open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ayo Adesanya

**Ayọ́ Adésànyà** (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kọkànlá oṣù kẹjọ ọdún 1969) jẹ́ àgbà òṣèrébìnrin, olùdarí àti olóòtú sinimá àgbéléwò lédè Yorùbá àti Gẹ̀ẹ́sì.  Ó tún jẹ́ adarí àti olóòtú eré. Ayo Adesanya máa ń ṣàfihàn nínuụ eré Yorùbá àti ti Gẹ̀ẹ́sì.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
Ijagu, ní ìlú Ijebu, ní Ipinle Ogun ni Ayo Adesanya ti wá, ìyẹn ní apá Gúúsù ti apá ìwọ̀-oòrùn orílẹ̀-èdè Naijiria. Ilé-ìwè St. Anne's ní ìlú Ibadan ni ó ti kàwé, fún ti alákọ̀ọ́bèrẹ̀ àti ti girama. Lẹ́yìn náà, ó lọ University of Ibadan láti lọ kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú Mass Communication.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Ayo Adesanya bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ ní ọdún 1986 lẹ́yìn tí ó sin orílẹ̀-èdè rẹ̀ tán, ìyẹn NYSC. Ní ọdún 1996, ó darapọ̀ mọ́ àwọn tí ń ṣe eré àgbéléwò ti orílẹ̀-èdè Naijiria. Fíìmù Tunji Bamishigbin tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ *Palace* ní wọ́n ti kọ́kọ́ se àfihàn rẹ̀ fún ìgbà àkọ́kọ́. Ó padà darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ àwọn tí ń ṣe fíìmù Yorùbá. Nígbà náà ni ó bẹ̀rẹ̀ sí ní darí eré, tó sì ń gbé eré jáde. Ó ti gbé ọ̀pọ̀lọpọ̀ eré jáde, ó sì ti darí eré púpọ̀. Ayo Adesanya tún máa ń ṣe fíìmù Yorùbá àti ti Gẹ̀ẹ́sì.

## Ayé rẹ̀
Ayo Adesanya fìgbà kan jẹ́ ìyàwó Goriola Hassan, àmọ́ wọ́n ò fẹ́ ara wọn mọ́ báyìí. Ó bí ọmọkùnrin kan.

## Díẹ̀ lára àwọn eré àgbéléwò tíó tí kópa

**Living in Bondage (1992)* as Favour
**Living in Bondage 2 (1993)* as Favour
**Silent Night (1996) as Extra* 
**Out of Bounds (1997) as Adaora* 
**Most Wanted (1998) as Backside* 
**Tokunboh (1999) as Mudy*
**[[Remember Your Mother]]* (2000) as Efe
**[[Time (2000 film)|Time]]* (2000) as Aghata
**[[Dancer 2|Fire Dancer]]* (2001) as Selena
**Contractors (2003)* 
**Dark Secret (2004)*
**Crazy Passion (2005) as Pamela*
**[[Tears in My Heart 2]]* (2006) as Dr. Rita
**Scarlet (2014)*
**The Good Wife (2015) as Priscillia*
**Dark Spotlight (2016) as Mrs. Adam*
**[[Omugwo (film)|Omugwo]] (2017) as Candance*
**Finding Happiness (2018) as Kate*
**[[Mokalik]] (2019) as Ireti*
**Family Guest (2020) as Theresa*
**A Christmas Gift (2020)*
**Suga Suga (2021) as Ireti*
**Just Us (2022) as Beatrice*
**Love Unbroken (2023) as Diana*
**Barrage (2023) as Mrs. Bamidele*
**The Colour of Lies (2023)*
**The Farewell Plan (2024)*
**Trenches Kid (2024) as Williams' Mum*
**Faithful Love (2024) as Diana*
**Greener Pastures (2024) as Mama Efosa*

## Àwọn ìtọ́kasí
Adele (Regent)

**Adele (Regent**) ni ile kaaaro-o-jire (Yoruba) ni eni ti a yan lati dari ilu ti Oba won ba waja ti asa won kosi faye gba a pe ki ori ite Oba naa sofo. Adele a maa dari ilu ti Oba won ba n saare tabi ti ko le danto mo laaarin ilu. Adele kii pe lori oye bi Oba. O maa n ni iwonba igba ti Adele maa fi n wa lori ite.

**Awon Itokasi**
Idiat Adebule

**Dr Oluranti Adebule**, (ti a bi ni Ojo ketadinlogbon osu kokanla odun 1970) je oloselubinrin omo Yoruba lati ipinle Eko lorile-ede Naijiria.   O je omo bibi idile Idowu-Esho ti iku Ojo Alaworo ni ijoba Ibile Ojo, ni ipinle Eko. Oun ni igbakeji Gomina Ipinle Eko nigba ijoba Gomina Akinwunmi Ambode ti saa won sese pari ni odun 2019. Obafemi Hamzat ni o ropo re gegebi igbakeji Gomina.

**Awon Itokasi**
Enoch Adejare Adeboye

Enoch Adejare Adeboye
  Àlàyé Kúkúrú:
    
        Orúkọ Kíkún: Pastor Enoch Adejare Adeboye

        Ọjọ́ Ìbí: Oṣù Kejìlá Ọjọ́ Kejì (2nd March), ọdún 1942
        Ìbí Ní: Ifewara, Ìpínlẹ̀ Ọṣun, Nàìjíríà
        Orílẹ̀-Èdè: Nàìjíríà
    

    Ẹ̀kọ́ Rẹ̀:
    
        B.Sc. nínú Ìsàbàpọ̀ (Mathematics) – Yunifásítì ti Nàìjíríà, Nsukka
        M.Sc. nínú Hydrodynamics – Yunifásítì ti Èkó
        Ph.D. nínú Ìsàbàpọ̀ Ìṣèṣe (Applied Mathematics) – Yunifásítì ti Èkó
    

    Ìgbésí Ayé Ìsìn:
    
        Darapọ̀ mọ́ RCCG: Ní ọdún 1973 (gẹ́gẹ́ bí onítúmọ̀ fún olùdarí ṣáájú rẹ, Pastọ Josiah Akindayomi)
        Di Olùdarí Àgbà (General Overseer): Ní ọdún 1981, lẹ́yìn ikú Pastor Akindayomi
        Ìtójú Ìsìn: Ìhìn Rere, mímọ́, àti ṣiṣ’ìjọ tuntun káàkiri
        Lábẹ́ ìtójú rẹ, RCCG ti dàgbà gan-an, tí wọ́n sì ní àwọn ìjọ pẹ̀lú ẹgbẹẹgbẹ̀rún lórílẹ̀-èdè tó ju 190 lọ.
    

    Ìtànpa àti Ìpa Rẹ̀:
    
        Àwọn ènìyàn mọ̀ọ́ sí “Daddy G.O.”
        Ó ń ṣàgbéjáde àwọn iṣẹ́lẹ̀ àtàwọn ìjọpọ̀ ńlá bíi Holy Ghost Congress àti Holy Ghost Service tí mílíọ̀nù ènìyàn máa ń wà.
        Àkórí rẹ̀ wà lórí ìwà mímọ́, àdúrà, àti ìtọ́jú ẹ̀mí.
        Àkòrí Newsweek darúkọ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lara awọn ènìyàn tó ní agbára jùlọ lórí ayé ní ọdún 2008.
        Ó jẹ́ olùkọ́ni àti olùdarí ẹ̀mí tó ní ipa gíga jùlọ lórílẹ̀-èdè Áfíríkà.
    

    Ìgbésí Ayé Tíkọ̀ Tọ́rẹ́:
    
        Aya: Pastọr Foluke Adeboye (“Mummy G.O.”)
        Ọmọ: Ọmọ mẹ́rin
        Wọ́n mọ̀ ọ́ sí ẹni tó ní ìwà pẹ̀lẹ́, tó mọ̀rírì ìwà àfiyèsí àti ìtẹríba.
    

= Tani je oníwàásù Enoch Adejare Adeboye? =

Ini a bí ní ọjọ́ kejì oṣù kẹ́ta ọdún 1942. Olusoagutan **Enoch Adéjàre Adébóyè** (ni a bí ní ọjọ́ kejì oṣù kẹ́ta ọdún 1942) jẹ́ òjíṣẹ́ Ọlọ́run àti Olùṣọ́ àgùntan-àgbáyé tí ijo oníràpadà ti a mọ̀ sí The Redeemed Christians Church of God (RCCG).  Ó jẹ́ ọmọ bíbí Ifẹ̀wàrà, ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

O lọ si Ile-ẹkọ giga University of NIgeria (UNN) ni Nsukka ṣugbọn nitori Ogun Abele Naijiria, o pari iwe-ẹkọ akọkọ rẹ ni University of Lagos ti o gba oye oye oye ni Imọ-iwe giga ni Imọ-ẹkọ ni ọdun 1967. Ni ọdun kanna, o fẹ Foluke Adenike. Wọn ni ọmọ mẹrin: Adeolu Adeboye, Bolu Adubi (nee Adeboye), Leke Adeboye and Dare Adeboye. Ni ọdun 1969, o gba oye ni hydrodynamics lati University of Lagos. O darapọ mọ Ile ijọsin Kristiẹni Redeemed ti Ọlọrun ni ọdun 1973. O se itumọ ede Yoruba si Gẹẹsi fun Olusoagutan Josiah Olufemi Akindayomi.

## Pe si Iṣẹ-iranṣẹ
thumb|Oniwaasu Enoch Adejare Adeboye
O jẹ alufaa ti ile ijọsin ti Redeemed Christian Church ni ọdun 1977
O di Olutọju Gbogbogbo ti ile ijọsin ni ọdun 1981.
Ile ijọsin naa, eyiti a ko mọ daradara ṣaaju Adeboye di Olutọju Gbogbogbo, Lọwọlọwọ ni ọpọlọpọ awọn ẹka ni kariaye ni awọn orilẹ-ede 196. Adeboye ti ṣalaye pe ete rẹ ni lati fi ile-ijọsin wa laarin ijinna iṣẹju marun iṣẹju marun ni awọn ilu idagbasoke ati iṣẹju iṣẹju awakọ marun ni awọn ilu ti o dagbasoke.Newsweek

## Awọn ẹbun ati idanimọ
'ikan ninu awọn aadọta eniyan alagbara julọ ni agbaye' '
Newsweek'' (2008)

## Awọn Ìtọ́ka si
David Oyedepo

**David O. Oyedepo** (ti a bi ni ọjọ́ kẹtà-dín-lọ́gbọ̀n oṣù kẹ̀sán ọdún 1954) jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, òjíṣẹ́ Ọlọ́run Biṣọọbu-àgbà, àti oludasile ìjọ Living Faith Church Worldwide (ìjọ ìgbàgbọ́ ààyè tó káríayé) ti gbogbo eniyan mo si Winners' Chapel (ìjọ aṣẹ́gun).  Olu-ijo yii fun gbogbo agbaye ni a tedo si ilu Ota  ni ipinle Ogun lorile-ede Naijiria  Oyedepo ni oniwaasu ọlọla julọ ni orilẹ-ede Naijiria pẹlu iye apapọ ti o ju US $ 150 milionu dọla.

## Ìgbésí ayé àti ìtàn
Ní ọjọ́ kẹtà-lé-lọ́gbọ̀n Oṣu Kẹsan ọdún 1954 ni wọn bi  David Olaniyi Oyedepo ni ilu Osogbo, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ṣugbọn ó jẹ́ ọmọ bíbí  ìlú Ọmú-Aràn, ní Agbegbe Ìjọba Ìbílẹ̀ Irẹpodun. O dagba ni ìdílé ẹsin ti o papọ kan. Ibrahim baba rẹ jẹ olutọju Musulumi.Iya rẹ jẹ ọmọ ìjọ Kérúbù àti Séráfù.

Nigbati o dagba ni iya-nla rẹ ni Osogbo, ẹniti o ṣafihan rẹ si awọn iṣe ti igbesi-aye Onigbagbọ nipasẹ awọn adura owurọ ti o lọ pẹlu. O tun kọ ọ ni pataki idamẹwa.

Oyedepo di  “atunbi” ni ọdun 1969, nipasẹ ipa ti olukọ rẹ, Betti Lasher, ẹniti o nifẹ si rẹ ni awọn ọjọ ile-iwe giga . O kọ ẹkọ faaji ni Ile-iṣẹ Polytechnic Ilorin ti Kwara ati pe o ṣiṣẹ ni ṣoki pẹlu Ile-iṣẹ Federal ti Ile ni Ilorin  owa fi ise re le  lati dojukọ  iṣẹ ihinrere. rẹ

Gẹgẹbi rẹ, o gba aṣẹ kan lati ọdọ Ọlọrun nipasẹ ojuran mejidinlogun - ni oṣu Karun, ọdun 1981, lati gba ominira kuro ninu gbogbo irẹjẹ ti eṣu nipasẹ iwasu ọrọ igbagbọ. 



## ile  ijosin

###### Oyedepo, ni ọdun 1998 ni Ọlọrun paṣẹ pe ki o kọ ile ijosin titun fun Igbimọ naa lati gba nọmba ti o pọ si ti awọn olujọsin. O kọ ile ijọsin giga ti 50,000 joko. 'Agutan Igbagbọ', eyiti a sọ pe o jẹ ile ijọsin ti o tobi julọ ni agbaye..

## Iwaasu Kristiẹni
Awọn ẹkọ rẹ ti gbe e si kilasi  oro Igbagbọ   awọn oniwaasu bii kenneth Copeland 

**Awon**
Àbàwọn (Stigma) (Fiimu ọdún 2013)

***Abawọn (Stigma)*** jẹ́ eré oníṣe lati orilẹ-èdè Nàìjíríà tí a gbé jáde ni ọdun 2013. Ere oniṣe yii da lori ìdẹ́yẹ sí ti àwọn eniyan ti arun kogboogun, EEDI n ba fínra n doju kọ. Abúlé kan ni Ipinle Rivers ni ète eré yii da le.  Diminas Dagogo ni oludari eré naa nigbati awọn gbajugbaja osere bii Jackie Appiah, Hilda Dokubo àti Emeka Ike kopa ninu ere naa. Ile-iṣẹ elétò Ilera ti Ìpínlẹ̀ Rivers ni o se agbejade ere naa.  

## Ète/Àgbékalẹ̀ Eré
Ọ̀gà

**Ọ̀gà** tí a tún lè pè ní Agẹmọ jẹ́ eranko kan tó farajọ alángbá, ṣùgbọ́n tí ó ní àbùdá kan tí ó lè fi pàrọ̀ àwọ̀ èyíkéyí tí ó bá fẹ́.  Ọ̀gà lè lò tó ọdún mẹ́ta sí márù-ún kí ó tó kú. 

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn alángbá
Ọmọlúàbí

**Ọmọlúàbí** jẹ́ gbólóhùn tí ó fi ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ àṣà àti ìṣe àwọn baba ńlá baba  
Yorùbá hàn nípa ọgbọ́n inú àti inọ̀ ikùn láti fi ṣàpèjúwe iwa rere tí ó tọ́ kí ènìyàn ó ma hù láwùjọ.   Ẹ̀wẹ̀, gbólóhùn yí fi iwa akin, ìjáramọ́ṣẹ́ , ìwà ìrẹ̀ ìrẹ̀lẹ̀ àti àpọ́nlé, tí ń bẹ lára àwọn Yorùbá. Ẹni tí a è pè lọ́mọlúàbí ni ẹni iyì, tí ó gbàgbọ́ nípa ìjáfáfá lẹ́nu iṣẹ́ ẹni, tí ó ń bọ̀wọ̀ bọ̀wọ̀ fún ẹ̀tọ́ ọmọlàkejì rẹ̀, tí ó sì ń ṣojúṣe rẹ̀ láwùjọ níbi ìfarajìn àti ìnọwọ́sí. Lákòó  tán, ẹni tí ó bá jẹ́ ọmọlúàbí yóò jẹ́ tí ó yàgò tàbí sá fún iwa èérí.
Ọmọlúàbí tún jẹ́ gbólóhùn àpónlé tí àwọn  Yorùbá  tò papọ̀ láti àwọn ẹyọ ọ̀rọ̀ wọ̀nyí: "Ọmọ *+ tí + Olú-ìwà it + bí"* .  Ládàáyanrí, ìwà ni ó jẹ́ ọmọ tí Olú (Olódùmarè) bí . 

Ẹni tí ó bá jẹ́ Ọmọlúàbí yóò hùwà tí ó dára jùlọ tí ẹlòmíràn lè kọ́ṣe nínú  ìwà pẹ̀lẹ́. ìwà  pẹ̀lẹ́ ni gbòngbò tí a fi ṣẹ̀dá àṣà àti ìṣe  Yorùbá  , tí ó sì ń orígun kan nínú ìwà ọmọlúàbí. Àwọn ohun tí ó ṣe pàtàkì jùlọ tí ó sì tún jẹ́ ìpìlẹ̀  ìwà ọmọlúàbí nìwọ̀nyí:  

* *Ọ̀rọ̀ sísọ* (Spoken word), àwọn Yorùbá ma ń Sábà ń gbọ́lá fún ọlọ́pọlọ pípé tí ó mọ èdè í lò, tí ó sì tún mọ ààgbékalẹ̀̀ ọ̀rọ̀. 
* *Ìtẹríba*(Respect)
* *Inú rere* (Good will, Having a good mind towards others)
* *Òtítọ́ inú* (Truth)
* *Ìwà rere* (Good Character)
* Akíakannjú (Bravery)
* *Títẹpá mọ́ Iṣẹ́* (Hardwork)
* Ọpọlọ pípé (Intelligence)

ò sẹ́ni tí a kò le pè lọ́mọlúàbí láì kò fi ti ẹsìn kan ṣe. Èyí túmọ̀ sí wípé ìwà ọmọlúàbí jẹ́ ohun pàtàkì tí àwọn ẹlẹ́sìn mú ní ọ̀kúnkúndùn tí wọ́n sì ń kọ́ àwọn olùkópa nínú ẹ̀sìn wọn,  nípa kí jíjẹ́ olótìítọ́, oníwà ìrẹ̀lẹ̀, kí á sì ma sòtítọ́ nígbà gbogbo esin wọn yálà nínú ẹ̀sìn Kristẹ́nì  tàbí ẹ̀sin and Mùsùlùmí.  

## Àwọn Ìtọ́ka sí
Omoyele Sowore

**Omoyele Sowore** (ti a bi ni ojo kerindinlogun osu keji odun 1971, 16-02-1971) je omo orile-ede Naijiria, ajafeto omo eniyan.  O dije dupo Aare orile-ede Nàìjirià labe egbé olósèlú "african action congress" lodun 2019, oun naa ni oludasile ile-ise iwe-iroyin elero atagba, Sahara Reporters. Ni ojo  keta osu kejo odun 2019, awon olopaa otelemuye fi sinkun ofin mu Sowore nitori o se agbateru ifehonuhan lati gba ijoba lona aito.

## Àárò Ayé àti èkó rè
Yele Sowore jé omo Ese-Odo, Ipinle Ondo ni Guusu Iwọ-oorun Nàìjirià, a bi ni agbegbe Niger Delta nibi ti o ti dagba ni ile olorogun pẹlu ọmọ mẹrindilogun.  Nígbà tí ópé omo odún mejila, o kọ bí a se ún wa okada kí o le ma lọ sí odò ní àárò ojojumo láti peja fun gbogbo ẹbi rẹ ki o to lọ si ile-iwe. 
Sowore keko nipa "Geography and Planning" ni Yunifasiti ti ìlú èkó laarin odun 1989 si 1995, óparíparish notori pé le(expelled) kuro lara àwon akóèkó ilé-ìwé rè ní emeji nitori òrò tí ójo mó oselu ati ìjà fún ètó omo ilé-ìwé.  Ó jẹ́ Ààrẹ Ìjọba "student union government" ti Yunifásítì ti Èkó láàárín ọdún 1992 sí 1994. Sowore gbà àmì-èye master degree ní "public administration" ní yunifásitì ti Columbia. 

## Sahara Reporters
Sowore dá Sahara reporters kalè ni odún 2006 ní ìlú New York láti lati gbogun ti iwa ibaje ati ti ijọba tí kò tọ. Ilé-ìsé Ford Foundation ati Omidyar Foundation ní óún se atileyin owó fún ilé ise Sahara Reporters . Gẹgẹbi ofin rè, Sahara ko ún gba ipolowo tàbí atilẹyin owo lati ọdọ ijọba Naijiria. 
## Ìdíje fún ipò ààré
Ní ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n oṣù kejì ọdún 2018, Sowore kéde èrò rẹ̀ láti díje fún ààrẹ nínú ìdìbò gbogbogbòo 2019 tí Nàìjíríà   Ni Oṣu Kẹjọ ọdun 2018, o dá egbe oṣelu kan tí a ń pè ní "African Action Congress" (AAC) kale. Ní ọjọ́ kẹfà oṣù kẹwàá ọdún 2018, a se ìdìbò alabele tí egbe oselu AAC, Omoyele Sowore sí jáde láìsí àtakò gẹ́gẹ́ bí oludije Ààrẹ fún ẹgbẹ́ náà  bí o tile jé wipe ofidi remi nínú ìdìbò gbogbogbò odun 2019, Sowore ní ìbò 33,953, èyí tí ómú kó jé eni ekarun tí ó ní ìbò tópòjù. 

## Àwon Ìtókasí
Jean Cocteau

**Jean Maurice Eugène Clément Cocteau** to gbajumo bi **Jean Cocteau**  (; 5 July 1889 – 11 October 1963) je olukowe, akewi, akun àworan, njagun onise ati oludari filmu ara Fransi.

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Fránsì
Eya Ogu (Ogu People)

Eya Ogu (Ogu People) ti opo eniyan maa n si pe ni Egun je eya ti tedo si ipinle Eko ati Ogun lapa gusu-iwo-oorun orile-ede Naijiria. Awon eya Ogu ni oniruuru ede-adugbo bii', Thevi, Wheda, Seto,  Toli, ati bee bee lo. Awon Ogu to iwon ipin meedogun  (15%) ni apapo awon olugbe ipinle Eko. 

**[[Orisun Won]]** 

Awon Eya Ogu se wa lati orile-ede atijo  Dahomeh ti a mo nisinsinyi si Orile-ede Ominira Benin (Benin Republic) Itan atenudenu kan so wipe  awon Ogu je Iran kan ti won se wa lati  Wheda,  Alatha ati Weme ti won je  ilu ti o wa lorile-ede Olominira Benin leyin Ogun Dahomey ti o be sile ni senturi mejidinlogun seyin (18th century). Gegebi Olusotan Mesawaku se so ninu iwe re kan, awon eya Ogu wa tedo si Badagry lati senturi meedogun (15th century) seyin nitori aabo nigba Ogun Dahomey.  

**Awon Itokasi**
Midé Fúnmi Martins

**Midé Fúnmi Martins** (tí a bí ní ọjọ́ Kejìlá oṣù kẹrin ọdún 1979) jẹ́ Òṣeré-bìnrin àti olóòtú sinimá àgbéléwò ọmọ Yorùbá  lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọmọ gbajúgbajà òṣèré-bìnrin olóògbé Fúnmi Martins tó ṣaláìsí lọ́dún 2002. Midé Martins darapọ̀ mọ́ àwọn Òṣeré sinimá àgbéléwò ní kété tí ìyá rẹ di olóògbé. Ó fẹ́ òṣèré, olùdarí àti olóòtú sinimá àgbéléwò tí a mọ sí Afeez Owó. Ọmọ méjì ni ó bí .

## Àwọn Ìtọ́kasí
Káyọ̀dé Akíntèmi

**Káyọ̀dé Akíntèmi** tí wọ́n bí ní (June 26, 1965) jẹ́  akọ̀ròyìn , TV presenter, onímọ̀ ní ọ̀rọ̀ tóńlọ  (subject matter expert), alámòójútó iṣẹ́ àkànṣe,  Olù fúnilámọ̀ràn nípa ICT  ( ICT consultant) , ó ṣiṣẹ́  pẹ̀lú ilé iṣẹ́   Channels TV, gẹ́gẹ́ bí Olóòtú àgbà Àti gẹ́gẹ́ bí Ọ̀gá àgbà fún ẹ̀ka ICT àti alámòójútó iṣẹ́ àkànṣe fún London Borough of Hillingdon.. Ó fi ilé iṣẹ́ amóhùmáwòrán **Channels**  sílẹ̀ ní  ọdún 2016 láti lọ dá tirẹ̀ sílẹ̀ tí ó pè ní  **Plus TV Africa**, níbi tí jẹ́ Aláṣẹ àti Olóòtú àgbà fún ìgbé ìròyìn jáde.
Káyọ̀dé ló ma ń gbàlejò àwọn ènìyàn lórí ètò tí ó pè ní *Sunrise Saturday*, tí ó ma ń gbìnàyá ní orí ìkànì Channels TV. Óun tún ninó ma ń ṣètò  "Wake Up Africa",èyí tí ó ma ń wáyé ní gbogbo ọjọ́ Ẹtì láàrín agogo mẹ́fà sí ago mẹ́sàán àárọ̀ (6 a.m and 9.am), lórí ìkànì Rédíò 94.3 FM.

## Ètò Ẹ̀kọ́ àti ìgbòkègbodò iṣẹ́ rẹ̀
Káyọ̀dé gba ìwé ẹ̀rí  Higher National Diploma nínú  imọ̀ -ẹ̀ẹ̀kọ́ mass communication àmọ́ tí ó yan broadcast journalism láàyò jùlọ ní ilé-ẹ̀kọ́ Gbogbonìṣe ti Ìpínlẹ̀ Ògùn tínwọ́n ti yí padà sí Moshood Abiola Polytechnic báyí.Lẹ́yìn èyí ni ó gba ìwé-ẹ̀rí postgraduate diploma nínú ìmọ̀ Information technology.Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìgbóhùn sáfẹ́fẹ́ ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1980s pẹ̀lú ilé ìgbóhùn sáfẹ́fẹ́ ikẹ̀ Nàìjíríà (Radio Nigeria) gẹ́gẹ́ bí Atọ́kùn fún ètò*Teen and Twenty Beats*.
Nígbà tí ó di ọdún 1987, Ó dara pọ̀ mọ́ Ogun State Broadcasting Corporation, níbi tí ó ti ṣiṣẹ́ fún ọdún mẹ́ta ṣáájú kí ó tó di òṣìṣẹ́ fún ẹ̀ka-ìmọ̀ ẹ̀kọ́ Mass Communication ní Fásitì Ahmadu Bello  ní ọdún 1991. Ó dara pọ̀ mọ́ Ogun State Television gẹ́gẹ́ bí Olórí fún ẹ̀ka ètò Amóhùmáwòrá ní ọdún 1993, Ó ṣẹ̀dá ẹ̀ka ( Independent production company), tí wọ́n pè ní  "The Kay Associate" pẹ̀lú Ọmọba  kehinde Adeosun, tí ó jẹ́ Alága tẹ́lẹ̀ fún (Promoserve advertisement).
Ní ọdún 1994, Ó gbéra lọ sí ìlú  London, níbi tí ó ti ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ilé iṣẹ́ BEN Television, tí ó jẹ́ ilé iṣẹ́ ìgbóhùn sáfẹ́fẹ́ ti ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì. Ní oṣù Kẹ́ta ọdún 2011 ó dára pọ̀ mọ́ ikẹ́ iṣẹ́ amóhùnmáwòrán  Channels TV gẹ́gẹ́ bí Olótùú Àgbà fún àjọ náà títí di ọdún 2016.
Ní ọdún 2013, wọ́n yàn án àmì ẹ̀yẹ Nigerian Broadcasters Merit Awards gẹ́gẹ́ bí  "Best Station's Manager of the year", ọ́dún yìí kan náà ni wọ́n fun ilé iṣẹ́ Channels TV ní  àmì ẹ̀yẹ gẹ́gẹ́ bí ilé iṣẹ́ amóhùnmáwòrán tí ó dára jùlọ ní ọdun náà.
Ní January 2013, Káyọ̀dé bu ẹnu àtẹ́ lu ìròyì ẹlẹ́jẹ̀ kan tí ó ń jà ràìn  ràìn wípé àpérò kan tí ilé iṣẹ́ Channels TV gbé kalẹ̀ lórí bí ìgdàgbàsókè ṣe lè débá àwọn Agbófinró Nigerian Police Force ni ìjọba àpapọ̀ Federal Government of Nigeria.
Ó sọ àsọ minu ọ̀rọ̀ lórí rẹ̀ wípé ìfòté lé àpèjọ ìjíròrò náà ni ìjọba ri wípé àwọn alẹ́nulọ́rọ̀ nípa ètò àbò ti kópa.

## Ìjọ́mọ Ẹgbẹ́ rẹ̀
Akíntèmi jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ tí ọ̀jọ̀gbọ́n, ti Royal Television Society àti ti  Ilé- ẹkọ Redio . Ó tún jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ti àwùjọ tí ó wà fún  ìṣàkóso Àlàyé ọ̀erọ̀ . àti Ilé- iṣẹ́ Àwọn olùdari .

## Ẹ tún lè wo

* John Momoh

## Ìtàkùn Ìjásóde
MD/CEO Kayode Akintemi | About Plus TV Africa

## Àwọn Ìtaọ́ka sí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1965
Reuben Fasoranti

**Reuben Fáṣànràntì** jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́tàléláàádọ́rùún (93) láti Ìpínlẹ̀ Òndó lápá Gúsù  Ìwọ̀-Oòrùn orílẹ̀-èdè Nàìjíríà  Ó ti fìgbà kan jẹ́ olórí abala kan nínú ẹgbẹ́ Afẹ́nifẹ́re, ẹgbẹ́ tí ó ń ṣe kòkárí òṣèlú àti ìdàgbàsókè ilẹ̀ Yorùbá lápapọ̀. Ó kọ̀wé fipò adarí Afẹ́nifẹ́re sílẹ̀ lọ́dún 2015.

**Awon Ìtọ́ka sí**
Erik Satie

thumb|Erik Satie

**Éric Alfred Leslie Satie** to gbajumo bi **Erik Satie** (; 17 May 1866 – 1 July 1925) je ara Fransi alasopo orin ati olórin.

Ẹ̀ka:Àwọn ará Fránsì
Akinola Deko

**Gabriel Akinọlá Dèkó** tí wọ́n bí í ọjọ́ kaẹ́dọ́gbọ̀n oṣù Kẹwàá, ọdún 1913 (30-1-1913) tí ó sì kú ní ọjọ́ Kárùún oṣù Kọkànlá, ọdún 1987 (5 November 1987). Ni ó jẹ́ oní kọ̀ngílá ìṣẹ́ Ẹ̀kọ́lé àti Mínísítà fún ètò ọ̀ aètò ọ̀gbìn nígbà kan rí apá Ìwọ̀ Oòrùn ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, Ó tún jẹ́ ọ̀rẹ́ tímọ́ tímọ́ fún Olóyè Awólówọ̀. Gẹ́gẹ́ bí Mínísítà, ó kópa ribiribi nípa mímú ìlọsíwájú bá ètò ìgbnisíṣẹ́ àwọn àṣẹ̀sẹ̀ yọ ọ̀gọ́mọ̀ tí wọ́n kàwé jáde ní Unifásitì tí wọ́n sì nífẹ̀ẹ́ sí iṣẹ́ àgbẹ̀ tí ìjọba yóò ma kọ́ wọn ní iṣẹ́ ọ̀gbìn ní àwọn ìletò tí wọ́n ti kọ́ kalẹ̀ fún iṣẹ́ àkànṣe náà tí ìjọba yóò sì ma fún wọn ní owó ọ̀yà. Àwọn akẹ́ọ̀ọ́ náà yóò ma ṣiṣẹ́ f ọ̀gbìn.  Dídá àwọn ìletò wọ́nyí ni wọ́n jẹ́ ètò àyálò láti ọ̀dọ àwọn  Israeli. Ètò yí wà fún láti já ọkàn àwọn Ọ̀dọ́-langba kúrò nínú èrò wíwáṣẹ́ lọ sí àwọn ìlú ńlá ńlá tí wọ́n sì yan iṣẹ́ àgbẹ̀ ní pọ̀sìn. Akin Dèkó ni wọ́n bí ní ìlú igbotu, ní  Ìpínlẹ̀ Òndó, tí àwọn òbí rẹ̀ sì jẹ́ ọmọ ìlú Ìdànrè ní Ìpínlẹ̀ Òndó kan náà. Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́  St Peters, ní Ìpínlẹ̀ Èkó, fún ètò ẹ̀kọ́ Alákùkọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ àti ti ìpele ọlọ́dún mẹ́fà ẹlẹ́ẹ̀kejì, Ó tún lọ sí Government College Ìbàdàn  (GCI), Ó sì parí ẹ̀kọ́ kíkà rẹ̀ ní ilé-ẹ̀ ẹ̀kọ́ Yaba Higher College ní Ìpínlẹ̀ Èkó níbi tí ó ti gba ìwé-ẹ̀rí nínú ẹ̀kọ́ Olùkọ́ . Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ Olùkọ́ ní ilé-ẹ̀ọ́ rẹ̀ tí ó ti jáde tẹ́lẹ̀ (Government College, Ìbàdàn) tí ó sì ń kọ́ ni nípa ìmọ̀ ẹ̀rọ àti ṣíṣàmúlò Ìṣirò (mechanics and applied mathematics). Lẹ́yìn ìgbà díẹ̀, ó yan iṣẹ́ ikọ́lé láàyò tí ó sì gb ilé-ẹ̀kọ́ ìkọ́lé Brixton lọ ní ìlú London. Kò pẹ́ púpọ̀ tí ó fi bẹ̀rẹ̀ ilé-iṣẹ́ ìkọ́lé tirẹ̀ náà. Ní ọdún 1950s, ọ̀rẹ́ rẹ̀ ba sọ̀rọ̀ wípé kí ó dara pọ̀ mọ́ òṣèlú ní ọdún 1956, Ó gba imọ̀ràn ọ̀rẹ́ rẹ̀, lọ́gán tí  ó sì dara pọ̀ mọ́ òṣèlú ni ó wọlé ìdìbò tí ó sọọ́ di Mínísítà fún ètò Ọ̀gbìn apá Ìwọ̀-Oòrùn ilẹ̀ Nàìjíríà. Akinọlá ni ó ṣe aṣojú fún ilẹ̀ Nàìjíríà níbi àpérò fún Óńjẹ àti Nnkan irè-Oko(Food and Agriculture Organization) ní ilẹ̀ Adúláwọ̀. Wọ́n tún fi ṣe ìgba-kejì Gíwá ilé-ẹ̀kọ́ fún ilé-ẹ̀kọ́ Federal University of Technology, Àkúrẹ́. Òun náà tún ní igbákejì Gíwá ilé-ẹ̀kọ́ University of Ìbàdàn àti University of Benin.
## Àwọn Ìtọ́ka sí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1987
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1913
Afẹ́nifẹ́re

**Ẹgbẹ́ Afẹ́nifẹ́re**  ni ó jẹ́ ẹgbẹ́ tó ó níṣe pẹ̀lú àṣà àti ẹ̀nìn ìbílẹ̀ t orùbá ilẹ̀ Nàìjíríà tí Olóyè  Abraham Adésànyà  adarí rẹ̀, nígbà tí Olóyè Bọ́lá Ìgè nígbà ayé rẹ̀ sì jẹ́ igbá kejì rẹ̀. Àwọn  tí wọ́n tún jọ jẹ́ olùdásílẹ̀ ni Olóyè Ọnàsànyà, Olóyè Ruben  Fáṣànràntì,  Adégbọ̀nmírè Òkúróunmú Fẹ́mi Gàníyù Dáwódù,  Ọláníhún Àjàyí , Olú Fálaè, Adébáyọ̀ Adéfaratì Alhaji Adéyẹmọ àti Ayọ̀ Adébanjọ. Nígbà tí wọ́n dá ẹgbẹ́ òṣèlú Alliance for Democracy kalẹ̀ ní ọdún  1998, wọ́n lo àfojúsùn wọn ẹgbẹ́ Afẹ́nifẹ́re gẹ́gẹ́ bí àfojúsùn ìpolongo ìbò náà. 
Lẹ́yìn ti ẹgbẹ́ yí pàdánù ìdíje ìbò dìbò wáyé ní oṣù Kẹ́ta ọdún 2003, àwọn alátakò ọmọ ẹgbẹ́ náà lọ lọ́tọ̀, wọ́n sì dá ẹgbẹ́ AD sílẹ̀, tí wọ́n sì fi Olóyè Bísí Àkàndée￼ ja Alága AD.
Ní January 2006, àwọn jàndùkú  olóṣèlú kọlu àwọn Akọ́wọ̀ọ́rìn (convoy) adarí  ẹgbẹ́ òṣèlú ní ìlú Òṣogbo tí ó jẹ́ Olú-Ìlú  Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun .

Ní ọdún 2008, wọ́n dá  Afenifere Renewal Group (alias ARG) kalẹ̀ pẹ̀lú àwọn èrò àti ìlépa láti so ẹgbẹ́ Afẹ́nifẹ́re  papọ̀ kí ìyapa ó Ma sii mọ́ láàrín wọn, tí yóò sì tún máa jẹ́ ànfàní fún àwọn àgbà ẹgbẹ́ náà láti lè ma bá iṣẹ́ takun takun wọn lọ.
Ní oṣù Kọkànlá ọdún 2008, apá kan ẹgbẹ́ AAfẹ́nifẹ́re tí wọ́n fi faction of Afenifere in Ìjẹ̀bú Igbó , ní Ìpínl  Ògùn  , èyí tí Olóyè Ayọ̀ Bánjọ ń darí rẹ̀, fi Olóyè Reuben Fáṣọ̀nràntì jẹ gẹ́gẹ́ bí Alága ẹgbẹ́ tiwọn. Àwọn àgbà  ARG ní èyí tí a ti rí  Senator Ọlábíyí Dúrójayé , Olóyè Bísí Àkàndé , Wálé Ọ̀ṣun àti  Yínká Òdúmákin fi léde wíé àwọn kò tẹ́wọ́ gba ìyànsípò   náà wọlé ní tiwọn.

Ní oṣù Kẹwàá ọdún 2009, agbẹnusọ fún ARG sọ̀rọ̀ nípa ètò yíyọ ìkúnpá lórí epo rọ̀bì lábẹ́lé ní ilẹ̀ Nàìjíríà.
Bákan náà ni ẹgbẹ́ náà tún kan sárá sí Olóyè    month, the ARG hailed the conviction of Chief Bọ̀dé George àti àwọn márùún mìíràn fún akitiyan wọn láti fòpin sí ìwà àjẹbánu tó ti gbilẹ̀ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà .

Ọ̀pọ̀ ọmọ Yorùbá ni wọ́n rí  àwọn alátakò ìjọba lórí èrò wọn gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà tó tọ́ láti yí ìpinu ìjọba pada, tí ó sì ń fún àwọn ọmọ Yorùbá tí wọ́n wà nínú àjọ náà ní ìdánimọ̀ jákèjádò ilẹ̀ Nàìjíríà, ẹ̀wẹ̀ tí ó sì tún jẹ́ ọ̀nà kan láti tọ́jú ẹ̀yà Yorùbá lápapọ̀. 

## Àríwísí
Àwọn kan wà lára àwọn ọmọ Yorùbá tí wọ́n rí ìdásílẹ̀ àwọn ẹgbẹ́ alátakò gẹ́gẹ́  bí ohun tó léwu púpọ̀. Sheik Dr. Abu-Abdullah Adélabú tí ó jẹ́ onímọ̀ ẹ̀sìn Islam ṣàpèjúwe ba ẹgbẹ́ Afẹ́nifẹ́re gẹ́gẹ́ bí àkójọ àwọn ẹlẹ́yà-ò-mẹ̀yà tí wọ́n sì ń lo inọ̀ tara ẹnìkan, oní kèéta, tí wọ́n kò mọ̀ ju ìbàjẹ́ àwọn ẹlẹ́yà tó kú lọ. Ó Se èyí nibi àpérò London Awqaf Africa College, Sheikh Adelabu, yí náà ni ẹni tí ó jẹ́ olùdásílẹ̀ the Awqaf Africa Society ní ìlú Lọ́ndọ̀nù.
## Àwọn Ìtọ́ka sí

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá
Nnamdi Kanu

thumb|Nnamdi Kanu
**Nnamdi Kanu** jẹ́ ajìjàǹgbara ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Bìrìtìkó. Òun ni olùdásílẹ̀ àti adarí ẹgbẹ́ ajìjàǹgbara Indigenous People of Biafra (IPOB). Ẹgbẹ́ yìí ló ń jìjàǹgbara òmìnira àti ìdásílè orílè-èdè Biafra . Nnamdi Kanu náà olùdásílẹ̀ ilé-ìṣe rédíò kan tí a mọ̀ sí Radio Biafra tó wà lórílẹ̀-èdè Bìrìtìkó. Ìjọba orílẹ̀-èdè Nàìjíríà fi ṣìnkún òfin ìfipá-dàjọba-bolẹ̀ mú un ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kẹwàá ọdún 2015, wọ́n sì tì í mọ́lé fún ìgbà pípé bí ó tilè jẹ́ pé ọ́pọ̀ ilé-ẹjọ́ dájọ́ pé kí Wọ́n dá a sílẹ̀. Nígbà tí Kanu ń farahàn nílé ẹjọ́, ìṣe ló máa ń múra bíi ọmọ Júù. Ó sọ nílé-ejò pé òun nígbàgbọ́ nínú ẹ̀sìn àwọn Júù, òun sì ń rí ara òun gẹ́gẹ́ bíi ọmọ Júù. Ìjọba orílẹ̀-èdè Nàìjíríà dá a sílè lọ́jọ́ kejìdínlógún oṣù kẹrin ọdún 2017 pẹ̀lú béèlì pé kò gbọ́dọ̀ fi orílẹ̀-èdè Nàìjíríà sílè, ṣùgbọ́n ó sá lọ gba ọ̀nà ẹ̀bùrú sí òkè-òkun.
## Àwọn Ìtọ́kasí
Owó

**Owó** ni ohunkóhun tí àwọn ènìyàn kan bá gbà lágbègbè, ìlú tàbí orílẹ̀-èdè wọn láti máa fi ṣe kárakáta ọjà tàbí san gbèsè. Ó jẹ́ ohunkóhun tàbí àkọsílẹ̀ tó dájú tí gbogbo ènìyàn gbà láti máa fi san owo ọjà rírà, iṣẹ́ tí a ṣe fúnni tàbí san gbèsè àti owó-orí.    Àwọn onímọ̀ ṣàlàyé pàtàkì Owó gẹ́gẹ́ bí ohun tí a fi ń ṣe pàṣípàrọ̀ ọ̀jà, nǹkan-ìdíyelọ́jà, nǹkan-ìdíyelé dúkìaí, àti nǹkan ipààlà iye ọjà. Ohunkóhun tí ó bá lè ṣe àwọn nǹkan wọ̀nyí ni a lè kà sí Owó.

Owó nínú ìtàn jẹ́ ohun to tọ́ tí a fi ń ṣe ìdókòwò ọja, àmọ́ ó fẹ́rẹ̀ jẹ́ wípé owó láyé òde òní ni ónì ètò tó dálé  

fiat money. (Owó tí oun tí alè fojú rí bíi góólù tàbí sílífà kòlè rópò)

Fiat money, da bi sowe dowo tabi akosile fun eto isanwo, ko wulo laaye ara re. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Diahann Carroll

**Diahann Carroll** (; tí orúkọ àbísọ rẹ̀ ń jẹ́ **Carol Diann Johnson**; July 17, 1935&nbsp;– October 4, 2019) jẹ́ òṣèré., akọrin, aláṣọ-oge ati alákitiyan ará Amẹ́ríkà. Ó kọ́kọ́ di ìlúmọ̀ọ́ká láti inú àwọn fíìmù tó ní òṣèré aláwọ̀-dúdú nínú bíi *[[Carmen Jones (film)|Carmen Jones]]* (1954) àti *[[Porgy and Bess (film)|Porgy and Bess]]* (1959). Ní ọdún 1962, Carroll gba Ẹ̀bùn Tony bí òṣèré obìnrin tó dára jùlọ, obìnrin aláwọ̀-dúdú àkọ́kọ́,fún ipa rẹ̀ tí ó kó nínú eré orí-ìtàgé Broadway nípa kíkọ orin *[[No Strings]].*

## Àwọn Ìtọ́ka sí

ẹ̀ka:àwọn òṣeré ará Amẹ́ríkà
Tsáda

Tsáda jẹ ilu kekere kan ni iha iwọ-oorun ti Cyprus.  O wa ni agbegbe Eparchía Páfou, ni apa iwọ-oorun ti orilẹ-ede naa, 90 km iwọ-oorun ti olu-ilu Nicosia ati 8 ibuso si ariwa ti Paphos.  Tsáda jẹ 619 mita loke omi okun.  O ni awọn olugbe 1,043.
Gbàngàn Tafawa Balewa Square

Gbàngàn pápá ìṣeré **Tafawa Balewa, (TBS)** jẹ́ ilẹ̀-ayẹyẹ tí ó tó sààre ilẹ̀ bí ìwọ̀n     èyí tí a àkọ́kọ́ pè ní (Ilé Eré-ìje”) èyí tí ó wà ní Erékùṣù, EÌpínlẹ̀ Èkó  .   

## Ìtàn nípa gbàgàn yí
Ilé Eré-ìje Ìpínlẹ̀ Èkó tí ó ti di TBS báyìí ni ó jẹ́ pápá tí ìfẹṣin sáré ìdárayá tẹ́lẹ́ ní ìlú Èkó tí wọ́n sì ya apá ibì kan sọ́tọ̀ fún eré bọ́ọ́lù aláfẹsẹ̀gbá àti àyè kan fún eré bọ́ọ̀lù ẹlẹ́yin orí ilẹ̀. Wọ́n yan ilẹ̀ náà fún àwọn ìjọba amúnisìn tí ó ń ṣàkóso lórí ilẹ̀ Nàìjíríà    tẹ́lẹ̀ nípa àṣẹ Ọba Dosunmu ní ọ̀dún 1859, tí ó sì padà mú ìdàgbàsókè bá agbègbè náà. Pápá náà ni ó ọ̀ Ọ̀gágun Yakubu Gowon  wo palẹ̀ tí ó sì yi padà sí gbàgàn Tafawa Balewa Square.Nígbà pápá yí wà l loju iṣẹ́, àwọn ìlà eré-ìje fún àwọn esin tí Ó ń sáré níbẹ̀ tó méje sí mẹ́jọ, tí wọ́n sì gùn tó ibùsọ kan (1 mile).

Ní  ọdún 1960, wọ́n tún pápá yí ṣe láti fi sàmì ayẹyẹ òmìnira orílẹ̀-èdè Nàìjíríà , tí wọ́n sì fa àsíá orílẹ̀-èdè Gẹ̀ẹ́sì amúnisìn wálẹ̀.

## Ibi tí gbàgàn yí wà
Gbàngàn **TBS** tí wọ́n kọ́ ní ọdún 1972  fìdí ti òpópónà Awólọ́wọ̀ Cable Street, ọ̀nà Fọ́ọ̀sì, ọ̀nà Catholic Mistree àti 26-storey independence building.

## Gbàgàn yí bí ohun mánigbàgbé
Ẹnu àbáwọlé gbàgàn yí ni àwọn ère ẹṣin mẹ́rin tí a ṣe ànọ̀ rẹ̀  lọ́jọ̀ pẹ̀lú àwọ̀ funfun báláu, àti àwọ́n éyẹ àṣá méje tí a ṣe ọ̀nà wọn pẹ̀lú àwọ̀ pupa tí wọ́n ń ra bàbà lójú ọ̀run, tí àwọn ìṣeẹ́ ọ̀nà yí sì ń tọ́ka sí  àmì Agbára àti Iyì gẹ́gẹ́ bí àkọmọ̀nà orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Àwọn ohun ará ọ̀tọ̀ tí ó jẹ́ mánigbàgbé nì 1(àmì ìrántí  Ogun Àgbáyé Àkọ́kọ́ (I).  Ogun Àgbáyé Ẹlẹ́kejì II àti àwọn tó fara káṣá nínú  Ogun Abẹ̀lé Ilẹ̀ Nàìjíríà  ,  tí ó sì tún dúró fún (the26-storey Independence House),  tí wọ́n kọ́ ní ọdún  1963, tí ó sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ilé tí ó ga jùlọ fún ìgbà pípẹ́ jùlọ ní orẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Àwọn ohun ọ̀ṣọ́ rẹ̀
Gbàngàn yí gba àwọn ènìyàn tí ó tó ẹgbẹ́ẹ̀rún lọ́nà àádọ́ta lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo. Àwọn aye bí ibi ìtajà oríṣiríṣi, ilé ońjẹ, àyè Igbóọ́kọ̀ sí, àti ibi tí wọ́n ti ń Ṣé tó ìwé ìrìnà lè sókè òkun.

## Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ pàtàkì tí ó ti wáyé níbẹ̀ rí
Lára àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó ti wáyé tí ó kẹ́ mánigbàgbé ni ayẹ̀yẹ ìgbòmìnira  tí ó wáyé ní Ọjọ́ Kíní oṣù Kẹwàá, ọdún 1960 (1-10-1960), tí Olórí Mínísítà nígbà náà  Tafawa Balewa, sì bá àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà sọ̀rọ̀. Lára rẹ̀ náà ni ayẹyẹ ọjọ́ Òṣèlú Àwa-Ara wa (Democracy Day), àti àwọn mìíràn bí ìpàgọ́ orin àti ìpàgọ́ àti ìpéjọ pọ̀ àwọn ẹlẹ́sìn gbogbo.

## Àwọn ìtọ́ka sí


Ẹ̀ka:Nigerian  National Monument
Owó Ẹyọ

**Owó Ẹyọ** jẹ́ ohun alùmọ́nì tí wón ń lò láyé àtijó gẹ́gẹ́ bí owó láti fi ṣe káràkátà láwùjo Yorùbá àti ilẹ̀ Áfríkà lápapò. Láwùjọ Yorùbá, a máa ń rí owó ẹyọ gẹ́gẹ́ bí àmín ọlà tàbí ajé. Àwọn mìíràn a máa lò ó gẹ́gẹ́ bí ẹgbà-ọrùn tàbí ẹgbà-ọwọ́ láti fi ṣẹṣọ̀ọ́. 

A máa ń fi ṣe ẹ̀ṣọ́. Àwọn babaláwo á tún máa lò ó bí ọ̀pẹ̀lẹ̀  fún ifá dídá.  
  
## Àwọn Ìtọ́kasí
Ilé Ìtàwé

right|thumb| '''Ilé Ìtàwé, Erékùsù Èkó'''
**Ilé Ìtàwé** (ti a tun pe ni Ilé Ìtàwé CSS)  jẹ́ ile kan ni Erékùsù Èkó, ó wà ni apá Ariwa-ila-oorun Òpópónà Gbòòrò (Broad Street) ni òpópónà Odunlami.  Àwọn ilé iṣẹ́ ti o n ya aworan ile ti a npe ni  Godwin ati Hopwood Architects  ni o ya aworan ile náà. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Erekusu Eko
Samsoni Ọlajuwọn Kokumọ Ọlayide

**Samsoni Ọlajuwọn Kokumọ Ọlayide** bí ni, Iléṣà, Ìpínlẹ̀ ìwọ̀ oòrùn Nàìjíríà tẹ́lẹ̀: (1928 - 1984),jẹ́ Olùkọ́ àti Ọ̀jọ̀gbọ́n ní ìmọ̀ ọrọ̀ ajé ajẹmọ́-ohun-ọ̀gbìn-ati- ìsìn.  

Àwọn òbí rẹ̀ ni Josiah Ogunpooo Ọláyídé (ti ẹgbẹ́ Ògbóni ipele gíga ní Iléṣà) àti Mariam Ọláyídé (Ọmọ Oni - Ìbátan Lisa ti Eti-Ooni ní Ìjẹ̀sà). Ó fẹ́ Theresa Folashade Ọláyídé (ọmọ Ikoli, ọmọ gbajúmọ̀ olóṣèlú, olùfẹ́-orílẹ̀èdè àti oníròyìn Ernest Sessei Ikoli) ní 1961. Ó bí ọmọ mẹ́rin àwọn náà ni Biodun, Tokunbo, Oluwole, àti Olajide 

Ọláyídé kẹ́kọ̀ọ́ ní Iléẹ̀kọ́ Alákọ̀bẹ́ẹ̀rẹ̀ Ṣọ́ọ̀sì Àpọ́sítélì (Apostolic Church Primary School) ní Iléṣà àti Kọ́lẹ́jì àwọn olùkọ́ tí ìjọba ní Ìbàdàn kí ó tó tẹ̀síwájú lọ sí Yunifásítì ti ìlú Lọ́ndọ́nnù ní 1955, níbi tí ó ti gba oyè BA nínú ẹ̀kọ́ ọrọ̀ - ajé ní 1957. Ó lọ sí US níbi tí ó ti gba oyè MSc àti òye Ọ̀mọwé ní ẹ̀kọ́ ọrọ̀-ajé ajẹmọ́-ohùn-ọ̀gbìn- àti - ọsìn. 

Ó jẹ́ Gíwá láàrin ọdún 1979 sí 1983, wọ́n sì yàn án láti du ipò fún sáà kejì kí ó tó kú lójijì ní March 1984. òǹkọ̀wé àti alákòóso tó gbámúṣe ni. Bákan náà ni ó ti di àwọn ipò bí olùwádìí àti olùdarí mú, púpọ̀ gbajúmọ̀ ní Benin - Owena River Basin Authority, NIFOR, NISER, FAO (Àjọ oúnjẹ àti ajẹmọ́-ọ̀gbìn-àti-ọ̀sìn ní Milan, Ìtàló) àti ẹ̀ka ìṣàkóso ètò ajẹmọ́-ohùn- ọ̀gbìn-àti-ọ̀sìn tí Ìjọba Àpapọ̀ Naijiria (Federal Agricultural Coordinating Units FACU.

Ọláyídé ti gbé ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ àpilẹ̀kọ jáde ní àwọn ìwé àtìgbàdégbà(jọ́nà) tí orílẹ̀èdè àti jọ́nà àgbáyé ajẹmọ́-ìmọ́ báyéṣerí, èyí tí ó gbayì jù ni àpilẹ̀kọ rẹ̀ lórí "Ìṣòro oúnjẹ orílẹ̀èdè Nàìjíríà" tí ó kà ní 1974 tí ó jáde nínú ìwé àtìgbàdégbà (jọ́nà) ti Ibùdó-ìmọ̀ ìwádìí ajẹmọ́ ìbáraẹnigbépọ àti ọrọ̀ ajé tí Orílẹ̀èdè Nàìjíríà - (Nigerian Institute of Social and Economic Research (NISER)). Bákan náà ni ó jẹ́ òǹkọ̀wé ogúnlọ́gọ̀ àwọn ìwé ní ọrọ̀ ajé, àtúpalẹ̀ àti tíọ́rì ọrọ̀-ajé àti ọrọ̀-ajé ajẹ́mọ́-ohun ọ̀gbìn àti ọ̀sìn. 

 

 
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1984
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1928
Eniola Ajao

**Eniolá Àjàó** jẹ ọmọ orilẹ-èdè Nàìjíríà , òṣeré tíátà ni, ìlú Ẹ̀pẹ́ ni ó ti wá, ó sì ti kópa nínú fíìmù tí ó lé ní márùndínlọ́gọ́rin ní iye. A dáa mọ̀ gẹ́gẹ́bí òṣeré nípa bí ó ṣe ma ń fi ọgbọ́n-inú àti òye hàn nígbà tí ó bá ń kópa nínú eré .

## Ìgbé ayé rẹ̀
Ẹniọlá àti ìbejì rẹ̀ ni àbígbẹ̀yìn nínú àwọn ọmọ mẹ́fà tí àwọn òbí rẹ̀ bí. Nígbàtí o ń dàgbà, Ẹniọlá lọ sí Ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ Máíkẹ́lì Mímọ́ ti Ìjọ Àǹgílíkàn, ati ilé-ẹ̀kọ́ girama tí àwọn Ológun ni ìlú Ẹ̀pẹ́. Gẹgẹbi Ẹniọlá ti sọ ọ́, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó wù ú láti mú orí àwọn òbí rẹ̀ wu, sibẹ̀, ìfẹ́ inú rẹ̀ ni láti jẹ́ òṣèré tíátà lati ìgbà èwe rẹ̀. Ẹniọlá tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ nígbàtí ó lọ sí Ilé-ẹ̀kọ́ Ìmọ̀-ẹ̀rọ ní Yaba àti Ilé-ìwé -Yunifásítì ìlú Èkó níbi tí ó ti gboyè nínú imọ̀ Ìṣirò.  Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọpọ̀lọpọ̀ awuyewuye ti wáyé lórí ìbáṣepọ̀ tí ó wà láàrin Ẹniọlá àti Ọdúnladé Adékọ́lá, Ẹniọlá ṣàlàyé pé kò sí ìbáṣepọ̀ mìíràn láàrin òun àti Ọdúnladé Adékọ́lá lẹ́yìn ti iṣẹ́. 

## Àwọn ìtọ́kasí
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ibrahim Chatta

**Ibrahim Chatta** ( tí a bí ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù kẹwàá ọdún 1970) jẹ́ gbajúgbajà olùdarí àti òṣèrè sinimá àgbéléwò ọmọ Yorùbá láti Ìpínlẹ̀ Kwara lórílẹ̀ Nàìjíríà .

## Ìgbé-ayé Rẹ̀ Ní Ìbẹ̀rẹ̀ Pẹ̀pẹ̀
Ibrahim Chatta kò fi bẹ́ẹ̀ kàwé pùpọ́. Ìpele kẹta ẹ̀kọ́ sẹ́kọ́ńdìrì ní ó ti fi ẹ̀kọ́ kíkà sílẹ̀. Ò wá pápá kẹ́kọ̀ọ́ lóríṣiríṣi nípa ère sinimá àgbéléwò. Kí ó tó di ìlúmọ̀ọ́ká, ọ̀pọ̀ ni iṣẹ́ ló tí ṣe. Àkọsílẹ̀ kan sọ pé ó ti fìgbà kan ṣíṣe apèròsọ́kọ̀.

## Àwọn Ìtọ́kasi
Ọdúnladé Adékọ́lá

**Ọdúnladé Adékọ́lá** (tí a bí ní ọjọ́ kọkànlélọ́gbọ́n oṣù Kejìlá ọdún 1976) jẹ́ òṣèrè sinimá àgbéléwò, ọ̀kọrin, olùdarí àti olóòtú sinimá àgbéléwò ọmọ Yorùbá láti Ìpínlẹ̀ Èkìtì lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Àwọn sinimá àgbéléwò tó mú Ọdúnladé Adékọ́lá gbajúmọ̀ ni; Ìṣọ̀lá Dúrójayé, Àṣírí Gómìnà Wa, Adébáyọ̀ Àlàní Abẹ́rẹ́ àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ sinimá àgbéléwò Yorùbá tó pọ̀ jáǹtirẹrẹ.  

## Ìgbé-ayé Rẹ̀ Ní Ìbẹ̀rẹ̀ Pẹ̀pẹ̀

Ìlú Abẹ́òkúta ní Ìpínlẹ̀ Ògùn ni Ọdúnladé Adékọ́lá ti ṣe kékeré rẹ̀, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọmọ bíbí Ìpínlẹ̀ Ekiti ní ìlú Ọ̀tun-Ekiti ni.

## Awọn atokọ ti eré rẹ

* Ile Afoju (2019)"
* *The Vendor* (2018)
* *Alani pamolekun* (2015)
* *Asiri Gomina Wa* (2003)
* *Mufu Olosa Oko* (2013)
* *Kabi O Osi* (2014)
* *Oyenusi* (2014)
* *Sunday Dagboru* (2010)
* *Monday Omo Adugbo*(2010)
* *Emi Nire Kan* (2009)
* *Eje Tutu* (2015)
* *Ma ko fun E* (2014)
* *Gbolahan* (2015)
* *Oju Eni Mala* (2015)
* *Kurukuru* (2015)
* *Olosha* (2015)
* *Omo Colonel* (2015)
* *Aroba*(2015)
* *Oro* (2015)
* *Baleku* (2015)
* *Babatunde Ishola Folorunsho*(2015)
* *Adebayo Aremu Abere' (2015)*
* *Adajo Agba* (2015)
* *Oyun Esin*(2015)
* *Taxi Driver: Oko Ashewo* (2015)
* *Samu Alajo*(2016)
* *Sunday gboku gboku* (2016)
* *Abi eri re fo ni* (2016)
* "Igbesemi" (2016)
* "Lawonloju" (2016)
* "Pepeye Meje" (2016)
* Asiri Ikoko (2016)
* Pate Pate (2017)
* Adura (2017)
* Ere Mi (2017)
* Okan Oloore (2017)
* Ota (2017)
* Owiwi (2017)
* Agbara Emi (2017)
* Critical Evidence (2017)
* Olowori (2017)
* Iku Lokunrin (2017)
* Eku Meji (2017)
* Yeye Alara (2018) as Dongari
* Agbaje Omo Onile 1, 2, 3



## Bí Ó Ṣe Kẹ́kọ̀ọ́
Ọdúnladé Adékọ́lá lọ sí ilé-ìwé akọ́bẹ̀rẹ̀ St. John Primary School, Abẹ́òkúta, ó tẹ̀síwájú lẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ ní St. Peter's College ní Abẹ́òkúta bákan náà. Ibẹ̀ ni ó ti gba ìwé - ẹ̀rí West African School Certificate Examination (WAEC), kí ó tó kàwé gboyè ẹ̀rí Diploma ní ilé ẹ̀kọ́ gíga Moshood Abíọ́lá Polytechnic. Lọ́dún 2018, ó tún kàwé gboyè Bachelors of Business Administration ní Ifáfitì Ìjọba Àpapọ̀ ní Ìpínlẹ̀ Èkó, University of Lagos.

## Àwọn Ìtọ́kasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣèré ilẹ̀ Nàìjíríà
Yemi Shodimu

**Yẹmí Ṣódìímú** ni wọ́n bí ní Kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù Kínní, ọdún 1960 ( January 29, 1960) ní ìlú Abẹ́òkúta  ní orílẹ̀-èdè a Nàìjíríà jẹ́ eléré orí ìtàgé, Atọ́kùn Ètò,   Olùdarí àti  Olùgbéré jáde.
## Ìgbòkègbodò Ayé rẹ̀
Wọ́n bi ní ìlú Abẹ́òkúta, tí ó jẹ́ Olú ìlú Ìpínlẹ̀ Ògùn ní apá Ìwọ̀ Oòrùn orílẹ̀-èdè  Nàìjíríà.Ó lo ìgbà èwe rẹ̀ ní ìlú  Abẹ́òkúta í Ààfin Ọba Aláké ilẹ̀ Ẹ̀gbá ní bi tí ó ti ní àwòfín nípa  àṣà Yorùbá.  Ó lè sí ilé-ẹ̀kọ́ kọ́wObáfẹ́mi Awólọ́wọ́ University níbi tí ó ri gba ìwé ẹ̀rí Bachelor of Arts (B.A.) , nínú ìmọ̀ ọ̀nà ìṣeré Ìtàgé ( dramatic art￼￼) , lẹ́yìn èyí ni ó tẹ̀ síwájú ní  Fásitì Ìpínlẹ̀ Èkó níbi tí ó ti gba ìwé ẹ̀rí  Master of Arts (M.A.) nínú ìmọ̀  Mass communication.

## Iṣẹ́ Òòjọ́ rẹ̀
Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ òṣèré rẹ̀ ní ọdún 1976, tí ó aì kópa  tó lààmì laka nínú eré orí ìtàgé tí àkòrí rẹ̀ ń jẹ́ * Village Head Master*.
Ó di ìlúmọ̀ọ́ká pẹ̀lú ipa rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Olú ẹ̀dá ìtàn, ó tún jẹ́ Olú ẹ̀  ẹ̀dá ìtàn nínú eré orí ìtàgé tí àkòrí rẹ̀ ń jẹ́  gẹ́gè bí *Àjàní* nínú eré yí.
Túndé Kèlání ṣe adarí rẹ̀.

## Àwọn eré orí ìtàgé rẹ̀

* *Village Head Master* that featured Victor Ọláòtán   
* *Ó Lekú (1997)* láti ọwọ́ Tunde Kelani
* *Ti Olúwa Ni Ilẹ̀̀*
* *[[Saworoide|Ṣaworo]] Idẹ* tí Kúnlé Afọláyan àti Peter Fátómilọ́llá 
* *Ayọ̀ ni Mofẹ́*
* *Kòṣéégbé*

## Ẹ tún le wo

* Àtòjọ àwọn òṣèré ilẹ̀ Nàìjíríà 

## Àwọn Ìtọ́ka sí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1960
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Tiger Woods

{{Infobox golfer
| name = Tiger Woods
| image = Tiger Woods in May 2019.jpg
| caption = Woods at the White House in May 2019
| fullname = Eldrick Tont Woods
| nickname = Tiger
| birth_date = 
| birth_place = Cypress, California
| death_date = 
| death_place =
| height = 6 ft 1 in
| weight = 185 lb
| nationality = 
| residence = Jupiter Island, Florida
| spouse = 
| partner = 
| children = 2
| college = Stanford University(two years)
| yearpro = 1996
| retired =
| tour = PGA Tour (joined 1996)
| prowins = 108 
| japwins = 2
| asiawins = 1
| auswins = 1
| champwins = 
| otherwins = 16
| majorwins = 15
| masters = **Won**: 1997, 2001, 2002, 2005, 2019
| usopen = **Won**: 2000, 2002, 2008
| open = **Won**: 2000, 2005, 2006
| pga = **Won**: 1999, 2000, 2006, 2007
| wghofid = 
| wghofyear = 
| award1 = PGA Tour<br/>Rookie of the Year
| year1 = 1996
| award2 = PGA Player of the Year
| year2 = 1997, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2005, 2006, 2007, 2009, 2013
| award3 = PGA Tour<br/>Player of the Year
| year3 = 1997, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2005, 2006, 2007, 2009, 2013
| award4 = PGA Tour<br/>leading money winner
| year4 = 1997, 1999, 2000, 2001, 2002, 2005, 2006, 2007, 2009, 2013
| award5 = Vardon Trophy
| year5 = 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2005, 2007, 2009, 2013
| award6 = Byron Nelson Award
| year6 = 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2005, 2006, 2007, 2009
| award7 = FedEx Cup Champion
| year7 = 2007, 2009
| award8 = Presidential Medal of Freedom
| year8  =2019
| awardssection = List of career achievements by Tiger Woods#Awards
}}

**Eldrick Tont** "**Tiger**" **Woods** (ojoibi December 30, 1975) jẹ́ agbá gọ́ọ̀fù tó peregedé ará Amẹ́ríkà, Ó wà ní ipò kejì nínú àtò àwọn ọkùnrin tó tayọ jùlọ tó gba ife-ẹ̀yẹ gọ́ọ̀fù àti ẹni tí ó mókè jùlọ nínú PGA Tour bákan náà ó ní ààṣeyọrí jùlọ nínú àwọn agbá gọ́ọ̀ù ilẹ̀ Amẹ́ríkà. Woods tún jẹ́ ọ̀kan gbòógì nínú àwọn agbá gọ́ọ̀fù tó peregedé jùlọ àti ìkan pàtàkì nínú àwọn eléré-ìdárayá  tó gbajúmọ̀ jùlọ lágbàáyé.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà
Ṣọlá Kòsọ́kọ́

**Ṣọlá Kòsọ́kọ́-Abíná**  (tí a bí ní ọjọ́ keje oṣù Kínní ọdún born 1976), jẹ́ oṣèrébìnrin àti olùdarí sinimá àgbéléwò ọmọ Yorùbá lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó jé ọmọ bíbí àgbà òṣèrè Jídé Kòsọ́kọ́. 

## Ìgbé-ayé Rẹ̀ Ní Ìbẹ̀rẹ̀ àti Ẹ̀kọ́ Kíkà Rẹ̀

Ṣọlá Kòsọ́kọ́ jẹ́ ó ọmọbabìnrin Ìsàlẹ̀ Èkó. Ní Ìbẹ̀rẹ̀ ayé rẹ̀, ó lọ sí ilé-ìwé àkọ́bẹ̀rẹ̀ Methodist Primary School, Yaba ní ìpínlè Èkó. Yaba kan náà ló ti kàwé sẹ́kọ́ńdìrì kí ó tó tẹ̀ síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Ifáfitì Olábísí Ọ̀nábánjọ níbi tí ó ti kàwé gboyè nípa ìmò àyíká (sociology). Bí ó tilè jẹ́ pé ìdílé ọba ni Ṣọlá Kòsọ́kọ́ tí wá, bàbá rẹ̀, Jídé Kòsọ́kọ́ jẹ́ gbajúgbajà òṣèrè sinimá àgbéléwò, èyí rán án lọ́wọ́ lọ́pọ̀lọpọ̀ nígbà tí ó dára pọ̀ mọ́ iṣẹ́ tíátà ní kété tí ó parí ẹ̀kọ́ sẹ́kọ́ńdìrì kí ó tó di ìlúmọ̀ọ́kà lọ́dún 1999 nínú sinimá àgbéléwò kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Ọmọ Olórííre" Ó gùnlé orúkọ tí bàbá rẹ̀ ti ní pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ bàbá rẹ̀.Ó fẹ́ ọkọ rẹ̀, Abíọ́dún Abíná ní ọdún 2012, wọ́n sì bímọ méjì 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Làmídì Adédibú

Olóyè **Làmídì Aríyíbí Àkànjí Adédibú**  ni a bí ní ọjọ́ Kẹrìndínlógún oṣù Kẹwàá, ọdún1927  (24-10-1927 sí 11-6-2008) jẹ́ alẹ́nulọ́  agbara alẹ́nulọ́rọ̀, apàṣẹ-wàá ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́  , ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà . Olóyè  Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́  ṣàpèjúwe rẹ̀ bí “bàbá" fún ẹgbẹ́ òṣèlú "PDP". 
## Ìbí àti ẹbí rẹ̀
A bí Olóyè Adédibú ní agbègbè  Ọjà Ọba ní ìlú  Ìbàdàn. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ oyè láti ìdílé Ọba  Olúpòyí. 
## Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Olóṣèlú
Adédibú dara pọ̀ mọ́ ìṣèlú ní ọdún 1950,  nígbà tí  ó di ọmọ ẹgbẹ́ Peole's Party, tí ó sì dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèlti  Action Group lábẹ́ Olóyè Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀   . Lẹ́yìn náà, ó dara pọ̀ mọ́  ẹgbẹ́ òṣèlú National Party of Nigeria (NPN) , ẹgbẹ́ tí ọ̀gbẹ́ni Àdìsá Akinloyè àti Richard Akínjíde . Ó di onípò pàtàkì nínú òṣèlú ilẹ̀ Nàìjíríà ní àkókò ìjọba ológun Ọ̀Ọ̀gágun Ibrahim Babangida, lákòókò yí ni ẹgbẹ́ òṣèlú NPN lo ànfàní ètò ìdìbò ojúmitó (Open ballot) láti ṣe màdàrú.  Ọ̀nà tí a lè gba ṣàpèjúwe ìlànà òṣèlú tirẹ̀ ni lílo àwọn ọmọ gànfé , àti fífi ipá mú ọmọ ayo rẹ̀ tàbí alátakò rẹ̀ ṣe oun tí ó bá fẹ́ tí ó sì ma ń mú jàgídí-jàgan lọ́wọ́ lọ́pọ̀ ìgbà.  

A gbọ́ wípé kò fẹ́rẹ̀ sí olóṣèlú kan tí ó goróyè ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ tí kò gbàṣẹ gbòntẹ̀ Adédibú kí ó tó dépò àṣẹ. Èyí ló fàá tí wọ́n fi ń pèé ní **Òpómúléró òṣèlú ilẹ̀ [[Ìbàdàn]]** .
Wọ́n yan ọmọ rẹ̀ kan , Kamorudeen Adékúnlé Adédibú , gẹ́gẹ́ bí Aṣojú -ṣòfin sílé Aṣòfin àgbà fún ẹkùn Ọ̀yọ́ South ní oṣùKẹ́rin ọdún 2007 .
Senator Teslim fọlárìn , í wọ́n dìbò yàn sílé Aṣòfin àgbà gẹ́gẹ́ bí   Senator fún ẹkùn Àrin-gbùngbùn Ọ̀yọ́  (Oyo Central) ni ó jẹ́ ọ̀kan lára ọmọ lẹ́yìn Adédibú .Ẹ̀wẹ̀, Olóyè
Rasheed Ládọjà    tí ó jẹ Gómìnà ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ní oṣù Karùún ọdún 2003, náà tún jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ ẹ̀kọ́ṣẹ́ lẹ́yìn rẹ̀. Àmọ́ òun àti Adédibú padà di oje ọrọ́ àti ojú tí wọn kìí fẹ́ rí ara wọn lórí tani yòó yàn sí.àwọn ipò Kọmíṣọ́nà ní ọdún 2004.
## Ikú rẹ̀

Adédibú kú ní ọjọ́ Kọkànlá oṣù Kẹfà, ọdún 2008 sí ilé ìwòsàn  University College tí ó wà ní ìlú Ìbàdàn , nígbà tí ó wà ní ipò **Ẹ̀karún** ti ilẹ̀ Ìbàdàn  gẹ́gẹ́ bí ipò tí ẹbí rẹ̀ wà sí ti Olúbàdàn ti Ilẹ̀ Ìbàdàn.

## Awọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2008
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1928
Ìpín Àgbádárìgì (Badagry)

thumb|The First Administrative Building, Badagry, Lagos.
**Ìpín Àgbádárìgì**  ni ìpín kan lára ẹ̀ka tí ọ́ ń ṣe àkóso ní  Ìpínlẹ̀ Èkó  ní orílẹ̀-èdè  Nàìjíríà.

## Ìtàn rẹ̀
Ìpín Àgbádárìgì kópa tó lọ́ọrìn nígbà tí a bá ń ṣe àgbéyẹ̀wò nínú ìtàn ilẹ̀ Olómìnira Nàìjíríà àti Europe. Gẹ́gẹ́ bí Àgbádárìgì ṣe jẹ́ agbègbè tí wọ́n ti kó ẹrú tí ó pọ̀ jùlọ nínú iṣẹ́ Òwò Ẹrú lágbàáyé, ṣáájú ìjẹ gàba àwọn Èèbó Amúnisìn. Ìpín Àgbádárìgì tún jẹ́ ibi tí àwọn Èèbó Aláwọ̀ fundun ti kọ́kọ́ polongo ẹ̀sìn Krístẹ́nì ní ikẹ̀ Nàìjíríà ní ọdún 1842. Wọ́n kọ́ ilé alágbèékà síbẹ̀ láti fi ṣebìrántí Agia Cenotaph.

## Àwọn Ìjọba Ìbílẹ̀ rẹ̀
Ìpín Àgbádárìgì ní Ìjọba Ìbílẹ̀ mẹ́rin :
* Ìjọba Ìbílẹ̀ Ọ̀jọ́
* Amúwòó-Ọ̀dọ̀fin
* Ajérọ̀mí-Ìfẹ́lódùn
* Badagry

## Àwọn Ìletò tó yi ká

* Badagry
* Ìlú a￼̀rẹ́ko Àgbò  
* Òkè oko
* Àjárá
* Ìwóró-Àjìdò
* Àkarakúmọ́
* Gbàjí
* Àṣerí
* Ẹgàn
* Aganrin
* Ahanfe
* Ẹ̀pẹ́
* Posí
* Mowó
* Ìtọ́ga
* Ebiri
* Ekunpa
* Àràdàgún
* Bèrèkéte
* Mosáfẹ́jọ
* Gayingbo-Tọpó   
* Kànkon Moba
* Popojí
* Oranyan
* Tafí- Àwórì   
* Yeketome
* Ipóta
* Sẹ̀mẹ̀ Border
* Ìyáfin
* Farasime
* Mushin

Àwọn Ẹ̀ka Àqórì : 

* Àwòdì -Ọrà   
* Ìsaṣì
* Ọ̀tọ̀- Àwórì-
* Ìjànikin
* Ilogbò
* Oko-Afọ́
* Ṣìbírí
* Àpá
* Ìdí-Olúwò 
* Ado-Soba
* Ìbèṣè
* Ìréde
* Irese
* Mèbámù
* Itewe
* Igede
* Àjàngbàdì
* lyagbe
* Ajégúnlẹ̀
* Ayétòrò
* Festac Town
* Satellite Town
* Ibà
* Kiríkirì
* Agbójú-Àmúwó
* Òkòmaikò
* Ọ̀jọ́
* Amúkokò
* Alábà-Ore
* Ìjọ̀yìn
* Ìgbànkọ̀
* Ìmọ́rẹ́
* Ìjegun
* Mushin
* Ìsọlọ̀
* Ọ̀tà
* Ilẹ́mbà-Àwórì
* Ìtìrẹ́
* Ìpájà
* Agége
* Ìbẹ̀rẹ́ko

## Ibi tí kò gbajúmọ̀

*Eko University of Medicine and Health Sciences ni ó wà ní Ìpín Àgbádárìgì.

## Àwọn Ìtọ́kasí

* Lagos State Website 
Ẹ̀ka:Ìpínlẹ̀ Èkó
Mowo, Badagry

**Mowó** jẹ́ ìlú kan ní  Àgbádárígí, Ìpínlẹ̀ Èkó , ní apá Ìwọ̀ Oòrùn ilẹ̀ Nàìjíríà. 
Ìlú náà kò jìnà púpọ̀ sí agbègbè ìloro ibodè Sẹ̀mẹ̀. Kò ju ìwọ̀n kìlómítà diẹ̀ lè. Àwọn tí wọ́n tó ìdá 78,897, àwọn olùgbé tí ó ń gbé níbẹ̀ lọ.  
Púpọ̀ nínú àwọn olùgbé ìlú yí ni wọ́n jẹ́ olùṣòwò àti olùtajà tí wọ́n sì ma ń lè láti ra  àwọn Ọjà títà wọn ní Sẹ̀mẹ̀.
Agbọ́ wípé àwọn ilé tí wọ́n tó ìdá ọgọ́fà (600) tí ó wà ní orí ilẹ̀ tí ó tó àádóje (65) hẹ́kítà ni ilé-iṣẹ́ àjọ Ọlọ́pàá ilẹ̀ Nàìjíríà bì wo lulẹ̀ láti lè kọ́ ilégbèé àwọn Ọlọ́pàá sí ní ọdún 2013 .
## Àwọn Ìtọ́kasí
Adé Olúfẹkọ́

**Adé Olúfẹkọ́** (orúkọ ìbí **Adé Àbáyọ̀mí Olúfẹkọ́**; ọjọ́ìbí, 1980), jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n tí ìmọ̀ rẹ̀ jinlẹ̀, eniti Ise re ni imo Eda  tayo ni igbimo awon to n pero lori  komasi eyi ti o le jeki oro aje lo dede. Adé Olúfẹkọ́ je Olukeko ti o ko eko lori imo Tẹknọ́lọ́jì lati Orile ede Amẹ́ríkà, o tun je oludari ise ati alapero kakiri agbala aiye, omo bibi Ìjẹ̀bú. Ikorita ibiti imo re ni orisirise iriri imo  de ni o je ki o da pinnu ni odun  2007  lati da ile ise "wiwo ajọṣepọ" (Visual Collaborative), ibiyi je oju apejo fun awon  oniimo eniyan ati isedasile . O je Oga patatata ninu awon ti o seto ilodede idari ni Apejo yi . O tun je konsultanti  ni  imo ti o to eniyan si ona to pe ni IBM.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Cory Booker

**Cory Anthony Booker** jẹ oloselu Orilẹ Amẹrika kan, oṣiṣẹ igbimọ fun New Jersey. O jẹ ọmọ ẹgbẹ ti Democratic Party. Arakunrin rẹ ni "Cary Booker II", ati pe baba rẹ jẹ "Cary Booker". Ni ọdun 1969, awọn obi rẹ ja lile lodi si ẹlẹyamẹya nipa tẹnumọ lati ra ile kan ni agbegbe nibiti a ko gba eniyan dudu. He is a friend of Kirsten Gillibrand.

Ni ọjọ 1 ọjọ Kínní, Ọdun 2019, o kede pe oun yoo ṣiṣẹ fun idibo Alakoso Amẹrika 2020. Jimmy Carter nireti pe o ṣiṣẹ fun Alakoso.
## Awọn itọkasi
Monkaen Kaenkoon

**Monkaen Kaenkoon** je olorin omo orile-ede Tháílàndì.

Ẹ̀ka:Àwọn akọrin ará Tháílàndì
Ajíbọ́lá Bàṣírù

Surajudeen Ajíbọ́lá Bàṣírù (Ph.D)  tí a bí ní   ọjọ́ Kínní oṣù Keje, ọdún 1972  ( 1-07-1972) jẹ́ ọmọ ilé Aṣojú-ṣòfin Àgbà tí ó ń ṣojú fún    Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun ní ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó tún fígbà kan tẹ́lẹ̀ jẹ́  Kọmíṣánà ní abẹ́   Ministry of Regional Integration & Special Duties ní oṣù Kẹjọ ọdún 2010 sí oṣù Kọkànlá ọdún 2014.  Ó ti fìgbà kan ṣiṣẹ́ Olùkọ́ ní Ilé-ẹ̀kọ́ gíga Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun ní oṣù  Kọkànlá, ọdún 2014 sí oṣù Kárùún 2017. 

## Inẹ̀rẹ̀ ayé rẹ̀
Ajíbọ́lá Bàṣíru lè sile-ákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ Salvation Army tí ó wà ní Oke-Fíà ìlú Òṣogbo, Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun , ní ọdún 1983. Lẹ́yìn èyí ni ó lè sí ilé-ẹ̀kọ́ Girama Láro ní Òke-Fíà yí kan náà, níbi tí ó ti gba ìwé-ẹ̀rí WASC / GCE O'Level ní ọdún 1988. 

## Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Amòfin
Ajíbọ́lá Bàṣírù wọlé sí Ilé-  Ẹ̀kọ́ ti Ìlọrin láti ọ́ nípa èdè Lárúbáwá àti ìwádí ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ nínú ẹ̀sìn Islam, Ṣùgbọ́n ó kúnà  ní ìpele ẹ̀kọ́ ọdún kẹta rẹ̀, Ó wọ ilé-ẹ̀kọ́  University of Lagos, ní Àkọkà, Yábàá, láti kẹ́kọ́ inọ̀ ofin tí ó sì gba oyè ìmọ̀-ẹ̀ ẹ̀kọ́ LLB (Hons) Bachelor of Law ní ọdún 1994-2000.  

Ó lè sí ilé-ẹ̀kọ́ ìmọ̀ ofin ti ilẹ̀ Nàìjíríà tí ó wà ní  Bwari, Abuja, FCT. (2001-2002) tí ó sì gba ìwé ẹ̀rí Second Class, Upper Division láti ọdún 2005 sí 2006. Ó tún lè sí ilé-ẹ̀kọ́ Fásitì Ìlú Èkó láti gba LLM (Masters of Law)  tí ó jẹ́ ẹ̀kọ́ nípa Secured Credit Transactions; Planning & Compulsory Acquistion ; Law of gbè Sea  and Comparative Company Law. Ní ọdún 2016,  Ó gba oye ìmọ̀ Ọ̀mọ̀wé (PHD) nínú ìmọ̀ Property Law, ní ẹ̀ka ikẹ́kọ̀ọ́ inọ̀ Òfin ní Fásitì Ìlú Èkó Awọn iṣowo Awọn Gbese Ipamọ; Gbigba A.  

## Ṣíṣe  òṣèlú rẹ̀
Dokita Surajudeen Ajíbọ́lá Bàṣírù tí  ń ṣojú fún ẹkùn Àárín gbùngbùn Ọ̀ṣun ni ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ òṣèlú      All Progressives Congress (APC). Ó ti wà nínú ẹgbẹ́ yí lásìkò tí orúkọ ẹgbẹ́ náà wà ní Alliance for Democracy (AD), ṣáájú kí wọ́n tó ṣàyípadà orúkọ sí  Action Congress of Nigeria (ACN) kí ó tó wá di All Progressive Congress    (APC). Ó ti fìgbà kan  jẹ́ Kọmíṣánà  lábẹ́ ìjọba Ọ̀gbẹ́ni Rauf Arẹ́gbẹ́ṣọlá .   

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1972
Tam David-West

**Tamunoemi Sokari David-West** tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Tam David-West (ni a bí ní Ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹjọ ọdún 1936 tí ó sì kú ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kọkànlá ọdún 2019) jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n àti mínísítà-ana. Ọ̀jọ̀gbọ́n yìí ṣaláìsí ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kọkànlá ọdún 2019. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn ló dárò ikú rẹ̀, pàápàá jùlọ Ààre Muhammadu Buhari

## Ibi Tí A Bí í Sí Àti Ìlàkàkà Ẹ̀kọ́ Kíkà Rẹ̀

A bí Ọ̀jọ̀gbọ́n Tam David-West ní Buguma, Kalabari ní ìpínlè Rivers lórílẹ̀ - èdè Nàìjíríà. Ó kàwé gboyè ní Ifáfitì ìlú Ìbàdàn  (University of Ibadan) lọ́dún 1956 sí 1958, Ifáfitì Michigan State University lókè-òkun lọ́dún 1958–1960, ó kàwé gboyè MSc degree ní Yale University lọ́dún 1960–1962, lọ́dún 1964 sì 1966, ó kàwé gboyè Ọ̀mọ́wé  (PhD degree) ní McGill University.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ìṣọ̀lá Oyènúsì

**Ìṣọ̀lá Oyènúsì** tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ Dọ́kítà Oyènúsì (Dr. Oyènúsì) jẹ́ ògbóǹtarìgì adigunjalè tó fìgbà kan yọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lẹ́nu kí ọwọ́ ṣìnkún òfin tó tẹ̀ ẹ́. Iṣẹ́ adigunjalè tó yàn láàyò jẹ́ kó di ìlúmọ̀ọ́kà lọ́dún 1970s. Nígbà ayé adigunjalè rẹ̀, Oyènúsì gbajúmọ̀ nínú dídigunjalè ilé ìfowópamọ́, àwọn ilé ìṣe ńláńlá àti ìdigunjalè gba ọkọ̀-ayọ́kẹ́lẹ́. Ọrọ́ rẹ̀ dàbí "Àjànàkú kọjá, mo rí nǹkan fìrí, bá a bá rérin, ká gbà pé a rí erin", ó jẹ́ adigunjalè tí gbogbo ènìyàn bẹ̀rù lọ́pọ̀lọpọ̀, kódà, àwọn agbófinró bẹ̀rù rẹ̀ gidigidi. 

## Bí Oyènúsì Ṣe Gba Orúkọ Ìnagijẹ Rẹ̀, Dókítà Oyènúsì

Àkọsílẹ̀ ìtàn kan sọ pé Oyènúsì kò kàwé gboyè dókítà rárá, ìṣe lo dédé sọ ara rẹ̀ ni orúkọ Ìnagijẹ òun. Oǹkọ̀wé náà jẹ́rìí pé, Oyènúsì fún ara rẹ̀ jẹ́wọ́ èyí lẹ́yìn tí owó ṣìnkún òfin báà kí wọ́n tó pa á. Ó ní Oyènúsì jẹ́wọ́ pé òun kò kàwé rárá nítorí àwọn òbí òun kò lowo lọ́wọ́ láti rán òun, ìdí nìyí tí òun fi yan iṣẹ́ adigunjalè láàyò.  

## Bí Oyènúsì Ṣe Bẹ̀rẹ̀ Iṣẹ́ Adigunjalè

Ìṣọ̀lá Oyènúsì bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ adigunjalè nígbà tí ó ń wá owó láti fún olólùfẹ́bìnrin rẹ̀. Lásìkò yìí, ó fẹ̀ẹ́ tálákà ju èkúté ṣọ́ọ̀ṣì lọ. Èyí ló mú un digun jalè gba ọkọ̀-ayọ́kẹ́lẹ́ àkọ́kọ́ rẹ̀ tí ó tà ní irínwó náírà (N400), tí ó sì lówó náà fún ọ̀rẹ́bìnrin rẹ̀ náà. 

## Bí ṣìnkún òfin Ìjọba ṣe Tẹ Oyènúsì
 
Taló jẹ́ gbéná wojú ẹkùn Oyènúsì nígbà tí ó ń digun jalè. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀mí ló tọwọ́ rẹ̀ bọ́. Ọ̀pọ̀ lọ ti pá ni ìfọnnáfọṣu, ọ̀pọ̀ ló pa lẹ́kún bákan náà. Ògbójú olè tí gbogbo ènìyàn ń sá fún ni Oyènúsì. Kódà, ọlọ́pàá fúnra wọn bẹ̀rù rẹ̀. Ayeta rẹ̀ gbóná débi pé ìbọn ọlọ́pàá, bí ó tilẹ̀ wù kó lágbára tó, kì í rán án. Olè Oyènúsì gbówọ́ tó bẹ́ẹ̀ gé tí àwọn agbófinrò fi ń sá fún un. Òun ni ọ̀dájú àti ògbójú olè àkókò tí òkìkí rẹ̀ kàn káàkiri ilẹ̀ Káàárọ̀-o-jíire àti orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Yorùbá bọ̀, wọ́n ní "ìgbà ò lọ bí òréré, ayé ò lọ bí ọ̀pá ìbọn", lẹ́yìn ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìyànjú, ọwọ́ bá Oyènúsì nígbà tí ó lọ digun jalè lọ́jọ́ kan pẹ̀lú àwọn ẹgbẹ́ adigunjalè rẹ̀ mẹ́fà mìíràn. Ọjọ́ burúkú èṣù gbomi mú lọjọ́ náà. Oyènúsì pa kọ́sítébù ọlọ́pàá kan nígbà tí òun àti àwọn ẹgbẹ́ rẹ̀ fijà pẹ́ta pẹ̀lú àwọn ọlọ́pàá. Ṣùgbọ́n, èwe sunko, ọwọ́ àwọn ọlọ́pàá sì tẹ̀ ẹ́. Lẹ́yìn ìgbẹ́jọ́, ilé ẹjọ́ dájọ́ ikú fún Oyènúsì àti àwọn ẹmẹ̀wà rẹ̀ lọ́dún 1971. Ìta gbangba ni wọ́n tí pa wọ́n ní ìlú Èkó.

## Àwọn Ìtọ́kasí