open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ojoma Ochai

**Ojoma Ochai** tí í ṣe ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà jẹ́ olùdarí Arts ti West Africa fún British Council. Ó ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ilé-iṣẹ́ àdáni àti ti ìjọba ní UK àti West Africa láti pèsè àwọn iṣẹ́ lóríṣiríṣi fún ìdàgbàsókè. 

## Ìgbésí ayé àti ètò-èkó rẹ̀
Iṣẹ́ Chemistry ni Ojoma kọ́kọ́ fẹ́ lọ kà nílé ìwé àmọ́ ó padà ṣe Arts. Ó gboyè Honours Diploma Network ní NIIT Abuja Centre ní ọdún 2004.Ní ọdún 2008, ó gba ìwé-ẹ̀rí Certificate Project Management ní APM, UK.  Ó lọ sí DEVOS Institute of Arts Management, University of Maryland níbi tí ó ti gboyè Arts Management Fellowship Arts, Entertainment, àti Media Management ní ọdún 2015.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Òun ni Arts and Administrative Assistant ní ìpínlẹ̀ Èkó ní ọdún 2006 wọ 2007. Ó jẹ́ adarí connected Africa Arts Project ní Nàìjíríà ní ọdún 2007 wọ ọdún 2009. Ní ọdún 2009, ó jẹ olùdarí Diversity, Performance and Evaluation ní Nàìjíríà. Ó jẹ́ olùdarí Arts ní Nàìjíríà láti ọdún 2010 wọ 2017. Ó di olùdarí Arts ni West Africa lọ́dún 2017.

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ tí ó gbà
Ní ọdún 2014, ó gba àmì-ẹ̀yẹ "10 Most Powerful people, under 40" ní "Nigeria's arts and culture", a sì tún yàn - án fún "Young Person of the Year" fún "Future Awards Africa" ní ọdún 2010. Ní ọdún 2015, ó gba àmì-ẹ̀yẹ "100 Most Influential Nigerians", ó sì tún gba àmì-ẹ̀yẹ "100 most inspiring women in Nigeria" ní ọdún kan náà.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Lateefah Dúrósinmí

**Lateefah Moyọ̀sọ́rẹ Dúrósinmí** tí a bí ní ọjọ́ keje oṣù keje ọdún 1957 jẹ́ olùkọ́ àgbà ti Chemistry àti gíwá tó rí sí ọ̀rọ̀ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní Obafemi Awolowo University, tí ó wà ní Ilé-Ifẹ̀.

## Ìgbésí ayé àti ètò-èkó
Ọjọ́ keje oṣù keje ọdún 1957 ni a bí Dr. Lateefah sínú ìdílé Williams. Bàbá rẹ̀ ni olóògbé Alhaji Tijani Akanni Williams, ìyá rẹ̀ sì ni Wusamot Abeni Kareem. Ilé-ìwé Patience Modem Girls' Private School ní ìpínlẹ̀ Èkó ni ó ti bẹ̀rẹ̀ ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀. Ó sì lọ sí Girls' Secondary Grammar School ní ìpínlẹ̀ Èkó ní ọdún 1974-1976. Ifásitì ti ìlú Ibadan ni ó lọ tó ti ṣe Chemistry. Ní ọdún 1986, ó gboyè Master of Science (M.Sc.) nínú Analytical Chemistry ní Ifásitì kan náà. Dr. Lateefah jẹ́ ọ̀kan lára ọmọ ẹgbẹ́ FOMWAN. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Isoken Ogiemwonyi

**Isoken Ogiemwonyi** tí í ṣe ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà jẹ́ olùdarí **The Obsidian Way** àti oníṣòwò tó dá **Zazaii** sílẹ̀. Ó máa ń rán aṣọ ó sì tún máa ń pèsè àwòrán fún aṣọ rírán lóríṣiríṣi.

## Ètò-ẹ̀kọ́ àti iṣẹ́ tó yàn láàyò
University of Nottingham ni Ogiemwonyi lọ ti ó sì gboyè (LLB Law Hons.) ní Law. Ó sì tún ṣe Post graduate studies ní Hospitality àti Masters degree nínú Management. Àmọ́ Ogiemwonyi pa ìwé-ẹ̀rí rẹ̀ tì láti máa ránṣọ. Ogiemwonyi olùdásílẹ̀-kejì ti *Winterfell Ltd*, tí ó ni *Le Petit Marché Nigeria àti L’Espace trademarks*. Ogiemwonyi àti Wonuola Odunsi ló jẹ́ alágbàátẹrù *Le Petit Marché (LPM)*. Ní ọdún 2012, ó kópa nínú *MTN Lagos Fashion & Design Week/British Council*, orúkọ ìdánimọ̀ rẹ̀ fún ayẹyẹ náà ni *Obsidian*. Ó sì yege gẹ́gẹ́ bíi *Young Creative Entrepreneur of the Year*. Ní ọdún 2013, ó kópa nínú *Pitti Immagine Trade show* ní ìlú Florence lórílẹ̀-èdè Italy.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Humuani Alaga

**Humuani Amoke Alaga**, (1900 - 29 January 1993)ti gbogbo eniyan mọ si Mama Humuani Alaga jẹ ọmọ ilu Ibadan, ni ipinle Nigeria. A bi ni ọdun 1900 ni ilu Ibadan, Nigeria. Humani jẹ olufilọ ati olutaja alainikankan ti o wa sinu iṣowo ọrọ. O ko awọn alainitelorun awọn obinrin ni ọdun 1938 lati beere fun iye owo ti o dọgba ati ipo iṣẹ ti o dara julọ fun awọn obinrin. O jẹ ikan ninu awon oludasile ti igbimọ  awọn awujọ awọn obirin ti ipinle ni ọdun 1959  . O tun da Isabatudeen Women's Society ni ọdun 1958. . O ku ni Oṣu Kini, Ọjọ mokandilogbon, Ọdun 1993 ni Ibadan . 

## Ni ibẹrẹ aye
A bi Humuani si ilu Ibadan ni odun 1900. Oruko baba re si je Alfa Alaga ti o je alufaa Musulumi ati oluṣowo, iya re si je  Asmau Ladebo Alaga. Humani ni abikẹhin ninu idile re. O ni egbon meta, obinrin meji ati okunrin kan. O beere si ni ta oja aso ati ileke ni igba ti o kere gan. O ṣe igbeyawo ni igba ti o pe  ọmọ ọdun mejidinlogun.

## Ise
Humuani bẹrẹ owo rẹ nipa tita aso, lẹyin igbeyawo rẹ ni ọdun 1925. Lẹhinna o ṣii itaja kan laarin 1928 ati 1929 o si di oniṣowo fun awọn ile-iṣẹ miiran. O di adari awọn ti wọn ta  aṣọ ni ọdun 1934 ni ọja Gbagi ni ilu ibadan. O wa laarin awon oludasile egbe Ifelodun ni ọdun 1930. O da egbe Isabatudeen silẹ ni ọdun 1958.   Ni ọdun 1958, lẹhin igbati wọn ko gba ọmọ re obirin si ile-iwe Kristiani, oun  pẹlu awọn obinrin mọkanla miiran da awujọ kan ti o gba orukọ Isabatudeen Society (WA)) lati ṣẹda ile-iwe alakoko kan fun awọn ọmọbirin. O da ipilẹ ile-ẹkọ giga ọmọbirin Isabatudeen.  

## Ijajagbara
Awọn Obinrin Iṣowo Aṣọ  ni ọdun 1938 se  atako si awọn oniṣowo ara ilu Lebanoni ti n ṣe bi alarina ninu iṣowo asọ. Humani se atako si awọn oniṣowo ara ilu Lebanon to ta ọja ni aarin awon ibi ti o ye ki awọn oloja ibilẹ wa. Nipa atako yi ni o pada yori si ṣiṣẹda National Council of Women's Societies  (NCWS) ni ọdun 1959.   Ni ọdun 1953, o dari Ẹgbẹ Ile-iṣẹ aṣọ ti Ilu Ibadan si igbogunti lodi si gbigbe ọja Dugbe lọ si ibi titun. Awọn alatako lọ si afin ọba lai wọ bata, wọn si sọ fun ọba pe ko gbọdọ gbe ọja na kuro. O tun mu awọn obinrin ọjà lọ si aaye gomina lati fi ehonu han ni pipa nipa bi awọn ologun se pa awọn alatako ni ọdun 1978. O tun ṣe iṣeduro fun owo dogba fun okunrin ati obinrin nigba ibẹwo re si Gomina Ipinle. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Willie Obiano

**Willie Obiano** (ojoibi August 8, 1955 ó sì kú ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kọkànlá ọdún 2025) je oloselu, onile-ifowopamosi ati asiseijoba ara Naijiria. Ohun ni Gomina Ipinle Anambra lowolowo lati odun 2014.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Anámbra
Gboyega Oyetola

**Adegboyega Oyetola** (ọjọ́ ìbí rẹ̀ ni ọjọ́ kàndínlọ́gbọ̀n oṣù Kẹ̀sán án ọdún 1954) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ ède Nàìjíríà, ó fi ìgbà kan jẹ́ Gómìnà Ipinle Osun.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun
Dámilọ́lá Anwo-Ade

**Dámilọ́lá Anwo-Ade** tí í ṣe ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà jẹ́ olùṣàkóso Sprout Digital Development Limited tí ó ń bá ṣiṣẹ́ pọ̀. Òun sì ni olùdásílẹ̀ *CodeIT*.

## Ètò-ẹ̀kọ́ àti iṣẹ́ rẹ̀
Babcock University ni Dámilọ́lá lọ tí ó sì kẹ́kọ̀ọ́ nípa *Information Resources Management* ní ọdún 2003 wọ ọdún 2007. Ó tẹ̀ síwájú láti gba oyè Master's degree nínú Education Planning and International Development ní The Institute of Education, U ní ìlú London lọ́dún 2012. Dámilọ́lá ni olùṣàkóso Sprout Digital Development Limited tí ó ń bá ṣiṣẹ́ pọ̀. Sprout jẹ́ ọ̀kan lára àwọn irinṣẹ́ ayélujára tó máa ń pèsè ojútùú fún àwọn ilé-iṣẹ́ àti òwò lóríṣiríṣi.

Bákan náà, CodeIT jẹ́ ọ̀kan lára àwọn irinṣẹ́ ayélujára tó máa ń pèsè àyè sílẹ̀ fún àwọn ọmọdé (ọmọ ọdún márùn-ún sí méjìdínlógún) láti nímọ̀ lórí àwọn irinṣẹ́ ayélujára. Dámilọ́lá ti ṣiṣẹ́ ribiribi lórí ICT. Ó máa ń pèsè iṣẹ́ lóríṣiríṣi tó dá lórí ayélujára láti mu lọ ìpele tó kàn. Ó ti ṣiṣẹ́ ní ilé-iṣẹ́ ICT lóríṣiríṣi níbi tó ti ń kọ́ àwọn èèyàn ní Intel àti *UN Women Nigeria*.  
  
Látipa ṣẹ̀ iṣẹ́ ribiribi rẹ̀, U.S. Department of State's Bureau of Educational and Cultural Affairs yàn-án gẹ́gẹ́ bíi ọ̀kan lára àwọn aṣojú orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní Silicon Valley lọ́dún 2017.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Omobola Johnson

**Ọmọbọla Olubusọla Johnson** (bii ni ọjọ kẹjidinlọgbọn oṣu kefa ọdun 1967) je omo orile ede Naijiria. O je ikan ninu awon oni imo tekinology, oun pelu si ni alaga egbe Alliance for Affordable Internet (A4AI). O je ojise isọrọ tekinology tele ni abe akoso olori orile ede Goodluck Jonathan. .

## Eto ekọ re
O ka iwe ni ile-eko International School Ibadan, o si se eko giga re ni University of Manchester ninu Electrical and Electronics Engineering. O lọ se masters degree re ni King's College ni ilu London. O gba doctorate degree re ni Cranfield University ninu Business Administration.

## Ise
Ọmọbọla je oludari fun ile ise Accenture ni  Naijiria ki o to di minisita isọrọ tekinology. O beere si ni sise fun Accenture ni odun 1985 ni igba ti ile-ise naa si n je Andersen Consulting. Ọmọbọla je adari ero ibanisoro tekinology eyi ti won da sile lati se iyipada ni ijoba nijiria. 
Ọmọbọla wa ninu awọn to da egbe obirin WIMBIZ ni odun 2001. O ti gba ọpọlọpọ iyin lati ọdọ awọn ara ilu lati igba ti o ti di ojise ijọba ni ọdun 2011. Ikan ninu awon aseyọri re ni ifilọle ti NigComSat-IR Satellite. Ni igba ti o wa ni ipo ojise, ẹẹdẹgbẹrin ero komputa ni o fi ranse si awọn ile ekọ ni inu eto ti o pe ni School Access Programme (SAP).
 
Ni ọdun 2013, ni osu karun, Ọmọbọla fun olori orile ede Goodluck Jonathan ni eto National Broadband Plan fun ọdun 2013 de ọdun 2018.

Ni osu kesan ọdun 2013, orile ede fi Ọmọbọla si ipo adari fun ise awon ojise imo ijinle ati tekinology ti orile ede apapọ

## Àwọn Ìtọ́ka sí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Little Walter

**Marion Walter Jacobs** (May 1, 1930 – February 15, 1968), tó gbajúmọ̀ bí i **Little Walter**, jẹ́ olórin, akọrin, àti akọ̀wé-orin blues. Ó jẹ́ ará ilẹl America tí ó kọrin lọ́nà tuntun bí i Jimi Hendrix. Ìṣọwọ́korin rẹ̀ mú kí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn ní ìrètí ohun tí orin blues máa dà lọ́jọ́ iwájú. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn olórin ará Amẹ́ríkà
Berry Gordy

**Berry Gordy III** (known professionally as **Berry Gordy Jr.**, born November 28, 1929) je oga ile-ise rekoodu, olootu awo-orin, akowe-orin, olootu filmu ati olootu eto telifisan ara Amerika. Ohun ni oludasile ile-ise rekoodu Motown ati awon apa re.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olórin ará Amẹ́ríkà
Òdòdó

**Òdòdó**, ti a mo nigba miran bi **[[blossom|ìtànná ewéko]]**, ni eyi to ni ibi atunbi ninu awon ogbin olododo (awon ogbin ti a mo si Magnoliophyta, tabi angiosperms). Ise aaye ododo ni lati kopa ninu atunbi nipa wiwa ona lati mu omiepon wa ba awon eyin.
Toke Makinwa

Toke Makinwa (bii ni ọjọ kẹta oṣu ọkanla ọdun 1984) je omo orile ede Naijiria. O je agbóhùnsáfẹ́fẹ́, ati onkọwe. O kọ iwe *On Becoming* ni odun 2016 ni osu mọkanla. O je adari eto ọkọ owurọ ni ori 93.7 FM.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti iṣẹ́ rẹ̀
Wọn bí Toke Mali wá ní ọjọ́ kẹta oṣù kọkànlá ọdún 1984 sì ìlú Èko ni Ipinle Nàìjíríà. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Federal Government Girls College ní ìlú Oyo, Ibadan
Makinwa lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Lagos ni ibi tí ó ti kà English and Literature.

## Iṣẹ́
Ní ọdún 2010, Makinwa kọ́kọ́ fi ara rẹ hàn ní orí ẹ̀rọ agbohun sì afẹ́fẹ́ tí Rythm 93.7 Fm ni ori eto ọkọ ÒWÚRỌ̀. Ní ọdún 2012, ó ṣe atọkun ètò Obìnrin tí ó rẹwà jùlo ni ìpínlè Nàìjíríà. Óun pelu Tosyn Bucknor àti Oreka Godis jọ ṣe atọkun fún ètò Flytime TV's Live Chicks. Ni ọdún 2012 yí náà ni ò béèrè eto Toke Moments ní orí YouTube vlog. Ní ọdún 2014, Hip Hop World Wide Magazine kéde Makinwa gẹ́gẹ́ bí atọkun ètò Ifọrọwanilẹnuwo àti ọ̀rọ̀ ile ise won. Ó gbà ìṣe gẹ́gẹ́bí ìkàn lára àwọn atọkun ètò ni ilu ìṣe Ebony Tv fún ètò Moments.

Makinwa tí se atọkun ètò fun ọ̀pọ̀lọpọ̀ ètò bíi Future and City People Award ni odun 2013 àti Headies Award ni ọdún 2014. Makinwa kọ ìwé On Becoming ni osu kọkànlá  ọdún 2016. Ìwé na sọ̀rọ̀ nípa ìsòro tí ó ní àti tí ọkọ rẹ ṣe já kú ń lẹ̀. Makinwa lọ ká kiri àwọn ìlú bí South Afrika, U.S.A, U.K àti àwọn ìlú miiran ni ilẹ̀ Áfíríkà láti tá ìwé náà. Ní ọdún 2017, ó tún kọ ìwé miiran tí ó pè àkòrí rẹ ni Handbag line. 

Ní ọdún 2013, Makinwa jẹ́ asojú fún ilé ìṣẹ́ United Africa Company Of Nigeria, òun pelu Osas Ighodaro, Dare Art Alade, àti Dan Foster.
thumb|255x255px|Toke Makinwa
Ilé ìṣẹ́ olówó iyebíye tí Nestle ni Ipinle Nàìjíríà fi ṣe ojú ọjà Maggi.Ní odùn 2016, ó di asoju fún ilé ìṣẹ́ Mecran Cosmetics. Òun sì ní asojú fún ilé ìṣẹ́ Payporte àti Ciroc. 

## Ayé rẹ̀
Makinwa se ìgbéyàwó pẹlu Maje Ayida ní ọjọ́ Kàrún dínlógún oṣù kìíní ọdún 2014, olólùfẹ́ rẹ fún ọdún mẹjọ. Ní ọdún 2015, ó pínyà pelu Ayida lẹ́yìn tí ó rí wípé ó ti fún ẹlòmíràn lóyún. Ní ọjọ́ Kàrún osù Kẹ̀wá ni ilé ẹjọ́ tún ìgbéyàwó náà kà ni ìpínlè èkó lórí pé Ayida ṣe àgbèrè.
 

## Ẹ̀bùn


Fáìlì:Ebuka and Toke Makinwa presenting at the 2020 AMVCA.jpeg
Fáìlì:Ebuka and Toke Makinwa presenting at the 2020 AMVCA 21 09 06 546000.jpeg
Fáìlì:NdaniTV Fashion Insider special Toke Makinwa OAP Nov 2018.png
Fáìlì:Runcie C.W. Chidebe, Executive Director, Project PINK BLUE with Sen. Aisha J. Alhassan, Minister of Women Affairs & Social Dev.; Dr. Ramatu Hassan, Rep. Minister of Health, Chidinma Ekile, Toke Makinwa, Annie Idibia at World Cancer Day.jpg
Fáìlì:Ebuka and Toke Makinwa presenting at the 2020 AMVCA 21 09 09 460000.jpeg


## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Kiki Mordi

**Kiki Mordi** (ọjọ́-ìbí: ọjọ́ Kejìlá oṣù kẹjọ ọdún 1991) jẹ́ oníròyìn, agbóhùnsáfẹ́fẹ́, Òṣèrébìnrin àti oǹkọ̀wé ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó gbà ẹ̀bùn agbóhùnsáfẹ́fẹ́ tó tayọ julọ ni apá ìwọ gúúsù ní Nigerian Broadcasters Merit Awards ni ọdún 2016. 

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Mordi sì ìlú Port Harcourt, Rivers State ní ìpínlè Nàìjíríà. Lẹ́yìn ikú bàbá rè, ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Nigeria, Nsukka láti kà ìwé imọ ogún ṣùgbọ́n ó kúrò láì parí nítorí ìyọnu ibalopo tí ó rí láti ọwọ ìkan lára àwọn olùkọ́ rẹ.

## Ìṣe
Kiki jẹ́ oniroyin,agbóhùnsáfẹ́fẹ́, osere ati onkọ̀we ni ìlú Nàìjíríà. Òun sì ní ojú oniroyin fún BBC, òun pẹ̀lú sì ni olórí adari ètò fún WFM 91.7 . Ní ọdún 2017, ó bèèrè fún idà dúró iyanje àwọn Ọlọpa èyí tí ó wáyé leyin ìgbà tí àwọn Ọlọpa kò òhun àti olólùfẹ́ rè, tí wọ́n sì fi ẹ̀sùn pé wọn ṣe ẹgbẹ́ òkùnkùn. 

Ní ọdún 2015, wọn fà kalẹ gẹ́gẹ́ bí ẹ̀yán tí ọjọ́ ọ̀la rẹ dára julọ fún àwọn ọ̀dọ́mọdẹ́ oniroyin ni Nigerian Broadcasters Merit Awards. Ní ọdún 2016, ó gbà ẹ̀bùn agbóhùnsáfẹ́fẹ́ tó tayọ julọ ni ìwọ gúúsù ní Nigerian Broadcasters Merit Awards. Wọn fà kalẹ fún agbóhùnsáfẹ́fẹ́ obìnrin ni Scream All-Youth Awards. Ní ọjọ́ kẹta oṣù kọkànlá ọdún 2019, wọn fà kalẹ fún Ẹ̀bùn ọjọ́ iwájú tí ilẹ́ Áfríkà fún àyè àwọn oniroyin. Ó sé fíìmù Life at the Bay ni ìlú Èkó ni ọdún 2019.

Ó tú àṣírí àwọn olùkọ́ tí wọn fi aiyẹé ni àwọn akẹ́kọ̀ọ́ obìnrin lára ni ọjọ keje oṣù kẹwàá ọdún 2019. Ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Lagos àti University of Ghana ni àwọn olùkọ́ yí wá. Dr. Boniface Igbeneghu tí University of Lagos, Dr Ransford Gyampo àti Dr. Paul Kwame Butako tí University of Ghana ní àwọn olùkọ́ tí àṣírí wọn tú ni aworan tí Mordi ṣe. Nípa àṣírí tí Mordi tú ni ó jẹ kí wọn lé Dr. Boniface kúrò ní ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Lagos, wọn tún yọ kúrò nínú ipò àlùfáà ni ilé ìjọ tí Foursquare Gospel Church. Àṣírí yí na ni ó fà tí wọn fi tí yàrá tútù ti o wà ní ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Lagos. Olórin gbajúmò kan tí orúkọ rẹ jẹ Adekunle Gold júbà ìṣe tí Mordi ṣe. Igbá kejì adari orile Ede Nàìjíríà tẹ́lẹ̀ rí, Atiku Abubakar gba àwọn ìjọba ni ìmọ̀ràn pé kí wọn ṣe amojuto àwọn ìwà ibajẹ àwọn olùkọ́ ilé ẹ̀kọ́ gíga. 

Nínú ọ̀rọ̀ tí Mordi sọ fún àwọn Sahara Reporters, ó ní wípé òun ti gba àwọn ìpè lọwọ àwọn ẹ̀yán tí wọn sì sọ wí pé àwọn má ṣé ìjàmbá fún leyin igba ti o tú àṣírí náà sì ìta.

Ni ọjọ́ Kẹ̀sán oṣù Kẹ̀wá ọdún 2019, Mordi àti àwọn ẹ̀yán rẹ fi fíìmù tí ó wọ wákàtí kan kalẹ. Fíìmù yìí sọ̀rọ̀ nípa àwọn olùkọ́ ilé ẹ̀kọ́ gíga tí wọn béèrè fún ibalopo lọwọ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ óbirin, èyí ló tún ṣe okùnfà tí wọn ṣe dá Dr. Samuel Oladipo dúró lénu iṣẹ́ ni University of Lagos. Ọjọ yí náà ni ìjọba ṣe òfin tuntun tí ó  lòdì sí ibalopo olùkọ́ àti akẹ́kọ̀ọ́.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn oníròyìn ará Nàìjíríà
Kadaria Ahmed

**Kadaria Ahmed** tí í ṣe ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà jẹ́ akọ̀rọ̀yìn, oníṣòwò ìgbéròyìnjáde àti olùgbàlejò lórí tẹlifíṣọ́ọ̀nù. BBC ní ìlú London ló ti bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tó yàn láàyò. Ó sì ti ṣiṣẹ́ ní ilé-iṣẹ́ ìtẹ̀wéjáde, rédíò, tẹlifíṣọ́ọ̀nù àti àwọn àwùjọ ìgbéròyìnjáde lórí ẹ̀rọ ayélujára.

## Ìgbésí ayé àti iṣẹ́ tó yàn láàyò
Ahmed gboyè MA nínú Television ní Goldsmiths, University of London, àti Bachelor's ní Bayero University Kano. Ó tún jẹ́ Chevening Scholar.

Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tó yàn láàyò ní BBC níbi tí ó ti jẹ́ olóòtú àgbà tó ń ṣiṣẹ́ lórí àwọn ètò bíi *[[BBC Focus on Africa|Focus on Africa]]* àti *[[Network Africa]]* tó ń gba àmì-ẹ̀yẹ lóríṣiríṣi. 

Nígbà tó padà sí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bíi alátùnńkọ fún *[[Next (Nigeria)]]* èyí tí ó jẹ́ àgbéjáde-ìwé tó ń gba àmì-ẹ̀yẹ lóríṣiríṣi. Níbẹ̀ ni ó ti mójú tó yàráìkọ̀ròyìn tó ní  bíi ọgọ́fà èèyàn àti ọgbọ̀n òṣìṣẹ́ mìíràn láti jíròrò lórí ìṣàtúnkọ ìwé tọ́ ń gbé jáde. Ilé-iṣẹ́ náà dáwọ́ ìgbéwèéjáde dúró ní oṣù kẹsàn-án ọdún 2011.

Ní ọdún 2011, ó ṣatọ́kùn ìtàkurọ̀sọ láàárín àwọn olùdìbò fún ipò Ààrẹ lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà lọ́dún náà.

Ní ọdún 2014, ó ṣolóòtú *Straight Talk* tó jẹ́ ètò ìgbàlejò àwọn tó ń rí sí dídá ìpinnu lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ètò náà di ìlúmọ̀ọ́ká nígbà tí iye àwọn èèyàn tó ń wò ó ju mílíọ̀nù mẹ́rin lọ. Díẹ̀ lára àwọn èèyàn tó gbà lálejò tí ó sì ní ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò pẹ̀lú wọ́n lórí ètò náà ni Ibrahim Babangida, Tonye Princewill, Babatunde Fashola, Rotimi Amaechi, Ali Baba, Oby Ezekwesili.

Ní ọdún 2017, ó gbétò tuntun kan *The Core* kalẹ̀ lórí Channels TV. Ní oṣù July ọdún 2017, ó ní ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò pẹ̀lú Nnamdi Kanu tí ó jẹ́ olórí àwọn *Indigenous People of Biafra* (IPOB) tí ó sì ń kéde Biafra tàbí ikú.

Ní ìgbáradì fún ìdìbò ọdún 2019, ó ṣatọ́kùn *Town Hall Meeting* fún àwọn olùdìbò fún ipò Ààrẹ àti igbákejì wọn.

Lọ́wọ́lọ́wọ́, Ahmed jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìgbìmọ̀ onídàájọ́ fún *Wole Soyinka Centre for Investigative Journalism*  àti ọkàn lára àwọn ìgbìmọ̀ olùtọ́jú ti Premium Times *Centre for Investigative Journalism*  àti *Promasidor Quill awards*. Ó tún jẹ́ ọ̀kan lára àwọn *Nigerian Guild of Editors* àti *Nigerian Institute of Directors*. 

Ní ọdún 2017, ó dá  Daria Media Ltd sílẹ̀, èyí tó jẹ́ ilé-iṣẹ́ tó rí sí ìgbélárugẹ iṣẹ́ ìkọ̀ròyìn.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Àwọn ìròyìn tí Ahmed ti kọ lóríṣiríri ni wọ́n ti ṣàgbéjáde ẹ̀ nínú àwọn ìwéìròyìn nílẹ̀ wa àti lágbàáyé bíi *Daily Trust*, *[[The Guardian]]*, àti *[[Financial Times|the Financial Times of London]]*.

Ó sì ti ṣàtúnkọ iṣẹ́ àgbéjáde méjì. Àkọ́kọ́ ni *Nigeria the Good News*, ní ọdún 2012, 

Ní ọdún 2014 Henrich Boell Foundation fún láṣẹ láti ṣàgbéjáde ìwé tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ ‘Lagos – A Climate Resilient Megacity’.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Justin Fashanu

**Justinus Soni** "**Justin**" **Fashanu** (; 19 February 1961 – 2 May 1998) je was an English agbaboolu-elese ara Ilegeesi to gba boolu larin odun 1978 titi di 1997. Ohun ni egbon John Fashanu.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbábọ́ọ̀lù-ẹlẹ́sẹ̀ ará Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì
ẹ̀ka:àwọn ọmọ Yorùbá
John Fashanu

**John Fashanu** (, ojoibi 18 September 1962) je omo baba ara Naijiria ati omo iya ara Guyana, to gba boolu-elese ati atokun eto telifisan ara Ilegeesi. Ohun ati Justin Fashanu je tegbontaburo.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbá bọ́ọ̀lù-ẹlẹ́sẹ̀ ará Ilẹ̀ Gẹ̃sì
ẹ̀ka:àwọn ọmọ Yorùbá
David Beckham

**David Robert Joseph Beckham**  (; born 2 May 1975) je is an English former professional agbaboolu-elese ara Ilegeesi to ti feyinti.

## Itokasi

ẹ̀ka:àwọn agbábọ́ọ̀lù-ẹlẹ́sẹ̀ ará Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì
ẹ̀ka:àwọn ará Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì
Àlùbọ́sà

**Àlùbọ́sà** jẹ́ irú ohun ọ̀gbìn kan tí orúkọ sáyẹ́nsì rẹ̀ njẹ́ *Allium cepa* (ní èdè Látìnì). Àlùbọ́sà jẹ́ ohun ọ̀gbìn tí  ó ta lẹ́nu yẹ́ríyẹ́rí gẹ́gẹ́ bí àwọn ẹ̀mẹ̀wà rẹ̀ tókù  bíi 


File:ARS red onion.jpg|Gbòǹgbò, ewé àti èsò tó ń dàgbàsókè
File:Onion seed.jpg|Seeds

## Àwọn ìtọ́kasí
ẹ̀ka:àwọn ọ̀gbìn
Josephine Okwuekeleke Tolefe

**Captain Josephine Okwuekeleke Tolefe** tí a bí ní ọjọ́ karùn-ún oṣù kejì ọdún 1931 jẹ́ ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti òṣìṣẹ́bìnrin àkọ́kọ́ tí a fún láṣẹ láti jẹ́ adarí àti ọ̀gágun kejì nínú ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ ológun ilẹ̀ Nàìjíríà. 

## Ìgbésí ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Ọjọ́ karùn-ún oṣù kejì ọdún 1931 ni a bí Josephine ní Ogwashi-Uku tó wà ní apá Gúúsù Aniocha ní ìpínlẹ̀ Delta. 
Ó ṣe ìdánwò fún ìwé-ẹ̀rí ti University of Cambridge ní ọdún 1950. Lẹ́yìn náà ni ó lọ sí ilé-ìwé àwọn agbẹ̀bí Midwives Training College, High Coombe ní Surrey ní United Kingdom. Ó sì jáde ní ilé-ìwé náà bí Nọ́ọ̀sì tí ó forúkọ sílẹ̀ tí ó wà lábẹ́ General Nursing Council fún England àti Wales ní oṣù kẹjọ ọdún 1956. *Central Midwives Board of England* sì gbà á wọlé láti ṣiṣẹ́ ní ọjọ́ kọkànlélọ́gbọ̀n oṣù kejìlá ọdún 1961.

## Iṣẹ́ tó yàn láàyò
Josephine jẹ́ nọ́ọ̀sì akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ àmọ́ ó pinnu láti dára pọ̀ mọ́ ìgbìmọ̀ ológun ti ilẹ̀ Nàìjíríà nítorí ìfẹ́ tó ní sì àwọn obìnrin tí ó wà lára ìgbìmọ̀ ológun ilẹ̀ Britain àti pé ó wùn ún láti jà fún orílẹ̀-èdè rẹ̀.

Lẹ́yìn tí ó dara pọ̀ mọ́ ìgbìmọ̀ náà, wọ́n yàn án sípò ọ̀gágun kejì ní ọdún 1961. Lẹ́yìn ọdún méjì, wọ́n yàn án sípò adarí. 

Bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n gbóríyìn fún, òun àti àwọn obìnrin yòókù tí ó wà ní ìgbìmọ̀ ológun náà ń kojú ìgbèníjà lóríṣiríṣi láti ọ̀dọ̀ àwọn ọkùnrin tí wọ́n jọ ń ṣiṣẹ́ pọ̀. Ní ọjọ́ karùn-ún ọdún 1967, ó gba fi iṣẹ́ sílè fúnra rẹ̀. 
Ní ọdún 2014, arábìnrin náà di olóògbé.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Nahzeem Olúfẹ́mi Mímìkò

**Nahzeem Olúfẹ́mi Mímìkò** tí wọ́n bí ní ọjọ́ Kíní oṣù Karùn ún ọdún 1960, jẹ́ onímọ̀ nípa ètò ẹ̀kọ́ àti alákòóso àgbà tẹ́lẹ̀ rí ilé-ẹ̀kọ́ Yunifásítì Adékúnlé Ajáṣin, tí ó jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ ti Ìpínlẹ̀ Òndó ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ilé-ẹ̀kọ́ àgbà tí àjọ tí United State Transparency International Standard (USTIS) sọ wípé ó wà lára àwọn ilé-ẹ̀kọ́ tó peregedé jùlọ ní ọdún 2014, lásìkò ìṣàkóso Fẹmi Mímìkò. Olúfẹ́mi Mímìkò nìkan ni ó jẹ́ alákòóso àgbà ilé-ẹ̀kọ́ Fásitì tí wọ́n yàn lọ síbi ìjíròrò àpapọ̀ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó wáyé lásìkò ìṣàkòso Ààrẹ Goodluck Ebele Jonathan ní ọdún 2014. Ó gbs ipò àṣẹ alákòóso àgbà ilé-ẹ̀kọ́ Adékúnlé Ajáṣin ní oṣù Kíní ọdún 2010. Ó jẹ́ ọ̀kan lára ọmọ ẹgbẹ́ àjọ African and African-American Studies Associate, at Harvard University, Cambridge, MA, USA. 
## Àwọn Ìtọ́ka sí

ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Dwayne Johnson

**Dwayne Douglas Johnson** (ojoibi May 2, 1972), to tun gbajumo pelu oruko ijaemu re **The Rock**, je osere, olootu, onisowo, ajaemu totifeyinti ati agbaboolu-elese ti Amerika ara Amerika . O je ajaemu fun ile-ise World Wrestling Federation (WWF, loni bi WWE) fun odun mejo ko to di osere. Awon filmu re ti pawo to to  ni Amerika ati  lagbaye, to so di ikan ninu awon osere to pawo filmu julo ni gbogbo igba aye.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Margaret Ekpo

Olóyè**Margaret Ekpo** ni wọ́n bí ní ọjọ́ Kẹtàdínógún oṣù Kẹsàn án ọdún 1914, jẹ́ ajàfẹ́tọ́ àwọn obìnrin olùkérò-jọ,àti olùfilọ́lẹ̀ ìkópa àwọn obìnrin nínú ìṣèlú àkọ́kọ́ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó tún jẹ́ ọ̀kan pàtàkì ati olùdásílẹ̀ ẹgbẹ́ ajìjà-n-gbara àwọn obìnrin tó gbé àsíá ìṣọ̀kan ẹ̀yà orílẹ̀-èdè Nàìjíríà dání. Ó ṣiṣẹ́ ribi ribi pàá pàá jùlọ nínú ìjàngbara òmìnira orílẹ̀-èdè Nàìjíríà kúrò lọ́wọ́ àwọn òyìnbó amúnisìn. Òun ni ó léwájú nínú ìtàpórógan tí ó fa fàákája tó wáyé láàrin sísan owó-orí ọkùnrin àti obìnrin ní ìlú Aba (Aba Women's riot) ní apá Ìlà-Oòrun orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
## Àwọn Ìtọ́ka sí
Didi Akinyelure

**Didi Akinyelure** jẹ́ akọ̀ròyìn orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Britain tí ó ti gba àmì-ẹ̀yẹ lóríṣiríṣi. University of Nottingham ní ó ti kẹ́kọ̀ọ́ jáde lórí Chemical Engineering. Ní oṣù keje ọdún 2016, ó gba àmì-ẹ̀yẹ BBC World News Komla Dumor. Ní ọdún 2016 bákan náà, ó gba àmì-ẹ̀yẹ *Special Excellence Alumni Laureate* ti University of Nottingham. Didi ni wọ́n lò fún ojú *CNBC Africa's live morning show Open Exchange* ti West Africa.

## Ètò-èkó àti iṣẹ́ tó yàn láàyò
Didi jẹ́ akọ̀ròyìn tó ti ní ọ̀pọ̀ ìrírí látàrí iṣẹ́ ṣíṣe rẹ̀ pẹ̀lú ilé-iṣẹ́ ìgbéròyìn jáde lóríṣiríṣi. 
 
Ó ṣatọ́kùn ètò CNBC Europe tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ ‘I.O.T: Powering the Digital Economy’ àti BBC World Service tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ ‘Living on the Edge’. 

Ó ti ṣiṣẹ́ atọ́kùn, olóòtú, àti àtúnkọ ìròyìn lórí rédíò àti tẹlifíṣọ́ọ̀nù fún ìròyìn lórí BBC News lágo mẹ́wàá, BBC World News, BBC World Service, BBC Focus on Africa, BBC Business Daily, BBC Newsday, àti BBC Radio 4. 

Iṣẹ́ rẹ̀ lórí ètò ìṣòwò fún obìnrin wà lára iṣẹ́ tí World Bank yàn fún àmì-ẹ̀yẹ *Women Entrepreneurship reporting category* ni *One World Media* lọ́dún 2018.

Ó ti hàn lórí *Forbes Africa Magazine*, ó sì wà lára àwọn akọ̀ròyìn lóbìnrin tó lọ́lá jù lọ lágbàáyé. 

Ó jẹ́ oníṣòwò ẹ̀rọ ìgbéròyìn jáde látàrí ètò orí afẹ́fẹ́ *A Place in Africa* tó dá sílẹ̀. Ó tún ṣagbátẹrù *REAP*, ètò kan lórí ẹ̀rọ ìgbéròyìn jáde. 
Didi ń ṣiṣẹ́ ribiribi nínú iṣẹ́ tó yàn láàyò gẹ́gẹ́ bíi olóòtú àti adarí ètò láyẹyẹ. Ní oṣù karùn-ún ọdún 2019, ó ṣagbátẹrù ètò ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò pẹ̀lú àwọn èèyàn ńláńlá ní United Nations ní Geneva. Lára àwọn ìgbìmọ̀ aṣèdájọ́ náà ni Dame Wendy Hall,  Nobel Laureate, Prof. Carlo Rubbia àti Prof. Jurgen Schmidhuber. Ní ọdún 2018, ó ṣagbátẹrù ètò ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò lórí United Nations pẹ̀lú Sir Roger Penrose àti Nobel Laureate Jacques Dubochet.

Ó tún jẹ́ olóòtú ètò *Africa CEO forum* àti olóòtú fún ayẹyẹ *Africa CEO awards and gala dinner*. Ó ṣagbátẹrù ètò kan lórí òwò ṣíṣe ní London Business School fún *Africa Summit*, àti *Future Energy Africa exhibition and conference* ní Cape Town, South Africa.
Ó dárí ètò *BBC Africa Debate on Fake News* ní Malawi àti *The BBC Women in Digital Journalism panel* fún ayẹyẹ ọ̀sẹ̀ ìgbéròyìn jáde lórí ayélujára ní ìpínlẹ̀ Èkó. 

Ó tún ṣolóòtú *Africa Summit* fún University of Nottingham, *The Future Energy Exhibition and Conference*, *The West Africa Property Investment Summit*, *The ‘Lagos at 50’ International Conference* àti *The Lagos Kano Economic Summit*. 

Ní oṣù kẹsàn-án ọdún 2017, United Nations pe Didi láti ní ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò pẹ̀lú àwọn èèyàn ní *UN Convention to Combat Desertification* ní Ordos ìlú China.

Didi ti ní ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò pẹ̀lú àwọn olóṣèlú ńláǹlà àti adarí iṣẹ́ lóríṣiríṣi.

Kó tó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìkọ̀ròyìn, ó ti ṣiṣẹ́ ní Barclays Wealth ní ìlú London.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Dénrelé Adémikìtán Ọbasá

**Denrelé Adémikìtàn Ọbasá** (1878-1948), jẹ́ ọmọ bíbí Ilé-Ifẹ̀ àmọ́ tí ó fi Ìlú Èkó ṣe ibùgbé. Ó jẹ́ ọ̀kan pàtàkì nínú àwọn akéwì ilẹ̀ Yorùbá lásìkò ọdún 1920s. Òun ni olóòtú àgba fún ìwé -ìròyìn ọlọ́sọ̀ọ̀sẹ̀, tí ó ń gbé jáde pẹ̀lú èdè orísi méjì, tí ìwé-ìròyìn náà sì jẹ́ ẹkejì irú rẹ̀ tí yóò ma sọ̀ròyìn lédè abínibí. 
## Ìbẹ̀rẹ̀ ayé rẹ̀
Wọ́n bí Dénrelé ní ìlú Ilé-Ifẹ̀, àmọ́ tí ó fi Ìlú Èkó ṣe ibùgbé. Ó fìgbà kan ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí kanlé kanlé ṣáájú kí ó tó kọ́ṣẹ́ ìwé títẹ̀ tí ó sì tún dara pọ̀ mọ́ ilé iṣẹ́ ìtẹ̀wé Paterson Zochonis. Ọbasá padà dá ilé iṣẹ́ ìtẹ̀wé tirẹ̀ sílẹ̀ tí ó pè ní *Ìlàre*. Ilé iṣèẹ́ ìtẹ̀wé rẹ̀ yí ni ó fun ní ànfàní láti tẹ ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ oníyebíye rẹ̀ jáde pẹ̀lú ìrọ̀rùn. Lára àwọn iṣẹ́ rẹ̀ tó lààmì laka ní:
*Àwọn Akéwì (ewì).
## Àwọn Ìtọ́ka sí
Yéwándé Akinọlá

**Yéwándé Akinọlá** tí a bí ní ọdún 1984 jẹ́ onímọ̀ ẹ̀rọ àgbà tó ń ṣiṣẹ́ lórí ìpèsè omi. Ó ń ṣiṣẹ́ fún Laing O'Rourke gẹ́gẹ́ bíi Pricincipal Engineer. Ó sì máa ń ṣolóòtú ètò orí afẹ́fẹ́ kan lórí ìmọ̀ ẹ̀rọ ní Channel 4 àti National Geographic.

## Ètò-èkó rẹ̀
Ọdún 1984 ni a bí Akinọlá sórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó máa ń ya ilé kékeré nígbà tí ó ṣì wà lọ́mọdé. Bàbá rẹ̀ ni J. M Akinola, tí ó jẹ́ *Permanent Secretary* ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà nígbà kan rí. Akinọlá kẹ́kọ̀ọ́ lórí *Engineering Design and Appropriate Technology* ní University of Warwick tí ó parí ní ọdún 2007. Nígbà tí ó ṣì wà ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga, ó jẹ́ mechanical engineer fún Thames Water. Ní ọdún 2007, ilé-iṣẹ́ Arup gbà á síṣẹ́ gẹ́gẹ́ bíi Design Engineer. Nígbà tó ṣì ń ṣiṣẹ́ náà, ó gboyè master's degree ní Cranfield University lọ́dún 2011.

## Iṣẹ́ tó yàn láàyò
Akinọlá ni olùdásílẹ̀ Global Emit Project, tó máa ń kọ́ àwọn ọ̀dọ́ lọ́kùnrin àti lóbìnrin tí ó nífẹ̀ẹ́ sí ìmọ̀ ẹ̀rọ tó sì máa ń tọ́ wọn sọ́nà.

Lọdún 2010, Akinọlá ṣagbátẹrù ètò  *Titanic: The Mission for [[Channel 4]]* àti National Geographic Society. Ní ọdún 2012, ó jẹ́ adájọ́ fún ètò Queen Elizabeth Prize for Engineering Lọ́dún 2012 bákan náà, ó wà lára àwọn tí wọ́n yàn fún *IET Young Woman Engineer of the Year Award*, òun sì ni ó gba àmì-ẹ̀yẹ náà. Ó sì ti jẹ́ olóòtú fún *CBeebies* àti *Yesterday TV*. Akinọlá ti hàn lórí rédíò BBC rí. Ní ọdún 2014, Akinọlá ṣe *Rainwater Harvesting System*.

Ní ọdún 2013, Akinọlá ṣiṣẹ́ pẹ̀lú *Girl Guiding* ní UK láti gba àwọn ọ̀dọ́mọbìnrin níyànjú kí wọ́n jẹ́ onímọ̀ ẹ̀rọ. Wọ́n ṣàfihàn Akinọlá nínú ìkéde "Designed to Inspire" ti Royal Academy of Engineering. Wọ́n tún ṣàfihàn rẹ̀ nínú ìkéde "Create The Future" ti QEPrize lọ́dún 2014. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn tí wọ́n pè láti sọ̀rọ̀ ní ayẹyẹ ti Ada Lovelace lọ́dún 2016. Wọ́n ṣàfihàn rẹ̀ nínú ìkéde "Portrait of an Engineer" ti Institution of Engineering and Technology lọ́dún 2017.

## Ààtò àwọn àmì-ẹ̀yẹ tó ti gbà
1998 - Nigerian National Mathematics Award

2009 - UK’s Society of Public Health Engineers Award for Young Rising Star

2012 - Exceptional Achiever Award by the Association for Black Engineers (AFBE-UK)

2012 - Young Woman Engineer of the Year from the IET

2013 - Management Today’s top 35 women under 35

2014 - PRECIOUS Award for Outstanding Woman in STEM

## Àwọn Ìtọ́kasí
Oluwatoyosi Ogunseye

**Olúwatóyọ̀sí Ògúnṣẹ̀yẹ** tí í ṣe ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà jẹ́ akọ̀ròyìn, aṣàtúnkọ àti àyẹ̀wò àkọsílẹ̀, àti adarí iṣẹ́ tó rí sí èdè ti West Africa ní *BBC World Service*. Ó jẹ́ aṣàtúnkọ ìwé-ìròyìn  *[[The Punch|The Punch Newspaper]]* nígbà kan rí. Ó tún jẹ́ ọ̀kan lára àwọn *Mandela Washington Fellow*.

## Ìgbésí ayé àti ètò-èkó rẹ̀
Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ni a bí Ògúnṣẹ̀yẹ sí, sí ẹ̀yà Yorùbá. University of Lagos ni ó ti gboyè Bachelor's degree nínú Biochemistry, lẹ́yìn náà ni ó gboyè Post-graduate diploma nínú Print Journalism ní Nigerian Institute of Journalism. Ní ọdún 2010, ó gboyè masters degree nínú Media and Communications ní Pan-Atlantic University. Lọ́wọ́lọ́wọ́, ó ń kẹ́kọ̀ọ́ ní University of Leicester, United Kingdom láti gboyè PhD nínú Politics and International Relations.

## Iṣẹ́ tó yàn láàyò
Ògúnṣẹ̀yẹ bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ akọ̀ròyìn látìgbà tó jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ ọlọ́dún kejì ní University of Lagos tó ń kẹ́kọ̀ọ́ nípa Biochemistry. Musa Egbemana ló tọ sọ́nà bí wọ́n ṣe ń ṣàkọsílẹ̀ ìròyìn àti àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ní University of Lagos tí wọ́n máa ṣàgbéjáde lórí ìwé-ìròyìn *[[The Sun (Nigeria)|The Sun Newspaper]]* nígbà tí Femi Adesina jẹ́ aṣàtúnkọ ìròyìn ní ọdún 2004. Lẹ́yìn náà ni ó lọ sí *News Star Newspaper* gẹ́gẹ́ bíi senior correspondent ní ọdún 2007. Ní ọdún 2009, ó dára pọ̀ mọ́ *[[The Punch|The Punch Newspaper]]* gẹ́gẹ́ bíi olùrànlọ́wọ́ aṣàtúnkọ ìròyìn àti ìròyìn lórí òṣèlú títí di ọdún 2012. Tóyọ̀sí ti jẹ́ akọ̀ròyìn láti ọdún 2006 kí ó tó di aṣàtúnkọ ìròyìn. Ó ṣiṣẹ́ fún Sunday Punch gẹ́gẹ́ bíi aṣàtúnkọ ìròyìn àti senior correspondent tó ń ṣiṣẹ́ lórí ìwà ọ̀bàyéjẹ́ nílẹ̀ wa àti lágbàáyé. Tóyọ̀sí ni aṣàtúnkọ ìròyìn àkọ́kọ́ tó jẹ́ obìnrin àti ẹni tó kéré jù lọ ní *The Punch Newspaper*.

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀
Ògúnṣẹ̀yẹ ti gba àmì-ẹ̀yẹ lóríṣiríṣi tó ń lọ bíi márùn-úndínlọ́gbọ̀n. Díẹ̀ lára àwọn àmì-ẹ̀yẹ náà ni: * CNN Multichoice African Journalists of the year* ní ọdún 2011 àti 2013, *Nigerian Academy of Science Journalists of the year* ní ọdún 2013, *The Future Awards* ní ọdún 2013, *Child Friendly Reporter of the year* 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Omotunde Adebowale

**Omotunde Adebowale David** tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ jẹ́ Lolo 1, ó jẹ́ òṣèré àti agbóhùnsáfẹ́fẹ́ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun sì ní atọkun ètò Oga Madam lórí *Wazobia Fm 94.1*.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Omotunde lọ sí ilé ẹ̀kọ́ tí *Ijebu-Ode Anglican Girls Secondary School*. Ó kà ìwé imọ òfin ni ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Lagos State University.

## Iṣẹ́
Ọmọ́túndé bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ gẹ́gẹ́ bíi agbẹjọ́rò ní ọdún 2000. Ó ṣiṣẹ́  ní ilé-iṣẹ́ òfin títí di ọdún 2004 tí ó wá padà wá di agbóhùnsáfẹ́fẹ́. 

Omotunde máa ń kópa nínú eré fíìmù ṣíṣe pàápàá ti èdè òyìnbó àti Yorùbá.

Ó kópa nínú eré Jenifa's Diary, ní ibi tí ó ti ṣe Adaku. 

Ó kọ́kọ́ sọ̀rọ̀ lórí afẹ́fẹ́ gẹgẹ bí agbóhùnsáfẹ́fẹ́ ní ìgbà tó dára pọ̀ mo Metro Fm. Ó padà wá dára pọ̀ mọ́ Wazobia Fm kí ó tó kúrò ní ọdún 2019 lẹ́yìn tí ó ti ló kọjá ọdún mọkànlá  pelu wọn. 

Omotunde ṣe ère àkọ́kọ́ títí ẹ jáde ní ọdún 2020, èyí tí ó pè àkọ́ri rẹ ni When Love is not Enough. Okiki Afolayan ni ó dárí ère na.  

Ó gbà orúkọ inagi rẹ ní ori ètò kàn nínú ètò kan tí ó ti ń ṣe atọkun. Ó sọ fún àwọn ẹ̀yán kí wọn fún òun ní orúkọ inagi, nínú orúkọ tí àwọn èèyàn fún, nibẹ ní o ti wa mú Lolo 1.

Ní oṣù keje ọdún 2017, La Mode magazine fi ṣe ojú ìwé àkọ́kọ́ wọn.

## Ẹ̀ya Ara Ìwé Ìròhìn
Ìwé ìròhìn La Mode tí ó kẹhìn jẹ́ ikọja pẹ̀lú Chika Ike, ṣùgbọ́n ọ̀ran lọ́wọ́lọ́wọ́ yìí pàápàá gbóná! Ọ̀rọ̀ tuntun yìí jẹ́ gbogbo nípa ẹwà, agbára, àti àwọn ìgun àti àwọn ẹ̀yà ara ẹ̀rọ̀ ìṣòwò njagun Temi Aboderin-Alao àti ènìyàn rédíò Omotunde Adebowale David tí a ń pè ní Lolo1.
## Ẹ̀bùn
Ọmọtunde gba Ẹ̀bùn agbóhùnsáfẹ́fẹ́ tó táyọ̀ jùlọ ní Ẹ̀kọ́ láti ọwọ́ *Nigerian Broadcasters Merit Awards*.

## Ayé rẹ̀
Ọmọtunde jẹ́ ìyá ọmọ mẹ́rin, ọkùnrin mẹ́ta àti obìnrin kan. Kò sí pẹ̀lú ọkọ rẹ̀ mọ́.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Ire Aderinokun

**Ire Adérìnókùn** tí í ṣe ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà jẹ́ front end developer àti Google developer expert. Òun ni obìnrin àkọ́kọ́ nílẹ̀ Nàìjíríà tí ó jẹ́ Google Developer Expert.

## Ìgbésí ayé àti ètò-èkó rẹ̀
Ire wá láti ìpínlẹ̀ Ògùn lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. A bí sínú ìdílé Tayo àti Mrs. Olunfunlola Aderinokun.

Lẹ́yìn tó gba ìwé-ẹ̀rí ònípele àkọ́kọ́ lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ó lọ sí University of Bristol níbi tó ti gboyè Bachelors degree nínú Experimental Psychology. Nígbà tó ń kẹ́kọ̀ọ́ láti gboyè masters degree nínú Law ní University of Bristol, Ìfẹ́ tó ní sí Computer Science ló mu lọ sí Codeacademy.

Ire jẹ́ frontend developer àti user interface designer. Ire dá blog tí rẹ̀ sílẹ̀ lọ́dún 2015 tí ó pè ní *bitsofcode*, ibẹ̀ ló ti ń dá àwọn èèyàn tó nífẹ̀ẹ́ sí ìmọ̀ kọ̀m̀pútà lẹ́kọ̀ọ́.

## Iṣẹ́ tó yàn láàyò
Ire jẹ́ Google Developer Expert tó ń ṣiṣẹ́ lórí front-end technologies HTML, CSS, àti Javascript. Ire tún jẹ́ òǹkọ̀wé ní TechCabal. 

Ó ṣàmúwáyé ètò *Frontstack*, fún front-end engineering ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ó sì tún bẹ̀rẹ̀ ètò scholarship kékeré kan láti fi rán àwọn obìnrin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà kí wọ́n le lọ fún Udacity Nanodegree ní ẹ̀ka tó ní ṣe pẹ̀lú technology tó wùn wọ́n. Ó tún jẹ́ ọ̀kan lára olùdásílẹ̀ àti igbákejì ààrẹ fún *Engineering of BuyCoins*.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Sugar Ray Robinson

**Sugar Ray Robinson** (orúkọ àbísọ **Walker Smith Jr.**; May 3, 1921 – April 12, 1989) jẹ́ oníṣẹ́ ìjàẹ̀sẹ́ ará Amẹ́ríkà to jìjàdù láti ọdún 1940 di 1965. Idú tí Robinson ta nínú àwọn ẹ̀ka welterweight àti middleweight mú kí àwọn oniròyìn eréìdárayá ó dá ìtòsípò tó ún jẹ́ "pound for pound" (ẹ̀sẹ́ sí ẹ̀sẹ́), níbi tí wọ́n ti ṣe ìwéra àwọn ajaẹ̀sẹ́ sí ara wọn láìkàsí ẹ̀ka agbára wọn. Wọ́n fi ọrúkọ rẹ̀ sí inú Ilé Olọ́kìkí Ìjaẹ̀ṣẹ́ Àgbáyé ní 1990. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ènìyàn ní wọ́n gba Robinson gẹ́gẹ́bí ajaẹ̀sẹ́ ẹnínlá tó lókìkí jùlọ ní gbogbo ìgba ayé, bẹ́ ẹ̀ sì ni ní ọdún 2002, iwé-ìroyìn *The Ring* fi Robinson sí ipò kínní nínú àtòjọ tí wọ́n ṣe fún "80 Best Fighters of the Last 80 Years" (Àwọn Ajaẹ̀sẹ́ Adárajùlọ 80 ti ọdún 80 Tókọjá).

## Itokasi

ẹ̀ka:Àwọn ajẹ̀sẹ́ ará Amẹ́ríkà
Funke Egbemode

**Funke Egbemode** tí í ṣe ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà jẹ́ akọ̀ròyìn, olùdarí àti aṣàtúnkọ àgbà fún Daily Telegraph Publishing Ltd. 
Òun sì ni ààrẹ  àná fún*Nigerian Guild of Editors*.

## Ìgbésí ayé àti ètò-èkó rẹ̀
Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun ni a bí Funke sí. Ó bẹ̀rẹ̀ ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní *Baptist Practising Primary School*, ní Iwo ní ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun. Ó sì tún lọ sí *Baptist Girls High School* ní ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun bákan náà. Ó gboyè Bachelor’s degree ní Obafemi Awolowo University tó wà ní Ilé-Ifẹ̀ àti post-graduate diploma nínú *Journalism* ní *Nigeria Institute of Journalism* tó wà ní ìpínlẹ̀ Èkó. 

## Iṣẹ́ rẹ̀
Funke bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tó yàn láàyò gẹ́gẹ́ bíi akọ̀wé ní *Prime People magazine*. Ó dara pọ̀ mọ́ *Punch Newspapers* lọ́dún 1993 títí wọ 2000, nígbà tí wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bíi aṣàtúnkọ fún *The Post Express on Saturday*. Látìgbà náà ló ti jẹ́ aṣàtúnkọ fún ìwé-ìròyìn *ThisDay* àti *Saturday Independent*. Ó jẹ́ aṣàtúnkọ fún ìwé-ìròyìn *Sunday Sun* nígbà kan rí.
Funke jẹ́ akọ̀ròyìn, olùdarí àti aṣàtúnkọ àgbà fún Daily Telegraph Publishing Ltd.
Ní ọdún 2006, United States Information Service (USIS) yàn án láti ṣiṣẹ́ lórí *U.S. mid-term elections* lọ́dún náà. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ ẹgbẹ́ *Federal Radio Corporation of Nigeria (FRCN)*.
Funke Egbemode tó jẹ́ ààrẹ Nigeria Guild of Editors (NGE) ni *Commissioner for Information and Civil Orientation* ní ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá
Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Dick Tiger

**Dick Tiger** (orúkọ àbísọ **Richard Ihetu**; August 14, 1929 &ndash; December 14, 1971) jẹ́ ajẹ̀sẹ́ tó gba World Middleweight àti World Light Heavyweight Championships. 

Tiger kó lọ sí Liverpool, ní Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì láti lọ ṣiṣẹ́ ìjẹ̀sẹ́, àt'ibẹ̀ ló ti kó lọ sí Amẹ́ríkà.

Wọ́n fi orúkọ Tiger sínú Ilé Olókìkí Ìjẹ̀sẹ́ Àgbáyé ní 1991. Ìwé-ìròyìn *The Ring* pèé ní Fighter of the Year (Ajẹ̀sẹ́ Ọdún) ní 1962 àti 1965, bẹ́ẹ̀sìni Boxing Writers Association of America (Ẹgbẹ́ Oníròyìn Ìjẹ̀sẹ́ Amẹ́ríkà) pèé ní Fighter of the Year (Ajẹ̀sẹ́ Ọdún) ní 1962 àti 1966. Ní 2002, Ìwé-ìròyìn *The Ring* dìbò fún Tiger ní ipò 31k bíi ajẹ̀sẹ́ olókìkí jùlọ lágbàáyé.

Tiger jẹ́ ọmọ ẹ̀yà Ígbò, ó sì jà bíi sójà fún Biafra nígbà Ogun Abẹ́lé Nàìjíríà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ajẹ̀sẹ́ ará Nàìjíríà
Katherine Jackson

**Katherine Esther Jackson** (née **Scruse**, orúkọ àbísọ **Kattie B. Screws**; May 4, 1930) ni ìyá-àgbà ìdílé Jackson. Òhun ni ìyá Michael àti Janet Jackson àti àwọn ẹ̀gbọ́n wọn.

## Itokasi

ẹ̀ka:àwọn ará Amẹ́ríkà
Joe Jackson

**Joseph Walter Jackson** (July 26, 1928 – June 27, 2018) je monija olorin ara Amerika ati baba-agba idile Jackson, Ohun ni baba Michael ati Janet Jackson. Won fi oruko re sinu Ile awon Olokiki Rhythm and Blues ni 2014.

## Itokasi

ẹ̀ka:àwọn ará Amẹ́ríkà
Oleta Adams

**Oleta Adams** (ojoibi May 4, 1953) jẹ̀ akọrin ẹ̀mí àti  àti atẹdùùrù ará Amẹ́ríkà tó gbajúmọ̀ fún agbára ohùn rẹ̀.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayẹ́ rẹ̀
Adams tí wón bí gẹ́gẹ́ bí ọmọbìnrin si ajíhìnrere, ti o si dàgbà sí gbígbọ́ orin ẹ̀mí. Nígbà tí o dàgbà, awọn ẹbí rẹ̀ kólọ sí Yakima, Washington. Ó bẹ̀rē orin kíkọ ni sọ́ọ́sì.

Kí ó tó rí ànfàní láti kọ orin rẹ, Adams fojú winá ọ̀pọ̀lọpọ̀ kíkọ̀sílẹ̀. Ni ọdún 1970s, ó ko lọ si Los Angeles, California, níbi tí o ti o se  rẹ́kọ́dù.

Pẹ̀lú àmọ̀ràn olùkọ́ rẹ, Lee Farrell, o kó lọ si Kansas City, Missouri, níbi tí o tí se awọn oríṣiríṣi kikọ orin ni ibi ipejopo.

## Ìgbésí ayé rẹ
Ní ọdún 1994, Adams fẹ́ ònílù tí orúko rè njé John Cushon ni Methodist church ti o wa ni Kansas. Wọ́n pàdé ní ọdún 1980 nígbà tí wón jo n se rẹ́kọ́dù fun Adams.

## Awards and nominations

## Itokasi

ẹ̀ka:Àwọn akọrin ará Amẹ́ríkà
Juan Martín del Potro

**Juan Martín del Potro Lucas** () (ọjọ́ìbí 23 September 1988), tàbí *Delpo* (), jẹ́ agbá tẹ́nìs ará Argentina tó wà ní ipò No. 122 lágbàyé ní tẹ́nìs àwọn ọkùnrin ẹnìkan Association of Tennis Professionals (ATP).

Àṣeyọrí rẹ̀ tó tọ́bi jùlọ ṣẹlẹ̀ nígbà tó gba ife-ẹ̀yẹ Open Amẹ́ríkà 2009 nígbà tó borí Rafael Nadal ní semifinal àti Roger Federer ní final. Òhun ni ẹni àkọ́kọ́ tó borí Federer àti Nadal nínú ìdíje grand slam kannáà àti ẹnìkan soso lẹ́yìn àwọn tí a mọ̀ sí *Big Four* (Roger Federer, Rafael Nadal, Novak Djokovic àti Andy Murray), tọ́ gba ife-ẹ̀yẹ grand slam láàrin Open Fránsì 2005 àti Open Amẹ́ríkà 2013. Òhun náà tún ni ará Argentina kejì tó gba ife-ẹ̀yẹ Open Amẹ́ríkà nígbà Open Era.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ayọrí Open Amẹ́ríkà
Bianca Andreescu

**Bianca Vanessa Andreescu** (; ọjọ́ìbí June 16, 2000) ni agbá tẹ́nìs ará Kánádà. Ipò rẹ̀ lágbààyé tó gajùlọ ni No. 4, òhun ni ará Kánádà tí ipò rẹ̀ gajùlọ láti ìbẹ̀rẹ̀ àjọ Women's Tennis Association (WTA). Andreescu gba ife-ẹ̀yẹ Open Amẹ́ríkà 2019 àti ife-ẹ̀yẹ Open Kánádà 2019 nígbà tó borí Serena Williams ní ìparí ìdíje mẹ́jẹ́èjì.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ayọrí Open Amẹ́ríkà
Sofia Kenin

**Sofia Anna Kenin** (pẹ̀lú ìnagijẹ **Sonya**,  ; ọjọ́ìbí November 14, 1998) ni agbá tẹ́nìs ará Amẹ́ríkà. Ipò rẹ̀ tógajùlọ láàgbáyé àjọ Women's Tennis Association (WTA) ni No. 4. Kenin gba ife-ẹ̀yẹ Open Australi 2020 nígbà tó borí Garbine Muguruza ní ìparí ìdúje náà, èyì sọ ọ́ di ọ̀dọ́mọdé kékeré jùlọ ará Amẹ́ríkà tó gba ìdíje Grand Slam àwọn ọbìnrin ẹnìkan lẹ́yìn Serena Williams ní 2002. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ayọrí Open Austrálíà
Jeļena Ostapenko

**Jeļena Ostapenko** (ọjọ́ìbí 8 June 1997), wọ́n tún mọ̀ọ́ bíi **Aļona Ostapenko**, ni agbá tẹ́nìs ará Latvia. Ipò WTA rẹ̀ láàgbáyé tó gajùlọ ni No. 5 nínú àwọn ìdíje ẹnìkan tó dé bẹ̀ ní 19 March 2018, àti No. 17 nínú àwọn ìdíje ẹnimẹ́jì, tó dé bẹ̀ ní 2 March 2020. Ostapenko gba ife-ẹ̀yẹ Open Fránsì odun 2017 nígbà tó bori Simona Halep ní ìparí.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ayọrí Open Fránsì
Omijé

**Omijé** jẹ́ omí kan tó mọ́ kangá tó.ma ń sun jáde láti inú ibùsun kan tó wà nínú ihò ojú.A lè ṣalábàápàdé omi yí ní ara gbogbo ẹranko afọ́nọlọ́nú tókù yàtọ̀ ewúrẹ́ àti ehoro
## Kókó iṣẹ́ omijé
#Fífọ ìdọ̀tí inú ojú,
#Ó ń jẹ́ kí ojú ó lè yí kiri pẹ̀lú ìrọ̀rùn,
#Ó sì ń jẹ́ kí àwọn ọmọ ogun ara ó jí pépé si.
#Ó ma ń jáde látàrí ìmòsí-lára tàbí bí ìṣẹ̀lẹ̀ bá ṣe ṣẹ̀ dí ara. Yálà ní ìlànà ìdùnú ni tàbí ìbànújẹ́.  
Ọmọnìyàn nìkan ni ó ma ń fi ìmọ̀sí-lára rẹ̀ hàn pẹ́lú sísun omijé lójú nígbà ayọ tàbí ìbànújẹ́. Omijé tún jẹ́ àmì kan pàtàkì láàrin àwọn ọmọ ènìyàn, pàá pàá jùlọ ẹkún sísun.  Sísun ẹkún nígbà tí inú ènìyàn bá bàjé jẹ́ ọ̀nà láti sún àwọn homonu ìdààmú tí ó ti rọ́jọ sí ara jáde pẹ̀lú ẹkún.

## Àwọn Ìtọ́ka sí

Ẹ̀ka:omi ara
Lynn Whitfield

**Lynn Whitfield** (*orúkọ ìdílé* **Butler-Smith**; ọjọ́ìbí February 8, 1953) ni òṣeré àti olóòtú ará Amẹ́ríkà. Whitfield bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìṣeré rẹ̀ ní orí tẹlifísàn àti tíátà, kó tó bẹ̀rẹ̀ sí ní seré nínú fílmù.  Ó gba Ẹ̀bùn Primetime Emmy kan, wọ́n sì pè é lórúkọ fún Ẹ̀bùn Golden Globe fún idọ́n rẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi Josephine Baker nínú eré dírámà tẹlifísàn *The Josephine Baker Story* (1991).

Whitfield ti kópa nínú àwọn fílmù bíi *[[A Thin Line Between Love and Hate]]* (1996), *Gone Fishin*' (1997), *[[Eve's Bayou]]* (1997), *Stepmom* (1998),  *Head of State* (2003), *Madea's Family Reunion* (2006) àti *The Women* (2008). Ní 2016, bẹ̀rẹ̀ síní seré bíi Lady Mae Greenleaf nínú dírámà eré tẹlifísàn Oprah Winfrey Network tó únjẹ́ *[[Greenleaf (TV series)|Greenleaf]]*. Whitfield ti gba Ẹ̀bùn NAACP mẹ́je.

## Awon Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Amẹ́ríkà
Jim Hanks

**James Mathew** "**Jim**" **Hanks** (June 15, 1961) je osere ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Antonio Fargas

**Antonio Juan Fargas** (ọjọ́ìbí August 14, 1946) ni òṣeré ará Amẹ́ríkà tó gbajúmọ̀ fún àwọn ìṣeré rẹ̀ nínú àwọn fílmu blaxploitation ní ìgbà 1970, àti fún ìṣeré rẹ̀ bíi Huggy Bear nínú eré tẹlifísàn ìgbà 1970 *Starsky & Hutch*.

## Ìgbà èwe
Wọ́n bí Fargas ní Ìlú New York sí Mildred (orúkọ ìdílé Bailey) àti Manuel Fargas; ó jẹ́ ìkan nínú àwọn ọmọ 11. Bàbá rẹ̀ wá láti Puerto Rico sí Ìlú New York fún iṣẹ́. Ìyá rẹ̀ wá láti Trinidad àti Tobago. Ó dàgbà ní àdúgbò Spanish Harlem, New York, Fargas parí ní ilé-ẹ̀kọ́ Fashion Industries High School ní 1965.

## Iṣẹ́ eré
Ìṣeré Fargas bẹ̀rẹ̀ nínú fílmù kọ́mẹ́dì *Putney Swope* (1969). Lẹ̀yìn náà ló kópa nínú àwọn fílmù blaxploitation ìgbà 1970s, bíi *[[Across 110th Street]]* (1972) àti *[[Foxy Brown (film)|Foxy Brown]]* (1974).

## Ìgbésíayé
Ọmọ ọkùnrin Fargas Justin Fargas, tó parí ní University of Southern California jẹ́ agbábọ́ọ̀lù NFL tẹ́lẹ̀ fún ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù Oakland Raiders.

## Ìtọ́kasí

ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Amẹ́ríkà
Ben Chijoke (TY)

**Ben Chijioke** tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ **Ty** ni Wọ́n bí ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù karùn-ún ọdún 1972, tí ó sìn ṣaláìsí lọ́jọ́ keje oṣù karùn-ún ọdún 2020 (17 August 1972 – 7 May 2020), jẹ́ olórin tàkasúfèé lórílẹ̀-èdè Gẹ̀ẹ́sì, ṣùgbọ́n tí ó jẹ́ ọmọ bíbí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà]]. Ó ṣe àwo orin tí ó pe àkọlé rẹ̀ ní *[[Awkward (album)|Awkward]]* lodun 2001, bẹ́ẹ̀ ni ó ṣe àwo orin mìíràn tí ó pè ní *[[Upwards (album)|Upwards]]* lọ́dún 2004, *[[Closer (Ty album)|Closer]]* lọ́dún 2006, *[[Special Kind of Fool]]* lọ́dún 2010
àti *A Work of Heart* lọ́dún 2018. Wọ́n yàn àwo orin *Upwards* fún Àmìn-ẹ̀yẹ Mercury Prize. Ty tí bá àwọn gbajúmọ̀ olórin bii Shortee Blitz,  Drew Horley, àti Tony Allen. ṣe àjọṣe pọ̀ àwo. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ọba Ọlátẹ́rù Ọlágbègí II

Ọba **Ọlátẹ́rù Ọlágbègí II**, tí wọ́n bí ní oṣù kẹjọ ọdún 1910, tí ó sìn di olóògbé lọ́dún 1998 (August 1910 - 1998) jẹ́ Ọba Ọlọ́wọ̀ ti ìlú Ọ̀wọ̀ nílẹ̀ Yorùbá, Ọ̀wọ̀ jẹ́ olú ìlú àtijó fún apá ìlà Òòrùn ilẹ̀ Yorùbá lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà.

Wọ́n yàn án sípò Ọba ọ̀lọ́wọ̀ tìlú Ọ̀wọ̀ lọ́dún 1941, ó jọba fún ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n gbáko kí Wọ́n tórọ̀ ọ́ loyè nítorí ìjà òṣèlú láàárín Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀ àti Samuel Ládòkè Akíntọ́lá tí ẹgbẹ́ òṣèlú Action Group. Ó lọ sìmgbà lẹ́yìn náà lẹ́yìn odi láti ìgbà náà. Ààfin rẹ̀ ni Awólọ́wọ̀ àti àwọn sọ̀ǹgbè rẹ̀ tí dá ẹgbẹ́ òṣèlú Action Group sílẹ̀ lọ́dún 1950, ṣùgbọ́n nígbà tí ìjà náà bẹ̀rẹ̀ lọ́dún 1960, Ọba Ọlátẹ́rù gbé lẹ́yìn Akíntọ́lá. 

Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé fífi í jọba fa èhónú láàárín ìlú, ṣùgbọ́n wọ́n kòrí I rọ̀ lóyè àfi ìgbà tí àwọn ológun gba ìjọba lọ́dún 1966,ànfàní yìí ni àwọn ará ìlú kan lò nígbà náà láti gbé á wojú rẹ̀, tí wọn sìn dá wàhálà sílẹ̀ ní ìlú, nítorí wàhálà yìí ni ìjọba ológun ìgbà náà fi rọ̀ ọ́ lóyè, tí Wọ́n sìn lé e kúrò ní ìlú lọ́dún 1966. Ṣùgbọ́n lẹ́yìn ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n, Wọ́n tún fi í sípò ọba padà nílùú Ọ̀wọ̀. 

Wọ́n dá padà sípò ọba lọ́dún 1993 nígbà tí ọba tí ó jẹ lẹ́yìn rẹ̀ wàjà.

Wọ́n dá a lọ́lá lọ́jọ́ ibi Ààrẹbìnrin tí orílẹ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì lọ́dún. 

Ọba Ọlátẹ́rù wàjà lọ́dún 1998,ọmọ rẹ̀,Fọlágbadé Ọlátẹ́rù Ọlágbẹ́gi III ní o sìn gorí ìtẹ́ rẹ̀ lẹ́yìn ìgbà náà.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọba àti ìjòyè ní Nàìjíríà
Little Richard

**Richard Wayne Penniman** (December 5, 1932 &ndash; May 9, 2020), tó gbajúmọ̀ pẹ̀lú orúkọ ìnagijẹ **Little Richard**, jẹ́ akọrin, akọ̀wé-orin, àti olórin ará Amẹ́ríkà. Gẹ́gẹ́ bíi ènìyàn pàtàkì nínú orin alásìkí, àwọn iṣẹ́ orin Richard bẹ̀rẹ̀ ní ìgbà àrin àwọn ọdún 1950, nígbà tí agbára orin àti ìdán orin rẹ̀ ṣe ìpilẹ̀sẹ̀ fún orin rock and roll, nítoríẹ́ ni wọ́n ṣe pè é ní *The Originator, The Emancipator, The Architect of Rock and Roll.* A dáa mọ̀ fún bó ṣe ún tẹ pianó kíákíá àti fún ohùn rẹ̀ to da bíi pé ó há, orin Richard tún kópa nínú ìdásílẹ̀ àwon irú orin alásìkí míràn bíi soul àti funk. Ó nípa pàtàki lórí àwọn akọrin àti olórin káàkiri orísi irú orin láti rọ́ọ̀kì dé hip hop, bẹ́è sì ni orin rẹ̀ kópa lórí bí rhythm and blues ṣe dà lọ́jọ́ọwájú.

"Tutti Frutti" (1955), àti "Long Tall Sally" (1956) ni méjì nínú àwọn orin Richard tó gbajúmọ̀ jùlọ. 

## Ìtọ́kasí

ẹ̀ka:Àwọn olórin ará Amẹ́ríkà
Àwọn ọmọ Nàìjíríà Amẹ́ríkà

**Àwọn ọmọ Nàìjíríà Amẹ́ríkà** (*Nigerian Americans*) ní àwọn ará Amẹ́ríkà tí wọ́n ní ìbátan mọ́ ará Nàìjíríà. Ìdíye tí *American Community Survey* ṣe ní ọdún 2016 sọ pé àwọn ará ìlẹ̀ Amẹ́ríkà tí wọ́n pe ara wọn ní ọmọ Nàìjíríà tó 380,785. Nínú wọn, àwọn 277,027 ni wọ́n bí ní Nàìjíríà.

Nigeria is both the most populous country in Africa—190.8 million as of 2018—and the African country of origin with the most migrants in the United States, as of 2013.

## Àwọn ìtọ́kasí
Enugwu Ukwu

**Enugwu Ukwu** (English: *on top of a high hill*) ni ìlú kan ní Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Njikoka ní Ìpínlẹ̀ Anambra, Nàìjíríà.

ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Nàìjíríà
Pittsburgh

**Pittsburgh** ( ) ni ìlú kan ní Ìpínlẹ̀ Pennsylvania ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, àti ìbùjóòkó ìjọba ìbílẹ̀ Allegheny County. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà
Ìmọ̀ àjàkálẹ̀-àrùn

**Ìmọ̀ àjàkálẹ̀-àrùn** ni ẹ̀kọ́ àti ọ̀nà ìgbékalẹ̀ àti ìgbéyẹ̀wò bí àrùn ṣe ń tàn kálẹ̀ láàrín àwọn ènìyàn. Ó tún jẹ́ ọ̀nà (ìwádìí àrùn), àti ohun ń fa àjàkálẹ̀ àrùn.
Ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ilé-iṣẹ́ ìjọba tó ń mójútó ìbẹ́sílẹ̀ àjákálẹ̀-àrùn ni Nigeria Centre for Disease Control.

## Itokasi

ẹ̀ka:Ìmọ̀ àjákálẹ̀-àrùn
Yunifásítì Kòlúmbíà

**Yunifásítì Kòlúḿbíà** (bákan náà bíi **Kòlúḿbíà**, àti fún Ìṣẹ̀dálẹ̀ *Columbia University "City of New York"*) èyí tí í ṣe yunifásítì aṣèwadìí aládàníi Ivy League ní New York City. Wọ́n dá a sílẹ̀ ní ọdún 1754 lórí ilẹ̀ Trinity Church ní Manhattan, Kòlúḿbíà ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga tó pẹ́ jùlọ ní ìpínlẹ̀ New York àti èyí tó pẹ́ jùlọ ẹlẹ́ẹ̀karùn-ún ní Amẹ́ríkà.

## Ìtọ́kasí

ẹ̀ka:Àwọn yunifásítì ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Yunifásítì ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà