open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ìdíje Wimbledon 2014 − Àwọn Obìnrin Ẹnìkan

Marion Bartoli lo gba ife eye yi lodun to koja sugbon o feyinti kuro ninu ise igba tennis ni August 2013 laipe leyin igba na.

Petra Kvitová lo gba ife eye odun yi leyin igba to bori Eugenie Bouchard ni ipari pelu ayo 6-3, 6-0 larin iseju marundinlogota (55). 

## Seeds

  Serena Williams *(Third round)
  [[Li Na]] *(Third round)
  Simona Halep *(Semifinals)
  [[Agnieszka Radwańska]] *(Fourth round)
  Maria Sharapova *(Fourth round)
  *'Petra Kvitová (Champion)
  Jelena Janković *(First round)
  [[Victoria Azarenka]] *(Second round)
  Angelique Kerber *(Quarterfinals)
  [[Dominika Cibulková]] *(Third round)
  Ana Ivanovic *(Third round)
  [[Flavia Pennetta]] *(Second round)
  Eugenie Bouchard *(Final)*
  Sara Errani *(First round)
  [[Carla Suárez Navarro]] *(Second round)
  Caroline Wozniacki *(Fourth round)

  [[Samantha Stosur]] *(First round)
  Sloane Stephens *(First round)
  [[Sabine Lisicki]] *(Quarterfinals)
  Andrea Petkovic *(Third round)
  [[Roberta Vinci]] *(First round)
  Ekaterina Makarova *(Quarterfinals)
  [[Lucie Šafářová]] *(Semifinals)
  Kirsten Flipkens *(Third round)
  [[Alizé Cornet]] *(Fourth round)
  Anastasia Pavlyuchenkova *(First round)
  [[Garbiñe Muguruza]] *(First round)
  Svetlana Kuznetsova *(First round)
  [[Sorana Cîrstea]] *(First round)
  Venus Williams *(Third round)
  [[Klára Koukalová]] *(Second round)
  Elena Vesnina ''(Second round)

## Qualifying

## Draw

### Finals

### Top half
#### Section 1

#### Section 2

#### Section 3

#### Section 4

### Bottom half
#### Section 5

#### Section 6

#### Section 7

#### Section 8

## Itokasi

Ẹ̀ka:Ìdíje Wimbledon 2014
Hydie Waters

**Hydie Waters** (oruko abiso **Amber Talmore**; Oṣù Kọkànlá 9, 1987) je osere ara Àwọn Ìpínlẹ̀ Aṣọ̀kan Amẹ́ríkà.

## Itokasi
* Hydie Waters - Internet Movie Database
* Hydie Waters - Internet Adult Film Database
* Hydie Waters - Adult Film Database

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1987
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà
Eugenie Bouchard

**Eugenie "Genie" Bouchard** (ojoibi 25 Oṣù Kejì 1994) je agba tenis ara  Kanada. Ohun ni ara Kanada akoko to de opin Grand Slam nigba to de opin Idije Wimbledon 2014, nibi to ti kuna lowo Petra Kvitová. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbá tẹ́nìs ará Kánádà
Andrea Petkovic

**Andrea Petkovic** (bíi ní Ọjọ́ kẹsán Oṣù kẹsán Ọdún 1987) jẹ́ agbá tennis ọmọ orílẹ̀ èdè Jemani.
## Àwọn ìtọ́kasí

 Ẹ̀ka:Àwọn agbá tẹ́nìs ará Jẹ́mánì

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Àwọn statístíkì ìdíje tẹ́nìs fún Serena Williams

This is a list of the main career statistics of professional American tennis player **[[Serena Williams]].**

## Significant finals

### Grand Slam finals

#### Singles: 23 finals (19 titles, 4 runners-up)

#### Women's doubles: 13 finals (13 titles)

#### Mixed doubles: 4 finals (2 titles, 2 runners-up)

### Olympic finals

#### Singles: 1 final (1 gold medal)

#### Doubles: 3 finals (3 gold medals)

### Year-End Championships finals

#### Singles: 7 finals (5 titles, 2 runners-up)

### Tier I / Premier Mandatory & Premier 5 finals

#### Singles: 28 (20 titles, 8 runners-up)

#### Doubles: 2 (2 titles)

## WTA career finals

### Singles: 83 (65 titles, 17 runners-up)

### Doubles: 23 (22 titles, 1 runner-up)

### Team competition finals: 4 (3 titles, 1 runner-up)

## Double bagel matches (6–0, 6–0)

## Performance timelines

### Singles

''Current through 2015 Australian Open.

(*) WTA Tier I held until 2008 (8, 9 or 10 tournaments per year), after this split up between Premier Mandatory (4 per year) and Premier 5 tournaments (5 per year)

### Women's doubles

### Mixed doubles

## Record against other top players

### Head-to-head vs. top 10 ranked players

## Top 10 wins per season

### Wins over Top 10's per season

## WTA Tour career earnings

As of October 27, 2014

## Longest winning streaks

### 34 Win Streak (2013)

## Career Grand Slam tournament seedings

## Notes
Garbiñe Muguruza

**Garbiñe Muguruza Blanco** (bíi Ọjọ́ kẹjọ Oṣù kẹwa, odún 1993) jẹ́ agbá tẹnìs ará spéìn ọmọ Venezuela.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn agbá tẹ́nìs ará Spéìn
Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
El Marino (1917)

***El Marino*** jẹ́ ìwé ìròyìn ojoojúmọ́ ní orílẹ̀-èdè Tsílè tó jẹ́ dídásílẹ̀ ní ọdún 1917 tó jẹ́ títẹ̀jáde ní ìlú Pichilemu.

## Àwọn ìtọ́kasí
Ed Asner

**Eddie Asner** (November 15, 1929 – August 29, 2021) je osere ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Àmínìamáralókun

thumb|Ìgò ògùn alábùkún àmínìamáralókun B alágbára gíga.
**Àmínìamáralókun** (fítámínì ) is an organic compound and a vital nutrient that an organism requires in limited amounts. An organic chemical compound (or related set of compounds) is called a vitamin when the organism cannot synthesize the compound in sufficient quantities, and must be obtained through the diet; thus, the term "vitamin" is conditional upon the circumstances and the particular organism. For example, ascorbic acid (one form of vitamin C) is a vitamin for humans, but not for most other animal organisms. Supplementation is important for the treatment of certain health problems, but there is little evidence of nutritional benefit when used by otherwise healthy people.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn àmínìamáralókun
Ẹ̀ka:Ónjẹ amáralókun
Ẹ̀ka:Àwọn ónjẹ amálalókun pàtàkì
Carlos Alazraqui

**Carlos Jaime Alazraqui** (July 20, 1962) je osere ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Charles Dierkop

**Charles Dierkop** (September 11, 1936) je osere ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Łobez

**Łobez** je ilu titobijulo keji ni orile-ede Poland.
## Population

ImageSize = width:420 height:320
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:11000
ScaleMajor = unit:year increment:11000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:1680 from:0 till:800
  bar:1740 from:0 till:1191
  bar:1749 from:0 till:1339
  bar:1831 from:0 till:2443
  bar:1861 from:0 till:4756
  bar:1895 from:0 till:5187
  bar:1925 from:0 till:5994
  bar:1933 from:0 till:6947
  bar:1939 from:0 till:7310
  bar:1945 from:0 till:1710
  bar:1946 from:0 till:4144
  bar:1957 from:0 till:6026
  bar:1970 from:0 till:7355
  bar:1990 from:0 till:10953

PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1680 at: 800 text: 0,8 shift:(0)
  bar:1740 at: 1191 text: 1,2 shift:(0)
  bar:1749 at: 1339 text: 1,3 shift:(0)
  bar:1831 at: 2443 text: 2,4 shift:(0)
  bar:1861 at: 4756 text: 4,8 shift:(0)
  bar:1895 at: 5187 text: 5,2 shift:(0)
  bar:1925 at: 5994 text: 6 shift:(0)
  bar:1933 at: 6947 text: 7 shift:(0)
  bar:1939 at: 7310 text: 7,3 shift:(0)
  bar:1945 at: 1710 text: 1,7 shift:(0)
  bar:1946 at: 4144 text: 4,1 shift:(0)
  bar:1957 at: 6026 text: 6 shift:(0)
  bar:1970 at: 7355 text: 7,4 shift:(0)
  bar:1990 at: 10953 text:11 shift:(0)
  
## Mayor

## Itokasi
*  www.lobez.pl
* BIP Łobez
* Łobez - You Tube

Ẹ̀ka:Pólàndì
Larry David

**Lawrence Gene** "**Larry**" **David** (July 2, 1947) jẹ́ ọ̀ṣẹ̀rè sinimá-àgbéléwò ọmọ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Jemaine Clement

**Jemaine Atea Mahana Clement** (January 10, 1974) je osere ara New Zealand.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará New Zealand
Yukio Mishima

**Yukio Mishima** (14 oṣu kinni, 1925 - 25 oṣu kọkanla, 1970) je onkowe, awọn olùkọ̀wé, ati ni akewi, alakosile ere ori itage, ati osere.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Onkowe
Gidget

**Gidget** (February 7, 1994 – July 21, 2009) je ẹranko osere ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Open Fránsì 2015 − Àwọn Obìnrin Ẹnìkan

Maria Sharapova was the defending champion, but lost in the fourth round to Lucie Šafářová.

Serena Williams won her third French Open title and 20th major overall, defeating Šafářová in the final, 6–3, 6–7(2–7), 6–2. This win also gave Williams her third Career Grand Slam.

## Seeds

## Qualifying

## Draw

### Finals

### Top half

#### Section 1

#### Section 2

#### Section 3

#### Section 4

### Bottom half

#### Section 5

#### Section 6

#### Section 7

#### Section 8

## Itokasi

Ẹ̀ka:Open Fránsì 2015
Liu Gang

**Liu Gang** (Oṣù Kínní 30, 1961) je mathimatiki, physicist, kọmputa sayensi, ati oloselu omo Saina ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1961
Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Ṣáínà
Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel nínú Físíksì
Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel ará Amẹ́ríkà
Geoff Pierson

**Geoffrey** "**Geoff**" **Pierson** (June 16, 1949) je osere ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Casey Kasem

**Kemal Amen** "**Casey**" **Kasem** (April 27, 1932 – June 15, 2014) je osere ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Jim Varney

**James Albert** "**Jim**" **Varney, Jr.** (June 15, 1949 – February 10, 2000) je osere ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Blake Clark

**Blake Clark** (February 2, 1946) je osere ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Bernie Sanders

**** (1941-) je oloselu ara Amerika ati ni Ile Alagba Amerika tele.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Amẹ́ríkà
Irwin Keyes

**Irwin Keyes** (March 16, 1952 – July 8, 2015) je osere ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Ṣiṣunu

**Ṣiṣunu** tàbi **ṣiṣunu** ohun ni ipo idamira inu rirun loojọ. O maa n gba ọjọ meloo kan eyi ti o n fa ara gbigbẹ lara pipadanu omi. Awọn aami ara gbigbẹ maa n bẹrẹ lara ipadanu ara fifa ati ayipada ara ẹni. Eyi le di idinku itọ, ipadanu awọ ara, ti iyara mi, ati idinku itaraji bi o ti n pọsi. Idinku ṣugbọn kiiṣe igbẹ ṣiṣan awọn ọmọwọ ti o n muyan, sibẹsibẹ, o le daa.

okunfa ti o wọpọ ni àkóràn ti awọn ifun eyi ti boya àwọn àkóràn, kokoro àkóràn, afomọ, tabi ipo ti a mọsi inu kikun. Awọn akoran yii maa n waye lara ounjẹ tabi omi ti o ni kokoro lara igbẹ, tabi taara lara ẹni ti o ni arun yii. A le pin si ipele mẹta: ṣiṣunu olomi igba kukuru, ṣiṣunu ọlọjọ igba kukuru, ati bi o ba ju ọsẹ meji lọ, ṣiṣunu lemọlemọ. ṣiṣunu olomi igba kukuru lejọ lara akoran ti ṣiṣu ati bibi. Bi o bani ẹjẹ ninu a maa n peni ṣiṣu ẹjẹ. Ọpọ okunfa aini-akoran le di ṣiṣunu ti o pẹlu: hyperthyroidism, aigba ṣuga duro, aarun inu fifẹ, ọpọ ilo oogun, ati aami inu riro ati imi. Ni ọpọ igba awọn aṣa igbẹ ni ako nilo lati jẹri okunfa gan an.

Dídádúró ti akoran ṣiṣunu nipa imudara imọtoto, mimọ omi mimu, ati ọwọ fifọ. Ifun lọmu okere oṣu mẹfa ní a gbàníyànjú ogun ilodisi ajakalẹ arun. ọna abayọ ida omi pada sara (ORS), eyi ti o jọ omi mimọ pẹlu iwọn iye iyọ ati ṣuga, ohun ni aayo itọju. Tabulẹti Zinc ní a tun gbàníyànjú.Itọju yii ni o ti gba ẹmi miliọnu 50 awọn ọmọde la ni ọdun 25 sẹyin. Nigba ti awọn eniyan bani ṣiṣunu a gbàníyànjú ki wọn maa jẹ ounjẹ onilera ati ki awọn ọmọ wẹwẹ maa mu ọyan. Bi kobasi ORS ti a polowo, ọna abayọ ti a ṣe nile ni a lelo. Fun awọn ti o ni omi gbigba ara ti o lewu, ifa omi sara ni a lelo. Ni ọpọ igba; sibẹsibẹ, ni a le bojuto nipa ilo omi lati ẹnu. awọn aṣodi si kokoro, ti a kii saba lo, ni a le gbaniyanju ni awọn kan bi awọn ti o ni ṣiṣe aajo ati iba lile, awọn ti o ni lile iṣunu ti o n tẹle awọn arinrin-ajo, ati awọn ti o ni awọn kokoro ati afomọ pato ninu igbẹ wọn. Loperamide le ṣeranwọ lati dẹkun iye inu kikun ṣugbọn ako gbaniyanju fun awọn ti o ni arun lile.

Bi 1.7 si? 5&nbsp;iṣẹlẹ biliọnu ti ṣiṣunu n ṣẹlẹ lọdọdun. O wọpọ awọn orilẹ ede ti o n gberu, nibiti awọn ọmọde ti n ni ṣiṣunu ni o kere ẹmẹẹta lọdun. Lagbaye, ni 2012, ohun ni ekeji okunfa ti o wọpọ iku awọn ọmọde ti o kere si marun (0.76 milionu tabi 11%). Iemlemọ iwọpọ ṣiṣunu naa wọpọ aijẹun to ati ti o ṣokunfa iwọpọ laarin awọn ti o keresi ọmọ ọdun marun. Awọn iṣoro ọlọjọ pipọ ti o le waye pẹlu ailera idagba ara ati ọpọlọ.

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Ẹ̀ka:Àwọn àrùn
Ìdíje Wimbledon 2015 − Àwọn Obìnrin Ẹnìkan

Petra Kvitová logba ife-eye idije yi lodun to koja sugbon o kuna latowo Jelena Janković ni apa ifigagbaga keta.  

Serena Williams lo bori Garbiñe Muguruza nipari pelu ayo 6-4, 6-4 lati gba ife-eye Wimbledon ekefa re, eyi lo je ife-eye grand slam 21k fun, nipa be Williams di obinrin todagbajulo to gba ife-eye grand slam lati igba ibere Igba Open. By defeating first-time finalist Garbiñe Muguruza, Serena also achieved her second non-calendar year Grand Slam after winning the 2014 US Open, 2015 Australian Open and 2015 French Open.	

## Seeds

## Qualifying

## Draw

### Finals

### Top half

#### Section 1

#### Section 2

#### Section 3

#### Section 4

### Bottom half

#### Section 5

#### Section 6

#### Section 7

#### Section 8

## Itokasi

Ẹ̀ka:Ìdíje Wimbledon 2015
Ishmael Mzwandile Soqaga

**Ishmael Mzwandile Soqaga** je olukowe omo ile South Africa, ati omowe (*intellectual*) pataki.

**AWON IWE TO KO**

* Promoting Quintessential African Writing
* Ishmael Mzwandile Soqaga (2014)
* Glimpses into African Literature (2015)
* Further Glimpses into African Literature (2018)

**ITOKASI**

http://aflitprof.blogspot.com/2015/07/omoseye-bolaji-writes-on-literary-work.html
Markiplier

**Markiplier** (ojoibi Oṣù Kejì 28, 1989) je osere ara Amerika.

## References

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Amẹ́ríkà
Okubo Toshimichi

**Okubo Toshimichi** (26 Oṣù Kẹ̀sán, 1830 – 14 Oṣù Kàrún, 1878) je oloselu.

## Itokasi

Ẹ̀ka:oloselu
Simon Pegg

**Simon Pegg** (February 14, 1970 – ) je osere ara Ilẹ̀ọba Aṣọ̀kan.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Brítánì
Lee Tockar

**Lee William Tockar** (February 11, 1969) je osere ara Kánádà‎.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Kánádà‎
Lucy Liu

**Lucille Alexis** "**Lucy**" **Liu** (December 2, 1968) je osere ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Steve Oedekerk

thumb|Steve Oedekerk
**Steven** "**Steve**" **Oedekerk** (November 27, 1961) je osere ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Marla Gibbs

**Margaret Theresa Bradley** (June 14, 1931) je osere ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Jack Black

**Thomas Jacob** "**Jack**" **Black, Jr.** (August 28, 1969) je osere ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Terrence Evans

**Terrence Horace Evans** (June 20, 1934 – August 7, 2015) je osere ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Ọgbẹ́-inú buruli

**Ọgbẹ́-inú Buruli** (tí a tún mọ̀ sí **Ọgbẹ́-inú Bairnsdale**, **Ọgbẹ́-inú Searls**, tàbí **Ọgbẹ́-inú Daintree**) jẹ́ àrùn àkóràn èyítí ó má a nwáyé nípasẹ̀ *[[Mycobacterium ulcerans]]*. Ipele àkọ́kọ́ àkóràn àrùn náà ni a lè dámọ̀ nípasẹ̀ kókó tàbí ibití ó wú lára ẹni. Kókó yìí lè yípadà sí ọgbẹ́-inú. Ọgbẹ́-inú náà lè tóbi nínú ju lórí awọ ara lọ, àyíká rẹ̀ sí lè wú. Bí àrùn náà ti nle síwájú síi, ó lè ran egungun. Ọgbẹ́-inú Buruli a má a sábà mú ni lọ́wọ́ tàbí lẹ́sẹ̀; ibà kò fi bẹ́ẹ̀ wọ́pọ̀.

## Òkùnfà
*M. ulcerans* a má a pọ oró tí a mọ̀ sí mycolactonejáde, èyí tí ó má a ndín ìlànà iṣẹ́ àtako àrùn kù, tó sì má a nfa ikú. Àwọn kòkòrò àrùn àìlèfojúrí tí ó jẹ́ ẹbí kan náà a má a fa ikọ́ àwúgbẹ àti ẹ̀tẹ̀ (*[[Mycobacterium tuberculosis|M. tuberculosis]]* àti *[[Mycobacterium leprae|M. leprae]]*,lọ́kọ̀ọ̀kan). A kò mọ̀ bí àrùn náà ti ntàn káàkiri. Orísun omi lè níí ṣe pẹ̀lú títànkáàkiri. Títí di ọdún 2013 kò sí àjẹsára kankan tó nṣiṣẹ́.

## Ìtọ́jú
Bí a bá tọ́jú ènìyàn lásìkò, àwọn egbògi agbógun ti àkóràn fún ọ̀sẹ̀ mẹ́jọ a má a ní ipa lórí ìwọ̀n ọgọ́rin nínú ọgọrun (80%) ìṣẹ̀lẹ̀ àrùn náà. Ìtọ́jú a má a wáyé nípasẹ̀ lílo àwọn egbògi bíi rifampicin àti streptomycin. A tún má a nlo Clarithromycin tàbí moxifloxacin dípò streptomycin. Àwọn ìtọ́jú mìíràn tún lè jẹ́ gígé kúrò ọgbẹ́-inú náà. Lẹ́yìn tí egbò àkóràn náà bá ti jinà, ojú ibẹ̀ a má a ní àpá.

## Àtànká àti Ìṣàkóso àtànká àrùn
Ọgbẹ́-inú Buruli a má a sábà wáyé ní ìgbèríko Gúsù Sahara Afirika pàápàá júlọ Cote d'Ivoire, ṣùgbọ́n ó tún lè wáyé ní Eṣia, ìwọ̀-oòrùn pasifiki àti ní àwọn Amẹrika. Ìṣẹ̀lẹ̀ àrùn náà ti wáyé ní àwọn orílẹ̀-èdè tó ju 32 lọ. Iye ìṣẹ̀lẹ̀ àrùn náà tó tó ẹgbẹ̀rún marun sí mẹ́fà ló má a nwáyé lọ́dọọdún. Àrùn náà a tún má a wáyé lára àwọn ẹranko melo kan yàtọ̀ sí lára ọmọ ènìyàn. Albert Ruskin Cook ni ẹni àkọ́kọ́ tó ṣe àpèjúwe ọgbẹ́-inú buruli ní ọdún 1897.

## References
Bradley Cooper

Ó jẹ́ olùgba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àmì ẹ̀yẹ pẹ̀lú àmi ẹ̀yẹ Fíìmù Ilé-èkó gíga ti Ìlú Gẹẹsi àti àwọn ẹ̀bun Grammy mẹ́ta. Ní àfikún, wọn ti yan fún àmì ẹ̀yẹ ẹbun Oska ní ẹ̀ẹ̀mejìlá , Golden Globe Awards ní ẹ̀ẹ̀mẹfà àti àmì ẹ̀yẹ Tony kan  Cooper farahan lori atokọ *Forbes* Celebrity 100 ni igba mẹta ati lori  *Time* ti awọn eniyan 100 ti o ni ipa julọ ni agbaye ni ọdun 2015. àwọn fíìmù rẹ̀ ti pa bílíọ̀nù mẹ́tàla dọ́là Ní àgbáyé, àti pé ó ti wà ní àwọn ipò ọdọọdún ti àwọn òṣèré tí ó gba owó jùlọ ní àgbáyé ní ìgbà mẹ́rin.

Cooper bẹ̀rẹ̀ ìfarahàn lórí móhùnmáwòrán rẹ̀ àti iṣẹ fíìmù ní 1999 pẹ̀lú ipa àlejò kan nínú móhùnmáwòrán lórí ọ̀rọ *ìbâlòpò àti Ìlú náà .* Ní ọdún 2000, ó f'orúkọ sílẹ̀ ní èto Titunto si ti Fine Arts (MFA) ní Studio Àwọn òṣèré . Laipẹ lẹhin naa, o ṣe iṣafihan fiimu rẹ pẹlu ipa kikopa ninu awada *Wet Hot American Summer* (2001) ati gba idanimọ diẹ bi Will Tippin ninu jara tẹlifisiọnu *Alias* (2001 – 2006). Lẹ́hìn ipa rẹ̀ nínú ìfihàn kan di ti píparẹ́ o bẹ̀rẹ̀ si ní  ìyèméjì isẹ́ òṣèré; síbẹ̀síbẹ̀, ó tètè ní àfikún ìdánimọ̀ pẹlú ìfara kín aapakan nínú eré Àwàdà  *Igbeyawo Crashers* (2005). Cooper ni ilọsiwaju rẹ ni *The Hangover* (2009), awada ti o ṣaṣeyọri ti iṣowo ati ti iṣowo ti o fa awọn abala ni 2011 ati 2013 . Iṣẹ-ṣiṣe rẹ ti ni ilọsiwaju pẹlu awọn ipa kikopa ni *Limitless* (2011) ati *Ibi Beyond the Pines* (2012).

Cooper rii aṣeyọri nla pẹlu awada romantic *Silver Linings Playbook* (2012), awada dudu *American Hustle* (2013), ati biopic *American Sniper* (2014), eyiti o tun ṣe jade. Ni ọdun 2014, o ṣe afihan Joseph Merrick ni isoji Broadway ti *Eniyan Erin* o bẹrẹ si sọ Rocket ni Agbaye Cinematic Marvel . Cooper ṣe agbejade, kowe, ṣe itọsọna, ati ṣe irawọ ninu fifehan orin *A Star Is Born* (2018). O gba Aami Eye BAFTA ati Grammys meji fun awọn ilowosi rẹ si fiimu US *Billboard* 200 nọmba ohun ohun orin ati *Billboard* Hot 100 chart-topping ẹyọkan “ Shallow ”. O ti ṣe agbejade awọn asaragaga *Joker* (2019) ati *Nightmare Alley* (2021) ati kọkọ ati ṣe itọsọna ere-aye igbesi aye *Maestro* (2023), ninu eyiti o tun ṣe irawọ bi Leonard Bernstein .

Cooper ni orukọ Iwe *irohin Eniyan* 's Sexiest Eniyan Laaye ni ọdun 2011. O ṣe atilẹyin ọpọlọpọ awọn alanu ti o ṣe iranlọwọ lati koju akàn. Cooper ni iyawo ni ṣoki pẹlu oṣere Jennifer Esposito ati pe o ni ọmọbirin kan lati ibatan rẹ pẹlu awoṣe Irina Shayk .
Salamanca

thumbnail
**Salamanca** je ilu kekere leba odo igbadun tobudo si arin orile-ede Tsili bakanna o tun je oluilu.

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Tsílè
Sòbìà

**Sòbìà**, tí a tún mọ̀sí **ààrùn sòbìà** (**GWD**), jẹ́ àkóràn ti àràn sòbìà. Ènìyàn maa ń ṣàkóràn rẹ̀ bí ó bá mu omi tí ó ní eṣinṣin omi àkóràn aràn sòbìà ọmọ kòkòrò. Lákọkọ́ kòsí àwọn aamì. Lẹ́hìn ọdun kan, ènìyàn yóòní ìgbóná ara nígbà tí òbí aràn bá fa ọgbẹ́ sí àwọ̀, pàápàá lábẹ́ ẹsẹ̀. Aràn yó̀o jáde lára lẹ́hìn oṣù mélòó. Ní àkókò yíì, ó lè nira láti rìn tàbí ṣiṣẹ́. Kò wọ́pọ̀ kí àrùn yí ó mú ikú dání.

Àwọn ènìyàn nìkan ni irúfẹ́ ẹranko tí àràn sòbìà ń mú. Àràn yíì a fẹ̀ ní ìwọ̀n mìlímítà méjì àwọn tí ó ti dàgbà nínu wọn a maa gùn tó 60 sí 100 sẹ̀ntìmítà(àwọn akọ ló kúrú jù). Láìsí lára àwọn ènìyàn, àwọn ẹyin lè pẹ́ tó oṣụ̀ mẹ́ta. Lámilámi gbọ́dọ̀ jẹ wọ́n ṣáájú èyí . Ọmọ inú lámilámi lè wà láyé fún bí oṣù mẹ́rin. Èyí nipé àrùn yíì gbọ́dọ̀ wáyé lọ́dọ́ọdún lára àwọn ènìyàn láti wá ní agbegbè. Ìmọ àrùn yíì lè wáyé nìkan nípa àwọn àpẹẹrẹ àti ààmì.

Ìdẹ́kun lè wáyé bí a bá tètè ṣàwarí àrùn àti àìgba ẹni náà láyè láti kó egbò wọ inú omi mímu. Àwọn ipa mìíràn ni: ìráàyè sí omi tómọ́ gaara àti sísẹ́ omi bí kò bámọ́́. Síṣẹ́ nípa lílo aṣọ náà to. Omi tí ó ti ní àbàwọ́n ni a lè tọ́jú nípa lílo kẹ́míkà tí a ńpè ní temefos láti pa ọmọ kòkòrò. Kòsí egbògi tàbí òògùn ìtọjú tí o ṣiṣẹ́ lòdì sí àrùn náà. A lè yọ àràn náà kúrò díẹ̀díẹ̀ láárin ọ̀sẹ̀ díẹ̀ nípa yíyí lóri igi. Ọgbẹ́ ti àràn tí o ń jáde yi ńfa ni o lè ní kòkòrò àkóràn. Ìrora lè tẹ̀siwajú fún àwọn oṣù díẹ̀ lẹ́hìn tí a yọ aràn kúrò.

Ní 2013 ìṣẹlẹ̀ 148 àrùn náà ni a jábọ̀ rẹ̀. Èyí wálẹ̀ sí 3.5 mílíọ́nù ìṣẹlẹ̀ ní 1986. Orílẹ̀ èdè mẹ́rin péré ni ó wà ní Áfíríkà, èyí tí ó wálẹ̀ láti orílẹ̀ èdè 20 ní àwọn ọdún 1980. Orílẹ̀ èdè tí ó ní jù ni Gúúsù Sudan. Ó jọ bí àkọkọ́ kòkòrò àkóràn àrùn láti yọkúrò. Àrùn sòbìà tì wà láti ìgbà àtijọ́. A sọ nípa rẹ̀ nínu ègbògi Íjíbítì Ebers Papyrus, láti 1550&nbsp;BC. Orúkọ tí a ń pè ní dracunculiasis jẹyọ láti Látínì "Ìdojúkọ pẹ̀lú lámilámi kékeré", nígbà tí orúkọ "sòbìà" jẹyọ nígbà tí àwọn òyìnbó rí àrùn náà ní Guinea etí òkun Ìwọ̀ oorùn Áfíríkà ní 17th ọgọ́rùn ọdún. Irúfẹ́ ọ̀wọ́ tí àwọn sòbìà ńfa àrùn lára àwọn ẹranko. Èyí kò jọ pé o ń ran ènìyàn. A pin sí ìpele àrùn ipa ọ̀nà orùn tí a gbàgbé.

## Àwọn ìtọ́kasí
Michael Costello

**Michael Costello** (tí a bí ní Oṣù Kìíní Ọjọ́ Ogún, Ọdún 1983) jẹ́ oníṣẹ́ àrà nípa aṣọ ìlú Amẹ́ríkà àti ènìyàn pàtàkì orí tẹlifíṣàn. Ó fara hàn ní ìgbà kẹjọ ti Project Runway àti ìgbà àkọ́kọ́ ti Project Runway All Stars.
=Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ayé=
Wọ́n bí Michael Costello ní Oṣù Kìíní Ọjọ́ Ogún, Ọdún 1983, ní Sherman Oaks, Los Angeles. Bàbá Costello jẹ ará Italy-Hungary ìyá rẹ̀ sì jẹ ọmọ Gíríìkì Romani àti ọmọ Russia. Nígbà tó pé ọmọ ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dógún, ó kó lọ sí Palm Springs, California.
=Iṣẹ́=
Costello bẹ̀rẹ̀ sí ṣe àwọn aṣọ nígbà tí ó wà ní ọmọ ọdún méjì nípa fífi àwọn aṣọ ṣe àwòrán sára ògiri yàrá rẹ̀. Nígbà tó pé ọmọ ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dógún, ó ṣí ilé ìtajà rẹ̀ àkọ́kọ́ ní 286 North Palm Canyon Drive ní Palm Springs.
Ó jẹ́ ilé ìtajà àkọ́kọ́ rẹ̀ ní Palm Springs níbi tí Costello ti bẹ̀rẹ̀ ṣíṣe àwọn ègé àṣà fún àwọn olókìkí tí ó pẹ̀lú Céline Dion, Jennifer Lopez, Toni Braxton, Barry Manilow, Suzanne Somers, Faye Dunaway, Florence Henderson, àti àwọn mìíràn. Costello ṣe àkọlé fún ṣíṣe orí àṣíborí àti aṣọ fún "rapper" Cardi B fún Paris Fashion Week.
Kylie Jenner wọ ọ̀kan lára àwọn aṣọ rẹ̀ fún ojú àkọ́kọ́ ìwé ìròyìn ọjọ́ ìbí rẹ̀ àti Costello ti bá Lady Gaga ṣe ayẹyẹ.

=Àwọn Ìtọ́kasí=
Giya Kancheli

thumbnail|right|Giya Kancheli
**Giya Kancheli** (გია ყანჩელი; 10.08.1935 – 2.10.2019) – Georgian composer.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Ìgbésíayé
Taiwo Awoniyi

**Taiwo Micheal Awoniyi** jẹ agbábọọlù afesegba omo orile-ede Naijiria je striker fun FSV Frankfurt.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbábọ́ọ̀lù-ẹlẹ́sẹ̀ ará Nàìjíríà
Hepataitisi A

**Hepataitisi A** (tí a mọ̀ tẹ́lẹ̀ sí **àjàkálẹ̀ hepataitisi**) jẹ́ àjàkálẹ̀ àrùn kan tó jẹ́ ara àwọn àìsàn-kẹ̀kẹ̀ tó máa n bá ẹ̀dọ̀ jà èyí tí kòkòrò-àrùn hepataitisi A {HAV} máa n tàn kálẹ̀. Ọ̀pọ̀ ìgbà ni àìsàn yìí máa n farahàn fẹ́ẹ́rẹ́fẹ́ tàbí kí ó má tilẹ̀ farahàn rárá pàápàá júlọ̀ lára àwọn ọ̀dọ̀. Láàrin ìgbà tí ẹnìkan kó àìsàn náà sí àkókò tí yóò farahàn máa n tó bí i ọ̀ṣ̀ẹ̀ méjì sí mẹ́fà . Fífarahàn àìsàn náà máa n sáábà gbà tó ọ̀ṣẹ̀ mẹ́jọ, tí ó sì máa n wá pẹ̀lú ọkàn-rínrìn, èèbì, ìgbẹ̀-gbuuru, awọ-ara bí-àyìnrín,ibà àti inú rírun. Ìmọ̀lára-àìsàn  yìí máa n wá lemọ́lemọ́ lára bí i ìdá mẹ́wàá sí mẹ́ẹ̀dógún ninu ọgọ́rùn ún ènìyàn láàrin oṣù mẹ́fà lẹ́hìn tí àìsàn náà bá ti kọ́kọ́ kọluni. Àìsàn-kẹ̀kẹ̀ tí-n-mú-ẹ̀dọ̀ ṣíwọ́-iṣẹ́ kí í sáábà bá ìmọ̀lára yìí rìn nítorí tí ó wọ́pọ̀ júlọ láàrin àwọn àgbàlagbà.

Jíjẹ oúnjẹ tàbí mímu omi tí ìgbẹ́ alarùn kan ti ṣe àkóbá fún ni ó máa n tan àìsàn náà kálẹ̀  . Ẹja-oníkarawun tí a kò bá ṣè jinná dáadáa tún jẹ́ orísun okùnfà tó wọ́pọ̀ fún àìsàn yìí. Ó sì tún lè jẹ nípasẹ̀ fífi ara kan ẹni kan tí ó ní àìsàn náà lára. Bí ó tilẹ jẹ́ pé ni ọ̀pọ̀ ìgbà ni kì í hán lára àwọn ọmọdé bí wọn bá ní àìsàn náà lára, síbẹ̀ wọn lè ko ran ẹlòmíràn . Lẹ́yìn tí àìsàn náà bá sì ti ṣe ẹnìkan lẹ́ẹ̀kan, kò tún ní í lè nípá lórí ẹni náà mọ́. Ṣíṣe àyẹ̀wò àìsàn náà nílò pé kí a ṣe àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ nítorí tí àìsàn náà farapẹ́ irúfẹ́ àwọn àìsàn bẹ́ẹ̀.  Èyí jẹ́ ọ̀kan lára àwọn kòkòrò-àrùn hepataitisi márùn ún tí a mọ̀: A, B, C, D, àti E. 

 Abẹ́rẹ́-àjẹsára hepataitisi A lágbára tó láti dènà àìsàn yìí. Àwọn orílẹ̀-èdè míràn ṣe é ní dandan pé kí àwọn ọmọdé àti àwọn tí àìsàn yìí lè tètè kọlù máa gbà àjẹsára yìí lóòrèkórè. Ó jọ pé àjẹsára náà máa n ṣiṣẹ́ lára títí láí ni. Àwọn ìgbésẹ̀ yòókù tí a tún lè fi dènà rẹ̀ ni fífọ-ọwọ́ àti ṣíṣe oúnjẹ wa ní àṣèjínna. Kò fẹ́rẹ̀ sí ìtọ́jú kan ní pàtó, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìsinmi tí ó tó àti lílo òògùn ní bí a ṣe kọ ọ́ fún ní gẹ́lẹ́ n ṣiṣẹ́ fún ọkàn-rìnrìn tàbí ìgbẹ́-gbuuru. Àìsàn náà sì máa n lọ pátápátá láì ṣe àkóbá fún ẹ̀dọ̀ . Tí wàhálà ẹ̀dọ̀ tó-ṣíwọ́-iṣẹ́ bá ṣẹlẹ̀, ọ̀nà-àbáyọ kan ṣoṣo náà ni gbígba-ẹ̀dọ̀-míràn.

Káàkiri àgbáyé, bí i miliọnu kan àbọ̀ ènìyàn ni àìsàn yìí n bá fínra lọ́dọọdún èyí tí ó jẹ́ díẹ̀ lára ọ̀kẹ̀  àìmọye tí àìsàn náà kọlù lápapọ̀. Àwọn ẹkùn tí ìmọ́tótó kòsí àti tí àwọn ibi ti omi tó mọ́ kò ti pọ̀ ni àìsàn náà ti wọ́pọ̀ ní àgbáyé.  Ní bí i ìdà àádọ́rùn ún nínú ọgọ́rùn ún àwọn ọmọdé ní àwọn orílẹ̀-èdè tó-ṣẹ̀ṣẹ̀-n-dìde-nlẹ̀ ni àìsán yìí ti ṣe wọn lati bí i ọmọ ọdún mẹ́wàá, tí ara wọn sì kọ̀ ọ́ ní ipò àgbà. Ó tún máa n sáábà bẹ́ ṣílẹ̀ bí àjàkálẹ̀ àrùn ní àwọn orílẹ̀-èdè tí n gòkè-àgbà lọ́wọ́ níbi tí àìsàn náà kò ti ṣe àwọn ọmọ náà ní èwe tí abẹ́rẹ́ àjẹsára kò sì tún kárí níbẹ̀. Ní ọdún 2010, àìsàn hepataitisi A tó kanpá yọrí sí ikú àwọn 102,000 ènìyàn. Àyájọ Hepataitisi L’ágbàáyé máa n wáyé ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù keje lọ́dọọdún láti ṣí àwọn ènìyàn létí sí kòkòrò-àrùn hepataitisi.

## References
Ẹ̀tẹ̀

**Ẹ̀tẹ̀**, tí a tún mọ̀sí **Àrùn Hansen** (**HD**), jẹ́́ bárakú àkóràn ti kòkòrò àrùn *[[Mycobacterium leprae]]* àti *[[Mycobacterium lepromatosis]]*. Lákọkọ́, àwọn àkóràn kòní àwọn aamì wọ́n sì wà báyì fún ọdún 5 lọsí 20 ọdún. Àwọn aamì tí o ń farahàn ni granuloma ti àwọn isan imọ̀, ibi atẹ́gùn ìmí ńgbà, àwọ̀ ara, àti àwọn ojú. Èyí lè fa ìrora àti ìpàdánù àwọn ẹ̀yà ìkángun nítorí ìfarapa léraléra. Àìlera àti àìríran dáradára lè wáyé.

Orísi àwọn arùn dálé iye irúfẹ́ kòkòrò tí ó wà níbẹ̀: paucibacillary àti multibacillary. Àwọn irúfẹ́ méjì yíì yàtọ̀ nípa iye àwọn ohun ayí àwọ̀ padà tí kò dára, àwọn bálabála àwọn ara, pẹ̀lú tí o ní márùn tàbí díẹ̀ àti multibacillary tí o ní ju márùn. A sàwarí ìwádìí àìsàn yíì nípa wíwá acid-fast bacilli ní àyẹ̀wò ìsú-ara ti awọ̀ ara tàbí nípa ṣísàwarí DNA nípa polymerase àbájáde ìṣẹ̀lẹ̀ tẹ̀létẹ̀lé. Ó sábà maa ń ṣsẹlẹ̀ láàrin àwọn tí o ń gbé nínu òsì a sì gbàgbọ́ pé o maa ń ràn nípa àwọn mímí tí o ń wáyé. O ní àrànmọ́ tí ó ga.

A maa ń wo ẹ̀tẹ̀ sàn nípa ìtọjú. Ìtọjú fún ẹ̀tẹ̀ paucibacillary ní àwọn egbògi dapsone àti rifampicin fún osù 6. Ìtọjú fún ẹ̀tẹ̀ multibacillary ni rifampicin, dapsone, àti clofazimine fún osù méjìlá. Àwọn ìtọjú yíì jẹ́ ọ̀fẹ́ láti ọwọ́ Àjọ Ìlera Àgbayé. Ọ̀pọ̀ egbògi aṣòdìsí ni a tún lè lò. Lágbayé ní 2012, iye ìṣẹlẹ̀ lílé ti ẹ̀tẹ̀ jẹ́ 189,000 àti iye ìṣẹlẹ̀ titun jẹ́ 230,000. Iye ìṣẹlẹ̀ líle ti dínkù láti 5.2 mílíọ́nù ní àwọn ọdún 1980. Ọ̀pọ̀ àwọn ìsẹlẹ̀ titun wáyé ní orílẹ̀-èdè 16, tí Índíánì sí jẹ̀ bíi ìdajì. Ní àwọn 20 ọdún sẹ́yìn, 16 mílíọ́nù àwọn ènìyàn lágbayé ni o ti rí ìwosàn lọ́wọ ẹ̀tẹ̀.

Ẹ̀tẹ̀ ti ń ran àwọn ènìyàn fún àwọn ẹgbẹ̀rún ọdún sẹ́yìn. Àrùn yí gba orúkọ rẹ láti Látínì ọ̀rọ̀ *lepra*, tí ó túnmọ̀ sí "scaly", nígbà tí ọ̀rọ̀ "Àrùn Hansen" wá láti orúkọ oníṣègùn Gerhard Armauer Hansen. Yíya àwọn èniyàn sọ́tọ̀ ní awọn ìletò adẹ́tẹ̀ ṣsì ń wáyé ní àwọn orílẹ̀-èdè bíi Índíánì, pẹ̀lú iye ju ẹgbẹ̀gbẹ̀rún lọ; Ṣáínà, pẹ̀lú iye ní ọgọgọ́rùn; àti ní Áfíríkà. Síbẹ̀síbẹ̀, ọ̀pọ̀ àwọn ìletò kòsí mọ́. Ẹ̀tẹ̀ ni ó rọ̀mọ́ àbùkù ìbálópọ̀ fún ọ̀pọ̀ ìtàn, tí ó jẹ́ ìdènà fún ìfi-ara-ẹni sùn àti ìtọjú lọ́gán. Ọjọ́ Ẹ̀tẹ̀ Àgbayé bẹ̀rẹ̀ ní 1954 láti mú mímọ̀ nípa wá fún àwọn tí o ní ẹ̀tẹ̀.

## Awon ami ati ifarahan
Awon ami ti o wopo ti a maa n ri fun eyikeyi arun ete ni bi imu to n se omi, ara gbigbe; arun oju; egbo ara, irewesi si isan; ara pipon; aini imolara ni ika owo ati ese. Siwajusi, epon maa n kere si, ati pe, oko okunri le ma dide daradara.


File:Paucibacillary leprosy (PB).jpg|Paucibacillary leprosy (PB): ara ti o funfun laini imolaraFile:Leprosy thigh demarcated cutaneous lesions.jpg|Egbo ara ni itan eni ti ete mu
File:Leprosy deformities hands.jpg|Owo ti ete ti baje


## Okunfa
### ''M. leprae'' and ''M. lepromatosis''

*M. leprae* ati *M. lepromatosis* je mycobacteria ti o n se okunfa ete. *M. lepromatosis* je mycobacteria ti a sese mo ti a si yo jade lati ara eni ti o ni diffuse lepromatous leprosy ni odun 2008.

## Àwọn ìtọ́kasí
Ààrùn ẹ̀dọ̀ A

** Aarun ẹdọ A** (tí a mọ̀ tẹ́lẹ̀ sí **àkóràn ààrùn ẹ̀dọ̀**) jẹ́ líle ààrùn àkóràn ti ẹ̀dọ̀ tí kòkòrò àkóràn ààrùn ẹ̀dọ̀ A fà  (HAV). Ọ̀pọ̀ iṣẹlẹ̀ ni kòní àwọn ààmì pàápàá ní ara ọmọdé. Àkókò láàrín àkóràn àti àwọn ààmì, lára àwọn tí o ní, jẹ́ láàrín ọ̀sẹ̀ méjì sí mẹ́fà. Bí àwọn ààmì báwà wọn maa ń wà fún ọ̀sẹ̀ mẹ́jọ wọ́n sì lè pẹ̀lú: ìṣu, èébì, ṣíṣunú, ẹran ara pípọ́n, ibà, àti inú dídùn. Láàrin 10-15% àwọn ènìyàn ní ìrirí wíwáyé àwọn ààmì lákókò oṣù mẹ́fà lẹ́hìn àkóràn àkọkọ́. Ààrùn ẹ̀dọ̀ líle kò sábà ń wáyé ní èyí tí ó wọ́pọ̀ láàrín àwọn àgbàlagbà.

Ó sábà maa ń ràn nípa jíjẹ tàbí mímu oúnjẹ tàbí omi ẹlẹ́gbin tí ó ní ìgbẹ́ àkóràn. Ẹja eléèpo tí a kò sè dáadaa jẹ́ orísun tí ó wọ́pọ̀. Ó tún lè ràn nípa ìfarakàn ẹni tí ó ní àkóràn. Bí àwọn ọmọdé ò ti ní àwọn ààmì àkóràn bẹ́ẹ̀ wọ́n ṣì le Koran ẹlòmíràn. Lẹ́hìn àkóràn àkọkọ́ ènìyàn kòle ní àkóràn mọ́ ní gbogbo ọjọ́ ayé rẹ̀. Ìmọ̀ àisàn nílò àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ bíi àwọn ààmì rẹ̀ ṣe farajọ àwọn ti ààrùn míìrán. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn máàrún tí a mọ̀ ààrùn ẹ̀dọ̀ àwọn àkóràn: A, B, C, D, àti E.

òògùn ààrùn ẹ̀dọ̀ A dára fún ìdẹ́kun. Àwọn orílẹ̀ èdè kan fọwọ́si níwọ̀nba fún àwọn ọmọdé àti fún àwọn tí ó wà léwu gidi tí akòití fún ní oogùn rẹ. Ó hàn pé ó dára fún ẹ̀mí. Àwọn ìwọ̀n ìdẹ́kun míìrán ni ọwọ́ fífọ̀ àti síse oúnjẹ dáradára. Kòsí ìtọjú kan pàtó, pẹ̀lú ìsinmi àti àwọn oogùn fún ìṣu tàbí ṣíṣunú ni a fọwọsí bí o ti yẹ lóòrekoorè. Àwọn àkóràn sábà maa ńlọ pátápátá láìsi àrùn ẹ̀dọ̀ rárá. Ìtọjú fún àrùn ẹ̀dọ̀ líle, bí ó bá wáyé, ni pẹ̀lú Ìrọ́pò ẹ̀dọ̀.

Lágbayé láàrín 1.5 mílíónù àwọn ìṣẹlẹ̀ ààmì maa ń wáyé lọdọọdún èyí tí o ṣèéṣe àwọn àkóràn mílíónù ọ̀nà mẹ́wà ní gbogbo. Ó wọ́pọ̀ l’áwọn apa ẹkùn kan lágbayé tí wọn kìí tíṣe ìmọtótó dáradára àti tí kòsí omi tó. Ní àwọn orílẹ̀ èdè tí ó ṣẹ̀ẹ̀ṣẹ̀ ń gbèrú ìdá 90% àwọn ọmọdé ni o tiní àkóràn ní ọmọ ọdún 10 wọn kòsì le ni mọ́ ní àgbà. O máa ń ṣẹlẹ̀ níwọ̀nba ní àwọn orílẹ̀ èdè tí o ti gbèrú níbi tí àwọn ọmọdé kòní àkóràn ní kékeré tí kòsí sí ìwọ́pọ̀ ìfún lóògùn. Ní 2010, àrùn ẹ̀dọ̀ líle A fa ikú 102,000. Àyajọ́ ọdún ààrùn ẹ̀dọ̀ àgbayé ó maa ń wáyé lọ́dọọdún ní July 28 láti mú kí àwọn ènìyàn mọ́ọ̀ ààrùn ẹ̀dọ̀ líle.

## Àwọn ìtọ́kasi
Echinococcosis

**Echinococcosis**, tí a tún npè ní **àìsàn hydatid**, **hydatidosis**, tàbí **àìsàn echinococcal**, jẹ́ àrùn kòkòrò ajọ̀fẹ́ ti àràn mùjẹ̀mùjẹ̀ pẹlẹbẹ tó jẹ́ ti orìṣi *[[Echinococcus]]*. Àwọn ènìyàn a má ní orìṣi méjì irú àrùn yìí, echinococcosis tó níí ṣe pẹ̀lú àpò tí omi gbè sí àti echinococcosis tó níí ṣe pẹ̀lú ihò nínú ara. Àwọn oríṣi méjì mìíràn tí kò fi bẹ́ẹ̀ wọ́pọ̀ ni echinococcosis alápò omi púpọ̀ àti echinococcosis alápò omi kanṣoṣo. Àrùn náà a má a sábà bẹ̀rẹ̀ láìsí àmì àrùn kankan, èyí sì lè rí bẹ́ẹ̀ fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún. Irú àwọn àmì àrùn tó má a nfarahàn dá lórí ipò àti títóbi àpò omi náà. Àrùn tó níí ṣe pẹ̀lú ihò nínú ara náà a má a bẹ̀rẹ̀ nínú ẹ̀dọ̀ ṣùgbọ́n ó lè tàn dé àwọn ẹ̀yà ara mìíràn bíi ẹ̀dọ̀fóró tàbí ọpọlọ. Bí ó bá ti kan ẹ̀dọ̀, ènìyàn náà lè má a ní inú rírun, ara jíjò wálẹ̀, àti àyípadà àwọ̀ yellow. Àrùn ẹ̀dọ̀fóró lè ṣe òkùnfà àyà dídùn, àìlèmíkanlẹ̀ àti ikọ́.

## Òkùnfa
Àrùn náà a má a tàn káàkiri nígbàtí ènìyàn bá jẹ oúnjẹ tàbí mu omi tó ní ẹyin kòkòrò ajọ̀fẹ́ nínú, tàbí nípasẹ̀ fífarakan ẹranko tó ti ní àrùn náà. Ẹyin náà a má a jáde síta pẹ̀lú ìgbọ̀nsẹ̀ àwọn ẹranko tó njẹ ẹran, tí kòkòrò ajọ̀fẹ́ náà ti kó àrùn bá. Àwọn ẹranko tó má a nsábà ní àrùn náà ni: ajá, kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ àti ìkokò. Fún àwọn ẹranko wọ̀nyí láti ní àrùn náà, wọ́n gbọ́dọ̀ jẹ àwọn ẹ̀yà ara ẹranko tó ní àpò omi náà nínú, gẹ́gẹ́ bíi àgùtàn tàbí àwọn oríṣiríṣi èkúté. Oríṣi àrùn náà tó má a nwáyé lára ènìyàn dá lè irú *Echinococcus* tó fa àkóràn àrùn náà. Ìwádìí àrùn a má a sábà jẹ́ nípasẹ̀ lílo ìró ohùn láti yàwòrán, èyítí à npè ní ultrasound bí ó tilẹ jẹ́ pé a tún lè lo fífi ẹ̀rọ kọmputa ya àwòrán onígun mẹta àwọn àgbékalẹ̀ ètò inú ara ènìyàn, tí à npè ní computer tomography (CT) tàbí lílo iṣẹ́ ìmọ̀ ẹ̀rọ òòfà irin láti fi yàwòrán àwọn àgbékalẹ̀ ètò inú ara tí à npè ní magnetic resonance imaging (MRI. Àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ tí nwá àwọn àkóónú inú ẹ̀jẹ̀ tí ngbógun ti kòkòrò àrùn, tí à npè ní antibodies tí nkojú kòkòrò ajọ̀fẹ́ náà lè ṣe ìrànwọ́, bẹ́ẹ̀ sì ni àyẹ̀wò ẹran ara tí a gé kúrò láti ara ènìyàn láti lè mọ orísun àti òkùnfà àrùn, tí à npè ní biopsy pàápàá.

## Ìdènà àrùn àti Ìtọ́jú ==
Ìdènà àrùn tó níí ṣe pẹ̀lú àpò omi nínú ara jẹ́ nípasẹ̀ ìtọ́jú àwọn ajá tó lè ti ní àrùn náà lára àti nípasẹ̀ fífún àwọn àgùtàn ní abẹ́rẹ́ àjẹsára. Ìtọ́jú a má a ṣòro nígbà púpọ̀. Àpò omi nínú ara náà ni a lè fà jáde láti awọ ara, lílo òògùn sì gbọ́dọ̀ tẹ̀lé èyí. Nígbà mìíràn, a kàn má a nwo irú àrùn báyìí ni. Oríṣi tó níí ṣe pẹ̀lú ihò nínú ara a má a sábà nílò iṣẹ́ abẹ, òògùn lílò a sì tẹ̀lé e. Òògùn tí à nlò ni albendazole èyítí ènìyàn lè nílò fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún. Àrùn tó níí ṣe pẹ̀lú ihò nínú ara náà lè fa ikú.

## Àtànká àti Ìṣàkóso àtànká àrùn
Àrùn náà a má a wáyé ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ agbègbè káàkiri àgbáyé, a sì má a ran iye àwọn ènìyàn tó tó mílíọ̀nù kan. Ní àwọn agbègbè kan ní Gúsù Amẹ́ríkà, Afrika àti Eṣíà, iye àwọn ènìyàn tó tó mẹwa nínú ọgọrun (10%) nínú gbogbo akójọpọ̀ ènìyàn tó wà ní agbègbè náà ni àrùn náà má a nràn. Ní ọdún 2010 ó ṣe òkùnfà ikú ènìyàn tó tó 1200, èyítí ó wálẹ̀ láti 2000 ní ọdún 1990. Iye ìwọ̀n owó tí àrùn náà ngbà ni a ṣírò sí bíi bílíọ̀nù 3 USD lọ́dún. Ó lè ran àwọn ẹranko mìíràn bíi ẹlẹ́dẹ̀, mààlúù àti ẹṣin.

## Ìtọ́kasí
Kitasato Shibasaburo

**Kitasato Shibasaburo** (Oṣù Kínní 29, 1853 – Oṣù Kẹfà 13, 1931) je onimo baiolojibintin, onimo sayensi ati aseogun.
Ṣalanga oniho

**Ṣálángá oníhò** tabi **ile igbọnsẹ oniho** jẹ irufẹ ile igbọnsẹ ti o n gba igbọnsẹ eniyan sinu iho ilẹ. Wọn le malo omi tabi ki wọn fomi fọ lẹhin ti ẹni mẹta gbọnsẹ sinu ile igbọnsẹ oniho. Bi wọn ba kọ daradara ti wọn ṣetọju rẹ daradara wọn le din ajakalẹ arun ku nipa didinku iye igbọnsẹ eniyan ni awujo lati igbọnsẹ sita gbangba. Eyi din atankalẹ ti awọn kokoro atan arun laarin igbẹ ati ounjẹ nipasẹ awọn kokoro. Awọn awọn kokoro atan arun ni okunfa gan ti akoran igbe gbuuru ati aisan aran inu. Akoran igbe gbuuru ṣokunfa iku 0.7 miliọnu awọn ọmọde labẹ ọdun marun ni 2011 ati 250 miliọnu padanu lilọ ile ẹkọ. Ṣalanga oniho jẹ ọna ti owo rẹ ko han lati ya igbẹ sọtọ kuro lọdọ awọn eniyan.

Ṣalanga oniho lapapọ ni ipa mẹta Pataki: iho ninu ilẹ, okuta pẹlẹbẹ tabi ilẹ ti o ni iho diẹ, ati ile lori. Iho yii jẹ o kere ni pataki 3&nbsp;mita (10&nbsp;iwọn ẹsẹ) jijin ati 1 m (3.2 iwọn ẹsẹ) nibu. Ajọ Ilera Agbaye bọwọlu ki wọn kọ ni iwọn ti o jinna diẹ sile ti yoo funni ni irorun ibẹwo ati oorun. Jijina lati omi ilẹ ati omi orile gbọdọ tobi to eyi ti yoo din ewo eeri ku. Iho inu okuta ko gbọdọ tobi ju 25 sẹntimita (9.8 inṣi) lati majẹ ki awọn ọmọde ṣubu sinu rẹ. Ina ko gbọdọ wọnu rẹ lati din awọn kokoro ku ni wiwọ inu rẹ. Eyi le nilo lilo ohun kan lati bo ori iho ori ilẹ nigba ti wọn ko balo. Nigba ti ṣalanga ba kun de 0.05 mita (1.6 iwọn ẹsẹ) lori, a gbọdọ ko tabi ki a kọ omiran ki a gbe ile rẹ kuro tabi tunkọ si ibi titun. Ibojuto yiyọ ohun ibori lori ṣalanga lera. Ewu awujọ ati ilera wa bi a kobaṣe daradara.

Ọna oriṣi ni a le gba ṣabojuto ṣalanga oniho kekere. Ọkan ni fifi irin paipu alatẹgun lati inu ṣalanga jade sita rẹ. Eyi mu atẹgun rọrun lati fẹ jade ati didin oorun ni ile igbọnsẹ naa. O tun le din awọn kokoro ku nigba ti a ba bo ori paipu naa pẹlu apapo (eyi ti a saba maa n fi gilaasi faiba ṣe). Nirufẹ awọn ile igbọnsẹ yii a ko gbọdọ fi ọmọri bo iho ti ori ilẹ. Ọna ti o dara miiran ni ile ti a ṣe ki awọn omi le maa gba si inu iho ati mimule apa oke ṣalanga pẹlu biriki tabi sọmẹnti lati mu duro gbigi.

Ni 2013 ṣalanga oniho jẹ eyi ti 1.77 biliọnu awọn eniyan nlo. Eyi wọpọ ninu agbaye ti o n dagba ati pẹlu agbegbe igberiko ati aginju. Ni 2011 awọn eniyan bi 2.5 biliọnu ni koni anfaani si ojulowo ile igbọnsẹ ati biliọnu kan jasi igbọnsẹ sita ni awọn ayika. Guusu Asia ati Iha Aṣalẹ Afirika ni o ni anfaani ti o buruju si ile igbọnsẹ. Ni awọn orilẹ-ede ti o n dagba iye owo ṣalanga igbọnsẹ kekere wa laarin 25 ati 60 USD. Iye owo abojuto lọwọlọwo wa laarin 1.5 ati 4 USD lori ẹnikọọkan lọdun eyi ti a kii kasi. Ni awọn apakan igberiko India ipolongo "Kosi Ile igbọnsẹ, Kosi Iyawo" ni a tin lo lati ṣemularugẹ awọn ile igbọnsẹ nipa gbigba awọn obinrin niyanju lati kọ lati fẹ ọkunrin ti koni ile igbọnsẹ.

## Awọn Itọkasi
Leishmaniasis

**Leishmaniasis** tabi **leishmaniasis** je  àrùn kan ti protosan o si ntan kaakiri ni ni kété ti awon kòkòrò kan ba bu ni jẹ. kòkòrò. Kòkòrò na le farahàn lọna mẹta pataki gegebi: kútẹnọs, mukokútẹnọs,tabi fisera lẹṣmaniasisi. Kotẹnọs na ma a nwa pelu ogbe awo-ara,nigbati mukokutẹnọs ma a nwa pelu ọgbẹ awo-ara, enu, ati imu, ati wipe fisera ma a nbẹrẹ pelu ọgbẹ awọ-ara, nigba to ba ya ibà, awon sẹẹli ẹjẹ pupa diẹ, ọlọ inu ati ẹdọ to tobi.   
## Okùnfa ati iwadi
O le ni ogun orisiri*Lẹṣmania* ti o nse okùnfa àkóràn arun yi lara eniyan. Awon ohun to fa ewu ni: osi, airiounjẹ-jẹ, pipa igbó run, ati kikun-ilu. Orisi mẹtẹẹta lo se e yẹwo labe ẹrọ mikroskopu.  Lafikun, arun fisera se e yẹwo nipa ayẹwo ẹjẹ. 
## Idaduro ati itoju
Lẹṣmaniasisi se e daduro nipa sisun labẹ àwọn ti o ni oògun-ẹfọn. Awon igbésẹ miran ni fifi awon kokoro pelu oògun-efon ati titoju awon eniyan ti o ni arun yi lasiko ki o ma ba a tan kalẹ.  Iru itoju to ye se e mọ nipa sise awari ibiti won ti ko arun na, awon iru *Lẹṣmania*, ati iru akoran. Die lara awon oogun lilo fun arun fisera ni: liposoma amfoterisin B, apapọ pentafalenti antimoniasi ati paromomisini, and miltefosine.

## Àwọn ìtọ́kasí
Isaac Folorunso Adewole

**Isaac Folorunso Adewole** (bíi May 5, 1954) jẹ́ Ọ̀jògbọ́  dókítà olóyún ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lati ẹ̀yà Yorùbá. Ó jé mínísítà lábẹ́ Ìsàkóso Ààrẹ Mùhámádù Bùhárí. Kí ó tó di mínísítà, Ó jẹ́ alàkóso Yunifásítì ìlú Ìbàdàn ati Ààrẹ àwọn àjo Áfíríka fún iwadi àti ikẹ́kọ́ àìsàn jẹjẹrẹ. Kí ó tó di alàkóso Yunifásítì ìlú Ìbàdàn, Ó jẹ́ alàkóso ilé Ìwòsan ti Yunifásítì ìlú Ìbàdàn, ilé Ìwòsan Yunifásítì tí ó tóbi jù lo in Orílẹ̀- èdè Nàìjíríà.

Ní àtẹ̀jade Ìwé ìròyìn Tẹ́lígíráfu, a ríi kà wípé  ọ́ jé Ògbónta rìgiì Ọ̀mọ̀wé  àti olùdarí ẹ̀kọ́ ìmo ìlera.
Ní ọjọ́ karún osù karún, ó se ayẹyẹ ọgọta odún ìbí rẹ̀. ayẹyẹ naa sélé ni Yunifásítì ìlú Ìbàdàn. Awọn èèyan jakanjakan ni ó wá se àyẹ́sí rẹ́. Alaga ayẹyẹ naa ni Amòfin àgbà tí a n pè ní Wole Olanipekun.

## Ìgbà èwe
A bí Ọ̀jọ̀gbọ́n Adéwolé ni ọjọ́ karún osù karún,1954 ni Ilesa, ìlú tó wà ní ìpínlẹ̀ Ògùn lóòní. Àtẹ̀jade Ìwé ìròyìn *The Punch* sọ wípé ìya rẹ̀ bíi sínú ọ̀kọ ayọkẹ́lẹ́ tí o n gbé lọsí ilé Ìwòsan ní ìgbà tí ó rọ́bí  ati bíi.
Adewole lọ ilé ẹ̀kọ́ alakọ́bẹ́rẹ́ tí a mọ̀ sí Ògùdù Methodìst àti ilésà girama sùkùù ni ìlú  ilésà ní ibi tí gba Ìwe ẹ̀ri tí a mọ̀ sí West Africa School Certificate. Lèyìn èyi ni ó lọ sí Yunifásítì ìlú Ìbàdàn, Ìbàdàn tí ó fi ìgbà kan jé olùìlú Agbègbè Apáìwọ̀òrùn Nàìjíríà láti ba di dókítà. Adéwlé tèsíwájú nínú èkó rè, ó sí gbà ìwé erí kékeré ni ọdún 1972, kí ó tó lọ láti gba ìwé ẹ̀rí ẹ̀kọ́ gíga nínú ìmọ̀ ìlera ni  ọdún 1976."

## Ìgbésí ayé
Ní ọdún 1978,  gẹ́gẹ́ bí dókítà, ódara pọ̀ mọ́ ilé Ìwòsan ti a mọ̀ sí University College Hospital, lábẹ́ àkóso Yunifásítì ìlú Ìbàdàn. Ní ọdún 1979, ó kúrò ni ilé Ìwòsan ti Yunifásítì ìlú Ìbàdàn lọ Sókótó fún ètò Àgùnbánirọ̀ tí ó se pàtàkì ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Lèyìn rè, ó sisẹ́ fún ìgbà díẹ̀ pẹ̀lu ilé Ìwòsan ti a mọ̀ sí Adeoye Maternity hospital ìlú Ìbàdàn kí ó tó padà darapọ̀ mọ́ ilé Ìwòsan ti a mọ̀ sí University College Hospital ní ibi tí o ti kọ́kọ́ sisẹ́ kí ó tó lọ ìpínlẹ̀  Sòkòtò fún ètò Àgùnbánirọ̀. 
Ní ọdún 1982, ó di akọ̀wé àgbà ní ilé Ìwòsan náà kí  ó tó lọ sí òké òkun (United Kingdom) fun fún ètò tí a mọ́ si Fellowship Program. Lèyìn náà ní ó padà sí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lati darapọ̀ mọ́ ilé Ìwòsan ti a n pè ní Royal Crown Specialist Hospital níbi tí  ó lo ọdún mẹ̀erin gbáko ki ó tó padà sí ilé Ìwòsan, University College Hospital, Ìbàdàn.
Ni ọdún 1992, ó di olùkọ́ àgbà. Ni ọdún 1997, o di Ọ̀jọ̀gbọ́n (Professor) nínú ìmọ̀ ìlera ni Yunifásítì ìlú Ìbàdàn. Ní ọdún yi kan náà ni won yáàn ni asòfin Yunifásítì ìlú Ìbàdàn. Bakan náà ni won yáàn ni alàkóso ti  department of Obstetrics and Gynaecology.  Lèyìn ọdún, o di alàkóso College of Medicine.  Ni osù kejila ọdún 2010, ó jẹ alàkóso Yunifásítì ìlú Ìbàdàn. Ipò yí ni o wá ti ó fi di mínísítà lábẹ́ Ìsàkóso Ààrẹ Mùhámádù Bùhárí. 



## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1954
Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá
Onchocerciasis

**Onchocerciasis**, tí a tún mọ̀sí **jìgá** àti **àrùn Robles**, jẹ́ ààrùn tí àkóràn ṣòkunfà pẹ̀lú àràn àfòmọ́ *Onchocerca volvulus*. Lára àwọn ààmì ni ìhún-ara gan an, àwọn wíwú inú àwọ̀ ara, àti àìríran. Òhun ni òkunfà kejì àìríran tí ó wọ́pọ̀ ti àkóràn fà, lẹhin trachoma.

Àràn àfòmọ́ ń tàn káàkíri nípa àwọn ìgéjẹ ti eṣinṣin dúdú ti  irúfẹ́ *[[Simuliumu]]*. Lọ́pọ̀ ìgbà ni ọ̀pọ̀ ìgéjẹ gbọ́dọ̀ wáyé ṣáájú kí àkóràn tó wáyé. Àwọn eṣinṣin yíì ń gbé lẹ̀bá àwọn odò èyí tí ó ṣòkunfà orúkọ àrùn náà. Nígbà tí o bá tìwà nínu ènìyàn, àwọn àràn náà ń ṣẹ̀dá ìdin tí o ń jáde nínu àwọ ara. Níb́i ni wọn tì le ṣàkóràn fún eṣinṣin dúdú míìràn tí yóò gé ènìyàn jẹ. Ọ̀pọ̀ ọ̀nà ni a ń ṣàwarí mímọ̀ àrùn náà èyí tí ó wà lára: ṣíṣe ìṣàyẹ̀wò omi ara ti àwọ̀ ara si omi iyọ̀ ara bí ó ti yẹ àti wíwò kí ìdin náà ó jáde, wíwo ojú fún ìdin náà, àti wíwo inú aẁọn ara wíwú lábẹ́ àwọ̀ ara fún àwọn àràn ńlá.

àjẹ̀sára lodì sí àrùn náà kòsí. Ìdẹ́kun ni nípa ìyẹra fún gígéje àwọn eṣinṣin. Èyí lèjẹ lára lílo ogùn lílé kòkòrò àti ìwọṣọ dáradára. Àwọn ìlépa míìràn ni láti dín iye àwọn eṣinṣin kù nípa fífí wọn ogùn apa kokorò. Àwọn ipa láti ṣàmúkúrò aarùn yíì nípa ìtọjú àwọn ọ̀wọ́ ènìyàn lẹ́ẹ̀mejì lọ́dún ni o ńlọ lọ́wọ́ ní ọ̀pọ̀ agbegbè ní àgbayé. Ìtọjú àwọn tí ó ní àkóràn nípa egbòògi náà ivermectin ní gbogbo oṣù mẹ́fà-mẹ́fà sí méjìlá. Ìtọjú yíì maa ńpa ìdin ṣùgbọ́n kòle pa àwọn ìdin tí ó ti dàgbà. Ìtọjú náà doxycycline, tí o maa ńpa ẹgbẹ́ ńpè ní bakiteríà *[[Wolbachia]]*, jọ èyí tí o lè gba agbára lọ́wọ àwọn aràn náà, àwọn kan sì gbaniníyànjú pẹ̀lú . Ìyọkúrò àwọn wíwú inú ara lábẹ àwọ̀ ara nípa iṣẹ́ abẹ ni a tún lèṣe.

Bíi 17 sí 25 mílíọ́nù àwọn ènìyàn ni o ní àkóràn jìgá, pẹ̀lú ìdá bíi 0.8 mílíọ́nù tí wọn ní ìpàdánù ìríran. Ọ̀pọ̀ àwọn àkóràn ń wáyé ní ìwọ̀ gúùsù Afíríkà, bí o tìlẹ̀ jẹ́pé àti ṣàwarí àwọn ìṣẹlẹ̀ kan ní Yemen àti ní àwọn agbegbè ìyàsọtọ̀ Aarin àti Gúúsù Amẹríkà. Ní 1915,oluwosàn Rodolfo Robles ni ó kọ́kọ́ so arùn ojú mọ́ aràn. Tí a ṣàkọsílẹ̀ lọ́wọ Àjọ Ìlera Àgbayé gẹ́gẹ́bí àrùn tí a gbàgbé ti ipa ọ̀nà oorùn.

## Ìtọ́kasí
Wolé Olánipẹ̀kun

Olóye **Wọlé Olánipẹ̀kun**tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kejìdínlógún oṣù kọkànlá ọdún 1951 (November,18th 1951)jẹ́ Adájọ́ ọmọ Yorùbá láti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun ni Ààrẹ Ẹgbẹ́ Ìgbìmọ̀ Àwọn Adájọ́  Nigeria Bar Association

## Ìgbà èwe
Olóye Wọlé Olánipẹ̀kun lọ sí  Ilé-Ìwè  Amoye Grammar School ni Íkẹ́rẹ́-Ekiti,Ípìnlẹ́ Ekiti State. Wọlé,parí ẹ̀kọ̀ mewa West Africa School Certificate ni Ilésa Girama kí  ó to rékọ́já si gbogbo gbo University of Lagos, Nïbi tï oti gba oyê kèkerê nínú ise òfin.
A pee si inú îgbîmọ́  àwọn adájọ̀ Call to the bar ni orîlẹ́ èdè Naijiria ni Odún 1976. Ni Odún 1991 ó di Agbẹjọ́ró Àgbà fún Ìpínlẹ̀ Ondo. Ó wa ni Ipó yi fún Odûn Mêjî gbàko.
Ni odún 2002, wọ́n yan si ipò gẹ́gẹ́bí Ààrẹ fún Nigerian Bar Association.

  
.


Láti odún 2004 si 2006 ó jé Ògá àgàbà Ìgbìmò àti Olùdárí fún Yunifásítì Ìlú-Ìbàdàn .

## Àwọn Ìtọ́kasí
Eucharia Oluchi Nwaichi

**Eucharia Oluchi Nwaichi**  jẹ́ ọ̀mọ̀wé ìmọ̀ ẹ̀yà Biochemistry, tí ó ní se pẹ̀lú àyíká. Ó tún jẹ́ onímọ̀n Toxicology. Ó gba àmì ẹ̀yẹ 
tí àwon olóyìnbó n pè ní *L'Oreal-UNESCO Awards* fún àwon obìnrin ní odún 2013 fún  iṣẹ́ rẹ̀ lórí " ìjìnlẹ̀ ṣàyẹnsí ojutú sí àyík á èérí.  Ó sì jẹ́ ikeji ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lati ẹ̀yà íbò lóbìnrin  tí ó gba àmì ẹ̀yẹ *L'Oreal-UNESCO Awards* fún àwon obìnrin nínú ìmọ̀ Síáyẹ́nsì.

## Ìgbésí ayé
A bí ọ̀mọ̀wé Nwaichi si Ìpínlẹ̀ Ábíá sí idílé Ọ̀gbẹ́ Donatus Nwaichi ti ìlú Ábíá. Ó ní báṣẹ́lọ̀ (B.SC) ati  másíta Síáyẹ́nsì (B.Sc) pẹ̀lú dókítọ́réti nínú ìmọ̀ Biochemistry lati Yunifásítì ìlú Port hacourt níbi tí ó tí padà di olùkọ́ ìmọ̀ Biokẹ́mísìrì . kí ó tó darapọ̀ mọ́ Yunifásítì ìlú Port hacourt, Ó ṣiṣẹ́ ilẹ́ "Shell Oil" fún odún kan péré. Iṣẹ́ rẹ̀ tó dáyatọ̀ nínú ìmọ̀ Síáyẹ́nsì ni ó jẹ́ kì ó  gba àmì ẹ̀yẹ ti  ''L'Oreal-UNESCO ni odún 2013.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Alexa Clay

**Alexa Clay** (bíi í Ọjọ́ ọ̀kànlélógún Oṣù kẹta Ọdún 1984 ní Cambridge, Massachusetts) jẹ́ akọ̀wé, sọ̀rọ̀sọ̀rọ̀ àti asèwadi ní ìlànà Okùn òwò. Ó kọ̀wé tí àkólé rẹ̀ n jẹ́ "Misfit Economy".  

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1984
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Virgil Davies

**Virgil E. B. Davies** (* Vancouver) jé òṣeré ati aláwàdà òri-itage ará Kánádà.

## Itokasi


Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Kánádà
Ẹ̀ka:Àwọn aláwàdà ará Kánádà
Göra en emil

Att "göra en emil" är ett uttryck som tillkom mellan 2014 och 2015 i Göteborg. Att göra en emil innebär att man är mycket klumpig och/eller väldigt dum.

Ex:[redigera | redigera wikitext]
-Jag flyttade foten bakåt på pedalen när jag cyklade och kom sedan blodig till skolan!
-Du gjorde en emil!

Uttrycket används ofta vid olika former av händelser där någon trillar, t ex vid cykling eller att man bara trillar 90º med bilen. Om en Ssangyong Rodius används är uttrycket ännu mer passande.
Àtọ̀sí ajá

**Àtọ̀sí ajá** (ti a tun mọ si **bilhasia**, **ibà igbín**, ati **Ibà katayama**) jẹ àrùn ti awọn aràn ti o nfa ijamba fun ara ti irú*[[Ṣistosoma]]*. O le yọ ọpa ti o ngbe ìtọ̀ tabi awọn ifunlẹnu. Awọn ààmì idamọ aisan le ni ninu inu ti o dun ni, igbẹ-ọrin, igbẹ ti o ni ẹ̀jẹ̀ ninu, tabi ẹ̀jẹ̀ ninu ìtọ̀. Fun awọn ti wọn ti ni ikọlu fun igba pipẹ, ẹdọ le bajẹ, kidirin le d’aṣẹ silẹ, ailebimọ, tabi jẹjẹrẹ apo-ìtọ̀ le waye. Ninu awọn ọmọde o le fa ifasẹyin fun idagbasoke ati iṣoro ẹkọ kikọ.

## Okunfa
Àrùn yìí maa ntan nipa nini ifarakan omi ti o ni awọn kokoro ti o nfa àrùn ninu. Awọn kokoro ti o nfa àrùn ni a maa jọwọ lati ìgbín omi ti o ti ni ikọlu. Àrùn yìí wọpọ laarin awọn ọmọde ni awọn orilẹ-ede ti o ṣẹṣẹ ndagbasoke nitori ti o ṣee ṣe lati ṣere ninu omi ti o ti ni àrùn. Awọn ẹgbẹ miiran ti o wa ninu ewu ti o ga ni awọn agbẹ, awọn apẹja, ati awọn ti o nlo omi ti o ti ni àrùn fun iṣẹ oòjọ́  wọn. Ohun wa ninu ẹgbẹ  awọn ikọlu aràn. Ayẹwo nwaye nipa riri awọn ẹyin kokoro àrùn naa ninu itọ eniyan tabi ninu igbẹ. A tun le jẹrisii nipa rírí antibodies lodi si àrùn naa ninu ẹ̀jẹ̀.

## Didena ati Abojuto
Awọn ọna lati dena àrùn naa ni ninu mimu gberu nini aaye si omi ti o mọ́ ati di din iye awọn ìgbín ku. Ni awọn agbegbe ti àrùn naa ti wọpọ a le ṣe itọju gbogbo ẹgbẹ papọ lẹẹkan naa ati l’ọdọọdun fun àrùn naa pẹlu ogun praziquantel. A nṣe eyi lati din iye awọn eniyan ti o ni ikọlu ku ati pe nipa bẹẹ ki a din titan kiri àrùn naa ku. Praziquantel tun jẹ itọju ti Ajọ Ilera Lagbaye (World Health Organization) gba n’imọran fun awọn ti a mọ wipe wọn ti ni ikọlu.

## Imọ nipa titan kiri àrùn
Àtọ̀sí ajá nyọ o to miliọnu eniyan mẹwa le ni igba (210)lẹnu ni gbogbo agbaye, ati iye eniyan bíi ẹgbẹrun mejila (12,000) si ẹgbẹrunlọgọrunmeji (200,000) ni o nku nipasẹ rẹ l’ọdun. Àrùn yìí wọpọ julọ ni Afrika, ati pẹlu ni Aṣia ati Gusu Amẹrika. Bíi miliọnu ẹ̀ẹ́dẹ̀gbẹ̀rin (700) eniyan, ni awọn orilẹ-ede ti o le ni aadọrin (70), ni o ngbe ni awọn agbegbe ti àrùn naa ti wọpọ. Àtọ̀sí ajá jẹ igbakeji si àrùn ibànikan, gẹgẹ bíi àrùn ti kokoro nfa ti o ni ipá ti o ga julọ. Lati igba lailai tí tí di ibẹrẹ ọdun ti ọgọrun ti ogun (20th century), ààmì idamọ àtọ̀sí ajá ti ẹjẹ ninu ìtọ̀ ni a ri bíi ẹya nnkan oṣu ti ọkunrin ni Egipiti ti a si rii bíi nnkan ti a nlati lakọja fun ọdọmọkunrin. a kaa si àrùn awọn ile-olóoru ti a ko kàsí.

## Awọn itọkasi
Michael Wenning

thumb|Michael Wenning
**** (1935-2011) je oloselu ara Amerika ati ni Ile Alagba Amerika tele.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Amẹ́ríkà