open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yunifásítì Salem, Lokoja

thumb|350x350px|Ọ̀jọ̀gbọ́n_Josẹfu_Adeola_Fuwape
**Yunifásítì Salem, Lokoja**jẹ́ yunifásítì onílé àdáni kan tí ó wà ní Lokoja, Ìpínlẹ̀ Kogi, Nàìjíríà. Archbishop Sam Amaga, ààrẹ Salem International Christian Center ni ó dá ilé ẹ̀kọ́ náà sílẹ̀ ní ọdún 2007.    Ilé-ẹ̀kọ́ gíga náà ní ìran láti mú kí àwọn ọmọ ilé-ẹ̀kọ́ gíga ní ìmọ̀ tó péye àti agbára ìdarí láti ṣe ipa pàtàkì lórí àgbáyé. 

## Ìṣàkóso
 
Àwọn ìgbìmọ̀ olùtọ́jú, ìgbìmọ̀ olùṣàkóso àti àwọn òṣìṣẹ́ ìṣàkóso yunifásítì ló ń ṣàkóso yunifásítì náà. 

### Àwọn ọlọ́pàá mìíràn

* Àwọn Ọ̀gá Ilé-ẹ̀kọ́ gíga
* Olùdarí Àwọn Iṣẹ́
* Olùdarí Ẹ̀ka Ètò Ẹ̀kọ́
* Olùdarí ti Idaniloju Didara ati Ipele Ẹkọ
* Ilé -iṣẹ́ Olùdarí  fún àwọn ọmọ Ẹ̀kọ́ iṣòwò 
* Igbákejì Akọ̀wé
* Olórí Àwọn Ẹ̀ka

## Àwọn ètò ẹ̀kọ́
Yunifásítì Salem ní oyè Bachelor ní àwọn kọ́lẹ́ẹ̀jì mẹ́ta tí wọ́n ń fúnni ní oyè nínú ìmọ̀ kọ̀ǹpútà, ìmọ̀ ẹ̀rọ ìwífún, ìmọ̀ àdánidá àti ìmọ̀ ìjìnlẹ̀, ìṣàkóso, àti ìmọ̀ àwùjọ. Kò fúnni ní oyè lẹ́yìn-oyè-orí-ẹ̀kọ́ gíga. 

### Ilé-ẹ̀kọ́ Ìṣègùn/Imọ̀-ẹ̀rọ
Ní ọjọ́ kejìlélógún oṣù kọkànlá ọdún 2022, nígbà ìpàdé ìkéde ṣáájú ìpàdé náà, Igbákejì Káńsẹ́là náà sọ fún gbogbo ènìyàn nípa ìmúrasílẹ̀ láti ṣe ìfilọ́lẹ̀ kọ́lẹ́ẹ̀jì ìṣègùn, ìmọ̀ ẹ̀rọ àti iṣẹ́ àgbẹ̀ sí yunifásítì náà. 

## Ilé-ìwé
 
Ilé-ẹ̀kọ́ gíga náà wà ní ilé-ẹ̀kọ́ kan ṣoṣo tí ó wà ní Jimgbe, Lokoja, níbi tí gbogbo àwọn ìgbòkègbodò ẹ̀kọ́ rẹ̀ ti ń wáyé. Gbogbo àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí kò tíì dé ilé-ẹ̀kọ́ náà ń gbé níbí pẹ̀lú.

## Àwọn ìtọ́kasí


Ẹ̀ka:Ìpínlẹ̀ Kogí
Salome Makamba

**Salome Wycliffe Makamba** (tí a bí ní ọjọ́ kejìdínlógún oṣù kejì ọdún 1987) Ó jẹ́ olóṣèlú ará Tanzania àti ọmọ ẹgbẹ́ òṣèlú CHADEMA. Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ àwọn ìjókòó pàtàkì gẹ́gẹ́ bí aṣojú àwọn obìnrin, ó sì ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ aṣòfin láti ọdú2020.  

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1987
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ile -ẹkọ giga Western Delta

****
alt=Red house of Delta Tau|right|thumb|Ilé Delta Tau
**Yunifásítì Western Delta** Ó wà ní Oghara, Ìpínlẹ̀ Delta, Nàìjíríà. Wọ́n dá a sílẹ̀ ní ọdún 2007, ó sì jẹ́ yunifásítì àdáni.   Igbimọ Awọn Yunifasiti ti Orilẹ-ede fun ni iwe-aṣẹ igba diẹ si Ile-ẹkọ giga Western Delta.. 

Àwọn ọ̀mọ̀wé Urhobo lábẹ́ àkóso Urhobo Advancement Foundation (UAF) ló dá Western Delta University sílẹ̀, wọ́n sì rí i pé ó yẹ kí wọ́n ní yunifásítì tó ní owó ìnáwó fún àwọn ènìyàn ní àwọn ilẹ̀ olómi ní ìpínlẹ̀ Delta, Nàìjíríà. Láti ìgbà tí wọ́n ti dá a sílẹ̀ ní ọdún 2007, WDU ti fúnni ní àǹfààní láti ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àǹfààní ẹ̀kọ́. 

## Ìwọlé
Yunifásítì Western Delta gba àwọn akẹ́kọ̀ọ́ nípasẹ̀ UTME ti JAMB àti Direct Entry sí onírúurú ẹ̀kọ́. Àwọn ohun tí a nílò fún wíwọlé sí Western Delta University ni GCE O/Level, SSCE, NECO tàbí NABTEB credit level nínú ó kéré tán ẹ̀kọ́ márùn-ún (5) pẹ̀lú èdè Gẹ̀ẹ́sì, Ìṣirò, àti ẹ̀kọ́ sáyẹ́ǹsì tàbí sáyẹ́ǹsì àwùjọ kan tí ó báramu tí a gbà ní ìjókòó méjì (2). Àwọn olùdíje Direct Entry ni a retí pé kí wọ́n ní Diploma tó dára (pẹ̀lú o kere ju credit tó kéré), NCE (pẹ̀lú o kere ju credit) láti àwọn ilé-ẹ̀kọ́ tí a mọ̀ TÀBÍ 2 Advanced Level GCE nínú àwọn ẹ̀kọ́ tó báramu.

## Ìpele
Àwọn wọ̀nyí ni ipò gbogbogbòò ti gbogbo Yunifásítì ní àgbáyé.  

**Àwọn Yunifásítì Àgbáyé** 12982 nínú (14,131)

**Àwọn Yunifásítì ilẹ̀ Áfíríkà** 855 nínú (1,104)

**Àwọn Yunifásítì Nàìjíríà** 148 nínú (157)

## Ìṣàkóso
Ọ̀jọ̀gbọ́n Augustine Ovuoronye Ikelegbe, Igbákejì Àgbà 

## Àwọn ẹ̀ka ẹ̀kọ́
Yunifásítì náà ń ṣiṣẹ́ ní ètò kọ́lẹ́ẹ̀jì. Ó ní kọ́lẹ́ẹ̀jì mẹ́fà. Àwọn ni:

# Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti àwọn sáyẹ́ǹsì àdánidá àti ti a lò
# Ilé-ẹ̀kọ́ ẹ̀kọ́ nípa àwùjọ àti ìṣàkóso . 
# Ilé-ẹ̀kọ́ ti Àwọn Ẹ̀kọ́ Ìlera Tó Wà
# Ilé-ẹ̀kọ́ òfin
# Kọlẹẹjì ti Kọmputa
# Kọlẹẹjì ti Awọn Ikẹkọ Postgraduate

## Àwọn ẹ̀ka
Àwọn ẹ̀kọ́ tí Ilé-ẹ̀kọ́ náà ń fúnni ní báyìí nìyí:

* Biokemistri ,
* Ẹ̀kọ́ nípa Microbiology àti Biotechnology ,
* Kemistri Ipilẹ ati Ile-iṣẹ,
* Ìṣirò àti Ìmọ̀ Kọ̀mpútà,
* Imo komputa sayensi ,
* Ìmọ̀ Ẹ̀rọ Sọfitiwia,
* Ààbò Íńtánẹ́ẹ̀tì,
* Ìmọ̀-ẹ̀rọ Ìròyìn, 
* Ìṣirò Mímọ́ àti ti Ilé-iṣẹ́ ,
* Ẹ̀kọ́ Fisiksi àti Agbára,
* Fisiksi ati Itanna,
* Ẹ̀kọ́ nípa ilẹ̀ ayé àti epo rọ̀bì,
* Ìṣirò-oníṣirò ,
* Ètò -ọ̀rọ̀ -ajé ,
* Ìṣàkóso Hótéẹ̀lì àti Ìrìn Àjò ,
* Alákóso ìṣe owó ,
* Ìbánisọ̀rọ̀pọ̀ gbogbogbòò ,
* Ìmọ̀ Ìṣèlú àti Ìṣàkóso Gbogbogbòò àti
* Ẹ̀kọ́ nípa àwùjọ ,
* Ìmọ̀ nípa ewéko àti Microbiology ,
* Àjọṣepọ̀ Àgbáyé .  
* Ìmọ̀ -ẹ̀rọ yàrá iṣoogun
* Ìmọ̀ Ìtọ́jú Nọ́ọ̀sì
* Òfin

## Ilé ìkàwé
Àwọn ète pàtàkì ilé ìkàwé náà ni láti pèsè àwọn ohun èlò àti iṣẹ́ pàtàkì tí yóò mú kí àwọn ẹ̀kọ́ pàtàkì ilé ẹ̀kọ́ gíga náà sunwọ̀n síi fún ẹ̀kọ́, ìwádìí, àti ẹ̀kọ́. 

## Àwọn ìtọ́kasí


## Àwọn ilé ẹ̀kọ́ Fáṣítì

* Oju opo wẹẹbu Yunifasiti Western Delta 
* Nàìjíríà: Western Delta Varsity bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ní Oghara
Jeff Bergman

**Jeffrey Allen** "**Jeff**" **Bergman** (July 10, 1960) jẹ́ òṣèré ará Amẹ́ríkà.

## Àwọn ìtókasí

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Yunifasiti ti Tansian

**Yunifásítì Tansian** (TANU) Ó wà ní Umunya, Agbègbè Ìjọba Àdúgbò Oyi, Ìpínlẹ̀ Anambra ní Nàìjíríà. Yunifásítì Kristẹni aládàáni ni. Ó bẹ̀rẹ̀ ní Oba, Idemili South, Agbègbè Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Àárín Anambra gẹ́gẹ́ bí ibi ìgbà díẹ̀, kí wọ́n tó gbé ibi tí ó wà tẹ́lẹ̀ kalẹ̀ ní Umunya.   John Bosco Akam ló dá a sílẹ̀.    Bó tilẹ̀ jẹ́ pé Yunifásítì Tansian jẹ́ yunifásítì àdáni, ìjọba ìpínlẹ̀ Anambra, lábẹ́ Gómìnà Peter Obi, fi owó àti ọkọ̀ ṣètọrẹ fún àtúnṣe àti ìdàgbàsókè àwọn ohun èlò ìṣẹ̀dá rẹ̀.  Ní ọdún 2021, olùdásílẹ̀ Yunifásítì Tansian, John Akam, kú.   

## Iṣẹ́ ajé
Láti gbé ìdàgbàsókè ọpọlọ, ti ara ẹni, àṣà, àti ìwà rere akẹ́kọ̀ọ́ kọ̀ọ̀kan ró; láti kọ́ ìmọ̀ àti láti mú ìgbéraga ọkùnrin dúdú padà nípasẹ̀ Ìdàgbàsókè Ènìyàn; Ẹ̀kọ́ ẹ̀kọ́ tí a gbé kalẹ̀ fún èrò gbogbogbòò; lílo àwọn ọ̀nà ìkọ́ni àti ẹ̀kọ́; ìwádìí àti iṣẹ́ ìwádìí tí ó ń gba ẹ̀kọ́ tí ó wọ́pọ̀, tí ó wúlò fún ìgbésí ayé, tí ó sì ń yí ìgbésí ayé padà, tí ó bá àyíká ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì, ìmọ̀ ẹ̀rọ àti kíkọ́ agbára ènìyàn mu.

## Ibi tí o wà ati oludasile
**Ile-ẹkọ giga Tansian** (TANU) wa ni Umunya, nijoba ibile Oyi ni agbegbe Anambra North Senatorial, Ipinle Anambra ni Nigeria. Yunifásítì Kristẹni aládàáni ni. John Bosco Akam ló dá a sílẹ̀.   

## Àwọn ẹ̀ka ẹ̀kọ́ àti àwọn ẹ̀kọ́
Àkójọ àwọn ẹ̀kọ́ tí wọ́n ń kọ́ ní Yunifásítì Tansian ní àwọn wọ̀nyí: 

### Oluko ti Awọn Imọ-jinlẹ Adayeba ati Awọn Ohun elo

* BioKẹ́mísírì
* Kẹ́mísírì
* Ìmọ̀ Kọ̀mpútà
* Kẹ́mísírì Ilé-iṣẹ́
* Ìmọ̀ Ẹ̀rọ Ìròyìn àti Ìbánisọ̀rọ̀
* Kẹ́mísírìkì
* FisikisiFisikisì àti Ẹ̀rọ Ìbánisọ̀rọ̀

### Ẹ̀ka Ìṣàkóso àti Àwọn Ẹ̀kọ́ Ìmọ̀ Àwùjọ

* Ìṣirò Ìṣirò
* Ìbánigbófò àti Ìnáwó
* Ìṣàkóso Iṣẹ́-ajé
* Ìbánisọ̀rọ̀ Gíga
* Ìmọ̀ nípa Ìwà Ọ̀daràn àti Ààbò
* Ìṣirò Ìṣirò
* Ìmọ̀ nípa Ìṣèlú àti Àkójọ Ìṣirò
* Ìmọ̀ nípa Ìṣèlú
* Ìbáṣepọ̀ Àgbáyé
* Ìṣàkóso Gbogbogbò
* Ìbánisọ̀rọ̀ Gíga
* Ìmọ̀ ọgbọ́n àti Ẹ̀kọ́ Ẹ̀sìn

### Olùkọ́ Ẹ̀kọ́

* (Ẹ̀kọ́ Pàtàkì)
* (Àwọn Ọ̀nà) Ẹ̀kọ́
* (Sáyẹ́ǹsì) Ẹ̀kọ́
* Ìmọ̀ Àwùjọ àti Ẹ̀kọ́ Iṣẹ́-ọnà

### Olùkọ́ Àwọn Onímọ̀ Sáyẹ́ǹsì Àyíká

* Ilé ìṣẹ̀dá
* Ìṣàkóso Ohun-ìní
* Ètò ìlú àti agbègbè

### Ẹ̀ka ti Àwọn Ẹ̀kọ́ Ìlera

* ÌÌmọ̀ Nọ́ọ̀sì
* Ìmọ̀ Ìwádìí Ìṣègùn
* Ìlera Gbogbogbò

### Olùkọ́ Òfin

* Òfin Àwùjọ

## Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tó lókìkí

* Luchy Donalds, òṣèrébìnrin 
* Ebere Ume Kalu 

## Àwọn ìtọ́kasí



## Àwọn ìjápọ̀ òde

*
Samuel Abdulai Jabanyite

**Samuel Abdulai Jabanyite**jẹ́ olóṣèlú ọmọ ilẹ̀ Ghana àti ọmọ ẹgbẹ́ Ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin keje ti Orílẹ̀-èdè Olómìnira Kẹrin ti Ghana tí ó ń ṣojú fún agbègbè Chereponi ní Agbègbè Àríwá lórí ipò National Democratic Congress. 

## Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀
Samuel Abdulai Jabanyite (tí a bí ní ọjọ́ kẹrin oṣù kẹta ọdún 1972) jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Ghana tí ó ń kópa nínú ìṣèlú. Abdulai gba ìwé-ẹ̀rí B.ED. (Ìmọ̀ nípa Àwùjọ) láti Yunifásítì ti Cape Coast, ìwé-ẹ̀rí Titunto si ti Ijọba lati Ile-iwe ti Ijọba ati Itọsọna, GIMPA, ìwé-ẹ̀rí láti Yunifásítì Cranfield, Ilé-ẹ̀kọ́ Agbára àti Àwọn Ọ̀gágun àti Àwọn Ọ̀gágun ní Ghana, Ilé-ẹ̀kọ́ Ìdàgbàsókè àti Ìṣẹ̀dá Ìṣàkóso, Ilé-ẹ̀kọ́ Ìkẹ́kọ̀ọ́ Ìjọba Àdúgbò, àti Madison Pine, U.K.  

## Àwọn ìtọ́kasí


Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1974
José Ibrahim Abudo

**José Ibraimo Abudo** (tí a bí ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹsàn-án ọdún 1947) Ó jẹ́ olóṣèlú ará Mozambique tó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Mínísítà fún ìdájọ́ òdodo fún ìgbà kan, ipò tí wọ́n dá sílẹ̀ ní ọdún 1994 pẹ̀lú ìdìbò ẹgbẹ́ olóṣèlú púpọ̀ àkọ́kọ́ nínú ìtàn Mozambique. Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ FRELIMO. Ó jẹ́ ọmọ ilé-ẹ̀kọ́ gíga ní Yunifásítì Lisbon, níbi tí ó ti gba oyè master nínú òfin ilé-iṣẹ́. Ó jẹ́ Mùsùlùmí.  

## Àwọn ìtọ́kasí



## Àwọn Orísun

* World Bank document on terrorist financing at the Wayback Machine (archived June 9, 2007) see page 36 for details

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1947
Dhoihir Dhoulkamal

**Dhoihir Dhoulkamal** (tí a bí ní ọjọ́ kẹfà oṣù kẹjọ ọdún 1969) jẹ́ olóṣèlú ará Comoria láti Anjouan. Ó ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí mínísítà fún ọ̀rọ̀ ilẹ̀ òkèèrè láti ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù kẹsàn-án ọdún 2020 títí di ọjọ́ kẹsàn-án oṣù keje ọdún 2024 ní Comoros..   Ní oṣù kẹta ọdún 2025, ètò ìdájọ́ ní La Réunion fún un ní àṣẹ ìwákiri kárí ayé. Wọ́n fura sí i pé ó lo owó ìrànlọ́wọ́ àwùjọ ilẹ̀ Faransé fún nǹkan bí ẹgbẹ̀rún méjìléláàádọ́ta (251,000) owó Euro. 

## Àwọn ìtọ́kasí



Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1969
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Alamara Nhassé

**Alamara Ntchia Nhassé** (tí a bí ní ọjọ́ kejì oṣù kẹfà ọdún 1957) Ó jẹ́ olóṣèlú Bissau-Guinea, tó jẹ́ Ààrẹ láti ọjọ́ kẹsàn-án oṣù Kejìlá, ọdún 2001 sí ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kọkànlá ọdún 2002. Lọ́wọ́lọ́wọ́, Nhassé ni Ààrẹ Ẹgbẹ́ Ìṣọ̀kan Orílẹ̀-èdè; ó ti ṣe olórí Ẹgbẹ́ Ìtúnṣe Àwùjọ (PRS) tẹ́lẹ̀.

## Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀
Nhassé jẹ́ ògbóǹtarìgì iṣẹ́ àgbẹ̀, tí wọ́n kọ́ ní Cuba àti ní Soviet Union. Lẹ́yìn tí wọ́n yan Kumba Yala gẹ́gẹ́ bí ààrẹ fún olùdíje PRS, wọ́n yan Nhassé gẹ́gẹ́ bí Mínísítà fún iṣẹ́ àgbẹ̀, omi, igbó àti ọdẹ nínú ìjọba tí wọ́n dá sílẹ̀ ní ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù kejì ọdún 2000.  Lẹ́yìn náà, nínú ìjọba tí a dá sílẹ̀ ní ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n oṣù kìíní, ọdún 2001, ó di Mínísítà fún iṣẹ́ àgbẹ̀ àti ẹja.  Lábẹ́ Ààrẹ Faustino Imbali, ó di Mínísítà fún Ìlú lẹ́yìn tí wọ́n yọ Artur Sanhá kúrò ní ipò rẹ̀ ní ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹjọ ọdún 2001. Lẹ́yìn tí wọ́n tún yọ Imbali kúrò ní ipò rẹ̀, Nhassé rọ́pò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ààrẹ ní ọjọ́ kẹsàn-án oṣù Kejìlá ọdún 2001. Ní ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún oṣù kìíní ọdún 2002, àpérò ẹgbẹ́ òṣèlú PRS yàn án gẹ́gẹ́ bí ààrẹ ẹgbẹ́ náà. Ìṣòro ìjọba kan wá parí àkókò rẹ̀ ní ipò, ó sì fipá mú kí ìjọba rẹ̀ túká. Nhassé fi ipò ààrẹ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ààrẹ PRS ní ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún oṣù kọkànlá ọdún 2002, ọjọ́ méjì lẹ́yìn náà, wọ́n yan Mário Pires láti gba ipò Nhassé gẹ́gẹ́ bí ààrẹ.

Ni idibo ajodun 2005, Nhassé ṣe atilẹyin oludije João Bernardo Vieira. Lẹhin idibo Vieira, Nhassé pe Carlos Gomes Júnior lati fi ipo silẹ gẹgẹbi alakoso ijọba; Gomes Junior lẹhinna padanu ipilẹ ile igbimọ aṣofin rẹ lẹhin 14 ti 45 awọn aṣoju ile igbimọ aṣofin lati Gomes 'PAIGC kuro ni ẹgbẹ naa.

Nhassé ni Ààrẹ Ẹgbẹ́ Àjọṣepọ̀ Orílẹ̀-èdè lọ́wọ́lọ́wọ́. Kò gba ipò kankan nínú ìdìbò ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin ọdún 2008, ó sì gbà pé ẹgbẹ́ rẹ̀ ti jáwé olúborí.

## Àwọn ìtọ́kasí



Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1957
RemmiQue

**Hassan Remilekun**, tí a mọ̀ sí **RemmiQue** níbi iṣẹ́ orin, jẹ́ akọrin, lágídí-orin, àti akọrin-fàdájì ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ gbajúmọ̀ fún irúfẹ́ orin rẹ̀ tó papọ̀ mọ́ àwọn àmúlùmálà bíi Afrobeats, R&B, àti soul. Ní ọdún 2025, ó gbé àwo-orin kékeré (EP) rẹ̀ àkọ́kọ́ jáde tí ó pè ní *iQue*, lábẹ́ ilé-iṣẹ́ agbórinjáde MGV Entertainment.

## Ìbẹ̀rẹ̀ ayé àti ẹ̀kọ́
A bí **Hassan Remilekun** sí agbègbè Mushin, ní Ìpínlẹ̀ Èkó, ṣùgbọ́n ọmọ bíbí Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun ni. Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ girama ti Eko Boys High School ní Mushin fún ẹ̀kọ́ rẹ̀.

Lẹ́yìn náà, RemmiQue kàwé nípa *Entrepreneurship and Business Management* ní National Open University of Nigeria (NOUN), níbi tí ó ti gba oyè àkọ́kọ́ nínú ìmọ̀ (Bachelor's degree). Ó ti sọ ọ́ di mímọ̀ pé dídàgbà tí ó dàgbà sí Mushin jẹ́ ohun pàtàkì tó tọ́ ọ sọ́nà nínú bí ó ṣe ń kọ orin àti bí ó ṣe gbé iṣẹ́ orin rẹ̀ kalẹ̀.

## Iṣẹ́ orin
RemmiQue bẹ̀rẹ̀ ìrìn-àjò orin rẹ̀ ní ìlú Èkó, níbi tí ó ti ń lo àmúlùmálà orin *Afro-fusion* àti *soul* nínú iṣẹ́ rẹ̀. Ó gbé orin rẹ̀ àkọ́kọ́ jáde tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ "Maayi," ní ọdún 2021. Láàárín ọdún 2022 sí 2024, ó gbé ọ̀pọ̀lọpọ̀ orin jáde, lára wọn ni "Adura," "Liga Liga," "Omo Aye," "Cold Samaritan," àti "Girl."

Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 2025, ó fọwọ́ bọ̀wé àdéhùn iṣẹ́ pẹ̀lú ilé-iṣẹ́ agbórinjáde MGV Entertainment. Ní ọjọ́ kẹtàdínlọ́gbọ̀n oṣù kẹfà (June 27), ọdún 2025, ó gbé àwo-orin kékeré rẹ̀ àkọ́kọ́ jáde tí ó ní orin márùn-ún, tí ó pè ní *iQue EP*. Àwọn orin tí ó wà nínú àwo-orin náà ni "Vwzard," "Reason," "Medicine," "Alubarika," àti "Story."

## Iṣẹ́ ọnà rẹ̀
Àwọn ènìyàn ṣe àpèjúwe orin RemmiQue gẹ́gẹ́ bí àmúlùmálà Afrobeats, Afro-pop, àti Afro-fusion. Ní ìbẹ̀rẹ̀, ó kọ́kọ́ dojúkọ orin Hip hop, ṣùgbọ́n orin rẹ̀ ti yípadà láti ní àwọn ohùn dídùn (melodic hooks) àti ìró orin tó dunnú mọ́ra. Àwọn ọ̀rọ̀ orin rẹ̀ sábà máa ń dá lórí ìgbésí ayé ìlú ńlá àti àwọn ìrírí rẹ̀ láti ìgbà tí ó ti ń dàgbà ní Mushin.

## Àkójọ àwo-orin

### Àwo-orin kékeré (EPs)

* *iQue EP* (2025)
** Ọjọ́ tí ó jáde: 27 June 2025
** Ilé-iṣẹ́: MGV Entertainment
** Irúfẹ́ rẹ̀: Digital download, streaming

## Àwọn ìtọ́kasí
Búrẹ́dì Agege

**Búrẹ́dì Agege** jẹ́ irú búrẹ́dì kan tí ó gbajúmọ̀ gidigidi ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Búrẹ́dì yìí gba orúkọ rẹ̀ láti agbègbè Agege, ìlú kan tí ó wà ní Ìpínlẹ̀ Èkó, níbi tí wọ́n ti kọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣe é ní ọ̀pọ̀lọpọ̀. Búrẹ́dì Agege yàtọ̀ sí àwọn búrẹ́dì mìíràn nítorí bí ó ṣe máa ń rọ̀, tí ó sì tún máa ń nà tí a bá ń jẹ ẹ́. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn ló fẹ́ràn rẹ̀ nítorí pé ó tètè máa ń yó ènìyàn, kò sì wọ́n lówó..

## Ìtàn
Búrẹ́dì yìí kò bẹ̀rẹ̀ ní Agege gan-an, ṣùgbọ́n ibẹ̀ ni ó ti di gbajúmọ̀. Ní ọdún 1921, arákùnrin kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Amos Shackleford, tí ó wá láti orílẹ̀-èdè Jamáíkà, bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ búrẹ́dì ní Èbúté Mẹ́ta. Búrẹ́dì rẹ̀ gbajúmọ̀ púpọ̀ tí àwọn ènìyàn fi ń pè é ní "Shackleford".

Lẹ́yìn ìgbà díẹ̀, oniṣowo kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Alhaji Ayọ̀kúnnú dá ilé-iṣẹ́ búrẹ́dì tirẹ̀ sílẹ̀ ní Agege. Òun ni ó mú kí búrẹ́dì yìí tàn káàkiri Èkó nípa lílo àwọn alátà láti gbé e kiri, èyí sì mú kí wọ́n máa pè é ní Búrẹ́dì Agege.

## Èròjà àti bí wọ́n ṣe ń ṣe é
Àwọn èròjà pàtàkì tí wọ́n fi ń ṣe Búrẹ́dì Agege ni ìyẹ̀fun, ṣúgà, iyọ̀, omi, àti yíìsì (yeast). Ohun tí ó jẹ́ kí Búrẹ́dì Agege yàtọ̀ ni pé wọ́n máa ń pọn ìyẹ̀fun rẹ̀ dáadáa kí ó tó di líle. Èyí ló máa ń jẹ́ kí ó nà bí rọ́bà tí a bá ń jẹ ẹ́. Ní ìgbà àtijọ́, àwọn púpọ̀ nínú àwọn oní-búrẹ́dì máa ń fi kẹ́míkà tí à ń pè ní *potassium bromate* sí i láti mú kí ó wú dáadáa, ṣùgbọ́n èyí léwu fún ìlera.

## Ọ̀rọ̀ nípa ìlera
Ní ọdún 2004, àjọ NAFDAC (National Agency for Food and Drug Administration and Control) fi òfin de lílo *potassium bromate* nínú búrẹ́dì nítorí pé ó lè fa àrùn jẹjẹrẹ (cancer). Nítorí èyí, àwọn oní-búrẹ́dì tí ó tẹ̀lé òfin bẹ̀rẹ̀ sí ní lo àwọn èròjà mìíràn bíi Vitamin C tàbí ẹyin láti fi rọ́pò bromate, kí búrẹ́dì náà lè wà ní mímọ́ fún jíjẹ.

## Bí wọ́n ṣe ń jẹ ẹ́
Búrẹ́dì Agege wúlò púpọ̀ fún oúnjẹ òwúrọ̀ tàbí oúnjẹ ọ̀sán. Àwọn ènìyàn máa ń fẹ́ràn láti fi Búrẹ́dì Agege jẹ Ẹ̀wà Agoyin. Ìdàpọ̀ yìí jẹ́ oúnjẹ tí ó wọ́pọ̀ láàárín àwọn ará Èkó àti àwọn mìíràn ní gúúsù ìwọ̀-oòrùn Nàìjíríà. Wọ́n tún lè fi jẹ ọbẹ̀, àkàrà, tàbí kí wọ́n fi mu tíì (tea).

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Oúnjẹ
Ẹ̀ka:Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àṣà Yorùbá
Joseph Charles Doumba

**Joseph Charles Doumba** (2 Oṣù Kejì 1936  – 5 Oṣù Kẹta 2017  ) jÓ jẹ́ olóṣèlú ará Cameroon. Wọ́n kọ́kọ́ yàn án sí ìjọba Cameroon gẹ́gẹ́ bí Mínísítà fún ìròyìn àti àṣà ní ọdún 1974, lẹ́yìn náà ni Mínísítà fún ìdájọ́ láti ọdún 1975 sí 1979.  Doumba ni Akọ̀wé Àgbà fún Ẹgbẹ́ Àwọn Ènìyàn ti Orílẹ̀-èdè Cameroon (RDPC) láti ọdún 1992 sí 2007.

## Akọ̀wé Àgbà RDPC
Wọ́n yan Doumba gẹ́gẹ́ bí Akọ̀wé Àgbà fún RDPC, ẹgbẹ́ òṣèlú tó ń ṣàkóso, ní ọjọ́ kẹwàá oṣù kẹta ọdún 1992. Wọ́n kà á sí olóòótọ́ gidigidi sí Ààrẹ Paul Biya. 

Doumba àti Igbákejì Akọ̀wé Àgbà RDPC Gregoire Owona ní àjọṣepọ̀ tí kò dára; ní ọdún 2003, wọ́n ròyìn pé wọn kò ti ń bá ara wọn sọ̀rọ̀ fún ọ̀pọ̀ ọdún, wọ́n sì sọ pé Biya ń bá Owona ṣiṣẹ́ ní pàtàkì, nígbà tí ó tilẹ̀ ń fojú fo Doumba. Àìlera Doumba kò dára nígbà náà, ó sì sábà máa ń wà ní France fún ìtọ́jú; ó tún dojúkọ àìnítẹ́lọ́rùn láàárín ẹgbẹ́ náà nítorí èrò pé kò sí lára ​​ẹgbẹ́ náà ní ìpele ìbílẹ̀, wọ́n sì fi ẹ̀sùn kan án pé ó fojú fo Ìgbìmọ̀ Àárín. Àwọn ìròyìn ní oṣù Karùn-ún ọdún 2003 sọ pé ó ti gbìyànjú láti fi ipò sílẹ̀ ṣùgbọ́n Biya kọ̀ láti gba ìfisílẹ̀ rẹ̀ 

A fi hàn pé ara Doumba kò dáa tó nígbà tó ń sọ̀rọ̀ níbi ìpàdé pàtàkì kan ní oṣù Keje ọdún 2006. Nítorí ipò ara rẹ̀, Owona ló ń ṣàkóso àwọn ọ̀ràn ẹgbẹ́ òṣèlú  títí tí Biya, gẹ́gẹ́ bí Ààrẹ Orílẹ̀-èdè ti RDPC, fi yan Rene Sadi láti gba ipò Doumba ní ọjọ́ kẹrin oṣù kẹrin ọdún 2007. Ní àkókò kan náà, ó yan Doumba gẹ́gẹ́ bí Aṣojú Roving ní Ààrẹ.  

## Àwọn ìtọ́kasí



Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2017
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1936
Helder Proença

**Helder Proença** (ti o ku ni June 5, 2009) jẹ oloselu ara Guinea-Bissauan ti o ṣiṣẹ gẹgẹbi Minisita fun Aabo ti Guinea-Bissau lakoko iṣakoso ti Alakoso João Bernardo Vieira . 

Ní ọjọ́ karùn-ún oṣù kẹfà ọdún 2009, àwọn ọlọ́pàá ìjọba yìnbọn pa Proença, ẹni tí ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ aṣòfin orílẹ̀-èdè nígbà náà,  ní ojú ọ̀nà kan tí ó so ìlú Bula àti Bissau, olú ìlú Guinea-Bissau pọ̀ mọ́ wọn.  Baciro Dabó, olóṣèlú àti olùdíje ààrẹ nínú ìdìbò ààrẹ oṣù kẹfà ọdún 2009, ni àwọn ọmọ ogun ìjọba tún pa ní ọjọ́ kan náà.  Wọ́n tún mú olóṣèlú kẹta, olórí ìjọba tẹ́lẹ̀ rí, Faustino Imbali .  Awakọ̀ àti olùṣọ́ Proença náà kú nínú ìkọlù náà. 

Nínú gbólóhùn kan, Ilé Iṣẹ́ Ààbò ti Guinea-Bissau fi ẹ̀sùn kan Proença, Dabó àti Embali pé wọ́n jẹ́ ara àwọn tí wọ́n sọ pé wọ́n fẹ́ gba ìjọba lọ́wọ́ àwọn. 

Ile-iṣẹ iroyin ti ijọba Portugal, Lusa, royin pe wọn gbe oku Proenca lọ si ile-itọju òkú ni Ile-iwosan Simao Mendes ni Bissau lẹhin ipaniyan rẹ. 

## Àwọn ìtọ́kasí


 

Ẹ̀ka:Ọdún ọjọ́ìbí kòsí (àwọn ènìyàn alààyè)
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2009
Kwara State Internal Revenue Service

**Ile-iṣẹ Owo-ori ti Ipinle Kwara (KWIRS)**, ni ile-iṣẹ kàn ṣoṣo ti o ni ìṣàkóso gbígbà owo-ori ati gbogbo àwọn iru owo-wiwọle miiran ti a ṣe ni abẹlẹ fun Ijọba Ìpínlẹ̀ Kwara pẹlu olú-ìlú ni Ilorin, Ipinle Kwara, Nigeria ati awọn ọfiisi àgbègbè ni gbogbo awọn ìjọba agbegbe 16 ni Ipinle Kwara.

A dá a sílẹ̀ ní ọjọ́ kejìlélógún oṣù kẹfà, ọdún 2015, nígbàtí wọ́n gbé Òfin Ìṣàkóso Owó-orí ní Ìpínlẹ̀ Kwara, ọdún 2015 (Òfin Nọ́mbà 6 ti ọdún 2015) kalẹ̀,  iṣẹ́ náà gba ẹrù iṣẹ́ ìṣàkóso owó-orí lọ́wọ́ Ìgbìmọ̀ Owó-orí Ìpínlẹ̀ Kwara àtijọ́ tí ó ti parẹ́ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.

Ní oṣù kẹsàn-án ọdún 2018, Ìpèsè Owó-orí Ìpínlẹ̀ Kwara di iṣẹ́ owó-orí àkọ́kọ́ ní Nàìjíríà láti gba ìwé-ẹ̀rí ISO méjì àti iṣẹ́ owó-orí ìbílẹ̀ ìpínlẹ̀ àkọ́kọ́ (SIRS) láti gba ìwé-ẹ̀rí ISO èyíkéyìí rárá. Iṣẹ́ náà gba ìwé-ẹ̀rí ISO 9001: 2015  Quality Management System àti ISO/IEC 22301: 2012 Business Continuity Management System.

Àwùjọ náà ní arábìnrin Shade Omoniyi ṣe àkóso rẹ, enití wọn yàn ní ọjọ́ kìíní oṣù kẹwàá ọdún 2019. owá lára àwọn obìnrin tí Gómìnà AbdulRahman AbdulRasaq Ipinle Kwara yàn nínú ìṣàkóso ètò ìjọba  rẹ èyítí obìnrin kò ìdajì  Governor .
## Àwọn Ìtọ́kasí
Satanig Jow

**Satang Jow (** tí a bí ní ọjọ́ kọkànlélọ́gbọ̀n oṣù kẹjọ ọdún 1943) ní Banjul jẹ́ onímọ̀ ẹ̀kọ́ àti òṣìṣẹ́ ìjọba ará Gambia tí ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí mínísítà fún ẹ̀kọ́ àti ọ̀dọ́, àṣà, àti eré ìdárayá. 

## Ìgbésí ayé àti ẹ̀kọ́ ní ìbẹ̀rẹ̀
A bí Satang Jow ní ọjọ́ kọkànlélọ́gbọ̀n oṣù kẹjọ ọdún 1943, ní Banjul, Gambia. Ọmọbìnrin HO Semega-Janneh ni. Ìrìn àjò ẹ̀kọ́ Arábìnrin Jow bẹ̀rẹ̀ ní ilé-ẹ̀kọ́ St. Joseph ó sì tẹ̀síwájú ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga Gambia, níbi tí ó ti fi ìpìlẹ̀ tó lágbára lélẹ̀ fún àwọn àṣeyọrí rẹ̀ lọ́jọ́ iwájú.  Nítorí ẹ̀kọ́ gíga, ó lọ sí Fourah Bay College, University of Sierra Leone, níbi tí ó ti parí ẹ̀kọ́ pẹ̀lú oyè Bachelor of Arts ní ọdún 1966. Ó tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Institute of Education, University of London, ó sì gba ìwé ẹ̀rí Postgraduate nínú ẹ̀kọ́ ní ọdún 1969. 

## Iṣẹ́ ọwọ́
Satang Jow fi ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ rẹ̀ sí ẹ̀kọ́. Ó bẹ̀rẹ̀ sí í kọ́ni ní Ilé-ẹ̀kọ́ Gíga Gambia ní ọdún 1966, ó sì ṣiṣẹ́ níbẹ̀ títí di ọdún 1994. Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olórí ilé-ẹ̀kọ́ Gíga Gambia láti ọdún 1989 sí 1994. Iṣẹ́ rẹ̀ yí padà gidigidi lẹ́yìn ìdìtẹ̀ ọdún 1994 ní Gambia nígbà tí olórí ẹgbẹ́ ọmọ ogun Yahya Jammeh yàn án gẹ́gẹ́ bí Akọ̀wé fún Ẹ̀kọ́ ní Orílẹ̀-èdè (SoS). Ní ​​ọdún 1990, Jow jẹ́ mínísítà fún ẹ̀kọ́ àti fún àwọn ọ̀dọ́, eré ìdárayá, àti àṣà ní ìjọba Gambia.  In 1995, she became SoS for Youth, Culture, and Sports, before returning to the education portfolio in 1997. Among her notable achievements as education minister was the establishment of a University Commission, which laid the groundwork for the creation of the University of The Gambia in 1999.  Jow ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Kọmíṣọ́nà ní Ìgbìmọ̀ Òtítọ́ àti Ìbáṣepọ̀ ti Sierra Leone láti oṣù Karùn-ún ọdún 2002 sí oṣù Kẹrin ọdún 2004 

## Ipò tó tẹ̀lé e
Yàtọ̀ sí iṣẹ́ ìránṣẹ́ rẹ̀, Satang Jow ṣe ipa pàtàkì nínú ìsapá agbègbè àti ti àgbáyé. Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ Ìgbìmọ̀ Ìdánwò ti Gambian West African, ó sì kópa nínú onírúurú àjọ tí ó ń ṣètìlẹ́yìn fún ẹ̀kọ́ àti ìdàgbàsókè àwùjọ. 

## Àwọn ẹ̀bùn
Láti fi hàn pé òun ṣe àṣeyọrí tó tayọ̀ nínú ẹ̀kọ́ ní Gambia, Yunifásítì ti Gambia fún un ní ìwé ẹ̀rí oyè dókítà (ìyẹn ni àmì ẹ̀yẹ ọlá). Ìyìn yìí fi hàn pé ó ní ipa tó lágbára lórí ẹ̀kọ́ ní orílẹ̀-èdè náà. 

## Àwọn ìtọ́kasí



Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Èdè Interlingua

**Èdè Interlingua** jẹ́ èdè ìrànlọ́wọ́ àgbáyé naturalistic tí ó dálórí àwọn ọ̀rọ̀ tí ó wọ́pọ̀ nínú àwọn èdè pàtàkì ní Yúróòpù àti lórí gírámà Gẹ̀ẹ́sì-rómáǹsì tó rọrùn, tí wọ́n kọ́kọ́ tẹ̀jáde ní ọdún 1951 látọwọ́ International Auxiliary Language Association (IALA). Nigba miiran a máa ń pè é ní **Interlingua ti IALA** láti fi yàtọ̀ sí àwọn ìlò mìíràn ti ọ̀rọ̀ náà, òun ni kókó ẹ̀kọ́ inú àpilẹ̀kọ yìí àti èdè gbogbo inú ìwé ìmọ̀ ọ̀fẹ́ yìí.

Interlingua jẹ́ àbájáde iṣẹ́ ọdún 27 ti ẹgbẹ́ àgbáyé kan ti àwọn onímọ̀ èdè. Ẹgbẹ́ náà ti ṣiṣẹ́ nínú ètò IALA (International Auxiliary Language Association), tí a dásílẹ̀ ní ọdún 1924. Iṣẹ́ láti ṣẹ̀dá Interlingua bẹ̀rẹ̀ ní Yúróòpù, ní Liverpool àti – nítorí pé Ogun Àgbáyé Kejì fipá mú iṣẹ́ náà láti gbé lọ ní àsìkò ìgbà ìwé-fárere ọdún 1939 sí orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà – ó parí ní New York ní ọdún 1951, ẹgbẹ́ àwọn onímọ̀ èdè náà ti yọ àwọn ọ̀rọ̀ àgbáyé jáde láti inú àwọn èdè Yúróòpù. Ní ọdún 1967, ISO (Àjọ Àgbáyé fún Ìfìdí-ohun-múlẹ̀), tí ó ń ṣe ìlànà fún àwọn ọ̀rọ̀-ìsọ, ti dìbò ní ìṣọ̀kan láti gba *Interlingua* gẹ́gẹ́ bí ìpìlẹ̀ fún àwọn ìwé-túmọ̀-ọ̀rọ̀ wọ̀nyẹn. Ète Interlingua ni pé kí ó di èdè kan tí ó wọ́pọ̀ fún gbogbo ayé láti lè sìn aráyé, ṣùgbọ́n kì í ṣe èdè kan ṣoṣo tí ó wọ́pọ̀.

Interlingua dálórí ní pàtàkì lórí Gẹ̀ẹ́sì, Faransé, Sípáníìṣì, Potogí àti Itálíà, àti ní àfikún Jámánì àti Rọ́ṣíà. Ó jọ èdè rómáǹsì kan pẹ̀lú gírámà tó rọrùn tí ó sì dúró dáadáa. Ó fẹ́ràn láti lo àwọn ọ̀rọ̀ tí ènìyàn lè mọ̀ nínú àwọn èdè orísun. Nítorí náà, ó rọrùn láti kọ́ bí ènìyàn bá ń sọ èdè orísun kan.

Bákan náà, Latino sine Flexione ti Giuseppe Peano ni a ti pè ní *Interlingua* tẹ́lẹ̀ (tàbí *Interlingua ti Peano*), ṣùgbọ́n orúkọ yìí kò wúlò mọ́ lẹ́yìn títẹ̀jáde Interlingua (ti IALA). Orúkọ 'Interlingua' ni a lò pẹ̀lú ìyọ̀ǹda láti ọ̀dọ̀ Academia de Interlingua, ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti èdè ìrànlọ́wọ́ ti Giuseppe Peano. *Interlingua* tún lè jẹ́ ọ̀rọ̀ mìíràn fún èdè ìrànlọ́wọ́ àgbáyé. Wo interlinguistica pẹ̀lú.

## Àwọn ìtọ́kasí

## Itokasi
* Occidental: The International Auxiliary Language

Ẹ̀ka:Èdè Ìrànlọ́wọ́ Káríayé
Yunifásítì Sam Maris

**Yunifásítì Sam Maris** (SMU) Yunifásítì àdáni kan ni Supare Akoko, Ìpínlẹ̀ Ondo, Nàìjíríà. Ilé ẹ̀kọ́ gíga àti àwọn ilé ẹ̀kọ́ gíga ni Yunifásítì náà wà níbẹ̀. Ìgbìmọ̀ Àwọn Yunifásítì Orílẹ̀-èdè (NUC) ti fọwọ́ sí i láti ṣe àwọn ètò ní Àwọn Ẹ̀ka Ẹ̀kọ́: ti Òfin, Àwọn Ẹ̀kọ́ Nọ́ọ̀sì àti Àwọn Ẹ̀kọ́ Alájọṣepọ̀, Àwọn Ẹ̀kọ́ Àwùjọ àti Àwọn Ẹ̀kọ́ Ìṣàkóso, àti Àwọn Ẹ̀kọ́ Kọ̀mpútà àti Àyíká. Yunifásítì náà ti gba àwọn akẹ́kọ̀ọ́ àkọ́kọ́ rẹ̀.

Wọ́n dá yunifásítì náà sílẹ̀ ní ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún oṣù karùn-ún ọdún 2023. Àkọlé yunifásítì náà ni 'Òmìnira, Òtítọ́, àti Ìmọ̀'. Yunifásítì náà jẹ́ yunifásítì àdáni kan ní agbègbè Akoko. 

## Ìtàn
Agbẹjọ́rò Àgbà fún Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó wá láti Supare-Akoko, Tomi Ologunorisa, ni olùdásílẹ̀ Yunifásítì Sam Maris, ó sì ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí alága Ìgbìmọ̀ Àwọn Olùtọ́jú àti Àbẹ̀wò ilé-ẹ̀kọ́ náà. 

## Ilé-ìwé
Ilé ẹ̀kọ́ gíga náà wà ní ojú ọ̀nà Etioro-Afaa ní Supare-Akoko, ní ìjọba ìbílẹ̀ Akoko South West. Ní ọdún 2024, Igbákejì Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ondo tẹ́lẹ̀, Ali Olanusi, tí ó jẹ́ ọmọ ìlú Supare-Akoko, kéde ètò láti fi ilé ìtura tí ó ní yàrá 150 fún ilé ẹ̀kọ́ gíga náà ní ìrántí ìyàwó rẹ̀ tí ó ti kú.  

## Àwòrán Gbàgede

Fáìlì:Sam_Maris_Faculty_of_Law_Lecture_theatre.jpg|alt=Lecture theatre at the Faculty of Law| Ìkọ́ni ní Ilé Ẹ̀kọ́ Òfin
Fáìlì:Sam_maris_Faculty_of_Law.jpg|alt=Exterior of Faculty of Law building| Ìta Ilé Ẹ̀kọ́ Òfin
Fáìlì:Front_view_of_Sam_Maris_Faculty_of_Laws.jpg|alt=Front view of the Faculty of Law| Ojú iwájú ti Ẹ̀ka Òfin


## Àwọn ọ̀mọ̀wé

Yunifásítì Sam Maris ní àwọn ẹ̀kọ́ méjìlélógún àti àwọn oyè ẹ̀bùn. Ilé-iṣẹ́ National Universities Commission (NUC) ti fọwọ́ sí yunifásítì náà lẹ́yìn ìfọwọ́sowọ́pọ̀ láti ọ̀dọ̀ Ìgbìmọ̀ Aláṣẹ Àpapọ̀. Ní àfikún, wọ́n ti fún Yunifásítì Sam Maris ní ìwé-àṣẹ ìgbà díẹ̀ láti fún àwọn oyè bachelor ní ìwé-àṣẹ nípasẹ̀ àwọn ètò rẹ̀ ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga:

* Olùkọ́ Òfin
* Oluko ti Awọn Imọ Awujọ ati Awọn Imọ Iṣakoso
* Oluko ti Awọn Imọ-jinlẹ Nọọsi ati Awọn Imọ-jinlẹ Ilera Allied
* Ẹ̀ka ti Ìmọ̀-ẹ̀rọ Kọ̀mpútà & Àwọn Ìmọ̀-ẹ̀rọ Ayíká

Ní ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹfà ọdún 2023, yunifásítì náà ṣe àgbékalẹ̀ ìgbaniwọlé àkọ́kọ́ rẹ̀, àti ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù kejì ọdún 2025, ó gba àwọn akẹ́kọ̀ọ́ 270 àkọ́kọ́ rẹ̀.   

## Àwọn ìtọ́kasí
Ile-ẹkọ giga Peaceland

**Yunifásítì Peaceland**,tí a sábà máa ń pè ní Peaceland Uni, jẹ́ yunifásítì àdáni kan tí ó wà ní Enugu, Ìpínlẹ̀ Enugu, Nàìjíríà.     A dá a sílẹ̀ ní ọdún 2023,  Ó ti wá láti Ile-ẹkọ giga ti Ẹkọ Peaceland. 

Ìyípadà sí yunifásítì ni Pia àti Alfred Meier-Knüsel Foundation ṣe àtìlẹ́yìn fún ìyípadà náà sí yunifásítì kan  ní Switzerland àti alábàáṣiṣẹ́pọ̀ wọn ní Nàìjíríà, FREDYPIA Development and Education Foundation 

## Òṣìṣẹ́
Ní oṣù kẹfà ọdún 2023, Yunifásítì Peaceland yan Arthur Eze gẹ́gẹ́ bí Olùdarí Àgbà fún un. Eze jẹ́ ẹni tí a mọ̀ fún iṣẹ́ ìrànlọ́wọ́ rẹ̀ ní Nàìjíríà.  

Ní oṣù kọkànlá ọdún 2024, Yunifásítì Peaceland yan Rọ́vídà Fr. Ọ̀jọ̀gbọ́n Felix Ugwuozor gẹ́gẹ́ bí Olùdarí rẹ̀. Ugwuozor, àlùfáà ti Ẹgbẹ́ Ààrẹ Catholic ti Enugu, mú ìrírí ẹ̀kọ́ àti ìdarí tó ṣe pàtàkì wá sí ipa náà.

Kí a tó yan án sí ipò yìí, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Igbákejì Provost àti Olùdarí Àwọn Ètò Ẹ̀kọ́ Postgraduate ní Peaceland College of Education, Enugu. A retí pé àwọn olórí rẹ̀ yóò darí ìdàgbàsókè àti ìdàgbàsókè ẹ̀kọ́ gíga náà. 

Dókítà Leonard Chidi Ilechukwu ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Igbákejì Àgbà fún Yunifásítì Peaceland, pẹ̀lú ìrírí tó pọ̀ nínú ìṣàkóso ẹ̀kọ́ gíga, ìdarí ẹ̀kọ́, àti ìwádìí, Dókítà Ilechukwu ti ṣe pàtàkì nínú ìdàgbàsókè àwọn ètò ẹ̀kọ́ àti ètò ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti Yunifásítì náà. Iṣẹ́ rẹ̀ ti mú kí orúkọ rere ilé-ẹ̀kọ́ gíga náà pọ̀ sí i fún ìdàgbàsókè ẹ̀kọ́. Dókítà Ilechukwu ti pinnu láti mú kí ipa ilé-ẹ̀kọ́ gíga náà gbòòrò sí i, láti mú kí àwọn ìlànà ẹ̀kọ́ sunwọ̀n sí i, àti láti gbé ìṣẹ̀dá tuntun àti ìwádìí lárugẹ ní gbogbo ẹ̀ka ẹ̀kọ́. 

## Àwọn ìtọ́kasí



## Àwọn ìjápọ̀ òde

*
Rowland Abiodun

**Rowland O. Abiodun** listen ⓘ **,** ẹni tí a bí ní ọdún 1941, jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n ọmọ orílẹ̀- èdè Nàìjíríà-Amẹ́ríkà àti òǹkọ̀wé tí a mọ̀ jùlọ fún àwọn àfikún rẹ̀ sí ẹ̀ka Ẹ̀kọ́ Ọ̀nà Áfíríkà, pàápàá jùlọ àwọn iṣẹ́ Ọ̀nà Yorùbá. Lọ́wọ́lọ́wọ́, ó jẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n John C. Newton ti Ọ̀nà, Ìtàn Ọ̀nà, àti Ẹ̀kọ́ Àwọn ènìyàn Adúláwọ̀ ní Amherst College, Amherst, Massachusetts . 

## Ẹ̀kọ́ àti Iṣẹ́ ìṣe
Ó gba oyè B.A nínú iṣé Ọ̀nà (Fine Arts) ní ọdún 1965 ni Yunifásítì Ahmadu Bello tí òun bẹ ni Zaria, Nàìjíríà, àti M.A nínú ìtàn Ọ̀nà (Art History) láti Yunifásítì Toronto. A bí i ní Owo n'ilu Nàìjíríà Abiodun ti kọ̀wé púpọ̀ nípa àwọn iṣẹ́ ọnà tí àwọn ará Yoruba ti Nigeria àti Benin òde òní ṣe. Abiodun ni Òjògbón àgbà imo nípa ìṣe àti ìtàn ọ̀nà àwọn ènìyàn aláwọ̀ Dúdú, eyiun John C. Newton Professor ní Amherst College .    Ó ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùdarí fún African Studies Association  ó sì ti jókòó gẹ́gẹ́ bí olùdámọ̀ràn fún Smithsonian's National Museum of African Art . 

## Àwọn ìfihàn
Abiodun ti ṣètò ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìfihàn iṣẹ́ ọ̀nà Áfíríkà tó gbajúmọ̀ ní Amẹ́ríkà. Ìfihàn rẹ̀ *gẹ́gẹ́ bí Ayàwòrán gẹ́gẹ́ bí Explorer: African Art láti Walt Disney-Tishman Collection,* tí a gbé kalẹ̀ ní National Geographic Society's Explorer Hall, ti bẹ̀rẹ̀ ní ọdún méjì kí Smithsonian tó gba Ìkójọpọ̀ Disney-Tishman.   Ìfihàn náà *Yoruba: Mẹ́sàn-án Centuries of African Art and Thought* tí ó ṣe àkójọpọ̀ pẹ̀lú Henry John Drewal, John Pemberton III àti Allen Wardwell ní àwọn iṣẹ́ ọ̀nà láti Èkó àti Ife, lára èyí tí a kò tíì rí díẹ̀ nínú wọn tẹ́lẹ̀ ní ilé Amẹ́ríkà kí wọ́n tó fi wọ́n hàn ní Center for African Art àti Art Institute of Chicago .  

## Àwọn Àtẹ̀jáde
Abiodun ti kọ àwọn ìwé àpilẹ̀kọ tó lé ní ogójì lórí iṣẹ́ ọ̀nà ilẹ̀ Áfíríkà.  Àwọn ìwé rẹ̀ lórí iṣẹ́ ọ̀nà ilẹ̀ Yúróòpù ti ṣe àtúnṣe ìtumọ̀ iṣẹ́ ọ̀nà ilẹ̀ Áfíríkà ní Amẹ́ríkà, lára àwọn ìwé rẹ̀ ti ọdún 2014, *iṣẹ́ ọ̀nà àti èdè Yorùbá: wíwá Ìjé ọmọ ilẹ̀ Áfíríkà nínú iṣẹ́ ọnà Áfíríkà* . Ilé ìtọ́jú àwòrán ti Smithsonian National Museum of African Art ti gbé àlàyé Abiodun kalẹ̀ nínú *ìfihàn rẹ̀: Ìwòye lórí iṣẹ́ ọ̀nà ilẹ̀ Áfíríkà* . 

## Àwọn Èbùn Èyẹ Àti Ìdálólá
Ní ọdún 2011, Abiodun gba ẹ̀bùn ìdarí ACASA, ẹ̀bùn fún "ẹni tí àṣeyọrí rẹ̀ fi àpẹẹrẹ rere hàn nínú ìkẹ́kọ̀ọ́ nípa àwọn iṣẹ́ ọnà ilẹ̀ Áfíríkà àti/tàbí ti àwọn ọmọ ilẹ̀ Áfíríkà àti/tàbí ẹni tí àwọn àfikún àti ìran tuntun rẹ̀ ti mú kí iṣẹ́ náà tẹ̀síwájú."  

## Ìwé ìtàn Ara Rè

* *Iṣẹ́ ọnà àti Èdè Yorùbá: Wíwá Ìjé ọmọ Áfíríkà nínú Iṣẹ́ ọnà Áfíríkà.* Cambridge University Press, 2014. 
* *Ohun tí ó tẹ̀lé Mẹ́fà ju Èèje lọ: Lílóye Àwọn Ọ̀nà Áfíríkà.* Ilé Ìkóhun-Ìṣẹ̀dá ti Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, 1995. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1941
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ahman Pategi University, Patigi

**Yunifásítì Ahman Pategi, Patigi** jẹ́ ọ̀kan lára ​​ogún àwọn yunifásítì aládàáni tuntun ní Nàìjíríà tí Ìgbìmọ̀ Àgbà Àpapọ̀ (FEC) fọwọ́ sí fún ìdásílẹ̀ ní oṣù Kejì, ọdún 2021.  

Bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n fọwọ́ sí i ní oṣù kejì, ṣùgbọ́n wọn kò fún un ní ìwé àṣẹ títí di ọjọ́ kẹjọ oṣù kẹrin ọdún 2021, nínú àtẹ̀jáde tí Mínísítà fún ẹ̀kọ́, Mallam Adamu Adamu àti Akọ̀wé Àgbà, National Universities Commission (NUC), Ọ̀jọ̀gbọ́n Abubakar Adamu Rasheed fọwọ́ sí. 

## Ìtàn
Olórí ilé-ẹ̀kọ́ gíga náà ni Hon. Aliyu Bahago Ahman-Pategi dá sílẹ̀, orúkọ baba rẹ̀, tí ó ti jẹ́ Mínísítà fún iṣẹ́ àgbẹ̀ àti ìlera tẹ́lẹ̀ ní Orílẹ̀-èdè Àkọ́kọ́, Ahman Pategi sì ni wọ́n sọ ọ́ ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga náà.  Yunifásítì náà wà ní Patigi, ìjọba ìbílẹ̀ kan ní ìpínlẹ̀ Kwara, láti lè mú kí ọrọ̀ ajé àwùjọ náà pọ̀ sí i, láti rí i dájú pé àwọn akẹ́kọ̀ọ́ Nupe àti North Central ní àǹfààní sí ẹ̀kọ́ Yunifásítì ní owó tí ó dínkù àti láti fún àwùjọ lágbára.

## Ẹ̀ka àti àwọn ẹ̀kọ́
Yunifásítì náà bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ọgọ́rùn-ún méjì ó lé mọ́kàndínlọ́gọ́ta ní ẹ̀ka ẹ̀kọ́ méjì àti àwọn ètò ẹ̀kọ́ mẹ́ẹ̀ẹ́dógún. Àwọn Ẹ̀ka ẹ̀kọ́ náà ni: Ẹ̀ka Ẹ̀kọ́ nípa Ẹ̀dá Ènìyàn, Àwùjọ àti Ìṣàkóso Sáyẹ́ǹsì àti Ẹ̀ka Ẹ̀kọ́ nípa Sáyẹ́ǹsì àti Kọ̀ǹpútà. Àwọn ètò tí a pèsè ni; Ìṣirò owó, Sáyẹ́ǹsì Kọ̀ǹpútà, Ààbò Sáyẹ́ǹsì, Ọrọ̀ Ajé, èdè Gẹ̀ẹ́sì, Ìṣòwò, Sáyẹ́ǹsì Ìwádìí, Ṣíṣe Kọ́m̀pútà, Ìbátan Àgbáyé, Ìbánisọ̀rọ̀ Onímọ̀-ẹ̀rọ, Kọ́m̀pútà àti Ìmọ̀-ẹ̀rọ, Ìmọ̀-ẹ̀rọ Sọfítíwẹ́ẹ̀tì, Físíìsì pẹ̀lú Ẹ̀rọ-ìbánisọ̀rọ̀ àti ètò kan nínú Owó-orí.  

## Igbákejì Àgbà
IIgbákejì Chancellor náà jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n tẹ́lẹ̀ nínú Pragmatics and Applied Linguistics láti Yunifásítì ti Ilorin, Ọ̀jọ̀gbọ́n Mahfouz Adedimej.

## Ọ̀gá àgbà
Ọ̀gá àgbà ni Hon. Aliyu Bahago Ahman-Pategi. Ó jẹ́ ọmọ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin tẹ́lẹ̀ ti agbègbè ìjọba àpapọ̀ Edu/Moro/Patigi ti Kwara North láàárín ọdún 2007 sí 2019, ó sì jẹ́ olókìkí fún oyè ìbílẹ̀ rẹ̀, Galadima ti Patigi. Òun náà ni ó ni ilé ìgbìmọ̀ náà. 

## Àwọn ìtọ́kasí
Claretian University

**Yunifásítì Claretian** Yunifásítì àdáni ni ní Nàìjíríà. Àwọn Fathers Missionary Claretian (CMF) ni ó ni ín pẹ̀lú ẹ̀ka rẹ̀, The Claretian University Education Foundation (CUEF). Ó wà ní Nekede, ní agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Owerri West, ní Ìpínlẹ̀ Imo. Yunifásítì náà ní àwọn ẹ̀kọ́ pàtàkì nínú ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì kọ̀ǹpútà (Ààbò kọ̀ǹpútà lórí ayélujára, ìmọ̀ ẹ̀rọ ìwífún, ìmọ̀ ẹ̀rọ kọ̀ǹpútà àti ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì kọ̀ǹpútà), ìmọ̀ ọgbọ́n orí, àti ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì ọrọ̀ ajé (Economics, Accounting, Criminology and Security Studies). 

## Ìfọwọ́sí Yunifásítì Orílẹ̀-èdè
Igbimọ Ile-ẹkọ giga ti Orilẹ-ede (NUC) fun ile-ẹkọ giga naa ni ifọwọsi ni ọdun 2021 lati bẹrẹ iṣẹ.  Wọ́n kọ ọ́ sí ọ̀kan lára ​​àwọn yunifásítì àdáni ogún tí wọ́n fọwọ́ sí ní Nàìjíríà. Mínísítà fún ẹ̀kọ́, Mal. Adamu Adamu ló kéde èyí ní Ilé Ìgbìmọ̀ Àgbà lẹ́yìn ìpàdé ọ̀sọ̀ọ̀sẹ̀ ti ìgbìmọ̀ náà. 

Ní oṣù Kejìlá ọdún 2024, ìròyìn Ìgbìmọ̀ Yunifásítì Orílẹ̀-èdè lórí ìfọwọ́sílé Yunifásítì Claretian sọ pé ipò ìgbá kan wà lórí ìmọ̀ ìṣègùn Nọ́ọ̀sì rẹ̀ pẹ̀lú àmì ètò tí ó jẹ́ 71.25%.

## Awọn iṣẹ ẹkọ

### Ìkẹ́ẹ̀kọ́ọ́lẹ̀
Yunifásítì Claretian ṣe ayẹyẹ ìkẹ́ẹ̀kọ́ àkọ́kọ́ rẹ̀ ní ọdún 2022, ní ilé-ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Maryland ní Nekede, Owerri, ìpínlẹ̀ Imo, níbi tí wọ́n ti gba àwọn akẹ́kọ̀ọ́ 75 nínú ọkọ̀ náà. Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tuntun náà wá láti ìpínlẹ̀ 11 ní Nàìjíríà wọ́n sì yan ẹ̀kọ́ wọn láti inú àwọn ẹ̀ka mẹ́ta ní yunifásítì náà.  Àròpọ̀ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ 152 ni wọ́n gbà wọlé fún ìkẹ́ẹ̀kọ́ ọdún 2022/2023.  

Ní ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù karùn-ún ọdún 2023, CUN gba ìkẹ́ẹ̀kọ́ kejì rẹ̀. Wọ́n sọ pé, “ilé-ẹ̀kọ́ gíga náà ti rí ìdàgbàsókè tó tayọ ti 60% nínú iye àwọn akẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ ní ìfiwéra pẹ̀lú ọdún tó kọjá. Ó jẹ́ ìdàgbàsókè ńlá láti ìgbà àkọ́kọ́ rẹ̀.” 

Ayẹyẹ ìkẹ́ẹ̀kọ́ kẹrin wọn ní àwọn akẹ́kọ̀ọ́ 215 fún ìkẹ́ẹ̀kọ́ ọdún 2024/2025. Nígbà ayẹyẹ náà, Igbákejì Àgbà fún Yunifásítì náà, Ọ̀jọ̀gbọ́n Wencelaus Madu, nígbà tí ó ń bá àwọn akẹ́kọ̀ọ́ sọ̀rọ̀, “ó pàṣẹ fún wọn láti gbé ní ìbámu pẹ̀lú àwọn ìlànà gíga jùlọ ti ìwà rere, ìbáwí, àti ìtayọ ẹ̀kọ́ bí wọ́n ṣe ń bẹ̀rẹ̀ ìrìn àjò ẹ̀kọ́ wọn.” 

### Àpéjọpọ̀
Ní oṣù kọkànlá ọdún 2025, Claretian University of Nigeria ṣe ayẹyẹ ìpàdé àkọ́kọ́ wọn. Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mẹ́fà ló gba kíláàsì àkọ́kọ́ láti inú ètò márùn-ún tí yunifásítì ń ṣe.  

Lẹ́ẹ̀kan sí i ní ọdún 2025, wọ́n fún Claretian University of Nigeria (CUN) ní Ibùdó Ìmọ̀-Ẹ̀rọ Ìbánisọ̀rọ̀ àti Ìbánisọ̀rọ̀ (ICT) (ICT). Sẹ́nétọ̀ Ezenwa Onyewuchi, Sẹ́nétọ̀ tó ṣojú fún Ìlà-Oòrùn Imo (Owerri Zone) ló kọ́ ọ, wọ́n sì fi ṣe ẹ̀bùn rẹ̀. Ilé-iṣẹ́ náà ṣe àmì ẹ̀kọ́ oní-nọ́ńbà tó dára síi láti ọ̀dọ̀ àwùjọ yunifásítì. 

Yunifásítì náà ní ètò iṣẹ́ kan níbi tí a ti ń gba àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láàyè láti ṣiṣẹ́ kí a sì máa gba owó oṣù nígbà tí wọ́n bá ń ṣe ẹ̀kọ́ wọn. Èyí ni láti dín wàhálà ìnáwó láti ọ̀dọ̀ àwọn òbí wọn kù. 

## Ìṣàkóso
Olùní: Àwọn Bàbá Ìsìn Claretian

Káńsẹ́nsì: Ọ̀jọ̀gbọ́n Pàsífídì Dókítà Anthony JV Obinna, Bíṣọ́ọ̀bù Emeritus ti Owerri

Igbakeji-Chancellor: Rev. Fr. (Prof) Wenceslaus Madu

Alakoso: Rev Fr Dr. John Ezenwankwor

Bursar: Rev Fr Marcel Obilor, M.Sc. (ACCT)/Chima Osuagwu

Oṣiṣẹ ile-ikawe: Ọjọgbọn Ngozi Azubuogu

## Àwọn ìtọ́kasí


Ẹ̀ka:Ìpínlẹ̀ Ímò
Ẹ̀ka:Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Ẹ̀kọ́
Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ
Gbemiga Ogunleye

**Gbémiga Ògúlẹ́yẹ**  jẹ́ agbẹjọ́rò, oníròyìn àti amòye nípa Mídíà ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà òsì ti fìgbà kan jẹ́ adarí ilé-ẹ̀kọ́ ìròyìn kan ní ọrílẹ̀-èdè Nàìjíríà .

## ẹ̀kọ́
Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ní ẹ̀ka ìmò òfin ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga tí ìpínlẹ̀ èkó Yunifásítì Ìpínlẹ̀ Èkó ó tún gba ìwé-ẹ̀rí Màsítà nípa Mídíà àti Ìbánisọ̀rọ̀ láti Yunifásítì Pan-Atlantic ní àfikún, ó tún gba ìwé ẹ̀rí Dípílómà kejì nínú ẹ̀kọ́ Ìròyìn (Postgraduate Diploma in Journalism).
Ó  tún kẹ́kọ̀ọ́ ìwé-ẹ̀rí Báṣẹ́lọ̀ nínú Iṣẹ́-ọnà (B.A.) nínú ẹ̀kọ́ ìmọ̀-ẹ̀dá-èdè ní ilẹ̀ ẹ̀kọ́ gíga Yunifásítì ti Benin ní Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Ìṣẹ́
Ògúlẹ́yẹ jẹ́ Olórí ní ẹ̀ka ti Ìbánisọ̀rọ̀ Àpapọ̀ ní Arik Air, pápákọ̀ òfurufú Nàìjíríà tó ń tukọ̀ òfurufú ni ẹ̀yà, agbgbègbè, àti òkè òkun.. Ó tún ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bíi Igbákejì Olóòtú Ìwé ìròyìn ní *[[The Punch]]*, ìwé ìròyìn ojoojúmọ́ kan ní Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ṣáájú KÍ wọ́n tó yàn-án gẹ́gẹ́ bí Adarí ni Ilẹ́-ẹ̀kọ́ Ìròyìn Nigerian Institute of Journalism láti rọ́pò Ọ̀mọ̀wé Elizabeth Ikem, ó jẹ́ Olùdarí Ìròyìn àti Ìṣẹ̀lẹ̀ yàjóyàjó ní ilé-iṣẹ́ amóhùnmáwòrán TVC ní Ẹ̀ka ti ìgbéròyìn sáfẹ́fẹ́ TVC News, ni orílè-èdè Nàìjíríà.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Yunifásítì Clifford

**Yunifásítì Clifford** jẹ́ yunifásítì aládàáni Kristẹni ti Nàìjíríà tí Ṣọ́ọ̀ṣì Adventist ọjọ́ keje ní Nàìjíríà ní tí ó sì ń ṣiṣẹ́ rẹ̀. Yunifásítì náà wà ní Ihie, Ìpínlẹ̀ Abia, Nàìjíríà.

Ó jẹ́ ara ètò ẹ̀kọ́ Adventist ọjọ́ keje, ètò ẹ̀kọ́ Kristẹni kejì tó tóbi jùlọ lágbàáyé.    

## Ìtàn
Wọ́n dá Yunifásítì Clifford sílẹ̀ lórí ilẹ̀ tí ó jẹ́ ti ilé-ẹ̀kọ́ Adventist títí tí ìjọba fi gbà á lẹ́yìn ogun abẹ́lé orílẹ̀-èdè náà láàárín ọdún 1967 sí 1970. Ìjọba dá ilẹ̀ náà padà sí ṣọ́ọ̀ṣì ní ọdún 2013. Wọ́n sọ ọ́ ní orúkọ Jesse Clifford - míṣọ́nnárì ará Britain kan tí ó mú Adventism wá sí ìlà-oòrùn Nàìjíríà ní ọdún 1923, ó sì ṣiṣẹ́ ní Nàìjíríà fún ọdún mẹ́jọ. 

## Ilé ìkàwé
Wọ́n sọ ilé ìkàwé yunifásítì náà ní orúkọ Dókítà àti Agbẹjọ́rò (Arábìnrin) Paul Ogwuma, tí wọ́n ṣe àtúnṣe àti àtúnkọ́ ilé ìkàwé náà. Àwọn ìgbòkègbodò bẹ̀rẹ̀ ní kíkún ní ilé ìkàwé pẹ̀lú èrò Dókítà Saturday U. Omeluzor, Olùtọ́jú Ilé Ìkàwé Yunifásítì àkọ́kọ́ ní ọjọ́ kìíní oṣù Kejì ọdún 2017. Àwọn iṣẹ́ ilé ìkàwé kíkún bẹ̀rẹ̀ lẹ́yìn ìgbà tí wọ́n yan àwọn òṣìṣẹ́ ilé ìkàwé mẹ́rin ní oṣù Kẹta ọdún 2017.

Ilé ìkàwé yunifásítì Clifford ní nǹkan bí ẹgbẹ̀rún méjìlá (11,000) ìwé tí a mú kí ó rọrùn fún àwọn olùlò nínú ilé ìkàwé àti láti yáwó. Àwọn àkójọpọ̀ ìwé àti àwọn ohun èlò ìkànnì ayélujára tún wà. 

**Àwọn Ibùdó Ìsìn:**

* Ilé ìkàwé pàtàkì/ààrin gbùngbùn

* ibi ìkówèésí òfin

* Ilé ìkàwé nọ́ọ̀sì

* Ilé ìkàwé ẹ̀rọ itanna.

## Wo tun

* Àkójọ àwọn kọ́lẹ́ẹ̀jì àti àwọn yunifásítì Adventist ọjọ́ keje
* Ẹ̀kọ́ Adventist ọjọ́ keje
* Ṣọ́ọ̀ṣì Adventist ọjọ́ keje
* Ẹ̀kọ́ ẹ̀sìn Adventist ọjọ́ keje
* Ìtàn Ṣọ́ọ̀ṣì Adventist Ọjọ́ Keje

## Àwọn ìtọ́kasí



## Àwọn ìjápọ̀ òde

* Oju opo wẹẹbu osise
Yunifásítì Evangel, Okpoto

**Yunifásítì Evangel, Akaeze** ( **EUA** ) jjẹ́ yunifásítì Kristẹni aládàáni kan ní ìpínlẹ̀ Ebonyi. Ẹ̀ka ìsìn Kristẹni Assemblies of God ló ni ẹ́.  Ilé-ẹ̀kọ́ gíga náà gba ìwé àṣẹ ní oṣù kejì ọdún 2012, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe ẹ̀kọ́ ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kọkànlá ọdún 2012 fún ìgbà ẹ̀kọ́ ọdún 2012/2013.   Yunifásítì náà bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga rẹ̀ ní Okpoto pẹ̀lú kọ́lẹ́ẹ̀jì méjì àti ilé-ẹ̀kọ́ kan. Láti ìgbà náà ni wọ́n ti fẹ̀ sí kọ́lẹ́ẹ̀jì mẹ́rin nígbà tí iṣẹ́ ń lọ lọ́wọ́ nítorí ètò tí wọ́n ti gbé kalẹ̀ sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga rẹ̀ ní Akaeze. 

A gba ifọwọsi kikun lati ọdọ National Universities Commission, NUC ni ọdun 2016.  Ilé ìwé náà jẹ́ ọ̀kan lára àwọn yunifásítì àdáni tí ó rẹwà jùlọ ní Nàìjíríà.  Ìròyìn ìwádìí kan láti ọwọ́ *Economic Confidential* ní ọdún 2016 ṣàpèjúwe Evangel University gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn ibi tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí wọ́n ń wá sí ilé ẹ̀kọ́ gíga kò fi bẹ́ẹ̀ gbajúmọ̀. 

## Ibi tí a wà
Ilé ẹ̀kọ́ gíga ti Evangel University wà ní Okpoto, 48 km ní ìlà-oòrùn Enugu ní ẹ̀gbẹ́ Enugu-Abkaliki Expressway (Opopona A341) ní Ìpínlẹ̀ Ebonyi, Nàìjíríà.

Ilé ẹ̀kọ́ pàtàkì náà wà lábẹ́ ìkọ́lé ní Akaeze, ìpínlẹ̀ Ebonyi ní agbègbè Igboro tí wọ́n ti ń jiyàn tẹ́lẹ̀, èyí tí ó wà láàrín ìjọba ìbílẹ̀ Ivo àti ìjọba ìbílẹ̀ Afikpo gúúsù. 

## Àwọn Kọ́lẹ́ẹ̀jì Àgbègbè
Àwọn kọ́lẹ́ẹ̀jì mẹ́rin àti ilé-ẹ̀kọ́ kan ló wà 

# Ilé-ẹ̀kọ́ Ìṣàkóso Sáyẹ́ǹsì
# Kọ́lẹ́ẹ̀jì Sáyẹ́ǹsì Ìlera
# Kọ́lẹ́ẹ̀jì Sáyẹ́ǹsì
# Kọ́lẹ́ẹ̀jì Sáyẹ́ǹsì
# Kọ́lẹ́ẹ̀jì Sáyẹ́ǹsì Ìmọ̀-ọnà
# Kọ́lẹ́ẹ̀jì Sáyẹ́ǹsì Àwùjọ
# Ilé-ẹ̀kọ́ Àwọn Ẹ̀kọ́ Gbogbogbò

## Àwọn ìtọ́kasí
Isaac Adeagbo Akinjogbin

**Isaac Adeagbo Akinjogbin**,  ẹni tí a tún mọ̀ sí **I. A. Akinjogbin**, jẹ́ ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó jẹ́ òǹkọ̀wé àti onímọ̀ nípa ìtàn. Akinjogbin gbájúmọ́ ṣíṣe iṣẹ́ ìwádìí tí ó jinlẹ̀ fínnífínní nípa àṣà àti ìtàn, nípa wíwo àwọn onírúurú àṣà àwọn ẹ̀yà Yorùbá, ìtàn, àti àwọn ìgbésẹ̀ èrò ìjìnlẹ̀ àti àwọn ìṣòro. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn onímọ̀ nípa ìtàn ilẹ̀ Áfíríkà ka iṣẹ́ tí a mọ̀ dáadáa yìí *Dahomey and Its Neighbors, 1708–1818* sí iṣẹ́ àrà ọ̀tọ̀.

## Ìgbésí ayé àti iṣẹ́ rẹ̀
Akínjọ́gbìn, ẹni tí wọ́n bí ní ọdún 1930 ní Ipetumodu, ní Ìjọba ìbílẹ̀ Àríwá Ifẹ̀ (Ife North Local Government Area) ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, lọ sí Christ Church School Ipetumodu àti Origbo Central School, Ipetumodu láàárín ọdún 1940 sí ọdún 1946. Ó tún lọ sí Ilé-ẹ̀kọ́ girama Ijebu Ode láàárín ọdún 1946 sí ọdún 1950, Fourah Bay College ní Freetown láàárín ọdún 1952 sí ọdún 1954, lẹ́yìn náà ni ó lọ sí Yunifásítì Durham ní England , níbi tí ó ti gba oyè àkọ́kọ́ B.A. nínú Ìtàn ayé òde-òní ní ọdún 1957.

Akínjọ́gbìn ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Ọ̀mọ̀wé oníwàádìí Kékeré fún Ètò Ìwádìí Ìtàn Yorùbá, èyí tí Saburi Biobaku ń ṣàkóso, láàárín ọdún 1957 sí ọdún 1960. Wọ́n rán an padà sí England láti ṣiṣẹ́ ìṣèwádìí ní Ọ́fíìsì tí wọ́n ti máa ń ṣe Àkọsílẹ̀ Gbogbogbòò ti London. Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí Ọ̀mọ̀wé Commonwealth ní Ilé-ẹ̀kọ́ University of London's School of Oriental and African Studies ní ọdún 1960.
Ó gba oyè Ọ̀mọ̀wẹ́ (PhD) nínú Ìtàn ilẹ̀ Áfíríkà ní ọdún 1963. Ó bẹ̀rẹ̀ síní ṣiṣẹ́ ní Yunifásítì ti ilé-Ifẹ̀ ní ọdún kan náà gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ ní ẹ̀ka tí wọ́n ti ń kọ́ nípa ìtàn. Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí olùdarí fìdíhẹẹ́ ní Institute of African Studies ní ọdún 1965, nígbà tí ó di ní ọdún 1968, lẹ́yìn tí ó gba ìgbéga sí ipò ọ̀jọ̀gbọ́n, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí olórí ní ẹ̀ka náà . Lẹ́yìn náà, ó di igbákejì Olùdarí Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti Ọbáfẹ́mi 

## Àwọn iṣẹ́ rẹ̀
* Ogun àti Àlàáfíà ní ilẹ̀ Yorùbá (War and Peace in Yorùbáland), 1793–1893
* Ipa irin ní ilẹ̀ Yorùbá (The Impact of Iron in Yorubaland)
* Olókun; iwe àtigbàdégbà ni Àtàtà Yorùbá 2 September 1960
* Dahomey àti àwọn aládùúgbò rẹ̀ (Dahomey and Its Neighbours), 1708–1818

## Àwọn ìtọ́kasí
Ayo Oke

**Ayo Oke** jẹ́ Olùdarí Àgbà tẹ́lẹ̀ fún ilé-iṣẹ́ amí Nàìjíríà, National Intelligence Agency (NIA), tí Ààrẹ Goodluck Jonathan yàn sípò ní ọjọ́ keje Oṣù Kọkànlá, ọdún 2013.

## Ìbẹ̀rẹ̀ ayé àti iṣẹ́
Ìpínlẹ̀ Òyọ́ ni wọ́n bí Ayo Oke sí. Kí ó tó di Olùdarí Àgbà, Oke ti fìgbà kan jẹ́ Olùdarí (fún àwọn Ẹkùn) ní olú-ilé iṣẹ́ NIA, ó sì tún ti ṣiṣẹ́ rí gẹ́gẹ́ bí Aṣojú Nàìjíríà (Ambassador) sí Commonwealth Secretariat ní ìlú London. Ó rọ́pò Ezekiel Olaniyi Oladeji gẹ́gẹ́ bí Olùdarí Àgbà NIA ní Oṣù Kọkànlá ọdún 2013.

## Ìfura àti Ẹjọ́

### Owó NIA
Ní Oṣù Kẹrin ọdún 2017, Ààrẹ Muhammadu Buhari dá Oke dúró lẹ́nu iṣẹ́ lẹ́yìn tí àwọn òṣìṣẹ́ Economic and Financial Crimes Commission (EFCC) rí owó tí ó tó $43 million (àádọ́ta-lé-mẹ́ta mílíọ̀nù dọ́là) ní ilé kan ní Osborne Towers, Ìkòyí, Lagos. Ní ọjọ́ ọgbọ̀n Oṣù Kẹwàá (October 30), Ààrẹ Muhammadu Buhari yọ ọ́ kúrò pátápátá lẹ́nu iṣẹ́ lẹ́yìn tí ó gba ìròyìn ìwádìí láti ọ̀dọ̀ ìgbìmọ̀ tí Igbákejì Ààrẹ darí.

Ní Oṣù Kẹfà ọdún 2023, ìwé ìròyìn Premium Times, tí ó tọ́ka sí àwọn "orisun àṣírí", ròyìn pé Olùdarí Àgbà NIA Ahmed Abubakar àti alága EFCC Abdulrasheed Bawa pàdé láti yan ìjítò wípé kí wọ́n fòpin sí ẹjọ́ tí wọ́n fi kan Oke nítorí "ààbò orílẹ̀-èdè". Wọ́n gbé àbájáde yìí lọ sí ọ̀dọ̀ Ààrẹ Muhammadu Buhari, ẹni tí ó fọwọ́ sí i, tí ó sì pàṣẹ pé kí wọ́n fagi lé ẹjọ́ náà kí sáà ìjọba rẹ̀ tó parí.

### Àṣẹ Ìmúni 2019 àti Ẹjọ́ Ilé-ẹjọ́
Ní ọdún 2019, ìwádìí lórí owó "Ikoyi Gate" gbòòrò sí i. Ní ọjọ́ keje Oṣù Kejì (February 7), Ilé-ẹjọ́ Gíga Federal ní Èkó pa àṣẹ pé kí wọ́n mú Ayodele Oke àti ìyàwó rẹ̀, Folashade Oke, ẹni tí ó ti fìgbà kan jẹ́ Olùdarí Owó ní NIA, lẹ́yìn tí Economic and Financial Crimes Commission (EFCC) gbé ẹjọ́ wá. Tọkọtaya náà kọ̀ láti yọjú sí ilé-ẹjọ́, èyí mú kí EFCC kéde pé àwọn ń wá wọn. Àwọn ilé-iṣẹ́ ìròyìn sọ pé kí ọjọ́ ẹjọ́ tó pé, Oke àti ìyàwó rẹ̀ ti kúrò ní Nàìjíríà láti lọ gba ìtọ́jú ní òkèèrè; kò sì sí ẹni tí ó mọ ibi tí wọ́n wà nígbà náà. Àwọn ẹ̀sùn tí wọ́n fi kàn wọ́n ní ṣe pẹ̀lú jíjí owó àti ìfọwó-lu-idọ̀tí (money laundering). EFCC fi ẹ̀sùn kan tọkọtaya náà lórí $43 million tí wọ́n rí ní ọdún 2017. Bákan náà, wọ́n tún fi ẹ̀sùn mìíràn kàn wọ́n pé wọ́n ji $160 million owó ìjọba àpapọ̀ lò fún ara wọn. Èyí jẹ́ kí ọ̀rọ̀ náà le sí i ju ti ìyọlẹ́nu iṣẹ́ ọdún 2017 lọ. Ní ọjọ́ kẹsàn-án Oṣù Kẹfà ọdún 2023, Adájọ́ Chukwujekwu Aneke ti Ilé-ẹjọ́ Gíga Federal ní Ìkòyí, pa ẹjọ́ náà rẹ́ lẹ́yìn tí olùpejọ́ (EFCC) fa ẹjọ́ náà sẹ́yìn.

### Ìyànsípò Aṣojú Ìjọba
Ní Oṣù Kẹwàá ọdún 2025, Ààrẹ Bola Tinubu yan Ayo Oke, pẹ̀lú àwọn mìíràn, gẹ́gẹ́ bí aṣojú/ikọ̀ (federal ambassador-designate). Ìyànsípò yìí, tí ó nílò ìfọwọ́sowọ́ Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Nàìjíríà, tún gbé ọ̀rọ̀ "Ikoyi Gate" àti àwọn ìwádìí tí ó fa ìyọlẹ́nu iṣẹ́ rẹ̀ ní NIA padà sí ojú ìwé ìròyìn.

## Àwọn Ìtọ́kasì
Aso Olona

**Aṣọ Ọlọ́nà** jẹ́ aṣọ òfì àwọn Yorùbá tí ó gbajúmọ̀ fún àwọn àwòrán alárinrin rẹ̀ àti ìjẹ́pàtàkì rẹ̀ nínú àṣà, pàápàá jùlọ láàrin àwọn ẹ̀yà Ìjẹ̀bú. Orúkọ náà "Aṣọ Ọlọ́nà" túmọ̀ sí "aṣọ tí ó ní ọnà (patterns)" ní èdè Yorùbá. Aṣọ Ọlọ́nà jẹ́ aṣọ tí a fi ọwọ́ hun (aṣọ òfì) tí ó máa ń ní àwọn àwòrán bíi alágẹmọ, ìjàpá, àti ẹja àrọ̀.

Wọ́n máa ń hun Aṣọ Ọlọ́nà pẹ̀lú àwọn àmì tí ó ní ìtumọ̀. Wọ́n máa ń lò ó fún onírúurú aṣọ ìbílẹ̀ Yorùbá, títí kan Kájá tàbí Pákájá, irú ìmúra kan tí àwọn ọkùnrin máa ń lo aṣọ náà fún. Bákan náà, wọ́n ń lo Aṣọ Ọlọ́nà fún Ìró àti Bùbá, ìwọṣọ obìnrin tí ó ní bùbá àti aṣọ ìmúdi. Wọ́n tún máa ń lo àwọn nǹkan bíi Gèlè, Ìpèlé, àti ìlẹ̀kẹ́ tí ó ní ìtumọ̀ àṣà pẹ̀lú rẹ̀.

Àwọn Ìpèlé Aṣọ Ọlọ́nà tí a ń pè ní Ìtagbé wọ́pọ̀ fún àwọn ayẹyẹ Ògbóni. Aṣọ náà jẹ́ aṣọ oyè fún ẹgbẹ́ Ògbóni/Òṣùgbó, èyí tí í ṣe ẹgbẹ́ àwọn àgbààgbà àti olùdarí alágbára ní ilẹ̀ Yorùbá. Àwọn olóyè, àwòrò, àti àwọn ọmọ ẹgbẹ́ náà máa ń wọ aṣọ yìí ní àwọn àkókò pàtàkì, bíi ayẹyẹ, ọdún, àti ètùtù. Wọ́n kà á sí ohun-ìní àjogúnbá tí ó níye lórí àti àmì àṣẹ àti ọlá. 
Kì í ṣe aṣọ ọ̀ṣọ́ lásán, ṣùgbọ́n ó dúró fún ìdámọ̀ àti ogún ìbílẹ̀. Wọ́n máa ń lò ó níbi àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ pàtàkì láti fi ìsopọ̀ ẹni náà hàn sí àṣà Yorùbá.

Aṣọ Ọlọ́nà jẹ́ nǹkan òwò tó gbòde kan ní agbègbè Niger Delta láti ọ̀rúndún kẹẹ̀dógún (15th century). Àwọn Pọ́túgíì máa ń kó aṣọ yìí lọ sí orílẹ̀-èdè Bàràsílù gẹ́gẹ́ bí ọjà, níbi tí wọ́n ti mọ̀ ọ́n sí “pano da costa” (aṣọ láti etí-òkun). Lára àwọn àwòrán onígun àti ti ẹranko tó wà lára rẹ̀ ni ti alágẹmọ, èyí tí í ṣe àmì pàtàkì fún àwọn Ìjẹ̀bú. Àwọn oníṣòwò Ìjẹ̀bú máa ń ta Aṣọ Ọlọ́nà ní àárín ọ̀rúndún kọkàndínlógún (19th century) fún àwọn Ìjọ (Ijaw), àwọn wọ̀nyí sì tún máa ń tà á fún àwọn Ìgbò. Èyí ló bí aṣọ tí wọ́n ń hun ní ìlú Akwete tí wọ́n ń pè ní "Akwete" tàbí Ndoki (nítorí ìlú Ndoki ní Akwete) tàbí Ikaki nípasẹ̀ àwọn Ìjọ nítorí àwòrán ìjàpá tàbí alágẹmọ tó wọ́pọ̀ lára rẹ̀. Ó níye lórí púpọ̀ nítorí ẹwà rẹ̀ àti iṣẹ́ ọnà tó rinlẹ̀.

Ní ayé òde òní, Aṣọ Ọlọ́nà ń fún àwọn alápẹẹrẹ aṣọ ní ìwúrí, wọ́n sì ń lò ó ní onírúurú ọ̀nà ìbàlódé, láti ara aṣọ ìbílẹ̀ dé ti òde òní, ohun ọ̀ṣọ́ ilé, àti nínú iṣẹ́ ọnà. Ìlò púpọ̀ àti ẹwà rẹ̀ tí kò lẹ́gbẹ́ jẹ́ kí ó jẹ́ aṣọ tí a ń ṣìkẹ́, kì í ṣe ní Nàìjíríà nìkan ṣùgbọ́n ní àgbáyé.

## Àwọn Ìtọ́kasì
T. G. O. Gbadamosi

Olóyè **Tajudeen Gbadebo Olusanya Gbadamosi** (tí a tún mọ̀ sí **T. G. O. Gbadamosi**, ni a bí ní ọjọ́ kẹẹ̀dógún, oṣù kẹfà,  ọdún 1939) ó jẹ́ nípa ẹ̀kọ́ ìtàn tí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti ẹni tí ó ti ṣiṣẹ́ olùkọ́ fẹ̀yìntì, tí ó jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ẹ̀kọ́ ìmọ̀ nípa ìtàn ní Yunifásítì Èkó, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Àwọn ibi tí iṣẹ́ ìwádìí rẹ̀ dojúkọ ni Ìtàn ilẹ̀ Áfíríkà, Ìtàn orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, Ìtàn ẹ̀yà Yorùbá, àti ìtàn ẹ̀sìn Islam ní ilẹ̀ Áfíríkà pẹ̀lú àfojúsùn lórí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Tajudeen Gbàdàmọ́sí ni a bí ní Ìpínlẹ̀ Òǹdó, níbi tí ó ti lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ Ondo Boys' High School láti ọdún 1952 sí ọdún 1956, ṣáájú kí ó tó lọ sí King's College, Lagos, níbi tí ó ti parí ètò ẹ̀kọ́ girama rẹ̀ ní ọdún 1958. Ó tẹ̀síwájú lọ́ si Yunifásítì Ìbàdán ní ọdún tí ó tẹ̀le, níbi tí ó ti gba oyè àkọ́kọ́ (bachelor's degree)nínú ẹ̀kọ́ nípa ìtàn ní ọdún 1962. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè Ọ̀mọ̀wẹ́ (Ph.D.) nínú ẹ̀kọ́ nípa ìtàn ní ilé-ẹ̀kọ́ kan náà ní ọdún 1968, ní abẹ́ àbójútó alàgbà J. F. Ade Ajayi. Iṣẹ́ àpilẹ̀kọ èyí tí ó fi gba oyè  dá lórí Ìdàgbàsókè ẹ̀sìn Ìsìláàmù láàárín àwọn Yorùbá ("The Growth of Islam Among the Yorùb ), láàárín ọdún 1841 sí ọdún 1908", èyí tí ó padà sọ di ìwé tí óní àkọlé kan náà lẹ́yìn ọdún mẹ́wàá.

## Iṣẹ́ rẹ̀

## Àwọn ìtọ́kasí