here are the Wynn Macau, Casino Lisboa and Grand Lisboa.]]
A ko mo bi tete se bere. Awon omo Saina ni won koko se akosile re ni odun 2300 kJ, sugbon o je gbigba wipe imuse tete, lona kan tabi omiran, ti waye ni gbogbo awujo eniyan ninu itan. Lati ori awon Griiki ayeijoun ati awon ara Romu de ile Fransi nigba Napoleon ati Ilegeesi nigba Elisabeti, itan kun fun iroyin nipa tete tita.

Ikan ninu kasino akoko ti a mo ni Casinò di Venezia, ni Venice Italy larin 1638. O hun sise doni.Ọpọlọpọ awọn orilẹ-ede ti wa ni idinamọ lati awọn iṣẹ ṣiṣe ṣiṣiṣẹ, nitorinaa wọn ti yọ ni kasino ti o wa ninu ọkọ oju-omi igbadun. Iru awọn Casino n ṣiṣẹ nigbati wọn ba wa ni okun ni awọn ita, nitorinaa wọn ko ofin nipasẹ ofin.

## Tete ni kasino
[thumb|Baccarat casino, [Edmonton, Alberta]]

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn kàsínò
Ẹ̀ka:Tẹ́tẹ́
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Argẹntínà

thumb|right
**Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Argẹntínà** je ti orile-ede Argentina.

## Itokasi

Argentina
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Ẹ̀kùàdọ̀r

thumb|right
**Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ [[Ẹ̀kùàdọ̀]]** je ti orile-ede.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn àmì ọ̀pá àṣẹ oníbínibí
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ àwọn Ìpínlẹ̀ Aṣọ̀kan Amẹ́ríkà

**Edidi Gbangba Orile-ede Amerika** (The Great Seal of the United States) ni won fi se imudaju awon iwe ijoba apapo Orile-ede Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn àmì ọ̀pá àṣẹ oníbínibí
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ àwọn Bàhámà

thumb|right
**Amì ọ̀pá àṣẹ [[Bahamas]]** je ti orile-ede Bahamas.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn àmì ọ̀pá àṣẹ oníbínibí
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Kóstá Rikà

thumb|right
**Àmì ọ̀pá àṣẹ ìlẹ̀ Kóstá Rikà** je ti orile-ede Kóstá Rikà.

## Itokasi

Kóstá Rikà
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Bẹ̀rmúdà

**Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Bẹ̀rmúdà** je ti orile-ede Bermuda.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Bẹ̀rmúdà
Bermuda
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Ọstrélíà

**Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Ọstrélíà** je ti orile-ede Ọstrélíà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn àmì ọ̀pá àṣẹ oníbínibí
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ New Zealand

thumb|right|300px|New Zealand Coat of Arms explained

**Ami opa ase ile New Zealand** ami-idamo ti ibise fun orile-ede New Zealand. Ami opa ase akoko wa latowo King George V ni 26 August 1911, eyi to wa lowolowo loni wa latowo Queen Elizabeth II ni 1956.

## Itokasi

New Zealand
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Ìwọòrùn Papua

thumb|right
**Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Ìwọòrùn Papua** Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Ìwọòrùn Papua jẹ́ ti orílé-èdè.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn àmì ọ̀pá àṣẹ oníbínibí
Ìdarapọ̀mọ́ra kẹ́míkà

[right|180px|thumb|Oru omi [hydrogen chloride|Haidrojini oniklorini ninu igo ati ammonia ninu igo idanwo pade lati da isu ohun tuntun, amoniomu oniklorini]] 

**Idarapomora kemika** je igbese to n fa iyipada akojopo ohun kemika si omiran. Awon idarapomora kemika je ohun ti awon onimo kemistri nko ninu papa sayensi to n je kemistri.  Awon idarapomora kemika le je lojiji, ti ko fe okun/agbara kankan, tabi alaije lojiji, to le sele leyin igbati a ba se afikun iru okun/agbara kan sibe, fun apere igbona, imole tabi itanna. Awon idarapomora kemika je awon iyipada to je mo irin awon elektroni lati da tabi tuka awon isorapo kemika, botilejepe itumo gbogbogbo idarapomora kemika, agaga bo se je ti isodogba kemika, wulo fun iyipada awon elementary particles, ati fun awon idarapomora tinuatomu.

Ohun/awon ohun to bere idarapomora kemika ni a npe ni awon oludarapomora. Idarapomora kemika nfa iyipada kemika wa, eyi le mu eso kan tabi pupo wa, ti ohun ini won yato si ti awon oludarapomora. 

## Itokasi
Ohun àpòpọ̀ògùn

**Kẹ́míkà** (chemical substance) je ohunkohun to je elo to wa layika wa ati kakiri agbalaye ti a n ko ninu eko Chemistry. A le lo tabi da "kemika" pelu awon igbese ninu kemistri. A le pe wo ni apilese tabi adapo. Bi bayi kemika ni an pe gbogbo ohun elo to ni idamo pato bi fun apere irin, iyọ̀, sugar, epo, kerosine, ogógóró ati bebe lo. 

## Itokasi
Iyọ̀

**Iyọ̀** jẹ́ àlùmọ́ọ́nì afáralókun tó jẹ́ àkópò sódíọ́mù oníkilorínì tó ṣé pàtàkì fún ìgbádún ẹranko, ṣùgbọ́n tí ó lè léwu nígbà míràn fún ọ̀pọ̀ àwọn ọ̀gbìn orílẹ̀. Iyọ̀ wà lára àwọn nǹkan tí wón ń fi sí oúnjẹ kí ó le dùn, èyí mú kí iyọ̀ jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn nǹkan tí àwọn ènìyàn ń lò jù láti mú kí oúnjẹ dùn. Ìdáyọ̀bò ni ọ̀nà tí a ń lò láti fi oúnjẹ pamọ́.

Iyọ̀ ti ènìyàn ń jẹ le wá láti oríṣiríṣi ọ̀nà: iyọ̀ àìmó (bi iyo okun), iyọ̀ mímọ (iyọ̀ oúnjẹ), àti iyọ̀ oníayodínì. A lè rí iyọ̀ láti inú omi òkun tàbí àwọn òkúta ilẹ̀.

Àwọn ioni inú iyọ̀ bi Kilorínì àti sódíọ́mù, ṣe pàtàkì fún ìwàláàyè gbogbo ohun ẹ̀dá alààyè. Iyọ̀ ń kópa nínú àmójútó omi inú ara, bí ó tilè jẹ́ wípé jíjẹ iyọ̀ jù lé fa àìlera fún ara, ó le fa Ẹ̀jẹ̀ ríru. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Iyọ̀ jíjẹ
Ẹ̀ka:Àwọn àdàpọ̀ sódíọ̀mù
Àsìá ilẹ̀ Kalmykia

thumb|Àsìá ilẹ̀ Kalmyk ASSR (1937—1938)
thumb|Àsìá ilẹ̀ Kalmyk ASSR (1938—1943)
thumb|Àsìá ilẹ̀ Kalmyk ASSR
thumb|Àsìá ilẹ̀ Kalmykia (1992)
thumb|Àsìá ilẹ̀ àwọn Khanate ilẹ̀ Kalmykia
**** je asia orile-ede

## Itokasi

Kalmykia
Plazas de soberanía

[thumb|450px|right|The ''plazas de soberanía'' plus [Ceuta, Melilla and Isla de Alborán.]]

[thumb|right|[Peñón de Vélez de la Gomera, seen from the Moroccan coast.]]

***Plazas de soberanía*** ("places of sovereignty"), teletele bi "África Septentrional Española" (Spanish North Africa) tabi lasan bi "África Española" (Spanish Africa) je agbegbe orile-ede Spain ni North Africa to ni bode mo Morocco, ayafi awon ilu adawa Ceuta ati Melilla.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Spéìn
Tenerife

**Tenerife**, to je erekusu ti Spain, ni o tobijulo ninu awon Erekusu Kanari mejeje ni Okun Atlantiki leba eti odo Afrika. Tenerife ni tobi ni 2034.38 ilopomeji kilometer, o si ni iye awon eniyan to je 899,833. Ni aarin ti awọn erekusu ni awọn Teide oke onina, awọn ga oke ni Spain.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Erékùṣù Kánárì
Gran Canaria

thumb|right|240px|Topography of Gran Canaria.
**Gran Kanaria** (ni Geesi, "**Grand (or Great) Canary**") je erekusu kan ninu Awon Erekusu Kanari.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Erékùṣù Kánárì
Olómìnira Nagorno-Karabakh

Orile-ede **Olómìnira Nagorno-Karabakh** (**NKR**) ( **', or **Artsakh Republic** ( **') je *[[de facto]]* orile-ede olominira to budo si agbegbe Nagorno-Karabakh (tabi agbegbe **Artsakh**) ni Guusu Kaukasu. 

## Itokasi
Okwesilieze Nwodo

**Okwesilieze Nwodo** (Okwy) (ojoibi 28 July, 1950 ni Nsukka, Nigeria) je oloselu omo orile-ede Naijiria ati Gomina Ipinle Enugu tele lati 1992 de 1993.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ẹnúgu
Chimaroke Nnamani

**Chimaroke Nnamani** (ojoibi May 1960) je oloselu omo orile-ede Naijiria ati Gomina Ipinle Enugu tele.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ẹnúgu
Sule Ahman

**Sule M. Ahman** je omo ologun orile-ede Naijiria totifeyinti ati Gomina Ipinle Enugu tele.

## Itokasi
  

Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ẹnúgu
Adewumi Agbaje

**Benson Adewunmi Agbaje** je omo ologun orile-ede Naijiria ati Gomina Ipinle Enugu tele.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ẹnúgu
Topeka

**Topeka** (; Kansa: *Tó Ppí Kˀé*) ni oluilu fun ipinle Kansas ni orile-ede Amerika ati ibujoko Ibile Shawnee.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà
Ken Nnamani

**Kenneth Ugwu Nnamani** je alagba asofin ile Nigeria tele to soju fun Ipinle Enugu lati 2003 de 2007. Omo egbe oloselu People's Democratic Party (PDP) loje. Ni 2005 o di Aare Ile Alagba Asofin Naijiria titi di 2007.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ará Nàìjíríà
Gwendolyn Brooks

**Gwendolyn Elizabeth Brooks** (June 7, 1917 &ndash; December 3, 2000) je olukowe omo orile-ede Amerika. Won yan bi Poet Laureate Consultant in Poetry to the Library of Congress in 1985.

## Igbesiaye
### Igba ewe

Gwendolyn Elizabeth Brooks je bibi ni June 7, 1917, ni Topeka, Kansas fun David Anderson Brooks ati Keziah Wims, o je akobi. Iya re je oluko tele ki o to fi se sile lati setoju awon omo re, baba re, to je omo eru to ja ninu Ogun Abele, je asona nitoripe ko ni owo lati losi ile-eko onisegun lati di dokita. Nigbati Brooks di omo ose mefa, won ko lo si Chicago, Illinois, nibi to ti dagba.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1917
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2000
Ẹ̀ka:àwọn olùkọ̀wé ará Amẹ́ríkà
Ewì

**Ewì** jẹ́ ìlò èdè lọ́nà àrà tí akéwì ń lò láti ṣàlàyé ọ̀rọ̀ tàbí gbé èrò ọkàn rẹ jáde lọ́nà tó yàtọ̀ sí ọ̀rọ̀ geere. Láwùjọ Yorùbá, ewì lè wà ní àkọsílẹ̀ tàbí agbárí. Ó dá yàtọ̀ gedegbe sí ọ̀rọ̀ sísọ ṣákálá. Kíké ni wọ́n máa ń kéwì. Akéwì ni Yorùbá máa ń pe ẹni tí ó ń kéwì.

## Oríṣi Ewì Yorùbá
Yorùbá ní oríṣi Ewì méjì; Ewì Alohùn (Oral Poetry) àti Ewì àpilẹ̀kọ (written Poetry). Ewì Alohùn ni àwọn ewì àjogúnbá láti ọwọ́ àwọn bàbà ńlá wa. Kò pọn dandan kí irú ewì báyìí wà ní àkọsílẹ̀. Ohùn ẹnu, nígbà mìíràn pẹ̀lú ìlù, agogo ni a fi ń gbé e kalè. Bí àpẹẹrẹ; Ìjálá, Oríkì, Ẹ̀sà Égúngún, Ẹkún Ìyàwó, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Ewì àpilẹ̀kọ ní àwọn ewì tí a fi ọgbọ́n àtinúdá gbé kalẹ̀ fún kíkà, yálà ní ilé-ẹ̀kọ́ tàbí fún ara ẹni. Ewì àpilẹ̀kọ lọ́pọ̀ ìgbà lò ma ń yí padà sí alohùn pàá pàá jùlọ ní ayé òde òní tí imọ̀ mọ̀ọ́kọ mọ̀ọ́kà ti gbòde kan kan.  

## Àwọn Ìtọ́kasi
MPEG-3

**MPEG-3** je itokasi fun awon adipo opagun ise amioro ohun ati filmu ti Moving Picture Experts Group (MPEG) pinnu le lati lo fun awon ami HDTV ni 1080p ni arin 20 si 40 megabits per second. 

## Itokasi

## Ijapo
* MPEG Official Site
Moving Picture Experts Group

**Moving Picture Experts Group** (**MPEG**) je egbe osise awon oloye ti o je didasile latowo ISO lati sakojopo awon opagun fun igepapo olohun ati filmu ati irankiri won. O je didasile ni 1988, wo se ipade akoko won ni May 1988 ni Ottawa, Canada.

## Itokasi
JPEG

Ninu imo komputa, **JPEG** (, ) (oruko fun Joint Photographic Experts Group, to seda opagun na) je ona to wopo to n je lilo fun igekuru asonu fun awon aworan foto.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọ̀págun ISO
Thucydides

[thumb|200px|Ere ori Thukydidis ni [Royal Ontario Museum, Toronto]]
**Thukydidis** (Thucydides) (c. 460 BC – c. 395 BC) () je Griiki olukoitan ati olukowe *[[History of the Peloponnesian War|Itan Ogun awon ara Peloponesi]]*, to so nipa ogun orundun 5 kJ larin Sparta ati Athens titi de odun 411 kJ. Thukydidis je mimo bi baba "itan onisayensi" nitori awon ona to lo lati sakojo idi ati igbeyewo nipa itori ati ifa lai menu ba ipa awon olorun, gege bo se je lilasile ninu ibere si ise re.

Won tun pe bi baba eka-eko realisimu oloselu, to n fojuwo awon ibasepo larin awon orile-ede pe won da lori agbara kuku eto. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Ìgbésíayé
Sunday Ajibade Adenihun

**Sunday Ajibade Adenihun** je omo ile Naijiria ati Gomina Ipinle Imo tele.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ímò
Sam Mbakwe

**Samuel Onunaka Mbakwe** (1929 - 2004) je omo ile Naijiria ati Gomina Ipinle Imo tele.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ímò
Ike Nwachukwu

**Ike Omar Sanda Nwachukwu** (ojoibi September 1, 1940) jẹ́ ọmọ ológun tótifèyìntì àti olósèlú ará ilè Nàìjíríà tó di ọ̀pọ̀lọpọ̀ ipò mú ní ìjọba Nàìjírí̀a, ó di Alákòso Ọrọ òkèrè lẹ́ẹ̀mejì̀, Gómínà Ìpínlè Ímò àti Alágba nínú àwọn asojú Ilè-ìgbìmọ̀ Asòfin lati Ìpínlè Ábíá.

## Ìtókasí
*http://www.nigeriamasterweb.com/NwachukwuNigerianImage.html 

Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ímò
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Alàgbà ilẹ̀ Nàìjíríà
Jaja Wachuku

**Jaja Anucha Wachuku** (1 January 1918  - 7 November 1996) je oloselu omo ile Naijiria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ará Nàìjíríà
Bọ́lájí Akínyẹmí

**Akínwándé Bọ́lájí Akínyẹmí** tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹrin oṣù kìíní ọdún 1942 (January 4, 1942) jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n onímọ̀ sáyẹ́nsì, olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà to di Alakoso Oro Okere Naijiria lati 1985 titi de opin 1987. Ohun ni Alaga National Think Tank. 

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:àwọn ará Nàìjíríà
Thomas Hobbes

**Thomas Hobbes** (5 April 1588 – 4 December 1679), ninu awon iwe ijoun miran bi **Thomas Hobbs ara Malmsbury**, je ara Ilegeesi to je onimo oye, ti a mo loni fun ise re lori imo-oye oloselu. Iwe re odun 1651 *[[Leviathan (book)|Leviathan]]* sedasile ipilese fun opo imo-oye oloselu Iwoorun lati egbe ero majemu awujo.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1588
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1679
Ẹ̀ka:Àwọn ará Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì
Amadi Ikwechegh

**Amadi Guy Ikwechegh** (25 February 1951 - 10 November 2009) je omo ologun oju-omi orile-ede Naijiria to je yiyan si ipo Gomina Ipinle Imo lati 1986 de 1989 nigba ijoba ologun Ogagun Ibrahim Babangida.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ímò