Repatriation of the Benin Bronzes to Nigeria

thumb| Benin Bronzes ni Ile ọnọ Ilu Gẹẹsi kan
Awọn akojọpọ  ìdè ní ìlú Benin tí  ojú 900 idẹ lọ , idẹ, ehin-erin àti awọn ohun-ọṣọ igi ti a ṣẹda nipasẹ awọn ènìyàn Edo ti Ijọba ti Benin (ni gúúsù Nàìjíríà  lonii) làti 16th si 19th ọ̀rúndún. Awọn nìkan wọnyi ṣe pàtàki ti ẹmi, ìtàn ati iṣẹ ọna fún àgbègbè Edo àti fún orílè-èdè Nàìjíríà lapapọ. Wọn gba wọn lákòókò “ìrìn-àjò ìjìyà ” Ìlù Gẹẹsi ti ọdun 1897 àti lẹhinna tuka si awọn ile ọnọ ati awọn ikojọpọ ikọkọ kọja Yúróòpù  ati Àríwá Amẹ́ríkà  .   Ni ọdun mẹwa to kọja, imọ-jinlẹ àgbáyé ti awọn aiṣedeede ti ìletò ti ṣe agbeka igbiyanju káríayé si ipadabọ wọn.

## Ipilẹ
Ni Oṣu Keji ọdun 1897, awọn ọmọ-ogun ìlú Gẹẹsi ṣe ifilọlẹ ìrìn-àjò ológun ìjìyà kan si Ijọba ti Benin, o ṣee ṣe láti jẹ ijiya ikọlu kàn si awọn aṣoju Gẹẹsi kàn. Wọ́n kó ààfin ọba tó wà nílùú Benin lọ, wọ́n sì kó ẹgbẹẹgbẹ̀rún iṣẹ́ ọnà lọ, tó fi mọ́ àwọn pátákó, àwòrán àti àwọn ohun ọ̀ṣọ́ tí wọ́n fi idẹ àti bàbà ṣe.  Ọpọlọpọ awọn ohùn kàn ni a ta ni Ilu Lọndọnu ati ti gba nipasẹ awọn ile musiọmu Yúróòpù, nibiti wọn ti wọ awọn ikojọpọ Òòrùn.&#x5B; **' &#x5D;</sup>
[[Fáìlì:Display_of_Benin_bronzes_at_Museum_of_Archaeology_&_Anthropology,_Cambridge,_March_2022.jpg|thumb| Ifihan awọn idẹ Benin ni Ile ọnọ ti Archaeology & Anthropology, Cambridge, Oṣu Kẹta 2022]]
Ile ọnọ ti Ilu Gẹẹsi ni [[Lọndọnu|Ìlú Lọndọnu]] di ile si idaduro ẹyọkan ti o tobi julọ ni isunmọ awọn nkan 900 lákòókò ti awọn nọmba ti awọn ile-iṣẹ mìíran ni [[Jẹ́mánì|Germany]], [[Fránsì|Faranse]], [[Nẹ́dálándì|Fiorino]] ati [[Orílẹ̀ èdè America|Amẹrika]] gbà awọn troves pàtàkì.   Ikọkọ-odè tun gba awọn ege, yori si ìkọjá ayé  si awọn ọgba náà. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; **' &#x5D;

## Awọn akitiyan ipadabọ
Orílè-èdè Nàìjíríà bèrè fún ìdápadà àti  ipadabọ láti bi ọdun 1960, ṣugbọn ko ni atilẹyin igbekalẹ ni awọn ìlú ńlá ti ìletò àwọn òyìnbó akoni leru tẹlẹ.&#x5B; **' &#x5D;</sup>

Apejọ [[UNESCO]] ti ọdun 1970 lórí Awọn ọna ti Idinamọ ati Idilọwọ fún àwon agbewọle, àgbéjáde aiṣedeede, lọ si ìlú òkèèrè ni ọ̀nà àìtó ati ṣiṣẹ agbekalẹ  ọ̀nà  tí àsà pese pẹ̀lú ìlànà káríayé kàn, botilẹjẹpe fún ifojusọna nìkan.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; **' &#x5D;

### Jẹmánì
Ni Oṣu Keje ọdun 2022, Jẹmánì di orílè-èdè Yúróòpù akọkọ láti fọwọ́ si ìkéde iṣelu apapọ kàn láti tún ṣe ìdápadà awọn idẹ ti o tó 1,130.  Àdéhùn yẹn jẹ́ kí Jámánì dá àwọn ohun alààyè padà àti láti ṣètìlẹ́yìn fún iṣẹ́ ìwalẹ̀pìtàn àti ìdàgbàsókè ilé musiọ̀mù ní orílè-èdè Nàìjíríà . Awọn gbígbé ọ̀nà itẹsiwaju ni awọn ipele nít'orí ohùn èlò àti awọn eka ti ijọba ìlú òkèèrè. Ni Oṣu kejila ọjọ 20, Ọdun 2022, Jẹmánì fun ni ipilẹṣẹ fun ipele ibẹrẹ ti ìdè ogún ni ìlú Abuja, pẹlu Mínísítà fún ètò Àjèjì ti ìlú Jámánì Annalena Baerbock ti n ṣalaye ìdarí yii jẹwọ “aiṣedeede ti ìletò ti o ti kọja”.  Ni kùtùkùtù ọdún 2023, ọpọlọpọ awọn ìlú Jámánì pẹlu Berlin, Hamburg ati Cologne gbe awọn ẹtọ ohun-ini ti ikojọpọ ti o gbòòrò, pẹlu awọn awin ìfihàn idunadura láti ṣetọju awọn ìfihàn Yúróòpù lẹẹkọọkan.&#x5B; **' &#x5D;</sup>

=== Fiorino ===
Ni inu Oṣu Keji  ọdún 2025, orílè-èdè Nàìjíríà ati orílè-èdè Netherlands pari àdéhùn fun ipadabọ awọn idẹ 119 ti o wa nínú awọn ikojọpọ Leiden, ti n samisi atunṣe ẹyọkan ti o tóbi julọ títì di òní. Ayẹyẹ isọfunni ni Ìpínlẹ̀ Edo ṣe àfihàn Oba Ewuare II, ẹniti o ṣe ayẹyẹ ipadabọ náa gẹgẹ bi “idasi atọrunwa” ni mimu-pada sipo ọba-alaṣẹ aṣa.  

=== Apapọ ijọba gẹẹsi (United Kingdom) ===
Awọn ile-iṣẹ Ilu Gẹẹsi ti gbe ni iṣọra diẹ sii. Ile ọnọ Horniman ni Ilu Lọndọnu di ile musiọmu UK akọkọ lati da awọn idẹ padà ni Oṣu kọkanla ọdun 2022. Awọn idunadura tẹsiwaju pẹlu Ile èso ohùn àlùmọ́ọ́nì  ti Ilu Gẹẹsi, èyítí gbigba ti awọn nkan bi 900 wa ni ààbò nipasẹ àṣẹ ti Ile-igbimọ. Ile ọnọ ti ile-ẹkọ o gíga tí Cambridge ni eka ti Archaeology ati Anthropology  tí dojukọ dida padà awọn nìkan 100 lọ; awọn ìjíròrò yẹn nlọ lọwọ ni ibẹrẹ ọdun 2025. 

== Ìlànà igbekalẹ àti awọn ipa awọn alenuloro ==
Igbimọ National National Commission for Museums and Monuments (NCMM) àti Ọba ti Benin ni apapọ nṣe àbójútó ètò imupadabọ. Òfin  ìjọba àpapọ̀ kàn ni Oṣu Kẹta ọdun 2023 ti ni ẹtọ fun àbójútó gbogbo awọn idẹ ti wọn padà ki o wà ni ọwọ Oba, ti àwọn àwùjọ NCMM n ṣakoso itọju àti ìfihàn gbàǹgbà awọn ìdè náà. Awọn èrò fún àwùjọ Edo Museum of West African Art (EMOWAA) ni Ìlú Benin àti ọjọ́ iwájú Museum olomooba ti Ìlú Benin ni ifọkansi láti pèsè awọn ọna iṣakoso oju-ọjọ fun awọn ohun-ọṣọ. Ifowosowopo àgbáyé pẹlu idanilekoo fun awọn alamọdaju ati alábòójútó ile ọnọ musiọmu  orílẹ̀èdè Nàìjíríà, ifowosowopo fún ise ìwádìí archeological àti atilẹyin pẹ̀lú òwò fún awọn ipinlẹ ti o ni àwọn ohun àlùmọ́ọ́nì náà tẹlẹ.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; **' &#x5D;

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Benin
Ẹ̀ka:Nàìjíríà
Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ