open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gabriel Mojísọ́lá Babátúndé

**Gabriel Mojísọ́lá Babátúndé** ní wọ́ bí ní ọjọ́ Kẹrìnlá  oṣù Kẹ́sààn, ọdún 1938 (September 14, 1938) ní ìlú Akinmorin, ní agbègbè ìjọba ìbílẹ̀Afijio  Local Government Area of in Ìpínlẹ̀ Òndó Nigeria. Òun ni ó jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n àkọ́kọ́ fún ìmọ̀ Sáyẹ̀nsì nípa ẹranko (Professor of Animal Science) ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Ìbẹ̀rẹ̀ ayé àti ẹ̀kọ́ rẹ̀
Babátúndé lọ ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ rẹ̀ ní St. John School, ní Akinmorin láàrín ọdún 1944-1950, tí ó sì tún lọ sìílé ẹ̀kọ́ St. David School, nì ìlú Kúdetì ní Ibadan, láàrín ọ̀dún  1951-1952.  Ó tẹ̀ síwájú nílé-ẹ̀kọ́ Government College tí ó wà ní  ìlú Ìbàdàn láàrín ọdún 1952-1959. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè àkọ́kọ́ ( B.Sc (hons) nínú ìmọ̀ ọ̀gbìn, tí ó sì jáde pẹ̀lú ipele Kejì (second class upper division) ní ìlú London, Ó gba oyè ìmọ̀ ẹlẹ́kejì ìyẹn (M.Sc), àti oyè ọ̀mọ̀wé (PhD) nínú ìmọ̀  (Animal Nutrition, Monogastrics) ní  Fásitì Cornell , ní ìlú  Ithaca, New York ní ọdún 1967. Bákan náà ni ó tún ní àwọn ìjànján ìwé ẹ̀rí  (postgraduate and diplomas and qualification, as an IAEA trainee) lórí bí a ṣe ń lo  (radioisotopes àti radiation) nínú ìmọ̀  Sáyẹ́nsì Ẹranko(Animal Science and Veterinary Medicine) láti ilé-ẹ̀kọ́ Belgrade, Yugoslavia ní ọdún 1970.

## Àjọ àti ìjọ̀mọ ẹgbẹ́ rẹ̀
Babátúndé jẹ́ ọ̀kan lára àwọn American Registry of Professional Animal Scientists (ARPAS) láti ọdún 1974. Ó tún jẹ́ ọ̀kan lára  àwọn Nigerian Society for Animal Production. Ẹ̀wẹ̀, ó tún jẹ́ American Society of Animal Science. Bákan náà ni ó tún jẹ́ ọ̀kan lára àjọ Agricultural Society of Nigerian, tí ó sì túnnjẹ́ ọ̀kan lára àjọ  Science Association of Nigeria and Nigerian Institute of Animal Science.

## Ìyànsípò rẹ̀
Ọ̀jọ̀gbọ́n Babàtúndé ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Olùkọ́ onípò kejì(Lecturer II) ní ẹ̀ka ètọ́ ẹ̀kọ́ Animal Science Department,  Fásitì ìbàdàn  láàrín ọdún 1967-1969. Wọ́n sọọ́ di olùkọ́ onípò kíní (Lecturer I) ní ẹ̀ka ètò kan náà, tí ó sì ṣiṣẹ́ nípò yí fún ọdún kan kí ó tún tó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Ọ̀jọ̀gbọ́n ní abala iètò ẹ̀kọ́  Animal Nutrition nínú ọgbà kan náà láàrín ọdún 1972-1977. Wọ́n yàn án sípò Ọ̀jọ̀gbọ́n Animal Nutrition (Monogastrics) ní abala ètọò ẹ̀kọ́ Animal Science kan náà ní Fásitì Ìbàdàn fún sáà ètò-ẹ̀kọ́ 1976/77 . Òun náà tún ni Olóòtú àgbà fún àjọ oníwèé ìrọ́yìn nípa  ìpèsè ẹranko (Animal Production) láàrín ọdún 1977-1980. Ẹ̀wẹ̀, ó tún jẹ́ Ọ̀gá àgbà fún abala ẹ̀ka ẹ̀kọ́  Animal Science ní Fásitì Ìbàdàn. Bákan náà ni ó rún jẹ́ Alákòóso fún ẹ̀ka ẹ̀kọ́ ìmọ̀ nípa ohun ọ̀gbìn àti ìdákosí (Dean, Faculty of Agriculture and Forestry) ní ọdún 1980 sí-1982. Ó tún jẹ́ Rector àkọ́kọ́ fún ilé-ẹ̀kọ́ College of Agriculture and Natural Resources, Bendel State tí ó ti di (Edo State) báyìí láàrín ọdún 1982-1984. Lákòótán , òun ni Giwá àgbà àkọ́kọ́ (First Dean and Deputy Vice-Chancellor) fún ilé-ẹ̀kọ́  Fásitì Agriculture,Abẹ́òkúta.

## Àwọn ìtọ́ka sí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1938
Prince (olórin)

**Prince Rogers Nelson** (Ọjọ́ 7 Oṣu Kẹfà, 1958 - Ọjọ́ 21 Oṣù Kẹrin, 2016) jẹ́ akọrin, olùdásílẹ̀ orin, olórin, olóòtú àwo-orin, òṣèré, àti olùdarí fílmù ará Amẹ́ríkà. Pẹlu iṣẹ kan ti o wa ni awọn ọdun mẹrin, Ọmọ-ọdọ ni a mọ fun iṣẹ-ṣiṣe ti o ni imọran, ipo iṣan flamboyant, igbadun oriṣiriṣi aṣa ati lilo ti atike, ati ibiti o gbooro. Oniruru-oludasi-ọrọ,   a kà ọ pe o jẹ aṣeyọri gita kan ati pe o tun ni oye ni ti ndun awọn ilu, ariyanjiyan, bass, awọn bọtini itẹwe, ati olupasilẹ.  Prince ṣe igbimọ ni Minneapolis, eyiti o jẹ ipilẹ ti apata funkki pẹlu awọn eroja ti synth-pop ati igbiyanju tuntun, ni opin ọdun 1970.  

## Awọn itọkasi

## Awọn orisun

Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Grammy
Ẹ̀ka:Àwọn akọrin ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn akọrin funk ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2016
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1958
Ẹ̀ka:Articles with hCards
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà
Fatai Rolling Dollar

**Ọmọba Ọláyíwọlá Fatai Ọlágúnjú**, tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí **Fatai Rolling Dollar** ni wọ́n bí ní ọjọ́ Kejìlélógún oṣù Kéje, ọdún 1927(22 July 1927) tí ó sì daláìsí ní ọjọ́ Kejìlá oṣùKèfà , ọdún 3013  –(12 June 2013), ni ó jẹ́ ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun ní otílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ni ó jẹ́ olórin Highlife, àti Jùjú. Ó kú ní dédé ọmọ ọdún  mẹfàlélọ́gọ́rin (86), Aláṣẹ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà Goodluck Jonathan sì ṣápọ́nlé rẹ̀.

Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ orin rẹ̀ ní ọdún 1953, ó sì ti kọ́ ọ̀pọ̀lọpọ̀ olórin níṣẹ́ orin. Lára wọn ni Olóyè Ebenezer Obey àti Okóyè Orlando Owoh tó ti dolóògbé.  Fàtáì di ìlú mọ̀ọ́ká pẹ̀lú ìṣọwọ́ ta jìtá rẹ̀ lọ́nà àrà. Lára àwọn orin aládùn rẹ̀ ni  "**Wọ́n kéré sí Si Number Wa"**.

Ó dá ẹgbẹ́ akọrin tirẹ̀ sílẹ̀ ní ọdún 1957 tí ó pè ní  Fatai Rolling Dollar and his African Rhythm Band, lábẹ́ ilé iṣẹ́ Phillips West Africa Records.

## Ikú rẹ̀
Ó kú nígbà tí ó ń sùn lọ́wọ́ ní ilé rẹ̀ tí ó wà ní ìlú Ìkòròdú, ní ìpínlẹ̀ Èkó Ó sì jẹ́ ẹni tí ẹ̀mí rẹ̀ gùn jù nínú àwọn olórin ilẹ̀ Nàìjíríà jùlọ.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2013
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1927
Cour nationale du droit d'asile

Cour nationale du droit d'asile(eyiti o jẹ *igbimọ ti awọn igbasilẹ ti awọn aṣoju* ) jẹ ile-ẹjọ ti Faranse ti o ṣeto lati ṣe ayẹwo awọn ẹjaduro lati ipinnu ti OFPRA, fifun, kiko tabi yọkuro ipo asasala (wo ẹtọ ti ibi aabo ) ati aabo . 

O wa ni 35, rue Cuvier 93558 Montreuil, Seine-Saint-Denis ni ilu Faranse. 

Abala L731-1 ti CESEDA (ofin Faranse fun awọn *ẹtọ ti awọn ajeji* ) sọ pe: "Igbimọ Ile-iṣẹ Alaabo ni igbimọ ijọba, labẹ aṣẹ ti Aare kan, egbe ti Ipinle Ipinle ti a yàn nipasẹ Igbimọ Alase ti Igbimọ ti Ipinle. " 
Ẹ̀ka:Pages with unreviewed translations
Groupe d'information et de soutien des immigrés

Ile-iṣẹ **Groupe d'information et de soutien des immigrés** ) jẹ agbari-ọrọ ti ko ni èrè ti France fun awọn ẹtọ eda eniyan ti a dá ni ọdun 1972 lati dabobo ẹtọ awọn ofin ati ẹtọ ẹtọ ti awọn ajeji ati awọn aṣikiri ati lati nija fun ominira iyipo ni awọn aala. 

O pese alaye ati atilẹyin fun awọn aṣikiri nipasẹ imọ rẹ ti ofin Iṣilọ, Faranse, European ati, ni awọn ọna kan, ilu okeere, ati iriri ti awọn iṣẹ iṣilọ. O dabobo awọn ajeji, nfunni ni ikẹkọ ati awọn iwe-aṣẹ ati ki o ṣe alabapin ninu ariyanjiyan lori awọn imulo migration. 

## Awọn ita ita

Ẹ̀ka:Ile-ise
Ẹ̀ka:Pages with unreviewed translations
Association pour la reconnaissance des droits des personnes homosexuelles et transsexuelles à l'immigration et au séjour

Awọn Association fun imudani awọn ẹtọ ti awọn ibanikapo fun walk okunrin ati awọn okunrin to o do obinrin, Iṣilọ ati ibugbe (Ardhis) jẹ kan French ti kii-èrè jo, mọ ti anfani gbogboogbo, ti idi ni, ni ọkan ọwọ, awọn irọ orin ti LGBTI + ajeji tabi awọn alabaṣepọ Franko-ajeji ninu igbiyanju wọn lati ni ẹtọ ti ibugbe wọn mọ ni Faranse, ati, keji, igbasilẹ ti LGBTI ti awọn ajeji + eniyan ti o fẹ lati beere fun ibi aabo ni France. Ti a ṣẹda ni ọdun 1998, Ardhis jẹ ọmọ ẹgbẹ ti LGBT ile-iṣẹ Paris-Ile-de-France, ati Pẹlupẹlu Faranse fun ibi aabo (CFDA).
Debo Ogundoyin

**Débọ̀ Ògúndoyin** jẹ́ olóṣẹlú ọmọ orílẹ̀ èdè   kan. Òun ni ó jẹ́ aṣojú ẹkùn Èrúwà ní ìlà Oòrùn ìjọba ìbílẹ̀ Ìbàràpá àti agbọ̀rọ̀sọ tàbí agbẹnusọ fún ilé-ìgbìmọ̀ aṣòfin ẹlẹ́kẹẹ̀sán irú rẹ̀ ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ làbẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú Peoples Democratic Party (PDP). Wọ́n bí Débọ̀ ní ọjọ́ Kejìdínlógún oṣù Kejì ọdún 1988 (18 02, 1988), òun ni ó jẹ́ aṣòfin àti agbẹnusọ́ fún ilé aṣòfin ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ tí ó jẹ́ ọ̀dọ́ nínú ìtàn iké ìgbìmọ̀ aṣòfin ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́. Ó dé ẹnu iṣẹ́ ní ọjọ́ Kẹwá oṣù Kárùnún ọdún 2019 (June 10, 2019).  

## Igbé-ayé àti Ẹ̀kọ́ rẹ̀
Débọ́ wá láti Èrúwà tí ó jẹ́ ìlú kan ní agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Ìlà Oòrùn bàràpá ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ fásitì Babcock . 

## Ẹbí rẹ̀
Débọ̀ Ògúndoyin jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ Olóyè Adéṣeun Ògúndoyin tí ó jẹ́ tí ó jẹ́ oníṣòwò pàtàkì àti olójú àánú pẹ̀lú ọlọ́rẹ àtinú wá. Débọ̀ pàdánù bàbá rẹ̀ nígbà tí ó wà ní èwe ní ọdun 1991. Bàbá rẹ̀ Adéṣeun Ògúndoyin jẹ ọ̀kan pàtàkì nínú àwọn ojúgbà rẹ̀ bíi:  Alhaji Aríṣekọ́lá Àlàó  Olóyè Àkàní Àlùkò   ní ìgbà ayé rẹ̀ ní ìlú Ìbàdàn.

## Àwọn ìtọ́ka sí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Bad Cat

***Bad Cat*** (Túrkì: *Kötü Kedi Şerafettin*) jẹ fílmu ti ere idaraya ará Túrkì‎.

## Àwọn òṣeré fílmù
* *Shero* — Uğur Yücel
* *Misscat*, *Taco* — Demet Evgar
* *Zombie* — Okan Yalabık
* *Black* — Yekta Kopan 
* *Riza* — Güven Kıraç 
* *Rifki* — Gökce Özyol
* *Tank* — Ahmet Mümtaz Taylan
* *Semi* — Cezmi Baskın
* *Hazel* — Ayşen Gruda

## Itokasi

 
 
 
 
 
 
 


## Àjápọ̀ òde
*  
* Bad Cat, (IMDb) 

ẹ̀ka:Àwọn fílmù ará Túrkì
Chanyeol

**Chanyeol** je olorin omo orile-ede Kòréà Gúúsù.

Ẹ̀ka:Àwọn akọrin ará Kòréà Gúúsù
Pornsak Songsaeng

**Pornsak Songsaeng** (1960-2021) jẹ́ gbajúmọ̀ akọrin ọmọ orílẹ̀-èdè Tháílàndì.

Ẹ̀ka:Àwọn akọrin ará Tháílàndì
Fon Thanasoontron

**Fon Thanasoontron** je olorin omo orile-ede Tháílàndì.

Ẹ̀ka:Àwọn akọrin ará Tháílàndì
Wole Ojo

**Wọlé Òjó** ni wọ́n bí ní ọjọ́ Kẹfà oṣù Kẹfà, ọdún 19884.(bí 6 Okudu 1984). Ójẹ́ òṣèré  jẹ oṣere orí ìtàgé ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó dìlú mọ̀ọ́ká ní inú iṣẹ́ sinimá nílẹ̀ Nàìjíríà ní ọdún 2009, lẹ́yìn tí ó gbé ipò kẹ́rin nínú ìdíje Amstel Malta Box Office.

## Ẹ̀kọ́ rẹ̀
Ó gba oyè ìmọ̀ ẹ̀kọ́ nínú iṣẹ́ Àtinúdá  (Creative Arts) láti ilé-ẹ̀kọ́  Fásitì ìlú Èkó. 

## Àwọn eré-àgbéléwò rẹ̀ gbogbo

## Àwọn àmì-ìdánilọ́lá tí ó gbà

## Àwọn ìtọ́ka sí

## Àwọn ìjásóde

* Wole Ojo    
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1984
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Mary Ayen Mayardit

Maria Ayen Mayardit
First Lady of South Sudan
Awujọ
Ti a ṣe iṣẹ ọfiisi 
August , 2005
Aare	Salva Kiir Mayardit
First Lady of South Sudan
Awujọ
Ti a ṣe iṣẹ ọfiisi 
August , 2005
Ṣaaju nipasẹ	John Garang
Awọn alaye ara ẹni
A bi	1951
Oselu oloselu	SPLM
Opo (s)	Salva Kiir Mayardit
Charleston, South Carolina

**Charleston** ni ìlú tótipẹ́jùlọ àti ìlú tótóbijùlọ ní ìpínlẹ̀ South Carolina ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà àti ibùjóòkó ìjọba Ìbílẹ̀ Charleston.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ìlú ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà
Coretta Scott King

**Coretta Scott King** (April 27, 1927 – January 30, 2006) jẹ́ olùkọ̀wé, alákitiyan, aṣíwájú fún àwọn ẹ̀tọ́ aráàlú ará Amẹ́ríkà, àtí ìyàwó  Martin Luther King Jr.. Ó ṣakitiyan fún ìbáradọ́gba àwọn ọmọ African-American, ó ṣe aṣíwájú fún Civil Rights Movement ní 1960s. King tún jẹ́ akọrin tó lo orin nínú iṣẹ́ rẹ̀ fún àwọn ẹ̀tọ́ aráàlú. King bá ọkọ rẹ̀ pàdé nkgbà tí wọ́n jọ wà ní ilé-ẹ̀kọ́ yunifásítì ní Boston. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn alákitiyan ará Amẹ́ríkà
Federal University of Agriculture, Abeokuta

=Yunifásítì ẹ̀kọ́ ọ̀gbìn ti ìjọba àpapọ̀, Abẹ́òkúta (FUNAAB)=

## Ìtàn-àkọọ́lẹ̀
Yunifásítì ẹ̀kọ́ ọ̀gbìn ti ìjọba àpapọ̀ ti o wa ni ìlú Abeokuta ni ìpínlẹ̀ Ògùn ni ìjoba àpapọ̀ da silẹ̀ ni ọjọ́ kini oṣù kini ọdún 1988 (1 January 1988). Ìjọba àpapọ̀ pa  yunifásítì ìmọ̀ ẹrọ mẹrin papọ̀ mọ awọn yunifásítì mẹrin miran ni ọduń 1984 ki o to di wípé wọ́n ni ki wọ́n da dúró. Eléyì ló fa ìdásílẹ̀ yunifásítì ẹ̀kọ́ ọ̀gbìn méjì, ọ̀kan si ìlú Abeokuta ati èkejì sí ìlú Mákúrdi. 

Ni ọjọ́ kan naa yi ni ìjọba yan ọ̀jọ̀gbọ́n Nurudeen Ọlọrun-Nimbe Adedipẹ gẹ́gẹ́ bi igbákejì aláṣẹ àkọ́kọ́ ti yunifásítì ẹ̀kọ́ ọ̀gbìn Abeokuta. Ọ̀jọ̀gbọ́n Adedipẹ dáwọ́lé iṣẹ́ ni pẹrẹwu lábẹ́ àṣẹ́ ní ọjọ́ kejìdín-lọ́gbọ̀n oṣù kinni ọdún 1988 (28 January 1988). Fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún ni wọ́n ti ṣèsì gba ọjọ́ ti ọ̀jọ̀gbọ́n Adédípẹ̀ dáwọ́lé iṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ọjọ́ ìdásílẹ̀. Nígbàtí tí wọ́n ṣe àtúnyẹ̀wò sí ̀ofin tí ó dá yunifásítì yí sílẹ̀, àjọ ìgbìmọ̀ ṣe ìpinnu nínú ìpàdé kẹtale-laadọta rẹ (53 statutory council meeting) ní oṣù kẹfà ọdún 2010 (June 2010) dá ọjọ́ ìdásílẹ̀ padà sí ọjọ́ kinni oṣù kínní ọdún 1988 (1 January 1988) gẹ́gẹ́ bí òfin tí ó dá Yunifásítì ẹ̀kọ́ ọ̀gbìn yi ṣe làá sílẹ̀.     

Kí ó tó di wípé yunifásítì ẹ̀kọ́ ọ̀gbìn Abeokuta (FUNAAB) wáyé, ìjọba ti kọ́kọ́ ṣe ìdásílẹ̀ ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti ìmọ̀ ẹ̀rọ, Abéòkúta ní ọdún 1983. Sùgbọ́n nígbà tí ó di ọdún 1984 ní ìjọba pa ilé ẹ̀kọ́ gíga yi pọ mọ Yunifásítì eko (University of Lagos) tí wọ́n sì yí orúkọ rẹ padà sí ilé-ìwé gíga ti ẹ̀kọ́ ìjìnlẹ̀ àti ti imo ero ti ilu Abeokuta (College of Science and Technology, Abeokuta) (COSTAB) kí ó tó di wípé o da dúró ní oṣú kíní ọdún 1988.     

Ilé-ẹ̀kọ́ gíga  Yunifásítì yí bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìkọ́ ẹ̀kọ́ ní gbọ̀ngan ilé-ìwé Abẹ́òkúta girama tí àtijọ́ tí ó wà ní ìgboro ìsàlẹ̀-ìgbèhìn. Yunifásítì yí parí ìṣípò padà rẹ lọ sí ibi tí yí ò wà títí láìyẹsẹ̀ ní òpòpónà Alábàtà ní ọdún 1997.     

Ní ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀, ẹ̀ka ìkọ́ ẹ̀kọ́ marun-un ni wọ́n kọ́kọ́ fi lélẹ̀ ní yunifásítì yí ní oṣù kẹwàá ọdún 1988.                                 

* Ile-ẹkọ Federal ti Ogbin Abeokuta  
* Ojo Ile-Oye Ile-Oorun Naijiria
## Àwọn Ìtọ́kasí
Emmanuella

thumb|Emmanuella in 2017
**Immanuẹlla Samuẹli** (a bi ni ọjọ́ kejì-le-lógún oṣù keje, ọdún 2010) orúkọ Ìnagijẹ ti ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn mo si ni ***Emmanuella***  o si jẹ ọmọdé ò dẹrin p'oṣonu lori ikanni Mark Angel lórí ẹ̀rọ alatagba YouTube. Ni ọdún 2017, ni ikanni awada Mark Angel lórí ẹ̀rọ alatagba YouTube di akọkọ irú rẹ̀ ti o jẹ́ wípé ọmọ Naijiria lo nii oun si ni àkọkọ ti yoo ni awon ololufe ti o to milionu kan ní iye.  

## Ìbẹ̀rẹ̀ ayé rẹ̀
Immanuẹlla Samueli jẹ ọmọ bibi Ipinle Imo ni apá ihà ila-oorun orílẹ̀-èdè Naijiria. A bi ni Port Harcourt ni Ipinle Rivers .  

## Iṣẹ́
Immanuẹlla bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ àwàdà nigbati o pe ọmọ ọdun marun.  
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè

## Àwọn ìtọ́kasí
Édẹ́nì ti ihà Ìlà Oòrùn

**Édẹ́nì ti ihà Ìlà Oòrùn** (bí a ti n kọ ní èdè Japanisi: 東のエデン, àti ní èdè Hepburn: Higashi no Eden) jẹ́ eré ìgbà-dé-gbà orí ẹ̀rọ mohunmaworan ti o da lori ẹranko, ti a kọ́kọ́ ṣe afihan rẹ̀ lorí ẹ̀rọ mohunmaworan Fuji  ni ọjọ́ kẹsan oṣù kẹrin ọdún 2009 ni àkókò ti àwọn oluworan pọ julọ. Oludasilẹ, oludari ati onko ere naa ni Kenji Kamiyama, o si ṣe àfihàn àwọn onsere ti Chika Umino ṣẹda àti àwọn idaraya ti ilé iṣẹ́ Production I.G. gbé kalẹ̀.  A gbe ere yii kale lori itan ti Kamiyama ko ni igba kan ri, oun si ni ojulowo ere akoko ti ile ise ẹ̀rọ mohunmaworanit noitaminA gbé jáde.=Àwon ìtokasí==
Balogun Yakub Abiodun

**Yakub Abiodun Balogun** (tí a bí ní ọjọ́ karùn-ún oṣù karun ọdún 1951) jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Naijiria tí ó mọ̀ nípa ètò ọrọ̀-ajé, olùdarí ètò ìṣèjọba, aṣòfin ní Ileé aṣojú-ṣòfin kéréré ní orílẹ̀-èdè Naijiria, tí ó ń ṣojú fún Lagos Island Federal Constituency II, Ipinle Eko, South-West Nigeria àti olùtọ́jú aṣojú ti ìpínlẹ̀ Èkó nígbà kan rí. 

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
A bí Balogun Yakub ní ọjọ́ karùn-ún, oṣù karùn-ún, ọdún 1951 ní Lagos Island. Ilé-ìwé Fazil-Omar Ahmadiyya ní Ìpínlẹ̀ Èkó ni ó lọ kí ó tó lọ ilé-ìwé girama ti Ansar-Ud-Deen ní Surulere, àmọ́ ó gba ìwé-ẹ̀rí WAEC ní Ahmadiyya College, ní Agege. Ó gboyè B.Sc. àti masters nínú ẹ̀kọ́ Economics ní University of Ibadan ní ọdún 1976 àti 1983 kí ó tó lọ Royal Institute of Public Administration níbi tí ó ti gb a ìwé-ẹ̀rí Public administration ní ọdún 1996.

## Iṣẹ́ ìjọba
Ó dara pọ̀ mọ́ iṣẹ́ ìjọba ti ìpínlẹ̀ Èkó ní ọdún 1977 gẹ́gẹ́ bíi akọ̀wé kékeré ní ẹ̀ka tó ń rí sí ìdàgbàsókè àti ìfilélẹ̀ ètò ajé. Ní ọdún 1990, ó lọ sípò olùdaríkejì fún àwọn orí-orí, ní àjọ tó ń rí sí ètò-ìṣúná. Lẹ́yìn tó ti sìn ní onírúurú ọ̀nà, wọ́n yàn án sípò akọ̀wé àgbà ní àjọ tó ń rí sí ètò ìṣúná, ní ọdún 1997. Ó sì wà nípò yìí títí wọ́n tún fi yàn án sípò olórí àwọn òṣìṣẹ́, ní ọdún 1999, lábẹ́ ìṣèjọba olóyè Bola Tinubu, tó fìgbà kan jẹ́ gómìnà ìpínlẹ̀ Èkó, àti adarí àgbà ẹgbé òṣèlú All Progressives Congress (APC). Ní oṣù kaùn-ún, ọdún 2010, ó fẹ̀yìntì nídìí iṣẹ́ ìjọba láti wọ ẹgbẹ́ òṣèlú.

## Iṣẹ́ òṣèlú
Ní oṣù kẹrin, ọdún 2011, ódíje fún ipò ìjọba ìbílẹ̀ ní ìpínlẹ̀ rẹ̀, Lagos Island Federal Constituency II, tí ó sì wọlé. Balogun jẹ́rìí sí iṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin, tó dúró fún, Lagos Island Federal Constituency II, Lagos State, ní ọjọ́ ajé, ọjọ́ kẹfà, oṣù kẹfà, ọdún 2011.

## Àwọn ìtọ́kasí
 
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1951
Theresa May

**Theresa Mary May** (; **' **Brasier'''; ibi 1 October 1956) je oloselu ara Britani to figba kan wa nipo gegebi Alakoso Agba ile Britani ati Olori Egbe Oloselu Konsafetifu lati 2016 de 2019.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Brítánì
Rufus Giwa Polytechnic

**Rufus Giwa Polytechnic** jẹ́ Ile-ẹ̀kọ́ giga gbogbonìṣe tí ó wà ní ìlú Ọ̀wọ̀ ní Ìpínlẹ̀ Òndó, Nàìjíríà. Ó gbàṣẹ gbòntẹ̀ láti ọwọ́ àwọn ìgbìmọ̀ tí ó ń ri sí ètò ẹ̀kọ́ gbogbonìṣe nílẹ̀ Naijiria láti jẹ́ kí ó jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ aládàáni ti ìjọba ìpínlẹ̀. Àjọ tí ó ń ri sí ìdásílẹ̀ Ilé-ẹ̀kọ́ gbogbonìṣe ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà ( National Boars of Technical  Education) àti Institute of Chatered Accountant.  
.

Wọ́n dá ilé-ẹ̀kọ́ yìí sílẹ̀ ní ọdún 1979 pẹ̀lú àṣẹ látẹnu gómìnà lásìkò ìjọba ológun Sunday Tuoyo  wípé kí ó ma jẹ́ The Polytechnic Owo. Lẹ́yìn èyí ni gómìnà  Adekunle Ajasin bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣagbátẹrù iké-ẹ̀kọ́ náà ní kété tí ó gorí oyè àṣẹ ní ọdún 1980. Wọ́n yí orúkọ iké-ẹ̀kọ́ yí padà **Ondo State Polytechnic** ní ọdún 1990. Nígbà tí yóò fi tó ọdún 2010, ilé-ẹ̀kọ́ náà ti ní àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí ó tó ẹgbẹ̀rún mẹ́rin (4,000).  

ilé-ẹ̀kọ́ yìí ní àwọn agbọ́nrin ẹ̀ka ètò ẹ̀kọ́ lábẹ́  ẹ̀ka Faculty ti Engeneering, Science àti Technology, LEMS, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Bákan náà ni wọ́n ń sapá ní ìkẹ́kọ̀ọ̀ nípa, ìmọ̀ ẹ̀rọ, ìmọ̀ ìwádí àyíká, ìmọ̀ ìṣirò, ìmọ̀ ètò ọrọ̀ ajé àti ìṣúná. 

Ilé-ẹ̀kọ́ yí ti wọ́n tún ń dà pè ní Rufus Giwa Polytechnic ní àwón olùdarí wọ̀nyí ti darí: Mr Olúṣẹ́gun Aródúdú, Mr James Kọ́láwọlé, Dr Adéyẹrí, Prof Adedimila, Mr Àlàó Mr Ogundowole, Prof Peter Fapetu, prof agibefun.  

## Ẹ tun le wo

* Ile-ẹkọ Achievers 
* Federal Medical Center 
* Atokọ awọn imọ-ẹrọ imọ-jinlẹ ni Nigeria

## Gallery

Artisan center, Rufus Giwa Polytechnic, Owo, Ondo state2.jpg
Department of Art and Industrial Design, Rufus Giwa Polytechnic, Owo, Ondo state.jpg
Department of Public Administration, Rufus Giwa Polytechnic, Owo, Ondo state.jpg
TETfund building, Rufus Giwa Polytechnic, Owo, Ondo state.jpg
Rufus Giwa Polytechnic Guesthouse, Owo, Ondo state2.jpg
Rufus Giwa Polytechnic gate, Owo, Ondo state3.jpg
Rufus Giwa Polytechnic gate, Owo, Ondo state.jpg


## Àwọn ìjásóde

* "Welcome to Our Site" . Polytechnic Rufus Giwa. Ṣe ifipamọ lati ipilẹṣẹ ni 2012-01-28 . Fifẹyinti 2013-11-19 . 

## Àwọn ìtọ́kasí
Ilir Meta

**Ilir Meta** (; ojoibi 24 March 1969) je oloselu ara Albania to ti wa nipo bi Ààrẹ ilẹ̀ Albáníà lati 24 July 2017.

## Itokasi

 

Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Albáníà
Boris Johnson

**Alexander Boris de Pfeffel Johnson** (; born 19 June 1964) jẹ́ olóṣèlú ará ilẹ̀ Britènì tí ó wà nípò àṣẹ Alákòóso Àgbà ilẹ̀ Britènì àti Aṣíwájú ẹgbẹ́ òṣèlú the Conservative Party lọ́wọ́lọ́wọ́, lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú Egbe Oselu Conservative láti July 2019.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Brítánì
Chioma Chukwuka

A bi **Chioma Chukwuka** ni ọjọ́ kejila Oṣu Kẹta ọdun 1980. A tun n pe orúkọ rẹ̀ ni **Chioma Chukwuka Akpotha** tabi **Chioma Akpotha**, o jẹ́ oṣere ati olugbekale fiimu ni orile-ede Naijiria. Ni ọdun 2007 o gba Ami Ẹyẹ ti àwọn osere tiata fún ilẹ Afrika gẹgẹbi obinrin ti o dara julo ti o si kopa gegebi osere akoko lobinrin ninu ere ati ami eye fun awon alawodudu ni Hollywood gegebi oṣere lobinrin ti o dara ju lọ.    

## Iṣẹ́

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1980
Gregory Hines

**Gregory Oliver Hines** (February 14, 1946 – August 9, 2003) je onijo, osere, akorin ati onimoijo ara Amerika.

## Itokasi

ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Amẹ́ríkà
Samuel Okwaraji

**Samuel Sochukwuma Okwaraji** (19 May 1964 – 12 August 1989) je oni-ise agbaboolu-elese to gba boolu fun Naijiria. O tun je agbejoro lori ofin ibasepo awon orile-ede lati Pontifical Lateran University ilu Romu. O ku nigba to wo lule nitori idina inu okan-aya to ba ni iseju 77k ere boolu ikopa ninu Ife-Eye Agbaye pelu Angola ni Papa Isere National ni Surulere, Lagos State ni ojo 12 osu kejo odun 1989.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn agbábọ́ọ̀lù-ẹlẹ́sẹ̀ ará Nàìjíríà
Joycelyn Elders

**Minnie Joycelyn Elders** (abiso **Minnie Lee Jones**; August 13, 1933) je is an American oniwosan omode ati alakoso eto ilera igboro. O je ogagun igbakeji adari ni ile-ise awon omose alafunse ise ilera igboro ati omo Afrika Amerika akoko to je yiyan sipo gege bi  Oniwosan Agba Orile-ede Amerika, o fi ipo yi sile ni 1994. Lowolowo Elders je ojogbon eniowo ninu eko iwosan omode ni Yunifasiti Arkansas fun Sayensi Oniwosan.

## Itokasi

ẹ̀ka:Àwọn Oníwòsàn Àgbà Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà
Oluseyi Makinde

**Olusèyí Abiọ́dún Mákindé** ni a bí ní ọjọ́ Karùndínlọ́gbọ̀n oṣù Kejìlá, ọdún 1967 (25 December 1967). Ó jẹ́ oníṣòwò, olóṣèlú àti ọlọ́rẹ àtinúwá Ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun ni Gómìnà tí ó ń bẹ lórí àléfà lọ́wọ́lọ́wọ́ ní  ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ní apá Ìwọ̀-Oòrùn ilẹ̀  Nàìjíríà. Wọ́n dìbò yàn-án ní  Ọdún 2019 lábé àsíá ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party (PDP) Ó jẹ́ onímọ̀-ẹ̀rọ àti onímọ̀ nípa ìwọ̀n epo àti afẹ́fẹ́ gáàsì (fluid and Gas Metering).

## Ibere pepe aye re ati eko
A bi makinde si ile Pa Olatubosun Makinde, ati Abigail Makinde ni adugbo Aigbofa, Oja’ba, ni ilu Ibadan, Ìpínlẹ̀ Oyo. Ọ̀un ni awon obire bi siketa. Makinde bere eko re ni Ile eko-ibere St Paul primary school. O pari eko- Ìbẹ̀rẹ̀ rẹ̀ ni St Michael Primary School,ni  Ye metu. Makinde se eko girama ní Bishop Phillips Academy. Ó tẹ ẹ̀kọ́ rẹ̀ síwájú ní Yunifásitì ìlú Èkó níbi tó ti gba ìwé-ẹrí bachelor degree nínú ìmò Electrical Engineering.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́
Dapo Abiodun

****(tí wọ́n bí ní ọjọ́ kọkándínlọ́gbọ̀n oṣù Kàrún-ún ọdún 1960) jẹ́ oníṣòwò àti olóṣèlú ọmọ ilẹ̀ Yorùbá láti ìpínlẹ̀ Ògùn lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ògùn nígbàtí O borí ìdìbò ti Gómìnà ni ọdún 2019 lábẹ́ àsíyá ẹgbẹ́-òṣèlú (APC). Dàpọ̀ Abíọ́dún ni olórí ìgbìmọ̀ ti Corporate Affairs Commission. Ó tún jẹ́ alakoso àti olùdarí ti ilé epo Heyden àti olùdásílẹ̀ First Power Limited. Ní ọjọ́ kewa oṣù kẹta ọdún 2019, ìgbìnmọ̀ ti o n darí ìdìbò ni ilẹ̀ Nàìjíríà èyí tí ó jẹ́ Independent Electoral Commission kede Dapo Abiodun gẹ́gẹ́ bí Gómìnà ti a dìbò yàn ní Ìpínlẹ̀ Ògùn. Wọ́n ṣe ìbúra fún un gẹ́gẹ́ bi Gomina Ìpínlẹ̀ Ògùn ní ọjọ́ kọnkàndínlọ́gbọ̀n, oṣù karùn-ún, ọdún 2019 (29 may 2019)

## Ìgbà Èwe
Dapọ Abiọdun wa láti Ìpèrù Remọ ni Ìpínlẹ̀ Ògùn. Ó wá láti ìdílé Ọba. A bi sínú ẹbí dọ́kítà Emmanuel àti Arábìnrin Victoria Abiodun tí wọ́n wá láti Ìpèrù Remọ ní ìla-òrùn Ìpínlẹ̀ Ògùn ni ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù karun ọdún 1960 (29 May 1960).

## ẹ̀kọ́
Dapọ Abiọdun kọ́ ẹ̀kọ́ nípa ìmọ̀ ẹ̀rọ ní ilé ẹ̀kọ́ gíga Fásìtì Obafẹ́mi Awólọ̀wọ̀ tí ó wà ní 

## Iṣẹ́
Dapọ Abiọdun ni alakoso àti olùdarí ilé iṣẹ́ Heyden Petroleum Limited (UPL), ilé iṣẹ́ ti epo ati gaasi ni ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó tún jẹ́ olùdásílẹ̀ ilé iṣẹ́ First Power Limited.

## Òṣèlú
Dapọ Abiọdun jẹ́ ọ̀kan lara ọmọ ẹgbẹ́ tí Ó dá ẹgbẹ́ Alábùradà (Peoples Democratic Party) sílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ògùn, bíòtilẹ̀jẹ́pé Ó jẹ́ ọ̀kan lara ọmọ ẹgbẹ́ onigbalẹ (All Progressive Congress) lọ́wọ́lọ́wọ́ bayi nígbàtí O fi ẹgbẹ́ ti Ó wà tẹ́lẹ̀ sílẹ̀ lẹhin ìdìbò gbogboogbo ti ọdún 2015. Ó díje du ipò láti lọ si ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà lati lọ ṣojú ilà oorun ti Ìpínlẹ̀ Ògùn lábẹ́ ẹgbẹ́ onigbale (All Progressive Congress) nínú ìdìbò gbogboogbo tí ó waye ni Nàìjíríà ni ọdún 2015 èyí tí Ó pàdánù rẹ fún ọmọ ẹgbẹ́ Alábùradà (Peoples Democratic Party). Wọ́n yan Dapọ Abiọdun gẹ́gẹ́ bi ọ̀kan lára àwọn aṣòfin àgbà tí ìjọba àpapọ̀ ilẹ̀ Nàìjíríà ní ọdún 1988 lábẹ́ ẹgbẹ́ United Nigeria Congress Party (UNCP) èyí tí o ti kógbá sí ilé. Ó ti ṣiṣẹ́ sìn lábẹ́ ìgbìmọ̀ aarẹ àti ilé iṣẹ́ lórísirísi.

Ní ọdún 2019, Ó díje nínú ìdìbò ti Gómìnà ní Ìpínlẹ̀ Ògùn labẹ ẹgbẹ́ onigbale (All Progressive Congress). Ó sì borí ìbò na. Ó jẹ́ ọmọ lẹ́hìn kristi tooto ti O si njọsin pẹ̀lú ilé ìjọsìn (Mountain Of Fire And Miracles Ministry). Ó ti jẹri pe pẹ̀lú gbogbo bí àtakò láti má lè dé ófìsì ti Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ògùn ṣe pọ̀ tó, Olórun sì tún mú Ò un dé ibẹ̀. 
## Ìgbésí Ayé Ara Rẹ̀
Abiodun ṣe ìgbéyàwó pelu Bamidele Abiodun lọ́dún 1990, ó sì bí ọmọ márùn-ún, lára rẹ̀ ni olóògbé Olugbenga Abiodun, DJ Nàìjíríà kan tí a tún mọ̀ sí DJ Olu.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ògùn
Mudashiru Obasa

**Mudashiru Àjàyí Ọbasá** (tí a bí ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kọkànlá ọdún 1972) jẹ́ agbẹjọ́rò orílẹ-èdè Nàìjíríà àti olóṣèlú ọmọ ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress ilẹ̀ Nàìjíríà kan. O ṣiṣẹ gẹ́gẹ́bí agbẹnusọ fún ilé ìgbìmọ̀ Aṣòfin  ìpínlẹ̀ Èkó láti oṣù kẹfà ọdún 2015 sí oṣù kínní ọdún 2025.

## Ibẹ̀rẹ̀ aye rẹ̀
A bí i ní ilù Agege, ní  Ìpínlẹ̀ Èkó ní apa gúsù ìwọ̀ Olorun ilẹ̀ Nàìjíríà ní ọjọ kọkànlá oṣù kọkànlá ọdún 1972.  

Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ní Ilé-ẹ̀kọ́ St Thomas Acquinas ní Sùúrù-lérè, ṣáájú kí ó tó lọ sí Ilé-ẹ̀kọ́ girama Archbishop Aggey Memorial, ní ìlú  Mushin, ní agbègbè Ìlasa-màjà, ní ìpínlẹ̀ Èkó níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ gba ìwé ẹ̀rí ìdánwò àpapọ̀ Ìwọ̀ Oòrùn ilẹ̀ Adúláwọ̀ (WAEC).   Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ìmọ̀òfin ní  Ilé-Ẹ̀kọ́ Ìpínlẹ̀ Èkó  ní ọdún 2006. 

## Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olóṣèlú
Ní ọdún 1999, Mudashiru díje dupò sí ipò kánsílọ̀ ní ijọba ìbílẹ̀ Agege lábẹ́ egbẹ́ òṣèlú Alliance for Democracy ó sì borí, léyìí tí ó ṣiṣẹ́ nibẹ̀ láàrín ọdún 1999 sí 2002.  

Ẹ̀wẹ̀, wọn dìbò yan sí Ilé ìgbìmọ̀ aṣojúṣòfin ìpínlẹ̀ Èkó ní ẹkùn ìjọba ìbílẹ̀ Agége ní ọdún 2007, wọn tún tún yàn ní ọdún 2011, 2015, 2019 àti ọdún 2023.  

Nígbà ìṣòro #EndSARS ní ìpínlẹ̀ rẹ̀, a rí lórí amóunmáwòrán tí óún sàlààyè pé “Ile-Asọfin Ìpínlẹ̀ Èkó kò ní fọwọ́sí ikú àwọn olùjìjàgbara tí àwọn ọlọ́pàá pa,” tí o sì pè fún ìdakẹ́jẹ iṣẹ́ju kan fún àwọn tí o faragbáá #LekkiMassacre àti àwọn míìràn káàkiri Nàìjíríà. 

**Ẹ̀sùn ìkówójẹ** 

Ní ọdún 2020, Olùjábọ̀ ìròyìn Sahara (Sahara Reporters) fi ẹ̀sùn kán fún ìkówójẹ àwùjọ lórí Obasa. Ṣùgbọ́n ó tako gbogbo ẹ̀sùn náà. 

Lẹ́yìn náà, Sahara Reporters tún jábọ̀ pé a mú Obasa lọ sí ọ̀dọ̀ àjọ t'in mójútó ọrọ̀ ajé ìlú àti ẹ̀sùn nípa owó (Economic and Financial Crimes Commission EFCC) fún ìbéèrè ní ọjọ́ kẹjọ àti ọjọ kẹ̀sán Oṣù Kẹwàá ọdún 2020. Ní gẹ́gẹ́ bí orísun abẹ́lé tí Sahara Reporters tọ́ka sí wípé, Obasa puró àìsàn mọn ara rẹ̀ nígbà tí ìbéèrè ńlọ ní ọ́fíìsì EFCC, èyí tó fa kí wọ́n dá ìbéèrè náà dúró. Wọn gbé e lọ sí yàrá ìwòsàn ní ọ́fíìsì EFCC kí wọ́n tó túu sílẹ̀. Lẹ́yìn náà, Obasa bèèrè fún ìdápadà ìwé irinna ìlú òkèèrè rẹ̀ (passport) láti lè lọ sí ìlú òkèèrè fún ìtọju ìlera kí ó tó lọ Umrah láti pàdé Bola Tinubu ní orílẹ̀-ẹ̀dẹ̀ Saudi Arabia. Obasa ṣi wà ní abẹ́ ìwádìí EFCC fún ẹ̀sùn ìkówójẹ àti ìlu ìjìbìtì. 

Ní ọjọ́ kẹtàlá Oṣù Kínní ọdún 2025, wọn rọ Obasa lóyè nípasẹ̀ ọ̀pọ̀ àwọn ọmọ Ile-Asọfin Ìpínlẹ̀ Èkó lórí ẹ̀sùn ìwà àìtọ́ àti lílo ọ́fíìsì rẹ̀ ní ọ̀nà tí kò bófin mu. Igbákejì rẹ̀, Mojisola Meranda, ni wọ́n dìbò yàn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ wọ́n sì gbé e sípò gẹ́gẹ́ bí olórí tuntun. 

## Àwọn ìtọ́kasí

 
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1972
Ẹ̀ka:Àwọn agbẹjọ́rò ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Gbenga Adébóyè

**Gbénga Adébóyè** (1959 &#x2013;oṣu Kẹrin 2003) jẹ́ akọrin, apanilẹ́rìín, olótùú ètò orí rèdíò àti olùdarí ayẹyẹ.

## Ibẹ̀rẹ̀ aye rẹ̀
Elijah Olúwágbémiga Adébóyè ni wọ́n bí ní  ọgbọ̀n Ọjọ́ oṣù Késàn ọdún 1959 (30,9,1959), ní ìlú Ọdẹòmu ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun, ní gúsù ìwọ̀ Oòrùn ilẹ̀ Nàìjíríà

## Ìgbòkè-gbodò iṣẹ́ rẹ̀
Ó jẹ́ ògbóntagì sọ̀rọ̀sọ̀rọ̀ Orí rédíò ní Ipinlẹ̀ Èkó  ní ibẹ̀rẹ̀ ọdún 1980, ní bi tí ó ti gba ìnagijẹ rẹ̀ "Fúnwọntán Oduọ́lọ́jì". Gbajúgbajà òṣèré orí-ìtàgé ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, Ìdòwú Philip tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí "Ìyá Rainbow" ṣàpèjúwe Gbenga gẹ́gẹ́ bí adẹ́rìín-pòṣónú àti aláwàdà tí ó ma ń tọrẹ àtinúwá fẹ́ni tó bá ni lo ìrànlọ́wọ́. Nigba tí ó ń sọ bí Gbenga ṣe fun òun ní ọkọ ayọ́kẹ́lẹ́ àkọ́kọ́ tí òun kọ́kọ́ ní láyé òun. Wọ́n tu ṣàpèjúwe olóògbé náà gẹ́gẹ́ bí òntajà àti aláfihàn fàbú lọ́nà ìbílẹ̀ ṣáájú kí ó tó ku látàrí àìsàn tí ó nííṣe pẹ̀lú kídìnrín, ní ọjọ́ Kẹẹ̀dọ́gbọ̀n oṣù Kẹ́rin,  ọdún 2003.

## Ẹ tún lè wo

* Yínká Ayéfẹ́lẹ́ - ṣe ìgbóríyìn fún Adébóyè. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2003
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1959
Supo Shasore

**Ọláṣùpọ̀ Sháṣore**, Agbejoro Agba ni Orile-ede Naijiria (ọjọ́ ìbí - ọjọ́ kejì-lé-lógún Oṣù Kíní ọdún 1964) jẹ́ onimo nipa ofin. Ó jẹ okan lara awon oludasile ati alabaṣepọ ninu ile-iṣẹ ofin ti ALP (Ofin Ilu Afirika). O jẹ agbejoro agba ati alabojuto eka idajo ti ipinle Eko lati ọdun 2007 titi odun 2011. Shasore jẹ́ Agbẹjọ́rò Àgba~a ti Nigeria (SAN) ati okan gboogi ninu egbe awon Alagbawi ni orile ede Naijiria.  Oun ni alaga ana fun awon Egbe Alagbawi ati Onilaja ti eka ofin Okoowo ni Eka awon Amofin ni orile ede Naijiria. 
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1964
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Gary Ridgway

**Gary Leon Ridgway** (Ọjọ́ ìbí - ọjọ kejìdínlógún, oṣù kejì, ọdún,1949), ẹnì tì á tún mọ sì **Green River Killer**, jẹ apànìyàn tí òun pá ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn pẹ̀lú bartani kàn. Ẹnì tí wọn tí tí mọ́lẹ̀ fún ẹ pànìyàn lè méjì dín là aadota ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Láti dunadura ẹ̀bẹ̀ rẹ, À fi idajo míràn kún ìdájọ́ rẹ ní, Tí ó wà sọ ìdájọ́ rẹ lápapò sì ọkàn dín laadota, ṣiṣe ni u ni apaniyan apania keji ti o ga julọ ni itan Amẹrika ni ibamu si awọn ipaniyan timo timo. O pa nọmba nla ti awọn ọmọdebinrin ati awọn ọdọ ni ilu Washington ni awọn ọdun 1980 ati ọdun 1990.  
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1949
Iṣẹ́ Iranṣẹ Igbagbọ Ihinrere Kariaye (The Gospel Faith Mission International)

**Iṣẹ́ Iranṣẹ Igbagbọ Ihinrere Kariaye (GOFAMINT))** jẹ ọkan gboogi ninu awon elesin Kristieni lati orilẹ-ede Naijiria ti a ti ọwọ́ Rubeni Akinwalere George dá silẹ ni agbegbe Iwaya ni adugbo Yaba ni ilu Eko ni ọdun 1956.  

Iṣẹ́ Iranṣẹ Igbagbọ Ihinrere Kariaye ti ni ẹ̀ka kaakiri awọn orilẹ-ede ni agbaaye bi ni orilẹ-ede Gẹẹsi lati ọdún 1983  àti ní ilu Amẹrika lati ọdun 1985.  

Iṣẹ́ Iranṣẹ Igbagbọ Ihinrere Kariaye (GOFAMINT) tẹdo si Ìlú Ìhìnrere, ni Kilomita ogoji, opopona marosẹ ti o ti Eko wa si Ibadan, Aṣeeṣe, Ipinlẹ Ogun.  Nigbati Olu ile-iṣẹ Iṣẹ́ Iranṣẹ Igbagbọ Ihinrere Kariaye wa ni Gbongan Ihinrere, Ọjọọ, oju ọna Ọyọ, Ibadan, Ipinlẹ Ọyọ, sugbọn laipẹ, wọn o ma kó olu ile iṣẹ Iṣẹ́ Iranṣẹ Igbagbọ Ihinrere Kariaye lọ si Ogunmakin ti Ipinlẹ Ogun.
TY Bello

**Toyin Ṣókẹ́fun-Bello** (ọjọ́ ìbí - ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kíní ọdún 1978), tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí **TY Bello**, jẹ́ ọmọ orílè-ẹ̀dẹ̀ Nàìjíríà, akọrin ni, a sì tún máa ṣe àgbékalẹ̀ orin fún àwọn ẹlòmíràn lá ti kọ́ ọ jáde, ayàwòrán ni, ó sì tún jẹ́ elẹ́yinjú àánú.  Kí ó tó di àkókò tí TY Bello bẹ̀rẹ̀ isẹ́ àdáṣe rẹ̀, ó ti wà pẹ̀lú  ẹgbẹ́ olórin ẹ̀mí tí a n pè ní Kush kí ẹgbẹ́ náà tó kó igbá wọlé.  TY Bello jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ àgbáríjọ àwọn  olùyàwòrán ní orílè-èdè Nàìjíríà, tí a n pè ní *Depth of Field.* TY Bello di gbajúgbajà nípasẹ̀ àwọn orin àdákọ rẹ̀ tí ó ṣe bíi "Greenland (Ilẹ̀ ọlọ́ọ̀rá)", "Ẹkùndayọ̀", "This Man (Ọkùnrin Yìí )", "Freedom (Òmìnira)" àti "Fúnmiṣe". 

## Àwọn Ìtókasí

[Àwọn olórin ilẹ̀ [Nàìjíríà]]
Soji Cole

thumb|Olùborí èbùn Lítíráṣọ̀ fún NLNG ti ọdún 2018, Soji Cole ni ọfiisi rẹ ní Yunifásítì ti ìlú Ìbàdàn ni oṣù kẹwàá ọdún 2018.   

**Olusoji Henry Cole** jé olùkọ́ àgbà ilé èkó kan ní Nàìjíríà, tí í şe ti kan Yunifásitì t'ìlú Ìbàdàn. Gbajú-gbajà akòtàn àti onkòwé ní ó jé pèlú. Ó jé olùgba èbun fún Lítíréşo ní Nàìjíríà t'odún 2018. Àwọn agbègbè  tàbí àfojúsùn ìwádìí rẹ dá l'órí i eré òun ìtójú u àwọn ìjìnlè ogbè àti ìwádìí iṣé àdáṣe ti àṣà.   

Ìwé e rè, *Embers* je òkan nínú u àwọn ìwé Nàìjíríà tí ó dára jù lọ fún ọdún 2018 nínú u àkójọ ìwe ìròyìn ÀgbékèléOjoojúmó (DailyTrust).  

Cole jé akẹ́kọ̀ọ́ jáde ilé ìwé gíga ti Yunifásitì Ìbàdàn (University of Ibadan). Ó tún jé ẹlégbé àbèwò ní ilé èkó gíga ti Roehampton.  

Cole ṣo fún *Dailytrust* pé kíkọ àwọn ìtàn kúkúrú ni bí òun ṣe ní ìkéde àkókó ọ rè. Nígbà tí ó ń s'òrò l'órí i àwọn ìtaláyà tí àwọn onkòwé tí ó ṣé yọ ní orílè èdè Nàìjíríà. Ó s'ọ̀rọ̀ àwọn ìdíwó ìnáwó àti ìdínkù àwon olùgbé ìlú bí i àwọn okùnfà tí ń dín awon awakò ìmòwé kù l'óríle èdè ná à. Ó tún ṣ'àlàyé bí iná ṣe jé ìpèníjà ń lá l'ákòókò tó ńko àwọn ìwé àkọólè rè. Nínú u ìfòròwánilénuwò pèlú Ìwé Ìròyìn Oòrùn (The Sun), Cole rántí pé òun béèrè ìwé kíkọ l'ákòkóò tí òun wà ní ilé ìwè alákòóbèrè láti ta yo láàárín in àwọn ojúgbé e rè. Ó tún sọ àsọtélè bí i *òdó* *kékeré mi* ṣe di ìwé ìtàn àtèjáde àkókó rẹ. Ó ṣe àtèjáde eré àkókó ọ rè, "*Bóyá ní òla"* (2014), ìtàn tí ó dá l'órí i ipò tí àwọn ènìyàn Niger Delta wà. Ìwé ná à ní atokọ fún ìgbà pípé l'énu gbígba ìwé àṣẹ l'órílè èdè Nàìjíríà l'ódún un 2014. L'éhìn-ò-r'ẹhìn, ó padà gba àmì èrí Àpéjo Àwon Onkòtàn (Association of Authors, ANA) ti Nàìjíríà. Ní Oṣù Kẹwàá (Oṣù Òwàrà), ọdún 2018, íwé e Cole mìíràn, *Embers*, f'arahàn gégè bíi èyí tó dára jùlọ nínú u àwọn òkàndínláàdórùn- ún(89) tí a şe àfihàn won fún pípéye, tó sì jo'jú fún ìwé lílò ní 2018. Ìwé náà dá l'órí i ipa tí ìwà ipá àti ìkolù ti èsìn ń kó l'órí i ìbágbépò àwọn ènìyàn ní Àríwá Nàìjíríà.  

* *Odò* kékeré mi (2010)
* *Ghost* (2014)  
* *Bambo Bambo* (2014)  
* *Bóyá Òla* (2014)  
* *Agbègbè Ogun* (2017)  
* *Embers*  

Yàyò sí àwọn àmì èyẹ tí ó wà ní ìsàlè, Cole ti ní atokọ fun Wolé Şóyínká Prize fún Lítíréşo ní Áfíríkà àti ìdíje ìfigagbága iṣé kíkọ BBC World.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Ọdún ọjọ́ìbí kòsí (àwọn ènìyàn alààyè)
Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Chelsea F.C.

**Ikọ̀ Bọọlu aláfẹsẹ̀gbá Chelsea** jẹ ile-iṣẹ bọọlu alamọde Gẹẹsi kan ti a da ni ọdun 1905. Wọn n dije ni Premier League, ipin kìńní ti bọọlu Gẹẹsi. Chelsea wa laarin awọn ẹgbẹ tí ó ṣe àṣeyọrí jùlọ ni ìlú England. Wọn ti bori ọgbọn idije tí Premier League, pẹlu awọn akọle oke-oke mẹfa, ife FA mẹ̀jọ, ife UEFA Europa méjì, ife UEFA Cup Winners méjì, ife UEFA Champions League ẹyọ kan, ati UEFA Super Cup ẹyọ kan. Ile ilẹ wọn ni Stamford Bridge ni Fulham, ni ìlú London.
Pornhub

**Pornhub** jẹ́ ìtàkùn orí ẹ̀rọ-ayélujára fún fọ́nrán ìwòkuwò lóríṣiríṣi, èyí tó jẹ́ tí ìlú Canada. Ọkàn lára àwọn ìtàkùn ayélujára náà tó gbajúmọ̀ ni ti eré-ìdárayá àwọn àgbàlagbà, ti Aylo. , Pornhub jẹ́ ìtàkùn ayélujára ẹlẹ́ẹ̀kẹrìnlá tí àwọn ènìyàn ń wò jù lọ ní àgbáyé. Òun sì ni ẹlẹ́ẹ̀kejì tí àwọn àgbàlagbà máa ń wò jù lọ, lẹ́yìn XVideos.
Ìtakùn yìí gba àwọn àlejò láàyè láti wo fọ́nrán ìwòkuwò lóríṣiríṣi láti oríṣiríṣi ìpele. Ó sì tún gbani láàyè láti fi fọ́nrán tirẹ̀ sí orí ìtakùn náà, níwọ̀n ìgbà tí ó bá ti bá òfin wọn mu. Wọ́n sì tún máa ń ṣe ìgbà àmì-ẹ̀yẹ lọ́dọọdún.
Ní oṣù kejìlá, ọdún 2020, lẹ́yìn tí The New York Times tú àṣírí àwọn kan tí wọ́n ń nípìn-ín nínú ìfipábánilò àti ìṣenibáṣubàṣu, àwọn ẹ̀rọ ìsanwó bíi Mastercard àti Visa yọ ọwọ́ wọn kúrò nínú gbogbo nǹkan tó jẹ́ ti Pornhub. Èyí sì mú kí Pornhub yọ àwọn fọ́nrán tí ò bá òfin wọn mu, èyí sì mú kí àwọn fọ́nrán náà díkù láti mílíọ̀nù mẹ́tàlá (13million) wọ mílíọ̀nù mẹ́rin (4million). Ètò kan ní ọdún 2023, tí wọ́n pè ní *Money Shot: The Pornhub Story*, ṣàfihàn ìdojúkọ wọn àti àríwísí àwọn tó ń ṣe àwọn fọ́nrán ìwòkuwò yìí.

## Ìtàn
Wọ́n ṣe ìdásílẹ̀ Pornhub ní ọjọ́ karùndínlọ́gbọ̀n oṣù karùn-ún, ọdún 2007, láti ọwọ́ Matt Keezer, gẹ́gẹ́ bíi ìtàkùn ayélujára láàrin ilé-iṣẹ́ Interhub. Ní oṣù kẹta ọdún 2010, Fabian Thylmann ra ilé-iṣẹ́ náà gẹ́gẹ́ bíi àfikún sí Manwin conglomerate (tí ó ti wá di Aylo báyìí). Ní ọdún 2013, Thylmann ta ìpín rẹ̀ fún Feras Antoon àti David Tassillo, tó ṣiṣẹ́ títí wọ ọdún 2022, gẹ́gẹ́ bíi CEO àti COO.

Látàrí ìgbìyànjú láti ṣe ìdásílẹ̀ fọ́nrán tó pé dáadáa, ilé-iṣẹ́ náà ṣe ìdásílẹ̀ ètò kan tí wọ́n pè ní "Pornhub Select" ní oṣù kẹwàá ọdún 2013. Pornhub tún ṣe ìdásílẹ̀ ètò kan ní ọjọ́ kẹsàn-án oṣù kẹwàá ọdún 2013, tí wọ́n pè ní "PornIQ", èyí tó ń lo ìmọ̀ ẹ̀rọ láti ṣàtòjọ oríṣiríṣi fọ́nrán fún àwọn òǹwòran ní ìbámu pẹ̀lú àwọn fọ́nrán tí wọ́n ti wò sẹ́yìn àti àsìkò tí wọ́n ń wo àwọn fọ́nrán náà.

Ní ọdún 2009, ìtàkùn ayélujára ti àwọn fọ́nrán ìwòkuwò mẹ́ta tó tóbi jù lọ, ìyẹn RedTube, YouPorn àti Pornhub ní tó àlejò mílíọ̀nù ọgọ́rùn-ún (100 million).

Ní oṣù kẹfà ọdún 2015, Pornhub ṣe ìkéde pé wọ́n máa ṣàgbéjáde fíìmù àgbéléwò tó dá lórí ìwòkuwò tí wọ́n sì máa pè ní *Sexplorations*. Èròǹgbà wọn ni láti bẹ̀rẹ̀ ìyafọ́nrán fíìmù náà ní ọdún 2016, tí wọ́n sì máa gbọ́ gbogbo owó tí wọ́n nílò, àmọ́ wọ́n máa tọrọ $3.4 million láti ọwọ́ IndieGogo crowdfunders. Tí wọ́n bá rí owó náà gbà, fíìmù náà máa jáde ní ọdún 2016. 

Ní ọjọ́ kìíní oṣù kejì ọdún 2016, Pornhub ṣe ìdásílẹ̀ ètò onítẹ́tẹ́ lórí ẹ̀rọ-ayélujára èyí tí Betsoft, Endorphina àti 1x2 gaming jẹ́ onígbọ̀ọ́wọ́ rẹ̀.
Ní oṣù kẹwàá ọdún 2017, igbá kejì Ààrẹ, ìyẹn Corey Price ṣe ìkéde pé Pornhub máa lo ìmọ̀-ẹ̀rọ láti ṣàwárí fọ́nrán lórí ẹ̀rọ náà tí ó sì máa fúnni ní ìròyìn nípa fọ́nrán àti àwọn ọ̀ṣèré inú fọ́nrán náà.

Ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kẹrin ọdún 2018, ìtàkùn Pornhub bẹ̀rẹ̀ sí ní gba crypto currency gẹ́gẹ́ bíi ọkàn lára àwọn ọ̀nà láti san owó.

Ní oṣù kejìlá ọdún 2020, lẹ́yìn ìròyìn kan ní *The New York Times* láti ọwọ́ Nicholas Kristof mú kí Mastercard àti Visa yọ Ọwọ́ wọn cut their services to Pornhub. Pornhub then removed all videos by unverified users.

## Àwọn ìtọ́kasí
Steve Babaeko

**Steve Babaeko** (tí a bí ní June 1, 1971, Kaduna) jẹ́ ọmọ orílé-èdè  Nìgérìa. Ó jẹ́ ọ̀gá awọ́n onípolówó, àgbejoro, oludasile ti X3M Ideas, ajo onipolowo ni ilu eko ti o je  "ọkan ninu awọn ajo ibaraẹnisọrọ to n gbajumo ni orile-ede nigeria ni odun 2017.   O tun jẹ oludasile/alakoso X3M Music, ajo olorin to ni Simi, akọrin-olukorin kan ni Nigeria gege bi akorin agba, laarin awọn miiran.   O wa lori igbimo adajo 2018 ti Ayẹyẹ Ipolowo ti New York.   

## Itan igbesiaye ati iṣẹ
Babaeko lọ si Ile-ẹkọ Federal Arts of Arts and Science ni Suleja, ni Ipinle Niger fun A-level rẹ, ati Ile-iwe Ahmadu Bello, Zaria fun oye akọkọ rẹ ni Theatre Arts sugbon o sọ pe nigbagbogbo fẹ lati wa ni ipolowo. O ṣe dandan ti Iṣẹ Iṣẹ Ọdọmọde ti Orilẹ-ede (NYSC) ni NTA Kaduna.  
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1971
Mahmood Yakubu

**Mahmood Yakubu** jẹ́  ọ̀mọ̀wé orí̀lẹ-è̀dè Nàíjírìa àti Alága ti Ìgbìmọ̀ àjọ elétò Ìd̀ibò Nàìjíríà(Independent National Electoral Commission-INEC). Ààrẹ orílẹ̀-èdè Nàíjíría, Muhammadu Buhari ni ó yan Mahmood Yakubu sí ipò Alága ètò ìdìbò(INEC) pẹ̀lú ìfọwọsí ilé ìgbìmọ̀ asòfin ní ọjọ́ kọkànlé lógún, Oṣù Kẹ̀wá ọdún 2015, òun ni ó gba ipò náà lọ́wọ́ Amina Zakari, ẹni tí ó jẹ́ alága àdilémú fún àjọ ìdìbò INEC lẹ́yìn tí Attahiru Jega fi ipò náà kalẹ̀.    

## Igbesi aye ati eto-eko
Mahmood Yakubu je omo bibi Ipinle Bauchi, ni apa oke oya  orile ede Naijiria.  O lo si ile iwe alakobeere Kobi ati ile eko  ti Awon Olukoni Ijoba  tii Toro ni sisentele.   Ipinle Bauchi, Northern Nigeria.  O te siwaju ninu eto eko re lo si Unifaasiti Sokoto ti an pe ni  Usmanu Danfodiyo Unifaasiti, nibiti o ti je eni akoko ti o tayo pelu iwe eri  ninu imo itan lati apa arewa oke oya titi di asiko yii.  O lọ si Ile-ẹkọ giga ti Ile-ẹkọ giga ti Ilu-ẹkọ ti Ilu Sokoto (ti isiyi Usmanu Danfodiyo University ), nibiti o ti di akọkọ ati, titi di oni, ọmọ Naijiria nikan lati Ariwa lati gba iwe - ẹri ile-iwe akọkọ ni itan-akọọlẹ .  Ni ipele ipo ile-iwe lẹhin, o kẹkọ awọn ibatan kariaye ni Ile-ẹkọ Wolfson, Cambridge,  yanju pẹlu alefa ọga ni ọdun 1987,  ati itan-akọọlẹ Naijiria ni University of Oxford, ti o yan iwe-ẹkọ pẹlu doctorate ni ọdun 1991.  Ijoba Ipinle Bauchi funni ni sikolashipu kan lati kọwe ni University of Cambridge ati Ile-ẹkọ giga Oxford.  O tẹsiwaju lati di olugba mẹta-akoko ti Sikolashipu Iwadi kọja, o tun ṣẹgun sikolashipu Agbaye lati ọdọ Ẹgbẹ ti Awọn ile-ẹkọ giga ti Agbaye.  

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1962
Abẹli Ìdòwú Ọlayinka

**Abẹli Idowu Ọlayinka** FAS (ti a bi ní ọjọ́ kẹrìndínlógún, Oṣù Èrèlé 1958) jẹ́ ọmọ orílẹ̀èdè Nàìjíríà. Ọ̀jọ̀gbọ́n applied geophysics. Ó ti fi ìgbà kan jẹ́ igbákejì Gíwá àti Gíwá Yunifásítì Ìbàdàn. Bákan náà ni ó jẹ́ Ààrẹ Ẹgbẹ́ Ìṣàkóso Ìwádìí àti  ọ̀tun-ìmọ apá, Ìwọ̀ - Oòrùn  Áfíríkà.      

Ní 2012, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ Nigerian Academy of Science, ajọ́ alákadá tí ó ga jù lọ ní Nàìjíríà. Òun àti Ọ̀jọ̀gbọ́n Isaac Folorunso Adewole tí ó jẹ́ Gíwá kọkànlá tí Yunifásítì Ìbàdàn, ni wọ́n fi mọlé sínú àjọ náà. Ọ̀jọ̀gbọ́n Mojeed Olayide Abass, Ọ̀jọ̀gbọ́n Ìmọ̀ Sáyẹ̀nsì Ẹ̀rọ Ayára-bí-àṣá tí Yunifásítì Àpapọ̀ tí ìlú Èkó àti Ọ̀jọ̀gbọ́n Akinyinka Omigbodun, Ààrẹ Kọ́lẹ́jì àwọn oníṣẹ́-abẹ́ Apá Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà àti Olùdarí Kọ́lẹ́jì Ìṣègùn òyìnbó, Yunifásítì ti Ìbàdàn.      

Ní oṣù Òwàrà ọdún 2015, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí Gíwá Iléẹ̀kọ́ Yunifásítì Ìbàdàn nígbà tí Ọ̀jọ̀gbọ́n Isaac Folorunso parí sáà tirẹ ní Oṣù Bélú, 2015. Ọ̀jọ̀gbọ́n Olayinka parí sáà tirẹ̀ ní ọgbọ̀n ọjọ́, Oṣù Bélú, Ọdún 2020 tí Ọ̀jọ̀gbọ́n Adébọ́lá Babátúndé Ẹ̀kànọlá sí gba ọ̀pá àṣẹ ìṣàkóso.      

Ẹ̀kọ́    

Wọn bí Ọ̀jọ̀gbọ́n Olayinka ni ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù Ẹ̀rẹnà, Oṣù 1958 ní Odò-Ìjẹ̀sà, ìlú kan ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun. Ó bẹ̀rẹ̀ Iléẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Iléẹ̀kọ́ Alákọ̀bẹ́ẹ̀rẹ̀ Bartholomeow ní Odò-Ìjẹ̀sà, ó lọ sí Iléẹ̀kọ́ Gírámà Iléṣà níbi tí ó ti ṣe WASC ní ọdún 1975. Ó gba oyè BA nínú imọ̀ Ẹ̀kọ́ nípa ilẹ̀(Geology) ní Yunifásítì ti Ìbàdàn. Nígbà tí ó ṣe tán bíi àgùnbánirọ̀ ní ẹ̀ka Hydrogeology àti Hydrology tí Ẹ̀ká... ní ọdún 1982, ó ṣiṣẹ́ ráńpẹ́ ní Deptol Consultants gẹ́gẹ́ bí onimọ̀ nípa ẹ̀kọ́ ilẹ̀ kí ó tó lọ sí Yunifásítì London. Ó gba oyè Master's ní Geophysics ní 1984, ọdún yìí náà ni ó gba Dípúlómà tí Kọ́lẹ́jì Imperial ní oṣù Agẹmọ ọdún 1984 kí ó tó di pé ó gba àmì-ẹ̀yẹ ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ tí ó sọ di Ọ̀mọwé nínú imọ̀ Geophysics ní Yunifásítì Birn. Ní oṣù Igbe 1997, ó lọ ṣe iṣẹ́ ìwádìí ní Yunifásítì Technical, Braunschweig. Láti ìgbà tí ó ti gba oyè Ọ̀jọ̀gbọ́n, ó ti mójútó ọ̀gọ̀rọ̀ akẹ́kọ̀ọ́, akẹ́kọ̀ọ́ Master's mẹ́rìndínlààdọ́rin àti akẹ́kọ̀ọ́ fún Oyè Ọ̀mọwé mẹ́sàn-àn. Ó ti gbé iṣẹ́ àpilẹ̀kọ ó lé àádọ́ta jáde ní àwọn jọ́nà akadá tó lókìkí.             
  
## Àwọn ìtọ́kasí

#
#
# **^** "Fellows of the academy". *www.nas.org.ng*. Archived from the original on November 9, 2015. Retrieved September 15, 2015.

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1958
Roger Scruton

**Roger Scruton** je is a Englishamoye to gbajumo pataki fun ipa re si imoye Aesthetics sugbon to tun gbajumo fun ise re lori oloselu. Ohun ni Elegbe Iwadi Agba ni Gbangan awon Eko Kant ati Wittgenstein.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1944
Isaac Florunso Adewole

**Isaac Folorunso Adewole** FAS (ti a bi ni ojo karun oṣu Karun ni ọdun 1954) je ọjọgbọn kan ni orilẹ-ede Naijiria ti o mo nipa igbebi ati ilera obinrin.   O jẹ minisita ilera ni orilẹ-ede nigeria tẹlẹ lati Oṣu kọkanla ọdun 2015 - May 2019  Igbimọ Alakoso Muhammadu Buhari. O jẹ oga Agba olori ile-ẹkọ giga unifasiti ti ile Ibadan ati alaga fun igbimo iwadi ati Ikẹkọ arun jejere ni ile adu lawo. Ṣaaju si iyan sipo re gege bi elekonkanla oluko agba ti ile eko giga unifasiti ile ibadan, o ti je oga agba ati oludari ile  ikekoo gboye nipa eto imo isegun unifasiti ile Ibadan- ,eleyi to je ile to tobi julo ati agba ni ni ile Naijiria.  agbegbe iwadii re ni imo nipa papillomavirus ninu eniyan, aarun kogboogun, ati gynaecologic Onkoloji, agbegbe kan ninu imo eto isegun ti o n risi aarun jẹjẹrẹ awon eya ara obinrin , ati arun jẹjẹrẹ ile omo obinrin pẹlu, uterine akàn, jejere abẹ obinrin , jejere oju ara obinrin, ati vulvar canser  Adewole jẹ ọmọ ẹgbẹ igbimọ ti o n dari Ile-ẹkọ giga Adeleke ati  alaga Igbimọ Orilẹ-ede lori Eto Iṣakoso ati idina arun jejere enu ile-omo obinrin.  Oun nikan ni ọjọgbọn  ti orilẹ-ede Naijiria ti a yan gege bi ọmọ ẹgbẹ Igbimọ awon ile eko giga ti Commonwealth.  won yan lati ṣiṣẹ bi ọmọ ẹgbẹ ti ajọ igbimọ imọran ti o n risi  Arun jejere ni ile adu-lawo , ile-iṣẹ ti mo nipa arun jẹjẹrẹ ti ila iwo oorun ile adu lawo.  

Ni ọdun 2014, o ṣe ayẹyẹ ọjọ-ibi ogota odun rẹ. Nibi eto idanileko gbogbgboo ti o waye ni ile ikojo Kariaye ti Ile-ẹkọ Ibadan ni a tun ranti bi awọn olutọpa ṣe gbiyanju aigbagbọ lati baje ipade rẹ gẹgẹ bi igbakeji alase ti ile-ẹkọ naa ni ọdun 2010.  Alaga ti ayeye ọjọ-ibi ọdun 60 ni Wole Olanipekun, onimọran t’olofin, Oga Agba ti Naijiria, Alakoso iṣaaju ti Ẹgbẹ Ile - igbimọ Naijiria, ati Pro-Chancellor giga ti ile-ẹkọ giga tẹlẹ. O ṣe apejuwe Adewole bi “o nran kii ṣe nikan pẹlu awọn ẹsan mẹsan, ṣugbọn ọkan pẹlu awọn ọdun 18, ẹniti o daamu gbogbo awọn idena ati awọn iwe itẹwọgba lilu si nipasẹ awọn olukọni rẹ.”  Ni ọdun 2012, o dibo gẹgẹbi Ẹgbẹ ti Ile ẹkọ ijinlẹ ti Ilu Naijiria, agbari ẹkọ ẹkọ apex ni Nigeria. O si ti a wọ inu ọmọ ile-ẹkọ naa pẹlu Ọjọgbọn Mojeed Olayide Abass, olukọ ọjọgbọn ti imọ-ẹrọ kọnputa ti ọmọ ile- ẹkọ giga ni Yunifasiti ti Eko, ati Ọjọgbọn Akinyinka Omigbodun, Alakoso Ile -ẹkọ giga ti Iwọ-oorun ti Ile- iwosan Iwọ-oorun ati provost ti Ile-iwe Oogun, University of Ibadan.   
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1954

## Àwọn Ìtọ́kasí
Makoto Hasebe

Makoto Hasebe (18/1/84) jẹ́ agbá bọ́ọ̀ orí ọ̀dàn , ọmọ orẹ̀-èdè 

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1984
Ẹ̀ka:Àwọn ará Japan
Ẹ̀ka:Àwọn agbábọ́ọ̀lù-ẹlẹ́sẹ̀ ará Japan
Yorùbá Academy

Àjọ **Yorùbá Academy** ni àjọ tí ó kún fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìpele ékọ́ àti àkójọpọ̀ àwọn ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ìmọ̀ òṣèlú, okòwò àti àwọn onímọ̀ akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ nípa  èdè Yorùbá, àṣà ètò ọrọ̀-ajé, ofin, sáyẹ́nsì àti ìmọ̀ tẹkinọ́lọ́jì, àti ìmọ̀ ètò ìṣèjọba. Wọ́n dá àjọ yí sílẹ̀ ní ìlú  Ìbàdàn, ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ , orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní oṣù Kẹ́wàá ọdún 2007,  lẹ́yìn tí  àwọn ọ̀dọ́ akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ nínú àwọn ìmọ̀ tí a ti mẹ́nu bà pinu  láti padà sórílẹ̀-èdè baba wọn, tí ẹgbẹ́  Afẹ́nifẹ́re Renewer Group ń ṣàkóso rẹ̀. Ohun tí ó jẹ́ ìlépa wọ́n ni láti dá àbò àti láti tọ́jú èdè Yorùbá pàá pàá jùlọ àṣà àwùjọ àti ìdàgbàsókè àwọn ọmọ Yorùbá nílé àti loke okun.    

Nínú ìlépa wọn ni kí wón ma ṣe àkóso iwe Atúmọ̀ èdè Yorùbá láti lè fi ẹsẹ̀ èdè Yorùbá múlẹ̀ láàrín èdè tó kú lágbàáyé. 

**Ibi tí àwọn ọmọ Yorùbá wà ilẹ̀ Adúláwọ̀:** in Togo, Benin, Sierra Leone àti apá kan nílẹ̀ Ghana

**Ibi tí àwọn ọmọ Yorùbá wà yàtọ̀ sí ilẹ̀ Adúláwọ̀:** ní Haiti, Cuba, Puerto Rico, Brazil, United States, UK, [(Ireland)] 

## Àwọn ìtàkùn ìjásóde

* Oju opo wẹẹbu 
* Yoruba Fun Awọn ọmọ ajeji - Ibanisọrọ fun Software Ede Yoruba fun Awọn ọmọde Yoruba  
Ẹ̀ka:Yorùbá
Sunday dare

**Sunday Dáre** ni a bí ní ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n, oṣù Kárùún ọdún 1966 (29-5-1966) jẹ́ ògbóntagì oníwèé-ìròyìn ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà tí ó ti ṣiṣẹ́ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ilé-iṣẹ́ ìwé-ìròyìn tí ṣiṣẹ́ ní onírúurú ilé-iṣẹ́ ìgbóhùn sáfẹ́fẹ́ rédíò àti ilé-iṣẹ́ atèwé-ìròyìn, ó sín ní ìmọ̀ tó dáńgájíá fún odidi ọdún mẹ́ẹ̀dọ́gbọ̀n gbáko nínú iṣẹ́ yìí misanna-agba ti Nigerian Communications Commission (NCC), Aare ( President of the Federal Republic of Nigeria Muhammadu Buhari ni o yan-an si ipo naa ni Osu ikejo odun 2016.

Lowolowo bayii, o je Minisita fun eto nipa odo ati ere-idaraya ti orile-ede Naijiria. Aare Buhari yan-an si ipo minisita ni ojo kokanlegun, Osu keejo, odun 2019. O je omobibi ipinle Oyo.

## Awon itokasi
Akanlo-ede

Hw far

## Ìwúlò rẹ̀

Àkànlò-èdè wúlò púpọ̀ fún elédè Yorùbá l'ọ́pọ̀lọpọ̀ nígbà tí wọ́n bá fẹ́ pẹ́ ọ̀rọ̀ kan sọ. Àpẹẹrẹ: 

*Júbà ehoro : KÍ ènìyàn sálọ

*Gbèkurujẹ l'ọ́wọ́ ẹbọra : KÍ ènìyàn kú 

*Ṣe àyà gbàngbà : Kí ènìyàn ní ìgboyà 

*Fárígá : Kí ènìyàn kọ̀ jálẹ̀

*Fi àáké kọ́rí Èyí náà túmọ̀ sí kí ènìyàn kọ̀ jálẹ̀

*F'apá jánú : KÍ ènìyàn máa sọ̀rọ̀ lórí ohun tí kò tó nǹkan 

*Jẹ orí ahun  : Kí ènìyàn dájú 
*Àkàrà tú sepo : Àṣírí tú 
*ṣe  ọwọ́ kúdúrú : Kí ènìyàn gba owó ẹ̀yìn 
*Jẹ iyán ni ìṣù : Kí ènìyàn tẹ́
*kọ ẹ̀yin ẹni sómi : Kí wọ́n dájú ènìyàn 

## Àwọn ìtọ́kasí
Oba Akran Ti Badagry

Oba (Aholu, tí ó túmò sì Oba lede Ògù)  Akran Ti Ilu Badagry je oruko oye Oba ni ilu Badagry. Oruko Oba Akran ti Badagry ti o wa lori oye lowolowo ni De Wheno Aholu Babatunde Menutoyi I
Ilu Ede

**Ilu Ede** je ilu kan ti o gbajumo nile Yoruba ni ipinle Osun lorile-ede Naijiria.  Timi ti Ilu Ede ni oruko oye ti Oba alade ti o n pase ilu naa n je

## Awon itokasi
Oba Oluwo Ti Ilu Iwo

Oluwo Ti Ilu Iwo ni oruko oye Oba alade ti o n joba ni ilu Iwo. Iwo je ilu kan ti o gbajumo nile Yoruba ni ipinle Osun ni orile-ede Naijiria. Oba Abdul-Raheed Akanbi Adewale ni oba ti o wa lori oye lowolowo ni ilu Iwo.  Oba Adewale Akanbi joba ni odun 2015

Awon Itokasi
Ilu Epe

**Ìlú Ẹ̀pẹ́** jẹ ìlú kan gbòógì ti o gbajúmọ̀ n'ílẹ̀ Yorùbá ni ìpínlẹ̀ Èkó lápá ìwọ̀-oòrùn orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ni Ẹ̀pẹ́ jẹ. O tún jẹ olú-ìlú Ìjọba Ìbílẹ̀ Ẹ̀pẹ́ (Ẹ̀pẹ́ Local Government).. Iṣẹ́ àgbẹ̀ àti ẹja pípa ni iṣẹ́ Ìbílẹ̀ wọn n'ilú Ẹ̀pẹ́.

## Awon itokasi
Frank Lampard

**Frank James Lampard** jẹ́ àgbà-ọ̀jẹ̀ agbábọ́ọ̀lù-aláfẹsẹ̀gbá ti orílẹ̀-èdè United Kingdom. Ó ti fi ìgbà kan jẹ́ agbábọ́ọ̀lù ikọ̀ Chelsea kí wọ́n tó wá yàn-án láìpẹ́ yìí gẹ́gẹ́ bíi Akọ́nimọ̀-ọ́n-gbá fún ikọ̀ Chelsea bákan náà lọ́dún 2019. Gẹ́gẹ́ bíi agbábọ́ọ̀lù, ó jẹ́ ọ̀gbóǹtarìgì agbábọ́ọ̀lù ààringbùngbùn orí pápá lásìkò rẹ̀. A bí Frank Lampard ní ogúnjọ́ oṣù kẹfà ọdún 1978.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Taiwo Hassan

**Taiwo Hassan** tí ìnagijẹ rẹ̀ ń  jẹ́ **Ògògó** ni a bí ní  ọjọ́ kọkànlélọ́gbọ̀n oṣù kẹwàá ọdún 1959 (31-10-1959). Ó jẹ́ àgbà òṣèré, olóòtú, olùdarí eré orí ìtàgé àti Sinimá-àgbéléwò ọmọ bíbí ìlú Ìlaròó ní Ìpínlẹ̀ Ògùn ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

## Itokasi

## Àwọn ibùdó lori Interneti
* 

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1959
Ireti Osayemi

**Ireti Osayemi** jẹ ògbóǹtarìgì òṣèrébìnrin sinimá àgbéléwò ti orílẹ̀-èdè Naijiria. Ó sì máa ń se fíìmù ní èdè Yorùbá àti Gẹ̀ẹ́sì.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Ọjọ́ kẹrìnlá, oṣù kìíní, ọdún 1982 ni a bí Osayemi sí apá Gúúsù ti apá ìwọ̀-oòrùn ilẹ̀ Naijiria. Ipinle Eko, ní Lagos state primary school ni ó ti bẹ̀rẹ̀ ètò èkọ́ rẹ̀ tí ó sì parí. Ó gboyè nínú ẹ̀kọ́ Economics ní Lagos State University. Ó ti siṣẹ́ lórí ọ̀pọ̀lọpọ̀ eré bíi; *heavy storm, Ife owo, Spiritual war, Towo tomo, Oreke mulero* àti béè bẹ́è lọ.

## Àtòjọ àwọn àmì-ẹ̀yẹ tó ti gbà

## Àwọn ìtọ́tasí
Ekuro Ope

Ekuro Ope je eso igi ope. Lara eso yii ni a ti maa n se epo pupa ati epo adi-soso. Awo pipon ara eso yii ti a mo si eyin-ekuro  ni a ti n ro epo pupa,  ekuro inu re ni a ti a ro epo adi-soso. 

## Àwọn Ìtọ́kasí