open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Simeon Bamire

**Adebayo Simeon Bamire** (tí á bí 18 Oṣù Kínì ọdún 1959) jẹ́ ọmọ ilé-ẹ̀kọ́ ọmọ orílẹ-èdè Nàìjíríà àti olùkọ́ ọ̀jọ̀gbọ́n tí étó-ọrọ ògbìn tí ọ jẹ́ Ìgbákejì Alàkóso 12th pàtàkì tí Ilé-ẹ̀kọ́ Obafemi Awolowo University, Ilé-Ifẹ̀, láti ọdún 2022.  Ọ ṣíṣẹ́ tẹ́lẹ̀ bí ìgbákejì àwọ́n ọmọ ilé-ìwé gígá.

## Ìgbésí áyé ìbẹ̀rẹ̀ àtí ẹ̀kọ́
Bamire wá láti Oyan ní ìjọba ìbílẹ̀ Odo-Otin, Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun, Nàìjíríà. Ọ bẹ́rẹ̀ ẹ̀kọ́ rẹ́ ní Datus Preparatory School, Accra, Ghana, ọ sí lọ́ sí St. Charles' Grammar School, Osogbo fún ilé ẹ̀kọ́ gírámà láàrin 1972 – 1976. Ọ tí gba wọlé sí University of Ife (bayi Obafemi Awolowo University, Ilé-Ifẹ̀ bayi) láti kọ́ ẹ̀kọ́ ọrọ-ajé-ogbín ní Olùkọ tí Agriculture níbití ọ tí parí ìpele àkọkọ́, kéji atí kẹ́ta.

## Ọmowé ọmọ
Bamire bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Ẹ̀ka Tó Ń Bójú Tó Ọ̀rọ̀ Ogbin gẹ́gẹ́ bí olùrànlọ́wọ́ olùkọ́ ní ọdún 1992, ó sì di ọ̀jọ̀gbọ́n ní ọdún 2008. Ó jẹ́ onímọ̀ sáyẹ́ǹsì tó ń ṣèbẹ̀wò sí ní International Institute of Tropical Agriculture (IITA), Ìbàdàn; Ìgbákejì Dean, Olùkọ tí Agriculture, Obafemi Awolowo University ní 2007/2008 & 2008/2009 ọmowé ìgbà; Olórí Ẹ̀ka tí Étó-ọrọ Agricultural fún igbá ikẹ̀kọ́ ọdún 2010/2011 àti adári ilé-ẹ̀kọ́ gígá tí Olùkọ tí Agriculture, Obafemi Awolowo University, Ilé-ifẹ̀. Ọ tún ṣé iranṣẹ́ bí adári láàrin 1 Oṣù Kẹ́jọ ọdún 2013 àti 31 Oṣù Kéjé ọdún 2015.

Bamire jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ tí Nigerian Association of Agricultural Economists (NAAE) àti Leadership for Environment & Development (LEAD). Ọ tún jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ tí Àgbàdo ọlọdún Ogbélé fún Iṣẹ́ àgbéṣe Áfíríkà àti Agribenchmark tí ọ dà ní Germany.

## Ìgbésí ayé tí òún
Bamire fẹ́ Felicia Bosede Bamire, wọ́n sì bí ọmọ mẹ́rin.

## Àwọ́n ìtọkásí
Bokku!

**Bokku! Mart**, tí gbogbo èèyàn mọ̀ sí Bokku! èyí tí ó túmọ̀ sí ọ̀pọ̀ jẹ́ ẹ̀ka ilé ìtajà ìnáwó alágbára tí a ṣe nípasẹ̀ àwòkọ́ṣe kan tí ó jọra ní Germany, èyí tí ó bẹ̀rẹ̀ ní Nàìjíríà ní ọgbọ̀n ọjọ́ oṣù kẹsàn án , ọdún 2022. 

## Ohun tí wọ́n ń ṣe
Ó jẹ́ ohun ìní nípasẹ̀ Atreos Limited, pẹpẹ ìdókòowò àwọn ilé ìtajà 
Bokku! ó ń ta ìwọ̀nba àwọn ọjà ìjẹun tí wọ́n ti fara balẹ̀ yan. Àwọn ọjà wọ̀nyí jẹ́ èyí tó dára jùlọ àti pé ó bá àwọn àìní òjoojúmọ́ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn ní Nàìjíríà. Lára wọn ni àwọn ohun mímu, ìtọ́jú ara àti àwọn ohun èlò ìtọ́jú ilé bíi ọṣẹ, àwọn ohun èlò ìfọṣọ, ìtọ́jú eyín pẹ̀lú ìrẹsì àti òróró tí ó wà lára àwọn ohun tí gbogbo ọmọ Nàìjíríà nílò. 

## Oríṣìíríṣìí Ọgbà ìtajà náà
Àwọn ilé ìtajà àjọ yìí tàn káàkiri ìlú Èkó, àwọn oníbàárà tí ó nílò àwọn nǹkan tí wọ́n ń rà lójoojúmọ́ sì ń wá wọn kiri báyìí. Lára ibi tí ilé ìtajà yìí wà ni wọ̀nyí: Jonathan Coker, Fagba; Ọ̀nà College, Ogba; Ọ̀nà Iju, Ishaga; Ọ̀nà Agbado, Jankara; Santos Avenue, Oko-Oba àti Òpópónà Aina, Ojodu Berger, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. 

## Ohun tí wọ́n gbajúmò fún
Yàtọ̀ sí èyí, ọ̀kan lára àwọn ọ̀nà tí ilé ìtajà náà ti lè ṣe àbájáde rẹ̀ jẹ́ nípasẹ̀ búrẹ́dì àkànṣe rẹ̀, èyí tí àwọn oníbàárà rí pé kò níye tó pọ̀jù lórí ní ìfiwéra pẹ̀lú àwọn ọjà mìíràn àti bó ṣe dùn tó àti bó ṣe jẹ́ ọlọ́wọ̀n tó.
Wọ́n ti ṣàkíyèsí pé ibi tí àwọn ènìyàn máa ń  lọ jùlọ ní Bokku Mart ni ibi tí wọ́n ti máa ń ṣe búrẹ́dì, níbi táwọn oníbàárà ti máa ń tò sórí ìlà fún ọ̀pọ̀ wákàtí nígbà míì kí wọ́n lè ra búrẹ́dì kan ṣoṣo.

## Ìtọ́kasí
Bosun Tijani

**Olatunbosun Tijani** tí a bí ní 20 Oṣù k'ẹjẹ ọdún 1977 (20 July 1977).  Ó j ọmọ orílẹ̀-èdè Nigeria àti Britain. Ó jẹ́ onísòwò, òun dẹ̀ ní mínísítà "Communications, Innovation and Digital Economy", ní Nigeria láti 2023.

Ní ọdún 2019, ní abẹ́ àrólé rẹ̀, CcHUB gba iHub ní Kenya. Ó di tún dá CcHUB lẹ̀ sí Kigali, ní ọdún kan na.

## Àwọ́n ìtọkásí
Lee Min-ho

**Lee Min-ho**, tí a bí ní June 22, 1987  jẹ́ òṣèré àti akọrin South Korea. Ó di gbajúmọ̀ láti ara ipa  Gu Jun-pyo tó kó nínú *"Boys Over Flowers"* (2009), tí o tún fún ni àmì ẹyẹ Oṣere Tuntun Ti o dara julọ - idije Tẹlifisiọnu ni 45th "Baeksang Arts Awards ". Àwọn iṣẹ́ miiran tí o tí ṣe pẹlú *"City Hunter"* (2011),  "The heirs" (*end of "Legendue Sea* (2016), àti "The King: Eternal monarch" (2020)  ati àwọn fíìmù bí *"Gangnam Blues (*2015) ati "*Bounty Hunters"* (2016).*"* Ni ọdun 2022, o kopa ninu fiimu *Pachinko*.

## Àwọ́n ìtọkásí
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1987
Is-haq Oloyede

**Ishaq Olarewaju Oloyede** ti wọn bi ni ọjọ́ kẹwàá oṣù kẹwà ọdún 1954, jẹ́ òjògbón onimọ nipa ẹ̀kọ́ Islamọmọ orilẹ-ede Nàìjíríà. Ọ jẹ́ igbákejì alàkóso tẹ́lẹ̀ fún Ilé-ẹ̀kọ́ Yunifásítì ìlú Ilorin. àtí alàkóso àtí olùdári lọ́wọ́lọ́wọ́ fún àjọ Joint Admissions and Matriculation Board tí á mọ̀ ní (JAMB).

## Ẹ̀kọ́ rẹ̀
A bí í ní ọjọ́ kẹwàá oṣù kẹwàá ọdún 1954, ní ìlú Abẹ́òkúta ní Ìpínlẹ̀ Ògùn. Oloyede ní Ẹ̀kọ́ Atẹ́lẹ̀ rẹ̀ láti 1969 – 1973 ní Ilé-ẹ̀kọ́ Progressive Institute, Agége, Èkó. Lẹhìnna ọ kọ́ ẹ̀kọ́ Lárúbáwá atí Ẹ̀kọ́ Islam láàrin 1973 – 1976 ní Ilé-iṣẹ́ Ikẹ̀kọ́ Lárúbáwá Agége, Èkó, (Markaz). Ó gba ìwé ẹ̀rí nínú èdè Lárúbáwá àti Ẹ̀kọ́ Ìkẹ́kọ̀ọ́ Ìsìláàmù ní Yunifásítì ìlú Ìbàdàn ní ọdún 1977 àti B.A. ní èdè Lárùbáwá ní Yunifásítì ìlú Ilorin ní 1981. Ní Oṣù Kéjé 1982 ọ yan Olùrànlọwọ Olùkọ ní Department of Religions tí Ilé-ẹ̀kọ́ gígá. Ní ọdún 1991, ọ ní ọyè ní Ìjìnlẹ̀ Islam pàápàá láti Ilé-ẹ̀kọ́ Yunifásítì ìlú Ilorin.

Oloyede gba ọ̀pọlọ́pọ àwọ́n sikolashipu àtí àwọ́n ẹbùn lakọkọ àwọ́n ọjọ́ ọmọ ilé-ìwé rẹ̀, èyítí ọ ṣé àkíyèsí láàrin èyítí ọ jẹ́ ẹbùn Ajumọṣe Arab fún ọdún ìkẹhìn tí ọ dara julọ́ akẹ́kọ̀ Iwé-ẹri ní Lárúbáwá àtí Ìjìnlẹ̀ Islam ní ọdún 1977 ní Ilé-ẹ̀kọ́ Yunifásítì ìlú Ìbàdàn; Ẹbùn itériba tí ìjọba àpapọ̀ láti 1979 sí 1981; Ẹká Ẹ̀kọ́ Àwọ́n Ẹsin, Ilé-ẹ̀kọ́ Yunifásítì tí Ilorin, 1981 àtí Olùkọ tí Arts atí Àwùjọ Imọ-iṣe Àwùjọ, Unilorin tún ní ọdún 1981.

## Iṣẹ́
Oloyede gba ipò Òjògbón ní ọdún 1995. Ọ tí yan Ìgbákejì Alàkóso tí University of Ilorin ní 2007 fún ìgbà ọdún márùn, làkọkó èyítí ilé-ẹ̀kọ́ gígá dí ipò gígá láàrin àwọ́n tí ọ dara jùlọ ní Afirika àtí ilé-ẹ̀kọ́ gígá tí ọ wá jùlọ.

Ní ọdún 2013, ọ jẹ́ akọwé-alàgbà tí Ìgbìmọ̀ gígá jùlọ tí Nàìjíríà fún Ọran Islam (NSCIA).

Ní ọdún 2016, Alàkóso Muhammadu Buhari yan rẹ̀ gẹ́gẹ́bí Alàkóso Joint Admissions and Matriculation Board (JAMB), àtí pé láti igbá tí ọfíísi, Oloyede tí ní ìyìn fún ìyípadà JAMB. sínú ààyè ìtọ́kasí ní akóyawo àtí ìṣirò ní Nàìjíríà.

## Àwọn ìtọkásí
The Heirs

***The Heirs***, tí a tún mọ̀ sí ***The Inheritors***, jẹ́ fíìmù àgbéléwò South Korea tí àwọn tó jáde nínú rẹ̀ pẹ̀lú Lee Min-ho, Park Shin-hye, ati Kim Woo-bin. Tí Kim Eun-sook kọ. Éré náà dá lórí ilé-ìwé gírámà tí àwọn ọmọ akẹ́kọ̀ọ́ tó pọ̀ jù jẹ́ àwọn ọmọ olówó. Won safihan re lori SBS lati October 9 wo December 12, 2013.

## Àwọ́n ìtọkásí
Mike Ozekhome

**Mike Agbedor Abu Ozekhome** (tí a bí ní ọjọ́ kẹẹ̀dïnlógún oṣù kẹwàá ọdún 1957) jẹ́ agbẹjọ́rò àti ajàfitafita ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn, tí ó di ipò amòfin àgbà fún orílẹ̀-èdè Nàìjíríà .  Ó jẹ́ olókìkí fún iṣẹ́ rẹ̀ bí agbẹjọ́rò t’olófin  àti tún jẹ́ alárọ̀sọ . 

## Ẹ̀kọ́
Mike Agbedor Abu Ozekhome gba oyè Bachelor of Laws (LL.B.) láti Obafemi Awolowo University, Ilé-Ifẹ̀ (ní àkókò náà, tí a mọ̀ sí University of Ife), tí ó parí ní ọdún 1980. Lẹ́hìn náà ó lọ sí ilé-ìwé òfin Nàìjíríà, Lagos ní ọdún 1981. Kanmi-Isola Osobu tí ó jẹ́ olóyè àgbà tẹ́lẹ̀ jẹ́ olùdámọ̀ràn ọmọ ilé-ìwé  lẹ́yìn ìgbà tí ó di gbígbà si ilé ìgbìmọ̀ Nàìjíríà ní Oṣù Keje, ọdún 1981.  Lẹ́hìn náà, ó padà sí ￼Ilé-ẹ̀kọ́ gíga Obafemi Awolowo láti gba Master of Laws (LL.M.), tí ó gba oyè ní ọdún 1983. 

## Iṣẹ́ ṣíṣe
Ṣáájú kí ó tó gba LL rẹ̀. M., Ozekhome ni a fi ránsẹ́ sí Ilé-isẹ́ ti Ìdájọ́ , Yola gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ti National Youth Service Corps (NYSC) àti lẹ́hìn náà sí Federal Ministry of Justice, Ìpínlẹ̀ Èkó. Láti ibẹ̀, ó ṣiṣẹ́ bí olùbádámọ̀ràn ìpínlẹ̀ fún National Provident Fund (ní báyìí Nigerian Social Insurance and Trust Fund (NSITF).  

Lẹ́yìn náà ló darapọ̀ mọ́ àwọn iléesẹ́ agbẹjọ́rò ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn àti agbẹjọ́rò àwùjọ, Olóògbé Olóyè Gani Fawehinmi, níbi tó ti dìde díẹ̀díẹ̀ láti di Igbá-kejì olórí ilé ìgbìmọ̀ asòfin, ipò tó fi di ọdún 1985. Ó dá ilé-iṣẹ́ onísẹ́-púpọ̀ tirẹ̀ sílẹ̀, Mike Ozekhome's Chambers, ní ọdún 1986.   Ní ọdún 2010, ó jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn òṣìṣẹ́ amòfin àgbà ọ́kàndínlógún tí a fún ní ipò gíga amòfin àgbà ilẹ̀ Nàìjíríà.  

## Ìjígbé àti ìtúsílẹ̀
Ozekhome ni a jígbé láìlétò ní òpópónà Benin-Auchi ní ọjọ́ kẹtàdínlógún Oṣù Kẹjọ ọdún 2013 tí ó sì wà ìpamọ́ fún ìràpadà.     Àwọn ọlọ́pàá mẹ́rin tí wọ́n ń fèsì nínú ìsapá láti dènà ìjínigbé náà ni a pa.  Ìjínigbé náà gba àfiyèsí oníròyìn púpọ̀ sí i.    Tí ó wáyé pẹ̀lú àwọn méjìlá àwọn mìíràn ní ohun tí ó ṣe àpèjúwe bí ibùdó tí a ṣètò dáradára, Ozekhome di títú sílẹ̀ lẹ́hìn ọ̀sẹ̀ púpọ̀ nígbà tí a ti dúnàdúrà ìràpadà pẹ̀lú àwọn ajínigbé, tí ó padà sí ilé ní ọjọ́ Kejìlá osù Kẹsàn-án ọdún 2013.   Ní ọjọ́ karùndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹsàn-án ọdún 2013, ọ̀daràn Kelvin Prosper Oniarah tí wọ́n ń wá a nípasẹ̀ ẹgbẹ́ ààbò àpapọ̀ ti Ilé ìgbìmọ̀ Ọmọ-ogun Nàìjíríà àti àwọn òṣìṣẹ́ DSS fún jíjínigbé. 

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1957
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Choi Jin-hyuk

**Choi Jin-hyuk**  tí orúkọ àbísọ rẹ̀ jẹ́ **Kim Tae-ho**, February 9, 1986) jẹ́ ọ̀ṣèré South Korea. Ó gba àkíyèsí látàrí ipa tí ó kó nínú "Gu Family Book" (2013) àti "The Heirs" (2013) kí ó tó ṣíwájú àwọn ọ̀ṣèré nínú "Emergency Couple" (2014), "Pride and Prejudice" (2014-2015), "Tunnel" (2017), "Devilish Charm (2018)," "The last Empress"(2018-2019), àti "Rugal" (2020))
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1986
## Àwọn Ìtọ́kasí
Egon Schiele

**Egon Leo Adolf Ludwig Schiele** tí Wọ́n bí ní 12 June 1890 tí ó sì kú ní 31 October 1918) jẹ oluyaworan ara ilu Austria. Wọ́n ṣe àkíyèsí iṣẹ́ rẹ fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àwòrán ara ẹni tí ó ní ṣe, pẹlu àwọn àwòrán 

## Àwọ́n ìtọkásí
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1918
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1890
Lee Tae-ri

**Lee Tae-ri** tí a bí ní June 28, 1993, pẹ̀lú orúkọ àbíso **Lee Min-ho.  Ó** jẹ́ ọ̀ṣèré láti ìlú South Kòrea. Ó jẹ́ gbajúmọ̀ látàrí ipa Yang Myung tí ó kó nínú "Moon Embracing the Sun" (2012), Song Man-bo nínú "Rooftop Prince" (2012), Jun Joo Hwan nínú "The beauty "nside 
(2018) àti bẹẹ bẹẹ lọ 018)2

## Àwọ́n ìtọkásí
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1993
Bọọlu inu agbọn (jara TV)

***Bọọlu inu agbọn*** jẹ́ fíìmù àgbéléwò  South Korea kan tí ó jáde mo ọdún 2013. Àwọn tó jáde nínú rẹ pẹ̀lú Do Ji-han, Lee Elijah, ati Jung Dong-hyun. Ó jáde lórí TVN láti October 21 di december 31,  2013 ní ọjọ́ ajé àti òjò iṣẹgun ni àgó mẹ́wàá.
Shin Seung-ho

**Shin Seung-ho** (11 November 1995) jẹ́ ọ̀ṣèré South Kòrea. Gẹ́gẹ́bi ọ̀kan nínú nu àwọn olórí , Shin gba àkíyèsí jù lọ lẹ́hìn tí ó jáde nínú *A-Teen* (2018).   Ó tún jẹ́ mímọ̀ fún ìfarahàn nínú *"Love Alarm"*  (2019), *DP* (2021) ati *Alchemy of Souls* (2022).

## Àwọ́n ìtọkásí
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1995
Oluwatoyin Ogundipe

**Oluwatoyin Temitayo Ogundipe** (ọjọ́ìbí 31 May 1960) jẹ́ ọmọ ilé-ìwé Nàìjíríà àti òjògbón nípa imọ-ògbìn. Ọ ṣíṣẹ́ bí ìgbákejì kejìlá (12th) tí Yunifásítì ìlú Èkó láti Oṣù kọkànlá ọdún 2017 sí Oṣù kọkànlá ọdún 2022.

## Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀ àti ẹ̀kọ́
Ọjọ́ kokanlelógbón oṣù karùn-ún ọdún 1960 ní wọ́n bí Ogundipe. Fásítì Ifẹ̀ (bayi Obafemi Awolowo University) lọ tí gba oyè Bachelor of Science (B.Sc.) ní Botany. Ọ gbọyè oyè nípa ìmọ ẹ̀kọ́ botany láti Fásítì Ifẹ̀ àti oyè dókítà (Ph.D) láti ilé ìwé gígá kan náà. Lẹhìnna ọ gba oyè Masters ní Ìṣàkóso Ìṣòwò láti Ilé-ẹ̀kọ́ Yunifásítì ìlú Èkó.

## Iṣẹ́
Ogundipe bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ẹ̀kọ́ rẹ́ ní Yunifásítì tí Èkó gẹ́gẹ́bí olùkọ níbití ọ tí dí ipò òjògbón tí Botany ní 2002. Ọ jẹ́ Dean, School of Postgraduate Studies láti August 2007 sí July 2011 àti Olùdarí, Academic Planning Unit láti Kẹ́rín 2012 sí Oṣù Kẹ́rín ọdún 2016.

Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí igbákejì fásítì tí Èkó ní oṣù kọkànlá ọdún 2017. Títí dí ìpinnu láti pàdé rẹ̀ ní Oṣù kọkànlá, ọ jẹ́ ìgbákejì alàkóso Yunifásítì tí Èkó.

Wọ́n yọ Ogundipẹ kúrò gẹ́gẹ́ bí igbákejì ọ̀gá àgbà fásítì tí Èkó látọwọ́ ìgbìmọ̀ olùṣàkóso fásítì náà lẹ́yìn ẹ̀sùn àìtọ́ sí owó àti ìwàkiwà tó burú jáì. Bí ọ tí wù kí ọ rí, Ààrẹ Muhammadu Buhari dá a pàdà sípò lórí ìmọràn ìgbìmọ̀ ìwádìí kán tí ọ ríi pé yiyọ́kúrò náà kọ ṣẹ́ pẹ̀lú ìlànà tó tọ.

## Ìgbésí ayé àrà ẹni
Ogundipe tí ní ìyàwó pẹ̀lú ọmọ mẹ́ta.

## Àwọ́n ìtọkásí
Colion Noir

**Collins Iyare Idehen Jr.**  (tí a bí ní ọdún 1983), tí a mọ̀ sí **Colion Noir**, jẹ́ ajàfitafita ẹ̀tọ́ ìbọn  ní Amẹ́ríkà, YouTuber, agbẹjọ́rò, àti agbàlejò ti járá wẹẹbu *NOIR* .

Ní ọdún 2013, National Rifle Association of America (NRA) gbà á ṣiṣẹ́ láti hàn ní àwọn fídíò NRA News.  Lẹ́hìn ọdún yẹn, ó farahàn ní àpéjọpọ̀ rẹ̀ ní Houston.   Láti ìgbà náà, ó ti di NRA ká "jùlọ aláwọ̀ dúdú àsọyé," bí *[[The Guardian]]* ṣé àpèjúwe rẹ̀ ní ọdún 2017. 

## Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀
Noir ni a bí ní Collins Iyare Idehen, Jr. ní Houston, Texas, sí àwọn aṣíkiri láti Nigeria, ọmọ bàbá olórí Aláṣẹ  àti ìyá nọ́ọ̀sì tí ó forúkọsílẹ̀ .  Gẹ́gẹ́ bí ọmọ kan ṣoṣo, Noir lo àwọn ọdún ìgbékalẹ̀ rẹ̀ ní Houston, Texas. 

## Ẹ̀kọ́
Noir ti parí ilé-ìwé gíga ní Houston . Ó gba oyè ￼ìmọ̀-ìjìnlẹ̀ ìṣèlú  láti Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti Houston àti òye JD kan láti Thurgood Marshall School of Law ní Texas Southern University, tún ní Houston.  Ó kọ́kọ́ nífẹ̀ẹ́ sí àwọn ohun ìjà nígbà tí ó jẹ́ ọmọ ilé-ìwé ni Thurgood Marshall School of Law. 

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1983
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Maryam Bukar Hassan

**Maryam Bukar Hassan** (tí a bí ní ọjọ́ karùndínlọ́gbọ̀n oṣù Kejìlá ọdún 1996), tí a tún mọ̀ sí **Alhanislam**, // ⓘ jẹ́ akéwì ọmọ Nàìjíríà, olórin ọ̀rọ̀ tí a sọ̀rọ̀, olùdámọ̀ràn ìtàn, oníṣòwò àjọṣepọ̀, olùdá àkóónú oní-nọ́ḿbà, àti, ìsọ̀kan ilẹ̀ Áfíríkà. 

Maryam jẹ́ amòfin fún  ìsọ̀kan àlàáfíà ti United Nations, olùṣàkóso ìpolongo ní change.org ní Nàìjíríà, àti pé ó jẹ́ olùtọ́jú ￼Ilé￼ìpamọ́ àwọn ẹnu ibodè . Ó ń lo ohùn rẹ̀ fún ìyípadà àwùjọ àti ìdájọ́ òdodo, pàápàá lórí àwọn ọ̀ràn bíi àlàáfíà àti ikú ìyá .   

## Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀ àti ẹ̀kọ́
Maryam jẹ́ ọmọ abínibí Biu, Ipinle Borno, Nigeria . Ọmọbìnrin kan ṣoṣo ti Hauwa Maina, òṣèré olókìkí ní Nàìjíríà.   Maryam parí ẹ̀kọ́ girama rẹ̀ ní Uncle Bado Memorial College Kaduna ó sì kọ́ ẹ̀kọ́ ￼ìmọ̀ ẹ̀rọ Àlàyé  ní Radford University College Ghana, èyí tí ó jẹ́ aláfaramọ́ University Kwame Nkrumah .  

## Iṣẹ́ àti àwọn àṣeyọrí
Maryam ti ṣeré níbi oríṣiríṣi àwọn ayẹyẹ àti àwọn ìkànnì, gẹ́gẹ́ bí Aké Arts and Book Festival, Kaduna Book and Arts Festival,  eré Harmony for Humanity tí a ṣètò nípasẹ̀ ilé-isẹ́ Amẹ́ríkà ti Amẹ́ríkà  fún ọlá fún Daniel Pearl, Àwọn àpéjọ Idagbasoke Sustainable Development Goals (SDGs),   Àpérò Ìsedúró Ìjọba ti Áfíríkà, ọdún 75th ti Àwọn ìṣe Ìtọ́jú Àlàáfíà ti United Nations,  Àpéjọ ìfọ̀rọ̀wérọ̀ gíga 8th African Union 2019 ní Kampala, Uganda,  Global Citizen Live,  àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ díẹ̀ síi. .  

Maryam ni olùdásílẹ̀ àwùjọ True My Voice, ẹgbẹ́ kan tí àwọn akọ̀wé ọ̀dọ́ tí ó ṣe olùkọ́ni láti mú àwọn agbára amòfin oní nọ́ḿbà wọn pọ̀ si.  

## Àwọn ààmì ẹ̀yẹ

* Òṣèré Àwọn ẹ̀bùn Alakoso Ti Ọdún (2021) 
* Ooni Of Ife’s Royal African Young Leadership Forum (RAYLF) Honors (2021)  
* Àwọn ẹ̀bùn Tozali Òṣèré Ṣísẹ̀dá Tí ó dára jùlọ ti Ọdún (2022) 

## Àwo orin
Ó ti fi àwọn àwo-orin ọ̀rọ̀ sísọ méjì jáde: *Ni The Heart of Silence* (2017)   àti *Layers* (2021), èyí tí ó kojú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọ̀ràn àwùjọ. 

## Tún wo

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1996
Brotherhood (fíìmù 2022)

***Brotherhood*** jẹ́ fíìmù Nigeria tí ó dá lórí ẹ̀ṣẹ̀ àti jàgídíjàgan tí Jáde Osiberu ṣe tí àwọn tó jáde nínú rẹ̀ sì pẹ̀lú Tobi Bakre, Boma Akpore, Falz, Basketmouth, Sam Dede, Ronke Oshodi Oke, Toni Tones, Zubby Micheal, Mr Macaroni àti àwọn òṣèré míràn lóríṣiríṣi.  Fíìmù náà jáde ní àwọn sinimá ní ilẹ̀ adúláwò ní 23, Oṣù Kẹ̀sán ọdún 2022. Ó sì jáde ní àwọn orílẹ̀ èdè ní àsìkò kan náà. Àwọn orílẹ̀ èdè yìí pẹ̀lú Nigeria, Cameroon, Benin Republic, Burkina Faso, Togo, Niger Republic, Senegal, Congo, Rwanda, Gabon, Guinea, àti Madagascar.

## Àwọn Òṣeré

* Tobi Bakre gẹ́gẹ́ bí Akin Adetula 
* Falz gẹ́gẹ́ bí Wale Adetula
* Basketmouth gẹ́gẹ́ bí Ojiji
* Mr Macaroni gẹ́gẹ́ b í
* Sam Dede gẹ́gẹ́ bí Oṣiṣẹ Daniel
* Awọn ohun orin Toni gẹ́gẹ́ bíi Goldie
* Oc Ukeje gẹ́gẹ́ bíi Izra
* Ronke Oshodi Oke gẹ́gẹ́ bíi Aunty Morenike
* Dorathy Bachor gẹ́gẹ́ bíi Kamsi
* Boma Akpore gẹ́gẹ́ bíi Sanusi
* Seyi Awolowo gẹ́gẹ́ bíi Kehinde
* Omawunmi gẹ́gẹ́ bíi Officer Monsurat
* Diane Russet gẹ́gẹ́ bíi Efe
* Zubby Micheal gẹ́gẹ́ bíi Majele
* Swanky JKA gẹ́gẹ́ bíi Simonṣe tí àwọn tó jáde nínú rẹ dẹ̀ pẹ̀lú 
a

## Àwọn ìtọ́kasí
Sam Dede

**Samuel Dedetoku**, tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí  **Sam Dede** látàrí ìṣe rẹ̀(ti wọ́n bí ní 17 Oṣù Kọkànlá  ọdún 1965), jẹ́ òṣèré, oníwòsàn, olùdarí éré, olóṣèlú àti olùkọ́ ilé ẹ̀kọ́ gíga láti ìlú Naijiria. Sam Dede jẹ́ olókìkí látàrí àwọn fíìmù tí ó ti ṣe. Ó jáde láti ilé ẹ̀kọ́ gíga tí ìlú Port Harcourt.  

## Ìgbésí ayé
A bí Sam Dede ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kọkànlá ọdún 1965 (17 November, 1965) ní ilu Eko ó sì lọ sí ìlú Sapele . 

## Díẹ̀ nínú àwọn ère tí ó ti jáde
* **[[Our Jesus Story]]* (2020)
**[[The Good Husband]]* (2020) gẹ́gẹ́ bíi Martins
**[[The Legend of Inikpi]]* (2020) gẹ́gẹ́ bíi King Attah Ayegba
**Kamsi* (2018) gẹ́gẹ́ bíi Nicholas Katanga
**In My Country* (2017) gẹ́gẹ́ bíi Afam
**The Lost Number* (2012) gẹ́gẹ́ bíi Diwani Wonodi
**[[The Mayors]]* (2004)
**[[Last Vote]]*  (2001)
**[[The Last Burial]]* (2000)
**[[Issakaba]]* (2000) gẹ́gẹ́ bíi Ebube
**[[Igodo]]* (1999)
*''Blood Money'' (1997) gẹ́gẹ́ bíi Olórí ẹgbẹ́ òkùnkùn 
**Mission to Nowhere (2008) gẹ́gẹ́ bíi Roger*
**Darkest Night (2005)*
**Blood and Oil (2010) gẹ́gẹ́ bíi Gómìnà *
**Bumper to Bumper (2004)*
**Never Die for Love (2004) gẹ́gẹ́ bíi Mark*
**5 Apostles (2009)*
**Undercover*
**Ijele (1999) as Ijele*
**Ashes to Ashes*
**Gone (2021) as Ani*
**[[The Black Book (2023 film)|The Black Book]]* (2023) gẹ́gẹ́ bíi Angel
**[[Breath of Life (2023 film)|Breath of Life]]* (2023) gẹ́gẹ́ bíi Chief Okonkwo
*Merry Men 3: Nemesis (2023) gẹ́gẹ́ bíi Uduak Francis
*Here Love Lies (2023) gẹ́gẹ́ bíi Father Abraham
* *The Man Died* (2024 film)

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1965

## Àwọn Ìtọ́kasí
James Churchill Vaughan

**James Churchill Omosanya Vaughan Jr.**, M.D. (Ọgbọ̀n ọjọ́ Oṣù karùn-ún ọdún 1893 – 1937) jẹ́ dókítà ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti gbajúgbajà òṣèlú.

## Ìbí àti ẹ̀kọ́
Vaughan ni a bí ní Èkó ní ọgbọ̀n ọjọ́ Oṣù Karùn-ún ọdún 1893, ọmọ James Wilson Vaughan,   tí ó sọ̀kalẹ̀ láti sẹ́ńtúrì kọkàndínlógún Scipio Vaughan ará Amẹ́ríkà àti nípasẹ̀ ẹni tí ó tún ní ìdílé Catawba .  Bàbá rẹ̀ jẹ́ oníṣòwò Yorùbá ní Èkó.   Ó wà lára àwọn akọ̀wé àkọ́kọ́ ní King’s College, Èkó nígbà tí wọ́n dá a sílẹ̀ ní 1909.  Vaughan àti Isaac Ladipo Oluwole ni àwọn akẹ́kọ̀ọ́ méjì àkọ́kọ́ ti Nàìjíríà ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti Glasgow, tí wọ́n kẹ́kọ̀ọ́ nípa oògùn níbẹ̀ láti ọdún 1913 sí ọdún 1918, nígbà tí wọ́n parí pẹ̀lú oyè ìṣoògùn.  Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ méjèèjì náà wà lábẹ́ ẹ̀tanú ẹ̀yà. Nínú ètò fún oúnjẹ alẹ́ ìkẹhìn ní ọdún 1918, Vaughan ni a fún ní àpọ̀jù lẹ́hìn Robert Burns 's "The Twa Dogs", tí ó ṣe àfiwé rẹ̀ sí ajá tí a bí ní àjèjì, “whalpit díẹ̀ nínú àwọn ààyè tí ó jìnnà sí òkèèrè”. 

## Iṣẹ́ ṣíṣe
Pípadà sí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ìbẹ̀rẹ̀ 1920, Vaughan ṣètò ilé-ìwòsàn aládàáni kan.  Ó tún pèsè àwọn iṣẹ́ ìsoògùn ọ̀fẹ́ fún àwọn aláìní.  Vaughan gbìyànjú pẹ̀lú àṣeyọrí díẹ̀ láti ṣàjọ àwọn iṣẹ́ tí dókítà ìpìlẹ̀ ní Nàìjíríà Oguntola Sapara, tí ó ti ṣe àǹfààní pàtàkì sí àwọn oògùn egbòogi ìbílẹ̀,ṣùgbọ́n ó ti fi àwọn ìgbàsílẹ̀ abala ti àwọn ìwádìí rẹ̀ sílẹ̀ nìkan. 

Vaughan di alárìíwísí àtakò ti Ìjọba Gẹ̀ẹ́sì, àti pé ní ọdún 1934 jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn olùdásílẹ̀ Ẹgbẹ́ Àwọn Ọdọ́ Èkó pẹ̀lú àwọn ajàfitafita mìíràn pẹ̀lú Dókítà Kofo Abayomi, Hesekiah Oladipo Davies, Ernest Sissei Ikoli, àti Samuel Akinsanya .  Vaughan ni Ààrẹ àkọ́kọ́ ti ìgbésẹ̀ náà.  Ẹgbẹ́ Àwọn Ọ̀dọ́ Èkó ní àkọ́kọ́ ní ìlọsíwájú ti ètò-ẹ̀kọ́ gíga bí àfojúsùn rẹ̀, ṣùgbọ́n láàárín ọdún mẹ́rin ti di àjọ ti orílẹ̀-èdè tí ó ní ipa jùlọ ní orílẹ̀-èdè náà. Wọ́n sọ ọ́ ní orúkọ Ẹgbẹ́ Àwọn Ọ̀dọ́ Nàìjíríà ní ọdún 1936 láti tẹnu mọ́ àwọn àfojúsùn rẹ̀ ní gbogbo orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.  Ọ̀kan nínú àwọn ọ̀ràn àkọ́kọ́ ni ìwé-ẹ̀kọ́ ti ẹ̀kọ́ ìsoògùn ní Ilé-ẹ̀kọ́ gíga Yaba . 

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1937
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1893
Blossom Chukwujekwu

**Blossom Chukwujekwu** jẹ́ òṣèré láti orílé èdè Nàìjíríà , tí ó ṣe akọṣere  rẹ̀ ní ọdún 2009. Ní ọdún 2015, ó gba Àmì -ẹye Òṣeré àtìlẹyìn tí ó dára jù lọ  ní Africa Magic Viewers Choice Awards. 

### Ìgbésí ayé rẹ
Blossom Chukwujekwu ṣe ìgbéyàwó ìbílè pẹ̀lú Maureen, ní 19 December ọdún 2015 kí wọ́n tó kọ ará wọn lẹ̀ ní september 2019.   Lẹ́yìn ọdún mẹta, Blossom fẹ́ Winifred Ehimome (nee Akhuemokhan) tó jẹ́ ọmọ àbúrò oníwàásù, olókìkí àti aláàánú , Chris Oyakhilome 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1983
Gregory Ojefua

**Gregory Ojefua** (tí a bí ní ọjọ́ kẹta oṣù keje) tí a tún mọ̀ sí **Greg** tàbí **Teddy Bear** jẹ́ ọ̀ṣèré  láti ìlú Naijiria, àti ólùsọ̀rọ̀ lórí ẹ̀rọ amóhùnmáwòràn

## Ìbẹ̀rẹ̀ Ìgbésí ayé àti ètò ẹ̀kọ́
Gregory Ojefua jẹ́ ọmọ bíbí ìlú Igueben, ní ipinle Edo ní orile- orílé-ede Naijiria . Ó parí ẹ̀kọ́ alákọbẹ̀rẹ̀ rẹ̀ ní ìlú rẹ̀ kó tó lọ sí Ilé-ẹ̀kọ́ gíga Adekunle Ajasin ni Ìpínlẹ̀ Ondo tí ó ti kọ́ ẹ̀kọ́ ìṣòwò àti Ìṣàkóso ìṣòwò . 

## Iṣẹ́-ṣíṣe
Gregory Ojefua bẹ̀rẹ̀ ìṣeré láti kékeré kí ó tó mú ní ìṣẹ́ ní ọdún 2015 látàrí jíjáde rẹ̀ nínu àwọn fíìmù àgbéléwò oríṣiríṣi. 

Ojefua tí kó oríṣiríṣi ipa nínu àwọn fíìmù oríṣiríṣi. 

Òkìkí rẹ̀ tàn látàrí ipa Odumegwu Ojukwu tó kó nínu fíìmù "The Encounter" 

## Àwọn àmì ẹ̀yẹ
Gregory Ojefua jẹ́ àbá fún Àmì ẹ̀yẹ Òṣeré tí ó dára jù lọ nínu Ere-idaraya ni Africa Magic Viewers' Choice Awards (AMVCA) ní ọdún 2017, Ó gbà àmì ẹ̀yẹ ọ̀ṣèré tí ó dára jù lọ ní Africa International Film Festival (AFRIFF) ní ọdún 2023.   

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Daniel Etim Effiong

**Daniel Etim Effiong**, tún ní **Daniel Etim-Effiong**  ó jẹ́ ọ̀ṣèré  Nollywood tó jẹ́ ọmọ orílé-èdè Naijiria ó dẹ̀ jẹ́ olùdarí fíìmù  . 

## Ìgbésí ayé àti ètò ẹ̀kọ́
Wọ́n bíi sí ilu Jaji ni ipinle Kaduna ní Naijiria ó sì ti gbé ní ilu Benin ní ipinle Edo ; Ipinle Eko àti Abuja rí. Bàbá rẹ̀ wá nínu Ẹgbẹ ọmọ ogun Naijiria .  Bàbá rẹ̀, Lt Col. Moses Effiong àti àwọn márùn-ún kàn gba ìdáríjì ìjọba ti ipò Ààrẹ láti ọ̀dọọ Ààrẹ Nàìjíríà Muhammadu Buhari  lẹ́yìn tí wọ́n fi ẹ̀sùn ṣíṣe "Vasta Coup" kàn wọ́n tí wọ́n sì rán wọn lọ sí ẹ̀wọ̀n gbére ní ọdún 1986 ní àkókò ìjọba Ibrahim Babangida lórí ẹ̀sùn ìwà-ọ̀tẹ̀ àti ọ̀dàlẹ̀ sí ìjọba.
ọ́W sì tú wọn sílẹ̀ ní ọdún 1993 ṣùgbọ́n láìsí ìkéde àti dídá ipò padà àti àwọn ẹ̀tọ́. 
Ní  àwọn ọdún èwe rẹ̀, ó lọ sí Ilé-ìwé Alákọbẹ̀rẹ̀ St Mary's Private School. ní ìsàlè èkó. Lẹ́yìn náà, ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gírámà "Government College, Ikorodu" kí ó tó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga Federal University of Technology, Minna, Ipinle Niger, ní ibi tí ó ti kọ́ ẹ̀kọ́ tí ó sì gba òye àkọkọ nínu ẹ̀kọ́ imọ-ẹrọ kemikali . Lẹ́hìn àkókò iṣẹ́ kúkúrú ní ilé -iṣẹ epo rọ̀bìì, Ó pinu láti yí ìṣe padà, ó lọ ka ẹ̀kọ́ nípa ìṣe ère ṣíṣe, ìwé kíkọ àti Ádárì eré ní "AFDA Film School" ní South Africa. Kí ó tó lọ kọ́ ẹ̀kọ́ ìmí nípa ère ṣíṣe ni University of Johannesburg

## Ìgbésí ayé rẹ̀
Effiong ṣe ìgbéyàwó pẹ̀lú Toyosi Etim-Effiong láti 4 November, 2017. Wọ́n kọ́kọ́ pàdé ní August 2016 ní ìdí íṣẹ́ kan. Wọ́n bí ọmọ akọ̀kọ̀ wọn ní January 2019

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Private university

**Private universities** (ilé ẹ̀kọ́ aládani) higher education tí kò jẹ́ dídá sílè láti ọwọ́ ìjọba governments tàbí tí wọn ò mójú tó tàbí fún ní owó. Ṣùgbọ́n, ìjọba máa ń mójú kúrò fún wọn ní ibi owó ìjọba tax breaks, àwọn ọmọ wọ́n lè yá owó ilé ẹ̀kọ́ lọ́wọ́ ìjọba àti àwọn ìrànlọ́wọ́ ìjọba. Ní àwọn ìlú kan, ilé ẹ̀kọ́ gíga aládani lè gbà ìmójútó lábẹ́ àwọn òfin ìlú òun. A lè fi ilé ẹ̀kọ́ gíga aládani wé àwọn ilé ẹ̀kọ́ gíga tí ìjọba tí ìjọba ni, tí wọn ń mójú tó, tí wọn sii fún ní owó. Púpò nínú àwọn ilé ẹ̀kọ́ gíga aládani ní wọn ń ṣiṣẹ́ láìsí èròńgbà láti jẹ èrè.

Àwọn ìlú oríṣiríṣi ní àwọn oríṣiríṣi òfin tí ó ń mójú tó dídá ilé ẹ̀kọ́ gíga aládani sílè. Nítorí ìdí èyí, àwọn ilé ẹ̀kọ́ gíga aládani máa ń pọ̀ ní àwọn ìlú kan ju àwọn míràn lọ. Kódà, àwọn orílè-èdè míràn ò ní ilé ẹ̀kọ́ gíga aládani rárá.
Hayat al-Sahaba

***Hayat al-Sahaba*** () jẹ́ ìwé Lárúbáwá tí Yusuf Kandhlawi kọ. Wọ́n parí kíkọ ìwé yìí ní ọdún 1959, tí wọ́n sì fẹ̀ ẹ́ lójú sí abala mẹ́rin pẹ̀lú àwọn àfikún àti ìtọ́ka ìbẹ̀rẹ̀ láti ọwọ́ Abul Hasan Ali Hasani Nadwi àti Abd al-Fattah Abu Ghudda. Wọ́n kọ́kọ́ ṣàtẹ̀jáde ìwé náà fún Tablighi Jamaat. Ó dá lórí àwọn orísun láti inú Hadith, ìtàn, àti ìtàn ìgbésí-ayé Muhammad àti àwọn alábàárìn rẹ̀( Sahaba). Ìwé náà ní orí mọ́kàndínlógún, tí ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn sì ń tọ́ka sí àwọn alábàárìn rẹ̀.

## Àwọn ìtọ́kasí
Al-Da'i

**Al-Da'i** jẹ́ ìwé Lárúbáwá èyí tí wọ́n ń ṣe àtẹ́jáde rẹ̀ lóṣoṣù láti  Darul Uloom Deoband, lábẹ́ ìdarí olóòtú Wahiduzzaman Kairanawi ní ọdún 1976. Àfojúsùn pàtàkì ti ìwé náà ni àwọn ènìyàn pàtàkì - pátákí ti Darul Uloom Deoband àti àwọn tó ti kàwé gboyè nìkan. Látàrí ìyàtọ̀ rẹ̀, ó ti fa ọkàn àwọn onímọ̀ láti orílẹ̀ èdè India àti Arab world. Abul Qasim Nomani ni ó ṣe àkójọpọ̀ ìwé náà nígbà tí Arif Jameel Mubarakpuri sì jẹ́ olóòtú àgbà. Noor Alam Khalil Amini jẹ̀ olóòtú pàtàkì fún ìwé yìí.

## Gbígbà Wole
Qasim Yusuf al-Shaykh, onímọ̀ ẹ̀sìn Mùsùlùmí kan láti Bahrain, yin ìwé náà, ó sọ wípé, "inú wa dùn púpọ̀ láti kà nípa àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ nínú àwọn ìwé ẹ̀sìn Mùsùlùmí tí ẹ kọ nibi tí a ti rí ẹ̀mí ti Islam àti èrò tí ń lani lọ́yẹ nípa ìgbàgbọ́. Inú wa sì dùn jùlọ nígbà tí a rí àwọn àyọkà nípa Muhammad Tayyib Qasmi, olórí Yunifásítì Mùsùlùmí ní Deoband àti àwọn ẹni pàtàkì mìíràn."

## Tún Wo
* Da'watul Haq

## Àwọn Ìtọ́kási
### Citations

## External links
*
Al-Iṣābah fī Tamyīz al-Ṣahābah

**Al-Iṣābah fī Tamyīz al-Ṣahābah** (Lárúbáwá: الإصابة في تمييز الصحابة; A Morning in the Company of the Companions) jẹ́ ìwé àlàyé Sunni tí wọ́n kó ìwé hadith jọ tí Ibn Hajar Al Asqalani kọ. A gbóríyìn fún ìwé náà fún àkọsílẹ̀ àwọn akẹgbẹ́, àwọn ẹni tí wọ́n pàdé tí wọ́n sì gbé lákòókò tí Muḥammad wà láyé. 
Iṣẹ́ náà ní nínú ìtàn ìgbésí ayé Muḥammad, ìtàn ìgbésí ayé àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀, ìtàn ìgbésí ayé àwọn ìyàwó rẹ̀, àti ìtàn ìgbésí ayé àwọn tābi, ìran àwọn onígbàgbọ́ tí wọ́n pàdé tí wọ́n sì kẹ́kọ̀ọ́ lábẹ́ Ṣàhābah.  Lárúbáwá ni a fi kọ ìwé náà.

## Ìtọ́kasí
Al-Kifah

***Al-Kifah*** () jẹ́ ìwé èdè Lárúbáwá tí wọ́n tẹ̀ jáde lóṣooṣù tí ó sì jẹ́ agbẹnu sọ fún Jamiat Ulema-e-Hind. Lẹ́yìn àkókò òmìnira, àwọn adarí ti Jamiat Ulema-i-Hind pinnu láti ṣe àgbéjáde ìwé náà fún ìdàgbàsókè ìfọkànsìn àti ìfojúsùn ti Jamiat ní àwọn orílẹ̀ èdè Gulf. Fún ìdí yìí, ìwé olóójú mẹ́jọ ni wọ́n tẹ̀ jáde ní Delhi ni oṣù kìíní ọdún 1973; Altafur Rahman Azmi ni ó ṣe olóótù. Wahiduzzaman Kairanawi kó ipá tó ṣe pàtàkì nínú àtéjáde ìwé náà. Fún ìdí kan, ní oṣù Kejìlá, ọdún 1987 ni ìgbà tó kẹ́yìn tí wọ́n tẹ ìwé náà jáde, ṣùgbọ́n ó kó ipá tó ṣe pàtàkì nínú ìdàgbàsókè èdè Lárúbáwá ní orílẹ̀ èdè India. Ní ọ̀pọ̀ ìgbà, àwọn olóótù *[[Al-Da'i]]* ni olóótù *Al-Kifah*, bó tilẹ̀ jẹ́ pé Darul Uloom Deoband kò ní ọ̀rọ̀ àjọ́sọ kankan tẹ́lẹ̀ pẹ̀lú rẹ̀.

## Àwọn Ìfọkànsìn àti Àfojúsùn
Àwọn ìfọkànsìn àti àfojúsùn:

# Láti ṣe àfihàn àwọn ìfọkànsìn ti Jamiat-e-Ulama-e-Hind ní orílẹ̀ èdè àwọn Lárúbáwá. 
# Láti ṣe àtẹ́jáde àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí wáyé níbi láti ojú-ìwòye ti Jamiat.
# Láti ṣe àtẹ́jáde àwọn ìwé lórí ẹ̀sìn Mùsùlùmí.
# Fún ìgbìyànjú láti gbé èdè Lárúbáwá àti lítíréṣọ̀ orílẹ̀ èdè India sókè. 

## Àwọn Ìtọ́kási

### Àwọn Àlàyé

### Ìwé Ìtàn

*
Siyar A'lam al-Nubala

***Siyar A‘lām al-Nubalā’*** () jẹ́ ìwé atúmọ̀ èdè ajẹmọ́ ìgbésí-ayé ẹ̀dá, èyí tí al-Dhahabi kọ tó ní ṣe pẹ̀lú ìtàn ìgbésí-ayé àwọn Mùsùlùmí lásìkò al-Dhahabi. Ìpín méjì àkọ́kọ́ ti ìwé *Siyar* oní ìpín mẹ́rìnlá yìí dá lórí ayé Muhammad àti Rashidun, èyí tí wọ́n yọ lára *Tarikh* ti al-Dhahabi. Al-Dhahabi pín ìwé náà sí abala ní ìbámu pẹ̀lú àwọn ìran tí oníkálùkú wọn gbé.

## Tún wo

* Tabaqat al-Shafi'iyya al-Kubra

## Àwọn ìtọ́kasí
Public university

[thumb|With 79,232 students as of the 2022-23 academic year, [Arizona State University in Tempe, Arizona is the largest public university in the United States.]]
**Public university** tàbí **Yunifásítì ti Ìjọba** jẹ́ university (Ilé-ẹ̀kọ́ ) tí ó jẹ́ ti ìjọba tàbí tí ó ń gba owó láti ọ̀dọọ ìjọba. Ilé ẹ̀kọ́ tí ó bá jé tí ìjọba àpapọ̀, àwọn orílẹ̀ èdè kan máa ń pèníní ilé ẹ̀kọ́ ìjọba. Àwọn mìíràn kí síi pè bẹ̀. Ìdà kejì rẹ̀ ni private university (ilé ẹ̀kọ́ gíga aladani) máa ń jẹ́ tí ẹnì kan pàtó àbí àwọn ìjọ ẹ̀yán kan(wọ́n lè ma jẹ èrè níbè àbí kí wọ́n má jẹ). Àwọn méjèèjì náà ni ìjọba máa ń mójú tó ṣùgbọ́n ju ara wọn lọ.
University of Johannesburg

**University of Johannesburg**, tí a tún mọ̀ sí **UJ**, jẹ́ Public Uiversity (Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ìjọba) tí ó wà ní Johannesburg, South Africa.  Wọ́n dá ilé ẹ̀kọ́ gíga náà sílè ní January, lalátàrí àpapò Rand Afrikaans University (RAU), Technikon Witwatersrand(TWR), àti àwọn ọgbà Soweto àti East Rand Vista University. kí wọ́n tó ṣe àpapọ̀ òun àti àwọn ọgbà aveyton and Soweto tí ilé ẹ̀kọ́ gíga Vista University ni wọ́n tí kọ́ parapò di RAU. Látàrí ìparapò yìí, àwọn tí wọ́n tí jáde ní ilé ẹ̀kọ́ náà máa ń sábà pèé ní RAU.

Iléẹ̀kọ́ yìí wà lára àwọn Comprehensive universities i tó dá jù lọ ní orílè èdè South Africa nínú àwọn ilé ẹ̀kọ́ gíga ìjọba 26 tí ó wà ní orílè èdè náà. UJ ní àwọn ọmọ akẹ́kọ̀ọ́ tí òunka wọn tó 50 000, 3000 tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ nínu àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yìí jẹ́ àwọn ọmọ láti òkè òkun láti orílé èdè oríṣiríṣi tí òunka wọn jẹ́ 80.
Sirat al-Nabi

***Siratun Nabi*** () jẹ́ ìwé seerah alábala méje, tàbí ìwé ìtàn ìgbésí-ayé òjíṣẹ́ ẹ̀sìn Islam, Muhammad, èyí tí Shibli Nomani àti Sulaiman Nadvi kọ. Èyí jẹ́ iṣẹ́ Shibli Nomani tí ọjọ́ rẹ̀ kò ì pẹ́ púpọ̀, tí ó sì gbajúmọ̀ jù lọ.

## Àwọn ìtọ́kasí
Fuat Sezgin

Fuat Sezgin (Láti ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù Ọ̀wàwà ọdún 1924, sí ọjọ́ Ọgbọ̀n oṣù Èbìbí ọdún 2018) jẹ́ ọ̀mọ̀wé àti olùṣèwádìí ilẹ̀ Turkish, èyí tí ó yan ṣíṣe àwárí ìtàn Sáyẹ́ǹsì ẹ̀sìn Ìsìlámù ti ilẹ̀ Lárúbáwá láàyò. Ọ̀jọ̀gbọ́n tẹ́lẹ̀tẹ́lẹ̀rí ni, ní ẹ̀ka ẹ̀kọ́ ìtàn Sáyẹ́ǹsì ajẹmọ́ àdáyébá ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga Johann Wolfgang Goethe ní ìlú Frankfurt ní orílẹ̀-èdè Jamaní. Bákan náà ló tún jẹ́ olùdásílẹ̀ àti olùdarí ẹ̀ka-ẹ̀kọ́ ìtàn Sáyẹ́ǹsì Ìsìlámù ti àwọn Lárúbáwá ní ilé-ẹ̀kọ́ náà. Ó tún ṣẹ̀dá Ilé-ọnà sí Frankfurt àti Istanbul èyí tó kó àwọn ohun irinṣẹ́ ajẹmọ́ ìtàn Sáyẹ́ǹsì Ìsìlámù ilẹ̀ Lárúbáwá, pẹ̀lú àwọn èròjà àti àwòrán ayé.  Àtẹ̀jáde rẹ̀ tó gbajúmọ̀ jùlọ ni àtẹ̀jáde ìkẹtàdínlógún, Geschichte des Arabischen Schrifttums,èyí tí ìtọ́kasí rẹ̀ tẹ̀wọ̀n jùlọ nínú iṣẹ́ rẹ̀.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Sezgin gba oyè ìjìnlẹ̀ gíga láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga Istanbul lábẹ́ ará ilẹ̀ Jamaní tó kẹ́kọ̀ọ́ nípa èdè,ìtàn, àṣà ìlà-oòrùn, Hellmut Ritter ní ọdún 1950. Orúkọ ìwé ìwádìí àṣekágbá rẹ̀ ń jẹ́  "Buhari’nin Kaynakları" (Orísun Al-Bukhari)sọ pé ó fẹ́ lòdì sí ìgbàgbọ́ àwọn tó kẹ́kọ̀ọ́ èdè, ìtàn àti àṣà ará ilẹ̀ Íróòpù.Àtúnṣe Al-Bukhari  jẹ́ àkójọpọ̀ hàdísì èyí tí orísun rẹ̀ wá láti sẹ́ńtúrì keje àti àwọn ìtàn àtẹnudẹ́nu.Ó gba ipò ní ilé-ẹ̀kọ́ Istanbul, ṣùgbọ́n èyí tí ó padà fi sílẹ̀ látàrí ọ̀tẹ̀ tó ṣẹlẹ̀ ní ọdún 1960. Ó kó lọ sí ilẹ̀ Jamaní ní ọdún 1961,tí ó sì bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ gẹ́gẹ́ bi Ọ̀jọ̀gbọ́n alábẹ̀wò ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga Frankfurt. Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí Ọ̀jọ̀gbọ́n ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga náà ní ọdún 1965. Àfojúsùn iṣẹ́ ìwádìí rẹ̀ ní Frankfurt dálé àsìkò Ìdùnnú, Aṣeyọrí àti Ìlọsíwájú, Sáyẹ́ǹsì Ìsìlámù.Ní ọdún 1982, Sezgin dá ẹ̀ka-ẹ̀kọ́ ìtàn Sáyẹ́ǹsì Ìsìlámù ilẹ̀ Lárúbáwá. Lónìí ẹ̀ka-ẹ̀kọ́ náà ló ní àwọn ìwé tó kún jùlọ fún ìtàn Sáyẹ́ǹsì Ìsìlámù ti ilẹ̀ Lárúbáwá ní àgbáyé.

## Àwọn ìtọ́kasí
Afreen Fatima

**Afreen Fatima** jẹ́ ọkan nínú àwọn olórí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní India. Ó sì jẹ́ Akọ̀wé àgbà ẹgbẹ́ Fraternity Movement ti gbogbo orílẹ-èdè náà. Ó jẹ́ mùsùlùmí tí ó gbajúmọ̀ fún ipa takaun-takun tí ó ń kó nínú ṣíṣe àtakò fún àwọn òfin ìjọba India tí ó ń kó ìpalára bá àwọn mùsùlùmí.

## Eto ẹ̀kọ́
O kọ ẹkọ gboyè MA nipa imọ-ede ni JNU. Ó tún ṣe ìránṣẹ́ ti ìgbìmọ̀ tí a yàn ní ẹgbẹ́ àwọn ọmọ ilé-ẹ̀kọ́ JNU 2019-20 láti ẹ̀ka ilé-ẹ̀kọ́ ti Èdè, Lítíréṣọ̀ àti Àwọn Ìkẹ́kọ Àṣà. Gẹ́gẹ́ bí olùdíje láti Ẹgbẹ́ Fraternity - Alliance BAPSA, ó fún ìpè ti “iṣọkan ti àwọn tí a ń nilára” l'ókun ó sì gbé àwọn ọ̀rọ̀ nípa ṣíṣojú, ìya-ara-ẹni-sọ́tọ̀ àti ìdánilójú ìdánimọ̀ dìde. Ní ìṣáájú, wọ́n ti dìbò yán-án gẹ́gẹ́ bí ààrẹ  fun Ẹgbẹ àwọn obìnrin ní ilé ẹ̀kọ́ gíga tí àwọn mùsùlùmí, Aligarh fún sàá 2018-19.

Wọ́n mọ̀ ọ́ fún ipa ribiribi tí ó ń kó nínú ṣíṣe àwọn ìfẹ̀honúhàn lórí àtakò CAA tí ó bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 2019. Ó kojú ọ̀pọ̀ ìbéèrè láti ọ̀dọ̀ àwọn oníròyìn fún ọ̀jọ́ tí ó pẹ́ nitori apákan ọ̀rọ̀ ìtara tí ó sọ dí kíkọ jáde sórí ayélujára x láti ọwọ́ agbẹnusọ àgbà fún BJP, Sambit Patra. 

Ní oṣù kẹfá àwọn adarí ní Prayag Ran wó ilé rẹ̀ lẹ́yìn tí bàbá rẹ̀, Jawed Muhammad, àgbà nínú ẹgbẹ́ Welfare ní India dá ìfẹ̀honúhàn sílẹ̀ tí ò níí ṣe pẹ̀lú sisọ òkò àti àwọn ohun tí ó lè gbaná (àwọn fídíò rẹ̀ wà ní orí ayélujára) nítorípé Nupur Sharma sọ̀rọ̀ burúkú sí Jaweed Muhammad.

## Àwọ́n Atọ́ka
Bayyinat

***Bayyināt*** ()jẹ́ ìwé àtìgbàdégbà oṣooṣù titi Jamia Uloom-ul-Islamia. Àtẹ̀jáde rẹ̀ náà wà ní èdè Lárúbáwá tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ *Al-Bayyinat*. Wọ́n tẹ jáde ní ní oṣù kọkànlá ọdún 1962. Ó jẹ́ iṣẹ́ àkànṣe iṣẹ́ fún Aláṣẹ ẹ̀sìn Deobandi Ulama ní ilẹ̀ Pakistan. Yàtọ̀ sí pé kí a gbé ògo fún Ulama fún ilé kéwú àwọn òbí, ó ti tẹ àwọn àròkọ jáde èyí tí ó tako  Shias àti Qadyanis lápá kan, tí tako àwọn ìṣe kan tí ó wọ́pọ̀, ètò ẹ̀kọ́ wọn àti ètò òṣèlú ilẹ̀ Pakistan bákan náà 
## Ìtàn
Àríyànjiyàn àkọ́kọ́ lórí Bayyinat yí kárí lábẹ́ àjọ olóòtú Abdur Rashid Numani. Numani jẹ́ olóòtú ìwé àtìgbàdégbà títí di oṣù Kejìlá ọdún 1963 lẹ́yìn náà ni Muhammad Yusuf Banuri jẹ títí, kí ó tó papòdà ní ọdún 1977.Ẹ̀ka-ẹ̀kọ́ ọ̀tọ̀ wọ́n dá Shuba-i Tasnif ní Jamia Uloomul Islamia tí wọ́n sì yan aṣojú ojúṣe rẹ̀ fún àtẹ̀jáde  Bayyināt. Ní ọdún 1962, owó sísan ọdọọdún náà kò ju rúpíìsì mẹ́fà lọ, àádọ́ta paisa fún oṣoòṣù, ní ọdún 1977,owó ọdọọdún fòsókè sí rúpíìsì márùndínlógún, tí oṣoòṣù sì jẹ́ rúpíìsì kan àti àádọ́ta paisa fún ìwé Bayyinat kọ̀ọ̀kan. Bí ó ti jẹ́ pé owó yìí di ìlọ́po méjì láàárín ọdún 1962 sí ọdún 1977, kò ì ti sọ pé kí wọ́n na ní owó kékeré. Wọ́n máa ń tẹ ìwé àtìgbàdégbà náà jáde ní ọjọ́ keje oṣù lórí kálẹ́ńdà Gregorian. Àròpín ìwé Bayyinat máa ń sáábà jẹ́ àádọ́ta sí ọgọ́rin ojú ewé, ṣùgbọ́n àtẹ̀jáde pàtàkì tí wọ́n ṣe ní ìrántí Yusuf Banuri lé ní Ojú ewé ẹgbẹrìn, tí àwọn àwòrán Jamia Uloomul Islamia tí a kùn ní dúdú àti funfun náà sì wà níbẹ̀. Àwọn àríyànjiyàn àkọ́kọ́ ló bí ìgbéjáde ìwé tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́*"Parwez Kafir He"* (Parwez jẹ́ ìwé alágbèrè ẹ̀sìn) pẹ̀lú àwọn kókó ọ̀rọ̀ inú ìwé náà àti ìjúwe rẹ̀.

## Wò si

* *[[Al-Da'i]]*
* *[[Al-Kifah]]*

## Àwọn ìtọ́kasí

## Ìtàkùn ìta

* 

*
Saheed Ahmad Palanpuri

**Saeed Ahmad Palanpuri** (tí wọ́n tún kọ gẹ́gẹ́ bí **Saʻīd Aḥmad Pālanpūrī**) (1940 sí ọjọ́ kọ̀kandínlógún,Oṣù igbe ọdún 2020), jẹ́ ọ̀mọ̀wé Mùsùlùmí Sunni ti ilẹ̀ Indian àti òǹkọ̀wé, èyí tí ó jẹ́ gẹ́gẹ́ bí gẹ́gẹ́ bí ọ̀gá, ìyẹn Shaykh al-Hadith àti  ọ̀gá ilé-ìwé Darul Uloom Deoband. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìwé rẹ̀ ni wọ́n máa ń béèrè fún ní kíka ní Darul Uloom Deoband.

## Ìgbé Ayé
Wọ́n bí Palanpuri ní ọdún 1940 ní abúlé Kaleda,  Vadgam  ni ó ń jẹ́ tẹ́lẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Palanpur. Ó kàwé ní  Mazahir Uloom bákan náà ni ó sì tún lọ sí Darul Uloom Deoband, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ gboyè àbáláyé das-e-nizami  Àwọn olùkọ́ rẹ̀ ni, Muhammad Tayyib Qasmi, Syed Fakhruddin Ahmad, Ibrahim Balyawi, Mahdi Hasan Shahjahanpuri, àti Naseer Ahmad Khan.

Palanpuri darapọ̀ mọ́ Jamia Ashrafiya ní Rander gẹ́gẹ́ bi olùkọ́ ní ọdún 1965, tí ó ṣiṣẹ́ olùkọ́ni fún bí ọdún mẹ́wàá.Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ Darul Uloom Deoband ní ọdún 1973 pẹ̀lú ìdúró Manzur Nu'mani. Ní ọdún 2008,Ó wọlé gẹ́gẹ́ bí ọ̀gá, ìyẹn Shaykh al-Hadith ní Naseer Ahmad Khan ó sì tún jẹ́ ọ̀gá ilé-ẹ̀kọ́ ibẹ̀ náà. Iṣẹ́ olùkọ́ni rẹ̀ ní Darul Uloom Deoband lé ní àádọ́ta níbẹ̀.

Pratibha Patil yẹ́ Palanpuri pẹ̀lú ìwé-ẹ̀rí Ìyẹ́nisí níbi ìkẹrìnlélọ́gọ́ta àyájọ́ ọjọ́ òmìnira  ilẹ̀ India. 

### Ìhà rẹ̀ sí ìlànà ètò ẹ̀kọ́ Madrasa
Palanpuri wòye wí pé ètò ẹ̀kọ́, èyí tí àwọn ijọ̀ba fẹ́  pèsè láti ri pé àwọn pèsè ètò-ẹ̀kọ́ tó yanranntí ní àwọn Madrasa (SPQEM) lè foríṣọ́npọ́n. 

## Àwọn iṣẹ́-ọnà rẹ̀
Àwọn iṣẹ́ Palanpuri' ni:

* Tuhfatul Qari
* *[[Hidayatul Quran|Tafseer Hidayat al-Quran]]*
* *Mabadiyat-e-Fiqh*
* *Aap Fatwa Kaise Dein?*
* *Hurmat-e-Musahirat*
* *Dadhi awr Anbiya ki Sunnat*
* *Tehshiya Imdad al-Fatawa* (Marginalia to Ashraf Ali Thanwi' kẹfà, *Imdad al-Fatawa*).
* *Tasheel Adilla-e-Kamilah* (Àsọyé sí Adilla-e-KamilahMahmud Hasan Deobandi ).
* *Mashaheer Muhaddiseen, Fuqaha Kiram awr Tadhkirah Rawiyan-e-Kutb-e-Hadith*
* *Rahmatullahil Wasiah* (Àtẹ̀jáde kaàrún, àsọyé síHujjatullahi Balighah ti

## Àwọn ìtọ́kasí

## Àwọn ìwé Ìtọ́kasí

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Ginella Massa

**Ginella Massa** (a bí ní ọjọ́ kọ̀kandílógún oṣù kìíní, ọdún 1987) jẹ́ oníròyìn telífísàn ti Kánádà. Ó jẹ́ oníròyìn Mùsùlùmí Afro-Latina àti olùdarí ètò, òun ni oníròyìn amóhùn-máwòrán àkọ́kọ́ ní orílẹ̀ èdè Kánádà tí ń borí rẹ̀ lórí ètò ni ọdún  2015, òun sì ni àsọròyìn àkọ́kọ́ tí ń borí rẹ̀ nígbà tó bẹ̀rẹ̀ sí ní darí ètò ìròyìn ti ago mọ́kànlá fún *[[CityNews]]* lórí CITY-DT ní Toronto, Ontario, ní ọjọ́ kẹtàdínlógún Oṣù Kọkànlá, ọdún 2016.

## Ìgbé Ayé àti Iṣẹ́ Rẹ̀
Ó kàwé gboyè pẹ̀lú àmì ẹ̀yẹ láti Yunifásítì York àti Ilé Ìwé Gíga fún àwọn olùkọ́ ti Seneca,  ó ti ṣiṣẹ́ lẹ́yìn àti lórí papa eré fún àwọn ilé iṣẹ́ ìròyìn ni agbègbè àti orílẹ̀ èdè Kánádà láti ọdún 2010, pẹ̀lú CTV News, CFRB and Rogers Television, a sì ti gbe jáde ní *[[The Globe and Mail]]* àti ní  *[[National Post]]*.

Ní ọdún  2020, ilé iṣẹ́ ìròyìn Canadian Broadcasting Corporation kéde ré pé Massa lè dara pọ̀ ilé iṣẹ́ náà gẹ́gẹ́ bí adarí ètò prime-time lórí CBC News Network àti akọ̀wé ìròhìn fún *[[The National (CBC)|The National]]*. Ètò rẹ̀, *Canada Tonight*, bẹ̀rẹ̀ fún ìgbà àkọ́kọ́ ni ọjọ́ kọkànlá oṣù kìíní, ọdún 2021, lórí CBC News Network. Ní oṣù kẹwàá, ọdún 2022, Massa gba àyè ìsinmi tí àwọn ìyá titun máa ń gbà láti tọ́jú ọmọ rẹ̀ titun tó ṣẹ̀ṣẹ̀ bìí, èyí tó mú kí Dwight Drummond di adarí ètò *Canada Tonight* fún ìgbà díè jálẹ̀ ọdún tí ó tẹ̀ le.

Ní oṣù keje, ọdún 2023, Massa kéde lílọ kúrò rẹ̀ ní Ilé Iṣẹ́ Ìròyìn CBC láti gba iṣẹ́ olùkó fún apákan àkókò pẹ̀lú Yunifásítì Toronto Metropolitan. Travis Dhanraj ni ó gba iṣẹ́ lọ́wọ́ Massa gẹ́gẹ́ bí adarí ètò tó yẹ fún *Canada Tonight* ni oṣù kìíní, ọdún 2024.

## Ìgbé Ayé Rẹ̀
Massa fẹ́ ọkọ rẹ̀ ní ọdún 2018 ni Ìlú Toronto.

Ní ọdún 2019, ó ṣe pancreaticoduodenectomy láti yọ máásì kúrò nínú òrónró rẹ̀.

## Àwọn Ìtọ́kási

## External links

* Official website
Hidāyat al-Qurān

**Hidāyat al-Qurān** (Urdu: ہدایت القرآن, lit. "ìmọ̀ràn" ni èdè Yorùbá." Ìtọ́sọ́nà Kúránì') jẹ́ ìwé atúmọ̀ èdè Sunni tí Muhammad Usman Kashif Hashmi kọ́kọ́ kọ, tí Saeed Ahmad Palanpuri sì parí lẹ́yìn ikú rẹ̀ lọ́dún 2016. Kashif Hashmi bẹ̀rẹ̀ àlàyé èdè Urdu yìí, ó sì parí Tafsir ti Juz' ìkíní sí ìkẹsàn-án àti ọgbọ̀n. Nítorí àwọn ìdí kan, kò lè parí rẹ̀. Palanpuri parí èyí ó sì tún bẹ̀rẹ̀ láti bo àwọn apá kan tí Hashmi kọ. A ṣe èyí tán pátápátá. Ẹwà tafsir yìí ni pé ó fojúsí gbígbé ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ náà àti ìfiránṣẹ́ gangan ti Kùránì láì ṣe ìyàtọ̀ sí àwọn ìjíròrò tí ó jọmọ́. Ó ti wà ní títẹ̀jáde ní àwọn ọ̀nà mẹ́jọ láti Maktabatul Hijaz. Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ kan ní Palanpuri túmọ̀ ìwé náà sí èdè Bengali, èyí tí wọ́n tẹ̀ jáde ní ọdún 2021 láti Maktabatul Medina. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Taherah Rahman

**Tahera Shireen Rahman** tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹrìnlélógún, oṣù kínní ọdún 1991. Ó jẹ́  ọmọ Améríkà àti oníròyìn tí ó gbajúmọ̀ fún jíjẹ́ àkọ́kọ́ oníròyìn obìrin tí ń wọ ìjáábù ní Amẹ́ríkà ní oṣù kejì ọdún 2018, fún ilé iṣẹ́ amóunmáwòrán WHBF lẹ́yìn tí ó ti ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Olùdarí ètò ní ilé-iṣẹ́ ọ̀ún tẹ́lẹ̀

## Ìbẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé àti ẹkọ́ rẹ
Taherah Rahman wá láti ìdílé àwọn àrìnrìnàjò láti Pakistan àti India ní ẹ̀yìn odi Chicago.. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga Loyola ní Chicago níbi tí ó ti gba ìwé ẹ̀rí Bachelor of Arts nínú ẹ̀kọ́ ìròyìn kíkọ àti ẹ̀kọ́ ìbáṣepọ̀ àwọn orílẹ̀-èdè àgbáyé.Rahman ni ó tún jẹ́ àkọ́kọ́ mùsùlùmí tí ó dipò ọ̀gá àgbà tí ń àtúnyẹwò ìròyìn ti ìwé ìròyìn ti àwọn akẹ́ẹ́kọ́ tí ń jáde ní ọ̀sẹ̀ẹ̀sẹ̀ ní Loyola.

## Iṣẹ́
Taheerah Rahman kọ́ jẹ́ Olùdarí ètò àti olóòtú ní Rédíò ìsìláàmù ojóojúmọ́ (daily Radio Islam show) ní WCEV 1450 AM ní Chicago tí ó jẹ́ iṣẹ́ ọwọ́ Àjọ Sound Vision láti ọdún 1999 di 2019. Taherah ṣiṣẹ́ fún ilé-iṣẹ́ amóunmáwòrán WHBF títí di oṣù kẹsàn-án ọdún 2019. Nísìnyí, ó ń ṣiṣẹ́ fún ilé-iṣẹ́ amóunmáwòrán KXAN ní Austin, Texas.

## Àwọn atọ́ka
Oxford Centre for Islamic studies

**Oxford Centre for Islamic Studies** (**OXCIS**) 

Wọ́n daa sílẹ̀ ní ọdún 1985 gẹ́gẹ́ bí agbègbè ẹ̀kọ́ tí ó dá dúró tí ó ní àjọṣepọ̀ pẹ̀lú ilé ẹ̀kọ́ gíga Oxford ní pàtó fún  kíkọ́ ẹ̀kọ́ ẹ̀sìn Ìsìláámù àti àwọn agbègbè àwọn mùsùlùmí tí ó yanjú. Bàba ẹgbẹ́ rẹ̀ jẹ́ Ọmọọba Wales. Ní 2012 Ọbabìrin Elizabeth II fún agbègbè ẹ̀kọ́ náà ní àmì ẹ̀yẹ ti ọba. Àwọn ìgbìmọ̀ tí wón ń ṣe àkóso rẹ̀ àwọn onímímọ̀ àti àwọn àgbà òṣèlú káàkiri àgbáyé àti àwọn aṣojú ilé ẹ̀kọ́ gíga Oxford

Ilé ẹ̀kọ́ náà gbá'júmọ̀ kíkọ́ ẹ̀kọ́ láti ẹ̀ka ẹ̀kọ́ oríṣiríṣi, àwọn  àṣà àti ọ̀làjú ìsìláámù tí àwọn mùsùlùmí òde òni. Agbègbè ẹ̀kọ́ náà ní àwọn akẹ́ẹ̀kọ̀ tí ó yáyì ní  àwọn ẹ̀ka ẹ̀kọ́, àgbajú ẹ̀ka ẹ̀kọ́, àti ilé ẹ̀kọ́ kéréje kéréje káàkiri ilé ẹ̀kọ́ gíga ọ̀hún. Ọ̀pọ̀ àwọn ọ̀tọ̀kùlú àti ọ̀mọ̀wé tí kọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní ètò kan tí láti ọdún 1993 tí ọmọọba tí ìlú Wales ṣí'de rẹ̀ pẹ̀lú orí ọrọ̀ "Ìsìláàmù àti īlẹ̀ aláwọ̀ funfun. Àwọ̀ń olùdánilẹ́kọ́ fún irú ètò yìí jé àwọn olórí àti àwọn orílẹ̀-èdè, àwọn onímímọ̀ àgbáyé láti àwọn tí ẹ̀sìn Ìsìláámù ti fi ẹsẹ̀ múlẹ̀, àwọn akọ̀wé àgbà ní àwọn ìgbìmọ̀ àgbayé gẹ́gẹ́ bíi UN, OIC, Ìgbìmọ̀ àwọn Lárùbáwá (the Arab leagues), Àjọ tí ó ń rí sí àṣà àti ẹ̀kọ́ àwọn ọmọde (UNESCO) àti àjọ àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n ṣepọ pẹ̀lú àwọn gẹ̀ẹ́sì (Common wealth of nations). 

Agbègbè ẹ̀kọ́ náà bẹ̀rẹ̀ ní ahéré onígi kan ní ọ̀na St Cross. En tún gbee lọ sí ilé ìgbé àwọn ọ́fììsì ní òpópó-ònà George nin1990. En tún gbe e lọ sí ààyè tuntun tí ọmọ Íjíbítì (Egypt) oníṣẹ́ ọnà,  Abdel-Wahed El-Wakil bu ewà kún ní sáà ìkẹ́ẹ̀kọ́ tí 2016/2017.

## Àwọn itokasi

## External links

* OCIS website
Tameer-e Hayat

**Tameer-e Hayat** (Urdu: تعمیر حیات) jẹ́ ìwé ìròyìn Urdu ọ̀sọ̀ọ̀sẹ̀ kan tí Darul Uloom Nadwatul Ulama ti tẹ̀jáde láti ọdún 1963. Tí a dá lábẹ́ olóòtú ti Mohammad al-Hasani, lọ́wọ́lọ́wọ́ ni àbojútó nípasẹ̀ Shamsul Haq Nadwi. Ìwé ìròyìn náà máa ń jáde lẹ́ẹ̀mejì lọ́sẹ̀, ó máa ń jáde ní ọjọ́ kẹwàá àti ọjọ́ karùndínlọ́gbọ̀n oṣù kọ̀ọ̀kan. Ó jẹ́ pẹpẹ fún Darul Uloom Nadwatul Ulama láti kọjú àwọn ìfìyèsí ẹ̀sìn àti àgbáyé, pẹ̀lú ìdojúkọ kan pàtó lórí àwọn ìṣesí ti àwùjọ India. Àti pé, ó túmọ̀ àwọn èrò, àwọn ìmọ̀ràn, àwọn tíọ́rì, àti àwọn ìgbàgbọ́ ti Nadwatul Ulama. Ó jẹ́ arọ́pò sí Al-Nadwa, jẹ́ ìwé ìròyìn àkọ́kọ́ ti Darul Uloom Nadwatul Ulama, tí a dá nípasẹ̀ Shibli Nomani. It is the successor to *[[Al-Nadwa]]*, the first magazine of Darul Uloom Nadwatul Ulama, founded by Shibli Nomani.

## Àwọn Ìtọ́kasí
The good Muslim

***The Good Muslim***  jẹ́ ìwé ìtàn àròsọ láti ọwọ́ Tahmima Anam.Ìwé ìtàn àròsọ yìí jẹ́ èyí tó tẹ́lẹ̀ àkọ́kọ́ ìwé ìtàn àròsọ rẹ̀ tó kọ́kọ́ kọ, tí ó pe àkọ́lé rẹ̀ ní *[[A Golden Age]]* tí ó sì lo ọdún kan, láti ọdún 1984 sí 1985, ohun tó jẹ́ àkóónú rẹ̀ náà ni ìṣẹ̀lẹ̀ tó ṣẹlẹ̀ lẹ́yìn ogun ìjìjàgbara Bangladesh   ní ọdún 1971,ìtàn tó sọ nípa ìgbàgbọ́ àti àwọn ẹbí tí ogun jà ni. Àwọn ẹbí tó sì kópa nínú ogun ìjìjàgbara náà báyìí ń kojú ìpènijà àlàáfíà nílé àti lóko báyìí. 

## Ìsọníṣókí àhunpọ̀ ìtàn náà
Àwọn olú-ẹ̀dá-ìtàn inú ìwé ìtàn àròsọ náà ni Maya and Sohail. Nígbà tí *A Golden Age* ń sọ ìtàn wọn ní àsìkò kí ogun ìjìjàgbara  Bangladesh tó ṣẹlẹ̀ àti ìgbà tí ó ń ṣẹlẹ̀ lọ́wọ́ lọ́wọ́, ni *The Good Muslim* ń sọ ìtàn wọn lẹ́yìn ọdún mẹ́wàá tí ogun náà ti ṣẹlẹ̀. 

Ní ọdún 1984, Maya padà sílé lẹ́yìn bí ọdún mẹ́wàá tó ti kúrò nílé, tí ó sì ri pé àbúrò òun ti yí padà pátápátá. Ó sì ni ìtara sí kí ǹkan yí padà, ṣùgbọ́n ó ri pé Sohail ti fi ìsinmi síbi ẹ̀sìn Ìsìlámù látàrí a ti tẹ́ ìfẹ́ inú rẹ̀, tí ó sì ti di olórí tó lọ́yàyà nínú ìjọ náà lábẹ́ ìṣèjọba Ọ̀gágun Hussain Muhammad Ershad  tí ó jẹ́ Ààrẹ àti Ológun tí ó gbé Ìsìlámù lárugẹ nípa àìfi igbá kan bọ́ ọkàn nínú. Ìyàtọ̀ èrò tó wà nínú àwọn méjèèjì yìí ti mú ìyapa bá èròǹgbà àwọn méjèèjì. Ìyàtọ̀ yìí gan wá á ni kókó ìrúkèrúdò nínú ìwé T*he Good Muslim*. Àwọn méjèèjì ti ya àtẹ àwòrán èyí tó yàtọ̀ gédéńgbé sí ara fún Ìlọsíwájú àwọn ìtàn tó ti wọ́. Maya jẹ́ oníṣègùn abúlé tó lawọ́,tí ó sì máa ń ran àwọn obìnrin tó bá farapa níbi ogun. Ó máa ń sẹ́yún fún àwọn obìnrin tí wọ́n bá fi ipá bá lópọ̀ kí oyún náà ma bà á dè wọ́n mọ́ ojú kan. Nítorí èyí, orísìírísìí ohun ìyanu ni ó máa ń rí níbi gbogbo ní gbogbo ìgbà. Bí Sohail ṣe wá jẹ́ ẹlẹ́sìn Mùsùlùmí dáradára tó, èyí yàtọ̀ gédéńgbé sí ti àbúrò rẹ̀, nítorí ìlànà ìṣẹ̀ṣìn ti Tablig Jamaat ni ó ń tẹ̀lé, èyí tí ó sì pa pé kí a máa fi orin ṣe ìdùnnú tàbí kó ọ̀rẹ́ tàbí lo ayé pẹ̀lú àwọn ìwúlò rẹ̀ lásán, Sohail fẹ́ rán ọmọ rẹ̀ lọ sí ilé kéwú látàrí èyí ìrúkèrúdò wáyé, tí ó sì mú opin dé góńgó.

## Ìtẹ́wọ́gbà
Àwọn àgbéyẹ̀wò tó wà nílẹ̀ The *Good Muslim sáábà* dára. Valerie Miner titi ìgbà *[[Los Angeles Times]]  sọ pé* "*The Good Muslim ṣàlàyé* lẹ́kùn-ùn rẹ́rẹ́,ó fa ìtàn mu àti àti bí àwọn ìwé tó sọ̀rọ̀ nípa ìṣòro tó le ní sísẹ̀ǹtẹ̀lé... èyí tó jẹ́ ìwé tó sọ̀rọ̀ nípa ewu tí a kò lérò pé ó lè ṣẹlẹ̀ wà nínú ìtara tàbí agbára ẹ̀sìn, rògbòdìyàn ètò òṣèlú, bákan náà fún kíkùndùn sí ìdánwò fún ìdóòla àti ìdáríjì."  Ní yíyin ìwé, *[[The Guardian]]* sọ pé  "Ó lágbára ó sì tún jẹ́ onífẹ̀ẹ́ tó lágbára, *The Good Muslim ju* pé ó mú ìlérí ayẹyẹ àkọ́kọ́ tí i ṣe, *A Golden Age*". Nínú àgbéyẹ̀wò *[[Publishers Weekly]]* ó sọ pé, tí a bá ń yin ìwé yìí pẹ̀lú ọ̀nà tí a fi rọ wo ìwé A

A,  Ó dúró ṣinṣin ó sì tún rẹwà ní kíkọedìwé ìtàn àròsọ yìíhe nínúukí a sọ nípa ládojúdé ìtàn,ètò òṣèlú àti àwùjọ, Anam ní bí ó ṣe mú ìtàn àti àṣà papọ̀ ní ẹ̀ẹ̀kan náà. rnal *Transnational Literature* published from the Flinders University, 

Wọn ṣe àkọsílẹ̀ rẹ̀ fún ẹ̀bùn ní DSC  ní lítíresọ̀ South Asian. 

## Àwọn ìtọ́kasí
Habiba Nosheen

**Habiba Nosheen** jẹ́ oníròyìn ìwádìí. Eré rẹ̀, 'outlawed in Pakistan' tí wọ́n ṣe àfihàn rẹ̀ ní ọdún 2013 atipe fíìmù naa jẹ́ ọ̀kan nínù àwọn tí o fakọyọ jùlọ gẹ́gẹ́ bí Los Angeles times ṣe gbee jáde. Fíìmù náà oní àsìkò gbọgbọrọ lórí gbígbé jáde ní PBS Frontline.

Àkọsílẹ orí ẹrọ agborun safefe (rédíò) ní ọdún 2012 (èjìlá le l'ẹgbẹrun méjì), "*What Happened at Dos Erres*?" tí wọ́n gbé sí orí affairs This American Life tí The New Yorker sì gbà pé ìròyìn ìwádìí tí ó yege to sì gbegede ní". Nosheen gba àwọn àmì ẹ̀yẹ lọ́pọ̀lọpọ̀ fún ìròyìn rẹ̀ tí àmì ẹ̀yẹ Peabody àti three Emmy sì pẹ̀lú.

Láàrin 2017-2019, Nosheen jẹ́ amúgbálẹ́gbẹ̀ olóòtú ní ilé iṣẹ́ amóunmáwòrán CBC tí ẹ̀ka new magazine series, ***The fifth Estate.*** Òun ni àkọ́kọ́ ẹni tí kìí ṣe aláwọ̀ funfun tí ó di ipò amúgbálẹ́gbẹ̀ olóòtú náà mú làti nkán bíi ọgbọ́n ọdún.

Ní ọdún 2022 ṣe àgbéjáde ìfọ̀rọ̀wérọ̀ àgbéléwò òní ìwádìí alápá mẹ́jọ pẹ̀lú Spotify àti ilé iṣẹ́ ìròyìn Gimlet tí wọn pè ní Ẹ̀sùn: àwátì Nuseiba Hasan. Ètò náà wáyé fún odún meta nítorí ọmọ obìrin ara Canada kan tí ó di àwátì láti ọdún 2006 láì sí ẹni tí ó gbúro rẹ̀ rárá.

## Ìbẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé rẹ̀

Wọ́n bí Nosheen ní Lahore, Pakistan. Ẹbí rẹ̀ kó lọ sí Toronto ní Canada ní ìgbà tí ó wà ní ọmọ ọdún mẹ́sàn-án. Ó gba ìwé ẹ̀rí gíga kejì (Master's) láti ilé ẹ̀kọ́ gíga Colombia, ilé ẹ̀kọ́ Ìkó'ròyìnjọ (journalism) àti ìwé ẹ̀rí gíga kejì míràn láti Ilé ẹ̀kọ́ gíga York, Toronto nínú ìmọ̀ nípa Ẹ̀dá Obìnrin. Ó gba ìwé ẹ̀rí gíga àkọkọ́ (Bachelor's degree) ní ilé ẹ̀kọ́ gíga Toronto. Ó gbọ́ gẹ̀ẹ́sì, Urdu, Hindi and Punjabi dé ojú àmì.

## Iṣẹ́

Kíkà-ìròyin rẹ̀ tí jẹyọ ní ọpọ ilé iṣẹ́ ìròyìn ti *New York Times, The Washington Post, Time, Glamour, BBC, CBC, PBS, NPR and This American Life* wà lára wọn.

Àwọn àkọsílẹ̀ Nosheen tí rí ìkúnlọ́wọ́ lati àjọ tí ó ń rí sí fifun ìròyìn oní ìwádìí lówó, àgọ́ Pulitzer lórí ìròyìn ogun, *The Nation Institute's Investigative Fund àti ITV*S. Ó tí ṣiṣẹ́ olùkọ́ni ní ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Ìkó'ròyìnjọ Columbia 

Ní oṣù kẹta, ọdún 2022 Nosheen ṣe àgbéjáde ìwádìí alápá mẹ́jọ lórí ọ̀rọ̀ ọmọ obìrin Hamiltoni kan  kan tí ó di àwátì. Ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò náà wáyé ní ilé iṣẹ́ ìròyìn Gimlet. Wọn pè àkórí rẹ̀ ní "Ẹ̀sùn: àwátì Nuseiba Hasan."

## Àwọn àmì ẹ̀yẹ rẹ̀
* Ó gba àmì ẹ̀yẹ Emmy (2013) fún fíìmù, *Outlawed in Pakistan* 
* Ó gba àmì ẹ̀yẹ  Emmy (2016) fún ìwádìí ọgọ́ta ìṣẹjú, *The Swiss Leaks*
* Ó gba àmì ẹ̀yẹ Emmy (2017) fún ìròyìn ọgọ́ta ìṣẹjú, *The Hostage* The Gracie Award
* Overseas Press Club Award's "THE DAVID A. ANDELMAN and PAMELA TITLE AWARD" fún *Outlawed in Pakistan*
* Ó gba àmì ẹ̀yẹ The South Asian Journalist Association 
* The Morton Mintz Award
* The Leslie Sanders Award
* The IRE finalist
* The Best Canadian Spectrum at HotDocs International Documentary Festival.  She was part of the team that won that award)
* A Finalist for 2012 Casey Medal for Meritorious Journalism

## Àwọn ìtọ́kasí

## External links

* Official website