open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kàbà

**Kàbà** jẹ́ ìlú kan tí ó wà ní  inú ìpínlẹ̀ Kogi ní apá ìwọ̀ Oòrùn orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ìlú yí wà ní ẹ̀bá odò Ọ̀sẹ́ tí ó súnmọ́ ojú ọ̀nà tí ó ń bọ̀ láti ìlú Lọ́kọ́ja, Okene, Ogidi, Ado-Ekiti àti ìlú Ẹ̀gbẹ̀.  It is 511 kilometers from Lagos.

## Ìtàn Ìwàṣẹ̀ àti ìmú lẹ́rú
Nígbà ìwáṣẹ̀, ìlú kàbà jẹ́ ìlú amọ́nà Bida Emirate,  lábẹ́ ìṣàkóso àwọn Fúlàní, Àwọn ọmọ ogun Bida lábẹ́ àkóso àwọn Fúlaní a máa kógun ja àwọn ẹ̀yà míràn tí wọn a sì ma mú wọn lẹ́rú.
Lásìkò tí àwọn òyìnbó àmúnisìn ṣì ń jẹ gàba, wọ́n pín kàbà sí ọ̀nà mẹ́rin, tí wọ́n sì gbé ilé-ẹjọ́ ti ìgbàlódé ti ìjọba gẹ̀ẹ́sì àti ti ìbílẹ̀ náà kalẹ̀ fún ètò ìdájọ́ tó pinmirin. Ìjọba gẹ̀ẹ́sì dá àgọ́ ọlọ́pá sí ibi tí ó di ojúnà Lokoja lónìí.

## Bí ìlú náà ṣe rí
Kàbà jẹ́ ojúkò fún  kọfí, kòkó, iṣus, ẹ̀gẹ́, àgbàdo, ọjà bàbà, òrí, ẹ̀pà, ẹ̀wàs, òwú àti aṣọ híhun ilẹ̀ Yorùbá àti Ebira. 
Àwọn ènìyàn Kàbà a màá ń sọ ẹ̀ka èdè Yorùbá tí wọ́n ń pè ní Owé.

Ìlú Kàbà ni ó ń ṣe akóso ìjọba ìbílẹ̀ Kabba/Bunnu ní Ìpínlẹ̀ Kogi. Ẹni tí ó jẹ́ adarí fún ìjọba ìbílẹ̀ náà ni Hon.E. O. Olorunleke Moses. Ìjọba alákòóso Kàbà pín sí mẹ́ta, àwọn: Obaro, Obadofin àti Obajemu. Obaro ni ó jẹ́ alákòóso tí ó wà nípa Ọba. Obaro tí ó wà nipò lọ́wọ́ yii ni  Oba Solomon Owoniyi (Obaro Oweyomade 1), ẹni tí ó gorí àpèrè ní ọdún 2018 lẹ́yìn tí Oba Michael Olobayo (Obaro Ero Il) wàjà. Ààfin rẹ̀ ni ó wà ní ibi tí wọ́n ń pè ní *Odo-Aofin*. 
## Àwọn ìletò tí ó wà ní Kàbà
#Aiyeteju, 
#Odi-olowo, 
#Kajola, 
#Odo-ero, 
#Odolu, 
#Fehinti, 
#Surulere,
#Ikowaopa 
#Iyah, 
#Otu, 
#Egbeda, 
#Gbeleko, 
#Okedayo, 
#Kakun, 
#Ohakiti, 
#Obele, 
#Ogbagba, 
#Ayonghon, 
#Ayedun, 
#Ayetoro Egunbe ti Obangogo, 
#Iduge, 
#Adesua, 
#Asanta, 
#Korede, 
#Okekoko, 
#Katu, 
#Apanga àti bbl.

## Ìpínsísọ̀rí Kàbà
Wọ́n pín kàbà sí ọ̀nà mẹ́ta tí àwọn ìdílé tó wà níbiẹ̀ jẹ́ mẹ́rìnlá, àwọn ni: 
* Kabba – ìdílé mẹ́fà. 
* Katu  – ìdílé mẹ́ta
* Odolu – ìdílé márùn ún.

## Àwọn ìtọ́kasí
Peters Ijagbemi

**** jẹ́ òṣèré ọmọ ìlú Ìbàdàn n'ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ l'órílẹ̀-èdè Nigeria. Ó kàwé àkọ́bẹ̀rẹ̀ ní ilé-ẹ̀kọ́ Champions Academy ní Ìbàdàn, bẹ́ẹ̀ ló lọ sí Titcombe College ni Ìpínlẹ̀ Kogí . Ó kàwé gb'oyè àkọ́kọ́ àti kejì ni Ahmadu Bello University, Zaria ní Ìpínlẹ̀ Kaduna àti University of Lagos.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Brain Jotter

**Chukwuebuka Emmanuel Amuzie** (tí wọ́n bí lọ́jọ́ 5, oṣù February ọdún 1996), tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí **Brain Jotter**, jẹ́ aláwàdà, òṣèré ayélujára àti ẹlẹ́yinjú-àánú ọmọ orílẹ̀-èdè Nigeria.
## Àwọn Ìtọ́kasí
Fola Francis

**Fola Francis** (Ọjọ́ Kejìdínlógún Oṣù Kẹta, Ọdún 1994 – Ọjọ́ Ogún Oṣù Kejìlá, Ọdún 2023) jẹ́ ọmọ Nàìjíríà tí ó jẹ́ àwòkọ́ṣe ènìyàn tí ìdánimọ̀ akọ tàbí abo rẹ̀ yàtọ̀ sí èyí tí ó ní nígbà tí wọ́n bí i, LGBTQIA+ alátìlẹyìn àti oníṣòwò. Ní ọdún 2022, ó di ènìyàn àkọ́kọ́ tí ìdánimọ̀ akọ tàbí abo rẹ̀ yàtọ̀ sí èyí tí ó ní nígbà tí wọ́n bí i láti rìn lórí ọ̀nà Ọ̀sẹ̀ Oge Èkó (Lagos Fashion Week) fún Cute-Saint àti Fruché. Ìfihàn àkọ́kọ́ rẹ̀ lórí òpópónà náà ní ipa tí ó lágbára, pẹ̀lú ẹgbẹ́ tí ó ń ṣe Ọ̀sẹ̀ Oge ní Èkó tí ó pinnu láti má ṣe gbé àwọn àwòrán rẹ̀ jáde.

=Ikú=
Ní ọjọ́ Ogún oṣù Kejìlá, ọdún 2023, Fola Francis pàdánù ẹ̀mí rẹ̀ lẹ́yìn tí ó rì sínú omi nígbà tí ó lọ sí etíkun ní ìlú Èkó, Nàìjíríà.

=Àwọn Ìtọ́kasí=
Àkókó

Àwọn ènìyàn **Àkókó** ni wọ́n jẹ́ ẹ̀yà àti ìran Yorùbá tí wọ́n wà ní apá gúúsù àríwá ìwọ̀ oòrùn ilẹ̀ Nàìjíríà. Ilẹ̀ Àkókó ni ó bẹ̀rẹ̀ ní ibi tí ó di Ìpínlẹ̀ Òndó lóní títí dé Ìpínlẹ̀ Edo. Àwọn ẹ̀yà Yorùbá Àkókó ni wọ́n kó  ìdá ogún ó lé ẹ̀sún mẹ́ta (20.3%) nínú ìdá márùn ún tó lé ẹ̀sún meje (5.7%) ènìyàn tí wọn ń gbé ní Ìpínlẹ̀ Edo. Ẹ̀Wẹ̀, agbègbè Àkókó ní ìjọba ìbílẹ̀ mẹ́rin, àwọn ni:  Akoko North-East, Akoko North-West, Akoko South-East àti Akoko South-West, tí ó fi mọ́ Akoko Edo LGA tí ó wà ní àárín Ìpínlẹ̀ Edo àti Ìpínlẹ̀ Ondo. Ilé ẹ̀kọ́ fásitì Adekunle Ajasin University náà wà nílú Àkùngbá Àkókó Akungba-Akoko. Bákan náà ni ilé-ìwòsàn ti ìjọba ìpínlẹ̀ wà ní ìlú Ikare Akoko, nígbà tí ilé-ìwòsàn gbogbo-gbòò ti ìjọba náà wà ní ìlú Ọ̀kà-Àkókó àti ìlú Ìpè-Àkókó. 

Arigidi, jẹ́ ẹ̀ka èdè Àkókó tí wọ́n ń sọ ní ìjọba ìbílẹ̀ Akoko North East, Akoko North West, Ekiti East, àti Ijumu.

## Agbègbè ilẹ̀ Àkókó
Ilẹ̀ Àkókó ni ó ní àwọn ìlú kékèké  àti abúlé tí wọ́n tó mẹ́tàdínláàádọ́ta tí wọ́n wà láàrín àwọn òkè àpáta ńlá ńlá ní Ìpínlẹ̀ Òndó. Bóyá nítorí àwọn òkè òkè ńlá ńlá wọ̀nyí ni ó fàá tí oríṣiríṣi àwọn ènìyàn Yorùbá tókù fi ń tọ̀ wọ́n wá láti apá aríwá,gúúsù, ìwọ̀ àti ìlà Oòrùn ilẹ̀ Yorùbá yòókù tó fi mọ́ ẹ̀yà Yorùbá tókù gbogbo. Àwọn ẹ̀yà Àkókó nìkan nínú àwọn àyà Yorùbá yòókù ni wọn kò ní ẹ̀ka èdè kan pàtó tí ó so gbogbo wọn pọ̀ yàtọ̀ sí èdè Yorùbá.  Díẹ̀ lára àwọn ìlú tí wọ́n wà ní abẹ́ Àkókó ni: Ọ̀kà-Àkókó, Ìkàrẹ́, Ọ̀bà, Ikun, Arigidi, Ùgbẹ̀, Ọ̀gbàgì, Òkèàgbè, Ìkárám, Ìbárám, Iyani, Àkùngbá, Erúṣú, Àjọwá, Àkùnù, Gedegede, Ìsùà, Àuga, Ìkakúmọ́, Ṣúpárè, Ẹpìnmì, Ìpè, Ìfira, Ìsẹ̀, Ìbòròpa, Ìrùn, Iye, Afin, Ìgáṣì, Ṣósàn, Ìpèsì, Etíòro, Ayégúnlẹ̀, Erítí àti  Oyín Àkókó. 

## Àwọn àwòrán

Ajagbokun High School, Ikun Akoko, Ondo state.jpg 


## Àwọn ìtọ́kasí
Jay Boogie

**Jay Boogie** (ti a bi 26 Okudu 1998)  jẹ ololufẹ aṣa transgender ọmọ  orílè-èdè Nàìjíríà, oludasiṣẹ àmì iyasọtọ ati ẹda awujọ ti o ṣe idasile JaySecrets silẹ. O di olókìkí lori Instagram ni ibẹrẹ ọdun 20 rẹ, pẹlu ìyípadà abo rẹ ti n gba àkíyèsí làti ọdọ awọn ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà l'ori awọn iru ẹrọ ayélujára.  A ti ṣe atokọ Boogie láàrin awọn aji se bi obìnrin  mẹwa ni orílè-èdè Nàìjíríà pẹ̀lú akegbe rẹ Bobrisky ati James Brown .  

Ninu ifọrọwanilẹnuwo pẹlu BBC Pidgin, Boogie ni gbàǹgbà fi idi rẹ mulẹ làti ni ṣe amuyangan  ati igbesi aye ti o ni itẹlọrun ni otitọ ati ara rẹ bi obìnrin aji ṣe bi ọkunrin ni Nàìjíríà. Nígbàtí won bèèrè boya o tun jẹ idanimọ bi akọ ṣùgbọ́n Boogie dáhùn pẹlu ìbẹ̀rẹ̀ ti o tọka si awọn ẹya ara rẹ gẹgẹbi abo. Boogie tun sọ pé ikorira ti o lagbara si awọn eniyan transgender ni Nigeria jẹ abajade ni ọpọlọpọ awọn ọmọ orilẹ-ede Naijiria yan lati ṣe itẹwọgba awọn ọdaràn lile ju awọn eniyan transgender lọ. O tun ṣe atunṣe aiṣedeede ti awọn eniyan ni nipa rẹ bi ọkunrin onibaje ti o tọka si pe o jẹ obinrin transgender ti o gbadun ibaramu ti awọn ọkunrin nikan. 

## Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
A bi Boogie ni Port-Harcourt, Ipinle Rivers ṣùgbọ́n o wa lati Ìpínlẹ̀ Akwa Ibom . Boogie ni a bi akọ ṣugbọn o ti mọ bi ọmọbirin lati ọjọ-ori.  Boogie lọ si Methodist Comprehensive High School Port-Harcourt, Rivers State University ati Akwa Ibom State University, Uyo . 

## Awọn àríyànjiyàn
Boogie wá àtìlẹ́yìn lọ́dọ̀ àwọn ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà nítorí àwọn ìṣòro tó wáyé látọ̀dọ̀ iṣẹ́ abẹ rẹ̀. O bẹbẹ fun iranlọwọ owo, n tọka awọn ọran ilera pẹlu awọn ilolu kidinrin ati iwulo fun awọn ìlànà atunṣe. Ẹbẹ rẹ yori si ṣiṣẹda GoFundMe kan ti o tọ $6,000 lati bo awọn inawo iṣoogun rẹ. 

Sibẹsibẹ, awọn ṣiyemeji farahan nígbàtí àwọn ti n ṣàkóso ikowojo naa ṣàlàyé awọn ifiyesi nipa òdòdó ti awọn iṣeduro iṣoogun ti Jay. Wọn beere awọn ijabọ iṣoogun ti o rii daju, ṣugbọn Jay dabi ẹni pe o ṣiyemeji lati pese wọn, ti o yori si awọn ifura ti ẹtan ti o pọju. 

Lẹ́yìn iṣẹ́ abẹ náà, nígbà ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò kàn Boogie tọrọ àforíjì lọ́wọ́ àwọn tí wọ́n nímọ̀lára àṣìṣe, ní sísọ pé òun kò ní lọ́kàn láti tan ẹnikẹ́ni jẹ.
Nigbati o n sọrọ idanimọ akọ-abo rẹ, o pin pe o ti mọ idanimọ abo rẹ lati igba ewe. O ranti awọn iṣẹlẹ lati igba ewe rẹ, ni tẹnumọ pe o wọ ikọmu si ile-iwe ni Primary 4. Nigbati o beere ibeere nipa awọn iyipada ti ara, paapaa nipa awọn ọmu rẹ, o sọ wọn nikan si awọn homonu adayeba rẹ.
Boogie sọ pé òun ń ṣe dáadáa lẹ́yìn iṣẹ́ abẹ, ó sì fi hàn pé ìyípadà náà ná òun ní nǹkan bí mílíọ̀nù márùn-ún náírà. 

## Iṣẹ-ṣiṣe
Boogie ni atilẹyin nipasẹ Queen Peace Michael **,** awoṣe iṣowo ati olubori ti Face of Nigeria. O ni ile-iṣẹ njagun Jay Brushes, èyítí o n ta awọn ohùn elo ṣiṣe, ati JaySecrets, ile-iṣẹ ijumọsọrọ ẹwa ti o tun funni ni awọn ọja ẹwa. Boogie tun jẹ onijo ati pe o ti ṣe apẹrẹ fun awọn ami iyasọtọ ni gbogbo orílè-èdè Nàìjíríà.  

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1998
Half of a Yellow Sun

**Half of a Yellow Sun** jẹ́ àròkọ tí òǹkọ̀wé ọmọ Nàìjíríà, Chimamanda Ngozi Adichie kọ. Ó tẹ̀ẹ́ jáde ní ọdún 2006 nípasẹ̀ 4th Estate. Àròkọ náà, tí wọ́n fi Nàìjíríà ṣe ibùdó ìtàn, sọ ìtàn Ogun Biafra nípasẹ̀ ojú-inú àwọn òṣèré Olanna, Ugwu, àti Richard.

=Ìhun=

Àkọsílẹ̀ náà wáyé ní Nàìjíríà ṣáájú àti lásìkò Ogun Abẹ́lé Nàìjíríà (1967 sí 1970). Ipa ogun ni a fi hàn nípasẹ̀ àwọn ìbáṣepọ̀ àwọn ìgbésí ayé ènìyàn márùnún pẹ̀lú àwọn ọmọbìnrin ìbejì ti oníṣòwò kan tí ó ní ipa, ọ̀jọ̀gbọ́n kan, ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì kan, àti ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà kan. Lẹ́yìn tí Biafra kéde ìyàsọ́tọ̀, ìgbésí ayé àwọn ẹ̀dá-ìtà pàtàkì yí padà pátápátá, tí ìwà ìkà ogun abẹ́lé àti àwọn ìpinnu tí wọ́n ṣe nínú ìgbésí ayé ara wọn sì tú wọn ká.

=Àwọn Ìtọ́kasí=

Ẹ̀ka:Àwọn ìwé
Ẹ̀ka:Àṣà Nàìjíríà
Eleonora Rossi Drago

**Eleonora Rossi Drago**, tí a bí Palmina Omiccioli, (Ọjọ́ Kẹ́talélógún Oṣù Kẹsàn-án Ọdún 1925 – Ọjọ́ Kejì Oṣù Kejìlá Ọdún 2007) nígbà náà jẹ́ òṣèré fíìmù Itálíà. A bí i ní Quinto al Mare, Genoa, Italy, ó sì ní ipa aṣíwájú nínú Le amiche. Ó farahàn ní Un maledetto imbroglio . Ní ọdún 1960, fún ìṣe rẹ̀ ní Estate Violenta, ó gba ẹ̀bùn òṣèré tí ó dára jùlọ ti Mar del Plata Film Festival àti Nastro d'argento. Ní ọdún 1964, ó farahàn ní La Cittadella . Ó kú ní Palermo, Italy.

=Àríyànjiyàn àti Ikú rẹ̀=
Ọdún kan lẹ́yìn tí àwòrán rẹ̀ tó kẹ́yìn jáde, ìyẹn giallo tí wọ́n ṣe fún àwọn arìnrìn-àjò In the Folds of the Flesh (1970), ó gbìyànjú láti pa ara rẹ̀ (pẹ̀lú gáàsì). Láfikún sí i, àfikún orúkọ fíìmù náà gẹ́gẹ́ bí "ègún", òṣèré kejì rẹ̀ Pier Angeli pa ara rẹ̀ ní Beverly Hills ní ọdún tó tẹ̀ lé e.

=Àwọn Ìtọ́kasí=
Beverly Hills

**Beverly Hills** jẹ́ ìlú tí ó wà ní Los Angeles County, California, Orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà. Agbègbè olókìkí àti ìtàn-àkọ́ọ́lẹ̀ ti Los Angeles, ó wà ní gúúsù ìwọ̀-oòrùn ti Hollywood Hills, tó àwọn máìlì 12.2 (19.6 km) àríwá ìwọ̀-oòrùn ti àárín ìlú Los Angeles. Agbègbè ilẹ̀ Beverly Hills lápapọ̀ 5.71 square miles (14.8 km2) àti (àpapọ̀ pẹ̀lú ìlú kékeré àdúgbò ti West Hollywood sí ìlà-oòrùn) ìlú Los Angeles ló yí i ká pátápátá. Gẹ́gẹ́ bí iye ènìyàn ọdún 2020, ìlú náà ní àwọn èèyàn tó 32,701, tí ó ṣe àfihàn ìdínkù ti 1,408 láti ìṣirò iye ènìyàn ọdún 2010 ti 34,109.

Nínú àṣà olókìkí Amẹ́ríkà, Beverly Hills ni a mọ̀ ní àkọ́kọ́ gẹ́gẹ́ bí ibi ọlọ́rọ̀ láàárín Greater Los Angeles, èyítí ó wà ní ìbamu pẹ̀lú ìlọsókè àwọn iye ohun-ìní àti àwọn owó-ìṣakọ́lẹ̀ ní agbègbè náà. Ìlú náà gbajúmọ̀ fún ẹkùn ìtajà Rodeo Drive rẹ̀ tí ó ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àmì ọ̀ṣọ́. Jálẹ̀ ìtàn rẹ̀, ìlú yìí ti jẹ́ ilé fún ọ̀pọ̀ àwọn olókìkí. Ó jẹ́ olókìkí fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ilé ìtura àti àwọn ibi ìsinmi, pẹ̀lú Beverly Hilton àti Beverly Hills Hotel. Ìlú náà ti wà nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù, àwọn eré orí tẹlifíṣọ̀n, àwọn orin, àti àwọn ìròyìn, ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà àti ní àgbáyé.

=Àwọn Ìtọ́kasí=
Banjole

**Banjole** (Italian: **Bagnole**) ni abúlé kékeré kan lẹ́bàá ìlú Medulin, ní gúsù in Istria l'órílẹ̀-èdè Croatia.

## Iye àwọn olùgbé
Gẹ́gẹ́ bí àkọsílẹ̀ ètò ìkànìyàn ọdún 2021, iye àwọn olùgbé abúlé náà jẹ́ 958. Lọ́dún 2011, iye àwọn ènìyàn tí wọ́n ń gbé abúlé náà jẹ́ 983.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Tosin Igho

**Tosin Igho** jẹ́ olùdarí fíìmù àgbéléwò ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Ìgbésí-ayé àti iṣẹ́ rẹ̀
Tosin jẹ́ ọmọ olóòtú ètò NTA tó gbajúmọ̀, tí orúkọ rẹ ń jẹ́ Peter Igho. Ó gba òye ẹ̀kọ́ nínú ìmọ Visual Effects láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti AFDA ní Cape Town, South Africa tí ó sì tún gba oyè bachelor's degree nínú ìmọ motion picture medium. Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olórin, tí ó sì tún jẹ́ olùdarí àwọn fídíò orin lóríṣíriṣi. Ó ti fìgbà kan jẹ́ olùdarí fídíò orin èyí tí àwọn gbajúmọ̀ olórin bíi Mo' Hits Records' D'banj, Terry G, Faze, Yung L, Aramide àti Sammie Okposo.

## Àwọn fíìmù tó ti ṣe
Ó jẹ́ aṣàgbéjáde àgbà fún àwọn ètò bíi *Once Upon A Time*, *Judging Matters*, *Love Come Back (2020-2022)*, *I am Laycon*.

Ó jẹ́ olùdarí fíìmù Seven (2019), The Eve (2018), Nneka the Pretty Serpent (2020), Team Six (2021), bẹ́ẹ̀ sì ni ó ṣiṣẹ́ lórí fíìmù Suspicion (2023)

## Àwọn ìtọ́kasí
Ẹja yíyan

**Ẹja yíyan** jẹ́ ẹja tí a ṣètọ́jú nípasẹ̀ yíyan. Ọjọ́ pẹ́ tí àwọn ènìyàn ti máa ń yan ẹja. Wọ́n máa ń ṣe é láti fi pa oúnjẹ́ mọ́.
=Ìlànà=
A lè se ìlànà yíyan ẹja bí a bá yan ní òtútù níbi tí ooru rẹ̀ kò bá ju 30 °C lọ tàbí bí a bá yan ní gbígbóná níbi tí ooru rẹ̀ bá tó 80 °C. Àwọn ipò tí wọ́n ti ń yan ni yóò pinnu bí ẹja tí wọ́n yan náà ṣe máa rí, bó ṣe máa dùn tó àti bó ṣe máa wúlò tó. Ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ tí wọ́n máa ń gbé nígbà tí wọ́n bá fẹ́ yan ẹja ni pé kí wọ́n fi nǹkan pa á lára, kí wọ́n sì fọ ẹja náà mọ́ tónítóní, ìyẹn ni pé kí wọ́n yọ ẹ̀jẹ̀ àti ìfun rẹ̀ kúrò, kí wọ́n sì fọ ẹja náà. Lẹ́yìn náà, wọ́n á wá fi iyọ̀ sínú omi iyọ̀ tó ti yó, èyí á sì dín omi tó wà nínú ẹja náà kù, á sì mú kí àwọn èròjà aṣaralóore tó wà ní ara ẹja náà dì gbagidi.
=Irúfẹ́ ọbẹ̀ àti oúnjẹ tí ó bá lọ=
Ẹja tí a yan jẹ́ pípé fún Ọbẹ̀ Ilá ti ilẹ̀ Nàìjíríà, Ìrẹsì alásèpọ̀ àti Abacha. Nígbà míì, a máa rí i nínú Ọbẹ̀ Ewúro àti Ọbẹ̀ Orá (Oha) àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọbẹ̀ àbínibí Nàìjíríà.
Ẹja yíyan máa ń sábà lọ nínú ata dindin fún ìrẹsì. Irúfẹ́ ata díndín yìí wọ́pọ̀ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, pàápàá láàárín àwọn Yorùbá.

=Àwọn Ìtọ́kasí=
Durotoye

**Durotoye** Durotoye.ogg ⓘ jẹ orúkọ ọkùnrin ọmọ  ni ìpìlẹ̀ Yoruba . O tumọ si "Duro pẹlu òye. 

Awọn eniyan olokiki pẹlu orukọ pẹlu:

* Fẹla Durotoye (ti a bi 12 May 1971), oniṣowo ati oloselu
* Tara Fela-Durotoye (ti a bi ni 6 March 1977), otaja ẹwa Naijiria ati agbẹjọro

## Awọn itọkasi
Oyèdìran

**Oyediran**  jẹ orúkọ ọmọ Yoruba  ni ọkùnrin O tumo si "Olori/akọle di idile olóyè. 

Awọn eniyan olokiki pẹlu orukọ pẹlu:

* Oyeleye Oyediran, Onimo ijinle sayensi oselu Naijiria

## Awọn itọkasi
Oyeleye

**Oyèlẹ́yẹ** jẹ orúkọ ọmọ Yorùbá ni orile-ede Nàìjíríà tí wọ́n ń fún ọmọ ọkùnrin. O jẹ orukọ akọ pẹlu orisun orúkọ Yoruba, eyiti o tumọ si " **òye le fúnni ni iyì**"  

## Awọn eniyan olokiki pẹlu orukọ

* Oyeleye Oyediran, Onimo ijinle sayensi ati oselu Naijiria
* Olateju Oyeleye (1924–2013), onisowo Naijiria
* Oluwa Femi Oyeleye (ọjọ́ìbí 1994), afẹṣẹja Naijiria

## Awọn itọkasi
Adénúgá

**Adenuga**  jẹ orúkọ ọmọ ọkùnrin  ni ilẹ̀ Yoruba . O tumọ si "Ade naa ni ipilẹ" 

* Mike Adenuga (ojoibi 29 osu kerin odun 1953) je okunrin onisowo olowo bilionu Naijiria

## Awọn itọkasi
Adélúsì

**Adelusi** jẹ ororúkọ ọmọ ọkùnrin Yoruba . O tumo si "Ade ni okiki". 

Awọn eniyan olokiki pẹlu orukọ ni ìwọ̀nyí:

* Adelusi Adeluyi (ti a bi 2 Oṣu Kẹjọ ọdun 1940), onimọ-oogun Naijiria

## Awọn itọkasi
Okoya

**Okoya** jẹ orúkọ ọmọ Naijiria ti a fun ni orukọ ati orukọ-idile ni awọn igba miiran pẹlu ipilẹṣẹ Yoruba. O tumo si ọkọ ti ya. 

## Awọn eniyan olokiki pẹlu awọn orukọ

* Olajumoke Okoya-Thomas (ojoibi 1957), oloselu Naijiria
* Molade Okoya-Thomas (1935–2015), onisowo Naijiria
* Razaq Okoya (ojoibi 1940), onisowo Naijiria
* Samuel Segun Okoya (ti a bi 1958), Ọjọgbọn ti Iṣiro
Molade

**Mọladé** jẹ́ orúkọ ọmọ Nàìjíríà àti orúkọ oyè. O jẹ orukọ ọkùnrin pẹlu obìnrin ti orisun Yoruba, ti o tumọ si " **Ọmọ jẹ ade.** "  Orúkọ Mọladé wọ́pọ̀ láàárín àwọn ìdílé ọba ṣùgbọ́n ní báyìí, orúkọ gbogbogbòò ni. 

## Awọn eniyan olokiki pẹlu orukọ

* Augustus Molade Akiwumi (1891–1985), agbẹjọro ara ilu Ghana ati oloselu
* Molade Okoya-Thomas (1935–2015), onisowo Naijiria

## Wo tun

* Omolade

## Awọn itọkasi
Omolade

**Ọmọladé**  jẹ orúkọ ọmọ Naijiria. O tumo si" **Ọmọ ni ade.** "  nígbà mìíràn won man pe ni Moladé tabi Ladé.

## Awọn eniyan olokiki pẹlu orukọ

* Ajibade Omolade (ojoibi 1984), agbaboolu Naijiria
* Akeem Omolade (ojoibi 1983), agbaboolu Naijiria
* Omolade Akinremi (ojoibi 1974), omo Naijiria
* Abisola  (ojoibi 1974), oludari ise ona Naijiria, onise isejade, ayaba ẹwa ati oniṣiro tẹlẹ. 

## Awọn itọkasi
Simon Ekpa

**Ekpa Simon Njoku** (tí wọ́n bí lọ́jọ́ 21 oṣù March, ọdún 1985), tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí **Simon Ekpa**, jẹ́ òṣèlú àti ajàfẹ́tọ̀ọ́ ọmọ-ènìyàn ọmọ orílẹ̀-èdè Finland àti Nigeria tó ń jà fún ìgbòmìnira ìlẹ̀ Biafra láti dá dúró fún ara rẹ̀ Lọ́dún 2022, nígbà tí ó wà l'órílẹ̀ èdè Finland, ó dá kéde ìgbòmìnira ìjọba ìlẹ̀ Biafra tí ń ṣàtìpó n'ílẹ̀ odi, (BGIE), bẹ́ẹ̀ náà lọ́dún 2023 ó kéde ara rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Olórí Ààrẹ ìjọba (titled "Prime Minister") tí ń ṣàtìpó n'ílẹ̀ àjèjì.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Tanimo

**Tanimowo**  jẹ orúkọ ọmọ Naijiria pápá julọ àwọn eyah Yorùbá  o tumọ si " **ta ni o le ṣe abojuto rẹ?** ".  Tanimowo jẹ orukọ ti o lagbara pẹlu ijinle ati itumọ to jinlẹ.

## Awọn eniyan olokiki pẹlu orukọ

* Tanimowo Ogunlesi (1908–2002), alakitiyan Naijiria
* Rasaq Tanimowo (ojoibi 1992) omo Naijiria

## Awọn itọkasi
Ikoga

**Ikoga** jẹ́ abúlé kékeré kan l'órílẹ̀-èdè North-West District of Botswana. Ó súnmọ́ Okavango Delta, ó sì ní ilé-ẹ̀kọ́ àkọ́bẹ̀rẹ̀ kan. Gẹ́gẹ́ bí ètò-ìkànìyàn ọdún 2001, àpapọ̀ iye àwọn ènìyàn tí wọ́n ń gbé ìlú náà jẹ́ 699.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Arinola

**Arinola**  jẹ orúkọ ọmọ Yorùbá ni orile-ede Naijiria ti o tumọ si “Arin” eyiti o tumọ si *Aarin.* Arinola ni a ń pè ní “Àarínọlá” ní èdè Yorùbá.

Awọn eniyan olokiki pẹlu orukọ pẹlu:

* Arinola Olasumbo Sanya (ojoibi 1953), omo Naijiria ojogbon nipa physiotherapy ati komisana tele eto ilera.
* Sofiat Arinola Obanishola (ti a bi ni ọdun 2003), agbabọọlu badminton ọmọ Naijiria kan
Samuel Adeleye Adenle

**Samuel Adeleye Adenle I** (1903-1976) jẹ ọba ni ilé Yorùbá . oje Ataoja okandinlogun (Ọba) ti Osogbo ìlú isembaye ti oje olu ìlú ìpínlè Osun.

## Igbesi aye ibẹrẹ
Àbí Oba Samuel ni ọdún 1903 wọn dé ni adé  gẹ́gẹ́ bíi  ọba Ataoja okandinlogun fún ìlú Osogbo ní oṣù kẹrin ọdún 1944 ti òsì di olóògbé ni ọdún 1976.
oje ọkọ olórí Deborah Adedoyin o bi ọmọ nígbà aye rẹ

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1976
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1903
Òkúnnú

**Okunnu** orúkọ ọmọ Yorùbá ti a fun ni orukọ ati orukọ idile. Itumọ rẹ jẹ aimọ.  

*
* Lateef Olufemi Okunnu (ojoibi 19 February 1933), agbẹjọro Naijiria kan.

## Awọn itọkasi
Ọnàbánjọ

**Onabanjo** jẹ orukọ ọmọ ọkùnrin nígbà mìíràn orukọ idile ni ilé Yoruba. O tumọ si “Iṣẹ ohun ọṣọ (gẹgẹbi oojọ kan) jẹ itẹwọgba fun mi

Awọn eniyan olokiki pẹlu orukọ pẹlu:

* Olabisi Onabanjo (12 February 1927 – 14 April 1990)

## Awọn itọkasi
Kolah Chub

**Kolah Chub** (Persian: كله چوب, tun Romanized bi Kolah Chūb; tun mọ si Gol Jūb, Kolah Jūb, Kolāh Jūb, Kolājūb, ati Koleh Jūb) jẹ abule kan ni Zalian Rural District, Shazan County, Zalian County. Agbegbe, Iran. Ni ikaniyan 2006, olugbe rẹ jẹ 92, ni awọn idile 24.

## Awọn itọkasi
Basic Education (Ẹ̀kọ́ Ìpìlẹ̀)

**Basic Education** ni ẹ̀kọ́ ìpìlẹ̀ tí ó yẹ́ kí ọmọ kékeré kọ́kọ́ ní ìbẹ̀rẹ̀ ayé rẹ̀. Gẹ́gẹ́ bí International Standard Classification of Education (ISCED)ṣe sọ, **basic education** pìn sí abala tàbí ìpele méjì ẹ̀kọ́ àkọ́bẹ̀rẹ̀ àti **ipele ìbẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ sẹ́kọ́nńdìrì**.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Donald Barrett

**Donald Barrett** (ti a bi ni January 30, 1978) jẹ onilu ara ilu Amẹrika kan ti o ti rin irin-ajo pẹlu awọn olubori Award Grammy Toni Braxton, George Benson bakanna bi ZZ Ward; o tun jẹ oludari orin Colbie Caillat. O ti ṣe pẹlu Sade, Seal, Pink, New Kids On The Block, Jesse McCartney ati The Pussycat Dolls laarin awọn miiran. O tun ti ṣere lori Josh Kelley's Get With It, Kan Sọ Ọrọ naa, Fere Otitọ, Lati Ranti, ati Macy Gray's Ọna. O tun jẹ onilu fun Ipe Ikẹhin Pẹlu ẹgbẹ ile Carson Daly lati 2006 si 2009 ati pe o ṣe alabapin si Twilight: Breaking Dawn ohun orin bi daradara bi ohun orin fun Atunbere Kikaider.

## Igbesi aye ibẹrẹ ati iṣẹ
Barrett ni a bi ni Waukegan, Illinois, agbegbe ti Chicago. O kọ ẹkọ lati ṣe awọn ilu ni ọjọ-ori ọdun mẹta, ati lakoko ti o wa ni sikolashipu si Ile-ẹkọ giga ti Northern Illinois, o fi ara rẹ sinu awọn trios si ẹgbẹ nla, lakoko ti o nkọ pẹlu jazz greats Ed Thigpen ati Wynton Marsalis. O gbe lọ si Los Angeles o si rii iṣẹ bi akọrin igba, ati pe o ti ṣiṣẹ pẹlu Colbie Caillat (o si ṣiṣẹ bi oludari orin rẹ), Macy Gray, Josh Kelly ati ọpọlọpọ awọn awo orin ohun orin, pẹlu Twilight: Breaking Dawn ati Atunbere Kikaider.

O tun ṣe atilẹyin awọn oṣere, pẹlu Sade, George Benson, Pink, ati awọn miiran lori awọn iṣere tẹlifisiọnu lori Ifihan Alẹ oni pẹlu Jay Leno, Ifihan Oprah Winfrey, Late Show pẹlu David Letterman, Late Late Show pẹlu Craig Ferguson ati awọn miiran. Ibẹrẹ akọkọ rẹ bi oṣere adashe kan, Futurama, ni idasilẹ ni Oṣu Kẹsan ọdun 2014.

## awọn itọkasi
Primary education (Ẹ̀kọ́ àkọ́bẹ̀rẹ̀)

**Ẹ̀kọ́ àkọ́bẹ̀rẹ̀ ** ní ipele àkọ́kọ́ ẹ̀kọ́ ìgbàlódé kété lẹ́yìn preschool/kindergarten àti ẹ̀kọ́ tó ṣáájú ẹ̀kọ́ secondary school. Primary education takes place in *[[primary school]]s*, *elementary schools*, or first schools and middle schools, depending on the location. Hence, in the United Kingdom and some other countries, the term *primary* is used instead of *elementary*.
## References
Ilá Alásèpọ̀

**Ilá Alásèpọ̀**, ilá  jẹ́ ọ̀rọ̀ Yorùbá fún Okra ní Èdè Gẹ̀ẹ́sì, nígbà tí Àsèpọ̀ túmọ̀ sí Concoction lédè Gẹ̀ẹ́sì àmọ́ tí a bá ṣe ògbufọ̀ rẹ̀ lọ́nà tààrà, ó túmọ̀ sí "To cook together". Ilá alásèpọ̀ tún lè jẹ́ àdàpọ̀ ilá. Ó jẹ́ oúnjẹ aládùn kan tó gbajúmọ̀ gan-an láàárín àwọn ẹ̀yà Yorùbá tó wà ní ìwọ̀ oòrùn Nàìjíríà. Nínú àṣà Yorùbá, wọ́n sábà máa ń se ilá pẹ̀lú ìjẹ. Òtítọ́ ibẹ̀ pé àwọn èròjà tí ó máa ń wà nínú ìjẹ máa ń wà nínú ọbẹ̀ náà fúnra rẹ̀, èyí mú kí ọbẹ̀ yìí jẹ́ ọbẹ̀ tí kò lápọn fún àwọn ọmọ Yorùbá ọlọ́rọ̀. Àwọn kan gbà pé Ilá alásèpọ̀ jẹ́ irúfẹ́ oúnjẹ tí a máa ń se nígbà tí a kò bá lówó lọ́wọ́.

Ohun tó jẹ́ ìpinnu fún ilá tó da ni bí ó ṣe yọ̀ tó. Ìdí yìí ni àwon kan fi máa ń fi káún sínú ilá bí wọ́n bá ń sè é.
=Ilá gẹ́gẹ́ bí ọbẹ̀ àti ilá alásèpọ̀=
Orísìí ọ̀nà ni wọ́n máa ń gbà se ilá. Ní Nàìjíríà, ọbẹ̀ ilá jẹ́ oúnjẹ aládùn, ó sì gbajúmọ̀ láàrín àwọn Igbo, Yorùbá, Efik, Hausa, àti àwọn ẹ̀yà Nàìjíríà míràn. Ọbẹ̀ ilá yàtọ̀ sí ilá alásèpọ̀ tí a fi ìkòkò kan ṣe pẹ̀lú oríṣiríṣi nínú. A máa ń se obẹ̀ ilá láti fi Omi Ọbẹ̀ tí ó ní oríṣiríṣi nǹkan kún un.
=Àwọn Ìtọ́kasí=
Paper

**Bébà**  jẹ́ ohun elo inọ̀wé tẹ́ẹ́rẹ́ tí s pèsè látinú ẹ̀rọ nipa pípo kẹ́míka pọ̀ tàbí lílọ ewé tàbí igi papọ̀ láti sọ wọ́n di Ìwé Ni kete ti Omi bá ti ro kúrò lára ohun tí a lọ̀ rí a fẹ́ fi ṣe ìwé nínú asẹ́ tí a ko sí ni a ó ma fọn ká sí ibi tí a ó ti tẹ̀ẹ́ tàbí fún un tí a ó sì sa tí yóò fi gbẹ.  

Bébà ṣíṣe bẹ̀rẹ̀ ní Asia tabí ilẹ̀ Ṣáínà ní nkan bí ọdún 105 CE sẹ́yìn láti inú ẹbí Han eunuch Cai Lun, bíótilẹ̀ jẹ́ wípé àwọn onímọ̀ nípa ilẹ̀ ti ṣàwárí ẹ̀rún bébà kan ní ilẹ̀ Ṣáínà ní nkan bí sẹ́ntúrì kejì BCE ní  China ṣáájú kí àwọn ẹbí náà tó tún ṣe ìfilọ́ọ́lẹ̀ rẹ̀.  China. 

Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọwọ́ ni wọ́n fi ń ṣe bébà tẹ́lẹ̀, àmọ́ lónìn ín, wọ́n ti ń ṣe bébà lọ́pọ̀ yanturu pẹ̀lú irinṣẹ́ ńláńlá, tí àwọn irinṣẹ́ kan sì tún ń bébà ní ìwọn batà mẹ́wá nígígù sí ìwọ̀n bàtà ẹgbẹ̀rún méjì ní fífiẹ̀ láàrín ìṣẹ̀jú péréte. Wọ́n sì le ṣe bébà tí ó tó ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgbàọ́rùn un mẹ́fà láàrín ọdún kan. &#x5B; *<span title="This claim needs references to reliable sources in the body of the article. (March 2024)">ti ko jẹrisi ni ara</span>* &#x5D; Bébà jẹ́ ohun èlò pàtàkì tí kò sí ohun tí a kò lè fi ṣe tàbí lòó fún. A lè fi tẹ̀wé jáde, a lè fi ya àwòrán jáde, a lè fi ṣe pátákó ajúwe, a lè fi kọ nkan, a tà lè fi pa nkan rẹ́ pẹ̀lú.

## Àwọn ìtọ́kasí
Sàlàkọ́

**Sàlàkọ́** tàbí **Salako**  jẹ́ orúkọ ọkùnrin àti orúkọ ìdílé ni ilé Yorùbá ti ọmọ orílẹ̀-èdè Niger. Otumo  sì so àlá kò " òpó wọn je ìdílé ti wón bó òrìṣà Ọbàtálá, 

## Eniyan

* Andy Salako (ojoibi 1972), agbaboolu agbaboolu Naijiria
* John Salako  (ti a bi 1969), bọọlu afẹsẹgba Gẹẹsi ati ihuwasi tẹlifisiọnu ere idaraya
* Lateef Akinola Salako (1935–2017), omowe Naijiria

## Awọn itọkasi
Gbàjàbíàmílà

**Gbajabiamila** jẹ orúkọ ọmọ ọkùnrin ni èdè Yoruba . O tumọ si "Ẹnikan ti o, lakoko ija, ṣebi ẹni pe o ya ija kan. 

Awọn eniyan olokiki pẹlu orukọ pẹlu:

* Akbar Gbajabiamila (ojoibi May 6, 1979) agbaboolu agbaboolu Amerika tele.
* Femi Gbajabiamila (ojoibi 25 Osu Kefa 1962), agbẹjọro ati oloselu Naijiria.

## Awọn itọkasi
St. Louis

**St. Louis** je ilu kan ni orile-ede Missouri, Amerika.

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà
Ẹgbẹ́wọlé

**Egbewole** jẹ orúkọ ọmọ ọkùnrin ni ilé Yorùbá ati orukọ idile nígbà míràn pẹlu ipilẹṣẹ Yoruba . Itumo re ni “Egbe egbeokunkun ti lo sinu tẹmpili. Ẹgbẹ naa ti di ile.  Awọn eniyan olokiki pẹlu orukọ náà níwọ̀n yìí:

* Wahab Egbewole Alagbawi Agba ti Nigeria ati Igbakeji-Chancellor University of Ilorin

## Awọn itọkasi
Aminu Ibrahim Daurawa

**Aminu Ibrahim Daurawa** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kìíní oṣụ̀ kìíní ọdún 1969) tí àwọn ènìyàn tún máa ń pè ní Sheikh Daurawa, jẹ́ onímọ̀ Islam àti ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà láti ìpínlè Kano. Bàbá rẹ̀ ni gbagbúgbajà oníṣẹ́-ìwádìí, ìyẹn Sheikh Ibrahim Muhammad Mai Tafsiri, Sheikh Daurawa èyí ti gómìnà ìpínlè Kano tí í ṣe Abba Kabir Yusuf yàn gẹ́gẹ́ bí commander Hisbah Kano, ní ọdún 2023.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí i ní ọjọ́ kìíní oṣụ̀ kìíní ọdún 1969, sí agbègbè ìjọba ìbílè Mazugal Dala, ní Ipinle Kano, ní orílè-èdè Nàìjíríà.

Ní ọdún 2004, ó lọ sí Bayero University, Kano níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa Mass Communication, bí ó ti ẹ̀ jẹ́ pẹ́ kò kẹ́kọ̀ọ́ náà jáde. Lẹ́yìn náà ni ó lọ sí Benin private university, èyí tí ó ní ẹ̀ka ní Kano, àmọ́ kò parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ níbẹ̀ bákan náà.

## Tún wo

* Hisba Nigeria
* Izala Society

## Àwọn ìtọ́kasí
Ilá

**Ilá**, *Abelmoschus esculentus*, tí a mọ̀ ní àwọn orílẹ̀-èdè kan tí wọ́n ń sọ èdè Gẹ̀ẹ́sì gẹ́gẹ́ bí **lady's fingers**.
Dahiru Usman Bauchi

**Sheikh Dahiru Usman [[Order of the Federal Republic|OFR]]** (tí wọ́n bí ní 29 June ọdún 1927) jẹ́ onímọ̀ Islam ní orílè èdè Nàìjíríà. Ó tún jé olórí ẹgbẹ́ Islamic Sufi tí àwọn ọmọ Nàìjíríà mọ̀ sí Tijaniyyah.

## Ayé rẹ̀
Wọ́n bí Sheikh Dahiru Bauchi sí ilẹ̀ Ìlà oòrùn ní Gombe, ní Nàìjíríà. Àwọn òbí rẹ̀ wá láti Bauchi, ní apá Ìlà oòrùn Gombe. Àwọn ẹbí ìyá rẹ̀ náà wá láti Gombe. Wọ́n bí Dahiru Bauchi ní ọdún Hijri, ní 1346 (Gregorian calendar: June 29, 1927).

## Ètò èkọ́
Gẹ́gẹ́ bí ọ̀dọ́, Dahiru Bauchi kẹ́kọ̀ọ́ nípa Kùránì mímọ̀ lábẹ́ ìṣàkóso bàbá rẹ̀, ìyẹn Alhaji Usman. Lẹ́yìn ẹ̀kọ́ náà, ó kọ́ bí a ti ń ka Kùránì lórí gẹ́gẹ́ bí i bàbá rẹ̀ náà ṣe mọ̀ ọ́. Ó kàwẹ́ lábẹ́ ìdarí àọn ọ̀jọ̀gbọ́n bí i Shaykh Tijani Usman Zangon-Bare-bari, Shaykh Abubakar Atiku àti Shaykh Abdulqadir Zaria. Ó sì gba Tijjaniyyah Tariqah. Bàbá rẹ̀ jẹ́ His Tijani *[[muqaddam]]* (Imam), tí wọ́n fún ní àṣẹ (*ijāzah*) fún tariqa. Dahiru Bauchi ni igbákeji alága ti Fatwa Committee ti Supreme Council Of Islamic Affairs (NSCIA) ní Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọmọdún márùndínlọ́gọ́rùn-ún (95), àmọ́ ó sì ta kébé, bí i ọ̀dọ́.

## Tún wo

* Ibrahim Niass

## Àwọn ìtọ́kasí
Isa Ali Pantami

**Isa Ali Ibrahim** tí ó gbajúmọ̀ gẹ́gẹ́ bí i **Isa Ali Pantami**, jẹ́ olóṣèlú àti onímọ̀ Islam, tó fìgbà kan jé Mínísítà Communications and Digital Economy láti ọdún 2019 wọ ọdún 2023. Bákan náà ni ó fìgbà kan jẹ́ Olùdarí àgbà fún National Information Technology Development Agency (NITDA) ní Nàìjíríà láti 26 September 2016 wọ 20 August 2019, kí wọ́n tó yàn án sípò Mínísítà ní 21 August 2019.

Pantami wà láàárín àwọn òǹkàwé méje (associate professors) ti Governing Council ti Federal University of Technology Owerri (FUTO) tí wọ́n fún ní ìgbéga láti di Professor lásìkò ìpàdẹ́ 186th rẹ̀ tí wọ́n ṣe ní Friday, 20 August 2021. Àmọ́ ṣá, ìgbéga yìí mú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìdìtẹ̀ wá, èyí tí àwọn ọ̀jọ̀gbọ́n kan sọ pé kọ̀ ì yẹ kí wọ́n gba ìgbéga náà, nítorí kò tẹ̀lé ìlànà gbígba irúfẹ́ ìgbégba bẹ́ẹ̀. Lásìkì tí ọ̀tẹ̀ yìí pọ̀ gan-an, a ò gbọ́ ọ̀rọ̀ kankan lẹ́nu Pantami.

## Àwọn ìtọ́kasí
Ibrahim Ahmad Maqary

Sheikh **Ibrahim Ahmad Maqary** tí wọ́n bí ní September 15, ọdún 1976, ní Zaria, ní Ìpínlẹ̀ Kaduna, jé onímọ̀ Islam ní Nàìjíríà, tí ó gbajúmọ̀ fún àfikún rẹ̀ sí ẹ̀kọ́ Islam àti ìlànà ẹ̀sìn. Òun ni Imam Abuja National Mosque.

## Ayé àti ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Maqary ní September 15, ọdún 1976, ní Zaria, ní Ìpínlẹ̀ Kaduna, ní Nàìjíríà. Ìdílé Mùsùlùmí tí ó kúndùn èkọ́ ni ó dàgbà sí. Ó bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ilé Kéwú, níbi tí ó ti kọ́ Kùránì tí ó sì mọ̀ ọ́ lórí. Àwọn òbí rẹ̀ ran lọ sí Islamic institutions tó wà káàkiri Ìwọ̀ oòrùn ilè Africa, bí Senegal àti Mauritania.

## Àwọn ìtọ́kasí
Ja'afar Mahmud Adam

** Shiekh Ja'afar Mahmud Adam** (tí wọ́n bí ní February 12, 1960 tí ó sì kú ní April 13, 2007) jẹ́ onímọ̀ Islam àti ọmọ-ẹgbé al-Salafiya, tí ó sì tún jẹ́ ọmọ-ẹgbẹ́ Jama’at Izalat al Bid’a Wa Iqamat as Sunna ní Nàìjíríà, èyí tí ó jẹ́ ẹgbẹ́ ajẹmẹ́sìn-jẹmọ́-òṣèlú, tó ní olú-ẹ̀ká ní Abuja. Ó gbé ní Kano, ó sì lọ sí Maiduguri fún ọdún Tafsir Ramadan ọdọọdún.

## Ikú rẹ̀
Wọ́n pa Sheikh Ja'afar sínú Mọ́ṣáláṣí rẹ̀ lásìkò àdúrà Subh ní apá North ní Kano ní April 2007. Àwọn kan sọ pẹ́ àwọn Boko Haram ló pa á, bẹ́ẹ̀ sì ni àwọn kan sọ pé Mr. Shekarau, tó jẹ́ gómìnà ìpínlè Kano nígbà náà ló pa á.

Abu Musab Al-Barnawi tó jẹ́ ọmọ Mohammed Yusuf, tó ṣe ìdásílè Boko Haram, nínú ìwé rẹ̀ tó kọ ní ọdún 2018, *Abu Musab al-Barnawi – Slicing off the Tumor Book – June 2018* fi lélẹ̀ pé Kanana Taliban tí àwọn kan mọ̀ sí Nigerian Taliban ló pa Jafar Adam.

## Àwọn ìtọ́kasí
Kabir Ahmad Azare

**Sheikh Kabir Ahmad Azare** (tí wọ́n bí ní 11 February 1960, tí ó sì kú ní 27 April 2023) jẹ́ onímọ̀ Islam, oníwàásù, àti adarí Council of Ulama' ti JIBWIS, ti ẹ̀ka Katagum. Ó jẹ́ ọmọ lẹ́yìn ẹgbẹ́ ìrònú Sunni, bẹ́ẹ̀ sì ni ó jẹ́ ọmọ-ẹgbẹ́ Jama'atu Izalatil Bid'ah Wa'Ikamatis Sunnah (JIBWIS). Ó gbajúmọ̀ fún ìmọ̀ rẹ̀ nínú ẹ̀kọ́ Kùránì, Hadith, Fiqh àti èdè Lárúbáwá, bẹ́ẹ̀ sì ni àọn ènìyàn fẹ́ràn àwọn ẹ̀kọ́ rẹ̀ àti bí ó ṣe máa ń sọ̀rọ̀.

## Ayé àti ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Sheikh Kabir Ahmad Azare ní 11 February 1960 ní ìlú Azare town ní agbègbè ìjọ́ba ìbílẹ̀ Katagum, nih Ìpínlẹ̀ Bauchi, ní Nàìjíríà. Ó bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ Islam rẹ̀ láti ìgbà èwe rẹ̀, lábẹ́ ìṣàkóso bàbá rẹ̀, àti àwọn onímọ̀ Islam mìíràn. Ó ṣe àkàsórí Kùránì pẹ̀lú Malam Baban Ma'ruf, ẹni tó jé gbajúgbajà òǹka Kùránì àti olùkọ́.

## Àwọn ìtọ́kasí
Nasiru Kabara

*Nasiru Muhammad Al-Muktar Kabara*' tí àwọn kan tún mọ̀ sí **Nasiru Kabara**, (18 April 1924 - 1996) jẹ́ onímọ̀ Islam, àti onímọ̀ ti Qadiriyya, bẹ́ẹ̀ sì ni ó jẹ́ olùdásílẹ̀ Darul Qadiriyya ní Kano, òun sì ni adarí Qadiriyya ní West Africa nígbà kan rí. Lẹ́yìn tí ó kúrò lórí ipò yìí, ọmọ rẹ̀ Qaribullahi Nasiru Kabara ló gorí oyè náà. Bákan náà, òun ni bàbá onímọ̀ Islam kan, tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Abduljabbar Nasiru Kabara.

## Ayé rẹ̀
Wọ́n bí Nasiru Muhammad Al-Muktar Kabara ní Guringawa ní Ipinle Kano. Bàbá bàbá-bàbá rẹ̀ ni a gbọ́ pé ó wá láti Kabara kan tó súnmọ́ odò Niger lẹ́yìn ti Jihad ti Usman Dan Fodio ní (1804-8), ibẹ̀ sì ni wọ́n ti ṣí wá sí ilẹ̀ Hausa, tí wọ́n sì lọ sí Kano emirate ní eighteenth century, níbi tí wọ́n wá tẹ̀dó sí gẹ́gẹ́ bí ọba, nígbà tí wọ́n yan ibìkan fún un láti dé sí. Agbègbè náà sì ni ó di Kabara ward "Unguwar Kabara" lóni.

## Àwọn ìtọ́kasí
Qaribullah Nasiru Kabara

**Sheikh Qaribullah Nasir Kabara** Al-Malikiy, tí wọ́n tún mọ̀ sí * Al-Ash’ariy, Al-Qadiriy* (tí wọ́n bí ní 17 February 1959) jẹ́ olùdarí ẹgbẹ́ Qadriyyah Sufi ní Nàìjíríà, àti ní agbègbè ìwọ̀ Oòrùn ilẹ̀ Adúláwọ̀. Ó di Khalifa ní ọdún 1996 lẹ́yìn ikú bàbá rẹ̀, ìyẹn Sheikh Muhammad Nasir Kabara.

Òun ni àbúrò Abduljabbar Nasiru Kabara.

## Ìbẹ̀rẹ̀ ayé rẹ̀
Wọ́n bí Qaribullah sí ìlú Kano, ní Nàìjíríà, ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kejì ọdún 1959. Ìyá rẹ̀ kú lẹ́yìn tí wọ́n bi sáyé.

Ó gba oyè B.A. nínú ẹ̀kọ́ èdè Arabic láti ilé-ẹ̀kọ́ fásitì ti  Bayero University ní ọdún 1994.

## Àwọn ìtọ́kasí
Nigerian Meteorological Agency

**Ile-iṣẹ Meteorological ti Naijiria** jẹ ile-ibẹwẹ ti orilẹ-ede Nijeria pẹlu abojuto ti awọn iṣẹ oju ọjọ́  ti orilẹ-ede eyiti o pẹlu fifun imọran amoye si Ijọba àpapò.

## Itan
Ile-iṣẹ Oju-ọjọ Naijiria idasile rẹ ni ọdun 1887 nigbati awọn iṣẹ oju ojo bẹrẹ ni Nigeria ni Akassa, Ipinle Bayelsa . Ile-iṣẹ naa gbooro si awọn agbegbe miiran ti orilẹ-ede, pẹlu awọn ọfiisi ni Ilorin (1907), Lokoja.

## Awọn iṣẹ
NiMet jẹ abojuto ti awọn iṣẹ oju ojo ti orilẹ-ede eyiti o pẹlu ipese imọran amoye si Federal Government lori awọn ọrọ oju ojo oju ojo, siseto ati itumọ awọn ilana imulo

## Oludari

* Awọn oludari
* Awọn iṣẹ asọtẹlẹ oju ọjọ́ 
* Imọ-ẹrọ ati Awọn Iṣẹ Imọ-ẹrọ
* Owo ati Accounts
* Iwadi ati Ikẹkọ.

## Wo tun

* Akojọ ti ijoba aaye ibẹwẹ
* Nigeria EduSat-1 (ti ṣe ifilọlẹ ni ọdun 2017)
* Federal Ministry of Aviation (Nigeria)

## Awọn itọkasi
Fadipe

**Fadipe** jẹ orúkọ ọmọ ọkùnrin ni orile-ede Naijiria ni ìpínlè Yoruba . Itumo re ni " Ifá san  . Ati pe o wọpọ laarin awọn onigbagbọ ifa ( Oracle )

* Nathaniel Fadipe

Nathaniel Akinremi Fadipe (2 October 1893 – 1944) je oniwadi Naijiria.

* Kehinde Fadipe

Kehinde FadipeListen (ojoibi 17 osu kini odun 1983) Osere ati akowe ara ilu oyinbo-Nigeria.

## Awọn itọkasi
Muhammad Auwal Albani Zaria

**Muhammad Auwal Adam** tí àwọn ènìyàn tún mọ̀ sí **Albani Zaria**. Wọ́n bí i ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kẹsàn an ọdún 1960, ó sì kú ní ọjọ́ kínní osù kejì ọdún 2014 jẹ́ onímọ̀ nínú ẹ̀sìn  Islam ní  orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó kúndùn ìmọ̀ Hadith àti Fiqh. Ó kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìmọ̀ òfin ẹ̀sìn, ìmọ̀ ìbá-ọ̀pọ̀ ènìyàb 
sọ̀rọ̀ telecommunications, engineering àti ICT. Ó fìgbà kan jé gbajúmọ̀ onímọ̀ Islamàti adarí ẹgbẹ́ Salafi ní Nàìjíríà. Ó fìgbà kan ṣiṣẹ́ aranṣọ nígbà tí ó sì kéré. Òun ni onímọ̀ àkọ́kọ́ tó máa fi "Salafiyah" pe àwọn onímọ̀ àti akẹ́kọ̀ọ́ Islam ní Nàìjíríà. Ọ̀pọ̀ àwọn onímọ̀ Islam mìíràn máa ń ṣe àpejúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí i onímọ̀ Salafi tó ga jù lọ ní Nàìjíríà.

## Àwọn ìtọ́kasí
Ikare Akoko

**Ìkàrẹ́-Àkókó** jẹ́ ìlú nlá kan tí ówà ní apá gúúsù ìwọ̀-Oorùn Ìpílẹ̀ Ondo, Nàìjíríà. ìlú Ìkàrẹ́ tó ẹgbẹrun ibusọ si ilu Akure ti o jẹ olu ilu fun ipinle Ondo. Ilu yi ni o jẹ olu ilu fun awọn ilu ti o wa ni ẹkun ijọba agbegbe Akoko bi Oka-Akoko, Isua-Akoko, Okeagbe-Akoko, Ugbe Akoko ati bbl. Ilu Ikare-Akoko ni o jẹ olu ilu fun ijoba ibilẹ Akoko North-East Local Government.Awọn ohun ọrọ aje ilu naa ni obì, kòkó àti kọfí.

Ilu Ikare paala pẹlu Arigidi Akoko, Ugbe Akoko, Ọ̀gbàgì Àkoko, Ọka Akoko, Akungba Akoko ati Supare Akoko.

Ọja Osele ni ọja abalaye ti o tobi julọ ninu gbogbo ọja ti o wa ni ilu naa, nigba ti ọja Ọba wa ni adojukọ ile ifowopamọ first bank ti o wa ni ibudokọ Ikarẹ-Akoko. Ilu Ikarẹ jẹ ilu ti o ko gbogbo ẹsin mọra, awọn ẹlẹsin bi ẹsin ẹsin iṣẹṣe, Musulumi ati Christeni. The architectural style of the city incorporates both Portuguese and Arabic styles. The Portuguese style was introduced in the 16th century when Portugal began to export slaves from the region. Arabic influences were incorporated in the 19th century with the diffusion of Islamic culture Southward across the Sahara.Population as of 2006 was over 700,000.

## Ẹ tún wo
*Akungba Akoko
*Oka Akoko
*Akoko

## Àwọn ìtọ́kasí
Ile-iṣẹ fun Black ati Africa Arts ati ọlaju

**Center for Black and African Arts and Civilization (CBAAC)** jẹ ile-ibẹwẹ ti Federal Republic of Nigeria labẹ igbimo to  nṣe abojuto awọn ipilẹṣẹ lati gba pada ati sọji aṣa ati ogún adayeba ti awọn ọmọ Afirika.  Ninu igbiyanju ni igbimo na tin dabo bo tiwọn sun bu iyi kun àṣà ati ise omo adúláwò 

## Itan
Igbimo to on dárí Aarin naa wa ni ile fun ọpọlọpọ awọn ohun-ọṣọ ati awọn ohun aṣa lati inu ayẹyẹ naa, eyiti a fi le Naijiria nipasẹ awọn orilẹ-ede dudu ati awọn orilẹ-ede Afirika 59 ti o kopa.  bii awọn apejọ, awọn idanileko, ati awọn ifihan. O ti ni 

## Awọn iṣẹ
Ni ibamu pẹlu ipese ti ofin, awọn apakan 14 (3) ati 4 Igbimọ naa ni aṣẹ lati ṣe agbekalẹ ati gbejade awọn ilana fun awọn ile-iṣẹ ijọba, awọn agbanisiṣẹ, ati awọn olupese iṣẹ ati awọn ohun elo eto-ọrọ-aje ni gbogbo orilẹ-ede.

## Oludari Gbogbogbo ati awọn ọmọ ẹgbẹ

## Awọn itọkasi
Kabiru Gombe

thumb|Kabiru Muhammad Haruna
**Kabir Muhammad Haruna** tí orúkọ gbajúgbajà rẹ̀ ń jẹ́ *Kabiru Gombe* jẹ́ onímọ̀ Islam àti oníwàásù. Láti December 2011 ni ó ti jẹ́ National Secretary General ti Jama'atu Izalatil Bid'ah wa Iqamatus Sunnah, èyí tí ó jẹ́ ẹgbẹ́ Salafiyyah tó gbòòrò jù lọ ní Nàìjíríà

## Iṣẹ́ rẹ̀
Muhammad Kabir Haruna bẹ̀rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí i ọmọ-ẹgbé JIBWIS tí àwọn Hausa ń pè ní "*Ƴan Agaji*" lásìkò tó jẹ́ ọ̀dọ́; lẹ́yìn náà ni ó lọ sí Saudi Arabia láti lọ tẹ̀ síwájú nínú ẹ̀kọ́ ìmọ́ ẹ̀sìn Islam àti Kùránì. Muhammad Kabir Haruna ti jé Secretary General ti ẹgbẹ́ Izala láti December 2011. Ó máa ń ṣe ọdún Ramadan Tafsir, bẹ́ẹ̀ sì ni ó máa ń lọ sí oríṣiríṣi Da'wah káàkiri Nigeria àti àwọn ìlú mìíràn bí i Niger, Cameroun, Chad, Ghana, àti United Kingdom. Muhammad Kabir Haruna máa ń ṣe ìjìnlẹ̀ ìwásù lórí ọ̀rọ̀ àwọn obìnrin. Lọ́wọ́lọ́wọ́, Muhammad Kabir Haruna ni national secretary JIBWIS

## Àwọn ìtọ́kasí
Tobi Adegboyega

**Tóbi Adégbóyèga** (tí wọ́n bí lọ́jọ́ 11 oṣù November ọdún 1980) jẹ́ òjíṣẹ́ Ọlọ́run ọmọ Nigeria. Òun ni olùdásílẹ̀ ìjọ Salvation Proclaimers Anointed Church (SPAC Nation, tí a wá padà mọ̀ sí ìjọ NXTION Family), èyí ìjọ pentecostal àná tó fìgbà kan wà ní London, lórílẹ̀-èdè England.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Boohle

**Buhlebevangeli Hlengiwe Manyathi**, tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ **Boohle**, jẹ́ olórin ilẹ̀ South Africa àti agbórinkalẹ̀. Ó gbajúmọ̀ fún àwọn orin rẹ̀, bí i "Yini Na", "Mama", "Siyathandana" àti "Hamba wena". Orin rè jẹ́ àhunpọ̀ amapiano, afro-house, afro-soul, àti orin ẹ̀mí.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Ìlú Vosloorus ni wọ́n bí i sí, ní Gauteng ní ọdún 1999, níbi tí ó dàgbà sí, tí ó sì lọ sí ilé-ìwé girama Lethulwazi. Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ orin kíkọ ní ọdún 2016 níbi tí òun àti àwọn àbúrò rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ sí ní kọrin ẹ̀mí pọ̀.

Ní oṣù keje, ọdún 2020, ó ṣe àgbéjáde *Izibongo*, èyí tó jẹ́ àwo olórin mẹ́jọ, níbi tí ó ti ṣàfihàn àwọn ọ̀jẹ̀ nínú ìgbé-orin-jáde, bí i Tee-Jay àti Elastic. Ó ti ṣiṣẹ́ pẹ̀lú JazziDisciples, Nonny D àti DJ Stokie. Ní oṣù kẹwàá ọdún 2020, ó ṣiṣẹ́ pọ̀ pẹ̀lú Josiah De Disciple lórí àwo orin olórin mẹ́wàá tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ *Umbuso Wabam’nyama*. Lára àwọn olórin tí wọ́n ṣàfihàn nínú àwò orin náà ni Le Sax, Chelete àti Mogomotsi Chosen.

Ní ọjọ́ kẹsàn-án oṣù kẹjọ ọdún 2021, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí i Olórin tuntun ọdún náà ní African Social Entertainment Awards.

Orin àdákọ rẹ̀, ìyẹn “Ngixolele” èyí tí Busta 929 tí ó jẹ́ agbé orin amapiano jáde ṣiṣẹ́ lórí, jẹ́ èyí tí ó rókè nínú àtẹ The Official South African Charts. Orin àdákọ náà jẹ́ èyí tí àwọn ènìyàn tó ń lọ bí i 778 200 gbọ́, káàkiri ìkànni ìgbórin bí i Spotify, Apple Music àti Deezer.

Ní oṣù kọkànlá oṣù 2021, ó gba àmì-ẹ̀yẹ gẹ́gẹ́ bí i òǹkọ-orin amapiano tuntun àti òǹkọ-orin amapiano lóbìnrin tó dára jù lọ ní South African Amapiano Awards.

### Láti ọdún 2023– Lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí: ''Umhlobo''
Ní ọjọ́ ogún oṣù Karùn-ún, ó ṣe ìkéde àwo-orin ẹlẹ́ẹ̀kẹta rẹ̀, ìyẹn *Umhlobo*. Àwọn orin àdákọ méjì, tí àkọ́lé wọn ń jẹ́ Two "Mhlobo Wami" àti "Nakindaba Zakho" ni ó gbé jáde ní oṣù Karùn-ún ọdún 2024.

Ó ṣe àgbéjáde orin náà ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù Kẹfà ọdún 2024. 

## Àtòjọ orin rẹ̀

### Àwo-orin inú studio

* *Izibongo* (2020)
* *iSlomo* (2022)
* *Umhlobo* (2024)

### Àwo-orin alájọṣepọ̀

* *Umbuso Wabam' nyama* (with Josiah De Desciple) (2020)

### Àwọn orin mìíràn

* *Sfikile* (2021)

### Gẹ́gẹ́ bí i olórí akọrin

## Àtòjọ àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀

## Àwọn ìtọ́kasí
SPAC Nation

**** tí orúkọ apèjá rẹ̀ ń jẹ́ **Salvation Proclaimers Anointed Church**, tí ó sì tún ń jẹ́ **SPAC Nation Ministries** jẹ́ ìjọ ajíyìnrere-ìgbàlódé kan tí ó fìkàlẹ̀ sí apá ìwọ̀oòrùn London.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Segun Johnson

**** jẹ́ olórin ìgbàlódé tàkasúfèé orí ìtàgé  ọmọ bíbí ìlú Ẹ̀pẹ́ l'órílẹ̀-èdè Nigeria. Wọ́n bí Ṣẹ́gun Johnson ní Òkè-Irà, ní Ọgbà, Ìpínlẹ̀ Èkó. Ó jẹ́ ọmọ tí ìyá dá tọ́. Búrẹ́dì ni ìyá rẹ̀ ń tà fi tọ́ ọ. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
The Adventures of Tintin (fílmu)

The Adventures of Tintin jẹ fílmu ti ere idaraya ará Amẹ́ríkà.

## Àwọn òṣeré fílmù

## Itokasi

## Àjápọ̀ òde

Ẹ̀ka:Àwọn fílmù ará Amẹ́ríkà
Gaba Cannal

**Khaka Yena**, tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ **Gaba Cannal**, jẹ́ olórin ilẹ̀ South Africa, agbórinjáde àti DJ. Iṣẹ́ ìgbé orin jáde rẹ̀ gbajúmọ̀ fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àríyá inú rẹ̀ àti ọ̀pọ̀ Amapiano inú rẹ̀. Orúkọ rẹ̀ "Gaba Cannal" jẹ́ èyí tí wọ́n yàn láti inú èdè Pọ́túgà, tí ó túmọ̀ sí "Let It Be".

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Gaba Cannal sí ìlú Daveyton, Gauteng, àmọ́ ó kó lọ sí apá Ìlà-oòrùn ilẹ̀ Johannesburg, níbi tí ó ti parí ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀ kí ó tó ṣíde sínú iṣẹ́ orin kíkọ. Ó kékọ̀ọ́ gboyè ní Siyalakha Christian School kí ó tó kó lọ sí apá Ìlà-oòrùn ilẹ̀ Johannesburg, níbi tí ó ti kàwé jáde ní Fumana High School.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Ó bẹ̀rẹ̀ sí ní gbé orin jáde ní ọmọdún méjìdínlógún, èyí tí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú jíjẹ́ olùgbé orin hip hop jáde àti atẹ dùrù. Ní ọdún 2014, ó ṣe àgbéjáde orin rẹ̀ tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Abundance*, èyí tí ó lànà fun nínú iṣẹ́ orin kíkọ. Ọdún kan náà ni ó ṣe ìdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́ orin rẹ̀ tí ó sọ ni Gaba Cannal Music Pty-Ltd.

Ní ọdún 2018, Da Kruk ṣàfihàn rẹ̀ nínú orin àdákọ rẹ̀, ìyẹn *Magic*, èyí tí wọ́n yàn ní 2018 South African Music Awards, fún orin tí ó dára jù lọ ní ọdún náà.

Ní ọdún 2020, ó ṣiṣẹ́ pọ̀ pẹ̀lú olórin ilẹ̀ South Africa kan, ìyẹn Busiswa, èyí sì mu gbé orin kan jáde tí ó pè ní *Umhlaba Wonke*. Ní ọdún kan náà, ó ṣàgbéjáde àwo-orin rẹ̀, *Amapiano Legacy*. Ní oṣù Kẹjọ ọdún 2020, orin àdákọ rẹ̀ tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Hold On* wà ní ipò kẹwàá lórí àtẹ Good Hope FM's SA House Music Top 10.

Ó ti ṣeré ní orí-ìtàgé pèlú àwọn olórin bí i Vinny Da Vinci, DJ Ganyani, Nastee Nev, DJ Clock, LinQ, MFR Souls, Giggs Superstar, KoJo Akusa, Mzee, Julian Gomes, Javaman, The Brawl, Noxolo, Mobi Dixon, Jenerik Soul, Tim White, DJ Christos, Tokzen Mthi àti DJ Terrance, pẹ̀lú àwọn gbajúmọ̀ olórin mìíràn bí i Ralf GUM, Andy Campton àti Nick Holder, tí ó sì ti káàkiri àwọn orílẹ̀-èdè bí i Eswatini.

Ní ọjọ́ karùndínlọ́gbọ̀n oṣù Kọkànlá ọdún 2020, ó ṣe ìkéde pé àwò-orin rẹ̀, èyí tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ *Statement* á jáde.

## Àtòjọ àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀

## Àtòjọ orin rẹ̀

* *Abundance EP* (2014)
* *Between Emotions EP* (2018)
* *Injabulo EP* (2018)
* *Suit And Tie II EP* (2019)
* *Amapiano Love Affair* (2020)
* *Amapiano Legacy* (2020)
* *Suit & Tie Episode III EP* (2020)
* *Great I Am* (2020)
* *Visionary Episode 1* (2021)
* *Agape* (2022)
* *Deepest Gratitude* (2022)
* *Thetha Nabo Mfundisi* (2023)

## Àwọn ìtọ́kasí
Stand by Me Doraemon

Stand by Me Doraemon jẹ fílmu ti ere idaraya ará Japan.

## Àwọn òṣeré fílmù

## Itokasi

## Àjápọ̀ òde

Ẹ̀ka:Àwọn fílmù
Kwaito

**Kwaito** jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ẹ̀yà orin tó jáde láti Soweto, Johannesburg, ní South Africa, láàárín ọdún 1980 àti 1990. Ó jẹ́ orin tí ó máa ń ní àdàpọ̀ orin ilẹ̀ Africa, tí ó sì máa ń lo àọn ohun èlò orin ilè Africa. Àwọn orin Kwaito máa ń lọ wérẹ́wẹ́rẹ́ ni.

## Orísun
*Kwaito* jẹyọ láti inú "kwaai," tó jẹ́ àṣamọ̀ ilẹ̀ South Africa, tó túmọ̀ sí "wọ́rọ́rọ́" tàbí "burúkú". "Kwaai" fúnra rẹ̀ jẹ́ ọ̀rọ̀ Afrikaans, tí ó túmọ̀ sí "ìbínú" tàbí "ìgbóná." Àmọ́, ìlò rẹ̀ yàtọ̀ gedegbe sí tí àwọn ọ̀dọ́ ilẹ̀ South Africa.
thumb|Mdu níbi tí ó ti ń ṣeré ní ọdún 2016

## Ìtàn
Kwaito jẹyọ láti South Africa gẹ́gẹ́ bí i irúfẹ́ orin kíkọ ní òpin ọdún 1980 wọ ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1990, tí ó sì tàn kálẹ̀ ilẹ̀ náà. Àwọn ilé-ẹ̀kọ́ ní àwọn ìlú kéréje ò ní àǹfàànih láti fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní ẹ̀kọ́ orin, èyí tó máa jẹ́ kí ìgbẹ̀kọ́ wọn yàtọ̀, tí ó sì ma fún àọn akẹ́kọ̀ọ́ náà ní irírí orin kíkọ. Kòpẹ́ rẹ̀ ní àwọn ilé-ẹ̀kọ́ yìí bẹ̀rẹ̀ sí ní gba irinṣẹ́ lóríṣiríṣi láti maa fi kọ àwọn akẹ́kọ̀ọ́, àmọ́ àọn irinṣẹ́ yìí ò tó rárá, èyí sì jẹ́ ìpènija gidi fún wọn.

## Àwọn agbátẹrù orin àti títa orin
Àwọn agabátẹru orin kó ipa ribiribi nínú ìlọsíwájú ẹ̀yá orin yìí, lára wọn ni M'du, Arthur Mafokate, Spikiri, Don Laka, Sandy B, Oskido, Rudeboy Paul, Dope, Sanza àti Sello Chicco Twala. Spikiri, ṣe àtúnṣe bí kwaito ṣe ń dún létí, nípa fífí àwọn irinṣẹ́ ìgbàlódé kún orin náà. Sello Chicco Twala, ṣe ìdánilẹ́kọ̀ọ́ fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn olórin kwaito. Mdu Masilela bákan náà kọ ipa, látàrí àhunpọ̀ orin aládùn mọ́ orin kwaito. Lásìkò tí orin náà bẹ̀rẹ̀, kwaito tan kálẹ̀ káàkiri ilẹ̀ South Africa. Àwọn olórin bí i Mandoza, Arthur Mafokate, and àti Boom Shaka rí àwọn àwo-orin wọn ta gan-an, èyí tó tún mú kí èyà orin náà túnbọ̀ gbajúmọ̀ si.

## Àwọn ìtọ́kasí
Medikal

**Samuel Adu Frimpong** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ karùn-ún oṣù Kẹrin, ọdún 1994), tí ó gbajúmọ̀ gẹ́gẹ́ bí i **Medikal**, jẹ́ olórin ilẹ̀ Ghana tí wọ́n bí sínú ìdílè Portia Lamptey àti James Frimpong ní Sowutuom, ní Accra.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti iṣẹ́ rẹ̀
Ó wá láti Sowutuom, ní Accra, Ghana. Medikal àti Sarkodie jẹ́ olórin tí wọ́n yàn jù lọ fún ìgba àmì-ẹ̀yẹ ní ọdún 2017 fún Ghana Music Awards. Ní ọdún 2018, ó farahàn lórí ètò Tim Westwood. Medikal gba ẹ̀kọ́ girama rè ní Odorgonno Senior High. Òun ni ọmọ James Frimpong àti Portia Lamptey. Samuel mú Medikal gẹ́gẹ́ bí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ nítorí ó fẹ́ràn láti máa kọ orin nípa àọn oníṣègùn òyìnbó, àwọn oníṣẹ́-abẹ, ilé-ìwòsàn àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Kí ó tó bẹ̀rẹ̀ orin kíkọ, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí i agbábọ́ọ̀lù fún Ghana Premier League, fún ọ̀wọ́ Sekondi Hasaacas. Látàrí iṣẹ́ ribiribi rẹ̀, ó ti di gbajúgbajà olórin. Yàtọ̀ sí pé wọ́n yàn án fún àmì-ẹ̀yẹ ní ọdún 2017, ó gba àmì-ẹ̀yẹ MTN 4Syte Video ní ọdún 2016 fún fọ́nrán orin rẹ̀.
## Àwọn àwo-orin rẹ̀
**Medikation* (2013)
* *Disturbation* (2017)
**The Plug EP*(2019)
**Island* (2020)
**The Truth* (2020)
## Àtòjọ àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀

### Àwọn àmì- ẹ̀yẹ 3Music
Ní oṣù Kẹta ọdún 2021, ó gba àmì-ẹ̀yẹ Hiplife/Hiphop Act of the Year ní 3Music Awards.

Ní oṣù Kẹfà ọdún 2021, ó gba àmì-ẹ̀yẹ Hiplife/Hiphop Artist of the Year ní Vodafone Ghana Music Awards22.

## Àwọn ìtọ́kasí
Nengi Adoki

**Nengi Adoki** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù Kìíní ọdún 1990) jẹ́ òṣèrẹ́bìnrin ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó gbajúmọ̀ fún àwọn ìkópa rẹ̀ nínú fíìmù àgbéléwò bí i *[[Juju Stories]]* àti *Chatroom,* àti àwọn fíìmù orí ẹ̀rọ bí i *[[The Men's Club (Nigerian web series)|The Men's Club]].* Wọ́n dárúkọ rẹ̀ mọ́ orúkọ àwọn gbajúgbajà òṣèré ní ọdún 2021, bẹ́ẹ̀ sì ní ó jẹ́ ajàfẹ́tọ̀ọ́ obìnrin, tí ó sì tako ìwà ìbàjẹ́ tí àwọn agbófinró ń hù.

## Ìgbésí ayé rẹ̀
Wọ́n bí Nengi Adoki ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù Kìíní ọdún 1990 sí ìlú Port-Harcourt, ní Ìpínlẹ̀ Rivers. Ó dàgbà sí ìlúToronto, Canada tí ó sì gbà oyè B.A. nínú ìmọ̀ Performing Arts and Information Technology láti University of Toronto ní ọdún 2013. Nígbà tí ó wà ní University of Toronto, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùdarí eré orí-ìtàgé, bẹ́ẹ̀ sì ni ó kópa nínú àwọn eré bí i *Sync Afrique*, èyí tí wọ́n ṣe ní Mississauga ní ọdọọdún láti ọdún 2009 wọ ọdún 2014. Adoki gba àmì-ẹ̀yẹ African Scholars' Global Impact Award láti University of Toronto ní ọdún 2019. Ní ọdún 2014, ó gba ìwé-ẹ̀rí nínú ẹ̀kọ́ performing arts láti Sheridan College ní Oakville, Ontario.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Léyìn tí ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ní Sheridan College, Adoki padà sí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà láti tẹ̀síwájú nínú iṣẹ́ eré ṣíṣe rẹ̀. Eré rẹ̀ àkọ́kọ́ ní orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán ni *[[Lost Girl]].* Ní ọdún 2016, ó ṣàfihàn nínú fíìmù Bolanle Austen-Peter, tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *[[Wakaa! The Musical]],* tí wọ́n ṣàfihàn ní West End, ní ìlú London. Ní ọdún 2018, ó kópa nínú fíìmù orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Forbidden.* Bákan náà ni ó ti kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ erẹ́ orí-ìtàgé bí i *Heartbeat the Musical* àti *No More Lies*.

Ní ọdún 2021, Adoki ṣe àgbéjáde fíìmù àkọ́kọ́ rẹ̀, èyí tí C.J. Obasi, Abba Makama, àti Michael Omunua jẹ́ olùdarí fún. Ó gba àmì-ẹ̀yẹ ní Future Awards Africa ní ọdún 2022 fún iṣẹ́ náà. Bákan náà ni ó ti farahàn lọ́pọ̀lọpọ̀ ìgbà nínú fíìmù orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán bí i *Back to School*, *The Men's Club*, *Inspector K,* àti *Baby Drama.* Adoki bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣe àwọn fíìmù apanilérìn-ín, lára wọn ni *The Most Toasted Girl* ní ọdún 2018, èyí tí wọ́n ṣe àfihàn àkọ́kọ́ fún ní ọdún 2020. Eré náà dá lórí ìṣẹ̀lẹ̀ gidi tí ó ń ṣẹ̀ ní Èkó.

Ní ọdún 2022, Adoki jẹ́ olú ẹ̀dá-ìtàn nínú fíìmù Chike Ibekwe, tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Chatroom,* ó sì tún farahàn nínú apá kejì fíìmù kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Little Black Book.* Bẹ́ẹ̀ sì ni ó kópa nínú fíìmù ọdún 2023 kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *The Trade.*

## Àwọn ìtọ́kasí