Deborah Ajakaiye

A bí **Deborah Enilo Ajakaiye** ní ọdún 1940 ní Ìpínlẹ̀ Plateau ní Apá Àríwá Nàìjíríà,   ó sì jẹ́ onímọ̀ nípa awọn òun ilẹ̀ Nàìjíríà . Òun ni obìnrin àkọ́kọ́ tí ó jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ìmọ̀ físíìsì ní Áfíríkà ti iṣẹ́ rẹ̀ nínú ìmọ̀ físíìsì si kó ipa pàtàkì nínú ètò iwakusa ní Nàìjíríà. 

## Ìgbésí ayé àti ìbẹ̀rẹ̀ Èkó
A bí Ajakaiye ní ọdún 1940 ní ìlú Jos, tí ń ṣe olú ìlú Plateau State ní agbègbè àríwá Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọmọ karùn-ún nínú ọmọ mẹ́fà. Àwọn òbí rẹ̀ gbàgbọ́ nínú ẹ̀kọ́ tó péye laarin akọ àti abo, lèyí tí ó jẹ́ kí wọ́n pín iṣẹ́ ilé fún àwọn ọmọ ọkùnrin àti obìnrin wọn bakanna. Ní ọdún 1962, ó jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ ní Yunifásítì Ibadan pẹ̀lú ìwé ẹ̀rí nínú físíìsì. Ó gba ìwé ẹ̀rí master ní Yunifásítì Birmingham ní England, ní ọdún 1970 ó gba ìwé ẹ̀rí Ph.D. rẹ̀ nínú físíìsì láti Ahmadu Bello University ní Nàìjíríà. Ní ìbèrèpèpè, Ajakaiye nífẹ̀ẹ́ sí ìmọ̀ ìṣirò, ó sọ pé òun yàn láti lépa imo físíìsì to níse pelu awon òrá tí ń bẹ ni ilẹ̀ nítorí pé òun gbàgbọ́ pé ó lè ran orílẹ̀-èdè òun lọ́wọ́. 

Ajakaiye lọ sí ìpàdé àpérò àgbáyé kejì ti àwọn obìnrin onímọ̀ ẹ̀rọ àti onímọ̀ sáyẹ́ǹsì tí wọ́n ṣe ní Cambridge ní ọdún 1967. Àwòrán rẹ̀ níbi àsè àpérò náà, pẹ̀lú onímọ̀ físíìsì ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà Ebun Adegbohungbe, ni a tẹ̀ jáde nínú ìròyìn *The Woman Engineer* ti ìpàdé náà ní oṣù Keje ọdún 1967.  Ní ọdún 1971, ó sọ̀rọ̀ ní ìpàdé ICWES kẹta ní Turin, tí ó si fúnni ní ìwé lórí àwọn obìnrin onímọ̀ sáyẹ́ǹsì àti onímọ̀ ẹ̀rọ ní Nàìjíríà, lèyí ti ó sì pín ìtàkùn kanna pẹ̀lú Letitia Obeng àti Grace Hopper . 

## Iṣẹ́ ọwọ́
Ajakaiye di obìnrin àkọ́kọ́ tó jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ìmọ̀ físíìsì ní Áfíríkà ní ọdún 1980.  Ó ti kọ́ni ní Yunifásítì Ahmadu Bello àti Yunifásítì Jos, ó sì ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Olùdarí nípa ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì ni Yunifásítì Jos.  Iṣẹ́ rẹ̀ pẹ̀lú ìmọ̀ ìwọ ilẹ̀ ayé ni wọ́n ti lò láti rí àwọn ohun alumọ́ni àti omi inú ilẹ̀ ní Nàìjíríà. Ó tún ti ṣẹ̀dá àwòrán ilẹ̀ Nàìjíríà nípa ounfa ile,  ó sì ń bá ọ̀pọ̀ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ obìnrin rẹ̀ ṣiṣẹ́.  Lẹ́yìn ìfẹ̀yìntì, ó gbajúmọ̀ òrọ̀ ẹgbẹ́ àjọ ìrànwọ́ kan tí ó wà ní Nàìjíríà, Christian Care for Widows, Widowers, the Aged and Orphans (CCWA),  tí ó dá sílẹ̀ ní ọdún 1991.

## Àwọn ẹ̀bùn Èyẹ
Wọn tí da Ajakaiye món fun ilọsiwaju imọ-jinlẹ rẹ ati iranlọwọ rẹ si orilẹ-ede Naijiria. Ẹgbẹ iwakusa ati imọ-jinlẹ ilẹ Naijiria bu ọla fun iṣẹ rẹ, eyiti o jẹ ki o jẹ obinrin akọkọ lati gba àmì-ẹri Èyẹ naa. O tun jẹ ọmọ Afirika dudu akọkọ ti a yan gẹgẹbi ọmọ ẹgbẹ ti Ẹgbẹ Imọ-jinlẹ ti Ilu Lọndọnu .  Ni ọdun 2001 si 2004, Ajakaiye jẹ ọmọ ẹgbẹ Igbimọ Advisory ti American Association of Petroleum Geologists (AAPG) ati nipasẹ idibo, o di Alakoso Agbegbe AAPGs Afirika lati ọdun 2005 si 2007, eyiti o jẹ ki o jẹ ọmọ Afirika akọkọ lati gba ami-ẹri AAPG ni ọdun 2011. 

**Àwọn ìwé àti àwọn ìtẹ̀jáde**

* Ìwé Ìtọ́sọ́nà Ẹ̀kọ́ àti Àwòrán Àwọn Àwòrán Ìṣètò lórí Àwọn Ìròyìn Ìròyìn Láti Niger Delta 
* Máàpù Bouguer Gravity ti Nàìjíríà 
* Ìtumọ̀ Líle-lágbára ti Ilé-iṣẹ́ Líruei Kékeré Granite Ring ní Àríwá Nàìjíríà 
* Àwọn Ìrìnkiri Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ní Àwọn Agbègbè Òkè (pẹ̀lú Àwọn Àpẹẹrẹ láti Nàìjíríà) 
* Àwọn ìwádìí Gamma-ray spectrometric ti àwọn àpẹẹrẹ òkúta Nàìjíríà kan 
* Ìṣàyẹ̀wò Ẹ̀kọ́/Ìwádìí nínú Ìmọ̀ Ìjìnlẹ̀ àti Ìmọ̀ Ìjìnlẹ̀ àti Ìmọ̀ Ẹ̀rọ ní Áfíríkà 
* Àwọn Ilẹ̀kùn ní Pẹ̀tẹ́lẹ̀ Jos 
* Lilo awọn ọna ti o wa ninu ilẹ fun wiwa omi inu ilẹ ni ariwa Naijiria 
* Ẹ̀rí ìdarí tectonic ti mineralization ní Nàìjíríà láti inú ìwádìí ìwọ̀n lineament kan. Ìwádìí Landsat 
* Ìsẹ̀lẹ̀ ilẹ̀ tó wáyé ní gúúsù ìwọ̀ oòrùn Nàìjíríà ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù keje ọdún 1984 àti ìtumọ̀ rẹ̀ lórí òye ìṣètò tectonic ti Nàìjíríà 
* Nẹ́ẹ̀tìwọ́ọ̀kì ìṣàkóso agbára ìwalẹ̀ ní àwọn pápákọ̀ òfurufú ní Nàìjíríà 

## Tún wò Si

* Àkókò àkókò àwọn obìnrin nínú ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ojọ́ìbí ní 1940
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè