open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ramadan

**Ramadan** (**Ramzan**, **Ramadhan** tàbí **Ramathan**) jẹ́ oṣù kẹsàn-án nínú ònkà oṣù ojú ọ̀run ẹ̀sìn Ìmàle. Gbogbo ẹlẹ̀sìn Islam ninwọ́n ma ń gba àwẹ̀ nínú oṣù Ramadan jákè-jádò agbáyé, tí wọ́n sì ma ń kún fún bíbẹ Ọlọ́run  púpọ̀ jùlọ. Gbígba awẹ̀ nínú oṣù Ramadan lọ́dọọdún jẹ́ ìkan nínú Àwọn Òpó Márùún Ìmàle.  Wọ́n ma ń gba awẹ̀ nínú oṣù Ramadan fún ọgbọ̀n ọjọ́ tàbí ọjọ́ mọ́kàndílọ̀gbọ̀n. Bíbẹ̀rẹ̀ awẹ̀ ma ń dá lé bí wọ́n bá ṣe rí ìlétéṣù lójú ọ̀run níparí oṣù Sha'abán. Bí wọ́n bá sì fẹ́ túnu, wọn yóò ma wòye ojú ọjọ́ fún lílé oṣù oṣù Shawwal tàbí kí Won ka àwẹ̀  Ramadan pe ọgbọ̀n gbáko kí wọ́n tó dáwọ́ Awẹ̀ dúró.
Gbígbàwẹ̀ láti òwúrọ̀ kùtùkùtù tí tí di ìgbà tí Oòrùn bá ti wọ̀ tán, jẹ́ dan dan fún gbogbo Mùsùlùmí tí wọ́n ti bàlágà yí wọ́n kò sì ní ìṣòro àárẹ̀, tàbí àìsàn tó lágbára, tí wọn kò sì sí ní inú ìrìn-àjò tó lágbára, tí wọn kò sì kìí ṣe arúgbò kùjọ́ kùjọ́, bákan náà tí wọn kò sì kìí ṣe abiyamọ tí wọ́n ń fọmọ lóyàn tàbí ṣe nkan oṣù lọ́wọ́.  Oúnjẹ tí wọ́n  ma ń jẹ ní ìdájí ni wọn ń pe ní Sààrì  nígbà tí oúnjẹ tí wọ́n ma ń jẹ tí wọ́n fi ń ṣínu ni wọ́n ń pe ní ìṣínu..

## Àwọn itọ́kasí

Ẹ̀ka:Ìmàle

## Àwọn àṣà ìsìn

Àṣà kan nínú oṣu Ramadan ni láti gbààwẹ̀ láti òwúrọ̀ títí di ìgbà tí oòrùn bá ti wọ̀ Oúnjẹ tí àwọn mùsùlùmí máa ń jẹ ní ìdájí láti fi gbàwẹ̀ ní à ń pé ní oúnjẹ́ sààrì,  nígbà tí oúnjẹ tí wọ́n jẹ́ láti fi sínu ní àsìkò tí oòrùn bá wọ̀ ni à ń pé ní oúnjẹ ìṣinu. 

Àwọn Mùsùlùmí máa ń lo ìgbà yìí láti fi  gba àdúrà lọ́pọ̀lọpọ̀ àti láti ṣe ìṣe olóore, wọ́n máa ń gbìyànjú láti mú kí ìmọ́ ara wọn ó lé kún síi ní àsìkò yìí. Gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀ Ọlọ́run : “Nígbà tí oṣù àwẹ̀ bá dé, ilẹ̀kùn Àlùjáánà ma ṣí sílẹ̀ tí ti ẹnu ọ̀nà ọ̀run àpáàdì yóó sì ti pa, tí àwọn èṣù á sí wà nínú ẹ̀wọ̀n.”
Shure Demise

**Shure Demise Ware** tí a bí ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù kìíní, ọdún 1996 jẹ́ ọmọbìnrin tó ń kópa nínú eré-ìdárayá eré-sísá ní orílẹ̀-èdè Ethopia, tó sì ti kópa nínú ìdíje lóríṣiríṣi.

## Àṣeyọrí
Ní ọdún 2015, Demise kópa nínú Marathon ti Dubai tó sì parí pẹ̀lú ipò kẹrin. Ní ọdún 2015, Demise kópa nínú Marathon ti ilẹ̀ Boston tó sì parí pẹ̀lú ipò kẹjọ. Ní ọdún 2019, Demise kópa nínú Marathon ti àwọn obìnrin ní ìdíje àgbáyé lórí eré sísá tó wáyé ní Doha, Qatar.

## Àwọn ìtọ́kasí
Merima Denboba

**Merima Denboba** tí a bí ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù kẹjọ, ọdún 1974 ní ìlú Arsi jẹ́ ọmọbìnrin eléré sísá tẹ́lẹ̀ rí, tó dá lórí ẹgbẹ̀rúnmárùn-ún mítà.

## Àwọn ìdíje àgbáyé

## Àṣèyọri
Ni ọdun 2003, Denboba yege ninu Oeiras ti agbaye to si tun yege ninu Cross Internacional de Itàlica ni ọdun naa. Arabinrin naa pada wa fun àṣèyọri keji ni ọdun 2004.

## Àwọn ìtọ́kasí
Birhane Dibaba

**Birhane Dibaba** tí a bí ní ọjọ́ kọkànlá, oṣù kẹsàn-án, ọdún 1993 jẹ́ ọmọbìnrin eléré sísá ti ọ̀nà jínjìn tó dá lórí ìdíje ti eré sísá ti ojú ọ̀nà.

## Àṣeyọrí
Ní ọdún 2014, Dibaba kópa nínú Marathon ti Tokyo tó sì gbé ipò kejì láàárín wákàtí 2:22:30. Ní ọdún 2015, Birhane kópa nínú Marathon ti Tokyo tó sì gbé ipò àkọ́kọ́ láàárín wákàtí 2:23:15. Ní ọdún 2015, Birhane ni a yàn gẹ́gẹ́ bíi ọ̀kan lára àwọn obìnrin tó yege nínú eré sísá ní ìdíje àgbáyé láti ṣojú fún ẹgbẹ́ eré sísá àwọn obìnrin ti ilẹ̀ Ethiopia. Ní ọdún 2017, Birhane kópa nínú ìdíje àgbáyé ti eré sísá nínú Marathon ti àwọn obìnrin.

## Àwọn ìtọ́kasí
Bosede Bukola Afolabi

**Bosede Bukola Afolabi** jẹ́ Dókítà ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tó jẹ́ onímọ̀ nípa àìsàn ojú ara àwọn obìnrin, òjògbón àti adarí ẹ̀ka àwọn olóyún àti àwọn àìsàn ti ojú ara obìnrin ní ilé ìwòsàn ti Yunifásitì Ìpínlẹ̀ Èkó, Èkó, Nàìjíríà. Òun tún ni ọ̀lùdásílẹ̀ àti alága MRH (Maternal and Reproductive Health) Research Collective.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Aderonke Kale

**Aderonke Kale** (ọjọ kọkànlélọ́gbọ̀n oṣù kẹfà ọdún 1939 - ọjọ kẹjọ Oṣu kọkanla ọdún 2023) jẹ oniwosan ọpọlọ ọmọ ológun Nàìjíríà ti o di obinrin akọkọ agba agba ninu Ẹgbẹ ọmọ ologun Naijiria .  O dide lati paṣẹ fun Ẹgbẹ ọmọ ologun Naijiria .

## Ìbẹrẹ Ìgbésí aye ati ẹkọ
A bí Aderonke Kale ni ọjọ kọkànlélọ́gbọ̀n oṣù keje ọdún 1939 sinu idile Yoruba .  Bàbá rẹ̀ jẹ́ oníṣègùn nígbà tí ìyá rẹ̀ jẹ́ olùkọ́, wọ́n sì rí i dájú pé ó ní ẹ̀kọ́ rere. Kale lo si ile-iwe alakọbẹrẹ ni ilu Eko ati Zaria o si kọ ẹkọ girama ni St. Anne's School, Ibadan ati Abeokuta Grammar School.    Kale ti gba ikẹkọ bi dokita kan ni Ile-ẹkọ giga Yunifasiti, eyiti o padà di Ile-ẹkọ giga ti Ilu Ibadan. Kale lẹhinna ṣe amọja nínú ìmọ ìtọjú ọpọlọ ni University of London . O gbà ìgbìyànjú lati lépa imon ìtọjú ọpọlọ nipasẹ Thomas Adeoye Lambo, olukọ ọjọgbọn akọkọ ni Afirika. 

## Iṣẹ ọmọ ologun
Ó ṣiṣẹ́ fún ìgbà díẹ̀ ní ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ó sì padà sí Nàìjíríà ní ọdún 1971.  Lẹ́yìn ọdún 1972, ó darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ ọmọ ologun Nàìjíríà . Eyi jẹ ipinnu ti o ṣọwọn pupọ fun awọn obinrin ni awọn ìgbà náà, ni pàtàkì jùlọ awọn ti o wa ni iru ipele alamọdaju giga.  O jẹ Kononeli ati igbakeji apàṣẹ tí Nigerian Army Medical Corps ni ọdún 1990. Lẹhinna o rí ìgbéga si ipo brigadier-gbogboogbo, to o sí di obìnrin akọkọ apàṣẹ ológun ni Iwọ-oorun Afirika .  Kale lẹhinna tún ri ìgbéga si apàṣẹ ogún-gbogbo ni ọdún 1994 o si di obinrin Naijiria akọkọ lati ṣaṣeyọri ipo yẹn.   O tun jẹ obinrin akọkọ-gbogboogbo ni Iwọ-oorun Afirika. 

Ipa rẹ jẹ lakoko bi olori psychiatrist si ọmọ ogun.  Kale nigbamii di oludari ti gbogbo Nigerian Medical Corps ati ki o je awọn oniwe-Olori Medical Officer titi dì ọdún 1996.   Eléyìí jẹ igba akọkọ ninu awọn itan ti awọn ọmọ ológun láti fún obinrin sí ipò fun ìtọjú ilera ti gbogbo ọmọ ológun Nàìjíríà, ni gbogbo ipele ni igbaradi fun ati nígbà ogun. Ọdún 1997 ni o l fẹyinti. 

## Ìgbésí ayé ará ẹni
Aderonke ni iyawo si Oladele Kale, olukọ idena ati oògùn awujọ. Kale ní ọmọkùnrin kan ni ọdún 1975, Yemi Kale, ti o di oniṣiro-gbogbo ile Naijiria.  O tun ni awọn ọmọ mẹrin míìràn. O pese ile fun idasile ijo Baptisti Bodija-Ashi ni Ibadan .  Kale ku ni ọjọ kẹjọ Oṣu kọkanla, ọdún 2023, ni ẹni ọdun merinlelọgorin.  Aarẹ Bola Tinubu ṣàpèjúwe rẹ gẹgẹ bi “aṣáájú-ọ̀nà nínú oko rẹ̀” ati “aláìgágun.” 

## Wo tun

* Abimbola Amusu

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọ̀gágun ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2023
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1939
Yihunlish Delelecha

**Yihunlish Delelecha** tí a bí ní ọjọ́ kejìlélógún oṣu kẹwàá, ọdún 1981 jẹ́ ọmọbìnrin tó ń kópa nínú eré-ìdárayá ti eré-sísá, ní orílẹ̀-èdè Ethiópíà. Arábìnrin náà kópa nínú ìdíje àgbáyé ti eré-sísá tó sì gba àmì-ẹ̀yẹ ti silver fún ilẹ̀ Ethiopia.
## Àṣeyọrí
Ní ọdún 1998, Delelecha kópa nínú ìdíje ti IAAF tó wáyé ní ìlú Marrakesh, ní orílẹ̀-èdè Morocco, níbi tó ti ṣojú fún ilẹ̀ Ethiopia. Ní ọdún 2011, Delelecha kópa nínú Marathon ti Grandma tó sì gbé ipò àkọ́kọ́ láàárín wákàtí 02:30:39. Ní ọdún 2012, Delelecha kópa nínú Marathon ti Houston tó sì gbé ipò kẹta. Ní ọdún 2012, Delelecha kópa nínú eré tó wáyé ní Washington D.C. tó sì gbé ipò kẹta láàárín wákàtí 54:33. Ní ọdún 2012, arábìnrin náà kópa nínù ìdajì Marathon ti Pittsburgh tó sì gbé ipò kẹrin. Àsìkò tí Delelecha lò ni 2:35:36. Ní ọdún 2012, Yihunlish kópa nínú ìdajì Marathon ti Philadelphia tó sì gbé ipò kẹrin. Ní ọdún 2013, Delelecha kópa nínú eré ti Pittsburgh tó sì parí pẹ̀lú ipò kẹta.

## Àwọn ìtọ́kasí
Olayinka Koso-Thomas

**Olayinka Koso-Thomas** (tí a bí ní ọdún 1937) jẹ́ Dókítà alábẹ́rẹ́ tí a bí ní Nàìjíríà ṣùgbọ́n tí ó ń gbé ní orílẹ̀-èdè Sierra Leone. Wọ́n mọ́ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ orílẹ̀-èdè fún ipa rẹ̀ láti dá sí ṣẹ abẹ ojú ara àwọn ọmọbìnrin jòjòló dúró. Ní ọdún 1998, ó gba àmì-ẹ̀yẹ Prince of Asturias Award fún iṣẹ́ rẹ̀.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ejegayehu Dibaba

**Ejegayehu Dibaba Keneni** ni a bini ọjọ kọkan leelogun, óṣu March, ọdun 1982 si Bekoji jẹ elere sisa lóbinrin ilẹ Ethiopia.

## Àṣèyọri
Ni ọdun 2003, Dibaba kopa ninu ere ti gbogbo ilẹ Afirica ti mita ti ẹgbẹrun mẹwa to si gba ami ẹyẹ ti ọla ti wura.
Ni ọdun 2004, Ejegayehu kopa ninu Olympics ti Athens ninu mita ti ẹgbẹẹrun mẹwa to si gba ami ẹyẹ ti ọla ti silver.
Ni ọdun 2005, Dibaba kopa ninu idije agbaye lori ere sisa ti mita ti ẹgbẹrun maarun to si gba ami ẹyẹ ti ọla ti idẹ.
Ni ọdun 2010, Dibaba kopa ninu ere sisa ti kilo mita meje to wayr ni Memorial ti Peppe Greco to si gbe ipo keji.
Ni ọdun 2011, Ejegayehu kopa ninu Marathon ti Chicago pẹlu wakati 2:22:09.

## Itọkasi
Betta Edu

**Betta C. Edu** (tí a bí ní ọjọ́ Kẹtàdínlọ́gbọ́n oṣù Kẹ̀wá ọdún 1986) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun ni kọmíṣọ́nà fún ètò ìlera ara ní Ìpínlẹ̀ Cross River àti alága ẹgbẹ́ àwọn Kọmíṣọ́nà ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ọjọ́ Ìbí

[Àwọn [Candles|abela ti won fi ko ikini ni Èdè Gẹ̀ẹ́sì|thumb|430px]]

**Ọjọ́ ìbí** rẹ ni ìṣè-rántí ọjọ́ tí a bí ọ sáye.  **Ọjọ́ ìbí** ni ajodun ojo pato ti a bi enikan.

Gẹ́gẹ́ bí arákùnrin Simon Jacobson ti ṣé lálàyé,  ó dára kí a máa dunnú fún àwọn ohun ti a jẹ́ láyé àti ohun tí ati gbé ilé ayé ṣe. Sùgbón kí awá tó leè máa ṣe eléyìí, a ní lati kọ́ mó rírì ìbí wa gan an.

Ìbí ni ìbẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé ẹ̀da. òhun ni fèrèsè si ìgbé ayé ẹ̀dá, lati le ní àbáyọrí ipa rẹ. Nítorínà ọjọ́ ìbí jẹ́ àkókò kan pàtàkì, tó yẹ kí a yà sọ́tọ̀ fún ra ẹni, bí ẹní ya ọjọ́ ìdásílẹ̀ orílẹ̀-èdè tàbí ọjọ́ tí a ṣẹ̀da ilé-iṣẹ́ kan. Síbẹ̀, ó kọ ja pé kí a kan gba ẹ̀bùn lásán lọ. ó tún jẹ́ àkókò láti rántí awọn ìṣẹ̀lẹ̀ pàtàkì tó ti ṣelẹ̀. lati ṣe àjọyọ̀, ìdúpẹ́ ati àtún gbéyẹ̀wò bí a ti ṣe nlo ayé wa dáradára si.

Nítorí àkókò àti ìgbà a maá yí, áwọn nkan pàtàkì a máa wáyé ní àkókò ọjọ́ ìbí rẹ lọ́dọdún. irúfẹ́ okun kan naa tí Adẹ́da fi kun ọ yóò tún ru ọ́ sóke ní àkókò yi. ojúṣe wa sì ni lati túraká pẹ̀lu. A le ṣe èyí nípa jíjọ̀wọ́ ara wa fún Adẹ́da wa àti láti lo àwọn ẹ̀bùn ati ohun tí o wà ní ìkáwọ́ wa láti ṣe ara wa ati alabágbé àyíka wa ati gbogbo or=lẹ̀ àgbáye loore bí Adẹ́da ti n fẹ́.

Ayẹyẹ ọjọ́ ìbí ni a fi n ṣe àjọyọ̀ ìbí fún ra rẹ̀, àti ayọ̀ ìwàláàyè. ó sì tún jẹ́ àkókò láti tún inú wa rò lo rii, ki ni ìpààlà larin àwọn àṣeyọrí tí atiṣe ati àwọn tí a tún leèṣe? ṣé mo n lo àkókò mi dáradára tabi mi ò sí ni ojú ọ̀na gaan tí o yẹ kí o wa? Bawo ni mo ṣe lee mú èrò àti ìse mi dógba?

Ọjọ́ ìbí tun le mú wa ní àròjinlẹ̀ nípa ohun tí ìbí ènìyàn jẹ́.Láti rántí ọjo ìbi jẹ́ ànfàní láti pinnu ìbẹ̀ẹ̣̀rẹ̀ ìgbé-ayé tuntun. kò ní fiṣe bí ohun kan ti rí lánànan, tàbí ní àkòkò díẹ̀ sẹ́hìn, gbogbo ìgbà ni a maa ní ore-ọ̀fẹ́ áti tún ìtàn ayé wa kọ. Ọjọ ìbí a máa tunilára, a máa fún ni ni ore-ọ̀fẹ́ láti ṣe àgbékalẹ̀ ayé ara ẹni. kii ṣe ní ti àwọn nkan àfọwọ́bà nìkan, sùgbọ́n pẹ̀lú àwọn ohun tí nṣe tẹ̀mí.

O lèè kó mọ̀lẹ́bí àti àwọn ojúlùmọ̀ rẹ jọ ní ọjọ́ ìbí rẹ kí ẹ́ jùmò ṣe ìgbéléwò àwọn ohun tí o ṣe ànfàní tí ó sì ṣe pàtàkì.

Kò wá sí ohun tí ó dára tó kí a ṣe ọjọ́ ìbí pẹ̀lú ọkàn ìṣòore. Tí a bá fẹ́ fi ọkàn ọpẹ́ wa han iba dára kí a ṣe pẹ̀lú ohun àrítọkasí rere kan, Ni gbatí a kò tilẹ̀ ṣee lana tàbí pe ṣe ni a fi ipá mu wa, tàbí pé ẹnìkan ni ó tọ́ka rè síwa. Sùgbọ́n ti ó jẹ́ ohun tí o wá láti inú ọkan ẹni láti dúpẹ́ ìbí áti ìdásí wa.

irúfẹ́ nkan bayìi a maa mú inú Ẹlẹ́da ẹni dùn. Èyí gan ni ìríri ótítọ́ pé abíniwáyé.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ọ̀bí
Genzebe Dibaba

**Genzebe Dibaba Keneni** ni a bini ọjọ kẹjọ, óṣu February, ọdun 1991 jẹ elere sisa lóbinrin ilẹ Ethiopia to da lori arin ati ọna jinjin.

## Àṣèyọri
Ni ọdun 2008, Genzebe yege ninu idije agbaye U20 to si gba ami ẹyẹ ti ọla ti silver ninu mita ti ẹgbẹrun maarun. 
Lati ọdun 2009 de 2017, Genzebe kopa ninu idije agbaye to si tun kopa ninu àṣèkagba awọn ere sisa naa.
Ni ọdun 2010, Dibaba kopa ninu idije agbaye U20 lẹlẹkeji to si gba wura ni mita ti ẹgbẹrun maarun.
Ni ọdun 2014, Dibaba ni a peni elerelobinrin ti Laureus fun ọdun naa.
Ni ọdun 2015, Dibaba jẹ elere sisa lobinrin ti IAAF agbaye ti ọdun naa.
Ni ọdun 2015, Genzebe kopa ninu idije agbaye ti mita ti ẹgbẹrun maarun to si gba ami ẹyẹ ti ọla ti idẹ ati wura ninu ayẹyẹ naa.
Ni ọdun 2016, Genzebe kopa ninu Olympics ti Rio to si gba ami ẹyẹ ti ọla ti silver ni mita ti ẹgbẹrun kan ati aadọrun.

## Itọkasi
Mare Dibaba

**Mare Dibaba Hurrsa** ni a bini ọjọ ogun, óṣu October ni ọdun 1989 jẹ elere sisa lóbinrin to da lori ọna jinjin.

## Àṣèyọri
Ni ọdun 2007, Dibaba kopa ninu idije ti ilẹ Ethiopia to si gbe ipo kẹfa ni bi to ti sare fun ọlọpa ti Oromia.
Ni ọdun 2008, Dibaba kopa ninu Idaji Marathon ti New Delhi to si gbe ipo kẹjọ pẹlu wakati 1:10:28.
Ni ọdun 2009, Dibaba kopa ninu Idaji Marathon ti Delhi to si gbe ipo kẹfa pẹlu wakati 1:08:45.
Ni óṣu February, Mare pari pẹlu ipo kẹta ninu Idaji Marathon ti Ras Al Khaimah.
Ni ọdun 2011, Dibaba ṣoju fun órilẹ ede rẹ ninu ere gbogbo ilẹ Afirica to si gba ami ẹyẹ ti ọla ti wura pẹlu wakati 1:10:47.
NI óṣu October, ọdun 2011, Dibaba kopa ninu Marathon ti Toronto to si pari pẹlu ipo keji pẹlu wakati 2:23:25.
Ni ọdun 2012, Mare kopa ninu Marathon ti ilẹ Dubai pẹlu wakati 2:19:52 to si pari pẹlu ipo kẹta.
Ni ọdun 2012, Dibaba kopa ninu Idaji Marathon ti Philadelphia to si pari pẹlu ipo keji.
Ni ọdun 2014, Mare yege ninu Marathon ti ile ifowopamọ ilẹ America ti Chicago pẹlu wakati 2:25:37.
Mare kopa ninu Marathon ti idije agbaye to waye ni ọdun 2015 ni ilẹ Beijing.

## Itọkasi
Michelle Abueng

**Michelle Abueng** tí a bí ní ọjọ́ kẹfà osù kaàrún ọdún 2001 jẹ́ agbábọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá ti orílẹ̀-ède Botswana kan tí ó mú ipò iwájú lórí pápá fún ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù Zambia FC Yasa FC àti ẹgbẹ́  obìnrin ti  Botswana .

Ó di ẹni tí ẹgbẹ́ Zambia Yasa Queens mọ̀ nígbà tí ó ń gbábọ́ọ̀lù tako Zambia ní bi  African U-17 Women's World Cup Qualifying Tournament ti ọdún 2018, ṣùgbọ́n wọn kò ní àànfàní láti buwọ́ lùú gbígbà wọlé rẹ̀ títí di ọdún 2019 nítorípé ó jẹ́ ọmọdé ní àkókò náà. 

Ó mi àwọ̀n pẹ̀lú àmi ayò máàrún nínú eré bọ́ọ̀lù tí ó gbá tako Namibia ní bi Ìdíje ayẹyẹ Ife àgbáyé ti àwọn Obìrin U-20 ti ọdún 2020 . 

Ó ṣe àkọ́kọ́ ìfarahàn ti òkè-òkun ní bi Ìdíje 2019 COSAFA Women's Championship ní ọjọ́ kinní Oṣù Kẹjọ ọdún 2019

## Àwọn ìtọ́kasí

## Ita ìjápọ

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 2001
Nikan Gaofetoge

**Lone Gaofetoge** tí a bí ní ọjọ́ kẹrìndínlógún osù Keje ọdún 2001 jẹ́ agbábọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá ti orílẹ̀-ède Motswana kan tí ó mú ipò olùgbèjà lórí pápá fún Geronah àti ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù ti àwọn obìnrin ti orílẹ̀-ède Botswana .   

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 2001
Nondi Mahlasela

**Nondi Mahlasela** tí a bí ní ọjọ́ karùndínlọ́gbọ̀n Oṣù kejìlá ọdún 1991 jẹ́ agbábọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá ti orílẹ̀-ède Motswana kan tí ó mú ipò iwájú lórí pápá fún Prison àti ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù àwọn obìnrin ti orílẹ̀-ède Botswana .   

## Wo eléèyí náà

* Akojọ awọn agbabọọlu agbaye ti awọn obinrin Botswana

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1991
Lesego Moeng

**Lesego Gloria Moeng** tí a bí ní ọjọ́ kẹta osù Kínní ọdún 1998 jẹ́ agbábọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá ti orílẹ̀-ède Motswana kan tí ó mú ipò asọ́lé lórí pápá fún BDF àti ẹgbẹ́ àwọn obìnrin orílẹ̀-ède Botswana .

## Isẹ́ Ẹgbẹ́
Moeng ti gbábọ́ọ̀lù fún Geronah ní Botswana. 

## Isẹ́ Òkè-òkun
Moeng dúró fún Botswana ní ìpele àgbà ní àkókò ìdíje COSAFA Women's Championship ti ọdún 2021 àti Africa Women cup of nation qualification ti ọdún 2022 . 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1998
Olufunke Adeboye

**Olufunke Adeboye** jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ẹ̀ka fún ìtàn ní Yunifásítì ìlú Èkó, Nàìjíríà. Òun ni adarí Faculty of Arts ilé-ìwé náà lọ́wọ́ lọ́wọ́. Àwọn ǹkan tí Adeboye fẹ́ràn láti ma ṣe ìwádìí nípa ni ìtàn Nàìjíríà kí ó ti pé àwọn òyìnbó amúnisìn ko Nàìjíríà lẹ́rú, nígbà tí wọ́n kọ lẹ́rú àti nípa bí ìjọ pentecostal ṣe gbilẹ̀ ní ìwọ̀ oòrùn Africa.
## Ìpìlẹ̀
A bí Olufunke Adeboye (orúkọ àbísọ rẹ̀ ni Òjó) ní Ibadan, Nàìjíríà. Ó lọ ilé ìwé Our Lady's Girls' High School, Ile-Ife, ní ìpínlẹ̀ Osun, Nàìjíríà ní odún 1983. Ó lọ Yunifásítì ìlú Ìbàdàn, Nàìjíríà níbi tí ó ti gba àmì ẹyẹ Bachelor of Arts (B.A.), Masters of Arts (M.A.), àti Dókítà(PhD) nínú ìmò ìtàn ní ọdún 1988, 1990, àti 1997. Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ gẹ́gẹ́ bi igbákejì olùkọ́ ní Yunifásitì Ìpínlẹ̀ Ogun (tí orúkọ rẹ̀ ti yí padà sí Olabisi Onabanjo University), Ago Iwoye, Nàìjíríà ní ọdún 1991. Ní ọdún 1999, ó lọ sí ẹ̀ka ìtàn ní Yunifásitì ìlú Èkó gẹ́gẹ́ bi olùkọ́, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí ń gòkè nínú iṣẹ́ rẹ̀ kí a tó sọ di ọ̀jọ̀gbọ́n ní oṣù kẹta ọdún 2011.
## Àwọn Ìtọ́kasí
Aisha Lawal

**Aisha Lawal Oladunni** jẹ́ òṣèré Nàìjíríà, òǹkọ̀wé àti òṣèré fíìmù.. Arábìnrin náà ni wọ́n yàn fún àmì ẹ̀yẹ Òṣèré tí ó ní ìlérí jùlọ (Yoruba) ní ọdún 2014 City People Entertainment Awards, Òṣèré tí ó dára jùlọ nínú ìkópa rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí aṣáájú (Best Actress in Leading Role - Yoruba) àmì ẹ̀yẹ ní ọdún 2015 Best of Nollywood Awards, Best Indigenous Language Movie/TV Series (Yoruba) ní Awards Africa Magic Viewers' Choice Awards 2016 àti Òṣèré Tí ó dára jù ti Ọdún  (Yoruba) àti Òṣèré Àtìlẹ́yìn Dára jùlọ ti Ọdún (Yoruba) ní ọdún 2018 City People Movie Awards. 

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ayé Rẹ̀
Aisha Lawal jẹ́ ọmọ bíbí ìlú Ìbàdàn, ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, ní ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó sì lọ sí Adeen International School àti Federal Government College, Ògbómọ̀ṣọ́.  Aisha Lawal ní ìtara láti ṣe ìṣèré láti ìgbà èwe rẹ̀, níbi tí yóò ṣe ní oríṣiríṣi àwọn eré orí ìtàgé.  Lẹ́hìn náà Lawal lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga Lead City, níbití ó ti gba òye ní òfin àti òye kejì ní ìṣàkóso gbogbo ènìyàn (Public Administration).

## Iṣẹ́ Rẹ̀
Aisha Lawal lọ sí "Femi Adebayo's J15 School of Performing Arts" láti ọdún 2008 sí ọdún 2010 ó sì kọ́ bí a ṣe lè ṣe eré.  Fíìmù àkọ́kọ́ rẹ̀ ni 'Adun-ma-deeke' níbi tí ó ti ṣe iṣẹ́ aṣẹ́wó. Ó di olókìkí láti ipa rẹ̀ ní 'Irugbin'.   Láti ìgbà tí ó ti di olókìkí, ó tẹ̀síwájú láti ṣe eré ní àwọn fíìmù tí ó ju Ọgọ́rùn-ún lọ. Ó ti gbé fíìmù tó bí mẹ́wàá jáde gẹ́gẹ́ bí Imú Níkà àti Ọpọ́n Ìfẹ́. 
Láìpẹ́, ó ṣàfihàn nínú Love Castle (2021) àti Fíìmù Netflix ti Kunle Afolayan, Aníkúlápó (2022) bí i Olòrì Súnkànmí. 

## Ayé Rẹ̀
Aisha Lawal wá láti ìdílé tí ó ní ọmọ mẹ́ta àti pé òun ni ọmọ kejì. . Ó ti ṣe ìgbéyàwó tí ó sì ti bí ọmọbìnrin kan.  Ó jẹ́ Mùsùlùmí. 

## Àwọn Fíìmù Rẹ̀

* *King of Thieves* (2022)
* *[[Aníkúlápó]]* (2022)
* *[[Love Castle]]* (2021)
* *Survival of Jelili* (2019)
* *Blogger's Wife* (2017)
* *Simbi Alamala*
* *Eregun*
* *Jalaruru*
* *Aiyepegba*
* *Apala*
* *Iyawo Kan*
* *Okirika*
* *Dilemma*
* *Shadow*
* *Nkan Inu Igi*
* *Irugbin*
* *Adunmadeke*

## Àwọn Ìtọ́ka Sí
Christie Ade Ajayi

**Christie Ade Ajayi** (tí a bí ní ọdún 1930) jẹ́ akọ́ṣẹ́ mọṣẹ́ nínú ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ fún àwọn ọmọdé ti Nàìjíríà. O jẹ́ onkòwé onírúurú ìwé èdè gẹ̀ẹ́sì fún àwọn ọmọ wẹ́wẹ́, ó si ri gẹ́gẹ́ bí ojúṣe láti máa kọ àwọn ìtàn tí Nàìjíríà tí kìí ṣe àjòjì sí àwọn onkàwé rẹ̀. Pẹ̀lú ìrírí ọjọ́ pípẹ́ nínú iṣẹ́ olùkó tí ó ní, ó tún jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ aláápọn fún oríṣiríṣi ẹgbẹ́ tí ètò ẹ̀kọ́ ọmọdé àti àwọn ọmọdé jẹ́ lógún. 

## Ìgbésí Ayé Rẹ̀
A bí Christie Aduke Martins ní ọjọ́ kẹtẹ̀lá oṣù Kẹta Ọdún 1930 ní Ile Oluji, ní Ìpínlẹ̀ Ondo, Christie Ade Ajayi (tí a tún le kọ bí Ade-Ajayi) lọ si Ilé-ẹ̀kọ́ Àwọn ọmọbìnrin ti Kudeti ni Ìlú Ìbàdàn  (èyí tí a mọ̀ gẹ́gẹ́ bí ilé ìwé St. Anne báyìí ) o tún lọ sí Ilé Ìwé Olùkọ́ Gíga tí United Missionary, ní Ìlú Ìbàdàn níbi tí o ti kẹ́kọ̀ọ́ láti jẹ́ olùkọ́.  O tún kẹ́kọ̀ọ́ ni Ìlú Lọ́ndọ̀nù ní Froebel Institute  àti ní Ilé Ìwé Gíga fún Ìdánílẹ́kọ̀ọ́ níbi tí o ti gba ìwé ẹ̀rí fún ẹ̀kọ́ gíga nínú ẹ̀kọ́ Ìdàgbàsókè Ọmọ ni ọdún 1958.  Láàárín ọdún 1952 sí ọdún 1978, ó ṣiṣẹ́ olùkọ́ ni ọpọlọpọ àwọn ilé ìwé ní Nàìjíríà  àti ọ̀kan ní Ìlú Lọ́ndọ́nù, ó si di olórí ilé -ẹ̀kọ́ Gíga. Ó tún lọ si Ilé Ẹ̀kọ́ Gíga ti Ìpínlẹ̀ San Jose, California níbi tí o ti gba ìwé ẹ̀rí ní Ìṣàkóso Ilé Ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ àti Alákóso ni ọdún 1971.  Ó fẹ́ JF Ade Ajayi ní ọdún 1956, ó ṣí bí ọmọ márùn-ún pẹ̀lú.  Ọ̀rẹ́ ẹbí wọn kan ti ṣapejuwe “ìwà ọ̀yàyà rẹ̀” àti “ilé tí ń gbani lálejò” ti ìdílé rẹ̀.

## Àwọn Ìtọ́kási
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1930
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Katherine Obiang

**Katherine Obiang** jé òsèrébìnrin ọmọ orílẹ-èdè Nàìjíríà àti Cameroon, agbóhùn-sáféfé àti olóòtú ètò amóhùnmáwòran. Lákòókó, ó sisé gégé bíi olóòtú ètò amóhùnmáwòrán fun Nigerian Television Authority (NTA) ni AM Express àti Nigeria Info 99.3FM. Ó bèrè sí ní se eré, ó sì n kópa nínu sinimá àgbéléwò. Ó kópa nínu eré kan tí àkolé rè n jé The Women ní odún 2017. Ó gba àmì èye ní odún 2017 pèlú Kate Henshaw àti Obidi.

## Àwọn ìtọ́kasí
Chioma Udeaja

**Chioma Udeaja** (tí a bí ní June 29, 1984) jẹ́ agbábọ́ọ̀lù alájùsáwọ̀n, tó gbá bọ́ọ̀lù náà fún First bank àti ẹgbẹ́ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ọmọbìnrin yìí ni a tún mọ̀ sí Elephant Girl.

## Iṣẹ́ rẹ̀ lágbàáyé
Ó kópa nínú Women's Afrobasket tó wáyé ní ọdún 2017. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1984
Mfon Udoka

**Mfon Sunday Udoka** (tí a bí ní Ọjọ́ kẹrìndínlógún Oṣù Kẹfà, 1976) jẹ́ agbábọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ amọ̀ṣẹ́dunjú tẹ́lẹ̀ ọmọ Nàìjíríà-Amẹ́ríkà tí ó jẹ́ olùrànlọ́wọ́ akọ́nimọ̀ọ́gbá fún ẹgbẹ́ bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ obìnrin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, D'Tigress. A bí i ní Portland, Oregon, Udoka kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ní Benson Polytechnic High School (1994) ní Portland kí ó tó lọ sí DePaul University ní Chicago, Illinois láti 1994 sí 1998. Òun ni ẹ̀gbọ́n obìnrin fún akọ́nimọ̀ọ́gbá àti agbábọ́ọ̀lù NBA tẹ́lẹ̀ Ime Udoka.

## 1998-2003
Lẹ́yìn tí ó kúrò ní DePaul ní 1998, Udoka fọwọ́sí ìwé pẹ̀lú Detroit Shock ti WNBA. Pẹ̀lú Detroit, ó ṣe ìfarahàn nínú eré mẹ́ta. Udoka kúrò ní U.S. lẹ́yìn sáà 1998, ó sì lọ sí Portugal fún sáà 1998–99. Ó padà sí ilé-ìwé láti parí oyè rẹ̀ nínú Ètò Ìbáraẹnisọ̀rọ̀ (Communications) ní 2000, ó sì tún wo ìpalára ACL tí ó ní ní ìgbà ooru 1999 sàn. Ní 2001, ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ rẹ̀ padà díẹ̀díẹ̀ pẹ̀lú Birmingham Power ti National Women's Basketball League. Lẹ́yìn òpin sáà 2001 NWBL, Udoka tún kúrò ní U.S., ó sì lọ sí Israel, níbi tí ó ti gbá bọ́ọ̀lù fún ìgbà díẹ̀ pẹ̀lú Electra Ramat HaSharon kí ó tó lọ díje pẹ̀lú Harbin ní China fún sáà 2002. Fún sáà 2003, Udoka padà sí Harbin kí ó tó gbá bọ́ọ̀lù pẹ̀lú Chicago Blaze, ti NWBL bákan náà. Ní 2003, wọ́n pè é sí ibùdó ìdánilẹ́kọ̀ọ́ Houston Comets ó sì wọ inú àtòjọ ẹgbẹ́ náà gẹ́gẹ́ bí i agbábọ́ọ̀lù òmìnira (free agent).

## 2003-2004
Lẹ́yìn ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún tí ó fi kúrò ní WNBA, Udoka padà ní 2003 pẹ̀lú Houston Comets. Pẹ̀lú Comets, ó gbá eré 25 ó sì bẹ̀rẹ̀ 3 nínú wọn, pẹ̀lú ìpín 3.2 points fún eré kọ̀ọ̀kan ní ìṣẹ́jú 10. Udoka fọwọ́sí ìwé pẹ̀lú Los Angeles Sparks fún ìyókù sáà 2004 WNBA, lẹ́yìn tí ó díje fún Nàìjíríà ní Athens Olympics, ṣùgbọ́n eré 3 péré ni ó gbá.

## 2004-2007
Lẹ́yìn tí ó kúrò ní Los Angeles, Udoka lọ sí Spain (2004), lẹ́yìn náà Athens Summer Olympics àti Russia (2005). Ó gbá bọ́ọ̀lù ní Mersin, Turkey fún ìdajì kejì sáà 2006 ó sì lo àkókò kúkúrú pẹ̀lú Tarbes Gespe Bigorre ti Ligue Féminine de Basketball ti France ní 2007.

## Àwọn ìdíje láàrin orílẹ̀-èdè
Udoka darí ẹgbẹ́ bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ obìnrin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà sí Olimpiiki Ìgbà Ooru 2004. Ní Olimpiiki náà, òun ló wà ní ipò kejì nínú ìdíje náà fún gbígba àmì (scoring) àti àkójọ bọ́ọ̀lù (rebounding) ṣùgbọ́n Nàìjíríà parí sí ipò 11th nínú ẹgbẹ́ 12. Wọn di ẹgbẹ́ Áfríkà àkọ́kọ́ tí yóò gbá ìṣẹ́gun rí ní Olimpiiki. Udoka tún darí Nàìjíríà ní 2006 FIBA World Championship for Women, níbi tí Nàìjíríà ti parí sí ipò tí ó kẹ́yìn (16th).

Ní Oṣù Karùn-ún 2011, wọ́n dárúkọ Udoka gẹ́gẹ́ bí i Olùrànlọ́wọ́ Akọ́nimọ̀ọ́gbá tuntun fún ẹgbẹ́ bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ obìnrin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà D'Tigress bí wọ́n ṣe ń múra sílẹ̀ fún Ife-ẹ̀yẹ Àwọn Orílẹ̀-èdè Áfríkà ní Mali àti Eré Gbogbo Áfríkà.

## Iṣẹ́ Akọ́nimọ̀ọ́gbá
Udoka yóò bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ akọ́nimọ̀ọ́gbá kọ́lẹ́jì rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí i olórí akọ́nimọ̀ọ́gbá bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ obìnrin ní Beacon College ní Leesburg, Florida, fún sáà 2024-25.

## Àwọn Ìtọ́kasí

## Àwọn ìjápọ̀ ìta
* 
* 
* 
* 
*
Ifeoma Aggrey-Fynn

**Ifeoma Iphie Aggrey-Fynn** (8 June 1980 – 2 June 2015), known to most simply as **Iphie**, was a Ghanaian-Nigerian media personality, writer and public speaker.

## Ìgbé ayé àti Ètò Ẹ̀kọ́
Baba tí ó bí Aggrey-Flynn jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Ghana nígbà tí ìyá rẹ̀ jẹ́ ọmọ bíbí Orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Wọ́n bí sílu Nàìjíríà, ó sí kẹ́kọ̀ọ́ ní orílé èdè Nàìjíríà. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyẹ̀ ní Fásiti tí ó wà ní Ìpínlè Ábíá ní orílé èdè Nàìjíríà ní bí tí ó gboyẹ̀ nínú Ẹ̀kọ́ Lìǹgúsítíkí àti Communication.

## Iṣẹ́
Iṣẹ́ Aggrey-Fynn ní tí ó jẹ́ igbohunsafefe bẹ̀rẹ̀ bí olùtajà lórí èrò amóhùnmáwòrán TV ní ọdún 2003. Lẹ́yìn tí ó darapọ̀ mọ́ wọn ní ilé iṣé Ìbáẹnisọ̀rọ̀ Silverbird ní ọdún 2009, ní ó lọ sí ilé iṣẹ́ tí orí rédíò Rhythm 95.7 FM àti Silverbird Television ní Awka. Níbè ni ó tí ń ṣe sọ̀rọ̀ sọ̀rọ̀ lórí rédíò àti àwọn ètò lórí tẹlifísàn tí àwọn bí  *Rhythm & Soul*, *Gospel Vibes* and *E-Merge* kí ó tó padà lọsí ilé iṣé Rhythm 93.7 FM ní Port Harcourt. 

Ó jẹ́ agbẹnusọ àti agbàlejò fún ètò Miss Niger Delta beauty pageant ní ẹ̀ẹ̀mẹta ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀.

## Ikú Olóògbé
Aggrey-Fynn lọsí Ábíá lati lọ kí àwọn òbí rẹ̀, ojú ọnà port Harcourt tí ó ń gbà bọ̀ nínú ọkọ̀ akérò ní àwọn Ọlọ́sà tí dènà tí wọn sì ṣe jàǹbá fún wọn. As the driver was driving, the gunmen opened fire on the vehicle. Aggrey-Fynn was hit by bullets and died of wounds.

Àwọn mìíràn pé ọ̀rẹ́kùnrin rẹ̀ ní ó ń wa ọkọ̀ bọ́ wásí ilé ní ọjọ́ Kejì osù kẹfà, ọdún 2015. Níbi tí ó tí lọsí Ábíá láti lọ rí àwọn òbí àti mọ̀lẹ́bí rẹ, wọn fẹ́ẹ̀ dé ibè ní àwọn Ọlọ́sà dá wọn lọnà, tí wọn sì yin ìbon nígbà tí ọ̀rẹ́kùnrin rẹ̀ gbìyànjú láti wakọ̀. Ìṣẹlẹ yìí sẹlẹ̀ ní ọwọ́ aago méje ìrọ̀lẹ́ ní agbègbè ilé Aggrey-Fynn. ìbọn tí àwon ọlọ́sà yín ló mú kí Aggrey-Fynn wà ní agbára ẹjẹ, ti wọn sì gbé ọ̀rẹ́kùnrin rẹ̀ lọ. Àwọn olùgbé agbègbè tí ìṣẹ̀lẹ̀ yìí tí ṣẹlẹ̀ ní wọ́n gbé Aggrey-Fynn lọsí ilé ìwòsan níbi tí wọn tí pé ó tí dì àìsí kí ó tó dé ilé ìwòsan.

## E wo
*List of unsolved murders

## Àwọn Ìtọ́kasí

## External links
*Iphie at Rhythm 93.7 FM
Sarah Ogoke

**Sarah Ogoke** (tí a bí ní ọjọ́ karúndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹfà ọdún 1990) jẹ́ agbá bọ̀ọ́lù ọwọ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Amerika fún ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù Ferroviário de Maputo àti ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù owó orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

Ó kópa ní eré ijíde ti àwọn elégbé rẹ̀ obìnrin tí ó wáyé ní odún 2017 àti 2019. Ogoke jé  ọ̀kan lára àwọn ọmọ ẹgbẹ́ agbá bọ̀ọ́lù ọwọ́ àwọn ọbìnrin tí a mọ̀ sí, D'tigress nígbà tí wọ́n kópa ní ìdíje bọ́ọ̀lù owó World Cup FIBA fún àwọn obìnrin ní ọdún 2018, ìdíje náà wáyé ní Tenerife, Canary Islands, Spain.

## Àwọn ìtọ́kasí
Linda Ogugua

**Linda Ogugua** (tí a bí ní ọjọ́ Kejìlá oṣù kẹrin ọdún 1978) je agbá-bọọọlu sínú agbọ̀n ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà, ó ń gba fún ẹgbẹ́ Women's basketball center. Ogugua lọ sí Fáṣítì ìlú California, ní orílè-èdè Amẹ́ríkà ódẹ̀ tún gbá bọọọlù pẹ̀lú the Nigeria women's national basketball team ní  2004 Summer Olympics.

## Ayé rẹ̀
A bí Ogugua sínú ìdílé Caroline Chinwe àti John Brown Ogugua ní ìpínlẹ̀ Anambra, ní orílè-èdè Nàìjíríà ni ọjọ́ Kejìlá oṣù kẹrin ọdún 1978.

## Àwọn ìtọ́kasí
Jasmine Nwajei

**Jasmine Nwajei** tí a bí ní ọjọ́ kejì oṣù kejì ọdún 1995, ó jẹ́ ajubọ́ọ̀lù sápẹ̀rẹ̀ tí ikọ̀ First Bank BC tí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà, ó sì jẹ́ ajubọọlu sapẹrẹ tí ikọ̀ Nàìjíríà (Nigerian national team).

Ó ṣojú ikọ̀ Nàìjíríà ní 2019 Women's Afrobasket.

## Wagner and Syracuse statistics
Source

## References
Ummi Ibrahim

**Ummi Ibrahim** jẹ́ òṣèrébìrin Kannywood (An Hausa Language Cinema) tó di olókìkí nínú fíìmù Jinsi níbi tí ó ti ní orúkọ rẹ̀ ní Zeezee.

## Iṣẹ́ Rẹ̀
Àríyànjiyàn wà nípa òṣèré náà ní ilé-iṣẹ́ náà bí ó ṣe sọ pé òun lòún ga jùlọ. Èyí fa ifarapa láàrín àwọn ẹlẹ́gbẹ́ rẹ̀ láti ìgbà tí wọ́n ti ríi kẹ́hìn ní Kannywood ní ọdún 2006. 

## Àwọn Fíìmù Rẹ̀
*Jinsi
*Flag of Love
*Yan uwa
*Gambiza
*Gender

## Àwọn Ìtọ́ka Sí
Sadio Mane

**Sadio Mané** tí wọ́n bí ní oṣù kẹrin ọdún 1992. Ó jẹ́ agbábọ́ọ̀lù ọmọ orílẹ̀-èdè Senegal, ó tún jẹ́ agbábọ́ọ̀lù lọ́wọ́ iwájú fún ikọ̀ Bayern Munich nínú ìdíje Bundesliga. Ó tún gbajú-gbajà àti ọ̀kan lára àwọn agbábọ́ọ̀lù tí ó dára jù lọ ní Ilẹ̀ Afrika. Wọ́n mọ̀ ọ́n fún eré-sísá, ègé-gígé lórí pápá.

Mane bẹ̀ẹ̀rẹ ère bọ́ọ̀lu àfẹsẹ̀gbá pẹ̀lu ikọ̀ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù Metz nínú ìdíje Ligue 2 tí ìlú France nígbà tí ó sì fi jẹ́ ọmọ ọdún ọkàn-dín-lógún. Ṣùgbọ́n ó kúrò nínú ikọ̀ náà tí ó sì dara pò mọ́ ikọ̀ Red Bull Salzburg ní ọdún 2012 pẹ̀lú Mílíọ̀nù mẹ́rin Euro, eléyìí tí ó sì ife ẹ̀yẹ àti kọ́ọ̀pù ẹsẹ̀ kùkú ní ọdún 2013-14. Lẹ́yìn ìgbà náà, Mane lọ sí ikọ̀ agbábọ́ọ̀lù Southampton tí ìlú England pẹ̀lú owó tí ó tó 11.8m Euro. Tí ó sì gbá àmì ẹ̀yẹ Fatest hatrick ní ìṣẹ́jú eerin dín lógo rìn nínú ìdíje náà, nígbà tí wọ́n ń kọjú ikọ̀ Aston Villa.

## Àwọn ìtọ́kasí
Mactabene Amachree

**Mactabene Amachree** (ọjọ́ ìbí jẹ́ ọjọ́ tí ó gbèyìn oṣù kínní ọdún 1978 ni ìpínlè Port Harcourt ní orílé èdè Nàìjíríà jẹ́ Agbábọ́ọ́lù sínú Ìwọn fún orílè-èdè Nàìjíríà ní ìgbà kàn rí tẹ́lẹ̀. Ní ọdún 2001, òun yìí ní Obìnrin àkọkọ́ tí ó sì wà láti orílè èdè Nàìjíríà láti seré ní WNBA.   Amachree jẹ́ ọkàn lára àwọn tí wọn gbà bọ́ọ̀lù tí Nigeria Women's National Basketball Team fún ìdíje òlímpíkì Ìgbà oòrù ti 2004.  Ó tún jẹ́ ọmọ ọba ti Ẹ̀yà Ojuka tí ìlú Kalaba ní orílé èdè Nàìjíríà.

## Àwọn Ìkọsílẹ̀

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Itoro Umoh Coleman

**Itoro Umoh-Coleman** (ọjọ́ ìbí rẹ̀ ni ọjọ́ kọkànlélógún oṣù kejì ọdún 1977) jẹ́ òní ère ìdárayá ọmọ orílẹ̀-èdè Amerika àti agbábọ́ọ̀lù àfọwọ́gbá tẹ́lẹ̀rí fún ẹgbẹ́ WNBA. Ó gbá bọ́ọ̀lù fún ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù Clemson Tigers ní ìgbà tí ó wà ní ilé-ìwé, ó sì jé adarí ẹgbẹ́ náà. Ní ọdún 2002, Atlantic Coast Conference yan Itoro fún  '50-year all star women's basketball team,'  àti fún '25th Anniversary Tournament' team

## Ìgbé ayé ìbéèrè pẹpẹ
A bí ní Washington, D.C., Umoh-Coleman dàgbà ní  Hephzibah, Georgia. Ó lọ sí Hephzibah High School, ó sì gbá bọ́ọ̀lù àfọwọ́gbá fún ẹgbẹ́ the Lady Rebels lábẹ́ akọ́nimọ̀ọ́gbá Wendell Lofton. Ó ka ẹ̀kọ́ gboyè ní ọdún 1995. 

## Àwọn ìtọ́kasí
Fade Ogunro

**Fade Ogunro** Jẹ́ agbóhùn sáfẹfẹ́ ilé isé ìròyìn àti amóhùnmáwòrán, olóòtú fíìmù àti aràsọ/amúnidára. Òun ni olùdásílẹ̀ àti olùdarí ilé isé e Bookings Africa, ilé isé kan fún pèsè kárdì fún lílọ ẹ̀rọ ayélujára ní ilẹ̀ Áfríkà. Ó jẹ́ ọmọbíbí ìpínlẹ̀ Ekiti ní apá ilà-oòrùn orílẹ́-èdè Nàìjíríà. Ó ń sọ èdè Gẹ̀ẹ́sì, Èdè Faransé àti Èdè Spéìn.

## Àwọn ìtọ́kasí
Zina Saro-Wiwa

**Zina Saro-Wiwa** (tí a bí ní ọdún 1976, Port Harcourt, Nigeria ) jẹ́ olórin fídíò  àti onífíìmù tí ó gbé ní Brooklyn. Ó ṣe àwọn fídíò, àwọn ìwé àkọọ́lẹ̀, àwọn fídíò orin àti àwọn fíìmù àdánwò.

Saro-Wiwa ni olùdásílẹ fíìmù ti ẹgbẹ́ alt- Nollywood . Ìgbìyànjú tí ó ńlò ìtan-àkọọ́lẹ̀, àṣà àti àwọn àpéjọ wíwò ti ilé-iṣẹ́ fíìmù Nollywood ṣùgbọ́n fun awọn ajàfẹ́tọ-ènìyàn nípa ètò òṣèlú.

Ó jẹ́ akọ̀ròyìn BBC tẹ́lẹ̀ rí, a bí iṣé ọnà rẹ̀ jáde láti inú ìfẹ́ rẹ̀ láti mú ìyípadà bá ojú tí gbogbo àgbáyé fi ń wo Áfíríkà nípa lílo fíìmù, àwòrán, àti oúnjẹ. Iṣé rẹ̀ pẹ̀lú ni New West African Kitchen, iṣẹ́ àkànṣe kan níbi tí Saro-Wiwa ti ṣe àtúnrò nípa onjewiwa Iwọ-oorun Afirika . Ayẹyẹ kọ̀ọ̀kan tún ṣe àfihàn àwọn iflarahàn àwòrán fídíò Áfíríkà àti ìkẹ́kọ̀ọ́ kékeré kan.

Ní ọjọ́ kejìlólógún Oṣù Kẹta Ọdún 2011, Saro-Wiwa gba àmì  ìdánimọ̀ gẹgẹ bí ọ̀kan nínú àwọn adarí mẹ́ẹ̀dọ́gbọ̀n tí ó ga jùlọ ti Renaissance Afirika nínú ìwé ìròyìn *Times* .

## Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀ àti ẹ̀kọ́
Zina Saro-Wiwa jẹ́ ọmọ Ken ati Maria Saro-Wiwa tí a bí ní Port Harcourt, orílẹ̀-èdè Nàíjírìa.   Bàbá rẹ̀, òǹkọ̀wé àti akéwì Ken Saro-Wiwa tó ti di olóògbé, di olokiki ajàfẹ́tọ̀ọ́-ọmọ-ènìyan ní orílẹ̀-èdè Naijiria. Odun 1995 ni ijọba ologun dájọ́ ikú fún bàbá rè nígbà tí ó jẹ́ ọmọ ọdún mọ́kàndílógún. Ó dàgbà ní Surrey àti Sussex ní UK níbití Màríà, ìyàwó Saro-Wiwa  àti àwọn ọmọ márùn-ún ń gbé. Ó lọ sí ilé-ìwé àwọn ọmọbìrin aládàáni, Roedean, ní Sussex, àti Yunifasiti ti Bristol níbi tí ó ti kawe ní ìmọ̀ lóri ọrọ aje ati ìtàn awujọ. 

Arábìnrin ìbejì rẹ̀ jẹ́ oǹkọ̀wé arìrìn-àjò Noo Saro-Wiwa, oǹkọ̀wé ti *Looking For Transwonderland* (ti Granta ṣe àtẹ̀jáde rẹ̀). Arákùnrin rẹ̀ àgbà Ken Wiwa, ni oǹkọ̀wé ìwé-ìrántí *In The Shadow of a Saint* (tí Random House/Vintage).

## Iṣẹ́ rẹ̀ ní tẹlifíṣọ̀nù àti rédíò

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1976
Sarah Imovbioh

**Sarah Imovbioh** jẹ́ ẹni tí a bí ní ọjọ́ kẹrìnlelógùn oṣù Karùn-ún, Ọdún1992.Ó jẹ́ agbábọ́ọ̀lù aláfọwọ́gbá tí orílẹ̀-èdè Náìjíríà fún PEAC-Pécs àti Nigerian national team.

## Àwọn ìtọ́kasí
Joanne Aluka

**Joanne Aluka-White** (tí a bí ní ọjọ́ kẹríndínlógbọ̀n oṣù Kẹrin Ọdun 1979 ní Jackson, Mississippi, orílẹ̀-èdè Amerika) jẹ́ agbábọ́ọ̀lù àfọwọ́gbá ọmọ orílẹ̀-èdè Naijiria àti Amẹ́ríkà.

## Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
Wọ́n bí i ní ìpínlẹ̀ Mississippi ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, ó sì gba ẹ̀tọ́ ọmọ ìlú Nàìjíríà lọ́wọ́ àwọn òbí rẹ̀. O lọ si ile-iwe giga Hephzibah ni ipinlẹ AMẸRIKA ti Georgia. O jẹ ọmọ ile-iwe giga ti Aarin Tennessee State pẹlu alefa Apon ni Imọ-iṣe ihuwasi ni ọdun 2001 ati pe o lọ siwaju lati pari alefa Titunto si ni Iṣe Eniyan pẹlu ifọkansi ni Isakoso Awọn ere idaraya ni 2003 O fẹ Fred White ati pe wọn ni awọn ibeji: Daniel ati Gabrielle.

## Isẹ́ rẹ̀
Aluka dije ni Olimpiiki Igba ooru 2004 ni Athens Greece pẹlu ẹgbẹ bọọlu inu agbọn ti orilẹ-ede Naijiria. Lẹhin Olimpiiki, Aluka darapọ mọ ati ṣere fun igba diẹ ni Ibinu Dallas ni Ajumọṣe bọọlu inu agbọn ti Orilẹ-ede. Aluka ni iriri iṣẹ ikẹkọ akọkọ rẹ ni FIU nibiti awọn ojuse rẹ pẹlu iranlọwọ pẹlu igbanisiṣẹ, ere lori ilẹ ati ikẹkọ adaṣe bii awọn igbega ati awọn ibudó. Ṣaaju ki o to lọ si ikẹkọ, o kọ iṣẹ rẹ ni ifijišẹ ati ṣere ni Aarin Tennessee State (1997-2002)..

## Awon itokasi
Anita Alaire Afoke Asuoha

**Anita Alaire Afoke Asuoha** jẹ́ apanilẹ́ẹ̀rín Alámì-ẹ̀yẹ  ètò Stand up, òṣèré, olóòtú ètò ìgbáfẹ́ lórí ẹ̀rọ ayélujára àti atọ́nisọ́nà lórí ọ̀rọ̀ ayé àti ẹ̀tọ́ ọmọ ènìyàn, tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ jẹ́ Real Warri Pikin. 

## Ìgbésí ayé rẹ̀.
Anita Asuoha tí a bí ní ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹwàá ọdún 1990, ó sì dàgbà ní ìlú Warri ní ìpínlẹ̀ Delta, Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.Bàba rẹ̀ jẹ́ Ọmọ Ijaw láti ìjọba ìbílẹ̀ Burutu ní ìpínlẹ̀ Delta nígbà tí ìyá rẹ̀ jẹ́ ọmọ Urhobo. Ó jẹ́ ọmọ kẹta nínú ọmọ mẹ́fà.  Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú Political science ní Fásitì Benson Idahosa ìlú Benin ní ọdún 2012. Ó fẹ́ ọ̀gbẹ́ni Victor Ikechukwu Asuoha ní ọdún 2013, wọ́n sì ní ọmọ mẹ́ta.

## Àwọn ìtọ́kasí.
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1990
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Bolanle Olukanni

Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, Isírẹ́lì, Amẹ́ríkà àti Kẹ́ńyà ni wọ́n ti tọ́ Bọ́láńlé.  Bọ́láńlé Olukanni lọ si St. Saviour's Primary School ní ìlú Eko fún ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ rẹ̀. Ó tẹ̀ síwájú lọ sí Queens College fún ilé-ẹ̀kọ́ Gírámà. Olukanni tún lọ sí Kenya níbití ó ti lọ sí Rosslyn Academy ni Nairobi, Kenya fún apákan ti ilé-ẹ̀kọ́ gíga rẹ̀. Ṣáájú ọdún ìkẹyìn rẹ̀ ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga, ó lọ sí Amẹrika àti fún ọdún àgbà rẹ̀, ó lọ sí Ilé-ẹ̀kọ̀ gíga Wichita Southeast ní Wichita, Kansas, níbití ó ti kópa nínú Ìdíje ọ̀rọ̀ Orílẹ̀-èdè àti Ìdíje àríyànjiyàn fún èto "Dramatic Interpretation".
right|thumb| Olukanni ifọrọwanilẹnuwo Iyanya ni ọdun 2019
Ní ọdún 2007, Olukanni gba oyè ìwé-ẹ̀rí Básẹ́lọ̀ láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga Loyola ní Chicago, pẹ̀lú aléfà méjì - Bachelors of Arts nínú Communications àti International Studies.  Ó ti jẹ́ olùgbàlejò lórí ètò "Àwọn Àkókò pẹ̀lú Mo" lórí DStv ati Project Fame West Africa . 

Ó ní iṣẹ́ móhùn-máworan èyiun TV àkọ́kọ́ rẹ̀ bíi agbàlejò kejì lórí ilé-iṣẹ́ mohùn-máwòrán kan fún ètò tí a pè ní "Àwọn àkókò pẹ̀lú Mo”. Wọ́n yàn-án láti ṣe atọ́kùn ètò yìí pẹ̀lú olùdarí EbonyLife TV, Mo Abudu tí ó ń gbóhùn sáfẹ́fẹ́ lórí EbonyLife TV. 

## Àwọn ìtọ́kasí.
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Nyma Akashat Zibiri

**Nihmatallah Akashat Zibiri**, tí a mọ̀ sí **Nyma**, jẹ́ agbẹjọ́rò ọmọ Nàìjíríà àti àgbàlejò tẹlifíṣọ̀n. Ó jẹ́ àgbàlejò lórí TVC 's showtime day *your view* . 

## Ìgbésí ayé
O parí ẹ̀kó nípa òfin ní ilé ìwé gíga Èkó,  a sì pè é sí Ilé-ìgbìmọ̀ Nàìjíríà . 

Mùsùlùmí tí ńṣe adáṣe, Nihmatallah Akashat ti kédè pé " Hijab mi ni ìdánimọ̀ mi".  Ó ní ìmísí láti lọ sínú tẹlifísọ́nù nípa ìfẹ láti mú aṣojú Mùsùlùmí pọ̀ si ní ìgbóhùnsafẹ́fẹ́. Lẹ́hìn tí ó ti wo your view láti ìbẹ̀rẹ̀ rẹ, ó gbìyànjú láti wọ́n gbàá bí i agbẹjọ́rò lẹ́hìn tí ìṣàfihàn náà ti kéde fún àgbàlejò Mùsùlùmí kan. 

Akashat Zibri tèsíwájú láti ṣiṣẹ́ òfin. Ní ọdún 2016 ó ṣe ìdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́ òfin kan, Cynosure Practice barristers àti àwọn agbẹjọ́rò, níbi tí ó jẹ́ alábàáṣiṣẹ́ pọ̀ ìṣàkóso. 

Ní ọdún 2019 ó ṣe ìjìyàn gbèjà ìgbéyàwó ọmọdé bí ó ṣe dára jùlọ sí ìbálòpọ̀ ṣáájú ìgbéyàwó : 
 

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Alexander Abiodun Adebayo Bada

**Alexander Abiodun Adebayo Bada** (ọjọ́ ìbí ní ọjọ́ kẹrin osu Kejìlá ọdún 1930- ojọ́ kẹjọ ọdún 2000) jẹ́  Olùsọ́-àgùtàn Kejì tí ilé ìjósìn tí amò sí Celestial Church of Christ, (CCC), tí ó tẹ̀lẹ́ Olùdásílẹ̀ ilé ìjósìn náà ti orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Samuel Biléhou Joseph Oschoffa ní Oṣù Kejìlá ọdún 1985.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ayé
Wọ́n bí Bàdà ní ọjọ́ kẹrin osu Kejìlá ọdún 1930. Baba rẹ̀ jẹ́ baálé tí ìlú Àgọ́-Ọba ni agbègbè kàn ní Abeokuta, ó sì jẹ́ Olórí Ìjọ Áfíríkà ní Eréko, ní ìpínlè Èkó àti pé Bada dàgbà nínú ṣọ́ọ̀ṣì yìí. 
Bàdà losí ilé Alákọ́bẹ̀rẹ̀ Àti John ní Ìlorò ní iléṣà ní 1935 sí 1943, o tún lọsí ilé ẹ̀kọ́ gírámà láti ọdún 1943 sí 1949.
Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ṣíṣe ní Nigerian Breweries tí wọn ń ṣe ọtí ni ọdún 1950, tí wọ́n sì ní ìgbéga sí alábojútó ìṣàkóso ọjà ní ọdún 1952.

## Ìṣe ilé ìjósìn
Ní àárín ọdún 1952,Ó pàdé Superior Ajíhìnrere S. O. Ajáńlekòkò ti CCC, ẹnití ó ní ipa púpọ̀ lórí rẹ̀.
Ó fi iṣẹ́ rẹ̀ sílẹ láti ṣẹṣẹ Olúwa kíkún fún ìjọ, ó sì di Àgbààgbà ní 1954, Adarí ní ọdún 1955, tí o sì dì Adarí Àgbà ní oṣù Kejìlá ọdún 1960 àti ajíhìnrere ní ọdún 1964.
 Ó di Ajíhìnrere Àgbà ní ọjọ́ kerìndínlọ́gbọ̀n oṣù Kejìlá ọdún 1972, àti pé ní ojú karúndílógbọ̀n oṣù Kejìlá ọdún 1980 Ajíhìnrere tí ó ga jùlọ, òun sì ní àkọkọ́ tí ó dé ipò náà, èyí tí ó túmọ sí pé ipò rẹ súńmọ́ Ipò tí Pastor Samuel Ọ̀sọfà wà.

Nígbà tí Osofa kú ní ọjọ́ kẹwàá oṣù kẹsán, ọdún 1985 nínú ìṣẹ̀lẹ ìjàmbá ọkọ́ láì sí arópò kan kan tàbí ọmọ tí yóò jogún rẹ, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọmọlẹyìn rẹ̀ ní en fi dí olórí, èyí tí ó yọrí sí ìjà òfin tí ó wáyé fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún.

Sibẹsibẹ, Ìgbimọ Alàkóso àti àwọn Olùfọkàntàn kéde pé Bàdà ni Olùsọ́-àgùtàn tuntun àti aṣáájú ẹ̀míi ní àpéjọ ọdọọdún CCC ní ọjọ́ karúdínlọ́gbọ̀n, oṣù Kejìlá ọdún 1985.
Wøn fí sí orí ipò náà ní ọjọ́ karúdínlọ́gbọ̀n, oṣù Kejìlá ọdún 1985  ní orílé-iṣẹ́ àgbáyé ti CCC ní Ìmẹ̀kọ  ní ìpínlè Ògùn, ní orílé èdè Nàìjíríà, ó sì ṣe aṣáájú ìjọ náà fún ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dógún tó tẹ̀ lé e.

Bàdà jáde láyé ní ọjọ́ kẹjọ oṣù kẹsán ọdún 2000 ni ilé ìwòsan Greenwich ní London. Lèyìn tí wọn gbé wá sí orílè èdè Nàìjíríà fún ayẹyẹ ìsìnkú ní oṣù kokàndínlọ́gbọ̀n oṣù Kẹsàn-án  ọdún 2000 ní ìlú Celestial ní Ìmẹ̀kọ.

Gómìnà Olúsẹ́gun Ọ̀sobà ló sojú Ààrẹ tẹ́lẹ̀ rí Olúsẹ́gun Ọbásanjọ́ níbi ayẹyẹ ìsìnkú náà.
Àwọn ìyàwó, àwọn ọmọ àti àwọn ọmọ-ọmọ ní Bàdà filẹ́ lọ.
Philip Hunsu Ajose] lọ́ rọ́pò rẹ̀, ẹní tí a yàn sípò aṣáájú Ìjọ ní ọjọ́ Kejì, Oṣù Kẹwàá ọdún 2000.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Seye Kehinde

**Oluseye Olugbemiga Kehinde** (21 Osù kẹrin 1965) jẹ akọ̀ròyìn  oríẹ-ède Naijiria ti o jẹ olùdásílẹ̀ City People Group Limited .  

## Igbesi aye ibẹrẹ
A bí Kẹ́hìndé ni Ipinle Iṣara Ogun ni Naijiria bí o tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn òbí rẹ méjèèjì jẹ Òṣìṣẹ́ ìjọba. Ó ní ìwé ẹ̀rí nínú ṣíṣe àti ìfiròyìn lédè, ó sì gba ìwé ẹ̀rí nínú ìmọ̀ ìtàn àti ìmọ̀ ìṣèlú ní Yunifásítì Obafemi Awolowo, ó sì tún gba ìwé ẹ̀rí NYSC ní Kwara State Polytechnic .  

O bẹ̀rẹ̀ si ṣiṣẹ́ bi akọ̀ròyìn níbi tí ó jẹ oníròyìn ni Newswatch, olùrànlọ́wọ́ ile-ikawe ni 1986 àti pé ó tún ṣiṣé pẹ̀lú iroyin atẹle; Herald ni 1988, ìwé ìròyìn Confidential inu inu bi akọroyin agba ni 1989, Ó jẹ́ olórí International Desk ní ọdún 1990, Ó sì jẹ́ àgbà òǹkọ̀wé ni Tribune ni 1991, ó si i ṣiṣẹ́ pẹ̀lú African Concord gẹ́gẹ́ bi òǹkọ̀wé oṣiṣẹ láti ọdún 1991 títí dé ìgbà ifẹhinti rẹ̀ lẹ́nu iṣẹ́ ní ọdún 1992 nígbà tí Aare Ibrahim Babangida ṣe atunda. African Concord Press, wọn sì pe e sí African Guardian gẹ́gẹ́ bí Olóòtú ìrànlọ́wọ́ nibẹ ni ó ṣiṣẹ́ láti ọdún 1992 si ọdún 1994, ó tún ṣiṣẹ́ pẹ̀lú iwe irohin TheNEWS gẹ́gẹ́ bi olóòtú àgbà àti olóòtú àgbà ní Ìwé ìròyìn  Tempo tẹ́lẹ̀ ní ọdún 1995 ki o to o bẹrẹ si n ṣeto Ìwé ìròyìn The City people Magazine    

Ó tún wa láàrin ẹgbẹ́ ìdásílẹ̀ ti PM News . 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1965
Ẹ̀ka:Àwọn oníròyìn ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Tirunesh Dibaba

**Tirunesh Dibaba** ni a bini ọjọ akọkọ, óṣu June, ọdun 1985 jẹ elere sisa lóbinrin to dalo ri ọna jinjin ati ere ti oju ona oke okun.

## Àṣèyọri
Tirunesh kopa ninu ere olympic to si gba ami ẹyẹ ti ọla ti wura lẹẹmẹta.
Ni ọjọ kẹfa, ósu june, ọdun 2008, Dibaba kopa ninu ere ti Bislett to waye ni Oslo ti mita ẹgbẹrun maarun pẹlu wakati 14:11.15.
Ni ọdun 2008, Tirunesh kopa ninu Olympics ti summer ti mita ẹgbẹrun mẹwa pẹlu wakati 29:54.66.
Ni ọdun 2008, Dibaba ni IAAF sọ ni Elere sisa ti ọ̀dun naa.
Ni ọdun 2010, Dibaba kopa ninu idije ti ilẹ Afirica ti mita ti ẹgbẹrun mẹwa pẹlu wakati 31:51.39 to waye ni Nairobi.
Ni ọdun 2012, Dibaba kopa ninu olympics ti summer ti London pẹlu wakati 30:20.75 ti mita ẹgbẹrun mẹwa.
Ni ọdun 2013, Tirunesh kopa ninu idije agbaye ti mita ẹgbẹrun mẹwa to waye ni Moscow.
Ni ọdun 2014, Tirunesh kopa ninu marathon ti London to si pari pẹlu ipo kẹta pẹlu wakati 2:20:35.
Ni ọdun 2016, Dibaba kopa ninu Olympics ti summer ni Rio de Janeiro ni mita ẹgbẹrun mẹwa.
Ni óṣu August, Dibaba kopa ninu idije agbaye ti London ti mita ẹgbẹ̀run mẹwa to si gba ami ẹ̀yẹ ti ọla ti silver pẹlu iṣẹju aya 46.37.
Ni ọdun 2017, Dibaba kopa ninu marathon ti Chicago to si gba ami ẹyẹ ti ọla ti wura pẹlu wakati 2:18:30.
Ni óṣu september, ọdun 2018, Dibaba kopa marathon ti Berlin pẹlu wakati 2:18:55 to si pari pẹlu ipo kẹta.
Ni óṣu October, ọdun 2018, Dibaba kopa ninu idaji marathon ti Delhi to si pari ipo kẹfa.
Ni óṣu january, ọdun 2023, Tirunesh kopa ninu Idaji Marathon ti Houston to si pẹ̀lu wakati 71:35

## Itọkasi
Dera Dida

**Dera Dida Yami** ni a bini ọjọ kẹrin dinlọgbọn, óṣu october, ọdun 1996 jẹ elere sisa lobinrin ti ilẹ Ethiopia to da lori ọna jinjin.

## Àṣèyọri
Ni ọdun 2017, Dera kopa ninu idije agbaye lori ere sisa ti mita ti ẹgbẹrun mẹwa pẹlu wakati 31:51:75.
Ni ọdun 2019,Dera gba ami ẹyẹ ti ọla ti silver ninu Idije Agbaye ti IAAF to waye ni Aarhus, Denmark.
Ni ọdun 2019, Dera ami ẹyẹ ti ọla ti idẹ ninu ayẹyẹ ti mita ẹgbẹrun mẹwa.

## Itọkasi
Dihininet Demsew Jara

**Dihininet Demsew Jara** ni a bini ọjọ kaarun leelogun, óṣu September, Ọdun 1994 jẹ elere sisa lóbinrin to da lori ayẹyẹ oju ọna.
## Aṣèyọri
Ni ọdun 2009, Demsew kopa ninu marathon ti Alaafia Kosice to si pari pẹlu ipo karun pẹlu wakati 2:48:03.
Ni ọdun 2016, Demsew ṣoju fun órilẹ ede rẹ ninu Idaji idije ti Marathon ti Agbaye ti IAAF to si gba ami ẹyẹ ti ọla ti silver to si gbe ipo kẹjọ.   
Ni ọdun 2019, Demsew kopa ninu Marathon ti Alaafia to si gbe ipo karun pẹlu wakati 2:48:03.

## Itọkasi
Etenesh Diro

**Etenesh Diro Neda** ni a bini ọjọ kẹwa, óṣu May, Ọdun 1991 jẹ elere sisa lobinrin ti órilẹ ede Ethiopia.

## Aṣèyọri
Etenesh kopa ninu olympics ti 2012 ati 2016 lori mita ti ẹgbẹrun mẹta ti steeplechase.
Ni ọdun 2012, Diro kopa ninu àṣekagba ere Olympic to waye ni London pẹlu ipo kẹfa pẹlu wakati 9:19.89.
Ni ọdun 2013, Diro kopa ninu idije agbaye ti mita ẹgbẹrun mẹta to si pari pẹlu ipo kaarun pẹlu wakati 9:16.97.
Ni ọdun 2017, Etenesh kopa ninu idije agbaye ti London ti mita ẹgbẹrun mẹta to si pari pẹlu ipo keje pẹlu wakati 9:22.46.

## Àwọn itọkasi
Lishan Dula

**Lishan Dula Gemechu** ni a bini ọjọ kẹ̀ta dinlọgbọn, óṣu february, ọdun 1987 jẹ elere sisa lóbinrin ti órilẹ́ ede Ethiopia. Arabinrin  naa da lori ọna jinjin to ṣoju fun Bahrain.

## Àṣèyọri
Ni ọdun 2012, Dula kopa ninu Marathon ti Olympics ti Summer pẹlu wakati 2:36:20.

## Itọkasi
Iyàrá Ìdáná

**Iyàra ìdáná** jẹ́ ibi tí a tí n pèlò tí a sì ti n dáná (se) oúnjẹ.

Yàra ìdáná jẹ́ ibìkan tí ayàsọ́tọ̀ nínú ilé ìgbé fun iṣé oúnjẹ sísè lóríṣíríṣi. Yàra ìdáná jẹ́ ibi tí a tí n pèlò tí a sì ti n dáná (se) oúnjẹ. Nítorí áwọn ohun èlò ìdána tí ó póríṣíríṣi tí an ṣe àmúlò àti pẹ̀lú onírurú ènìyàn tí o ń wọ iyàrá ìdáná mú kí ó jẹ́ ibi tí ó léwu. Láti ìgbà púpọ̀ sẹ́hìn ni yàrá ìdáná ti jẹ́ ibi ti àwọn ẹbí ti n darapọ̀ ṣe ọ̀yàyà. 

Láti ìgbà púpọ̀ sẹ́hìn ni àwọn ènìyàn ti mọ rírì àti máa ṣe àyípadà àwon nkan àmúlò, tàbí ilé ìdáná gan fún ra rẹ̀ ní mímọ pàtàkì rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ti àwọn yàrá tókù ní ìrísí tí yio mù rọrùn lati ṣe àmúlò bí ó ti yẹ.

Ṣíṣe ágbéyẹ̀wò yàrá ìdáná ìgbálódé jẹ́ ohun tí o n gbajú-gbajà si ní ojoojújmọ́, sùgbón o ṣe pàtàkì kí a ni lọ́kan láti ṣe ní ọ̀nà tí yoo fi mú kí iṣẹ́ ìdáná rọrùn ju ìgbà àtijọ́ lọ. 

Ṣíṣe idanilẹkọ bí a ti ṣe nlo àwọn ohnu èlò ilé ìdáná àti ilé ìdáná gan fúnrarẹ̀ yio jẹ́ kí iṣẹ́ ilé ìdáná wúni lórí, àtipé, àdìnkù yio bá ìjàmbá tí ó ṣééṣe kí ó ṣẹlẹ̀ nínú ilé ìdáná.

## Àwọn ìtọ́kasí
List of articles created from the 7th of April to the 30th of April

## April 2023
List of articles I created and edited on Yoruba Wikipedia from April 7th - April 30th 2023

## List of Articles Created
. Aisha Lawal 

. Ummi Ibrahim 

. Mfon Udoka
Ibiyinka A. Fuwape

**Ibiyinka A. Fuwape** (tí a bí ní ọjọ́ kejìdínlógún oṣù Kejìlá ọdún 1962) jẹ́ ọ̀mọ̀wé àti ọ̀jọ̀gbọ́n Físísì ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun ni ẹni èkejì láti di adarí  Yunifásitì Michael and Cecilia Ibru, Yunifásitì aládàáni kan ní Nàìjíríà.
## Ìpìlẹ̀
A bí Ibiyinka Fuwape ní ìpínlẹ̀ Èkó ní ọjọ́ kẹjọ oṣù Kejìlá ọdún 1962 sínú ìdílé David Ademokun. Ó bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Reagan Memorial Baptist Girls Primary School, Yaba, Ìpínlẹ̀ Èkó, ibẹ̀ ni ó ti parí ẹ̀kọ́ àkọ́bẹ̀rẹ̀ rẹ̀. Ó tẹ ẹ̀kọ́ rẹ̀ síwájú ní Methodist Girls High School níbi tí ó ti gba ìwé ẹrí O Level kí ó tó tẹ̀síwájú ní Queen's College Yaba láàrin ọdún 1979 to 1981. Ní ọdún 1984, ó gba àmì-ẹ̀yẹ Bachelor of Science (B.Sc.) nínú ìmọ̀ Físísì Yunifásítì ìlú Ìbàdàn ó sì ṣin ilẹ̀ bàbá rẹ̀ láàrin ọdún 1984 sí 1985. Ní Yunifásitì kan náà, ó gba àmì-ẹ̀yẹ Master of Science (M.Sc.) ní ọdún 1986 àti àmì ẹyẹ Dókítà(PhD) nínú ìmọ̀ Físísì ní ọdún 1989.
## Àwọn Ìtọ́kasí
Dupsy Abiola

**Modupeola "Dupsy" Abiola** (tí a bí ní oṣù kẹta ọdún 1982) jẹ́ agbẹjọ́rò àti oníṣòwò obìnrin ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Ilẹ̀ọba Aṣọ̀kan. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olùdarí International Airlines Group (IAG). Òun tún ni ọ̀lùdásílẹ̀ àti adarí Intern Avenue. 

## Ìpìlẹ̀
Wọ́n bí Dupsy Abiola ní London, orílẹ̀-èdè England. Òun ni ọmọ Olóyè M.K.O. Abiola àti Dele Abiola, òkan lára àwọn ìyàwó olóyè. Bàbá rẹ̀ jẹ́ gbajúmọ̀ oníṣòwò àti onìfifúnni. Ìyá Dupsy tọ dàgbà pẹ̀lú àwọn ọmọ márùn-ún míràn ní àríwá London. 

## Ìdílé rẹ̀
Baba Dupsy, ẹni tí ó jẹ́ Aare Ona Kakanfo àwọn ènìyàn Yoruba kẹrìnlá di ọkàn lára àwọn tó bẹ̀rẹ̀ si ń jà fún ètọ́ àwọn ará ìlú àti fún ìjọba tiwa tiwa, ó díje fún ipò ààrẹ Nàìjíríà ó sì jáwé olúborí nínú ìbò náà nínú oṣù kẹfà ọdún 1933. Lẹ́yìn ǹkan tí ó ṣẹlẹ̀, ìjọba kò láti fi ìjọba lé M.K.O lọ́wọ́. Wọ́n padà ti Olóyè Abiola mó ilé, wọn kò sì jẹ́ kí ó fojú kan ìdílé rẹ̀. Àtìmọ́lé rẹ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn nínú, àwọn bi akọ̀wé àjọ U.N., Kofi Annan - gbìyànjú láti wá ọ̀nà àti tú olóyè sílẹ̀. M.K.O kú ní ọjọ́ tí wọ́n gbèrò láti tu sílẹ̀, ní ọjọ́ keje oṣù keje ọdún 1998 nígbà tí Dupsy jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́rìndínlógún. 
## Àwọn Ìtọ́kasí
Gbadebo Rhodes-Vivour

use both this parameter and |birth_date to display the person's date of birth, date of death, and age at death) -->|death_place=|death_cause=|body_discovered=|resting_place=|resting_place_coordinates=|burial_place=|burial_coordinates=|monuments=|nationality=Nigerian|other_names=|siglum=|citizenship=|education=|alma_mater=|occupation=|era=|employer=|organization=|agent=|known_for=|notable_works=|style=|height=|television=|title=|term=|predecessor=|successor=|party=Labour Party (2022–present)|otherparty=Peoples Democratic Party (2018–2022)|movement=*Nigerians Against GMO*|opponents=|boards=|criminal_charges=|criminal_penalty=|spouse=Ifeyinwa Aniebo |partner=|children=|parents=|relatives=|family=|callsign=|awards=|website=|module=|module2=|module3=|module4=|module5=|module6=|signature=|signature_size=|signature_alt=|footnotes=}}**Gbadebo Chinedu Patrick Rhodes-Vivour**, ti a tun mo si **GRV**,  ni won bi ni ojo kejo osu keta, odun 1983. O keko imo sayensi gboye nipa ayaworian ile, o je ajijagbara omoniyan ati oloselu. O dije dupo gomina ipinle Eko ni abe asia egbe oselu Labour Party ninu idije ti odun 2023 ti o padanu si owo Gomina ti o wa lori oye lowo Babajide Sanwo-Olu. Oun kan naa ni o dije dupo asoju ile igbimo asofin apa iwoOorun ipinle Eko labe asia egbe oselu  Peoples Democratic Party ni odun 2019.

## Àwọn itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Ashley Battle

**Ashley Battle**  ti won bi ni ojo kokanlelogbon osu karun un odun 1982, jẹ akosemose agba boolu alapere. Eni ti o dara po mo iko agba boolu alapere Seattle Storm ọdun 2005, o bawon gba ifesewonse meji ki o to di pe won yọkuro. O wa darapo mo New York Liberty fun idije saa  2006 titi di 2009.. O bawon kopa ninu idije ti boolu alapere awon obinrin ti ile-eko agba ti University of Connecticut .

## Awọn itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1982