open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ààlọ́ Ìjàpá , Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ àti Adìẹ

Apààlọ́ :Ààlọ́ o!

Agbe Ààlọ́ :Ààlọ̀!

Apààlọ́ : Ààlọ́ mí dá gbà-á, ó dá gbò-ó, ó dá fìrìgbagbóò, o dálérí Ìjàpá tí ó fi ogbe orí Àkùkọ fún Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ jẹ.

Nígbà láíláí Ìjàpá àti Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ jẹ́ ọ̀rẹ́ kòríkòsùn, àwọn ẹranko kéékèèké ni Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ máa ń jẹ, Ìjàpá a máa bá àwọn ẹranko náà ṣeré láti tàn wọ́n lọ fún Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ láti pajẹ, a sì tún máa gbèjà Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ lọ́wọ́ àwọn ẹranko yókù. 
Ṣùgbọ́n gbogbo ìgbà tí Ìjàpá bá tan Àkùkọ lọ sọ́dọ̀ Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ ni Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ máa n sá fun Àkùkọ. Àkùkọ kò fura pé Ìjàpá fẹ́ se òun ní ìjàmbá ni.
Ìjàpá ṣe ìbéèrè lọ́wọ́ Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ ìdí tí ó fi ń sá fún Àkókò, Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ daa lóhùn pé iná orí Àkùkọ ni òun sa fún, pé ó lè jọ oun. Ìjàpá jẹ́ kó yé Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ pé kí ṣe iná, ẹran jọ̀bọ̀jọbọ ni, Ọlọ́run ló dá a pẹ̀lú rẹ̀ kí o le dá bò bò ó lọ́wọ́ ọ̀tá. Ìjàpá ní kí Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ wá kí àwọn lọ sílé Àkùkọ lálé kí ó le rí ìdánilójú nítorípé Àkùkọ má n tètè sùn bẹ́ẹ̀ni yóò sì tètè jí kí o le kéde fún àwọn ènìyàn pé ilé ti mọ́. 

Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ gbà láti tẹ́lé Ìjàpá lọ sí ilé Àkùkọ, Ìjàpá di ogbe orí Àkùkọ mú, ó sì kí Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ láyà pé kí ó wá di imú, tí o sì rí pé ẹran ni ogbe orí Adìe kì í ṣe iná. Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ já ogbe náà sẹ́nu, o dùn mọ́ ọn lẹ́nu, Adìẹ ta jí ẹ̀jẹ̀ ń dà lórí re; bẹ́ẹ̀ni ó feré gé e Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ sì gbá tẹ̀le, bẹ́ẹ̀ ladìẹ ń fò  diẹ̀ díẹ̀, tó fìyẹ́ ńgbá lẹ̀ gẹẹrẹ, ló ń ké́ pé:
      Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀, kí lorí?
      Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀, kí lorí?
      Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀, kí lorí? 
Báyì ni Adìẹ sá títí dé ahéré àgbẹ̀ kan. Àgbẹ̀ náà ló gba Adìẹ sílẹ̀ lọ́wọ́ kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀. Láti ìgbàyí ni Àgbẹ̀ ti n ́ sin  Adìẹ, ti Adìẹ ti di  èrò ilé, Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ sì dì ọ̀tá Adìẹ  di òní; bẹ́ẹ̀ ni Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ sì kúndùn  Adìẹ.     
 

## Ẹ̀kọ́ Ààlọ́
Àlọ́ yí kọ́ wa pé" Ẹ̀hìnkùlè lọ̀tá wà, ilé laseni  ńgbé." Ìjàpá  tó jẹ́ òrẹ́ Àkùko ló fi ogbe orí rẹ̀ fún Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ jẹ. Nítorínáà, ẹ jẹ́ ká sóra fún ọ̀rẹ́ amọniseni, ọ̀rẹ́ ní pa ni, ọ̀rẹ́ ni la ni.   
## Àwọn Ìtọ́kasí
https://dokumen.tips/documents/akojopo-alo-ijapa-babalola.

https://ng.loozap.com/ads/akojopo-alo-ijapa-apa-kini/19079098.
Ọmọ Ọlọ́run

Nínú ìtàn, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn olórí ni wọ́n ti fún ara wọn ní orúkọ bíi **"ọmọ Ọlọ́run"**, tàbí **ọmọ ọ̀run**.

Ọ̀rọ̀ yìí, "Ọmọ Ọlọ́run", ni wọ́n ti kọ́kọ́ lò nínú Bíbélì èdè Hébérù, gẹ́gẹ́ bí orúkọ mìíràn tí wọ́n fi ń pe ènìyàn tí ó bá súnmọ́ Ọlọ́run tàbí ẹni tí ó bá ní ìbáṣepọ̀ tó dán mánrán pẹ̀lú Ọlọ́run. Nínú ìwé Ẹ́kísódù, wọ́n máa ń pe àwọn ọmọ Ísírẹ́lì ní àkọ́bí **Ọmọkùnrin Ọlọ́run**. Kódà, Bíbélì pé Sólómọ́nì ní "Ọmọ Ọlọ́run". Bákan náà, wọ́n máa ń pe àwọn Áńgẹ́lì, àwọn ènìyàn mímọ́ àti àwọn ọba Ísírẹ́lì ní "Ọmọ Ọlọ́run" 

Nínú ìwé Májẹ̀mú Tuntun tí Bíbélì mímọ́ àwọn ẹlẹ́sìn ọmọ lẹ́yìn Jésù, Jésù ni wọ́n ń pè ní "Ọmọ Ọlọ́run" ní ọ̀pọ̀ ìgbà. Níbi ìṣẹ̀lẹ̀ méjì nínú Bíbélì, a gbọ́ wípé ohùn kan ti ọ̀run wá, tí ó pe Jésù ní "Ọmọ Ọlọ́run". Jésù pàápàá fúnra rẹ̀ pe ara rẹ̀ ni "ọmọ Ọlọ́run", bákan náà ọ̀pọ̀ ènìyàn pè é ní "Ọmọ Ọlọ́run" nínú Májẹ̀mú Tuntun inú Bíbélì. Wọ́n pe Jésù ni Ọmọ Ọlọ́run, tí wọ́n sì pe àwọn ọmọ ẹ̀yìn rẹ̀ ní "Àwọn Ọmọ Ọlọ́run"." Ní ti Jésù, wọ́n ń pè é ní Ọmọ Ọlọ́run nítorí ipa tí ó kó gẹ́gẹ́ bí Mẹ̀sáyà, (Olùgbàlà Aráyé) tàbí Christ, Ọba ti Olódùmarè yàn. (). Ni ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀nà, pípe Jésù ní Ọmọ Ọlọ́run tàbí Messiah ju bẹ́ẹ̀ lọ fún ọ̀pọ̀ àwọn ọ̀jọ̀gbọ́n tí wọ́n ṣì ń ṣe àkàwé àti ìwádìí rẹ̀ lọ́wọ́lọ́wọ́.

Ẹ má ṣe jẹ́ kí a ṣe àṣìlò ọ̀rọ̀ yìí, "Ọmọ Ọlọ́run" pẹ̀lú "Ọlọ́run Ọmọ" (), èyí ẹnikejì nínú Mẹ́talọ́kan nínú ẹ̀kọ́ ẹ̀sìn Christianity, àwọn atẹ̀lé Jésú. Ẹ̀kọ́ nípa Mẹ́talọ́kan ṣàlàyé pé Jésù ní **"Ọlọ́run Ọmọ"**, ẹ̀kọ́ náà ṣàlàyé pé Ọlọ́run àti Ọlọ́run Ọmọ jẹ́ ẹni kan náà ṣùgbọ́n pẹ̀lú àlàyé pé ọkàn jẹ́ Ọlọ́run Baba ti èkejì sì jẹ́ Ọlọ́run Ọmọ. Ẹni kẹta wọn ní **Ọlọ́run Ẹ̀mí Mímọ́**. Bákan náà, àwọn ẹlẹ́sìn Kìrìsìtẹ́nì tí wọn kò gbàgbọ́ nínú Mẹ́talọ́kan gbàgbọ́ pé Jésù jẹ́ Ọmọ Ọlọ́run, bí ó ṣe wà nínú Májẹ̀mú Tuntun tí Bíbélì.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Johanu Onitebomi

**Jòhánù onitebomi** jẹ́ oníwàásù ní agbègbè odò Jọ́dánì ní àkókò tirè.

## Àwọn Ìtókasí
Àìsùn Kérésìmesì

**Àìsùn Kérésìmesì** ni ọjọ́ tàbí ìrólé tí ó kàn kí ó tó kan ọjọ́ Kérésìmesì, ìjọ tí a fi ń ṣe ayẹyẹ ibí Jésù. Ìjọ Kérésìmesì jẹ́ ọjọ́ tí àwọn ènìyàn yẹ́ sí káàkiri àgbáyé, Àìsùn Kérésìmesì sì wà lára àwọn ọjọ́ tí wón yẹ́ sí ní ìrètí ọjọ́ Kérésìmesì. Wọ́n ma ń ka ọjọ́ méjèèjì gẹ́gẹ́ bí ọjọ́ ayẹyẹ tí ó ṣe pàtàkì julo ni àwùjọ àwọn Kristẹni  

Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìjọ ma ń kóra jọ pò láti ṣe ìsìn, kọrin Kérésìmesì àti láti ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ nkan mìíràn láti ṣe ayẹyẹ ibí Jésù. Nítorí pé Bíbélì mimọ ṣe àkọlé rẹ̀ pé a bí Jésù ni òru(Lúùkù 2:6-8), ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìjọ ma ń ṣayẹyẹ ibí Jésù ní òru mọ́jú mọ ọjọ́ Kérésìmesì.

Orísìírísìí ọ̀nà ni àwọn ènìyàn ń gbà ṣe ayẹyẹ ibí Jesu ní Àìsùn Kérésìmesì kakiri àgbáyé. Ọpọlọpọ ó kó jọ pẹ̀lú ará àti ìdílé wọn, àwọn mìíràn á kọrin Kérésìmesì, àwọn miran a fi iná àti àwọn nkan miran ṣe ilé ní ọ̀ṣọ́, wón ó sì ma gbà àti fún ni ní ẹ̀bùn.

## Àwọn Ìtókasí
Ọmọlẹ́yìn (ní Kristẹni)

Ní àwùjọ Kristẹni, ọmọlẹ́yìn ni àwọn tí ó ti pinu láti tẹ̀lẹ́ Jesu. Wọ́n lo ọ̀rọ̀ yìí ní majẹmu titun nínú àwọn ìwé Ìhìn Rere àti ìwé ìṣe àwọn Àpọ́sítélì

Ní ayé àtijó, ọmọlẹ́yìn jẹ́ ẹni tí ó ti pinu láti tẹ̀lé olùkọ́ rẹ̀. Ọmọlẹ́yìn yàtò sí akẹ́kọ̀ọ́. Ọmọlẹ́yìn nínú Bíbélì jẹ́ ẹni tí ó ń ṣe àfarawé ayé àti ẹ̀kọ́ olùkọ́ rẹ̀, ó yàtọ̀ sí akẹ́kọ̀ọ́ tí ń ṣe àfarawé ayé olùkọ́ rẹ̀. Ó jé ìkẹ́kọ́ láti ọ̀dọ̀ olùkọ́ èrò láti mú kí ayé akẹ́kọ̀ọ́ dàbí ti olùkọ́ tàbí ọ̀gá rẹ̀.

Majẹmu titun sọ nípa ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọmọlẹ́yìn Jesu nígbà iseranse rẹ̀.thumb|400x400px|Jésù ń bá àwọn ọmọ ẹ̀yìn rẹ̀ ṣòro (), lẹyìn oúnjẹ àlè Olúwa igbẹyin Jesu pẹ̀lú àwọn ọmọ ẹ̀yìn rẹ̀.

## Àwọn Ìtókasí
Aalo Ìjàpá àti elédè

Ààlọ́ ooooo 

Ààlọ 

Ààlọ́ mi dá firigbagbòó, ó dá lórí Ìjàpá àti ẹlẹ́dẹ̀. 

Ní ìgbà láíláí , Ìjàpá àti Ẹlẹ́dẹ̀ jọ ńṣe ọ̀rẹ́ . Ní ọjọ́ kan, Ìjàpá lọ yá Owó lọ́wọ́ Ẹlẹ́dẹ̀ pẹ̀lú ìlérí pé títí ọjọ́ mẹ́ta ohun yíò dá owó yìí padà. Ṣùgbọ́n lẹ́hìn ọjọ́ mẹ́ta, Ìjàpá kò rí Owó yìí dá padà fún Ẹlẹ́dẹ̀ . Elédè bèèrè si para ọdọ Ìjàpá láti gba owó rẹ padà ṣùgbọ́n pàbó ló jásí. Ní ọjọ́ kan bí Ìjàpá se gburo pé Ẹlẹ́dẹ̀ tún ń bọ̀ ní ilé òun láti wá sin gbèsè tí òhun jẹ , báyìí ni Ìjàpá wá da ọgbọ́n ewe. Ìjàpá sùn sílè , ó si àyà sókè , ló bá ní kí Yánníbo, Ìyàwó rẹ̀  kí o máa lọ ata ní àyà òhun. Ìgbà tí Ẹlẹ́dẹ̀ dé tí ó béèrè Ìjàpá láti gba owó rẹ , Yánníbo dá Ẹlẹ́dẹ̀ lóhùn pé Ìjàpá kò sí nílé . Inú bí Ẹlẹ́dẹ̀ ló bá fi ìbínú ju ohun tí Yánníbo fi ń lọ ata nù . Báyìí ni Ìjàpá sáré wọlé tí ó ń béèrè ohun tí Yánníbo fi ń lọ ata. Yánníbo bá se àlàyé fún Ìjàpá pé ọ̀rẹ́ rẹ Ẹlẹ́dẹ̀ ti fi ìbínú ju sí ìta ní ìgbà tí kò bá Ìjàpá nílé. Ìjàpá bá kọjú sí Ẹlẹ́dẹ̀ pé , Págà ! Owó tí Òhun jẹ Ẹlẹ́dẹ̀ tí òhun fẹ́ san padà wà nínú ohun tí Yánníbo fi ń lọ ata tí Ẹlẹ́dẹ̀ jù sí ìta. Ìjàpá sọ fún Ẹlẹ́dẹ̀ kí ó yára lọ gbé e wá padà bí bẹ́ẹ̀kọ Ẹlẹ́dẹ̀ kò níí rí Owó rẹ gbà. Ìgbátí Ẹlẹ́dẹ̀ dé ibi tí ó ju ohun tí Yánníbo fi ń lọ ata sí, kàyéfì ńlá ló jẹ́ fún torípé kò rí ohun kóhun níbè . Báyìí ni Ẹlẹ́dẹ̀ se bẹ̀rẹ̀ sí níí fi imú tú ilẹ̀ kiri títí di òní tí ó ń wá ọlọ ata Yánníbo kiri o.

## Ẹ̀KỌ́ INÚ ÀÀLỌ́
Ìtàn yìí kó wa pé kí á máa ni sùúrù pẹ̀lú ohun gbogbo tí a bá ńṣe.

## ÀWỌN ÌTỌ́KASÍ
Aalo Asín, Ọ̀kẹ́rẹ́ àti Ijapa

Ààlọ́ Asín Ọ̀kẹ́rẹ́ àti Ìjàpá 

Apá alo:  Ààlo oooo  

Elegbe: Ààlọ 

Apààlọ: Ààlọ́ mi dá firi gbàgbó, ó dá lori Ìjàpá, Asín àti Ọ̀kẹ́rẹ́.

Ni ayé àtijó, Ọ̀kẹ́rẹ́ àti Ìjàpá jẹ́ ọ̀rẹ́ ẹ kò-rí-kò- sùn, wón fẹ́ràn ara wọn lópòlọpò. Òwò kan náà ni wọ́n jo ń se, àwo ni wọ́n ń tà, ibi kan náà ni wọ́n sì pa àte sí. Oníṣòwò àwo ni Asin náà, Asín àti okere wọ́n jọ wa ni ẹ̀gbẹ ara wọnní ọjà tí Ìjàpá sì ta kété sí wọn.

Ní ọjọ́ kan, Ọ̀kẹ́rẹ́ pẹ́ lọ s'ọ́jà, Ìjàpá ló ń dúró dè nítorí pé Ìjàpá kò le rìn kánmọ́-kánmọ́. Asín ti ru àwo tiẹ̀ dé ọjà, àwọn oníbaara rè ti ń rà á wìtì-wìtì kí Ọ̀kẹ́rẹ́ tó dé. Ìgbà tí Ọ̀kẹ́rẹ́ dé, ohun náà to'gbá tirẹ̀, ṣùgbọ́n esinsin ní yọ owó imí. Asín ni gbogbo ènìyàn n wó to. Inú bẹ̀rẹ̀ sini bí Ọ̀kẹ́rẹ́, bẹ́ẹ̀ni ni Okere bẹ̀rẹ̀ sini da gbogbo nkan ru, ó ṣì ń kọrin òwe, ó ń sọ oko ọ̀rọ̀ sí Asín, Ásín kò sì dá lóhùn. Asín kò gbin bẹ́ẹ̀ ni kò dún póbó.

Ní ìgbà tó yá, omo tí Asín gbé wá sí ọjà, ọmọdé náà ti bẹ̀rẹ̀ sí níí ra, Asín si sọọ kalè nígbà tó ńta jà fún àwọn onibara rè, ọmọ yìí ń rá kiri, ó ń ṣeré. Nígbà tí Ọ̀kẹ́rẹ́ pa àte àwo rẹ̀ kalẹ̀, ọmọdé yìí rá lọ sí ibè ó fi ọwọ́ kan ọkàn nínú àwo, ara ti kan aláwò yìí nígbà tí òun kò ta, ìyá ọmọdé yìí ló ń tà látàárọ̀, tìkanra tìkanra ló fi gbá ọwọ́ ọmọdé yìí, tó já àwo rẹ̀ gbà, tó sì bẹ̀rẹ̀ sí ní bú ìyá ọmọ yìí ní mẹsan án mẹwa.

Asín gbiyanju láti fún Ọ̀kẹ́rẹ́ ní sùúrù ṣùgbọ́n etí òdì ló fi ń gbọ́ gbogbo àlàyé Asín, báyìí ni Asín pẹ̀lú Ọ̀kẹ́rẹ́ bẹ̀rẹ̀ sí ní ta ipórogan. Wón ń bu ara won ní àbójú abomú láìpé àwọn méjèèjì kọlu ara wọn,wọ́n fi ìjà pẹẹ́ta. Asín kò lágbára tó Ọ̀kẹ́rẹ́ tẹ́lẹ̀, èrò pé òun yòò fìyà jẹ Asín ló wà lọ́kàn Ọ̀kẹ́rẹ́ tó fi so ọ̀rọ̀ di ìjàkadì. Àwọn méjéèjì bẹ̀rẹ̀ ìjàkadì. Ẹ̀sẹ̀ ń kù bí òjò, ariwo ń sọ gee, wón fọ àwo ara wọn, àwọn kan ń wòran, àwọn kan ń là ìjà nígbàtí àwọn kan ń dá kún ìjà. Ìròyìn kan Ìjàpá lára pé Asín àti Ọ̀kẹ́rẹ́ ń jà, igi ni Ìjàpá fàyọ, gẹ́gẹ́ bí ati mọ pé ọ̀rẹ́ tímotimo Ìjàpá ni Ọ̀kẹ́rẹ́, tí ó bá na Ọ̀kẹ́rẹ́ ní igi kan, mewaa ni yóò na Asín, nígbà tí Asín rí wípé Ìjàpá kò là wón ní ìjà, ìjà ọ̀rẹ́ rè Ọ̀kẹ́rẹ́ ló ń gbe tí owó rẹ sì le jù Ọ̀kẹ́rẹ́ tí òun ń bá jà lo, Asín fi Ọ̀kẹ́rẹ́ ṣílẹ̀ ó sì toro mó Ìjàpá ó de yín dé ní igi imú, eyín Asín wọlé sinsin, ẹ̀jẹ̀ ń san gburu láti igi imú Ìjàpá. Ìjàpá sọ igi nù, o mé kún ó fi dí igbe. ó ké pe èrò ọjà kí wón gba òun lọ́wọ́ Asín ó f'orin si, ó ń pe;

##### Orin Ààlọ́
Asín t'òun t'Ọ̀kẹ́rẹ́

Jóó mi jó

Àwọn ni wọ́n jọ ń jà

Jóó mi jó

Ìjà rèé mo wá là

Jóó mi jó

Asín bù mí nimú jẹ

Jóó mi jó

Ẹ gbà mí lọ́wọ́ rè o

Jóó mi jó

Àwo mi ń bẹ lọ́jà

Jóó mi jó

Ìjàpá àti gbogbo àwọn èrò tí ó wà ní ọjà bẹ̀rẹ̀ sí níí bẹ Asín ,Ọ̀kẹ́rẹ́ gan ń bẹ Asín ṣùgbọ́n tí Asín di ojú pin tí kò sì fi Ìjàpá sílè títí tí imú Ìjàpá fi já mo lénu ,báyìí ni àwọn ènìyàn bẹ̀rẹ̀ sí níí dá Ìjàpá lẹ́bi wípé kò la ìjà náà ní tùbí-ǹ-nùbí, wípé Ìjàpá ńṣe ojúsàájú láàrin won,láti ìgbà náà ni imú Ìjàpá tí kù kánmbo.

##### Ẹ̀kọ Inú Ààlọ́
Ààló yìí kó wa pé kò yẹ kí á máa la ìjà àbòsí, bí onija bá ń jà, otún atosi ló yẹ ká dá lé kun, a ko gbọ́dọ̀ fàdi pọ mọ ẹnìkan ká máa na ẹni kejì o, Ọlọ́run má jẹ́ kí ọ̀ràn ọlọ́ran di tẹni o. Àṣẹ Èdùmàrè.

ÀWON ÌTỌ́KASÍ
Goliati

[thumb|''Davidi àti Goliati'', àwòrán kan nípa ìjà Davidi àti Goliati tí [Osmar Schindler yà ní odun (c.&nbsp;1888)]]
thumb|Dafidi pelu ori ti Goliati, leyin ti o ti pa o.
**Goliati**  (jé òmìrán kan tí Bíbélì sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀ nínú ìwé Sámúẹ́lì, Bíbélì ṣàpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bi òmìrán ara filistini kan tí Davidi ségun lójú ogun. Iga ti Goliati ti je mita meta (3)! O ti tobi gan! Goliati ti je jagunjagun ti eniyan ko le bori laelae, sugbon nigba o ti ja pelu omokunrin dafidi, omokunrin kekere, o ti sofo ni ogun. Dafidi ti lo kannakanna ati apata kekere ati o ti ta e ni ori ti Goliati, ati Goliati ti fi ku.
Datro Fofana

**David Datro Fofana** (Wọ́n bí i lọ́jọ́ 22 Oṣù Kejìlá Ọdún 2002) jẹ́ agbábọ́ọ̀lù-ṣiṣẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Ivory Coast tí ó ń gbá bọ́ọ̀lù fún ikọ̀ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù-ṣiṣẹ́ Chelsea lórílẹ̀-èdè England, bẹ́ẹ̀ náà ló ń gbá bọ́ọ̀lù fún ikọ̀ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù tí orílẹ̀-èdè Ivory Coast.

## Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí agbábọ́ọ̀lù
Fofana bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ agbábọ́ọ̀lù- rẹ̀ ní ilé-ẹ̀kọ́ agbábọ́ọ̀lù AFAD lórílẹ̀-èdè Ivory Coast, níbẹ̀ ni àwọn aṣàwárí àwọn ọmọ ẹlẹ́bùn agbábọ́ọ̀lù láti orílẹ̀-èdè France, Belgium àti Norway fi jà fitafita láti rà á fún ikọ̀ agbábọ́ọ̀lù-jẹ̀un wọn. Lọ́jọ́ 2,oṣù kejì ọdún 2021, Fofana tọwọ́ bọ̀wẹ́ àdéhùn ọlọ́dún mẹ́rin pẹ̀lú ikọ̀ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù-jẹ̀un tí Molde. Nínú ìfẹsẹ̀wọnsẹ̀ rẹ̀ àkọ́kọ́ pẹ̀lú ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù-jẹ̀un Molde nínú ìdíje UEFA Europa League, amì-ayò mẹ́ta mẹ́ta ni wọ́n gbá pẹ̀lú ikọ̀ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù-jẹ̀un Hoffenheim lọ́jọ́ 18 oṣù kejì ọdún 2021, òun ni ó gbá amì-ayò ìkẹta ikọ̀ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù-jẹ̀un rẹ̀ wọlé ní ìṣẹ́jú mẹ́rìnléláàádọ́rin (74).

Lọ́jọ́ 28 oṣù Kejìlá ọdún 2022, wọ́n kéde pé, Fofana yóò dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù-jẹ̀un Chelsea lọ́jọ́ 1 oṣù January ọdún 2023.

## Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí agbábọ́ọ̀lù-díje láàárín orílẹ̀-èdè sí orílẹ̀-èdè
Fofana kópa nínú ìdíje orílẹ̀-èdè sí orílẹ̀-èdè àkọ́kọ́ rẹ̀ pẹ̀lú ikọ̀ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù tí Ivory Coast nínú ìdíje CHAN 2020 tí wọ́n pàdánù amì-ayò méjì sí òdo sọ́wọ́ ikọ̀ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù-díje tí orílẹ̀-èdè Niger lọ́jọ́ kejìdínlógún oṣù kẹsàn-án ọdún 2019
.

## Àwọn àtòjọ iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí agbábọ́ọ̀lù-jẹun
### Ikọ̀ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù-jẹun

### International

## Àwọn Ìtọ́kasí
Kuopio

**Kuopio** jẹ ilu inu ilẹ ni Fínlándì. O wa ni ibuso 390 ni ariwa ti Helsinki, olu-ilu naa. O fẹrẹ to eniyan 120,000 ngbe ni Kuopio.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Fínlándì
Ìbí Jesu

[thumb|''Àwòrán'' nípa ìbí Jesu tí ayàwòrán ara Dutchi, [Matthias Stomer yà ní ọdun 1632]]

= Nibo ni Jesu bi? =
Àwọn ìwé ihinrere Lúùkù àti Mátíù ṣàpèjúwe ìbí Jesu. Àwọn ẹ̀rí méjèèjì gbà wípé a bí Jesu Kristi ní Bethlehemu, Judea àti pé ìyá rẹ̀ ní afesona kan, Jósẹ́fù, ẹni tí ó wá láti ìran Oba Dafidi, tí ko sì ń ṣe bàbá Jesu.

Ìtàn ibí Jesu ni àwọn Kristẹni fi ṣe isiro ọjọ́ ayẹyẹ Kérésìmesì.
Davidi oba

Davidi (Oba Dafidi), gẹ́gẹ́ bí Bíbélì ti sọ ni ọba kẹta ìjọba àpapò Isreali.  Awon ìwé Sámúẹ́lì sọ nipa ti Davidi pé ó jẹ́ ó domo kùnrin olùsọ́ agutan ẹni tí ó gbajugbaja lẹ́yìn ìgbà tí ó pa Goliati, jagunjagun alágbára ará Filisteni ní is gúúsù àti Canani. Èyí mú kí Saalu féràn Davidi, Davidi sì tún di ọ̀rẹ́ Jónátánì ọmọ Saalu. Ṣùgbọ́n nígbà tí Saalu woye pé Davidi le dé ipò ọba, ó gbìyànjú láti pá.,èyí mú kí Davidi ó sá fún èmi tí ó sì fara pamo fún ọ̀pọ̀ ìgbà. Léyìn ìgbà tí wọ́n pa Saalu àti Jónátán lójú ogun, a yan Davidi(ẹni tí ó jẹ́ omo ọdun ọgbọ̀n nígbà náà) gẹ́gẹ́ bi ọba gbogbo Isreali àti Júdà. 

thumb|Àwòrán Davidi, ọba Israeli tí ayaworán Gerard van Honthorst yà ní ọdun 1622

## Àwon Ìtókasí
Aalo oòrùn àti osupa

## Ààlọ́ Òòrùn Ati Òṣùpá

Ààlọ́ mi dá lórí Òòrùn àti Osupa

Ààlọ́ oooooo

Ààlọ! 

Ní ìgbà ìwásẹ̀, ọba òde Ọ̀run ní nṣe alákoso ohun gbogbo, ìkáwọ́ rẹ̀ ṣì ni gbogbo ohun tí a dá wà. Ọba ọdẹ ọ̀run ní ìyàwó, ósì tún bí ọmọ méjì. Òòrùn àti Òṣùpá ni ọmọ méjì tí ọba òde ọ̀run bí. Òrùn àti òsùpá fẹ́ràn ara wọn gidigidi, tí ó jẹ́ wípé bí òsùpá ò bá ṣí nílé òrùn kòní jẹun àfi ìgbà tí òsùpá bá dé ,bẹ́ẹ̀ nọ sì ni òsùpá bí òrùn kò bá dé kò ní jẹun.

Ní ọjọ́ kan ọba ọdẹ ọ̀run ránsé sí òṣùpá àti òrùn ọmọ rẹ wìpè kí wọn wà rí òun. Nígbàti wọn dé bè, ọba ọdẹ ọ̀run sọ fún wọn wípé òhun fẹ rìn irìnàjò kan tí yóò sì pẹ́ kí òhun tó padà, óní kí òṣùpá àti òrùn lọ fi oríkorí kí wọn se àpérò ẹni tí yóò delé de òhun tí òhun bá wà ní ìrìnàjò. Wọ́n dúpé lọ́wọ́ bàbá wọn, wọn sì se ìlérí láti se gẹ́gẹ́ bí bàbá wọn ti sọ.

Ní ọjọ́'rù ọ̀sẹ̀ kannáà, òṣùpá àti òrùn fi ojú kan ra, sùgbón ọ̀rọ̀ ò wọ̀ láàrín àwọn méjèèjì lérí ẹni tí yóò délé nígbàtí bàbá wọn bá lọ. òṣùpá ní òhun ọkọ ẹgbàágbèje ìràwọ̀ ni yóò delé de bàbá àwọn, béèni òrùn tutọ́ sókè fojúgbàá wípé òhun ìmólè ọmọ aráyé ni yóò delé de bàbá àwọn , óní láì sí èmi òrùn inú òkùnkùn biribiri ni ayé kò bá wà,ó ní èmi àfi ojojúmó dára bí egbin, òsùpá sọ wípé tí o bá rí béè ọmọ aráyé òní máà sọ wípé isẹ́ lò òsùpá se lájùlé òrùn, óní òhun ni yóò delé de bàbá wọn.

Bí wọ́n ti ń gba ọ̀rọ̀ náà bí ẹni gba igbá ọtí re ,títí ó fi di ìjà. òsùpá lu òrùn ní ìlú ẹni lu bàrà, òrùn náà sí lu òsùpá bákan náà.

nígbátì bàbá wọn gbọ́ sí ọ̀rọ̀ náà inú rẹ bàjé,óní kí wọ́n pe àwọn méjèèji wá sí àgbàlà olódùmarè,ní ibẹ̀ ló ti jẹ kóyé wọn wípé òhun ọba ọdẹ ọ̀run ní se alákòso ọ̀sán àti òru,óní ní ìdí èyí òhun yóò pin ìlú náà sí méjì,óní kí òṣùpá máà jọba lérí òru , ósì ní kí òrùn máà jọba lóri ọ̀sán wọn kò sì gbọdọ̀ fi ojú kan ra gẹ́gẹ́ bí ìjìyà ẹ̀sẹ̀ wọn.

Ní ọjọ́ yíí inú òṣùpá àti òrùn bàjẹ́ nítorí wọn kòní fo jú kan ra mọ́ àti wípé àyè àti má se bí ẹbí ti dópin. Ìgbà kúgbá tí òrùn àbí òṣùpá báti rántí ìdájó yii, nínú ọdún wọn a máa sunkún lọ́pọ̀lọpọ̀, ẹkún wọ̀nyí ni àwa ọmọ ènìyàn ńpè ní Òjò. 

##### Ẹ̀kọ Inú Ààlọ́
Ààlọ́ yìí kọ wá pé, kí a máa gbà fún ara wa, kí a má máa ṣe èmi ju ọ, ìwọ ju mi láwùjọ.

##### Àwọn Ìtọ́kasí
Aalo ilé àti olorun

Àalọ́ yìí dá lórí Ilẹ̀ àti ọlọ́run. 

Ààlọ́ oooo 

Ààlọ́

Ní ayé àtijó, ọ̀rẹ́ ni ilẹ̀ àti ọlọ́run. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ibùgbé wọn jìnà sí ara wọn, àwọn méjèèjì a máa wá ara wọn. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà ni ọlọ́run máa ń sọ̀kalẹ̀ láti wá bá ilẹ̀ ṣeré. 

Ní ọjọ́ kan, àwọn méjèèjì pinnu láti dẹ̀'gbẹ́ lọ kí àwon lè pa ẹran. Wọ́n dẹ ìgbẹ́ títí, eku ẹmọ́ kan ni wọ́n rí pa. Ọlọ́run sọ wípé òun l'ẹ̀gbọ́n, nítorí ìdí èyí, òun ni òun yó mú èyí tó pọ̀ níbẹ̀. Ilẹ̀ náà fàáké kọ́rí ó ní òun ni àgbà tí ó gbọ́dọ̀ mú èyí tí ó pọ̀. Ìjà yìí pọ̀ tó bẹ́ẹ̀ tí ọlọ́run fi bínú lọ sí ọ̀run tí ilẹ̀ náà sì bínú lọ. 

Lẹyin ti olukuluku ti fariga ti o si pada lọ si aaye rẹ̀ ki ló wá ṣẹlẹ̀? Oun to ṣẹlẹ ni pé òjò kọ̀ kò rọ̀, àgbàdo pọ̀n'gbẹ́, kò gb'ọ́mọ pòn, ọmọge lóyún oyún gbẹ mọ́ wọn lára, akérémọdọ̀ w'ẹ̀wù ìràwé. Iyán yìí mú títí tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn bẹ̀rẹ̀ síí kú. Nígbà tí ó ṣe, ọba ìlú wá eéjì kún ẹẹ́ta, ó lọ oko aláwò. Babaláwo wa sọ fún un pé wọn gbọdọ̀ ṣe ètùtù. Ohun tí wọn yíò ṣe náà ni kí wọn gbé ẹbọ ló sí ọ̀run. Kò sí ẹni tí ó yọjú láti gbé ẹbọ yìí bí kò ṣe ẹyẹ Igún. Igún gbé ẹbọ ó di ọ̀nà ọ̀run. Ṣùgbọ́n bí ó ti ń lọ ní ó bẹ̀rẹ̀ sí kọrin báyìí pé:

#### Orin Ààlọ́
Igún:_________Olúnréte

Elégbè:_______Àjànréte jàà

Igún:_________Olúnréte

Elégbè:_______Àjànréte jàà

Igún:_________Ilé ohun Ọlorun

Elégbè:_______Àjànréte jàà

Igún:_________ Wọ́n p'eku ẹmọ́ kan

Elégbè:_______Àjànréte jàà

Igún:_________Ọlọ́run L'óun l'ẹ̀gbọ́n

Elégbè:_______Àjànréte jàà

Igún:_________Ilé L'óun l'àgbà

Elégbè:_______Àjànréte jàà

Igún:_________Ọlọ́run bínú ó lọ

Elégbè:_______Àjànréte jàà

Igún:_________Ilé bínú ó lọ

Elégbè:_______Àjànréte jàà

Igún:_________ Àgbàdo pọ̀n'pẹ́ kò gbó

Elégbè:_______Àjànréte jàà

Igún:_________ọmọge lóyún oyún gbẹ

Elégbè:_______Àjànréte jàà

Igún:_________Olúnréte

Elégbè:_______Àjànréte jàà

Bí igún ti gbé ẹbọ dé ọ̀run ni ọlọ́run gba ẹbọ náà. Èyí jásí pé ẹbọ fín, ẹbọ dà. Bí igún tí gbé ẹbọ ṣílẹ̀ tán tí ó ń bọ̀ wá sí ilé ayé ni òjò bá bẹ̀rẹ̀ sí rọ̀. Òjò yìí l'ágbára púpọ̀ tí ó fi jẹ́ pé gbogbo àwọn ẹyẹ ni wọ́n ti ilẹ̀kùn ilé wọn mọ́ orí. Nígbà tí igún dé, òjò ti gbé ilé rẹ, kò sì rí ibi tí yíò yà sí tàbí f'arapamọ́ si. Ohun tí ó tún wá burú ni pé bí ó bá ti fẹ́ yà sí ilé ẹyẹ kan ni ẹyẹ yìí ó saajẹ ní orí. Àwọn ẹyẹ ṣe eléyìí títí orí igún fi pá títí di òní yìí.

#### Ẹ̀kọ́ Inú Ààlọ́

# Ọkanjuwa ko dara. Ko si oun ti o kere ju fun ọpọlọpọ eniyan lati pin bi itẹlọrun ba wa.
# Àlọ́ yìí kọ́ wa wípé kò yẹ kí a fi ibi san oore. Oore ni igún ṣe, ibi ni wọ́n fi ṣan fún un.

#### Àwọn Ìtọ́kasí
Aalo Ìjàpá àti àná re

### Ìjàpá àti Àna Rẹ̀
Àlọ́ ooo

Àlọ́ ọọọ

Àlọ́ yìí dá lórí Ìjàpá àti àna rẹ 

Gbogbo wa ni a ti mọ Ìjàpátìrókò ọkọ Yánníbo gẹ́gẹ́ bíi ọlọ́gbọ́nẹ̀wẹ́ àti ọ̀kánjúà tí ó sì tún jẹ́ Tìfunlọ̀ràn.

Ní ọjọ́ kan Ìjàpá gba ilé àna rẹ̀ lọ láti lọ kí wọn. Nígbà tí ó dé ilé àna rẹ̀, wọ́n ṣe àpọ́nlé rẹ̀ dáadáa. Ṣùgbọ́n bí wọ́n ṣe ṣe aájò Ìjàpá tó, ìwà rẹ̀ kò padà. Ìjàpá rí pé àwọn àna òun ń ṣe ẹ̀wà lórí iná. Ìjàpá ń rò nínú ara rẹ̀ ọ̀nà tí yíò fi bu díè nínú ẹ̀wà náà lọ sí ilé rẹ̀. Dípò kí Ìjàpá tọrọ ẹ̀wà lọ́wọ́ àna rẹ̀, ṣe ni ó ń rò bí yíò ṣe jí nínú ẹ̀wà náà.

Ìjàpá wo yányànyán kò rí ẹnìkankan ni ó bá rápálá lọ sí ibi tí wọ́n ti ń ṣe ẹ̀wà tí ó sì ń hooru yèèè. Ìjàpá bu díè nínú ẹ̀wà gbígbóná sí inú fìlà rẹ̀, ó sì dée m'órí. Nígbà tí ó ṣe, ẹ̀wà bẹ̀rẹ̀ sí jó Ìjàpá lórí ni ó bá sọ fún àna rẹ̀ pé òun ń lọ sí ilé òun. Àna Ìjàpá sì pinnu láti sìnín sí ojú ọ̀nà Ìjàpá rọ àna rẹ̀ títí kí ó má sin òun ṣùgbọ́n àna rẹ̀ kọ̀ jálẹ̀ pé òun ni lati paá lẹ́sẹ̀ dà.

Bí wọ́n ṣe rìn díè ni ooru ẹ̀wà bẹ̀rẹ̀ sí jó Ìjàpá ní orí. Nígbà tí kò le f'ara dàá mọ́ ni ó bá ti orin bọnu báyìí pé;
## ORIN ÀÀLỌ́

Ìjàpá:__________Àna mi mo ní o padà lẹ́yìn mi

Ègbè:__________Ooru ẹ̀wà ń jó mí lórí foofáá

Ìjàpá:__________Àna mi mo ní o padà lẹ́yìn mi

Ègbè:__________Ooru ẹ̀wà ń jó mí lórí foofáá

Ìjàpá:__________Àna mi mo ní o padà lẹ́yìn mi

Ègbè:__________Ooru ẹ̀wà ń jó mí lórí foofáá

Nígbà tí Ìjàpá rí i pé òun kò le mú mọ́ra mọ́ ni ó bá sí fìlà lórí tí ẹ̀wà gbígbóná sì dà sílè fún ìyàlẹ́nu àna Ìjàpá. Ki Ìjàpá tó sí fìlà ooru ẹ̀wà tí bó Ìjàpá lórí. Ojú tí Ìjàpá púpọ̀ ní ọjọ́ yìí.

Èyí ló sì mú kí orí Ìjàpá ó pá títí di òní yìí.

##### Ẹ̀kọ́ Inú Ààlọ
Ìtàn yìí kọ́ wa wípé ojú kòkòrò kò dára. 

##### Àwọn Ìtọ́kasí
:Ẹ̀ka:Aalo, Yoruba Folklores
Aalo obìnrin alaigboran

### Ọmọbìnrin Aláìgbọràn

Ààlọ́ ooooo 

Àalọ̀ 

Àlọ́ yí dá fìrìgbagbo, ó dá lórí ọmọbìnrin aláìgbọràn kan. 

Ni ayé àtijó,ọmọbìnrin kan wà ní ìlú kan. Ọmọbìnrin yìí rẹwà bí egbin. Gbogbo àwọn ọmọkùnrin ni ó fé fi s'aya ṣùgbọ́n kò gbà fún ẹnì kankan nínú wọn. Àwọn òbí rẹ ni yan ọkọ fún ṣùgbọ́n kò tẹ́lẹ̀ ẹniti wọn yan fún un.

Ní ọjọ́ kan ó ṣe alápàdé ọmọkùnrin kan tí ó rẹwà, ó sì wu ọmọbìnrin yìí dáadáa. Ó sọ fún ọmọkùnrin yìí pé òun nífẹ̀ẹ́ rẹ, òun sì fẹ́ kí ó jé ọkọ òun. Ọmọkùnrin yìí kọ̀ pé òun kò ní fẹ́ ọmọbìnrin yìí, ṣùgbọ́n ó fàáké kọ́rí pé ọmọkùnrin yìí ni òun ni láti fẹ́ láìmọ̀ pé sènìyàn-sẹranko ni ọkùnrin náà, erè inú omi ni, ó paradà láti wá sí ìjọ àwọn adáríhunrun lásán ni. Nígbà tí ọmọbìnrin yìí kò gbà, ni ọmọkùnrin yìí bá sọ pé òun yóò fẹ́ẹ, ó sì sọ fún ọmọbìnrin náà wí pé ilé òun jìnà,ọmọbìnrin sọ fún un pé ibikíbi tí ọmọkùnrin yìí bá ń lọ òun yóò bàa lọ. 

Nígbà tí wọ́n rìn díè tí wọ́n dé ibi tí àwọ̀ ọmọkùnrin yìí wà, ní ọmọkùnrin yìí bá yà sí inú igbó tí ó sì gbé àwọ̀ erè rẹ̀ wọ̀. Bí erè ti fà dé ojú ọ̀nà ni ó fa Ẹsẹ̀ ọmọbìnrin yìí ṣe rí ohun tí ó ń ṣẹlẹ̀ yìí ni ó bá f'ariwo ta pẹ̀lú orin lẹ́nu báyìí pé:

##### Orin Ààlọ́
Ọmọbìnrin: - - - - - - - - - -Nìkún o, Nìkún ninì

Ègbè: - - - - - - - - - - Ninini, Nìkún ninì

Ọmọbìnrin: - - - - - - - - - - - Nìkún o, Nìkún ninì

Ègbè: - - - - - - - - - - - Ninini, Nìkún ninì

Ọmọbìnrin: - - - - - - - - - - --bàbá fi mí f'ọkọ ẹ̀mí ò gbọ́ o

Ègbè: - - - - - - - - - - Ninini, Nìkún ninì

Ọmọbìnrin: - - - - - - - - - - ìyá fi mí f'ọkọ ẹ̀mí ò gbà o

Ègbè: - - - - - - - - - - Ninini, Nìkún ninì

Ọmọbìnrin: - - - - - - -ọkọ nìkan tí mo fẹ́ ló bá derè o

Ègbè: - - - - - - - - Ninini, Nìkún ninì

Ọmọbìnrin: - - - - - - Nìkún o, Nìkún ninì

Ègbè: - - - - - - - - Ninini, Nìkún ninì

Bí ọmọbìnrin yìí ṣe ń kọ orin ni erè bẹ̀rẹ̀ sí gbéemi díè díẹ̀. Ṣé orí tí yóò sunwọ̀n nigb'aláwò re ko ni, ọkàn nínú àwọn ọmọkùnrin tí wọ́n tí k'ọnu sí obìnrin yìí láti fi s'aya wà lórí ẹ̀gùn tí ó ń s'ọdẹ. Bí ó ti gbé ojú wo iwájú ni ó rí erè tí ó ń gbé ọmọbìnrin yìí mì. Bí ọkùnrin yìí ṣe ta ìbọn mọ́ erè nìyí tí erè sí kú lẹ́yìn èyí ni ọmọbìnrin náà yọ jáde l'ẹnu erè.

##### Ẹ̀kọ́ Inú Ààlọ́
Ààlọ́ yìí kọ́ wa pé kò yẹ kí á máa ṣe àìgbọràn sí àṣẹ àwọn òbí wa. Kí á sì tún má máa ṣe fáàri àṣejù.

##### Àwọn Ìtọ́kasí
:Ẹ̀ka:Aalo, Yoruba Folklores
Aalo obìnrin kan àti ọmọ rẹ meta

##### Ààlọ́ obìnrin kan àti àwọn ọmọ rẹ̀ mẹ́ta
ÀÀLỌ́ OOOO

ÀÀLỌ́ 

Àalọ́ yí dá fìrìgbagbo, ó dá lórí obìnrin kan àti àwọn ọmọ rẹ̀ mẹ́ta.

Ni ìlú kan orúkọ ìlú náà ni olówó, obìnrin kan wà tí ó bí ọmọ mẹ́ta. Orúkọ àwọn ọmọ náà ni, Wẹ́rẹ́wẹ́rẹ́ laá ṣẹ́gi, àràwàrà làá wọ̀gbẹ́ àti Ọmọniyùn tí ó jẹ́ àbígbẹ̀yìn. Obìnrin yìí wá fẹ́ràn Ọmọniyun ju àwọn ẹ̀gbọ́n rẹ̀ lọ, kò sì fi ìfẹ́ yìí pamọ́ fún àwọn ẹ̀gbọ́n Ọmọniyùn. 

Nígbà tí ó di ọjọ́ kan, àwọn ọmọ mẹ́tẹ́ẹ́ta jáde nílé, wọn kò sì mọ ọ̀nà ilé mọ́. Obìnrin yìí wá àwọn ọmọ rẹ̀ títí kò rí wọn. Nígbà tí ó ṣe, obìnrin yìí bẹ̀rẹ̀ sí wá àwọn ọmọ rẹ̀ pẹ̀lú orin àti omijé lójú. Obìnrin náà bẹ̀rẹ̀ sí kọ orin báyìí pé:

##### Orin Ààlọ́
Obìnrin             Èrò ọjà olówó

Agberin            Jàlòlò jàlòlò

Obìnrin             Taa ló bá mi rọ́mọ mi,

Agberin            Jàlòlò jàlòlò, Kíni orúkọ t'ọ́mọ rẹ máa ń jẹ? Jàlòlò jàlòlò

Obìnrin             Ọ̀kan wẹ́rẹ́wẹ́rẹ́ laá ṣẹ́gi

Agberin            Jàlòlò jàlòlò

Obìnrin             Ọ̀kan wàràwàrà làá wọ̀gbẹ́

Agberin            Jàlòlò jàlòlò

Obìnrin            Ọ̀kan Ọmọniyun kékeré, ọ̀rọ̀ Ọmọniyun ló dùn mí jọjọ

Agberin           Jàlòlò jàlòlò

Obìnrin           Èrò ọjà olówó

Agberin          Jàlòlò jàlòlò

Bí ó ṣe ń kọ orin yìí, obìnrin yìí kò mọ̀ pé wọ́n tí gbé àwọn ọmọ òun pamọ́ lati fi eyi dá obìnrin yìí lára wípé kò yẹ kí á máa fẹ́ràn ọmọ kan ju èkejì lọ nítorí Olódùmarè ló fi àwọn ọmọ yìí ta wá lọ́re.

Obìnrin yìí tún bẹ̀rẹ̀ orin bí tí ìṣáájú. Nígbà tí ó ṣe, wọ́n taari méjì nínú àwọn ọmọ obìnrin yìí síta. Inú obìnrin yìí kò dùn torí pé kò rí Ọmọniyun tííṣe àbígbèyìn ọmọ rẹ̀. Àwọn ènìyàn sì gbìmọ̀ pọ̀ láti dá obìnrin yìí lójú. Ohun tí wọ́n sì ṣe ní wípé wọ́n pa Ọmọniyùn. Bí obìnrin yìí tí ríi ni ó bú sí ẹkún ni ó tún bẹ̀rẹ̀ sí kọ orin. Kò pẹ́ ni wọn ju òkùtù Ọmọniyùn sí ìyá rẹ̀. Inú ìyá Ọmọniyùn bàjé gidigidi, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí sunkún lọ sí ilé.

##### Ẹ̀kọ Inú Ààlọ́
Àlọ́ yìí kọ́ wa wípé kí á máa fẹ́ràn ọmọ kan ju ọmọ èkejì lọ torí a kò mọ irú ohun tí àwọn ọmọ yìí leè dà ní ọjọ́ ọ̀la. Òkúta tí ọ̀mọ̀lé kọ̀ tún lè padà wá di igun ilé ni ọjọ́ ọ̀la.

##### Àwọn Ìtọ́kasí
Aalo ìrókò àti Olúróhunbí

### Olúróhunbí àti Iroko

Àlọ́ oo ,

Àlọ́ ọọ,

Àlọ́ yìí dá lórí Olurohunbi àti  Olúwéré 

Ní ayé àtijó, obìnrin kan wà tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Olúróhunbí. Obìnrin yìí kò sì fi inú soyún, bẹ́ẹ̀ ni kò fẹ̀yin gbọ́mọ pọ̀n, èyí jásí pé ó yàgàn. Ó wá ọmọ títí ṣùgbọ́n pàbó ló ń já sí. Dípò kí ó dúró de iṣẹ́ Olódùmarè, ó gba ọ̀dọ̀ olúwéré lọ. Ó ṣe eléyìí nígbà tí ó rí àwọn tí wọ́n jọ wà nínú ipò báyìí tí wọ́n ń gbọ́mọ pọ̀n. Olúróhunbí gbéra ó lọ sí ọ̀dọ̀ olúwéré. Pẹ̀lú ìtara ni Olúróhunbí fi jẹ́ ẹ̀jẹ́ pé bí olúwéré bá fún òun lómọ, òun yíò sì fún un ní ọmọ náà. Ẹ̀jẹ́ yìí jẹ́ ọ̀tun nítorí pé, ewúrẹ́ àgùntàn ni àwọn obìnrin ń padà wá fún olúwéré gẹ́gẹ́ bí ẹ̀jẹ́.

Lóòótọ́, Olúróhunbí lóyún, ó sì bí ọmọbìnrin kan tí ó sọ orúkọ rẹ̀ ní Apọ́nbiepo. Apọ́nbiepo ń dàgbà, ìyá rẹ̀ kò sì rántí ẹ̀jẹ́ tí ó bá olúwéré dá.

Nígbà tí olúwéré retí Olúróhunbí kí ó wá mú ẹ̀jẹ́ rẹ̀ ṣe tí kò ríi ni òun gan-an bá gbéra ni ọjọ́ kan ó gba ilé Olúróhunbí lọ. Bí ó ṣe dé'bẹ̀ tí ó f'ojú kan Apọ́nbiepo ni ó bá lé lọ́wọ́ mú tí ó sì bẹ̀rẹ̀ sí mú lọ. Ọmọ yìí bẹ̀rẹ̀ si sunkún títí tí ìyá rẹ̀ Olúróhunbí bẹ̀rẹ̀ sí sáré tẹ́lẹ̀ olúwéré títí olúwéré fi padà wọ inú igi lọ pẹ̀lú Apọ́nbiepo.

Olúróhunbí bẹ̀rẹ̀ si bẹ olúwéré pẹ̀lú omijé lójú, ṣùgbọ́n dípò kí olúwéré dá ọmọ padà, orin ni ó bẹ̀rẹ̀ sí fi dáa lóhùn báyìí pé :

## ORIN ÀÀLÓ

Olúwéré                  oníkálukú ń jẹ̀jẹ́ ewúrẹ́,

                               Ewúré ewúrẹ́,

                               oníkálukú ń jẹ̀jẹ́ àgùntàn,

                                Àgùntàn bọ̀lọ̀jọ̀,

                               Olúróhunbí ń jẹ̀jẹ́ ọmọ rẹ̀,

                               ọmọ rẹ Apọ́nbiepo            

                               Olúróhunbí oo 

Agbeorin              janin-janin, ìrókò janin-janin

Olúwéré :              Olúróhunbí oo

Agbeorin               janin-janin, ìrókò janin-janin

Báyìí ni Olúróhunbí ṣe pàdánù ọmọ rẹ̀

## Ẹ̀kọ́ INÚ ÀÀLỌ́

Ẹ̀kọ́ tí Àlọ́ yìí kọ́ wa wípé bí a bá jẹ́jẹ̀ẹ́ kí á rí wí pé ẹ̀jẹ́ tí a lè san ni a jẹ́, kí á má máa fi ìwànwara jẹ́ ẹ̀jẹ́. Ní èkejì ó yẹ kí á máa kó gbogbo àníyàn wà tí Olódùmarè. Kí á má máa fi ìwànwara wá nǹkan torí ọba ọ̀kẹ́ t'óṣe fún Táyé kò gbàgbé Kẹ́hìndé, ẹ jẹ́ kí á sọ́ra.

## ÀWỌN ÌTỌ́KASÍ
ÀṢÀ ÌKÍNI NÍ ÀWÙJỌ YORÙBÁ

Gbajúgbajà àṣà Yorùbá Ìkíni jẹ́. Ní àwùjọ Yorùbá, ó jẹ́ àṣà àwọn ènìyàn àwùjọ náà láti máa kí ara wọn ní gbogbo àwọn àkókò tí wọ́n bá bá ara wọn. Yorùbá gbàgbọ́ pé ìkínni jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ọ̀nà tí ènìyàn lè gbà láti fi ọmọlúàbí rẹ̀ hàn. 

Ní àwùjọ Yorùbá, bí ọmọ bá jí ní àárọ̀, irú ọmọ bẹ́ẹ̀ gbọdọ̀ kí àwọn òbí tàbí àwọn àgbàlagbà láàárọ̀. Bí ó bá jẹ́ pé ọkùnrin ni, irú ọmọkùnrin bẹ́ẹ̀ gbọdọ̀ dọ̀bálẹ̀ kí àwọn òbí tàbí àwọn àgbàlagbà. Tí ó bá jẹ́ pé ọmọbìnrin ni, ìkúnlẹ̀ ni yóò fi kí àwọn òbí àti àwọn àgbàlagbà tí ó bá fẹ́ kí.

Ohun mìíràn tí ó ṣe pàtàkì láti mọ̀ ni pé kò pọn dandan fún ọmọdé láti kọ́kọ́ kí àgbàlagbà. Bí ó bá jẹ́ pé àgbàlagbà ni ó kọ́kọ́ rí ọmọdé, àgbàlagbà pẹ̀lú lè kí ọmọdé, tí irú ọmọdé bẹ́ẹ̀ yóò sì fi àpọ́nlé tó yẹ fi ìdáhùn sí kíkí náà.

Oríṣiríṣi ìkíni ni ó wà ní àwùjọ Yorùbá. Ìdí nìyìí tí Yorùbá fi máà ń sọ pé ìkínni ìgbà òjò yàtọ̀ sí ti ìgbà ẹ̀ẹ̀rùn. Lára àwọn ọ̀nà tí a lè pín ìkínni sí ní àwùjọ Yorùbá ni;

# Ìkínni Àkókò
# Ìkíni Ìgbà
# Ìkíni Iṣẹ́

## ÌKÍNI ÀKÓKÒ:
Yorùbá ní àwọn ìkíni fún àwọn àkókò kọ̀ọ̀kan. Lára àwọn èyí tí ó wọ́pọ̀ jùlọ àwọn wọ̀nyìí;

# **Àárọ̀**:  -  Ẹ kú àárọ̀ o
# **Ọ̀sán**:  - Ẹ káàsán o
# **Ìrọ̀lẹ́**:   -  Ẹ kú ìrọ̀lẹ́ o
# **Alẹ́**:  -  Ẹ káalẹ́ o

## ÌKÍNI ÌGBÀ:
Ìkíni ìgbà náà jẹ́ ọkan lára àwọn ọ̀wọ́ tí a lè pín ìkíni sí ní àwùjọ Yorùbá. Ìgbà kọ̀ọ̀kan ni ó ní ìkínni tirẹ̀. Bí àpẹẹrẹ:

# **Ìgbà Òtútù**: -  A kú Òtútù o
# **Ìgbà Ọyẹ́:   -**  A kú Ọyẹ́ o
# **Ìgbà Ẹ̀ẹ̀rùn:**  -  A kú Ẹ̀ẹ̀rùn o
# **Ìgbà Ooru:**  -  A kú ooru o
# **Ìgbà Òjò:**   -  A kú òjò o

## ÌKÍNI IṢẸ́  -
Yorùbá ní ìkíni kọ̀ọ̀kan fún iṣẹ́ ní àwùjọ náà. Èyí já sí pé ó ní ọ̀nà ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ tí à ń gbà láti kí àwọn tí wọn ń ṣe iṣẹ́ kọ̀ọ̀kan. Díẹ̀ lára àwọn iṣẹ́ Yorùbá àti bí a ṣe ń kí àwọn tí wọn ń ṣe wọ́n nìyìí;

# **Onídìrí**: - Òòyà á yà o
# **Atukọ̀**: 	Ọkọ̀ á rèfó o
# **Ọdẹ**:  -  Àrìnpa ògún 
# **Àgbẹ̀**:  - Àroko bọ́du dé o
# **Akọ̀pẹ**:  - Igbà á rọ̀ o
# **Babaláwo**: - Abọrúbọyè o
# **Alágbẹ̀dẹ**  - Àrọyè o
# **Oníṣòwò**:	Àpamọ́wọ́ owó o.  Àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ

## ÌWÉ ÌTỌ́KASÍ
Adeoye, C. L. (1979) Àṣà Àti Ìṣe Yorùbá. Ibadan: Oxford University Press.
2023

Odun 2023 jẹ́ ọ̀kan nínú ọdún nínú kàlẹ́ndà Gìrẹ́górì. Ọdún 2023 bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ọjọ́ Àìkú nínú kàlẹ́ndà Gìrẹ́górì.

## Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀
### Oṣù kínní
* Ọjọ́ kínní oṣù kínní(Jan 1):     
**Orílè-èdè Croatia bẹ̀rẹ̀ sí ún lo owó Euro. 
**A se ìbúra-wọlé fún Luiz Inácio Lula da Silva gẹ́gẹ́ bi ààrẹ orílè-èdè Brazil.
* Ọjọ́ Kàrún oṣù kinni(Jan 5)– Orílè-èdè Vatican ṣe ìsìnkú Pópù Benedict XVI.

* Ọjọ́ kẹjọ oṣù kínní(Jan 8)  
** Àjàkáyé-àrùn Covid 19: Orílè-èdè China ṣí ààlà ilẹ̀ wọn fún àwọn àlejò láti orílè-èdè míràn, èyí jẹ́ òpin sí fífi òfin de àwọn ìrìn àjò kọ̀kan èyí tí ó bẹ̀rẹ̀ ní oṣù kẹta ọdún 2020.
** Ìdìbọ̀ sí ilé ìgbìmò asofin ti orílè-èdè Benin wáyé. 
* Ọjọ́ kẹtàlá sí ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kínní(Jan 13 – Jan 14) – Ipele àkọ́kọ́ ti Ìdìbọ̀ ààrẹ orílè-èdè Czech wáyé.
* Ọjọ́ keedogun oṣù kínní(Jan 15)– Ọkọ̀ bàlúù kan tí wón ń pè ní Yeti Airlines Flight 691 já ní Pokhara, orílè-èdè Nepal, ó sì pa ó kéré jù, ènìyàn kandinladorin.
* Ọjọ́ kerindínlógún oṣù kínní(Jan 16) – Ọwọ́ ìjọba orílè-èdè Italy tẹ olórí ẹgbẹ jàndùkú kan tí wón ti ún wá fún ọjọ́ pípé, Matteo Messina Denaro ní Palermo, Sicily.
* Ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kínní (Jan 17) – Nguyễn Xuân Phúc kọ̀wé fisẹ́ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bi ààrẹ orílè-èdè Vietnam lẹyìn ọ̀pọ̀lopọ̀ ìwóde ìfẹ̀hónúhàn tako àwọn àìsedédé ìjọba rẹ̀.
*Ọjọ́ ogún oṣù kínní(Jan 20)– Àwọn asọ̀fin orílè-èdè Trínídád àti Tòbágò yan Christine Kangaloo gẹ́gẹ́ bí Ààrẹ Orílẹ̀-èdè náà.
* Ọjọ́ keedogbon oṣù kínní(Jan 25)– Chris Hipkins rọ́pò Jacinda Ardern gẹ́gẹ́ bi Mínísítà àgbà orílè-èdè New Zealand, ọjọ́ mefa lẹ́yìn tí Jacinda Ardern kọ̀wé fi ipò mínísítà àgbà sílè.
* Ọjọ́ kẹtàdínlógbọ̀n sí ọjọ́ kejìdínlógbọ̀n oṣù kínní (Jan 27–28) – Ipele kejì Ìdìbọ̀ ààrẹ orílè-èdè Czech ọdun 2023 wáyé, Petr Pavel ni ó jáwé olúborí.
### Oṣù Kejì
* Ọjọ́ Kàrún oṣù kejì(Feb 5) – Ìdìbọ̀ ààrẹ orílè-èdè Cypriot ti ọdún 2023 wáyé, Nikos Christodoulides sì ni ó jáwé olúborí.
* Ọjọ́ Kẹ̀wá oṣù kejì(Feb 6) – Ìmí-ilẹ̀ Turkey àti Syria bẹ̀rẹ̀, ìmí-ilẹ̀ náà ti pa ó kéré jù ènìyàn ọ̀kànlélógójì ẹgbẹrun ní Orílẹ̀-èdè méjèèjì tí ó lé ní ọ̀kẹ́ mẹ́fà ènìyàn ti fara pa.
* Ọjọ́ kẹtàlá oṣù kejì(Feb 13)– Ìdìbọ̀ sípò ààrẹ Bangladesh tí ó yẹ kí o wáyé ní ọjọ́ kandinlogun oṣù náà wáyé, Shahabuddin Chuppu ti ẹgbẹ́ òṣèlú Awami League nìkan ni olùdíje sípò náà, ó jáwé olúborí nínú Ìdìbọ̀ náà láì ní alátakò.
* Ọjọ́ karúndínlọ́gbọ̀n oṣù kejì(Feb 25) – Ìdìbò Gbogbogbòò Orílẹ̀-Èdè Nàìjíríà àti sílé ìgbìmọ̀ aṣòfin wáyé, Bola Ahmed Tinubu ni ó jáwé olúborí nínú ìdìbò ààrẹ.

### Oṣù kẹta
*Ọjọ́ kejìlélógún oṣù kẹta(March 18)– Ìdìbọ̀ sípò àwọn Gomina Nàìjíríà àti Ilé ìgbìmò aṣòfin àwọn Ìpínlẹ̀ ti ọdun 2023 wáyé.

## Ótún le ka
* 2023 ní Nàìjíríà
## Àwọn Ìtókasí
Kola Adewusi

**Kola Adewusi** jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ẹni tí ó jẹ́ ìgbàkejì Gómìnà ìpínlè Osun láti oṣù kọkànlá ọdún 2022. Wọ́n diboyan Adewusi gẹ́gẹ́ bi ìgbàkejì Gomina ìpínlè Osun nínú Ìdìbọ̀ yan Gómìnà ìpínlè Osun tí ó wáyé ní ọdun 2022.

## Àwọn Ìtókasí
Eagle (Ẹyẹ Àṣá)

= Kini àwọn ìdì tabi eye asa? =

**Ẹyẹ Àṣá** tabi ìdì jẹ́ ẹyẹ tí ó ma ń pa àwọn ẹranko  kékèké tàbí ẹja  inú omi jẹ gẹ́gẹ́ bí oúnjẹ. Àṣá jẹ́ ìkan ninú ìran àwọn ẹyẹ tí àwọn gẹ̀ẹ́sì ń pe ní  Accipitridae. Ẹ̀yà àwọn ìran ẹyẹ yí tó  68 tí wọ́npọ̀ sí àwọn agbègbè bíi Eurasia and Africa. yàtọ̀ sí àwọn agbègbè tí a mẹ́nubà yí, ẹ̀ya mẹ́rìnlá  Outside ọ̀tọ̀ ni ó tún wà tí a sì lè rí méjì ní apá  North America, nígbà tí a lè rí ẹ̀yà orísi mẹ́sànán ni apá Central and South America, àti mẹ́ta ní  apá ilẹ̀ Australia.

Àṣá kìí ṣe ìran ẹyẹ kan bí kò ṣe gbogbo ẹyẹ tí ó bá ń pa ẹranko tàbí àwọn ẹyẹ ẹgbẹ́ rẹ̀ jẹ.
thumb|Idì
thumb|Idì, o n fo ni orun!
thumb|Idì, o ti gba ejò pelu ese re!
Idì (eagle), won le fo ninu orun. Won je ọdẹ dara. Àwon idi nigba gbogbo eranko won pamo ni iji lile, awon idì, won ma tesiwaju lati fo, ati fo ga. Inu won ko beru lati kankan! Àwon idì, je eranko dara gidigan, won je àwò igi ati won le je orisirisi àwò.

Áwon idì je ẹyẹ nla, won ni emu ti o tobi gan, won wa lati ebi ti "Accipitridae". Àwọn idì jo àwọn gúnugú nigba won fo ni orun ati ni ara pèlú.. Won ni ìyé ti o po lori ori re ati won ni ẹsẹ pèlú agbara pupo ati èkánná.

Àwọn idi le je láàyè fun asikò ti o ju o po ninu àwọn ẹyẹ. Won le je láàyè fun odun àádọrin (70).

## Kini iyara ti idi?
Awon idi le fo pelu iyara ti igba kilomita ni wakati okan (200 km/w) o je kiakia gidigan, kiakia ju amotekun.

## Igbesi ayé titun ti idì!
Lati dàgbà si odun yii, odun aadorin, idi o nilo lati se ipinnu ti o soro gidigan. Nigba o ni odun ogoji, won ko le lo ekanna ti ode won lati gba ati gbe ohun odẹ ti o je ounje fun won. Enu re ti o gun ati ti o je mimú o ma di itẹ. O ma di darugbo ati o ma ni iye apá ti o ma di wuwo nitori pé ìyé re won ma di nipọn ati won ma nilo lati se iye apa re lati lemó si aya (aiya) re, ati o ma soro lati fo ni orun. Idi, o ni nkan ipinnu meji, lati fi ku tabi lati tesiwaju ninu irora ti yipada ti o ma duro fun ojo àádójo. Nitori náà, idí, o nilo lati fo si òkè  ati jókòó ninu itẹ re. Nibẹ, idi o ma lu enu re lodi si apata lati enu re o ma yo kuró. Léyin náà, idì, o ma dúró, fun enu re, nitori pé, enu re o ma dàgbà, léyin náà o ma fà-yo ati fà-tu ekanna ti odẹ. Nigba àwọn ekanna ti odẹ re, won dagba, idi o ma fà-yo àwọn ìyé re ti o je darugbo. Nigba ti odun ọgbọn ti pari, idì o ma ni ìyè ati igbesi ayé ti o titun patapata! Idì yii o ma fo lẹẹkansi, o ma fo ni asikò keji ni orun dabi tele tele ati o ma je láàyè fun odun ọgbọn ti o poju!  

## Orisirisi Idì
idì apari, idì wura, idì dudu, idì ade, idi òkun, idì iru funfun

## Àwọn itọ́ka sí
Fish Oil (Òróró Ẹja)

**Òróró ẹja** jẹ́ ìran òróró kan tí wọ́n ma ń rí láti ara àwọn ẹja tí wọ́n lọ́ràá. Òróró ẹja yí ma ń ní àwọn èròjà aṣaralóore   Flomega-3 tí ó ma ma ń fún ara ní ọ̀rá tí ó péye. Lára àwọn aṣaralóore yí ni  eicosapentaenoic acid (EPA) à, docosahexaenoic acid (DHA) àti eicosanoids tí ó tyn jẹ́ èròjà  kannpàtàkì tí ó ma ń mú àdínkù bá àrùn jẹjẹrẹ  nínú àgọ́ ara ọmọ ènìyàn tí ó sì tún ma ń dẹ́kun àwọn ohun tí wọ́n ma ń rú jẹjẹrẹ sókè ní àgọ́ ara, bákan náà ni ó ma ń mú àlékún bá èròjà  hypertriglyceridemia nínú ara. Oríṣiríṣi ariyanjiyan ni ó ti wáyé látẹnu àwọn ọ̀jọ̀gbọ́n ònímọ̀ ìlera lórí ànfaní òróró ẹja nípa ṣíṣe ìwòsàn fún àìsàn ọkàn .  Púpọ̀ nínú wọn ni wọ́n fara mọ wípé òróró ẹja ọlọ́ràá dára fún ìwòsàn àìsàn ìdádúró ọkàn.
Wọ́n ti ṣe ìwádí siwájú si lórí òróró ẹja ọlọ́ràá àti Omega-3 pẹ́lú agbára rẹ̀ láti ṣe ìwòsàn fún ìrẹ̀wẹ̀sì ọkàn, ìbẹ̀rù, àrùn jẹjẹrẹ, àwọn iṣan ara tó ń daaẹ́ sílẹ̀ nínú agọ́ ara, bí ó tilẹ̀ jẹ́ wípé wọn kò tí ì wípé fìdí rẹ̀ múlẹ̀ wípé òróró sha lè yanjú àwọn ìpèníjà ara tí ati mẹ́nu bá lókè wọ̀nyí. 

Àwọn ẹja tí wọ́n jẹ́ ẹja ọlọ́ràá tí wọ́n ma ń rí èròjà Omega-3 lára wọn yàtọ̀ sí àwọn ẹja tí a ń sè jẹ, bẹ́ẹ̀ sì ni àwọn ẹja tí wọ́n ń pèsè èròjà Omega-3 wọ̀nyí ma ń jẹ́ ẹja tó gbé tàbí jẹ irúfẹ́ ẹja tí wọ́n ní ọ̀rá omega-3 fatty acid. Àwọn ẹja bíi ẹja  shark swordfish, ẹja tilefish ati ẹja albacore tuna ni wọ́n sábà ma ń ní ọ̀rá Omega-3 lára, àmọ́ látàrí ipò àwọn ẹja wọ́nyí nínú ibú omi wọ́n sábà ma ń jẹ àwọn ẹja míràn tí wọ́n ní májèlé tí wọ́n pè ní biomagnification lára nínú omi látara  biomagnification. Fúndí èyí, àwọn àjọ tí wọ́n ń rí sí ìlera ọmọnìyàn United States Environmental Protection Agency  gba gbogbo àwọn obìnrin àwùjọ tí wọn ṣì ń ṣabiyamọ ní imọ̀ran láti yẹra fún jíjẹ irúfẹ́ àwọn ẹja bẹ́ẹ̀ ní ilẹ̀ Amẹ́ríkà nítorí àpọ̀jù àwọn májèlé bí mecury tí ó pò ní ara àwọn ẹja tí a ti mẹ́nu bà ṣáájú. 

Amọ ni nkan bi ọdun 2019, àjọ Food and Drug Administration (FDA) fọwọ́ sí àwon oògùn kan bíi **Lovaza, Omtryg (àti[[omega-3 acid ethyl esters]]), Vascepa ([[ethyl eicosapentaenoic acid]]), pẹ̀lú Epanova ([[omega-3 carboxylic acids]])**. gẹ́gẹ́ bí oògùn àtọwọdá tí ó dára tí wọ́n pèsè gẹ́gẹ́ bí òróró ẹja àgbélẹ̀rọ tí ó sì ní àwọn èròj̀à ásíìdì tí ó wúlò fún ara.

## Àwọn ìtọ́ka sí
Yunifásitì Adekunle Ajasin

thumb|Senate building ti Yunifásitì Adekunle Ajasin ní Akungba Akoko, Ìpínlè Ondo. 04
**Yunifásitì Adekunle Ajasin, Akungba-Akoko** (AAUA) jẹ́ ọ̀kan lára àwọn Yunifásitì ìjọba ìpínlè Ondo. Yunifásitì náà wà ní Akungba Akoko, Ìpínlẹ̀ Òndó, Nàìjíríà.

## Ìtàn
Ìjọba ìpínlè Ondo kókó dá Yunifásitì Adekunle Ajasin kalè gẹ́gẹ́ bi Yunifásítì Obafemi Awolowo ní ọdún 1982, adarí Yunifásitì náà nígbà yẹn ni Olóyè Michael Adekunle Ajasin. Ìjọba ológun tí ó tẹ́le yí orúkọ Yunifásitì náà dà sí Yunifásitì ìpínlè Ondo ní ọdun 1985. 

## Àwọn Ìtókasí

Adekunle Ajasin
Mọ́tò

**Ọkọ̀** tàbí **Mọ́tò**  (ni ó wá láti inú èdè ) ni ó jẹ́ ẹ̀rọ tí ó ń gbé ènìyàn tàbí ẹrù láti ibìkan sí ibòmíràn. Ọkọ̀ lè jẹ́ kẹ̀kẹ́ Alùpùpù, kẹ̀kẹ́, ọkọ̀ àjàgbé, Rélùwéè, ọkọ̀ ojú-omi, ọkọ̀ akérò, ọkọ̀ akérò ojú-omi, ọkọ̀ òfurufú , bàlúù ati bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
Àwọn ọkọ̀ arinlẹ̀ ni a pín sí Àwọn ọkọ̀ tí wọ́n ń lo ipá tí s mọ̀ sí (force) láti fi lè kúrò ní ojú kan sí òmíràn Webstore.anis.org

## Àwọn itọ́ka sí
Lionel messi

**Lionel Andrés Messi** (tí a tún mọ̀ sí **Leo Messi)** jẹ́ ògbólógbòó agbaboolu ọmọ orílè-èdè Argentina tí ó ń gbá Bọ́ọ̀lù fún ẹgbẹ́ agbaboolu Inter Miami.

Messi gba ifì èye Ballon d'Or gégé bi agbábóólù tí ó dára jùlo ní gbogbo àgbáyé fún ìgbà kejo ní odún 2023, eléyí mu fi méta ju ti Cristiano Ronaldo ti o je akojú rè lo.

## Àwọn Ìtókasí
Rélùwéè

**Rélùwéè**  tí a tún mọ̀ sí ọkọ̀ ojú-irin jẹ́ ọ̀nà kan pàtakì tí  ọmọnìyàn ṣàgbékalẹ̀ rẹ̀ láti fi ma ṣèrìnàjò láti ibì kan sí òmíràn. Ìyàtọ̀ rélùwéè sí ọkọ̀ ajúpópó ni wípé kìí rìn lójú títì tí a tẹ́ pẹrẹsẹ, àyà fi ojú irin tí a ti tó kalẹ̀ láti ibìkán sí ibòmíràn 

Àwọn irin tí wọ́n tó kalẹ̀ kí ọkọ̀ ojú-irirn yí ń gbà ni kìí fi bẹ́ẹ̀ ń mú ìnira dání pẹ̀lú lílọ bíbọ̀ ọkọ̀ náà lórí irin. Ilé-iṣẹ́ ọkọ̀ ojú-irirn ni ó ń ṣe  alámójútó gbòkègbodò ìrìnà  ọkọ̀ ojú-irin. 
Ọkọ̀ ojú-irin yí ni ó ma ń lo ina mànà-máná, epo Diesel tàbí kí wọ́n lo kóòlù láti lè jẹ́ ọkọ̀ náà ó gbéra láti ibìkan sí òmíràn. Púpọ̀ àwọn ojú-irin tí ọkọ̀ yí ń gbà ma ń sábà alamí tó ń dúró bí màjàlà fún àwọn adarí ọkọ̀ reluwé náà. 
Ọkọ̀ rélùwéè fini lọ́kàn balẹ̀ bí a bá ń sọ nípa ìrìnà ọkọ̀.  Ọkọ̀ ojú ìrírí ní agbára láti kò èrò tó pọ̀ gidi lásìkò kan náà, bí ó tilẹ̀ jẹ́ wípé kò fi bẹ́ẹ̀ rọrùn láti ló, ó sì gbówó lórí yàtọ̀ sí àwọn ọkọ̀ tókù.   

## Àwọn itọ́ka sí
Ẹran

**Ẹran** jẹ́ orúkọ gbogbo gbò fún ẹran tí a lè rí lára  ara ẹran yálà ti ewúrẹ́ tàbí ti màlúù.

Nígbà láé láé, àwọn ọmọ ènìyàn ma ń dẹdẹ àwọn ẹranko láti pa wọ́n fún jíjẹ, amọ̀ nígbà tí ó yá wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí ń rè tàbí sìn wọ́n gẹ́gẹ́ bí ohun ọ̀sìn ní ilé tí wọ́n sì ma ń mú wọn pajẹ nígbà tí àyè rẹ̀ bá ṣì sílẹ̀. Lágbàáyé lóní, ẹran malúù ni àwọn ènìyàn ń jẹ jùlọ ní gbogbo agbáyé, lẹ́yìn náà ni ó kan ẹran ẹlẹ́dẹ̀ àti ẹran adìyẹ. Ní ọdún 2018, orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, Brazil àti China ni wọ́n jẹ́ orílẹ̀-èdè tí wọ́n ń pèsè ẹran yí jùlọ. 

Wọ́n lè lo ẹran màlúù ní oríṣiríṣi ọ̀nà; wọ́n lè ge wẹ́wẹ́, tàbí kí wọ́n sin sínú pẹ̀pẹ́ kí wọ́n fi ṣe Súyà, wọ́n lè lọ̀ọ́ kí wọ́n fi ṣe meetpie ati bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Ẹran ní àwọn èròjà bíi: purotéènì, ayọ̀nù, vitamin B12 àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Bí a bá jẹ ẹran lájẹ ju, ó lè fàá kí àrùn jẹjẹrẹ inú ẹ̀jẹ̀ ati àìsàn ọkàn ó mú ni pàá pàá jùlọ bí wọ́n bá ti fi àwọn kẹ́míkà kan kun láti lè jẹ́ kí ó má tètè bajẹ́. 

## Àwọn itọ́ka sí
Ẹyin

**Ẹyin** ni a lè pe ní àpò-lùkẹ́ tomi-jẹ̀jẹ̀ tí ó dara pọ̀ mọ́ra wọn tí ó ń di òròmọdìyẹ nígbà tí ó bá ti tó àsìkò rẹ̀.  Púpọ̀ awọn kòkòrò tí wọ́n jẹ́ elégungun lẹ́yìn yàtọ̀ sí ènìyàn ni wọ́n sábà   ma ń sábà ye ẹyin
 
Àwọn ẹranko afàyàfà bí ejò tabí ọ̀nì  àti ẹyẹ a máa ye ẹyin tiwọn sórí ọ̀dàn, wọn kìí ye sínú [om]. Ìrísí àwọn yin wọn ma ń yatọ̀ sírá wọn, àmọ́ gbogbo eyin wọn ló ma ń lépo lára. Yálà ẹyin náà nípọn kò nípọ, gbogbo ibintí àwọn ẹranko wọ̀nyí yóò bá ye ẹyin sí lórí ọ̀dàn, ibẹ̀ gbọ̀dọ̀ ma lọ́wọ́rọ́ tí yóò sìa dàgbà si. Bí ẹyin náà bá ti wá gbó dáa dáa, ẹranko inú Eyin náà yóò fọ́ ẹyin náà jáde. 
Ẹyin tí ó tóbi jùlọ nínú àwọn ẹyin ni ẹyin [ẹja Whale Shark tí ó tó ìwọ̀n .  Ẹja Whale shark kìí yé  ẹyin tìrẹ nítorí kìí ṣe ẹja jomi-jòkè, inú rẹ̀ ni ó ti ùn pa ọmọ rẹ̀. Ẹyin ẹyẹ ògòngò tí ẹyin tirẹ̀ tó  àti , jẹ́ ẹyin Ẹyẹ tí ó tòbí jùlọ ní gbogbo agbáyé,.eye asoso ni eyin re kere julo ni agbaye, ti iwon re je 6.35–11.4 millimetres (0.250–0.449 in). eyin ti awon eranko afayafa, eja, kokoro ati awon eranko tiko legungun ma n ye kere julo si ti asoso.

## Àwọn itọ́kasí
Òróró

**Òróró** jẹ́ ohun èlò kan tí ó gbajúmọ̀ tí wọ́n jẹ́ kẹ́míkà tí wọ́n ṣe láti ara hydrocarbons tí ó sì tún jẹ́ ́̀hydrophobic tí wọn kò fi omi  sínú rẹ̀ rárá. Òróró sábà ma ń jẹ́ ohun tí ó lè gbaná látàrí surface active tí ó wà nínú rẹ̀. 

## Oríṣi òróró tí ó wà

### Òróró ohun abẹmí
Òróró ohun abẹmí ni àwọn òróró tí a mú jáde láti ara àwọn ohun abẹ̀mí bíi: ẹranko, ẹja omi àti ewébẹ̀ bíi: Kárọ́ọ̀tì, Avocado àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ tí wọn lè ṣara lóore.

### Òróró ohun àlùmọ́nì

Àwọn ohun àlùmọ́nì bíi epo bẹntiróò tí wọ́n ti ṣàtúnṣe rẹ̀, tí wọ́n sì ti yọ àwọn òróró kọ̀ọ̀kan nínú rẹ̀ tí wọ́n ń rọ sínú ọkọ̀. 

## Ìlò òróró
Óróró lè jẹ́ èyí tí a rí fàyọ láti ara ẹranko, ewébẹ̀ tàbí èyí tí wọ́n fi àwon kẹ́míkà ṣe àgbékalẹ̀ wọn. A lè lo òróró bíi olive oil fún óúnjẹ sísè. A lè lo irúfẹ́ òróró míràn fún àwọn ohun èlò ẹ̀rọ ilé wa bíi ọkọ̀, alùpùpù àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. A lè lo àwọn òróró bì  mineral oil fùn ìtọ́jú àwọn aláàrẹ̀ nílé ìwòsàn, bẹ́ẹ̀ ni àwọn òróró kan wà tí àwọn ẹlẹ́sìn ma ń lò ̀lọ́nà ọ̀tọ̀ láti fi ṣe àdúrà tàbí ìyàsímímọ́ nínú ẹ̀sìn wọn. 

### Fún ìpèsè óúnjẹ

Oríṣiríṣi àwọn òróró ni ó wà fún jíjẹ, yálà èyí tí wọ́n yo láti ara ewé ni tàbí ẹranko, tí wọ́n sì ń lòó fún ìpèsè oríṣiríṣi óúnjẹ jíjẹ ní àwọn orílẹ̀-èdè àgbáyé gbogbo. Lọ́pọ̀ ìgbà ni wọ́n ma ń fi òróró dín àwọn óúnjẹ kan nítorí ó dára ju kí wọ́n fi omi lásán sè wọ́n lọ. Wọ́n tún ń lo òróró ̀láti fi yí bí wọ́n ṣe rí padà nípa lílo òróró bọ́tà tí wọ́n yọ láti ara eranko gẹ́gẹ́ bí ọ̀rá tábí èyí tí wọ́n yọ láti ara àwon ewébẹ̀ bíi: olive, àgbàdo, sunflower àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. 

### Fún ìpara
A ma ń lo òróró gẹ́gẹ́ bí ìpara tàbí ìparun láti lè jẹ́ kí a dùn-ún wò tàbí dùn ún rí láwùjọ ènìyàn. Àwọn èyí tí a ń lò láti fi pa irun ni ó ma ń jẹ́ kí irun wa ó dúdú kí ó sì ma dán yọ̀ọ́ yọ̀ọ́ tí kò fi ní ta kókó.

### Fún ìjọsin
Oríṣiríṣi ọ̀nà ni ọmọnìyàn ti lo òróró gẹ́gẹ́ bí ohun ìyàsí mímọ́ fún ìjọsìn nínú ìtàn lórílẹ̀ àgbáyé. Púpọ̀ àwọn ènìyàn ni wọ́n kàá kùn ọ̀nà kan pàtàkì tí wọ́n fi lè mú ìdàgbàsókè bá ẹ̀mí nínú ìjọsìn wọn. Àpẹẹrẹ ni ẹ̀sìn Judaism] àti  ẹ̀sìn Christianity.

### Fún amohuntutù

Àwon òróró kan wà tí wọ́n jẹ́ amóhuntutù, bíi àpẹẹrẹ ẹ̀rọ tí ń múná wá transformers. Àwọn òróró tí wọ́n ń lò fún mímú ǹkan tutù yí ni wọ́n ma ń dẹ́kun ìgbóná-gbooru tí ó ma ń ṣẹlẹ̀ látàrí iṣẹ́ tí àwọn ẹ̀rọ náà ń ṣe.

## Ẹ tún lè wo
* Emulsifier, kẹ́míkà tí wọ́n ń lọ̀ láti jẹ́ kí omi àti epo tàbí òróró dà pò. 

## Àwọn ìtọ́ka sí

## Ìtàkùn ìjásóde

*

* Petroleum Online e-Learning resource from IHRDC
Adìyẹ

**Adìyẹ** (***Gallus gallus domesticus***) jẹ́ ẹ̀yà ẹyẹ àti ẹranko ilé tí a ń sìn ní ilé tí wọ́n sì pín sí ẹ̀yà oríṣiríṣi bíi;  grey and the Ceylon junglefowl tí a lè rí ní apá Southeastern Asia. A lè **akọ adìyẹ** ní  **akọ** tàbí kí a pèé ní **Àkùkọ** yálà èyí tí ó ti dàgbà tàbí èyí ó ṣẹ̀sẹ̀ ń dàgbà bọ̀.  Èyí tí ó jẹ́ abo ni a lè pe ní **abo adìyẹ** tàbí **obí** yálà èyí tí ó ti dàgbà tàbí èyí tí ó ń dàgbà bọ̀. Ìran ọmọnìyàn ń sin adìyẹ yálà abo tàbí akọ gẹ́gẹ́ bí ounjẹ yálà nípa jíjẹ ẹran wọn tàbí jíjẹ ẹyin tí wọ́n bá yé sílẹ̀.

Nínú gbogbo ẹranko tàbí ẹyẹ oko tabi ilé, adìyẹ ni wọ́n sábà ma ń sin jù gẹ́gẹ́ bí ohun ọ̀sìn jùlọ pẹ̀lú iye rẹ̀ tí tó 23.7 bílíọ́nù  , tí ó sì tún gbéra sọ sí bílíọ́nù mọ́kàndínlógún (19) ní ọdún 2011. Ẹyẹ adìyẹ ní ó pọ̀ jùlọ nínú ohun ọ̀sìn ilé ni gbogbo agbáyé bí ó ti jẹ́ wípé oríṣiríṣi ìgbàgbọ́ ni ẹ̀yà, ìtàn, ẹ̀sìn, èdè òun ìran orísiríṣi ní nípa sínsin adìyẹ gẹ́gẹ́ bí ohun ọ̀sìn.

## Ìfohùnpè

Akọ adìyẹ ni wọ́n ń pe ní *cock* ní èdè gẹ̀ẹ́sì tí wọ́n sì ń pen *rooster* ní èdè Amẹ́ríkà.

Àwọn ìfohùnpè míràn ni:
* Wọ́n ń pe: *Òròmọdìyẹ* ní *Biddy*'. 
* Wọ́n an pe akọ adìyẹ tí wọ́n ti tẹ̀ lọ́dàá ní  *Capon* 
* Wọ́n ń pe adìyẹ tó ṣẹ̀ṣẹ̀ ń dàgbà ní *Chick*  
* Wọ́n ń pe **Akọ adìyẹ** tí kò tìí pọ́dún kan ní  *Cockerel*
* Wọ́n ń pe *Obí dìyẹ* tí ìyá àti bàbá rẹ̀ kìí ṣe ẹ̀yà kan náà ní  *Dunghill fowl*.
* Wọ́n an pe *abo adìyẹ* tí kò tíì pe ọdún kan ní *Pullet*

## Bí Won ṣe rí ati ibùgbé wọn
 

Àwọn adìyẹ jẹ́ ẹ̀ya ẹranko jewé jeku (omnivore). Lọ́pọ̀ ìgbà, wọ́n ma ń fẹsẹ̀ walẹ̀ tàbí tànlẹ̀ láti wá hóró èso, kòkòrò gẹ́gẹ́ bí ounjẹ tó fi mo pípa àwọn eranko ilé bí alángbá ọmọ eku tàbí ọmọ aṣẹ̀ṣẹ̀ pa ejò  fún jíjẹ. 
Adìyẹ ní ànfaní láti lò tó ọdún márùún sí mẹ́wá láyé, èyí tó dàgbà jùlọ gẹ́gẹ́ bí àwọn Guinness World Records. ti sọ ni ó lo ọdún mẹ́rìndínlógún  
 

## Ìyàtọ̀

A lè ṣe àdáyanrí akọ adìyẹ yàtọ̀ sí abo adìyẹ pẹ̀lú ìtí ìdí wọn tó ma ń pọ̀ yẹbẹ-yẹbẹ àti ìyẹ́ ọrùn wọn tó ma ń rí jọ̀bọ̀-jọ̀bọ̀ ati bí ara wọn ṣe ma ń dá yinrin yinrin ju ti obídìyẹ lọ. 
Bí ó tilẹ̀ jẹ́ wípé nínú àwọn ẹ̀yà àwọn adìyẹ míràn, iyẹ́ ọrùn akọ adìyẹ nìkan ati ọrùn rẹ̀ tí ó ma ń rí sọọrọ sókè ni ó fi ma ń yàtọ̀ sí abo adìyẹ. A tún lè lo ìrísí ẹsẹ̀ àti ìganẹsẹ̀ wọn láti fi ṣe ìyàtọ̀ láàrín takọ-tabo adìyẹ tí a ń sọ yí. Bákan náà ni a lè fi ogbe orí àkùkọ da wọn mọ̀ yàtọ̀ sí abo adìyẹ. Lọ́pọ̀ ìgbà ni àwọn akọ adìyẹ kọ̀ọ̀kan má ń hu irun tàbí iyẹ́ ní abẹ́ ojú wọ́n látàrí àwọn oògùn ati abẹ́rẹ́ tí wọ́n bá ti fún wọn kí wọ́n lè dagbagbà yàtọ̀. 
Àwọn adìyẹ ilé kò fi bẹ́ẹ̀ ní ànfaní láti fo lọ títí, wọ́n kò lè fò sórí ig, odi, ati inú igbó tí wọn yóò ti ní ànfaní láti jẹ̀. Wọ́n lè fò fẹ̀rẹ̀ láti gbafẹ́ nínú àdúgbò wọn tàbí kí wọ́n fò pìrìrì nígbà tí wọ́n kẹ́fin ewu kan tàbí òmíràn. 

## Àwọn itọ́ka sí
Mr Macaroni

**Adébọ̀wálé "Débọ̀" Adébáyọ̀** (tí a bí ní ọjọ́ kẹta, oṣù karùn-ún, ọdún 1993), tí orúkọ ìnagijẹ́ rè jẹ́ **Mr Macaroni**, jẹ́ òṣèré orílè-èdè Nàìjíríà, apanilérìn-ín, afèròhàn-lórí-èrọ-ayéllujára àti ajà-fẹ́tọ̀ọ́-ọmọnìyàn. Ó kọ́ bí a ṣe ń pani lérìn-ín, ó sì di gbajúmọ̀ látàrí àwọn fọ́nrán kékèèké rẹ̀ tó ti máa ń fi ara rẹ̀ hàn gẹ́gẹ́ bíi olóṣèlú kan tó lówó, tó sì fẹ́ máa fẹ́ àwọn ọ̀dómọbìnrin, nínú àwọn eré yìí, orúkọ rẹ̀ máa ń jẹ́ "Daddy Wa". Ọ̀pọ̀ ènìyàn mọ Dẹ̀bọ̀ látàrí "Ooin", "Freaky freaky" àti "You are doing well" tó máa ń sọ ní gbogbo ìgbà nínú àwọn fọ́nrán rẹ̀.

## Àtòjọ àwọn fíìmù àgbéléwò rẹ̀

### Fíìmù

### Àwọn eré orí amóhùnmáwòrán

## Àtòjọ àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀

## Àwọn Ìtọ́kasí
Àtòjọ àwọn fíìmù Nàìjíríà ti ọdún 2023

Èyí ni àtòjọ àwọn fíìmù Nàìjíríà ti wọ́n ṣe jáde ní ọdun 2023.

## Ọdun 2023

### Oṣù Kínní sí Oṣù Kẹta

### Oṣù Kẹrin sí Oṣù Kẹfà

### Oṣù keje sí Oṣù Kẹ̀sán

### Oṣù Kẹ̀wá sí Oṣù Kejìlá

## Àwọn Ìtókasí
Ade Laoye

**Ade Laoye** jẹ́ òṣèrébìnrin láti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ní Pennsylvania State University, níbi tí ó ti kọ́ nípa eré orí-ìtàgé.

Ade Laoye kọ́kọ́ hàn sí gbàgede nínú fíìmù àgbéléwò *Knocking on Heaven's Door* láti ọwọ́ Emem Isong. Ade tún hàn nínú *Lunchtime Heroes* láti ọwọ́ Seyi Babatope àti nínú fíìmù kéékèèké orí Africa Magic, tí àkọlé rẹ̀ ń jẹ́ *Hush* láti ọwọ́ Oye Agunbiade.  Ade Laoye pẹ̀lú àwọn ògbóǹtarìgì àwọn òṣèrébìnrin mìíràn bíi Kehinde Bankole, Munachi Abii, àti Omowumi Dada, ni Tunde Leye fi hàn pé wọ́n jẹ́ olú ẹ̀dá-ìtàn nínú fíìmù àgbéléwò *Finding Hubby*. Wọ́n yan Ade Laoye fún àmì-ẹ̀yẹ ti Barrymore Award fún orin kan tí ó kọ ní ilé-iṣẹ́ The Arden Theatre.

## Àtòjọ àwọn fíìmù rẹ̀

* *A Naija Christmas* (2021)
* Collision Course (2021 film) (2021)
* *Finding Hubby* (2020)
* *Lizard* (2020)
* *A second Husband* (2020)
* *Walking with Shadows* (2019)
* *Oga John* (2019)
* *Knockout Blessing* (2018)
* *Castle & Castle* (2018)
* *You Me Maybe* (2017)
* *Hush* (2016)
* *Erased* (2015)
* *Lunch Time* (2015)
* *Dowry* (2014)
* Àyìnlá (Fíìmù Àgbéléwò)

## Àwọn ìtọ́kasí
National Hospital, Abuja

**National Hospital Abuja** jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ilé ìwòsàn ní Abuja, FCT, Nàìjíríà.

A dá ilé ìwòsàn náà kalẹ̀ lábé ètò Family Support Programme initiative. Abdulsalami Abubaka ni ẹni tí ó ṣẹ ìsílé ilé ìwòsàn náà ní 22 May 1999. Orúkọ tí wọ́n kọ́kọ́ fún ilé ìwòsàn náà ni  **National Hospital For Women And Children**. Ìjọba fún ilé ìwòsàn náà ni orúkọ tí ó ún jẹ́ lọ́wọ́ ní ọjọ́ Kẹ̀wá oṣù karùn-ún(10 May) ọdún  2000..

## Àwọn Ìtókasí