Sulluba

Awon **Sulluba** tabi Sisulbe jẹ ẹya Fulani ti o ni ifihan pataki ni itan ninu Jihad ti Usman dan Fodio ti o da Ẹlẹda Sokoto. Awon ile-ọba o jẹ olori ti Emirate Kano ati Emirate Katsina; bakanna bi Emirate Ringim ati Emirate Karaye jẹ ti abi ati kaadi miiran laarin awọn ile-ọbi mẹrin ti Emirate Zazzau. A tún rí wọn ní ìpínlẹ̀ Kano, Jigawa, Katsina àti Sokoto.

Awọn baba-mimọ ti awọn Sullubawa jẹ bilād as-sūdān (بلاد السودان) (Sullubawa ni Hausa, Sullpe ni ede Fulani) jẹ awọn ọmọ ti Ahmed Bah باه (ọkan ninu awọn mẹrin ti Oquba Bin Nafah Alfehri الفهري عقبة بن نافع ọmọ ati awọn ọmọ ogun ẹgbẹrun meji (Faman ti o gbe ni Silla) ni odo Niger ni igbeyawo pẹlu awọn olugbe abinibi wọn pin si awọn ẹya 18 diẹ ninu wọn jẹ: Yallabi yلبي Wlrapi ولربي Sall سال Sullupe Sullubawaسولوبي , Tarnapi تانرابي Oranbi, wallabi ati awọn ẹka 80 ti o jọmọ wọn.

Sullupi سل , sلب سلسل ti ẹ̀yà Fulani ṣí kúrò ní Tur Sinai طور سيناء movie tí wọ́n fi ń pè Futa Toro fọ́tà tù , èyí tí àwọn agbègbè Fulani kan gbà gbọ́ pé ó jẹ́ láti ibẹ̀ ni wọ́n ṣí lọ sí Ilẹ̀ Hausa wá gbé ní Gerderga قيدقند laarin Jammalwal جماألوال àti Ged (àríwá Niger àti àríwá Nàìjíríà) àti ojú ẹ̀yà wọn ni (Bah) به باه .Fulani Sullupi wà ni agbegbe Macina Masina pẹlu awọn ọmọ ẹgbẹ ti wọn pẹ ki awọn wọn de ti mì Sheikh Ahmed Lobo.

Wọn jẹ ẹka akọkọ ti awọn baba El-Faman ti Red Fulani ti Western Sudan ti awọn ọmọ ogun funfun ti o wa lati Ariwa Afirika ti wọn si gbe si Silla lati ọdun 739 AD 

Wọn sọ pe wọn ti wa lati Futa Toro, ni orilẹ- ede Senegal ni bayi, ati pe wọn jẹ ibatan pẹlu Torodbe (Toronkawa) lati ọdọ Sissilo, ọkọ Cippowo, arabinrin ti baba Uthman Toroddo ti Usman dan Fodio .

Sullubawa ba awọn aaye Hausa ja ni jihad ti Usman dan Fodio dari. Wọn di “fẹ anfani ajogunba ni gbogbo awọn ipo wọn ni gbogbo ayafi awọn Hausa kan”. Idile naa orisirisi orisirisi awọn fiefdoms ti Emirate Kano ni ọrundun 19th. Wọ́n ni anfani lati awọn apo-iwe ati ofin aiṣe-taara eyiti o rii pe ipa wọn pọ si. Sullubawa nigbamii ti gba awọn ipo ti agbara agbara ominira; pẹlu sisọ ninu wọn Umaru Musa Yar'Adua ti o di Aare Naijiria.

## Sullubawas olokiki

* Ibrahim Dabo – Emir ti Kano (1819–46)
* Sarkin Zazzau Abdulsalam - Emir of Zazzau (1853–1863)
* Muhammadu Dikko – Emir ti Katsina (1906–44)
* Usman Nagogo – Emir of Katsina (1944–81)
* Muhammadu Sanusi I – Emir ti Kano (1953–1963)
* Ado Bayero – Emir of Kano (1963–2014)
* Musa Yar'Adua – Minister of Lagos Affairs ( First Republic ) ati Matawalle ti Katsina
* Hassan Katsina – Olori Oṣiṣẹ Ile-ogun (1966–67), ati Gomina ti Ariwa Naijiria (1966–67)
* Muhammadu Dikko Yusufu - Ayẹwo Gbogbogbo ti ọlọpa (1975–1979)
* Sayyadi Abubakar Mahmoud Usman - Emir of Ringim, Jigawa State
* Shehu Musa Yar'Adua - Olori Oṣiṣẹ, Ile-iṣẹ giga (1976-1979)
* Mohammed Bello – Adajọ agba ile Naijiria (1987–1995)
* Sanusi Ado Bayero – Chiroma ti Kano (1990–2015), Oludari Alakoso ti Alaṣẹ Awọn ibudokọ oju omi Naijiria (2015) ati Wamban ti Kano (2020 – lọwọlọwọ)
* Tijjani Hashim – Galadima of Kano (1993–2014)
* Umaru Musa Yar'Adua - Gomina ipinle Katsina (1999-2007), Aare orile-ede Naijiria (2007-2010), ati Matawalle ti Katsina .
* Abdullahi Dikko – Comptroller-General of Customs (2009–2015)
* Muhammadu Sanusi II – Gomina ti Central Bank of Nigeria (2009–2014), ati Emir ti Kano (2014–2020)
* Hadiza Bala Usman – Oludari Alakoso fun Alaṣẹ Awọn ibudo ọkọ oju omi Naijiria (2016–2021)
* Aminu Ado Bayero – Emir of Kano (2020–present)
* Abba Kabir Yusuf – Oloṣelu

## Wo eleyi na

* Fula jihads
* Dambazawa
* Jobawa

## Awọn itọkasi

Vvgcgqd
Ẹ̀ka:Ìpínlẹ̀ Kánò
Ẹ̀ka:Ìtàn ilẹ̀ Nàìjíríà