open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aliyu Sabi Abdullahi

right|thumb
**Aliyu Sabi Abdullahi** CON (abi ní ọjọ́ kẹwàá Oṣù Kíní ọdún 1967) jẹ́ oníṣègùn oníṣẹ́abẹ fún ọ̀sìn ẹranko àti minisita kejì fún iṣẹ́ ọ̀gbìn àti ààbò oúnjẹ lọ́wọ́lọ́wọ́ nì orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó ti ọmọ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà tí ó ṣojú Agbègbè apá Àríwá ti ìpínlẹ̀ Niger láti ọdún 2015 si 2023,  ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà kẹjọ àti ìkẹsàn-án. Ó jẹ́ igbákejì alága tó ǹ rísí ìhùwàsí àwọn aṣòfin ti ilé ìgbìmọ̀ àgbà kẹsàn-án.  

## Iṣẹ́ olóṣèlú
Abdullahi kópa gẹ́gẹ́ bí olùdíje nínú ìdìbò tí ó wáyé ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ́n oṣù kẹta ọdún fún ipò láti lọ ṣojú ẹkùn àríwá Niger ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà tí a sì kéde rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó borí.

Níbi ìdìbò tí ó wáyé ní oṣù kejì ọdún 2019, a dìbò yàn án ní ẹlẹ́ẹ̀kejì láti lọ ṣojú ẹkùn ìdìbò rẹ̀ èyí tíì ṣe Àríwá ìpínlẹ̀ náìjà tó sì borì pẹ̀lú ìbò tò jẹ́ 161,420, tí ẹni tí ó tẹ̀lée tì orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Hon. Muhammad Sani Duba láti inú ẹgbẹ́ òṣèlú ti People's Democratic Democratic (PDP) ní ìbò 77,109. 

## Àwọn Àmì Ẹ̀yẹ
Ní oṣù kẹwàá ọdun 2022, wọ́n fún un ní àmì-ẹ̀yẹ ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà gẹ́gẹ́ bíi Olùdarí ti Orílẹ̀-èdè Niger (CON) láti ọwọ́ olórí orílẹ̀ èdè ọ̀gágun Muhammadu Buhari. 

## Àwọn àlàyé

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1967
Ralph Kasambara

**Raphael Kasambara** (26 September 1969 – 7 June 2024) jẹ́ agbẹjọ́rò àti adájọ́ tí ó sìn gẹ́gẹ́ bi Mínísítà ìdájọ́ òdodo àti adájọ́ àgbà Malawi nígbà ayé rẹ̀. Ó sìn orílẹ̀ èdè rẹ̀ gẹ́gẹ́ bi agbẹjọ́rọ̀ àgbà lábẹ́ ìdarí ààrẹ Bingu wa Mutharika àti Joyce Banda, kí ó tó di pé a yọ́ nípò látàrí ẹ̀sùn pé ó kó ipa nínú ìkówójẹ Capital Hill Cashgate ní ọdún 2013. Ilé ẹjọ́ da lẹ́bi ní ọdún 2016 wọ́n sì ran lọ sẹ́wàn ọdún mẹ́tàlá látàrí èṣùn pé ó gbèrò láti pa ọ̀sìsẹ́ ijoba

## Àwọn ìtọ́kasí
Ulanda Mtamba

**Ulanda Mtamba** jẹ́ ọmọ orílẹ̀ èdè Malawi tí ó ń jà lòdì sí gbígbé ọmọ ní ìyàwó. Mtamba di Ààrẹ Rotary International ní Limbe. Ó wà lára àwọn obìnrin ọgọ́rùn-ún tí BBC sọ pé ó lókìkí julọ ní odun 2023. Òun ni adarí Advancing Girls Education in Africa (AGE Africa).
## Àwọn ìtọ́kasí
Ilégbe Bookshop (Ile itaja iwe)

right|thumb|Bookshop House, Lagos Island
**Ilé Bukuṣọọpu** (ti a tun n pe ni CSS Bookshop)  jẹ ile kan ni agbegbe Isalẹ Eko (Lagos Island) ti o wa ni apa ariwa ila-oorun ti opopona Broad ni opopona Odunlami.  àgbékalẹ̀ Irori rẹ waye nipasẹ awọn aya aworan ile (Architect) meji Godwin ati Hopwood ni ọdun 1973.
left|thumb|Ode ti CMS Bookshop Lagos c.1938
Nígbà tí àwọn míṣọ́nnárì CMS dé orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní àwọn àkókò ọdún 1850, àwọn kan fìdí kalẹ̀ sí Marina, ní ìpínlẹ̀ Èkó níbi tí wọ́n ti ṣí ilé ìtajà igun kékeré kan tí wọ́n ń ta Bíbélì àtàwọn ohun èlò Kristẹni mìíràn.  Ile ti o gbalejo ile itaja naa ni o papa je rira lẹyìn naa ti wọn sì kọ sí tuntun ni ọdun 1927, eto yii jẹ iyasọtọ nipasẹ Bishop Melville Jones . Iṣowo CMS nigba ti oya yi orukọ rẹ pada si CSS, Ile-ijọsin ati Awọn Olupese Ile-iwe.  Ilé eleyi ti wọn kò ní iṣaaju sì jẹ wiwo lulẹ tí wọn sì fi rọpo kikọ ile Bookshop ti owa lọwọlọwọ yii ni ọdun 1973. 

## Awọn itọkasi
Lamine Senghor

**Lamine Senghor** (tí a bí ní ọjọ́ keedógún oṣù kẹsàn-án 1889 ní Joal, Senegal tí ó sì fi ayé sílẹ̀ ní ọjọ́ Kàrúnlélógún oṣù kọkànlá ọdún 1927 ní Fréjus, France) jẹ́ olóṣèlú àti olùgbèjà ẹ̀tọ́ ọmọ ẹ̀nìyàn nígbà ayé rẹ̀, Lamine jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ French Communist Party.
Ó wà lára àwọn tí ó dù ipò òṣèlú nínú ìdìbò abẹ́lé ní ọdún 1924. Ó sì wà lára àwọn tí ó jà fún òmìnira orílẹ̀ èdè. 

Ní ọdún 1926, ó wà lára àwọn tí ó dá *Comité de défense de la race nègre* sílẹ̀, tí à mọ̀ sí *[[Ligue de Defense de la Race Nègre]]* lónìí, ètẹ ẹgbẹ́ náà ni láti jà fún òmìnira Senegal.
## Àwọn Ìtọ́kasí
Ayanfe Adekunle

**** tàbí **Àfáà Mọ̀nsúrù** (tí wọ́n bí lọ́jọ́) jẹ́ òṣèré sinimá àgbéléwò ọmọ Nigeria.

## Ìgbà èwe
Wọ́n bí Mọ̀súrù sí Ìpínlẹ̀ Èkó. Ó kàwé àkọ́bẹ̀rẹ̀ ní St Mathias Primary School, bẹ́ẹ̀ náà ló tẹ̀síwájú ní Ajibode Grammar school. Ó kàwé gíga gboyè dípólólà nínú imọ̀ Theatre Arts ní University of Ibadan kí ó tó kẹ́kọ̀ọ́ iṣẹ́ tíátà lábẹ́ àgbà òṣèré sinimá àgbéléwò, Razaq Olayiwola tí gbogbo ènìyàn mọ̀ Òjòpagogo kí ó tó tẹ̀síwájú ní ilé-ẹ̀kọ́ fíìmù ti Ogbeni Femi Adebayo.

## Àwọn Ìtọ́kasí
The Millions (film)

***The Milions*** jẹ́ fíìmù apanilẹrin ọdún 2019 Nàìjíríà tí Toka McBaror jẹ́ oludari rẹ̀ tí Tunde Apalowo sì kọ. Àwọn òṣèré irawọ tí o wà níbẹ̀ ni Ramsey Nouah, Blossom Chukwujekwu, Toyin Abraham ní àwọn ipa asíwájú.  Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn fíìmù tó gbówó lórí jù lọ tí wọ́n ń ṣe ní ilé iṣẹ́ fíìmù Nàìjíríà pẹ̀lú ìnáwó (₦62) mílíọ̀nù méjlélọ́gọ́ta.  wọn  gbé fíìmù náà jáde sí orí ìtàgé rẹ̀ ni Nàìjíríà ni ọgbọ̀njọ́ Oṣù Kẹjọ ọdún 2019 àti gba àwọn àtúnyẹwò rere láti ọ̀dọ̀ àwọn aláriwisi.  Fíìmù náà di aṣeyọri àpótí ọ́fìisì ti o gba (₦ 12.5)  mílíọ̀nù méjìlá àti àbọ̀ ní agbaye àti pe o jẹ fiimu keji ti o gba owó nla jùlọ ni Oṣu Kẹsan ọdun 2019 lẹhìn *[[Kasanova]]* . 

## Àfòyèmọ́
Ìtàn náà dá lórí ìgbésí ayé àwọn ọmọkùnrin márùn ti wọn pejọ lati ṣe àgbéwọlé owó nla kan ni Nàìjíríà. Bem Kator arákùnrin tí o kópa ohun asíwájú  í o sì jẹ́ kí ìjalè náà lọní ìrọrun ií èrò wọn Ṣugbọn nkan kò lọ ni ọna ti wọn lérò pẹlu ipari ti o dun ti o dagba crux.

## Àwọn òṣèré

* Ramsey Nouah gẹ́gẹ́bí Bem Kator
* Toyin Abraham gẹ́gẹ́bí Adenike
* Blossom Chukwujekwu gẹ́gẹ́bí Jerome
* Folusho Kayode gẹ́gẹ́bí Big Lo
* Etinosa Idemudia bi omobirin alabobo
* Nancy Isime gẹ́gẹ́bí Ivey
* Chika Lann gẹ́gẹ́bí Amaka
* Ayo Makun gẹ́gẹ́bí Wole Baba
* Ali Nuhu gẹ́gẹ́bí Sheikh
* Broda Shaggi gẹ́gẹ́bí party Ọganaisa
* Energy Uloko gẹ́gẹ́bí Sheikh ká goon
* Vera Chidera gẹ́gẹ́bí party girl
* Ego Nnalue gẹ́gẹ́bí omobirin alabobo
* Collins McBaror gẹ́gẹ́bí Digger 1
* Chidozie Nwosu gẹ́gẹ́bí goon Sheikh

## Àwọn ìtọ́kasí
Two Weeks in Lagos

***Two Weeks in Lagos*** (tí a ṣejáde ni tíátà bi ***Duas Semanas em Lagos*** ) jẹ́ fíìmù àwàdà-eré ti orílẹ-èdè Nàìjíríà ti ọdún 2019 tí Kathryn Fasegha ṣe tí o sì darí, ti Sarah Inya Lawal bá ṣe papọ.  Fíìmù náà kó àwọn òṣeré ìràwọ̀ sínú bí Mawuli Gavor àti Beverly Naya nínú àwọn ipa asíwájú, pẹlu Joke Silva, Jide Kosoko, Toyin Abraham àti Okey Uzoeshi ti o farahàn ni àwọn ipa àtìlẹ́yìn.  

A ya fíìmù náà ní ìpínlẹ̀ Lagos, Nàìjíríà, ti o si ṣe àfihàn ni ọjọ kẹwàá Oṣu Kẹwa Ọdún 2019.   O gba àwọn àtúnyẹwò idapọmọra láti ọ̀dọ̀ àwọn aláriwisi àti pé o ṣe àyẹ̀wò ni káríayé.  

## Ìdìtẹ̀
Ejikeme, òṣìṣẹ́ ìdóko-òwò bánkì kan, padà sí Nàìjíríà láti Amẹ́ríkà pẹ̀lú ọ̀rẹ́ rẹ̀ Charlie láti ṣe ìdóko-òwò ní àwọn ìṣòwò Nàìjíríà. Idamu bẹ̀rẹ̀ sí nwaye nígbà ti Ejikeme bẹ̀rẹ̀ sín nífẹẹ arábìnrin àbúrò Charlie, Lola, pẹ̀lú ètò ẹbí rẹ̀ láti fẹ́ ọmọbìnrin olóṣèlú kan.   

## Àwọn òṣèré

* Mawuli Gavor gẹ́gẹ́bí Ejikeme
* Beverly Naya gẹ́gẹ́bí Lola
* Joke Silva gẹ́gẹ́bí Iyaafin Chukwuemeka
* Jide Kosoko gẹ́gẹ́bí Dokita Makinde
* Toyin Abraham gẹ́gẹ́bí Kemi
* Okey Uzoeshi gẹ́gẹ́bí Charlie
* Deyemi Okanlawon gẹ́gẹ́bí Joshua
* Shafy Bello gẹ́gẹ́bí Iyaafin Makinde
* Tina Mba gẹ́gẹ́bí Sisi Toyin
* Efe Irele gẹ́gẹ́bí Teniola
* Bambo Adebowale gẹ́gẹ́bí Otunba Ayodeji
* Busola Dele Davids gẹ́gẹ́bí Madam Eloho
* Lanre Toki gẹ́gẹ́bí Efe
* Bukky Wonda gẹ́gẹ́bí Nma
* Patrick Nnamani gẹ́gẹ́bí Hon. Chukwuemeka
* Cassandra Nwadiuto gẹ́gẹ́bí Wande
* Steve Onu gẹ́gẹ́bí Dele
* Bolu Ogodoh gege gẹ́gẹ́bí omo ti won se
* Tope Jegede gẹ́gẹ́bí Pastor
* Patience Ozomanam gẹ́gẹ́bí alejo òde 
* Bolaji Rabey gege gẹ́gẹ́bí awakọ̀ Dokita Makinde
* Daniel Ezeali gẹ́gẹ́bí olùdáàbò Chukwuemeka 
* James Ovat gẹ́gẹ́bí olùdáàbò Chukwuemeka
* Daniel Ezeali gẹ́gẹ́bí Chukwuemeka aabo
* Bayonle Saheed gẹ́gẹ́bí ọ̀rẹ́ ọkọ
* Lawal Aramide gẹ́gẹ́bí Adarí ètò ìyàwó ìbílẹ̀ 
* Ayanlola Ayankunle gẹ́gẹ́bí onilu 1
* Alayande Toheeb gege gẹ́gẹ́bí onilu 2
* Ayo Mose gẹ́gẹ́bí àlejò òde
* Salome Tonye gẹ́gẹ́bí àlejò òde 
* Edidiong Urua gẹ́gẹ́bí ènìyàn tí òun gbìyànjú láti pa ọmọ
Oba river

Odo Oba je odo kan ti o wa ni ipinle Oyo ati ipinle Osun ni orile-ede Naijiria. Odo oba je okan gbogi lara awon odo kekere ti oun san wa sinu odo Osun. Ise apeja ati ise agbe ni pupo lara awon ti oun gbe ni eti odo yi un se.

## Oruko

Oruko Odo Oba jeyo lara orisha-binrin Oba, ti o je okan lara awon aya Sango ti o je orisa mona-mona ati ara. Gege bi itan, Oshun lo ogbon arekereke fun Oba pe ti o ba fe te Sango lorun, o ni lati ge eti re ki o si fisi inun ounje fun Sango. Ni igba ti Sango mon si ikan ti Oba se, o binu, o pariwo, eyi si ba Oba ati Osun leru titi ti won fi salo. Leyin ti won salo, awon mejeji di odo Oba ati odo Osun. Idi niyi ti o fi je wipe ibi ipade odo Osun ati Oba ma un sare.

## Ona Ipa Odo Oba

Odo Oba je odo ti o pataki julo lara awon odo kekere ti o san wa sinu odo Osun. Odo nan le ga de iwon mita màrúndínlógún ni apa ariwa ilu Ogbomosho ni ipinle Oyo. Odo Oba san koja ilu Ogbomosho nibi ti won ti so di idido. Ni odun 1964, ifiomipamo Ogbomosho ti o wa lori odo Oba di kiko. Ifiomipamo yi fe to mẹ́tàdínlógóje hectares, o si le gba omi ti o to 3,520 megalitres. Awon omi ti o san wa sinu ifiomipamo yi wa lati Idekun, Eeguno, Akanbi Kemolowo, Omoogun ati Yaku. 

Odo Oba tesiwaju ni sisan re si apa guusu titi ti o fi san sinu odo Oshun. Awon ibugbe ti o wa ni eti odo nan ni Iluju, Obada, Mosunmade, Otuokun, Bale, Olori, Apo ati Olumoye. Orisirisi odo lo san wa si inu odo Oba lati Obada ati Olori. Odo Oba darapo mon Odo Oshun ni apa ariwa ifiomipamo asejire.

## Ayika

Oju-ojo ti o wa ni apa oke odo Oba ni ilu Ogbomosho je gbigbonan pelu ojo lile ni osu erénà si osu agẹmọ. Ojo ti o to 1,247 millimetres ni o ma un ro ni odoodun. Awon ile eweko ti o wa ni agbegbe nan si je ile papa. Iwadi kan ni odun 2014 so wipe awon eja ti o wa ninu ifiomipamo Ogbomosho ti ni arun larun ti o si le se akoba fun eniyan ti won ba je awon eja nan. Odo Oba je odo kan ti idoti po ninu re. Ategun isemi oxygen perete lo wa ninu odo nan. Awon idoti ti o wa ninu omi yi ni idoti lati inu ile, idoti lati inu oja ati awon idoti ti ko le jera. 

## Ise Aje

Ise oko ati ise apeja ni awon eniyan ti o un gbe ni agbegbe odo nan un se. Ni odun 1977, ile lilo ni agbegbe ifiomipamo Ogbomosho je 71.9% forest, 4.9% arable, 23.2% fallow. Nigba ti o di odun 1992, ile lilo je 23.5% forest, 60.5% arable ati 16.0% fallow. Awon irugbin ti o wa nibe je agbado ati opolopo efo ati ila. Ni Odun 2014, awon osise inu oko lati apa ariwa Naijiria bere si ni da oko akuro ni bebe eti odo Oba ti o wa ni Ikose, ti o wa ni apa ariwa ijoba agbegbe Ogbomosho ati Iluju, Ikoyi-Ile, ni ijoba agbegbe Orire ni ipinle Oyo.
Elevator Baby

***Elevator Baby*** jẹ́ fiimu alarinrin eré orí ìtàgé ti orílẹ-èdè Naijiria tí wọ́n ṣe àgbéjáde ní ọdún un 2019 tí Akay Mason ṣe olùdarí rẹ̀ tí Niyi Akinmolayan sì ṣe àgbéjáde rẹ̀.  Ilé-iṣẹ́ iṣelọpọ Niyi ni Anthill Studios ni o ṣe, tí o sì kó àwọn òṣeré ìràwọ̀ sínú bí Toyin Abraham, Timini Egbuson, Sambasa Nzeribe, Samuel Olatunji, Emem Ufot àti Shafy Bello .   *Elevator Baby* ni a ṣe àkójọ láàárín àwọn fíìmù Nàìjíríà ti o n wọlé ga julọ ní ọdún 2019. 

## Ìdìtẹ̀
Dare ( Timini Egbuson ) jẹ́ ọlọrọ̀, ẹtọ àti alainiṣẹ ọmọ ilé-ìwé gíga ti bàbá rẹ ti kú nínú ìjàmbá ọkọ̀. Ó ń mutí, ó sì máa ń lo àkókò pẹ̀lú àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ tí kò níṣẹ́, kò sì dúpẹ́ lọ́wọ́ ìyá rẹ̀. Ni ọ̀nà rẹ̀ sí ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò iṣẹ, o wọ inú ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ kan pẹ̀lú Abigail ( Toyin Abraham ), oṣiṣẹ ilé-iṣẹ́ talakà àti aboyún. Lẹhin ìkùnà agbára iná kan, ẹ̀rọ ìgbéga náà dúró àti pé Abigaili sì bẹ̀rẹ̀ síní rọbí. O ṣe ìrànlọ́wọ́ fún u lakoko ìrọbí tí ìrírí yíì sì jẹ ki o yi ìgbésí ayé rẹ̀ padà.

## Àwọn òṣèré

* Toyin Abraham kópa gẹ́gẹ́ bíi Abigaili
* Timini Egbuson kópa gẹ́gẹ́ bíi Dare
* Shafy Bello kópa gẹ́gẹ́ bíi Iyaafin Williams
* Yemi Solade kópa gẹ́gẹ́ bíi Dokita
* Sambasa Nzeribe kópa gẹ́gẹ́ bíi Stevo
* Samuel A. Perry ( Broda Shaggi ) kópa gẹ́gẹ́ bíi Taju
* Emem Ufot kópa gẹ́gẹ́ bíi Jide
* Ijeoma Aniebo kópa gẹ́gẹ́ bíi Nana
* Blessing Onwukwe kópa gẹ́gẹ́ bíi Madam
* Blessing Obasi kópa gẹ́gẹ́ bíi Akọ̀wé 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Seven and a Half Dates

***Seven and a Half Dates*** jẹ́ fíìmù Nàìjíríà ti ọdún 2018 tí Biodun Stephen ṣe olùdarí rẹ̀ tí Toyin Abraham sì ṣe. 

## Ìdìtẹ̀
Fíìmù náà fúnni ní òye ní ìgbésí ayé ọ̀dọ́bínrin Bisola kan, oníṣòwò ti n ṣiṣẹ́ takuntakun ti o jẹ́ àkọ́bí òbí rẹ̀. Arábìnrin àbúrò rẹ̀ ti ṣe ìgbeyàwó ati pe òun kò ìṣe ìgbéyàwó síbẹ̀síbẹ̀. Baba wọn fẹ ki o ṣe ìgbeyàwó ni kété bi o ti ṣètò àwọn ọjọ mẹwa fún níbi èyítí o ti rí ìfẹ rẹ̀.   

## Àwọn òṣèré

* Mercy Johnson gẹ́gẹ́bí Bisola Gomez
* Jim Iyke gẹ́gẹ́bí Jason Lawal
* Akin Lewis gẹ́gẹ́bí Ogbeni Gomez
* Sola Sobowale gẹ́gẹ́bí Iyaafin Gomez
* Toyin Abraham gẹ́gẹ́bí Abiodun
* Fathia Williams gẹ́gẹ́bí Iyaafin Cole
* Bayray McNwizu gẹ́gẹ́bí Mabel

## Àwọn ìtọ́kasí
Àlàní Bánkọ́lé

Olóyè **Suarau Olayiwola Alani Bankole** ( tí a bí ní ọjọ́ kejìdínlógún oṣù kẹsàn-àn ọdún, 1941) ni ọmọ ẹ̀gbá tí ó jẹ́ oníṣòwò àti olóyè pàtàkì kan láti ìpínlẹ̀ Ògùn ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ Alákǒso ti West African Aluminum Products Plc.  Ó jẹ oyè **Olúwo** ti Iporo Aké ati **Apènà** ti Ìlú Egba. 

## Ẹ̀kọ́ àti ìgbésí ayé rẹ̀
Ò jẹ̀ ọ̀kan lára àwn akẹ́kọ̀ jáde ti ile-iwe giga ti ìjọ Onítẹ̀bọmi ti àwọn ọkùrin tí ó wà ní ìlú Abẹ́òkúta, níbití ó ti parí ẹ̀kọ́ gíga rẹ̀.  Ó gbé Atinúkẹ́ Bánkólé, tí ó jẹ́ Ẹ̀kẹrin Ìyálóde ti ìlú ẹ̀gbá, lára àwọn aya rẹ̀ míràn ni Adunni Bankole; ọmọ ọkùrin tí Atinúkẹ bí fun ni Diméjì Bánkọ́lé, ẹni tí ó ti fi ìgbà kan jẹ́ olórí ilé ìgbìmọ̀ aṣojú-ṣòfin ti orílẹ̀ ède Nàìjíríà. 

Ó tún jẹ́ olùdásílẹ̀ ti Freight Agencies Nigeria Ltd, ilé iṣẹ́ ọkọ̀ ojú omi àkọ́kọ́ ní Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà. Àwọn kan lára àwọn tí ó ń kọ́ níṣẹ́ ni, Olùdarí Sànyà Abíọ́lá, Olùṣàkóso Altimax Metal Industries àti ọ̀pọ̀ àwọn olórí ilé iṣẹ́, àwọn gómìnà, àwọn aṣofin àti àwọn ọmọ ilé ìgbìmọ̀ aṣoju-ṣòfin.

## Iṣẹ́ olóṣèlú
Ó jẹ́ olùdíje gómìnà ìpínlẹ̀ Ògùn ní ìgbà mẹta ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀;  ó díje lábẹ́ àsìá ti ẹgbẹ́ẹ National Party of Nigeria (NPN) ní ọdún 1979  àti ní ọdún 1983, ṣùgbọ́n Sọjí Ọdúnjọ ni ó rọ́pò rẹ̀ ní ọdún tí ó tẹ̀lée. Ó darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèlú ti National Republican Party (NRC) ní ọdún 1989, nígbàtí ó yá ó di ọmọ ẹgbẹ́ òṣèlú ti All Nigeria Peoples Party (ANPP). Ó di Igbákejì Ààrẹ ẹgbẹ́ náà àti adelé alága káàfàtà fún ẹgbẹ́ náà Orilẹede ṣáájú kí ó tó fi ẹgbẹ́ náà sílẹ̀ lọ darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party (PDP) ni ọdun 2000. 

Ní ọdún 2004, ó sọ àsọtẹ́lẹ̀ àtúntò àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú ní orílẹ̀ ède Nàìjíríà nínú èyítí  ẹgbẹ́ òṣèlù  ANPP, PDP, ati Alliance for Democracy (AD) yóò túká tí àwọn tí ó kù yô darapọ̀ láti di ẹgbẹ́ òṣèlú méjì. 

## Àwọn àlàyé

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1941
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Rahman Owókòníran

**Rahman Owókòníran** jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ aṣòfin ìpínlẹ̀ Èkó tẹ́lẹ̀. A yàn-án gẹ́gẹ́ bí alákǒso fùn ọ̀rọ̀ ilégbě ní ọdùn (2003) àti lẹ́hìnnǎ alákǒso fún ọ̀rọ̀ oyè jíjẹ àti ọ̀rọ̀ ààlà ní ọdún (2006) ní àkókò tí Bola Tinubu jẹ́ Gómìnà Ìpínlẹ̀ Èkó. Ó alága ìgbìmọ̀ tó dá Àwọn ìjọba ìbílẹ̀ ogún àti ìjọba abélé mẹ́tàdínlógún ní Ìpínlẹ̀ Lagos. Ó ti di akọ́wè fún ẹgbẹ́ òṣèlú PDP orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lẹyìn ètò ìdìbo tí ó wáyé ní Òṣogbo, Ìpínlẹ̀ Osun láìpẹ́.

## Ẹ̀kọ́
Abí Rahman Owókòníran sínú ẹbí Alhaji ASB Owókòníran. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú ètò ìmọ̀ òṣèlú láti Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti Eastern Washington, Cheney, Ipinle Washington, ní orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà, ótún kẹkọ̌ gboyè ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ nínú ìṣàkóso àwùjọ láti Ilé-ìwé gíga ti Eastern Washington bákan náà.

## Iṣẹ́ àti òṣèlú
Rahman Àkànní ówokòníran ni Àkọwé fún Ẹgbẹ́ Òṣèlú People's Democratic Party, PDP, ní Gúúsù Ìlà-Oòrùn orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Àmọ́ ó ti wà látìgbà tí ìjọba Nàìjíríà ti ń ṣàkóso. Owókòníran wà lára àwọn tí ó dá ẹgbẹ́ ìṣọ̀kan Nàìjíríà UPN sílẹ̀ ibi tí ó di ọmọ ẹgbẹ́ ti Ilé Ìgbìmọ̀ aṣòfin ti ìpìnlẹ èkó ni ọdún 1983.

Ó di Ààrẹ Ìgbìmọ̀ Àjọ fún Ìfọkànbalẹ̀ Orílẹ̀-Èdè, CNC. Ó lọ sí inú ẹgbẹ́ Alliance for Democracy, AD, a sì yàn-án gẹ́gẹ́ bí alága ìgbìmọ̀ tí ó ń rísí ìṣẹ̀dálẹ̀ àwọn ìjọba ìbílẹ àti ìjọba ti ìgbèríko ní ìpínlẹ̀ èkó, èyítí ó ṣẹ̀dá ìjọba ìbílẹ̀ ógún ati awọn ìjọba ìgbèríko mẹ́tàdínlógún mìrân. Lẹ́yìn èyí ni a yǎn gẹ́gẹ́ bíi alákǒso fun ọ̀rọ̀ oyè jíjẹ ni ọdún 2003 àti alákǒso fún ọ̀rọ̀ ààlà ni ọdùn 2006.

Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olórí ẹgbẹ́ òṣèlú PDP ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà ó sì ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Olùdarì gbogbogbò fún àwọn ìpolongo ètò ìdìbò fun ọmọ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin tẹ́lẹ̀ Bola Ahmad Tinubu, Jimi Agbaje, Lamido, Atiku Abubaka, àti bẹ́ẹ̀bẹ́ẹ̀ lọ. Ó tún ti fi ìgbà kan jẹ́ igbákejì alága ẹgbẹ́ òṣèlú PDP ní ìpínlẹ̀ èkó.

## Àwọn àlàyé

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ìṣòro Kíkàwé

Ìṣòro Kíkàwé, tí a tún mọ̀ sí afọ́jú ọ̀rọ̀, jẹ́ àìlera ìkẹ́kọ̀ọ́ tí ó ní ipa lórí kíkà tàbí kíkọ . Àwọn ènìyàn oríṣiríṣi ni ó lè ní ìṣòro yìí. Ó sì ní ipa sí àwọn ìwọ̀n oríṣiríṣi. Àwọn ìṣòro lè jẹ́ nínu pípe àwọn ọ̀rọ̀, kíkà ní kíákíá, kíkọ àwọn ọ̀rọ̀, sísọ àwọn ọrọ jáde ní orí, níní òye ohun tí ènìyàn kà.  

A lérò wípé ìṣòro kíkàwé lè wáyé nípasẹ̀ ìfọwọ́sowọ́pọ̀ àwọn nǹkan tí ó ń sẹlẹ̀ ní àyíká àti Ìṣiṣẹ́àbínimọ́.  Ó máa ń wà nínú ìran àwọn elòmíì.  Ìṣòro kíkàwé lè wáyé nípa ìpalára nínú ọpọlọ, àrùn ọpọlọ, tabi Àrun wèrè wọ̀nyí ni à ń pè ní "ìṣòro kíkàwé óṣèṣì ṣẹlẹ̀"   tabi **àìlèkàwé mọ́** .  Àwọn ǹkan tí ó lè fa ìṣòro kíkàwé lè jẹ́ ìyàtọ̀ nínu bí ọpọlọ se ń ro èdè .  A lè ṣe àyẹ̀wò ìṣòro kíkàwé nípasẹ oríṣiríṣi àyèwò ti ìrántí, ìran, ọ̀rọ̀ pípè, àti ìwé kíkà.  Ìṣòro kíkàwé yàtọ̀ sí àwọn àìlèkàwé tí ó wáyé nípasẹ̀ ìṣòro ìgbọ́ran tabi àwọn ìṣòro ríríran tàbí àìpé ẹ̀kọ́ tàbí àǹfààní láti kọ́ ẹ̀kọ́. 

Ìtọ́jú wé mọ́ ṣíṣe àtúnṣe àwọn ọ̀nà ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́ láti bá àwọn àìní ẹni náà mu.  Níwọ̀n tí kò ní wo ìṣòro náà sàn, ó lè ìwọ̀n tàbí ìgbé aiyé aláìsàn náà.  Àwọn ìtọ́jú tí ó dá lé ríríran kò múnádóko.  Ìṣòro kíkàwé jẹ́ àìlera ìkẹ́kọ̀ọ́ tí ó máa ń wáyé ní ọ̀pọ̀ ìgbà kò sì sí eni tí kò lè ṣelè sí.  Ó kan àwọn méta sí mésàán nínu àwọn olùgbé méwàá;   síbẹ̀, náà ó tó méjì nínu méwàá tó ní díè nínu àwọn ààmì àìsàn náà.  Àwọn ọmọkùnrin ló máa ń sábà ni, ó lè jé aiṣedeede nípa ojúsàájú tó wáyé láàrín àwọn olùkọ́ àti àwọn akọ́sẹ́mosẹ́.   Ìwádìí jérìí wípé ó máa ń ṣẹlẹ̀ sí àwọn ọkùnrin aài obìnrin bákanáà.  Ìgbàgbọ́ àwọn kan ni pé ìṣòro kíkàwé jé ọ̀nà èkọ́ tí ó yàtọ̀, ó  sì ní àwọn àǹfàní àti àwọn ìpalára pèlú.  
## Àwọn Ìtọ́kasí
Awọn ẹtọ ọmọde ati Nẹtiwọọki isọdọtun

Ẹgbẹ́ àjọ ìtọ́jú ọmọ ní Ìpínlẹ̀ Akwa Ibom, Nàìjíríà ni àjọ àánú kan tí ó ń ṣiṣẹ́ láti dáàbò bo ẹ̀tọ́ ọmọ. 

Ẹgbẹ́ kékeré kan ti àwọn olùyọ̀ǹda ara-ẹni bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ní ọdún 2003 láti dáàbò bo àwọn ọmọdé díẹ̀ tí wọ́n fẹ̀sùn kàn pé wọ́n ní agbára àjẹ́ gẹ́gẹ́ bí apá kan ìwá àwọn àjẹ́ tí ó gbòòrò ní IL wọn, èyí tí ó pa ọgọ́rọ̀ọ̀rún ènìyàn láàárín oṣù méjì. Ní báyìí, ó ní ju 150 lọ ní ilé ìtọ́jú àti ilé ìwé kan. Àwọn ènìyàn níbẹ̀ ń tiraka láti pèsè oúnjẹ àti aṣọ fún àwọn ọmọdé náà, àwọn ọmọdé fúnra wọn sì ń gbé pẹ̀lú ìmọ̀ pé àwọn òbí wọn ti kọ̀ wọ́n sílẹ̀. Ẹgbẹ́ àjọ náà ní àwọn ohun èlò díẹ̀, wọ́n sì ń tiraka láti yè.  

Àwọn olùyọ̀ǹda ara-ẹni ni ó ń darí àjọ náà pátápátá pẹ̀lú owó ìrànlọ́wọ́ láti ọ̀dọ̀ àwọn ilé iṣẹ́ ìjọba, àwọn ènìyàn kọ̀ọ̀kan àti àwọn àjọ ilé-iṣẹ́. A ń lo owó yìí láti bọ́ àti láti kọ́ àwọn ọmọdé tó lé ní 200 ní CRARN Children Centre àti láti jà fún ẹ̀tọ́ àwọn ọmọdé wọ̀nyí.

## Awọn itọkasi
Abele ominira Organization

Àjọ Àwọn Òmìnira Àgbáyé jẹ́ àjọ tí kìí ṣe ti ìjọba Nàìjíríà tí ó dojúkọ ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn àti ìgbéjà ìjọba tiwantiwa.

## Itan
Àjọ Àwọn Òmìnira Àwùjọ (CLO) ti ń gbé ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn lárugẹ ní Nàìjíríà láti ìgbà tí wọ́n ti bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1987.  Ní ọjọ́ kejìlá oṣù kẹjọ ọdún 1993, olùdásílẹ̀ àti ààrẹ CLO, Olisa Agbakoba, jẹ́ ara àwọn olórí ìpolongo ìjọba tiwantiwa lòdì sí ìfagilé ìdìbò ààrẹ ti ọjọ́ kejìlá oṣù kẹfà ọdún 1993 láti ọwọ́ General Ibrahim Babaginda. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọmọ ẹgbẹ́ CLO ni wọ́n mú tí wọ́n sì tì mọ́lé fún ọ̀sẹ̀ mélòókan, tí wọ́n sì gbà wọ́n sílé ìwòsàn lẹ́yìn ìtúsílẹ̀ wọn nítorí àwọn ipò líle tí wọ́n wà nígbà tí àwọn kan ṣì ń dojúkọ ẹ̀sùn fún níní ìwé àṣẹ ìjọba tiwantiwa. 

Ní ọdún 1995, Àjọ Àwọn Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn àti Ènìyàn ti ilẹ̀ Áfíríkà gba ẹ̀bẹ̀ ti Àjọ Àwọn Òmìnira Àgbáyé v. Nigeria, Comm. No. 129/94 (1995) níbi tí CLO ti sọ pé ìjọba ológun ti Nàìjíríà ti dá òfin dúró, wọ́n ti tú àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú ká, wọ́n ti halẹ̀ mọ́ ìdájọ́ nípa yíyọ àṣẹ ilé ẹjọ́ kúrò, wọ́n ti rú ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn, wọ́n sì ti ṣe àwọn òfin tí ó lòdì sí Àdéhùn Áfíríkà.  

## Tuntun ijajagbara

* Ní ọdún 2014, CLO fi ẹ̀sùn kan Olórí Àgbà ti Ọlọ́pàá sí ilé ẹjọ́ lórí ìfipamọ́ fún ìgbà pípẹ́ tí wọ́n ti fi àwọn ajìjàgbara ẹgbẹ́ Biafra sí àhámọ́. 
* Ní oṣù kejì ọdún 2018, CLO fi ẹ̀sùn kan Ibikunle Amosun, gómìnà ìpínlẹ̀ Ogun nígbà náà lórí gbígbà ilẹ̀ láìtọ́ ní ìpínlẹ̀ náà.
* Ní oṣù kẹjọ ọdún 2018, CLO halẹ̀ mọ́lẹ̀ láti fi ẹjọ́ kan Nyesom Wike, gómìnà ìpínlẹ̀ Rivers nígbà náà fún àìmú ìlérí rẹ̀ ṣẹ láti dá iṣẹ́ ìjọba 5,000 sílẹ̀ fún àwọn ènìyàn ìpínlẹ̀ náà gẹ́gẹ́ bí ó ti ṣèlérí ní ọdún 2019. 
* Ní oṣù Keje ọdún 2021, CLO ní ìpínlẹ̀ Akwa Ibom tako ìṣeéṣe kí àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ náà má ba àwọn àbá ìgbìmọ̀ EndSARS jẹ́ fún Gómìnà Ìpínlẹ̀ Akwa Ibom, Udom Emmanuel, jẹ́. 
* Ní oṣù Keje ọdún 2023, CLO dá ẹ̀bi fún ìlọsókè owó páǹpù tí ìjọba Bola Ahmed Tinubu yọ owó ìrànlọ́wọ́ epo rọ̀bì kúrò. 

## Awọn ọmọ ẹgbẹ ti o ṣe akiyesi

* Ahmed Adamu, onímọ̀ nípa epo rọ̀bì àti olùkọ́, akọ̀wé ìpolówó ti ẹ̀ka CLO ti Kaduna nígbà kan rí.
* Ayo Obe, agbẹjọ́rò ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì àti Nàìjíríà tẹ́lẹ̀, ààrẹ CLO.
* Auwal Musa Rafsanjani, olùdásílẹ̀ Civil Society Legislative Advocacy Centre, ọmọ ẹgbẹ́.
* Chidi Odinkalu, Alága tẹ́lẹ̀ ti National Human Rights Commission ti Nàìjíríà, ṣiṣẹ́ pẹ̀lú CLO gẹ́gẹ́ bí olùdarí iṣẹ́ àgbékalẹ̀ àti ètò.
* Alex Ibru, oníṣòwò Olówó-ọrọ̀-ajé Nàìjíríà, olùdásílẹ̀ àti olùtẹ̀wé ìwé ìròyìn The Guardian (Nàìjíríà), pèsè owó fún CLO nígbà ìjọba General Ibrahim Babangida.[1]
* Gani Adams, ajìjàgbara àti Aare Ona Kakanfo ti Yorùbá lọ́wọ́lọ́wọ́, Aṣojú Ìbátan Gbogbogbò ti Mushin ìjọba ìbílẹ̀ ti CLO ní ọdún 1993
* Nnimmo Bassey, ayàwòrán ilé Nàìjíríà, ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Olùdarí Àwọn Olùdarí ti CLO ní ọdún 1980
* Ogaga Ifowodo, agbẹjọ́rò Nàìjíríà, olùyọ̀ǹda fún ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn CLO
* Abdul Mahmud, agbẹjọ́rò Nàìjíríà, ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Olùdarí Àwọn Iṣẹ́ Òfin, CLO.
* Emmanuel Onwe, ajìjàgbara ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn, Onwe jẹ́ ọ̀kan lára ​​àwọn olùdásílẹ̀ CLO.

## Awọn itọkasi
Adedeji Adeleke

**Adedeji Tajudeen Adeleke** (won bi ni ojo 6 osu keta odun 1957)   o jẹ gbajugbaja onisowo ile Naijiria ati Oludasile ati Aare ile-eko gíga  Adeleke University .   O tun jẹ Alakoso ile-iṣẹ Pacific Holdings Limited.  Oun ni o jẹ baba fun Davido, gbajumọ olorin Naijiria  ati Sharon Adeleke.  Dokita Vero Adeleke ti o ku ni ojo kefa osu keta odun 2003 ni iyawo re. Aburo re ọkunrin, Ademola Adeleke ni gomina ti n se ijoba lowolowo ni ipinle Osun . 

## Ẹkọ
Ni ọdun 1979, Adeleke gba oye ninu ẹkọ Isuna lati Western Kentucky University . 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1957
Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ekeremor

Ekeremor jẹ́ ọ̀kan lára ​​àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ mẹ́jọ  (LGAs) ni Ipinle Bayelsa,  Nigeria .  O ni bode  Ipinle Delta  Ó sì ní etíkun tó tó nǹkan bí ọgọ́ta kìlómítà ní etíkun Bonny. Olú ìlú rẹ̀ wà ní ìlú Ekeremor ní àríwá ìlà oòrùn agbègbè náà. 

O ni agbegbe ti 1,810&nbsp;km 2 ati iye eniyan ifoju ti 431,950 ni ọdun 2024. 

Koodu ifiweranse ti agbegbe naa jẹ 561. 

## Àwọn ènìyàn
Ẹkùn-ìpínlẹ̀ Ekeremor jẹ́ ilé àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ẹ̀yà Ekeremor ti ẹ̀yà Ijaw. Gẹ́gẹ́ bí ìkànìyàn ti Nàìjíríà ní ọdún 2006, Ẹkùn-ìpínlẹ̀ Ekeremor ní iye ènìyàn tó tó ẹgbẹ̀rún méjìdínlọ́gbọ̀n (270,000) (ọkùnrin 53%, obìnrin 47%). 

## Àkójọ Àwọn Ìlú àti Abúlé ní Ìjọ́ba Ìbílẹ̀ Ekeremor
Ekeremor LGA ni awọn ilu mọkanlelọgbọn (31) ati awọn abule ti a ṣe akojọ si isalẹ: 

* Azgbene
* Aiegbe
* Aleibiri
* Amabulour
* Ananagbene
* Angalawei-gbene
* Ayamassa
* Bown-Adagbabiri
* Ebikeme-Gbene
* Eduwini
* Egbemo-Angalabiri
* Ekeremor
* Feremoama
* Fontoru-Gbene
* Isampou
* Isreal ìwọ-Sioni
* Lalagbene
* Ndoro
* Norhene
* Obrigbene
* Ogbogbene
* Ogbosuwar
* Oporoma
* Oyiakiri
* Peretou-Gbene
* Tamogbene
* Tamu-Gbene
* Tarakiri
* Tietiegbene
* Toru-Foutorugbene
* Aghoro
* Ogbotobo

## Ìṣèlú
Láti oṣù kẹjọ ọdún 2007, Robinson Etolor ni alága ìgbìmọ̀ ìjọba ìbílẹ̀. Síbẹ̀síbẹ̀, àríyànjiyàn ti wà lórí ipò náà láàárín Etulor àti Donald Daunemigha tí ó ṣáájú rẹ̀. 

Ile-igbimọ aṣofin Ekeremor rán awọn aṣoju mẹta lọ si Ile-igbimọ aṣofin ipinlẹ Bayelsa.

Igbákejì Gómìnà Ìpínlẹ̀ Bayelsa, Peremobowei Ebebi, jẹ́ ọmọ ìbílẹ̀ ìlú Aleibiri ní agbègbè Ekeremor LGA. Kí ó tó di igbákejì gómìnà, ó ṣojú fún agbègbè Ekeremor Kìíní ní Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Ìpínlẹ̀ Bayelsa. 

Alága ìjọba ìbílẹ̀ tẹ́lẹ̀ rí, Dókítà Bertola Perekeme, yin Ilé Ẹjọ́ Gíga Jùlọ ti Nàìjíríà fún gbígbé ìdájọ́ rẹ̀ kalẹ̀ lórí ìdìbò ìpínlẹ̀ Bayelsa. 

Onniye Isaac ni alaga ijọba agbegbe lọwọlọwọ. 

## Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ pàtàkì

* Oṣù Kejìlá ọdún 2007: Wọ́n jí Pa Simon Ebebi, baba Igbákejì Gómìnà Ìpínlẹ̀ Bayelsa, Peremobowei Ebebi gbé ní ilé rẹ̀ ní Aleibiri. Lẹ́yìn náà ni wọ́n dá a sílẹ̀ lẹ́yìn tí wọ́n san owó ìtanràn tí wọn kò sọ tẹ́lẹ̀. 
* Oṣu Kẹwa Ọdun 2007: Awọn ilẹ oko ati awọn ile ibugbe ni agbegbe 21 ni Ekeremor LGA ni omiyale gba. Awọn agbegbe ti iṣan omi naa kan ni Amalka-Zion, Oboloseria, Aleibiri, Lalagbene, Angalaweigbene (1, 2, ati 3). 
* Ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù keje ọdún 2007: Àwọn ọmọ ilẹ̀ òkèèrè méjì (Bulgarian, British) tí wọ́n ń ṣiṣẹ́ fún Peak Petroleum (alágbàṣe kan tí ń ṣiṣẹ́ fún Chevron/Texaco) ni wọ́n jí gbé, wọ́n sì mú wọn ní abúlé Alabeni ní Ẹkeremor LGA. Àwọn ọ̀dọ́mọkùnrin tí wọ́n ní ìhámọ́ra tí wọ́n ń rìnrìn àjò nínú ọkọ̀ ojú omi Monipo ni wọ́n jí àwọn òṣìṣẹ́ náà gbé. Ẹgbẹ́ Òmìnira Àtinúdá ti Ẹgbẹ́ fún Àlàáfíà àti Ìdàgbàsókè ní Niger Delta (EMOPEND) ló sọ pé àwọn ló fa ìjínigbé náà. 

## Oju-ọjọ
Ekeremor, ìjọba ìbílẹ̀ kan ní Ìpínlẹ̀ Bayelsa, Nàìjíríà. Àsìkò òjò máa ń gbóná, òjò sì máa ń rọ̀, àsìkò òjò máa ń gbóná, ó sì máa ń gbóná ní gbogbo ọdún. Ní gbogbo ọdún, òjò máa ń gbóná láti 71°F sí 87°F, ó sì máa ń ṣọ̀wọ́n ju 64°F lọ tàbí ju 89°F lọ.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Bàyélsà
Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ
Àkójọ àwọn èdè tí ó wà ní Orílẹ̀-Èdè Nàìjíríà

## Àkójọ Àwọn Èdè  tí ó wà  ní Orílẹ̀ Èdè Nàìjíríà
Èyí jẹ́ àtòkọ̀ àwọn onírúurú èdè tí ó wà ní Nàìjíríà tí akọ lè kà á tàbí mọ̀ tán.
Aondona Dajoh Hyacinth

**Aondona Dajoh Hyacinth** jẹ olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà. Oṣiṣẹ lọwọlọwọ gẹ́gẹ́bíi ọmọ ilé igbimọ aṣòfin ìpínlè Benue State House of Assembly ní ilé igbimọ aṣòfin igbimọ kẹwàá. Wọn yàn gẹgẹbi abẹ́nú gan-an ilé igbimọ aṣòfin ìpínlè náà ní ọjọ́ karùn-ún oṣù kẹfà ọdún 2023.
## Itọkasi
Celebrity Marriage (film)

**Celebrity Marriage** jẹ́ fíìmù ìtàn ifẹ arẹwà ní Nàìjíríà tó dà lórí ìfẹ́, ìbáṣepọ̀ ati ìfẹ tó jinlẹ̀. Pascal Amanfo ni o dari rẹ, Uchenna Mbunabo ló ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀. Wọn tú silẹ ni ọjọ kẹtàdinlogun oṣù kọkànlá, ọdun 2017. 

## Ìtàn fíìmù
Rita, òṣèré kan, wà nínú ìgbéyàwó ìkọlura pẹ̀lú Farouq. O man sọ ìrírí ìyà tó njẹ fún àwọn ọ̀rẹ́ olókìkí rẹ̀ tí àwọn náà ní ìṣòro tí o jọra si tirẹ̀ lakokò ti o n tiraka pẹ̀lú iṣẹ rẹ̀ ni ilé-iṣẹ́ fíìmù. 

## Àwọn òṣèré

* Toyin Abraham gẹ́gẹ́bí Rita
* Odunlade Adekola gẹ́gẹ́bí farouq 
* Jackia Appiah gẹ́gẹ́bí Victoria
* Charity Awoke gẹ́gẹ́bí Nkechi
* Frances Ben gẹ́gẹ́bí Ify
* Tonto Dikeh gẹ́gẹ́bí Stephanie
* Anthony Edet gẹ́gẹ́bí Jude
* Osita Iheme gẹ́gẹ́bí Lakeside
* Kanayo O. Kanayo gẹ́gẹ́bí Ọgbẹni Gabriel
* Igho Leonard gẹ́gẹ́bí Dókítà
* Sonny McDon gẹ́gẹ́bí agbẹjọro
* Roselyn Ngissah gẹ́gẹ́bí Eyikeyi
* Chioma Nwosu gẹ́gẹ́bí Felicia
* Frances odega gẹ́gẹ́bí Emeka
* Onwualu Odmake gẹ́gẹ́bí Bridesmaid
* Jimmy Odukoya gẹ́gẹ́bí Lotama
* Calista Okoronkwo gẹ́gẹ́bí Julist

## Wo tun

* Akojọ ti àwọn osere Nàìjíríà 
* Shola Arikusa
* Black Rose (fíìmù ọdún 2018)

## Àwọn ìtọ́kasí
Esohe

***Esohe***, jẹ́ fíìmù ọdún 2018 tí o jẹ́ àròsọ àti àròjinlẹ̀  ti Nàìjíríà tí Charles Uwagbai àti Robert O'Peters ṣe pẹlu Robert O'Peters.  Fíìmù náà kó àwọn ìràwọ̀ òṣeré sínú bíJemima Osunde ní ipa asiwaju pẹ̀lú Jimmy Jean-Louis . Oghenekaro Itene, Omo Godwyn Williams àti Chris Attoh tí o kó àwọn ipa àtìlẹ́yìn àti akọrin àkójọpọ̀.  Fíìmù yíì ká Gary Barbar, ti o jìyà lilá àlá burúkú léraléra àti nígbàmii ti o si han bi àwọn ìrànrán ati itungbepapo ti Ifagbai, omo Eghosa ti jagunjagun Oba, Ololufẹ rẹ̀ tipẹ, Esohe.  

Wọn ya fíìmù náà ní Ilu Benin ni Naijiria .  Fíìmù náà gba ìyìn pàtàkì to dára púpọ̀ jùlọ, ati pe a ṣe àyẹ̀wò rẹ̀ ni àgbáyé.  Ní ọdún 2018, ní Africa Movie Academy Awards, fíìmù náà ni a yàn fún àwọn ẹka ẹ̀bùn márùn: Òṣèré ti o dára jùlọ ní ipa asíwájú, Òṣèré ti o dára jùlọ ni ipa Àtìlẹ́yìn, Àṣeyọrí ni Ipa wíwò, Àṣeyọrí ní Ṣiṣe-soke, àti Àṣeyọrí ni Àpẹrẹ Aṣọ.  Ni AMẸRIKA, fíìmù náà di gbajúgbajà. 

## Àwọn òṣèré

* Jemima Osunde gẹ́gẹ́bí Esohe
* Jimmy Jean-Louis gẹ́gẹ́bí Gary Babar
* Chris Attoh gẹ́gẹ́bí Ifagbai
* Oghenekaro Itene gẹ́gẹ́bí Itohan
* Omo Godwyn Williams gẹ́gẹ́bí Chief Eghosa
* Toyin Abraham gẹ́gẹ́bí Titilola
* Precious Aibangbee gẹ́gẹ́bí Efosa
* Kristy Butler gẹ́gẹ́bí Tricia
* Solo Clinton gẹ́gẹ́bí ọlaju Villager
* Kyle Colton gẹ́gẹ́bí Damian
* Omosigho Edward gẹ́gẹ́bí Chief
* Aimienofona Efekomwan gẹ́gẹ́bí Ehi
* Osagie Elegbe gẹ́gẹ́bí Olopa
* Desmond Elliot gẹ́gẹ́bí Johnny Payne
* Afolayan Eniola gẹ́gẹ́bí Osagie
* Legemah Henry gẹ́gẹ́bí Ezomo
* Michael Isokpan gẹ́gẹ́bí Loot
* Emmanuel Issah gẹ́gẹ́bí Olopa Eniyan
* Opute Joeli gẹ́gẹ́bí Agbe
* Loveth Leonard gẹ́gẹ́bí Receptionist
* Misty Lockheart gẹ́gẹ́bí Claire
* Bimbo Manuel gẹ́gẹ́bí Catechist
* Ufuoma McDermott gẹ́gẹ́bí Eno
* Omo-Osaghie Utete Megiabi gẹ́gẹ́bí Alufa
* Ehigiator Joy Nosa gẹ́gẹ́bí Abieyuwa
* Helen Enado Odigie gẹ́gẹ́bí Queen
* Eunice Omorogie gẹ́gẹ́bí Ohen
* Patience Omoruyi gẹ́gẹ́bí Mama Patric
* Osayande Onaghise gẹ́gẹ́bí Olori
* Andrew Otamere gẹ́gẹ́bí Agbalagba
* Joel Rogers gẹ́gẹ́bí Ojogbon James
* Igiebor Osagie Solution gẹ́gẹ́bí Osa
* Monica Swaida gẹ́gẹ́bí Esosa
* Omoye Uzamere gẹ́gẹ́bí Iyen
* Margaret Madu Vilvens gẹ́gẹ́bí Melissa

## Àwọn ìtọ́kasí
Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Àgbà Nàìjíríà

Ilé-ìgbìmọ̀ aṣòfin Àgbà ni **Ilé Ìgbìmọ̀** tí ó ga jùlọ nínú ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àpapọ̀ tàbí méjéèjì tí ó wà ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.. Ìgbìmọ̀ Àpapọ̀ (tí wọ́n ń pè ní NASS) ni ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin orílẹ̀-èdè náà, ó sì ní agbára láti ṣe àwọn òfin, gẹ́gẹ́ bí a ṣe ṣakopọ̀ rẹ̀ nínú orí kìíní, ìpín kẹrin ìwé òfin orílẹ̀ èdè Naijiria ti ọdún 1999. Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin kékeré ní ilé ìgbìmọ̀ aṣojú-ṣòfin.

Ààrẹ Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin ni alága ààrẹ Ilé-Ìgbìmọ́ ỌAṣòfin, iṣẹ́ pàtàkì tó ní ni láti darí àti ṣètò ìgbésẹ̀ nínú Ilé-Ìgbìmọ̀ aṣòfin. Ààrẹ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin ni ẹnì kejì nínú ẹ̀ka ààrẹ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Igbákejì Ààrẹ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àpapọ̀ ló máa ń ràn án lọ́wọ́. Ààrẹ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin lọwọlọwọ ni Aṣòfin Godswill Akpabio nígbà tí Aṣòfin Barau Jibrin sì jẹ́ igbákejì rẹ̀ àwọn méjéèjì jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ òṣèlú ti APC. Ààrẹ àpapọ̀ àti igbákejì rẹ̀ ni àwọn òṣìṣẹ́ ṣàǹkò-ṣàǹkò máa ń ṣe ìràlọ́wọ́ fún, níbi tí ati rí olórí ọmọ ẹgbẹ́ tí ó pọ̀ jùlọ àti igbákejì rẹ̀, Olórí ọmọ ilé tí ó kéré jù àti igbákejì rẹ̀, Olórí ọmọ ẹgbẹ́ tí ó ń rísí ọ̀rọ̀ ìbániwi àti igbákejì rẹ̀, Olórí ọmọ ẹgbẹ́ tí ó ń rísí ọ̀rọ̀ ìbániwi fuń àwọn ọmọ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin tí ó kéré jù àti igbá kejì rẹ̀. Ni afikun, awọn igbimọ iṣeto mẹ́tàlélọ́gọ́ta ni ó wà ní Ilé-ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà tí oníkálukú wọn sì ní alága ti ó ń darí wọn. 

## Ìpínra
Àwọn aṣòfin ọgọ́rùn-ún ó lé mẹ́sàn-án ló wà nínú ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà. Àwọn ìpínlẹ̀ mẹ́rìndínlógójì ní Nàìjíríà ni a pín sí àwọn àgbègbè aṣofin mẹ́ta, àgbègbè kọ̀ọ̀kan sì ń yan aṣofin kan látàrí ètò ìdìbò tí yóò kọ́kọ́ waye. Olú-ìlú orílẹ̀ èdè nìkan ni ó máa ń yan aṣòfin kan tí ó sì jẹ́ wípé wọn ó lo ètò ìdìbò bàkan náà.

Ọdún mẹ́rin ni àwọn aṣòfin máa ń lò fún sáà kan. Kò sí gbèdéke iye sáà tí aṣòfin leè lò  àti pé aṣòfin lè wà nínú ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin fún ìgbà tí wọ́n bá tún padà dìbò fún-un láti ṣojú ẹkùn rẹ̀.

Ẹgbẹ́ tó ní aṣòfin tí ó pọ̀ jùlọ ńí àga tí ó pọ̀jù nínú ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin, yálà ó dá dúró tàbí ó jẹyọ láti àgbáríjọpọ̀ àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú lẹ́yìn ìdìbò. Bí àwọn ẹgbẹ́ méjì bá ní òǹkà ọmọ ẹgbẹ́ kan ná-àn, ẹgbẹ́tí ẹni tí ó jẹ́ olórí ilé bá wà ni yóò di ẹgbẹ́ tó pọ̀ jù lọ. Ẹgbẹ́ tí ó bá pọ̀ ṣèkejì yóò di ẹgbẹ́ tí ó pọ̀ ṣèkejì.

### Àwọn Aṣojú láti Àwọn Ìpínlẹ̀
 

## Àwọn ojúṣe Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Àgbà

### Ìlànà
Àwọn òfin àgbékalè lè wáyé nínú ilé ìgbìmọ̀ méjèèjì.

### Àwọn àyẹ̀wò àti ìlàwọ́
Ìwé òfin ró àwọn aṣòfin ní agbára aláìlẹ́gbẹ́ láti "ṣàyẹ̀wò àti ṣàtúnṣe" àwọn ẹka mìíràn tí ó wà lábẹ́ ìjọba àpapọ̀ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Àwọn wọ̀nyí ní wípé ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà leè gbani ní ìyànju àti wípè kí wọ́n faramọ́ ìyànsípò tí ó bá wá làti ọ̀dọ̀ ààrẹ orílẹ̀ èdè; bákan nǎ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin gbọdọ gba gbogbo àdéhùn pẹ̀lú àwọn ìjọba orílẹ̀ èdè míràn, ó sì gbọ́dọ̀ dásí gbogbo ọ̀rọ̀ tí ó nì ṣe pẹ̀lú ìyọninípò.

## Àwọn àlàyé

## Àwọn ìjápọ̀ àgbáyé

* 

## Àwọn àlàyé
Ewé Èsìnsìn

Ewé Èsìnsìn je irú ewé kan tí ó máa ń yún ni lára tí ènìyàn bá fọwọ́ kàn-án, nitori àwọn ǹkan bíi irun tí ó wà lára ewé náà. Tí ẹnì kan bá fọwọ́ kan ewé yìí àwọn irun yìí lè gún un lọ́wọ́ kí ó tọ oró tí ń fa yíyún. Òdòdó ewé yìí máa ń ní awọ funfun tàbí awọ ewé. Ó sì máa ń ga gan, kó sì pò ni ibi tí ó wù sí.  
thumb|Ewé Èsìnsìn
thumb|Bí Ewé Èsìnsìn ṣe máa ń ga tó

=Ìtọ́kasí=
Wèrèpè

Wèrèpè jẹ́ ewé kan tí ó máa ń yún ni lára tí ẹnì kan bá fọwọ́ kan èso re, nítorí ó ní àwọn irun kéékèèké tó lè tọ oró tí ń fa yín yún sí ni lára. Òdòdó rẹ̀ ni awọ pọ́pù tàbí awọ funfun, ṣùgbọ́n èso rẹ̀ máa ń ní awọ igi.   

=Ìtọ́kasí=
Love Is in the Hair

***Love Is in the Hair*** jẹ́ fíìmù ọ̀rọ̀ ìfẹ́-apanilẹrin ọdún 2016 ti orilẹ-ede Naijiria tí Emem Isong ṣe tí Ansa Kpokpogri sì jẹ́ olùdarí rẹ̀.

## Àwọn òṣèré

* Uti Nwachukwu
* Egungun alarinrin
* Okey Bakassi gẹ́gẹ́bí Jaga
* Ime Bishop Umoh gẹ́gẹ́bí Johnny
* Toyin Abraham gẹ́gẹ́bí Constance
* Funky Mallam
* Vani Vyas gẹ́gẹ́bí Rani
* Micheal Bassey
* Omotu Bissong gẹ́gẹ́bí Doreen
* Emem Ufot
* Obioma Beulah
* Sonamm Sharma
* Avijit Dutt

## Àwọn ìtọ́kasí
Funny Bone (actor)

**Chibunna "Funny Bone" Stanley** (tí a bí ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n Oṣù Kẹwa Ọdún 1985) jẹ́ òṣèré Noliwudu ti orílẹ-èdè Nàìjíríà àti aláwàdà   láti ìpínlẹ̀ Anambra.  Níbi eré kan tó wáyé ní Anambra, o gba Gomina nigba naa, Obiano ní iyànjú láti náwó lórí àwọn odo, o si rọ àwọn olóṣèlú ìpínlẹ̀ náà látí ṣiṣẹ́. 

Ni ọdún 2020, o gba Oṣere AMVCA Ti o dara julọ ni ọdún 2020 ni ẹ̀bùn aláwàdà kan ní bíborí àwọn olùdíje mẹrin míìràn.       

## Ìgbésí ayé ara ẹni
Ni oṣù kẹfà ọdún 2022, o fẹ iyawo rẹ ní ti àṣà ní Enugu.  Wọn bí ọmọ àkọkọ wọn, Zimchikachim, ni Oṣù Kẹwàá Ọdún 2023. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1985
Ibùdó Agbara ti Ẹgbìn (Ibùdó ìpèsè ina mọ̀nàmọ́ná)

Egbin Power Plc jẹ ibudo agbara ti wọn ti n pèsè ina mọnamọna ti o tobi julọ ni Nigeria, oni ìpèsè agbara ti oto 1,320 MW pẹlu awọn isọri 6 ti ọkọọkan wọn jẹ 220MW. Ibudo naa wa ni Ijede/Egbin, ni ilu Ikorodu .  iwọn rẹ tó 40&nbsp;km sí ariwa ila-oorun ti ilu Eko, o si wa ni ibi ilẹ pẹrẹsẹ ni Egbin & Ijede ti o sí pa ala pelu adagun si guusu, Agura/Gberigbe si ariwa ati pe o wa ni Agbegbe Idagbasoke Igbimọ Agbegbe Ijede.

Ijọba ti gba pupọ julọ ninu ilẹ fun iṣẹ akanṣe nipasẹ gbigbe awọn olugbe lọ si Ipakan. Ẹka akọkọ ti ibùdó agbara naa ni a parí ẹ ni Oṣu Keje ọdun 1985, nigbati a parí kẹhin ni Oṣu Kẹsan ọdun 1986. Ibusọ naa jẹ iru eyi ti wọn ma ùn gbe gbona (reheat) pẹlu agbedemeji titẹ kekere ti o ga julọ ti o jẹ titi ẹrọ turbine to un se iṣẹ impoosi (Impulse) apẹrẹ itusilẹ ifasẹyin ati ẹrọ amu ina wa ti o maun tutu pẹlu hydrogen
Egbin Thermal Power Station

Iṣẹ kikọ ibùdó yìí bẹrẹ ni ọdun 1982  nipasẹ Marubeni Consortium eyiti o lo Ile-iṣẹ Hitachi ti Japan fun iṣẹ tó rọ mọ agbọnrin ina/ mekaniki Electrical/Mechanical ati Bouygues ti Faranse fun awọn iṣẹ ile kikọ. Ẹka akọkọ (Unit 3) pari ti o si jẹ lilo ni ọjọ 13 May 1985 ati pe awọn ẹkan marun yoku ni wọn jẹ pipari ni aaye arin oṣu mẹfa. Nigba ti o ti pari ibudo naa, ifasilẹ rẹ fún lílò waye labẹ  Olori orilẹ-ede nigba naa ati Alakoso agba fun Awọn ologun, Ọgagun Ibrahim Badamasi Babangida .

Ile-iṣẹ Agbara Egbin jẹ ohun ibudo to un lo gaasi pẹlu boiler lati fi agbara fún awọn ẹya tobaini ti iye agbára to un pese to 220MW ni ọna mẹfa. O tun le ba epo guel (HPFO) ṣiṣẹ.
Ìṣòrò kíkọ̀wé

**Ìṣòrò kíkọ̀wé** jẹ́ àìṣedédé ọpọlọ  àti àìlera ìkẹ́kọ̀ọ́ tí ó ní ipa lórí ọ̀rọ̀ kíkọ, nípàtàkì Ìkọ̀wé, àti ìdàpọ̀ ọ̀rọ̀. Ó jẹ́ àìlera ìkẹ́kọ̀ọ́ tí ó ní ǹkan ṣe pẹ̀lú ìkọ̀wé tó kò dára, òye ààmì ọ̀rọ̀ àti títo-ìka láti kọ̀wé (ìṣípòpadà àwọn iṣan tí a nílò láti kọ̀wé).  Ó sábà máa ń sẹlẹ̀ pẹ̀lú àwọn àìlera ìkẹ́kọ̀ọ́ míràn àti àwọn ìṣòro ìdàgbàsókè ọpọlọ bí àpẹẹrẹ àìpé ọ̀rọ̀ sísọ, àìlèdúrósíbìkan tabi ìṣòro ìdàgbàsókè ọpọlọ nípa lílo ọwọ́ tàbí ẹsẹ̀. 

Nínu ìwé tí wọ́n pè ní "*Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders* ( *DSM-5* )", Ìṣòrò kíkọ̀wé kò sí nínu àwọn ìṣòro tí wọ́n kọ síbẹ̀. Lábẹ́ àwọn ìṣòro pàtó, àkójọpọ̀ méta ni ó wà. Wọ́n jẹ́ 

1. àwọn ìṣòro pàtó **pẹ̀lú àìlágbára nínu kíkàwé** 

2. àwọn ìṣòro pàtó **pẹ̀lú àìlágbára nínu kíkọ̀wé** 

3. àwọn ìṣòro pàtó **pẹ̀lú àìlágbára nínu ṣíṣe ìṣírò** 

Nínu **pẹ̀lú àìlágbára nínu kíkàwé** a máa wo: 

i) Ìṣedédé nípa kíkàwé

ii) Iwọn kíka ìwé 

iii) Òye ohun tí ó kà. Ì**ṣòro Kíkàwé** jẹ́ ọ̀rọ̀ míì tí a lè lò fún-un. 

Nínu **pẹ̀lú àìlágbára nínu kíkọ̀wé** a máa wo: 

i) Ìṣedédé nípa kíkọ̀wé 

ii) Lílo ọ̀rọ àti àmì ọ̀rọ 

iii) Ìdáṣáká ọ̀rọ̀ tí ó kọ 

Nínu **pẹ̀lú àìlágbára nínu ṣíṣe ìṣírò** a máa wo:

i) òye nọ́ḿbà 

ii) Òye ìṣírò 

iii) Ìṣedédé ìṣírò 

iv) Ìdíyèlé ìsírò Ì**ṣòro ṣíṣe ìṣírò** jé ọ̀rọ̀ míì tí a lè lò fún-un.

Ìwé tí wọ́n pè ní "Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders ( *DSM-5* )", kò mẹ́nuba Ìṣòrò kíkọ̀wé. Sùgbọ́n ìṣòro Kíkàwé wà Lábẹ́ àwọn ìṣòro pàtó. 

Ìṣòrò kíkọ̀wé kò papọ̀ mọ́ àìlèkọ̀wé mọ́ (tí a lè pè ní Ìṣòrò kíkọ̀wé óṣèṣì ṣelè), èyí tí ó èyí tí ó jẹ́ àbájáde ìpalára ọpọlọ, tàbí àrùn rọpárọsẹ̀ . 

=Àwọn Ìtọ́kasí=
Igwuruta

Igwuruta jẹ́ ọ̀kan lára ​​àwọn ìlú ńlá ní Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ikwerre ní Ìpínlẹ̀ Rivers, Nàìjíríà.  Awọn abule 9 ni o wa; Igwuruta-Ali, Omuoukwu, Omunobo, Omuchi, Omuohia, Omueke, Agboga, Omumah and Omunwei. O wa nitosi Omagwa, agbegbe ti o gbalejo Papa ọkọ ofurufu International Port Harcourt.  Àwọn ipò ìṣọ̀kan ilẹ̀ rẹ̀ ni: 4°57′15″N 7°0′45″E (4.9543911, 7.0126247). pẹ̀lú iye ènìyàn 50,000. Àwọn ilé ìwé tí a rí ní agbègbè Igwuruta ní: Brookstone School Secondary, Charles Dale Memorial International Schools, Springflowers International Schools tí a ti tọ́jú ní 2024-03-19 ní Wayback Machine, Queens International High School, Ozulems International Montessori School, Beryl Education Center àti Evidence Bloom School. Igwuruta wà ní nǹkan bí 20 km/12 miles sí Port Harcourt.

## Adirẹsi ti ipilẹṣẹ ni kikun
Igwuruta, DISTRICT: Ikwerre, Ikwerre LGA, **Ìpínlẹ̀ Rivers, Nàìjíríà. - Kóòdù Póòstù: 511101** 

## Ita Data

## Wo tun

* Eniyan Ikwerre
* Ìkẹ̀ré, Ìpínlẹ̀ Rivers

## Awọn itọkasi
Yasmin Sooka

Yasmin Louise Sooka (tí a bí ní ọjọ́ kẹwàá oṣù kẹwàá ọdún 1957) jẹ́ agbẹjọ́rò àti ajìjàgbara ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn ní orílẹ̀-èdè South Africa. Ó jẹ́ Olùdarí Àgbà fún Foundation for Human Rights in South Africa àti International Truth and Justice Project (ITJP), àjọ tí kìí ṣe ti èrè tí ó wà ní ìlú London tí ó ń ṣiṣẹ́ láti ọdún 2013 láti dáàbò bo àti láti gbé ìdájọ́ òdodo àti ìjíhìn lárugẹ ní Sri Lanka. 

A bí i ní Cape Town, South Africa, ó sì gba oyè òfin ní Yunifásítì Witwatersrand. Nígbà ìṣọ̀kan, ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Àpérò Àgbáyé lórí Ẹ̀sìn àti Àlàáfíà (Ẹgbẹ́ South Africa) ó sì ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Ààrẹ WCRP. Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Ìgbìmọ̀ Ìpadàbọ̀ Orílẹ̀-èdè fún àwọn ará South Africa tí wọ́n kó lọ sí ìgbèkùn. Ní ọdún 1995, wọ́n yàn án sí Ìgbìmọ̀ Òtítọ́ àti Ìpadàbọ̀sípò ti Gúúsù Áfíríkà gẹ́gẹ́ bí Igbákejì Alága Ìgbìmọ̀ Ìrúfin Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn, ó sì jẹ́ olùdarí ìparí ìròyìn ìkẹyìn Ìgbìmọ̀ náà tí wọ́n fi lé Ààrẹ Mbeki lọ́wọ́ ní oṣù kẹta ọdún 2003. Ó jẹ́ olórí ìgbìmọ̀ kékeré òfin ti Ìgbìmọ̀ náà láàárín ọdún 1995 sí 2001. Láti ọdún 2000, ó tún ti jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Ìgbìmọ̀ Àgbà lórí Àtúnyẹ̀wò Ìpinnu 1325. Mary Robinson yàn án sí Ìgbìmọ̀ Òtítọ́ àti Ìpadàbọ̀sípò ti Sierra Leone, èyí tí ó yọ kúrò láti ọdún 2002 sí 2004. Ní oṣù Keje ọdún 2010, wọ́n yan Arábìnrin Sooka sí Ìgbìmọ̀ Àwọn Onímọ̀ràn mẹ́ta tí wọ́n ní ìmọ̀ràn fún Akọ̀wé Àgbà Àjọ UN lórí jíjíhìn fún ìwà ọ̀daràn ogun tí wọ́n ṣe ní àwọn ìpele ìkẹyìn ogun ní Sri Lanka.           Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí Alága Ìgbìmọ̀ Àjọ Àgbáyé lórí Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn ní South Sudan ní ọdún 2016.

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1957
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Gesine Bullock-Prado

**Gesine Bullock-Prado** (tí a bí ní ọjọ́ kẹfà oṣù kẹta, Ọdún 1970) jẹ́ Olùṣe oúnjẹ ìpanumó ọmọ Amẹ́ríkà kan, ògbóǹtàrigì asòrò lórí móhùnmáwòrán, òǹkọ̀wé, agbẹjọ́rò, àti adarí fíìmù tẹ́lẹ̀. 

## Ìgbésí ayé àti iṣẹ́
Bullock-Prado ni a bí ní Washington, DC Bàbá rẹ̀, John Wilson Bullock  (1925–2018), jẹ́ òṣìṣẹ́ Ọmọ ogun Amẹ́ríkà àti olùkọ́ni ohùn; Ìyá rẹ̀ ará Jamaní, Helga Mathilde Meyer (1942–2000), jẹ́ akọrin opera kan tí ó kọrin ní Staatstheater Nürnberg ati àjọ̀dún Salzburg tí ó kọ́ ohùn ní Ile-ẹkọ giga Mary Washington . Bullock lọ sí Ilé ẹ̀kọ́ gíga ti Virginia  àti ilé ẹ̀kọ́ ìmọ òfin ti iwọ òòrùn ní ilẹ̀ Amẹ́ríkà , ó sì di agbẹjọ́rò, tí ó ní ìwé-àṣẹ ni 1997.  

Ó darapọ̀ mọ́ ilé-iṣẹ́ agbé eré jáde Fortis Films ní 1995 pẹ̀lú àǹtí rẹ̀, òṣèré Sandra Bullock . Gẹ́gẹ́ bí agbẹjọ́rò, àti ààrẹ  ilé-iṣẹ́ náà , Bullock-Prado ṣe àgbéjáde àwọn fíìmù *Gun Shy* àti *Miss Congeniality 2: Armed ati Fabulous* ,  ó sì ṣe ìrànlọ́wọ́ láti ṣe ìdàgbàsókè ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn mìíràn, pẹliu *Magic Practical Magic*, *Miss Congeniality*, àti àkóso eré*The George Lopez Show* . 

Ní ọdún 2004, Bullock-Prado fi ilé-iṣẹ́ fíìmù sílẹ̀, ó sì kó lọ sí ìlú Vermont. Láti 2005 sí 2008, ó ní ilé-iṣẹ́ àkàrà kan, Gesine Confectionary, ní Montpelier ;  Ní àsìkò ti a wà yìí, ó jẹ́ olukọni pastry báyìí ní ilé-ẹ̀kọ́ akọni tirẹ̀ ni Hartford, Vermont, ilé ìdáná Sugar Glider, àti ní Ilé-isẹ́ ìdáná King Arthur, tí ó jẹ́ ilé-iṣẹ́ iyẹ̀fun King Arthur tẹ́lẹ̀. Ó tún máa ń gbàlejo Nẹtiwọọki óúnjẹ́  *ní Vermont,* o si máa n háǹ bíi onídàjọ́ lórí *Beat Bobby Flay*, *Ipenija Kuki Keresimesi*, àti worst *Cooks* .

Bullock-Prado ti kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìwé, nínú rẹẹ̀ ni *Confections of a Closet Master Baker* (2009) aka *My Life from Scratch* (2010) - èyítí ó fi sọrí ìyá rẹẹ̀, àti àwọn ìwé óúnjẹ *Sugar Baby* (2011), *Pie It Forward* (2012), *Bake It Like You Mean It* (2013), *Jẹ ki Wọn Jẹ Akara oyinbo (2016), àkàrà òyìnbó tí ó dùn* *(* *2018* ) *tábìlì Vermont* (2023).

## Ìgbésí ayé ara ẹni
Ó ti ṣe ìgbéyàwó pẹ̀lú olorin ori iwe itan Raymond Prado láti ọjọ́ kẹta Oṣù Kẹrin, Ọdún 1999. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1970
Shade Olona

**** tàbí **Fọláṣadé Olónà** jẹ́ òṣèré àti olóòtú sinimá àgbéléwò ọmọ ìlú Ìsẹ́yìn ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ lórílẹ̀-èdè Nigeria, ṣùgbọ́n tí wọ́n bí sí ìlú Èkó.

## Iṣẹ́ sinimá
Shade bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ṣẹ́ àti iṣẹ́ eré tíátà lọ́dún 2007. Ó gbòmìnira lọ́dún 2012. Lọ́dún 2011 ló gbé sinimá tirẹ̀ àkọ́kọ́ jáde ti o pè ní **Ìfẹ́ Ọjijì**

### Àwọn sinimá rẹ̀
* Awawu 
* My Cross 
* Ọmọ Ẹlẹ́ṣọ̀ọ́
* Kudi Klepto 
* Alákadá (apá kejì) 
* Minaj
* Ìrìn-àjò 
* Ayé Mi
* Ìtàkùn
* Tani
* Ìfẹ́ Òjijì

## Àwọn Ìtọ́kasí
Orisa Oluwa

**Òrìsà Olúwa ** jẹ́ òrìṣà kan nínú ẹ̀sìn àbáláyé àwọn Yorùbá tí ó ní èèwò lílo agboòrùn (umbrella) ní ìlú Ìwòyè-Kétu, ìlú kan ní ìpínlẹ̀ Ògùn, lápá ìwò-oòrùn Nigeria. 
Òrìṣà náà jẹ́ ọ̀kan lára àwọn nǹkan mẹ́ta tí Ọba Olómù mú dání láti Ilé-Ifẹ̀. Adè àti òpá-àṣẹ, tí wọ́n ń pè ní Òpá Ogbó ni àwọn nǹkan tí ó mú ṣìkejì àti kẹta wá sí ìlú náà lásìkò náà.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ara ilu Ikenna Samuelson Iwuoha

Kenna Samuelson Iwuoha jẹ́ ajàfẹ́tọ̀ọ́ àwùjọ àti olùgbèjà ìṣàkóso rere, ìmọ́tótó àti ìjíhìn ní Nàìjíríà tí ó wà ní Owerri, Ìpínlẹ̀ Imo. Ó jẹ́ ẹni tí a mọ̀ fún ìdúró rẹ̀ lórí ìwà rere. 

## Igbesiaye
A bi Iwuoha ni Nkwerre, Ipinle Imo ni Nigeria. O ti lọ si Ile-iwe Alakọbẹrẹ Uzii Layout ati Ile-iwe Secondary ti Ijoba ni Owerri, Ipinle Imo. O gba oye ninu iṣakoso iṣowo ni Ile-ẹkọ giga Ipinle Imo. O di olokiki ni ọdun 2010 nigbati o sọ pe gomina ti o wa ni Ipinle Imo funra rẹ lu oun ni Ile Ijọba, ijoko agbara, lẹhinna o di ọkan ninu awọn ti o ja lati rii daju pe gomina ko ni akoko keji rẹ ni ipo. 

## Iṣẹ-ṣiṣe
Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùrànlọ́wọ́ pàtàkì lórí ìròyìn àti olùrànlọ́wọ́ pàtàkì àgbà lórí àwọn iṣẹ́ pàtàkì sí Alága Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Ìpínlẹ̀ Imo láti ọdún 2011 sí 2013. [ìtọ́kasí nílò] Ó jẹ́ oníṣòwò àti oníṣòwò kí ó tó di ìgbà tí a yàn án. Ó dá Ikenna Samuelson Organizations sílẹ̀, àjọ àwọn ilé-iṣẹ́ kan ní ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún oṣù kẹfà ọdún 1988. [ìtọ́kasí nílò] Ó ni Aboki Holdings àti Nwachinemerem Stores, gbogbo wọn ní Owerri-Imo State, Nigeria. [ìtọ́kasí nílò] Iwuoha ní àwọn àpilẹ̀kọ tó lé ní 5800 tí a tẹ̀ jáde láti ọdún 2007.

## Imudani ati idaduro
Ní ọdún 2010, Ilé Ẹjọ́ Àgbà ní Owerri dá Iwuoha lẹ́wọ̀n oṣù mẹ́ta fún àìbọ̀wọ̀ fún ilé ẹjọ́, ìdájọ́ kan tí ó pejọ́ pé ìjọba ti ṣètò ìgbésẹ̀ náà. Ó gba ẹjọ́ rẹ̀, wọ́n sì tú u sílẹ̀ lẹ́yìn tí ó lo ọjọ́ mẹ́rìnlélọ́gbọ̀n nínú ẹ̀wọ̀n. Ní ọdún 2011, wọ́n fi í ṣe olùrànlọ́wọ́ pàtàkì fún Alága Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Ìpínlẹ̀ Imo, ṣùgbọ́n ní ọdún 2013, nǹkan yapa láàárín wọn [kò sí ohun tó yẹ], ó sì fi ipò rẹ̀ sílẹ̀. Oṣù díẹ̀ lẹ́yìn náà, wọ́n fi ẹ̀sùn kàn án, wọ́n sì fi í sí ẹ̀wọ̀n níbi tí ó ti lo ọjọ́ mẹ́rìnlélọ́gbọ̀n láìsí ìdájọ́ nígbà tí ìyàwó rẹ̀ lo ọjọ́ mẹ́rìnlélọ́gọ́rin nínú ẹ̀wọ̀n kí wọ́n tó fagilé ẹjọ́ náà ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kẹrin, ọdún 2015 pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ àwọn ajìjàgbara ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn Emeka Ononammadu, Kenneth Uwadi àti Agbẹjọ́rò Louis M. Alozie ní Ilé Ẹjọ́ Gíga ní 4 ní Owerri níbi tí Adájọ́ Irene Duruoha Igwe ṣe alága.  

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

* "Samuelson Iwuoha Ṣí Ìrírí Ẹ̀wọ̀n | Ìwé Ìròyìn Imo Trumpeta". Imotrumpeta.com. 2015-05-11. A gba ìwé ìròyìn 2016-07-30.
* Waheed, Adekunle (2014-06-16). "OpomuleroBlog: Ìròyìn fún Àwọn Oníròyìn: Kí Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn Tó Dára Jùlọ Di Ẹ̀bùn Ara Ẹni ní Ìpínlẹ̀ Imo: Àpẹẹrẹ Ìlòkulò Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn Tó Déédéé ní Ìpínlẹ̀ Imo: Ọ̀ràn Samuelson Iwuoha." Opomulero.blogspot.com.ng. A gba ìwé ìròyìn 2016-07-30.
* "Ará ìlú Samuelson Iwuoha tún gba òmìnira - Ìwé Ìròyìn Àjọ Olùṣọ́ Àwùjọ". Communitywatchdogng.com. 2014-08-26. A gba ìwé ìròyìn láti inú ìwé ìròyìn 2016-08-17. A gba ìwé ìròyìn 2016-07-30.  

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Osai Ojigho

Osai Ojigho (tí a bí ní ọdún 1976) jẹ́ ògbóǹtagí nípa ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn ní Nàìjíríà, agbẹjọ́rò àti olùgbèjà ìbáṣepọ̀ láàárín ọkùnrin àti obìnrin. tí ó jẹ́ Olùdarí ọ́fíìsì orílẹ̀-èdè Amnesty International ní Nàìjíríà ní ọdún 2021. Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Olùdarí Àjọ Ìmọ̀ràn Àgbáyé ti Institute for African Women in Law (IAWL) ó sì jẹ́ ọ̀kan lára ​​àwọn ìgbìmọ̀ Alliances for Africa.  

## Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
A bí Ojigho ní ìpínlẹ̀ Èkó sí ìdílé Olóyè Mark Obu àti ìyàwó rẹ̀ Theresa. Ó gba oyè òfin (LLB) ní Yunifásítì ti Èkó àti oyè Master of Laws (LLM) láti Yunifásítì ti Wolverhampton, United Kingdom.   Wọ́n pè é sí Ilé-ẹ̀kọ́ Agbẹjọ́rò Nàìjíríà ní ọdún 2000, ó sì gba ìwé ẹ̀rí ìdánilẹ́kọ̀ọ́ nínú ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn lágbàáyé láti ilé-ẹ̀kọ́ òfin ti England àti Wales ní ọdún 2010..  

## Iṣẹ-ṣiṣe
Ní ọdún 2017, wọ́n yan Ojigho gẹ́gẹ́ bí Olùdarí Orílẹ̀-èdè fún Amnesty International ní Nàìjíríà., níbi tí ó ti ṣe àkóso àti kópa nínú àwọn ìpolongo ìpolongo àti àyípadà àwùjọ pẹ̀lú Mu awọn ọmọbinrin wa pada ki o si pari SARS iṣipopada ati fifun ohùn ajọ naa si ọpọlọpọ awọn irufin ẹtọ eniyan, àìṣedéédé àwùjọ, ẹ̀tọ́ ilé, àti ìwà ipá ìbálòpọ̀ tí ó dá lórí ìbálòpọ̀..

## Awọn ẹbun
Ní ọdún 2015, African Feminist Forum kọ Ojigho sí ọ̀kan lára ​​àwọn obìnrin mẹ́jọlá tí ó yẹ kí a mọ̀ kí a sì ṣe ayẹyẹ rẹ̀. 

## Awọn itọkasi
 
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1976
Lateefat Òkúnnù

**Lateefat Modúpẹ́ Òkúnnù** (a bi nì ọjọ́ kẹta oṣù kejìlá ọdún 1939) jẹ́ òṣìṣẹ́ ìjọba àti olùdarí tó ti fẹ́yìntì ní Nàìjíríà tó jẹ́ igbákejì Gómìnà ìpínlẹ̀ Èkó láti ọdún 1990 sí 1992. Ó jẹ́ olùdarí ààrẹ àpéjọ àpapọ̀ àwọn ará orílẹ̀-èdè Republican ní ọdún 1993.

Òkúnnù jẹ́ ara àwọn ọmọ ẹgbẹ́ olùdásílẹ̀ ti ẹgbẹ́ àwọn obìnrin Mùsùlùmí ní Nàìjíríà (FOMWAN).

## Ìgbésí Ayé rẹ̀
Lateefat Modúpẹ́ Òkúnnù ni a bí ní ìlú èkó tí ó sì lọ sí ilé ẹ̀kọ́ alákọ̌bẹ̀rẹ̀ Òkepópó, Erékúsù ìlú Èkó , òtùn lọ Ilé-ìwé girama àwọn ọmọbìrin Methodist àti Ilé-ìwe Queens ní Yaba. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú ìmọ̀ àyíká àti agbègbè ótún gba oyè díplómà nínú ìmọ̀ ẹ̀kọ́ láti Ilé Ẹ̀kọ́ gíga ti ìlù Èkó ní ọdún 1968.  Láti 1967 sí 1970, Òkúnnù ṣiṣẹ́ pẹ̀lú Yunifásítì ìlú gẹ́gẹ́ bí olùrànlọ́wọ́ olùkọ́. Lẹ́yìn náà, ó dara pọ̀ mọ́ Iṣẹ́ Ìjọba Ìbílẹ̀ ti ìlú Èkò gẹ́gẹ́ bí òṣìṣẹ́ ilé ẹ̀kọ́. Ó wà pẹ̀lú ìjọba ìpínlẹ̀ èkó títí di ọdún 1980, lẹ́hìn èyí ó lọ ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ìjọba àpapọ̀ bi akọ̀wé àgbà fùn ilé iṣẹ́ àpapọ̀ tí ó ń rísí ètò ọ̀gbìn. Ní ọdún 1986, ó di akọ̀wé àgbà pátápátá fún ìjọba àpapọ̀.  Òkúnnù wà lára àwọn obìnrin tó wà nípò gíga tó dá ẹgbẹ́ àwọn Obìnrin Mùsùlùmí ní Nàìjíríà sílẹ̀. O jẹ igbákejì Olùdarí (Amirah) ti ẹgbẹ́ náà àti olùdarí ẹgbẹ́ náà ní Ìpínlẹ̀ Èkó.  Ó kó ipa pàtàkì lórí ètò ẹ̀kọ́ fún ẹgbẹ́ FOMWAN ní ìpínlẹ̀ èkó àti pé ó ṣe ìwúrí fún lílo àwọn àyíká mọ́ṣáláṣí bíi ilé ẹ̀kọ́ jẹ́léósinmi àti ìṣẹ̀dálẹ̀ àwọn ìgbìmọ̀ tó ń rísí ètò ẹ̀kọ́ láàrín àwọn mọ́ṣáláṣí. Ní ọdún 1989, ó di ààrẹ FOMWAN. Ní ọdún 1987, nígbà tó ń sìn gẹ́gẹ́ bí òṣìṣẹ́ ìjọba, Okunnu wà lára ìgbìmọ̀ mẹ́sàn-án tí a gbé kalẹ̀ láti ṣàyẹ̀wò àwọn àbá tí àjọ tó ń rísí ọ̀rọ̀ óṣélù ti ọdún 1986 ṣe. Nì ọdún 1990, ó di igbákejì gómìnà ti ìpìnlẹ̀ Èko, papọ̀ pẹlu Pamela Sadauki tí òun náà jẹ́ igbákejì gómìnà ní ìpínlẹ̀ Kàdúná, tí àwọn méjèèjì sì jẹ́ obìnrin àkọ́kọ́ tí ó jẹ́ igbákejì gómìnà ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. 

## Àwọn àlàyé

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1939