open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Daniely Ríos

**Daniely Ríos Mora** (ti a bi ni ọjọ kẹrìndinlọgbọ̀n oṣu kẹrin ọdún, 1996) jẹ oṣere tẹnisi tabili Puerto Rican ti o tí fẹyìntì. Ni Oṣu Kini Ọdun 2020, o wa ni ipo kẹrìnlálenigba pẹlu awọn ààyè 1660 ni ipo ITTF Women's World Ranking. Ni ọdún 2019, ni Ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pẹlú Adriana Díaz ati Melanie Díaz, o jẹ ohun èló lati gba ami-ẹri góòlù kan fun ẹgbẹ obìnrin Puerto Rico ni Awọn ere Pan American ni Lima . Open Paraguay Women's 2019 jẹ ere-idije káríayé rẹ ti o kẹhìn nibiti o “fa ijiyan ibinu nla julọ ti ọjọ náà nipa lílu Ilka Doval.” 

## Ìgbésí aye ara ẹni
Ríos Mora tí a bí ni Santiago, Dominican Republic ṣugbọn o dagba ni Utuado, Puerto Rico . O gbá ikẹkọ nipasẹ Víctor Pimentel ati Bladimir Díaz ni agba tẹnisi tabili Águilas de la Montaña, ati pe o ti gbá láti ọdún márùn. Ni ẹlẹ́yọ ẹyọ ati ení ẹgbẹ, Ríos ti gbá pẹlu awọn arabinrin Díaz ni ọpọlọpọ awọn idije káríayé.  Ni Oṣù Kàrún ọdún 2020, Daniely gba oye rẹ ni àwọn ibaraẹnisọrọ lọpọlọpọ lati Ile-ẹkọ giga Ana G. Méndez ; o tun nifẹ lati lọ si ile-iwe ofin. 

## Wo tun

* Latin American Youth Table Tennis Championships
* Puerto Rico ni Awọn ere Pan American 2019
* Melanie Díaz
* Adriana Díaz
* Brian Afanador
* Bruna Takahashi
* Jennifer Wu
* Lily Zhang
* Caroline Kumahara

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

* https://tabletennis.guide/alldata.php?name=daniely-rios-112462 Igbasilẹ Daniely Rios ni Itọsọna Tẹnisi Tabili
* https://www.los-deportes.info/daniely-rios-tenis-de-mesa-spf299954.html Igbasilẹ Daniely Rios ni Los Deportes
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1996
Brian Afanador

**Brian O'Neill Afanador Pérez** (ti a bi ni ọjọ kẹfà oṣù kẹta ọdún, 1997) jẹ oṣere tẹnisi tabili Puerto Rican kan . 

Ni ọjọ keji Oṣu Kẹrin, Ọdun 2016, Afanador ṣe itan-akọọlẹ di òṣèré tẹnisi tabili Puerto Rican akọkọ lati yege fun Awọn ere Olympic .  Ni Oṣu Kàrún ọjọ 3, Ọdun 2016, Afanador ju nọmba kẹwa irugbin ati nọmba kerinlelogoji ni àgbáyé ti Orilẹ-ede Tẹnisi Tabili àgbáyé Bojan Tokič ni ọdún2016 ITTF Slovenia Open ni Otočec, Slovenia .  O díje ni Olimpiiki Igba ooru ọdún 2016 níbití o ti borí Suraju Saka 4–3 ni ìpele alakọbẹrẹ ṣaaju ki o to pàdánù siOmar Assar 4–2 ni ìpele keji.

## Awọn ẹgbẹ

*  TTC indeland Jülich (2017–2018)
*  4S Tours TT (2018–present)

## Igbesi aye ara ẹni
A bi Afanador ní ọjọ́ kẹfà Oṣu Kẹta, Ọdun 1997, o si ni arákùnrin àbúrò kan. O jẹ ìbátan ti awọn arabinrin Díaz tẹnisi tabili, Adriana, Melanie, Fabiola, ati Gabriela.

Ni ọjọ kẹtàlélógún Oṣu Kẹjọ, Ọdun 2020, Afanador kéde òun ati alabaṣiṣẹpọ rẹ Noralis Soé Ruiz Lugo, alamọja ìbátan kan ti gbogbo ènìyàn, n reti ọmọ akọkọ wọn papọ. Ni ọjọ kẹẹdọ́gbọ̀n Oṣu Kẹsan, wọn kéde pe wọn n reti ọmọbìnrin kan  ti a bi ni Ogúnjọ́ Oṣu kejila, ọdún 2020, ti o si lorukọ Antonella Isabelle. Afanador ati Ruiz ṣe ìgbéyàwó ni oṣù keji ọdún 2023. Wọn n gbe lọwọlọwọ ni Montpellier, France .

## Awọn aṣeyọri

* Awọn ere Olimpiiki 2020-2021
* 2019 Pan American Games – Idẹ Fadaka - Adalu Double
* 2019 Pan American Awọn ere Awọn - Idẹ Fadaka - Double
* 2018 Central American ati Caribbean Awọn ere Awọn - Gold Fadaka - Adalu Double
* 2018 Central American ati Caribbean Awọn ere Awọn - Silver Fadaka - Team
* 2018 Central American ati Caribbean Awọn ere Awọn - Idẹ Fadaka - Olukuluku
* 2018 Central American ati Caribbean Awọn ere Awọn - Idẹ Fadaka - Double
* 2016 Olympic Games
* 2016 Latin American asiwaju
* 2015 Pan American Awọn ere Awọn - Idẹ Fadaka - Egbe
* 2015 US Open (tẹnisi) - Junior Boys asiwaju
* 2014 Central American ati Caribbean Awọn ere Awọn - Gold Fadaka - Adalu Double
* 2014 Central American ati Caribbean Awọn ere Awọn - Gold Fadaka - Egbe
* 2014 Central American ati Caribbean Games - Fadaka Fadaka - Olukuluku
* 2014 Central American ati Caribbean Awọn ere Awọn - Silver Fadaka - Double
* 2014 Youth Olympic Games iyege
* 2014 Puerto Rico World Egbe Egbe
* 2014 2013 Latin American Junior ati Cadet asiwaju
* 2012 Puerto Rico National asiwaju
* 2010 Central American ati Caribbean Awọn ere Awọn - Idẹ Fadaka - Double

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1997
Li Xue

**PpLi Xue** ( Chinese   , tí a bí ni  ọjọ kẹrìnlá oṣù kẹrin ọdún 1985) jẹ́ agbábọ́ọ̀lù tẹ́nìsì tábìlì ará Ṣáínà kan. O si ti díje fun Faransé ní ọdún 2012  ati Olimpiiki Igba otutu ni  ọdún 2016 .

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1985
Sylvester Ugoh

**Sylvester Ugoh** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kejìlélógún oṣù Kẹrin, ọdún 1931) ṣiṣẹ́ bíi igbákejì ijoba orilede fun National Republican Convention ní ọdún 1993, olùdíje Alákoso ẹgbẹ̀ òṣèlú NRC tí ń ṣe Bashir Tofa . 

Ugoh jẹ gomina ti Banki Biafra, banki ibi ifowo pamosi  gbugun Biafra. 

## Àwọn ítọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1931
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Bernadette Szőcs

**Bernadette Cynthia Szőcs** (ti a bi ni ọjọ kàrún oṣù kẹta ni ọdún 1995) jẹ òṣèré tẹnisi tabili alamọja lati Romania .  

O jẹ aṣaju awọn ere European lọ́wọ́lọ́wọ́ nínú awọn obinrin aládágbá ati ẹnití o gbá òlímpíkì lẹ́ẹ̀mẹta, ti o kópa nínú àwọn atẹjade ọdún 2016, 2020 ati 2024 ti awọn ere Olimpiiki igba ooru.

## Iṣẹ-ṣiṣe
Ni Oṣu Kẹsan ọdún 2011, o rin irin-ajo lọ si Argentina fun idije World Junior Circuit nibi ti o ti bori Kasumi Ishikawa lati de ibi giga julọ ninu jara ìdíje náà. 

Ni Oṣu Keje ọdun 2012, o wà ni ipò kàrún ni idije ITTF World Junior Circuit. 

Szőcs jáwé olúborí nínú ìdíje awọn ẹlẹ́yọ́ ẹyọ ni àkókò ibẹrẹ ti T2, lilu Feng Tianwei ni ìpele ìparí ìdíje náà. Bernadette bẹrẹ lati gbá eré Tẹnisi Tabili ni ọmọ ọdun mẹsan fun CS Gloria Bistrița-Năsăud . Wọn fún ní Ọlá ọmọ ìlú Bistrița ẹlẹ́ẹ́kejìdinlaadọ́rin ní ọdún 2018.  wọn dáa dúró ni ọdún 2017 o si ri ifọwọsi pẹlu CSA Steaua București ni ọdún 2019. 

Szőcs gbá fún Dabangg Delhi TTC ni Gbẹhin tẹnisi tabili, Ajumọṣe tẹnisi tábìlì kan ni India.

Ni Oṣu Kẹjọ ọdun 2019 o wa ni ipo kẹrìnlá ni àgbáyé nínú ipò tenisi tabili agbaye  gbogbogbo ati ipò kínní nínú ipò European Tenis Union, ati ni Oṣu Keje níbi iṣẹlẹ T2 Diamond, ó di òṣèré akọkọ lati lo roba awọ - Pinkì.

Ninu ìdíje káríayé akọkọ ti Szőcs ni ọdún 2021, Szőcs já irúgbìn keji ati nọ́mbà àgbáyé ti o wa ni ipo kẹjọ Cheng I-Ching nínú ìpele kejìlélọ́gbọ̀n ti iṣẹlẹ Contender WTT ni WTT Doha. 

## Ìgbésí ayé ara ẹni
Szőcs ni ẹ̀gbọ́n kùnrin kàn ti orukore n jẹ́, Hunor, ẹnití òun náà jẹ òṣèré agbá tẹnisi tabili bákannáà. 

## Àwọn òye aladani

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1995
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Anthony Igwe

**Anthony “Nọmba Agbaye keji” Igwe** (ọjọ-ibi ọjọ kẹrinlélógún oṣù Kejìlá ọdún 1945) jẹ agbaboolu Nàìjíríà . O díje nínú idije awọn ọkunrin ni Awọn Olimpiiki Igba ooru ọdún 1968 . 

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1945
Otekpa Eneji

**Otekpa Eneji** (ọjọ ìbí ọjọ kàrún oṣù keji ọdún 1989) jẹ agbábọ́ọlu orilẹ-ède Nàìjíríà ti o n gba bọọlu fún Kano Pillars FC ni Premier League Nigeria .

## Iṣẹ-ṣiṣe
O jẹ ọkan ninu awọn agbabọọlu Pillars márùn ti o farapa lakoko ole jija kan tí wọn koju nigba tí ẹgbẹ naa nlọ si gúúsù fun ìdíje 2015 Nigeria Professional Football League láti kojú Heartland FC. 

## International ọmọ
Wọ́n yàn án fún ẹgbẹ́ agbabọ́ọ̀lù Nàìjíríà fún ìgbà àkọ́kọ́ nínú ìdíje ọlọ́rẹ̀ẹ́sọ́rẹ̀ẹ́ pẹ̀lú South Korea ní oṣù kẹjọ ọdún 2010, ó gbá láti ìbẹrẹ, tí ó sì gbá fún iṣẹju mọ́kànlélọ́gọ́rin.

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1989
Haliru Akilu

**Haliru Akilu** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kejì Oṣù kọkànlá ọdún 1947) jẹ́ Ọ̀gá ológun orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ọdún 1990. 

## Ìbẹrẹ Ìgbésí aye
Ilu Kano ni wọ́n bí Akilu sí, tí ó sì kọ́ ẹ̀kọ́ níbẹ̀.

## Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Ológun
Ní ọdún 1967 ni Akilu gbàṣẹ ologun lẹ́yìn ti ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ Nigerian Defence Academy. Nígba tí ó sì di ọdún 1969, ó kópa nínú ìjà Ogun Abele Naijiria gẹ́gẹ́ bí adarí ọmọ ogun, ó sì farapa. Lẹ́yìn náà ló wá di Ọ̀gágun lẹ́ka ti 146 Infantry Battalion tó fòpin sí ìjà ẹ̀sìn Maitatsine tí ó wáyé ní ìlú Kano . 

### Ẹkọ
Lẹ́hìn náà, ó lọ sí ilé-ìwé gíga Junior Staff College, Warminister (1973), Pakistan Command and staff College (1979), King's College London (1983), àti National Institute for Policy and Strategic Studies ní Kuru (1989).

### Oye ologun
Akilu darapọ̀ mọ́ Directorate of Military Intelligence. Gẹ́gẹ́ bí ọ̀gágun , ó kópa nínú ìpìlẹ̀ ìṣèjọba ológun ní ọdún 1983 tí ó lé Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà Kejì kúrò tí wọ́n sì fi sípò agbára Major-General Muhammadu Buhari .  Ó rọ́pò General Aliyu Gusau gẹ́gẹ́ bí  Olùdarí Ìmọ̀ye-ogun; ó sì kó ipa pàtàkì nínú ìdìjọba ológun lọ́dún 1985 tí wọ́n fi gba ìjọba Muhammadu Buhari sílẹ̀.  Lẹ́yìn ifipagbàjọba náà, Ọ̀gágun Babangida ( Olóye Oṣiṣẹ́ Ogun nígbà náà) lo ìsúnmọ́ rẹ̀ pẹ̀lú Akilu àti àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mìíràn tí wọ́n kẹ́kọ̀ọ́ jáde ní NDA's Regular Course 3 (Babangida jẹ́ olùkọ́ NDA ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 70s). 

Akilu ni a gbe ni DMI gẹgẹbi ìṣàkóso idakeji sí Ambassador Mohammed Lawal Rafindadi, Olubaṣepọ ọgagun Muhammadu Buhari ni ètò ààbò orílẹ-èdè.   Ipò Akilu nínú Oludari Imọye Ologun ṣiṣẹ gẹgẹbi oye si Ajọ Aabo Orilẹ-ede . Akilu ko ipa pàtàkì ninu ètò iṣọkan gẹgẹ bi (Director of Military Intelligence) ninu ifipajoba ologun lọdun 1985 to fi le oga ologun ti ipinle naa General Muhammadu Buhari ti o si mu General Ibrahim Babangida a si ijoba.  Akilu ati Babangida ni ibatan timọtimọ torí pe iyawo Akilu ati Maryam Babangida jẹ ẹbi.  

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1947
Ẹ̀ka:Àwọn ọ̀gágun ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Emmanuel Yeboah (cyclist)

**Emmanuel Ofosu Yeboah** jẹ eléré ìjẹ ọmọ ilu Ghana kan àti ajafitafita ẹtọ àìlera láti Koforidua . Wọ́n bí Yeboah ní ọdún 1977  pẹ̀lú ẹsẹ̀ ọ̀tún tí óun dun gan-an.  Ni ọdun 2001, o gun erinwo mi (644 km) naa kọja Ghana  lati mu àkíyèsí àwọn ènìyàn si ipo ti awọn alaabọ̀ ara ènìyàn ni orílẹ-èdè náà wa.  Ninu ìlànà náà, o béèrè fún ìyanda kẹkẹ kan lati ọdọ Challenged Athletes Foundation (CAF). 

Lẹyin ti o ti pari ìrìn-àjò ìsọdá ìrinsè ni orilẹ-èdè Ghana, CAF pe e lati kópa nínú Triathlon Challenge ni San Diego, CA ni ọdún 2002  Ní akókò ibẹwo Yeboah, àwọn dókítà lati Ile-iṣẹ Iṣoogun ti Yunifasiti Loma Linda sọ fun un pe o jẹ olùdíje to dara julọ fun ẹsẹ alaigbagbọ .  Lẹyin iṣẹ abẹ aṣeyọri ati ìmúláradá ọsẹ mẹfa, Yeboah wọ CAF triathlon, Ó sì din àkókò rẹ kù pẹ̀lú wákàtí mẹta.  Lẹ́yìn náà ni wọ́n fún Yeboah ní àmì ẹ̀yẹ CAF Julọ gẹ́gẹ́ bi Eléré ti Ọdún náà ati Eye Casey Martin Nike 's Casey Martin. 

Yeboah gbá owó tó tó $50,000 fún àmi-ẹ̀rí náà. Nígbà tí  o padà si Ghana, Ó fi owó náà dá Emmanuel Education Fund sílẹ̀ fún awọn ọmọ ile-iwe ti o ṣe ìlérí ti o ni àìlera.   Ni ọdún 2005, itan Yeboah ni a mu ninu Ẹbun Emmanuel, ti Oprah Winfrey sọ.  O n ṣiṣẹ lọwọlọwọ lori kikọ awọn ile-iwe fun àwọn ọmọdé ni Ghana, fún àwọn ọmọ tó pé tàbí wà láàbọ̀ ara. Ni tẹ́lẹ̀, awọn ọmọdé aláàbọ̀ ara tí o wà ní Ghana ní láti sanwó fún eto-ẹkọ wọn, kódà ni ilè ìwé ìjọba.

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

* Emmanuel Educational Foundation ati Sports Academy
* video interview with Emmanuel Ofosu Yeboah in San Diego
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1977
Salah Ameidan

**Salah Ameidan** (ti a bi ni ọdún 1982) jẹ olusare gigun ti Saharawi kan . O dàgbà ni El Aiun . Ni ọmọ ọdun méjìlá, o gba iṣẹ fun ẹgbẹ ti nṣiṣẹ Moroccan o si ranṣẹ si Rabat lati ṣe ikẹkọ.  Fun ọdun mẹwa o ṣe alabapin ninu awọn ere-ije káríayé l'abẹ asia Moroccan.  Ni ọdún 1999 o jẹ aṣaju-agbelebu-mẹta mẹta fun Ilu Morocco, o ti gba ipo keji ni Idije Afirika ati pe o jẹ Aṣaju Agbaye Arab fun igba meji.  Ni ọdún 2004 lakoko ere-ije kan ni Ilu Faranse nibiti o ti kopa labẹ asia Ilu Morocco, o gbe asia Saharawi soke ni ori rẹ ni awọn ọgọrun mita ti o kẹhin ti ere-ije náà. Lẹsẹkẹsẹ lẹhinna o wa ibi ààbò oloselu ni Ilu Faranse, nitori pe iṣe yii ṣeéṣe kí o yọrí si ẹwọn ni Ilu Morocco.   wọn fi Ameidan sí ẹwọn fun igba diẹ ni ọdún 2009 lẹhin ti o kópa nínú ìfihàn kan ni El Aiun. Lati ọdún 2004 o ti n dije pẹlu ẹgbẹ Faranse kan ninu àwọn ìdíje ti a ṣeto nipasẹ Awọn Idaraya Faranse, ṣùgbọ́n bi eléré idaraya Sahrawi ni awọn ìdíje kariaye.  Ní ọdún 2013 fíìmù kan, ti a npe ni *[[The Runner (2013 film)|Runner]]*, ti tu silẹ nipa rẹ nipasẹ ara Egipti / Palestine / British àwọn alakọsilẹ eré fíìmùSaeed Taji Farouky .

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1982
Abisogun Leigh

Olóyè **Abisogun Leigh** OFR jẹ olùmójútó ètò ilé ìwé àti alabojuto ni Naijiria . Ó jẹ́ Gíwá àgbà ti Fásitì ìpínlẹ̀ Èkó  láti ọdún óókanlélẹ́gbẹ̀wá  sí ọdún áàrún lè lẹ́gbẹ̀wá.   ó sì rọ́pò Fatiu Ademola Akesode, tí ó kú kí ó tó parí iṣẹ́ rẹ̀ ní oṣù kẹta ọdún 2001; Asíwájú Bola Tinubu (tí ó jẹ́ ààrẹ Nàìjíría lọ́wọ́lọ́wọ́) ló yàn án.

Ní àfikún oríṣiríṣi àwọn àkọlé olóyè míìràn, ó dipó  *Onípópó* ti Popo Aguda ní ìlú èkó mú lọ́wọ́lọ́wọ́.

## Ìgbésí ayé
Leigh nífẹ̀ẹ́ sí kó máa wẹ̀ lódò àti pé ó jẹ́ alábòjútó Abala tí ó ń rísí ìwẹdò nínú Ẹgbẹ́ awẹdò ìlú Èkó. 

## Oyè ibilẹ
Olóyè Leigh jẹ́ *Onípópó* ti Pópó Àgùdà, agbègbè tí ó kún fún àwọn Kátólìkì Yorùbá ìpìlẹ̀ tí wọn fìdí ẹ̀ múlẹ̀ pé wọ́n ṣẹ̀ wá láti ọ̀dọ àwọn àṣíkìrì tí ó gba òmìnira láti ọwọ́  Brazil ati Cuba ní ọdún ọ̀rúndún kọkàndínlógún . Óú i di  oyè yíì mú láti ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 2020. 

Òun náà ni *Baàjíkí* ti ìlú Èkó. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Omafume Onoge

**Omafume Friday Onoge** (ti a bi ni ọjọ kọkànlelógún oṣù kẹwa ọdún 1938 – ọjọ kejìlá oṣù keje ọdún 2009) jẹ  ojogbon ti sociology ọmọ Nàìjíríà ati awujo anthropology àti Ajàfẹtọ ọmọnìyàn bákannáà. 

## Ìbẹrẹ Ìgbésí aye
Onoge ni a bi ni ọjọ kọkànlelógún Oṣu Kẹwa Ọdún 1938 ni Uvwie, agbègbè ijọba ibilẹ ni Ipinle Delta, gúúsù Nàìjíríà.  O lọ si St Andrew's CMS School ni Warri ati ni ọdún 1952, o gba wọle si Urhobo College ni Effurun, nibi ti o ti gba iwe-ẹri West African School Certificate ni ọdún 1957.  Lẹhinna o lọ si Moore Plantation ni Ibadan fun ọdun mẹta ti iṣẹ-ogbin, ati ni ọdun 1961 o jẹ alakoso ilé-ìwé gíga ti Afirika Awọn ile-ẹkọ giga (ASPAU).  wọn gba Onoge wọlé  si Macalester College, St Paul, Minnesota, nibiti o ti pari awọn iṣẹ ikẹkọ alakọkọ rẹ laarin ọdún meji, láàrin ọdun 1961 ati 1963.  O gba ìwé ẹ̀rí ìyẹ̀wù àkọ́kọ́ ti Arts (BA) ni imọ-jinlẹ ati pe o wa lori atokọ ọlá Dean jakejado awọn iwe-ẹkọ alakọbẹrẹ rẹ ni ile-ẹkọ giga. 

Ni ọdún 1963, wọn gba wọle si Ile-ẹkọ giga Harvard, nibiti o ti gba Titunto si ti Arts (MA) ati lẹhinna fun un ni oye dokita (Ph.D) ni imọ-jinlẹ ní ọdún 1970. 

## Iṣẹ-ṣiṣe
Onoge ṣe ikẹkọ ni ọpọlọpọ awọn ile-ẹkọ giga ni Amẹrika, nínú wọn ni Fasiti Harvard, Macalester College, ati Fasiti Massachusetts .  O tun ṣe olukọni ni Fasiti ti Dar es Salaam ni Tanzania, ati ni Nigeria ni  Fásítì ìlú Ibadan, nibiti o tun ti ṣiṣẹ gẹgẹ bi olutọju fun ọdun meji, láàrin ọdún 1970 ati 1972.  O jẹ olukọ ati alaga ti Ẹka Sociology ni ọdun 1982 ni Fasiti ìlú Jos, nibiti o tun ti ṣiṣẹ gẹgẹbi oludari ile-iwe giga ti Ile-ẹkọ giga Jos. ati ọmọ ẹgbẹ igbimọ ti a yan ti Igbimọ ti Ile-ẹkọ giga ati Fásítì Orator .    Onoge feyinti ni Ogúnjọ́ osu kewa odun 2003 lati ile iwe giga Yunifasiti ti Jos. O sise gẹgẹ bi ọmọ ẹgbẹ ìjọba àpapọ si orile-ede olominira eniyan ti China ni ọdún 1976 ni agbègbè ọ̀rọ̀ ọ̀dọ́. 

## Wo tun

* Ola Oni

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2009
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1938
Abraham Imogie

**Abraham Inanoya Imogie** jẹ ọmọ ile-ẹkọ Afemai ( Ipinle Edo ) ọmọ orilẹ-ede Naijiria ati akọwe fun Ẹkọ tẹlẹ ni iṣakoso igba diẹ ti Ernest Shonekan .  Nigba akoko rẹ, o gbiyanju lati dín ijinle iṣakoso ìjọ̀ba kù ti àwọn ile-iwe ati gbigbe awọn ijẹniniya ti ilu okeere lori Nàìjíríà lati le rii dájú pe ifowosowopo to munadoko láàrin Nàìjíríà ati awọn ile-ẹkọ ìlú àjèjì. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Sylvanus Williams

**Sylvanus Olatunde Williams** (tí a bí ni ọjọ kẹrindínlógún oṣù kẹ̀sán ọdún 1922 &#x2013; ọjọ kejidinlọgbọn oṣù kẹwa ọdún 2006) jẹ elere omo Naijiria to dije ni Olimpiiki Igba òtútù ọdún 1952 . 

## Ìgbésíayé
Williams pari ni ẹkẹta lẹhin Bill Bruce ni iṣẹlẹ fifo gigun ni Awọn idije AAA ọdún 1948 .  Laipẹ lẹhinna o ṣoju Naijiria ni Awọn ere Olimpiiki ọdún 1948 ni Ilu Lọndọnu, ninu idije fifo gigun ti awọn ọkunrin . 

Williams yoo tẹsiwaju láti ṣẹgun akọle AAA Championships Ìlú Gẹẹsi lẹẹmeji ni Awọn aṣaju AAA ọdún 1951 ati Awọn aṣaju AAA ọdún 1952 . 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2006
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1922
Debbie Collins

**Debbie Ugochukwu Collins** listen ⓘ (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹẹ̀dógún oṣù kẹ́rin ọdún 1992) jẹ́ àwòṣe ọmọ orilẹ̀-èdè Nàìjíríà ati akọle ẹwa ti o ṣe aṣoju Naijiria ni idije Miss World 2016 .  Ó tún gbégbá oróke nínú àtúnse ọdún 2015 ti Ọdọmọbìnrin tí o Lẹwa jùlọ ni Nàìjíríà tí ó sì jẹ́ kó ní ànfàní láti ṣojú Nàìjíríà ní Miss Universe ọdún 2015 . Omo Igbo ni o jẹ, lati Ipinle Ebonyi, ti o wa ni agbègbè gúúsù ìlà-orùn Naijiria .

## Oju ewe

### Ọmọbinrin tó Lẹwa Julọ ni Nàìjíríà ní ọdún 2015
Ni ọjọ kẹrinlélógún Oṣu Kẹwa Ọdun 2015, Debbie no wọn dibò yán gẹgẹbi olùdíje akọkọ ti Ọmọbinrin tó Lẹwa julọ ni Nàìjíríà ní ọdún 2015 lakoko ti o nsoju Ipinle Ebonyi . O sójú Nàìjíríà ni Miss Universe ọdún 2015 pageant ni US. 

### Miss World 2016
Debbie ṣe aṣoju Naijiria ni Miss World ọdún 2016. Ọmọbinrin tó Lẹwa Julọ ni Nàìjíríà idije kò waye ni ọdún 2016 ati pe bi olusare akọkọ ninu iṣẹlẹ ọdún 2015 iṣaaju, o yan lati sójú Nàìjíríà ni ìdíje Miss World ọdún 2016. 

## Wo tun

* Akojọ ti awọn eniyan lati Ebonyi State

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

* Profaili lori Ọdọmọbìnrin Lẹwa Julọ ni Nigeria

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1992
Nafata of Gobir

Sarki **Nafata ti [[Gobir]]** (r. 1797–98)je ọ̀kan lára àwọn adarí ìlu Gobir kekere ti ilè Hausa, lonìí ni aríwa orílẹ-èdè Nàìjíríà ni a moo jùlọ fún ìdìtẹ rẹ̀ lorií Usman dan Fodio aṣájú ìṣàkóso ìsọdọ̀tun Isilaamu Fulani, ẹni ti o ṣe àkóso ìjáde ti gbogbo ènìyàn lòdì si àwọn olórí Gobir, ti o si fi dá Sokoto Caliphate sílẹ. &#x5B; ** &#x5D;

## Ita ìjápọ

* Akojọ ti awọn olori Gobir
* Igba Rumun Vishigh. CHRISTIANITY AND ISLAM IN DIALOGUE: NORTHWEST NIGERIA, 1960-1990.  University of Jos, Nigeria (1997).
Ademola Adebise

**Ademola Adebise** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kọkànlélọ́gbọ̀n oṣu Kẹwàá ọdun 1966) jẹ́ òṣìṣẹ́ báànkì àti onímọ̀-ẹ̀rọ Nàìjíríà. Òun ni adarí Wema Bank Plc láti ọjọ́ kinní oṣù Kẹwàá ọdún 2018 títí di ọjọ́ kọkànlélọ́gbọ̀n oṣu Kẹta ọdún 2023, nígbà tí ó parí àkókò iṣẹ́ rẹ̀ tí Moruf Oseni sì rọ́pò rẹ̀.  

## Ibẹrẹ ewe
Ọjọ́ kọkànlélọ́gbọ̀n oṣù kẹwàá ọdún 1966 ni wọ́n bí Adebise ní ìlú Èkó sí ìdílé Ọ̀gbẹ́ni àti ìyá àfín Adégòkè Adebise. Ó lọ sí Surulere Baptist Primary School láàárán ọdún 1972 si 1978, Lagos Baptist Academy ní ọdún 1978 lẹ́hìn náà ó gba ìwé-ẹ̀kọ́ gíga ní fásitì ìjọba àpapọ̀ ti ìpínlẹ̀  Eko ní bi tí  ó ti gba oyè fún ìmọ̀-ẹ̀rọ kọ̀npútà láàáíin ọdún 1983 si 1987.

Adebise ni oye ni Isakoso Iṣowo (MBA) lati Ile-iwe Iṣowo Ilu Eko o si lọ si Advanced Management Program (AMP) ti Ile-iwe Iṣowo Harvard .

## Iṣẹ-ṣiṣe
Adebise ṣiṣẹ gẹgẹbi Oluyanju Programmer / Systems ni ile-iṣẹ imọ-ẹrọ Alaye àbínibí kan ni Nàìjíríà ni ọdún 1988 ṣáájú ki o to bẹrẹ iṣẹ ìfowópamọ́ rẹ ni Ẹka imọ-ẹrọ Alaye ti Chartered Bank (tí o ti di Stanbic IBTC Holding ).

O ti ṣiṣẹ ni awọn ilè iṣẹ wọnyi:

• olórí ti Imọ-ẹrọ Alaye ati Alakoso Iṣowo (CFO) ti Banki Chartered (1989 ati 2000)

• Oluranlọwọ ọgá ni National Bank, abojuto Ewu àwọn oṣiṣẹ, Išura ati bánkì àwọn oṣiṣẹ (2001 to 2005)

• Alakoso gbogbogbo ni National Bank (2005).

• Olori Eto Isuna & Iṣe iṣakoso Iṣe fun Nigeria ni Accenture (2005 - 2009)

• Oludari Alakoso ti o ni idiyele ti South Bank, Igbakeji Oludari Alakoso (Ṣakoso Ile-ifowopamọ Ile-iṣẹ, Išura, ati Awọn iṣẹ Atilẹyin ni Wema Bank (2009 si 2017)

• Oludari Alakoso ni Wema Bank (2018 - 2023). O fẹyìntì lati Wema Bank ni ọjọ kọkànlélọ́gbọ̀n Oṣu Kẹta ọdún 2023 lẹhin ọdun marun bi Alakoso /CEO, Moruf Oseni si rọpo rẹ. 

Adebise n ṣiṣẹ lọwọlọwọ gẹgẹbi Alaṣẹ ti kii ṣe Alaṣẹ lori awọn igbimọ ti AIICO Insurance Plc, AIICO Capital Limited, ati Nigeria Inter-Bank Settlement System Plc (NIBSS). 

## Awọn itọkasi

## Wo tun

* Wema Bank
* Moruf Oseni
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1966
Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ
Yemi Akinseye George

**Yemi Akinseye George**, SAN (tí a bí ní ọdún 1963) jẹ ọjọgbọn ofin ilu ọmọ Nàìjíríà ati Ààrẹ ile-igbimọ fun ẹkọ awujọ àti ìsèlú òfin.   Oun ni alabaṣepọ akọkọ tí Yemi Akinseye-George & Partners, ile-iṣẹ kan ti o pèsè àwọn iṣẹ ofin dídára àti àwọn iṣẹ́ ijumọsọrọ sí àwọn ènìyàn kọọkan, àwọn ẹgbẹ ile-iṣẹ, ati àwọn ìjọba láàrin ati ita Nàìjíríà. 

## Ìbẹrẹ Ìgbésí ayé
A bi George ni ọdún 1963 ni Ipinle Ondo, Nigeria .  O gbá oyè Ofin (LLB) ni ọdún 1985 ati oyè iyẹwu kejì òfin (LLM) lati  Fásítì ìlú Eko . Wọ́n pè é sí ilé ẹjọ́ Nàìjíríà gẹ́gẹ́ bí Barisita àti Agbẹjọ́rò ti Ilé Ẹjọ́ Gíga Jù Lọ ti Nàìjíríà ní ọdún 1986.  Lẹ́yìn tí ó parí ẹ̀sọ́ àgùnbánirọ̀ rẹ ní ọdún 1986, ó lọ sí Yunifásítì ti Èkó níbi tí ó ti gba oye  nínú òfin gbogbogbò . 

## Iṣẹ-ṣiṣe
Ni ọdun 1989, o darapọ mọ fasiti ìlú Ibadan, níbití o ti di olukọni agba.   Lẹhin ọdun mẹjọ ti iṣẹ ẹkọ ni Fásítì ìlú Ibadan, o gba idapọ ni Davis Centre ni Fasiti Princeton  . O ṣe ìwádìí lori ibajẹ ati ofin t’olofin ni Afirika ni Princeton (ọdún 1997-1998).  Ni ọdún 2003, o jẹ olùdámọ̀ràn pàtàkì si àwọn mínísítà ti Ìdájọ ati Attorneys-General ti ìjọba àpapọ Orilẹ-ède Nàìjíríà. Lakokò ti o n ṣiṣẹ ni ipo yii, o jẹ olukọ ọjọgbọn ti ofin gbogbogbò ni Ile-ẹkọ giga Adekunle Ajasin ni Ipinle Ondo ni Oṣu kejila ọdun 2004. O jẹ oga ti Oluko ofin ni Fasiti náà.  Ni Oṣu Keje ọdún 2012, o di Agbẹjọro Agba ti Nigeria, pẹlu Femi Falana ati awọn méjìlélógún míìràn.   O ni, niwọn igba ti ipe rẹ si ilè ẹjọ́ ni  idapo sikolashipu pẹlu iṣe Ofin.

## Omo egbe
O jẹ ọmọ ẹgbẹ ti awọn ẹgbẹ alamọdaju wọnyi:

* Omo egbe agbejoro Naijiria
* Ọmọ ẹgbẹ ti Nẹtiwọọki Awọn ọjọgbọn Ofin, Ile-ẹkọ giga ti Pittsburgh
* Ọmọ ẹgbẹ ti agbegbe àgbáyé fun Atunse ti Ofin Odaran
* Omo ẹgbẹ ìjọ àwọn adajọ àgbáyé tíNigerian
* Ọmọ ẹgbẹ ti Nẹtiwọọki ti Awọn ile-iṣẹ Iranlọwọ Ofin ti Ile-ẹkọ giga 
* Alagbawi agba ti Nigeria
* Ọmọ ẹgbẹ ti Igbimọ ti Ẹkọ ofin ni Nigeria
* Ọmọ ẹgbẹ́ àgbà ti olugbeja ati Iranlọwọ iṣẹ 

## Wo tun

* Akojọ ti awọn agbaagbawi ti Nigeria

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbẹjọ́rò àgbà ilẹ̀ Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1963
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ninety (musician)

**Alabo Tuwonimi Tuonims** (tí a bí ní ọjọ kẹrindínlógún oṣù keji ọdún 1996), ti gbogbo ènìyàn mo si oruko orí ìtàgé rẹ̀ **Ninety**, jẹ́ olórin Nàìjíríà, akọrin ati olùpilèsè orin.

## Ìgbésíayé
A bi Ninety ni ọjọ kẹrindínlógún oṣù keji ọdún 1996 ni Port Harcourt . O jẹ akọrin Nàìjíríà, olùkọ-orin, akọrin-pupọ, ati olùpilẹ̀sẹ̀ orin.  O dagba ni ile Anglican ati pe o jẹ ọmọ ẹlẹ́kẹrin ti awọn ọmọde marun tí o sì jẹ́ ọmọ ọkunrin kan ṣoṣo ìdílé náà. Ninety lọ si ilé-ìwé giga King & Queens ati ilè ìwé Spring Foundation, mejeeji ni Bonny Island, ní Ipinlẹ Rivers, fun eto-ẹkọ alakọbẹrẹ ati gírámà rẹ lẹsẹsẹ. O dagba ni gbígbọ́ orin Michael Jackson, Damian Marley, ati Styl Plus, o si bẹrẹ kikọ orin tirẹ ni ibẹrẹ bi ọjọ-ori mẹẹdogun. 

## Iṣẹ-ṣiṣe
Ni ọjọ kọkàndínlógún ti Oṣu Kẹta, ọdun 2022, ni atẹle ìgbéjáde ti àkọkọ ẹyọkan rẹ, U*nruly,* Ninety gbé *[[Touch & Follow,|Touch & Tẹle,]]* jáde ẹlẹ́ẹ̀kejì rẹ lẹhin ti o darapọ mọ Orin Freeme . 

Ninety ṣe àfikún ṣiṣan tuntun si ibi ti awọn ohun ti n yọ jade ni oriṣi pupọ yii. Ti a mọ tẹlẹ sí *Ninety6,* o ṣe idanimọ bi oṣere Afro-Fusion kan, ti on da Agbejade pop, R&B, Dancehall, ati Reggae. 

Ni Oṣu Kẹrin ọdun 2022, Ninety ṣe idasilẹ *Diamond* asiwaju orin ẹyọkan lati inu iṣẹ akanṣe akọkọ rẹ Rare Gem . 

Ni ọjọ kejìdínlọ́gbọ̀n Oṣu Kẹrin ọdún 2023, Ninety ṣe idasilẹ iṣẹ akanṣe akọkọ rẹ ti àkọlé Rare Gem .   Ninu atunyẹwo rẹ ti ere ti o gbòòrò sii, Motolani Alake lati Pulse Nigeria sọ pe "ọna rẹ ṣe deede pẹlu irisi ti o kere ju; ti o dara sibẹsibẹ ti o ṣe Irun dàda, awọn iwaju ti o lagbara ati ìsesí avant-garde, ti o pari pẹlu awọn irun dàda ati awọn ohun ọ̀ṣọ́ tí kò pọju." 

## Awọn ọlá
Ni ọjọ kéjìdínlógún Oṣu Karun ọdun 2023, Apple Music kéde Ninety bi Apple Music Up Next fún Nàìjíríà. Nigbati o sọ asọye lori ẹya ara ẹrọ, Ninety sọ pe, "ohun ti o dara julọ ní mímá ṣe orin ati sisọ awọn itan, ṣugbọn oun tí o fin dára jùlọ ní tí àwọn ènìyàn bán gbọ orin náà, ati pe o le ṣe atunṣe pẹlu awọn itan ti mon sọ. Isopọ naa ko ni ibamu, ìdí nìyẹn tí inú mi fi dùn fun pé ètò Apple Music's 'Up Next' yán mi, "o sọ fun Apple Music bẹ́ẹ.  

## Aworan aworan

### Awọn EPs

## Wo tun

* Akojọ ti awọn Nigerian awọn akọrin

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn akọrin ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1996
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Abdul Hamid Adiamoh

**Abdul Hamid Adiamoh** jẹ́ akọ̀ròyìn ọmọ Nàìjíríà àti olùtẹ̀jáde *ìwé ìròyìn Today* ní Gambia .

## Iṣẹ-ṣiṣe
Olùkọ àti ayàwòrán ilè ni wọn bi Adiamoh ni ilu Ibadan . Ìkejì nínú àwọn ọmọ mẹfa ní o jẹ, o lọ si Ile-iwe Gírámà Ibadan, Ibadan ati Fasiti Ladoke Akintola , Ogbomosho, Nàìjíríà. Ó kúrò ní Nàìjíríà lákòókò ìṣàkóso Abacha, ó sì tẹ̀dó sí orílẹ̀-èdè Gambia, níbi tó ti gbé ara rẹ̀ kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí akọ̀ròyìn oníṣòwò pẹ̀lú ìwé ìròyìn *Daily Observer* . O fi *Oluwo* naa silẹ lati bẹrẹ ile-iṣẹ tirẹ, akọkọ ti a pe ni *MediaMethods* ati lẹhinna *INK* . O bẹrẹ *Iṣowo Gambia*, Iwe ìròyìn iṣowo oṣooṣù kọ̀ọ́kan, ni ajọṣepọ pẹlu Ile-iṣẹ Iṣowo Gambia ati Ile-iṣẹ. *Iwe iroyin Oni* ni akọkọ ti a tẹjade ni Oṣu Keje ọdun 2007.

## Awọn italaya
Ni Oṣu Kẹsan, ọdun 2007, Adiamoh ni a mu fun titẹjade nkan kan lori awọn ọmọde ti n sá ní ile-iwe, ti o mu irin ajẹku, ati tita fun awọn oniṣowo aloku.   Gẹgẹ bi iwe ẹsun ti wọn fi kan an, wọn fi ẹsun iditẹ si i.  Awọn ijabọ media ti iṣẹlẹ naa tọka igbiyanju nipasẹ awọn ologun ipinlẹ lati da awọn media duro. Mímú rẹ̀ ati beeli rẹ pẹlú 200,000 Gambian dalasi  (US$ 9500) ni ibamu pẹlu idalẹjọ ati idajọ ti Fatou Jaw Manneh, oníṣe ìròyìn míìràn ti o jẹbi nkan ọdún 2005 kan. 

A tun mu Adiamoh ni Oṣu Karun ọdun 2009 fun ikede eke.  *TODAY* ni ọjọ kẹwa oṣù kẹfà royin ifasilẹ awọn minisita Gambia meji - Attorney General Marie Saine Firdaus ati minisita fun Ijọba Ibile, Ismaila Sambou gẹgẹbi apakan ti atunṣe ile minisita ilẹ.   Ni wiwa ìròyìn náà lati jẹ otitọ, *TODAY*  ti ọjọ kọkànlá oṣù kẹfà ọdún, 2009 fa ìtàn náà padà, o si tẹ́ idariji gbogbo ènìyàn jáde. Iwe naa tun mẹnuba awọn akitiyan rẹ lati da awọn itẹjade naa dúró. Pelu awọn igbiyanju wọnyi, wọn mú Adiamoh si, atimọle fun ọjọ marun, ṣáájú ki wọn to fi ẹsun fun atẹjade eke ati igbohunsafẹfẹ kaán, ẹṣẹ ọdaràn labẹ awọn ofin Gambia ti o le gbe idajọ ti o pọju ti D 250,000 ìtanràn tabi fífún ní ẹwọn osu mẹfa.

Adiamoh ngbe ni Gambia pẹlu ẹbi rẹ.

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

* Ọga loni jẹbi lati mọ ayanmọ rẹ loni (The Daily Observer - Gambia News)
* Ọjọ ti Onkọwe Ẹwọn (PEN Centre USA)  Archived  
* Olootu Iwe iroyin ti o jẹbi ẹsun tọrọ idariji fun Alakoso Jammeh(AllAfrica)
* Awọn oniroyin iwe iroyin meji ti wa ni atimọle fun igba diẹ, ọkan ti a fi ẹsun kan pẹlu iṣọtẹ  Archived  
* Ọlọpa da atẹwe Nàìjíríà mọ́lẹ̀ mọ́jú, wọ́n wá ilé rẹ̀, wọ́n sì gba ibùgbé rẹ̀  Archived  
* Onítẹ̀wé ìwé ìròyìn tún wà ní àtìmọ́lé lẹ́ẹ̀kan sí i, ilé ẹjọ́ tún yọ̀ǹda beeli rẹ̀ 
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ìbàdàn
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
John Momoh

**John Momoh** je akọroyin igbohunsafefe Nàìjíríà ati Alága ati Alákóso ti Channels TV, olómìnira àti alamì-ẹ̀yẹ pupọ ti o gba awọn iroyin wákàtí mẹrinlélógún ati ikanni tẹlifisiọnu media ti o da ni Ilu Eko .  O jẹ olokiki ni orílẹ-èdè Nàìjíríà gẹgẹbi aṣaaju-ọna ile-iṣẹ ìyípadà pẹlu iṣẹ ọdun mẹ́tàdinlógójì ni igbesafefe tẹlifisiọnu ìròyìn. 

Òun ní o ṣàfihàn àkọkọ àtẹ̀jáde ìtàn ìkànsì àgbàgbọ́ tí ẹgbẹ àwọn akẹkọ ti tiẹ jáde ni ẹka ibanisọrọ àwọn oníròyìn tí Fásítì ìlú Eko  pẹlú àkọlé "The Mass Media: Bí a ṣen ṣètò ìlànà Nàìjíríà."  Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí alága ìgbìmọ̀ Ìṣàkóso UNILAG nípasẹ̀ ìṣàkóso Ààrẹ Muhammadu Buhari ní ọjọ́ kọkànlélógún Oṣù Kẹjọ ọdún 2020.  

## Ìbẹrẹ Ìgbésí ayé ati ẹkọ
John Momoh jẹ ti isediwon Etsakọ . Momoh dagba ni Ipinle Eko, gúúsù ìwọ̀-oòrùn Nàìjíríà ati pe baba rẹ jẹ olóunjẹ. Ni awọn ọdun sẹhin, o ti kọ ile-iṣẹ tẹlifisiọnu satẹlaiti ìṣòwò kan pẹlu ìdúróṣinṣin olókìkí ni orílẹ-èdè kan níbití ẹka media ti jẹ ibajẹ nípasẹ ibajẹ.  John Momoh gboye ni Baptist Academy ati Fasiti ìlú Eko pẹlu oye  ni Mass Communication ati oye ni International Law and Diplomacy. Ni Oṣu Kàrún ọdun 2013, o gba *Aami Ẹyẹ Alumni Distinguished* School  . John Momoh ni iwe-ẹkọ diploma ọjọgbọn lati UK's Thomson Foundation, alumnus ti fasiti ìlú Eko , Lagos Business School, ati Harvard Business School,  ati pe o jẹ Ẹlẹgbẹ ti Nigerian Guild of Editors ati Nigerian Institute of Journalism . 

## Iṣẹ-ṣiṣe
Ṣaaju ki o to bẹrẹ Channels Television, eyiti o da silẹ ni ọdun 1995, John ṣiṣẹ ni onírúurú gẹgẹbi akọroyin, oniroyin agba ati olupilẹṣẹ agba fun Awọn ile-iṣẹ Redio ati Telifisonu ti Orilẹ-ede Naijiria, Federal Radio Corporation ti Nigeria ati Alaṣẹ Telifisonu Naijiria . 
Ẹ̀ka:Àwọn oníṣòwò ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Babatunde Kwaku Adadevoh

**Babátúndé Kwaku Adadevoh** tí wón bí ni ọjọ́ kẹrin oṣù Kẹwàá ọdún 1933 tí o papòdà ní ọjọ́ kàrún oṣù Kẹwàá ọdún 1997,  jẹ́ dókítà, alábòójútó ètò-ẹ̀kọ̀ àti Giwá àgbà tẹ́lẹ̀ rí fún ile-ẹkọ Fásitì Unilag àti ọmọ orílẹ̀-èdè Naijiria .  O jẹ olùkọ, ọ̀jọ̀gbọ́n ninu imọ̀ Chemical Pathology.  

## Ìbẹrẹ Ìgbésí ayé
A bi ni Eko, Naijiria fún baba Ghana kan, Julius Gordon Kwasi Adadevoh ati iya Naijiria kan, Sarah Abigail Idowu Macaulay (ọmọbinrin Herbert Macaulay ati ọmọ-ọmọ Sarah Forbes Bonetta ).  

## Ẹkọ
Babatunde Kwaku lọ si Baptist Academy, Lagos ati Igbobi College, Lagos, Nigeria . Ó kẹ́kọ̀ọ́ ìmọ̀ ìṣègùn ní Premier Fasiti ìlú Ibadan College of Medicine àti Fasiti ìlú Birmingham . O tun lọ si ile-iwe iṣoogun ti Royal Postgraduate ni Ile-iwosan Hammersmith, Lọndọnu . 

## Iṣẹ-ṣiṣe
O bẹrẹ iṣẹ rẹ ni Ile-iwosan Gbogbogbò, Birmingham . O ṣiṣẹ bi dókítà kan ni Ile-iwosan Queen Elizabeth, Birmingham ati Ile-iwosan Hammersmith ni Ilu Lọndọnu, nibiti o ti jẹ oniwosan ile si Thomas Russell Cumming Fraser. 

Láàrin ọdún 1962 ati 1964, o jẹ ẹlẹgbẹ ìwádìí ni Ile-iwe Iṣoogun Harvard ati ni Massachusetts General Hospital, Boston . Ni ọdún 1964, lẹhinna o pada si Nàìjíríà gẹgẹbi olukọni àgbà ní ile-ẹkọ giga ti Eko . Lẹhinna o jẹ olukọ ọjọgbọn nipa Ẹkọ-ara Kemika ni ọdún 1968 ni Fasiti ti Ibadan . O jẹ Alákóso akọkọ ti Igbimọ Iwadi Iṣoogun ti Nàìjíríà (bayi, Ile-ẹkọ Iwadi Iṣoogun ti Nigeria ).  Lẹ́yìn náà ni wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí igbákejì ọgá fásitì ti Èkó ní ọdún 1978 títí di ìgbà tí Akin O. Adesola fi rọ́pò rẹ̀ ní ọdún 1980. Ó sì jẹ́ olóòtú àkọ́kọ́ ti *Nigerian Journal of Medical Sciences* ati pé ó tún jẹ́ akọ̀wé àkọ́kọ́ fún Ìgbìmọ̀ Iṣoogun ti Nigeria ni Physic (Medicine).  Ni ọdún 1981, o tun jẹ olùkọ ọjọgbọn ti Ẹkọ àisàn ara Kẹ́míkà ni Ile-ẹkọ gíga ti Imọ-iṣe Iṣoogun tintun ti a ṣẹda ni Fasiti ìlú Maiduguri, Nigeria . Oun ni aṣáájú-ọ̀nà ti National Postgraduate Medical College of Nigeria, èyítí o ṣe àgbékalẹ̀ ètò idapo ti amọja fún àwọn dókítà Nàìjíríà ni oògùn inu. 

## Ìgbésí ayé ara ẹni
O jẹ okùnrin tó nifẹ ìbáṣepọ̀ pẹlú ènìyàn, to serewa to kòsí ni ifarahan idakẹjẹ. O tun ṣe ere Kiriketi ti o wuyi pupọ, gbigba awọn awọ ni kikun fun ile-iwe rẹ, yunifasiti ati ẹgbẹ orilẹ-ede Naijiria . Ó fẹ́ Deborah Regina McIntosh ní Èkó ní ọdún 1956. Wọn bí ọmọ mẹ́rin, ọmọbìnrin mẹ́ta àti ọmọkùnrin kan. Ọkan ninu awọn ọmọbirin wọn ni Olóògbé Dokita Stella Shade Ameyo Adadevoh ti o jẹ ìdúró fun itọju ati ti o ni itọka ọlọjẹ Ebola ti Nàìjíríà nínú, ara ilu Liberia-Amẹrika, Patrick Sawyer.   

## Siwaju kika

* *The Life of James Pinson Labulo Davies: A Colossus of Victorian Lagos* (2013), Adeyemo Elebute, Kachifo Limited/Prestige.

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1933
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1997
Akinpelu Oludele Adesola

**Akinpelu Oludele Adesola** (tí a bí ní ọjọ́ kẹfà oṣù kọkànlá ọdún 1927 – ọjọ kọkàndinlọ́gbọ̀n oṣù kàrún ọdún 2010) jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n nínú  iṣẹ́  abẹ ni Orílẹ̀ Èdè Nàìjíríà, alabojuto ètò ẹkọ ati igbakeji alakoso ti Fasiti ìlú Eko .  

Bàba rẹ ni Olóyè Bámgbóṣé Fasina  Adesola  MBE ( Bariyun tí ìlú Ìṣagá àti Bajito tí ìlú Ibara ni Ìpínlẹ̀ Abẹ́òkúta). Ó dára pọ̀ mọ́ ilé ìwé Saint Jude ni Èbúté Mẹ́ta ni ìlú Èkó níọdún 1935, tí ó fi taratara síse gẹ́gẹ́ bí  akọrin ni Sunday School. Ìdílé Adesola jẹ́ ìdílé onígbàgbọ́ Kírísítì,wọn sì nífẹ̀ẹ́ sì  àwọn orin ìgbàgbó, idilẹ́ náà  sì kún fún àwọn olólùfẹ́ orin Kírìsítì, tí wọ́n sì gbádùn awon orin bẹ́ẹ̀, wọn nífẹ̀ẹ́ láti má fi ṣe ìdárayá àti pé wọ́n á máa kọ àwọn orin to jẹ́ mo orin ẹ̀sìn. 

## Awọn itọkasi

## Wo tun

* Babatunde Kwaku Adadevoh
* Akojọ ti awọn igbakeji Chancellor ni Nigeria
* University of Lagos
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2010
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1927
Timothy Onwuatuegwu

**Timothy Onwuatuegwu** (? – ọjọ kẹẹdogun oṣù kínní ọdún 1970) jẹ oga ologun Nàìjíríà to si jẹ oga agba nínú àwọn ọmọ ológun Biafra . Ó jẹ́ olórí ogún nínú Ogun abẹ́lé Nàìjíríà àti olùkópa nínú ìdìjọba ilẹ̀ Nàìjíríà lọ́dún 1966 .

## Ẹkọ
Onwuategwu gba ìyànda láti dara pọ̀ mọ́ àwọn ọmọ ogun orílẹ̀-èdè Nàìjíríà lẹ́yìn tí ó parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Royal Military Academy, Sandhurst, United Kingdom ní ọdún 1961,  nibi ti o ti jẹ ẹlẹgbẹ pẹlu awọn olórí míìràn gẹgẹbi Murtala Muhammed, Muhammed Shuwa, ati Illiya Bisalla .

## Ìgbà jọba Ọdun 1966
Timothy Onwuatuegwu kópa nínú ìdìtẹ̀ ológun lọ́dún 1966 tí ó fi gba ìjọba Nàìjíríà , Abubakar Tafawa Balewa, nígbà tí ó sì tún pa ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọ̀gá ológun ní Àríwá. Onwuatuegwu ni won fi jẹ olórí àwọn ọmọ ogun kékeré kan ti ise pataki wọn ni lati pa oṣiṣẹ tàbi olóṣèlú Nàìjíríà ti won ro pe o lewu ni Kaduna . Maj. Onwuatuegwu, fúnra rẹ ni o dari awọn ọmọ ogún kan si ilè Brig. Ile Samuel Ademulegun. Onwuatuegwu tẹsiwaju lọ sí yàrá Brigadier níbi tí ó ti o sùn sí lẹ́gbẹ̀ẹ́ ìyàwó rẹ̀. Nigbati o ri Onwuatuegwu tí o wọ inú yàrá náà, Ademulegun pariwo mọn "Timothy, kini Bìlísì tí o lérò pe o n ṣe?". Onwuatuegwu sọ fún Ademulegun pe wọn ti mún. Ademulegun nán ọwọ́ sí ẹgbẹ́ ibùsùn rẹ, bo se náà ọwọ́ náà, Onwuatuegwu yìnbọn páa lori ibùsùn rẹ, pẹlú ìyàwó rẹ ti o sun lẹgbẹ rẹ̀. Bi o tile jẹwipe Johnson Aguiyi Ironsi padà dá ifipagbàjọba náà dúró àti òun àti ọgá rẹ Major Chukwuma Kaduna Nzeogwu sìn darí apá àríwá orílè èdè Nàìjíríà fun ose melo kan . Awọn ọlọpaa Naijiria ti mu Onwuatuegwu ati Nzeogwu ni ibẹrẹ oṣu Kínní ṣugbọn wọn ko pa wọn eyi ti o sì bi ọpọlọpọ awọn ara ilu Àríwá nínú. Fun odidi odun kan ni Onwuatuegwu wa nínú tubu Enugu titi di ọjọ karùn-ún oṣù karùn-ún, ọdún 1967 nigba ti olori Biafra, Odumegwu Ojukwu gba a sile.

## Biafra
Nigba ti wọn kéde Biafra lominira ni ọgbọ̀njọ́ oṣù kàrún ọdún 1967 Ojukwu sọ Onwuatuegwu di ọgá nínú àwọn ọmọ ogun re.  Onwuatuegwu ko ri ìgbésẹ to po titi di oṣù kẹta ọdún 1969 nigba ti wọn fi si olórí ẹgbẹ́ Biafra S Division, lati tun gba Owerri lọwọ àwọn ọmọ ologun Naijiria. Ni ọjọ kẹẹdogun oṣù kẹta ọdún 1969 Onwuatuegwu dari ikọlu si Ẹgbẹ kẹrindínlógún Naijiria, ti wọn ti n gba ilu Owerri lati Oṣu Kẹwa ọdun 1968, ṣugbọn o fi agbara mu lati da duro lẹhin ti awọn ipalara pupọ. Onwuatuegwu gbe idaji awọn ọmọkunrin rẹ labẹ aṣẹ Maj. Joseph Achuzie, ti o ṣakoso lati gba laarin kilomita kàn ti ilu náà. Achuzie bèèrè fun ìṣàkóso lapapọ ti S Division ṣugbọn Onwuatuegwu kọ, ti awọn ọkùnrin méjèèjì si fẹ́rẹ̀ yinbọn fun ara wọn lẹyin ti wọn yọ ibọn wọn. Ààrẹ Ojukwu wọlé o si fun Achuzie ní ase ti S Division fun ọ̀se kan. Ikolu iwaju Achuzie ja si pabo, o si fi agbára mu lati padasehin, Ojukwu si da Onwuatuegwu pada sípò gẹgẹ bi olori S Division. Ni ọjọ kẹsan osu kini ọdún 1970 Onwuatuegwu sín Ààrẹ Biafra, Odumegwu Ojukwu, lo si Papa ofurufu Uli. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1970
Àga

[right|thumb|Chair, , [mahogany, covered in modern red morocco leather, height: 97.2 cm, Metropolitan Museum of Art (New York City)]]
Àga  jẹ ohun ìjókòó ti o wa ni oriṣiriṣi ọna, ti wọn diiidi ṣe fun ijokoò fun enikan tabi eniyan pupo ti o ni ẹsẹ kan si meji tabi ju bee lọ. Lọpọ igba ni o ma n ri pẹrẹsẹ tabi ki o nigun, ti o si ma n ni ifẹyinti. Aga le je onigi, onirin tabi onike, wọn le fi awon timu-timu alaso alawo orisirisi sinu re tabi yiika.  

## Àwọn ìtọkasí
Flora Azikiwe

**Flora Ogbenyeanu Ogoegbunam Azikiwe** ti wọn bi ni ọjọ keje oṣu kẹjọ ọdun 1917 ti o sì papòdà ni ọjọ kejìlélógún oṣu kẹjọ ọdun 1983 Ó jẹ́ ìyàwó àkọ́kọ́ fún Nnamdi Azikiwe, tí ó jẹ́ Ààrẹ Àkọ́kọ́ ni  orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.  Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ìyàwó Ààrẹ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà láti ọjọ́ Kínní, Oṣù Kẹ̀wá Ọdún 1963 di ọjọ́ kẹrìndínlógún, oṣù Kínní ọdún 1966. 

Flora Ogbenyeanu Ogoegbunam tí wón bí sí ìlú Onitsha, agbègbè kan ni ìpínlẹ̀ Anambra , bábá ré ni èyí tó jẹ́ Adazia ti Onitsha (Ndichie Chief) láti Ogboli Agbor Onitsha. Ó pàdé Ogbẹni Nnamdi Azikiwe níbẹ̀ ní ọdún 1934, àwọn méjèèjì sì fẹ́ ara wọn ní ọjọ́ kẹrin oṣù kẹrin ọdún 1936. Wọ́n ṣe ìgbéyàwó wọn ní ìjọ Wesley James Town, Accra, Gold Coast (èyí tí a mọ̀ sí Orílẹ̀ èdè Ghana ni òde òní) níbi tí ọkọ rẹ̀ ti ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùtúnṣe fún *[[African Morning Post]]* ní igbà náà. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Oba C. D. Akran

**Oba Claudius Dosa Akran** jẹ olóṣèlú ọmọ Nàìjíríà ati oloyè ibilẹ to sójú Badagry ni ile ìgbìmọ̀ aṣòfin ni ọdún 1951 to si di oyè Aholu Jiwa II ti Jegba mu. O jẹ ọmọ ẹgbẹ ti Action Group lakoko àkọkọ òmìnira ati pe wọn yan ní Minisita agbègbè ti Ijọba Agbègbè ati Ètò Eto-ọrọ ni ọdún 1952. O jẹ ọmọ ẹgbẹ ti o ni ipa ninu ẹgbẹ náà ati pe o jẹ Minisita fun Ìṣúná agbègbè láti ọdún 1962 si 1966. 

Akran ni a bi ni ọdún 1899 nínú ìdílé Kopon, ti o ṣe bi olori ti Jegba quarters ti Badagry.  Ni aṣẹ alufa Catholic kan, baba rẹ gba láàyè lati lọ si ile-iwe, Akran si lọ si St Gregory's College, Obalende o si pari eto-ẹkọ gírámà ni King's College. O sise fún ìdàgbàsókè Post àti Telegraph fun ọpọlọpọ ọdun, o darapọ mọ ẹka náà ni ọdún 1926 o si kúrò ni ọdún 1947. Nígbàtí bàbá rẹ ku ni ọdún 1946, wọn yan gẹgẹ bi olórí egbé Jegba ni ọdún 1948 wọn si yan ni ọdún 1950. Bi Oba Akran ìlú Badagry, o je ọmọ ẹgbẹ wọn sí padà fi jẹ Ààrẹ ti Badagry Town Council and Egun Àwórì Native Authority . 

Akran ni ipa lori idasilẹ ti Badagry Grammar School ni ọdun 1955, ile-iwe giga akọkọ ni Badagry ati ìdàgbàsókè àwọn amayedẹrùn míìràn ni Badagry gẹgẹbi ifiweranṣẹ ati telegraph, ìtanná ati awọn ohun elo opopona. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Anthony Shimaga

**Anthony Msonter Shimaga** ti won bi ni ọjọ kẹrinlélógún oṣù Kẹjọ ọdún 1997 jẹ agbabọọlu alamọdaju ọmọ orílẹ-èdè Nàìjíríà ti o gbá bii agba-aarin tabi agbeja fun ẹgbẹ agbabọọlu Venezuelan Academia Puerto Cabello .

## Awọn iṣiro iṣẹ

### Ẹgbẹ

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1997
Peter Anosike

**Peter Ikechukwu Anosike** (ọjọ-ibi ọjọ kẹrinlélógún oṣù kejìlá ọdún 1976) jẹ agbaboolu  Naijiria tẹlẹ ri ti o gba bọọlu gẹgẹbi iwaju .

## Iṣẹ ẹgbẹ
Anosike bẹrẹ iṣẹ rẹ pẹlu ẹgbẹ oke òfurufú Belgian AA Gent, níbití o ṣe awọn ifarahan Ajumọṣe meji laisi jé.  Ni ọjọ kọkànlelógún Oṣu Kẹwa Ọdun 1995, o ṣe ariyanjiyan fun AA Gent lakókò pipadanu 3–0 si Anderlecht .  Ni ọdún 1996, o forukọsilẹ fun Deinze ni ìpele keji Belgian. 

Ni ọdún 1997, Anosike fọwọ si fun ẹgbẹ agbabọọlu ilu Ọstrelia Perth Glory, nibiti o ti gba ami ifẹsẹwọnsẹ kan ni ibẹrẹ akọkọ si West Adelaide .  Ṣaaju àkókò ọdún 1999, Anosike fọwọ si fun Hougang United ni Ilu Singapore. 

## Iṣẹ ṣíṣe káàkiri ayé
Anosike sójú Naijiria ní ọdún1993 FIFA U-17 World Championship, o ṣe iranlọwọ fun wọn lati bori rẹ o si gba ami ayo ti o gbá wọlé nígbà tí wọn gbá pẹlu Ghana . 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1976
Moses Ugbisien

**Moses Omote Ugbisien** (ọjọ-ibi ọjọ kọkànlá oṣù kejìlá ọdún 1964) jẹ eléré-ìje ọmọ orílẹ-èdè Nàìjíríà ti o díje ni pàtàkì ní erínwó mita.

Ugbisien wá láti Ipinlẹ̀ Delta ni Naijiria ati pe o jẹ ọmọ idile Yoruba .

O sáré fun orile-èdè Naijiria ni Olimpiiki Igba otutu ọdún 1984 ti o wáyé ni Los Angeles, United States nínú ìdíje mita 4 x 400 níbi ti o ti gba àmì ẹ̀yẹ idẹ pẹlú àwọn akẹgbẹ rẹ Sunday Uti, Rotimi Peters ati Innocent Egbunike .

O tun sáré fun Naijiria ni Olimpiiki Igba ooru ọdún 1988 ni Seoul, South Korea .

## Ita ìjápọ

* Itọkasi ere idaraya

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1964
Raymond Njoku

thumb|Raymond Njoku pẹlu Bishop Catholic kan
**Raymond Amanze Njoku** (Oṣù kẹjọ ọdún 1915 – ọdún 1977)   jẹ olóṣèlú ọmọ Nàìjíríà àti mínísítà fún ètò ìrìnnà tẹlẹ. Ọmọ Olóyè Igbo kàn, ilu Owerri ni wọn bi sí, ti wọn si tọ́h ninu idile Roman Catholic . Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Our Lady's ní Emekuku, fún ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀. Tí o sì padà lọ,St Charles, kọlẹẹjì, Onitsha, nibi ti o ti n kọ ẹkọ, o gbìyànjú fún iwe-ẹkọ ọfẹ wọn sì fún ní iwe-ẹkọ ọfẹ ti o fun ni ànfàní láti wọle si ile-iwe ikẹkọ olukọ. Lẹhin àwọn àkókò diẹ ni ẹkọ ikẹkọ ni ọpọlọpọ awọn ile-iwe pẹlu St Gregory's College, Lagos ati St Charles, Onitsha, o pinnu lati yi ipa-ọna pada ati ikẹkọ ofin. Lẹhin ipari awọn ẹkọ Ofin rẹ ni Cambridge: LLB Hons Peterhouse College Cambridge, England; a pè é sí ọ̀pá ìdárayá ní Tẹmpili Inú.
[left|thumb|Njoku (ila iwaju ni apa otun) ni [London School of Economics Bọọlu afẹsẹgba 1st egbe 1944/45]]
Njoku padà si Nàìjíríà o si di agbẹjọ́rọ̀ to yege ni Aba, Ìlà-orùn Nàìjíríà, ọdún 1949–1954. Ó jẹ́ Ààrẹ Ẹgbẹ́ Ìpínlẹ̀ Igbo ti Nàìjíríà lẹ́yìn Dr Nnamdi Azikiwe ; Igbákejì Aare NCNC (National Council of Nigeria & the Cameroon), o si tún ṣe iranṣẹ fun agbègbè Aba gẹgẹbi olórí ẹgbẹ Aba Community League ti Ibo State Union. O díje fún ijoko agbègbè ni ọdún 1951, ṣugbọn ko ṣaṣeyọri. Sibẹsibẹ, ni ọdún 1954, wọn dibò yán si Ile-igbimọ Aṣoju ti ìjọba àpapọ. O jẹ mínísítà: Ọjà àti Ìṣèdájọ́ (Ìṣòwò àti Ìdàgbàsókè Ilé-iṣẹ́), Ìrìnàjò àti Òfurufú ni ọdún 1954- 1966. Ipinnu ikẹhin ati asọye fun ominira Naijiria ni ọjọ kínní Oṣù Kẹwa Ọdún 1960 ni Alákóso Agba Abubakar Tafawa Balewa gbè àti fọwọ́sí nipasẹ alabaṣiṣẹpọ rẹ mínísítà Raymond Njoku, minisita ti Iṣowo & Iṣẹ. O jẹ alága ti Ẹgbẹ Aṣofin Àgbáyé; sọrọ si àwọn aṣòfin Ilu Gẹẹsi, pẹlu Prime Minister Harold Macmillan, ni Guildhall, Lọndọnu. Lakoko Ogun Biafra Alákóso Agba Harold Wilson ka teligram rẹ si Ile ti Commons ti o n pe fun ifopinsi kan. Sir Hugh Fraser, Duncan Sandys ati Patrick Wall wa láàrin àwọn ọmọ ẹgbẹ ti àwọn ọrẹ ile aṣòfin. Njoku jẹ ẹrú olùṣọ ti St Sylvester & St Gregory nipasẹ Pope Paul VI.

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1977
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1915
Rafiu Oluwa

Rafiu Adio Oluwa jẹ́ eléré ìdárayá ọmọ Nàìjíríà tí wọ́n bí ní ọjọ́ kìnní oṣù Kínní ọdún 1931. Ó  fi talenti rẹ̀ hàn nígbà tí ó díje nínú ìdíje mítà àwọn ọkùnrin ní Olimpiiki ni odun 1952.

Lẹ́yìn ìkú rẹ̀ ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù Kẹjọ ọdún 2009, àwọn ẹbí àti àwọn alákóso ilẹ̀ Nàìjíríà gbé òkú rẹ̀ sí Ilé Ìgbókùpamọ́ Ikoyi ní ilu eko, níbi tí a ti sin ín pẹ̀lú ìyàsímímọ́.
----

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

* Rafiu Oluwa at Olympedia 

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2009
Rotimi Peters

Rotimi Peters ti a bi ni ọjọ́ kẹjìdínlógún oṣù kejìlá ọdún 1955 tàbí 1954, jẹ́ eléré ìdárayá Nàìjíríà tó ti fẹ́hìn tí ó sì díje nínú mítà mẹ́rin ọgọrun àti mítà mẹ́rin léèdọ́gbọ̀n relay.

Ó díje fún orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní Olimpiiki Igba Òtútù ọdún 1984 tó wáyé ní Los Angeles, Amẹ́ríkà, nínú ìdíje mítà mẹ́rin léèdọ́gbọ̀n relay, níbi tí ó ti gba àmì ẹ̀yẹ idẹ pẹ̀lú àwọn akẹgbẹ rẹ̀ Sunday Uti, Moses Ugbusien àti Innocent Egbunike.

Peters sáré fún ẹgbẹ́ Indiana Hoosiers ní track and field, níbi tí wọ́n ti gba ipò keje nínú ìdíje mítà mẹ́rin léèdọ́gbọ̀n relay ní ọdún 1978, ẹ̀ka NCAA fún àwọn ọ̀gá.

## itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Bode Rhodes-Vivour

**Bode Reservoir** CFR (ti a bi ni ọjọ kéjìlélógún Oṣù Kẹta ọdún 1951) jẹ onidajọ ọmọ orilẹ-ède Nàìjíríà ati adajọ ile-ẹjọ giga ti Nigeria tẹlẹ.  

## Ìbẹrẹ Ìgbésí ayé
Bode Rhodes-vivour ni a bi ní ọjọ kéjìlélógún oṣù kẹta ọdún 1951 ni Lagos Island, ilu kan ni iwọ̀ òòrùn Naijiria .  si idile Ọgbẹni ati Iyaafin Akinwunmi Rhodes-Vivour. O gba oye nipa ofin ni Yunifasiti ti Eko ni ọdún 1974 ati pe wọn pe si ile-ẹjọ ni ọdun 1975 lẹhin ti o pari ni ile-iwe ofin Naijiria .  Ni ọdun 1983, o gba iwe-ẹri kan ni Iwe Aṣofin ofin lati Ile-ẹkọ giga ti Ilu Nairobi labẹ Eto Agbaye. 

## Ofin ọmọ
Ọdún 1975 ló darapọ̀ mọ́ egbe idajo ni ìpinlẹ̀ Eko gẹgẹ bi Olùdámọ̀ràn Ìpínlẹ̀ o si di Olùdarí àwọn ibanirojọ ilu ni ọdun 1989. O si di adajọ ilé-ẹjọ́ gíga ni ọdún 1994 ati ni ọdún 2005 ti a yan si awọn ile-ẹjọ kotẹ́milọ́rùn ti Naijiria gẹgẹbi Adajọ. https://www.njc.gov.ng/council/profile/32 

Ni Oṣu Kẹjọ ọdún 2010, o jẹ Adajọ ti Ile-ẹjọ giga julọ ti Nigeria pẹlu Adajọ Suleiman Galadima .   

## Igbesi aye ara ẹni
O fẹ́ iyawo tin ṣe Adedoyin Rhodes-Vivour. 

## Wo tun

* Akojọ ti Idajọ ti awọn ile ejo apetunpe Naijiria

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1951
Vincent Babatunde Chukumeka Nwuga

**Vincent Babatunde Chukumeka Nwuga** (ọdún 1939 ti ó sì papò dá ní ọdún 2015 jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àkọ́kọ́ ní ẹ̀kọ́ ìlera .

## Ìbẹrẹ Ìgbésí ayé
A bi i ni ọjọ kéjìlélógún Oṣù Kẹrin, Ọdún 1939, ni ilu Enugu, Nàìjíríà, fún Ọgbẹni Christopher Aniemeka Nwuga ati Iyaafin Agness Nwuga (Nee Okolo) lati Asaba ni ijọba ibilẹ Oshimili ni iwọ̀ òòrùn nigbana ni Naijiria (eyi ti o di, ààrin ìwò òòrùn, ipinlẹ Bendel, t'in jẹ́ ipinlẹ Delta ti Nàìjíríà). Iya rẹ jẹ olukọ ile-iwe alakọbẹrẹ ati pe baba rẹ jẹ oṣiṣẹ ijọba kan pẹlu mínísítà fún ìjọba àpapọ fún ọ̀rọ̀ isuna owó . O gba Iwe-ẹri Idanwo kàn ni Ilu Lọndọnu, eyiti o jẹ ìwé-ẹ̀rí ti o ga púpọ ni akoko yẹn. 

## Ẹkọ
Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ alákọbẹ̀rẹ̀ Holy Cross Catholic (ni ọdún 1945–1952), àti St. Gregory's College, Lagos (ọdún 1953–1958) fún ẹ̀kọ́ girama rẹ̀. Lẹhinna Ni ọdun 1961, o tẹsiwaju si United Kingdom fun Iwe-ẹri Ile-iwe giga rẹ ni físíksì, ìsèdálè ati kẹ́místrì ni ìlé ìwé ìmọn ẹrọ, Harrogate, ni Yorkshire. O tun lọ si ile-iwe Royal Herbert Hospital ti Fisiotherapy ni Woolwich . O tẹsiwaju si Ilu Kanada, nibiti o ti gba oye itọju ara (BPT) ni ọdún 1971, ati oye ni oògùn ti ara ni ọdun 1974 lati Amẹrika. 

## Omo egbe
O jẹ ọmọ ẹgbẹ ti Chartered Society of Physiotherapy (CSP). 

## Atẹjade ati awọn nkan

# O kọ "Ifọwọyi Ti Ọpa-ẹhin". 
# Iwadi ti idanimọ ẹgbẹ-ara laarin awọn alaabo ni Nigeria: Ọran fun awọn ẹgbẹ atilẹyin.
# Iwadi afiwera ti awọn olukọni fisiotherapy ni Great Britain, Nigeria ati Amẹrika.
# Ibaṣepọ láàrin ènìyàn ati àtúnṣe si ailera láàrin awọn paraplegic ọkunrin Naijiria.
# Iwadi iṣiro ti ètò ẹ̀kọ́ fún àwọn aláìsàn ti o ni irora pada. 
# Agbara lati kọjú pẹlu ikorira ati ipa ti ifosiwewe hihan láàrin paraplegics ati idamu ti ẹdun. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2015
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1939
Irene Dwomoh

**Irene Dwomoh** (ti a bi ní ọdún 1986) jẹ  àwòṣe tip osi je ará ilu Ghana kan ati ẹni akọle ẹwà ti wọn fún ní akọle Miss Ghana 2006  ti o jẹ aṣoju Ghana ni Miss World 2007 ni Ilu China, nibiti o ti gba idije talenti  ati pe o yara si sẹ̀mí . O kọ ẹkọ  ẹ Shiro ati awọn iṣiro ni Fasiti ìlú Cape Coast . 
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1986
Silver Ezeikpe

**Chinedu Silver Ezeikpe** jẹ elere-ijẹ́ ẹlẹgba kan láti orilẹ-ede Naijiria (ti a bi ní ọjọ kejì oṣù Kẹrin ọdún 1971) ti o nfigagbága julọ ni ẹka F58 níbi iṣẹlẹ jijù.

Silver kópa nínú eré jijú nkán ni ọdún 2004 Summer Paralympics ti o bori ami-ẹri góòlù ni ọfin F58 ati ṣeto ìgbàsílẹ̀ orúkọ ní àgbáyé. Lẹhinna o dije ni odun 2008 Summer Paralympics níbi gbogbo awọn eré jiju mẹtẹta ṣugbọn ko lagbara lati tẹle iṣẹ ṣiṣe awọn ere akọkọ rẹ, o si fi silẹ laisi àwọn ami-ẹyẹ̀. 
thumb|Silver Chinedu Ezeikpe ni COJA 2003 Abuja Gbogbo awọn ere paralympic Afirika

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1971
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Edward Akika

**Edward Akika** (ti a bi ni ọjọ kéjìdínlógún oṣù Keje ọdún 1941) jẹ eléré-ìje Olimpiiki ṣùgbọ́n tí ó ti fi eyín tí, ọmọ orile-ede Naijiria sì ni pẹlu. O ṣe amọja ni idiwọ ati awọn iṣẹlẹ fifo gigun lakoko iṣẹ rẹ.

Akika ṣe aṣojú Nàìjíríà ni Awọn ere Olimpiiki ọdún 1964. O gba àmì-ẹ̀yẹ góòlù fun orílẹ-èdè abinibi rẹ ni iwọ-oorun Afirika ninu iṣẹlẹ fifo gigun ti awọn ọkùnrin ni Awọn ere Gbogbo-Afirika ọdún 1965 .

## Ita ìjápọ

* idaraya-itọkasi
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1941
Amelia Okoli

Amelia Okoli Okpalaoka tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù Karùn-ún ọdún 1941, tí ó sì kú ní ọjọ́ kíní oṣù kọkànlá ọdún 2017, jẹ́ eléré ìdárayá àti eléré orí pápá láti **Nàìjíríà**. Ó ṣe amọ̀ja nínú ìṣẹ̀lẹ̀ **fífò gíga** ní gbogbo ìgbà iṣẹ́ rẹ̀.

Okoli ṣe aṣojú Nàìjíríà ní **Èré Olimpiiki Àgbáyé ọdún 1964**. Ní ọdún 1965, ní **Èré Gbogbo Áfíríkà ní Ìwọ̀-Òòrùn Áfíríkà**, ó gba **àmì ẹ̀yẹ goolu** fún orílẹ̀-èdè abinibi rẹ̀.

Ní ọdún 1958, Okoli tún kópa nínú **Èré Ìjọba Gẹ̀ẹ́sì àti Ìdíje Ìṣeré Gíga Àgbáyé**, níbi tí ó ṣe ipò kẹ̀wá.

## Ita ìjápọ

*  
* Amelia Okoli's obituary
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2017
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1941
Akome

**Akome** jẹ ilu kan ni Agbègbè Ho West ni Agbegbe Volta ti Ghana . Ilu naa jẹ olókìkí fun ilé èkó gírámà ati imọ - èrò tí Akome   Ile-iwe naa jẹ ile-ẹkọ iyipo keji . 

## Awọn itọkasi