open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Victoria Kimani

**Victoria Kimani** (tí a bí ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù keje ọdún 1985) jẹ́ akọrin, olùkọ́ òrin sílẹ̀, àti oni eré ìdárayá ọmọ orílẹ̀-èdè Kenya tí wọ́n ti fọwọ́ sí ìwé àdéhùn láti ṣiṣẹ́ fún ilé-iṣẹ́ orin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí wọ́n ń pè ní Chocolate City nígbà kàn rí. Awo òrin àkọ́kọ́ rẹ̀ jáde ní ọdún 2016.
Ó ti fara hàn nínú fíìmù 7 Inch Curve

## Ìrìnàjò iṣẹ́  òrin
Kimani sọ pé òun bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ òun láti máa ṣe àtìlẹ́yìn fún Mercy Myra . Nítorí pé ó ní ìrìn àjò púpọ̀, ó pín nù láti fi ilé ìwé sílẹ̀ láti lè tẹ̀síwájú nínú iṣẹ́ orin rẹ̀.
Kí wọ́n tó gbé àwo orin ọmọ orílè-èdè Rọ́síà ti a mọ́ sì Timati jáde ní ọdún 2012, tí àkọlé rẹ̀ ǹjẹ́ Swagg, òun àti Kimani kọ orin kàn tí àkọlé rẹ̀ ń jẹ́ "Love to Love" (nọ́mbà 9 nínú àkójọ orin).
Ní ìparí ọdún 2012, òun ni obìnrin àkọ́kọ́ tí ilé iṣẹ́ òrin Chocolate City fọwọ́ sí, ó sì gbé òrin àkọ́kọ́ rẹ̀ jáde lábẹ́ ilé iṣẹ́ òrin náà, "Mtoto", ní oṣù kẹta ọdún 2013. Wọ́n ya fídíò náà ní ìlú Los Angeles.
Láàárín ọdún 2014 sí 2016, Kimani ṣe àgbékalẹ̀ orin "Show", tí akọrin àti olùgbéjáde Tekno Miles àti àwọn òrin mìíràn bíi "Vex"; "Two of Dem"; "Loving You"; àti "Booty Bounce" ṣe, tí ó ní àwọn olórin ará orílè-èdè Tanzania Diamond Platnumz àti Ommy Dimpoz nínú; ní ọdún 2016, Kimani ṣe àgbékalẹ̀ orin tuntun rẹ̀ "All the Way", tí ó ní Khuli Chana nínú.
Ni 13 May 2015, Kimani ati awọn akọrin obìnrin Áfíríkà meje, Cobhams Asuquo ati ẹgbẹ kàn ti àwọn oṣiṣẹ Ìpolongo Kan pàdé ní ìlú Johannesburg lati ṣẹda “Strong  Girls”. Òrin náa ni awọn akọrin Waje (Nigeria), Vanessa Mdee (Tanzania), Arielle T ( Gàbọ̀n), Gabriela ( Mòsámbìkì), Yemi Alade(Nigeria), Selmor Mtukudzi ( Zimbabwe ), Judith Sephuma (South Africa), Blessing Nwafor (South Africa) ati oṣere Omotola Jalade Ekeinde (Nàìjíríà).
Kimani gbé àwo orin Safari jáde ní oṣù Kejìlá ọdún 2017, èyí tí ó bá àwọn òṣèré ará Áfíríkà mìíràn ṣiṣẹ́ pọ̀: Sarkodie, Khuli Chana, Jesse Jagz, Phyno, àti Ice Prince.
Ní oṣù Kejìlá ọdún 2017, nínú ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò rédíò pẹ̀lú Adelle Onyango àti Shaffie Weru, Kimani fi hàn pé àdéhùn òun pẹ̀lú Chocolate City ti parí, ó sì rò pé ó tó àkókò fún òun láti di òṣèré olómìnira.
## Àwọn  àwo òrin
;òrin  yàrá igbohun sílẹ̀ 
**Safari* (2017)

## Àwọn  àmì-ẹ̀yẹ

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ìlànà ìtàn

## Ìlànà Ìtàn (Narrative Techniques)
**Ìlànà ìtàn** jẹ́ àwọn ọ̀nà tí òǹkọ̀wé máa ń ṣe àmúlò rẹ̀ láti fi ṣàlàyé ni kíkún fún àwọn olùgbọ́ ẹ̀

## Àkótán
Ìlànà ìtàn ń ràn òǹkọ̀wé  lọ́wọ́ láti ṣètò ìtàn rẹ̀, láti mú kí ìtàn náà ní ìtẹ̀síwájú, àti láti fa ìfẹ́ olùkà. Ó tún ń jẹ́ kí ìtàn ní ìtànkálẹ̀ tó dáa àti ìmọ̀lára.

## Àwọn oríṣìíríṣìí ìlànà ìtàn
Àwọn ìlànà pàtàkì tí a máa ń lò nínú ìkọ̀wé ìtàn:

### 1. Ojú-ìwòye (Point of View)
Èyí ni bí a ṣe ń sọ ìtàn náà:

* Ojú-ìwòye ẹni kìíní (First person) – “Mo”, “Àwa”
* Ojú-ìwòye ẹni kẹta (Third person) – “Ó”, “Wọ́n”

### 2. Ìpadàsẹ́yìn (Flashback)
Ìlànà yìí ń jẹ́ kí a padà sí ohun tó ṣẹlẹ̀ tẹ́lẹ̀ nínú ìtàn láti ṣàlàyé kúlẹ̀kúlẹ̀ nípa ìtàn náà 

### 3. Ìfojúsọ́nà (Foreshadowing)
Àmi tàbí ìkìlọ̀ nípa ohun tí yóò ṣẹlẹ̀ lọ́jọ́ iwájú.

### 4. Ìjìnlẹ̀ àlàyé (Detailed Description)
Àlàyé pẹ̀lú ìtóbi àti ìtẹ̀síwájú láti jẹ́ kí olùkà rí ìran kedere.

### 5. Ìbánisọ̀rọ̀ (Dialogue)
Ọ̀rọ̀ tí àwọn káràkátà nínú ìtàn ń sọ láàárín ara wọn.

## Ìtóbi àti Ìlò rẹ̀
Ìlànà ìtàn ṣe pàtàkì nítorí pé:

* Ó ń mú kí ìtàn dùn kà
* Ó ń jẹ́ kí olùkà ní ìfarahàn pẹ̀lú ìtàn
* Ó ń ràn lọ́wọ́ láti fi ìmọ̀ àti òye wa hàn 
O jé ọ̀nà láti mọ̀ ohun ìjìnlẹ̀ sí i

## Ìtọ́kasí

* Àwọn ìwé lítírésọ̀
* Ìmọ̀ nípa ìkọ̀wé àti ìtàn
Deola Art Alade

**Deola Art Alade** jẹ́ oníṣòwò ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà, ẹni tí ó ní ìmọ̀ nípa ìròyìn, àti olùtọ́jú àṣà. Ó jẹ́ olùdásílẹ̀ àti olùdarí àgbà fún Livespot360, ilé-iṣẹ́ ìṣẹ̀dá àti eré ìdárayá. Ó jẹ́ olókìkí fún iṣẹ́ rẹ̀ nínú ṣíṣe àwọn ìṣẹ̀lẹ̀, ìtàn àkọlé, àti fún ṣíṣẹ̀dá àwọn ìfihàn àṣà pàtàkì ní orílè-èdè Nàìjíríà, títí kàn àjọ̀dún Livespot X.
## Ẹ̀kọ́
Deola lọ sí Ilé-ẹ̀kọ́ gíga Ìṣòwò Harvard, níbi tí ó ti parí àwọn ètò ẹ̀kọ́ àgbà nínú ètò ìṣòwò, ìdarí, àti ìṣẹ̀dá ọgbọ́n àti nu dá.

## Ìṣẹ́
Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ ní àwọn ilé iṣẹ́ ìròyìn àti iṣẹ́ lílo ẹ̀rọ ayélujára ní orílè-èdè Nàìjíríà, ó ń ṣiṣẹ́ lórí tẹlifíṣọ̀n, àwọn ìṣẹ̀lẹ̀, àti ìbánisọ̀rọ̀ nípa àmì ìdánimọ̀. Ní ọdún 2013, pẹ̀lú ọkọ rẹ̀, Darey Art Alade, ó ṣe ìdásílẹ̀ Livespot360, ilé iṣẹ́ ìròyìn àti eré ìdárayá kan tí ó ṣe àmọ̀jáde nínú àwọn ìrírí àmì ìdánimọ̀ fún àwọn ilé-iṣẹ́, Ìpèsè iṣẹ́, àti ìṣẹ̀dá tuntun lórí ẹ̀rọ ayélujára.
Nípasẹ̀ Livespot360, Deola ti ṣe àkóso àwọn iṣẹ́ àgbékalẹ̀ àti ìpolówó ńlá fún àwọn oníbàárà ìbílẹ̀ àti ti àgbáyé, ó sì ń kópa nínú ṣíṣètò àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ eré ìnàjú, àwọn eré orin, àti àwọn ayẹyẹ ní Nàìjíríà. Ọ̀kan lára àwọn iṣẹ́ àgbékalẹ̀ wọ̀nyí ni Livespot X Festival, èyí tí ó ti gbàlejò àwọn ìṣeré láti ọ̀dọ̀ àwọn òṣèré àgbáyé àti ti Nàìjíríà.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Katie Macfarlane

**Kathryn Ann Macfarlane**, (tí a bí ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kìíní, ọdún 1982) jẹ́ agbábọ́ọ̀lù inú agbọn obìnrin ará orílè-èdè Amẹ́ríkà tẹ́lẹ̀ rí àti òṣìṣẹ́ amòfin US Army lọ́wọ́lọ́wọ́. Ó jẹ́ agbábọ́ọ̀lù tó gbajúmọ̀ jùlọ nínú ẹgbẹ́ bọ́ọ̀lù agbọn obìnrin ti Army. Kelsey Minato ṣe àkọọ́lẹ̀ ìtàn tuntun MacFarlane rẹ̀ ní oṣù Kejìlá ọdún 2015.

## ilé-ẹ̀kọ́ gíga
Macfarlane lọ sí ilé-ẹ̀kọ Clarence High School ní Clarence, ní ìlú New York. Ó parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ọdún 2000 pẹ̀lú 1,426 àmì iṣẹ́, èyí sì fi ipò 50th nínú àkójọ àwọn olórí ìdíje bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ ọmọbìnrin ní Western New York, gẹ́gẹ́ bí ìwé ìròyìn The Buffalo News ṣe sọ. Ní àsìkò 1998–1999, The Buffalo News yàn án gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù ayò àkọ́kọ́ ní All-Western New York. Ní àsìkò 1999–2000, ó tún ṣe gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ẹgbẹ́ àkọ́kọ́ ní All-Western New York, wọ́n sì tún pè é ní agbábọ́ọ̀lù Buffalo News tíó dára jùlọ ní ọdún náà.

## Kọ́lẹ́ẹ̀jì
Macfarlane lọ sí Ilé-ẹ̀kọ́ Ọmọ-ogun ti United States Military Academy ní West Point, New York. Láàrin ọdún mẹ́rin rẹ̀ pẹ̀lú Black Knights, ó ṣe àkọsílẹ̀ ìtàn gẹ́gẹ́bíi agbábọ́ọ̀lù tí òní àmì-ẹ̀yẹ gbogbo ìgbà láti ilé-ẹ̀kọ́ náà, èyí tí ó ti wà láti bì ogún ọdún sẹ́yìn. Ní àsìkò ọdún 2003–si ọdún 2004, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí Agbábọ́ọ̀lù ti o dára jùlọ nínú ìdíje Patriot League ní ọdún náà, gẹ́gẹ́ bí àwọn olùkọ́ni àgbà ti ìdíje náà ṣe dìbò fún un.

## Lẹ́yìn Kọ́lẹ́ẹ̀jì àti iṣẹ́
Connecticut Sun ti WNBA pe Macfarlane si ibudó ikẹkọ fun àkókò ọdún 2004.  Ṣùgbọ́n o tí ọwọ́ bo iwe àdéhùn pẹ̀lú Sun ni Oṣu Kẹrin Ọjọ 26, Ọdun 2004. After appearing in one pre-season game, Lẹhin ti o farahàn nínú eré kan ṣáájú àkókò, Sun gbá MacFarlane silẹ ni Oṣu Karun Ọjọ 12, Ọdun 2004. MacFarlane bẹrẹ iṣẹ rẹ gẹgẹbi oṣiṣẹ ológun, nibiti o ti ṣiṣẹ ni Iraq fún ìrìn-àjò oṣu 15. O ti ṣe ìgbéyàwó báyìí o si pe orúkọ rẹ ni Kathryn Macfarlane Graves. Ni Oṣu kọkànlá Ọjọ 10, Ọdun 2009, o padà si Ilé-ìwé gíga Clarence làti gbá àmì-ẹ̀yẹ gẹgẹbi ọ̀kan lára awọn akekoo Ilé-ìwé náà níbi ayẹyẹ Ọjọ Awọn Ogbo Ilé-ìwé náa.

## Ìṣirò ọmọ ológun
Source

## Àwọn Ìtọ́kasí
Brittany Ogunmokun

**Brittany Ogunmokun** (tí wọ́n  bí  ni 26 May 1990) jẹ́ oni eré ìdárayá orí field ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà. O jẹ ọkan lára àwọn tí o tí gbà àmì-ẹ̀yẹ All-African Games àti àmì ẹ̀yẹ nínú eré ìdárayá tí ìdíje national champion. Ní ọdún 2026, o gbà ṣe àkọsílẹ̀ eré ìdárayá tí abele fún àwọn orílè-èdè alawodudu African indoor 500m record, o sì  jẹ́ ẹnì tí o lè sáré jùlọ láàrin àwọn obìnrin láti ilẹ̀ alawodudu African tí  o parí eré  ní dédé ìṣẹ́jú 1:10.00, ṣáájú àkọsílẹ̀ Regina George’s ní  ọdún 2016 èyítí o parí eré  ní  dédé ìṣẹ́jú 1:11.49,ní ibi eré ìdárayá náà tí o wáyé ní ìlú Bloomington àwọn olùkópa nínú ìdíje náà ní Esther Elo Joseph, Patience Okon George àti Omolara Ogunmakinju

## Ìgbésí ayé ìbéèrè
Brittany Ogunmokun ni wọ́n  bí  ni May 26, 1990, ni ìlú Alexandria, Virginia, ni orílè-èdè United States of America (USA), sì ìdílé tí àwọn òbí rẹ̀ sì jẹ́ ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà.

## Ìṣẹ́
O wà ní ipò #304 nínú àwọn  obìnrin tí wọ́n sáré 400m gbógbó ìgbà.

## Àwọn  eré ìdárayá tí o tí kópa
* 400 Meter: 53,26&nbsp;s, 19. März 2024 in Accra
** 400 Meter (Halle): 53,38&nbsp;s, 16. Februar 2024 in Fayetteville
* 800 Meter: 2:05,30&nbsp;min, 3. März 2012 in South Bend
** 800 Meter (Halle): 2:07,74&nbsp;min, 11. Februar 2012 in College Station

## Àwọn Ìtọ́kasí
Esther Kolawole

**Esther Omolayo Kolawole** (tí a bí ní ọjọ́ kẹrin oṣù kìíní ọdún 2002)  Ó jẹ́ ọmọ ogun ìjàkadì ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó dúró fún Nàìjíríà ní àwọn ìdíje àgbáyé. Ní oṣù kẹjọ ọdún 2022, ó gba idẹ nínú ìdíje 62 kg àwọn obìnrin ní ìdíje Commonwealth Games ti ọdún 2022 tí a ṣe ní Birmingham, England.   Kolawole ṣoju fun Naijiria ni Olimpiiki Igba Ooru ti ọdun 2024 ni Paris, France. 

Kolawale gba àmì-ẹ̀yẹ wúrà ní ìdíje African Youth Games ti ọdún 2018.  Ní oṣù Kejìlá ọdún 2018, ó di aṣiwaju ìjàkadì orílẹ̀-èdè, ó sì gba àmì-ẹ̀yẹ wúrà fún àmì-ẹ̀yẹ márùndínlọ́gọ́ta kìlógíráàmùominira ní ayẹyẹ eré ìdárayá orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. 

Ní oṣù kejì ọdún 2018, Kolawole gba wúrà fún àmì-ẹ̀yẹ 61Àkókò àwọn ọmọ ogun akẹ́ẹ̀kọ́ kìlógíráàmù nígbà ìdíje ìjàkadì ilẹ̀ Áfíríkà ti ọdún 2018. 

Kolawole gba àmì-ẹ̀yẹ wúrà nínú ìdíje rẹ̀ ní ìdíje ìjàkadì ilẹ̀ Áfíríkà ti ọdún 2020 tí a ṣe ní Algiers, Algeria.   Ní oṣù karùn-ún ọdún 2021, kò lè yẹ fún ìdíje Olympic ìgbà ẹ̀ẹ̀rùn ọdún 2020 ní ìdíje ìdíje Olympic àgbáyé tí a ṣe ní Sofia, Bulgaria.  Ní oṣù kẹwàá ọdún 2021, Kolawole dije nínú ìdíje 55 kg ti àwọn obìnrin ní ìdíje ìjàkadì àgbáyé tí a ṣe ní Oslo, Norway níbi tí wọ́n ti yọ ọ́ kúrò nínú ìdíje kejì rẹ̀. 

Ní oṣù kọkànlá ọdún 2021, ó gba àmì ẹ̀yẹ idẹ kan nínú ìdíje obìnrin mẹ́tàdínllọ́gọ́ta  kìlógíráàmùominira ní ìdíje ìjàkadì àgbáyé U23 ti ọdún 2021 tí a ṣe ní Belgrade, Serbia.  

Ní ọdún 2022, Kolawole pàdánù ìdíje àmì ẹ̀yẹ idẹ rẹ̀ nínú ìdíje mẹ́tàdínlọ́gọ́ta kg ti àwọn obìnrinidije kg ni idije Yasar Dogu ti a ṣe ni Istanbul, Turkey.  O gba idẹ ninu idije awọn obinrin méjílélọ́gọ́ta  kg ni idije awọn ere ajọpọ̀ ti odun 2022 ti a se ni Birmingham, England.   Kolawole gba ami-eye fadaka ninu idije mẹ́tàdínlọ́gọ́ta kg ti awon obinrinÀṣeyọrí kg ní ìdíje awọn eré ìṣọ̀kan ẹ̀sìn Islam ti ọdún 2021 tí a ṣe ní Konya, Turkey.  Ó dije nínú ìdíje mẹ́tàdínlọ́gọ́ta kg ti àwọn obìnrinidije kg ni idije Ijakadi agbaye ti ọdun 2022 ti a ṣe ni Belgrade, Serbia. 

Ó gba àmì ẹ̀yẹ idẹ kan nínú ìdíje obìnrin méjílélọ́gọ́ta Àṣeyọrí kg ní Grand Prix de France Henri Deglane 2023 tí a ṣe ní Nice, France.  Ní oṣù díẹ̀ lẹ́yìn náà, ó gba ẹ̀bùn fàdákà nínú ìṣẹ̀lẹ̀ rẹ̀ ní ìdíje ìjàkadì ilẹ̀ Áfíríkà ti ọdún 2023 tí a ṣe ní Hammamet, Tunisia.  

Kolawole dije ninu idije obinrin méjílélọ́gọ́ta kg ni Olimpiiki Igba Ooru ti ọdun 2024 ni Paris, France.  Aisuluu Tynybekova ti Kyrgyzstan yọ kuro ninu idije akọkọ rẹ. 

## Ẹ̀kọ́
Ni ọdun 2025, Kolawole wa ati pe o tun dije fun Ile-ẹkọ giga William Penn ni Oskaloosa, Iowa, Amerika.  

## Àwọn Àṣeyọrí

## Àwọn ìtọ́kasí



## Àwọn ìjápọ̀ òde

* Esther Omolayo Kolawole at United World Wrestling
* Esther Omolayo Kolawole at the International Wrestling Database 
* Esther Omolayo Kolawole at the Birmingham 2022 Commonwealth Games
* Esther Omolayo Kolawole at Olympics.com
* Esther Kolawole at Olympedia 
* Esther Kolawole at InterSportStats
* Esther Kolawole on Instagram 
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 2002
Evelyn Ijeh

**Evelyn Ijeh** (tí a bí ní ọjọ́ kejìlá oṣù kẹjọ ọdún 2001) jẹ́ agbábọ́ọ̀lù ọmọ orílè-èdè Sweden tí ó ń gbá bọ́ọ̀lù gẹ́gẹ́ bí agbábọ́ọ̀lù iwájú fún ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù North Carolina Courage ní ẹ̀ka National Women's Soccer League (NWSL) àti Ìkọ̀ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù orílẹ̀-èdè Sweden.

Ijeh bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ agbábọ́ọ̀lù rẹ̀ pẹ̀lú Ìkọ̀ agbábọ́ọ̀lù IFK Göteborg, BK Häcken, Lidköpings FK, àti Växjö DFF ní ìlú abínibí rẹ̀ ní orílè-èdè Sweden. Ó fọwọ́ sí ìwé pẹ̀lú ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù Mexico Tigres UANL ní ọdún 2023, kí ó tó dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù AC Milan ní orílè-èdè Italy ní ọdún tó tẹ̀lé e

## Ìgbésí ayé ìbéèrè
Ijeh bẹ̀rẹ̀ sí í gbá bọ́ọ̀lù nígbà tí ó pé ọmọ ọdún mẹ́wàá.

## Ìṣẹ́
Ijeh bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ agbábọ́ọ̀lù rẹ̀ pẹ̀lú ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù IFK Göteborg ní orílè-èdè Sweden, níbi tí ó ti kọ́kọ́ farahàn fún ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù náà nígbà tí wọ́n pàdánù sì ọwọ́ ẹgbẹ agbábọ́ọ̀lù Hammarby pẹ̀lú àmì 3-1.

### AC Milan
Ní ọjọ́ kejì oṣù kejì ọdún 2024, Ijeh fọwọ́ sí àdéhùn ayalo pẹ̀lú ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù AC Milan fún ìyókù àsìkò ọdún 2023–24.
Ní ọjọ́ kẹta oṣù keje ọdún 2024, Ijeh fọwọ́ sí àdéhùn olojo pípé pẹ̀lú ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù AC Milan títí di ọjọ́ ọgbọ̀n oṣù kẹfà ọdún 2027.

### North Carolina Courage
Ní ọjọ́ kẹtàlélógún oṣù kìíní ọdún 2026, Ijeh dára pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù North Carolina Courage ti NWSL nígbà tí wọ́n ra láti inú Ìkọ̀ agbábọ́ọ̀lù AC Milan, ó sì fọwọ́ sí àdéhùn ọdún mẹ́rin pẹ̀lú ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù náà.

## Ìkópa nínú  ìdíje àgbáyé
Wọ́n kọ́kọ́ pe Ijeh sí Ìkọ̀ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù orílẹ̀-èdè Sweden ní oṣù kẹfà ọdún 2024 láti gbá bọ́ọ̀lù pẹ̀lú orílè-èdè France àti England nínú ìdíje UEFA Women's Euro 2025. Ó bẹ̀rẹ̀ bọ́ọ̀lù àkọ́kọ́ rẹ̀ pẹ̀lú ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù orílè-èdè France ní Dijon, níbi tí Sweden ti pàdánù 2–1. Ní ọjọ́ mẹ́rin lẹ́yìn náà, ó padà wọlé láti rọ́pò fún agbábọ́ọ̀lù Madelyn Janogy kí ó tó di pé ìdajì kejì bẹ̀rẹ̀ nígbà tí wọ́n kojú ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù orílè-èdè England ní Gothenburg, ìdíje tí ó parí pẹ̀lú ìyàtọ̀ 0–0.
Ní ọdún 2024, ó di ẹrú sí orílè-èdè Sweden, orílẹ̀-èdè abínibí rẹ̀. Lẹ́yìn tí o tí sì ìgbáradì pẹ̀lú Ìkọ̀ agbábọ́ọ̀lù Super Falcons orílè-èdè Nàìjíríà ní ìlù Vienna, Australia ní ọdún 2021 sí, kò yẹ fún un láti ṣojú fún orílè-èdè Nàìjíríà mọ́.

## Isowo gbá bọ́ọ̀lù rẹ̀
Ijeh sábà máa ń gbá bọ́ọ̀lù gẹ́gẹ́ bí olùgbá bọ́ọ̀lù ọwọ́ iwájú, wọ́n sì ti ṣàpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí “ẹni tí ó ń gbá bọ́ọ̀lù ní gbogbo ipò, àní gẹ́gẹ́ bí olùgbá bọ́ọ̀lù nígbà tí ó wà ní ọmọdé. Àti ní F19, Evelyn Ijeh yí padà láàrín jíjẹ́ olùgbá bọ́ọ̀lù apá òsì àti olùgbá bọ́ọ̀lù àárín.”

## Ìgbésí ayé ara ẹni
Ijeh jẹ́ arábìnrin agbábọ́ọ̀lù orílè-èdè Sweden Josephine Ijeh jẹ́ ọmọbìnrin Peter Ijeh.  Ó rí baba rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tó ń fún un níṣìírí jùlọ. Bàbá rẹ̀ jẹ́ agbábọ́ọ̀lù àgbáyé tẹ́lẹ̀ fún orílè-èdè Nàìjíríà, ó sì tún gbá bọ́ọ̀lù fún Viking FC ní orílè-èdè Norway.

## Àkójọpọ̀ Ìrìnàjò rẹ gẹ́gẹ́bíi agbábọ́ọ̀lù

## Àwọn Ìtọ́kasí
Maria Akraka

**Maria Helene Henriksson Akraka** (tí a bí ní ọjọ́ keje oṣù keje ọdún 1966) jẹ́ oníṣòwò tí ó ti fẹ̀yìntì ní orílè-èdè Sweden, olùgbàlejò tẹlifíṣọ̀n àti eléré ìdárayá orí pápá nígbà kàn rí.

## Ilé-ẹ̀kọ́ eré ìdárayá
Akraka díje gẹ́gẹ́ bí eléré ìdárayá nínú ìdíje gbogbo orílẹ̀-èdè àti ní pápá eré ìdárayá fún Iowa State ní ìlú Amẹ́ríkà. Ó parí iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́bíi òní eré ìdárayá pẹ̀lú àmì-ẹ̀yẹ All-American fún ìgbà mẹ́rin àti Big Eight Champions fún ìgbà méjì ototo.
Ní ọdún 2010, wọ́n ṣe ayẹyẹ fún Gbọ̀ngàn Iowa State Cyclones Hall of Fame.

## Ìdíje àgbáyé
Akraka díje nínú idije Europe merin, Ìdíje Àgbáyé mẹ́ta,  ati eré Olympic ti ọdún 1992 nínú àwọn ere-ije mita 1,500 àti mita 800.

## Iṣẹ́ lẹ́yìn eré ìdárayá
Akraka ti ṣiṣẹ́ tẹ́lẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olùgbàlejò ilé-iṣẹ́ tẹ́tẹ́ ATG, Channel 75, níbi tí ó ti fọ̀rọ̀ wá àwọn ẹlẹ́ṣin ẹṣin lẹ́nu wò. Ó tún ṣiṣẹ́ fún TV4 nípa ìdíje ẹṣin. Ní ọdún 2006, ó bẹ̀rẹ̀ sí ṣiṣẹ́ fún SVT, ó ń gbàlejò eré ìdárayá líle Megadrom ó sì tún ń ṣe àgbékalẹ̀ onírúurú ìdíje eré ìdárayá bíi Olympic àti DN Galan. 
Ní ọdún 2009, òun àti ọkọ rẹ̀ ra ilẹ̀ kan pẹ̀lú ilé ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ẹṣin ní ọdún 2009. Ó ń lò ọpọlọpọ àkókò rẹ̀ báyìí láti kọ́ àwọn ènìyàn ní ẹṣin gígùn láti fi ṣe ìdíje.
Lọ́wọ́lọ́wọ́, ó ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùdámọ̀ràn fún àwọn olùtajà ọjà eré ìdárayá, Intersport  àti olùdásílẹ̀/Olórí Àgbà Sportcore, ilé iṣẹ́ iṣẹ́ fún àwọn eléré ìdárayá tó ti pẹ́.

## Ìgbésí ayé ara ẹni
Akraka ti ṣe ìgbéyàwó pẹ̀lú Tord Henriksson, and they have two children. ẹni tí ó ti jẹ́ oni eré ìdárayá orí pápá tẹ́lẹ̀, wọ́n sì ní ọmọ méjì.

A bi Akraka ni ilu London fún ìyá rẹ̀ tí o jé ọmọ ìlú Sweden àti bàbà rẹ̀ sì jẹ́ ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà. Àwọn òbí rẹ̀ náà ko lọ sí ìlú Sweden ṣùgbọ́n àwọn òbí rẹ̀ padà yàrá wọn, bàbà rẹ̀ sì padà sí si orílè-èdè Nàìjíríà.  Ìyá re ni o to o ni Rågsved ni ita ilu Stockholm . Bàbà rẹ̀ Smart Akraka je eléré ìdárayá ori pápá tẹ́lẹ̀ ti o kópa nínú ère ìdárayá Olympic ti ọdún 1960 ni ìlú Rome. O ni arákùnrin ìbejì kan, Michael.

## Àwọn ipá rẹ

## Àwọn Ìtọ́kasí
Fifty

***Fifty*** jẹ́ eré ajẹmọ́fẹ̀ẹ́ tí wọ́n ṣe àgbéjáde ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ọdún un 2015, Biyi Bandele ni olùdarí eré náà ọjọ́ kejìdínlógún, on 18 December 2015.

## Àhunpọ̀ Ìtàn
Fifty ń ṣàfihàn díẹ̀ lára àwọn ọjọ́ pàtàkì nínú ìgbé ayé àwọn obìnrin mẹ́rin tí wọ́n ti dé ipò tó lápẹ̀ẹrẹ nínú iṣẹ́ wọn. Tola, Elizabeth, Maria, àti Kate jẹ́ ọ̀rẹ́ mẹ́rin tí ìgbà ọ̀dó wọn mú kí wọ́n tún wo bí wọ́n ṣe ń lo ìṣẹ̀mí ayé wọn, látàrí bí wọ́n ṣe  ṣiṣẹ́ tí wọ́n sì tún ń ro tẹbí tí wọ́n sì ńiṣẹ́ àti ìdílé pọ̀, pẹ̀lú gbogbo làlà kòkòrò agbègbè ìpínlẹ̀ Èkó.

Tola jẹ́ irawọ akópa lórí èto tẹlifíṣọ̀n (reality TV star) tí ìgbéyàwó rẹ̀ pẹ̀lú agbẹjọ́rò Kunle kò ní ànfàní kankan láti gbòrò, nítorí àṣírí ìkọ̀kọ̀ tí àwọn méjèèjì jọ ní nípa inú ẹbí tí wọ́n ti jọ jáde wá. Elizabeth jẹ́ dókítà tó wà ní ẹ̀ka tó ń rí sí ètò ọmọ bíbí (obstetrician), ṣùgbọ́n ìfẹ́ rẹ̀ sí àwọn ọkùnrin tí wọ́n kéré sí i lọ́jọ́-orí ti fa ìyapa láàárín òun àti ọmọ rẹ̀ obìnrin . Maria, obìnrin àádọ́ta ọdún ó dínkan (49), ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ọkùnrin kan tí ó ti níyàwó, èyí tí ó sì yọrí sí oyún àìròtẹ́lẹ̀. Kate sì ń ja ogun pẹ̀lú àìsàn tó lewu sí ayé ẹ̀, èyí ti jẹ́ kí ó mú ẹ̀sìn lọ́kùn-ún-kúndùn. 

## Àwọn Òṣèré Akópa

### Ojúlówó Òṣèré
* Ireti Doyle kópa gẹ́gẹ́ bíi Elizabeth, ẹni tó nífẹ̀ẹ́ sí àwọn ọkùnrin tó kéré si lọ́jọ́-orí
* Dakore Akande kópa gẹ́gẹ́ bíi Tola, jẹ́ irawọ akópa lórí èto tẹlifíṣọ̀n (reality TV star) tí ìgbéyàwó rẹ̀ pẹ̀lú agbẹjọ́rò Kunle kò ní ànfàní kankan láti gbòrò, nítorí àṣírí ìkọ̀kọ̀ tí àwọn méjèèjì jọ ní nípa inú ẹbí tí wọ́n ti jọ jáde wá.
* Omoni Oboli kópa gẹ́gẹ́ bíi Maria
* Nse Ikpe-Etim kópa gẹ́gẹ́ bíi Kate
* Wale Ojo kópa gẹ́gẹ́ bíi Kunle
* Kachi Nnochiri kópa gẹ́gẹ́ bíi Chike
* Emmanuel Ikubese kópa gẹ́gẹ́ bíi Sammy
* Kemi ‘Lala’ Akindoju kópa gẹ́gẹ́ bíi Chi Chi
* Timini Egbuson kópa gẹ́gẹ́ bíi Jamal
* Uzor Osimkpa kópa gẹ́gẹ́ bíi Sade

### Àwọn Gbajúgbajà Olórin
* King Sunny Adé kópa láìṣe ìsínjẹ ẹ̀dá ìtàn kankan 
* Femi Kuti kópa láìṣe ìsínjẹ ẹ̀dá ìtàn kankan 
* Nneka kópa láìṣe ìsínjẹ ẹ̀dá ìtàn kankan 
* Tiwa Savage kópa láìṣe ìsínjẹ ẹ̀dá ìtàn kankan
* Waje kópa láìṣe ìsínjẹ ẹ̀dá ìtàn kankan 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Jennifer Iwenjiora Douglas

**Jennifer Iwenjiora Douglas** (tẹlẹ ni **Jamilah [[Atiku Abubakar]]**) jẹ́ obìnrìn oníṣòwò Nàìjíríà, agbẹjọ́rò, akọ́ròyìn ti Nigerian Television Authority àti ìyàwó àtijó Atiku Abubaakar, Ààrẹ tí Nàìjíríà tẹ́lẹ̀. Obìnrin ará Igbo ni, ó sì jẹ́ ọmọ ìlú Onitsha, ìpínlẹ̀ Anambra. Ó tún jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.

## Ìgbésí ayé rẹ̀
Ní ọdún 1980, ó jẹ́ akọ̀ròyìn àti oníròyìn fún ẹ̀ka tẹlifíṣọ̀n orílẹ̀-èdè Nàìjíríà Television Authority. Gẹ́gẹ́ bí wọn ṣé sọ́, ó kọ́kọ́ pàdé Atiku Abubakar ní ọdún 1982, ṣùgbọ́n wọ́n pàdánù ìbáṣepọ̀ wọn lẹ́yìn náà. Ní àsìkò yìí ó kó lọ sí Amẹ́ríkà ní ìparí 1980s tàbí ìbẹ̀rẹ̀ 1990s, ó sì fẹ́ ọkùnrin kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Douglas (ẹni tí ó bí ọmọ rẹ̀, Anthony Chuka Douglas). amọ̀ wọ́n kọ ara wọn sílẹ̀.

Ó tún pàdé Atiku Abubakar ní ìparí 1990s, wọ́n sì ṣe ìgbéyàwó gẹ́gẹ́ bí ìyàwó kẹrin rẹ̀, ó sì yí orúkọ rẹ̀ padà sí Jamila Atiku-Abubakar.

Ní ọdún 2010, ìròyìn kan láti ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin Amẹ́ríkà só pé òun àti ọkọ rẹ̀ ti gbé owó tí wọ́n fura sí tó ju dọ́là mílíọ̀nù 40 ló sí Amẹ́ríkà nípasẹ̀ àwọn ilé iṣẹ́ tó wà ní òkè òkun.

Òún àti ọkọ rẹ̀ náà kọ́ ara wọn sílẹ̀ ní oṣù kẹfà ọdún 2021 lẹ́yìn ìgbéyàwó tó lé ní ogún ọdún, Douglas sì só pé Atiku kò fara mọ́ ara wọn lórí gbígbé ní United Kingdom àti ìpinnu Atiku láti fẹ́ ìyàwó mìíràn. Gẹ́gẹ́ bí ó ṣé só, Atiku náà halẹ̀ mọ́ pé òún yóò gba dúkìá òún padà, wọ́n sì ń ṣọ́ ọ. 

Ó jẹ́ agbẹjọ́rò náà, ó tún ní oyè dókítà nínú Àjọṣepọ̀ Àgbáyé àti oyè master nínú Ìṣèlú Àgbáyé.Òún ni olóòtú àgbà fún Miyetti Quarterly Law Review (MQLR), ìwé ìròyìn àtúnyẹ̀wò òfin kan tí èrò rẹ̀ ni láti gbé àṣà tó dára jù lárugẹ ní Àríwá Nàìjíríà.

## Àwọn ìtọ́kasí
Margaret Brownson Usen

**Margaret Brownson Usen** (tí a bí ní ọjọ́ kẹsàn-án oṣù kẹsàn-án ọdún 1974), jẹ́ ọmọ oníṣòwò orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, olùrànlọ́wọ́, olùgbèjà ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn àti olókìkí gbogbogbò. Ẹni tí ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Ìyáàfin Àkọ́kọ́ ti Ìpínlẹ̀ Anambra láti ọdún 2006 sí 2014 nígbà ìjọba ọkọ rẹ̀, Peter Obi.

## Ìtàn ìgbésí ayé rẹ̀
Wọ́n bí Margaret Brownson Usen ni Calabar, Cross River State, Nigeria.

Ó fẹ́ Peter Gregory Obi ní ọdún 1992. Ọ̀kọ́ rẹ̀ jẹ́ Gómìnà Ìpínlẹ̀ Anambra láti ọdún 2006 sí 2014, nítorí náà ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Ìyá Àkọ́kọ́ Ìpínlẹ̀ Anambra láàrín ọdún 2006 sí 2014.

Ní oṣù kìíní ọdún 2025, ó fún àwọn obìnrin 300 ní Agulu ní ₦100,000 ní ọ̀kọ̀ọ̀kan, gẹ́gẹ́ bí apá kan ìrànlọ́wọ́ fún àwọn ilé-iṣẹ́ kékeré.

Ó ṣe àtìlẹ́yìn fún ọkọ rẹ̀ nígbà ìpolongo ààrẹ rẹ̀ ní ọdún 2023 gẹ́gẹ́ bí olùdíje fún ẹgbẹ́ òṣèlú Labour.

## Àwọn ìtọ́kasí
Bolanle Ambode

**Bolanle Patience Ambode** (tí orúkọ ị̀bí rẹ jẹ́ **Odukomaiya**) (tí a bí ní ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún oṣù kejì ọdún 1964) ni Ìyáàfin Àkọ́kọ́ ti Ìpínlẹ̀ Èkó, láti ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù karùn-ún ọdún 2015 sí ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù karùn-ún ọdún 2019, nígbà tí ọkọ rẹ̀ Akinwunmi Ambode jẹ́ gómìnà Ìpínlẹ̀ Èkó.

## Ìtàn ìgbésí ayé rẹ̀
Ambode ló sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga St. Teresa, ní ìlú Ibadan, ìpínlẹ̀ Oyo, fún ẹ̀kọ́ girama rẹ̀ àti Yunifásítì ìpínlẹ̀ Lagos (LASU), ní Ojo, ìpínlẹ̀ Lagos, n'íbi tí ó parí ẹ̀kọ́ pẹ̀lú oyè nínú ìmọ̀ Fisiksi/Mathimátísì ní ọdún 1989. Lẹ́yìn é, ó gba oyè Master (MSc) nínú Ìṣàkóso ìjọba ní ọdún 1994.

Kí ó tó dá iṣẹ́ àkàrà rẹ̀ sílẹ̀, ó ṣiṣẹ́ ní People's Bank of Nigeria, Instant Finance Nigeria Limited àti Aguagem Consulting. Kí ó tó bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe iṣẹ́ kéèkì, ó kọ́ ẹ̀kọ́ kúkúrú nípa ìmọ̀ ẹ̀rọ Békèèrì ní Ísírẹ́lì.

Ó ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Olùdarí Àgbà àti Olórí Àgbà ti Rehoboth Chops and Confectioneries Limited, tí a mọ̀ fún búrẹ́dì Rehoboth tí ó gbajúmọ̀ ní Èkó.

Nígbà tí ó wà ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga ní LASU, ó pàdé ọkọ rẹ̀ Akinwunmi Ambode. Wọ́n ṣe ìgbéyàwó ní ọdún 1991, wọ́n sì bí ìbejì - ọmọkùnrin kan àti ọmọbìnrin kan.

Ní ọdún 2015, ó dá Hope for Women in Nigeria Initiative (HOFOWEM), ọkọ àjọ tí kìí ṣé ti èrè kan tí iṣẹ́ rẹ̀ jẹ́ láti ṣètìlẹ́yìn fún àwọn obìnrin, àwọn ọmọdé àti àwọn ọ̀dọ́ tí wọ́n ní ìṣòro ní Ìpínlẹ̀ Èkó àti Nàìjíríà.

## Àwọn ìtọ́kasí
Mildred Okwo

**Mildred Okwo** jẹ́ olùdarí fíìmù àti olùgbéréjáde ní Nàìjíríà.   Wọ́n yàn án fún ẹ̀bùn Olùdarí Tó Dáa Jùlọ ní Ẹ̀yẹ 4th Africa Movie Academy Awards . Ní ọdún 2012, ó darí fíìmù eré apanilẹ́rìn-ín ìfẹ́ *Ìpàdé náà*, èyí tí ó gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀bùn, títí bí awọn ebùn Ìdárayá Nàìjíríà, awọn ebùn eka fíìmù Áfíríkà àti awọn ebùn fíìmù Nollywood .

## Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀, ẹ̀kọ́ àti iṣẹ́
A bí Okwo ní ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹrin ọdún 1966 ní ìlú Èkó, Nàìjíríà.  Ó kẹ́kọ̀ọ́ nípa iṣẹ́ ọ̀nà eré ní Yunifásítì Benin, Ìpínlẹ̀ Edo, Nàìjíríà . Ó tún kẹ́kọ̀ọ́ nípa òfin ní Ilé-ẹ̀kọ́ Òfin Whittier, agbègbè Orange, California, USA. 

Okwo jẹ́ olùdarí fíìmù àti olùgbéréjáde ní Nàìjíríà tí àwọn fíìmù rẹ̀ ti gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìyan àti àmì-ẹ̀yẹ ní Áfíríkà, títí bí AMVCA, AMAA, NMA àti "Publix du Prix" ní Nollywood Paris. Ní ọdún 2006, lẹ́yìn tí ó padà sí Nàìjíríà, ó kọ̀wé, ó ṣe àgbékalẹ̀ àti darí fíìmù náà *30 Days* .  Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn òṣèré fíìmù olókìkí ní Nàìjíríà tí wọ́n kópa nínú fíìmù náà, títí bí Joke Silva, Najite Dede, Genevieve Nnaji, Segun Arinze, Rita Dominic, Kate Henshaw àti Norbert Young . Ní ọjọ́ ọgbọ̀n oṣù kẹrin ọdún 2006, wọ́n gbé *30 Days* jáde ní Amẹ́ríkà. Ó gba ìyan mẹ́wàá ní àwọn ẹ̀bùn Àwọn Ẹ̀bùn Ẹ̀ka fíìmù Áfíríkà ti ọdún 2008, títí bí Best Art Direction, Ifihan fiimu ti o dara julọ, fíìmù Sínímàtórì tó dáa jùlọ àti awòrán tó dáa jùlọ.  Ní ọdún 2016, wọ́n pe Okwo ní ọ̀kan lára "aadota awọn Obìnrin tí wọ́n Ń síṣe awòrán Áfíríkà" láti ọwọ́ Ìwé ìròyìn *Elle SA* àti ọ̀kan lára àwọn ènìyàn ogorun tí ó ní ipa jùlọ ní *Nàìjíríà* .  

## Ìgbìmọ̀ Ẹ̀bùn Ilé-ẹ̀kọ́ gíga
Okwo, pẹ̀lú àwọn ọmọ ẹgbẹ́ Nollywood mọ́kànlá mìíràn, ló dá Ìgbìmọ̀ Àṣàyàn Oscar ti Nàìjíríà (NOSC) sílẹ̀, Ile-ẹkọ giga ti awọn iṣẹ-ọnà aworan ati awọn Imọ-jinlẹ (AMPAS) sì fọwọ́ sí i láti ṣe àfihàn àwọn fíìmù Nàìjíríà láti fi sílẹ̀ fún ẹ̀ka Fíìmù edè ajèjì tó dáa Jùlọ ní awọn ebùn ekọ́ gíga .   

## Fíìmù àwòrán

* *Ogbon Ọjọ́*  (2006)
* *Ìpàdé náà* (2012)
* *Suru L'ere* (2016)
* *La Femme Anjola* (2019)  

## Àwọn ẹ̀bùn àti yíyàn

## Wo tun

* Àkójọ àwọn òṣèré Nàìjíríà
* Àkójọ àwọn olùgbéré fíìmù ní Nàìjíríà
* Àkójọ àwọn olùdarí fíìmù ní Nàìjíríà

## Àwọn ìtọ́kasí



## Àwọn ìjápọ̀ òde

* Mildred Okwo at IMDb
* Mildred Okwo at Rotten Tomatoes
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1966
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Chika Anadu

**Chika Anadu** fetisi ⓘ jẹ́ olùdarí fíìmù ará Nàìjíríà tí a mọ̀ jùlọ fún fíìmù *B for Boy* (2013). Ó tún ti kọ àti ṣe àwọn fíìmù kúkúrú mélòó kan.  Àwọn fíìmù Anadu ni a mọ̀ fún gbígbógun ti àwọn ọ̀ràn ìyàsọ́tọ̀ ọkùnrin àti obìnrin àti ìfúnpá àṣà tí ó yí àṣà ká ní Nàìjíríà.

## Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀
A bi Chika Anadu ni osu kokanla odun 1980 ni ipinle Eko, ti o wa ni agbegbe guusu iwọ-oorun Naijiria. Nigba ti o pe omo odun 16, o gbe lo si England lati tesiwaju eko re. Nigba ti o wa nibẹ, o se ‘A’ Levels’ re, o pari oye oye akọkọ re ni Ofin ati Criminology, o si gba oye MA ninu awọn ekọ́ Áfíríkà: Ìdàgbàsókè enìyàn àti agbékalẹ̀ tí Ó lè dára.  Nínú ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò kan pẹ̀lú Ilé ekọ́ fíìmù Niu Yoki, Anadu sọ pé òun fẹ́ràn fíìmù ní gbogbo ìgbà tí òun wà ní kékeré, ṣùgbọ́n kò tó ọdún 2006 tí òun fi ronú láti jẹ́ olùdarí gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ gidi fún ara òun. Anadu padà sí Nàìjíríà ní ọdún 2006 láti parí ètò egbẹ́ Iṣẹ́ Ààbò fún awọn Ọ̀dọ́ ti Orílẹ̀-èdè (NYSC) rẹ̀, ètò iṣẹ́ ìjọba tí ó jẹ́ dandan fún àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí wọ́n ní ìwé ẹ̀rí yunifásítì. Nígbà tí ó wà níbẹ̀, ó wo fíìmù Ítálì *Cinema Paradiso* (1988) ó sì ní ìfẹ́ láti di olùdarí. 

## Iṣẹ́ ọwọ́
Anadu pada si Naijiria ni ọdun 2008 o si bẹrẹ iṣẹ ni iṣelọpọ TV ati fiimu. Laisi itẹlọrun pẹlu iriri rẹ, Anadu bẹrẹ si kikọ ati ya awọn fiimu kukuru tirẹ ni Oṣu Kẹwa ati Oṣu kọkanla ọdun 2009. Wọ́n fi fíìmù kúkúrú rẹ̀ àkọ́kọ́, Epilogue (2009), hàn ní ọdún 2010 ní San Diego Black Film Festival ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Wọ́n fi Ava (2010) hàn ní Cannes Film Festival's Short Film Corner ní ọdún 2010. 

Ní ọdún 2010, Ilé-ẹ̀kọ́ Fíìmù New York wá sí Nàìjíríà fún ìgbà àkọ́kọ́, wọ́n sì ń ṣe àwọn ìdánilẹ́kọ̀ọ́ oṣù kan nípa ìdarí, ìṣeré, kíkọ àwòrán, àti iṣẹ́ kámẹ́rà. Anadu yàn láti forúkọ sílẹ̀ nínú ìdánilẹ́kọ̀ọ́ kíkọ àwòrán dípò kí ó darí, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó mọ̀ pé òun fẹ́ di olùdarí. Ní àsìkò yìí, Anadu fi ìwé sílẹ̀ fún Ètò Ìgbélé ti Cannes Cinéfondation ní Paris. Ìtọ́jú ojú ìwé mẹ́rìnlá tí ó jẹ́ ara ìfìwéránṣẹ́ rẹ̀ ni ìpìlẹ̀ fún fíìmù àkọ́kọ́ rẹ̀, B for Boy (2013). Anadu gba ọ̀kan lára ​​àwọn ipò mẹ́fà náà, ó sì kó lọ sí Paris láti kópa. Ó kọ ìtàn fún B for Boy (2013) nígbà tí ó wà ní ọ̀sẹ̀ méjì ààbọ̀. 

Anadu ṣe fíìmù náà pẹ̀lú ilé-iṣẹ́ rẹ̀ olómìnira No Blondes Production.  Wọ́n ya fíìmù náà láàárín ọjọ́ mẹ́tàdínlógún, Anadu sì ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùdarí, òǹkọ̀wé, olùgbéjáde, olùdarí eré, olùṣàyẹ̀wò ibi iṣẹ́, akọ̀wé, àti agbẹjọ́rò. Owó ìdílé ni wọ́n fi ṣe owó fíìmù náà pátápátá, ìdílé Anadu sì dá 70% owó náà sílẹ̀, nígbà tí ìdílé Arie Esiri, alábàáṣiṣẹ́pọ̀ rẹ̀, fi 30% tó kù ṣe owó náà. *B fún ọmọkùnrin* (2013) ṣe àfihàn rẹ̀ kárí ayé níbi BFI ayẹyẹ fíìmù Lọ́ndọ́nùní ti ọdún 2013. Wọ́n tún fi hàn ní AFI Fest níbi tí ó ti gba ẹ̀bùn AFI Fest 2013 pẹ̀lú ẹ̀bùn owó $5,000. Àfihàn fíìmù náà ní gusu Afrika wáyé ní Durban ní ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù keje, ọdún 2014. 

## Fíìmù àwòrán

## Wo tun

* Àkójọ àwọn olùgbéré fíìmù ní Nàìjíríà

## Àwọn ìtọ́kasí


Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ígbò
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1980
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Balaraba Ramat Yakubu

**Balaraba Ramat Yakubu** (tí a bí ní ọdún 1959)  jẹ́ òǹkọ̀wé ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó ń kọ̀wé ní èdè Hausa . Ó jẹ́ olórí nínú oríṣi ìwé orin *soyaya littattafan* tàbí "ìwé ìfẹ́", ó sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn òǹkọ̀wé èdè Hausa díẹ̀ tí a ti túmọ̀ iṣẹ́ wọn sí èdè Gẹ̀ẹ́sì. Ó tún ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí òǹkọ̀wé lórí fíìmù, olùgbéréjáde, àti olùdarí àwọn fíìmù Kannywood . Àwọn ìtàn rẹ̀ dá lórí àwọn ọ̀ràn bí ìgbéyàwó ìfipámúni àti ẹ̀kọ́ àwọn obìnrin. 

## Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀
Balaraba Ramat Yakubu ni àbúrò General Murtala Ramat Muhammed,  tó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olórí ológun ní Nàìjíríà fún ìgbà díẹ̀ láti ọdún 1975 títí di ìgbà tí wọ́n pa á ní ọdún 1976.

Nígbà tí ó pé ọmọ ọdún mẹ́tàlá, wọ́n mú un kúrò nílé ìwé, wọ́n sì fipá mú un láti ṣe ìgbéyàwó ní ìgbà èwe.  Ó ti sọ pé ìdí nìyí tí òun fi ń kọ̀wé ní èdè Hausa dípò èdè Gẹ̀ẹ́sì. 

## Iṣẹ́ ọwọ́
Balaraba Ramat bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí obìnrin kan ṣoṣo tó wà nínú ẹgbẹ́ òǹkọ̀wé tó ní ipa lórí ìlú Kano, Raina Kama.  Ìwé ìtàn rẹ̀ àkọ́kọ́, *Budurwar Zuciya* ("Young at Heart"), ni wọ́n tẹ̀ jáde ní ọdún 1987. Àwọn ìwé ìtàn rẹ̀ kejì àti kẹta, *Alhaki Kwikwiyo Ne...* ("Ẹ̀ṣẹ̀ jẹ́ ọmọ aja tí ó ń tẹ̀lé ọ sílé") àti *Wa zai auri jahila?* ("Ta ló máa fẹ́ obìnrin aláìmọ̀kan?"), lẹ́yìn náà ní ọdún 1990. Abdulkareem Muhammed ṣe àtúnṣe *Alhaki Kwikwiyo Ne...* sí fíìmù kan. 

A ṣe ìtúmọ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì sí ìwé *Alhaki Kuykuyo Ne...*, *Ẹ̀ṣẹ̀ jẹ́ ọmọ aja tí ó ń tẹ̀lé ọ sílé"*, ní ọdún 2012 láti ọwọ́ awọn Ìtẹ̀jáde Blaft, ilé ìtẹ̀wé Íńdíà kan, pẹ̀lú àwọn àtúnyẹ̀wò rere.  

Ẹ̀bùn ìwé kan wà tí wọ́n pè ní orúkọ rẹ̀, èyí ni  ebùn Ìwé fún eré Hausa fún eré orí ìtàgé ti Balaraba Ramat Yakubu 

### Àwọn Fíìmù
Balaraba Ramat bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe fíìmù ní ọdún 1990 pẹ̀lú *Wata Shari'ar*, láìpẹ́ yìí ló kọ ìwé àti ṣe àgbékalẹ̀ Juyin Sarauta,  fíìmù kan tó gba àmì-ẹ̀yẹ mẹ́wàá, tó sì gba àtúnyẹ̀wò rere láti ọ̀dọ̀ àwọn ọ̀mọ̀wé àti àwọn ògbógi fíìmù 

## Ìwé ìtàn

* Kabir, Hajara Muhammad,. Northern obinrin idagbasoke. [Nigeria]. . OCLC 890820657.

## Àwọn ìtọ́kasí



## Kíkà síwájú síi

* "Balaraba Yakubu: Awọn onkọwe abo ti Nigeria". Deutsche Welle. Ti gba pada 12 Oṣu Kini 2018.
 
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1959
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Bilkisu Funtuwa

Hajiya Bilkisu Salisu Ahmed Funtuwa je omo orile-ede Naijiria. O kọ awọn iwe itan ni Hausa ti o da lori awọn akọrin Musulumi obinrin.  Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn òǹkọ̀wé tí a mọ̀ sí "ìwé ìtàn ọjà Kano" tàbí "Ìwé *Ìfẹ́* " — "àwọn ìwé ìfẹ́". 

Àwọn ìwé ìtàn rẹ̀ dá àwọn àkòrí nípa ìfẹ́ obìnrin àti ẹ̀tọ́ obìnrin pọ̀ mọ́ àwọn ọ̀ràn tó jẹ mọ́ àwọn ènìyàn Hausa àti ẹ̀sìn Islam, wọ́n sì fa àwọn ìrírí rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ àwọn ẹgbẹ́ wọ̀nyí yọ.   Bilkisu Funtuwa dúró lórí ipa tí a retí lọ́dọ̀ rẹ̀ àti àṣà ìsìn ti ìlọ́pọ̀ obìnrin tí ó jẹ́ òótọ́ obìnrin Hausa, nítorí náà ó kọ̀wé nípa bí a ṣe lè kojú irú àwọn ipò bẹ́ẹ̀. Àwọn iṣẹ́ Funtuwa dá lórí àwọn obìnrin olókìkí tí wọ́n lo ẹ̀kọ́ wọn pẹ̀lú ìfọkànsìn ẹ̀sìn wọn láti gbé ara wọn ga sí àṣeyọrí àrà ọ̀tọ̀. Àwọn ènìyàn wọ̀nyí gba iṣẹ́ àwọn amòfin, dókítà, àti àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba nígbà tí wọ́n tún ń gbé ìgbésí ayé oníṣòwò ọlọ́rọ̀ tí ó ní ìfẹ́ gidigidi. Ọ̀kan lára àwọn kókó pàtàkì nínú iṣẹ́ rẹ̀ ni ìfẹ́ onítara. Nínú àwọn iṣẹ́ rẹ̀, àwọn tọkọtaya ń pín ìbáṣepọ̀ tí ó kún fún ọ̀wọ̀, ìbáṣepọ̀, àti eré ìnàjú tí wọ́n gbádùn.  Yàtọ̀ sí dídúró lórí àwọn obìnrin tí wọ́n ń ṣàkóso ìdílé wọn, àwọn ìwé ìtàn rẹ̀ tún ń fún àwọn obìnrin Musulumi níṣìírí láti dojúkọ ẹ̀kọ́ kí wọ́n sì máa pa ìgbàgbọ́ wọn mọ́. 

Funtuwa ngbe pelu awon ebi re ni Funtua ni ipinle Katsina ni Naijiria . 

## Ìwé ìtàn

* 1994: *Allura Cikin Ruwa* ( *Needle in a Haystack* )
* 1996: *Wa Ya San Gobe* ( *Ta ló mọ̀ pé ọ̀la yóò mú wá?* )

## Àwọn ìtọ́kasí


Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Bolaji Odofin

**Bolaji Odofin** jẹ́ òǹkọ̀wé eré orí ìtàgé ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tó gba ẹ̀bùn. Ó jẹ́ oníròyìn àti olùtẹ̀wé ìwé ìròyìn tẹ́lẹ̀, Odofin ń ṣiṣẹ́ lọ́wọ́lọ́wọ́ ní ẹ̀ka tí kìí ṣe fún èrè.

## Àwọn ìtọ́kasí

* BBC kéde àwọn tó jáwé olúborí nínú ìdíje kíkọ orin rédíò kárí ayé
* BBC World Drama
* Onkọwe Auckland Makuwe tànmọ́lẹ̀
* Obìnrin Nàìjíríà gba ẹ̀bùn ìkọ̀wé eré BBC 
* Èrò àwọn ará Áfíríkà lórí BBC World Service 
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Karen King-Aribisala

**Karen Ann King-Aribisala** (tí wọ́n bí ní Guyana ) jẹ́ òǹkọ̀wé ìtàn kúkúrú ní Nàìjíríà, àti òǹkọ̀wé ìtàn kúkúrú .  Ó jẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n nínú èdè Gẹ̀ẹ́sì ní Yunifásítì ti Èkó . 

## Ẹ̀kọ́
Ó kẹ́kọ̀ọ́ ní Ilé-ẹ̀kọ́ Àgbáyé ní Ìbàdàn, Ile-iwe Kariaye ti Ilu Gẹẹsi ti St. George, Italy (níbi tí ó ti pàdé ọkọ rẹ̀; Femi Aribisala), àti Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti London ti awọn Ọ̀nà Ìṣẹ̀dá .  

## Àwọn Iṣẹ́

* *Iyawo Wa ati Awọn Itan Miiran*, Malthouse Press, 1990,  ; Ottawa, Kánádà: Laurier Books, 2004, 
* *Kíkó Ahọ́n Lílo*, Heinemann, 1998, 
* *Ere Hangman*, Peepal Tree, 2007, 
* *Obìnrin Oníròyìn àti Àwọn Ìtàn Míràn*, Malthouse Press, 2017.

## Àwọn ẹ̀bùn àti àmì ẹ̀yẹ
Àkójọ àwọn ìtàn rẹ̀, *Our Wife and Other Stories* ló gba ẹ̀bùn ebùn awọn Òǹkọ̀wé Commonwealth ní ọdún 1991, Ìwé Àkọ́kọ́ Tó Dáa Jùlọ ní Áfíríkà, àti ìwé ìtàn rẹ̀ e*re awọn Hangman* ló gba ẹ̀bùn Ìwé tó dáa jùlọ ní Áfíríkà ní ọdún 2008. 

Ó tún gba owó ìrànlọ́wọ́ láti ọ̀dọ̀ Ìpìlẹ̀ Ford, Ìgbìmọ̀ Gẹ̀ẹ́sì, Ile-ẹkọ Goethe, àti Ìpìlẹ̀ James Michener. 

## Àwọn Àkójọ Ọ̀rọ̀

* 
* 

## Àwọn àtúnyẹ̀wò

* Frank Birbalsingh, "Karen King-Aribisala: Ere Aṣọ Igun", *Iwe Iroyin Guyana*, Oṣu kọkanla ọdun 2008.
* "Àtúnyẹ̀wò ''eré Hangman'' ti Karen King-Aribisala" Archived  , *Obìnrin Àmì*, 19 Oṣù Kẹrin 2008.

## Àwọn ìtọ́kasí



## Àwọn ìjápọ̀ òde

* "Ìjíròrò pẹ̀lú Karen Ann King-Aribisala", *Àwọn ọmọ Nàìjíríà ní Amẹ́ríkà*, Ronnie Uzoig, 04/10/2003

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Beme Masade

**Bekere Masade-Olowola** jẹ́ oníṣòwò àwùjọ ní Nàìjíríà, ọ̀kan lára àwọn ọmọ ẹgbẹ́ Ìgbìmọ̀ Àwọn Olùdarí ti Ètò Ìròyìn Àgbáyé  (GRI) – ẹgbẹ́ ìṣàyẹ̀wò ipa àti ìṣàyẹ̀wò tó gbajúmọ̀ jùlọ ní àgbáyé – àti Olórí Àgbà ti CSR-in-Action, ẹgbẹ́ kan tí a ṣe láti inú ilé-iṣẹ́ ìgbìmọ̀, ẹgbẹ́ onímọ̀ àti ilé-ẹ̀kọ́ ìdánilẹ́kọ̀ọ́ tí a yà sọ́tọ̀ fún ojuse àwùjọ ilé-iṣẹ́, ìdàgbàsókè ìlànà, ìgbèjà, agbára àti ìdàgbàsókè tó dúró ṣinṣin ní agbègbè náà.

## Ìtàn ìgbésí ayé
Wọ́n bí Beme Masade-Olowola sí ìlú Èkó, wọ́n sì tọ́ ọ dàgbà. Ó parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ pẹ̀lú ìwé ẹ̀rí gíga kejì, BA (Hons) English, láti Yunifásítì ti Èkó ní ọdún 2004. Ní oṣù kìíní ọdún 2008, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn ọ̀dọ́mọdé mẹ́jọlá tí wọ́n yàn láti Áfíríkà àti Àjèjì láti kópa nínú *Àwọn Akẹ́kọ̀ọ́ ní Áfíríkà* .  

Gẹ́gẹ́ bí oníṣòwò àwùjọ, Bekere Masade-Olowola ni Olórí Àgbà ti CSR-in-Action, pẹpẹ ìsopọ̀mọ́ra ìṣòwò àwùjọ àti ilé-iṣẹ́ ìmọ̀ràn, tí a yà sọ́tọ̀ fún ojuse àwùjọ ilé-iṣẹ́, agbára àwọn obìnrin àti ọ̀dọ́, àti ìdàgbàsókè aládàáni ní Nàìjíríà.  Lábẹ́ Masade-Olowola, CSR-in-Action ti gbé ìwọ̀n àti ìròyìn aládàáni lárugẹ nípa lílo ìlànà GRI, pàápàá jùlọ, láti ọdún 2011, ó sì ti ṣe àgbékalẹ̀ ìdàgbàsókè ìgbàlódé àti ìfihàn ní agbègbè náà nípasẹ̀ ìgbìmọ̀ràn, ìdánilẹ́kọ̀ọ́ àti àwọn ìdánilẹ́kọ̀ọ́ àgbékalẹ̀. CSR-ni-Ise ṣe ìròyìn ìdókòwò aládàáni ní Nàìjíríà. Ìròyìn Àwùjọ Àpapọ̀: Nàìjíríà (tí ó jẹ́ Ìròyìn Olùdókòwò Àpapọ̀ báyìí), tí Ìgbìmọ̀ apapọ̀ awọn Orílẹ̀-èdè lórí Ìyípadà Afẹ́fẹ́ (UNFCCC) fọwọ́ sí, tí Ìparapọ̀ awọn Orílẹ̀-èdè Àgbáyé (UNGC) sì ṣe àtìlẹ́yìn rẹ̀, ní oṣù kẹta ọdún 2012; àkójọpọ̀ àkọ́kọ́ irú rẹ̀ tí ó ní ìdíwọ̀n iṣẹ́ àdàáni ìṣòwò. Ìròyìn ọdún 2013 rí ìfihàn àtọ́ka ìdúróṣinṣin ti àjọ náà.   Ní ọdún 2014, CSR-in-action ń gbìyànjú láti ṣí àwọn ohun alumọ́ni tí ó ju $100 bilionu lọ sílẹ̀. 

Masade-Olowola ran lọ́wọ́ láti dá Ìṣọ̀kan Ìṣòwò fún Ìdàgbàsókè Ààbò ti Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà (BCSDN) sílẹ̀ ní oṣù karùn-ún ọdún 2014, ètò kan tí ó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú Ìgbìmọ̀ Ìṣòwò agbáyé fún Ìdàgbàsókè Ààbò (WBCSD), tí ó jẹ́ àpapọ̀ àwọn ilé iṣẹ́ amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ gbogbo ẹ̀ka láti mú kí ìdàgbàsókè gbogbogbò pọ̀ sí i. 

## Àwọn ẹ̀bùn

* Àǹfààní nínú ìṣàkóso àgbáyé nípa ènìyàn àti ìbáṣepọ̀ iṣẹ́ (MSc) láti Queen Mary University ti London . 
* Apẹẹrẹ apẹẹrẹ naa wa lara awọn mẹwa ti o ga julọ ninu awọn idije iran ti nbọ nipasẹ Global Reporting Initiative ni Amsterdam ni ọdun 2013. 

## Àwọn ìtọ́kasí



Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1982
Charmaine Pereira

thumb
**Charmaine Pereira** jẹ́ òǹkọ̀wé àti ọ̀mọ̀wé nípa ìfẹ́ obìnrin ní Abuja, Nàìjíríà. Iṣẹ́ rẹ̀ dá lórí èrò nípa ìfẹ́ obìnrin, ìbálòpọ̀, ẹ̀kọ́ nípa ìbálòpọ̀, àti àwùjọ àwọn ènìyàn àti ìpínlẹ̀. Pereira tún jẹ́ olùdarí fún Ìpilẹ̀ṣẹ̀ fún ekọ́ awọn Obìnrin ní Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Ìmọ̀ràn nípa Tapestry,, àjọ kan tí ó ń wá ọ̀nà láti ṣẹ̀dá ìbáradọ́gba láàárín ọkùnrin àti obìnrin ní ibi iṣẹ́ ní Áfíríkà. 

## Ìtàn ìgbésí ayé
Ní ọdún 1991, Pereira gba oyè PhD nínú ìmọ̀ nípa ẹ̀kọ́ ọpọlọ láti Yunifásítì Ṣíṣí . 

Ní ọdún 2004, Charmaine Pereira ṣe àtúnṣe pẹ̀lú Jane Bennett láti ṣe àtúnṣe àwọn obìnrin Jacketed: Àwọn Ọ̀nà Ìwádìí tó dára lórí awọn ìbálòpọ̀ ní Áfíríkà.

Pereira ń kọ́ni ní ẹ̀ka ìmọ̀ nípa àwùjọ ní Yunifásítì Ahmadu Bello lọ́wọ́lọ́wọ́.  Iṣẹ́ rẹ̀ ń ṣàwárí àwọn ìpèníjà tí olùwádìí kan máa ń bá pàdé nígbà tí ó bá ń béèrè ìbéèrè nípa àṣà, ìbálòpọ̀, ìbálòpọ̀, òfin, àti ẹ̀sìn.

## Àwọn ìtẹ̀jáde tí a yàn

* Pereira, Charmaine. *Ìbálòpọ̀ nínú ìṣẹ̀dá Ètò Yunifásítì Nàìjíríà* . James Currey, 2007. &#x5B; **' &#x5D;</sup>
* Pereira, Charmaine, olóòtú. ''Àwọn Ìtàn Ìyípadà Nípa Ìbálòpọ̀: Àwọn Àríyànjiyàn, Ìbámu àti Agbára Àwọn Obìnrin'' . London, New York: Zed Books, 2014. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; **' &#x5D;
* Bennett, Jane, àti Charmaine Pereira, àwọn olóòtú. *Àwọn Obìnrin Jacketed: Àwọn Ọ̀nà Ìwádìí Onípele lórí Ìbálòpọ̀ àti Ìbálòpọ̀ ní Áfíríkà* . Tokyo, New York, Paris: United Nations University Press, 2013.
* Pereira, Charmaine. “Ṣíṣe ilé fún àwọn obìnrin? Ìbálòpọ̀, Ẹ̀sìn àti Ìpínlẹ̀ ní Nàìjíríà lábẹ́ ìṣàkóso ìjọba amúnisìn àti ti ológun.” *Àwọn Ìdámọ̀ Áfíríkà* 3.1 (2005): 69-94.

## Àwọn ìtọ́kasí



## Àwọn orísun míràn

* http://zedbooks.co.uk/paperback/changing-narratives-of-sexuality
* 

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ibijoke Sanwo-Olu

**Claudiana Ibijoke Sanwo-Olu** (ti orùkọ ìbí rẹ̀ jẹ́ **Carrena**; ti a bí ni 8 January 1967) jẹ́ dókítà àti alákóso iṣóògun ti Nàìjíríà. Ó jẹ́ ìyàwó àkọkọ́ tí Ìpínlẹ̀ Èkó, Nàìjíríà, láti ọdún 2023, gẹ́gẹ́bí ìyàwó gómìnà Babajide Sanwo-Olu.

## Ìgbà ìbí rẹ̀
A bí Sanwo-Olu ní ọdún 1967 ní àdúgbò Popo Aguda ni Erékùsù Eko, ọmọ Paulinus Olusegun Carrena. Gẹ́gẹ́ bí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn olùgbé agbègbè ìtàn náà, ìdílé Carrena jẹ́ ọmọ àwọn ẹrú Yorùbá tí wọ́n dá padà láti Brazil.

## Iṣẹ́ ọwọ́ rẹ̀
Sanwo-Olu gboyè jáde ní Yunifásítì ti Èkó, Akoka, ní Yaba, pẹ̀lú MBBS, ó sì gba ìwé ẹ̀rí ìkẹ́ẹ̀kọ́ gígá ní Ilé Ìwòsàn àti Ìṣàkóso Ìlera (PGDHM) àti ìwé ẹ̀rí ìkẹ́ẹ̀kọ́ nínú Anesthesia (DA). Ó tún ní oyè master nínú ìlera gbogbogbò (MPH) àti oyè master nínú ìṣàkóso ìṣòwò (MBA).

Sanwo-Olu ṣiṣẹ́ fún ìjọba ìpínlẹ̀ Èkó fún ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n, ó sì dìde ní ipò gígá láti di olórí olùdarí ìṣègùn àti olórí àgbà ní Harvey Road Comprehensive Health Centre ní Yaba kí wọ́n tó gbé e lọ sí ilé ìwòsàn gbogbogbò ní Shomolu.

Ó tún jẹ́ olùgbèjà àwọn obìnrin àti àwọn ọmọdé.

## Ìgbésí ayé árà rẹ̀
Ó fẹ́ Babajide Olusola Sanwo-Olu, wọ́n sì bí ọmọ mẹ́rin.

## Àwọn àṣéyọrí rẹ̀
Sanwo-Olu ti ṣé àtìlẹ́yìn fún àwọn olùgbé ti ó tó 350 látí gbógbó àwọn ágbègbè ìjọbá 57 àti àwọn ágbègbè ìdàgbàsókè ìgbìmọ̀ ágbègbè nípasẹ̀ ikẹ́kọ̀ iṣé-ṣíṣé àti àwọn ifúnnì ìnáwó. 

## Àwọn ìtọ́kasí
Suru L'ere

***Suru L'ere*** jẹ́ eré apanilẹ́rìn-ín tí wọ́n ṣe àgbéjáde ní ọdún un 2016 ní ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, Ẹni tó jẹ́ olùdarí tó tún ṣe àgbéjáde eré yìí ni Mildred Okwo. Àwọn òṣèré akópa inú eré yìí ni Seun Ajayi, Beverly Naya, Kemi Lala Akindoju, Tope Tedela and Enyinna Nwigwe, àti Rita Dominic.

Ìpínlẹ̀ Èkó ni ibùdó ìtàn eré náà,eré náà dá lórí Arinze (Seun Ajayi), àti kan tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ parí ilé-ẹ̀kọ́ gíga,tí gbèsè jíjẹ ti mọ́ lára, ń sa gbogbo ipá ipá rẹ̀ láti móríbọ́ lóko gbèsè.

## Àwọn Òṣèré Akópa
*Seun Ajayi kópa gẹ́gẹ́ bíi Arinze
*Beverly Naya kopa gẹ́gẹ́ bíi Omosigho
*Tope Tedela kópa gẹ́gẹ́ bíi Kyle Stevens Adedoyin
*Kemi Lala Akindoju kópa gẹ́gẹ́ bíi Land Lady
*Kenneth Okolie kópa gẹ́gẹ́ bíi Bossi
*Enyinna Nwigwe kópa gẹ́gẹ́ bíi Godstime
*Gregory Ojefua kópa gẹ́gẹ́ bíi Brume
*Bikiya Graham-Douglas
*Rita Dominic kópa gẹ́gẹ́ bíi ẹni tó ń ta àkàrà 

### Yíyan Òṣèré Akópa
Ní oṣù kẹ́ta ọdún un 2015, wọ́n polongo wí pé Beverly Naya ma kópa nínú *Suru L'ere*.  Rita Dominic, tó jẹ́ olùdarí àgbà fún eré náà ni ẹni tó tún kópa kékeré gẹ́gẹ́ bíi oníṣòwò àkàrà. 

## Ìpolongo
Ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kẹ́rin ọdún un 2015, wọ́n ṣe ìfilọ́lẹ̀ àwọn àwòrán tí wọ́n yà lẹ́yìn ìtàgé fún erée *Suru L'ere* lóri BellaNaija. Wọ́n ṣe àtẹ̀jáde ìpolongo eré náà ní oríi Nigerian Entertainment Today àti lórí àwọn ilé iṣẹ́ ìròyìn pàtàkì mìíràn àti àwọn búlọ̀ọ̀gì eré ìdárayá. Orí ìkànnì YouTube ni wọ́n tí ṣe àfihàn ìpolongo àkọ́kọ́ fún eré náà ní ọjọ́ kẹ́jọ oṣù kẹsàn-án, ọdún un 2015. Wọ́n ṣe àfihàn ìpolongo eré náà lóri ẹ̀rọ amóhùmáwòrán ní ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún, oṣù kìn-ín-ní ọdún un 2016.

## Ìṣàfihàn
Wọ́n ṣe àfihàn eré yìí ní ọjọ́ Kejìlá, oṣù kejì, ọdún un 2016.

## Ìsàgbéjáde

## Àwọn Ìtọ́kasí

## Àwọn Ìjápọ̀ Òde
*
*
Ifeoma Okoye

**Ifeoma Mokwugo Okoye** // ⓘ A bí i ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù Kejìlá (ó ṣeé ṣe kí ó jẹ́ ní ọdún 1937) jẹ́ òǹkọ̀wé ìtàn ní Nàìjíríà. Àwọn olùfẹ́ rẹ̀ ti pè é ní “olùkọ̀wé ìtàn obìnrin pàtàkì jùlọ láti Nàìjíríà lẹ́yìn Flora Nwapa àti Buchi Emecheta,” gẹ́gẹ́ bí Oyekan Owomoyela ti sọ. A bí i ní Ìpínlẹ̀ Anambra ní Ìpínlẹ̀ Ìlà Oòrùn, Nàìjíríà.  Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ ní St. Monica's College ní Ogbunike láti gba ìwé-ẹ̀rí ìkọ́ni ní ọdún 1959. Lẹ́yìn náà, ó jáde ilé-ẹ̀kọ́ gíga ní Yunifásítì ti Nsukka láti gba oyè Bachelor of Arts ní èdè Gẹ̀ẹ́sì ní ọdún 1977.  Ó kọ àwọn ìwé ìtàn bíi *Behind the Clouds*,  àwọn ìwé ìtàn ọmọdé àti ìtàn kúkúrú, bíi 'Ọmọkùnrin Abúlé àti Eme lọ sí ilé ìwé'.

## Ìgbésí ayé àti ẹ̀kọ́ ní ìbẹ̀rẹ̀
A bí Ifeoma Okoye ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù Kejìlá, bóyá ní ọdún 1937  ní Ìpínlẹ̀ Anambra, Nàìjíríà.  Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ ní Kọ́lẹ́ẹ̀jì St. Monica ní Ogbunike, ó sì gba ìwé-ẹ̀rí ìkọ́ni. Lẹ́yìn náà, ó kọ́ni ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga St. Monica fún ọdún méjì. Láàárín ọdún 1963 sí 1967, ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga All Saints International ní Enugu . Ó ṣe ilé-ẹ̀kọ́ kékeré tirẹ̀ ní Enugu láti ọdún 1971 sí 1974.  Láti ọdún 1974 sí 1977, Okoye lọ sí Yunifásítì ti Nàìjíríà, Nsukka, níbi tí ó ti gba oyè Bachelor of Arts ní èdè Gẹ̀ẹ́sì. Láti ọdún 1986 sí 1987, ó kẹ́kọ̀ọ́ ní Yunifásítì Aston ní England, níbi tí ó ti gba oyè postgraduate nínú èdè Gẹ̀ẹ́sì. Lẹ́yìn náà, ó kọ́ èdè Gẹ̀ẹ́sì ní Yunifasiti Nnamdi Azikiwe títí di ọdún 2000. 

## Àwọn àṣeyọrí
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé Okoye mọ ìtàn kúkúrú àwọn ọmọ rẹ̀, ó tún kọ àwọn ìwé kan fún àwọn àgbàlagbà, bíi Behind the Clouds. Àwọn tọkọtaya kan tí wọn kò bímọ ló dá lórí Behind the Clouds, àti bí wọ́n ṣe jẹ́ kí obìnrin náà dá ẹ̀bi náà dípò ọkùnrin.  Okoye gba ẹ̀bùn fún Behind the Cloud àti The Village Boy láti ọwọ́ Nigerian National Council of Art and Culture ní ọdún 1983, pẹ̀lú ẹ̀bùn ìtàn àròsọ tó dára jùlọ fún ìwé ìtàn Men Without Ears ní ọdún 1984.  Ní ọdún 1985, ó gba ẹ̀bùn mìíràn fún Daily Bread lẹ́yìn Eze ní Ife National Book Fair. Ó tún jẹ́ olùborí agbègbè ilẹ̀ Áfíríkà fún ìdíje Ìtàn Kúkúrú ti Commonwealth ní ọdún 1999. 

## Àwọn iṣẹ́ pàtàkì
Iṣẹ́ kíkọ Okoye bẹ̀rẹ̀ lẹ́yìn ọdún tó ti wà ní ẹ̀kọ́. Ó kọ ìtàn kúkúrú àti ìwé ìtàn àròsọ. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ rẹ̀ jẹ́ ìtàn kúkúrú fún àwọn ọmọdé, ó tún kọ àwọn ìwé ìtàn àròsọ fún àwọn àgbàlagbà. 

* 
* 
* *The Power of a Plate of Rice*. circa 2011.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* *Busy Bee Number Workbook*. 1980.&#x5B;**&#x5D;
* 
* *Eme Goes to School*. 1979.

## Wo tun

; Àwọn òǹkọ̀wé obìnrin Nàìjíríà

* Chimamanda Ngozi Adichie
* Buchi Emecheta
* Flora Nwapa
* Karen King-Aribisala
* Adaobi Tricia Nwaubani
* Chidera Okolie
* Taiwo Odubiyi
* Adaora Lily Ulasi
* Akachi Adimora-Ezeigbo
* Nnedi Okorafor
* Chika Unigwe
* Sefi Atta
* Helen Oyeyemi
* Chinelo Okparanta
* Lola Shoneyin
* Chibundu Onuzo

## Àwọn ìtọ́kasí



## Kíkà síwájú síi

* 
* 

## Àwọn ìjápọ̀ òde

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1937
10 Days in Sun City

***10 days in Sun City*** jẹ́ eré oníṣé apanilẹ́rìn-ín, ajẹmọ́fẹ̀ẹ́ tí wọ́n ṣe àgbéjáde ní ọdún un 2017 ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Wọ́n ṣe àfihàn àkọ́kọ́ eré náà ni ọjọ́ kẹtàdínlógún, nínú oṣù kẹfà, ọdún un 2017. AY Makun ló ṣagbátẹrú eré náà, òun sì ló kópa gẹ́gẹ́ bí olú òṣèré nínú eré náà.  Adze Ugah ni olùdarí eré náà, Kehinde Ogunlo là ni olùkọ̀tàn, Darlington Àbùdá ló ṣàgbéjáde rẹ̀. Eré náà ni apá kẹta nínú ìtẹ̀síwájú ìtàn "Akpos Adventure", wọ́n sì lo Ìpínlẹ̀ Èkó Johannesburg, àti South Africa gẹ́gẹ́ bíi ìbùdó ìtàn.

## Ìsọníṣókí
Eré náà dá lórí ìtàn nípa arẹwà obìnrin kan tó ń lépa láti di gbajúmọ̀ àti anìyíkáyé, obìnrin náà ko ohun tó ń lépa, ṣùgbọ́n àlàáfíà àti ayọ̀ rẹ̀ ló fi ń di débi wí pé,ó kọ àfẹ́sọ́nà rẹ̀ sílẹ̀, ẹni tó jẹ́ alábòójútó iṣẹ́ rẹ̀. Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ di ẹrú lọ́wọ́ “Bàbá Ìsàlẹ̀” rẹ̀, ṣùgbọ́n àwọn tí Bàbáàsàlẹ̀ náà ti fi ẹ̀tọ́ wọn dùn wọ́n rí dojú kọ́ ọ́. Eré náà fi hàn pé ìfẹ́ òtítọ́ máa ń boríi gbogbo ìdènà àti ìṣòro.

## Àwọn Òṣèré Akópa
* Richard Mofe-Damijo kópa gẹ́gẹ́ bíi Otunba Williams
* Adesua Etomi kópa gẹ́gẹ́ bíi Bianca
* AY Makun kópa gẹ́gẹ́ bíi Akpos
* Mercy Johnson kópa gẹ́gẹ́ bíi Monica
* Folarin "Falz" Falana kópa gẹ́gẹ́ bíi Seyi
* Gbenro Ajibade kópa gẹ́gẹ́ bíi I Ẹ̀ṣọ́ Otunba 
* Uti Nwachukwu kópa gẹ́gẹ́ bíi Olùdarí ètò ìtàgé 
* Yvonne Jegede
* Miguel A. Núñez Jr. kópa gẹ́gẹ́ bíi Ongime
* Amanda Du-Pont kópa gẹ́gẹ́ bíi Kimberley (Kim K.)
* Thenjiwe Moseley
* Celeste Ntuli kópa gẹ́gẹ́ bíi Ẹni tó ni ilé-ọtí
* 2face Idibia kópa gẹ́gẹ́ bíi ara ẹ̀ (cameo)
* Alibaba Akpobome kópa gẹ́gẹ́ bíi Olóyè (cameo)
* Clinton miles kópa gẹ́gẹ́ bíi fáànsi AY Makun 

## Àwọn Àmì-ẹ̀yẹ

## Ẹ tún wo
* List of Nigerian films of 2017

## Àwọn Ìtọ́kasí
Martina Nwakoby

**Martina Awele Nwakoby** (tí a bí ní ọdún 1937) jẹ́ òǹkọ̀wé ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. 

## Ìgbésí ayé àti ẹ̀kọ́ ní ìbẹ̀rẹ̀
Wọ́n bí Martina Nwakoby ní Ogwashi-Uku, ó sì lọ sí Niger, Birmingham, University of Pittsburgh àti University of Ibadan, ó gba PhD nínú ìmọ̀ ìwé láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga tó kẹ́yìn.

## Iṣẹ́ ọwọ́
Wọ́n ṣàpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn obìnrin òǹkọ̀wé ní Nàìjíríà tí wọ́n gbìyànjú láti "kojú ìṣòro tó gbajúmọ̀" nínú àkójọ àpilẹ̀kọ kan tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ "Àwọn Òǹkọ̀wé Obìnrin Nàìjíríà: Ìrísí Tó Pàtàkì" tí Henrietta C. Otokunefor àti Obiageli C. Nwodo ṣe àtúnṣe rẹ̀ ní ọdún 1989. Nwakoby wà lára àwọn òǹkọ̀wé obìnrin Nàìjíríà tí iṣẹ́ wọn kò fi bẹ́ẹ̀ wúlò ní ìpele ìwé orílẹ̀-èdè náà.  Wọ́n tún ṣàpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn obìnrin Nàìjíríà tí wọ́n "gbéraga sí ìrìn àjò tó báramu; ìrìn àjò ìràpadà, tí wọ́n fura sí obìnrin tí ó wà lábẹ́ ìdènà ìṣàkóso títí láé." Èyí sọ ọ́ di olùfẹ́ obìnrin àti ọ̀kan lára àwọn òǹkọ̀wé àti alárìíwísí ìran kejì ní Nàìjíríà láti ọdún 1970. 

Ó tun kọ́ni ní Yunifásítì Ìpínlẹ̀ Abia. 

## Àwọn Àṣeyọrí
Nwakoby ló gba ìdíje ìwé àwọn ọmọdé ní Macmillan lọ́dún 1978.  Àwọn iṣẹ́ rẹ̀ tó gbajúmọ̀ jùlọ ni Ilé tí a pín sí méjì, èyí tó ní àtẹ̀jáde mẹ́ta tí wọ́n tẹ̀ jáde láàárín ọdún 1985 sí 2002 ní èdè Gẹ̀ẹ́sì, àwọn ilé ìkàwé mẹ́tàdínlógójì ló sì ń ṣe é kárí ayé, àti *Àǹfààní Oríire kan*, èyí tó ní àtẹ̀jáde mẹ́rin tí wọ́n tẹ̀ jáde láàárín ọdún 1980 sí 1983 ní èdè Gẹ̀ẹ́sì, àwọn ilé ìkàwé mẹ́jọlá sì ló ń ṣe é kárí ayé. 

## Àwọn Iṣẹ́
Orísun: 

* *Ìwé mẹ́wàá nínú Ìdílé*, ìwé àwọn ọmọdé (1973)  
* *Àǹfààní Oríire*, ìwé àwọn ọmọdé (1980)  
* *Ìwé ìtàn kan tí a pín sí* méjì (1985) 

## Àwọn ìtọ́kasí



Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1937
Nkiru Njoku

**Nkiru Njoku** // ⓘ (tí a bí ní ọdún 1980) jẹ́ òǹkọ̀wé eré orí ìtàgé, òǹkọ̀wé àti olùgbéjáde fídíò ní Nàìjíríà .  Òun ni olùkọ̀wé olórí ìwé ìròyìn M-net 's *Tinsel*, ìwé ìròyìn Nàìjíríà kan tí ó bẹ̀rẹ̀ sí í gbé jáde ní ọdún 2008.  Ní ọdún 2016, Njoku ni olùgbéjáde àkóónú *Òkìkí Iṣẹ́ Àkànṣe ní Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà* .  Njoku jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olùkọ̀wé pàtàkì lórí MTV Shuga Nikan Papọ ní ọdún 2020 níbi tí ó ti kọ̀wé tí ó sì darí àwọn òṣèré láti ọ̀nà jíjìn ní díẹ̀ lára àwọn ìṣẹ̀lẹ̀  àádọ́rin alẹ́.  Njoku kọ ìṣẹ̀lẹ̀ ìkẹyìn, òǹkọ̀wé mìíràn tó jẹ́ olórí ìwé ìròyìn Tunde Aladese ló sì darí rẹ̀. 

## Wo tun

* Àkójọ àwọn olùgbéré fíìmù ní Nàìjíríà

## Àwọn ìtọ́kasí


 
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1980
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ígbò
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Betty Irabor

**Betty Irabor** (tí a bí ní ọjọ́ karùndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹta, ọdún 1957) jẹ́ akọ̀ròyìn ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, olùfẹ́, òǹkọ̀wé, olùtẹ̀wé àti olùdásílẹ̀ ìwé ìròyìn Genevieve. Ó ti ní ìwé ìròyìn kan tẹ́lẹ̀ nínú ìwé ìròyìn Black & Beauty ní United Kingdom. Ó tún ní ilé iṣẹ́ kan tí ó ń gbé ìmọ̀ nípa àrùn jẹjẹrẹ ọmú lárugẹ, wíwá ìtọ́jú ní ìbẹ̀rẹ̀, àti ìtọ́jú lárugẹ.  

## Iṣẹ́ ọwọ́
Ní ọdún 2003, ó dá *ìwé ìròyìn Genevieve* sílẹ̀, èyí tí a ti ṣàpèjúwe gẹ́gẹ́ bí " ìwé ìròyìn onímọ̀ọ́ràn àti ìgbésí ayé tó gbajúmọ̀ jùlọ ní Nàìjíríà. "  Olú ilé iṣẹ́ rẹ̀ wà ní Lekki, pẹ̀lú àwọn òṣìṣẹ́ mẹ́rìnlá. Àwọn ìtẹ̀jáde mẹ́wàá ni a ń tẹ̀ jáde lọ́dọọdún.  Ojú òpó wẹ́ẹ̀bù ìwé ìròyìn náà dojúkọ àwọn ìròyìn olókìkí .  Irabor ni olóòtú àti olórí àgbà .  

Ní ọdún 2018, wọ́n tẹ ìwé ìrántí rẹ̀ *Dust to Dew* jáde.   Nínú rẹ̀, ó kọ ìtàn àwọn ìṣòro rẹ̀ pẹ̀lú ìsoríkọ́. 

Ó tún jẹ́ olùfẹ́-ọlọ́rùn, olùsọ̀rọ̀ ní gbangba, àti olùgbèjà ìmòye àrùn jẹjẹrẹ ọmú pẹ̀lú àjọ àìsí èrè rẹ̀ tí a mọ̀ sí Genevieve PinkBall Foundation. 

## Ìgbésí ayé ara ẹni
Wọ́n bí Irabor ní ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n oṣù kẹta, ọdún 1957, wọ́n sì tọ́ ọ dàgbà ní Nàìjíríà . Ó ti fẹ́ Soni Irabor , wọ́n sì bí ọmọ méjì, títí kan òṣèrébìnrin Sonia Irabor .  Ọmọ wọn ṣe fíìmù kúkúrú kan tí àjọ̀dún fíìmù Zanzibar Ayẹyẹ Àgbáyé yàn. 

## Ẹ̀bùn àti ọlá
Ẹgbẹ́ Àwọn Oníṣòwò Obìnrin Onímọ̀ṣẹ́ ló fi ọlá fún Irabor gẹ́gẹ́ bí Atẹ̀wé Obìnrin Tó Ṣe Àṣeyọrí Jùlọ ní Nàìjíríà ní ọdún 2011.  

## Àwọn ìtọ́kasí


 
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1957
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè