open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mamman Nasir

**Nasir Mamman** GCON (ọjọ kejì, oṣù July, ọdún 1929- ọjọ́ kẹtàlá, tí oṣù April, ọdún 2019) ni a fún lórúkọ Galadiman ti Katsina láti ọdún 1992 tí tí de ọdún 2019 jẹ oludajọ ilẹ̀ Nàìjíríà tó sìn ilé ẹjọ́ tí arẹ kò tẹmi lọrun láti ọdún 1978 de 1992.

## Ìgbésí Ayé Mamman Nasir
Mamman ni wọn bí ní ọdún 1929 sì Katsina. Ó jáde ní Collegi Kaduna (Èyí tó ti di Collegi Barewa) ni ọdún 1947 lẹ́yìn náà lo kàwé lórí imọ Látìn ni ile iwe gíga Collegi ti Ibadan. Ní ọdún 1956, Mamman kẹ́kọ̀ọ́ jáde lórí imọ òfin ni Ile Lincoln tó sì jẹ ọkan lára àwọn ará apá àríwá Naijiria tó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè lórí òfin láti gba ti Sokoto Caliphate tó ṣubú.

Arákùnrin náà di adajọ tí ilé ẹjọ́ gíga tí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà ni ọdún 1975. Ní ọmọ ọdún ọ̀kan dín ní àádọ́ta, ó fẹyinti tó sì di arẹ ilé ẹjọ́ kò tẹmi lọrun títí tá fi sọ di Galadima tí Katsina àti olórí àgbègbè Malumfashi. 

Mamman kú sí ipinlẹ Katsina ni ọjọ kẹtàlá, oṣu April, ọdún 2019 lẹyin àìsàn rán pẹ.

## Àwọn Itọkasi
Mohammed Tukur

**Mohammed Tukur** pr je Emir tí Kano, ìpínlè kan ní ohun tí a n pè ní Northern Nigeria lóni . Tukur ní o ṣe olórí Kano ní àkókò Bassasa, àkókò ogún abẹle tí ti o ri òpòlopò awọn tí o ní ẹtọ sí ìtẹ Kanoan. 
Ẹ̀ka:Ọdún ọjọ́ìbí kòsí (àwọn ènìyàn alààyè)
Orlando Martins

**Orlando Martins** Listen  (8, December 1899–25, September 1985) je aṣáájú-ọ̀nà fíìmù àti òṣèré orí ìtàgé Yorùbá kan ní Nàìjíríà. Ní ìparí àwọn ọdún 1940,ó jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn òṣèré dúdú tí ó gbajúmọ̀ jùlọ ti Ìlú Gẹ̀ẹ́sì, àti nínú  ìbò kan tí a ṣe ní ọdún 1947, ó ṣe atokọ láàrin àwọn òṣèré àyànfé mẹ́ẹ̀dógún ti Ìlú Gẹ̀ẹ́sì tí ó ga jùlọ.

## Igbesi aye
A bi bi Emmanuel Alhandu Martins ni Okesuna Street, Lagos, Naijiria, si baba iranṣẹ ilu kan ti o ni gbongbo ni Ilu Brazil ati iya Naijiria kan. Martins jẹ ibatan si idile Benjamin Epega. Ni ọdun 1913, o forukọsilẹ ni ile-iwe giga ti Eko Boys ṣugbọn o lọ kuro.

## Awọn itọkasi

## Siwaju kika

* Takiu Folami, *Orlando Martins, Awọn Àlàyé: itan igbesi aye timotimo ti agbaye akọkọ ti o ni iyin oṣere fiimu Afirika*, Lagos, Nigeria: Alase Publishers, 1983, .

## Ita ìjápọ

* Orlando Martins at IMDb
* Preview of relevant chapter in Stephen Bourne's book ''Black in the British Frame''
* "Orlando Martins" , DAWN Commission.
* "Orlando Martins, The Legend – First World Acclaimed African Film Actor", Orlando Martins blog.
* "Celebrating Orlando Martins: First African Hollywood Star from Lagos", 20 April 2017.
* "Africa’s first Hollywood Star : Dr. Fykaa Caan speaks to Jay Jay Epega", *Hollywood London Magazine*, 28 June 2020.
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1985
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1899
Adimu Williams

**Adim Williams** jẹ oludari fiimu Naijiria ti ọ mọ julọ fun iṣẹ rẹ lori Abuja Connection trilogy ti awọn fiimu.&#x5B; ** &#x5D;

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Akinpelu Obisesan

**Akinpelu Obisesan** (1889 – 1963) jẹ akọroyin ọmọ orilẹede Naijiria, oniṣowo ati oloselu. O wa laarin ẹgbẹ kan ti awọn ọmọ ile-iwe ti o kọ ẹkọ ni ibérẹ ọrundun ogun ti ọ tọju awọn igbasilẹ ikọkọ ti awọn iṣẹ wọn ati awọn ti ọ tun jẹ agbọrọsọ ni awọn iṣẹlẹ iṣe. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ nínú wọn ni wọ́n tẹ àfihàn wọn jáde nínú ìwé ìròyìn, níwọ̀n bí a ti ń rí èyí nígbà míràn gẹ́gẹ́ bí àyọkà sí ipò òye ní ìwọ̀-oòrùn Nàìjíríà. Awọn igbasilẹ ti Akinpelu lati ọdun 1920 sí  ọdun 1960 di orisun pataki fun awọn iṣẹ ti o gbajugbaja ni akoko ijọba amunisin ati pe awọn ọjọgbọn diẹ lo lori awọn koko-ọrọ ti a ti pinnu tẹlẹ ti o yatọ lati aṣa, iṣelu ati itan awujọ ti Ibadan ati iwọ-oorun Naijiria.

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1963
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1889
Edward Ajado

**Edward Alabi Ajado** (ọjọ àkọ́kọ́, oṣu March, ọdún 1929-ọjọ́ kẹrin din lọgbọ́n, oṣu December, ọdún 1980) jẹ eléré ìdíje tí ilẹ Naijiria. Arákùnrin náà kópa nínú ọgọrun mita àti igba mita nínú Olympic tó wáyé ní ọdún 1952. Ní ọdún 1956, Ajado kopa ninu Olympic tí ooru ni ọgọrun mita àti mẹrin × ọgọrun mita.

## Àṣeyọrí Edward Ajado
Ní ọdún 1954, Edward kopa ninu ère Comonwealth tí ilẹ British Empire níbi to ti gba ami ọlá tí Fàdákà nínú eré idije sì sá pẹlu Muslim Arogundade, Abdul Karim Amu, ati Karim Olowu tó sì parí pẹlu ipò kẹrin nínú àgbàlá ọgọrun.

## Àwọn Itọkasi
Eskor Toyo

**Eskor Toyo** (Asuquo Its; 1929-2015) jẹ ọmọwe Marxist, onímọ̀ Akádẹ́mì àti olukọwe ilẹ̀ Nàìjíríà. Títì ọjọ́ ikú rẹ, arákùnrin náà jẹ ọjọgbọn lórí imọ ọrọ aje ni ile ìwé gíga ti Calabar.

## Ìgbésí Ayé Eskor Toyo
Wọn bí Eskor sì Oron, Ìpínlẹ̀ Akwa Ibom ni ọdún 1929. Arákùnrin náà parí ẹkọ rẹ ni Calabar àti Ẹ̀kọ́. Ní ọdún 1945,nigbati Eskor wá ní Grade àkọ́kọ́ ó gba iwe ẹri ilé ìwé Cambridge. Lẹ́yìn tí arákùnrin náà gbà Diploma ni ori imọ ìṣàkóso àwùjọ ẹda lọ gba BSc lórí imọ ọrọ aje ni ilé ìwé gíga ti London. Arákùnrin náà tẹsiwaju lórí ẹ̀kọ́ rẹ ni bí to ti gba Diploma Àgbà ní ètò ọ̀rọ̀ aje, MSc àti PhD lórí imọ ọrọ aje.. Gẹgebi ọjọgbọn, Eskor kọ imọ ọrọ aje ni awọn ilé ìwé gíga ni ilẹ Europe àti Naijiria kò tó di pé ó di olórí Ẹka tí imọ ọrọ aje ni ilé ìwé gíga ti Maiduguri àti Calabar. 

Eskor jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olùdarí ẹgbẹ́ Marxist-Leninist tó dá lórí àwọn òṣìṣẹ́ àti agbẹ ni ilẹ Naijiria. Lẹ́yìn ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìṣẹ̀lẹ̀ àárun ọpọlọ, arákùnrin náà kú ní ọjọ́ keje, oṣu December, ọdún 2015 ni ile ìwé ìwòsàn ikẹẹkọ tó wà ní ilé ìwé gíga ti Calabar.

## Àwọn Itọkasi
Kalu Ikeagwu

**Kalu Egbui Ikeagwu** jẹ́ òṣèrékùnrin àti òǹkọ̀wé ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tó sì tún tan mọ́ orílẹ̀-èdè Britain. Gẹ́gẹ́ bí òṣèrékùnrin tó jẹ́, ó ti gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmì-ẹ̀yẹ, wọ́n sì ti gbà á fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmì-ẹ̀yẹ pẹ̀lú fún àwọn iṣẹ́ rẹ̀.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
Ìlú England ni wọ́n bí Kalu sí, àmọ́ ó kó lọ sí ilẹ̀ Nàìjíríà padà, nígba tó wà ní ọmọdún mẹ́sàn-án, nítorí ẹ̀rù àwọn òbí rẹ̀ pé ó lè gbàgbé àṣà àti ìṣe ilẹ̀ Igbo. Ó ṣe ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ rẹ̀ ní England àti Zambia, kí ó tó lọ sí University of Nigeria láti lọ gba ẹ̀kọ́ nínú èdè Gẹ̀ẹ́sì.

## Iṣẹ́ tó yàn láàyò
Ikeagwu ṣe àfihàn àkọ́kọ́ ní ọdún 2005, nínú fíìmù àgbéléwò tí wọ́n máa ń ṣàfihàn lórí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán, tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Domino*. Ìsàfihàn akọ́kọ́ rẹ̀ lórí orí-ìtàgé jẹ́ *Put Out The Houselights* láti ọwọ́ Esiaba Ironsi. Ó ti tẹ̀síwájú láti lọ kópa nínú àwọn eré bí i "Major Lejoka Brown" nínú fíìmù Ola Rotimi, *Our Husband Has Gone Mad Again* àti gẹ́gẹ́ bí i "RIP" nínú fíìmù Esiaba Irobi, tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Hangmen Also Die*. Ó sì tún ti kópa nínú àwọn fíìmù bí i *For Real*, *30 Days*, *[[The Wrong Woman]]*, *Distance Between*, *Between Two Worlds* àti "Rapt In Éire". Ní orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán, ó ti ṣàfihàn nínú àwọn fíìmù bí i *Domino*, *168* àti *Doctors' Quarters* (MNet Production ). Ó tún gbajúmọ̀ fún ẹ̀dá-ìtàn tó ṣe gẹ́gẹ́ bí i "Alahji Abubakar" nínú fíìmù *[[Tinsel (TV series)|Tinsel]]*.

## Àtòjọ àwọn fíìmù rẹ̀

### Fíìmù

* *Second Chances*(2014) as Osagie
* *[[Kafa Coh]]*
* *30 Days
* *The Distance Between*
* *Between Two Worlds*
* *Love my way*
* *The Wrong Woman*
* *Fragile Pain*
* *For Real*
* *Games Men Play*
* *Insecurity*
* *Crisis In Paradise*
* *War Without End*
* *My Precious Son*
* *Beneath Her Veil*
* *Damage*
* *Daniel's Destiny Plan*
* *Lionheart*
* *Pretty Angels*
* *The Lost Maiden*
* *Darkest Night*
* *Freedom Bank*
* *The Waiting Years*
* *Ocean Deep*
* *Count On Me*
* *Two Brides and a Baby*
* *Broken* (2013)
* *Accident*
* *Blue Flames (2014)
**[[Heaven's Hell]]* (2015)
* *[[O-Town (film)]]* (2015)
* *My rich boyfriend*
* *[[Three Thieves (2019 film)|Three Thieves]]* (2015)
* *[[The Women (2018 film)|The Women]]* (2018)
* *[[Badamasi]]* (2020)

### Àtòjọ àwon fíìmù rẹ̀ lórí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán

* *Domino*
* *Doctors' Quarters*
* *168*
* *[[Circle Of Three]]*
* *[[Super Story]]*
* *[[Tinsel (TV series)|*Tinsel*]]*
* *[[Diiche]]*

## Ìgbóríyìn fún

## Àwọn ìtọ́kasí
Tchidi Chikere

**Tchidi Chikere** (tí a bí ní October 10, 1975), jẹ́ òṣèrékùnrin, olùdarí eré, aṣàgbéjáde eré, olùdarí orin inú fíìmù àgbéléwò, òǹkọ̀tàn àti akọrin. Ó ní ju fíìmù àgbéléwò ọgọ́rùn-ún (100) lọ, àti àwo-orin méjì.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
Chikere wá láti ìlú Amuzi Ahiazu Mbaise, ní Ipinle Imo. Òun ni ọmọ àbígbẹ̀yìn àwọn òbí rẹ̀. Ó kẹ́kọ̀ọ́ nípa èdẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, ní University of Calabar. Nígbà tó wà ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga, ó bẹ̀rẹ̀ sí ní kọ eré, ó sì tún darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ orin mẹ́ta. Ní kété tí ó parí National Youth Service rẹ̀, ó rin ìrìn-àjò lọ sí UK, ó sì ṣe àtẹ̀jáde ìwé àkọ́kọ́ rẹ̀ níbẹ̀. Lẹ́yìn tí ó parí ẹ̀kọ́ rẹ̀, ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ fíìmù ní pẹrẹu.

## Ayé rẹ̀
Chikere ní ọmọ mẹ́ta pẹ̀lú ìyàwó rẹ̀ àkọ́kọ́, ìyẹn òṣèrébìnrin Sophia Tchidi Chikere. Ìgbéyàwó náà dópin ní ọdún 2012. Lọ́wọ́lọ́wọ́, òṣèrébìnrin Nuella Njubigbo ni ìyàwó rẹ̀. Ìgbéyàwó ìbílẹ̀ náà wáyé ní March 29, 2014, ní ìlú ìyàwó rẹ̀, ní Ipinle Anambra. Ìgbéyàwó alárédè sì wáyé ní Catholic Church of Transfiguration, VGC, Ìpínlẹ̀ Èkó, ní June 9, 2018.

## Àtòjọ àwọn fíìmù rẹ̀
### Ìṣàfihàn nínú fíìmù àgbéléwò

### Àwọn fíìmù tó jẹ́ olùdarí àti aṣàgbéjáde eré fún

## Àtòjọ àwọn orin rẹ̀

* *Show Me Heaven*
* *Love Injection*
* *Again and Again*
* *Club Zone*
* *Open Streets*
* *Obelomo*

## Àwọn ìtọ́kasí
Paparazzi: Eye in the Dark

***Paparazzi: Eye in the Dark*** jẹ́ fíìmù ajẹmọ́fẹ̀ẹ́ ti ọdún 2011, èyí tí olùdarí rẹ̀ jẹ́ Bayo Akinfemi, àwọn akópa sì ni Van Vicker, Koby Maxwell, Tchidi Chikere, Syr Law, JJ Bunny àti Chet Anekwe. FÍìmù náà dá lórí ìrìn-àjò ayàwòrán kan tó ṣèṣì lọ ya àwòrán ìpànìyàn kàyéfì kan. Wọ́n ṣàgbèjáde rẹ̀ ní February, 2011. Àwọn aṣagbátẹrù fíìmù náà gba aṣagbátẹrù fíìmù kan tó jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè America, tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ (Tim "Black Magic Tim" Wilson) láti jẹ́ ayafọ́nrán àti aṣàtúntò eré náà.

## Àhunpọ̀ ìtàn
Ayàwòrán tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Rich Amarah (Van Vicker) ni lọ́kàn láti fi iṣẹ́ ìyàwòrán rẹ̀ di ọlọ́lá, àmọ́ ó wá di ẹni tí ń ya àwòrán ní kọ̀rọ̀, èyí sì lówó gidi lórí. Látàrí títa àwọn àwòrán rẹ̀ fún ìwé-ìròyìn, ó ní àǹfààní láti máa jókòó ti àwọn ọlọ́lá àti ọlọ́rọ̀. Gbajúgbajà ayàwòrán ilẹ̀ Ghana tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Mr. Maxx (Koby Maxwell) wà ní òkè, ó sì ní pòhùngbẹ fún àṣeyọrí ṣíṣe, èyí sì mu kí ó ṣèṣì ya àwòràn ìpànìyàn kan. Ìṣẹ̀lẹ̀ yìí tàn kálẹ̀, ó sì mú kí ẹ̀mí rẹ̀ wà léwu.

## Àwọn akópa

* Van Vicker gẹ́gẹ́ bí i Rich Amarah
* Koby Maxwell gẹ́gẹ́ bí i  Mr Maxx
* Tchidi Chikere gẹ́gẹ́ bí i  Jimmy
* Syr Law gẹ́gẹ́ bí i  Pearl
* Chet Anekwe gẹ́gẹ́ bí i  Davis
* Bayo Akinfemi gẹ́gẹ́ bí i  Pat
* JJ Bunny gẹ́gẹ́ bí i  Jackie
* Princess Pursia gẹ́gẹ́ bí i  Donna

## Àwọn ìtọ́kasí
Fredrick Kúmókụn Adédeji Haastrup

**Fredrick Kúmókụn Adédeji Haastrup** jé ẹni tí wọ́n bí ní sẹ́ńtúrì kọkàndínlógún sínú ìdílé ọlọ́la ti Bilaro ti ìlú Iléṣa. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìdílé mérin tí wọ́n ti máa ń yan ẹni tí á máa darí ìlú nígbà náà, lára àwọn ìdílé náà ni (Biládù, Bilágbayọ, Biláro, and  Biláyiréré) èyí sì ti wà láti ìgbà ìṣèjọba Owá Ọbọkun Atakumosa, láti bí i ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀rún ọdún sẹ́yìn (900 years ago). Lẹ́yìn ìṣèjọba rẹ̀, ètò ìṣèjọba kan àwọn ọmọ rẹ̀. Àwọn ìdílé Bilárọ mú orúkọ rẹ̀ mọ́ra, wọ́n sì ń jẹ́ Ajímọkọ Haastrup. Nígbà tí Bilágbayọ mú orúkọ Adesuyi.

Wọ́n lo orúkọ Ajímọkọ fún ìdílé tó bá ń ṣètò ìjọba.

## Èrò nípa ìdílé náà
Lásìkò ọdún 1820s-30s, nígbà tí ó wà ní bí i ọmọ ọdún mẹ́rin sí mẹ́sà-án (4-9 years old), àwọn ará Ilorin mú Kúmókụn nígbà tí wọ́n ran níṣẹ́ , wọ́n sì sọ ọ́ di ẹrú. Wọ́n gbe kúrò láti ibìkan lọ sí ibòmìíràn, títí tí wọ́n fi dé ìkoríta tí wọ́n fi fi sí inú ọkọ̀ ẹlẹ́rú, tí wọ́n sì fi ṣẹkẹ́ṣẹkẹ̀ sọ ó lẹ́sẹ̀ pẹ̀lú àwọn ẹrú mìíràn. Ọkọ̀ ojú omi náà sì ń lọ sí ìbùdó rẹ̀, àmọ́ Kúmókụn ṣàìsá̀n. Ìgbàgbọ́ àwọn ènìyàn ni pé adarí ọkọ̀ náà ń jẹ́ Haastrup. Ó sì kúndùn arákùnrin yìí. Ìfẹ́ tó ní si yìí ló mú kí ó tú u sílẹ̀, tí ó sì bẹ̀rẹ̀ sí ní tọ́jú rẹ̀. Bí wọ́n sì ṣe wà lórí ọkọ̀ ojú omi, àwọn ará ìlú Britain fagilé ètò ìkónilẹ́rú, èyí sì mú kí ọkọ̀ yìí sọ ẹ̀tọ́ rẹ̀ nù. Ọkọ̀ yìí kan náà ni àwon ológun ṣígun lé wọ́n sì kó àwọn ẹrú yìí lọ sí ìlú Sierra Leone.  Ní Sierra Leone,  Kúmókụn di ọmọ Capt. Haastrup, tí ó sì bójútó ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀ .

## Àwọn ìtọ́kasí
Best Ogedegbe

**Best Ogedegbe** (3 September 1954 - 28 Septempter 2009), ti a mo si **Anthony Best Ogedegbe**, je agbaboolu Naijiria. O ku, eni odun marundinlaadota (55) ni ile iwosan University College nilu Ibadan ni ojo kejidinlogbon osu kesan odun 2009.
## Awon itokasi
Van Vicker

**Joseph van Vicker** (tí wọ́n bí ní 1 August 1977), tí wọ́n tún mọ̀ sí **Van Vicker**, jẹ́ òṣèrékùnrin ti orílẹ̀-èdè Ghana, ó sì tún jẹ́ olùdarí eré àti aṣèfẹ́-ọmọnìyàn. Òun ni olùdarí ilé-iṣẹ́ Sky + Orange production, èyí tó jẹ́ ilé-iṣẹ́ tó ń ṣe fíìmù. Wọ́n yàn án fún àmì-ẹ̀yẹ méjì, àkọ́kọ́ fún "Òṣèrékùnrin tó dára jù nínú eré" àti "Òṣèrékùnrin tó ń di gbajúmọ̀ bọ̀" ní Africa Movie Academy Awards, ní ọdún 2008.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
Wọ́n bí Vicker ní ìlú Accra, ní Ghana. Ìyá rẹ̀ jẹ́ ọmọ Ghana tó tan mọ́ ilẹ̀ Liberia, bàbá rẹ̀ sì jẹ́ ará Netherland. Bàbá rẹ̀ kú nígbà tó wà ní ọmọdún mẹ́fà.

Vicker lọ sí ilé-ìwé Mfantsipim, pẹ̀lú òṣèrékùnrin ẹgbẹ́ rẹ̀, tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Majid Michel. Ó gboyè ẹ̀kọ́ ní African University College of Communications, ní ọdún 2021.
## Àtòjọ àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀

## Àtòjọ àwọn fíìmù rẹ̀

## Àwọn ìtọ́kasí
Okechukwu Oku

**Okechukwu Oku** , tí ayé mọ̀ sí Okey Oku tàbí Oracle jẹ́ Olùdarí, olùṣe, cinematographer àti ọ̀kọọri.  ó Di gbajúmọ̀ látàrí fíìmù tí ó darí rẹ tí àkọlé rẹ ń jẹ́ *Love and Oil* tó jáde ní ọdún 2014, *Burning Bridges* ní ọdún 2014) àti *[[Bambitious]]* (2014) tí àwọn Òṣeré bí Belinda Effah àti Daniel K Daniel náà kópa nínú eré náà.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ayẹ́
Oku jẹ́ ọmọ bíbí ìpínlè Enugu ni orílẹ̀ èdè Nàìjíríà, tí ó sì jẹ́ ọmọ tí wọ́n bí sì kejì nínú ọmọ mọ́kànlá tí àwọn òbí rẹ̀ Goddy àti Winifred Òkú bí.  Ó jẹ́ ọmọ íbò tí ó wá láti Ukpo ni agbègbè Dunukofia ni ìpínlè Anambra.  Baba rẹ̀, Goddy ńnẹ́ Gbajú-gbaà Olórin ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà ní ọdún 1970s, tí ìyà rẹ̀ Wínifred sì jẹ́ òṣìṣẹ́ ìjọba tí  ó ti fẹ̀yìntì. Ẹ̀gbọ́n Oku, tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Udoka (Selebobo) Oku jẹ́ ẹni tí ó máa ń gbé orin jáde àti ọ̀kọọri. 

Oku bẹ̀rẹ̀ ilé ẹ̀kọ́ ni  ilẹé ẹ̀kọ́ kékeré WT ni Enugu, tí ó sì tẹ síwájú láti lọ sí St. Charles Special Science School ni Onitsha, ní ìpínlè Anambra. Ní àárín kíkọ́ ẹ̀kọ́ àti lílọ sì ilé ìwé gíga Fáṣítì, oku sọ pé òun fẹ fi ìwé lè láti ṣíṣẹ Theatre. Nibẹ ni Oku tí bẹ̀rẹ̀ si nífẹ̀ẹ́ sì iṣẹ́ orin, tí ó sì kọ àwọn orin kììtẹ́nì tí ó sì bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣe orin Jáde fún àwọn olórin ni  gúúsù ìlà oòrùn ni orílè èdè Nàìjíríà, Nípa báyìí ni ó padà di ẹni tí ó ń darí fídíò fún tẹlifíṣàn.

## Ìgbé Ayé
Oku ṣe ìgbéyàwó p pẹ̀lú Queendalyn OKu Wọ́n sì bí ọmọ Mẹ́ta, tí Wọ́n sì ń gbé ní Enugu ni orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.

## Àwọn Eré tí ó Kópa níbẹ̀

**Feature Films**

Music Videos
*Lee Lee (Resonance)
*Ada Ada (Flavour N'abania)
*Yoyo (Selebobo)
## Ìgbórínyìn

## Ẹ tún lè wo
* List of Nigerian film producers

## Àwọn Ìtọ́kasí
Daniel K Daniel

**Daniel Kanayo Daniel** (tí wọ́n bí ní 22 May 1986) jẹ́ òṣèrékùnrin ti ilẹ̀ Nàìjíríà, alohùn-fún-ìpolówó-ọjà, àti adarí ayẹyẹ. Ó gbajúmọ̀ fún ẹ̀dá-ìtàn *Bossman* tó ṣe nínú fíìmù *A Soldier's Story*, ní èyí tó gba àmì-ẹ̀yẹ ti Africa Magic Viewers' Choice Awards (AMVCA) ní ọdún 2016, àti àmì-ẹ̀yẹ Africa Movie Academy Awards (AMAA) fún *Òṣèrékùnri tó dára jù lọ*, bẹ́ẹ̀ náà ni ó kópa nínú fíìmù *76*, èyí tí àwọn gbajúgbajà òṣèré bí i  Ramsey Nouah, Chidi Mokeme àti Rita Dominic kópa nínú rẹ̀, bẹ́ẹ̀ sì ni ó tún kópa nínú fíìmù *Mummy Dearest* pẹ̀lú òṣèrébìnrin Liz Benson. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn òṣèré tó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ní Academy of Motion Pictures and Science, ti ọdún 2022.

## Atòjọ àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀

## Àtòjọ àwọn fíìmù rẹ̀

### Ẹ̀dá-ìtàn tó ṣe nínú fíìmù àgbéléwò

### Ẹ̀dá-ìtàn tó ṣe nínú fíìmù orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán

## Àwọn ìtọ́kasí
Saul Zaentz

**Saul Zaentz** (; Ọjọ́ kejìdínlógbọ̀n oṣù kejì ọdún 1921 ọjọ́ kẹta oṣù kejì ọdún 2014) jẹ́ ọmọ olùṣe fíìmù ọmọ orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà. Ó gba àmì ẹyẹ Academy Award for Best Picture ní emeta, ní 1996, ó sì gba àmì ẹyẹ Irving G. Thalberg Memorial Award.

## Ìpìlẹ̀ rẹ̀
Wọ́n bí Zaentz ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù kejì ọdún 1921, ní Passaic, New Jersey, òun ni àbíkẹ́yìn nínú ọmọ márùn-ún. Àwọn òbí rẹ̀ jẹ́ àwọn ará Júù tí ó wá láti Poland.

Gẹ́gẹ́ bi ọmọdé, Zaentz lọ ilé ìwé William B. Cruz Memorial number 11 ní Passaic. Lẹ́yìn ìgbà tí ó jà gẹ́gẹ́ ọmọ ológun Orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà ní Ogun Àgbáyé Ẹlẹ́ẹ̀kejì, Zaentz bẹ̀rẹ̀ sí ń nífẹ̀ẹ́ sí orin ó sì bẹ̀rẹ̀ sí ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú Jazz at the Philharmonic àti Norman Granz. Ó kàwé ní  Rutgers lẹ́yìn ogun GI Bill.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Nichole Banna

**Nichole Banna** tí àwọn ènìyàn mọ̀ sí Virgin Mary jẹ́ òṣèrébìnrin àti aṣagbátẹrù fíìmù, tó ti ní ìfarahàn nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù àgbéléwò. Òun ló ṣagbátẹrù fíìmù Icheke Oku, èyí tó jẹ́ fíìmù ilẹ̀ Igbo.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Ní ìbámu pẹ̀lú ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò tó ní pẹ̀lú ìwé-ìròyìn Punch àti Sunnews, òṣèrébìnrin yìí tó wá láti Ipinle Imo lọ sí ilé-ìwé Oliver heights ní Portharcourt fún ẹ̀kọ́ àkọ́bẹ̀ẹ̀rẹ̀ rẹ̀, àti ilé-ìwé Emmy Norberton fún ètò ẹ̀kọ́ girama. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè B.Sc. nínú ìmọ̀ computer science ní River State University of science and Technology.

## Iṣẹ́ tó yàn láàyò
Ó ti kópa nínú fíìmù àgbéléwò oríṣiríṣi, bẹ́ẹ̀ sì ni ó ti ṣagbátẹrù fíìmù kan, tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ Icheke Oku.

## Àtòjọ àwọn fíìmù rẹ̀

* Icheke Oku
* *[[Bound (2018 film)|Bound]]*
* Deepest cut
* Just one night

## Àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀
Wọ́n yàn án fún àmì-ẹ̀yẹ òṣèrébìnrin tó dára jù ní ayẹyẹ BON award, ní ọdún 2016.

## Àwọn ìtọ́kasí
Stanlee Ohikhuare

**Stanlee Aideloje Ohikhuare** tí a mọ̀ ní àmọ̀dájú bi **Stanlee Oikhuare** jẹ́ òṣèré fíìmù ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà ,  oní sinimá, àti òǹkọ̀wé.   Ó jẹ́ ẹni tí a mọ̀ sí ẹni tí o máa ń ṣe  fíìmù kúkúrú.  Ó gba ìwé-àṣẹ diploma láti ilé-ìwé ti iṣẹ́ ọnà . 

## Àwọn fíìmù

## Àwọn ẹ̀bùn àti yíyàn

## Àwọn ìtọ́kasí

## Ìjápọ̀ ti ìta

* Stanlee Ohikhuare at IMDb
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Chidi Mokeme

**Chidi Mokeme** (ẹni tí a bí ní ọjọ́ kẹtà dín lógún osù kẹta ọdún 1972) o sì jẹ òṣèré Nàìjíríà àti agbàlejò ìfihàn. Ó wá láti Oba ni Idemili South LGA ti Anambra State, gúúsù ìlà oòrùn Nàìjíríà. O sì wà ní ipò agbàlejò ti Gulder Ultimate Search Ìdánilójú-show.   

## Ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ ayé e rẹ̀
Chidi Mokeme ní ààyè láti ní ìrírí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àṣà ti àwọn ẹ̀yà pàtàkì ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó lọ sí ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ Salvation Army ni Surulere, Lagos. Ó kàwé ní Federal Government College ni Minna, Niger State,tí ó sì tẹ̀síwájú sí Institute of Management and Technology (IMT) ni Enugu, níbití ó ti gba Ìwé-ẹ̀kọ́ gíga ti orílẹ̀-èdè ni ìmọ̀-ẹ̀rọ Kọmputa. Chidi fi igberaga sọ Hausa, Yorùbá, ati ede abinibi rẹ, Igbo, nitori abajade. O duro jade bi ẹni-ọpọlọpọ nitori talenti yii. Pelu ayanfẹ rẹ fun imọ-jinlẹ, o ti nigbagbogbo ni itara to lagbara fun ṣiṣe, ati pe pupọ julọ awọn ọrẹ rẹ jẹ ọmọ ile-iwe ti aworan.

## Chidi Mokeme àti ètò Gulder Ultimate Search
Chidi jẹ́ olóòtú ètò gbajúgbajà ti orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán, ìyẹn Gulder Ultimate Search fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún.

## Àwọn fíìmù rẹ̀

## Àmì-ẹ̀yẹ àti yíyàn fún aàmì-ẹ̀yẹ

## Wò eléyì na

* Àkójọ ti àwọn òsèré Nàìjíríà 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1972
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Kenneth Okonkwo

**Kenneth Okonkwo** (ti a bi ni oṣù Kọkànlá ní ọjọ́ Kẹfà, ọdún 1968) ó jẹ́ Òṣeré Nàìjíríà kan,  agbẹjọ́rò àti olóṣèlú,  tí a mọ ipá rẹ nínú fíìmù *[[Living in Bondage]]* bí Andy Okeke.

## Iṣẹ́ rẹ
Ní ọdún 2013 o gba Àmì Eye Africa Movie Academy Award lórí idànìmọ̀ Pàtàkì tí Pillars Nollywood.  Ọdún 2015 ní wọn fún ní àmì-ẹyẹ pàtàkì láti ọdọ àwọn adarí the City People Entertainment Awards fún ipá rẹ si ìdàgbàsókè eré ìdárayá ní Nàìjíríà.         

## Filmography

## Wo eléyìí na

* 9th Africa Movie Academy Awards

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní ọ̀rúndún 20k
Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1968
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
JJ Bunny

**JJ Bunny** jẹ́ òṣèébìnrin ilẹ̀ America tẹ́lẹ̀ rí tó ń gbé ní orílẹ̀-èdè America. O máa ń gbohùn sílẹ̀, ó sì tún jẹ́ aṣàgbéjáde fíìmù, tí ó ní àfihàn àkọ́kọ́ rẹ̀ nínú fíìmù "Caged", ní ọdún 2009. Ó ti kúrò nínú ẹgbẹ́ fíìmù Nollywood, ó sì ti ń ṣe fíìmù Gollywood báyìí.
## Àtòjọ àwọn fíìmù rẹ̀

### Àtòjọ àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀
* 2010 NIGERIA FASHION AND BEAUTY AWARD
* 2011 NOLLYWOOD USA ACHIEVEMENT AWARD 2011

## Àwọn ìtọ́kasí
Princess Brun Njua

**Princess Brun Njua** (tí wọ́n bí ní 26 January 1986) jẹ́ òṣèrébìnrin ilẹ̀ Cameroon tó ti gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmì-ẹ̀yẹ. Ó padà wá sí gbàgede ní ọdún 2014 lẹ́yìn tó farahàn nínú fíìmù àgbéléwò tí orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán, ìyẹn ITV TV Judge Rinder. Òun ni olùgba àmì-ẹ̀yẹ BEFFTA, èyí tó gbà ní ọdún 2016.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
Brun Njua (tí àwọn ènìyàn tún mọ̀ sí Brunhilda Njua) ni wọ́n bí ní 26 January 1986 sí ìlú Kom, èyí tó wá̀ ní apá Àríwá ilẹ̀ Cameroon. Brun pàdánù àwọn òbí rẹ̀ méjèèjì sínú ijàm̀bá ọkọ kan, nígbà tó wà ní ọmọdún mẹ́rìnlá. Láti ìgbà náà ló sì ti ń tiraka láti bọ́ ara rẹ̀.

## Iṣẹ́ tó yàn láàyò
Nígbà tó wà ní ọmọdún mẹ́tàlá (13), Brun bẹ̀rẹ̀ sí ní kópa nínú eré ìtàgé ní ilé-ìjọsìn. Fìímù àgbéléwò àkọ́kọ́ rẹ̀ tó hàn lórí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán ni ti ITV TV *Judge Rinder*.
## Àtòjọ àwọn fíìmù rẹ̀

## Àtòjọ àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀

## Àwọn ìtọ́kasí
Tim Burton

**Timothy Walter Burton** (tí a bí ní ọjọ́ Kàrùnlélógún oṣù kẹjọ ọdún 1958) jẹ́ olùṣe fíìmù àti ayàwòrán ọmọ Amẹ́ríkà. Ọ̀pọ̀ mọ̀ọ́ fún pípinlesẹ̀ àṣà Goth ní ilé iṣẹ́ fíìmù Amẹ́ríkà. Ara àwọn eré tí ó ti gbé jáde ni  *[[Beetlejuice]]* (1988), *[[Edward Scissorhands]]* (1990), *[[The Nightmare Before Christmas]]* (1993), *[[Ed Wood (film)|Ed Wood]]* (1994), *[[Sleepy Hollow (film)|Sleepy Hollow]]* (1999), *[[Corpse Bride]]* (2005), *[[Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (2007 film)|Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street]]* (2007), *[[Dark Shadows (film)|Dark Shadows]]* (2012),  *[[Wednesday (TV series)|Wednesday]] *(2022). Burton tún dárí àwọn eré bi *[[Batman (1989 film)|Batman]]* (1989), *[[Batman Returns]]* (1992), *[[Planet of the Apes (2001 film)|Planet of the Apes]]* (2001), *[[Big Fish]]* (2003), *[[Charlie and the Chocolate Factory (film)|Charlie and the Chocolate Factory]]* (2005), *[[Alice in Wonderland (2010 film)|Alice in Wonderland]]* (2010) àti *[[Miss Peregrine's Home for Peculiar Children (film)|Miss Peregrine's Home for Peculiar Children]]* (2016).

## Àwọn Ìtọ́kasí
Fatimah Muhammad Lolo

**Hajiya Fatima Lolo** (MON), (wọ́n bí Fatima Muhammad Kolo ní Pategi, Royal Niger Company; Ọjọ́ kọkọ̀ndílógún oṣù kìíní Ọdún 1891. Ó fi ayé lè ní Ọjọ́ Kọkọ̀ndílógún Oṣù karùn-ún Ọdún 1997) ó jẹ́ Akọrin àti Òpìtàn ìlú Nàìjíríà.  

.

## Ayé rẹ̀

Lolo fẹ́ àwọn ènìyàn méjì tẹ́lẹ̀ rí tí ò sì rí ọmọ bí ní àwọn ìgbéyàwó méjèèjì. Ó máa ń ṣe aṣojú fún Nupe Kingdom Emirate ní àwọn ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn Ọdún àti àwọn Àjọyọ̀ wọn. Kó tó gbajúmọ, ó máa ń kọrin fún àwọn Àgbẹ̀ àti àwọn Ọdẹ. Nígbà náà tó bá ń jó, abọ́ máa ń wà lọ́wọ́ rẹ̀. Lẹ́yìn ìgbà náà ni àwọn ènìyàn mọ̀ ọ́ sí *Sagi Ningbazi* (Olórí àwọn Olórin) ní Èdè Nupe. Ó gba Oyè  MON Member of the Order of the Niger láti ọwọ́ Shehu Shagari.

Lolo kú ní ọmọ-ọdún mẹ́fà-lé-ní-Ọgọ́rùn-ún ní Ọjọ́ Ọjọ́ Kọkọ̀ndílógún Oṣù karùn-ún Ọdún 1997, lẹ́yìn àìsàn ráńpẹ́ tó ṣe é.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Eze V. B. C. Onyema III

**Eze V. B. C. Onyema III** (ọjọ́ ìbí; Oṣù Kejì Ọjọ́ Kẹtàlá, Ọdún 1927) jẹ́ olórí ìbílẹ̀ Ogwu-Ikpele ni ìjọba ìbílẹ̀ Ogbaru ní Ìpínlẹ̀ Anambra, Gúúsù ìlà oòrùn Nàìjíríà. Òun ni arọ́pò bàbá rẹ̀, Eze Onyema II, àti ọ̀kan nínú àwọn aṣenilóore mẹ́ta ti Ìgbìmọ̀ Ìpínlẹ̀ Anambra ti Àwọn Alákooso Ìbílẹ̀.

## Ìtọ́kasí
Bara, Nigeria

**Bara** je ilu ni Ipinle Oyo ni guusu iwo oorun Naijiria. O wa ni iwọ-oorun ti opopona Oko-Iressa-Aadu. Pupọ julọ awọn eniyan jẹ ọmọ ẹya Yoruba. Pupọ ninu awọn eniyan naa ni iṣẹ-ogbin pẹlu iṣu iṣu ti agbegbe, gbaguda, agbado, ati taba.
Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́
Èdè Sílóbẹ

**Èdè Sílóbẹ** (Èdè Sílóbẹ) jẹ́ èdè alohùn indo-aryan, tí wọ́n ń sọ ní India, Bangladesh àti United Kingdom. 

Ẹ̀ka:Àwọn èdè
Muhammed Bello

**Muhammadu Bello** jẹ́ Sultan keji ti ìlú Sokoto  ó sì jẹ́ ọba láti 1817 Títí di 1837. Ó tún jẹ òlùkọwe tí n ṣe pẹlú ìtàn, ewì, àti àwọn ẹ̀kọ́ ẹ̀sìn Imale . Òun ní ọmọ ati olùrànlọwọ àkọkọ sí Usman dan Fodio, tó jẹ́ Olùdásílẹ̀ Sokoto Caliphate ati Sultan àkọkọ.  Ní àkókò ijọba rẹ̀, ó ṣe ìwúrí fún ìtànkálẹ̀ ẹ̀sin Islam ní gbogbo àgbègbè rẹ̀, ó pèsè ẹ̀kọ́ fún àwọn ọkùnrin àti àwọn obìnrin, àti ìdásílẹ̀ àwọn ilé-ẹjọ́ Islam. Ó kú ní Oṣù Kẹwàá Ọjọ́ kẹ́ẹ̀dọ́gbọ̀n, Ọdun 1837 (25, October 1837), Abu Bakr Atiku sì rọ́pò rẹ̀ àti lẹyìn náà ọmọ rẹ̀, Aliyu Babba . 

## Àwọ́n ìtọkásí
Ẹ̀ka:Àwọn ọba àti ìjòyè ní Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1781
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1837
Ẹ̀ka:Àwọn Sùltánì ìlú Sókótó
Okey Bakassi

**Okechukwu Anthony Onyegbule** , tí gbogbo ènìyàn mọ̀ ssí**Okey Bakassi**  tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹta Oṣù Kẹwàá Ọdún 1969 ní Ìpínlẹ̀ Ímò jẹ́ apanilẹ́rìnín àti òṣèré orí ìtàgé ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà  .      Ní 2014, ó gba Àmì ẹyẹ Òṣèré tí o dára julọ ni ipa ìtèwáju eré (Igbo)" ni ẹ̀dá 2014 ti Best of Nollywood Awards fún ipá rẹ nínú fíìmù *Onye Ozi* .  

## Wo eleyi na

* Akojọ ti awọn Nigerian osere
* Akojọ ti awọn Nigerian comedians

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1969
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
John Okafor

**John Ikechukwu Okafor**, (a bi ní ọjọ kẹtàdínlógún oṣù kẹwàá ọdún 1961 - 2 Oṣù Kẹta 2024) tí gbogbo ènìyàn mọ si Ọ**gbẹni Ibu**, jẹ́ Òṣèré àti aláwàdaà ọmọ Nàìjíríà  .

## Ìpìlẹ̀ ati eko
right|thumb
O wa láti Nkanu West L.G.A., Enugu State. Lẹ́yìn ilé-ìwé àlákọ̀bẹ̀rẹ̀ , ní ọdún 1974, Okafor lọ sí Sapele láti lọ dúró pẹ̀lú arákùnrin, lẹ́yìn ikú baba rẹ.  

Ní Sapele, láti rán ara rẹ lọ́wọ́ lọ si ilé-ìwé àti láti rán ẹbí rẹ lọ́wọ́ o ṣe àwọn iṣẹ́ pẹpẹpẹ. Ó ṣíṣe gẹ́gẹ́ bí ònídìrí ṣùgbọ́n ó padà jẹ Ayàwòrán àti  pé ó ṣíṣe ni ilé-ìṣe tí wọn tí ṣe crates. Lẹ́yìn ilé-ẹ̀kọ́, wọn fún ní admission ni the College of Education, Yola, nítorí owó. O kẹko ni the Institute of Management and Technology (IMT), Enugu nigbati o le da dúró lọwọ ara rẹ.. O ti ko pá nínú eré tí ó ju ìgbà nínú fiimu NollyWood 200 pẹlu *Mr.Ibu* (2004), *Ọgbẹni Ibu ati Ọmọ Rẹ, Awọn olupilẹṣẹ Coffin, Awọn olupese ọkọ, Awọn oṣere kariaye,* *Mr.Ibu ni Ilu Lọndọnu* (2004), *Recruit ọlọpa* (2003), *Awọn iyawo 9* (2005), *Ibu ninu tubu* (2006) ati *Keziah* (2007).    

Mr Ibu tún ṣíṣe nínú  orin. O ṣe iṣẹ́ orin fún igba diẹ. Ní Oṣù Kẹwa Ọjọ 15, Ọdun 2020 o ṣe ifilọlẹ àwọn orin rẹ ti akole **Ọmọbinrin yii** ati **Ṣe o mọ** .  
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1961
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Anakpa

**Anakpa** sẹ abule kan ni agbegbe ijọba ibilẹ Uruan ni Ipinle Akwa Ibom, Nigeria.    Awọn eniyan Ibibio jẹ olugbe abule Anakpa.
Agbadi

**Agbadi** je abule kan ni Ipinle Benue ni ila-oorun Naijiria. 

Abule wa da 15&nbsp;km ariwa-oorun ti Makurdi, olu-ilu, ati pe o jẹ 6&nbsp;km lati ariwa eti okun ti Benue.
Eman Ukpa

**Eman Ukpa** se abule kan ni ijoba ibile Uruan ni Ipinle Akwa Ibom ni Naijiria, ti awon eniyan Ibibio ngbe.
Azia

**Azia** se ilu kan ni agbegbe Ihiala ni orile -ede Naijiria.  Orukọ rẹ ni lẹhin Azia Alamatugiugele ti o ṣe ipilẹ ile ni ayika 500 AD.
Akabo

**Akabo** se eka abule kan ni ijoba ibile Ikeduru ni Ipinle Imo ni Naijiria, Oorun Afrika.  Abule kan ti o ni orukọ kanna ni a tun rii ni Nnewi ati Oguta, gbogbo wọn ni ilẹ Igbo.
Akinima

**Akinima** se ilu kan ni agbegbe ijoba ibile Ahoada West ni Ipinle Rivers ni Naijiria.  Akinima ni olú ìlú Ahoda West. Akinima wa ni iha iwọ-oorun ariwa ti Ipinle Rivers, labẹ agbegbe Rivers West Senatorial ni ilu Port Harcourt.  Akinima jẹ́ ọ̀kan lára àwọn àdúgbò tí omíyalé ti ń pa lọ́dọọdún ní ìpínlẹ̀ Rivers.
Akata Ibiyi

**Akata Formation** sẹ apakan ti Tertiary Niger Delta (Akata-Agbada) eto epo epo ti o wa ni Ipinle Niger Delta, ti Nigeria ni Gulf of Guinea Atlantic Ocean .
Agu Amede

**Agu Amede**  se abule to wa ni orile-ede Naijiria. Awon omo agbegbe Eha Amufu, ijoba ibile Isiuzo ni ipinle Enugu ni won n gbe.
Akpawfu

**Akpawfu** (tabi **Akpofu** ) se ilu kan ni ijoba ibile Nkanu East ni Ipinle Enugu, Nigeria .
Ẹ̀ka:Jẹ́ọ́gráfì ilẹ̀ Nàìjíríà
Ebana

**Ebana** se abule kan ni agbegbe ijọba ibilẹ Eket ni Akwa Ibom. O jẹ ọkan ninu awọn abule ti o jẹ idile Afaha ni Eket.
Disina

**Disina** se ilu kan ni agbegbe ijọba ibilẹ Shira,  Ipinle Bauchi, ariwa ila-oorun Naijiria, ti o wa ni ibuso 35 ni guusu iwọ-oorun ti Azare. O wa lẹba Odò Bunga, laarin awọn ilu Jemma ati Foggo. Olugbe ti a pinnu bi ti 2007 jẹ 18,792.
Kutigi

**Kutigi** sẹ ilu kan ni agbedemeji Naijiria, aala si Bida, makwo ati ariwa ti Odò Niger. Awọn igberiko ni gbogbogbo pẹlu awọn oke-nla ti o yiyi, pẹlu ilẹ koriko ati awọn igi. 

O sẹ olu ile-iṣẹ ti Agbegbe Ijoba Ibile Lavun ni Ipinle Niger, Nigeria.  

Eyi sẹ aaye ti o wa ni Lavun, pẹlu awọn ipoidojuko agbegbe jẹ 9° 12' 0" Ariwa, 5° 36' 0" Ila-oorun ati orukọ atilẹba rẹ (pẹlu awọn itọsi) jẹ Kutigi. o eẹ a Nupe, soro agbegbe.
Kurgwi

**Kurgwi** sẹ ilu kan ni Aarin igbanu ti Nigeria. O wa ni agbegbe ijọba ibilẹ Qua'an pan ni Ipinle Plateau. Ilu naa joko lẹba opopona Shendam - Lafia ni apa gusu ti ipinlẹ Plateau. 

Ilu naa jẹ ilu ẹkọ ati alaafia pẹlu ọpọlọpọ awọn ile-iwe alakọbẹrẹ ati ile-iwe alakọbẹrẹ ati Ile-ẹkọ giga olokiki ti Arts, Sciences and Technology (CAST)  eyiti o wa ni ilu ti o ti yori si idagbasoke ti awọn amayederun ode oni titi di isisiyi ko si ninu ilu ṣaaju wiwa ti ile-ẹkọ giga.
Amakohia

**Amakohia** sẹ orukọ awọn abule mẹrin ti o yatọ ni guusu ila-oorun Naijiria, gbogbo wọn wa nitosi ilu Owerri ti o wa laarin ijọba ibilẹ Ikeduru. 

Amakohia a se okan lara awon ilu to wa ni ijoba ibile **Ikeduru** ni ipinle Imo.
Eyo Okwong

**Eyo Okwong** je Abule Oron ni agbegbe Urue-Offong/Oruko ni ijoba ipinle Akwa Ibom ni Nigeria. Ti a ṣe nipasẹ awọn ọmọ Okwong lati idile Ubodung ti Orilẹ-ede Oron.
Eyo Ufuo

**Eyo Ufuo** jẹ abule Oron ni agbegbe Eyulor ni agbegbe Urue-Offong/Oruko agbegbe ni ipinlẹ Akwa Ibom ni Nigeria.
Buari

**Buari** se ilu kan ni Ipinle Kwara ni guusuiwoorun Naijiria, awon omo Yoruba ngbe. Ilu naa pin aala pẹlu Okeya, Egi, Ilala ati Esie.
Deba Habe

**Deba**, nigba miiran ti a mọ si **Deba Habe**, jẹ ilu kan ni Ipinle Gombe ni ariwa orilẹede Naijiria.  O jẹ olu ile-iṣẹ ijọba agbegbe Yamaltu/Deba, Ipinle Gombe. Ni ọdun 1995, o ni ifoju olugbe ti 135,400.
Afaha Atai

**Afaha Atai** jẹ abule kan ni agbegbe ijọba ibilẹ Eket ni Ipinle Akwa Ibom. O wa ni ayika Afaha Ukwa, Ata Idung Afaha Ekid, Atai Ndon-Afaha Ekid, Ebana ati Ede Urua.
Afaha Efiat

**Afaha Efiat** jẹ abule kan ni agbegbe ijọba ibilẹ Etinan ni Ipinle Akwa Ibom, Nigeria.   
Ẹ̀ka:Jẹ́ọ́gráfì ilẹ̀ Nàìjíríà
Auta Balefi

**Auta Balefi** sẹ agbegbe to sese ndagbasoke ni agbedemeji Naijiria. Ilu yii wa ni ijoba ibile Karu ni Ipinle Nasarawa. O wa nitosi Abuja olu ilu Naijiria ni Federal Capital Territory ti Nigeria. Awọn ile-iṣẹ olokiki ti o wa ni ilu yii pẹlu, Ile-ẹkọ giga Birgham University (ECWA); Ileijọsin Igbagbọ Alaaye, Ilu Goṣeni; Ile ijọsin Kristiẹni ti a rà pada, Ibudo irapada, Auta gurgu; ati diẹ ninu awọn ohun-ini idagbasoke. Agbegbe yii n dagba ni kiakia nitori isunmọ rẹ si Federal Capital Territory, Abuja.
Bin Yauri

**Bin Yauri** sẹ ilu kan ni ipinlẹ Ariwa-Iwọ-oorun nla ti Kebbi, Nigeria. O jẹ nipa 8&nbsp;km si ila-oorun lati Odò Niger eyiti o jẹ ifunni omi omi olokiki Kainji ati 270&nbsp;km guusu ti Sokoto State.
Ẹ̀ka:Ìpínlẹ̀ Kébbí
Ariam Ala-Ala

**Ariam Ala-Ala** se abule kan ni ijoba ibile Ikwuano ni Ipinle Abia ni ￼￼Naijiria.￼￼   O jẹ ọkan ninu awọn agbegbe 15 ti idile Ariam/Usaka.   Agbegbe naa wa ni ọna Umuahia - Ikot Ekpene ati pe o jẹ bii 27&nbsp;km jinna si olu ilu, Umuahia.
Azara Egbelu

**Azaraegbelu** sẹ abule kan ni guusu ila-oorun Naijiria ti o wa nitosi ilu ￼￼Owerri.￼￼ Orukọ naa ni ipilẹṣẹ ni ￼￼Emekuku.Azaraegbelu ni omo Emekuku akoko ti won si n gba gege bi alagbara julo.
Aro Ngwa

**Aro Ngwa** is an Igbo community in Osisioma Ngwa Local Government Area, ni Abia State of Nigeria. O jẹ agbegbe ti Aba, ileiṣẹ iṣowo ni apa Guusu ilaoorun ti Nigeria. Ilu pataki ti o sunmọ julọ ni Aba ni Nigeria.
Ewohimi

**Ewohimi** se ilu kan ni ijoba ibile Esan South East ni Ipinle Edo ni Naijiria.   Ewohimi wa lori ipoidojuko agbegbe ti latitude
Eyetong

**Eyetong** jẹ Abule Oron kan ni agbegbe UrueOffong/Oruko agbegbe ni ipinlẹ Akwa Ibom ni ￼￼Naijiria￼￼.Ta ṣẹda nipasẹ awọn ọmọ **Otong**.
Eyo Uya

**Eyo Uya** se Abule Oron ni agbegbe Urue-Offong/Oruko ni ijoba ipinle Akwa Ibom ni orile-ede Naijiria. Ti a ṣe nipasẹ awọn ọmọ Uya lati idile Ubodung ti Orilẹ-ede Oron.
Eyokpifie

**Eyokpifie** sẹ Abule Oron kan ni agbegbe Urue-Offong/Oruko agbegbe ni ipinlẹ Akwa Ibom ni Naijiria . Ti a da nipasẹ awọn ọmọ *Okpi Efie* ti o pilẹṣẹ laarin idile Ubodung ti Orilẹ-ede Oron.
Eyo-Ating

**Eyo Ating** se Abule Oron ni ijoba ibile Udung Uko ni ipinle Akwa Ibom ni orile-ede ￼￼Naijiria.￼￼
Esuk Oro

**Esuk Oro** se Agbegbe Oron niijoba ibile Oron ni ipinle Akwa Ibom ni orile-ede Naijiria nibi ti Maritime Academy of Nigeria ati Methodist Boys' High School, Oron wa.
Plagiarism

**Plagiarism** je lilo awon iwe ti elomiran laisi fifunni kire diti.

Ni ojo 27 osu keji odun 2017, ijabo kan nipaso Warri Times kede aran ti plagiarism kan.

Ni ojo 3 osu kefa odun 2023, Isaiah Ogedegbe ofintoto plagiarism, o si apejuwe bi ole jija.

## Awon itokasi
Ẹyọ Esua

**Eyo Ita Esua** (Wọ́n bi ní Ọjọ́ kẹrìnla Oṣù Kìíní Ọdún 1901, ó fi ayé sílẹ̀ ní Ọjọ́ kẹfà Oṣù Kejìlá Ọdún 1973. Ó jẹ́ Olùkọ́ ní Ìlú Nàìjíríà àti Oníṣòwò tó kọ ipá ní ìgbà  ìjọba Balewa ní Fẹ́dírá Ẹ̀lẹ̀tórá kọmíṣọ́nù ní Nigerian First Republic.

Esua jẹ́ Olórí àwọn Olùkọ́ àti ènìyàn tó wà lára àwọn olùdásílẹ̀ àjọ Nigeria Union Of Teachers. Òun ní ó kọ́kọ́ jẹ́ Gẹ́nẹ́rá-Sẹkẹ́tírí Àjọ náà láti ọdún 1943 títí di ìgbà tó fi iṣẹ́ sílẹ̀ ní  ọdún 1964. Ó Jẹ́ Ọmọ Efik, Arákùnrin Kàlàbá, tí àwọn ènìyàn mọ̀ ọ́ fún iṣẹ́ takuntakun rẹ̀.

Àwọn Àjọ tí Esua ṣíwájú ló ṣe ètò Ìdìgbò Oṣù Kejìlá ọdún 1964, tí ó jé àríyànjiyàn láàárín ọ̀pọ̀ àwọn ènìyàn. Àwọn ènìyàn méjì lára àjọ yìí ò gbà sí ohùn tí ọ̀gá wọ́n sọ, èyí ló fà á tí àwọn méjéèjì fi kúrò ní àjọ náà. Esua wà lára àwọn tó ṣètò ìdìbò Ìwọ̀-Òòrùn ìlú Nàìjíríà ní ọdún 1965, tó fa wàhálà àti wí pé àwọn páátí kejì tó jẹ́ United Party Grand Alliance ò gbà sí àbájáde ìdìbò yìí. kí ó tó di Ọjọ́ ìdìbò ni Esua ti sọ wí pé òun ò lè sọ wí pé ìbò tí àwọn fẹ́ ṣe máa jẹ ìbò tó ní òótọ́ nínú. Gbogbo ohun tó ṣẹlẹ̀ ní ìbò yìí lè jẹ́ ohun tó jẹ́ kí ìjọba Ológun gba ìlú Nàìjíríà ní Oṣù Kìíní Ọdún 1966 tí ó jẹ́ kí Ọ̀gágun  Johnson Aguiyi-Ironsi   gù orí oyè.

## References
George Floyd

**George Perry Floyd Jr.** (ti a bi ni osu kewa ojo 14, odun 1973 o si ku ni osu karun ojo 25, odun 2020), tun mo bi **George Floyd**, je omo Amerika dudu kan ti olopa funfun kan pa, Derek Chauvin. Chauvin fi iwuwo ro si orun Floyd  fun igba di o. Ni osu kefa ojo 9, odun 2020, Isaiah Ogedegbe ofintoto pipa George Floyd.
## Awon itokasi
Nkalagu

**Nkalagu** se ilu niijoba ibile Ishielu ni ipinle Ebonyi ni orile-ede ￼￼Naijiria￼￼.O jẹohun akiyesi fun nini ohun idogo nlati limestone eyiti o pese ohun eloaise fun ile-iṣẹ simenti nla ti Ile-iṣẹ Simenti Naijiria (Nigercem).  Nkalagu ni ilu akọkọ ti iwọ yoowọ, nigbati o ba lọ si Ipinle Ebonyi nipasẹ ọna opopona Enugu-Abakaliki. O jẹ olu ile-iṣẹ Ishielu West Development Centre  o si ni awọn abule pataki marun: Ishiagu, Uwule, Imeoha, Amanvu ati Akiyi. Olori abule ni Nkalagu tun mo si Onyishi . Abule kọọkan ni Onyishi tirẹ ti o gbọdọ jẹ akọbi julọ ni ilu naa. Ọja pataki ni Nkwo Nkalagu ti o wa ni ọna Enugu-Abakaliki Express.
Emeka Ossai

**Emeke Ossai // ⓘ** jẹ́ òsèré fíìmù Nàìjíríà.     Ó gba àmì ẹyẹ́ fún òsèré tó  iranlọwọ ni 4th Africa Movie Academy Award fún íkopa nínú eré "Checkpoint '  òsèré ni ero ni pé àwọn Nollywood títún wọn kò ní ìṣípayá.

## Igbesi aye ara ẹni

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
The Netng

**The Netng** (Nigerian Entertainment Today) tí a tún mọ̀ sí *NET* jẹ́ ilé-iṣẹ́ ìròyìn ìdánilárayá lórí ẹ̀rọ-ayélujára, tó wà ní Ìpínlẹ̀ Èkó, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà

Ó jẹ́ orísun ilé-iṣẹ́ ìdánilárayá, oge-ṣíṣe, àti ìròyìn nípa ìgbésí ayé ẹ̀dá.  Netng ṣẹ̀dá apá kan NET Newspaper Limited (NNL) títí di ọdún 2019 nígbà tí wọ́n ID Africa gbà á.  Netng jẹ́ olùṣètò NECLive (Nigerian Entertainment Conference) èyí tó jẹ́ Àpéjọ Eré ìdárayá Nàìjíríà àti the NET Honours. 

## Ìtàn
Nigerian Entertainment Today (NET) dásílẹ̀ ní ọjọ́ kẹta-lé-lógún oṣù kọkànlá ọdún 2009, nípasẹ̀ Ayeni Adekunle. NET tún ṣiṣẹ́ bí iléeṣẹ́ atẹ̀wétà, ó sì ti ṣe àtẹ̀jáde tó ti kiri mẹ́ta-dín-lọ́gbọ̀n àwọn ìlú pàtàkì Nàìjíríà, ó sì ti tà tó ẹgbẹ̀rún mẹ́wàá lọ́sọọsẹ̀. 
Ní ọdún 2016, NET ní díẹ̀ díẹ̀ kẹ́sẹ̀ ilé-iṣẹ́ àtẹ̀jáde rẹ̀ kúrò nílẹ̀ níwọ̀n ìgbà tí ọ̀pọ̀ nínú àwọn òǹkàwé wọn ti sún sí orí ẹ̀rọ ayélujára láti wá àwọn ìròyìn ìdánilárayá.
Ní oṣù kẹrin ọdún 2013, ilé-iṣẹ́ ipò ojú òpó wẹ́ẹ̀bù kan, Alexa fún Netng ní ipò kẹ́ta-lé-lọ́gbọ̀n ojú òpó wẹ́ẹ̀bù tí a ṣàbẹ̀wò jùlọ ní Nàìjíríà. 

## References
Ede-Enu

**Ede-Enu** (ti a tun mo si Edenu-EdeOballa) je agbegbe adase laarin ijoba ibile Nsukka (LGA) ni Ipinle Enugu, Nigeria.

Edenu tun sẹ agbegbe ti o ni agbegbe Ede-Nta ti oṣelu ti Federal Republic of Nigeria.
Ayeni Adekunle

**Ayeni Adekunle** jẹ́ oníṣòwò ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, onkọwe, ati onkọwe atẹwejade. O gbajúmọ̀ fún ìṣẹ̀dásílẹ̀ Black House Media Group, eyiti olú ilé-iṣẹ́ wọn wà ni Ikeja, Lagos, Nigeria .  

## Background ati ki o tete ọmọ
A bi Ayeni Adekunle ni Ipinle Ondo, guusu iwọ-oorun Naijiria. O ti gba eko alakoobere ati girama ni ilu Eko, o si le eko yunifasiti ni Fasiti ti Ibadan, Ibadan, ipinle Oyo, nibi ti o ti gba oye oye (B.Sc.) ninu imo Microbiology.   Lẹhin ayẹyẹ ipari ẹkọ rẹ, o bẹrẹ iṣẹ rẹ bi akọrin showbiz ni *Encomium Weekly*, ti o ti ṣiṣẹ tẹlẹ bi olootu ẹya fun *Iwe irohin Agbaye Hip Hop* . Lẹhinna o darapọ mọ *[[ThisDay|Thisday]]*, ati lẹhinna di akọrin fun *[[The Punch]]* ni Oṣu Keje ọdun 2008. 
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Owode market

alt=Owode Market Offa|thumb| Ẹnu Ọnà Ọja Owode Offa
**Ọja Owode** jẹ ọja nla ni Offa, Ipinle Kwara, Nigeria . 

Oja naa jẹ orisun pataki ti idagbasoke eto-ọrọ  ajé fun Offa ati awọn agbegbe agbegbe  pẹlu awọn abule nitosi  bi Ijagbo, Erin-ile, Ojoku,  Ikotun, Igosun, Ilemona, Irra, Inisha. 

## Itan Owode
alt=Owode Merket sign board|right|thumb| Enu Iloro ọja Owode
alt=Image of owode market entrance|right|thumb| Àwòrán àwọn Ará Ọja Owode

### Ifa jija
Ni Ọjọ Kàrún oṣù Kẹrin ni ọdún 2018, ilu Offa ni iriri Ole jija kan eyiti o fa ipadanu awọn ẹmi Mejidinlogun, pẹlu awọn ọlọpa mẹsan ati arailu mẹjọ. Bakan naa lo tun kan oja Owode nigba isele yii.  

### Ìjànbá Iná Ni Owode
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìṣẹ̀lẹ̀ iná ló ti ṣẹlẹ̀ ní Ọjà Owode tí ó sí yọrí sí ìpàdánù ọjà olówó iyebíye àràádọ́ta ọ̀kẹ́ naira . Ẹgbẹ Awọn ọmọ Offa,  ẹgbẹ awujọ ati aṣa, ṣe iranlọwọ fun awọn olutaja ọja ti o kan, ṣaaju atilẹyin lati ọdọ ijọba ipinlẹ.  Iranlọwọ wọn ṣe ọna fun idasile Ọja Owode Títún: atunṣe ati atunṣe ọja naa lati pade awọn ipele orilẹ-ede, ti o ṣee ṣe pẹlu awọn ẹbun lati ọdọ awọn oninuure ati awọn oninuure laarin agbegbe. Lati awọn idagbasoke wọnyi, Ọja Owode ti ṣe iyipada nla.   
alt=Owode Market Offa vegetables stand|thumb|Ibi tajà Awọn ẹfọ ni Owode

## Awọn itọkasi
Our People's FM

**Our People's FM** (104.1&nbsp;MHz) jẹ́ ilé-iṣẹ́ ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ Naijiria tí ó wà ní agbègbè Fajuyi ní Ado-Ekiti, Èkìtì.
## Ìtàn
Ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kejì ọdún 2019, àwọn ọlọ́pàá àtakò ìpaniláyà ti ìpínlẹ̀ wọ ibùdó náà tí wọ́n sì fi tipatipa tìí fún ìgbà kan. Ìdí tí wọ́n múlẹ̀ fún ìtìpa náà ni pé ilẹ̀ tí ilé-iṣẹ́ ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ wà lórí rẹ̀ ti lòdì sí àwọn ìlànà ìdàgbàsókè ilẹ̀ ti ìlú nítorí kò ní ètò tí a fọwọ́sí fún gbígbé ilé ètò afẹ́fẹ́. Àmọ́, wọ́n ní ìtìpa náà nííṣe pẹ̀lú ọ̀rọ̀ ìṣèlú, nítorí wọ́n sọ pé ilé-iṣẹ́ náà ni Gómìnà tẹ́lẹ̀, Ayodele Fayose, tó sọ wípé ìtìpa náà jẹ́ ọ̀nà àbáyọ fún jìbìtì ìbò àbẹ́lé nínú ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress. Ilé náà àti àwọn ohun-ìní mìíràn ti Fayose ni Ìgbìmọ̀ Ẹ̀ṣẹ̀ Ìṣòwò àti Owó ti fi èdìdì tì tẹ́lẹ̀. 

## Ìtọ́kasí
Buzz FM Aba

**Buzz FM Aba** jẹ́ ilé-iṣẹ́ rédíò tí ó wà ní Aba, ìlú ìṣòwò ti Ìpínlẹ̀ Abia, Nàìjíríà. Tí a filọ́lẹ̀ ní ọjọ́ kìíní oṣù kìíníi ọdún 2019,olùgbóhùnsáfẹ́fẹ́ ń gbé àwọn ètò l'ójoojúmú lórí 89.7 FM.

## Ìtọ́kasí
Oluyole FM

**Oluyole FM (98.5 MHz)** jẹ́ ilé-iṣẹ́ rédíò lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní Ìbàdàn, ti ilé-iṣẹ́ Broadcasting Corporation ti Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ (BCOS). BCOS tún ń ṣiṣẹ́ ìkànnì tẹlifísàn BCOS TV.

Ibùsọ̀ rédíò náà lọ sórí afẹ́fẹ́ ní ọdún 1972  gẹ́gẹ́ bí aṣèrànwọ́ sí iṣẹ́ AM kan àti pé a mọ̀ọ́ sí Rédíò O.Y.O. 2 títí di ọdún 2009, nígbà tí Otunba Christopher Adebayo Alao-Akala, Gómìnà tẹ̀lẹ́rí ti ìpínlẹ̀ yí orúkọ náà padà.

## Ìtọ́kasí
New Telegraph

The **New Telegraph** jẹ́ ìwé ìròyìn ti gbogbo orílẹ̀-èdè ní Nàìjíríà, pẹ̀lú ìtajà àtẹ̀jáde tó tó ọgọ̀rún-ẹgbẹ̀rún ní ọjọ́ kan.

The New Telegraph fojú sí àwọn òǹkàwé Nàìjíríà àti àwọn òǹkàwé àjèjì nínú àti láàárín àyíká àwọn ilé-iṣẹ́ ìlú ti orílẹ̀-èdè, àti ní káríayé, àti pé ó ní èrò láti pèsè ibi-afẹ́dé àti ìdáwọlé ti títẹ̀ àwọn ọ̀rọ̀ ìṣèlú àti àṣà àwùjọ tó ṣe kókó.

Dr Orji Uzor Kalu ni alága The New Telegraph àti pé ó ṣe ẹ̀yà olókìkí àwọn èèyàn pàtàkì inú orílẹ̀-èdè àti ní àjèjì, pẹ̀lú Àgbẹjọ́rò ẹ̀tọ́ ènìyàn, Emmanuel Onwe. .

## Ìjàpọ̀ Mìíràn
* New Telegraph Website

## Ìtọ́kasí
Gwanki

thumb| Gwanki Central Mossalassi
**Gwanki** jẹ abule kan ni ariwa iwọ-oorun ti Ipinle Kano. Gwanki wa ni ijoba ibile Bagwai ni ipinle Kano . 

## Awọn itọkasi
Yewande Sadiku

**Yewande Sadiku** (ti a bi 27 Keje 1972) jẹ oṣiṣẹ banki idoko-owo Naijiria ati iranṣẹ ijọba tẹlẹ. O jẹ akọwe alaṣẹ ati Alakoso ti Igbimọ Igbega Idokoowo Naijiria lati 8 Oṣu kọkanla ọdun 2016 si 24 Oṣu Kẹsan 2021.  

## Ẹkọ
Ni ọdun 1992, Sadiku gboye ni Yunifasiti ti Benin pẹlu oye Imọ-ẹkọ giga ni Kemistri Iṣẹ. O tẹsiwaju lati gba oye Titunto si ti Iṣowo Iṣowo lati Ile-ẹkọ giga ti Warwick ni ọdun 1995. 

## Iṣẹ-ṣiṣe
O ṣiṣẹ ni Nigeria International Bank Limited (ni bayi Citibank Nigeria) lati 1992 si 1994. Ni ọdun 1996, o darapọ mọ Investment Banking & Trust Company Limited (lẹhinna lati mọ si Stanbic IBTC Bank ), dide lati di olori alaṣẹ ti Stanbic IBTC Capital ni Oṣu kọkanla ọdun 2012.

Ni 2014, Yewande gbe igbeowosile fun isọdọtun ti iwe-kikọ Chimamanda Ngozi Adichie, Idaji ti Yellow Sun, sinu fiimu ti o ni kikun ni ibi ti o (Yewande) ti ṣiṣẹ gẹgẹbi Olupese Alaṣẹ. 

O di oludari alaṣẹ, ile-iṣẹ ati idoko-owo ti Stanbic IBTC Bank ni Oṣu Keje ọdun 2015. 

Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí akọ̀wé aláṣẹ àti ọ̀gá àgbà iléeṣẹ́ Nàìjíríà Ìmúgbòòrò Idokoowo (NIPC), ni Oṣu Kẹsan 2016 nipasẹ Aare Muhammadu Buhari . 

Labẹ Sadiku, NIPC ni ilọsiwaju ni ipo lati 90th (2016) si 1st (2021) ni Awọn ipo Ominira Alaye (FOI) fun ibamu ati akoyawo.  Owo ti n wọle ti NIPC tun lọ lati 296 miliọnu N296 ni ọdun 2016 si N3.06 bilionu ni ọdun 2020 eyiti o ju 50% ti owo ti n wọle yii ti a fi ranṣẹ si owo-wiwọle isọdọkan .  

Ni Oṣu Kẹfa ọdun 2022, Yewande Sadiku jẹ olori ile-ifowopamọ idoko-owo kariaye ni Banki Standard. 

## Awọn ẹsun
Ni Oṣu Kẹjọ ọdun 2021, Igbimọ Awọn Iwafin ti Iṣowo ati Iṣowo ṣewadii Sadikufun ilokulo ọfiisi, jibiti adehun ati awọn iyọọda ti ko ni iṣiro fun.   Ko si ẹsun kankan ti wọn fi kan an ati pe iwa naa ni awọn ẹgbẹ ti bu ẹnu atẹ lu gẹgẹ bi ikọlu EFCC.   Ni Oṣu Kejila ọdun 2021, Igbimọ Awọn iṣe Ibajẹ olominira jẹri pe wọn ti tii ẹjọ ti n ṣewadii rẹ, nitori ko si ọkan ninu awọn ẹsun ti o fi ẹsun ti a fidi rẹ mulẹ.  A bọwọ fun u fun ifaramo rẹ si akoyawo, iṣiro ati iṣakoso ajọ ti o dara.  

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1972
Folashade Yemi-Esan

**Folashade Mejabi Yemi-Esan** CFR ( née **Mejabi** ; tí wọ́n bí 13 August 1964), jẹ́ òṣìṣẹ́ ìjọba orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti olórí òṣìṣẹ́ ìjọba àpapọ̀ lọ́wọ́lọ́wọ́, láti ọjọ́ 28 February 2020.  Aare orile-ede Naijiria, Muhammadu Buhari bura fun un ni ojo 4 osu keta odun 2020. 

## Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
Wọ́n bí Yemi-Esan ní ìpínlẹ̀ Kaduna lórílẹ̀- èdè Nàìjíríà. She is from Ikoyi, Ijumu, Kogi State . O ni ile-iwe alakọbẹrẹ rẹ ni Bishop Smith School, Ilorin o si ṣaju Federal Government College, Ilorin fun ẹkọ ile-iwe girama rẹ. O lọ si University of Ibadan, nibiti o ti pari ni ọdun 1987 gẹgẹbi ọmọ ile-iwe ti o dara julọ ti iṣẹ abẹ ehín. Lẹhinna o gba iwe-ẹri ninu eto eto ilera ati iṣakoso, ṣaaju ki o to gba oye oye oye ni iṣakoso gbogbo eniyan ati ti kariaye. 

## Iṣẹ-ṣiṣe
Yemi-Esan bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ ní ilé iṣẹ́ ìjọba àpapọ̀ lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà, kó tó di pé wọ́n gbé e dé ipò Olùdarí. Lakoko akoko rẹ ni iṣẹ-iranṣẹ ilera, o ṣiṣẹ bi oṣiṣẹ alarina si West Africa Health Organisation (WAHO), oluṣakoso ilera ẹnu ni eto awọn ile-iwe ati oludari ti iwadii igbero ilera ati awọn iṣiro.  

Ni 2012, o ti ni igbega si ipo ti ilu igbabogbo Akowe, sìn bi awọn Yẹ Akowe ti olori igbabogbo akowe ise ilu to , olori awoye ati ise ibile, olori ilu eko ati olori ilu epo. Awọn Oro Epo . 

## Olori iṣẹ ilu
Ni ọjọ kejidinlogun oṣu kẹsan ọdun 2019, aarẹ orilẹede Naijiria, Muhammadu Buhari yan an gẹgẹ bii adari agba iṣẹ ijọba apapọ lorilẹede Naijiria, o rọpo Winifred Ekanem Oyo-Ita ti wọn ti daduro duro. 

Ni ọjọ 28 Oṣu Keji ọdun 2020, o jẹ olori igbagbogbo ti iṣẹ ilu ti Federal ati pe o bura sinu ọfiisi ni ọjọ 4 Oṣu Kẹta 2020.  

## Awọn ẹbun
Ni Oṣu Kẹwa ọdun 2022, ola orilẹ-ede Naijiria kan ti Alakoso ti Aṣẹ ti Federal Republic (CFR) ni a fun ni nipasẹ Alakoso Muhammadu Buhari . 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1964
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Tin City FM

**Tin City FM (104.3 MHz)** jẹ́ ilé-iṣẹ́ rédíò aládani kan, tí ó wà ní Jos, Ìpínlẹ̀ Plateau, Nàìjíríà. Wọ́n da sílẹ̀ nípasẹ̀ Rev. Fr. Martin Dama ó sì bẹ̀rẹ̀ ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ ní ọdún 2016.

## Ìtọ́kasí
Èbúté-Èrò

**Èbúté-Èrò** jẹ́ ìlú kan ní Ìpínlẹ̀ Èkó ní gúúsù-ìwọ̀-oòrùn Nàìjíríà. Ó wà ní Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Erékùṣù Èkó. Ebute Ero wà lára Agbègbè Ìlú Ńlá Èkó.
Ìlú náà jẹ́ ibi pàtàkì tí ó so àwọn olùgbé Èkó àtijọ́ àti tuntun pọ̀, ọjà kan tí ó sì wà níbẹ̀ tí wọ́n ń pè ní Ọjà Ebute Ero jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọjà tí ó tóbi tí ó sì pẹ́ jùlọ ní Nàìjíríà.

## Ẹgbẹ́ Àwọn Obìnrin Olùrànlọ́wọ́ Ọjà Ebute-Ero
Ní ọdún 1961, wọ́n forúkọ Ẹgbẹ́ Àwọn Obìnrin Olùrànlọ́wọ́ Ọjà Ebute-Ero (Ebute-Ero Helpers Market Women’s Union) sílẹ̀ lábẹ́ Òfin Ìforúkọsílẹ̀ Orukọ Iṣẹ́-ajé (Registration of Business Names Act).

Ẹgbẹ́ náà dúró fún àwọn ire àpapọ̀ àwọn obìnrin oníṣòwò ní Ebute-Ero, òun sì ni ẹgbẹ́ obìnrin kan ṣoṣo tí ó ní ìdánimọ̀ òfin ní ọjà náà. Ní àwọn ọdún 1970, àwọn tí ó darí ẹgbẹ́ náà ni Alhaja Adeniyi Oqowobi (Ààrẹ), A.A. Badaru (Akọ̀wé), àti Ìyáàfin Doyin Bankole (Akápò).

Nínú ìwé ẹ̀bẹ̀ kan tí wọ́n kọ sí àwọn oníròyìn àti ìjọba ní Oṣù Kẹwàá 1975, Ẹgbẹ́ náà tẹnumọ́ ọn pé àwọn ni gbogbo àwọn obìnrin ọjà náà fọwọ́ sí, wọ́n sì kọ̀ jálẹ̀ sí àwọn tí wọ́n pe ara wọn ní ẹgbẹ́ alátakò. Wọ́n fi ẹ̀dà ìwé ẹ̀bẹ̀ náà ránṣẹ́ sí Ìgbìmọ̀ Ìlú Èkó (Lagos City Council), Gómìnà Ológun ti Ìpínlẹ̀ Èkó, àti Ọba ti Èkó.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú ní Ìpínlẹ̀ Èkó
Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ní Ìlú Ńlá Èkó
Ẹ̀ka:Erékùṣù Èkó
National Council of Nigeria and the Cameroons

Ẹgbẹ́ òṣèlú **National Council of Nigeria and the Cameroons (NCNC)** tí wọ́n padà yí orúkọ rẹ̀ padà sí **National Convention of Nigerian Citizens**, ni ó jẹ́ ìkan nínú àwọn ẹgbẹ́ ìṣèlú  tí wọ́n jìjà-n-gbara fún òmìnira orílẹ̀-èdè Nàìjíríà kúrò lọ́wọ́ àwọn òyìnbó Gẹ̀ẹ́sì àmúnisìn láti ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1944 sí ọdún 1966.  .

## Ìpìlẹ̀ ẹgbẹ́ náà
Ẹgbẹ́ ìṣèlú National Council of Nigeria and the Cameroons ni ó jẹ́ ẹgbẹ́ ìṣèlú tí ó tàn dé apá Cameroon ní nkan bí ọdún 1945 nígbà náà ṣáájú kí ó tó di ilẹ̀ olómìnira.  Ilẹ̀ Kamẹrúùnú ni ó jẹ́ ìlúẹ̀ tí ó wà ní abẹ́ ìṣàkóso àwọn àmúnisìn Germany. Àjọ United Nations ti gba ilẹ̀ Cameroon kúrò lábẹ́ ìṣàkóso Germany ṣáájú kí wọ́n tó ja ogun agbáyé kínní pẹ̀lú ilẹ̀ Germany tí ó jẹ́ pẹpẹ agbára agbáyé nígbà náà. Àjọ UN wá pín àwọn ilẹ̀ bí Cameroon sábẹ́ àwọn orílẹ̀-èdè míràn tí wọ́n jagun àjàṣẹ́tẹ̀ lórí ilẹ̀ Germany kí Won ma ṣakóso wọn látàrí ìfọkantán tí àjọ UN  ní wi àwọn ìlú náà. 
Wọ́n fa ilẹ̀ Cameroon lé ilẹ̀ ọba Gẹ̀ẹ́sì àti Faranse lọ́wọ́. Lásìkò yí, ilẹ̀ Cameroon méjì ni ó wà lábẹ́ ilẹ̀ Ọba Gẹ̀ẹ́sì. Nígbà tí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà fẹ́ bẹ̀rẹ̀ ìgbésẹ̀ ati akitiyan ìgbòmìnira lọ́wó àwọn àmúnisìn Gẹ̀ẹ́sì ní ọdún 1960, wọ́n pe àwọn olùgbé ilẹ̀ Cameroon láti mọ̀ ibi tí wọ́n fẹ́ tẹ̀ sí, bóyá wọ́n yóò darapọ̀ mọ́ Nàìjíríà láti jìjà òmìnira tàbí kí wọ́n wà lábẹ́ ìṣàkóso àwọn Faranse. Àwọn olùgbé Cameroon tí wọ́n wà ní apá gúsù ilẹ̀ Cameroon bá àwọn Faranse lọ nígbà tí àwọn tí wọ́n wà ní apá àríwá Cameroon bá ilẹ̀ Nàìjíríà tí òun náà wà ní abẹ́ akóso ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì lọ. Báyí ni wọ́n ṣe da ẹgbẹ́ NCNC kalẹ̀ ní ọdún 1944 láti ọwọ́ alàgbà  by Herbert Macaulay. Mcauley ni ó kọ́kọ́ jẹ́ ààrẹ akọ́kọ́ tí Nnamdi Azikiwe sì jẹ́ akọ̀wé akọ́kọ́ fún ẹgbẹ́ náà. O. E. Udofia, Nigerian Political Parties: 
Ẹgbẹ́ ìṣèlú NCNC ní àwọn ẹlẹ́gbẹ́-jẹgbẹ́ tí wọ́n darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ yii láti sọ ọ́ di ẹgbẹ́ ìṣèlú gidi. Ẹgbẹ́ NCNC lásìkò yí jẹ́ ẹgbẹ́ tí ṣetán láti bójútó ìgbòmìnira kúrò lọ́wọ́ àwọn aláwọ̀ funfun àmúnisìn. Ẹgbẹ́ náà gba àwọn ẹgbẹ́ mìíràn bíi ẹgbẹ́  ẹlẹ́sìn, ẹgbẹ́ ìbílẹ̀  ati ẹgbẹ́ òṣìṣẹ́.  Lẹ́yìn èyí ni Dr. Nnamdi Azikiwe di ààrẹ ẹlẹ́keji nígbà tí  Dr. M.I. Okpara, di Ààrẹ ẹlẹ́kẹta lẹ́yìn náà. Alagbaa Dr. Azikiwe ni ó kọ́kọ́ di Ààrẹ àdìbòyàn akọọ́kọ́ fún orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ẹgbẹ́ ìṣèlú NCNC ni a lè pè ní ẹgbẹ́ ìṣèlú kẹta tó lààmì-laaka ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà nígbà náà lẹ́yìn ẹgbẹ́ ìṣèlú Nigerian National Democratic Party ati ẹgbẹ́ ìṣèlú Nigerian Youth Movement tí olóyè Eyo Ita ẹni tí ó jẹ́ igbákejì Ààrẹ ẹgbẹ́ NCNC tẹ́lẹ̀ kí ó tó kúrò níbẹ̀ lọ da ẹgbẹ́ ìṣèlú  tìrẹẹ̀ tí ó pe ní National Independence Party.Àwọn ẹ̀yà 
Igbo ni wọ́n ni ẹgbẹ́ ìṣèlú NCNC .

## Àwọn ìtọ́kasí