open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ido-Osi

**Agbègbè Ìjoba Ìbílè Ìdó-Òsi** jé ìjoba ìbílè ní Ìpínlè Èkìtì tó wà ní Nàìjíríà. Ibùjókò ó rè wà ní ìlú u Ìdó-Òsi.

## Ìtókasí
**Ìdó-Òsi** wà ní Ìpínlè Èkìtì, l'órílè èdè Nàìjíríà.

Ìjoba ìbílè ná à kún fún àwon ìlú àti ìletò àtètèdáyé tí ó kúndùn-un èkó kíkó, tí wón sì ní ìdáméwà á àkójopò o àwon òmòwé gíga yíká órílè èdè ná à, tó sì tún jé òkan nínú u agbègbè ìjoba Ìpínlè Èkìtì. Ó sún mó àwon agbègbè ìjoba mìíràn bí i Mòbà, Ìjerò, Ìlejeméje àti Adó. Ìjoba Ìbílè yì í ní àwon ìlú wònyì í l'ábé e rè: Àayè, Ìdó, Ùsì, Ayétòrò, Ìlógbò, Òsi, Ìfàkì, Òrìn, Odò-Orà, Òkè-Orà, Ìlógbò, Igbólé, àti àwon ìletò kéréje-kéréje bí i: Ìpólé, Òbajì, Odò Obà-Aládélúsì Òkálàwá, Òkè Esè, Tèmigbolá, Òrìn, Àayè, Ìfisìn, Òrà. Olú ilé işé Ìjoba Ìbílè yì í ni wón fi s'odo si Ìdó Èkìtì, tí ilé ìşàkóso sì wà ní àárín-in ìlú Ìdó àti Ùsì. Láàrín-in àwon akegbé e rè ní Ìpínlè Èkìtì, Ìdó-Òsi ní awon onímò ìwe dunjú l'átàrí i àtètèdá a ìlé ìjosìn àti ilé èkó alákòóbèrè s'ílù ú Ùsì Èkìtì ní kété tí ilé èkó o ti Adó Èkìtì, tí ń şe Olú-Ìlù Ìpínlè ná à, gbin'lè. Lára àwon ènìyàn pàtàkì àti òtòkùnlú ìlú láti Ìjoba Ìbílè ná à lati rí gómìnà Ìpínlè ná à télè rí, [Olúşégun Òní], enití ó wá láti ìlú Ìfàkì.

Ido-Osi
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ifedayo

**Agbegbe Ijoba Ibile Ifedayo** je ijoba ibile ni Ipinle Osun ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Oke-Ila.

## Itokasi

Ifedayo
Taofeek Oladejo Arapaja

**Taofeek Oladejo Arapaja** je oloselu omo ile Naijiria ati Igbakeji si Gomina Ipinle Oyo, Adebayo Alao-Akala lati 2007. Teletele, o je asoju ni Ile-igbimo Asofin Naijiria fun Ibadan South-West/Ibadan North-West Constituency lati 2003 de 2007 ati Alaga, Agbegbe Ijoba Ibile Guusu-Iwoorun Ibadan ni 1999 de 2003.    

## Itokasi

*Iforowanilenuwo ni 2005 http://news.biafranigeriaworld.com/archive/vanguard/2005/03/02/national_dialogue_is_mere_jamboree_a_arapaja.php 

Ẹ̀ka:àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Idemili

**Agbegbe Ijoba Ibile Guusu Idemili** je ijoba ibile ni Ipinle Anambra ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Ojoto.

## Itokasi

Idemili Guusu
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ifo

**Agbegbe Ijoba Ibile Ifo** je ijoba ibile ni Ipinle Ogun to wa ni Naijiria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ògùn
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Igbo-Etiti

**Agbegbe Ijoba Ibile Igbo-Etiti** je ijoba ibile ni Ipinle Enugu towa ni  Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Ogbede.

## Itokasi

Igbo-Etiti
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ihiala

**Agbegbe Ijoba Ibile Ihiala** je ijoba ibile ni Ipinle Anambra ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Ihiala.

Awon ilu miran ni agbegbe ijoba ibile yi ni Okija ati Uli. 

## Itokasi

Ihiala
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ihitte Uboma

thumb|Olú-ilé Ihitte Uboma.
**Agbegbe Ijoba Ibile Ihitte/Uboma** je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Isi Nweke

## Itokasi

Ihitte/Uboma
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ilaje

**Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìlàjẹ** jẹ́ ìjọba-ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Òǹdó tó wà ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Olú-ìlú rẹ̀ gúnwà sí ìlú Igbokoda. Àwọn Ìlájẹ jẹ́ ẹ̀yà tí ó dá yàtọ̀ tí wọ́n ṣẹ̀ sí etídò àwọn ẹ̀yà elédè Yorùbá tí wọ́n tàn yíká etí odò ìpínlẹ̀ Òndó, Ògún, Èkó, àti Delta. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Òndó
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ijero

**Agbegbe Ijoba Ibile Ijero** je ijoba ibile ni Ipinle Ekiti towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Ijero-Ekiti.

## Itokasi

Ijero
Umaru Farouk Abdul Mutallab

**Umaru Farouk Abdul Mutallab** je omo orile-ede Naijiria to je fifesunkan pe o tiraka lati yin bombu abefanka ninu ifoloke 253 baalu ti Northwest Airlines ni Ojo Keresimesi December 25, 2009.

 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn aṣèdánilóró ará Nàìjíríà
Pétérù 1k ilẹ̀ Rọ́síà

**Peter I the Great** or **Pyotr Alexeyevich Romanov** ()

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1672
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1725
Ẹ̀ka:àwọn ará Rọ́síà
Rómù Olómìnira

**Orílẹ̀-èdè Olómìnira àwọn ará Rómù** (Latini: Res publica Romanorum) ni a n pe igba itan Romu ti awon ara Romu le oba ikeyin won kuro lori ite lati sepilese oselu. Igba oselu tabi igba olominira bere pelu iwolulo oba tokeyin ara Etruski, eyun Tarkuinu Onigberaga (Tarquinius Superbus) ni 509 kJ o si dopin pelu ibori Oktabiani lori Marku Antoni ni Ija Aktiomu ni 31 kJ.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Ìtàn
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ikot Ekpene

thumb|Ọjà iṣẹ́ ọnà ní Ikot Ekpene, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
**** wa ni Naijiria

## Itokasi

Ikot Ekpene
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ikwuano

**Agbegbe Ijoba Ibile Ikwuano** wa ni Naijiria

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ábíá
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìlàòrùn Ilesa

**Ìlà Oòrùn Iléṣà** jẹ́  agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun ní Naijiria. Olú ilé ìjọba ìbílẹ̀ náà wà ní Iyemogun ni ìlú Ilésà. Agbègbè náà tóbi tó 71 km², tí àwọn ènìyàn inú rẹ̀ sí jẹ́  106,586 nígbà ìkànìyàn ọdún 2006. Kóòdù ìfìwéránṣé agbègbè yí sì jẹ́ 233. 
## Àwọn ìtọ́kasí

Ilesa Ilaorun

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìwọòrùn Ilesa

**Agbegbe Ijoba Ibile Iwoorun Ilesa** je ijoba ibile ni Ipinle Osun ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Ereja.

## Itokasi

Ilesa Iwoorun
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ikwerre

**Agbegbe Ijoba Ibile Ikwerre** je ijoba ibile ni Ipinle Rivers ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Isiokpo

## Itokasi

Ikwerre
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Imeko-Afon

**Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìmẹ̀kọ-Àfọ̀n** jẹ́ ìjọba-ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ògùn lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ògùn
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ini

**** wa ni Naijiria

## Itokasi

Ini

## Awon Eya

Awon eya Ibibio ni awon eniyan agbegbe ijoba ibile Ini. Ibibio, Itu Mbon Uso ati awọn ede Nkari ni wọn sọ. Ni ọdun 2006, awọn olugbe agbegbe naa je 99,196 lapapọ, awon ọkunrin 52,644 ati awọn olugbe obinrin 46,552.

* Orisun: Ikaniyan Orilẹ-ede 2006
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ipokia

**Ipokia** je olu-ilu Anago. Ipokia si je okan lara awon ijoba ibile ni Ipinle Ogun ni odun 1996.  Awon ilu miran to wa nibe ni Agosasa, Idiroko, Oniro, Ita Egbe,Ihunbo, Aseko, Maun, Kọkọ, Ropo, Alaari, Tube, Ilashe, Ifonyintedo, Madoga, Ijofin ati Tongeji t.

O ní iwon agbegbe to to 629&nbsp;km2 Ari iye eniyan to to 150,426 nigba ika-ori ni odun 2016.

kòsí ba o se soro nipa ipokia ti a o soro nipa awon akoni to mu idagbasoke ba ile ipokia lapapo.

## Minerals/Natural resources
Ipokia town has large deposits of Kaolin and Red clay. The vast fertile land is available for Agriculture. It is equally rich in soft sand used in the construction industry. Large and commercial deposit of crude oil was discovered in Tongeji Island (a town under Ipokia) by the Federal government of Nigeria.The drilling will take effect soonest by the government and this will provide more revenue for the country and job creation for the beneficial of the indigene .Establishment of oil refinery will soon take effect.

## Tourism
A mega tourist city and sea institute was being developed at Whekan Island by the team of Queens Atlantic Resorts Inc., of Las Vegas, Nevada U.S.A. there is room for Boat Regatta, Canoeing and fishing along the Badagry creek. Although the project has since stop due to issue not known. Tongeji Island is a holiday haven with its impressive water front and breathtaking scenery, the island is a beauty to behold. Onigbaale Forest is equally a major tourist attraction. It was reported that the 1st Onigbaale of Ipokia precisely disappeared there and has since not been seen.

## Famous foods
Ipokia cuisine is rich with numerous delicacies original to the Town. Listed below are some of the foods peculiar to the towns and their recipe;
* Gbangba-grinded and farmented corn mill
*Imoyo - Pepper, tomato, locust beans, onion, coconut oil, smoked fish, table salt
* Gbon-npete soup - Maize powder, pepper,
meat, oil, salt.
* Atakere - Beans, Pepper, oil, salt.
* Abodo - cassava, salt
* Benju - Cassava, Coconut, salt .
* Ajungun - Maize, Cassava, Oil, Salt &
pepper
* Adalu - Maize, Beans, Salt, Pepper & Oil.
* Atutu(Tutu) - Maize Powder, Beans, Salt, Oil and
Pepper
* Atomboro - Beans, Salt, Pepper and oil.
* Epete-Ewa - Beans Powder, Palm Seed, Salt
and Pepper
* Idoki - Smoke, Fried or Boiled Sweet Potatoes.
* Tuwo(Oka) - Corn Flour
* Eko(Akamu) - Corn
* Asepo - Okra, Smoked Fish, Onion Pepper, Salt, Oil

## Awon ede
Ede ti won maa n so ju ni Anago, eyi to je okan  lara awon eka-ede Yoruba. 

Awon eka-ede yooku ni; Egun, Eyo ati ede Geesi, to je ede ajumoso ni ile Naijiria.

## Iroyin nipa ifiweranse
Koodu ifiweranse ilu yii ni 111.

## Ilu ati ileto ni Ipokia

* Ijofin
* Agada
* Agbologun
* Agosasa
* Ajise
* Ajegunle
* Aseko
* Ayetoro
* Gaun
* Ibatefin
* Idiroko
* Ifonyintedo
* Igbeko
* Igbodoroju
* Igborodo
* Igude
* Igunnu
* Iguu
* Ihunbo
* Ikate (Igate)
* Ilase
* Ipokia
* Ita Egbe
* Ita Onimowo
* Iwuku
* Iyasi
* Maun
* Madoga
* Odepata
* Oniro
* Tongeji
* Tube
* Whekan
* Itafa

## Awon itokasi

**** wa ni Naijiria

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ògùn
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Illela

**Agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Illela** je ijoba ibile ni Ipinle Sokoto ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Illela

## Itokasi

Illela
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Irepodun, Ìpínlẹ̀ Kwárà

**** jé ìkan lara àwon agbegbe ìjoba ìpínlè mérìndilógún  tí o wa ni Naijiria, olú-ìlú rè ni Omu-aran, abajade eto ikaniyan 2006 ni pé agbegbe náà ní olugbe 147,594 .   

Ara àwon ìlú agbegbe yí tí amo si ìlú Èsìé ní Èsìé Museum wa, Musiomu yí(tí o di dídá kale ni odun 1945) ni Musiomu àkókò tí a dakale ní orílè-èdè Nàìjirià 

## Itokasi
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Irepodun/Ifelodun

thumb|Ilé Ìjọsìn Anglican, Igede-Ekiti, Ìpínlẹ̀ Ekiti.
**Agbegbe Ijoba Ibile Irepodun/Ifelodun** je ijoba ibile ni Ipinle Ekiti towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Igede-Ekiti.

## Itokasi

Irepodun
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ishielu

**Agbegbe Ijoba Ibile Ishielu** je ijoba ibile ni Ipinle Ebonyi ni Nigeria. Ibujoko re wa ni Ezilo.

## Itokasi

Ishielu
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Isiala-Mbano

thumb|Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Isiala Mbana ní Ìpínlẹ̀ Imo.
**Agbegbe Ijoba Ibile Isiala-Mbano** je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Umuelemai

## Itokasi

Isiala-Mbano
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Isiala-Ngwa

**Agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Isiala-Ngwa** je ijoba ibile ni Ipinle Abia to wa ni Naijiria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ábíá
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Isi-Uzo

**Agbegbe Ijoba Ibile Isi-Uzo** je ijoba ibile ni Ipinle Enugu towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Ikem.

## Itokasi

Isi-Uzo
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Isokan

**Agbegbe Ijoba Ibile Isokan** je ijoba ibile ni Ipinle Osun ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Apomu.

## Itokasi

Isokan
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Isu

thumb|Agbègbè ìjọba Ìbílẹ̀, Isu.
**Agbegbe Ijoba Ibile Isu** je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Umundugba

## Itokasi

Isu
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Itas/Gadau

thumb|Àgbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀, Itas/Gadau.
**** wa ni Naijiria

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Bauchi
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Jahun

**Agbegbe Ijoba Ibile Jahun** je ijoba ibile ni Ipinle Jigawa ni Nigeria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Jígàwà
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Jalingo

**Agbegbe Ijoba Ibile Jalingo** je ijoba ibile ni Ipinle Taraba towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Jalingo.

## Itokasi

Jalingo
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìlàòrùn Jos

**Agbegbe Ijoba Ibile Ilaorun Jos** je ijoba ibile ni Ipinle Plateau ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Angware.

## Itokasi

Jos Ilaorun
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Kàdúná

thumb|Ọjà Barnawa ní agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Kàdúná
**Agbegbe Ijoba Ibile Guusu Kaduna** wa ni Naijiria

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Kàdúná
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Kajuru

thumb|kastulu ní Kajuru, Ìpílẹ̀ Kaduna, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
**Agbegbe Ijoba Ibile Kajuru** je ijoba ibile ni Ipinle Kaduna to wa ni Naijiria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Kàdúná
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Kauru

**Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Kauru** wa ni Naijiria

## Agbegbe
Agbegbe ijọba ibilẹ Kauru ni awọn ipin mọkanla;
*Badurum
*Bital
*Damakasuwa
*Dawaki
*Geshere
*Kamaru
*Kauru East
*Kauru West
*Kwassam
*Makami
*Pari

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Kàdúná
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Katagum

thumb|Mọ́ṣáláṣí Àríngbùngbùn ti Katagum Emirate
**** wa ni Naijiria

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Bauchi
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Kebbe

**Agbegbe Ijoba Ibile Kebbe** je ijoba ibile ni Ipinle Sokoto ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Kebbe

## Itokasi

Kebbe
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Khana

**Agbegbe Ijoba Ibile Khana** je ijoba ibile ni Ipinle Rivers ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Bori

## Itokasi

Khana
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Kiri Kasama

**Agbegbe Ijoba Ibile Kiri Kasama** je ijoba ibile ni Ipinle Jigawa ni Nigeria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Jígàwà
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Kuje

**** jé ara àwon ìjoba ibile tí ó wà ní Àbújá, olú-ìlú Naijiria. Ìjoba ìpínlè náà ní ilè 1888km square àti olùgbé 97,233 gegebi ounka ènìyàn tí odun 2006 se so . Koodu ifiweranse ìjoba ìbílè Kuje ni 903101 

## Awon ìlú tí ówà ní Ijoba Ibile Kuje
•Damakusa
•Bugako
•Chida
•Jeli 
•Kiyi
•Lafiya 
•Tuage 
•Rubbochi 

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ilẹ̀ Nàìjíríà
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Kumbotso

**Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Kumbotso** ni agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ kan ní Ìpínlẹ̀ Kánò, Naijiria. 
Ilẹ̀ ibẹ̀ fẹ̀ tó 158&nbsp;km², ó sì ní iye ènìyàn tó tó 409,500.

## Itokasi

Kumbotso
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Kurmi

**Agbegbe Ijoba Ibile Kurmi** je ijoba ibile ni Ipinle Taraba towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Ba'Issa.

## Itokasi

Kurmi
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Kwande

**** je ijoba ibile ni Ipinle Benue to wa ni Naijiria. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Bẹ́núé
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Langtang

**Agbegbe Ijoba Ibile Guusu Langtang** je ijoba ibile ni Ipinle Plateau ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Mabudi.

## Itokasi

Langtang Guusu
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Madagali

thumb|Àwujọ níbi tí wọ́n ti nyọ òkúta ní Sukur ní Ìpínlẹ̀ Adamawa, Àríwá Nàìjíríà, ní bayíí ó ti di Ààyè Àjogúnbá Àgbáyé ti UNESCO.
**** wa ni Naijiria

## Itokasi

Madagali
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Mbaitoli

thumb|Agbègbè ìjọba Ìbílẹ̀, Mbaitoli.
**Agbegbe Ijoba Ibile Mbaitoli** je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Nwaorieubi

## Itokasi

Mbaitoli
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Michika

thumb|Àwòrán ti ìlú Michika, Ìpínlẹ̀ Adamawa, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní oṣù Karùn ún ọdún 2016
**** wa ni Naijiria

## Itokasi

Michika
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Miga

**Agbegbe Ijoba Ibile Miga** je ijoba ibile ni Ipinle Jigawa ni Nigeria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Jígàwà
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Moba

**Agbegbe Ijoba Ibile Moba** je ijoba ibile ni Ipinle Ekiti towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Otun-Ekiti.

## Itokasi

Moba
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Nangere

A sunrise in Sabon Garin Nangere Yobe State.jpg

**** wa ni Naijiria

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Yòbè
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Násáráwá, Ìpínlẹ̀ Kánò

thumb|Ẹnubodè Ìlú àtijọ́ ti Ìlú Kano èyítí wọ́n tún ṣe ní ọdún 2014 lẹ́hìn kíkọ́ afárá Rabiu Musa Kwankwaso.
**** wa ni Naijiria

## Itokasi

Nasarawa
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Muṣin

**Muṣin** jẹ́ Ìjọba ìbílẹ̀ kan ní  in Ìpínlẹ̀ Èkó. ó jẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ tí ó wà ní apá Gúúsù Ìpínlẹ̀ Èkó ní ẹ̀gbẹ́ Ìlú Ìkẹjà. Muṣin jẹ́ ìlú tí èrò pọ̀ sí jùlọ, látàrí apáọ̀jù èrò yí, ó jẹ́ kí ìwà ọ̀bùn àti ẹ̀gbin ó rẹ̀sẹ̀ walẹ̀ láàrín àwọn olùgbé ibẹ̀, àwọn ilé tí ó wà níbẹ̀ kò fi bẹ́ẹ̀ kájú òṣùwọn. Gẹ́gẹ́ ètò ìkànìyàn ọdún 2006 ṣé ṣe fìdí rẹ̀ múlẹ̀ wipe àwọn olùgbé Muṣin tó 633,009 níye.

## Ètò ọrọ̀-ajé ati ààtò ìlú
Lẹ́yìn tí ìjọba àwọn Gẹ̀ẹ́sì wó ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, oríṣiríṣi ìdàgbà-sókè ni ó bẹ̀rẹ̀ sí ń de bá agbègbè Muṣin. Lára rẹ̀.ni bí àwọn ènìyàn ṣe ń kúrò ní abúlé tí wọ́n sì ń kò lọ sí àárín ìgboro Èkó, pàá pàá jùlọ agbègbè Muṣ. Látàrí àpọ̀jù èrò yí, ilé gbígbé ati iṣẹ́ ṣíṣe le koko. Amọ́ sa,ìlú Muṣin tún ní ànfaní láti ní àwọn ilé-iṣẹ́ oríṣiríṣi. Lára àwọn ilé-iṣẹ́ tí ó ti wà níbẹ̀ ni ilé-iṣẹ́ aṣọ àti òwú, ilé-iṣẹ́ bàtà, ilé-iṣẹ́ tí ó ń pèsè kẹ̀kẹ́ ológere ati Kẹ̀kẹ́ Alùpùpù àti ilé-iṣẹ́ tí ó ń pèsè mílíkì 

Ìlú Muṣin ní àwọn ohun amáyéderùn bíi ilé ìwòsàn àti ilé ẹ̀kọ́ alákọ̀bẹ̀rẹ̀ tí tí dé ilé ẹẹ̀kọ́ girama pẹ̀lú ohun èlò tìgbà lo de fún àwon akẹ́ẹ̀kọ́. Ìlú Muṣin tún ní àwọn ọ̀nà mẹ́ta ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ tí a lè gbà wọ inú ìlú yìí, àwọn ọ̀nà náà ni, ọ̀nà Èkó, Ṣómólú àti Ìkẹjà. Àwọn ẹ̀yà Yorùbá ni ó pọ̀jù nínú àwọn olùgbé agbègbè yí, tí ó sì jẹ́ èdè abínibí Yorùbá ni wọ́n ń sọ jù níbẹ̀

## Àwọn Ìlú tó pààlà pẹ̀lú Muṣin
Ní ojú-ọ̀nà márosẹ̀ apá Gúúsù - Oṣòdì sí Àpápá láti Orí afárá Oṣòdì lọ sí ojúnà ọkọ̀ òfurufú tí a bá ń jáde láti inú Oṣòdì lọ sí òpópónà márosẹ̀ Agége ní apá Àríwá - tó pààlà pẹ̀lú Ìjọba Ìbílẹ̀ Súrùlérè, léyìí tí ó tún pààlà pẹ̀lú àwọn òpópónà wọ̀nyí: òpópónà Bishop, Àkọ́bí, LUTH, Ìdí-Àràbà, àti àwọn ní agbègbè Ìlà-oòrùn tó tún lọ sí ojúnà Agége láti Oṣòdì òpópónà Bishop lápáa Ìwọ̀-oòrùn tó lọ sí ojúnà márosẹ̀ Oṣòdì/Àpápá tó wà forí sọ oríta agbègbè Ìtìrẹ́-Ìjèṣà léyìí tí Ìlú Ìtìrẹ́-Ìjèṣà wà lábẹ́ Ìjọba Ìbílẹ̀ Muṣin tẹ́lẹ̀rí.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Mushin
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Nganzai

**** wà ní Nàìjíríà. Orí ẹ̀ka rẹ̀ sì wà ní ìlú Gajiram. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ilẹ̀ Nàìjíríà
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ngor-Okpala

**Agbegbe Ijoba Ibile Ngor-Okpala** je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Umuneke Ngor

## Itokasi

Ngor-Okpala
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Njaba

thumb|Agbègbè ìjọba Ìbílẹ̀,Njaba.
**Agbegbe Ijoba Ibile Njaba** je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Nneasa

## Itokasi

Njaba
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìwọòrùn Nkanu

thumb|Àgbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀, Ìwọ̀ oòrùn Nkanu.
**Agbegbe Ijoba Ibile Iwoorun Nkanu** je ijoba ibile ni Ipinle Enugu towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Agbani.

## Itokasi

Nkanu Iwoorun
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Nnewi

**Agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Nnewi** je ijoba ibile ni Ipinle Anambra ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Nnewi.

## Itokasi

Nnewi Ariwa
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Nnewi

**Àgbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Ńnéwi** jẹ́ ọ̀kan lára ìjọba-ìbílẹ̀ mọ̀kànlélógún tí ó wà Ìpínlẹ̀ Anambra ní orílè-èdè Nàìjíríà. Ìlú Ukpor ni Olú-ìlú ìjọba-ìbílẹ̀ Gúúsù Ńnéwi. Wọ́n dá a sílẹ̀ ní ọdún 1991 pẹ̀lú àwọn ìjọba ìbílẹ̀ mọ̀kànlélógún yòókù.  Àwọn olùgbé ìjọba-ìbílẹ̀ náà tó mílíọ́nù kan. Iṣẹ́ ̀agbẹ̀ àti kárà kátà ni àwọn olùgbe ibe yàn laa ayó .Esin igbabo ni esin wa  

## Àwọn gbajúmọ̀ ìlú tí wọ́n wà ní  ìjọba ìbílẹ̀ Gúúsù Ńnewi

Yàtọ̀ sí olú-ìlú ìjọba ìbílẹ̀ náà, àwọn ìlú gbajúmọ̀ tí wọ́n tún wà lábẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ Gúúsù Ńnéwi ni; Ekwulumili, Amichi, Azigbo, Unubi, Ezinifite, Osumenyi àti Utuh. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
 

5.  https://www.manpower.com.ng/places/lga/121/nnewi-south
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Nsit-Atai

**Nsit Atai** wà ní ìṣẹ̀dá ní ọdún 1996 pẹ̀lú olú-ìlú rẹ̀ ní Odot nípasẹ̀ ìjọba Gen. Sani Abacha. Ó ní ilẹ̀ bí i 17,000 kilómítà, pẹ̀lú àwọn abúlé méjìlélọ́gọ́ta.

## Ibùdó
Nsit Atai wà ní gúúsù ìlà-oòrùn Ìpínlẹ̀ Akwa Ibom ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ó sì jẹ́ agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní ìpínlẹ̀ Akwa Ibom. Ó fẹ̀rẹ̀ tó ibùsọ̀ àádọ́ta láti Uyo, olú-ìlú ìpínlẹ̀ náà. Ó ní bodè sí àríwá pẹ̀lú Uruan, ní ìlà-oòrùn pẹ̀lú Okobo, ní ìwọ̀-oòrùn pẹ̀lú ìjọba ìbílẹ̀ agbègbè Ibesikpo Asutan Ekpe. Ó wà lórí àwọn ipò ìdojúkọ: 4°51′0″N 8°01′0″E

## Itokasi

Nsit Atai
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Nwangele

thumb|Ìjọba Ìbílẹ̀ Nwangele ní Ìpínlẹ̀ Imo
**Agbegbe Ijoba Ibile Nwangele** je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Amaigbo

## Itokasi

Nwangele
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Obafemi-Owode

**Obafemi Owode** jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ìjọba ìbílẹ̀ tó wà ní Ìpínlẹ̀ Ògùn, tí a ṣẹ̀dá lẹ́yìn òfin No.9 of 1976, èyí tí ó jé áyorísi tí òfin ìjọba ìbílẹ̀ tí ọdún 1976. Síwájú ákoko yìí, ètò òṣèlú agbègbè yìí wá ní abẹ́ ìṣàkóso àṣẹ ìletò Owódé àti ìletò Obafemi.

## Àwọn ìtọ́kasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ògùn
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Obi, Ìpínlẹ̀ Bẹ́núé

**Agbegbe Ijoba Ibile Obi** je ijoba ibile ni Ipinle Benue to wa ni Naijiria. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Bẹ́núé
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Obio-Akpor

**Agbegbe Ijoba Ibile Obio-Akpor** je ijoba ibile ni Ipinle Rivers ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Rumuokoro

## Itokasi

Obio-Akpor
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Obokun

**Agbegbe Ijoba Ibile Obokun** je ijoba ibile ni Ipinle Osun ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Ibokun.

Awon ilu ati abule miran nibe tun ni Esa-Oke, Imesi-Ile ati Ora

## Itokasi

Obokun
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Obowo

thumb|Ilé olú-ilé ìjọba ìbílẹ̀ Obowo.
**Agbegbe Ijoba Ibile Obowo** je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Otoko

## Itokasi

Obowo
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Obanliku

thumb|Ibi ìfi ẹran ọ̀sìn jẹko ní ìlú Obudu
**** wa ni Naijiria

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ilẹ̀ Nàìjíríà
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Obudu

thumb|Ibi ìgbafẹ́ ti Obudu ní Ìpílẹ̀ Cross River
**** wa ni Naijiria

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ilẹ̀ Nàìjíríà
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Odogbolu

**Odogbolu** jẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ ni Ìpínlẹ̀ Ogun ni Nàìjíríà. Olú-ìlú rẹ̀ wà ní ìlú Odogbolu ní ni Gúúsù iwọ̀ oòrùn agbègbè yẹn.

Ó ní agbègbè ti 541&nbsp;km 2 àti olugbe 127,123 ni ikaniyan 2006.

Koodu ifiweranse ti agbègbè náà jẹ́ 120. 

Oladipo Diya, *[[De facto]]* Igbakeji Aare orile-ede Naijiria nígbà ìjọba ológun Sani Abacha láti 1994, ti a bi ni Odogbolu.

Ọba ní wọn pe ni Alaye ti Odogbolu, Ọba náà jẹ Ọba Adedeji Olusegun Onagoruwa
Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ògùn
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Odo Otin

**Agbegbe Ijoba Ibile Odo Otin** je ijoba ibile ni Ipinle Osun ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Okuku.

## Itokasi

Odo Otin
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ogbaru

**Agbegbe Ijoba Ibile Ogbaru** je ijoba ibile ni Ipinle Anambra ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Atani.

Awon ilu ati abule miran nibe ni Ogwu-Ikpele ati Akili-Ogidi.

## Itokasi

Ogbaru
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ogun Waterside

**Agbegbe Ijoba Ibile Ogun Waterside** je ijoba ibile ni Ipinle Ogun to wa ni Naijiria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ògùn
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ohaji/Egbema

**Agbegbe Ijoba Ibile Ohaji/Egbema** jẹ́ ìjoba ìbílẹ́ ní Ìpínlè Imo ní Nàíjíríà. Ibujoko rẹ̀ wà ní Nmahu Egbema.

## Ìtókasí

Ohaji/Egbema
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ohaozara

**Agbegbe Ijoba Ibile Ohaozara** je ijoba ibile ni Ipinle Ebonyi ni Nigeria. Ibujoko re wa ni Obiozara.

## Itokasi

Ohaozara
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ohafia

thumb|Àṣà ijó ogun jíjó ní ìlú Ohafia
**** wa ni Naijiria

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ábíá
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Oguta

**Agbegbe Ijoba Ibile Oguta** je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Oguta

## Itokasi

Oguta
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Odò Oji

**Agbegbe Ijoba Ibile Oji River** je ijoba ibile ni Ipinle Enugu towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Oji River.

## Itokasi

Oji River
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ohimini

**** jẹ̣́ ìjọba ìbílẹ̀ ní ìpínlẹ̀ Benue tó wà ní orílẹ̀ édè Nàìjíríà. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Bẹ́núé
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Okrika

thumb|Erékùṣù Okrika
**Agbegbe Ijoba Ibile Okrika** je ijoba ibile ni Ipinle Rivers ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Okrika

## Itokasi

Okrika
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ola Oluwa

**Agbegbe Ijoba Ibile Ola Oluwa** je ijoba ibile ni Ipinle Osun ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Bode Osi.

iṣẹ tó gbajúmọ̀ ni ibile Ola Oluwa je Ise agbe. 
akomona ibile Ola Oluwa ni apẹrẹ ounjẹ ipinle osun (food basket of Osun state).

Ola Oluwa
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Omuma

**Agbegbe Ìjọba Ìbílẹ̀ Omuma** jẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Rivers ní orílè-èdè Nàìjíríà. Olú ìlú rẹ̀ wà ní Eberi

## Itokasi

Omuma
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Olorunda

**Agbegbe Ijoba Ibile Olorunda** jẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀sun ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ibùjókó rẹ̀ wà ní Igbona.

## Itokasi

Olorunda
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Onicha

**Agbegbe Ijoba Ibile Onicha** je ijoba ibile ni Ipinle Ebonyi ni Nigeria. Ibujoko re wa ni Isu.

## Itokasi

Onicha
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Onitsha

**Agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Onitsha** je ijoba ibile ni Ipinle Anambra ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Onitsha.

## Itokasi

Onitsha Ariwa
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Okpokwu

**** je ijoba ibile ni Ipinle Benue to wa ni Naijiria. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Bẹ́núé
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Orlu

**Agbegbe Ijoba Ibile Orlu** je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Orlu

## Itokasi

Orlu
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Orolu

**Agbègbè ìjoba ìbílè Orolu** je ijoba ibile ni Ipinle Osun ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Ifon Osun.

## Itokasi

Orolu
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Orumba

**Agbegbe Ijoba Ibile Guusu Orumba** je ijoba ibile ni Ipinle Anambra ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Umunze.

## Itokasi

Orumba Guusu
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Òṣogbo

**Agbegbe Ijoba Ibile Osogbo** je ijoba ibile ni Ipinle Osun ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Osogbo.

## Itokasi

Osogbo
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Oye

**Oye** jẹ́ ìlú àti olú-ìlú agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Oyẹ́ ní Ìpínlẹ̀ Èkìtì, ní Nàìjíríà. Wọ́n ṣẹ̀dá Oyẹ́ látara apá Àríwá Èkìtì tí wọn ò tí ì pín ní ọjọ kẹtàlélógún oṣù karùn-ún, ọdún 1989.

Agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Ọyẹ́ ń pín ààlà pẹ̀lú agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Ilejemeje sí apá Àríwa, Irepodun/Ifelodun sí apá Gúúsù,agbègbè Ìkọ̀lé sí apá ìlà-oòrùn àti agbègbè Ido/Osi sí apá Ìwọ̀-oòrùn.

Àwọn ìlú tí ó wà ní Oyẹ́ ni: Oye Ekiti, Ilupeju Ekiti, Ayegbaju Ekiti, Ire Ekiti, Itapa Ekiti, Osin Ekiti, Ayede Ekiti, Itaji Ekiti, Imojo Ekiti, Ilafon Ekiti, Isan Ekiti, Ilemeso Ekiti, Omu Ekiti, Ijelu Ekiti, Oloje Ekiti àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

KÒ sí ẹ̀yà kan ní agbègbè náà tó yàtọ̀ sí ẹ̀yà Yorùba. Gbogbo ará ìlú náà sì ń sọ èdè Yorùbá àti àwọn ẹ̀ka-èdè rẹ̀.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Oye
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Oyi

thumb|Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀, Oyi.
**Agbegbe Ijoba Ibile Oyi** je ijoba ibile ni Ipinle Anambra ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Nteje.

## Itokasi

Oyi
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Oyigbo

**Agbegbe Ijoba Ibile Oyigbo** je ijoba ibile ni Ipinle Rivers ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Afam

## Itokasi

Oyigbo
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Qua'an Pan

**Agbegbe Ijoba Ibile Qua'an Pan** je ijoba ibile ni Ipinle Plateau ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Ba'ap

## Itokasi

Quaan
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Rabah

**Agbegbe Ijoba Ibile Rabah** je ijoba ibile ni Ipinle Sokoto ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Rabah

## Itokasi

Rabah
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Remo

**Agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Remo** je ijoba ibile ni Ipinle Ogun to wa ni Naijiria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ògùn
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Roni

**Agbegbe Ijoba Ibile Roni** je ijoba ibile ni Ipinle Jigawa ni Nigeria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Jígàwà
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Sabon Gari

**Agbegbe Ijoba Ibile Sabon-Gari** wa ni Naijiria

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Kàdúná
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Sardauna

**Agbegbe Ijoba Ibile Sardauna** je ijoba ibile ni Ipinle Taraba towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Gembu.

## Itokasi

Sardauna
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Sagamu

**** je ijoba ibile ni Ipinle Ogun ni Naijiria. Ibujoko re wa ni ilu Sagamu.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ògùn
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Shomolu

thumb|Ọjà Alade ní Ṣómólú, Ìpínlẹ̀ Èkó.
**** wa ni Naijiria

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ilẹ̀ Nàìjíríà
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Sókótó

**Agbegbe Ijoba Ibile Guusu Sokoto** je ijoba ibile ni Ipinle Sokoto ni Naijiria. 

## Itokasi

Sokoto Guusu
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Tarmuwa

**Agbegbe Ijoba Ibile Tarmuwa** wa ni Naijiria

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Yòbè
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Tambuwal

**Agbegbe Ijoba Ibile Tambuwal** je ijoba ibile ni Ipinle Sokoto ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Tambuwal (tabi Tambawal tabi Tambawel)

## Itokasi

Tambuwal
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Tangaza

**Agbegbe Ijoba Ibile Tangaza** jẹ ijoba ibile ni Ipinle Sokoto ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Gidan-Madi

**Tangaza** jẹ Local Government Area ni ìlú  Sokoto State, Nigeria. Olú ilé wa ni  Gidan Madi.

Tangaza Pin ìlà kannáà  Republic of Niger sí Ariwa. Títóbi rẹ ní 2,477&nbsp;km ati awọn ènìyàn 113,853 ni ikaniyan ọdún 2006.

Ero iransẹ postal code agbegbe na ni 841.

## Itokasi

Tangaza
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Tsafe

**Tsafe, tí wọ́n tún mọ̀ sí Tsyahe, jẹ́ agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ (LGA) ní ìpínlẹ̀ Zamfara, orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]].**

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ilẹ̀ Nàìjíríà
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Udi

**Agbegbe Ijoba Ibile Udi** je ijoba ibile ni Ipinle Enugu towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Udi.

## Itokasi

Udi
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ukum

**** je ijoba ibile ni Ipinle Benue to wa ni Naijiria. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Bẹ́núé
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìwọòrùn Ukwa

**Agbegbe Ijoba Ibile Iwoorun Ukwa** je agbegbe ijoba ibile ni Ìpínlẹ̀ Ábíá, Nàìjíríà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ábíá
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Onuimo

thumb|Ilé ìwòsàn Umucheke ní Onuimo
**Agbegbe Ijoba Ibile Onuimo** je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Okwe

## Itokasi

Onuimo
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Umuahia

**Agbegbe Ijoba Ibile Guusu Umuahia** wa ni Naijiria

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ábíá
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Wamako

**Agbegbe Ijoba Ibile Wamako** je ijoba ibile ni Ipinle Sokoto ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Wamako (tabi Wamakko).

## Itokasi

Wamako
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ussa

**Agbegbe Ijoba Ibile Ussa** je ijoba ibile ni Ipinle Taraba towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Lissam.

## Itokasi

Ussa
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Wasagu/Danko

**Agbegbe Ijoba Ibile Wasagu/Danko** je ijoba ibile ni Ipinle Kebbi towa ni Nigeria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Kébbí
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Wase

thumb|Agbègbè ìjọba Ìbílẹ̀, Wase.
**Agbegbe Ijoba Ibile Wase** je ijoba ibile ni Ipinle Plateau ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Wase

## Itokasi

Wase
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Yauri

**Yauri** jẹ́ agbegbe ijoba ibile ni Ipinle Kebbi, ariwa ìwọ ọrùn Naijiria . O jẹ ipo ti Yauri Emirate, ọkan ninu awọn ile-ipinlẹ itan ti o kere julọ ni Ariwa Naijiria .  Ni ọdun 1972, awọn olugbe ti ipin jẹ nipa awọn eniyan 112,000 ti ngbe agbegbe ilẹ ti o to bii  o si tuka lori awọn agbegbe pataki mẹfa. 

## Awọn itọkasi

#
#
#
#
#
Ẹ̀ka:Ìpínlẹ̀ Kébbí
Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Kébbí
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Yola

**Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Yola** je agbegbe ijoba ibile ni ipinle Adamawa State, ni orile ede Naijiria. Ijoba ibile yi naa tun ni awon olugbe agbegbe naa mo si Jimeta ti o je igberiko fun Ariwa Yola. 

## Itokasi

Yola
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Yunusari

**Agbegbe Ijoba Ibile Yunusari** je ijoba ibile ni Ipinle Yobe to wa ni Naijiria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Yòbè
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Yenagoa

**Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Yenagoa** wà ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Nọ́mbà ìdádúfgbò mọ̀ rẹ̀ ni 561.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ilẹ̀ Nàìjíríà
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Zaria

** Agbegbe Ijoba Ibile Zaria** je ijoba ibile ni Ipinle Kaduna to wa ni Naijiria. Ibujoko re wa ni ilu Zaria

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Kàdúná
Ìgbà Ààrẹ Umaru Musa Yar'Adua

**Ìgbà Ààrẹ Umaru Musa Yar'Adua** bere ni 29 May, 2007 leyin ayeye ibura gege bi Aare orile-ede Naijiria ketala. Ki Yar'Adua o to di Aare o ti koko je Gomina Ipinle Katsina lati 1999 de 2007. Ninu idiboyan to waye ni April 21, 2007 Yar'Adua lo bori pelu ibo 24.6 legbegberun to je 70% awon ibo didi si 6.6 legbegberun ti Muhammadu Buhari to je olutako re julo. Sibesibe awon olutako oniselu pe idiboyan ohun ni ojoro won si bere fun ifagile re.

## Itokasi

*Bio http://www.yaradua2007.com/index.php?option=com_content&task=view&id=14&Itemid=26
Òkun Árktìkì

thumb|300px|right|The Arctic Ocean
[right|300px|thumb|[Bathymetry|Bathymetric/topographic map of the Arctic Ocean and the surrounding lands]] 
**Òkun Árktìkì**

## Itokasi

Arktiki
Èdè Germany

**Èdè Jẹ́mánì** (, ) je ede Iwoorun Jemani, to je bibatan ati yiyasoto pomo Geesi ati Duki.

## Weblinks

* xLingua: Onitumọ̀-Online Jẹ́mánì-Yorùbá / Yorùbá-Jẹ́mánì

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn èdè
ISO 639-1

**ISO 639-1:2002**, *Àwọn àmì ọ̀rọ̀ fún ìṣojú àwọn orúkọ àwọn èdè  Apá 1: àmì ọ̀rọ̀ Alpha-2* ní apá kinní ISO 639 àwon eseese [opagun káríayé] fún àwon àmì òrò èdè. Apá kinní dá lórí ìforúkosílè àwon àmì òrò létà méjì. Àwon àmì òrò létà méjì mérìndínlógóòje(136) ni wón jé fíforúkosílè. Àwon àmì òrò tí wón jé fíforúkosílè jé ti gbogbo àwon èdè àgbáyé koko. 

Àwon àmì òrò wònyí jé wíwúlò káríayé láti se ìgékúúrú èdè. Fún àpeere:  
*[èdè Yorùbá|Yorùbá jé sísojù pèlú yo
*Geesi jé sísojù pèlú en
*Igbo jé sísojù pèlú ig
*Èdè Germany jé sísojù pèlú de (láti endonym *[[Deutsch]]*)
*Japanese jé sísojú pèlú ja (bí ó tilè jé pé endonym rè ni *[[Nihongo]]*)
*Èdè Swahili jé sísojù pèlú kw (lati endonym Kiswahili)
*Portuguese jé sísojù pèlú pt
*Spanish jé sísojù pèlú es (láti endonym *[[Español]]*)

## Àwọn Ìtọ́ka sí
     

Ẹ̀ka:ISO 639
Àkójọ àwọn èdè gẹ́gẹ́ bíi iye àwọn afisọ̀rọ̀ abínibí

thumb|right|275px|Ipinkiri lowolowo awon Ibatan Ede Eniyan
thumb|Awon ede mesan ti won je didiye pe won iye to pojulo awon afisoro abinibi laye, lati SIL Ethnologue, 2005.
Eyi ni **Àkójọ àwọn èdè gẹ́gẹ́ bíi iye àwọn afisọ̀rọ̀ abínibí** .
## Iye afisoro to ju 60 legbegberun lo

## 20 to 60 legbegberun afisoro abinibi

## 10 si 20 legbegberun afisoro abinibi

## 2 si 10 legbegberun afisoro abinibi

## 1 si 2 legbegberun afisoro abinibi

## 100,000 si 1 legbegberun afisoro abinibi

## 10,000 si 100,000 afisoro

## Din ni 10,000

{| class="wikitable sortable"
|- bgcolor="#cccccc"
! Language
! Family
! width=35%|Official status and where spoken natively by more than 1% of the population
! width=35%|Number of speakers
|-
| **[[Ottoman Turkish language|Ottoman]]** || Altaic-Turkic || Turkey || 900
|-
| **[[Norfuk]]** || Caribbean Creole || Norfolk Island, Pitcairn Islands || 616
|-
| **[[Kildin Sami]]** || Uralic || Russia (Murmansk Oblast, Karelia) || 500
|-
| **[[Nganasan language|Nganasan]]** || Uralic || Russia (Taymyria) || 500
|-
| **[[Southern Sami]]** || Uralic || Sweden, Norway || 500
|-
| **[[Inari Sami]]** || Uralic || Finland || 400
|-
| **[[Skolt Sami]]** || Uralic || Finland, Russia (Karelia) || 400
|-
| **[[Mlabri]]** || Austroasiatic || Thailand, Laos (Karelia) || (Ingria) || 300
|-
| **[[Pirahã language|Pirahã]]** || Muran || Amazon River, Brazil. No official status || 300
|-
| **[[Washo language|Washo]]** || Hokan || United States (Washoe County, Nevada) || 252
|-
| **[[Comanche language|Comanche]]** || Uto-Aztecan || United States (Oklahoma) || 200
|-
| **[[Hinukh]]** || Northeast Caucasian || Russia (Dagestan) || 200
|-
| **[[Livonian language|Livonian]]** || Uralic || Latvia (Livonia) || 150
|-
| **[[Tobian]] || Trukic || [[Palau]] (In the states of [[Hatohobei]] and [[Sonsorol]] and in the southern areas of Palau) || ≥100
|-
| **Enets** || Uralic || Russia <small>(Krasnoyarsk Krai)</small> || 70
|-
| **Pitkern (Or Pitcairnese)**|| Caribbean Creole || Pitcairn Island (and New Zealand)|| ≥70
|-
| **Manchu** || Altaic || Northern China (Heilongjian province), Southern Russia || ≥60
|-
| **Pite Sami** || Uralic || Sweden, Norway || 20
|-
| **Ume Sami** || Uralic || Sweden, Norway || 20
|-
| **Votic** || Uralic || Russia || ≥20
|-
| **Kayardild** || Pama-Nyungan || Australia || <10
|-
| **Ter Sami** || Uralic || Russia <small>(Murmansk Oblast)</small> || 2
|-
| **Dalmatian''' || Romanian || Croatia,Italia || 0 (extinct)
|-

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn èdè
Èdè Spéìn

**Èdè Sípéènì** (** tàbí* *) jẹ́ èdè ní orílẹ̀-èdè Sípéènì, wọ́n sì sọ èdè yìí púpọ̀ ní àwọn orílẹ̀-èdè Apá Gúúsu Amẹ́ríkà. Èdè Sípéènì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn èdè Rómáńsì, àwọn èyí tí wọ́n fà yọ láti inú èdè Látìnì.

## Itokasi

Hispani
Èdè Hindustánì

**Hindustani** (हिन्दुस्तानी, , **', , literally: 'of [[Hindustan]]'), **Hindostani** or **Hindi-Urdu'''

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn èdè
Jimmy Carter

**James Earl "Jimmy" Carter, Jr.** (Osù ke̩wà, o̩jó̩ kíní, o̩dún 1924-2024) jẹ́ ààrẹ Aare kokandinlogoji orile-ede Amerika láàrin ọdún 1977 sí 1981, ó si gba Ebun Alafia Nobel ní ọdun 2002, òhun nìkan ni Ààrẹ orílè-èdè Amẹ́ríkà tí ó gba ẹ̀bùn yí lẹ́yìn tó kúrò ní ipò. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel fún Àláfíà
Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel ará Amẹ́ríkà
Èdè Fiẹtnám

**Vietnamese** (*tiếng Việt*, or less commonly *Việt ngữ*)

## Àwọn Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn èdè
Ẹ̀ka:Vietnam
Gerald Ford

**Gerald Rudolph "Jerry" Ford, Jr.** (abiso **Leslie Lynch King, Jr.**; July 14, 1913 – December 26, 2006) je Aare ile Amerika 38k lati 1974 de 1977, ati Igbakeji Aare 40k ile Amerika lati 1973 de 1974. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Amẹ́ríkà
Woodrow Wilson

**Thomas Woodrow Wilson** (December 28, 1856–February 3, 1924) je oloselu ara orile-ede Amerika ati Aare 28jo orile-ede ohun.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel ará Amẹ́ríkà
Richard Nixon

**Richard Nixon** je oloselu ara Amerika ati Aare ibe tele.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Amẹ́ríkà
Franklin D. Roosevelt

**Franklin Delano Roosevelt** (January 30, 1882 – April 12, 1945;  ; also known by his initials, **FDR**) je oloselu ara Amerika ati Aare ibe tele.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1882
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1945
Ẹ̀ka:àwọn ará Amẹ́ríkà
Calvin Coolidge

**Calvin Coolidge** (**John Calvin Coolidge Jr.**; ; tí a bí ní ọjọ́ kẹrin oṣù keje ọdún 1872 àti tí ó sì fi ayé sílẹ̀ ní ọjọ́ Kàrún oṣù Kínní ọdún 1933) jẹ́ jẹ́ agbejọ́rò àti olọ́sẹ̀lú ọmọ orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà. Òun ní Ààrẹ Ọgbọ́n láti gun orí àléfà Amerika, ó jé Ààrẹ láti ọdún 1923 di 1929.
## Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Amẹ́ríkà
Grover Cleveland

**Stephen Grover Cleveland** tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kejìdínlógún Oṣù Kẹta ọdún 1837 (March 18, 1837 June 24, 1908) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà àti Ààrẹ Amẹ́ríkà tẹ́lẹ̀. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Amẹ́ríkà
Benjamin Harrison

**** jẹ́ olóṣèlú ará Amerika àti Ààrẹ ibẹ̀ tẹ́lẹ̀.

## Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Amẹ́ríkà
Chester A. Arthur

**Chester Alan Arthur** (October 5, 1829&nbsp;– November 18, 1886) je oloselu ara Amerika ati Aare ibe tele.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ará Amẹ́ríkà
James A. Garfield

**James Abram Garfield** jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà àti Ààrẹ Amẹ́ríkà tẹ́lẹ̀.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Amẹ́ríkà
Rutherford B. Hayes

thumb|Rutherford B. Hayes.
**** je oloselu ara Amerika ati Aare ibe tele.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Amẹ́ríkà
Andrew Johnson

**Andrew Johnson** (December 29, 1808 &ndash; July 31, 1875) je oloselu ara Amerika ati Aare ibe tele.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1808
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1875
Ẹ̀ka:àwọn ará Amẹ́ríkà
Abraham Lincoln

**Abraham Lincoln** (i/ˈeɪbrəhæm ˈlɪŋkən/; ni a bí ní Ọjọ́ kejìlá, Oṣù èrèlé, Ọdún 1809, ó sì kú ní Ọjọ́ karùndínlógún, Oṣù igbe, Ọdún 1865. Ó jẹ́ Ààrẹ kẹrìndínlógún Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, tó ṣèjọba láti Oṣù Ẹrẹ́nàn Ọdún 1861 títí di Oṣù Kẹrin Ọdún 1865 tí wọ́n sì paá sí orí ipò. 

Lincoln jẹ́ olórí orílẹ̀-èdè nígbà Ogun Abẹ́lé ní ilẹ̀ Amẹ́ríkà
—Ogun tó dá lórí ìtàjẹ̀sílẹ̀ ẹrú, òfin àti ìjìyàn òṣèlú. Nígbà ogun náà, ó dá ìṣọ̀kan orílẹ̀-èdè dúró, ó sì fi òpin sí òwò ẹrú ṣíṣe, ó fún ìjọba ní agbára, ó sì ṣí ojú-ọ̀nà sí ìlọsíwájú orílẹ̀-èdè.

Ní ogun jíjà yìí ó dá ìṣọ̀kan sí, ó fi òpin sí òwò ẹrú ṣíṣe, fún ìjọba lágbára, ó sì jẹ́ kí ìlọsíwájí bá okòwò ìlú. Ni àsìkò ogun yìí náàni Lincoln pàdánù ọmọ rẹ̀ ọkùnrin, ti ìṣẹ̀lẹ̀ yìí si jẹ ohun ìbànújẹ́ fún un. Àmọ́ síbẹ̀síbẹ̀, kò kó ìrẹ̀wẹ̀sì ọkàn báa.

Wọ́n bíi ní Hodgenville, Kentucky, Lincoln dàgbà sí ìwọ̀ oòrùn frontier ní  Kentucky àti Indiana. Ó kọ́ ara rẹ̀ ní ìwé, ó di agbẹjọ́rò ní Illinois, Olórí Ẹgbẹ́ Òṣèlú Whig àti ẹgbẹ́ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin ti lllinois ní ibi tí ó ti lo ọdún méjìlá. Wọ́n yàn án sí  ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin ti United States ní Ọdún 1846, Lincoln mú ìlọsíwájú ba okòwò látàrí ilé-ìfowópamọ́, owó orí ìṣòwò lókèèrè àti ọkọ̀ ojú irin.

## Àwọn ìtọ́kasí

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* McClintock, Russell. *Lincoln and the Decision for War: The Northern Response to Secession* (2008) online
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** , also published as vol 3–4 of *Ordeal of the Union*
** ; also published as vol 5–8 of *Ordeal of the Union*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Ìwé ìtàn
* 
* 
* Holzer, Harold and Craig L. Symonds, eds. *Exploring Lincoln: Great Historians Reappraise Our Greatest President* (2015), essays by 16 scholars
* Manning, Chandra, "The Shifting Terrain of Attitudes toward Abraham Lincoln and Emancipation", *Journal of the Abraham Lincoln Association,* 34 (Winter 2013), 18–39.
* Smith, Adam I.P. "The 'Cult' of Abraham Lincoln and the Strange Survival of Liberal England in the Era of the World Wars", *Twentieth Century British History,* (Dec 2010) 21#4 pp.&nbsp;486–509
* Spielberg, Steven; Goodwin, Doris Kearns; Kushner, Tony. "Mr. Lincoln Goes to Hollywood", *Smithsonian* (2012) 43#7 pp.&nbsp;46–53.
James Buchanan

**James Buchanan, Jr.** (April 23, 1791&nbsp;– June 1, 1868) je oloselu ara Amerika ati Aare ibe tele.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Amẹ́ríkà
Zachary Taylor

**Zachary Taylor** jẹ́ olóṣèlú ará Amẹ́ríkà àti ààrẹ orílẹ̀ èdè yìí tẹ́lẹ̀.
## Awọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Amẹ́ríkà
Martin Van Buren

**Martin Van Buren** ( or ; December 5, 1782 July 24, 1862) je oloselu ara Amerika ati Aare ibe tele.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Amẹ́ríkà
Andrew Jackson

**Andrew Jackson** (March 15, 1767 – June 8, 1845) je oloselu ara Amerika ati Aare ibe tele.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1767
Ẹ̀ka:Àwọn ará Amẹ́ríkà
John Quincy Adams

**John Quincy Adams** (July 11, 1767 – February 23, 1848) je oloselu ara Amerika ati Aare ibe tele.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Amẹ́ríkà
James Monroe

**James Monroe** (April 28, 1758 – July 4, 1831) je oloselu ara Amerika ati Aare ibe tele.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1758
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1831
Ẹ̀ka:Àwọn ará Amẹ́ríkà
George Washington

**George Washington** (February 22, 1732 – December 14, 1799) je apase Adigun Orile ni igba Ogun Ijidide Amerika (1775–1783) ati Aare akoko orile-ede Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1732
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1799
Ẹ̀ka:Àwọn ará Amẹ́ríkà
James Madison

**James Madison** (March 16, 1751&nbsp;– June 28, 1836) je olóṣèlú ará Amerika ati Aare kaarun ibẹ tẹlẹ láti odún 1809 dii 1817.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1751
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1836
Ẹ̀ka:Àwọn ará Amẹ́ríkà
ISO 3166-3

**ISO 3166-3** ni apa keta opagun ISO 3166 ti ISO tesiwejade lati soju awon amioro fun oruko awon orile-ede ti won ti je pipare kuro ninu ISO 3166-1.

## Itokasi

Ẹ̀ka:ISO 3166
ISO 3166-2:AD

**** ni akoole ninu ISO 3166-2, apa opagun ISO 3166 ti International Organization for Standardization (ISO) tejadesiwe to setumo awon amioro fun oruko awon ipinsabe koko awon orile-ede.

## Itokasi

Ẹ̀ka:ISO 3166
Thomas Jefferson

**Thomas Jefferson** (April 13, 1743 – July 4, 1826) je oloselu ara Amerika ati Aare ibe tele.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1743
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1826
Ẹ̀ka:Àwọn ará Amẹ́ríkà
ISO 3166-2:JO

**** ni àkọ́lé nínú ISO 3166-2, apá oòágun ISO 3166 ti International Organization for Standardization (ISO) tẹ̀ jáde sí ìwé tó ṣe ìtumọ̀ àwọn àmìn ọ̀rọ̀ fún orúkọ àwọn ìpín sábẹ́ kókó àwọn orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:ISO 3166
Àwọn Agbègbè ilẹ̀ Ghánà

|
|

Ghana je pipin si agbegbe mewa (awon oluilu won ninu braketi):
*Ashanti Region (Kumasi)
*Brong-Ahafo Region (Sunyani)
*Central Region (Cape Coast)
*Eastern Region (Koforidua)
*Greater Accra Region (Accra)
*Northern Region (Tamale)
*Upper East Region (Bolgatanga)
*Upper West Region (Wa)
*Volta Region (Ho)
*Western Region (Sekondi-Takoradi)

## Itokasi
Agbègbè Ashanti

**Agbegbe Ashanti** je ikan ninu awon agbegbe amojuto ijoba ni orile-ede Ghana. Most of the region's inhabitants are Ashanti people, one of Ghana's major ethnic groups. Most of Ghana's cocoa is grown in Ashanti, and it is also a major site of Ghana's gold-mining industry.

The Ashanti Region is subdivided into the following 27 districts:
* Adansi North District
* Adansi South District
* Afigya-Kwabre District
* Ahafo Ano North District
* Ahafo Ano South District
* Amansie Central District
* Amansie West District
* Asante Akim North Municipal District
* Asante Akim South District
* Atwima Kwanwoma District
* Atwima Mponua District
* Atwima Nwabiagya District
* Bekwai Municipal District
* Bosome Freho District
* Bosomtwe District
* Ejisu-Juaben Municipal District
* Ejura/Sekyedumase District
* Kumasi Metropolitan District
* Kwabre District
* Mampong Municipal District
* Obuasi Municipal District
* Offinso Municipal District
* Offinso North District
* Sekyere Afram Plains District
* Sekyere Central District
* Sekyere East District
* Sekyere South District

## Awon orisun
* 
* GhanaDistricts.com 
* *[http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/artikel.php?ID=46982 19 New Districts Created] *, GhanaWeb, November 20, 2003.
Àwọn àdúgbò ilẹ̀ Ghánà

|
|

**Awon Adugbo ile Ghana** je  titungbajo ni 1988/1989 lati mu ise ijoba sunmo awon aralu ati lati koju iwabaje to gbale larin awon onibise. itundajo awon opin 1980 pipinlabe awon Agbegbe ile Ghana si adugbo 110, nibi ti awon ile-igbimo ibile adugbo kookan ti le dojuko isoro imojuto ibile ti won. Ni 2006, awon adugbo 28 tuntun je didasile eyi mu apapo iye awon adugbo de 138. Ni February 2008, awon adugbo miran tun je didasile lati mu iye apapo de 170 ni Ghana.

## E tun wo
Awon Agbegbe ile Ghana

## Awon orisun
* 
* GhanaDistricts.com
* Berry, LaVerle Bennette: *[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/ghtoc.html A Country Study: Ghana]*, Federal Research Division, U.S. Library of Congress. Washington D.C., 1995.
## Itokasi

Adugbo
Akwasi Afrifa

**Akwasi Amankwaa Afrifa** (24 April 1936 – 26 June 1979) je olori orile Ghana tele.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Ghánà
Nii Amaa Ollennu

**Raphael Nii Amaa Ollennu** (tí a bí ní 21 May 1906, tí ó sì kú ní 22 December 1986) jẹ́ agbẹjẹ́rò àti adájọ́ tó dí adájọ́ àgbà fún Ilé-ẹjọ́ gíga jùlọ ní orílẹ̀-èdè Gánà láti ọdún 1962 sí 1966. Òun sì ni Ààrẹ ilẹ̀ Ghánà nígbà ìjọba olómìna kejì, láti 7 August 1970 sí 31 August 1970 àti agbọ̀rọ̀sọ ní ilé-ìgbìmọ̀ aṣòfin ti ìlú Ghana láti 1969 wọ 1972.

## Ìgbésí ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Ollennu sí Labadi, ní ìlú Accra, ní ọdún1906, ó sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ènìyàn Ga. Àwọn òbi rẹ̀ ni Wilfred Kuma Ollennu àti Salomey Anerkai Mandin Abbey.  Ollennu lọ sí ilé-ìwé Salem School ní ìlú Osu . Ó ka ẹ̀kọ́ girama níAccra High School. Lára ẹ̀kọ́ ìbẹ̀ẹ̀rẹ̀ rẹ̀ wá láti Presbyterian Training College ní Akropong, tó wà ní apá Ìlà-Oòrùn orílẹ̀-èdè Ghana, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìmọ̀ pedagogy àti theology. Ó lọ sí England láti lọ kọ́ ẹ̀kọ́ jurisprudence ní Middle Temple, London. Wọ́n sì pè é wọ ilé-ẹjọ́ ní ọdún 1940 lẹ́yìn tó fi oṣù méjìdínlógún kẹ́kọ̀ọ́ ọlọ́dún mẹ́ta. Ó jáde pẹ̀lú èsì tó tayọ, èyí sì mu gba ìdánimọ̀ láti ọ̀dọ̀ ìgbìmọ̀ Queen.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Ghánà
Ignatius Kutu Acheampong

**Ignatius Kutu Acheampong** () (23 September 1931 &ndash; 16 June 1979) je olori orile Ghana tele.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Ghánà
Jerry Rawlings

**Jerry John Rawlings** (abiso **Jeremiah Rawlings John** 22 June 1947 in Accra, Gold Coast - 12 November 2020) je olori orile Ghana tele.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Ghánà
John Kufuor

**John Kofi Agyekum Kufuor** (bibi 8 December 1938) lo je Aare ikeji orile-ede Ghana (2001–2009).

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Ghánà
Àkójọ àwọn olórí orílẹ̀-èdè ilẹ̀ Nàìjíríà

Akojo awon olori orile-ede Nigeria lati July 1, 1960.

## President (1963)

## Itokasi

Ẹ̀ka:Nàìjíríà
ISO 3166-2:LB

**** ni akoole ninu ISO 3166-2, apa opagun ISO 3166 ti International Organization for Standardization (ISO) tejadesiwe to setumo awon amioro fun oruko awon ipinsabe koko awon orile-ede.

## Itokasi

Ẹ̀ka:ISO 3166
Jean Ping

**Jean Ping** (born November 24, 1942)  je asoju ati oloselu omo orile-ede Gabon to tun je Alaga Igbimo Isokan Afrika.  O tun ti je teletele Alakoso Oro Okere fun orile-eded Gabon lati 1999 titi de 2008, o si wa nipo Aare Apejo Gbogbogboo Agbajo Sisodokan awon Orile-ede from 2004 to 2005.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ará Gàbọ̀n
Orílẹ̀-èdè olómìnira

thumb|Àwòrán ìṣètọ́sọ́nà.

Ijoba **Olominira** je iru ijoba eyi ti olori orile-ede ki se adobaje, tabi ọba, ti awon eniyan ibe tabi ijoba ti won yan, si je alaselorile lati se akoso orile-ede bi won se fe lai toro ase lowo elomiran. Ni ede Geesi, *republic* wa la ti *res publica* ede Latini to tumosi *ohun ode* tabi *ohun igboro*.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn irú ìjọba
Bàbá

[thumb| ''Bàbá'' pelu [ọmọ.]]
**Bàbá** ni ọbí to je ọkùnrin eyan kan. Opolopo awon ẹranko ati eniyan ni won ni ìyá ati baba to bi won.

Ni awon àṣà miran won pe baba ni okunrin to dagba tabi to nipo ju onitoun lo. Bakanna awon elesin Kristiani n pe ọlọ́run ni baba: *"Baba wa ti n be ni orun"*

## Itokasi

Ẹ̀ka:Ẹbí