Àwọn Okonkwo Nwuneli

**Àwọn Okonkwo Nwuneli** ( // ⓘ ; a bí i ní ọjọ́ kejìlélógún oṣù kẹta ọdún 1975) jẹ́ oníṣòwò ọmọ orílẹ̀- èdè Nàìjíríà, ògbóǹkangí lórí iṣẹ́ àgbẹ̀ àti oúnjẹ ilẹ̀ Áfíríkà, ìrànlọ́wọ́, àti ìṣẹ̀dá tuntun lórí àwùjọ.  Láti oṣù kẹrin ọdún 2024, ó ti jẹ́ Olórí Àgbà fún Ìpolongo Kan . 

## Ìgbésí ayé àti ẹ̀kọ́ ní ìbẹ̀rẹ̀
A bí Nwuneli ní ọjọ́ kejìlélógún oṣù kẹta ọdún 1975, ní ilé ìwòsàn ẹ̀kọ́ Yunifásítì ti Nàìjíríà ní Enugu, Nàìjíríà fún ọ̀jọ̀gbọ́n onímọ̀ nípa oògùn ní Nàìjíríà kan—Paul Obuekwe Okonkwo àti ọ̀jọ̀gbọ́n onímọ̀ nípa ìtàn ní Amẹ́ríkà—Rina Okonkwo. 

Bàbá rẹ̀ wá láti Awka, Anambra, ìyá rẹ̀ sì wá láti ìlú New York . Wọ́n pàdé ní Cornell University ní ọdún 1965.  Àwọn òbí rẹ̀ jẹ́ olùkọ́ nípa iṣẹ́ wọn. Wọ́n kọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́, wọ́n sì kọ́ wọn ní ẹ̀kọ́ pẹ̀lú ète láti mú kí ètò ẹ̀kọ́ Nàìjíríà sunwọ̀n síi. Nínú ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò kan pẹ̀lú d*ígí Orílẹ̀-èdè* Nwuneli, ó ṣàlàyé pé, "A bí mi ní ìkẹta nínú àwọn ọmọ márùn-ún. Àwọn òbí mi [....] fi èrò ìfẹ́ orílẹ̀-èdè àti iṣẹ́ ìsìn hàn mí láti ìgbà èwe wa....ní àwọn ọdún òkùnkùn ti àwọn ọdún General Sani Abacha tí ó ti kú, nígbà tí ọ̀pọ̀ àwọn ọ̀jọ̀gbọ́n sá kúrò ní orílẹ̀-èdè náà, àwọn òbí mi dúró tì í, wọ́n ń lọ fún ọ̀pọ̀ oṣù láìsí owó oṣù. Pẹ̀lú àwọn ìpèníjà wọ̀nyí, àwọn ìsinmi ní ilé wa jẹ́ ti fífún àwọn ẹlòmíràn ní ẹ̀bùn; ìrìn àjò lọ sí àwọn ilé ìtọ́jú àwọn ọmọ aláìní baba àti àwọn àjọ àánú mìíràn jẹ́ apá pàtàkì nínú ìbáṣepọ̀ wa". 

Ní ọdún 1997, ó forúkọ sílẹ̀ ní Ile-iwe Iṣowo Harvard (HBS). Nígbà tí ó wà níbẹ̀, ó gba Harvey Fellowship  àti Ẹgbẹ́ MBA Àwọn Adúláwọ̀ Orílẹ̀-èdè Sikolashipu Ile-iwe giga, àwọn méjèèjì sì mọ àwọn àṣeyọrí ẹ̀kọ́ rẹ̀. Àwọn iṣẹ́ rẹ̀ ní Harvard ní ìdásílẹ̀ àti ṣíṣàkóso ìpàdé ìṣòwò ọdọọdún ti Africa Business Conference;   Igbákejì Ààrẹ ti Àwọn Olùkọ́ àti Àwọn Ọ̀ràn Akẹ́kọ̀ọ́ fún Ẹgbẹ́ Iṣòwò Áfíríkà;  Alájọṣepọ̀ Àgbáyé fún Ẹgbẹ́ Àwọn Akẹ́kọ̀ọ́ Áfíríkà Amẹ́ríkà;  àti Alaga Ipolowo fun Ẹgbẹ́ Kristẹni. Ó gba MBA ní ọdún 1999 nígbà tí ó wà ní ọmọ ọdún mẹ́rìnlélógún. 

## Iṣẹ́ ọwọ́
Iṣẹ́ Nwuneli bẹ̀rẹ̀ ní ọdún àkọ́kọ́ rẹ̀ ní Yunifásítì ti Pennsylvania nígbà tí ó wà ní ipò Olùwádìí Ìṣòwò Ìgbà Ooru pẹ̀lú McKinsey & Company ní New York. Ní ọdún 1995, wọ́n fún un ní ipò kíkún ní McKinsey gẹ́gẹ́ bí Onímọ̀ nípa Ìṣòwò tí ó ń ṣiṣẹ́ ní Chicago, Illinois . Ó tún ṣiṣẹ́ fún McKinsey ní ọ́fíìsì wọn ní Johannesburg, South Africa .  Iṣẹ́ rẹ̀ pẹ̀lú McKinsey ní ọdún 1997 yọrí sí ìṣàkóso àti ìdánilẹ́kọ̀ọ́ àwọn ọlọ́pàá ní àwọn ibùdó iṣẹ́ ọlọ́pàá mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n ní South Africa, àti ìbísí nínú ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ọ̀daràn àti ìdínkù nínú ìwọ̀n ìwà ọ̀daràn. 

### Iṣẹ́ ní Nàìjíríà
Ní ọdún 1999, Nwuneli ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Olùdámọ̀ràn Olórí fún Ìpìlẹ̀ Ford lórí iṣẹ́ kan tí ó dojúkọ àwọn ilé-iṣẹ́ kéékèèké tí ó tóbi jùlọ ní Nàìjíríà, COWAN àti FADU.  Ní ọdún yẹn, ó dara pọ̀ mọ́ McKinsey ó sì ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ẹgbẹ́ iṣẹ́ oníbàárà, olùdámọ̀ràn fún àwọn ilé-iṣẹ́ ọjà oníbàárà àti àwọn olùtajà ńláńlá ní Amẹ́ríkà. Ní ọdún 2000, ó fi ipò rẹ̀ sílẹ̀ ní McKinsey ó sì padà sí Nàìjíríà gẹ́gẹ́ bí olùdarí àgbà fún Ìpìlẹ̀ FATE (tí oníṣòwò ará Nàìjíríà, Fola Adeola, dá sílẹ̀).  Nínú ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò kan pẹ̀lú HBS Ẹgbẹ́ Àwọn Akẹ́kọ̀ọ́ ní Áfíríkà Amẹ́ríkà nípa fífún àwọn obìnrin oníṣòwò ní ìṣòwò, ó ṣàlàyé pé: “Nàìjíríà ní díẹ̀ lára àwọn ènìyàn oníṣòwò tí ó pọ̀ jùlọ ní àgbáyé ṣùgbọ́n àǹfààní sí ìnáwó, àwọn nẹ́tíwọ́ọ̀kì, àti ìdàgbàsókè ṣì jẹ́ ìpèníjà […]] Mo gbàgbọ́ pé fífún àwọn obìnrin ní agbára láti bẹ̀rẹ̀ àti mú àwọn iṣẹ́ wọn dàgbà jẹ́ pàtàkì sí ìdàgbàsókè Nàìjíríà, ṣùgbọ́n kíkọ́ àwọn obìnrin ni ohun pàtàkì gidi.” 

Ní ọdún 2002, ó dá àwọn àjọ àìrí-èrè méjì sílẹ̀, LEAP (Olórí, Ìmúṣe, Ìṣirò, Ìmọ̀ṣẹ́) Áfíríkà àti Ndu Ike Akunuba (NIA), àwọn ọ̀rọ̀ Igbo tí ó túmọ̀ sí ìgbésí ayé, agbára, àti ọrọ̀ ní èdè Gẹ̀ẹ́sì.  Àfiyèsí NIA wà lórí agbára àwọn obìnrin—ó ń fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yunifásítì ní Gúúsù ìlà-oòrùn Nàìjíríà níṣìírí láti gbé ìgbésí ayé pípé àti tí ó ní ìtumọ̀.  LEAP Áfíríkà jẹ́ àjọ àìrí-èrè tí ó da lórí ìdàgbàsókè àwọn ọ̀dọ́.  LEAP ń pèsè ìdánilẹ́kọ̀ọ́ lórí ìdarí, ìwà rere àti ìwà ọmọlúwàbí.  Gẹ́gẹ́ bí olùdásílẹ̀ àjọ náà, wọ́n ti pè é láti sọ̀rọ̀ ní Ìgbìmọ̀ UN fún Ìdàgbàsókè Àwùjọ, Àpérò Ọrọ̀-ajé Àgbáyé àti Ìṣètò Àgbáyé ti Clinton .

LEAP ti ṣiṣẹ́ ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú Ford Foundation, Citi Foundation,  Báńkì Àgbáyé, Ìjọba Amẹ́ríkà, Ọ́fíìsì Àjèjì àti Àgbáyé ti UK, ALI (Ètò Ìdarí Àgbáyé ní Áfíríkà ti Aspen Institute),  Nokia, àti Àjọ Àwọn Ọ̀dọ́ Àgbáyé.  Nwuneli ni olùdásílẹ̀ àti olórí àgbà LEAP Africa láti ọdún 2002 sí 2007, ó sì ṣì jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ tó ń ṣiṣẹ́ nínú àjọ náà. 

Ète Nwuneli ni láti yí oúnjẹ ìwọ̀ oòrùn Áfíríkà padà sí wúrà tuntun rẹ̀ nípa ṣíṣe àfikún sí iṣẹ́ àgbẹ̀ àti kíkọ́ àyíká rẹ̀. 

Wọ́n yan Nwuneli gẹ́gẹ́ bí ààrẹ àti olórí àgbà fún ONE Campaign ní oṣù Kejì ọdún 2024, lẹ́yìn Gayle Smith ní ọjọ́ Kejì oṣù Kẹrin ọdún 2024.  

Ní ọjọ́ kẹtàlélógún oṣù karùn-ún ọdún 2024, Nwuneli wà lára àwọn àlejò tí wọ́n pè síbi àsè ìjọba tí Ààrẹ Amẹ́ríkà Joe Biden ṣe ní ọlá fún Ààrẹ William Ruto ní Ilé Ààrẹ . 

Ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù kẹjọ ọdún 2025, Àjọ Ìdàgbàsókè Áfíríkà kéde yíyàn Nwuneli gẹ́gẹ́ bí olùdarí fún ìpele àtúnṣe 17 rẹ̀, ADF-17. Nínú ipò yìí, a retí pé yóò mú ohùn alágbára àti olórí tí a gbẹ́kẹ̀lé wá tí yóò ran “lọ́wọ́ láti gbé ìrísí owó náà ga, láti fi àwọn ohun pàtàkì ìdàgbàsókè Áfíríkà hàn, àti láti fi kún ìjẹ́pàtàkì ìdókòwò ìgbà pípẹ́ àti tí ó ní ipa lórí gbogbo ilẹ̀ ayé,” gẹ́gẹ́ bí Valerie Dabady, Olùdarí Báńkì Ìdàgbàsókè Áfíríkà fún Ìṣíṣẹ́ àti Àjọṣepọ̀. 

## Àwọn ìgbòkègbodò míràn

### Àwọn ìgbìmọ̀ ilé-iṣẹ́
Nwuneli wà lára Ìgbìmọ̀ LEAP Áfíríkà, awọn oúnjẹ AACE Àwọn oúnjẹ, Ẹgbẹ́ Godrej,  DSM Igbimọ Imọran Alagbero,  AGRA, àti Ilé-iṣẹ́ Ọtí Ilé-iṣẹ́ Nàìjíríà .

Ní ọdún 2023, wọ́n yan Nwuneli gẹ́gẹ́ bí olùdarí tí kìí ṣe olùdarí Stanbic IBTC . 

### Àwọn àjọ tí kìí ṣe èrè
Nígbà àtijọ́, Nwuneli wà lára àwọn olùdarí APF, GAIN - Global Alliance for Improved Nutrition), àti Fairfax Africa, ó sì kópa nínú Àpérò Ọrọ̀-ajé Àgbáyé gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ lórí Igbimọ Eto Agbaye lori awọn awoṣe Itọsọna Tuntun láti ọdún 2011 sí 2014. 

Ní ọdún 2019, Ipìlẹ̀ Rockefeller yan Nwuneli sí ìgbìmọ̀ rẹ̀.

Ní ọdún 2021, wọ́n yan Nwuneli gẹ́gẹ́ bí ìgbìmọ̀ ẹgbẹ́ egbẹ́ apérò Ọrọ̀-ajé Nàìjíríà . 

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ àti ìdámọ̀

* Ẹ̀bùn Àṣeyọrí Àwọn Akẹ́kọ̀ọ́ láti Ilé-ẹ̀kọ́ Ìṣòwò Harvard, 2021
* A darukọ rẹ̀ láàrin àwọn olùdásílẹ̀ àwùjọ Schwab Foundation, ọdún 2020
* Ẹni tí wọ́n fi ọlá fún Global Fund for Women nígbà ayẹyẹ ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n wọn ní San Francisco, ọdún 2013 
* Olùborí ẹ̀bùn Harvard Business School Nigeria Business Club ti ọdún 2013, èyí tí ó jẹ́ olórí nínú àwọn oníṣòwò àwùjọ 
* *Forbes* : Àwọn Obìnrin Alágbára 20 Tó Kékeré Jùlọ Ní Áfíríkà, 2011 
* Ẹ̀bùn Àṣeyọrí láti Ìpínlẹ̀ Anambra, 2011 
* A yan án fún ẹ̀bùn ìtayọ ti ẹgbẹ́ ìṣòwò Africa Business Club ti Harvard Business School, 2007 
* A yan án gẹ́gẹ́ bí Olùdarí Ọ̀dọ́mọdé ti Ọdún láti ọwọ́ ìwé ìròyìn *[[This Day]]*, 2005 
* Ó gba ọlá orílẹ̀-èdè – Ọmọ ẹgbẹ́ Àjọ Àpapọ̀ – láti ọ̀dọ̀ ààrẹ Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àpapọ̀ ti Nàìjíríà ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù Kejìlá, ọdún 2004 
* A yan án gẹ́gẹ́ bí olórí ọ̀dọ́ kárí ayé láti ọwọ́ World Economic Forum, Davos; 2004 
* A yan án gẹ́gẹ́ bí olórí àgbáyé ti ọ̀la láti ọwọ́ apérò Ọrọ̀-ajé Àgbáyé, Davos, Switzerland; 2002 

## Òǹkọ̀wé àti ìwádìí

* Onkọwe, *Awọn Oniṣowo Ounjẹ ni Afirika: Ṣiṣeto Awọn Iṣowo Ogbin ti o ni agbara lati dinku* (routledge.com), 2021
* Òǹkọ̀wé, *Ìmọ̀-ẹ̀rọ Àwùjọ Nínú Áfíríkà: Ìtọ́sọ́nà tó wúlò fún bí a ṣe lè ṣe àtúnṣe ipa - 1s* (routledge.com), 2016
* Onkọwe, *Ṣiṣẹ́ fún Ọlọ́run ní Ọjà*, 2005 

## Àwọn ìtẹ̀jáde

* Onkọwe, *Awọn Oniṣowo Ounjẹ ni Afirika: Ṣiṣeto Awọn Iṣowo Ogbin ti o ni agbara*, 2021
* Onkọwe, *Ìṣẹ̀dá-ẹ̀dá-àwùjọ ní Áfíríkà* ; 2016 
* Olóòtú, *Kíkọjá sí Àkókò náà,* LEAP Africa; 2011 
* Olùkọ̀wé Àgbà, *Kíkọ́ Àṣà Ìwà Rere: Ìtọ́sọ́nà Tó Wúlò fún Àwọn Aṣáájú Áfíríkà ní Ẹ̀ka Ìjọba, Àdáni àti Àwọn Tí Kò Ní Èrè,* LEAP Africa; 2009 
* Olóòtú, *Ìbínú fún Àyípadà: Ìtọ́sọ́nà Tó Wúlò fún àwọn ọ̀dọ́ Áfíríkà tí wọ́n fẹ́ ṣe Ìyàtọ̀,* LEAP Áfíríkà; 2008 
* Olóòtú/Onkọ̀wé alábápín, Gba ara rẹ̀: *Ìtọ́sọ́nà tó wúlò sí dídásílẹ̀ àti gbígbé àwọn ìgbìmọ̀ olùdarí tó ní ipa gíga ró*, Farafina; 2007 
* Olùkọ̀wé Àgbà, *Ṣíṣe Àṣeyọrí: Àwọn Ìkẹ́kọ̀ọ́ Ọ̀ràn Àwọn Ilé-iṣẹ́ Nàìjíríà Tí Wọ́n Ti La Àwọn Ìran Jáde*, LEAP Africa, 2006 
* Àwọn àpilẹ̀kọ lórí ìdarí, ìṣàkóso àti ìwà rere: Lábẹ́ Igi Ọ̀rọ̀ (Tí Ìgbìmọ̀ Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ṣe owó fún), *Ìwé Ìròyìn Ìṣọ̀kan*, Farafina, *Ọjọ́ Iṣẹ́*, Ìwé Ìròyìn *The Guardian* àti *Ìṣòwò ní Áfíríkà* ; 2003-2007

## Àwọn ìtọ́kasí



Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1975
Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ