open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tewa Onasanya

**Tewa Onasanya** jẹ́ atẹ̀wé ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì- Nàìjíríà , onímọ̀ nípa èrò inú, onínúure àti olùdásílẹ̀/olórí àgbà ti Exquisite Magazine Services Ltd, àwọn olùtẹ̀wé Exquisite Magazine àti àwọn olùṣètò EMAC Walk àti awọn ebùn ELOY . Ó jẹ́ ẹni ogójì ọdún ní ọdún 2018.  

## Ìgbésí ayé ara ẹni
Wọ́n bí Onasanya sí ìlú London, wọ́n sì tọ́ ọ dàgbà. Ó kó lọ sí ìta ìlú London lẹ́yìn tí ó ṣe ìgbéyàwó, ó sì bí ọmọ méjì.  Ó gba oyè Bachelor of Science nínú Pharmacology láti University of Portsmouth, United Kingdom. 

## Iṣẹ́ ọwọ́
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìmọ̀ nípa oògùn, ó ti fẹ́ràn kíkọ̀wé nígbà gbogbo, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe é ní oṣù kẹsàn-án ọdún 2003 nígbà tí ó bẹ̀rẹ̀ ìwé ìròyìn Exquisite – ìwé ìròyìn àṣà, ẹwà àti ìgbésí ayé fún àwọn obìnrin tí ó tún wà lẹ́yìn Exquisite Magazine Walk against arùn jẹjẹrẹ (EMAC Walk) – ìṣẹ̀lẹ̀ kan tí a gbé kalẹ̀ láti mú kí ìmọ̀ nípa àrùn jẹjẹrẹ ọmú àti ọmú pọ̀ sí i, àti láti ṣe àyẹ̀wò ọ̀fẹ́ fún àwọn ènìyàn àti awọn ebùn ELOY tí a dá sílẹ̀ ní ọdún 2009  èyí tí ó ti fún ní nǹkan bí obìnrin 170  títí di ìsinsìnyí.

## Àwọn ìtọ́kasí


 
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1978
Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Theresa Lola

**Theresa Lola** (tí a bí ní ọjọ́ kẹfà oṣù karùn-ún ọdún 1994) jẹ́ akéwì àti òǹkọ̀wé ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ti Nàìjíríà. Ó jẹ́ olùgbá bọ́ọ̀lù alápapọ̀ fún ẹ̀bùn orín bọ́ọ̀lù ti ebùn oríkì ti ilẹ̀ Áfíríkà ti agbáyé Brunel  àti ẹ̀bùn orín bọ́ọ̀lù Derek Walcott ti ọdún 2025.  Ní oṣù kẹrin ọdún 2019, wọ́n kéde rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó gba ẹ̀bùn fún àwọn ọ̀dọ́mọkùnrin ní London ní ọdún 2019. 

## Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀
Wọ́n bí Theresa Lola ní ọjọ́ kẹfà oṣù karùn-ún ọdún 1994 ní ìlú Èkó, Nàìjíríà, ó sì kó lọ sí ìlú Lọ́ndọ́nù, Gẹ̀ẹ́sì, ní ọdún 2007 nígbà tí ó jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́tàlá. Ní ọdún 2015, ó parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ pẹ̀lú ìwé ẹ̀rí kíláàsì àkọ́kọ́ nínú ìṣirò owó àti ìṣúná owó láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti Hertfordshire . Lẹ́yìn náà, ó gba ìwé ẹ̀rí master nínú ìkọ̀wé oníṣẹ̀dá láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti Oxford . 

## Iṣẹ́ ọwọ́
Lẹ́yìn tí Lola kẹ́kọ̀ọ́ ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga, ó kópa nínú ètò Barbican Young Poets.  Kò pẹ́ lẹ́yìn náà, wọ́n yan án fún ẹ̀bùn ebùn ewì Bridport ti ọdún 2016,  lẹ́yìn náà ó gba Ìjà Orílẹ̀-èdè fún ewì òòlù àti ahọ́n ti ọdún 2017. 

Ní ọdún 2018, ó jẹ́ olùgbá bọ́ọ̀lù alápapọ̀ fún ẹ̀bùn orín orín orín ti agbaye Brunel ti ọdún 2018. Ní ọdún kan náà, Ọ́fíìsì Gómìnà ìlú London yàn láti kọ àti ka ewì kan níbi ìṣípayá ère Millicent Fawcett ní gbọ̀ngàn Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin .  Ní ọdún kan lẹ́yìn náà, ní oṣù kẹrin ọdún 2019, wọ́n kéde rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó gba ẹ̀bùn fún àwọn ọ̀dọ́mọkùnrin ní ọdún 2019 fún ìlú London. Ní ọdún 2019, Itẹ awọn Archs Mẹsan tẹ àkójọ ewì àkọ́kọ́ Lola n*i wiwa iwọntunwọnsi* jáde, tí Pascale Petit pè ní "orin ológo sí wíwà láàyè àti ìpalára". 

Àkójọpọ̀ kejì Theresa, Ayẹyẹ fún awọn Aláìlórúkọ, tí iwe Penguin tẹ̀ jáde ní ọdún 2024, ṣàlàyé ìbátan láàárín àwọn orúkọ, orúkọ, àti ìdánimọ̀. Àkójọpọ̀ náà gba ẹ̀bùn Derek Walcott fún Ewì ti ọdún 2025, ó sì gba ìyìn láti ọ̀dọ̀ àwọn alárìíwísí. Òǹkọ̀wé olókìkí náà, Ishmael Reed, ti pe ìwé náà ní “ohun tí ó ní ìhùmọ̀ tí kò láàánú, tí ó sì máa ń yanilẹ́nu nígbà gbogbo.” Òǹkọ̀wé olókìkí náà , Nikki Giovanni, fi kún un pé: “Inú mi dùn gan-an láti rí oòrùn tuntun tí ń yọ ní ojú ọ̀run ewì!” 

## Ìwé ìtàn

### Àwọn àkójọ ewì

* *Ayẹyẹ fún Àwọn Aláìlórúkọ*, Penguin Books, 2024; 
* *Nínú Ìwárí Ìwọ̀n*, Ilé Ìtẹ̀wé Nine Arches, 2019; 

## Àwọn ìtọ́kasí



Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1994
Toyin Sanni

**Oluwatoyin Sanni** tàbí **Toyin Sanni** jẹ́ olùtọ́jú owó ìdókòwò ní Nàìjíríà, agbẹjọ́rò, akọ̀wé onígbowó, olùtajà ìdókòwò, àti òǹkọ̀wé.  Ní oṣù kẹfà ọdún 2018, ó fi iṣẹ́ sílẹ̀ ní United Capital.  níbi tí ó ti jẹ́ olórí àgbà fún ohun tó lé ní ọdún mẹ́rin, àti ní oṣù keje ọdún 2018, ó di olórí àgbà fún Olu-ilu Afirika ti n jade 

## Ìgbésí ayé àti ẹ̀kọ́ ní ìbẹ̀rẹ̀
Wọ́n bí Sanni ní ọdún 1965  sinu idile awọn ọmọ meje. Baba rẹ jẹ akupọọnu ati iya rẹ ni iṣowo.  Ó ní ìgbàgbọ́ Kristẹni tó lágbára. Ó lọ sí ilé ìwé Queen's School, ní ìlú Ìbàdàn, lẹ́yìn náà ó gba oyè òfin ní Yunifásítì Ife nígbà tí ó wà ní ọmọ ọdún méjìdínlógún (ní ọdún 1984  ) Lẹ́yìn náà ó gba oyè BL láti ilé-ẹ̀kọ́ òfin Nàìjíríà, ní Èkó. Lẹ́yìn náà, ó lọ sí Yunifásítì ti Èkó níbi tí ó ti gba oyè master rẹ̀.  Sanni lọ síẸ̀kọ́ Àgbà Ilé-ẹ̀kọ́ Ìṣòwò Harvard, Ilé-ẹ̀kọ́ Ìṣòwò Lagos, Ètò Àgbà Ilé-ẹ̀kọ́ Ìṣòwò Pan-Atlantic àti Ètò Àgbà Ilé-ẹ̀kọ́ Ìṣòwò IESE. 

## Àwọn ẹ̀bùn
Ọdún 2017 jẹ́ ọdún rere fún Toyin. Àkọ́kọ́, ó gba ẹ̀bùn g*bogbo àwọn obìnrin oníṣòwò ilẹ̀ Áfíríkà ti ọdún, Ìwọ̀-Oòrùn Áfíríkà*, lẹ́yìn náà ó gba ẹ̀bùn*Gbogbo àwọn obìnrin oníṣòwò ilẹ̀ Áfíríkà ti ọdún, Áfíríkà* ní ọdún kan náà. Àmì ẹ̀bùn AABLA ti CNBC Africa ni wọ́n fún Toyin ní ẹ̀bùn náà pẹ̀lú Forbes *Áfíríkà* . Toyin gba ẹ̀bùn awọn ebùn agbà ti Ọdún ti Pearl, èyí sì sọ ọ́ di obìnrin àkọ́kọ́ tó gba ẹ̀bùn náà nínú ìtàn ọdún mẹ́rìnlélógún ti ẹ̀bùn náà.

Àwọn ilé-iṣẹ́ pàtàkì ní Nàìjíríà ni wọ́n fún ní ẹ̀bùn Pearl, ilé-iṣẹ́ Sanni sì gba ẹ̀bùn márùn-ún pẹ̀lú ẹ̀bùn tó ga jùlọ ti "Pálì" - Ilé-iṣẹ́ tó dáa jùlọ. Àwọn ẹ̀bùn mẹ́rin tó kù tí wọ́n gbà ni, Olùdarí agbà ti ọdún, Ìṣàkóso Ilé-iṣẹ́, ebùn eka Pínpín tó gíga jùlọ fún ilé-iṣẹ́ tí kìí ṣe ti banki. 

Bákan náà ní ọdún 2017, ọmọbìnrin rẹ̀ (Oluwatoni Sanni) parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ pẹ̀lú kíláàsì àkọ́kọ́ láti Yunifásítì ti Bristol . 

Àwọn ẹ̀bùn mìíràn tí ó ní ni Ọjọ́ Iṣẹ́-Ọjọ́ Àmì Ẹ̀yẹ Àgbà fún Àwọn Olùdarí Àgbà 25 NSE fún Ìdàgbàsókè Ilẹ̀ Áfíríkà - Ẹ̀yẹ BRAAD, Àwon Ohun eniyan odun 2015, ebùn awọn Obìnrin fun Áfíríkà, Ẹgbẹ́, Ile-ẹkọ giga ti awọn alagbata iṣura, FCS àti àwọn mìíràn. 

## Àwọn ipa
Sanni wà lára ​​àwọn ìgbìmọ̀ EAC Ìmọ̀ràn ni ópin , awọn alakoso Ile-iṣẹ EAC ti o ni opin, Ìṣàkóso Ohun-ìní Áfíríkà Tó Ń dàgbàsókè tio lopin, Trancsorp Plc, awọn ebùn PEARL àti NEPAD Ẹgbẹ́ Iṣòwò Nàìjíríà.  Ó jẹ́ olùdámọ̀ràn fún ilé-iṣẹ́ ìfowópamọ́ kékeré *Mamamoni*  ilé-iṣẹ́ tí Nkem Okocha dá sílẹ̀. Sanni wà ní ọdún 2020 gẹ́gẹ́ bí Olórí Àgbà ti Emerging Africa Capital.  Ó jẹ́ olùdásílẹ̀ ní ọdún 2016 àti alága ti *Women in Finance* ng (WIFng),  àjọ tí kì í ṣe fún èrè tí ó dojúkọ ìgbéjà fún àwọn obìnrin Nàìjíríà nínú ẹ̀ka ìnáwó.

## Ìgbésí ayé ìkọ̀kọ̀
Sanni ṣe ìgbéyàwó nígbà tí ó pé ọmọ ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n, ó sì bí ọmọ mẹ́ta pẹ̀lú ọkọ rẹ̀. 

## Àwọn ìtọ́kasí



## Àwọn ìjápọ̀ òde

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1965
Mohana

**Mohana** jẹ́ ìlú tí o wà ní òkè àti agbègbè ìdàgbàsókè àwùjọ ní agbègbè Gajapati ti ìpínlẹ̀ Odisha ní orílé èdè Íńdíà.  Ìlú náà wà lábẹ́ ìṣàkóso ibùdó àgó ọlọ́pàá Mohana.  

Àwọn ènìyàn ìlú náà jẹ́ 15,197 ní ìkànìyàn tó wáyé ní ọdún 2024 àti 5,759 ní ìkànìyàn ọdún 2011. 

Mohana (agbegbe Odisha Vidhan Sabha) (Sl. No.: 136) jẹ agbegbe Vidhan Sabha rẹ.  Agbègbè yi kó ojúlé Mohana, ojúlé Udayagiri, ojúlé Nuagada ati ojúlé Rayagada sínú.  

## Àwọn ìtọ́kasí
Gbolahan Olusegun Yishawu

**Gbolahan Olusegun Yishawu** jé omo olósèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Naìjèrìà ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin ìpínlẹ̀ Èkó tí ó ti ń ṣojú fún agbègbè ìdìbò Eti-Osa kejì láti ọdún 2011. 

## Àwọn ìtọ́kasí

## Àwọn ìjápọ̀ òde

*  
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1967
OluTimehin Kukoyi

**OluTimehin Kukoyi (ọmọ Adegbeye)** fetisi ⓘ (a bí ní ọjọ́ kẹta oṣù kẹwàá ọdún 1991) jẹ́ òǹkọ̀wé, oníròyìn àti ọlọ́gbọ́n gbogbogbòò ní Nàìjíríà .  Iṣẹ́ rẹ̀ dá lórí àwọn ìbéèrè nípa ìbálòpọ̀, ìbálòpọ̀, ìṣèlú àti ìfẹ́ obìnrin. Ó tún ń kọ ìtàn àròsọ.  

## Iṣẹ́ ọwọ́
Kukoyi máa ń kọ̀wé nípa ìṣèlú, abo àti àwọn ọ̀ràn àwùjọ mìíràn lórí eyí ni Áfíríkà, Áfíríkà ni Orílẹ̀-èdè kan, Bella Naija, àti àwọn ìwé ìròyìn mìírànàti àwọn ìwé mìíràn.  Wọ́n ti tẹ̀ ìwé rẹ̀ jáde ní onírúurú èdè, pàápàá jùlọ èdè Gẹ̀ẹ́sì, Japanese àti Norwegian . Ó jẹ́ ògbóǹkangí fún ìwé ìròyìn *Bistandsaktuelt* ti Norway  àti *Klassekampen* ti tẹ̀ ẹ́ jáde pẹ̀lú.   Iṣẹ́ rẹ̀ ní èdè Norwegian ni wọ́n ti lò gẹ́gẹ́ bí ìpìlẹ̀ fún àwọn ìwé ìkẹ́kọ̀ọ́ fún àwọn ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti Norway. 

Kukoyi jẹ́ olùbánisọ̀rọ̀ ní TEDGlobal ní ọdún 2017,  níbi tí ó ti sọ àsọyé rẹ̀ ‘ *Ta ló wà ní ìlú kan?’*  *.* Nígbẹ̀yìn-gbẹ́yín, olùdarí TED, Chris Anderson, yan ọ̀rọ̀ náà gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn ọ̀rọ̀ mẹ́wàá tó gbajúmọ̀ jùlọ ní ọdún náà.  Ní ọdún 2015, ó kópa nínú ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ìkọ̀wé oníṣẹ̀dá Ìgbẹ́kẹ̀lé Farafina ní ìlú Èkó .  Ó jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ ní ìdánilẹ́kọ̀ọ́ FEMRITE  ní Uganda (2014) àti BRITDOC Ilé-iṣẹ́ awọn olùpèsè Ìpapọ̀ Queer(2017). 

OluTimehin Kukoyi jẹ́ olókìkí láàrín àwọn olùfẹ́ obìnrin ní Nàìjíríà àti Áfíríkà ní ìran rẹ̀.  Nípasẹ̀ ojú-òpó wẹ́ẹ̀bù rẹ̀, bulọọgi ,  Twitter,  ìròyìn, sísọ̀rọ̀ ní gbangba àti ìgbòkègbodò lórí ayélujára, ó ti gba ọ̀pọ̀ àwọn olùkàwé láàrín àwọn olùfẹ́ obìnrin àti àwọn ajìjàgbara. A mọ̀ ọ́n fún bí ó ṣe ń da àwọn ìrírí rẹ̀ pọ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó jẹ́ aláìgbọ́n àti ìyá nínú àwùjọ Nàìjíríà pẹ̀lú èrò ìbálòpọ̀ àti àwọn ìjàkadì àwùjọ. Yàtọ̀ sí ìpele TED, ó tún ti sọ̀rọ̀ ní àwọn ìpàdé àgbáyé bíi ìfọ̀rọ̀wérọ̀ AWID, ìpele àkọ́kọ́ apérò Ìlú ogun, pápá Ìlú Oslo , Ìpàdé awọn Obìnrin àti ayẹyẹ sunmọ ati ki o le gbe laaye, àti ní onírúurú yunifásítì.

Wọ́n fún un ní ẹ̀bùn Gerald Kraak ti ọdún 2019 fún iṣẹ́ rẹ̀ tí kò ní ìtàn àròsọ “Iyá àti Ọkùnrin”. 

Ó jẹ́ òǹkọ̀wé òṣìṣẹ́ ní oníròyìn náà, ó ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ‘Olùròyìn mìíràn’ títí di ìgbà tí wọ́n fi ti ìtẹ̀jáde oní-nọ́ńbà náà pa ní oṣù kìíní ọdún 2021. 

OluTimehin ni olùdásílẹ̀ onígun mẹ́rin, ilé iṣẹ́ ìbánisọ̀rọ̀ oníṣẹ̀dá tí ó wà ní ìlú Èkó, Nàìjíríà.  

## Àwọn ìtọ́kasí



## Àwọn ìjápọ̀ òde

* www.olukukoyi.com . Oju opo wẹẹbu osise
* Oju opo wẹẹbu osise 
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1991
Kiru Taye

**Kiru Taye** jẹ́ òǹkọ̀wé ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ó sì jẹ́ òǹkọ̀wé nípa àwọn ìwé ìtàn ìfẹ́ .

## Iṣẹ́ ọwọ́
Taye bẹ̀rẹ̀ sí í kọ àwọn ìwé ìtàn ìfẹ́ lẹ́yìn tí kò lè rí àwọn ìwé ìtàn ìfẹ́ tó wà ní àdúgbò rẹ̀.  Ní ọdún 2015, Taye kọ ìtàn kúkúrú kan, "Lunch with Ifemelu", èyí tí ó sọ pé ó jẹ́ ìtàn Americanah láti ọwọ́ Chimamanda Ngozi Adichie. Ìtàn náà dá lórí Obinze, ọkùnrin kan tí ó ti ṣe ìgbéyàwó tí ó sì ní èrò láti ní ìbálòpọ̀ pẹ̀lú arúgbó kan, Ifemelu. 

Ní ọdún 2017, wọ́n kọ orúkọ rẹ̀ sí àwọn òǹkọ̀wé kẹta tí wọ́n tà jùlọ ní Nàìjíríà láti ọwọ́ OkadaBooks.   Síbẹ̀síbẹ̀, nínú ìwé ìròyìn kan lórí Brittle Paper ní ọdún 2017, ó ṣàlàyé bí ó ṣe jẹ́ iṣẹ́ líle koko fún un láti mú kí àwọn ènìyàn tó ń kà á pọ̀ sí i. Ní oṣù kẹfà ọdún 2018, àwọn ìwé rẹ̀ jẹ́ kókó ìjíròrò lórí ìbílẹ̀ àti ìtẹ́wọ́gbà ìbálòpọ̀ tó dùn mọ́ni láàrín àwọn ará Áfíríkà, àti ipa tí òǹkọ̀wé ìwé ìtàn ní nínú ṣíṣe àkọsílẹ̀ rẹ̀. Àwọn àkójọpọ̀ láti inú ìwé Taye, Ìṣúra Rẹ̀ ni a ṣe ìwádìí rẹ̀ nínú ìwé náà.

### Àwọn ìwé

* *Ìpèníjà Ìbáṣepọ̀* (2012)
* *Àṣírí Pípa Mọ́* (2014)
* *Ṣíṣe Àbùkù* (2014)
* *Ẹlẹ́gbẹ́ Gígun* (2015)
* *Ìjápọ̀ sí Àyànmọ́* (2016)
* *Ìdènà sí Ìràpadà* (2016)
* *Ìfẹ́ sí Ìfẹ́* (2016)
* *Ìfẹ́ sí Olórí* (2018)

## Àwọn ẹ̀bùn
Ní ọdún 2017, ó gba ẹ̀bùn UFERE gẹ́gẹ́ bí òǹkọ̀wé ọdún 2017. 

## Àwọn ìtọ́kasí



## Àwọn ìjápọ̀ òde

* Oju opo wẹẹbu osise 
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Oyinkan Braithwaite

**Oyinkan Braithwaite** (tí a bí ní ọdún 1988) jẹ́ òǹkọ̀wé àti òǹkọ̀wé ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà-Gẹ̀ẹ́sì.   A bí i ní ìlú Èkó, ó sì lo ìgbà èwe rẹ̀ ní Nàìjíríà àti apapọ ijọba gẹẹsi. Braithwaite ló gbajúmọ̀ jùlọ fún ìwé rẹ̀ àkọ́kọ́ ní ọdún 2018, Arabinrin mi, apaniyan Serial. 

## Ìgbésí ayé
A bí Braithwaite ní ìlú Èkó, Nàìjíríà, ní ọdún 1988. Ó lo ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà èwe rẹ̀ ní UK lẹ́yìn tí ìdílé rẹ̀ kó lọ sí Southgate, London..  Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ní ìlú London, lẹ́yìn náà ó padà sí ìlú Èkó nígbà tí wọ́n bí àbúrò rẹ̀ ní ọdún 2001. Ó kẹ́kọ̀ọ́ nípa òfin àti ìkọ̀wé àtinúdá ní Yunifásítì ti Surrey àti Yunifasiti Kingston, kí ó tó padà sí ìlú Èkó ní ọdún 2012.  

Ó ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùrànlọ́wọ́ olóòtú nínú ilé ìtẹ̀wé Kachifo Limited  àti gẹ́gẹ́ bí olùdarí iṣẹ́-ṣíṣe ní Ajapa World, ilé-iṣẹ́ ẹ̀kọ́ àti eré ìnàjú kan. 

## Iṣẹ́ ọwọ́
Ìwé àkọ́kọ́ Braithwaite, *Arabinrin mi, apaniyan Serial*, ni Àwọn Ìwé Ọjọ́ Méjì tẹ̀ jáde ní ọdún 2018, èyí tí gbogbo ènìyàn gbàgbọ́.  Àwọn ìtàn kúkúrú rẹ̀ ti fara hàn nínú ìwé Hush ,  WePresent àti Amazon Original Stories. 

Braithwaite tún jẹ́ olùyàwòrán,  ó sì ṣe àfihàn ìwé àtẹ̀jáde ìwé rẹ̀ ní Nàìjíríà, èyí tí awọn olùtẹ̀wé Ìrísí awòrán tẹ̀ jáde. 

Ìwé ìtàn rẹ̀ ti ọdún 2025, Cursed Daughters, ní “ìpìlẹ̀ tó yàtọ̀ pátápátá sí eré ìtàgé *Arabinrin mi, apaniyan Serial* èyí tí Braithwaite gbà pé ó fẹ́ láti “jìnnà sí” bí ó ti lè ṣe tó, gẹ́gẹ́ bí ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò kan pẹ̀lú Elle ti sọ. 

## Àwọn ẹ̀bùn àti yíyàn

* 2014: Wọ́n yan ọ̀kan lára àwọn olórin mẹ́wàá tó gbajúmọ̀ jùlọ nínú Eko Poetry Slam
* 2016: Wọ́n yàn án fún ẹ̀bùn Ìtàn Kékeré ti Commonwealth
* Ọdún 2019: Olùborí Ẹ̀bùn *LA Times* fún Àmì Ẹ̀yẹ Crime Thriller Tó Dáa Jùlọ ní Ọdún 2019
* 2019: Àwọn tí a yàn fún ẹ̀bùn obìnrin fún ìtàn àròsọ ní ọdún 2019
* 2019: Àwọn tó ti wà nínú ìdíje Booker fún ọdún 2019 
* 2019: Àwọn tó kù fún àmì ẹ̀yẹ Amazon Publishing Readers' Awards 2019 
* 2020: Olùborí Ìwé Ọdaràn àti Ìwé Ìtànṣán ti Ọdún 2020 nínú Àwọn Ẹ̀bùn Ìwé ti Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì  
* 2020: Àwọn tí a yàn fún ẹ̀bùn ìwé ìtàn ìwà ọ̀daràn ti ọdún 2020 ti Theakston 

## Ìwé ìtàn

### Àwọn ìwé ìtàn

* *Arabinrin mi, apaniyan Serial* (2018,  )  
* *Ọmọ náà ni tèmi* (2021,  )  
* *Àwọn Ọmọbìnrin Ègún* (2025,  )    

### Àkójọ àwọn ìtàn kúkúrú

* *Awakọ* (2010)
* *Ìṣúra* (2020)

### Àwọn ìwádìí pàtàkì àti àtúnyẹ̀wò iṣẹ́ Braithwaite

* 

## Àwọn ìtọ́kasí


Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1988
Patience Torlowei

**Patience Torlowei** (tí a bí ní ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù keje ọdún 1964) jẹ́ apẹ̀rẹ aṣọ ní Nàìjíríà. Òun ni olùdá "Esther Dress", aṣọ ìbora àkọ́kọ́ tí ó dara pọ̀ mọ́ àkójọpọ̀ aṣọ tí ó wà fún Ilé Ìkóhun-Ìṣẹ̀dá ti Orílẹ̀-èdè ti awọn onà Áfíríkà, Ilé-ẹ̀kọ́ ti Smithsonian .

## Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀
Wọ́n bí Torlowei ní Enugu, ọmọ ẹgbẹ́ àwọn òbí rẹ̀ ní Ijaw, ó sì jáde ilé-ẹ̀kọ́ ìmọ̀ ẹ̀rọ aṣọ ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga Yaba . Ó kó lọ sí Belgium ní ọdún 1989. Gẹ́gẹ́ bí olùṣe ẹ̀rọ aṣọ, ó ti ṣiṣẹ́ láti ṣẹ̀dá aṣọ ìgbéyàwó àti aṣọ ìbora àti aṣọ tí a ti ṣetán láti wọ̀.  Ó dá ilé-ẹ̀kọ́ aṣọ àkọ́kọ́ rẹ̀ sílẹ̀, Patience Torlowei BVBA, ní ọdún 2006. 

## Iṣẹ́ ọwọ́
Aṣọ tí Torlowei, Esther, ṣe, ni Ilé Àkójọ Àwọn Ọnà Ilẹ̀ Adúláwọ̀ ti Orílẹ̀-èdè (NMAA) ní Washington, D.C. ní lọ́wọ́lọ́wọ́; ó jẹ́ aṣọ àkọ́kọ́ tí ó wọ inú àkójọ àwọn ohun èlò ìṣẹ̀ǹbáyé. Ó ń ṣàfihàn àwọn àwòrán ìyọkúrò epo àti dáyámọ́ńdì àti ogun, a sì fi onírúurú ohun èlò ṣe é, títí kan aṣọ wúrà.   Wọ́n ti ṣe àfihàn àwòrán yìí tẹ́lẹ̀ nínú ìfihàn aṣọ ní ilé ìkóhun-ìṣẹ̀ǹbáyé ní ọdún 2014. Wọ́n fi Torlowei sí ìfihàn ọdún 2019 "Mo Jẹ́… Àwọn Obìnrin oníṣẹ́-ọnà ti Áfíríkà lóde oní" ní NMAA.. 

## Wo tun

* Àṣà ní Nàìjíríà
* Aṣọ ìbora
* Àkójọ àwọn obìnrin olórin ọ̀rúndún 20

## Àwọn ìtọ́kasí



## Àwọn ìjápọ̀ òde

* ''Aṣọ náà wá láti inú ìrora: Patience Torlowei ṣẹ̀dá àṣà láti inú àwọn ibi gíga àti ìsàlẹ̀ ti Africa òde òní'' Washington Post, August 22, 2019 (pẹ̀lú àwọn fọ́tò "Aṣọ Esther")
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1964
Lola Odusoga

thumb|Odusoga ní ọdún 2009
**Iyabode Ololade Remilekun** " **Lola** " **Odusoga** (tí a ti bí tẹ́lẹ̀ **Wallinkoski** ; a bí i ní ọjọ́ ọgbọ̀n oṣù kẹfà ọdún 1977 ní Turku ) jẹ́ agbábọ́ọ̀lù àwòṣe àti ẹwà ọmọ orílẹ̀-èdè Finland tí ó gba àmì ẹ̀yẹ Miss Finland ní ọdún 1996. In 1997, she won the crown of Miss Scandinavia.   Ní ọdún 1997, ó gba adé Miss Scandinavia .  Ní ọjọ́ kẹtàdínlógún Okudu kẹfà ọdún 1996 níbi ìdíje Miss Universe ní Las Vegas, ó gba ipò kejì nínú ìdíje náà.  Ìyá rẹ̀ jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Finland, bàbá rẹ̀ sì jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Yorùbá láti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

Ó tún jẹ́ òṣèrébìnrin, tí a mọ̀ fún Vares: Tango of Darkness (2012), Hilander-TV (2010) àti 3 Asia: Petri Nygård (2013). 

Ní ọdún 2000, Lola Odusoga, fa ìjíròrò gbogbogbòò lórí àwọn ohun èlò ìtọ́jú ọmú rẹ̀ tí a fi silicon ṣe. 

Odusoga fẹ́ Jarkko Wallinkoski ní ọjọ́ kejìlá oṣù kẹjọ ọdún 2005. Wọ́n ní ọmọ méjì papọ̀: ọmọbìnrin kan (tí a bí ní ọdún 2004)  àti ọmọkùnrin kan (tí a bí ní ọdún 2006). Lẹ́yìn tí tọkọtaya náà kọ ara wọn sílẹ̀ ní ọdún 2015, ó yí orúkọ ìdílé rẹ̀ padà sí orúkọ ọmọbìnrin rẹ̀ tí ó jẹ́ apá kan. 

## Àwọn ìtọ́kasí



## Àwọn ìjápọ̀ òde

* (in Finnish) Short bio

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1977
Gèlè (ọ̀já orí)

**Gèlè** jẹ́ ọ̀já orí tàbí ìbòrí ìbílẹ̀ tí ó jẹ́ mọ́ àṣà àwọn Yorùbá ní Nàìjíríà, Benin, àti Togo. Gèlè máa ń wá pẹ̀lú oríṣiríṣi ìrísí àti ọnà tó jẹ́ pàtó. Wọ́n máa ń wé e pẹ̀lú àwọn aṣọ àwọn obìnrin Yorùbá mìíràn, bíi Ìró àti Bùbá, Kọ̀mọ́lẹ̀, àti Aṣọ-ẹbí.

Ó jẹ́ aṣọ tí a máa ń di tàbí wé mọ́ orí àwọn obìnrin Yorùbá, tí wọ́n sì ń lò fún oge ṣíṣe àti níbi àwọn ayẹyẹ pàtàkì. Àwọn ẹ̀yà mìíràn ní Nàìjíríà àti nínú Áfíríkà ti gba àṣà yìí lò nípasẹ̀ ìgbàlódé àti ìfarakóra. Gèlè tún wà ní oní-wíwọ̀-lẹ́ẹ̀kan (ready-to-wear) tí wọ́n ń pè ní Auto-Gele, èyí tí Funmi Olurinola ṣe àdáṣe rẹ̀, tí a lè rà kí a má bàa máa wé gèlè ní gbogbo ìgbà tí a bá fẹ́ lò ó. Wọ́n máa ń dé Auto-Gele bíi fìlà, ṣùgbọ́n ó máa ń rí gẹ́gẹ́ bíi gèlè àtọwọ́wé lásán.

Gèlè ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọnà àti ìrísí: àwọn kan gùn tí wọ́n sì fẹ̀, àwọn kan wà ní pẹ́pẹ́, àwọn kan tẹ́rẹ́ bíi abẹ̀bẹ̀, nígbà tí àwọn mìíràn kọ́jọ pọ̀. Oríṣiríṣi aṣọ ni wọ́n fi ń hun gèlè, lára wọn ni Aṣọ-òkè, Àdìrẹ, Aṣọ-olónà, Damask, Brocade, Sego, Seghosen, àti Jáwú. Àwọn irúfẹ́ ìbòrí tàbí aṣọ orí mìíràn nínú àṣà Yorùbá tí kì í ṣe gèlè ni Ìbòrí (head scarf) àti Ìbòrùn (shawl); gbogbo àwọn wọ̀nyí yàtọ̀ gedegbe sí gèlè fúnra rẹ̀.

## Àwòrán

File:IMG-20230221-WA0011.jpg|Obìnrin Yorùbá pẹ̀lú Gèlè
File:IMG-20230221-WA0009.jpg|Obìnrin Yorùbá nínú ọnà Gèlè
File:IMG-20230221-WA0012.jpg|Obìnrin Yorùbá pẹ̀lú Gèlè
File:The youruba gele "head scarf".jpg|Gèlè
File:Nigerian woman in a buba blouse and the gele headtie2.jpg|Gèlè
File:Omo Yoruba.jpg|Gèlè


## Àwọn ìtọ́kasí
Tamunominini Makinde

**Tamunominini Olufunke Makinde** (ti ọjọ́ìbí rẹ̀ jẹ́ 9 Oṣù Kẹfà, 1972) jẹ́ onise-ẹrọ Petrochemical àti olóṣèlú. Ó ti jẹ́ Ìyá Àkọ́kọ́ ní Ìpínlẹ̀ Oyo láti oṣù karùn-ún ọdún 2019 gẹ́gẹ́ bí ìyàwó gómìnà rẹ̀ lọ́wọ́lọ́wọ́, Seyi Makinde.

## Ìtàn ìgbésí ayé rẹ̀
A bí Tamuno Olufunke Ominini ni Buguma ní Asari Toru , Ìpínlẹ̀ Rivers, Nàìjíríà láti ìdílé Kalabari.   Bàbá rẹ̀ jẹ́ onímọ̀ ẹ̀rọ.

Ó párí ilé-ẹ̀kọ́ gíga ní Rivers State University of Science and Technology, níbi tí ó ti gba oyè Bachelor of Engineering nínú Chemical Engineering. Ó sí tẹ̀síwájú láti kẹ́kọ̀ọ́ ní St. Thomas University ní Houston, níbi tí ó ti gba oyè B.Sc nínú Ìnáwó àti oyè M.Sc nínú Business Administration ní ọdún 2017.
 
Ó jẹ́ onímọ̀ ẹ̀rọ àti oníṣòwò, ó sì ti ṣe àkóso ẹgbẹ́ àwọn ilé-iṣẹ́ Makon Group of Companies rí, tí ọkọ rẹ̀ ní.
 
Tamunominini Makinde jẹ́ olùgbéjà ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin, gẹ́gẹ́ bí Ìyáàfin Ààrẹ ti sọ̀rọ̀ lórí ọ̀rọ̀ ìtajà àwọn obìnrin àti ìwà ipá tí ó dá lórí ìbálòpọ̀.  Ó ti ṣètò àwọn ètò ìrànlọ́wọ́ káàkiri Ìpínlẹ̀ Oyo láti ṣètìlẹ́yìn fún àwọn aláìlera, tí wọ́n ń fojúsùn sí àwọn obìnrin àti àwọn ọmọdé. Ó tún ti ṣe àríwísí ìgékúrú obìnrin (FGM).

Tamunominini ń fẹ́ Seyi Makinde, ẹni tí ó kọ́kọ́ pàdé nígbà tí ó wà ní ọmọ ọdún mọ́kàndínlógún. Wọ́n ní ọmọ mẹ́ta pápọ̀.

Lọ́wọ́lọ́wọ́, ó jẹ́ igbákejì alága fún Ìgbìmọ̀ Àwọn Gómìnà Nàìjíríà (NGSF) àti olùdásílẹ̀ Omituntun For Life Foundation, ọkọ kan tí ó ń ran àwọn ènìyàn tí wọ́n ní àléébù lọ́wọ́.

## Àwọn ìtọ́kasí
Olufolake Abdulrazaq

**Olufolake Molawa Davies Abdulrazaq** (tí a bí ní ọjọ́ kejì oṣù kẹjọ ọdún 1967), jẹ́ aṣojú ìjọba Nàìjíríà, òṣìṣẹ́ ìjọba, àti olùrànlọ́wọ́. Olufolake ní Arábìnrin Àkọkọ́ tí Ipinle Kwara láti ọdún 2019, ọ sí ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́bí Olùdarí ti Economic and Legal Department at Nigeria's Ministry of Foreign Affairs títí dị ọdún 2021. 

Ìmọ̀ tí ó ti rí gbà fún iṣẹ́ rẹ̀ ni pé ìwé *[[:en:The_Sun_(United_Kingdom)|ìròyìn The Sun]]* Nigeria pè é ní Obìnrin Àkọ́kọ́ ti Ọdún ní ọdún 2023.

## Ìgbésí ayé àti ẹ̀kọ́ ní ìbẹ̀rẹ̀
A bí Olufolake ní ọjọ́ kejì oṣù kẹjọ ọdún 1967 ní ìlú Èkó, Nàìjíríà. Nígbà Ogun Abẹ́lé Nàìjíríà, wọ́n gbé baba rẹ̀ Hezekiah Olufela Davies ló sí Amẹ́ríkà gẹ́gẹ́ bí olùfọ̀rọ̀wérọ̀ fún ilé iṣẹ́ aṣojú Nàìjíríà, níbi tí ó ti lo apá kan ìgbà èwe rẹ̀. Lẹ́yìn náà, ó padà sí ìlú Èkó láti parí ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ àti girama rẹ̀.

Olufolake gba oyè nínú ìtàn ní Yunifásítì ti Èkó ní ọdún 1988, ó sì parí ètò National Youth Service Corps ní Kaduna. Ní ọdún 1990, ó gba ìwé ẹ̀rí gíga nínú Mass Communication, lẹ́yìn náà ó gba ìwé ẹ̀kọ́ master nínú òfin àgbáyé àti diplomacy tí ó parí ní ọdún 1991, àwọn méjèèjì láti Yunifásítì ti Èkó.

## Iṣẹ́ ìjọba rẹ̀
Olufolake bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìjọba rẹ̀ ní ọdún 1993 pẹ̀lú Ilé Iṣẹ́ Foreign Affairs Ministry ti Nàìjíríà. Láti ọdún 1998 sí 2004, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí Olùdámọ̀ràn fún àwọn ọ̀ràn ìṣèlú, ìdókòwò, ìṣàkóso, àti ìṣòwò ní Ilé Iṣẹ́ Gíga ti Nàìjíríà (High Commission) ní London.

Láàárín ọdún 2004 sí 2007, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Olórí Ilé Iṣẹ́ Àgbà àti Olórí Ìṣòwò àti Ìdókòwò ní Ilé Iṣẹ́ Àgbà ti Nàìjíríà ní Pretoria, South Africa.

Láti ọdún 2013 sí 2014, Olufolake ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Olùrànlọ́wọ́ Olùdarí ní Ọ́fíìsì Mínísítà Àgbà. 

Láàárín oṣù kọkànlá ọdún 2017 sí oṣù kẹsàn-án ọdún 2018, Olufolake ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Olùdarí Àgbà ní orílé-iṣẹ́ Ilé-iṣẹ́ Àjọ Àgbáyé ní Abuja . Láti oṣù kẹta ọdún 2019, ó ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Olùdarí Ẹ̀ka Ìṣòwò àti Òfin títí di oṣù kẹwàá ọdún 2021.

## Ipa gẹ́gẹ́ bí Ìyáàfin Ààrẹ
Olufolake dá Ajike People Support Centre sílẹ̀, ọkọ tí kìí ṣé ti èrè tí ó dojúkọ agbára fún àwọn obìnrin, àwọn ọ̀dọ́, àti àwọn ẹgbẹ́ aláìlera tí a dá sílẹ̀ ní ọdún 2019.

Ní ọdún 2020, Olufolake ṣe ìrànlọ́wọ́ fún àwọn agbègbè tí wọ́n ní ìṣòro COVID-19 ní gbogbo ìpínlẹ̀ Kwara. Ó tún fi ₦100,000 fún Ẹgbẹ́ Bọ́ọ̀lù Àwọn Kwara Ladies, ó sì pín àwọn ìbòjú ojú tí wọ́n ṣe ní agbègbè láti ọ̀dọ̀ Ẹgbẹ́ Àwọn Obìnrin Tí Wọ́n Ń Ta Iṣẹ́ ní ìpínlẹ̀ náà.

Ní ọdún 2023, wọ́n yan Olufolake gẹ́gẹ́ bí Aṣojú Malaria ní Ìpínlẹ̀ Kwara lẹ́yìn tí ó ṣe olórí àwọn ìsapá ìgbìmọ̀ràn tí ó mú kí ìdààmú malaria dínkù láàárín àwọn ọmọdé tí kò tíì pé ọmọ ọdún márùn-ún. Ní ọdún 2025, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí Alága Ìgbìmọ̀ Àwọn Olùdámọ̀ràn fún Àpérò Àgbáyé àti Àwọn Ẹ̀bùn Àgbáyé - Global Sustainability Summit and Awards (GSSA).

## Àwọn ìtọ́kasí
Chioma Uzodimma

**Chioma Ikeaka-Uzodimma** jẹ́ agbẹjọ́rò ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Ìyáàfin Àkọ́kọ́ ti Ìpínlẹ̀ Imo gẹ́gẹ́ bí ìyàwó gómìnà tó wà nípò lọ́wọ́lọ́wọ́ ní Ìpínlẹ̀ Imo, Hope Uzodimma. 

## Ìtàn ìgbésí ayé rẹ̀
A bí Chioma Deborah Ikeaka ní Aba, lẹ́hìnnà ápákàn tí Ìpínlẹ̀ Imo ní Oṣù kejìlá ọjọ́ 15, ọdún 1990.

Ó gbé ní Aba fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà ayé rẹ̀ níbi tí ó ti lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga Dority International. Lẹ́yìn náà, ó tèsíwájú sí Imo State University, Owerri níbi tí ó ti parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ pẹ̀lú ìwé ẹ̀rí Bachelor of Laws (LLB) ní ọdún 2011.

Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí agbẹjọ́rò, ó sì ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí alábàáṣiṣẹpọ̀ kékeré fún àwọn ilé iṣẹ́ òfin Emeka Etiaba, Rickey Tarfa àti Chris Uche.

Ó fẹ́ ọkọ rẹ̀ ní ọdún 2015, wọ́n sì bí ọmọ mẹ́rin.

Nígbà tí ọkọ rẹ̀ fi ipò gómìnà sílẹ̀, òun ni ìyáàfin Àkọ́kọ́ tó kéré jùlọ ní Nàìjíríà.

Gẹ́gẹ́ bí Ìyáàfin Ààrẹ, ó jẹ́ olùrànlọ́wọ́ tí ó ti fi ẹ̀bùn fún àwọn àjọ tí ń ṣe ìtọ́jú àwọn opó, àwọn ọmọdé àti àwọn aláìlera ara, ó sì ti ṣèbẹ̀wò sí àwọn ilé àwọn ọmọ aláìníbaba ní Ìpínlẹ̀ Imo, ó tún jẹ́ olùgbèjà ìlera ọmọdé. 

Òun ni olùdásílẹ̀ GoodHope Flourish Foundation, àjọ kan tí a dá sílẹ̀ láti gbógun ti ìwà ipá obìnrin àti láti gbé ẹ̀tọ́ obìnrin lárugẹ.

## Àwọn ìtọ́kasí
Élisabeth Vigée Le Brun

**Élisabeth Louise Vigée Le Brun** ( ; née Vigée ; 16 April 1755 – 30 March 1842), tí a tún mọ̀ sí Louise Élisabeth Vigée Le Brun tàbí Madame Le Brun lásán, jẹ́ ayàwòrán ọmọ orílè-èdè Faransé tí ó jẹ́ ògbóǹtarìgì nínú iṣẹ́ yíyàwòrán, ní ìparí ọ̀rúndún 18th àti ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún 19th.

Ìsòwò yàwòrán rẹ ní wọ́n ṣe  àpèjúwe rẹ gẹ́gẹ́bíi tí Rococo pẹ̀lú die nínú iṣẹ́ ọwọ́ Neoclassical. Àwọn ohùn tíó mọn sábà  yà àti àwọn oda tíó mọ sábà ló ní a lè kà sí bí iṣẹ́ ọwọ́ Rococo, ṣùgbọ́n Ìṣọwò ṣiṣẹ́ rẹ lọ́jọ́ tí Neoclassical. Vigée Le Brun ṣẹ̀dá orúkọ fún ará rẹ ní ìlú ìṣẹ̀ǹbáyé tí a mọ́ sì Regime pẹ̀lú ṣiṣẹ́ iṣẹ́ gẹ́gẹ́bíi olú yàwòrán àti kún àwòrán fún Marie Antoinette. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ará ìlú Europe tiwọn ṣiṣẹ́ ayàwòrán, eré ìtàgé, àti òǹkọ̀wé ní wọ́n jẹ́ alábára rẹ, tí wọ́n sì yàn sípò gẹ́gẹ́bíi òní ìmọ̀ nípa iṣẹ́ ayàwòrán ní  ìlú  mẹ́wàá òtọtọ́. lára àwọn ayàwòrán tíó gbajúmò nígbà náà ní Joshua Reynolds, tí o sì rí gẹ́gẹ́bíi ayàwòrán poto tí o dárajùlọ ní isẹmi àyè rẹ tíó sì fi wé ọkàn lára àwọn gbajúmò ayàwòrán tí a mọ̀ sí old Dutch masters

Vigée Le Brun ṣẹ̀dá àwọn àwòrán 660 àti àwọn àwòrán alale mọ̀ ògiri 200. Yàtọ̀ sí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àwòrán tí o ya fún àwọn alakojopo àwọn alàdáni, àwọn àwòrán rẹ̀ wà ní àwọn ilé ifi àwòrán pamọ́ bíi Louvre ní ìlú Paris, Hermitage Museum ní Saint Petersburg, National Gallery ní London, Metropolitan Museum of Art ní New York, àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àkójọpọ̀ mìíràn ní Europe àti United States., Àṣà ara rẹ̀ ni a fi hàn pé ó ní ìmọ̀lára gíga sí ohùn, ríran àti òórùn. 
Láàárín ọdún 1835 sí 1837, nígbà tí Vigée Le Brun wà ní ọgọ́rin ọdún, pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ àwọn ọmọ ìyá rẹ̀ Caroline Rivière àti Eugénie Tripier Le Franc [ fr ], ó tẹ àwọn ìwé ìrántí (memoirs) rẹ̀ jáde ní ìgbà mẹ́ta òtọtọ́, díẹ̀ nínú wọn sì wà ní ẹ̀dá ìwé epistolary. Wọ́n tún ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwòrán ìkọ̀wé àti ìmọ̀ràn fún àwọn ọ̀dọ́mọdé tí wọ́n ń ya àwòrán.

## Àkànṣe àfihàn iṣẹ́ rẹ̀
Nígbà ayé rẹ̀, Vigée Le Brun's ṣe  àfihàn iṣẹ́  rẹ̀  ní gbangba ni Paris ní Académie de Saint-Luc (1774), Salon de la Correspondance (1779, 1781, 1782, 1783) àti Salon of the Académie in Paris (1783, 1785, 1787, 1789, 1791, 1798, 1802, 1817, 1824).

Ní àkọ́kọ́ retrospective Vigée Le Brun's ṣe àfihàn iṣẹ rẹ ní ọdún 1982 ní Kimbell Art Museum ní ìlú Fort Worth, Texas. Àkọ́kọ́ iṣẹ́ àfihàn gbangba iṣẹ́ ọwọ́ rẹ ní àpéjọ àgbáyé ní Galeries nationales du Grand Palais ní  ìlú Paris (2015–2016). Ó tún ṣe àfihàn iṣẹ́ náà níMetropolitan Museum of Art ní New York City (2016) àti ní National Gallery of Canada in Ottawa (2016).

## Àwọn Ìtọ́kasí
Sylvia

## 

***Sylvia*** jẹ́ eré méèríyìírí amárabùmáṣọ tí wọ́n ṣe àgbéjáde ní ọdún un 2018 ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà Daniel Oriahi ni olùdarí eré náà, Vanessa Kanu ló kọ eré náà , Ekene Som Mekwunye ló ṣàgbéjáde eré náà fún Trino Motion Pictures tí wọ́n ṣe agbátẹrù. 
Wọ́n ṣe àfihàn eré náà ní Nollywood Week ní Paris lọ́jọ́ karùn-ún, oṣù karùn-ún, ọdún un 2018 wọ́n sì ṣàgbéjáde eré náà ní Cinemas ní ọjọ́ kọkànlélógún, oṣù kẹsàn-án, ọdún un 2018.

## Ìsọníṣókí
Richard Okezie pinu láti fi Sylvia sílẹ̀, ọ̀rẹ́ àròjinlẹ̀ àti olólùfẹ́ rẹ̀ láti ilẹ̀ wá, kí ó lè bá Gbemi, obìnrin gidi tó lómi lára rẹ́súrẹ́sú. Ṣùgbọ́n ìṣòro bẹ̀rẹ̀ sí í súyọ nígbà tí Sylvia pinnu láti ba ìgbéayé àlàáfíà Richard jẹ.

## Àwọn Òṣèré Akópa
*Chris Attoh kópa gẹ́gẹ́ bíi Richard Okezie
*Zainab Balogun kópa gẹ́gẹ́ bíi Sylvia 
*Ini Dima-Okojie kópa gẹ́gẹ́ bíi Gbemi
*Udoka Oyeka kópa gẹ́gẹ́ bíi Obaro 
*Ijeoma Grace Agu kópa gẹ́gẹ́ bíi Hawa
*Captain Coker kópa gẹ́gẹ́ bíi Little Richard
*Amina Mustapha kópa gẹ́gẹ́ bíi Little Sylvia
*Precious Shedrack kópa gẹ́gẹ́ bíi Teenage Sylvia
*Dumpet Enebeli kópa gẹ́gẹ́ bíi Teenage Obaro
*Ndifreke Josiah Etim kópa gẹ́gẹ́ bíi Teenage Richard
*Mohammed Abdullahi Saliu kópa gẹ́gẹ́ bíi Ọ̀gbẹ́ni Hassan
*Omotunde Adebowale David (Lolo) kópa gẹ́gẹ́ bíi Abilékọ Iweta
*Lord Frank kópa gẹ́gẹ́ bíi Ọ̀gbẹ́ni Temidayo Davies
*Bolaji Ogunmola kópa gẹ́gẹ́ bíi Nurse Karen
*Elsie Eluwa kópa gẹ́gẹ́ bíi Ìya Richards

## Àwọn Ìtọ́kasí
Nonye Soludo

**Nonye Frances Soludo**  (tí a bí ní ọjọ́ kọkànlélọ́gbọ̀n oṣù Keje ọdún 1970) jẹ́ onímọ̀ nípa kọ̀ǹpútà ní Nàìjíríà, oníṣòwò àti olùfẹ́ àyíká, tí ó jẹ́ Ìyá Àkọ́kọ́ Ìpínlẹ̀ Anambra karùn-ún láti oṣù kẹta ọdún 2022. Àwọn ẹ̀bùn àti ìwé ìròyìn Nigerian Humanitarian Awards àti Magazine pè é ní Ìyá Àkọ́kọ́ fún Ìrànlọ́wọ́ fún Ọdún 2025. 

## Àtilẹ̀ àti ẹ̀kọ́ rẹ̀
Soludo wá láti Isuofia, ìjọba ìbílẹ̀ Aguata ní ìpínlẹ̀ Anambra. A bí i sí ìdílé Olóyè Emmanuel Chukwumma Ezenwanne àti Gloria Uzoamaka Ezenwanne, àwọn tí wọ́n jẹ́ olùkọ́. Ó tún jẹ́ ọmọ ìyáàfin fún Ọ̀jọ̀gbọ́n Dora Akinyuli . Soludo gba oyè bachelor nínú ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì kọ̀mpútà láti Yunifásítì ti Nàìjíríà, Nsukka ní ọdún 1995. Lẹ́yìn náà, ó tẹ̀síwájú láti ṣe oyè Master of Science nínú Accounting àti Finance láti University of Westminister ní ọdún 2006.

## Iṣẹ́ ọwọ́ rẹ̀
Ìrìn àjò ìṣòwò Nonye bẹ̀rẹ̀ ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga Yunifásítì Nsukka níbi tí ó ti dá àwọn ilé-iṣẹ́ IT àkọ́kọ́ àti tó tóbi jùlọ sílẹ̀ "Queens Computers". Ìdásílẹ̀ yìí ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ibi ìwádìí fún àwọn olùkọ́, òṣìṣẹ́ àti àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní yunifásítì nígbà náà.

Nonye dá ilé-iṣẹ́ oúnjẹ Healthy Living Foods Ltd, tí a tún mọ̀ sí Royal Foods sílẹ̀, tí ó wà ní UK. Ó ti jẹ́ olùdarí àgbà ilé-iṣẹ́ ohun ìní gidi kan, Charles Frances Properties, láti ọdún 2016.

Ó dá ogun tí kìí ṣe ti ìjọba sílẹ̀, 'Healthy Living with Nonye Soludo Initiative'. Gẹ́gẹ́ bí ìyáàfin, ó tẹ̀síwájú nínú ètò náà, ó sì gba ẹ̀bùn ẹ̀bùn fún ìsapá rẹ̀ nínú ìdàgbàsókè ìlera gbogbogbòò láti ọwọ́ Nigerian Medical Association.

Ìgbésẹ̀ rẹ̀, Healthy Living with Nonye Soludo, ń gbé ìtọ́jú ìlera ìdènà, oúnjẹ, ìlera àti ìmọ́tótó àyíká lárugẹ, ó sì tún ń gbé "àṣà ìmòye" lárugẹ nípa ìgbésí ayé tó bójú mu, títí kan dídín àwọn ìdọ̀tí kù àti gbígba àwọn ìwà tó dára sí àyíká, èyí tó bá àwọn góńgó àgbáyé mu gẹ́gẹ́ bí UN SDGs.

Bákan náà, ó ń ṣe aṣíwájú àwọn ìpolówó tí ó ń gbé àwọn ohun ọ̀gbìn oníwà-bí-aláìní lárugẹ ju àwọn ohun alààyè tí a ti yípadà nínú ìṣẹ̀dá (GMOs), tí ó ń tẹnu mọ́ ìlera ilẹ̀, ìpamọ́ onírúurú ohun alààyè, àti ààbò oúnjẹ láàárín àwọn ìdènà iṣẹ́ àgbẹ̀ tí ojú ọjọ́ ń fà. Fún èyí, ó fi àpẹẹrẹ tó wúlò hàn nípa níní ọgbà ewébẹ̀ tirẹ̀ ní Light House (ilé ìjọba ní Awka).

## Ìgbésí ayé ara rẹ̀
Ní oṣù kẹjọ ọdún 2025, wọ́n yan Nonye gẹ́gẹ́ bí Obìnrin Àkọ́kọ́ fún Ìtọ́jú Ìlera àti Ìtọ́jú Ọmọdé níbi ayẹyẹ Nigerian Humanitarian Awards and Magazine ti ọdún 2025 tí wọ́n ṣe ní Abuja.

Ní ọdún 2024, wọ́n fún un ní ẹ̀bùn ìyàwó Gómìnà tó ṣe àtìlẹ́yìn jù ní Gúúsù-Ìlà Oòrùn Nàìjíríà láti ọwọ́ Ẹgbẹ́ Àwọn Oníròyìn Nàìjíríà.

Nonye fẹ́ Gómìnà Charles Soludo ní ọdún 1992 nígbà tí ó ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ ní Yunifásítì ti Nàìjíríà, Nsukka. Wọ́n jó ní ọmọ mẹ́fà papọ̀.

## Àwọn ìtọ́kasí
Olayemi Oyebanji

Dókítà **Olayemi Olajumoke Abiodun Oyebanji** jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n, olùkọ àti olóṣèlú Nàìjíríà. Ó jẹ́ Ìyàwó àkọkọ́ ti Ìpínlẹ̀ Èkìtì lọ́wọ́lọ́wọ́ láti ọdún 2023 gẹ́gẹ́bí ìyàwó gómìnà, Biodun Oyebanji.

## Ìtàn ìgbésí ayé rẹ̀
Ó jẹ́ ọmọ Ado-Ewi ní Àgbègbè Ìjọba Adó-Èkìtì ti Ìpínlẹ̀ Èkìtì.

Ó ló si Yunifásítì ìlú Ìbàdàn, níbi ti ọ ti pàdé ọkọ́ rẹ̀ àti parí pẹ̀lú oyè ni Ìṣàkóso Ị̀ṣẹ́-ẹ́kọ́, lẹhìn èyí ọ pàdà si Yunifásítì ìlú Ìbàdàn láti kọ́ bí olùkọ́. Ó tún gbá Ph.D. ni Ìṣàkóso Ẹ́kọ́.

Ó dị̀ Ìyàwó àkọkọ́ nígbàtí ọkọ́ rẹ̀ jẹ́ gómìnà ti Ìpínlẹ̀ Èkìtì.

Ni ọdún 2024, Ọ bẹ̀rẹ iṣẹ́ àkànṣe kan ti a pé ni Widows , Aged, Orphans and the Homeless (WAOH) ni Ìpínlẹ̀ Èkìtì, àti "Àdìre Èkìtì" láti mú iṣẹ́lọ́pọ́ agbègbè ti áṣọ́ Adire pọ̀. Ọ tún jẹ́ àṣìṣé ẹtọ́ obìnrin ti ọ ti sọ́rọ̀ lórí pàtàkì ti ikọlù obìnrin, ọ ṣé àtìlẹ́yìn ìlérà obìnrin fún àwọn ìyá àti aboyún iyàsọ́tọ̀ àti àjẹsára tètè fún àwọn ọmọ ìkókó.

Bi Ìyàwó àkọkọ́, ọ ti ṣé àtìlẹ́yìn ìdàgbàsókè àgbègbè ni Ìpínlẹ̀ Èkìtì nípasẹ̀ àwọn ọrẹ.

Ó jẹ́ olùkọ́ àgbà ni Yunifásítì ìlú Ìbàdàn lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí.

## Àwọn ìtọ́kasí
Melania Trump

**Melania Knauss Trump**  (ti a bi **Melanija Knavs** ; tí a bí ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹrin, ọdún 1970) jẹ́ ayàwòrán ará Slovenia -Amẹ́ríkà, tí ó ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Ìyá Àkọ́kọ́ ti Amẹ́ríkà láti ọdún 2025, ipò tí ó ti wà tẹ́lẹ̀ láti ọdún 2017 sí 2021 gẹ́gẹ́ bí ìyàwó Donald Trump, Ààrẹ 45 àti 47 ti Amẹ́ríkà. Òun ni obìnrin àkọ́kọ́ tó ti fẹ̀yìntì àti ẹni àkọ́kọ́ tó ń sọ èdè Gẹ̀ẹ́sì; ọmọ kejì tí wọ́n bí ní ilẹ̀ òkèèrè, lẹ́yìn Louisa Adams; ìyàwó àkọ́kọ́ kejì tó jẹ́ gẹ́gẹ́ bí Kátólíìkì, lẹ́yìn Jacqueline Kennedy; àti ẹni kejì tí ó di ipò náà mú ní ìtẹ̀léra, lẹ́yìn Frances Cleveland.

## Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀ rẹ̀

Wọ́n bí Melanija Knavs ní Yugoslavia, níbi tí ó ti bẹ̀rẹ̀ sí ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí àwòṣe aṣó nígbà tí ó wà ní ọmọ ọdún mẹ́rìndínlógún nígbà tí ó ṣì ń kẹ́kọ̀ọ́. Ó yí ìkọ̀wé orúkọ rẹ̀ padà sí Melania Knauss, ó sì ló sí Paris àti Milan láti wá iṣẹ́ àwòkọ́ṣe kí ó tó pàdé Paolo Zampolli, ẹni tí ó gbà á síṣẹ́ tí ó sì ṣe onígbọ̀wọ́ fún ìṣíwájú rẹ̀ sí Amẹ́ríkà ní ọdún 1996. 

Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí amọ̀lé ní Manhattan, níbi tí ó ti bẹ̀rẹ̀ sí ń fẹ́ Donald Trump nígbà díẹ̀ lẹ́yìn tí Zampolli ṣé àfihàn wọn ní ọdún 1998. Trump ṣiṣẹ́ láti mú kí Knauss jẹ́ olórí jù ipò rẹ̀ ló, ó sì fọwọ́ sí i nígbà ìpolongo ààrẹ ọdún 2000. Wọ́n ṣe ìgbéyàwó ní ọdún 2005, ní ọdún tó tẹ̀lé e, wọ́n bí ọmọkùnrin kan, Barron Trump. 

## Ìṣèlú àti Ìyáwo Àkọ́kọ́
Lẹ́yìn tó ti rọ ọkọ rẹ̀ láti ṣiṣẹ́ di ààrẹ ní ìdìbò ààrẹ ọdún 2016, Melania Trump kò ṣé ìfilọ̀ ìpolongo kan tó ṣàrà ọ̀tọ̀, kàkà bẹ́ẹ̀ ó tún rán Donald lọ́wọ́ nínú ètò náà. Ó gba ìsọfúnni tó pọ̀ jù ní ìfilọ náà nígbà tí àwọn àwòrán oníhòòhò tí ó wà nínú àgbékalẹ́ ọmọ rẹ̀ tí ó jẹ́ abẹ́, àti lẹ́yìn tí àsọyé rẹ̀ ní Àpéjọ Àwọn Republican ti ọdún 2016 rí pé ọ tún ń ṣe àdàkọ rẹ̀ láti ọ̀rọ̀ tó jọ́ ti Michelle Obama.

Láàárín oṣù àkọ́kọ́ tí Trump fi di áyábá, ó dúró sí Manhattan kí Barron lè parí ilé ẹ̀kọ́ rẹ̀ níbẹ̀ kó sì tún lè ṣé àdéhùn kí ó tó dé. Ó ṣe àwọn ìṣẹ́lẹ̀ ìjọba tó kéré jù lọ nígbà tó wọ White House ó sì ṣe àwọn ìṣe tó kéré ju àwọn obìnrin àkọ́kọ́ lọ. Trump dojú kọ ọ̀pọ̀ ìṣòro ní ọdún 2018, títí kan ẹ̀sùn tí ọkọ rẹ̀ fi kàn án pé ó ní ìbálòpọ̀, ìṣẹ̀lẹ̀ abẹ fún àrùn ẹ̀dọ̀, àti ìrìn àjò kan ló sí Áfíríkà tí ìwádìí nípa aṣọ àti ìṣe rẹ̀ fi hàn pé ó ní ìbàlẹ̀ ọkàn. Gẹ́gẹ́ bí obìnrin àkọ́kọ́, Trump mú kí àwọn ọmọdé wà ní ipò kìíní, ó dá ìpolongo "Be Best" sílẹ̀ láti gbé ìgbésẹ̀ nípa ire àwọn ọmọdé àti láti ṣèbẹ̀wò sí ọ̀pọ̀ ilé ìwòsàn àwọn ọmọdé. Ó tún jẹ́ agbani-nímọ̀ràn réré fún ọkọ rẹ̀, ó sì ń mú kí ìpinnu rẹ̀ láti fòpin sí ètò ìyapa ìdílé Trump já sásán lórí.  

Lẹ́yìn tó kúrò ní White House ní ọdún 2021, ó dáwọ́ dúró ní gbángba kí ó tó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ayaba tụntụn kan ní ọdún 2025.

## Àwọn ìtọ́kasí
Jill Biden

**Jill Tracy "Jacobs" Biden** (ti orúkọ ìbí rẹ̀ jẹ́ **Jacobs**, tí ó pádà dị̀ **Stevenson**; tí wọ́n bí ní June 3, 1951) jẹ́ olùkọ́ ọmọ Amẹ́ríkà tó sìn gẹ́gẹ́ bí Àgbàyájú Ìyáàfin Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà láti ọdún 2021 sí 2025, gẹ́gẹ́ bí ìyàwó kejì ti Joe Biden, ààrẹ ilẹ̀ Amẹ́ríkà tó jẹ́ ẹni kẹrìndínláàádóje. Ó jẹ́ ìyàwó kejì ní Amẹ́ríkà láti ọdún 2009 sí 2017 nígbà tí ọkọ rẹ̀ jẹ́ ààrẹ igbákejì.

## Ìgbésí ayé rẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ àti ìgbéyàwó rẹ̀
A bí Jacobs ní New Jersey, ó sì dàgbà sí Pennsylvania,   òun ni àbíkẹ́yìn nínú àwọn arábìnrin márùn-ún. Ní ọdún 1975, ó pàdé Joe Biden, ẹni tí ìyàwó rẹ̀ ti kú, wọ́n sì ṣe ìgbéyàwó ní ọdún 1977, ó sì di ìyá ọkọ Beau àti Hunter, àwọn ọmọ Joe Biden. Biden àti ọkọ rẹ̀ tún ní ọmọbìnrin kan, Ashley Biden, tí wọ́n bí ní ọdún 1981. 

Biden gba oyè bachelor nínú èdè Gẹ̀ẹ́sì láti Yunifásítì Delaware pẹlú oyè master nínú ẹ̀tọ́-ẹ̀kọ́ èdè Gẹ̀ẹ́sì láti West Chester University àti Villanova University Ó padà sí Yunifásítì Delaware, ó sì gba oyè dókítà nínú ẹ̀kọ́. Ó kọ́ èdè Gẹ̀ẹ́sì àti ìwé kíkà ní àwọn ilé-ẹ̀kọ́ gíga fún ọdún mẹ́tàlá, ó sì kọ́ àwọn ọ̀dọ́ tí wọ́n ní àléébù ọkàn ní àwọn ilé ìwòsàn ọpọlọ. Lẹ́yìn èyí, ó jẹ́ olùkọ́ èdè Gẹ̀ẹ́sì àti olùkọ́ ìwé fún ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dógún ní Delaware Technical & Community College.

Biden kò fẹ́ kí ọkọ rẹ̀ díje nínú ìdìbò ààrẹ ọdún 2004, ṣùgbọ́n lẹ́yìn George W. Bush jẹ́ ààrẹ ní ọdún 2004, ó pádà gbà kí ọkọ rẹ̀ níyànjú láti díje. Nígbà ìpolongo ìdìbò ọdún 2008 tí ọkọ rẹ̀ kò ṣé dáadáa, ó dara pọ̀ mọ́ wọ́n ní ìpolongo ní ọjọ́ Sátidé nígbà tí ó ń kọ́ni ní ọ̀sẹ̀ náà.

Nígbà tí wọ́n yan ọkọ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí igbákejì olùdíje ààrẹ ti ẹgbẹ́ òṣèlú Democratic Party, Barack Obama, ó bẹ̀rẹ̀ ìpolongo mìíràn. Obama ló borí ìdìbò náà, ọkọ rẹ̀ sì dị ààrẹ igbákejì.

## Àkókò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Ìyàwó Àkọ́kọ́
Wọ́n yan ọkọ Biden gẹ́gẹ́ bí ààrẹ, ọ sì gba ipò ní ọjọ́ ogún oṣù kìíní ọdún 2021. Òun ni obìnrin àkọ́kọ́ láti ìgbà Barbara Bush tí ó di ipò Ìyá Àkejì àti Ìyá Àkọ́kọ́, àti ẹni àkọ́kọ́ láti ìgbà Pat Nixon tí ó di ipò náà mú láìsí ìtẹ̀léra. Nígbà tí Biden pé ọmọ ọdún mọ́kàndínlọ́gọ́rin, òun ni obìnrin àkọ́kọ́ tí yóò di ipò náà mú. Ó tún jẹ́ ìyàwó àkọ́kọ́ ará Amẹ́ríkà ará Ítálì. 

Nígbà tí ó jẹ́ Ààrẹ Àgbà, ó darapọ̀ ṣiṣẹ́ kíkọ́ni pẹ̀lú iṣẹ́ rẹ̀ ní Ilé Ààrẹ, ó ń ṣe ìpàdé àti láti rìnrìn àjò ló sí onírúurú orílẹ̀-èdè. Ó tún jẹ́ olùgbékalẹ̀ àjẹsára COVID-19 àti láti fún àwọn ènìyàn níṣìírí láti gbà àjẹsára yíì.

## Àwọn iṣẹ́ rẹ̀ mìíràn
Láti ọdún 2009 sí 2024 ó jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ẹ̀kọ́ èdè Gẹ̀ẹ́sì ní Northern Virginia Community College. Òun ni First Lady akọ́kọ́ tó ní ipò owó oṣù ní gbogbo ìgbà tí ọkọ rẹ̀ wà nípò àti ẹni àkọ́kọ́ tó tẹ̀síwájú nínú iṣẹ́ rẹ̀ níta Ilé Ààrẹ fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà tó wà nípò gẹ́gẹ́ bí Ìyá Àkọ́kọ́.

Biden jẹ́ olùdásílẹ̀ ètò tí kò jẹ́ ti àjọ Biden Breast Health Initiative, olùdásílẹ̀ ìwé Book Buddies, olùdísílẹ́ ètò Biden Foundation, tó ń ṣiṣẹ́ ní Delaware Boots on the Ground, òún àti Michelle Obama sì jẹ́ olùdásìlẹ̀ àjọ Join Forces. Ó ti tẹ̀wé àwọn àkọsílẹ̀ àti ìwé àwọn ọmọdé mẹ́ta, pẹ̀lú ìrántí mìíràn tí a ṣètò láti tẹ̀ jáde ní June 2026.

## Àwọn ìtọ́kasí
Laura Bush

**Laura Lane Welch Bush**  (tí a bí ní ọjọ́ kẹrin oṣù kọkànlá ọdún 1946) jẹ́ olùkọ́ ní Amẹ́ríkà, ẹni tí ó jẹ́ ìyàwó George W. Bush, Ààrẹ 43rd ti Amẹ́ríkà láti ọdún 2001 sí 2009. Bush tún jẹ́ ìyáàfin àkọ́kọ́ ti Texas láti ọdún 1995 sí 2000 nígbà tí ọkọ rẹ̀ jẹ́ gómìnà.

## Ìgbà tó wà lọ́mọdé àti ìgbà tó kẹ́kọ̀ọ́

Wọ́n bí i sí Ìlú Midland, Texas. Bush parí ilé ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Southern Methodist University ní 1968 pẹ̀lú ẹ̀kọ̣ ẹ̀kọ̀, ó sì wá gba iṣẹ́ olùkọ́ ní ìkọ́ni ìkọ́kọ́ kejì.

Lẹ́yìn tó ti gba ìwé ìjùmọ̀sọ̀nà ní  Yunifásítì ti Texas ní Austin, ó gbaṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí akọ̀wé. Ọdún 1977 ni Bush pàdé ọkọ rẹ̀ tó máa jẹ́ George W. Bush, wọ́n sì ṣègbéyàwó lọ́dún yẹn. Àwọn tọkọtaya náà ní àwọn ọmọ ìbejì, Barbara àti Jenna ní 1981.

## Ìṣèlú àti ìyàwó àkọ́kọ́

Bush lọ́wọ́ sí ọ̀ràn ìṣèlú nígbà tó ṣègbéyàwó. Òún àti ọkọ rẹ̀ ṣe ìpolongo tó já sásán ní ọdún 1978 fún Ìgbìmọ̀ Àpapọ̀ Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, àti lẹ́yìn náà fún ìpolongo gómìnà Texas tó kẹ́sẹ járí.

Gẹ́gẹ́ bí Àgbàyájọ́ àgbà ti Texas, Bush gbé ìgbésẹ̀ tó dá lórí ìlera, ẹ̀kọ́ àti ìwé kíkà lárugẹ. Láti ọdún 1999 sí 2000, ó ran ọkọ rẹ̀ lọ́wọ́ láti ṣé ìpolongo fún ipò ààrẹ ní onírúurú ọ̀nà, bí sísọ àsọyé pàtàkì ní Àpéjọ Àgbáyé Àwọn Ọ̀gbẹ́ni Republican ti ọdún 2000, èyí tó gba àfiyèsí orílẹ̀-èdè rẹ̀.

Ó di First Lady ti Amerika lẹ́yìn ọkọ rẹ̀ jẹ́ ààrẹ ní ọjọ́ ogún oṣù kìíní ọdún 2001.
 
Tí ń ṣé àkíyèsí ọkàn nínú àwọn obìnrin àkọ́kọ́ tí ọ gbajúmọ̀ jù, Bush ṣé iṣẹ́ ní àwọn ọ̀ràn ti orílẹ̀-èdè àti tí káríayé lákọkọ àkọ́kọ́ rẹ̀ ní ọfiisì. Ó ṣé ìlọsíwájú àwọn ànfàní ìṣòwò rẹ̀ ní ẹ̀kọ́ àti kíkà nípasẹ̀ dídásílẹ̀ National Book Festival ní ọdún 2001. Ó gba ẹ̀kọ́ níyànjú láti kárí ayé. Ó tún gbé ète àwọn obìnrin lárugẹ nípasẹ̀ Heart Truth àti Susan G. Komen for the Cure. Ó ṣojú fún Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà nígbà ìrìn àjò rẹ̀ kárí ayé, èyí tí ó dá lórí ìmọ̀ nípa àrùn HIV/AIDS àti ìtọ́jú rẹ̀.

## Àwọn ìtọ́kasí
Barbara Bush

**Barbara Bush** (tí orúkọ ìbí rẹ̀ jẹ́ **Pierce**; June 8, 1925 - April 17, 2018) jẹ́ aya àgbà fún Orílẹ̀ èdè America láti ọdún 1989 sí 1993, gẹ́gẹ́ bí aya George H.W. Bush, ààrẹ kẹrìnlélógójì àti kọkànlá ti Orílè̀-Èdè Amẹ́ríkà. Ó ti di aya kejì fún orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà láti ọdún 1981 sí ọdún 1989, nígbà tí ọkọ rẹ̀ jẹ́ ààrẹ igbákejì ààrẹ lábẹ́ Ronald Reagan, ó sì dá Barbara Bush Foundation for Family Literacy sílẹ̀.

## Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀ rẹ̀
A bí Barbara Pierce ní ìlú New York ní ọjọ́ kẹjọ oṣù kẹfà ọdún 1925, ó sì dàgbà síbẹ̀. Ó pàdé George H.W. Bush nígbà tí ó wà ní ọmọ ọdún mẹ́rìndínlógún, àwọn méjèèjì sì ṣe ìgbéyàwó ní ọdún 1945. Wọ́n kó ló sí Texas ní ọdún 1948, níbi tí George ti ṣe àṣeyọrí nínú iṣẹ́ epo rọ̀bì, lẹ́yìn náà ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ òṣèlú rẹ̀. Àwọn tọkọtaya náà bí ọmọ mẹ́fà láàárín ọdún 1946 sí 1959, amọ̀ ọmọbìnrin wọ́n Robin, tó jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́ta kú nínú àrùn jẹjẹrẹ ní ọdún 1953.

## Ìṣèlú àti aya àkọ́kọ́
Bush gbé ní Washington, D.C., New York, àti China nígbà tó ń gbé ní onírúurú ìgbòkègbodò òṣèlú ní àwọn ọdún 1960 àti 1970 pẹ̀lú ọkọ rẹ̀. Ó wá di ẹni tó ń sapá gidigidi láti ran ọkọ rẹ̀ lọ́wọ́ nígbà tó bá ń lọ sọ́dọ̀ àwọn tó ń dìbò. Bush di obìnrin kejì nígbà tí ọkọ rẹ̀ di ààrẹ ékejì ní ọdún 1981.

Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùdarí fún àwọn èèyàn nígbà tó jẹ́ obìnrin kejì, ó máa ń ṣe àwọn àsọyé ní ilé igbákejì ààrẹ, òun àti ọkọ rẹ̀ sì máa ń lọ sí ọ̀pọ̀ orílẹ̀-èdè nínú iṣẹ́ ìṣèlú rẹ̀.

Bush di Àgbà Obìnrin Àkọ́kọ́ ní ọdún 1989 lẹ́yìn tí ọkọ rẹ̀ di ààrẹ. Ó ní ìfẹ́ fún iṣẹ́ àti ìgbésí ayé ní Ilé-Ibí, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìrírí rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí obìnrin àkọ́kọ́ tó ń dáàbò bo ìdílé rẹ̀ àti ìwádìí tó ṣe nípa àrùn náà ní ọdún 1989 ló kó ìdààmú bá a. Ó máa ń ṣe àwọn iṣẹ́ ìyọ̀ǹda ara ẹni lọ́pọ̀ ìgbà, títí kan iṣẹ́ tó ń ṣe láti mú kí àwọn tó ní àrùn éèdì kàwé dáadáa, tó sì ń ṣèrànwọ́ fún àwọn tó ní àìsàn náà. 

Ó ṣì ń kópa nínú ìṣèlú lẹ́yìn tó kúrò ní White House, àwọn ọmọkùnrin rẹ̀ méjèèjì ń fẹ́ ipò ìjọba àti gómìnà àti ìpolongo ààrẹ.

## Ogún àti ikú rẹ̀
Láàrin àwọn ọmọ rẹ̀ ni George W. Bush, Ààrẹ 43rd ti Amẹ́ríkà, àti Jeb Bush, Gómìnà 43rd ti Florida. Bush àti Abigail Adams nìkan ni obìnrin méjì tí wọ́n ti jẹ́ ìyàwó ààrẹ Amẹ́ríkà àti ìyá ààrẹ mìíràn. Nígbà tí ó di ìyàwó ààrẹ, òun ni obìnrin kejì tó dàgbà jùlọ ní ipò náà, lẹ́yìn Anna Harrison nìkan, tí kò gbé ní olú ìlú náà. Wọ́n sábà máa ń wo Bush gẹ́gẹ́ bí ìyàwó ààrẹ, wọ́n sì mọ orúkọ ìyá-ìyá rẹ̀, èyí tí kò dúró fún.

Ní ọdún 2018, wọ́n ṣe àyẹ̀wò Bush ní ilé ìwòsàn. Ó kú ní ilé rẹ̀ ní ẹni ọdún méjìléláàádọ́rùn-ún ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kẹrin ọdún 2018.

## Àwọn ìtọ́kasí

### Àwọn ìwé kíkà

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Rosalynn Carter

**Eleanor Rosalynn Carter** (tí a bí ní **Smith;** August 18, 1927 – November 19, 2023) jẹ́ olóṣèlú àti olùfẹ́-ọlọ́rùn ará Amẹ́ríkà tí ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Ìyá Àkọ́kọ́ ti Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà láti ọdún 1977 sí 1981, gẹ́gẹ́ bí ìyàwó Ààrẹ Jimmy Carter, láti ìgbà ìgbéyàwó wọn ní ọdún 1946 títí di ìgbà ikú rẹ̀ ní ọdún 2023. Ní gbogbo ọ̀pọ̀ ọdún tí ó ti fi ṣiṣẹ́ fún gbogbo ènìyàn, ó ti jẹ́ olùgbèjà fún ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin àti ìlera ọpọlọ.

## Ẹ̀kọ́ àti ìgbéyàwó rẹ̀
A bí Eleanor Rosalynn Smith ní ọjọ́ kejìdínlógún oṣù kẹjọ ọdún 1927, ní Plains, Georgia. Òun ni àbíkẹ́yìn nínú àwọn ọmọ mẹ́rin.

Lẹ́yìn tí ó parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Plains High School, kò pẹ́ tí ó fi ló sí Georgia Southwestern College, níbi tí ó ti parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ọdún 1946.

Ó bẹ̀rẹ̀ sí ń nífẹ̀ẹ́ sí ọkọ rẹ̀ tó ń bọ̀, tó tún wá láti Plains, lẹ́yìn tí ó rí àwòrán rẹ̀ nínú aṣọ U.S. Naval Academy rẹ̀, wọ́n sì ṣé ìgbéyàwó ní ọdún 1946. Wọ́n bí ọmọ mẹ́rin.

## Ìṣèlú rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Ìyá Ààrẹ
Carter ran ọkọ rẹ̀ lọ́wọ́ láti gba ipò gómìnà ní Georgia ní ọdún 1970, ó sì pinnu láti dojúkọ àwọn ọ̀ràn ìlera ọpọlọ nígbà tí ó jẹ́ obìnrin ààrẹ ìpínlẹ̀ náà. Ó ṣe ìpolongo fún un nígbà tí ó ń gbìyànjú láti di Ààrẹ Amẹ́ríkà ní ìdìbò ọdún 1976, ó sì ṣẹ́gun Gerald Ford.

Carter jẹ́ olóṣèlú nígbà ìjọba ọkọ rẹ̀, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó sọ pé òun kò ní èrò láti di ayaba ìbílẹ̀. Nígbà tí ó jẹ́ ààrẹ, Carter ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn ìlànà ìjọba ọkọ rẹ̀, àti ìgbésí ayé rẹ̀ lórí àwùjọ àti ti ara rẹ̀. Láti sọ́ ọ́ kedere, ó jókòó níbi ìpàdé àwọn aṣojú ìjọba nígbà tí Ààrẹ pè é. Carter tún ṣojú fún ọkọ rẹ̀ ní àwọn ìpàdé pẹ̀lú àwọn olórí ilé àti ti òkèèrè, títí bí i aṣojú sí Latin America ní ọdún 1977. A rí pé òun jẹ́ alábàákẹ́gbẹ́ kan náà. Ó fi ẹ̀sùn sílẹ̀ fún àtúndìbò ní ọdún 1980, èyí tí ó sì ṣẹ́gun pẹ̀lú ìdìbò ńlá kan tí ó dojúkọ olùdíje Republican Ronald Reagan.

## Lẹ́yìn tí wọ́n ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Ìyáàfin Ààrẹ
Lẹ́yìn tí wọ́n  fi  sílẹ̀, ní ọdún 1981, Carter tẹ̀síwájú láti gbèjà ìlera ọpọlọ àti àwọn ohun mìíràn, ó kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwé, ó sì kópa nínú iṣẹ́ orílẹ̀-èdè àti ti àgbáyé ti Carter Center. Òun àti ọkọ rẹ̀ tún ran lọ́wọ́ láti fẹ̀ síi ẹgbẹ́ àjọ tí kìí ṣe ti èrè Habitat for Humanity. 

Ní ọdún 1987, ó dá Institute for Caregivers sílẹ̀, láti fún àwọn olùtọ́jú ní ìsọfúnni àti láti ṣètìlẹ́yìn fún wọn. Ó gba Presidential Medal of Freedom pẹ̀lú ọkọ rẹ̀ ní ọdún 1999.

Ní ọjọ́ ọgbọ̀n oṣù karùn-ún ọdún 2023, wọ́n ṣe àyẹ̀wò àìsàn ọpọlọ rẹ̀ lẹ́yìn tí wọ́n ti gba ìtọ́jú, ó sì kú ní ọjọ́ méjì lẹ́yìn náà ní ilé rẹ̀ ní Plains, Georgia, nígbà tí ó pé ọmọ ọdún mẹ́rìndínlọ́gọ́rùn-ún.

## Àwọn ìtọ́kasí
Elizabeth Ford

**Elizabeth Anne Ford** (tí a bí ní **Bloomer**; tí a mọ̀ tẹ́lẹ̀ ní **Warren**; April 8, 1918 – July 8, 2011) ní Ìyááfín Àkọ́kọ́ ti Amẹ́ríkà láti ọdún 1974 sí 1977, gẹ́gẹ́bí ìyàwó Alàkóso Gerald Ford . Gẹ́gẹ́ bí obìnrin àkọ́kọ́, ó ń ṣiṣẹ́ nínú ètò ìjọba, ó sì tún jẹ́ ọkọ obìnrin àkọ́kọ́ tí ó ń ṣiṣẹ́ nínú ìṣèlú. Ó tún jẹ́ Ìyá Àgbà ti Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà láti ọdún 1973 sí 1974, nígbà tí ọkọ rẹ̀ jẹ́ ààrẹ ékejì.

## Ìgbésí ayé àti ìgbéyàwó rẹ̀
A bí Betty Ford Elizabeth Anne Bloomer ní April 8, 1918, ní Chicago, Illinois, ọmọ kẹ́tà àti ọmọbìnrin kan ṣóṣó.

Ní ọdún 1942, Elizabeth Bloomer fẹ́ William G. Warren, ṣùgbọ́n nígbà díẹ̀ lẹ́yìn ìgbéyàwó wọn, ọkọ rẹ̀ di ọ̀mùtí, ó sì ní àrùn àtọ̀gbẹ, èyí sì mú kí wọ́n kọ ara wọn sílẹ̀.

Ní oṣù kẹjọ ọdún 1947, àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ fi í hàn Gerald Ford, agbẹjọ́rò àti onímọ̀ ogun kan tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ òfin lẹ́yìn tí ó padà dé láti ogun, tí ó sì ń gbèrò láti díje fún  Wọ́n ṣe ìgbéyàwó ní ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún oṣù kẹwàá, ọdún 1948, wọ́n sì bí ọmọ mẹ́rin papọ̀. 

Ó ran ọkọ rẹ̀ lọ́wọ́ láti ní ìfẹ́ sí ìṣèlú. Ọkọ rẹ̀ di ààrẹ ékejì àti lẹ́yìn náà ó di ààrẹ ní ọdún 1974.

## Gẹ́gẹ́ bí Ìyáàfin Àkọ́kọ́

Nígbà tí ọkọ rẹ̀ wà ní ipò ààrẹ, ó wà ní ipò gíga, wọ́n sì kà á sí obìnrin ààrẹ tó ní ipa lórí.

Wọ́n mọ Ford fún bí ó ṣe ń mú kí àwọn ènìyàn mọ̀ nípa àrùn jẹjẹrẹ ọmú. Gẹ́gẹ́ bí olùgbèjà ẹ̀tọ́ ìṣẹ́yún àti olórí nínú ìgbìmọ̀ ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin, ó gba orúkọ rere gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn obìnrin àkọ́kọ́ tí wọ́n lè sọ̀rọ̀ gbangba nínú ìtàn, ó ń sọ̀rọ̀ lórí àwọn ọ̀rọ̀ gbígbóná janjan ní àkókò náà, bí ìfẹ́ obìnrin, owó oṣù tó dọ́gba, ìbálòpọ̀, oògùn olóró, àti ìṣẹ́yún. Ìwádìí ti fi hàn pé àwọn òpìtàn gbà pé Ford jẹ́ ọ̀kan lára àwọn obìnrin àkọ́kọ́ Amẹ́ríkà tó ní ipa jùlọ àti onígboyà jù.

Lẹ́yìn ọdún rẹ̀ ní , Ford tẹ̀síwájú láti gbìyànjú láti fún ẹ̀tọ́ tó dọ́gba. Kò pẹ́ lẹ́yìn tí ó fi iṣẹ́ náà sílẹ̀, ó ní ìmọ̀ nípa ìfàmọ́ra nígbà tí ó wá ìrànlọ́wọ́ fún, tí ó sì jẹ́wọ́ ní gbangba, àwọn ìjàkadì rẹ̀ ti pẹ́ pẹ̀lú ìmutípara àti ìlòkulò oògùn olóró. Lẹ́yìn tí ó ti gba ara rẹ̀ padà, ó dá Betty Ford Center sílẹ̀, ó sì ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùdarí àgbà àkọ́kọ́, èyí tí ó ń pèsè ìtọ́jú fún àwọn ènìyàn tí wọ́n ní ìṣòro lílo oògùn olóró. Ford tún kópa nínú àwọn ọ̀ràn tó ní í ṣé pẹ̀lú HIV/AIDS. Fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún lẹ́yìn tí wọ́n fi Ilé Ààrẹ sílẹ̀, Ford ṣì ní ipa àti gbajúmọ̀, ó sì ń tẹ̀síwájú láti wà ní ipò mẹ́wàá tó ga jùlọ nínú ìwádìí àwọn obìnrin tó ní ipa jùlọ ní ọdọọdún láti ọdún 1991.

## Lẹ́yìn ìjọba rẹ̀ àti ikú rẹ̀

Wọ́n fún Ford ní  láti ọwọ́  ní ọdún 1991. Wọ́n tún fún un ní ẹ̀bùn  gẹ́gẹ́ bí olùgbà owó, òun pẹlú ọkọ rẹ̀ Ààrẹ Ford ní ọdún 1998. Betty Ford kú nítorí àwọn ohun àdánidá ní ọjọ́ kejìdínlógún oṣù keje.

## Àwọn ìtọ́kasí