Nana Buluku

**Nana Buluku**, tí a tún mò sí **Nana Buruku**, **Nana Buku** tàbí **Nanan-bouclou**, ni obìnrin tó ga jùlọ nínú ẹ̀sìn àbáláyé ti àwọn ará Fon (Benin, Dahomey ) àti àwọn ará Ewe ( Togo ).    Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn òrìṣà tó ní ipa jùlọ nínú ẹ̀kọ́ ìsìn ìwọ̀ oòrùn Áfíríkà, tí ọ̀pọ̀ àwọn ẹ̀yà yàtọ̀ sí àwọn ará Fon ń pín, tàbí ní àjọṣepọ̀ pẹ̀lú, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ní onírúurú. Fún àpẹẹrẹ, wọ́n ń pè é ní *Nana Bukuu* láàrín àwọn ará Yorùbá àti *Olisabuluwa* láàrín àwọn ará Igbo ṣùgbọ́n wọ́n ń ṣàpèjúwe rẹ̀ ní ọ̀nà ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, pẹ̀lú bí àwọn kan ṣe ń jọ́sìn rẹ̀ nígbà tí àwọn kan kòsì jọ́sìn fún àti àwọn òrìṣà mìíràn tí ó wá láti ọ̀dọ̀ rẹ̀.  

Nínú ìtàn àròsọ àwọn èyàn Dahomey, Nana Buluku ni ìyá ẹlẹ́dàá tó ga Jùlọ, tó bí ẹ̀mí òṣùpá Mawu, ẹ̀mí oòrùn Lisa, àti gbogbo àgbáyé. Lẹ́yìn tó bí àwọn wọ̀nyí, ó fẹ̀yìntì, ó sì fi àwọn ọ̀ràn ayé sílẹ̀ fún Mawu-Lisa. Òun ni ẹlẹ́dàá àkọ́kọ́, Mawu-Lisa, ẹlẹ́dàá kejì, tí ẹ̀kọ́ ìsìn tó dá lórí àwọn ìwòye wọ̀nyí ni a ń pè ní Vodun, Voodoo tàbí Vodoun. 

Gẹ́gẹ́ bí Maya Deren ti sọ, àwọn Vauduisant kan gbàgbọ́ pé Nanan-bouclou jẹ́ akọ àti abo. 

## Ìkíyèsí

### Áfíríkà
Ẹ̀sìn Vodoun ti àwọn ènìyàn Fon ní àwọn ohun mẹ́rin tí ó jọra: àwọn ọlọ́run gbogbogbòò, àwọn ọlọ́run ti ara ẹni, àwọn ẹ̀mí baba ńlá, èmí àìrí, tàbí àwọn Ògùn.  Nínú ẹ̀sìn ìbílẹ̀ ti Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà yìí, ìṣẹ̀dá bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ẹ̀dá obìnrin kan tí a ń pè ní Nana Buluku, ẹni tí ó bí Mawu àti Lisa tí ó sì dá gbogbo àgbáyé.  Lẹ́yìn tí ó bímọ, ìyá ńlá náà fẹ̀yìntì ó sì fi ohun gbogbo sílẹ̀ fún Mawu-Lisa (Oṣùpá-Oòrùn, abo-ọkùnrin), àwọn òrìṣà, àwọn ẹ̀mí àìrí, àti ojú Òfurufú gbalasa. Mawu-Lisa ṣẹ̀dá ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọlọ́run kékeré tí wọ́n ní àléébù. Nínú ìgbàgbọ́ àwọn Fon, ọlọ́run abo Mawu ní láti ṣiṣẹ́ pẹ̀lú Legba ọlọ́gbọ́n àrékérekè àti ejò Aido Hwedo láti ṣẹ̀dá àwọn ẹ̀dá alààyè, ọ̀nà ìṣẹ̀dá tí ó fi ohun rere, búburú, àti àyànmọ́ fún gbogbo ẹ̀dá títí kan ènìyàn. Nípa fífún àwọn òrìṣà kékeré àti Legba ní òun ètùtù nìkan, nínú ẹ̀kọ́ ìsìn Fon, ẹnìkan lè yí àyànmọ́ èyàn padà. Ètùtù yìí nílò àwọn iṣẹ́ àti ìgbébọ sí àwọn òrìṣà kékeré àti àwọn ẹ̀mí baba ńlá, tí a gbàgbọ́ pé wọ́n ní agbára láti ṣe ojúrere fún àwọn ènìyàn.   

### Amẹ́ríkà
Bí wọ́n ṣe mú àràádọ́ta ọ̀kẹ́ àwọn ará Áfíríkà ní ìwọ̀ oòrùn tí wọ́n sì ti di ẹrú ní àkókò ìjọba amúnisìn, lẹ́yìn náà wọ́n kó wọn lọ sí òdìkejì Atlantic láti ṣiṣẹ́ lórí oko ìrẹsì, owú, àti tábà, wọ́n mú àwọn èrò ẹ̀sìn wọn wá, títí kan àwọn tó jẹ mọ́ Nana Buluku. Wọ́n ń ṣe ayẹyẹ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí *Nanã* ní Candomblé Jejé àti Tambor de Mina àti gẹ́gẹ́ bí *Nana Burukú* ní Candomblé Ketu, níbi tí wọ́n ti yàwòrán rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí obìnrin arúgbó kan, tó dàgbà ju ìṣẹ̀dá lọ. Wọ́n ń ṣe alabapade rẹ ní Faransé, Dutch, àti British West Indies pàápàá, bíi láàárín àwọn agbègbè àṣà ìbílẹ̀ Áfíríkà ti French Guiana, Suriname, Guyana, Brazil, Trinidad, Martinique, Haiti, àti àwọn erékùsù Caribbean mìíràn.  

## Àwọn ìwífún míràn

* Orin kan wà tí wọ́n kọ ní èdè Tamil pẹ̀lú àkọlé rẹ̀ jẹ́ " Nana Buluku " (Youtube) tí wọ́n sì fi hàn nínú fíìmù " Pichaikaran 2 " tí wọ́n gbé jáde ní ọdún 2023. Àwọn ọ̀rọ̀ orin náà tún mẹ́nu ba Nana Buluku gẹ́gẹ́ bí ọlọ́run, wọ́n sì tọ́ka sí oníjó gẹ́gẹ́bi ẹni tí ó jẹ́ òré pẹ̀lú Òrìṣà náà.

## Tún Wo

* Olódùmarè

## Àwọn ìtọ́kasí

## Àwọn ìtọ́kasí Ìta
The Children of Dahomey at the Wayback Machine (archived April 4, 2005)