open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adeola Austin Oyinlade

Adeola Austin Oyenlade (ti a bi ni ojo kefa, Oṣu Kẹjọ ọdun 1981) jẹ agbẹjọro ẹtọ eniyan orilẹ-ede Naijiria.   

## Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
Adeola Austin Oyinlade ni won bi ni ojo kefa osu kejo odun 1981 ni Ilu Akure ijoba ibile Akure South ni ipinle Ondo, Orilẹ-ede Naijiria si idile Alagba ati Iyaafin Oyinlade. 

Ó gba ìwé-ẹ̀rí àkọ́kọ́ rẹ̀ (LL.B) àti ìwé-ẹ̀rí gíga (LL.M- Master of Laws) láti Yunifásítì ti Èkó. 

## Iṣẹ ati iṣe ofin
Oyinlade ni Alabaṣiṣẹpo Pataki ti Adeola Oyinlade & Co; ile-iṣẹ ofin kan ti o wa ni Eko, Nàìjíríà pẹlu awọn iṣe ni ẹtọ eniyan, Ohun-ini Ọpọlọ, Iṣowo, Ile-iṣẹ ati Ofin Kariaye. 

Ó ṣiṣẹ́ fún African Union Commission (AU). Ó ṣẹ̀dá ètò "Mọ ẹ̀tọ́ rẹ ní Nàìjíríà" lórí rédíò (UNILAG FM) ó sì dá 'Ìmọ̀ nípa Ẹ̀tọ́ Òfin àti Ìṣètò Òmìnira sílẹ̀; àjọ tí kìí ṣe ti ìjọba   

## Ọrọ sisọ gbangba
thumb|Adeola Oyinlade n sọrọ nibi apejọ International Bar Association (IBA) ni Ilu Rome ni ọdun 2018.
Ni Oṣu Kẹrin ọdun 2011, Oyinlade sọrọ awọn apejọ apejọ ti Apejọ Pre-AU (African Youth Forum 2011) ni Addis Ababa, Ethiopia; 7th UNESCO Youth Forum ni Paris, France ni ati awọn miiran.   

## Àwọn àmì ẹ̀yẹ àti ọlá

* Ni Oṣu Karun ọdun 2010, o ti fun ni aṣẹ gẹgẹbi Aṣoju Ọdọmọkunrin ti United Nations fun Alaafia 
* Ni 2011, o jẹ agbẹhin, Àwọn Ẹ̀bùn Àlàáfíà Bremen 2011 ti Ìpìlẹ̀ Ìpìlẹ̀ fún Àwọn Ìfẹ́ Àwòkọ́ṣe sí Ìdájọ́ Òdodo, Àlàáfíà àti Ìwà Títọ́ Ẹ̀dá ní Germany fun "gbigba ọna ofin si idajọ" ni Nàìjíríà
* Ní ọdún 2014, wọ́n pè é pẹ̀lú ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ láti Morocco, Karima Rhanem, gẹ́gẹ́ bí àwọn olùdásílẹ̀ Nẹ́ẹ̀tìwọ́ọ̀kì Ìlànà Àwọn Ọ̀dọ́ ti Áfíríkà láti ṣe ìfilọ́lẹ̀ ẹgbẹ́ náà ní UN. 
* Ni Oṣu Kejila ọdun 2014, Nẹ́ẹ̀tìwọ́ọ̀kì Ìṣe Àwọn Ọ̀dọ́ fún Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn ṣe iwe itan-iṣẹju iṣẹju 13 kan ni iranti ti Ọjọ Ẹtọ Ọmọkunrin Kariaye 2014 nipa ṣiṣe afihan iṣẹ Adeola lati fun awọn ọdọ ni iyanju lati mu ipo iwaju ni igbega ati aabo ẹtọ eniyan. 
* Adeola Austin Oyinlade jẹ orukọ laarin awọn Alakoso ti o kere ju ogoji ni Nàìjíríà 
* Ni Oṣu Kẹwa Ọdun 2018, Oyinlade jẹ olubori fun Aami Eye Ẹtọ Ọmọ eniyan Kariaye (IBA) Ẹgbẹ́ Àwọn Agbẹjọ́rò Àgbáyé   fun Ilowosi Iyatọ nipasẹ Oṣiṣẹ Ofin kan si Eto Eda Eniyan ni Rome, Italy.  
* Ní oṣù kẹjọ ọdún 2021, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó gba ẹ̀bùn ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn kárí ayé ti American Bar Association (ABA) ní ọdún 2021 ní ìpàdé ọdọọdún ABA ní Chicago, Amẹ́ríkà.

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àgbàjọ Tòkòwò àwọn Orílẹ̀-èdè Ìwọòrùn Áfríkà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1981
Judy Greer

**Judith Therese Evans** (tí a bí ní ogúnjó Oṣù Keje ọdún 1975), tí a mọ̀ sí **Judy Greer**, jẹ́ òṣèré ọmọ ilẹ̀ Amẹ́ríkà kan. Ó jẹ́ olókìkí níbi òṣẹré Orí ìtàgé tí ó sì ti farahàn nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn fíìmù.  Ó di olókìkí fún awọn ipa rẹ nínú àwọn fíìmù wọ̀nyí *Jawbreaker* (1999), *Kini Awọn Obirin Fẹ* (2000), mẹ́tàlá *Lọ sí orí ọgbọ̀n* (2004), *Elizabethtown* (2005),  aṣọ métàdìnlọ́gbọ̀n (2008), ati *ìfẹ́ àti Àwọn òògùn mííràn   (*2010).

Greer gbóòrò sí inú àwọn ìkópa lọpọlọpọ pẹ̀lú áwọn ipa nínú àwọn fíìmù . Ó farahàn nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn eré gbajúgbajà, bíi *Dawn of the Planet of the Apes* (2014) *Ogun ti o tẹle rẹ fun Planet of the Apes* (2017), *Jurassic World* (2015), *Halloween* (2018) *atẹle* rẹ *Halloween Kills* (2021), ati Marvel Cinematic Universe films *Ant-Mansp* (2010 *) ti Agbaaiye Vol.3* (2023).   Ó ṣe  Olùdarí àkọ́kọ́ rẹ̀ pẹ̀lú  eré aláwàdà nì *ìṣẹ̀lẹ Àwọn ìpín Monumental* (2017).

Lórí móhùnmáwòrán,  Greer jẹ́ olókìkí jùlọ fún ipa ohùn rẹ gẹ́gẹ́bí Cheryl Tunt ni FXX eré aláwàdà *Archer* (2009 – 2023) àti bíi Lina Bowman nínú FX sitcom *Married* (2014 – 2015). Ó tún farahàn nínú àkójọ eré aláwàdà *The Big Bang Theory* (2007 – 2019), *Idagbasoke Mu* (2003 – 2006, 2013 – 2019), *Awọn ọkunrin Meji ati Idaji* (2003 – 2015), *O jẹ Sunny nigbagbogbo ni Philadelphia* (2007 – 2011), *Kidding* (2018 – 2020 *)* (2018–2022), àti *Atunbere* (2022).
Oko (Orisha)

Òrìṣà Oko tí a tún mọ̀ sí Oco ní èdè Brazil jẹ́ okan lára àwọn òrìṣà ilẹ̀ Yorùbá. Ni ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Benin Republic. Òrìṣà yí jẹ́ òrìṣà tí àwọn ọdẹ àti àgbẹ̀ ma ń lò tí ó sì kórìíra idán pípa.
Òrìṣà oko je ogboju ode, orisha oko dida ati bakannaa o lodi si oṣó. O ni ibasepo ṣe pẹlu ikore titun ọdọọdun ti isu funfun ile adulawo. Laarin awon orisha, o ni awon ore korikosun ti won un je Oosa, Ogiyan, Shango, o si je oko Oya ati Iyemoja ni igba kan ri. Oyin ni iranse Oko.

Ni Brazilian Candomble, Oko je okan lara awon orisha ogbin pelu Ogun. Gegebi Prandi ti wi, awon orin Oko ati aroso ni a un ranti, sugbon wiwa won ni ayeye sowon. Ni asoju re, o ni opa onigi, o si ma un fan fere ti a fi egungun se, aso funfun ni o si ma un wo pelu. Oko je amuṣiṣẹpọ pelu Saint Isidore laarin awon ti won un sin Orisha Santeria ati Regla de Ocha ni orile-ede Cuba.

## Ibasepe Orisha Oko ati Osun

Ibasepo ti o wa lari Oshun ati Orisha Oko duro fun irepo ti o wa laarin omi ati ile aye. Orisha Osun ni ibasepo pelu awon odo, omi sisan, ife, opo ati omo bibi. Awon omi osun yi se koko fun ipese omi fun awon ohun ogbin ati siso eso awon ohun ogbin. Ibasepo ti o se regi ti o wa laarin Orisha Oko ati Orisha Osun je ibasepo ti o so eso rere fun ikore ati opo awon ohun ogbin.

## Orisha Oko: Onidajo fun awon orisha

Orisha Oko di ipo pataki mun ninu asa ati ise Yoruba gege bi onidajo awon orisha. Ipo yi gege bi adajo duro fun agbara re lati ronu ati la ti pari ija, iduro sinsin pelu idajo re ati idajo lai fi igba kan bo okan ninu ;aarin awujo. Orisha Oko korira ede ayede, ikorira yi je ki ife ati alaafia joba. Orisha Oko ma un se atileyin fun awon obinrin ninu ariyanjiyan nitori o ni igbagbo wipe pupo ninu awon obinrin je eda ti ko le gbe ija ara won.

## Awon Itokasi
Rachel Sennott

**Rachel Anne Sennott** (ti wọn sọ bi   ni a bí ní ọjọ́ kọkàndínlógún, Oṣù Kẹsán, ọdún 1995) jẹ́ òṣèré àti apanilẹ́rìń ọmọ ìlú Améríkà. Lẹ́hìn ìkẹ́kọ̀ọ́ ní New York University Tisch School of the Arts àti Stella Adler Studio of Acting, ó bẹ̀rẹ̀ eré oníṣe rẹ̀ lórí New York City ìmọ mic scene, ó sì ń ṣe déédéé lórí èto *It's A Guy Thing* . 

Sennott di gbajúmọ̀ fún ipa aláìlẹ́gbẹ́  rẹ̀ nínú *Shiva Baby* (2020), èyítí o fún ní yiyan níbi Aami Eye Gotham fún òṣèré tí óń dìde bọ̀ Ó tẹ̀lé èyí pẹ̀lú áwọn ipa nínú àwọn fíìmù apanilẹ́rìń bíi*ara ara ara* (2022) àti eré *ti Mo Lo lati Jẹ Arẹrin* (2023). Ó wà lára àwọn olùkọ, ó sì kópa nínú satirical ọdọmọkunrin *Bottoms* (2023). Fún fíìmù náà, Sennott àti Olùdarí Emma Seligman gba yíyan fún Aami Ẹmi Ominira fun Iboju iboju ti o dara julọ . Ní ọdún 2024, ó ṣe àfihàn Rosie Shuster nínú ìtàn ìgbésíayé apanilẹ́rìń *Ọjọ Satidee* .

Lórí  móhùnmáwòrán, ó ní ipa àtìlẹ́yìn nínú eré HBO, *The Idol* (2023) àti pé ó  síwájú eré aláwàdà HBO *I Love LA* (2025), eyiti ọ̀ kọ àti pé  ó tún ṣe àgbéjáde rẹ̀.

## Ìgbésí ayé ara ẹni

Sennott pín àkókò rẹ̀ láàrin Los Angeles àti Ilu New York .  Títí tí wọ́n fi pínyà ní ọdún 2024, Sennott ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú òṣèré ẹgbẹ́ rẹ Logan Miller  . Ṣájú ibatan Sennott pẹ̀lú Miller, ó wà ní ìbátan pẹ̀lú adẹ́rìnp'òsónú Stavros Halkias, ti ìlúCum Town   .

## Àmì ẹ̀yẹ àti ifinihàn fún àmì ẹ̀yẹ

## Àmì ẹ̀yẹ àti ifinihàn fún àmì ẹ̀yẹ
Yahya Abdullah Mohammed Hamad

**Yahya Abdullah Mohammed Hamad** jẹ oluko omo ilu Sudan ati Minisita ti Ibaraẹnisọrọ ati Imọ-ẹrọ Alaye tẹlẹ.   

## Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
Won bi Yahya Abdullah Mohammed Hamad ni ojo ketadinlogbon osu keji odun 1968. O gba iwe eri ile-iwe alakọbẹrẹ rẹ lati Khartoum Modern School laarin 1973 si 1980. O si lọ si Alengelia Preparatory School laarin 1980 si 1983. O gba iwe-ẹri ile-iwe girama lati Abdelnasir Gamal Secondary School ni 1986. O gba iwe-eri ẹkọ giga ni 1996 ni Egypt, nibiti o ti kọ ẹkọ Imọ-ẹrọ Kọmputa ati Iṣakoso Aifọwọyi (Ọla). Ni ọdun 1996, o gba MSc rẹ ni Awọn eto Kọmputa ni Ile-ẹkọ giga ti Limerick ati pe o gba PhD rẹ ni Imọ-ẹrọ Kọmputa ni ọdun 2002 ni Ile-ẹkọ giga ti Imọ-jinlẹ ati Imọ-ẹrọ ti Sudan. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1968
Bishara Juma Aror

**Bushara Juma Aror** (ti won bi ni ọdun 1966) jẹ oselu ara ilu Sudan  ati Minisita fun Alaye tẹlẹ, Minisita fun Awọn orisun Eranko ati Minisita ti inu ilohunsoke. 

## Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
Won bi  Bushara Juma Aror  ni ọdun 1966 ni agbegbe Kasha, ti o wa laarin agbegbe Sunut ti Iwọ-oorun Kordofan State. O pari  ẹkọ ibere rẹ ni ilu rẹ. Lẹhinna o gba oye oye ni eto ẹkọ, ti o jẹ amọja ni Gẹẹsi, lati Sudan Open University. Lẹ́yìn èyí, ó tẹ̀ síwájú láti kẹ́kọ̀ọ́ sí i ní Silti Institute ní Khartoum, níbi tí ó ti gba ìwé ẹ̀rí nínú ẹ̀kọ́ èdè Gẹ̀ẹ́sì.  

## Oselu ọmọ
Bushara bẹrẹ si gba okiki oloselu nigbati o kopa ninu ijiroro orilẹ-ede ti Ààrẹ al-Bashir ṣe ifilọlẹ. O darapọ mọ ilana naa gẹgẹbi aṣoju ti National Coalition for Change, ẹgbẹ kan ti o ṣajọpọ ọpọlọpọ awọn ẹgbẹ alatako, pẹlu egbe tirẹ.Igbesẹ yii jẹ ki o sunmọ egbe National Congress Party tin se akoso, eyiti won yan lati darapọ mọ aṣoju ijọba ni awọn ijiroro taara pẹlu SPLM–North. Ifisi rẹ ni a kà ni aami, ti o ṣe afihan ifaramọ mejeeji pẹlu ẹgbẹ oselu ti o yatọ ati awọn gbongbo rẹ ni awọn Oke Nuba, agbegbe kan nibiti kii ṣe gbogbo awọn olugbe ṣe atilẹyin SPLM. Bushara tesiwaju lati ṣiṣẹ ni itara ninu awọn aṣoju idunadura. Ni ipari, won yan gẹgẹbi Minisita fun Ile-iṣẹ Oro Eranko.   

Ni ọdun 2019, won yan gẹgẹbi Minisita fun inu ilohunsoke labẹ Aare olulede Sudan Omar al-Bashir .   Pẹlupẹlu, ninu ijọba iṣaaju labẹ idari Mutaz Musa, ti won yan gẹgẹbi minisita ti alaye. 
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1966
Ibrahim Zakaria (oṣiṣẹpọ iṣowo)

**Ibrahim Zakaria** (17 March 1929 – 2 November 1993) je omo ile ise isowo ara Sudan ati ajafitafita Komunisiti.

## Igbesi aye ibẹrẹ ati iṣẹ
Ti a bi ni ariwa Sudan si idile alaroje kan, Zakaria kọ ẹkọ ni Ile-ẹkọ Imọ-ẹrọ Atbara osi ri ise ni oju opopona orilẹ-ede naa. Ó darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ oníṣòwò kan, ó sì di asiwaju oludasile ti Sudanese Workers' Trade Union Federation . Ni ọdun 1946, o jẹ ọmọ ẹgbẹ idasile ti Ẹgbẹ Komunisiti ti Sudan, ti n ṣiṣẹ bi oluṣeto, ati paapaa lori Igbimọ Ileto ti ẹgbẹ naa.   Ni 1957, Zakaria pada losi ilu Prague, lati ṣiṣẹ fun World Federation of Trade Unions (WFTU), gẹgẹbi akọwe rẹ fun Afirika. Eyi jẹ ipa pataki, nitori, awọn iṣipopada ominira ni ọpọlọpọ awọn orilẹ-de, WFTU reti lati gba awọn alafaramo tuntun ni Afirika ati rii pe awọn alafaramo ti won wa tẹlẹ dagba.  Ni ọdun 1973, o ṣe ipa aṣaaju ninu idasile Ẹgbẹ Iṣọkan Iṣowo Afirika .  Ni ọdun 1980, Zakara di Akowe Gbogbogbo ti WFTU,  won yan si ipo naa ni ipilẹ yẹ igba ni ọdun 1982. Ninu ipo re yii, o ṣe aṣoju ajọ naa si Ajo Agbaye ati Ajo Agbaye fun Labour . Ni 1990, Zakaria gbe lati di Aare WFTU. O ku ni ọdun 1993, ni Prague.  
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1993
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1929
Azhari Mohamed Ali

**Azhari Mohamed Ali** (ede larubawa: أزهري محمد علي ; ti a bi mọkandinlogun ni Oṣù Kọkànlá odun  1954), jẹ akewi ati ajafitafita ara Sudan kan. 

## Igbesi aye ibẹrẹ ati iṣẹ
A bi Ali ni mọkandinlogun Oṣu kọkanla ọdun 1954 ni abule ti Al-Makniyah, El Matamma [ ar ], Odò Nile State .  Ó pàdánù àwọn òbí rẹ̀ nígbà tó wà ní ọmọ ọdún mẹ́rin péré, ó sì bẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí òṣìṣẹ́ ní ilé iṣẹ́ aṣọ ní Al-Hasaheisa [ ar ] ; lẹhinna ṣe agbekalẹ duet kan pẹlu Mustafa Sayed Ahmed ati Wad Al-Maqboul.  

## Akitiyan
Ali kowe lọpọlọpọ nipa Iyika ati ikede.  Ila kan lati inu ewi rẹ ni Alaa Salah ti ka pe, "Ọta ibọn kì í pa eyan. Ohun tin pa eyan ni ipalọlọ awọn eniyan",  ti o jẹakole ti won ma daradara mọye ti awon alatako  kọrin ni akoko 2018-2019 Sudanese ati ni iṣaaju ni 2011-2013 Sudanese .  Ni akoko odun 2021 awọn  alatako ilu Sudan, ọlọpa  kọlu Ali ni ti ara.  Gege bi Ali ti wi, awon olopa fi asia ti o gbe fun,won fi ọwọ́ àti ọ̀pá nà, ti won si fa aso re ya nigba ti won n pariwo odo awon oro ipalara apanilaya atigbolohun alaimakan. 

## Igbesi aye ara ẹni
Ọmọ Ali, Zaryab, ku ni ojo ke wa Oṣu Keje, Ọdun 2021 ni Ilu Paris lati ari arun akàn.  omo iya Ali ni okunrin  leyin odun kan  ni Oṣu Kẹsan 2022. 
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1954
Idris Ibrahim Jamil

**Idris Ibrahim Jamil** jẹ agbẹjọro ilu Sudan ati minisita ti Idajọ tẹlẹ ti Orilẹ-ede Sudan .   

## Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
A bi Idris Ibrahim Jamil ni odun  1959. O gba eri ewe oye akọkọ rẹ lati Ile-ẹkọ giga Khartoum ni ọdun 1983, o gba oye masters lati Ile-ẹkọ giga of Leicester, Britain ni ọdun 1996 ati ni 2001, o gba oye oye oye lati ofin iṣowo lati Ile-ẹkọ giga Amẹrika. 

## Iṣẹ-ṣiṣe
Idris Ibrahim Jamil fi igbakan ṣiṣẹ bi oludamọran ofin si awọn ẹgbẹ oriṣiriṣi  ni ọdun 2017 won tun yan gẹgẹbi Minisita fun Idajọ ti ori lede Sudan.  
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1959
Hassan Moalim

**Hassan Moalim** jẹ ọmọ ẹgbẹ ti ile-igbimọ aṣofin apapọ ti Orilẹ -ede Somali Federal Republic ti ṣẹ fun akoko meji atikpe lọwọlọwọ o jẹ Minisita ’olofin ati Idajọ labẹ aarẹ  Hassan Sheikh Mohamud. 

## Igbesi aye ibẹrẹ
wan bi Hassan Moalim ni ilu Mogadish ni aarin awọn ọdun 1970. O tun jẹ alaga lọwọlọwọ ati oludije ipo aarẹ ti Ẹgbẹ Daljir.
  

## Awọn itọkasi
Akojọ ti awọn ọmọ ẹgbẹ ti Federal Asofin ti Somalia
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Adel Hassan Mohammed

**Adel Hassan Mohammed Hussein** jẹ oloselu ara ilu Sudan ati Minisita fun Ibaraẹnisọrọ ati Digital Transformation. 

## Ise Oselu
Ni akoko rẹ ni minisita, o fowo si Adehun Apejọ awon orilede Afirika lori Cybersecurity ati Idaabobo Data Ti ara ẹni gẹgẹbi aṣoju ti Ijọba Sudan ni ọdun 2023.  O tun fowo si iwe adehun oye pẹlu Ile-iṣẹ orilede Ethiopia ti Innovation ati Imọ-ẹrọ lati ṣe agbega ibatan laarin Ethiopia ati Sudan.  O ku ni Oṣu Kẹta Ọjọ 7, Ọdun 2025 lẹhin aisan kukuru kan.

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1965
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2025
Ẹ̀ka:Sudan
Hala al-Karib

**Hala al-Karib** tabi **Hala Alkarib** jẹ alakitiyan ara ilu Sudan kan ti o lodi si iwa-ipa ibalopo ni asiko ogun. O jẹ oludari agbegbe ti Ilana fun Awọn Obirin ni Iwo Afirika (SIHA).

## Igbesi aye
wan bi al-Karib ni Sudan o si lo igba ewe rẹ ni Ilu Kanada.  Ni ibere iṣẹ rẹ o ṣiṣẹ ni Gúúsù Sudan ni University of Juba. Early in her career she worked in South Sudan at the University of Juba.

## Iṣẹ-ṣiṣe
O ṣiṣẹ fun Strategic Initiative for Women ni Iwo Afirika (SIHA) eyiti o ṣajọpọ awọn anfani awọn egbe 75 lati ṣiṣẹ ni awọn orilẹ-ede Afirika mẹsan lati se idinku isọdọtun awọn obirin ni iwo Afirika.  won da SIHA le ni ọdun 1995, al-Karib di oludari agbegbe osi gbe ni Uganda.  SIHA ṣe atẹjade iwe iroyin olodoodun kan “Awọn obinrin ni Islam”. Al-Harib lo si je oludari agba. Iwe akọọlẹ naa se akoso “awọn ibatan abo ati ẹtọ awọn obinrin laarin awọn agbegbe Musulumi ni Iwo Nla Afirika.

## Iṣẹ pelu igbimọ gbogboogbo orilẹ-ede Agbaye
Ni ọdun 2021 Igbimọ Aabo gbogboogbo orilẹ-ede Agbaye jiroro lori ipon ton sele ni Sudan. al-Karib pese alaye ti ijoko na bere alaye na ṣe akopọ ipo ilu sudan.  Igbimọ Aabo tun pade ni ọdun 2023 lati jiroro lori Sudan ijoko na tun wa ki al-Karib  pese alaye.  O ti kopa ninu awọn idunadura alafia ti o ba jẹ pe lati se itọka si pe diẹ ninu awọn obinrin ti o ni ipa ni o wa pe eyikeyi abajade ko ṣeeṣe lati jẹ paapaa-ọwọ.

## Eye ati ẹgbẹ
Ni ọdun 2024 iṣẹ rẹ jẹ idanimọ nigbati o darapọ mọ 100 awọn Obirin iyanilẹnu ti BBC. She is a fellow of the Rift Valley Institute and a member of the board of the Musawah organisation O jẹ ẹlẹgbẹ ti Rift Valley Institute ati ọmọ ẹgbẹ igbimọ ti ajo Musawah  ti o gbiyanju lati rii daju pe didọgba ati ododo wa ninu awọn ofin idile Musulumi. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Fàtaì Akinadé Akínbádé

Alhaji **Fàtaì Akinadé Akínbádé** ( a bi nínú oṣù kẹrin ọdúno 1955) jẹ́ olóṣèlú Nàìjíríà àti akọ̀wétélẹ̀ fún ìjọba ìpínlẹ̀ ọ̀ṣun. Ó jẹ́ olùdíje láti gbégbá ìbò fún ipò gómìnà ti ìpínlẹ̀ ọ̀ṣun lábẹ́ àsìá ẹgbẹ́ òṣèlú PDP ní oṣù kẹrin ọdún  2011. 

## Ìbí àti àwọn ilé Ẹ̀kọ́ tí ó lọ.
A bí Fàtáì Akinadé Akínbádé ní Oṣú Kẹrin ọdún 1955 ní Ọ̀gbagbàá, ìlú kan ní  Agbègbè Ọlá-Olúwa. Ó jẹ́ ọmọ-ọba Òwu, nítorínà ó jẹ́ Omoba nílẹ̀ Yorùbá. Bàbá Fàtáì jẹ́ onílù, wọ́n sì kọ́ ọ láti máa ṣe iṣẹ́ náà. Ó lọ iléèwé alákọ̌bẹ̀rẹ̀ St. James Anglican, Ọ̀gbagbàá ní ọdún 1964 si 1969, lẹ́hìnńà ni Ilé-ẹ̀kọ́ girama ìgbàlódé ti Catholic ní ìlú Iwo ni ọdún 1970 sí 1973. Láti ọdún 1973 si 1974 ó ṣiṣẹ́ bí oníṣòwò ọjà oògùn ní ìlú èkó, ṣáájú kí ó tó padà sí ilé ẹ̀kọ́ Catholic Technical College ní Ilé-Ifẹ̀ láti ọdún 1975 si 1978. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú ìmọ̀ ìkọ́lé. 

## Iṣẹ́ Àkọ́ṣe
Akínbádé ni a yàn sínú ìgbìmọ̀ ti Delta Steel Company ní Aladja, Delta State, ó ṣiṣeẹ gẹ́gẹ́ bí Alága àti alákòóso fún ètò  ìṣúná àtí ọ̀rọ̀ gbogbo. Akinbade dara pọ̀ mọ́ ìjọba ìpínlẹ̀ Ọ̀sun, ó sì ṣiṣẹ́ fún ọdún mẹ́rìndínlógún lábẹ́ ìjọba ológun mẹ́ta àti lẹ́hìnńà lábẹ́ ìjọba alágbádá tí gómìnà  Ọlágùnsóyè Oyinlolá jẹ́ olùdarí.  Ní ọdún 2003, Ọlágúnsóyè Oyinlolá yàn án gẹ́gẹ́ bíi akọ̀wé ìjọba. Ní ọdún 2004, Fàtáì Akinbadé ni a yàn bí olùdarì ẹgbẹ́ náà ní ẹkùn ìjọba ìpínlẹ̀ ìwó tí ó ń ṣojú ìjọba àpapọ̀.

## Ìdíje fún ipò gómìnà
Akínbádé kéde èróńgbà rẹ̀ láti díje nínú ìdìbò abẹ́lé fún ipò gómìnà lábẹ́ àsìá ti ẹgbẹ́ ti PDP ní oṣù kejì ọdún 2010.  Níkẹyìn, àwọn mẹ́rìnlá mìíràn kéde èróńgbà wọn láti díje fún ipò náà. Ninu ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò kan tí ó wáyé ní Oṣù Kẹta ọdún 2010, ó kọ àríyànjiyàn pé Ifẹ̀ / Ìjẹ̀ṣà lókàn láti jẹ gómìnà ní ìpínlẹ̀ Ọṣun..  Ní Oṣù Kẹfà ọdún 2010, àwọn lọ́balọ́ba àti àwọn ìjòyè ní agbègbè Ifẹ̀ fun ní àtìlẹyìn gbangba, páàpáà jùlọ Ọọ̀ni ti Ilé-Ifẹ̀, Oba Okunade Sijuwade.  Àmọ́, àwọn aṣáájú ẹgbẹ́ òṣèlú kò fara mọ́ èròńgbà Akinbade láti di gómìnà. Wọ́n pàṣẹ fún gbogbo àwọn alága ìgbìmọ̀ ẹgbẹ́ láti ṣe àtìlẹyìn fún Aṣòfin Iyiola Omisore, tí a ti fagilé idibo rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí aṣòfin tí ó ń ṣojú ẹkùn ìlà oòrùn ìpínlẹ̀ Ọsun ilé aṣòfin àgbà Àbújá ni Oṣú Kẹwàá ọdún 2009. Ètò ìdìbò tí ó yẹ kí ó wáye ní osù kẹrin ọdún 2011 kò wáyé mọ́. Ní Oṣù kọkànlá ọdún 2010, Ilé-ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn ti ìjọba àpapọ̀ tí ó ń jókòó ní ìlú ìbàdàn kéde wípé ìdìbò tí ó wáyé ní Oṣù Kẹrin ọdun 2007 eléyìí tí ó gbé Olágúnsóyè Oyinlolá wọlé kò lẹ́sẹ̀ ńlẹ̀, ilé ẹjọ́ náà kéde wípé kí ọ̀gbẹ́ni Rauf Arẹ́gbẹ́ṣọlála ti Action Congress of Nigeria gba ipò lọ́wọ́ rẹ̀ wípé òun ni ó jáwé olúborí. Arẹ́gbẹ́ṣọla ni yó ṣe gómìnà fún ọdún mẹ́rin gbáko. 

## Àwọn àlàyé

Ẹ̀ka:Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1955
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Balghis Badri

**Balghis Badri** (Larubawa: بلقيس بدرى, ti a bi 1948) jẹ alakitiyan abo ara ilu Sudan, paapaa ni awọn aaye ti gege iawaju obirin (FGM) ati idagbasoke awọn obinrin gberiko, lati ọdun 1979,  ati olukọ ọjọgbọn ti ẹkọ nipa ẹda eniyan ni Ile-ẹkọ giga Ahfad fun Awọn Obirin .

## ibẹrẹ Igbesi aye
O wa lati idile awọn olukọni. Ọmọ Yusuf Badri ni, ẹniti o da Ile-ẹkọ giga Ahfad fun Awọn Obirin silẹ (AUW) ni Khartoum ni ọdun 1966, ati ọmọ-omo ọmọ-ogun Mahdist, Babiker Badri.

Badri gba PhD rẹ ni imọ-jinlẹ awujọ lati Ile-ẹkọ giga ti Hull ni England ni ọdun 1978. 

## Iṣẹ-ṣiṣe
Badri jẹ olukọni akoko-diye ni Ile-ẹkọ giga Ahfad fun Awọn Obirin lati ọdun 1974 si 1997, osi di oloko akoko kikun lati igba naa, nibiti o ti jẹ olukọ ọjọgbọn ti imọ-jinlẹ awujọ. Ni 2002 o da AUW Institute of Women Gender and Development Studies si le, osi je di oludari akọkọ.  ti Ile-ẹkọ giga Ahfad fun Ile-ẹkọ Agbegbe Awọn Obirin ti Iwa, Oniruuru, Alaafia ati Awọn ẹtọ, ni Omdurman / Khartoum.  In 1979, she introduced women and gender-related studies to the university curriculums.
## Iwe Kikọ
Ni Kínní 2017, *akitiyan Awọn Obirin ni Afirika* (ajọpọ nipasẹ Badri ati Aili Mari Tripp ) jẹ atẹjade nipasẹ Zed Books.   Badri ni o satunkọ rẹ, o si ko tabi kọkọ meji ninu awọn ori mẹwa atẹjade naa. 

## Àríyànjiyàn
Ni January 2018 Omo iya Badri lokurin Gasim Badri, Aare ile-ẹkọ giga Ahfad fun Awọn Obirin, ni igbasilẹ lori fidio ti on fa ọmọ ile-iwe obirin kan, ti o ṣe atako, nipasẹ ibori ori rẹ ti o si n lu u ni igba pupọ lori ori. Badri gbeja awọn iwa omo iya rẹ, ni sisọ pe fidio naa “ṣafihan ẹgbẹ kan otitọ nikani” ati pe awon kan ninu àwọn alátakò ti halẹ lati ṣe ipalara ati ba ile-ẹkọ giga jẹ. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1948
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Jason Lee

**Jason Michael Lee** (April 25, 1970) jẹ́ òṣèré ará Amẹ́ríkà.

## Àwọn ìtókasí

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
BTS Bangtan Boys

**BTS** (ní Hangul, **방탄소년단**; ní romaníṣéṣọ́n tó túnṣe, **Bangtan Sonyeondan**; ní ìtumọ̀ gangan, **“Àwọn ọmọ-ogun tí kò gba ibọn wọ̀”**), tí a tún mọ̀ sí **Bangtan Boys** tàbí **Bangtan** péré, jẹ́ ẹgbẹ́ orin Gúúsù Kọ́ríà tí a dá sílẹ̀ ní ọdún **2013**. Ẹgbẹ́ naa ní **àwọn ọmọ ẹgbẹ̀ méje**: **Jin, Suga, J-Hope, RM, Jimin, V àti Jungkook**. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé a dá wọn sílẹ̀ pẹ̀lú **irú orin hip hop**, wọn ti darapọ̀ mọ́ **àwọn oríṣi orin míì** púpọ̀ sí i ní àkókò tó tẹ̀lé.

BTS ṣe ìfihàn ní ọdún **2013** lábẹ́ ilé-ẹ̀rọ orin **Big Hit Entertainment** pẹ̀lú àlùmọ̀ọ́kàn àkọ́kọ́ wọn, **2 Cool 4 Skool**. Ní ọdún tó tẹ̀lé, wọn tú **àwọn àlùmọ̀ọ́kàn àkọ́kọ́** wọn jáde ní èdè Kọ́ríà àti ní èdè Japan—**Dark & Wild** àti **Wake Up** ní kàkà. Àlùmọ̀ọ́kàn keji wọn, **Wings (2016)**, ni àlùmọ̀ọ́kàn àkọ́kọ́ tí wọ́n ta **ju mílíọ̀nù kan lọ** ní Kọ́ríà Gúúsù. Ní **2017**, wọn wọ **ọjà orin àgbáyé** gẹ́gẹ́ bí aṣojú pàtàkì **ìgbì K-pop**, pàápàá jù lọ ní **Amẹ́ríkà**. Wọn jẹ́ **akọ́kọ́ akọrin Kọ́ríà** tí **Recording Industry Association of America (RIAA)** fọwọ́ sí, pẹ̀lú **“MIC Drop”**, àti ti wọn sì kọ́kọ́ dé **nọ́mbà 1** ní **Billboard 200**, pẹ̀lú àlùmọ̀ọ́kàn **Love Yourself: Tear (2018)**.

Ní **2020**, wọn di ọ̀kan lára **àwọn ẹgbẹ́ díẹ̀ tí ó ní àlùmọ̀ọ́kàn mẹ́rin** tí wọ́n dé **nọ́mbà 1** ní AMẸRIKA ní **àkókò kékeré ju ọdún méjì lọ**—àṣeyọrí tí **kò sí ẹgbẹ́ mìíràn** tí ó ti ṣe bẹ́ẹ̀ látìgbà **The Beatles (1966–1968)**. Ní ọdún kan náà, àlùmọ̀ọ́kàn ìkó wọn **Love Yourself: Answer (2018)** di **àlùmọ̀ọ́kàn àkọ́kọ́ ní èdè Kọ́ríà** tí RIAA fún ní **platinum**. BTS tún di akọrin Kọ́ríà àkọ́kọ́ tí ó ṣàkóso **Billboard Global 200** àti **Billboard Hot 100** ní àkókò kan pẹ̀lú **“Dynamite”**, tí wọ́n tún yàn sí **Grammy**. Pẹ̀lú àwọn orin tó tẹ̀lé—**“Savage Love”, “Life Goes On”, “Butter”** àti **“Permission to Dance”**—BTS di akọrin tí ó **sáyé ju** láti ní **àwọn orin marún-ún** tó dé nọ́mbà 1 ní AMẸRIKA látìgbà **Justin Timberlake ní 2006**.

Ní báyìí, BTS ni **akọrin tí ó tá jù lọ ní ìtàn [[Kòréà Gúúsù|Kọ́ríà Gúúsù]]**, ní gẹ́gẹ́ bí **Circle Chart**, pẹ̀lú **jù mílíọ̀nù mẹ́tàlélọ́gbọ̀n (30 million)** ní tita. Àlùmọ̀ọ́kàn wọn **Map of the Soul: 7** ni **àlùmọ̀ọ́kàn tí ó ta jù lọ ní Kọ́ríà**, tí ó sì jẹ́ àkọ́kọ́ tí wọ́n ta **ju mílíọ̀nù mẹ́rin àti márùn-ún lọ**. Wọ́n tún jẹ́ **akọ́kọ́ akọrin tí kò sọ Gẹ̀ẹ́sì** tí wọn ṣe **eré ìgbafẹ̀yìntì pátápátá** ní **Wembley Stadium** ní **Love Yourself World Tour (2019)**.

Wọ́n ti gba **ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmì ẹ̀yẹ**, bíi **American Music Awards**, **Billboard Music Awards**, **Golden Disc Awards** àti **yíyan Grammy márùn-ún**. Lẹ́gbẹ̀ẹ́ yìí, **IFPI** yàn BTS gẹ́gẹ́ bí **akọrin àgbáyé ọdún** ní **2020** àti **2021**.

## Àwọn Ìwé Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Poosedores de records mu
Ẹ̀ka:Banda de chicos surcoreana
Ẹ̀ka:Premios records guinnes
Ẹ̀ka:Ganadores de los premios MAMA DESAENG
Ẹ̀ka:Grupo musical creado en 2013 big hit
Ẹ̀ka:Ga
Ẹ̀ka:Impacto en la ON
Adamu Usman

**Adamu Usman** ni a bí ní ọjọ́ kẹrin oṣù kẹrin ọdún 1978, o jẹ olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà, o jẹ ọmọ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin kẹjọ ní ìpínlè Kwara tinsójú àgbègbè ẹkùn ìdìbò Okuta/Yashikira Kwara State House of Assembly.
## Itọkasi
Malaika (film)

***Malaika*** jẹ́ fíìmù ọdún 2023 ti orílẹ-èdè Nàìjíríà ti o ga jùlọ tí Toyin Abraham ṣe tí Steve Olufemi Sodiya sì jẹ́ olùdarí rẹ̀. O kó àwọn ìràwọ̀ òṣèré sínú bí Toyin Abraham, Emeka Ike, Odunlade Adekola, Ibrahim Chatta, Taiwo Ajai-Lycett, Uzor Arukwe, àti Carter Efe àti bẹ́ẹ̀bẹ́ẹ̀ lọ.  Fíìmù náà jáde ní àwọn sinima káàkiri orílẹ-èdè Nàìjíríà ní ọjọ́ kéjìlélógún Oṣù kejìlá ọdún 2023, ti o gba mílíọ̀nù ọgọrùn mẹta náírà tí o fi di fíìmù Abraham ti o gba owó jùlọ.  

## Àfòyèmọ́
Dókítà Njoku àti ìyàwó rẹ̀, Ìyáàfin Njoku, ṣe àṣeyọrí nínú iṣẹ́ wọn kọ̀ọ̀kan ṣùgbọ́n àilebímọn ńbá wọn fínra, èyí tó ń yọrí sí ìjà nínú ìdílé náà.  Ọmọ Dokita Njoku tun ṣe alabapin sí ìjà náà nípasẹ ibatan ìbàjẹ́ pẹ̀lú Iyaafin Njoku. Pẹ̀lú ìsapá rẹ̀, Dókítà Njoku kò lè yanjú aáwọ̀ tó wà láàárín ìyàwó àti ọmọ ìyá rẹ̀. Ibanujẹ nipasẹ àilesabiyamo àti àibìkítà, Iyaafin Njoku yipada si alufaa Ifa, ìpinnu ti o mu ìyípadà wa nínú igbesi ayé rẹ àti nínú ìdílé lápapọ̀. 

## Àwọn òṣèré

* Toyin Abraham gẹ́gẹ́bí Iyaafin Njoku
* Emeka Ike gẹ́gẹ́bí Dr. Njoku
* Muyiwa Ademola
* Taiwo Ajai-Lycett
* Samuel Ajirebi gẹ́gẹ́bí aabo
* Uzor Arukwe
* Baba Westy
* Ibrahim Chatta
* Carter Efe
* Dele Odule
* Peju Ogunmola
* Chinyere Wilfred
* Remi Surutu
* Sisi Quadri
* Ruby Orjiakor
* Ogunmade Olubummy
* Oluwapelu Olawumi
* Anne Kansiime

## Àwọn ìtọ́kasí
Mil, Siria

**Mil** jẹ́ abúlé kan ní Agbègbè Ayn al-Arab, ní Ìgbèríko Aleppo, ní Syria, àti pé gẹ́gẹ́ bí ètò ìkànìyàn ọdún 2004, abúlé náà ní àwọn olùgbé Ọ̀ọ́dúnrún lé méjìdínlọ́gbọ̀n
Valistre

**Valistre** jẹ́ abúlé kan ní Agbègbè Põhja-Pärnumaa, ní Ìgbèríko Pärnu ní gúúsù-ìwọ̀-oòrùn Estonia..

## Awọn itọkasi
Oladiran Toyin

**** (tí wọ́n bí lọ́jọ́ 15 Match 1965) tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí **Àbẹ̀ní Agbọ́n** jẹ́ òṣèrébìnrin ọmọ ìlú Òṣogbo ní ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun lápá ìwọ̀-oòrùn Nigeria Ó di gbajúmọ̀ ìlúmọ̀ọ́ká nípa ẹ̀dá-ìtàn tókó nínú eré telifisan tí Yẹ̀kínì Ajílẹ́yẹ gbé jáde tí àkọlé rẹ̀ ń jẹ́ Kòtò Ayé. Nínú eré yìí ni orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ Àbẹ̀ní Agbọ́n ti wáyé.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Yekinni Ajileye

**** (1953 - 11th October, 2006) jẹ́ oǹkọ̀tàn, adarí-eré, olóòtú àti òṣèré sinimá àgbéléwò ọmọ Nigeria. Ó di gbajúmọ̀ ìlúmọ̀ọ́ká nígbà tí ó gbé eré Kòtò Ọ̀run jáde lórí telifisan lọ́dún 1989 sí 1992. Lábẹ́ rẹ̀ ni ọpọlọpọ òṣèré mìíràn tí di ìlúmọ̀ọ́ká. Àwọn bí i, Abìjà, Kọ́lédowó, Oyíbóyí, Oladiran Toyin, tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Àbẹ̀ní Agbọ́n, àti ọ̀pọ̀ àwọn òṣèré mìíràn.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Síkírátù Sindódó

**Táyọ̀ Odùèké** ( a bi ní ọjọ́ kọkànlelogun oṣù kejì ọdún 1976), tí a tún mọ̀ sí **Síkírátù Sindódó** jẹ́ òṣèré àti olùdarí eré àgbéléwò ní orìlẹ̀ èdè Nàìjíríà.  

## Ìgbà èwe àti ilé ẹ̀kọ́
A bíi ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù kejì ọdún 1976 ní Ìjẹ̀bú Òde, Ìpínlẹ̀ Ògùn.  Odùèké lọ sí iléèwé alákọ̌bẹ̀rẹ̀ ti Mainland tí ó wà ní agbègbè Sùrǔlérè, Ìpínlẹ̀ Èkó kí ó tó lọ sí ilé ìwé gíga àwọn ọmọbìnrin Methodist tí ó wà ní agbègbè Yaba ni Ìlú Èkó. Ó gba ìwé ẹ̀rí Díplómà nínú ìmọ̀ eré oníṣe láti Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti ìlú Ìbàdàn. 

## Àwọn Iṣẹ́ tí ó ṣe
Odùèké ṣe àfihàn rẹ̀ àkọ́kọ́ nínú eré àgbéléwò tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ Agbanipa .  Sinimá *Síkírátù Síndódó* ló sọọ́ di gbajúgbajà àti ìlú-mọ̀ọ́ká nítorì ipa tí ó kó nínú eré náà.  Ní ọdún 2013, a fàá kalẹ̀ láti gba àmì Olórí Òsèré tí ó dára jùlọ ní abala ti àwọn Abínibí ti Zulu African Film Academy. 

## Àwọn fíìmù tí ó ti kópa

* *Agbanipa*
* *Síkírátù Sindódó*
* *Itú 2007.*
* *Omo mi (2006) gẹ́gẹ́ bí Derinsola*
* *Ìtàn (2008)* 
* *Ẹ̀tàn (2007)* 
* *Ayé olórogún (2007) gẹ́gẹ́ bí Tutu*
* *Ìmàdò (2005)* 
* *Kádíjá*
* *Èrò mi*
* *Ògo Mushin*
* *Mò ń wá Bàâmi (2019) gẹ́gẹ́ bí ọlọ́pǎ kejì.*

## Àwọn àlàyé

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1976
Tebabkha

**Tebabkha** jẹ́ abúlé kan ní Ìgbèríko Boumerdès ní Kabylie, Algeria. 

## Ipo
Soumâa àti ìlú Thenia yí abúlé náà ká ní agbègbè àwọn òkè *Khachna.* . 

## Awọn eniyan olokiki
Woli Arole

**Woli Arole** (ọjọ ìbí ọjọ kéjìlélógún oṣù Kejì, ọdún 1990) jẹ́ apanilẹ́rin ọmọ orílẹ-èdè Nàìjíríà,  òṣèré  àti ènìyàn lórí afẹ́fẹ́. Ní ẹnu iṣẹ́ wọ́n n pe ní Arole, Woli Arole. 

## Ìbẹ̀rẹ̀ Ìgbésí ayé àti ẹ̀kọ́
Wọn bí Woli Arole ní ìlú Ibadan ní Naijiria . O kọ́ ẹ̀kọ alákọbẹ̀rẹ̀ rẹ̀ ní Olopade Agoro Apata, Ibadan, ilé ìwé girama rẹ̀ si wà ni Government College, Ibadan . O lọ sí ilé ìwé gíga Obafemi Awolowo University níbi to ti kọ́ ẹ̀kọ́ nipa ọ̀rọ̀ inúọkàn .  O tún gba ìwé ẹ̀rí kan nínú ṣíṣe fíìmù ní ọdún 2020 láti Ile-iwe Fíìmù Met ní UK. 

## Iṣẹ́
Woli Arole bẹ̀rẹ̀ gẹ́gẹ́bí òṣèré tíátà àti aláwàdà láti ile iwe gíga Obafemi Awolowo . O gba media lọ o sì gba àkíyèsí pẹ̀lú àwọn fídíò kúkúrú lórí Instagram. O ṣe ìdánwò o si di olùdíje ìparí ní ìdíje Alibaba Spontaneity  ní Ìlú Eko. Láìpẹ́ o ṣe àríyànjiyàn pẹ̀lú ètò ìfìwéhàn rẹ ti a pè ní 'The Chat Room With Woli Arole', ní ọjọ kẹjọ Oṣù Kẹrin àti pé o ní ìtẹ́wọ́gbà. 

## Eré
Ní ọdún 2018, Woli Arole ṣe àfihàn fíìmù rẹ tí àkólé rẹ njẹ *The Call*  ti o ṣe jáde ti o si ṣe àfihàn gẹ́gẹ́bí òṣèré olórí.

## Wo tun

* Akojọ ti awọn Nigerian osere
* Akojọ ti awọn Nigerian film ti onse
* Akojọ awọn oludari fiimu Naijiria

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ìbàdàn
Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1990
Tima Godbless

**Tima Seikeseye Godbless** (tí a bí ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù keje ọdún 2004) jẹ ọmọ orílẹ-èdè Nàìjíríà. 

## Ìbẹ̀rẹ̀ Ìgbésí ayé
Tima Seikeseye Godbless ni a bí ní ọjọ́ kẹrìnlá Oṣu Keje, ọdún 2004, ní Bebelebiri, Yenagoa, Nigeria .  Godbless darapọ̀ mọ́ Yunifasiti Ipinle Louisiana ni ọdún 2022. 

## Iṣẹ

### 2021
Ni ọdún 2021, o gba idẹ gẹ́gẹ́ bí apákan ti ẹgbẹ́ agbabọọlu 4 × 100 m Nàìjíríà ní Idije Àwọn eré-ìdárayá Àgbáyé ọdún 2021 ní Ilu Nairobi .  O jẹ olùṣe ipari ní ìṣẹ̀lẹ̀ kọ̀ọ̀kan ní aṣaju-ija. 
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 2004
Otumfuo Nana Osei Tutu II

**Osei Tutu II** (a bi **Nana Barima Kwaku Duah** ; ní ọjọ́ kẹfà oṣù kàrún ọdún 1950) ni  Asantehene ẹlẹ́ẹ̀kẹrindínlógún, ti a yàn sípò ní ọjọ́ kẹrìndinlọgbọ̀n oṣù kẹrin ọdún 1999.  Orúkọ rẹ̀, Otumfuo Osei Tutu II jẹ orúkọ ti ẹni tí ó dá Ashanti àkọ́kọ́ kalẹ̀ ní ọ̀rùndún ketàdínlógún.  Òun tún ni Alákòóso Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti ìmọ̀-jìnlẹ̀ àti Ìmọ̀-ẹ̀rọ Kwame Nkrumah . Freemason. Otumfuo Osei Tutu II ti ṣiṣẹ bi Olutọju nla ti Grand Lodge ti Ghana, Oluruda idà ti United Grand Lodge ti England àti olùdámọ̀ràn àgbà ti Grand Lodge ti Liberia .     

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1950
Kaitlyn Maher

**Kaitlyn Ashley Maher** (January 10, 2004) jẹ́ òṣèré ará Amẹ́ríkà.

## Àwọn ìtókasí

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Akoto Ampaw

Anthony Akoto Ampaw (1950 – 20 Oṣu Kẹwa Ọdun 2023), ti a tun mọ si Sheey Sheey, jẹ agbẹjọro ara ilu Ghana ati ajafẹtọ ọmọ eniyan.  Òun ni olórí ẹgbẹ́ amòfin tó ń gbèjà ìṣẹ́gun Ààrẹ Nana Addo Dankwa Akufo-Addo nínú ìdìbò Ààrẹ ọdún 2020 ní Ilé Ẹjọ́ Gíga ti Ghana.  

## Ẹkọ
Akoto Ampaw kẹ́kọ̀ọ́ LL.B ní Yunifásítì ti Ghana ní ọdún 1973, ó sì tún jẹ́ ọmọ ilé-ẹ̀kọ́ òfin ní Ghana pẹ̀lú B.L ní ọdún 1993.  Ó jẹ́ amọ̀jọ̀gbọ́n nínú òfin ìṣòwò, òfin ilé-iṣẹ́, òfin ilé-iṣẹ́, ẹjọ́, òfin òfin àti ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn, òfin ìròyìn, òfin iṣẹ́, òfin ìdókòwò. 

## Iku
Agbẹjọro ologbe Akoto Ampaw ku ni University of Ghana medical center(UGMC) ni 20 Oṣu Kẹwa Ọdun 2023. Ayẹyẹ Ampaw ọsẹ kan waye ni ọjọ 5 Oṣu kọkanla ọdun 2023 ni ibugbe Akoto- Ampaw, North Keneshie, nitosi Ile-iwosan Holy Trinity ni Accra.    

## Àṣẹ tí a ti ṣe àkóso rẹ̀
Ẹgbẹ́ Àwọn Oníròyìn Ghana ti fi ọlá fún un níbi ẹ̀bùn ọdọọdún wọn tí a ṣe láti fi ṣe àfihàn iṣẹ́ àṣekára tí a ṣe láti gbé ìjọba tiwantiwa àti ìṣàkóso rere lárugẹ ní Ghana.  

Àwọn Ọ̀rẹ́ Ampaw, pẹ̀lú ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú Ilé-iṣẹ́ fún Ìdàgbàsókè Dẹ́mókírátì àti Ilé-ẹ̀kọ́ Ẹ̀kọ́ Áfíríkà ní Yunifásítì Ghana, ṣe àsọyé gbogbogbò ní ọjọ́ kẹtàlélógún oṣù kẹwàá ọdún 2024, láti bu ọlá fún ogún rẹ̀. Ìṣẹ̀lẹ̀ náà, tí a ṣe ní ilé-ẹ̀kọ́ Yunifásítì ti Ghana ní Accra, fa ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àjọ àwùjọ, àwọn ènìyàn kọ̀ọ̀kan, àwọn akẹ́kọ̀ọ́, àwọn olùníláárí láti ẹ̀ka ìdájọ́ àti ẹ̀kọ́, àwọn aṣojú àjèjì, àti àwọn àjọ tí kìí ṣe ti ìjọba mọ́ra. 

## Igbesi aye ara ẹni
Akoto Ampaw fẹ́ Akua Ampaw, agbẹjọ́rò àti olùkọ́ ní Ilé Ẹ̀kọ́ Òfin ní Ghana, wọ́n sì bí ọmọ mẹ́rin. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2023
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1950
Esther Omam

**Esther Omam Njomo**  jẹ́ ajìjàgbara ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn ará Cameroon àti olùdarí àgbà ti Reach Out Cameroon, àjọ NGO kan tí ó ń gbé ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin àti àwọn ọmọdé lárugẹ ní àwọn agbègbè tí ìjà bá ti ṣẹlẹ̀, tí ó sì ń rí i dájú pé àwọn obìnrin kópa nínú ìlànà gbígbé àlàáfíà lárugẹ.    Òun ni ó gba ẹ̀bùn Global Centre for Pluralism Award ti ọdún 2023, àti ẹ̀bùn German Africa Prize ti ọdún 2023. 

## Igbesi aye ibẹrẹ
A bí Omam ní Douala, Cameroon, ó sì fipá mú un láti fi ilé ìwé sílẹ̀ láti ṣe ìgbéyàwó nígbà tí ó wà ní kékeré. 

## Iṣẹ-ṣiṣe
Omam jẹ́ alárinà àlàáfíà tí ó jẹ́ ti àwọn Obìnrin Alátìlẹ́yìn jákèjádò àjọ Commonwealth (MWC) ó sì di ọmọ ẹgbẹ́ Women's Alliance for Security Leadership (WASL) ní ọdún 2020.  

Ní ọdún 1996, Omam dá Reach Out Cameroon sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ètò kékeré kan tí wọ́n fún ní àṣẹ lábẹ́ òfin ní ọdún 2000 pẹ̀lú àwùjọ àwọn dókítà ìṣègùn, àwọn onímọ̀ nípa ìbálòpọ̀, àwọn òṣìṣẹ́ àwùjọ, àwọn nọ́ọ̀sì, àwọn aṣojú ìjíròrò àwùjọ àti àwọn onímọ̀ nípa iṣẹ́ agbẹ̀ ní ìdáhùn sí àjàkálẹ̀ àrùn HIV ní agbègbè Fako, Cameroon . 

Ní ọdún 2018, ó dábàá pé kí a dá ẹgbẹ́ obìnrin South West àti North West Task Force (SNWOT) sílẹ̀, èyí tí ó kó àwọn àjọ àwùjọ obìnrin jọ láti gbogbo agbègbè méjì ní Cameroon àti àwọn agbègbè mìíràn.  

Ni ọdun 2021, o ṣe ipa pataki ni siseto Apejọ Alaafia Awọn Obirin ti Orilẹ-ede akọkọ lailai ni Ilu Kamẹra, iṣẹlẹ kan ti o mu awọn obinrin to ju 1200 papọ lati gbogbo orilẹ-ede naa n beere opin iwa-ipa ati pipe fun alaafia. O jẹ olupari fun Aami Eye Alafia Ilé Awọn Obirin 2021. 

Ní ọdún 2023, wọ́n fún un ní ẹ̀bùn ilẹ̀ Jámánì ní Áfíríkà pẹ̀lú Marthe Wandou àti Sally Mboumien fún ṣíṣètò Àpérò Àgbà fún Àlàáfíà fún Àwọn Obìnrin Orílẹ̀-èdè ní Cameroon .  

Ní ọdún 2024, ó gba ẹ̀bùn àwọn obìnrin ilẹ̀ Áfíríkà nínú ìdíje obìnrin tó ní ipa àti ìyàtọ̀ fún ìgbéga àlàáfíà fún àwọn àfikún rẹ̀ sí rírí i dájú pé àlàáfíà wà ní orílẹ̀-èdè Cameroon àti àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn. 

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ àti ìdámọ̀

* Ẹ̀bùn Àwọn Obìnrin Áfíríkà ti Ọdún 2024
* Ẹ̀bùn Jámánì ti Áfíríkà ti ọdún 2023
* Ẹ̀bùn Àgbáyé Púpọ̀lọ́pọ̀ ọdún 2023 
* Àmì-ẹ̀yẹ Ìrànlọ́wọ́, Àlàáfíà àti Ìlànà tó tayọ ti ọdún 2020 láti ọwọ́ Scoop Media
* Cameroon SHERO lórí ìdènà COVID-19 tí àwọn obìnrin ní ìlera àgbáyé ti Cameroon fún un

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

* De ọdọ Cameroon
* Agbaye Pluralism Eye
* Obinrin Olulaja

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Martin Short

**Martin Hayter Short** (March 26, 1950) jẹ́ òṣèré ará Amẹ́ríkà.

## Àwọn ìtókasí

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Ali Khamenei

**Ali Hosseini Khamenei** (1939-2026)

## Ìbẹ̀rẹ̀ ayé àti ẹ̀kọ́ rẹ̀
Khamenei ni a bí sí ìdílé olùkọ́ ẹ̀sìn mùsùlùmí ní ìlú Mashhad. Ó kẹ́kọ̀ọ́ ní seminari ní agbègbè Qom, níbi tí ó ti kọ́ fiqh, tafsír àti ẹ̀sìn Shia.

## Ìgbésí rẹ̀ bí olóṣèlú
Lẹ́yìn Ìyípadà Iran ní 1979, Khamenei di ara ìjọba tuntun. Ó jẹ́ Ààrẹ́ Iran láti 1981 sí 1989.

## Olórí gíga jùlọ
Ní 1989, lẹ́yìn ikú Ayatollah Khomeini, Khamenei ni a yàn sípò Olórí Gíga Jùlọ. Gẹ́gẹ́ bí olórí gíga, ó ní àṣẹ lórí ológun, ìjọba ìsìn, àti ìlànà òkèèrè.

## Ìlànà òkèèrè àti ìròyìn pataki
Khamenei ti sọ ọ̀pọ̀ ìlànà ìsìn àti ohun-òṣèlú rẹ̀. Ó ti sọ fatwa lòdì sí ìjìgbà àkúnya (nuclear weapons).

## Ìdílé
Ó ní àwọn ọmọ àti ìyàwó, ṣùgbọ́n àlàyé ìdílé rẹ̀ kì í hàn lọ́pọ̀ ní ìròyìn àgbáyé.

## Tún wo
* Iran

## Àwọn orísun

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1939
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn ará Ìránì
Fonoloji ede Yoruba

**Fonọ́lọ́jì ède Yorùbá** ni ẹ̀ka ìmọ̀ ẹ̀dá-èdè tí ó rí sí ẹ̀kọ́ nípa ètò àti ààtò ìró-ìfọ̀ nínú ède Yorùbá.  Ẹ̀kọ́  yìí ń rí sí ìjẹyọpọ̀ ìró àti àjùmọ̀jọyọpọ̀ ìró nínú ède Yorùbá. Lára àwọn ìgbésẹ̀ tí èyí ti lè wáyé ni àwọn ìgbésẹ̀ bíi: ìpàrójẹ, àrànmọ́, ìyọpọ̀, àǹkóò fàwẹ́lì, ìjẹyọpọ̀ fáwẹ́lì àti bbl; àwọn ìgbésẹ̀ wọ̀nyí ni a ń pè ní *ìgbésẹ̀* *Fonọ́lọ́jì ède Yorùbá.* 

## Àwọn ìtọ́kasí
Igbese fonoloji ede Yoruba

Ìgbésẹ̀ fonọ́lọ́jì ni onírúurú ìlànà tí ìró ìfọ̀ ń là kọjá láti sọ àkójọpọ̀ afọ̀ di ọ̀rọ̀ geere. Nígbà tí a bá ń ṣafọ̀ geere onírúurú àyíyadà ni ó máa ń dé bá wóróhùn (fóníìmù) èyí tí ó lè ṣe àdínkù, àfikún, àmújáde ọ̀tun, sàkání ajùmọ̀ ṣiṣẹ́ pọ̀ àti àyípadà ọ̀tun bá afọ̀. Nígbà tí àdíkùn bá dé bá afọ̀ àbí ìpèdè kan èyí lè níí ṣe pẹ̀lú kí ìró fáwẹ́lì tàbí kọ́ńsónáǹtì pòórá irú ìgbésẹ̀ yìí ni à ń pè ní ìgbésẹ̀ ìpààrójẹ. Bí ó  bá sì ṣe pé ńse ni ìró alágbára kan nínú ìró méjì tí ó wà  ní fẹ̀gbẹ́kẹ̀gbẹ́, tí ìró alágbára bẹ́ẹ̀ sì sọ ìró kejì di irú ara rẹ̀, irú ìgbésẹ̀ yìí ni à ń pè ní ìgbésẹ̀ àrànmọ́; irú ìró alágbára bẹ́ẹ̀ ni à ń pè ní ìró afàrànmọ́ nígbà tí ìró tí àyípadà dé bá ń jẹ́ ìró agbàrànmọ́.

## Awon Itokasi
Ìṣòro Ṣíṣe Ìṣírò

**Ìṣòro ṣíṣe ìṣírò** jẹ́ àìlera ìkẹ́kọ̀ọ́ tí ó yọrí sí àìlóye ìṣírò, gẹgẹbi àìlóye awọn nọmba, iṣiro. Nigba miiran a maa n tọka si bi “ìṣòro kíkàwé matimátìkì”, bótilẹ̀jẹ́wípé yàtọ̀ sí ara wọn. 

Ìṣòro ṣíṣe ìṣírò ní nǹkan ṣe pẹ̀lú ìṣòro ní ibi kan nínú ọpọlọ ti àwọn òyìbó ń pè ní sulcus intraparietal  àti apá iwaju ọpọlọ .   Ìṣòro ṣíṣe ìṣírò kò ní ipa lórí ọgbọ́n tàbí òye àkókò, ìwọ̀n, àti èrò àyè .   Àwọn èèyàn mẹ́ta sí mẹ́fà nínú ọgọ́rùn-ún ló ní ìṣòro yìí.   Ní 2015, a fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ wípé àwọn ọmọdé mọ́kànlá nínú ọgọ́rùn-ún tí ó ní ìṣòro ṣíṣe ìṣírò tún ní ìṣòro àìlèdúrósíbìkan.  Ìṣòro ṣíṣe ìṣírò tún ní nǹkan ṣe pẹ̀lú àìsàn Turner  àti àwọn ènìyàn tí ó ní ọgbẹ́ ọ̀pá ẹ̀yìn . 

## Àwọn Ìtọ́kasí
June Squibb

**June Louise Squibb** (November 6, 1929) jẹ́ òṣèré ará Amẹ́ríkà.

## Àwọn ìtókasí

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà
Imulo ai ni afrika

**Ìmọ̀-èro Artificial Intelligence (AI) jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìmúlò imọ-ẹrọ tí ó ń yí ayé ká, tí ó sì ń tún ọ̀pọ̀ ilé iṣẹ́ ṣe ní gbogbo agbègbè ayé. Ní Afirika, AI ti bẹ̀rẹ̀ sí ní gba ipo pàtàkì nínú ọ̀rọ̀ ìdàgbàsókè, ẹ̀kọ́, ilé ìwòsàn, ìṣàkóso, àti ọjà iṣẹ́. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìlú-òkèèrè ló ti kọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀ sí ní lò ó, àwọn orílẹ̀-èdè Afirika tún ti ń lo AI láti yanju ọ̀pọ̀ ìṣòro àgbègbè**


## IMULO AI NI AFIRIKA
Morenike Alausah Sulaimon

**** (tí wọ́n bí lọ́jọ́ 2nd February 1945) tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí **Màmá Eréko** jẹ́ òṣèré sinimá àgbéléwò ọmọ Èkó lórílẹ̀ - èdè Nigeria Ó bẹ̀rẹ̀ eré sinimá ṣíṣe lọ́dún 1982 kí ó tó sinmi fún ìgbà díẹ̀ kó tó padà lọ́dún 1994.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ẹbun Naijiria fun Imọ-jinlẹ

**Àmì-ẹ̀yẹ Sáyẹ́ǹsì ti Nàìjíríà** (**Nigeria Prize for Science**) jẹ́ àmì-ẹ̀yẹ sáyẹ́ǹsì tí wọ́n ń fúnni lọ́dọọdún láti ọdún 2004 fún iṣẹ́ títayọ nínú àwọn àṣeyọrí sáyẹ́ǹsì. Òun ni àmì-ẹ̀yẹ sáyẹ́ǹsì tí ó ga jùlọ ní orílẹ̀-èdè náà. Nigeria LNG Limited ló ń ṣe onígbọ̀wọ́ àmì-ẹ̀yẹ náà. Àmì-ẹ̀yẹ náà ṣe àpèjúwe ara rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí i "mímú àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì Nàìjíríà wá sí ìta gbangba àti ṣíṣe ayẹyẹ ìtayọ nínú àwọn àṣeyọrí sáyẹ́ǹsì".

## Ìtàn
Ní ìbẹ̀rẹ̀, iye owó Àmì-ẹ̀yẹ náà jẹ́ $20,000 fún Litiresọ àti Sáyẹ́ǹsì. Wọ́n fi kún un sí $30,000 ní ọdún 2006, àti lẹ́ẹ̀kan sí i sí $50,000 ní ọdún 2008. Ní ọdún 2011, wọ́n fi kún owó àmì-ẹ̀yẹ náà sí $100,000.

## Àwọn olùgbà àmì-ẹ̀yẹ tẹ́lẹ̀
Orísun: Nigeria NLG Ltd 

## Ẹ tún le wo

* Àmì-ẹ̀yẹ Litiresọ ti Nàìjíríà – àmì-ẹ̀yẹ kejì fún Litiresọ
* Àtòjọ àwọn àmì-ẹ̀yẹ sáyẹ́ǹsì àti ìmọ̀-ẹ̀rọ

## Àwọn ìtọ́kasí

## Àwọn ìjápọ̀ ìta
*The Nigeria Prize for Science , official website.
Sheyi Ashekun

**** jẹ́ olóòtú àti òṣèré sinimá àgbéléwò ọmọ Nigeria  Sheyi bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ eré lọ́dún 2010

## Àwọn Ìtọ́kasí
Kayode Ajulo

**Olukayode "Kayode" Abraham Ajulo,** OON,  jẹ́ Agbẹjọ́rò Àgbà ti Nàìjíríà,  olùdájọ́, olùkọ́ni, olùsọ̀rọ̀ àti ajìjàgbara ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn. Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Chartered Institute of Arbitrators.  àti Akọ̀wé Àkójọpọ̀ Àwọn Ará Ìjọ́sìn ti Ìjọ Anglican, Ṣọ́ọ̀ṣì ti Nàìjíríà. Òun ni Agbẹjọ́rò Àgbà àti Kọmíṣọ́nà fún Ìdájọ́ ti Ìpínlẹ̀ Ondo. 

## Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
Ajulo ni a bi fun Solomon ati Christiana Monisola O. Ajulo.  Ó gba oyè bachelor nínú òfin ní Yunifásítì Jos ní ọdún 1999.  Ní ọdún 2001, lẹ́yìn tí ó parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ilé-ẹ̀kọ́ òfin ní Nàìjíríà ní ọdún 2000, wọ́n pè é sí ilé-ẹ̀kọ́ agbẹjọ́rò Nàìjíríà. Ó gba oyè Master of Laws ní ọdún 2006 láti Yunifásítì Jos.  

Ajulo jẹ ẹya adjunct olukọni ni Yunifásít  Adekunle Ajasinì ti Akungba-Akoko, Ìpínlẹ̀ Ondo àti Ilé-ẹ̀kọ́ Ẹ̀kọ́ Àkọ́kọ́ Egalitarian, Kumasi, Ghana. Ní ọdún 2013, Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ondo yàn án gẹ́gẹ́ bí alága ìgbìmọ̀ Ilé-iṣẹ́ Rédíò 

## Iṣẹ-ṣiṣe
Ajulo ni a fun ni ipo Agba Agbẹjọro Agba ti Naijiria (eyiti o dọgba pẹlu Ọba Agbẹjọro ni United Kingdom) ni ọdun 2023 lati ọdọ Adajọ Agba ti Naijiria. 

Òun ni Agbẹjọ́rò Àgbà àti Kọmíṣọ́nà fún Ìdájọ́ ti Ìpínlẹ̀ Ondo. 

Tẹ́lẹ̀tẹ́lẹ̀, Ajulo jẹ́ olùdíje fún ẹgbẹ́ òṣèlú Labour fún ipò sílé ìgbìmọ̀ aṣòfin FCT tí wọ́n ṣe ní ọjọ́ kẹsàn-án oṣù kẹrin ọdún 2011.  

Ní ọjọ́ keje oṣù kẹrin ọdún 2011, wọ́n gbọ́ pé àwọn ọkùnrin ológun ti jí Ajulo gbé.   Èyí mú kí àwọn òṣìṣẹ́ Abuja tí ẹgbẹ́ òṣèlú Nigeria Labour Congress ń darí kọ̀ láti dìbò náà. Nínú ìkéde láti ọwọ́ àwọn olórí ẹgbẹ́ òṣèlú Nigeria Labour Congress (NLC) ní Abuja, gbogbo àwọn òṣìṣẹ́ àti àwọn ẹgbẹ́ tó wà ní agbègbè náà ni wọ́n pàṣẹ fún láti dìbò fún ìdìbò ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin orílẹ̀-èdè ní wákàtí mẹ́rìndínlógún kí ìdìbò náà tó dé gbogbo orílẹ̀-èdè náà nítorí ìjígbé Kayode Ajulo. 

Kí ìdìbò gbogbogbòò ní Nàìjíríà ti ọdún 2015 tó bẹ̀rẹ̀, Ajulo ni Akọ̀wé Orílẹ̀-èdè ti Ẹgbẹ́ Òṣìṣẹ́,   ati ni 2019 ti fi idi rẹ mulẹ gẹgẹbi Mayegun Aare Onakakanfo ti ile Yoruba nipasẹ awọn Iba Gani Adams.  

Ní ọdún 2020, wọ́n yan Ajulo gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ fún Ìgbìmọ̀ Ìdìbò Àkọ́kọ́ fún Gómìnà Ìpínlẹ̀ Edo ní ọdún 2020.  Òun ni Akọ̀wé Àkójọpọ̀ Àwọn Ará Ìjọ Anglican, Ṣọ́ọ̀ṣì ti Nàìjíríà.

## Igbesi aye ara ẹni
Ajulo ni iyawo pelu omo. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1974
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ
Ann-Kio Briggs

Ann-Kio Briggs, tí a tún ń pè ní Annkio Briggs, (tí a bí ní ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù keje ọdún 1952 ní England) jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó jẹ́ ajàfẹ́tọ́ sí àyíká àti ajàfẹ́tọ́ ọmọnìyàn tí a bí ní ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì.    Òun ni olùdásílẹ̀ àti olùdarí àjọ tí kìí ṣe ti ìjọba Agape Birthrights. Ní ọdún 2011, ó jẹ́ agbẹnusọ fún Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Ìjọ́ba Ìjàw (IRA) àti United Niger Delta Energy Development Security Strategy (UNDEDS).  

## Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ
A bí Briggs ní ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù keje ọdún 1952 ní England. Ìyá ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì kan àti onímọ̀ ẹ̀rọ ọkọ̀ ojú omi Ijaw ni wọ́n bí i. Nígbà tí ó wà ní kékeré, wọ́n mú un lọ sí ọ̀dọ̀ ìyá àgbà rẹ̀, ẹni tí ó tọ́ ọ dàgbà pẹ̀lú baba rẹ̀ ní Abonnema, ìpínlẹ̀ Rivers. Nígbà tí ó wà ní Abonnema, ó parí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ rẹ̀, ó sì forúkọ sílẹ̀ ní Holy Rosary Girls School ní Port Harcourt fún ẹ̀kọ́ girama rẹ̀. Láti (1967 sí 1970), ogun abẹ́lé dí ẹ̀kọ́ rẹ̀ lọ́wọ́. Lẹ́yìn tí ogun parí, Briggs kó lọ sí England pẹ̀lú ìdílé rẹ̀, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa Marketing, ó sì ṣe ìgbéyàwó. Òun àti ọkọ rẹ̀ bí ọmọ mẹ́rin papọ̀, wọ́n sì kọ ara wọn sílẹ̀ ní ọdún 1998. Briggs gbọ́ èdè Igbo dáadáa, àti èdè ìbílẹ̀ rẹ̀, Kalabari. Ó tún ń sọ èdè Gẹ̀ẹ́sì Pidgin .  

## Iṣẹ-ṣiṣe
Ní ọdún 1998, lẹ́yìn ọ̀pọ̀ ọdún ní Yúróòpù, ó padà sí Niger Delta ó sì dá Agape Birthrights sílẹ̀, àjọ tí kìí ṣe ti ìjọba àti ti kìí ṣe ti èrè.  ní olú-iṣẹ́ rẹ̀ ní Port Harcourt, Ìpínlẹ̀ Rivers. Briggs, nípasẹ̀ àjọ rẹ̀, ti ran àwọn agbègbè kan tí wọ́n ń gbèrú lọ́wọ́ láti ṣàkọsílẹ̀ ìwẹ̀nùmọ́ epo tí ó ń dà sílẹ̀ àti gbígbógun ti àìṣòdodo àti ìyapa.  Ó tún ń ṣiṣẹ́ pọ̀ kárí ayé pẹ̀lú àwọn àjọ mìíràn nílé àti lókè òkun.  

## Awọn ẹbun
Briggs gba àmì-ẹ̀yẹ àwọn akọni Ijaw láti ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin Ijaw. 

## Wo tun

* Akojọ ti awọn eniyan lati Ipinle Rivers 

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

* Agape Birthrights aaye ayelujara
* https://www.premiumtimesng.com/national-conference/tag/ann-kio-briggs/
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1952
Krasnodar

**Krasnodar** () jẹ́ ìlú tí ó tóbi jù ní gúúsù orílè-èdè Rọ́síà. Ó wà ní etí odò Kuban, kò jìnnà sí òkun Dúdú àti òkun Azov. Àwọn ènìyàn tí ó ń gbé ibè féfé tó mílíọ̀nù kan àti igba oké ènìyàn. Wọ́n dá ìlú náà sílè ní ọdún 1793, orúkọ rè àkókó sì jé **Yekaterinodar** (). Krasnodar jẹ́ ibùdó pàtàkì fún iṣé-òwò, okòwò, àti àṣà ní orílè-èdè Rọ́síà. Wọ́n sábà máa ń pè é ní olú-ìlú gúúsù Rọ́síà.

## Àwọn èèyàn
* Anna Netrebko — olórin.

## Àwọn àwòrán

Krasnodar, Russia, near natural colors, Sentinel-2 satellite image 2018-SEP-18.jpg
Триумфальная арка и памятник Святой Екатерине (1).jpg
Медакадемия Краснодар Russia.JPG
View of Krasnodar taken from Kozhevennaya street, 24 2020-04-18-5.jpg
Здание гостиницы централь 03.JPG
Karasunskiy okrug, Krasnodar, Krasnodarskiy kray, Russia - panoramio (27).jpg
2022. Краснодар DSC 9475.jpg
Екатерина Великая. Монумент.JPG


## Àwọn ìtọ́kasí

## Àwọn ìtọ́kasí àrè

* 

Ẹ̀ka:Rọ́síà
Ẹ̀ka:Europe
Jean-Claude Étienne

**Jean-Claude Étienne**  ; tí a bí ní ọjọ́ kẹfà oṣù kẹjọ ọdún 1941, Vouziers ( Ardennes )  – ọjọ kọkànlá oṣù kẹta ọdún 2017  ) jẹ́ olóṣèlú ará Faranse, àti ọmọ ẹgbẹ́ Alagba ti France . O ṣe aṣoju Ẹka Marne àti pé o jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ti àpéjo fun Ẹgbẹ Iṣipopada Gbajumo .

## Ìgbésíayé
O jẹ́ Ọjọgbọn oògùn ní ẹnu iṣẹ rẹ, wọn dibò yan gẹ́gẹ́bí Òṣìṣẹ́ ilé-ìgbìmọ̀ ti Marne ni ọjọ́ kẹtàlélógún Oṣu Kẹsán ọdún 2001 lẹhìn ti o jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ti agbègbè keji ti Marne.

Ni ọjọ kẹtàdínlọ́gbọ̀n Oṣù Kẹwa Ọdún 2010, o jẹ ọmọ ẹgbẹ́ ti ẹgbẹ ti awọn eniyan yan si Igbimọ Aje Faranse, Awujọ ati Ayika (CESE). Wọn rọ́pò rẹ̀ gẹ́gẹ́bí Alagba Faranse nípasẹ Mireille Oudit, láti ọjọ kẹta Oṣu kọkànlá ọdún 2010.

## Àwọn àṣẹ agbègbè

* Ọdun 1986-1998 : alábojútó agbègbèChampagne-Ardenne
* Ọdun 1995-ọdun 2001 : alabojuto Reims
* Ọdun 1996-1998 : Igbakeji Alakoso Agba ti Igbimọ Agbegbe ti Champagne-Ardenne
* Ọdun 1998-2004 : Alaga ti Igbimọ Agbègbè ti Champagne-Ardenne
* Ọdun 2004-2010 : alábojútó agbègbè Champagne-Ardenne

## Àwọn ijoko ile asofin

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2017
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1941
Ilé-iṣẹ́ Òye Ààbò Ológun (Orílè-èdè Nàìjíríà)

**Ile-isẹ òye ààbò ológun** (DIA), jẹ ile-iṣẹ ìpìlẹ̀ fun Òye ologun ti ilẹ Nàìjíríà. DIA jẹ didasilẹ ni ọdun 1986 lati pese eto ti o munadoko nipa gbigba oye -iṣe-alamì- fún jijagun ati aabo fun Awọn ọmọ-ogun Naijiria ati Ile-iṣẹ Aabo .  DIA n ṣe agbega Ilana Aabo Naijiria, gbe ifowosowopo ologun pẹlu awọn orilẹ-ede miiran larugẹ, oṣe aabo fún igbesi aye awọn ara ilu Naijiria, o sí iduroṣinṣin lati ṣetọju aala ilẹ Nàìjíríà. DIA ni olori nipasẹ Chief of Defence Intelligence (CDI) ti  Aare Nigeria maun yàn.

## Awọn ipilẹṣẹ
Ni oṣu kẹfa, ọdun 1986, aarẹ nigba naa, ọgagun Ibrahim Babangida gbe aṣẹ Nọmba 19 jade. Lati tu Ajọ Aabo Orilẹ-ede (NSO) ki wọn sì ṣe atunto awọn iṣẹ aabo orile-ede Naijiria si awọn isọri mẹta ọtọọtọ labẹ Ọfiisi ti Alakoso Aabo Orilẹ-ede. 

* Ile-iṣẹ Aabo Ilu (SSS) jẹ iduro fun Òye ààbò abẹ̀lè pẹlu Oludari Gbogbogbo Ismaila Gwarzo ati Igbakeji Oludari Lt Col AK Togun .
* Àjọ ti òye ti Orilẹ-ede (NIA) ṣe itọju oye ti o tayọ ala orile-ede ati ṣiṣe ìtakò Ise alamì sí orile-ede.
* DIA ni wọn fi sọri àwọn òye ti o ni ibatan pẹlu ológun ni ita ati inu Naijiria

## Awọn olori fún Ile-iṣẹ Òye Ààbò Ológun

## Ile-ẹkọ giga fun Òye Ààbò Ológun
Ile-ẹkọ giga fun Òye Aabo ologun (DIC) je didasilẹ nipasẹ Ofin 19 ti 1986 gẹgẹ bi apa ikẹkọ ti Ile-iṣẹ òye Aabo (DIA). Lati igbanna, o ti dagba lati di ààyè àmúyangàn ni agbegbe wa; Paapaa laarin Àgbájọ Tòkòwò àwọn Orílẹ̀-èdè Iwọ-oorun Afirika (ECOWAS).  

* http://www.dia.gov.ng/  Archived  
* https://fas.org/irp/world/nigeria/dia.htm 

Ẹ̀ka:Iṣẹ́ Ológun ilẹ̀ Nàìjíríà