Tẹlifóònù

thumb|200px|Ẹ̀rọ tẹlifóònù
**Tẹlifóònù** ni ẹ̀rọ ìbánisọ̀rọ̀-jíjìnnà kan  tó úngba àwọn olùṣeúnkan méjì tàbí púpọ̀ ní àyè láti sọ̀rọ̀ sí ara wọn tààrà nígbà tí wọ́n bá jìnnà sí ara wọn. Tẹlifóònù únsiṣẹ́ nípa yíyí ohùn, àgàgà ohùn ènìyàn, sí àwọn àmì ìṣiṣẹ́ ẹ̀rọ-oníná tí wọ́n ṣe é gbé pẹ̀lú wáyà, àti àwọn ọ̀nà ìbánisọ̀rọ̀ míràn, lọ sí orí tẹlifóònù míràn tí yíò ṣe àtúngbéjáde ohùn náà fún ẹni tó úngbọ́ọ nìbòmíràn. Ìtumọ̀ tẹlifóònù jáde láti  (*tẹli*, *ọ̀ọ́kán*) àti φωνή (*fóònù*, *ohùn*), lápapọ̀ tí wọ́n túmọ̀ sí *ohùn ọ̀ọ́kán* (*distant voice*). A tún le pèé lásán ní **fóònù**.

Ní ọdún 1876, Alexander Graham Bell ló kọ́kọ́ gba ìwé àṣẹ ìdọ́gbọ́n ní Amẹ́ríkà fún ẹ̀rọ kan tó gbé ohùn ènìyàn jáde kedere. Ẹ̀rọ yìí gba àtúnṣe lọ́wọ́ àwọn ọ̀pọ̀ ènìyàn míràn, nítorí bẹ́ẹ̀ ó di ohun ìlò dandan fún ìkòwò, ìjọba, àti àwọn agbolé.

Ẹ̀rọ tẹlifóònù ní gbohùngbohùn kan (*ẹ̀rọ ìfiránṣẹ́*', *transmitter*) láti fi sọ̀rọ̀ àti ẹ̀rọ ìgbọ́ràn (*ẹ̀rọ olùgbà*, *receiver*) láti fi gbé ohùn jáde. Bákannáà, tẹlifóònù tún ní *ago* tó ún polongo ìpè tẹlifóònù tó únbọ̀, ó tún ní ẹ̀rọ ayíwọ́ tàbí bọ́tìnì láti fi tẹ nọ́mbà tẹlifóònù fún ìpè tẹlifóònù míràn. Ẹ̀rọ ìgbọ́ràn àti ẹ̀rọ ìfiránṣẹ́ wà papọ̀ nínú tẹlifóònù kannáà tí a gbé sí etí àti ẹnu nígbà tí a bá ún sọ̀rọ̀. Ẹ̀rọ ìfiránṣẹ́ ún yí ohùn sí àmi ẹ̀rọ-oníná tó únjẹ́ fífi ránṣẹ́ látorí ìsopọ̀mọ́ra tẹlifóònù sí tẹlifóònù tó úngba ìpè, níbi tó ti únyí àmì náà sí ohùn tó ṣe é gbọ́ létí pẹ̀lu ẹ̀rọ ìgbọ́ràn tàbí nígbà míràn pẹ̀lú ẹ̀rọ asọ̀rọ̀pariwo. Àwọn tẹlifóònù jẹ́ àwọn ẹ̀rọ duplex, tó túmọ́si pé wọ́n ún gba ìgbéránṣẹ́ lọ àti bọ̀ ní ẹ̀kannáà.

Ọ̀pọ̀ àwọn tẹlifóònù tún ní èròjà ìkìlọ̀, bíi ìró ìpè tàbí àmì ìfihàn, láti kéde ìpè fún wá.

Àwọn ìpè tẹlifóònù máa ń bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìtẹ́wọ́ nọ́mbà tàbí dial tí a fi mọ́ ati tẹ nọ́mbà tẹlifóònù, èyí tí í ṣe àdírẹ́sì tẹlifóònù ẹni tí a ń pè nínú ètò ìbáraẹnisọ̀rọ̀, ṣùgbọ́n àwọn ọ̀nà mìíràn wà ní ìbẹ̀rẹ̀ ìtàn tẹlifóònù.
Àwọn tẹlifóònù àkọ́kọ́ ni a so pọ̀ tààràtà láàárín ọ́fíìsì tàbí ilé oníbàrá kan àti ibì mìíràn ti oníbàrá mìíràn.  
Nítorí pé kò wúlò ju fún àwọn oníbàrá díẹ̀ lọ, a tètè rọ́pò àwọn ètò wọ̀nyí pẹ̀lú àwọn switchboard tí ènìyàn lè Mon darí tí òsì wá ní ojú kan .  
Láìpẹ́, wọ́n so àwọn exchange wọ̀nyí pọ̀, ní ìkẹyìn wọ́n sì dá network tẹlifóònù gbogbo ènìyàn tí ó ń ṣiṣẹ́ fúnra rẹ̀(automated) jákèjádò ayé.  
Fún ìtèsíwájú tó pọ̀ sí i, ọ̀pọ̀ ètò rédíò ni a ṣètò ní àárín ọ̀rúndún ogún fún ìfíránṣẹ́ láàárín àwọn ibùdó alágbèéká lórí ọkọ̀ ojú omi àti nínú àwọn ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́.

Wọ́n ṣe àwọn tẹlifóònù alágbèéká fún iṣẹ́ ti ara ẹni béèrè láti ọdún 1973.  
Ní àwọn odún tí ó tẹ̀lé e, ètò tẹlifóònù analog yí padà sí àwọn network digital pẹ̀lú agbára tó pọ̀ sí ti iye owó rẹ̀ sí dín kù.  
Ìṣọ̀kan nínú àwọn iṣẹ́ ìbáraẹnisọ̀rọ̀ ti pèsè oríṣiríṣi agbára nínú àwọn fóònù alágbèéká, pẹ̀lú ìṣirò alágbèéká, èyí tí ó fa ìṣèjáde àwọn smartphone, tẹlifóònù èyí tí ó jẹ́ gbajúgbajà jù lọ ní ayé lónìí.

Àwọn tẹlifóònù ìgbàlódé wà ní oríṣiríṣi ọ̀nà, ìrísí àti nípasẹ̀ àwọn ètò tó yàtọ̀, bíi fixed-line, cellular, satellite, àti àwọn ẹ̀rọ tó dá lórí èrò ayélujára (Internet) , gbogbo wọn sì wà nínú network tẹlifóònù gbogbo ènìyàn tí ó yí padà (public switched telephone network - PSTN).  
Ètò ìsopọ̀ yìí jẹ́ kí èyíkéyìí tẹlifóònù, láì fi ti ìmọ̀ ẹ̀rọ rẹ̀ tàbí ibùdó rẹ̀ lórí ilẹ̀ ayé se, lè dé òmíràn nípasẹ̀ nọ́mbà tẹlifóònù tó jẹ́ ti tirẹ̀.  
Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn tẹlifóònù alágbèéká àti ti landline ti wà ní ìṣọ̀kan pátápátá nínú network ìbáraẹnisọ̀rọ̀ kárí ayé, àwọn iṣẹ́ tó dá lórí Internet, bíi VoIP, lè má bàá ṣe pọ̀ tààràtà pẹ̀lú PSTN nígbà gbogbo, síbẹ̀ wọ́n ṣì ń jẹ́ kí ìbáraẹnisọ̀rọ̀ ṣẹlẹ̀ láàárín àwọn ètò tó yàtọ̀ nígbà tí ìsopọ̀ bá wà.

## Ìtàn

Kí a tó ṣe àgbékalẹ̀ tẹlifóònù alágbéká, ọ̀rọ̀ náà tẹlifóònù ni wọ́n lò fún àwọn ìhùmọ̀ mìíràn, kì í sì í ṣe gbogbo àwọn olùwádìí ìṣáájú nípa ẹ̀rọ iná mànàmáná ló lo ọ̀rọ̀ náà. Bóyá lílo ọ̀rọ̀ náà fún ètò ìbánisọ̀rọ̀ ni tẹlifóònù tí Gottfried Huth ṣẹ̀dá ní ọdún 1796. Huth dábàá ìyàtọ̀ sí tẹlifóònù alágbéká Claude Chappe níbi tí àwọn olùṣiṣẹ́ nínú àwọn ilé ìṣọ́ àmì yóò ti máa kígbe sí ara wọn nípasẹ̀ ohun tí ó pè ní "àwọn ọ̀pá ìsọ̀rọ̀", ṣùgbọ́n a ó máa pè é ní àwọn megaphone ńlá báyìí.   Ẹ̀rọ ìbánisọ̀rọ̀ fún àwọn ọkọ̀ ojú omi, tí a ń pè ní tẹlifóònù, ni Kápítẹ́nì John Taylor ṣe ní ọdún 1844. Ohun èlò yìí lo ìwo afẹ́fẹ́ mẹ́rin láti bá àwọn ọkọ̀ ojú omi sọ̀rọ̀ ní ojú ọjọ́ tí ojú ọjọ́ bá ṣú.

Johann Philipp Reis lo ọ̀rọ̀ náà ní ìtọ́kasí ìṣẹ̀dá rẹ̀, tí a mọ̀ sí Reis telephone, ní nǹkan bí ọdún 1860. Ó dà bíi pé ẹ̀rọ rẹ̀ ni ẹ̀rọ àkọ́kọ́ tí a gbé ka orí ìyípadà ohùn sí agbára iná mànàmáná.

Àwọn ènìyàn sábà máa ń jiyàn lórí bí wọ́n ṣe ṣe tẹlifóònù alágbéká. Gẹ́gẹ́ bí àwọn ohun èlò míràn tó lágbára bíi rédíò, tẹlifíṣọ̀n, gílóòbù iná, àti kọ̀ǹpútà, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn onímọ̀ ẹ̀rọ ló ṣe àgbékalẹ̀ iṣẹ́ àyẹ̀wò lórí ìfọ̀rọ̀wérọ̀ ohùn lórí wáyà, wọ́n sì tún mú kí èrò ara wọn sunwọ̀n sí i. Àríyànjiyàn tuntun lórí ọ̀rọ̀ náà ṣì ń dìde láti ìgbà dé ìgbà. Charles Bourseul, Antonio Meucci, Johann Philipp Reis, Alexander Graham Bell, àti Elisha Gray, àti àwọn mìíràn, ni wọ́n ti sọ pé wọ́n ṣe ìfọ̀rọ̀wérọ̀ tẹlifóònù náà.

Alexander Graham Bell ni ẹni àkọ́kọ́ tí wọ́n fún ní ìwé àṣẹ fún tẹlifóònù iná mànàmáná láti ọwọ́ Ilé-iṣẹ́ Ẹ̀tọ́ Àmì-ìdámọ̀ràn ti Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà (USPTO) ní oṣù kẹta ọdún 1876. Kí Bell tó gba ìwé àṣẹ, ohùn tí tẹlifóònù ń gbé jáde lọ́nà tí ó jọ ti tẹlifóònù. Ọ̀nà yìí lo ìró àti àwọn ìyípo láti fi àwọn ìlù iná mànàmáná ránṣẹ́, ṣùgbọ́n kò sí àwọn ohun pàtàkì tí ó wà níbẹ̀. Bell rí i pé ọ̀nà yìí ń mú ìró jáde nípasẹ̀ àwọn ìṣàn omi tí ń lọ lọ́wọ́, ṣùgbọ́n kí tẹlifóònù lè ṣiṣẹ́, ìṣàn omi tí ń yí padà tí ó ń dún dáadáa jùlọ. Àwọn ìṣàn omi tí ń yí padà di ìpìlẹ̀ fún tẹlifóònù tí ń ṣiṣẹ́, tí ó ń ṣẹ̀dá ìwé àṣẹ Bell.
Ìwé àṣẹ àkọ́kọ́ láti ọwọ́ Bell ni ìwé àṣẹ pàtàkì ti tẹlifóònù, láti inú èyí tí àwọn ìwé àṣẹ mìíràn fún àwọn ẹ̀rọ tẹlifóònù iná àti àwọn ohun èlò ń ṣàn.

Ní ọdún 1876, lẹ́yìn ìgbà tí Bell fi ìwé àṣẹ ìtọ́sọ́nà sílẹ̀, onímọ̀ ẹ̀rọ ará Hungary, Tivadar Puskás, dámọ̀ràn ìyípadà tẹlifóònù, èyí tí ó fún wa láyè láti dá àwọn ìyípadà tẹlifóònù sílẹ̀, àti nígbẹ̀yìn-gbẹ́yín àwọn nẹ́tíwọ́ọ̀kì

Ní United Kingdom, a máa ń lo fèrè fún fèrè gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀ ìfọ̀rọ̀wérọ̀ fún fóònù. Ọ̀rọ̀ náà wá láti inú ọ̀rọ̀ ìfọ̀rọ̀wérọ̀ omi fún rọ́bọ́ọ̀lù ìsọ̀rọ̀.  Ní Amẹ́ríkà, ọ̀rọ̀ ìfọ̀rọ̀wérọ̀ kan tí ó ti pẹ́ díẹ̀ ń tọ́ka sí tẹlifóònù gẹ́gẹ́ bí "ìwo," gẹ́gẹ́ bí "Mi ò lè mú un lórí ìwo," tàbí "Èmi yóò kúrò lórí ìwo náà láìpẹ́."
### Àkókò ìdàgbàsókè ìbẹ̀rẹ̀ pẹpẹ

 

*1844: Innocenzo Manzetti kọ́kọ́ ronú nípa “telegraph tó ń sọ̀rọ̀” tàbí tẹlifóònù. Lílo àwọn orúkọ “telegraph tó ń sọ̀rọ̀” àti “telegraph tó ń sọ̀rọ̀” yóò di orúkọ tuntun, tó yàtọ̀ síra, “tẹlifóònù”.
*1849: Antonio Meucci ṣe àgbékalẹ̀ ẹ̀rọ ìbánisọ̀rọ̀ ohùn kan tí ọ̀pọ̀ ènìyàn gbà pé ó jẹ́ tẹlifóònù àkọ́kọ́.
*Ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹjọ ọdún 1854: Charles Bourseul tẹ àpilẹ̀kọ kan jáde nínú ìwé ìròyìn L'Illustration (Paris): "Ìgbéjáde ìfọ̀rọ̀wérọ̀ oníná mànàmáná" (ìfọ̀rọ̀wérọ̀ oníná mànàmáná), èyí tí ó ṣàpèjúwe ẹ̀rọ ìbánisọ̀rọ̀ tẹlifóònù tí Johann Reis ṣẹ̀dá lẹ́yìn náà.
*Ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹwàá ọdún 1861: Johann Philipp Reis (1834–1874) fi tẹlifóònù Reis hàn gbangba níwájú Ẹgbẹ́ Àwọn Onímọ̀ nípa Ẹ̀rọ ti Frankfurt. It was the first device to transmit a voice via electronic signals and for that the first modern telephone. Ó jẹ́ ẹ̀rọ àkọ́kọ́ láti fi ohùn ránṣẹ́ nípasẹ̀ àwọn àmì ẹ̀rọ itanna àti fún èyí ni tẹlifóònù òde òní àkọ́kọ́. Reis tún ṣe orúkọ náà. [5] Ó lo tẹlifóònù rẹ̀ láti fi gbólóhùn náà "Das Pferd frisst keinen Gurkensalat" ("Ẹṣin kì í jẹ saladi kukumba").
*Ní ọjọ́ kejìlélógún oṣù kẹjọ ọdún 1865, La Feuille d'Aoste ròyìn pé “A gbọ́ pé àwọn onímọ̀-ẹ̀rọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì tí Manzetti ṣàfihàn ọ̀nà tí ó gbà ń fi àwọn ọ̀rọ̀ tí a sọ hàn lórí wáyà tẹlifíṣọ̀n náà fẹ́ lo ìhùmọ̀ náà ní England lórí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìlà tẹlifíṣọ̀n àdáni.” [ ìtọ́kasí tí a nílò ] Ṣùgbọ́n, a kò fi àwọn tẹlifóònù hàn níbẹ̀ títí di ọdún 1876, pẹ̀lú àwọn tẹlifóònù láti ọ̀dọ̀ Bell.
*Ọjọ́ Kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù Kejìlá ọdún 1871: Antonio Meucci fi ìkìlọ̀ ìwé àṣẹ-ẹ̀tọ́ Nọ́mbà 3335 sílẹ̀ ní Ọ́fíìsì Ìwé àṣẹ-ẹ̀tọ́ Amẹ́ríkà, tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ "Sound Telegraph", tí ó ń ṣàlàyé ìbánisọ̀rọ̀ ohùn láàárín ènìyàn méjì nípasẹ̀ wáyà. Ìkìlọ̀ ìwé àṣẹ-ẹ̀tọ́ kì í ṣe ẹ̀bùn ìwé àṣẹ-ẹ̀tọ́ ìṣẹ̀dá, ṣùgbọ́n ìkìlọ̀ tí a kò tíì fìdí rẹ̀ múlẹ̀ nìkan ni tí ẹnìkan fi sílẹ̀ pé òun tàbí òun fẹ́ fi ìbéèrè ìwé àṣẹ-ẹ̀tọ́ sílẹ̀ lọ́jọ́ iwájú.
1874: Lẹ́yìn tí Meucci ti tún ìkìlọ̀ náà ṣe fún ọdún méjì, kò tún un ṣe mọ́, ìkìlọ̀ náà sì dẹ́kun.
*Ọjọ́ kẹfà oṣù kẹrin ọdún 1875: Ìwé àṣẹ ìtọ́sọ́nà ti Bell ní Amẹ́ríkà, èyí tí ó jẹ́ 161,739, ni a fún ní àṣẹ “Àwọn Olùgbéjáde àti Àwọn Olùgbà fún Àwọn Tẹlifíṣọ̀n Alágbára”. Èyí ń lo ọ̀pọ̀lọpọ̀ igi ìró tí ń mì nínú àwọn àyíká tí a fi ń ṣe àtúnṣe.
*Ọjọ́ kọkànlá oṣù Kejì ọdún 1876: Elisha Gray ṣe àgbékalẹ̀ ẹ̀rọ ìṣiṣẹ́ omi fún lílo pẹ̀lú tẹlifóònù ṣùgbọ́n kò ṣe é.
*Ọjọ́ kẹrìnlá oṣù Kejì ọdún 1876: Gray fi ìkìlọ̀ fún àṣẹ ìtajà láti fi ohùn ènìyàn hàn nípasẹ̀ ẹ̀rọ ìbánisọ̀rọ̀ oní-ẹ̀rọ.
*Ọjọ́ kẹrìnlá oṣù Kejì ọdún 1876: Alexander Graham Bell béèrè fún ìwé àṣẹ "Improvements in Telegraphy", fún àwọn tẹlifóònù oníná tí ń lo ohun tí a ń pè ní amplitude modulation (oscillating current àti voltage) ṣùgbọ́n èyí tí ó pè ní "undulating current".
*Ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù Kejì ọdún 1876: Ọ́fíìsì Ẹ̀tọ́ Àṣẹ Amẹ́ríkà fi tó Gray létí nípa ìdènà láàárín ìkìlọ̀ rẹ̀ àti ìbéèrè fún ìwé àṣẹ Bell. Gray pinnu láti fi ìkìlọ̀ rẹ̀ sílẹ̀.
*Ọjọ́ keje oṣù kẹta ọdún 1876: Ìwé àṣẹ Bell ti Amẹ́ríkà 174,465 “Ìdàgbàsókè nínú Telegraphy” ni a fún ní àṣẹ, èyí tí ó bo “ọ̀nà àti ẹ̀rọ fún, títà ohùn tàbí àwọn ohùn mìíràn nípasẹ̀ telegraph… nípa ṣíṣe àwọn ìró iná mànàmáná, tí ó jọra ní ìrísí ìgbọ̀nsẹ̀ afẹ́fẹ́ tí ó tẹ̀lé ohùn tàbí ohùn mìíràn náà.”
*Ọjọ́ kẹwàá oṣù kẹta ọdún 1876: Ìgbéjáde ọ̀rọ̀ tó ṣe kedere lórí fóònù nígbà tí Bell bá ẹ̀rọ rẹ̀ sọ̀rọ̀, “Ọ̀gbẹ́ni Watson, wá síbí, mo fẹ́ rí ọ.” Watson sì gbọ́ gbogbo ọ̀rọ̀ náà dáadáa.
*Ọjọ́ 30 Oṣù Kínní, ọdún 1877: Wọ́n fún Bell ní ìwé àṣẹ láti Amẹ́ríkà tó jẹ́ 186,787 fún ẹ̀rọ ìbánisọ̀rọ̀ oníná mànàmáná nípa lílo àwọn mágnẹ́ẹ̀tì tí ó wà títí, àwọn irin oníná, àti agogo ìpè.
*Ọjọ́ Kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù kẹrin ọdún 1877: Thomas Edison fi ìbéèrè ẹ̀tọ́ àṣẹ-àṣẹ sílẹ̀ fún ẹ̀rọ amúṣẹ́-àṣẹ ...

## Tẹlifóònù ìṣáájú
Àwọn tẹlifóònù ìṣáájú jẹ́ onírúurú ní ti ìmọ̀ ẹ̀rọ. Àwọn kan lo gbohùngbohùn omi, àwọn kan ní diaphragm irin kan tí ó fa ìṣàn omi nínú ìsopọ̀ electromagnet kan ní àyíká oofa tí ó wà títí, àwọn kan sì jẹ́ alágbára - diaphragm wọn gbọn okùn wáyà kan ní pápá oofa tí ó wà títí tàbí coil náà gbọn diaphragm náà. Àwọn onírúurú agbára ìṣiṣẹ́ tí ohùn ń lò wà láàyè ní iye díẹ̀ títí di ọ̀rúndún 20 nínú àwọn ohun èlò ológun àti ọkọ̀ ojú omi, níbi tí agbára rẹ̀ láti ṣẹ̀dá agbára iná mànàmáná tirẹ̀ ṣe pàtàkì. Ṣùgbọ́n, ọ̀pọ̀ jùlọ lo ẹ̀rọ amúṣẹ́yá carbon Edison/Berliner, èyí tí ó ga ju àwọn irú mìíràn lọ, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó nílò coil induction tí ó jẹ́ transformer tí ó bá impedance mu láti jẹ́ kí ó bá impedance ti ìlà mu. Àwọn ìwé-àṣẹ Edison jẹ́ kí agbára Bell di agbára títí di ọ̀rúndún 20, nígbà tí nẹ́tíwọ́ọ̀kì náà ṣe pàtàkì ju ohun èlò náà lọ.

Àwọn tẹlifóònù ìṣáájú ni wọ́n máa ń lo ẹ̀rọ amúṣẹ́dá tàbí ẹ̀rọ amúṣẹ́dá pẹ̀lú bátírì àdúgbò. Iṣẹ́ kan lára àwọn òṣìṣẹ́ ilé iṣẹ́ lóde ni láti máa lọ sí gbogbo tẹlifóònù láti ṣe àyẹ̀wò bátírì náà. Ní ọ̀rúndún ogún, àwọn tẹlifóònù tí wọ́n máa ń lo láti orí ìpàrọ̀ tẹlifóònù lórí àwọn wáyà kan náà tí wọ́n máa ń gbé àwọn àmì ohùn wá di ohun tí ó wọ́pọ̀.

Àwọn tẹlifóònù ìṣáájú lo wáyà kan ṣoṣo fún ìlà oníbàárà, pẹ̀lú àtúnpadà ilẹ̀ tí a lò láti parí àyíká náà (gẹ́gẹ́ bí a ṣe lò ó nínú àwọn tẹlifóònù ). Àwọn tẹlifóònù onígbàanì náà ní ibùdó kan ṣoṣo fún ìró, pẹ̀lú olùlò tí ó ń fetísílẹ̀ àti sísọ (tàbí kí ó jẹ́, kíké) sínú ihò kan náà. Nígbà míìrán, a máa ń lo àwọn ohun èlò orin ní méjì méjì ní ìpẹ̀kun kọ̀ọ̀kan, èyí tí ó mú kí ìjíròrò rọrùn ṣùgbọ́n ó tún wọ́n owó jù.

Ní àkọ́kọ́, wọn kò lo àǹfààní ìyípadà tẹlifóònù. Dípò bẹ́ẹ̀, wọ́n yá àwọn tẹlifóònù ní méjì-méjì sí ẹni tí ó ń forúkọ sílẹ̀, ẹni tí ó ní láti ṣètò fún oníṣòwò tẹlifóònù láti kọ́ ìlà láàárín wọn, fún àpẹẹrẹ, láàárín ilé àti ilé ìtajà kan. Àwọn olùlò tí wọ́n fẹ́ kí wọ́n lè bá ọ̀pọ̀ ibi sọ̀rọ̀ yóò ní láti gba àwọn tẹlifóònù mẹ́ta tàbí mẹ́rin kí wọ́n sì ṣètò wọn. Western Union, tí wọ́n ti ń lo tẹlifóònù tẹ́lẹ̀, yára fa ìlànà náà sí àwọn tẹlifóònù rẹ̀ ní ìlú New York àti San Francisco, Bell kò sì lọ́ra láti mọrírì agbára náà.

ìfilọ́lẹ̀ bẹ̀rẹ̀ ní ọ̀nà tí ó yẹ kí ó jẹ́ ti àtijọ́. Olùlò náà kìlọ̀ fún ìpẹ̀kun kejì, tàbí olùṣiṣẹ́ pàṣípààrọ̀, nípa fífún fèrè sínú ẹ̀rọ ìfilọ́lẹ̀ náà. Kò pẹ́ tí iṣẹ́ pàṣípààrọ̀ fi yọrí sí wí pé a fi agogo sínú àpótí ìpè, a kọ́kọ́ ṣiṣẹ́ lórí wáyà kejì, lẹ́yìn náà a tún ṣiṣẹ́ lórí wáyà kan náà, ṣùgbọ́n pẹ̀lú condenser ( capacitor ) ní ìtẹ̀léra pẹ̀lú ìgò agogo láti jẹ́ kí àmì ìpè AC kọjá nígbà tí ó ṣì ń dí DC (tí ó ń pa foonu mọ́ " ní ìkọ́ "). Àwọn tẹlifóònù tí a so mọ́ àwọn ìyípadà aládàáṣe Strowger ní wáyà méje, ọ̀kan fún ìyípadà ọ̀bẹ, ọ̀kan fún kọ́kọ́rọ́ tẹlifóònù kọ̀ọ̀kan, ọ̀kan fún ìpè, ọ̀kan fún bọ́tìnì títẹ̀ àti méjì fún sísọ̀rọ̀. Àwọn tẹlifóònù ògiri ńlá ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún 20 sábà máa ń fi agogo náà sínú, àti àwọn àpótí agogo ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ fún àwọn tẹlifóònù tábìlì dínkù ní àárín ọ̀rúndún náà.

Àwọn tẹlifóònù ìgbèríko àti àwọn tẹlifóònù mìíràn tí kò sí lórí ìyípadà bátírì kan náà ní ẹ̀rọ ìṣiṣẹ́ tí a fi ọwọ́ ṣe tí ó ń lo magneto láti ṣe àmì ìyípadà fólítì gíga láti dún agogo àwọn tẹlifóònù mìíràn lórí ìlà náà àti láti kìlọ̀ fún olùṣiṣẹ́ náà. Àwọn agbègbè àgbẹ̀ kan tí kò so mọ́ àwọn nẹ́tíwọ́ọ̀kì pàtàkì náà ṣètò àwọn ìlà tẹlifóònù onígi tí ó ń lo ètò àwọn ọgbà pápá tí ó wà tẹ́lẹ̀ láti gbé àmì náà jáde.

Ní ọdún 1890, wọ́n ṣe àgbékalẹ̀ irú tẹlifóònù kékeré tuntun kan, tí a kó sínú apá mẹ́ta. Ẹ̀rọ ìfọ̀rọ̀wérọ̀ náà dúró lórí ìdúró kan, tí a mọ̀ sí " fìtílà " fún ìrísí rẹ̀. Nígbà tí a kò bá lò ó, ẹni tí a gbà á dúró sórí ìkọ́ tí ó ní ìyípadà nínú rẹ̀, tí a mọ̀ sí "switchhook". Àwọn tẹlifóònù tẹ́lẹ̀ nílò kí ẹni tí ó ń lò ó ṣiṣẹ́ ìyípadà ọ̀tọ̀ láti so ohùn tàbí agogo pọ̀. Pẹ̀lú irú tuntun náà, ẹni tí ó ń lò ó kò ní lè fi fóònù náà sílẹ̀ "kúrò nínú ìdè". Nínú àwọn fóònù tí a so pọ̀ mọ́ ìyípadà magneto, agogo, induction coil, battery àti magneto wà nínú àpótí agogo ọ̀tọ̀ tàbí " àpótí ìpè ".  Nínú àwọn fóònù tí a so pọ̀ mọ́ ìyípadà batiri tí ó wọ́pọ̀, a fi àpótí ìpè sí abẹ́ tábìlì, tàbí ibi mìíràn tí kò sí ní ọ̀nà, nítorí pé kò nílò bátìrì tàbí magneto.

Wọ́n tún lo àwọn àwòrán cradle ní àkókò yìí, wọ́n ní ìdènà pẹ̀lú olugba àti transmitter tí a so mọ́, tí a ń pè ní handphone báyìí, tí ó yàtọ̀ sí ìpìlẹ̀ cradle tí ó gbé magneto crank àti àwọn ẹ̀yà mìíràn sí. Wọ́n tóbi ju "fìlà fìlà" lọ, wọ́n sì gbajúmọ̀ jù.

Àléébù iṣẹ́ oní-wáyà kan bíi crosstalk àti hum láti inú àwọn wáyà agbára AC tí ó wà nítòsí ti mú kí a lo àwọn méjì tí a yí padà, àti fún àwọn tẹlifóònù jíjìn, àwọn àyíká oní-wáyà mẹ́rin . Àwọn olùlò ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún ogún kò ṣe ìpè gígùn láti inú àwọn tẹlifóònù tiwọn ṣùgbọ́n wọ́n ṣe ìpàdé, wọ́n sì ti so wọ́n pọ̀ pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ oníṣẹ́ tẹlifóònù kan

Ohun tí ó wá di àṣà tẹlifóònù tí ó gbajúmọ̀ jùlọ àti èyí tí ó pẹ́ jùlọ ni a ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún ogún, pẹ̀lú àkójọ tábìlì onírú 202 ti Bell. A so ẹ̀rọ transmitter granule granule àti olugba electromagnetic pọ̀ mọ́ ọwọ́ ike kan ṣoṣo tí a ṣe, èyí tí a so mọ́ inú àpótí ní apá ìpìlẹ̀. Àwòrán circuit ti àwòṣe 202 fi ìsopọ̀ taara ti transmitter mọ́ ìlà náà hàn, nígbà tí a so olugba náà pọ̀ mọ́ inductively. Nínú àwọn ìṣètò bátìrì agbègbè, nígbà tí ìlopo agbègbè bá gùn jù láti pèsè ìṣàn tó láti inú pàṣípààrọ̀ náà, a fi agbára transmitter náà ṣiṣẹ́ nípasẹ̀ bátìrì agbègbè kan a sì so inductively pọ̀, nígbà tí a fi olugba náà kún inú ìlopo àgbègbè náà. A so transformer ìsopọ̀ àti ohun èlò ìró náà mọ́ inú àpò mìíràn, tí a ń pè ní setting subscriber. Switch dial nínú ìpìlẹ̀ dá ìṣàn ìlà náà dúró nípa yíyọ ìlà náà ní ìgbà díẹ̀ ṣùgbọ́n fún ìgbà díẹ̀ fún nọ́mbà kọ̀ọ̀kan, àti switch kio (ní àárín àwòrán circuit) yọ ìlà náà àti bátìrì transmitter náà kúrò nígbà tí foonu náà wà lórí ìloro náà.

Ní àwọn ọdún 1930, wọ́n ṣe àgbékalẹ̀ àwọn ẹ̀rọ tẹlifóònù tí wọ́n so aago àti induction coil pọ̀ mọ́ ẹ̀rọ tábìlì, èyí tí ó mú kí àpótí ìró orin ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ kúrò. Díìlì ìró yíyípo di ohun tí ó wọ́pọ̀ ní àwọn ọdún 1930 ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ agbègbè mú kí iṣẹ́ oníbàárà ṣiṣẹ́, ṣùgbọ́n àwọn ẹ̀rọ magneto kan wà títí di àwọn ọdún 1960. A gbàgbọ́ pé abúlé Bryant Pond, Maine ni ìyípadà tẹlifóònù ìkẹyìn ní Amẹ́ríkà láti yípadà láti magneto sí iṣẹ́ ìró tààrà ní October 11, 1983. Lẹ́yìn Ogun Àgbáyé Kejì, àwọn ẹ̀rọ tẹlifóònù rí ìfẹ̀sí kíákíá àti pé àwọn ẹ̀rọ tẹlifóònù tí ó gbéṣẹ́ jù, bíi tẹlifóònù 500 ní Amẹ́ríkà, ni a ṣe àgbékalẹ̀ tí ó fún àwọn ẹ̀rọ telifóònù tí ó tóbi jùlọ tí ó wà ní àyíká àwọn ọ́fíìsì àárín gbùngbùn. Ìmọ̀-ẹ̀rọ tuntun kan tí ó yọrí sí ìfìhàn Touch-Tone nípa lílo àwọn tẹlifóònù títẹ̀-bọtìnnì láti ọwọ́ American Telephone & Telegraph Company (AT&T) ní ọdún 1963.


File:Ericsson bakelittelefon 1931 sv.jpg|Ericsson DBH 1001 (ca. 1931), the first combined telephone made with a Bakelite housing and handset.
File:Minalinpampangajf2520 02.JPG|Telephone used by American soldiers (WWII, Minalin, Pampanga, Philippines)
File:Oldphone.ogv|Video shows the operation of an Ericofon
File:Motorola L71 on the China Mobile network 20100521.jpg|One type of mobile phone, called a cell phone


## Àwọn ìtọ́kasí

ẹ̀ka:Ìṣiṣẹ́ fóònù