open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Burchellia

thumb|Àwòrán Burchellia
***Burchellia*** jẹ́ génúsì monotypic tí àwọn irúgbìn aládodo nínú ìdílé Rubiaceae . Àwọn génúsì ni nìkan kán ẹ̀ya, rẹ̀. *Burchellia bubalina*, èyítí ó jẹ́ òpin sí gúsù Áfíríkà: Àwọn Agbègbè Cape, KwaZulu-Natal àti Àwọn Agbègbè Arìwá ní South Africa, àti Eswatini .  Àwọn ènìyàn mọ̀ bí **egan pomegranate** (Gẹẹsi) tàbí **wildegranaat** (Afrikaans). 

## Àpèjúwe
*Burchellia bubalina* jẹ́ abemiegan kékeré tàbí igi tí ó ga tó àwọn míta 8. Ó ní àwọn òdodo pupa, epo igi-awọ-awọ ewé àti àwọn ewé aláwọ̀ dúdú.  Ó wáyé ní àwọn igbó, àwọn àgbègbè àpáta tàbí ní àwọn agbègbè koríko . 

## Nlò
Ẹyà náà jẹ́ irúgbìn lọ́pọ̀lọpọ̀ ní àwọn ọgbà tí kò ní Fírọ́sìtì bí igi òhún ọṣọ àti pé ó ti di igbó ní àwọn agbègbè kan.  Epo àti gbòngbò ni á lò fún òògùn. 

## Ètò ètò
Orúkọ génúsì náà ni a fún ní ọlá fún William John Burchell, olùwádìí Áfíríkà kan.

### Taxonomy
Taxon náà ni a tún wò nípasẹ John Sims ní àpèjúwe àkọkọ́ ti ẹ̀yà ni Ìwé *ìròhìn Botanical Curtis* ní ọdún 1822.  Ó fúnni ní àkọọ́lẹ̀ yìí ti ìtàn-orí taxonomic ìṣáájú:Nínú *Plantarum Supplementum* ti ọ̀dọ Linnæus, ọ̀gbìn yìí ni a tọ́ka sí iwin *Lonicera*, ṣùgbọ́n bí o ti jẹ́ ti ìlànà àdáyébá ti Rubiaceae kìí yóó ní ọnà kan darapọ̀ mọ́ iwin yẹn. Ènìyàn darapọ̀ mọ́ pẹ̀lú Swartz's *Cephælis*, *Tapocomea* ti Jean Baptiste Christophore Fusée Aublet àti Bernard dé Jussieu ; ṣùgbọ́n Ọgbẹ́ni Brown kò ríi i láti ní ìbámu pẹ̀lú èyíkéyìí iwin ti ìṣètò, ó ti rò pé ó yàtọ̀ sí èyíkéyìí, ó sì fún ni orúkọ *Burchellia* ni ọlá fún ọ̀gbẹ́ni Burchell, arìrìn àjò tí ó ní ìṣòwò púpọ̀ ní Gúsù Áfíríkà, tí ó ti ṣe ojú rere fún gbogbo ènìyàn pẹ̀lú ìròyìn tí ó nífẹ sí ti àwọn ìrìn-àjo rẹ̀ ní orílẹ̀-èdè yẹn. Àti pé, dájúdájú, àwọn ènìyàn ti, láìsí àwọn àìní àti àwọn ìṣòro, lo ìpin nlá tí àkokò tí ó níye lórí wọ́n ní irú àwọn iṣẹ́-ṣíṣe tí ó léwu, fún ìgbéga ti imọ̀-ìmọ̀ran-nkankan tí ó ní ànfàní tí ó pọ̀jù àkokò wọn tí ó níye lórí ni irú àwọn iṣẹ́-ṣíṣe tí ó léwù; ṣùgbọ́n a kò lè fọwọ́ sí lọ́nàkọnà láti yí orúkọ kan pàtó padà, èyí tí, nígbà tí a bá ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀, ó gbọ́dọ̀ jẹ́ aláìlófin, àyàfi fún àwọn ìdí kan pàtó; Nítorí náà a ti rò pé ó tọ́ láti mú padà orúkọ bubalina padà.Ní àtẹ̀lé àpèjúwe déédé, ó kọ̀wée:*Burchellia bubalina* jẹ́ ìlú abínibí ti Cape ti Ireti Rere, níbití o tí pé Buffelhorn tàbí Buffaloe-Horn, orúkọ kan tí a fún ni nípasẹ àwọn alámọ̀dájú láti líle  ti igi rẹ̀. Àwọn òdodo ní orísun omi tàbí òòru. Ó nílò láti ní ààbò láti inú Frost àti pé a gbàgbọ́ pé ó ti tàn káàkiri ní orílẹ̀-èdè yìí láìsí ìrànlọ́wọ́ tí òòru ti adiro. Ìbásọ̀rọ̀ nípasè Messrs Loddiges àti Àwọn ọmọ .

## Ilé àwòrán

Fáìlì:Wild_Pomegranate_imported_from_iNaturalist_photo_163565587.jpg|alt=Close-up of the flowers|Súnmọ́-sókè ti àwọn òdodo
Fáìlì:Wild_Pomegranate_imported_from_iNaturalist_photo_176745199.jpg|alt=

thumb| Pl. 2339 ti ''Ìwé ìròhìn Botanical Curtis''

## Àwọn ìtọ́kasí

## Ita ìjápọ

* ''Burchellia'' ninu Akojọ Ayẹwo Agbaye ti Rubiaceae
* PlantZAfrica.com, ''Burchellia bubalina'' 
* University of Connecticut Conservatory, ''Burchellia bubalina'' 
* Ile-itọju ọmọ abinibi Kumbula, ''Burchellia bubalina''
Driss Bensari

**Driss Ben-Sari** FAAS FTWAS ( Arabic   , ti a bi 1942) jẹ ọjọgbọn Moroccan ti Geophysics ni Sakaani ti Imọ-iṣe Ilu, Ile-ẹkọ giga Mohammed V ni Rabat.

## Igbesi aye ati iṣẹ
A bi Ben-Sari ni Taza, Morocco ni 1942. O gba oye akọkọ rẹ ni imọ-jinlẹ Geographical lati National Institute of Geography, France ni ọdun 1965. O gba oye titunto si ni Applied Geophysics lati French Institute of Petroleum, ṣaaju ki o to pari dokita kan Iwe-ẹkọ imọ-jinlẹ ni Awọn imọ-jinlẹ ti ara ni Ile-ẹkọ giga ti Grenoble ni ọdun 1977.

Ben-Sari then returned to Morocco, and he has been a professor of Geophysics at the Department of Civil Engineering, Mohammadia School of Engineering, Mohammed V University, Rabat, since 1978.

Ben-Sari ṣiṣẹ bi Alakoso ti Ile-iṣẹ International ti Awọn sáyẹnsì ati Imọ-ẹrọ giga, ati Oludari ti Moroccan Institute of Astronomy, Nẹtiwọọki titaniji ti Orilẹ-ede fun awọn iwariri-ilẹ, ati Ile-iṣẹ Orilẹ-ede fun Iwadi ati Eto Imọ-jinlẹ.   O jẹ ọmọ ẹgbẹ ti Awujọ fun Ibaraẹnisọrọ Imọ-ẹrọ, Igbimọ Kariaye fun Imọ-jinlẹ, ati Igbimọ Agbaye ti Ominira lori Okun.   

Ben-Sari ṣe atẹjade awọn iranti rẹ: *Awọn iranti ti o han gbangba* (    *, awọn ẹri ati awọn iriri ti igbesi aye* . 

## Awards ati iyin
Ben-Sari jẹ ẹlẹgbẹ ti Ile-ẹkọ giga ti Imọ-jinlẹ ti Afirika (FAAS) ni ọdun 1987,   ati Ẹlẹgbẹ ti Ile-ẹkọ giga ti Imọ-jinlẹ Agbaye (FTWAS) ni ọdun 1988.  Ben-Sari gba ẹbun Grand Scientific ti Ilu Morocco.

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ojọ́ìbí ní 1942
Fig

**Fig** jẹ́ èso tó ṣe é jẹ ti ***Ficus carica***, ọ̀kan lára àwọn ẹ̀yà igi kékeré ti àwọn igi olódòdó láti ìdílé Moraceae, tó jẹ́ ìbílẹ̀ sí àwọn ènìyàn ní Mediterranean pẹ̀lú àwọn tó wà ní apá Ìwọ̀-oòrùn àti apá Gúúsù Asia. Wọ́n ti máa ń gbìn ín láti ìgbà àtijọ́, ó sì máa ń hù káàkiri àgbáyé. *Ficus carica* jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ẹ̀yà genus *[[Ficus]]*, ó sì ní ẹ̀yà ẹgbẹ̀rin (800) mìíràn.

## Ìtàn
Orúkọ yìí *fig*, tí wọ́n ṣe àkọsílẹ̀ rẹ̀ ní èdè Gẹ̀ẹ́sì ní sẹ́ńtúrì kẹtàlá (13th century), jẹ yọ láti èdè Faransé ìgbaanì tó jẹ́ *figue*. Èdè Ítálì náà ní *fico*, tó jẹ yọ látara Latin *ficus*. Orúkọ *caprifig*, *Ficus caprificus* Risso, náà jẹ yọ láti inú èdè Latin *capro* (goat) àti Gẹ̀ẹ́sì *fig*.

## Bí o ti rí
*Ficus carica* jẹ́ igi gynodioecious, èyí tó jẹ́ igi tó fẹ́, tí ò sì ga púpọ̀, tó sì máa ń ga tó ìwọ̀n méje sí mẹ́wàá () ní gíga, pẹ̀lú èpo funfun. Ewé rẹ̀ tó  ní gígùn, àti  ní fífẹ̀, ó sì máa ń láwẹ́ lóríṣiríṣi.

Èso fig máa ń hù ní wọ̀ǹba, wọ́n sì ń pè é ní syconium, ètí tó ní òdòdó tó ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìlà lára. Àwọn òdòdó kékeré rẹ̀ jọ kọ́ọ̀pù. Èso rẹ̀ máa ń ní kóró kan ṣoṣo, ní àárín rẹ̀.Ó ṣí sílẹ̀ ní àárín, kóró inú rẹ̀ sì tóbi. At maturity, these 'seeds' (actually single-seeded fruits) line the inside of each fig.

## Àwọn ìtọ́kasí
Igbo tomati

thumb|333x333px| Bush tomati ọgbin
thumb|333x333px| Bush tomati ọgbin
**Àwọn tòmátì igbó** jẹ́ èso tàbí gbogbo àwọn irúgbìn tí àwọn ẹ̀yà nightshade kan ( *Solanum* ) abínibí sí àwọn agbègbè gbígbẹ díẹ síi ti Australia . Lákokò ti wọ́n jẹ́ ìbátan pẹ́kípẹ́kí pẹ̀lú àwọn tòmátì ( *Solanum lycopersicum* ), wọ́n lè jẹ́ pàápàá àwọn ìbátan ti ó súnmọ́ ti Igba ( *S. melongena* ), èyítí wọ́n jọra ní àwọn àlàyé púpọ̀. Ó wa 94 (mostly perennial) abínibí àti 31 (jùlọ lọ́dodún) ẹyà tí a ṣe ní Australia. 

Àwọn irúgbìn tòmátì igbó jẹ́ àwọn igi kékeré tí ìdàgbà ní ìwúrí nípasẹ̀ iná àti ìdàmú. 

Àwọn èso tí nọ́mbà kan tí àwọn ẹ̀yà tí jẹ orísun oúnjẹ nípasẹ̀ àwọn ènìyàn Aboriginal ní àwọn agbègbè gbígbẹ ti Australia . 

Nọ́mba àwọn ẹ̀yà *Solanum* ni àwọn ipele pàtàkì tí solanine àti bíi irú bẹ́ẹ̀ jẹ́ májèlé púpọ.  Ó ti wà ni strongly recommended wípé àwon ènìyàn tí ò mo nípa àwọn ọ̀gbìn má ko ṣàdánwò pẹ̀lú àwọn tí ó yàtọ̀ eya, bí ìyàtọ̀ láàrin wọn lè igba jẹ soro.&#x5B; ** &#x5D;

Díẹ̀ nínú àwọn ẹ̀yà tí ó jẹun ni:

* *Solanum aviculare* kangaroo apple 
* *Solanum centrale*, tí a tún mọ̀ sí èso àjàrà aginjù,  èso àjàrà igbó tàbí igbó sultana, tàbí nípasẹ̀ orúkọ àbínibí *kutjera*
* *Solanum chippendalei* igbó tòmátì, tí à npè ni lẹ́hìn ti taxonomic botanist George Chippendale 
* *[[Solanum diversiflorum]]* igbó tòmátì, karlumbu, pilirta, wamurla 
* *Solanum ellipticum* ọdunkun igbó, ó jọra púpọ̀ sí *Solanum quadriloculatum* èyítí ó jẹ́ májèlé. 
* *Solanum laciniatum* kangaroo apple. 
* *[[Solanum orbiculatum]]* solanum tí a fi yíká 
* *[[Solanum phlomoides]]* egan tomati. 

Ní ọdún 1859, àwọn ènìyàn abínibí ni a ṣàkíyèsí sísun sí àwọ̀ ara ìta tí *S. aviculare* bí ipò aise yóò ṣe roro ẹnu wọn.  *S. chippendalei* jẹ́ run nípa pínpín èso àkọkọ, yíyọ àárín jáde àti jíjẹ ẹran ara ìta bí àwọn irúgbìn àti ibi-ọmọ agbègbè tí jẹ́ kikorò.  *S. diversiflorum* ti wà ní sísun ṣáájú kí ó tó jẹ́ tàbí gbígbẹ.  Èso ti *S.orbiculatum* jẹ jíjẹ, ṣùgbọ́n èso ti fọọmu tí o ní ewé nlá lè jẹ́ kikorò.  Èso ti *S. phlomoides* hàn láti jẹ́ oúnjẹ lẹhìn yíyọ àwọn irúgbìn àti sísun tàbí sísun. 

*Solanum aviculare* kún fún solasodine, sítẹ́ríọ̀dù kan tí a lò nínú iṣelọ̀pọ̀ àwọn ìdènà oyún.  *Solanum plastisexum ,* ẹ̀ya tí ó ṣọ̀wọ́n ni àkọ́kọ́ tí a ṣàlàyé ní ọdún 2019, jẹ́ ìyàtọ̀ láàrin àwọn òhun ògbin fún ìṣàfihàn “breeding system fluidity” - ìyẹn ni, kò ní ìkósílé ìbálòpọ̀ ìdúróṣinṣin.

## Àwọn ìtọ́kasí
Gac

**Gấc** [IPA ɣək̚˧˦] (*Momordica cochinchinensis*) jẹ́ ẹ̀gúsí tó máa ń hù káàkiri apá Gúúsù mọ́ Ìlà-oòrùn ilẹ̀ Asia àti àwọn orílẹ̀-èdè ní apá Àríwá mọ́ Ìlà-oòrùn Australia. Gấc gbajúmọ̀ fún àwọ̀ pupà rẹ̀ tó jọ olómi ọsàn, tó sì tún pọ̀ nínú àwọn ohun aṣaralóore bí i beta-carotene àti lycopene.

## Bí orúkọ rẹ̀ ṣe wáyé
Gẹ́gẹ́ bí  ṣe wá láti Vietnam, ó wọ́pọ̀ láàárín àwọn ará Vietnam gan-an. Wọ́n tún máa ń pe èso náà ní  or  gẹ́gẹ́ bí i  tàbí  tó túnmọ̀ sí 'èso' ní èdè Vietnam. Àwọn orúkọ Gẹ̀ẹ́sì mìíràn ni giant spine gourd àti sweet gourd.

Orúkọ sáyẹ́ǹsì rẹ̀ tí ń ṣe *cochinchinensis* jẹ yọ láti agbègbè Cochinchina ní apá Gúúsù ilẹ̀ Vietnam, bí ó tilẹ̀ jẹ́ wí pé wọ́n máa ń jẹ ẹ́ káàkiri ayé.

## Ìtàn
Sprengel ṣàwárí pé ohun ọ̀gbìn yìí wá láti ìdílé Linnean genus *Momordica* ó sì yí orúkọ rẹ̀ padà ní ọdún 1826.

## Àbùdá
Gấc máa ń hù gẹ́gẹ́ bí i igi àjàrà dioecious, èyí tó túnmọ̀ sí pé òdòdó akọ àti abo rẹ̀ wà lára igi ọ̀tọ̀tọ̀tọ̀, tí wọ́n sì máa ń so èso tó gùn níwọ̀n. Òdòdó rẹ̀ sì máa ń jáde lẹ́ẹ̀kan lọ́dún láàárín oṣù méjì sí mẹ́ta lẹ́yìn tí wọ́n bá gbìn ín. Láàárín àsìkò kan, ó lè so ès tó tó ọgbọ̀n sí ọgọ́ta. 

## Àwọn ìtọ́kasí
Adeseun Ogundoyin Polytechnic, Eruwa

**Adeseun Ogundoyin Polytechnic**, **Eruwa** je ile eko giga ijoba ipinle ti o wa ni Eruwa, Ipinle Oyo, Nigeria. Olori ileeṣẹ lọwọlọwọ ni Peter Adejumo.

## Ìtàn

## Orí tí àwọn oríṣiríṣi apa ní University
**<u>Ẹka ti Ibaraẹnisọrọ ati Awọn ẹkọ Isakoso</u>** 

1. Accountancy - BOLAJI SA MRS.

2. Business Administration and Management - BABALOLA ALAO MRS.

3. Ibi Ibaraẹnisọrọ. - MR ADEDIJI MO MR.

4. Isakoso ti gbogbo eniyan. - ODUGEMI

5. Office Technology ati Management. - MUSTAPHA MR

6. Tita - CARIM

**<u>Ẹka ti Imọ-ẹrọ.</u>** 

1. Electrical and Electronic Engineering - Engineer OGUNDEJI

2. Imọ-ẹrọ Kọmputa. - Engineer ADEYEYE

3. Imọ-ẹrọ Ilu. - OLAGUNJU

4. Enjinnia Mekaniki. - LADIPO OA Ogbeni

**<u>Oluko ti Ayika Studies</u>** . 

1. Estate Management ati Idiyele. - OLADENI

2. Apẹrẹ Njagun ati Imọ-ẹrọ Aṣọ - ODESANMI AE MR

3. Architectural Technology - OLADOSU OM MR

4. Fine ati Applied Art - MR ADELEKE

**<u>Ẹ̀ka ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì.</u>** 

1. Statistics - MR ODUSINA

2. Computer Science - OLAWALE

3. Imọ-ẹrọ yàrá Imọ-ẹrọ - BOLANLE EO MR.

4. Libaray and Information Science - FATOKUN AM MR

1. Accountancy - BOLAJI SA MRS.

## itan
Adeseun Ogundoyin Polytechnic, Eruwa ni won da sile ni odun 2014. A ti n pe ni The Ibarapa Polytechnic, Eruwa tele.

## Àwọn iṣẹ́ ìkẹ́kọ̀ọ́
Ile-ẹkọ naa nfunni ni awọn iṣẹ ikẹkọ wọnyi; 

* Fine Aworan
* Business Administration & amupu;
* Office Technology Ati Management
* Estate Management Ati Idiyele
* Awọn iṣiro
* Arts Ati Industrial Design
* Imọ-ẹrọ Kọmputa
* Rira Ati Ipese
* Itanna / Itanna Engineering Technology
* Imọ-ẹrọ yàrá Imọ-ẹrọ
* Imo komputa sayensi
* Mechanical Engineering Technology
* Imọ-ẹrọ Imọ-ẹrọ Ilu
* Library Ati Alaye Imọ
* Imọ-ẹrọ ayaworan
* Fashion Design
* Apẹrẹ Njagun Ati Imọ-ẹrọ Aṣọ
* Ibi Ibaraẹnisọrọ
*

## Awọn ibeere Gbigbawọle
Oludije ti o n wa gbigba wọle si Adeosun Ogundoyin Polytechnic gbọdọ ti yan polytechnic gẹgẹbi yiyan akọkọ ninu Idanwo Iṣọkan ti Ile-ẹkọ giga ti iṣọkan (UTME) ati pe ko ni Dimegilio ohunkohun ti o din ju 120, pẹlu abajade O'level ti o yẹ ni WAEC  ati NECO, NABTEB ati pe ko ni nkankan kere ju 5 kirẹditi kọja ni awọn koko-ọrọ ti o yẹ. 

## Àpéjọ
Ni ọjọ 19th ti oṣu karun, ọdun 2023 awọn ọmọ ile-iwe giga ti imọ-ẹrọ imọ-ẹrọ 8000. Apejọ naa ni idapo ati dapọ pẹlu awọn ọmọ ile-iwe giga ti tẹlẹ ninu imọ-ẹrọ imọ-ẹrọ lati igba ti o jẹ adaṣe ni ọdun 2014. 

## Awọn itọkasi
Oyo State College of Agriculture and Technology

thumb|Àmì ẹ̀yẹ Oyo State College of Agriculture and Technology
**Oyo State College of Agriculture and Technology (OYSCATECH)** jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ gíga kan tí ó wà ní Ìgbò-Òrà ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, Nàìjíríà. Wọ́n dá ilé-ẹ̀kọ́ náà sílẹ̀ ní ọdún 2006, ó sì ń ṣàkóso nípa àgbé, ìmọ̀-èrọ àti àwọn ẹ̀ka ìmọ̀ mìíràn tí ó jọmọ́. Kọ́lẹ́ẹ̀jì náà ń pèsè orísirísi ètò ẹ̀kọ́, tí ó ń yọrí sí àmì ẹ̀yẹ-ẹ́rí, dìpọ̀mà, àti ìwé-ẹ̀rí nípa ìmọ̀-ọ̀gbìn, ẹ̀rọ, ìmọ̀ kọ̀mpútà àti àwọn ẹ̀ka tí ó jọmọ́..

Ilé-ẹ̀kọ́ náà jẹ́ polytechnic tí Ìpínlẹ̀ ọ̀yọ́ ní agbègbè Gúúsù Ìwọ̀ oòrùn Nàìjíríà. Ó ní ìmọ̀lára àṣẹ àti fọwọ́sowọ́lé látọ́run National Board for Technical Education (NBTE) ní orílẹ̀-ẹ̀dẹ̀ Nàìjíríà.

## Àwọn ètò èkó
Oyo State College of Agriculture and Technology ń pèsè orísirísi àwọn ẹ̀kọ́ nípa àgbé, ìmọ̀-èrọ àti àwọn ẹ̀ka tó jọmọ́, gégé bíi:

* Agricultural Technology
* Animal Production and Health Technology
* Fisheries and Technology
* Public Administration
* Computer Science
* Statistics
* Business Administration and Management
* Estate Management and Valuation
* Urban and Regional Planning
* Agricultural Engineering Technology
* Electrical and Electronics Engineering Technology
* Crop Production and Protection Technology
* Vocational and Entrepreneur Training

## Àwọn Ìtọ́kasí
Alhaji Abdul-Azeez Arisekola Alao

**AbdulAzeez Arisekola-Alao** (February 14, 1945 – June 18, 2014)  was a Nigerian billionaire and Islamic leader based in Ibadan, and also the Aare Musulumi of Yorubaland .

## Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
Arisekola-Alao ni won bi ni Adigun, abule kan ni Ona-ara, nipinle Oyo, si Pa Abdul Raheem Olaniyan Alao ati Alhaja Olatutu Alao. O lọ si ile-iwe alakọbẹrẹ St. Luke ni abule, ati ile-iwe alakọbẹrẹ ICC ni Igosun. Ni ọdun 1960, o gba Iwe-ẹri Ilọkuro Ile-iwe Alakọbẹrẹ rẹ. Lọ́dún yẹn náà, ó lọ sí ìlú Ìbàdàn. Ileewe girama to gbajugbaja niluu Ibadan ni won gba e, sugbon ko le lo nitori awon molebi re ko le san owo ileewe naa, bee ni ko le gba iwe-oye.

## Iṣẹ-ṣiṣe
Arisekola-Alao di oníṣòwò akẹ́kọ̀ọ́ lábẹ́ ẹ̀gbọ́n rẹ̀ ní Ọjà Gbagi ní Ìbàdàn. Ni 1961, o dapọ ile-iṣẹ iṣowo tirẹ, ti a npè ni Azeez Arisekola Trading Company. Laipẹ lẹhinna, o di oluṣakoso agbegbe ti Imperial Chemical Industries, ile-iṣẹ Gẹẹsi kan, fun Nigeria'a Western State.

Ni odun 1980, Arisekola-Alao di Aare Musulumi ti ile Yoruba.

Arisekola-Alao ni Igbakeji Aare Gbogbogbo ti Nigerian Supreme Council for Islamic Affairs ni akoko ti iku re/. 

## Idanimọ
Ni odun 2006, Arisekola-Alao je oruko Aare ti ilu Ibadan. 

## Igbesi aye ara ẹni
Arisekola-Alao ti ni iyawo ti o si bi ọmọ pẹlu ọpọlọpọ awọn obirin. Iyawo akọkọ, ti a bi ni 1945, ku ni 2013. Ni ọsẹ meji lẹhin iku Arisekola-Alao, iyawo miiran, Jelilat, ku ni ibẹrẹ Keje 2014 lẹhin ijamba ọkọ ayọkẹlẹ kan.

## Iku ati ogún
Ojo kejidinlogun osu kefa odun 2014 lo ku ninu orun re ni ile re ni ilu London, UK, ti won si sin si ile re to wa niluu Ibadan lojo 20 osu kefa odun 2014. Awon oloselu Bola Tinubu ati Bode George, ati olorin King Sunny Ade lo peju sibi isinku e.

Ìjọba ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ kéde ọ̀fọ̀ ọlọ́sẹ̀ kan lẹ́yìn ikú Arisekola-Alao. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ìbàdàn
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2014
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1945
Pineapple

**Ope oyinbo** (*Ananas comosus*)  je eso ti o se je ; o sí je eso ti o ni iwulo pataki julo ninu idileBromeliaceae.

Ọpẹ oyinbo je eso ti o tan mo awon south Amerika nitori wipe ibi yìí ni a ti n gbin lati ojo to ti pe wa. Ifarahan ọpẹ òyìnbó sì euroopu ni ọdún  jeki o je ohun asa ti o se pataki julo. Lati odun 1820s ni ọpẹ òyìnbó ti je ohun ogbin ti o se gbin ni ilẹ alawọ ewe ti òyìnbó pe ni greenhouse  ati ni ile ti a tile gbin nnkan.

O

Ọpẹ òyìnbó  je èsó ti ki ga pupo,ododo ori rẹ ma n parapọ̀ lati di eso rẹpẹtẹ. Ohun ogbin yi máan so lori eso re Abi lati Egbe ,o sí ti maan dagba fún jíjẹ láàrin ọdún kàn.

.

## Awọn Atokasi
Hamidou Toure

Hamidou Touré (ti a bi 14 Oṣu Kẹwa Ọdun 1954) jẹ onimọ-jinlẹ Burkinabès kan ti o ti ṣe ipa pataki ninu idagbasoke awọn eto mathimatiki ni Burkina Faso, lati ipele ile-iwe ṣaaju si ipele ile-ẹkọ giga.￼

## Igbesi aye ati iṣẹ

### Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
Hamidou Touré ni a bi ni 14 Oṣu Kẹwa Ọdun 1954.[1] O ti gba awọn iwọn pupọ ni mathimatiki, pẹlu Dokita ti Philosophy ni 1982 ati oye oye oye ni 1994 lati Ile-ẹkọ giga ti Franche-Comté ni Besançon, France, ati doctorate d'état ni 1995 lati Université de Ouagadougou ni Burkina Faso.[1][2]

### Iṣẹ-ṣiṣe
Toure darapọ mọ Ẹka Iṣiro ti Ile-ẹkọ giga ti Ouagadougou ni Burkina Faso. Dẹẹdi o gun awọn ipo eto-ẹkọ ati nikẹhin o yan gẹgẹ bi olukọ ọjọgbọn ni 2002.[3]

O ti ṣe ọpọlọpọ awọn ipo ti olori ni Institute of Mathematics and Physics, pẹlu jijẹ ori ti Ẹka Iṣiro, Ori ti Awọn eto ile-iwe giga, Igbakeji Oludari ti Ile-iṣẹ ti Awọn Imọ-ẹrọ Kọmputa ni idiyele ti Ikẹkọ ijinna ati ICT, Oludari ti University ti Ile-iṣẹ Imọ-ẹkọ Pedagogical, Oludari Ile-ẹkọ giga ti Ile-ẹkọ giga ti Afirika, Oludari ti Ẹkọ Ikẹkọ jijin ti Multimedia Communicator, Oludari ti Laboratory of LAME Equations and Mathematical Analysis,[4] ati Oludari ti African Mathematics Millennium Science Initiative (AMMSI)'s West African Regional Office Regional Office .[3]

Ni afikun si awọn ipo ẹkọ rẹ, o tun ti ṣiṣẹ bi Olukọni Agba ni ICTP ni Trieste, Italy, ati pe o jẹ Oludasile-oludasile ati Alakoso ti Nẹtiwọọki Iwadi PDE Modeling ati Iṣakoso. O jẹ ọmọ ẹgbẹ ti Igbimọ Alase ti African Mathematical Union (UMA) ati ọpọlọpọ awọn awujọ ọjọgbọn miiran.[3]

Ilowosi Toure ninu mathimatiki kọja iwadi ati ikọni. O ti ṣe ipa pataki ninu idagbasoke awọn eto mathimatiki ni Burkina Faso, lati ipele ile-iwe ṣaaju si ipele ile-ẹkọ giga.[5][6] Ni afikun, o jẹ ọmọ ẹgbẹ ti African Mathematical Union, o si ti kopa ninu iṣeto ti Awọn ile-iwe Iṣiro Afirika.[7]

Toure ti jẹ ọmọ ẹgbẹ ti Ile-iṣẹ International fun Pure ati Mathematics Applied (CIMPA), ati pe o ti lọ si awọn apejọ ati fun awọn ikowe ni ọpọlọpọ awọn orilẹ-ede, pẹlu Japan, India, ati France.[7] O tun jẹ akọwe titilai ti National Academy of Sciences of Burkina Faso.[8]

## Iwadi
Toure ti ṣe atẹjade iwadi lori awọn idogba iyatọ ti apakan, awọn ẹgbẹ alaiṣe alaiṣe, ati awoṣe mathematiki, laarin awọn akọle miiran.[9] Toure ti ṣe awọn ipa pataki si aaye ti mathimatiki. O jẹ idojukọ akọkọ lori iwadi ti awọn idogba parabolic elliptic ti kii ṣe ori ayelujara laarin ọrọ ti awọn idogba itankalẹ ni awọn aaye Banach.[10][11][12] Ni afikun, o nifẹ si iṣoro imuduro ti awọn idogba parabolic-hyperbolic ti iseda ti kii ṣe lainidi, bakanna bi awọn abala mathematiki ati awọn abala nọmba ti awọn idoti ati gbigbe ni awọn agbegbe la kọja.[13] Iṣẹ rẹ pẹlu itupalẹ, itupalẹ iṣẹ, ati ikẹkọ awọn idogba iyatọ apakan.[15][6]

## Awards ati iyin
Touré jẹ olugba ti International Mathematical Union (IMU) Breakthrough Prize, ti a funni fun awọn ilowosi rẹ si idagbasoke ti mathimatiki ni Burkina Faso ati Afirika lapapọ.[8] O tun jẹ ẹlẹgbẹ ti Ile-ẹkọ giga ti Imọ-jinlẹ Afirika lati ọdun 2009.[3]

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1954
Ogbomoso High School

**Ile-iwe giga Ogbomosho** jẹ Ile-iwe Atẹle Ijọba ni Nigeria ti o wa ni Ogbomosho Oyo State, Nigeria. O je idasile ni 1 April 1952 Ile-iwe giga Ogbomosho di ipo pataki laarin awọn ile-iwe ijọba ni Ogbomosho. Ile-iwe naa ni awọn kilasi kekere ati agba. Edmund Godwin Oluwemimo Gesinde ni olori ile-iwe akoko.

## Itan
Ile-iwe naa ti dasilẹ ṣaaju ki orilẹ-ede Naijiria to gba ominira lọwọ awọn ọga ijọba rẹ ti ilẹ Gẹẹsi ni ọdun 1960. O jẹ ile-iwe girama ti atijọ julọ ni Nigeria (CMS Grammar School, Bariga, Lagos; June 6, 1859). 

Ogbomoso Parapo to je egbe asa awujo ti awon omo Ogbomoso lo se ipinnu ikeyin lati da ileewe naa sile laarin gbongan ilu Ogbomoso ni ile igbimo asofin olodoodun ni ojo kerindinlogbon osu kejila odun 1951, ti won si ti gba leta ase lati si ileewe girama lowo Hunt. A. Cooke, Oludari Ẹkọ, Agbegbe Oorun ti Nigeria. Lẹ́tà náà, tí wọ́n kọ ní March 18, 1952, sọ pé ọjọ́ tó gbéṣẹ́ láti bẹ̀rẹ̀ ilé ẹ̀kọ́ náà jẹ́ April 1, 1952.

## Foundation osise

* Principal: Edmund Godwin Oluwemimo Gesinde.
* Igbakeji Olori: Oloye Nathaniel Agboola Adibi
* Olukọni akọkọ & Olukọni Ile: Benjamin Ayodele Idowu
* Olori ile wiwọ: Ben Faluyi
* Master Finesse: Ayo Adelowo
* Olukọni Geography: JA Adeniran
* Olukọni iṣẹ ọwọ: Ajani (Baaba)

### Awọn olori ile-iwe

# EGO Gesinde 01/04/1952 si 18/04/1972
# AD Pariola 01/05/1972 to 31/01/1975
# GK Dada 03/05/1975 to 31/07/1976
# JA Alao 01/08/1976 to 31/07/1984
# S. A Adepoju 01/08/1984 to 31/07/1986
# SO Ladanu (Iṣe) 12/09/1986 si 23/12/1986
# TO Beyioku 29/12/1986 si 03/01/1996
# EO Olaleye 04/01/1996 si 30/07/1999
# AA Isola (Iṣe) 03/07/1999 si 10/10/1999
# Alhaji YA Alao 11/10/1999 to 30/09/2002
# Lola Oladepo 01/10/2002 to 16/04/2011
# Ayo Isola 27/04/2011 to 11/04/2016
# Samuel Adesina 09/01/2017 to 02/07/2018
# Racheal Onaolapo Phillips 06/07/2018 si 01/03/2022
# Tolani Adekunmi Adewumi 02/03/2022 titi di oni
# Rachael Onaolapo Phillips.

## Awọn itọkasi
Mulikat Akande-Adeola

**Mulikat Akande-Adeola** (ojoibi 11 November 1960) je agbejoro ati oloselu omo Naijiria. Odun 2007 ni won dibo yan gege bi omo ile igbimo asoju-sofin Naijiria lori egbe oselu Peoples Democratic Party to n soju agbegbe Ogbomoso North, South ati Orire ni odun 2007 ti won si tun yan ni odun 2011.

## Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
A bi Mulikat Akande ni ojo kokanla osu kokanla odun 1960 ni ilu Kaduna, ni apa ariwa orileede Naijiria si Alhaji ati Alhaja Akande ti idile Jokodolu. O lọ si ile-iwe alakọbẹrẹ St. Annes ati Queen Amina College ni Kaduna. Leyin eko girama, o lo si College of Arts and Science, Zaria fun ipele A re, leyin na o lo si Ahmadu Bello University ni 1979, nibi ti o ti kawe nipa ofin ti o si gba LL. B. ( Apon of Laws ) ni 1982 pẹlu oke keji kilasi. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ òfin lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà, wọ́n sì pè é lọ́dún 1983. Lẹ́yìn náà, ó lọ sí yunifásítì ti Èkó fún ìwé ẹ̀rí rẹ̀ kejì nínú Òfin ( Master of Laws (LL.M.) ) ní ọdún 1985.

O bẹrẹ iṣẹ ofin rẹ ni eka ile-ifowopamọ nibiti o ti dide si Akowe Ile-iṣẹ / Oludamọran ofin lati 1988 si 1996. Lẹhinna o lọ kuro lati ṣakoso ile-iṣẹ amofin aladani rẹ, M. L. Akande and Company, lati 1997 si 2007. Lọwọlọwọ o jẹ alaga ti ile-iṣẹ naa lọwọlọwọ. Igbimọ Pilot Finance Ltd.

## Oselu ọmọ
Odun 1998 lo kopa ninu oselu lori eto egbe Peoples Democratic Party. Ni odun 2007, won yan an si ile igbimo asofin lati soju agbegbe Ogbomosho North, South ati Orire Federal Constituency. Bakan naa lo tun je omo ile igbimo asofin ECOWAS lati odun 2007 si 2011. Ni odun 2011 lo dije dupo Aare ile igbimo asofin, o si di obinrin akoko ti o di ipo olori poju ni ipele isofin apapo. Ni ọdun 2018, o di obinrin akọkọ ti PDP yan fun Sẹnetọ Ariwa Oyo.

Ni Oṣu Karun ọdun 2022, o fi ẹgbẹ PDP silẹ lọ si Social Democratic Party lati dije fun tikẹti ti agbegbe sẹnatorial Oyo North. O kuro latari iyapa ti ko le yanju pelu gomina Seyi Makinde ti Ipinle Oyo ti o ran lowo lati di gomina lodun 2019. 

### Esun ewu si aye
Ni Oṣu Kẹta ọdun 2021, o gbe itaniji soke pe igbesi aye rẹ wa labẹ ewu. Minisita fun eto idagbasoke awọn ọdọ ati ere idaraya, Oloye Sunday Dare kilọ pe ko si ohun ti ko le ṣẹlẹ si oun, o si kesi gomina Seyi Makinde lati tọju ọrọ naa pẹlu gbogbo ohun to ṣe pataki ki o rii daju aabo gbogbo yika fun oun. O tun ke si awọn ile-iṣẹ aabo lati dide si ayeye naa ki wọn rii pe igbesi aye rẹ ko si ninu ewu lonakona. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1960
Djeffal Fayçal

Djuffonal Fanyçal jẹ ọjọgbọn ti algerian ti imọ-ẹrọ imọ-ẹrọ & lilo awọn imọ-ẹrọ ni Ile-ẹkọ giga ti Batna. O jẹ ọmọ ẹgbẹ ti ijọba arab-German ti awọn sciences ati awọn eniyan, ẹlẹgbẹ ti Ile-ẹkọ giga ti Ile-iwe Afirika ati Olumulo ti Microsoft - Tads - ẹbun AS.[1][2][3][4][5]

## Eto ẹkọ
A bi ni BATNA, Alciria ni ọdun 1975. O gba B.S- rẹ, M. SC rẹ ati PhD rẹ lati Ile-ẹkọ giga lati ọdun-ẹkọ giga ti Batna ni ọdun 1998, 2001 ati 2001 lẹsẹsẹ.[6][7][2]

## Awọn ọrẹ ijinle sayensi
O ti mọ fun awọn ọrẹ rẹ ninu idagbasoke ọna tuntun lati ṣe iwadi awọn ẹrọ itanna nanoscotroc ati awọn Circuit. Awọn ọna iwadi rẹ ni a ka pẹlu idagbasoke ti onka awọn orisun-ara ti aramada .[4][1]

## Iṣẹ ile-ẹkọ
O darapọ mọ ile-ẹkọ giga ti Batna ni ọdun 2003 nibiti o ti di oluranlọwọ Prost Prof Proformy ni ọdun 2007. Ni ọdun 2012 o di ọjọgbọn ti ajọṣepọ ati ni 2020 o di alamọdaju.[5][1]

## Idapọ ati ẹgbẹ
O jẹ ọmọ ẹgbẹ ti Igbimọ Imọ-jinlẹ ti Institute ti Awọn Itanna, International Association International ti awọn ẹlẹrọ ati awujọ iwadi European. O tun jẹ ọmọ ẹgbẹ ti Ile-ẹkọ arab-German ti awọn sciences ati awọn eniyan, ọdọ Agbaye Ile-ẹkọ giga ti ẹlẹgbẹ ati agba ti ẹkọ.[1][5]

## Awara ati awọn iyin
O gba ẹbun Shoman fun awọn oniwadi Arab - imọ-ẹrọ ti nwo ni imọ-ẹrọ ni ọdun 2011, ati ẹbun Microsoft-Twas-AAS IN 2010.[1][6]

## Itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1975
Longan

***Dimocarpus longan***, ti a mo kaakiri gege bi **longan** () and **dragon's eye**, je igi eya ti ohun ogbin re se je.  O je okan lara awon igi ebi ọsẹ berry  Sapindaceae, ti  lychee ati rambutan je okan lara won.  Eso longan jọ ti lychee sugbon o yato diẹ lenu . èsó yi wa lati  tropical Asia ati China.

Longan (from Cantonese *lùhng-ngáahn* , literally 'dragon eye'),   je oruko yii nitori pe o jọ ojú inú   nigbati a ba sí epo ara rẹ (omo inu dudu maan farahàn bi pupil ati íris ti oju eniyan). Irúgbìn yìí kere ,o ri roboto,o sì lè daradara,o sì tún dudu pelu. Ti eso yìí bá pon,eyin re maan ro,a tun maan duro sinsin,eyi ni o maan mu ki eso yìí se sí boro nipa fifun t'inu rẹ jade bi eni pe a nfo eso sunflower. Nigbati  epo re ba ni omi ninu ,ti o sì rọ,eso yìi ko ki se sí. Ríro epo yii le  je bákan nitori o le ro nipa Ikore ti ko gbọ tabi tori oríṣi epo ti o je tabi nitori weda tabi nitori ibi ti a kọ wọn si.

## Subspecies
Plants of the World Online lists:

* *D. longan* var. *echinatus* Leenhouts (Borneo, Philippines)
* *D. longan* var. *longetiolatus* Leenhouts (Viet Nam)
* *D. longan* subsp. *malesianus* Leenh. (widespread SE Asia)
* *D. longan* var. *obtusus* (Pierre) Leenh. (Indo-China)

## Awọn Atokasi
*
*
Asimina triloba

***Asimina triloba,*** ti amo ni ibepe òyìnbó , ibepe tabi ibeepe laarin awọn orukọ ti o wa ni igberiko, je igi kekere ti o tan mo eastern United States ati Canada,  o sì nso eso ti o Tobi ti o sì ni awo ofeefe sí awo ewe. *Asimina*  je eya irúgbìn lati inu idile  tropical ati subtropical flowering Annonaceae,  *Asimina triloba*  si je gbogi laarin wọn.  Awọn eso ti eya rẹ yato ti o sì jẹ gbajugbaja ninu idile Annonaceae jecustard-apple, cherimoya, sweetsop, ylang-ylang, ati soursop.

Ibepe yìí jé clonal understory igi ti igi igbó lile ti a le ri ninu Igbo ti a ti maan ri igi gedu ,a le ri ni ibi ti ile tẹju sí pelu hilly upland . O ni ewe ti ko le rara,o si Tobi pẹlu tipsi ,o si ni awọn iwa irúgbìn Igbo ojo ti a mo ni geesi ni rainforest sí irú irúgbìn ti temperate rangi. Ibepe je eso ti o se je juju ni ile United state. (ti a o ba ka gourds, ti a mo sí ẹfọ dipo eso fún ilo kulinary ,Amoo ninu botani ,a mo won sì eso

Eso ibepe dun pelu kustard flavour ti o jọ ògèdè,mango tabi ọpẹ oyinbo. Won saba maan je ni rirọ sugbon a tun le fi se ìfẹ kreamu ati baked desserts. Besituni, eyin re,ewe ,eso ati irúgbìn re ni potenti  neurotoxin annonacin.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Abubakar Surajo Imam

**Abubakar Surajo Imam** jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n ọmọ ogun orílẹ̀-èdè Nàìjíríà . O ṣe amọja ni awọn mechatronics ati roboti ati pe o jẹ Alakoso lọwọlọwọ ti Ẹka ti Imọ-ẹrọ Mechatronics ni Ile-ẹkọ giga Aabo Naijiria. 

## Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
Imam je omo bibi Kankia ni ipinle Katsina . O gba oye akọkọ lati Bayero University Kano ni Mechanical Engineering ni ọdun 2001. O gba Msc ati Phd rẹ ni Mechatronics ati Robotics lati Ile-ẹkọ giga Newcastle, United Kingdom ni 2009 ati 2014 lẹsẹsẹ.   

## Iṣẹ-ṣiṣe
Imam bẹrẹ iṣẹ rẹ gẹgẹbi ọmọ ẹgbẹ ti iṣẹ ija-ija kukuru 32 ati pe o ni asopọ si ẹka ẹrọ itanna ati ẹrọ. Lẹhinna o di igbimọ deede ati ṣe awọn iwadii ati awọn ẹkọ rẹ ni awọn ẹka oriṣiriṣi ati awọn ile-ẹkọ giga bii Air Force Institute of Technology ni Kaduna; Ahmadu Bello University ni Zaria; Aliko Dangote University of Science and Technology ni Ipinle Kano; ati Defence Industries Corporation of Nigeria.   

## Awọn atẹjade

* Mechatronics fun Awọn olubere: Awọn iṣẹ akanṣe 21 fun PIC Microcontrollers (2012). 
* Apẹrẹ ati ikole ti a kekere-asekale rotorcraft uav eto. (2014). 
* Awoṣe Quadrotor eto iṣakoso ọkọ ofurufu asọtẹlẹ. (2014). 

## Awọn itọkasi
Chrysophyllum cainito

***Chrysophyllum cainito*** jẹ́ igi olooru tí idile Sapotaceae . Ó jẹ́ abínibí sí Isthmus ti Panama, níbití o ti jẹ́ ilé.  Ó ti tàn sí àwọn Antilles Nla àti àwọn West Indies àti pé ó ti dàgbà ní báyìí ní gbogbo àwọn ilẹ n wáyé, pẹ̀lú Gúúsù ìlà oòrùn Asia.  Ó dàgbà ní kíákíá ó sì dé 20 mítà ni gíga.

## Orúkọ
Àwọn èso ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn orúkọ. Àwọn orúkọ tí ó wọ́pọ̀ **cainito** àti **caimito** lè wá láti àwọn ọ̀rọ̀ Mayan  (oje),  (ọmu), àti  (sap),  nípasẹ̀ Sípénì. Ó tún npe ní orísirísi **tar apple**, **star apple** (ni àwọn Cook Islands, fún àpẹẹrẹ), **eléyi ti star apple**, **ti nmu bunkun igi**, **abiaba**, **pomme de lait**, **estrella**, **wara eso** ati **aguay** . A tún mọ̀ sí *Achras cainito* .

## Àpèjúwe

### Igi
left|thumb|200x200px| Awọn ewe
Àwọn ewé náà jẹ́ evergreen, òmìíiiran, oval gbogbo, 5-15&nbsp;cm gùn; ẹgbẹ́ abẹ́ rẹ̀ máa ń tanna pẹ̀lú golden nígbà tí a bá rí ní ibi to jìnnà. Àwọn òdòdó kékeré náà jẹ́ funfun aláwọ̀ ewé, wọ́n sì ní òórùn olóòórùn dídùn. Igáànaú tuń jẹ hermaphroditiself-fertileoroÓ.ń Oúnòu õrùí ói ágbágbara. 
right|thumb|233x233px| Awọn eso, nigbagbogbo eleyi ti, tun wa ni alawọ ewe tabi pupa
Èso náà jẹ́ globose àti ní déédé ìwọ̀n láti méjì sí mẹ́ta ínṣísì ní ìwọ̀n ìlà òpin.  Nígbàtí o bá pọ́n, ó máa ń ní àwọ̀ tí ó rẹwẹ̀sì tí ó farahàn ní àyíká calyx . Awoṣe ìràwọ̀ dídán kan hàn nínú tí kó nira. Aláwọ̀ ewé-funfun àti èso pupa cultivars wà nígbà mìíràn. Àwọ̀ rẹ kún fún latex, àti pé méjèèjì àti àwọ̀ rẹ̀ kò jẹ́ oúnjẹ. Àwọn ìrùgbin fífẹ̀ jẹ́ brown fẹ́ẹ́rẹ́fẹ́ àti líle. Ó jẹ́ igi tí ń so èso lásìkò.&#x5B; **' &#x5D;</sup>

Àwọn èso ti wà ní lílò bí àwọn kan alábapàdé dẹ́sáàtì èso; ó dùn àti wọ́n Pin nígbà tí ó tutù. Èso náà tún wà ní àwọn àwọ̀ mẹ́ta, éyi tó dúdú, aláwọ̀ ewé aláwọ̀ ewé àti pupa. Àwọn èso eléyi tí ó ní àwọ̀-àwọ̀ àti àwọ̀-ara tí ó nípọn nígbà tí àwọn èso aláwọ̀ ewé aláwọ̀ ewé ni àwọ̀ tí ó ní àwọ̀-ara àti omi tí ó pọ̀jù; àwọn pupa orísirísi kò wọ́pọ̀.</link><sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; **' &#x5D;

Nọ́mbà àwọn ẹ̀yà tí ó jọmó, tí a tún pè ní apples star, ti dàgbà ní Áfíríkà pẹ̀lú *Gambeya albida* àti *G. africana* . 

## Ilé àwòrán

Fáìlì:Chrysophyllum_cainito0.jpg|alt=Cainito fruit cut in half|Cainito èso tí a gé ní ìdajì
Fáìlì:Star_Apple_(Kaimito).jpg|alt=Freshly plucked Cainitos|Titun tu Cainitos


## Àwọn ìtọ́kasí

## Ìta ìjápọ
Data related to Chrysophyllum cainito at Wikispecies

* Dept. ti Horticulture Purdue University
* Wiwọle Aaye Quisqualis fun C. cainito
* Orukọ Vietnamese ti Chrysophyllum cainito jẹ vú sữa
Irvingia

right|thumb|267x267px|''rvingia malayana'' in Buon Ma Thuot, Dak Lak, Vietnam
***Irvingia***  je eya igi ti afrika ati Southeast Asian  ni idile Irvingiaceae, a sì lè mọ sí àwọn orúkọ bi  mangoro igbẹ, mangoro ti afrika, mangoro igbo, **dika**, **mbukpap uyo**  or **[[Irvingia gabonensis|ogbono]]**. Won so eso ti o jọ mangoro ti o dé se je ati wipe won ni ọra ati protein lara ninu nuti won.

Eso yi je drupe to Tobi pẹlu ara fibrous. Subtly aromatic nuts re ni a maan gbe ninu orun for itọju,a dé má ta ni odindi tabi ni powderi. A de lẹ gun won sì bí burẹdi dika tabi chocolati Gabon. Ikan inu mucilagi je ki a le lo fún elo obe bi ògbóno. Eyin re ni atun maan tẹ fún òróró.

Igi yìí lè jẹ igi gedu ti a nlo fún ile. A pe irvinga ni eya kan ni 1860

. ItO je ara áfríkà àti Southeast Asia TheEya yi ni a fi se ìyí funnard George Irving, a ti o jeRal Navy surgeon.

## Species
List of species:

## Awọn Atokasi

## External Link
Ogbonna Oparaku

Oparaku Ogbonna Ukachukwu jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà nípa ẹ̀rọ ẹ̀rọ abánáṣiṣẹ́ láti Yunifásítì ti Nàìjíríà, Nsukka.[1][2] O jẹ olukọ tẹlẹ ti Oluko ti Imọ-ẹrọ ati ori ti ẹka ti itanna ati ẹrọ itanna. O jẹ ọmọ ẹgbẹ ti Nigerian Society of Engineers (NSE) ati Institute of Electrical and Electronics Engineers (IEEE).[3][4]

## Ẹkọ
Ogbonna gba iwe eri ile iwe West African School Afikpo ni odun 1975. O gba iwe-iwe giga University of Nigeria Nsukka ni odun kan naa o si jade lodun 1980. O je anfaani British Council Sikolashipu ni 1985 o si lo lati tesiwaju re siwaju sii. oye dokita. Ni ọdun 1988, o gba PhD rẹ ni Solid State Electronics ati idojukọ lori “Iṣelọpọ, Iwa ati Awọn ẹkọ iduroṣinṣin ti InP/ITO Solar Cells lati University of Northumbria ni Newcastle.[5]

## Iṣẹ
Ogbonna bere ise re leyin NYSC re gege bi Onise-ẹrọ Itọju gegebi General Electric Company (Telecommunications) ni Apapa. Ni 1983, o gbaṣẹ nipasẹ University of Nigeria Nsukka gẹgẹ bi oluranlọwọ mewa nibiti o ti ṣiṣẹ ni ẹka ti Imọ-ẹrọ Itanna ati Ile-iṣẹ National fun Iwadi Agbara ati Idagbasoke titi di igba ti o fi jẹ olukọ ni ọdun 2003.[2][3]

## Awọn ipinnu lati pade Isakoso
Ogbonna ni a yan gẹgẹbi Oludari Ile-iṣẹ ti Orilẹ-ede fun Iwadi Agbara ati Idagbasoke lati 2004 si 2009. Ni ọdun 2011, o jẹ olori ti Ẹka ti Imọ-ẹrọ Itanna.[2][5]

## Omo egbe ati idapo
Ogbonna is a member of Nigerian Society of Engineer, Institution of Electrical and Electronic Engineers (IEEE), Solar Energy Society of Nigeria. He is a fellow of International Solar Energy Society, the Council for the Regulation of Engineering in Nigeria(COREN) and Nigerian Meteorological Society[3][4]

## Omowe Iyato / Special Awards
i) Sikolashipu Igbimọ Ilu Gẹẹsi fun ọdun meji M.Phil. eto ni UK (1985-1987)

ii) Sikolashipu funni lati pari eto PhD. fi fun Northumbria University ni Newcastle Lori Tyne fun iwadi lori ITO/InP aaye oorun ẹyin nipasẹ awọn British Aerospace Department. Oṣu Kẹta ọdun 1987￼

iii) Ni Oṣu Kejila ọdun 2003, Ẹgbẹ Agbara Oorun ti Nigeria fun olugba ni akọle ti “Fellow, Solar Energy Society of Nigeria” ni ọlá fun awọn ilowosi pataki wọn si awujọ lapapọ ati si iwadii agbara, idagbasoke, ati itankale ni pataki.￼

v) Ile-iṣẹ Kariaye fun Fisiksi Imọ-jinlẹ, Trieste, Ilu Italia, fun Abdus Salam ni ifiweranṣẹ “Olugba ẹlẹgbẹ” ni aaye ti awọn imọ-ẹrọ agbara ti kii ṣe isọdọtun. Lati Oṣu Kẹta ọdun 2004 titi di Oṣu kejila ọdun 2009, Aami Eye naa wa ni ipa.￼

vi) Aami Eye Akosile Agbaye. Fifun ni ọlá ti, ati ni idanimọ ti, Igbimọ Olootu Akọọlẹ Agbaye[6]

## Awọn atẹjade ti a yan

* 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1956
Femi Fadugba

**Femi Fadugba** (ti a bi ni 1987) jẹ onkọwe ilẹ̀ Gẹẹsi ati onímọ-fisiiki ti ó ń gbé ní ìlú Lọndọnu. Iwe akọkọ rẹ, *The Oke World*, ni a tẹjade nipasẹ Penguin Random House ni ọdun 2021. O ti wa ni tan-sinu fiimu kan nipasẹ Netflix, pẹlu Daniel Kaluuya .
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1987
Garcinia humilis

***Garcinia humilis***,  ti a tun mo sí  ***achachairú*** or ***achacha***, je eso igi ti o kere ti o tun tan mo mangosteen. O maan Wu ni apa southern Amazon basin ni aarin agbègbè Bolivia, sugbon ni enu ijo meta yii,a gbin ni rẹpẹtẹ fun tita ni Burdekin, Australia.  Eso yi se ipo keta ni ọdún  2012  ni àwardi Fruit Logistica Innovation Awards ti won se ni Berlin.

## Appearance
Achacha je eso ti o dara lati wo loju,awo rè sí da gidi. Irisi re dàbí ti eyin,o sì to centimeter mefa sí mẹrin ni diameter. O ni awo pupa mọ osan ti o ba pọn. Eso kaffee ti o se pataki ni,sugbon eso yìí lè ní ju irúgbìn eyo kan lo.

## Awọn Atokasi
Clausena lansium

***Clausena lansium***, tún mọ̀ bí **wampee** tàbí **wampi** (láti Cantonese黃皮;黄皮;      ),  jẹ́ ẹ̀yà tí àwọn igi aláìgbàgbọ́ tí ó lágbára ní gíga ti 3–8 m, nínú ìdílé Rutaceae, abínibí sí gúúsù ìlà-oòrùn Asia .

Àwọn ewé rẹ̀ jẹ́ dídán àti aláwọ̀ ewé dúdú. Àwọn òdodo funfun ní ìparí Oṣù Kẹ́ta jẹ́ funfun, pẹ̀lú mẹ́rin tàbí márùn petals, nípa 3-4&nbsp;mm ní òpin. Àwọn èso jẹ́ ófálì, nípa 3&nbsp;cm gùn àti 2&nbsp;cm ní ìwọ̀n ìlà òpin, àti pé ó ní àwọn irugbin méjì sí márùn tí ó gbà ~ 40-50% ti ìwọ̀n dídùn èso náà. Igi náà de gíga tí ó pọ̀jù ti àwọn míta 20. Ó dàgbà dáradára ní àwọn ipò òtútù tàbí àwọn agbègbè agbègbè, àti pé ó ní ìfaragbà sí òtútù. Àwọn igi Wampee dàgbà dáradára ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ilé, ṣùgbọ́n yóò dàgbà dára jùlọ ní loam ọlọ́rọ̀. 

Àwọn wampee ti wà ní gbìn fún àwọn oníwé- èso, èyí tí ó jẹ́ a èso -ajara-iwọn, ọsàn osan. Àwọ̀ àti àwọn irúgbìn rẹ̀ nígbàgbogbo jẹun lẹ́gbẹ̀ẹ́ tí kò nira, púpọ̀ bí kumquat. Igi náà jẹ́ olókìkí ní China, Vietnam, Philippines, Malaysia, àti Indonesia . Kéré nígbàgbogbo, ó dàgbà ní India, Sri Lanka, àti Queensland ; lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan, ó ti gbín pàápàá ní Florida àti Hawaii . 

Ó ti dàgbà lọ́pọ̀lọpọ̀ ní Àwọn agbègbè Tuntun ti Ìlú Họngi Kọngi, àti pé ó jẹ́ èso olókìkí láàrin àwọn ara abúlé Hakka abínibí.

## Ilé àwòrán

Fáìlì:Seedless_Wampee.JPG|alt=A hybrid, seedless wampee that is larger and juicier than the normal variety; however, it is still more sour than sweet.|A arabara, wampee ti ko ni irugbin ti o tobi ati juicier ju orisirisi deede lọ; sibẹsibẹ, o jẹ ṣi diẹ ekan ju dun.
Fáìlì:Clausena-lansium-Hong-Kong-1.JPG|alt=Flowering Clausena lansium in Hong Kong|Aladodo*Clausena lansium*niIlu Họngi Kọngi
Fáìlì:Clausena_lansium_unripe_fruits.JPG|alt=Unripe fruits on a Clausena lansium tree|Awon eso ti ko ni lori igi*Clausena lansium*kan
Fáìlì:Clausena_lanseium_seeds.jpg|alt=Clausena lansium seeds - the scale on the left is 1 mm per division|Awon irugbin*Clausena lansium*- egungun ni apa osi jẹ 1&nbsp;mm fun pipin


## Àwọn ìtọ́kasí
Cornus mas

***Cornus mas***, ni a tun mo sí **cornel** (a tun le pe ni **Cornelian cherry**, **European cornel** or **Cornelian cherry dogwood**), je eya shrubu tabi eya igi kekere ninu idile dogwood Cornaceae ti o tan mo Western Europe, Southern Europe, ati Southwestern Asia.

## Àpèjúwe
Eyi je shrubu ti o ga jù sí èyí ti o Tobi tabi igi kekere ti o dagba ni giga to metre máàrún sí méjìlá pẹlu eka ti o je awo Brown sí awo ewe. Ewe re keyin sí ara wọn,bi centimeter merin sí mewa ni gigun ati centimeter meji sí mẹrin ni fífẹ, pẹlú ovate sí awo oblong ati gbogbo ara re. Ododo rẹ jẹ kekere bi diameter máàrún sí mewa pẹlu ofeefe petali merin,ti a ṣẹda papo ni mewa sí ogún o le máàrún ni winter ti o ti pe laarin feburary ati marchi ni UK, ki ewe naa to farahan. Eso yìí jé oblong drupe pupa bi centimeter meji ni gigun sí 1.5cm ni diamita,o sì ni eso kan ninu.

## Awọn Atokasi
Khaled Elleithy

**Khaled Elleithy** jẹ ọmọ ara Egipti ti ilẹ-ilori Kọmputa ati awọn owo-ori. Oun ni Dean pataki ti Ile-ẹkọ giga ti awọn-oke, awọn igba, ati Ẹkọ ati pe o tun n ṣe bi Igbakeji Alakoso Alakoso fun Awọn Iwa Graduate ati Iwadi ni Ile-ẹkọ giga ti Bridgeport. 

## Ẹkọ
O gba oye akọkọ rẹ ni imọ-ẹrọ kọnputa ati iṣakoso adaṣe ni ọdun 1983 lati Ile-ẹkọ giga Alexandria. O gba oye giga rẹ ni awọn nẹtiwọki kọmputa lati ile-ẹkọ kanna ni 1986. O gba oye titunto si ni Imọ Kọmputa ni 1988 ati Ph.D. ìyí 1990 lati Ile-iṣẹ fun Awọn Ijinlẹ Kọmputa Onitẹsiwaju, University of Louisiana, Lafayette.

## Àwọn àfikún onímọ̀ sáyẹ́ǹsì
O ṣe awari awọn ohun elo tuntun fun imọ-ẹrọ alailowaya ati pe o kọ ẹrọ wiwa warapa ti o le rii ifihan agbara ṣaaju ikọlu naa.

## Idapọ ati ẹgbẹ
O jẹ ọmọ ẹgbẹ agba ti awujọ kọnputa IEEE. Ni 1990, o di ọmọ ẹgbẹ ti Association for Computing Machinery (ACM) ati ọmọ ẹgbẹ ti Ẹgbẹ Ifẹ Pataki lori Itumọ Kọmputa. Ni ọdun 1983, o di ọmọ ẹgbẹ igbesi aye ti Ẹgbẹ Imọ-ẹrọ Egypt. Ni 1988, o di ọmọ ẹgbẹ ti IEEE Circuits & Systems Society ati IEEE Computer Society. Ni ọdun 2018, o jẹ ọmọ ẹgbẹ ti Ile-ẹkọ giga ti Imọ-jinlẹ Afirika.

## Awọn itọkasi


Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Adetola Salau

**[[W: Adetola Salau (politician)|Adetola Salau]]**(Abi ni June 24, 1977) òjé Olukọ pẹlu Oloselu Ọmọ bíbí orilede Naijiria osi je olubadamoran pataki nípa ètò ẹkọ sí ijoba  Kwara State.

Oti fi igba kan je Olubadamoran Pataki Si Gómìnà ìpínlẹ̀ Èkó Laarin 2020-2023.

## Igbeaye Ati Eko
In Elizabeth, New Jersey|Elizabeth, New Jersey, Ni wọn ti bi Adetola Salau fún  Salau Ademola and Oreoluwa. Ọmọ  Ifelodun, Kwara|Ifelodun LGA in Kwara State, ti ori run re je  Offa, Nigeria|Offa local government in Kwara south.

O Gbọye Degree Ni Chemistry Ni Ile-eko Gíga Fordham University]] Ni Ọdún 1998, àti Syracuse University fun Ẹkọ Master Degrees Ni Engineering Management (2001) and Chemical Engineering (2004).  O Parí ekó Doctorate in Curriculum, Instruction and the Science of Learning No State University of New York at Buffalo.

## Ise
Adetola ni Olùdámọ̀ràn pàtàkì sí Gomina Kwara Lori Eto Ẹkọ.

Ọkan lára àwọn Olùkọ Adjunct lecturer|Adjunct Lecturer ni Fordham University  South Carolina and North Carolina

Oje Olùdásílẹ̀   Carisma4U Educational Foundation,  mathematics|STEM subjects as critical tools for improving lives and driving development.

## Awards
Amin ẹyẹ Sphere Woman of the Month: Adetola Salau
by Princewill Ohaji  July 6, 2021.

Award 100 top Career women in Africa

## Publications
Transforming learning through relevant STEM education for Nigerian students : (Work in Progress by the Social Innovation Enterprise; Carisma4U Educational Foundation)

## References
Sunday Iyahen

**Sunday Osarumwense Iyahen** (3 October 1937 – 28 January 2018) je omo Naijiria onimo isiro ati oloselu. Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ẹ̀kọ́ ìṣirò ní àwọn ilé ẹ̀kọ́ gíga ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti nílẹ̀ òkèèrè, ó sì ṣe ìrànlọ́wọ́ sí àbá èrò orí gbogboogbò ti àwọn àyè vector topological. Bakan naa lo ṣiṣẹ gẹgẹ bii Sẹnetọ ni ile igbimọ aṣofin Naijiria fun saa meji, to n ṣoju Bendel Central Senatorial District.

## Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
Ojo keta osu kewaa odun 1937 ni won bi Iyahen ni ilu Benin ni ipinle Edo ni orile-ede Naijiria.  Oun ni akọbi ninu o kere ju ọmọ mẹtadinlogun ti Solomon Igbinuwen Iyahen ati iyawo rẹ Aiwekhoe. 

Iyahen lọ si ile-iwe alakọbẹrẹ Saint Matthew ni Ilu Benin (1944-45), atẹle nipa Ile-iwe Saint Peter (1945-51) ni ilu kanna.  Awọn ile-iwe mejeeji wa labẹ iṣakoso ti Ẹgbẹ Aṣoju ti Ile-ijọsin, agbari ti o da lori Ilu Lọndọnu ti iṣeto ni 1799.  Lẹhinna o lọ si ile-ẹkọ giga Edo ni Ilu Benin. Ni ọdun 1956, o kọja ni idanwo ijẹrisi ile-iwe Cambridge, ti o gba Ẹka Ọkan. O kawe ni Government College, Ibadan, fun iwe eri ile-iwe giga Cambridge ni 1957-1958. 

Ni 1959, o forukọsilẹ ni University College, Ibadan, lati kọ ẹkọ mathimatiki. O gboye gboye pẹlu oye oye kilasi akọkọ ni mathimatiki ni ọdun 1963. Lẹhinna o tẹsiwaju si University of Keele, nibiti o ti gba Ph.D. ninu eko isiro 1967.  Lẹhinna o gba D.Sc. ni mathimatiki lati kanna University ni 1987. 

## Omowe ọmọ
O ṣe alabapin bi olukọ abẹwo si awọn ile-iṣẹ oriṣiriṣi, pẹlu University of Lagos, University of Jos, University of Port Harcourt, University of Ilorin, University of Nigeria, Nsukka, University of Cape Coast (Ghana), University of Khartoum (Sudan), ati University of Waterloo, Canada.

O ṣe atẹjade lori awọn iwe ti o ni ibatan mathematiki 100 ni awọn iwe iroyin agbaye,  ṣiṣẹ bi olootu-olori fun *Afrika Mathematika* ati Akosile ti Nigerian Mathematical Society,  o si ṣe alaga igbimọ ti Federal Polytechnic, Idah . 

O je elegbe omo egbe eko ijinle sayensi Naijiria ati Association Mathematical Association of Nigeria,  Iyahen tun je omo egbe London Mathematical Society, American Mathematical Society, ati International Mathematical Union . 

## Oselu ọmọ
Iyahen je Senato fun igba meji fun Federal Republic of Nigeria. O soju Bendel Central Senatorial District labẹ ipilẹ egbe National Party of Nigeria (NPN) ni olominira keji (Oṣu Kẹwa si Oṣu kejila ọdun 1983)  ati Social Democratic Party (SDP) ni olominira kẹta (August 1992 si Oṣu kọkanla ọdun 1993). Ó sìn ní oríṣiríṣi iṣẹ́ nínú ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin, gẹ́gẹ́ bí alága ìgbìmọ̀ lórí Ẹ̀kọ́, sáyẹ́ǹsì àti ìmọ̀ ẹ̀rọ, àti igbákejì alága Ìgbìmọ̀ Tó Ń Rí sí Ìnáwó àti Ìnáwó.

Iyahen ni iyawo Veronica Aigboduwa Osagie ni ojo karundinlogbon osu kesan odun 1967. Won bi omo mefa ati omo omo mokanla.

Iyahen ku ni ọjọ 28 Oṣu Kini ọdun 2018 ni Ilu Benin, Ipinle Edo, Nigeria. Ẹni ọgọrin ọdun ni. Ojo kerindinlogun osu keji odun 2018 ni won sin i si ile re ni ilu Benin. 

## Awọn itọkasi

### Awọn orisun

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ita ìjápọ

* Sunday Iyahen at the Mathematics Genealogy Project
*
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1937
Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Mirza melon

Egusi Mirza, je eso ti a tun mo sí  egusi torpedo, egusi **Mirzachul,** tabi egusi g**ulabi** ,o je oríṣi eso egusi ti o dun  ninu eya Cucumis ti o tan mo Uzbekistan ati

CentraAsia. o je eso ti a tun fi lo awọn ara Californiaia.

## Àpèjúwe
Won je eso ti o Tobi ,ti o to 25 pounds (11 kilo) ati iwọn 24 iches(61 centimeter) ni lenghti . Won je eso ti elongated shape ati rindi je ofeefee ti o ni creamy pẹlu beige streaking pẹlu pẹlu eran rẹ jẹ funfun. Flavor rẹ je nkan ti a le pe ni didun ati nkan ti o dara. Ni Uzbekistan,egusi ti ko ba se dada ni a maan kore nigba ti o ba ti pọn ju ,a de tun ma ge ,a sì tún maan sa so run. Eso yìí nilo ina ati oru dáadáa ,ati wipe powdery mildew le se sí. Eso yìí máa n tete fo.

## Orúkọ sísọ
Orúkọ Mirza  yìí jé gbongbo Persian ati o tun tumo sì omo oba tabi oloye nla".

## Wiwa
A maan ta ni orisirisi ojà àgbè ni gbogbo ayika California ati eso yìí wà káàkiri gbogbo ayelujara.

## Awọn Atokasi
Ismail El Gizouli

Ismail Abdel Rahim El Gizouli jẹ́ òṣìṣẹ́ ìjọba orílẹ̀-èdè Sudan kan tó mọ̀ nípa agbára àti àyíká, ó sì jẹ́ mẹ́ńbà ẹ̀ka ọ́fíìsì ti Ìgbìmọ̀ Tó Ń Rí sí Ìyípadà Ojú-ọjọ́ (IPCC). O ti ṣe bi alaga adele ti IPCC lati ọjọ 24 Oṣu Keji ọdun 2015, ni atẹle ifusilẹ ti Rajendra Kumar Pachauri. Ipinnu yii yoo wa titi di akoko idibo ti nbọ fun alaga, eyiti yoo waye ni apejọ 42nd ni Oṣu Kẹwa Ọdun 2015.

## Background ati ọmọ
Ismail El Gizouli kọ ẹkọ fisiksi ati mathimatiki ni Yunifasiti ti Khartoum nibiti o ti gboye gboye bii Apon ti Imọ. Lẹhinna o gba oye oye oye ninu Iwadii Iṣẹ ati Iṣiro ni Ile-ẹkọ giga ti Aston ni Ilu Gẹẹsi.

Gizouli darapọ mọ Ile-iṣẹ Iṣẹ ti Ile-iṣẹ Sudan ni ọdun 1971. Ni ọdun 1980 o yan gẹgẹ bi olori Ẹka Awọn eto Alaye ti Ile-iṣẹ Agbara ati Iwakusa, lẹhinna ṣiṣẹ gẹgẹ bi oludari ti Isakoso Agbara ti Orilẹ-ede lati 1988 si 1992. O tun ṣiṣẹ gẹgẹ bi alamọdaju. ati oludamọran fun awọn ẹgbẹ oriṣiriṣi, gẹgẹbi Banki Idagbasoke Afirika, UNEP, ati Banki Agbaye, ati ni ọdun 1998 darapọ mọ Igbimọ giga fun Ayika ati Awọn orisun Adayeba ti Sudan, nibiti o ti rii daju pe asopọ laarin ijọba Sudan ati United Nations (UNDP) ) fun awọn isẹpo apapọ ti o ni ibatan si iyipada afefe.

Lati 2002 Gizouli ti jẹ ọmọ ẹgbẹ ti ọfiisi IPCC, akọkọ bi igbakeji alaga ti Ẹgbẹ Ṣiṣẹ III (idinku iyipada oju-ọjọ), lẹhinna gẹgẹbi Igbakeji Alaga IPCC pẹlu ipa lati Oṣu Kẹwa Ọdun 2010. O ṣe alabapin si ijabọ igbelewọn kẹrin ati awọn ti o baamu kolaginni Iroyin. Paapaa bi o ṣe di awọn ipo mu ni IPCC, o tun jẹ Igbakeji Alaga ti Ẹka Facilitative ti Igbimọ Ibamu ti UNFCCC laarin ọdun 2005 ati 2007 ati lẹhinna ṣe bi Alakoso Igbimọ yii lati ọdun 2007 si 2009.

Ni atẹle ẹdun kan ti o dide lodi si Rajendra Kumar Pachauri nipasẹ oṣiṣẹ tẹlẹ kan, Pachauri fi ipo rẹ silẹ bi alaga IPCC ni ọjọ 24 Oṣu Keji ọdun 2015,  ati pe Gizouli ni a yan lati ṣe bi Alaga IPCC adele titi di idibo atẹle fun ipo ni ipade gbogboogbo ni Oṣu Kẹjọ ọdun 2015.

## Awọn atẹjade akiyesi

* *Awọn iteriba ti Ofin Idoko-owo Iṣẹ*, Ile-iṣẹ Iwadi Iṣẹ, Karthoum, 1975 
* *Isakoso Ipese Agbara ni Sudan*, UN, 1983
* *Agbegbe, Ibaṣepọ Agbara Idile Ilu (Ọran ti Sudan)*, Zed Books England, AFREPREN Series, 1988
* *Si ọna Ilana Itoju Agbara ni Sudan*, Karthoum, 1992
* *Awọn ibeere Agbara Ọjọ iwaju ni Ile-iṣẹ, Ọkọ ati Awọn Ẹka Ile-ẹkọ giga ni Gusu & Ila-oorun Afirika*, Iṣẹ Agbara Afirika, Banki Idagbasoke Afirika, 1994
* *Awọn ohun elo Agbara ati Ile-iṣẹ ni Afirika*, Zed Books England, AFREPREN Series, 1996
* *Ifowoleri, Owo-ori ati Inawo ti Awọn ile-iṣẹ Abala Agbara ni Sudan*, Iṣẹ Agbara Afirika, Banki Idagbasoke Afirika, 1994
* *Iyipada oju-ọjọ, Awọn otitọ & Awọn eeya*, Karthoum, 1998

## Awọn itọkasi


## Ita ìjápọ

* Ọdun 25 ti IPCC, Ismail El Gizouli (fidio, YouTube.com)
* IPCC oju-iwe ayelujara

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè