open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ọjà Kurmi

right|thumb| Sandalwood àti àwọn ohun èlò tùràrí ní Ọjà Kurmi.
**Ọjà Kurmi** jẹ́ ọjà tí ó tóbi tí ó wà ní ìlú Kano ní Ipinle Kano, orile-èdè Nàìjíríà. Muhammad Rumfa, ẹnití ó jẹ́ Ọba Kano, ni ó dá ọjà yí sílẹ́ ní ọ̀rúndún kẹẹ̀dógún. Ọjà yí ṣì tún wà ní lílò ní ọ̀rúndún kọkánlélógún. Títí di ọdún 2003, Sale Ayagi ní ó jẹ́  alága ẹgbẹ́ àwọn ọlọ́já.

Orúkọ ẹgbẹ́ àwọn agbá bọ̀ọ̀lù kan ni wọ́n fi ńpe ọjà yí.

## Ìtàn nípa Kurmi
Ọjà Kurmi ni wọ́n ṣe ìdásílẹ̀ rẹ ní ọ̀rúndún kẹẹ̀dógún gégé bíi ibi ìṣòwò àti ilé ìfipamọ́ fún ìdàgbàsókè àwọn iṣẹ́ ìṣòwò ní ìlú, eléyìí ni ó jẹ́ àbájáde ọjà agbègbè àti ti Trans-Saharan tí wọ́n sì ń gbòòrò si. Láàrín agbègbè Jankara ti ìlú náà ni wọ́n kọ́ ọjà yí sí. Ní àkókò tí ọjà yí ń dàgbàsókè, ìlú Kano ti di ibi ọjà agbègbè fún àwọn ǹkan ọ̀gbìn pẹ̀lu ilé-iṣẹ́ tí wọ́n ti ńṣe àwọn iṣẹ́ bíi iṣẹ́ aṣọ híhun, aṣọ rírẹ, awọ ṣíṣe àti ìkòkò mímọ. Eléyìí ni ó fàá tí ìlú náà ṣe ńfà sí àwọn arìnrìn-àjò oníṣòwò láti ìwọ̀-oòrùn Sudan, Tripoli àti Ghadames tí wọ́n ń wá láti ra àwọn ọjà.Ṣáájú àkókò ìjọba amínisìn, wọ́n ṣètò kíkọ́ ọjà yí ní onígun mẹ́rin pẹlú àwọn ọparun tí wọ́n tò sí orí ìlà bíi òpópónà láàrin ọjà tí àwọn agbègbè kan sí wà gẹ́gẹ́ bí ibi tí wọ́n ti ńta àwọn ọjà kan tí wọ́n yàsọ́tọ̀ tí ìsọ̀ ẹran-ọ̀sìn sí wa ní àwọn apákan ìwọ̀-òòrù ní ìgboro ọjà náà. Àwọn ènìyàn tí wọ́n ǹ ṣe àbójútó  àwọn agbègbè kan ní pàtó tàbí àwọn ẹ̀ẹ̀ka ọjà kan ní wọn ńṣe ìṣàkóso ọjà yìí. 

### Àkókò ìjọba amúnisìn àti lẹ̀yìn àkókò ìjọba amúnisìn
Ní ọdún 1904, wọ́n wó ọjà àtijọ́ palẹ wọ́n sì kọ́ titun láti lè mú ìlọsíwájú bá owó tí wọ́n ńpa wọlé fún àwọn aláṣẹ ìlú kano. Wọ́n ṣí ọjà tuntun yi ní ọdún 1909. Àwọn ìsọ̀ tí ó tó 755 tí wọ́n fi amó ṣe ni wọ́n wà nínú Ọjà yí. Ọjà yí tún ní mọ́ṣáláṣí kan àti ilé-ẹjọ́ kan. Ní àwọn ọdún kan sẹ́yìn, àlékún bá àwọn ìlọsíwájú tí ó fi jẹ́ wípé àwọn òpópónà ń gbòòrò si tí díẹ̀ nínú àwọn tí ń ta ẹran ni wọ́n sọ fún pé kí wọ́n lọ ibòmíràn. Agbègbè ọjà náà, ní pàtàkì agbègbè Jakara tún jẹ̀rí ìdàgbàsókè tí ó gbòòrò síi. Síbẹ̀síbẹ̀, ìlànà kárà-kátà yípadà kúrò ní àwọn agbègbè ìgboro ìlú ní apá àríwá àti kárà-kátà ní Trans-Saharan láti ṣe òwò pẹ̀lú àwọn agbègbè tí ó wà ní Gusu àti àwọn ará ìlú Yírópù.

Ní ọdún 1969, ìṣàkóso ọjà yí bọ́ sí ọwọ́ ìjọba Ìbílẹ̀ Kano. Láti ìgbà náà ni ìjọba Ìbílẹ̀ yí ti mú ìwúrí ba àwọn ọjà pàtàkì láàrin ìlú bíi Yan Kaba fún àwọn ẹ̀fọ́ àti ọjà Kanrin Kwari  fún àwọn aṣọ, díẹ̀ nínú àwọn oníṣòwò yí tún kólọ sí àwọn agbègbè tuntun ti ìdàgbàsókè tí ń wáyé ni ìgboro ilu bíi Fagge àti ọjà Sabon Gari. Lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí, ọjà yí ti sọ díẹ̀ nù nínú àwọn ìṣesí rẹ gégé bíi ibi kárà-kátà fún àwọn ọjà agbègbè tí ó fi jẹ́ wípé àwọn ànfàní oníbàárà àdúgbò ni ó ń mójú tó.
## Àwọn Ìtọ́kasí
Mandy Patinkin

**Mandel Bruce Patinkin** (November 30, 1952) je osere ara Amerika.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Karakalpakstan

**Karakalpakstan** ( ),(),  onibise bi **Orile-ede Olominira Aladawa ile Karakalpakstan** (Qoraqalpog'iston Avtonom Respublikasi;  ), je orile-ede olominira aladawa ile Ùsbẹ̀kìstán. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Ùsbẹ̀kìstán
Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Ásíà
Yu Xu

**Yu Xu** Tí wọ́n bí lóṣù Kẹta ọdún 1986, ó sìn ṣaláìsí lọ́jọ́ Kejìlá oṣù kọkànlá ọdún 2016) jẹ́ ọmọgun-bìnrin adarí àwọn awakọ̀ òfuurufú ọmọ orílẹ̀-èdè China tí ó dárí ẹgbẹ́ àwọn ọmọ ẹ̀kọ́ṣẹ́ ọkọ̀ òfuurufú tí wọ́n ń pè ní **August 1st Aerobatic Team** tí àwọn ọmọ-ogun People's Liberation Army Air Force.

## Ìgbà èwe rẹ̀
Wọ́n bí Yu sí Chengdu, olú-ìlú Ìpínlẹ̀ Sichuan lápá gúúsù ìwọ̀-oòrùn China.

## Ẹ̀kọ́ kíkà rẹ̀
Yu wọ ilé-ẹ̀kọ́ ọmọ-ogun PLA Air Force Aviation University lọ́dún 2005, ó sìn kàwé jáde lọ́dún 2009. Sixteen women (including Yu) had graduated that year, which made her among the first women certified to fly fighter jets.

## Iṣẹ́
Yu dára pọ̀ mọ́ àwọn ọmọ-ogun òfuurufú ti **People's Liberation Army Air Force** lóṣù kẹsàn-án ọdún 2005. Yu farahàn ní ibi ayẹyẹ CCTV New Year's Gala pẹ̀lú àwọn ọmọ-ogun obìnrin awakọ̀ òfuurufú ẹgbẹ́ rẹ̀ lọ́dún 2010. In 2012, she was certified to fly the Chengdu J-10, single-engine jet.

## Ikú rẹ̀
Yu ṣaláìsí níbi ìkọ́ṣẹ́ awakọ̀ òfuurufú lọ́jọ́ Kejìlá oṣù kọkànlá ọdún 2016 lẹ́yìn tí ọkọ̀ òfuurufú mìíràn tí J-10 ṣèṣì ṣáná sí kọlù ú. Ìròyìn kan láti ọ̀dọ̀ àwọn ọmọ ogun ṣàlàyé pé, Yu kò tètè bọ́lẹ̀ nínú ọkọ̀ òfuurufú rẹ̀ lásìkò tí wọ́n kọ lù ú ló fà ikú rẹ̀  Ìròyìn mìíràn láti ọwọ́ àwọn ọmọ ogún gẹ́gẹ́ bí ìwé ìròyìn China Daily ṣe sọ ṣàlàyé pé, Yu tètè bọ́lẹ̀ nínú ọkọ̀ òfuurufú rẹ̀ lẹ́yìn tí ọkọ̀ òfuurufú mìíràn kọlù ú, ṣùgbọ́n apá ọkọ̀ Òfurufú mìíràn ló kọlù ú, tí ó sìn fa ikú rẹ̀. Ìròyìn náà tẹ̀ síwájú pé akẹgbẹ́ rẹ̀ ọkùnrin tí wọ́n dìjọ wà nínú ọkọ̀ òfuurufú náà jáde nínú rẹ̀ láì farapa. Àtipé, ọkọ̀ òfuurufú kejì náà padà balẹ̀ láìfarapa. Lórí Weibo, wọ́n kan sáárá sí Yu Xu gẹ́gẹ́ bí akọni ológun. Wọ́n sìn kọ ọ́ síbẹ̀ báyìí pé "Yu Xu ní ọmọ-ogunbìnri awakọ̀ Òfurufú tí a lè fi yangàn julọ. Àdánù ńlá gbáà ni ikú rẹ̀ jẹ́ fún orílẹ̀-èdè wa". Wọ́n gbé eérú òkú rẹ̀ lọ fún ayẹyẹ ìkẹyìn ní gbọ̀ngán eré-idaraya kan, tí ọ̀pọ̀ èèyàn bí i 360,000 wá káàkiri orílẹ̀ èdè China láti wá kẹ́dùn rẹ̀ pẹ̀lú òdòdó ìkẹ́dùn. Lẹ́yìn èyí, wọ́n kó eérú òkú rẹ̀ padà sí ìlú rẹ̀, Chongzhou lápá gúúsù ìwọ̀-oòrùn ìpínlẹ̀ Sichuan, wọ́n sìn sin òkú rẹ̀ pẹ̀lú sàréè gẹ́gẹ́ bí òkú ẹni rere.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Àjọ Alákòóso fún Rélùwéè ilẹ̀ China

**Àjọ Alákòóso fún Rélùwéè ilẹ̀ China** (**MOR**) ni ilé-iṣẹ́ tí ó wà ní abẹ́ State Council of the People's Republic of China amọ́ tí kò ṣiṣẹ́ mọ́. Ẹni tí ó jẹ́ Mínísítà kẹyìn fún àjọ yí ni Sheng Guangzu.

Ojúṣe àjọ yí ni kí wọ́n ṣe àbójútó lílọ bíbọ̀ èrò ọkọ̀ láì sí ìdíwọ́ kan kan, ṣiṣẹ́ ètò ati ìgbòkègbodò ọkọ̀ ojú irin, mímú ìdàgbà-sókè bá ojú irin tí ọkọ̀ ń gbà jákè-jádò orílẹ̀-èdè China. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ wípé wọ́n ń pè fún ṣíṣe àbójútó tó lọ́ọ̀rìn sí bí ìjàmbá ṣe ń ṣẹlẹ̀ ní ojú òpó àwọn ọkọ̀ ojú-irin. 
Ní ọjọ́ kẹwàá oṣù kẹta ọdún 2013, wọ́n kéde rẹ̀ wípé wọn yóò tú àjọ náà ká, tí àjọ tí wọ́n ń rí ìgbòkègbodò gbogbo ọkọ̀ ní orílẹ̀-èdè China yóò si ma gba iṣẹ́ wọn ṣe.

## Ìtàn ní ṣókí
Àwọn àjọ tí wọ́n ti ṣe akóso ilé iṣẹ́ yí rí ni: Qing àti Republican Ministry of Posts and Communications

## Bọ́ndì títà
MOR, tí wọ́n dúró gẹ́gẹ́ bí  àjọ ní ọjà gbèsè, ti ta bọ́ndì tí ó tó mílíọ́nù lọ́nà ọgọ́ta Yuan ní ọdún 2017. 
MOR tún gbe ro láti ta bóndì tí ó tó ọgbàọ́rùn un kan bílíọ́nù owó Yuan tí ó jẹ́ ($14.6 billion) láti fi fẹ ojú ọ̀na ọkọ̀ ojú irin jákè-jádò ilẹ̀ China ní ọdún 2009. 

## Àwọn ilé-iṣẹ́ tí wọ́n ní ọkọ̀ akérò ojú irin

Àwọn àjọ tí wọ́n ń ṣàkóso àwọn ọkọ̀ ojú irin jẹ́ mẹ́rìndínlógún(16) nígbà tí ilé-iṣẹ́ ọlọ́kọ̀ ojú irin tí wọ́n wà ní abẹ́ ilé-iṣẹ́ ìjọba àpapọ̀ fún ìgbòkègbodò ọkọ̀ ojú irin jẹ́ méjì péré. Iye àwọn tí wọ́n ń ṣiṣẹ́ ní abẹ́ ilé-iṣẹ́ yí ní nkan bí ọdún 2098 jẹ́ mílíọ́nù méjì ènìyàn.

## Àkójọ àwọn Mínísítà tí wọ́n ti darí àjọ náà nìwọ̀nyí

## Ẹ tún lè wo

* Ministries of the People's Republic of China
** Ministry of Transport of the People's Republic of China
* National Railway Administration
* China Railway Corporation
** China Railway Museum
* Liu Zhijun

## Àwọn itọ́ka sí

## Ìtàkùn ìjá sóde
*  
* China Academy of Railway Sciences
* National Railway Administration

Ọ̀ṣun
Yunifásítì ìlú Paris-Saclay

**Yunifásítì ìlú Paris-Saclay** (tabi **Yunifasiti Paris-Saclay**, ) jẹ́ yunifásítì kan ní ìlú Gif-sur-Yvette, Fránsì. UPSa ti wa ni àìyẹsẹ ni ipo ninu awọn ti o dara ju egbelegbe ni aye

Lati Oṣu Kẹwa ọdun 2023, ile-ẹkọ giga ti jẹ alabaṣepọ ti IPSA fun awọn iwọn meji ni oju-ofurufu.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn yunifásítì
Xu Qing

**Xu Qing** (; tí wọ́n bí lọ́jọ́ kejìlélógún oṣù kìíní ọdún 1969), tí a tún mọ̀ sí **Summer Qing**, jẹ́ gbajúmọ̀ Òṣèrébìnrin ọmọ China. Wọ́n gbà á sí ilé-ẹ̀kọ́ sinimá Beijing Film Academy lọ́dún 1988, ó sìn kẹ́kọ̀ọ́ jáde lọ́dún 1992.

## Iṣẹ́
Ọdún 1999 ni Xu kọ́kọ́ jáde nínú sinimá kan tí àkọlé rẹ̀ ń jẹ́ made *[[Life on a String (film)|Life on a String]]*, tí Chen Kaige darí. Wọ́n yàn án lọ́dún 1992 fún ami-ẹ̀yẹ Hundred Flowers Award for Best Actress nítorí ipa tó kó nínú sinimá *Ripples Across Stagnant Water*. Lọ́dún kan náà, ó tún di ìlúmọ̀ọ́ká sí ní gbogbo China nínú eré orí tẹlifíṣàn kan tí wọ́n ń pè ní *At the Foot of The Imperial City* 

Lọ́dún 2001, ó tẹ̀ síwájú nínú iṣẹ́ rẹ̀ lẹ́yìn tó kópa nínú eré Ren Yingying tí wọ́n máa ń ṣàfihàn lórí tẹlifíṣàn, *[[Laughing in the Wind]]* (2001).

Lọ́dún 2003, Xu gbàmì-ẹ̀yẹ  **Audience's Choice for Actress** ní China TV Golden Eagle Award fún ipa tó kó nínú sinimá kan tí ó ti kópa gẹ́gẹ́ bí ọ̀tẹlẹ̀múyẹ́, *The Chinese Woman at the Gunpoint of Gestapo*.

Lọ́dún 2009, Xu kópa gẹ́gẹ́ bí Soong Ching-ling nínú sinimá ìtàn ìṣẹ̀dálẹ̀ Àwọn China tí wọ́n pè ní *[[The Founding of a Republic]]*,, sinimá yìí ló mú un gba ami-ẹ̀yẹ amúgbalẹ́gbẹ̀ẹ́ Òṣèrébìnrin tó dára jù lọ ní Macau International Movie Festival àti Hundred Flowers Awards. Ní ọgbọ́n ọjọ́, oṣù kọkànlá ọdún 2009, wọ́n gba Xu gẹ́gẹ́ Òṣeré fún fún ètò awáràwọ̀ Huayi Brothers.

Lọ́dún 2010, ó tún ṣe dáadáa nínú sinimá ìfẹ́ kan tí wọ́n pè ní *Blossoming of Beautiful Flowers*, tí Gao Xixi. gbé jáde. 

Lọ́dún 2012, ó kópa gẹ́gẹ́ bí ìyàwó Bruce Willis nínú sinimá Amẹ́ríkà tí wọ́n pè ní *[[Looper (film)|Looper]]*.

Lọ́dún 2013, Xu gba ami-ẹ̀yẹ Huading Awards gẹ́gẹ́ bí Òṣèrébìnrin tó dára jù lọ nítorí ipa tó kó nínú eré orí-ìtàgé tí wọ́n pè ní *A Dream Like A Dream*.

Lọ́dún 2016, Xu tún di gbajúmọ̀ sí i nínú sinimá ọ̀ràn dídá kan tí wọ́n pè ní *[[Mr. Six (film)|Mr. Six]]*, which won her the  Hundred Flowers Award for Best Actress award.

Lọ́dún 2017, Xu tún gbajúmọ̀ sí i nínú ọgbójú sinimá Gúúsù Amẹ́ríkà àti Áfíríkà tí wọ́n pè ní *[[24 Hours to Live]]*.

## Àtòjọ àwọn sinimá rẹ̀
### Sinimá

### Eré orí tẹlifíṣàn

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ tó gbà àti èyí tí wọ́n yàn án fún

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Ṣáínà
China State Shipbuilding Coorporation

**Àwọn ilé-iṣẹ́ Ìpínlẹ̀ China tí wọ́n ṣe ọkọ̀ ojú-omi akérò ní ilẹ̀ China** tí a mọ̀ sí (CSSC) ni ó jẹ́ ilé iṣẹ́ aláfọwọ́ sowọ́pọ̀ tí wọ́n ń kọ́ ọkọ̀ ojú-omi akérò ní ilẹ̀ China. 
## Agbékalẹ̀ rẹ̀
CSSC ni ó jẹ́ ọ̀kan pàtàkì lára àwọn ẹ̀ka mẹ́wàá nílé iṣẹ́ ọmọ ogun ní orílẹ̀-èdè China,  ni ó ní àyè ìgbọ́kọ̀ ojú-omi sí, ó ní oríṣiríṣi irinṣẹ́ tí wọ́n fi ń ṣe ọkọ̀ ojú-omi tuntun yálà ti àwọn ọmọ ogun ni tàbí ti ìkérò lásán. CSSC ni àwọn lààmì-laakaàti gbajú-gbajà àwọn ọláọ́pọlọ tí wọ́n mọ̀ nípa ṣíṣe ọkọ̀ ojú-omi ní orílẹ̀-èdè China, àwọn bí :Dalian Shipbuilding Industry Company, Jiangnan Shipyard, Hudong–Zhonghua Shipbuilding, Guangzhou Huangpu Shipbuilding àti Guangzhou Wenchong Shipyard.. Wọ́n gbé diẹ̀ lára àwọn ilé-iṣẹ́ kékèké tí ó wà lábẹ́ àjọ wọn bíi CSSC Holdings Limited sì ọjà pàṣípàrọ̀ ti Shangai, tí wọ́n sì tún ti ara ibẹ̀ rí àwọn ilé-iṣẹ́ Shangai Waigaoqiao Shipbuilding sí abẹ́ àkóso wọn.

## Ìtàn ní ṣókí
### Bí wọ́n ṣe bẹ̀rẹ̀
Ní ọdún 1964, wọ́n da ilé-iṣẹ́ Sixth Ministry of Machine Building sílẹ̀ láti lè ma fi ṣakóso gbogbo àwọn ilé-iṣẹ́ tí wọ́n ń ṣe ọkọ̀ ojú-omi jáde ní ilẹ̀ China, tí ó sì jẹ́ wípé gbogbo ọkọ̀ wọn tí wọn ń ṣe jáde ni ó jẹ́ ti àwọn jagun-jagun. In July 1982, Wọ́n da ilé-iṣẹ́ yí sílẹ̀ láti fi ṣe atúntò sí ilé-iṣẹ́ ọmọ ogun ilẹ̀ China ni, tí Won sì ṣe àyípadà rẹ̀ sí China State Shipbilding Cooperation. Àjọ CSSC yí wà lábẹ́ ìṣàkóso Ìpínlẹ̀ amọ́ wọ́n fún wọ́n ní ànfaní láti ma ṣiṣẹ́ kí ìdàgbà-sókè ó lè bá ọrọ̀ aje orílẹ̀-èdè wọn. Ní ọdún 1992, àjọ CSSC yí àfojúsùn wọn padà sí wọ́n ma ṣe ohun tí tẹrú-tọmọ ó lè lò ní orílẹ̀-èdè China, tí ìdá ọgbàọ́rin nínú ohun tí wọ́n ń pèsè jáde ṣe jẹ́ ohun tí àwọn ará ìlú lè jànfàní rẹ̀.  Ìgbà tí yóò fi di ọdún 1993, wọ́n ti ń ta ìlàjì nínú àwọn ohun tí wọ́n ń pèsè sí ilẹ̀ òkèrè.

### Àyípadà tí ó dé bá CSIC
Níparí ọdún 1990, ṣíṣàtúntò tí wọ́n ṣàtúntò ètò ọrọ̀-ajé orílẹ̀-èdè China mú kí ìjẹ gàba ilé-iṣẹ́ àwọn kànrìn kànrìn ènìyàn tí wọ́n lẹ́nu lọ́rọ̀ ó fọ́ká yángán, tí àwọn oríṣiríṣi aládàáni tí wọ́n jẹ́ mékúnù náà ó bẹ̀rẹ̀ sí ń da sí pípèsè nkan oríṣiríṣi jáde láti lè mú kí ìta-kangbọ̀n ó wáyé níbi pípèsè nkan jáde ní orílẹ̀-èdè China. Nígba ó di inú oṣù keje ọdún 1999, wọ́n yọ China Shipbuilding Industry Corporation kúrò lára àjọ CSSC; tí wọ́n sì pin àwọn ilé-iṣẹ́ àgbàọ́kọ̀-jáde sí ẹkún ò jẹkùn, amọ́ tí CSSC ṣe ń darí gbogbo wọn pàá pàá jùlọ ní apá àríwá ati àárín gbùngbùn ilẹ̀ China.  àjọ CSSC náà tún ń jábọ̀ fún ẹ̀ka ọba ti State-owned Assets Supervision and Administration Commission (SASAC).  

## Ẹ tún lè wo àwọn àyọkà wọ̀nyí
*Hu Chuanzhi, former CEO of the CSSC
*List of largest shipyards

## Àwọn itọ́ka sí

### Àwọn orísun

* 
* 

## Àwọn àsopọ̀ ìta

*China State Shipbuilding Corporation (CSSC)
*China CSSC Holdings Limited
List of Chinese administrative divisions by illiteracy rate

Gẹ́gẹ́ bí ètò ìkànìyàn *[[Sixth National Population Census of the People's Republic of China|the sixth population census]]* ẹlẹ́kẹfà irú rẹ̀ ti sọ ní ọdún 2010, àpapọ̀ iye àwọn ènìyàn tí wọ́n kàwé ní irílẹ̀-èdè Chinajè 95.9. Amọ́ iye àwọn tí wọ́n kàwé ní ẹkùn-ò-jẹkùn ni wọ́n yá tó síra wọn. Àwọn eléyí ni wọ́n wà ní ìpele anọ́kọ́ nínú  Ìṣèjọba tí ètò ìkànìyàn gbé jáde , tí ó fi mọ́ àwọn ẹkùn kọ́ọ́kan ati Agbègbè bí wọ́n ṣe tẹ̀lé ara wọn nínú ipò ìṣèjọba láti orí ọmọ ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dógún sókè bí ètò ìkànìyàn abẹ́lé orílẹ̀-èdè (Bureau of Statistics of the PRC.) China ṣe ṣe akọsílẹ̀ rẹ̀ ní ọdún 2010 tẹ̀ 

## Àárín gbùngbùn China

## Hong Kong àti Macau

## Àsopọ̀ ìta
*National Bureau of Statistics
Project 211

**Project 211** () ni wọ́n bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1995 tí ó jẹ́ iṣẹ́ àkànṣe tí óbdá lórí àwọ Fásitì tí wọ́n ṣe pàtàkì ní orílẹ̀-èdè China lábẹ́ àjọ tí ó bójútó ètò ẹ̀kọ́ lábẹ́lé. Wọ́n da iṣẹ́ àkànṣe yí sílẹ̀ láti lè fi ẹsẹ̀ iṣẹ́ ìwádí tó peregedé múlẹ̀ kí wọ́n sì wá àwọn ọ̀nà tó yanrantí fún ìdàgbà-sókè àwùjọ. Nígbà tí wọ́n kọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀ rẹ̀, láàrín ọdún 1996 sí ọdún 2000, iye owó tí wọ́n ṣamúlò lápapọ̀ jẹ́ bílíọ́nù méjì Dólà.
Nígbà tí yóò fi di ọdún 2008, orílẹ̀-èdè China ti ní ilé-ẹ̀kọ́ fásitì tí ó ti tó 116 nígbà tí ìdá mẹ́fà nínú àwọn ilé-ẹ̀kọ́ náà ti wà ní ipò tí wọ́n fẹ́ gan an. Project 11 mú kíkọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí wọ́n jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ ìmọ̀ ìwòsàn onípele keji àti onípele kẹta lọ sí  ìlú òkèrè láti lọ kọ́ nípa ìmọ̀ náà siwájú si. Ilé-iṣẹ́ ètò ẹ̀kọ́ lábẹ́lé yí ń ri dájú wípé wọ́n ṣe àmúlò 85% àwọn ẹ̀kọ́ tí ó ṣe pàtàkì sí wọn, nígbà tí wọ́ sì wọ́ ṣe àmúlò %96 iyará ìwádí ìmọ̀ ìjìnlẹ̀, wọ́n sì owó tí ó tó ìdá %70 sí ètò ìwádí ìmọ̀ ìjànlẹ̀ nìkanef>Over 10 billion yuan to be invested in "211 Project" - People's Daily Online  Gẹ́gẹ́ bí Academic Ranking of World Universities àti Times Higher Education World University Rankings ṣe Sọ, púpọ̀ nínú àwọn ilé-ẹ̀kọ́ fásitì tí Project 211 da sílẹ̀ ni wọ́n wà ní òkè jùlọ nínú àtòjọ ọgọ́rùn ún akọ́kọ́ nínú àtòjọ wọn.
Orúkọ iṣẹ́ àkànṣe yí ni wọ́ fà yọ látara gbólóhùn yí: "面向**21**世纪，办好**1**00所高校  tí ó túmọ̀ sí : (Gbí gbaradì fún sẹ́túrì kọkànlélógún). Gbogbo fásitì tí wọ́ súgbá ètò yí jẹ́ ọgọ́rùn ún kan.
Láti ọdún 2014, Project 211 ni wọ́n ti ń ṣàtúntò sí tí wọ́n sì ti fi ìṣeẹ́ àkànṣe míràn tí wọ́n pe ní Plan 111 tí yóò ma ṣe àfikún ọgbọ́n orí àti ìwà ọmọlúàbí kún iṣẹ́ àkànṣe náà.
Nínú oṣù kẹsàn an ọdún 2017, wọ́n tún ṣe agbékalẹ̀ iṣẹ́ àkànṣe míràn tí wọ́n pe ní Double First Class University Plan was announced. Agbékalẹ̀ tuntun yí kò fi bẹ́ẹ̀ ye àjọ tí wọ́n rí sí ipò tí àwọn fásitì kọ̀ọ̀kan wà lágbàáyé bí wọ́n ṣe lè ṣe ìgbéléwọ̀n fún wọn. or replaces Project 211 and Project 985.

## Àtòjọ àwọn fásitì náà nìyí

## Ẹ lè wo
* Project 985
* 863 Program
* Chinese university ranking (Chinese Academy of Management Science)
*Rankings of universities in China
*List of universities in China
* Science and technology in China
* C9 League
*Excellence League
*Double First Class University

## Àwọn itọ́ka sí

## Ìtàkùn àsopọ̀ Ìtàn
*Project 211: the 106 universities and colleges (the webpage written in Simple Chinese)
*Ministry of Education 211 Project
List of national parks of China

Wọ́n ṣe ìfilọ́lẹ̀ ibùdó ìgbafẹ́ ti ìjọba apapọ̀ ní orílẹ̀-èdè China ní ọdún 2013 níbi ìpàdé Plenary Session of the 18th Central Committee of the Communist Party of China ẹlèkẹta iru rẹ̀. Nígbà tí ó di ọdún 2016, wọ́n ṣe agbékalẹ̀ ibùdó ìgbafẹ́ eti omi tàbí odò Three-River-Source National Park gẹ́gẹ́ bí àyẹ̀wò fún iṣẹ́ àkànṣe náà. Ọdún yí náà ni wọ́n dá ibùdó ìgbafẹ́ * Fujian Wuyi Mountains National Park * sílẹ̀, lẹ́yìn àwọn wọ̀nyí, oríṣiríṣi ibùdó ìgbafẹ́ bíi mẹ́jọ  ni wọ́n tún ti da sílẹ̀. Lọ́wọ́ lọ́wọ́ báyí,àwọn ibùdó ìgbafẹ́ tí ó wà ní orílẹ̀-èdè China lásìkò tí a ń ke àpilẹ̀kọ yí ti tó mọ́kànlá tí gbogbo wọn sì wà lábẹ́ àkóso ilé-iṣẹ́ ìjọba National Forestry and Grassland Administration.

## Àwọn ibùdó ìgbafẹ́ náà nìwọ̀nyí

## Ẹ tún lè wo

*List of national parks
*Protected areas of China

## Àwọn ìtọ́ka sí
Ìyálóde

**Ìyálóde** jẹ́ obìnrin onípò gíga nínú ọ̀pọ̀ àwọn ìlú ìbílẹ̀ Yorùbá. Lóde òní, àwọn ọba ló ń fi obìnrin joyè Ìyálóde, àmọ́ lọ́dún 2002 Njoku ṣàlàyé pé láyé àtijọ́ nílẹ̀ Yorùbá, ìlànà ìyannisípò gẹ́gẹ́ bí Ìyálóde kò jẹ mọ́ ìpinnu ọba. Kàkà bẹ́ẹ̀, yálà a ó fi obìnrin joyè ìyálóde tàbí bẹ́ẹ̀ kọ́, dá lórí àṣeyọrí àti ìkópa nínú ìgbòkègbodò — ìyẹn ló mú wa bọlá fún un pàápàá tó bá dọ̀ràn ọrọ̀ ajé àti ìṣèlú. 

## Ìtàn
Nítorí náà, nínú ìtàn, kì í wulẹ̀ ṣe pé Ìyálóde ń ṣojú fáwọn obìnrin ní àjọ ìgbìmọ̀, ṣùgbọ́n ó tún jẹ́ ọ̀kan lára olùdarí ìṣèlú àti ọrọ̀ ajé ní ìjọba ìbílẹ̀ Yorùbá.

Nínú ìtàn àròsọ Yorùbá, a tọ́ka sí i gẹ́gẹ́ bí "ọba obìnrin", àbá Ìyálóde ni ìjòyè máa ń jíròrò nípa ní ìgbìmọ̀. Lọ́dún 2017, Ọlátúnjí ti Yunifásítì Táí Ṣólàárín fi ojúṣe Ìyálóde wé ojú ìwòye ìṣègbèfábo lóde òní. Ó wá ṣàlàyé pé Ìyálóde ti ọ̀rúndún kọkàndínlógún, Ìyálóde Tinúbú, jẹ́ ọ̀kan lára àwọn tí wọ́n lọ́rọ̀ jù nílẹ̀ Yorùbá, ó sì kópa pàtàkì nínú ìpinnu ẹni tí yóò jọba nílùú méjèèjì Èkó - ibi tí ó fẹ́ ọba - àti nílẹ̀ Ẹ̀gbá - ibi tí ó ṣètìlẹ́yìn fún àwọn Ẹ̀gbá ẹlẹ́yà rẹ̀ nígbà ogun. 

Mosádomi sọ pé ipa tí Ìyálóde kó, kò mọ sọ́dọ̀ àwọn obìnrin nìkan, ṣùgbọ́n ó tún ní í ṣe pẹ̀lú gbogbo ìṣèlú, àṣà àti ẹ̀sìn Yorùbá. Ó mẹ́nu kan Tinúbú àti Ẹfúnṣetán Aníwúrà bí àpẹẹrẹ tó hàn gbangba.   Sofola (1991) jẹ́rìí sí ọ̀rọ̀ yìí, ní sísọ pé “Bó ti wù kí ọba lágbára tó, kò lè gbapò Ìyálóde láéláé”. Gẹ́gẹ́ bí Ọ̀jọ̀gbọ́n Ọláṣùpọ̀ ṣe sọ, àṣẹ tí Ìyálóde pa lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà lóde òní ò pọ̀ bí i ti tẹ́lẹ̀. Aláàfin Ọ̀yọ́, Làmídì Adéyẹmí, tọ́ka sí ìparun àṣà tìtorí àṣà “ìgbàlódé” gẹ́gẹ́ bí èrèdí ìṣẹ̀lẹ̀ náà. Ó rántí pé láàárín àwọn ìgbìmọ̀ olùdarí, àwọn obìnrin ní ipò pàtàkì tẹ́lẹ̀tẹ́lẹ̀.  Bí àpẹẹrẹ, wọ́n ní Tinúbú lẹ́nu láwùjọ tó bẹ́ẹ̀ gẹ́ẹ́ tí ó dá Ọba ìlú Èkó dúró kó má ṣe fi Èkó lé àwọn Gẹ̀ẹ́sì lọ́wọ́ fún ìgbà díẹ̀.

## Ìyálóde ìsinsìnyí
Olóyè Àlàbá Lawson ni Ìyálóde ilẹ̀ Yorùbá nísinsìnyí, Aláàfin Ọ̀yọ́ ló fi í joyè yìí lọ́dún 2008.  Ṣáájú ìyẹn, Ìyálóde ilẹ̀ Ẹ̀gbá ni.

## Àwọn ìtọ́kasí
 
Ẹ̀ka:Obìnrin ní Nàìjíríà

Ẹ̀ka:Ìṣèlú Yorùbá
Ẹ̀ka:Orúkọ oyè
Ẹ̀ka:Ìṣèlú
Olumide Makanjuola

A bí **Olumide Makanjuọla** ní ọjọ́ keje oṣù kẹfà ọdún. Ó jẹ ọmọ bibi orilẹ-ede Naijiria, o si tun jẹ a ja fun ẹtọ ọmọniyan. On s'ọtan ni, bakanna lo si je agbẹjọro fun agbekalẹ ti a n pe ni LGBTQI ati gbajugbaja olokoowo. Oun ni oludari agba fun The Initiative for Equal rights (TIERS), ile iṣẹ yii lo n ja fun iṣe deede ninu ẹtọ eniyan lawujọ ati pe lọwọlọwọ bayii, oun ni oludari eto fun Initiative Sankofa d’Afrique de l’Ouest (ISDAO) ti o je ile-iṣẹ ni agbegbe ti Faranse ni Afrika to ṣe aduroti fun awọn ẹgbẹ to n se agbatẹru ati atilẹyin fun awujọ ti ko ni iwa ipa ati irẹnijẹ laarin gbogbo awọn ara ilu, wọn ṣe eyi pẹlu iranlọwọ owo fun awọn irufẹ ile-iṣẹ bayii ni orilẹ-ede kọọkan.

Ni ọdun 2016, Makanjuọla gba ami ẹyẹ ọba'binrin fun awọn ọdọ to wa ni ipo aṣaaji (Queen’s Young Leaders Award) lori iṣẹ rẹ laarin LGBTI+ pẹlu awon agbegbe/adugbo, oun si ni o gba ami ẹyẹ fun ẹni ti o yẹ fun ọjọ ola ni ọdun 2012 ni ipo ẹni ti o le ṣe oniduro ti o da'nto (Future awards nominee in the best Use of Advocacy). Awọn iṣẹ ti Makanjuọla ṣe wọnyi ti fi ọpọlọpọ anfaani kun iṣẹ ẹtọ ọmọniyan ni orilẹ-ede Naijiria nipase LGBTIQ, a si ka a kun ẹni ti o bẹrẹ iṣẹ lori bi a ti le dẹkun ifẹtọ-ẹni dun ni nipasẹ LGBTIQ.

### Ètò ẹ̀kọ́
Makanjuọla kẹkọ gba imo nipa amojuto okoowo lati ile-ẹkọ imo nipa ijinlẹ nipa okoowo ni ipinlẹ Ogun, ni orilẹ-ede Naijiria, (Ogun state Institute of Technology). Ìmọ̀ nipa ete bi a ṣe le e sẹ amojuto lati Yunifasiti Anglia Ruskin (Strategic Project management at Anglia Ruskin University) ati ẹkọ ipilẹ nipa amojuto iṣe akanṣe lati Yunifasiti ti ilu ọba (introduction project management certificate at City University London).

### ''Àwọn Ìtọ́kasí''
Pamela Adie

**Pamela Adie** jẹ́ ònkàtàn, olùbá ọ̀pọ̀ èrò sọ̀rọ̀, ato ajìjàn-n-gbara fún ẹ̀tọ́ àwọn LGBT ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Pamela di ìlú mọ̀ọ́ká pẹ̀lú akitiyan rẹ̀ lórí ẹ̀tọ́ awọ LGBTQ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Iṣẹ́ ìwádí rẹ̀ ni ó dá lé LGBT rights in Nigeria lọ́rísiríṣi, lára ìwé rẹ̀ tí ó ti kọ ni *Under the Rainbow* eré tí ó fi ìrírí rẹ̀ hàn. lára eré rẹ̀ ni ó ti ṣe àfihàn eré tí ó jọ mọ́ bí Obìnrin ṣe ń ṣọkọ obìnrin tí wọ́n pe ní *[[Ìfé]]* . Òun ni Adarí agbà fún àjọ tí kìí ṣe ti ìjọba tí wọ́n pè ní Equality Hub.

## Ìgbé ayé rẹ̀
Lóòtọ́ ni ó ṣe ìgbéyàwó ọkọ rẹ̀ ọkùnrin kan, amọ́ ó sọ ní gbángba wípé òlúfẹ́ obìrin bíi tìrẹ̀ ni oun tí àwọn gẹ̀ẹ́sì ń pe ní lesbian, ìkéde yí ni ó ṣe ní ọdún 2011 nígbà tí ó ṣe ìpàdé pẹ̀lú àwọn ẹbí rẹ̀. O wà latí ilu Calabar, Cross River State.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Pamela kẹ́kọ́ nípa ìmọ̀ òfin ní ilé-ẹ̀kọ́ Webster University tí ó sì parí ẹ̀kọ́ ọ̀mọ̀wé Masters degree rẹ̀ ní ilé-ẹ̀kọ́ University of Baltimore. Ó tún kẹ́kọ́ gboyè akọ́kọ́ ní inú ìmọ̀ ìṣàkóso okòwò Business administration láti ilé-ẹ̀kọ́ University of Wisconsin-Superior. Ó tún lọ kẹ́kọ́ nípa ẹ̀tọ́ LGBT tí ó sìntibẹ̀ di obìrin akọ́kọ́ntí ó jẹ́ a jànfẹ́tó àwọ LGBT ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Bá kan náà ni ó kópa nibi àpérò okòwò àgbáyé ní ọdún 2017 tí ó sì sọ̀rọ̀ nípa ẹ̀tọ́ àwọn LGBT ní inú àpérò náà níbi tí ó ti sọ̀rọ̀ nípa pàtàkì Àwọn LGBT ní ibi iṣẹ́.

Ó ti kọ ìtàn tí wọ́n ti sọ di eré tí ó sí tún jẹ́ adarí eré náà tí wọ́n pe ní *Under te Rainbow*, eré tí ó da lé bí Obìnrin ṣe ń ṣọkọ obìnrin, irúfẹ́ akọ́kọ́ irú rẹ̀ tí wọn yóò gbé jáde ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Eré yí ni ó da lè ìṣẹ̀lẹ̀ ìgbésí ayé rẹ̀.  Ní ọdún 2019, wọ́n yàn fún amì-ẹ̀yẹ *Mary Chinwa Award* tí orúkọ nrẹ̀ sì jáde níbiẹ̀ ní ọdún 2018. 

### Ìfé

Pamela fi èrò rẹ̀ han nípa gbígbé eré kan jáde tí yóò da lè bí Obìnrin ṣe ń ṣọkọ obìnrin tí ó lè ní *[[Ìfé]]*. Orísiríṣi àríwísí  ni ó wáyé lórí eré tí ó ní oun fẹ́ gbé jáde náà látàrí bí ìjọba orílẹ̀-èdè Nàìjíríà lábẹ́ ìṣèjọba Goodluck Jonathan ti fòfin de étọ́ LGBT. Oun ati gbajú-gbajà òṣèré Uyaiedu Ikpe-Etim pẹ̀lú ajọ Equality Hub ni wọ́n jọ pawọ́pọ̀ gbé eré náà jáde. 
Eré yí ni ó jẹ́ eré akọ́kọ́ tí yóò da lè bí Obìnrin ṣe ń ṣọkọ obìnrin

 tabí LGBT ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Eré náà rí ìdádúró oríṣiríṣi látàrí ayẹ̀wó tó gbórín lọ́wọ́ àjọ tí ó ń ṣe ayẹ̀wò eré sì ni má agbéléwò ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Kódà àjọ náà fi àtimọ́lé dún kòkokò mọ́ àwọn òṣèré náà bí wọ́n bá gbé eré náà jáde.

## Àwọn ìtọ́ka sí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
James Brown (internet personality)

**James Obialor** tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí *James Brown* ni wọ́n bí ní ọjọ́ kejìlélógún oṣù kejì ọdún 1999 jẹ́ oníṣẹ́ orí ẹ̀rọ ayélujára, oníjó àti cross dresser tí ó di gbajú-gbajà ní ọdún 2018 látàrí fọ́nrán kan tí ó di tọ́rọ́ fọ́nkalé lórí ẹ̀rọ ayélujára tí wọ́n sọ wípé *"They did not caught me"* lẹ́yìn tí awọn ọlọ́pá mu. Àwọn ni wọ́n múbpẹ̀lú àwọn ènìyan mẹ́rìndínláàdọ́ta kan tí wọ́n fura wípé wọ́n jẹ́ LGBT, tí wọ́n sì lo nkan bí oṣù kan ní ọgbà àtúnṣe tí ó wà ní Ìkòyí. Lọ́yìn ọ̀pọ̀lọpọ akitiyan, ilé-ẹ́jọ́ dá wọn sílẹ̀.

James Brown gbé awonorin kan jáde ti ó pè ní "Hey Dulings"  ní ọdún 2021.

## Ìjà oun ati Bobrisky
Ní inú oṣù Kíní ọdún 2021, àwọn alábójútó Instagram ti ojú-ewé James Brown pa 
 lẹ́yìn tí ó ṣe fánrán kan tí ó fi sọ wípé Bobrisky fi ẹ̀sùn kan oun wípé oun ń ṣe bí Bobrisky pẹ́lú ìṣesí àti ara mímú oun, àti wípé Bobrisky déte ikú sí oun.  Bobrisky fi ẹ̀yìn ọwọ́ da ọ̀rọ̀ rẹ̀ nu, ó James sì ṣe fọ́nrán míràn láti bá Bobriaky lórí youtube.

## Àwọn ìtọ́ka sí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1999
Bobrisky

**Bobrisky** jẹ́ ènìyàn pàtàkì lórí intanẹẹti ní orílẹ̀-èdè ￼Nàìjíríà. Ó jẹ́ obìnrin tí a tún mọ̀ sí trans woman ní ilẹ̀ Nàìjíríà, orílẹ̀-èdè tí kò ní àwọn ètò fún LGBT. Ó tún jẹ́ eni tí ó ma ń sábàá fi arahàn lórí ẹ̀rọ ayélujára ti àwùjọ media tí wọ́n ǹ pé ní Snapchat.   

## Ìbẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé àti ẹ̀kọ́ Bobrisky
Okuneye Idris Olarenwaju ni ẹni tí ó bí Bobrisky ní ọdún 1992. Ó parí ilé-ẹ̀kọ́ sẹ́kọ́ńdírì ní King's College, tí ó wà ní Eko kí ó tó wá tẹ̀ síwájú lọ sí ilé ìwé gíga Yunifásítì ti ìlú Èkó Yunifásítì ìlú Èkó (UNILAG).  

Ní oṣù Karùn ún ọdún 2019, Bobrisky jẹ́ ẹ̀rí sí wípé àwọn ọ̀rọ̀ oyè  e rẹ̀ jẹ́ “òun” àti “rẹ̀” lẹ́hìn gbígba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àsọyé àṣìṣe lórí i profaili rẹ Instagram rẹ.

## Fífihàn an rẹ̀
Bobrisky jẹ́ ẹni tí àwọn ènìyàn mọ daada lórí ẹ̀rọ ayélujára ti àwùjọ media látipasẹ̀ àwọn àríyànjiyàn tí ó má ńṣe lórí àìfaramọ́ àwọn òdìnwọ̀n ìhùwàsí àtijọ́ ní ilẹ̀ Nàìjíríà. Bobrisky ní àǹfàní láti kó àwọn ìròyìn jọ lórí Snapchat rẹ̀, nígbàtí ó sọ pé òún ní olólùfẹ́ kan tí òun má ń rò wípé ó jẹ́ akọ láìbíkítà òfin ilẹ̀ Nàìjíríà tí ó sọ wípé àwọn ìbáṣepọ̀ ní àárín àwọn ìbálòpọ̀ kan náà jẹ́ ẹ̀ṣẹ̀ tí ó jẹ́ ìjìyà nípa ṣíṣe ẹ̀wọ̀n ọdún mẹ́rìnlá.      Ní ọjọ́ kẹjọ oṣù keje ọdún 2021, ó ṣàfihàn ara rẹ̀ tuntun lẹ́hìn tí ó ti lọ ṣe iṣẹ́ abẹ láti túnbọ̀ di abo síi.

## Ìfarahàn
Bobrisky, nípa agbára tí ó wà tẹ́lẹ̀, ṣe àgbékalẹ̀ àwọn ìlàná iṣẹ́ àti ìwà sí àwùjọ ní Nàìjíríà èyí tí kò wà ní ìbámu pẹ̀lú ìhùwàsí àwùjọ ti orílẹ̀-èdè Naijiria. Bíòtilẹ̀jẹ́ wípé àwọn díẹ̀ kan wa tí wọ́n fi aramọ́ ìwà àti ìṣesí rẹ, bákanná àn ni àwọn kan án wà tí wọ́n ta kò ó. Níbi ayẹyẹ pàtàkì kan, ẹnìkan tí ó jẹ́ amúgbálẹ̀gbẹ́ aarẹ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà fi agbègbè kan sílẹ̀ nítorítí ó ṣe àkíyèsi wípé Bobrisky wà ní àárín ibùgbé náà.

Bobrisky ní ìwọ̀nba àwọn alátìlẹyìn tí wọ́n ní ìfẹ́ rẹ tí ó fi jẹ́ wípé àwọn olùṣe ètò ayẹyẹ kan má a ńpè é láti wá sọ àwọn ọ̀rọ̀ níbi iṣẹ́ ayeye wọn tí wọ́n gbà. Ní ọdún 2019, Otunba Olusegun Runsewe ẹnití í ṣe olùdarí gbogboogbò ti ìgbìmọ̀ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà fún iṣẹ́ ọ̀nà àti àṣà, sọ nínú ọ̀rọ̀ rẹ wípé Bobrisky jẹ́ “ìtìjú orílẹ̀-èdè” àti wípé ìjìyà tí ó nípọn ni wọ́n má a fi jẹ́ ẹ tí wọ́n ba mu u ní òpópónà. 

## Ipa
Taiwo Kola-Ogunlade, ẹni tí í ṣe olùbánisọ̀rọ̀ àti alákòso ètò nípa gbogbo ènìyàn lórí ẹ̀rọ ayélujára ti Google fún ìwọ̀-oòrùn ilẹ̀ Áfíríkà, sọ wípé Bobrisky ni ẹni tí wọ́n ń wá kiri jùlọ ní Nàìjíríà láti ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹwàá sí oṣù kọkànlá ọdún 2016.

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1992
Temmie Ovwasa

**Temmie Ovwasa** tí wọ́n bí ní ọjọ́ kọkàndínlógúnọ́gbọ̀n oṣù kọkànlá ọdún 1996 ni gbogbo ènìyàn mọ́ sí *YBNL princess*, ni ó jẹ́ olórin , olùkọrin, àti òṣèré ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà, tí ó sì ń akọrin pẹ̀lú ilé-iṣẹ́ agbórin-jáde YBNL Nation nígbà tí ó fọwọ́ sí ìwé àdéhùn pẹ̀lú wọn ní inú oṣù kẹjọ ọdún 2015 amọ́ tí ó kúrò ní ilé-iṣẹ́ náà ní inú ọdún 2020 lẹ́yìn tí èdè oun ati Olamide tí ó ni ilé-iṣẹ́ náà kò fẹ́ jọra mọ́. Ovwasa ni ó fi hàn fáyé wípé obìnrin bí ẹgbẹ́ oun ni òun nífẹ́ sí láti ma bá ṣe àṣepọ̀. Nígbà tí ó di ọdún 2020, ó gbé orin rẹ̀ akọ́kọ́ irú rẹ̀ tí ó ke nípa bí ọkùnrin ṣe ń ní àṣepọ̀ pẹ́lú ọkùnrin ẹgbẹ́ rẹ̀, èyí tí yóò mú kí ó jẹ́ irúfẹ́ rẹ̀ akọ́kọ́ irú rẹ̀ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Ibẹ̀rẹ̀ ayé rẹ̀
Wọ́n bí Ovwasa ní ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù kọkànlá ọdún 1996 ní ìlú Ìlọrin tí bàbá rẹ̀ jẹ́ ọmọ bíbí Ìpínlẹ̀ Delta tí Ìyá rẹ̀ sì jẹ́ ọmọ bíbí Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun. Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ti Grace Christian Schools tí ó sì lọ sílé ẹ̀kọ́ girama ti  Dalex Royal College, ní Ìlọrin. Ó kẹ́kọ́ nípa Medical Anatomy nílé ẹ̀kọ́  Ladoke Akintola University of Technology.

## Iṣẹ́ orin rẹ̀

Temmie bẹ̀rẹ̀ orin rẹ̀ làti nkán bí ọmọ ọdún mẹ́jọ gẹ́gẹ́ bí akọrin ní ilé-ìjọsìn wọn níbi tí ó ti kọ́kọ́ gbé orin tirẹ̀ sílẹ̀.

 Látàrí ẹ̀bùn orin tí ó ní yí, ìyá rẹ̀ ra jìtá tuntun kan fun nígbà tí ó lé ọmọ ọdún méjìlá. Ó di gbajú-gbàjà ní ọdún 2015 nígbà tí Olamide pèé lórí Instagram tí ó sì gbà á wọlé sí inú ilé-iṣẹ́ agbórin-jáde rẹ̀ YBNL níbi tí Temmie ti gba ìnagijẹ  YBNL princess. s Temmie sì fi  YBNL sílẹ̀ lẹ́yìn aìgbọ́ra ẹni yé tí ó ṣẹlẹ̀ láàrin òun ati Olamide.

## Àwọn àwo orin rẹ̀

### Àwo
* *E be like say dem swear for me* (2020)

### Orin àdákọ rẹ̀
* * Afefe* (2016)
* * Jabole * (2016)
* * Bamidele * (2017)
* * Holy Water * (2018)
* * Osunwemimo * (2020)
** Elejo wewe * (2020)
## Àwọn ìtọ́ka sí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1996
Akudo Oguaghamba

**Akudo Oguaghamba** ni ó jẹ́ a jà fẹ́tọ́ ọmọnìyàn, olùkọ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó ti kọ ìwé ìwádí nípa ẹ̀tọ́ àwọn LGBTQ. Òun ni olùdásílẹ̀ àjọ* Women's Health and Equal Rights* (WHER) ó sì tún jẹ́ ọ̀kan kan ṣoṣo lára àwọn olùdásílẹ̀ *PAN-AFRICAN ILGA* (International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association) ati  *EQUITAS*  – International Centre for Human Rights
 Oguaghamba  jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ jáde ilé-ẹ̀kọ́ University of Nigeria, Nsuuka 

## Àwọn ìtọ́ka sí
Seyi Adebanjo

**Seyi Adebanjo** jẹ akọ tabi abo, olorin media media MFA, ti a bi ni Nigeria ati olugbe ni Ilu New York ni bayi. Iṣẹ Adebanjo ni ifọkansi làti ṣe àgbéjáde imoye awujọ nipa awọn ọran ti ẹya, akọ-abo, ati ibalopọ nipasẹ lilo fọtoyiya multimedia, fiimu, fidio oni nọmba, ati awọn kikọ.

## Afihan ati atejade iṣẹ
Iṣẹ wọn ti jẹ atẹjade nipasẹ Iwe irohin *African Voices*, Ile-ẹkọ giga ti Ìpínlẹ̀ Osun, Q-Zine, ati *Mott Haven Herald* . Adebanjo ti ṣòro ni  New York University, ati Lambda Literary Foundation,  unifasiti  Film ati Video Association Conference, ati Brazil Queering Paradigms Conference.

## Awọn fiimu
*Trans Lives Nkan!* *: Idajo fun Islan Nettles* jẹ fiimu iṣẹju méje ti o da lori ipaniyan ti obinrin transgender kan ti a npè ni Islan Nettles ni Oṣu Kẹjọ ọdun 2013.  Aworan fiimu naa nipasẹ PBS Channel 13, bákannáà bi Ile ọnọ ti Brooklyn .

Fiimu naa ṣe ayẹwo awọn ìrírí ati awọn aiyatọ laarin awọn ọmọ Afirika ti o ni ibatan ati abo ni Nàìjíríà ati New York.  Ẹya ti ẹmi ni ìbátan si awọn koko-ọrọ wọnyi ni a tún jíròrò. Atọjade naa n ṣe ayẹwo lọwọlọwọ ni káríayé. 

## Awọn ẹbun

## Fiimu

*Trans Lives Matter!: Idajọ are fún Islan Nettles* jẹ fíìmù òní ìṣẹ́jú méje ti o da lórí bí wọn ṣe  ṣekú pa arábìnrin aji ṣe  bí ọkùnrin  kakàn  a npè ni Islan Nettles ni Oṣu Kẹjọ ọdun 2013.  AwÀwòrán fíìmù  naa ni o wáyé láti ọwọ ilé  ìṣe PBS Channel 13, bákannáà láti Ile ọnọ ti Brooklyn .

*Oya! Nkankan Ṣẹlẹ Ni Ọna si Iwọ-oorun Áfíríkà!* jẹ, iwe-ipamọ òní iṣẹju ọgbọ́n ti o ṣàwárí ibalopo àti idanimọ ẹda. Fíìmù náà ṣe ayẹwo awọn ìrírí ati awọn aiyatọ láàrin awọn ọmọ Afíríkà ti o ni ìbátan ati abo ni orílè-èdè  Nàìjíríà ati orílè-èdè New York.  Ohùn kàn ti ẹmi ni ìbátan si awọn akọle wọnyi ni a tún jíròrò. Fíìmù náà sì  tí  di  àgbéléwò lọwọlọwọ ká  kiri àgbáyé. 
## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Uyaiedu Ikpe-Etim

**Uyaiedu Ikpe-Etim** (ti a bi ni ọdún 1989) jẹ olupilẹṣẹ fíìmù ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà  kan, o jẹ onkọwe ìbòjú  ati oṣere fíìmù, ti o ṣẹda awọn iṣẹ ti o sọ awọn ìtàn nípa LGBTQ ni orílè-èdè Nàìjíríà. Ni ọdun 2020, Ile-iṣẹ ìwé ìròyìn BBC ṣafikun rẹ sinu àwọn obìnrin adúláwò ọgọ́rùn-ún.

## Ìgbésí àyè ibẹrẹ
Ikpe-Etim a bi ni 1989.  O jẹ oludasilẹ ti ile-iṣẹ iṣelọpọ Hashtag Media House, ati pe lati ọdun 2011, o ti ṣiṣẹ láti fun awọn àgbègbè kékeré ni Naijiria, paapaa agbegbe LGBTQ nibẹ.  Awọn ẹtọ ti agbegbe LGBT ni Áfíríkà ni a ṣe inunibini si pupọ, ati Nigeria ati ile-iṣẹ fiimu rẹ kii ṣe iyatọ: ni Nollywood awọn ohun kikọ fohun ti a ṣe yẹyẹ ati ṣe afihan bi awọn apanirun, ti o gbe nipasẹ awọn anfani aje tabi labẹ ipa ti awọn egbeokunkun ati awọn ìráníyè ati nigbagbogbo pari ni ijiya fun awọn iṣe wọn tabi ti o ti fipamọ nipasẹ ijo.    Awọn fiimu wọnyẹn ti o ṣe afihan agbegbe LGBTQ ni Nigeria, nigbagbogbo ṣe afihan awọn ọkunrin ilopọ. 

Ni 2020, Ikpe-Etim, pẹlu olupilẹṣẹ fiimu Pamela Adie wa si olókìkí ni Nàìjíríà nít'orí iṣelọpọ fiimu náà *Ìfé .*  Fiimu naa jẹ akọrin akọkọ ti Ikpe-Etim ati pe o sọ ìtàn ifẹ láàrin awọn obìnrin méjì.  *Ìfé* kìí ṣe fíìmù àkọ́kọ́ tí ó ní àkópọ̀ ọ̀dọ́bìnrin tí yóò ṣe ní Nàìjíríà, ṣùgbọ́n ó jẹ́ àkọ́kọ́ tí ó fi irú ìbáṣepọ̀ bẹ́ẹ̀ hàn lọ́pọ̀lọpọ̀, láìsí ẹ̀tanú tàbí stereotypes.   Nitootọ olupilẹṣẹ, oludari ati awọn oṣere nínú awọn ipa aṣaaju gbogbo jẹ ọmọ ẹgbẹ ti LGBT ti orílè-èdè Nàìjíríà.  Ikpe-Etim jẹ alaigbagbọ .  Sibẹsibẹ, iṣelọpọ náa ni láti koju National Board of Film and Video Censors, eyiti o lọ títì debi làti ṣe idẹruba awọn olupilẹṣẹ rẹ pẹlu awọn gbolohun ẹwọn fun “iwuri ilopọpọ” ni orilẹ-ede kan nibiti a ti fi ofin de igbeyawo-ibalopo nipasẹ ofin lati ọdun 2014.  Ni otitọ, lati yago fun ihamon, fiimu naa ti tu silẹ ni ilu okeere ni Oṣu Kẹwa Ọdun 2020, ni Ayẹyẹ Fiimu LGBT Toronto.    O ti tu silẹ nikẹhin lori pẹpẹ ṣiṣanwọle ehtvnetwork.com.  O ti ṣe ayẹwo ni Leeds International Film Festival ni Oṣu kọkanla ọdun 2020. 

## Awọn ẹbun
Ni ọdun 2020, Ikpe-Etim ti ṣe akojọ gẹgẹ bi ọkan nínú awọn obìnrin 100 ti BBC fun ọdun 2020, ti o mọ awọn ilowosi rẹ si ẹtọ awọn obinrin ni Nigeria.  

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1989
David Gentleman

thumb

**David William Gentleman  RDI**  jẹ́ òsèré gẹ̀ẹ́sì tí abí ní ọjọ́ kọkànlá , osù kẹta, ọdún 1930. Ó kẹ́kọ̀ọ́  àpèjúwe ní ilé ẹ̀kọ́ Royal College of Art  lábé àkóso àti John Nash.

O kẹkọọ apejuwe ni Royal College of Art labẹ Edward Bawden ati John Nash . O ti ṣiṣẹ ni awọ-omi, lithography ati kikọ igi, ni awọn iwọn ti o wa lati awọn pẹpẹ gigun pẹpẹ fun Charing Cross Underground Station ni Ilu Lọndọnu si awọn ontẹ ati awọn apejuwe.
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1930
Moji Solar-Wilson

**Moji Solar-Wilson** tí wọ́n bí ní ọdún 1968, ni ó jẹ́ ọmọ bíbí ìlú ìjerò Èkìtì ní Ìpínlẹ̀ Èkìtì. ) jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè  a Nàìjíríà, àmọ́ tí ó fi ilú Wngland ṣe ibùgbé jẹ́ alàgàta láàrín (Broker) òntà àti ònrà, ó ń bani ralé ralẹ̀, bẹ́ẹ̀ ni ó jẹ́ ọ̀kan lára awọn LGBTQIA+, a jà fẹ́tọ́ ọmọnìyàn, aláríwísí àwùjọ àti olùdásílẹ̀ *Solar Worlwide Inú.*
Ní ọdún 2017, ó ṣe ìgbéyàwó pẹ̀lú oobìnrin ẹgbẹ́ rẹ̀ Margaret Wilson, ó sì di obìnrin akọ́kọ́ tí ó jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí yóò dán irú rẹ̀ wò.

## Àwọn ìtọ́ka sí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1968
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Lagos State Model College Kankon

**Lagos State Senior Model College Kankon** je oun ini ijoba ilu eko to je ile eko giga ni opopona Owode-Apa ni Badagry LGA, Lagos State . O ti da ni ọdun 1988 lakoko iṣakoso ologun ti Rear Admiral Mike Akhigbe (Rtd).    

## Itan
LSMC Kankon jẹ ọkan ninu awọn kọlẹji awoṣe marun ti a ṣeto ni ọkọọkan ninu awọn ipin marun lẹhinna ti Ipinle Eko . Ile-iwe naa gbe lọ si aaye ti o wa titilai ni opopona Owode-Apa ni Oṣu kọkanla ọjọ 27, ọdun 1989. O ti dasilẹ ni ọdun 1988, pẹlu awọn kọlẹji awoṣe mẹrin miiran labẹ iṣakoso ologun ti Captain [[Okhai Mike Akhigbe, Gomina Ologun ti ipinlẹ Eko nigbana. Ile-ẹkọ giga ti a dasilẹ pẹlu awọn mẹrin miiran waye ni Ile-ẹkọ giga Ijọba, Ketu, Epe. Awọn ile-iwe giga awoṣe mẹrin miiran pẹlu Igbonla, Badore, Meiran ati Igbokuta. Lati akoko 1988-1992, awọn ile-iwe giga ni a fun ni ipilẹ pataki ati idojukọ lori iṣẹ apinfunni wọn bi awọn iyara ni awọn ile-ẹkọ giga ati awọn ipa-ẹkọ. Oludasile ipile fun Igbonla, Ogbeni James Akinola Paseda, di ilọpo meji gẹgẹbi Alakoso Alakoso fun Awọn ile-ẹkọ giga Model marun ni ibẹrẹ ni Kínní 1988. Olori ile iwe Kankon ni Ogbeni BO Owoade nigba ti Igbakeji oga agba ni Iyaafin. MO Omomoni.

## 2003 lorukọmii
Lati ọdun 2003, ile-iwe naa ti yipada si Lagos State Senior Model College, Kankon. Apa kekere ti ile-iwe ko si labẹ iṣakoso ti ile-iwe naa.

## Awọn alakoso iṣaaju

* Ogbeni BO Owoade, 1988 to 2005
* Oloye Mrs. SOS Olley, 2005 si 2011
* Ọgbẹni JM Ashaka, 2011 si 2013
* Ogbeni SO Fadahunsi, 2013 titi di oni

## Awọn itọkasi
Chike Frankie Edozien

'''Chiké Frankie Edozien''' jẹ́ ònkọ̀wé àti oníṣẹ́ ìròyìn ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ati Amẹ́ríkà. Òun ni adarí àgbà fún **New York University, Accra**, òun náà sì tún ni olùdarí fún **New York University  Journalism**. Orisirisi àpilẹ̀kọ ni ó ma ń ke tí ó sì ń gbé jáde nínú àwọn ìwé-ìròyìnrẹ̀. 
Òun ni ó kọ ìwé *Lives of Great Men*, ní ọdún 2007, ó sì gba ẹ̀bùn  amì-ẹ̀yẹ Lambda Literary Award fún iṣẹ́ rẹ̀ náà. Wọ́n yan ìwé rẹ̀ 'Lives' fún amì-ẹ̀yẹ *Randy Shilts Award* àwọn ìwé àpilẹ̀kọ ní ọdún 2018, tí ilé-iṣẹ́ ìtẹ̀wé *Triangle* gbé jáde.  Edozien ti fi ìwé rẹ̀ yí sọ̀rọ̀ lórí òmìnira, ìfaradà àti akitiyan tí ó ṣe àfihàn rẹ̀ nínú ìwé rẹ̀ ní orísirṣi ìpéjọ agbáyé pàá pàá jùlọ ní orílẹ̀-èdè India. sí orílẹ̀-èdè Australia àti New Zealandàti South Africa àti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà< Ghana àti orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.

Àwọn ilé-ẹ̀kọ́ fásitì káàkiri àgbáyé bíi: 

Yale University, New York University , anchester Metropolitan University ,lstu Jayanti College, Bangalore, University of Delhi, and moràti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ 

Ìwé *‘Lives’* ni ó jẹ́ ìwé tí ó ṣe àgbéyẹwò ìgbé ayé àwọn LGBTQ tí wọ́n jẹ́  ọkùnrin àti obìnrin  tí eọ́n wà ní ilẹ̀ Adúláwọ káàkiti agbáyé. Wọ́n yan Edozien's *"Shea Prince"* fún amì-ẹ̀yẹ 2018 Gerald Kraak Human Rights Award  àti *"Last Night in Asaba"* ni wọ́n ṣà yàn fún àmì-ẹ̀yẹ Gerald Kraak ní ọdún 2019, lára àwọn ìwé rẹ̀ tí ó tún gbayì ni  *‘As You Like It’*, tí ó mu gba àmì-ẹ̀yẹ Lambda award ní ọdún 2019. .

## Àwọn ìtọ́kasí

## Àwọn ìjásóde
*
*Lives of Great Men: Review by Kanyinsola Olorunnisola
*An African Literary Festival for the Age of Coronavirus
*Open letter: African writers in solidarity with African Americans

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1970
Ayodele Olofintuade

**Ayọdele Ọlọfintuade** jẹ́ òǹkọ̀wé ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, oníròyìn àti ẹ̀yà abo. Ó ti ṣe àfihàn ara rẹ̀ gẹgẹ bíi ẹni tí kii ṣe alákọméjì ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, orílẹ̀-èdè tí ó ṣe ìlòdì sì LGBTQ .

## Ìgbésí ayé e rẹ̀
A bí Ayọdele Ọlọfintuade ní ìlú Ìbàdàn, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ọdún 1970. Ní àárín Eko, Ibadan atí Abeokuta  ni Olofintuade dàgbà sí. Ó ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ara rẹ̀ lórí ìwé kíkọ tí ó Yàn láàyò. Ní pàtàkì ni ó jé wípé ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwé tí ó ti kọ ni wọ́n dá lórí i  ẹ̀yà abo ni ilé Áfíríkà, àwọn ohun tí ẹ̀mí ní ilẹ̀ Yorùbá (káàkiri ilẹ̀ Áfíríkà títí tí o fí dé ẹ̀yà adúláwọ̀ tí wọ́n jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè ìlú aláwọ̀ funfun), LGBT ní orílè-èdè Nàìjíríà ní agbègbè àti èyà tí kò ní ìbámu  ní orìlẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ọmọ méjì ni Ayọdele Ọlọfintuade bi. Orúkọ wọn a máa jẹ́ Alexander àti Kisha. A dáamọ̀ gégé bí  queer, ati  èyà abo tí kìí ṣe alákọméjì.

## Àwọn ìwé tí ó ti kọ.
Iṣẹ́ rẹ̀ àkọ́kọ́ pàtàkì tí ó jẹ tí Lítíréṣọ̀ ni ìtàn Eno, èyítí ilé-iṣẹ́ ìtẹ̀wé Cassava Republic ṣe àtẹ̀jáde rẹ̀ ní ọdún 2010, ìwé lórí ìtàn àwọn ọmọdé èyí tí wọ́n yàn láti gba ẹ̀bùn ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà fun ìwé Lítíréṣọ̀ tí ó dára jùlọ ní ọdún 2011. Ìwé Lítíréṣọ̀ yí sọ̀rọ̀ lórí gbígbé àwọn ọmọdé káàkiri láti lọ máa fí wọ́n ṣe òwò ẹrú, èyí tí ó ti ń mú ìfàsẹ́yìn bá orílẹ̀-èdè Nàìjíríà láti ọjọ́ tí ó tipẹ́. 

Ìwé átíkù pàtàkì àkọ́kọ́ tí ó kọ́kọ́ kọ lórí àwọn ènìyàn LGBTQ ti ó wà ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tí àkọlé rẹ ń jẹ́ Ìbálòpọ̀ tí A-B-C lórí ọ̀rọ̀ àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà èyí tí àtẹ̀jáde rẹ̀ wáyé ní ọdún 2014 lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ lẹ́hìn tí wọ́n ṣe àgbéyẹ̀wò òfin ìgbéyàwó ako sí akọ àti abo sí  abo ti ọdún 2013 gẹ́gẹ́ bí èyà lára àwọn irinṣẹ́ tí àwọn adájọ́ yio lò fún ìkéde òfin náà. Ní àkókò yí kanna ni Olofintuade ṣe àtẹ̀jáde lára àwọn nofeli rẹ èyí tí àkọlé rẹ njé Adunni: eni arẹwà tí kò i tíì kú, èyí tí wọ́n tẹ jáde ní ọdún 2014 sí orí Brittle Paper nínú èyí tí díẹ̀ nínú àwọn tí ó kó ipa jẹ́ Queer.

Ọlọfintuade ma ńkọ ìwé fún àwọn àgbàlagbà àti àwọn ọmọdé  ní pàtàkì àwọn ọmọdé láti àwọn agbègbè tí kò fi bẹẹ ní anfààní tó. Óò tún jẹ́ ajà-fún-ẹ̀tọ́ ọmọ ènìyàn. Ìwé rẹ àkọ́kọ́ tí wọ́n tẹ̀ jáde ní ọdún 2011 ni ó wà lára àwọn ìwé tí wọ́n yà sí ọ̀tọ̀ fún ẹ̀bùn ti Nàìjíríà fún ti ìwé Lítíréṣọ̀. Orísirísi àwọn ìwé ìròyìn àti àwọn ìwé àkọsílẹ̀ nípa ìmọ̀ ìjìnlẹ̀  ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ni wón ti ṣe àtẹ̀jáde àwọn iṣẹ́ rẹ tí ó fi mọ́  Nigeriana Talk àti Anathema. Olofintuade tún jẹ́ Olùdarí àti Alàkóso fún ojú òpó tí wẹẹbu kan tí ó wà fún ipá òdì  tí aidọgba. 

Ọlọfintuade ní ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ nípa ìṣe, ẹ̀mí àti àṣà Yorùbá, ó jẹ́ lílọ pàtàkì fún àwọn ọ̀dọ́ òṣèré. Pẹ̀lú ka Laipo, ó pèsè àtìlẹ́yìn ètò A-B-C fún àwọn ọmọdé láti ìpínlè títí lọ dé ìpele ilé-ìwé gíga.  

## Ìwé ìtàn àkọọ́lẹ̀
* *Eno's Story* (Cassava Republic, 2010)
* *Lakiriboto Chronicles*
*  *The Whirlwind*
* *Adunni: The Beautiful One Has not Yet Died*
* *King of the Heap*
* *King of the Heap Learns to Read*
* *Children of the Rainbow*
  
## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Aaliyah Brown (Sprinter)

**Aaliyah Brown** tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹfà oṣù kínní ọdún 1995 jẹ́ asáré orí ọ̀dan ayára pá sprinter ọmọ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Ó kópa nínú ìdíje women's 4 × 100 metres relay at the 2017 World Championships in Athletics.

## Àwọn ìtọ́ka sí

## Ìtàkùn ìjásóde
*

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1995
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Sweets" for the Sweet

***"Sweets" for the Sweet*** ni ó jẹ́ orin tí oní fèrè kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Harry "Sweets" Edison tí wọ́n gbé jáde ní ọdún 1964 lábẹ́ ilé-iṣẹ́ agbórinjáde Sue.

## gbígba orin náà wọlé

## àkójọ orin inú àwo náà
# "What Is There to Say?" (Vernon Duke, Yip Harburg) – 2:02
# "I Wish You Love" (Léo Chauliac, Charles Trenet, Albert Beach) – 3:08
# "Call Me Irresponsible" (Jimmy Van Heusen, Sammy Cahn) – 2:45
# "Willow Weep for Me" (Ann Ronell) – 2:46
# "But Beautiful" (Van Heuson, Johnny Burke) – 3:03
# "Blues for Christine" (Harry Edison) – 2:29
# "On Green Dolphin Street" (Bronisław Kaper, Ned Washington) – 2:42
# "Hello, Dolly!" (Jerry Herman) – 2:52
# "Everything Happens to Me" (Matt Dennis, Tom Adair) – 3:20	
# "Days of Wine and Roses" (Henry Mancini, Johnny Mercer) – 2:57
# "Carpetbaggers" (Elmer Bernstein) – 3:33
# "Sweets for the Sweet" (Edison) – 3:38

## ìṣe Edison
*"Sweets" Edison – trumpet
*Don Abney, Gerald Wiggins – piano
*Leroy Vinnegar – bass
*Jackie Mills – drums
*Unidentified orchestra

## Àwọn ìtọ́ka sí
Mandy La Candy

**Mandy La Candy ** jẹ́ ọkùnrin tí ó yí ara rẹ̀ padà sí obìnrin ọmọ orílẹ̀-èdè is a Canada tí ó ń fi orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ṣe ibùgbé.

Mandy ni wọ́n mọ̀ sí **Okwudili** ṣáájú kí ó tó yí ara rẹ̀ padà sí obìnrin.
Ní ọdún 2016, ó gbé àwòrán ara rẹ̀ tí òun ati ìyàwó olórí orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà tẹ́lẹ̀ ìyẹn Melania Trump's, ìyẹn Donald Trump, fọ́tò yí ni wọ́n gbé jáde nínú ìwé kan tí akọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ * old playboy magazine* tí ó ní àkòrí *"If Melanie with such photos can become a first lady looking like this, why can’t I"*. 

## References

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Rizi Timane

**Rizi Xavier Timane** ni ó jẹ́ olórin, Mínísítà,ònkọ̀wé, ẹni tí ó yí ara rẹ̀ padà sí ọkùnrin ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà

## Ibẹ̀rẹ̀ ayé rẹ̀
Wọ́n bí Timane ní Ìpínlẹ̀ Èkó ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, nígbà tí ó wà ní ọmọ ọdún mẹ́jọ, orísiríṣi ìdàamú ni ó bá padé ní ọwọ́ awọn òbí àti olùṣọ́ agùtàn sọ́ọ̀ṣì wọn nígbà tí wọ́n ṣàkíyèsí wípé nkan ọkùnrin ati ti obìnrin ni ó wà lára òun nìkan. Lẹ́yìn èyí, wọ́n ṣe iṣẹ́ abẹ tí ó tó ogún fun láti lè yi padà kúrò lóbìnrin sí ọkùnrin.

## Ètò ẹ̀kọ́ ati iṣẹ́ rẹ̀
Ó kẹ́kọ́ nípaBusiness management ní London àti Los Angeles.  Ó tún kẹ́kọ́ gboyè kejì nípa social work láti University of Southern California níbi tí ó ti kẹ́kọ́ nípa ẹ̀sìn, ẹ̀tọ́ àwùjọ ati akitiyan ní ilé-ẹ̀kọ́ Claremont School of Theology. Ó ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí òsìṣẹ́ ìlera fún àwọn ọmọdé tí wọ́n jẹ́ Transgender ní. * St. John's Well Child and Family Centre in Los Angeles*.

## Àwọn ipa rẹ̀
Ní ọdún 2013, ó ke ìwé kan tí ó pe ní "*An unspoken Compromise*" tí ó jẹ́ ìwé tí ó tà jùlọ ní orí Amazon lábẹ́ ẹ̀ka Lesbian and Gay. Ní ọdún 2014,ó gbé àwo orin kan tí ó pe ní  "*Love is Stronger"* ní ọdún 2014.  Ó sì tún gbé owó kalẹ̀ láti fi ran àwọn ọmọdé tí wọ́n nílò iṣẹ́ abẹ tí òun náà ti ṣe rí . Ó fẹ́ ìyàwó rẹ̀ Christina Ros, ọdún 2017. Wọ́n sì ṣe ayẹyẹ ìgbéyàwó wọn ẹlẹ́karùn un irú rẹ̀ lẹ́yìn ọdún mẹ́wá tí wọ́n ti wà papọ̀.

## Àwọn ìtọ́ka sí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Nnanna Ikpo

**Nnanna Ikpo** jẹ́ ònkọ̀wé ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó di gbajúmọ́ fún ìwé rẹ̀ tí ó pe akòrí rẹ̀ ní *Fimí Sílẹ̀ Forever* ní ọdún 2017. Wọ́n yan ìwé yí fún  àmì-ẹ̀yẹ Lambda Literary Award níbi Gay Fiction níbi ìdíje 30th Lambda Literary Awards ní ọdún 2018.

## Àwọn ìtọ́ka sí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Logan February

**Logan February** tí wọ́n bí ní ọdún 1999 jẹ́ akéwì, alágbéyẹ̀wò orin, alápilẹ̀kọ, akọrin, olórin ati ajìjàngbara fún àwọn LGBTQ.

## Ibẹ̀rẹ̀ ayé rẹ̀
Wọ́n bí Logan February ní Ìpínlẹ̀ Anámbra ní ọjọ́ kẹ̀tàlélógún oṣù kẹrin ọdún 1999, ó sì dàgbà sí ìlú Ìbàdàn. Ó kẹ́kọ́ nípa psychology ní ilé-ẹ̀kọ́ Yunifásítì ìlú Ìbàdàn.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Òun ni ònkọ́wé *In the Nude*, tí wọ́n gbé jáde ní ọdún 2019 lábẹ́ ilé-iṣẹ́ * Ouida Poetry* àti *Mannequin in the Nude* tí wọ́n gbé jáde ní abẹ́ ilé iṣẹ́ ìtẹ̀wé *PANK Books* ní orílẹ̀-èdè in Amẹ́ríkà. 
Òun àti ẹnìkan ni wọ́n pawọ́ pọ̀ kọ ìwé tí wọ́n pe ní *Painted Blue with Saltwater* ní ọdún 2018.  wọ́n sì kọ *How to Cook a Ghost* ní ọdún 2017 tí wọ́n gbé jáde lábẹ́ ilé-iṣẹ́ ìtẹ̀wé *Glass Poetry Press*. Logan jẹ́ ọ̀kan lára àwọn tí wọ́n yàn fún amì-ẹ̀yẹ Pushcart fún àkójọ iṣẹ́ wọn bíi *Mannequin in the Nude* níbi ìdíj African Poetry Book Fund. Wọ́n sì tún yàn án fún àmì-ẹ̀yẹ *[[Brittle Paper]]*.

Gẹ́gẹ́ bí ajìjàngbara fún LGBTQ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, òun ni alápilẹ̀kọ fún "There Is Hope" lásìkò ìpàdé Pride month ní ọdún 2020 fún búlọ́gì  Ynaija

## Àwọn ìwé rẹ̀
* *How to Cook a Ghost* (2017)
* *Painted Blue with Saltwater* (2018)
* *In the Nude* (2019)

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1999
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
William Rashidi

**William Rashidi** jẹ́ ajìjàngbara fún àwọn ọmọ egbẹ́ LGBTQ ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí wọ́n ń lọ́wọ́ nínú ìbálòpọ̀ láàrin akọ sí akọ àti abo sí abo. Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ ìgbìmọ̀ tí ó ń darí ilé ṣiṣi fún ìlera àti àwọn ẹ̀tọ́ ọmọ ènìyàn. Òun tún ni Olùdarí ti Equality Triangle Initiative, èyí tí ó fìdíkalẹ̀ sí Ipinle Delta, orílè-èdè Nàìjíríà. Ó tún jẹ́ alágbàwí fún lilo Prophylaxis Pre-ifihan, (PReP) láti lè fi dènà ìkọlù àrùn HIV.  Ní ọdún 2011, ó ṣe ìlòdì sí ẹ̀wọ̀n ọdún mẹ́rìnlá fún ìgbéyàwó láàrin ọkùnrin sí okùnrin àti obìnrin sí obìnrin èyí tí àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ilé aṣòfin àgbà orílẹ̀-èdè Nàìjíríà sọ di òfin.  

## Ẹ̀kọ́
William Rashidi kọ́ ẹ̀kọ́ gboyè jáde ni public policy láti ilé-èkó gíga Yunifásítì ti Queen Mary tí ó wà ní ìlú Londonu. 

## Àwọn Àtẹ̀jáde
* A syndemic of psychosocial health problems is associated with increased HIV sexual risk among Nigerian gay, bisexual, and other men who have sex with men (GBMSM).

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Vincent Desmond

**Vincent Desmond**jẹ́ oníṣẹ́ ìròyìn tí ó jọ mọ́ àṣà, ònkọ̀tàn, olóòtú ati olùpolongo ẹ̀tọ́ àwọn LGBTQ tí ó fi Ìpínlẹ̀ Èkó ṣe ibùgbé ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun ni olóòtú àgbà fún ìwé-ìròyìn olóṣooṣù nípa oge ṣíṣe kan tí wọ́n pe ní *[[A Nasty Boy]]* tí ọ̀gbẹ́ni Richard Akuson tí ó jẹ́ oníṣẹ́ ìròyìn àti amòfin da sílẹ̀ ní ọdún 2017.  

Vincent ti ke onírúurú àpilẹ̀kọ fún àwọn ìwé ìròyìn tí wọ́n ń tẹ̀ jáde, ati ti orí ẹ̀rọ ayélujára tí wọ́n ṣe àgbéyẹwò ati akọsílẹ̀ nípa ẹ̀yà ara ìbálòpọ̀ ọmọnìyàn, àṣà tó gbajúmọ̀, ige, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

## Ìgbé ayé rẹ̀
Ní ọdún 2020, ó fi ìmọ̀sílára rẹ̀ hàn lórí ọmọ bíbí àti jíjẹ́ òbí lórí ìkànì micro blogging site; níbi tí ó ti sọ wíp *“gẹ́gẹ́ bí ìròrí tèmi, kí á ma bímọ jẹ́ ìwà ìmọ̀ tara ẹni nìkan.*

* ìdí ni wípé òbí ń bí odidi ọmọ ènìyàn míràn wá sáyé láti wá ma kópa nínú làásìgbò ayé. Níotí kí ni? Ṣé nítorí kí ó lè wá ma jà sí ẹ̀tọ́? Ṣé nítorí wípé ó tó ni tàbí ó tọ́?" *

## Awọn amì-ẹ̀yẹ rẹ̀
Àwọn àjọ TIERS Nigeria fun ní àmì-ẹ̀yẹ *Young Trailblazer of the Year* ní ọdún 2020 .

Wọ́n yàn án mọ́ àwọn tí wọ́n fẹ́.fún ní amì-ẹ̀yẹ “The 150 Most Interesting Nigerians in Culture in 2019" láti ọwọ́ RED Media Africa.

## Àwọn ìtọ́ka sí
Victoria Aguiyi-Ironsi

**Victoria Nwanyiocha Aguyi-Ironsi** (abi ní ọjọ̀ kọkànlélógún oṣù Kọkànlá Ọdùn 1923 tí ó sì jáde láyé ní ọjọ̀ kẹtálèlògùn Oṣù Kẹjọ ọdùn 2021) jẹ ẹnì kejì tí yó wà ní ipò obìrìn àkọ́kọ́ ní orílẹ̀ èdè Naijiria lati ọjọ́ kẹrìndìnlògún Oṣù Kíní ọdún 1966 sí ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n Oṣù Keje ọdún 1966.

Ó jẹ́ opó ti Ọ̀gágun Johnson Aguiyi-Ironsi tí ó jẹ́ olórí ìjọba ológun Nàìjíríà àkọ́kọ́, apá ní Ìbàdàn  níbi ìdìtẹ̀gbàjọba tí ó wáyé nípasẹ̀ Murtala Muhammed èyítí ó sọ Ọ̀gágun Yakubu Gowon  di olórí orílẹ̀ èdè nàìjíríà.

## Ìtàn Ìgbésí Ayé rẹ̀
Ó wá láti Ohokobo Afara ni apá Àríwá ti Umuahia. Ó sì fẹ́ Johnson Aguiyi-Ironsi nígbàtí ó ṣì wà ní ilé-ìwé ti Holy Rosary Convent School,tí ó wà ní Okigwe ní ọdún 1953.

Lẹ́hìn ikú Samuel Ademulegun àti ìyàwó rẹ̀, ó gbé àwọn ọmọ rẹ̀ kúrò ní Kaduna wásí ìlú èkó láti máa tọ́jú wọn. 

Ó ní àwọn ọmọ mẹ́jọ tí a kówá sí, tí àwọn ìyá mẹ̀sìn sì ń tọ́jú ní ílẹ̀ Ibadan labẹ àṣẹ ti Adekunle Fajuyi lákòkǒ Ogun abẹ́lé ti Ìlú Nàìjíríà. 

Ó ṣiṣẹ́ bí alákòóso ìgbìmọ̀ tí ń ṣàkóso ìjọba abẹ́lé ní Umuahia. 

Iṣẹ́ ìjọba ti Obìrin àkọ́kọ́ ti Naijiria bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Ironsi. Aguiyi-Ironsi mú kí iṣẹ́ náà gbajúmọ̀. Ó máa ń wọ aṣọ ìbílẹ̀ ní gbogbo ìgbà àti pe a ṣàlàyé ìṣọwọ́ múra rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí eléyǐ tí ó "rẹwà jọjọ tí ó sì dùn-ún wò lójú". 

Aguiyi-Ironsi kú ní ọjọ́ kẹtàlélógún oṣù kẹjọ ọdún 2021, ní ọjọ́ orí ọdún mẹ́tàdínlọ́gọ́rùn-ún, lẹ́yìn tó jìyà àrùn rọpárọsẹ̀ àti COVID-19 lásìkò tí àjàkálẹ̀ Àrùn COVID-19 ní Nàìjíríà.

## Àwọn àlàyé

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2021
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1923