African Braiding

**African Braiding** túmọ̀ sí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀nà ìdí irun àtọwọ́dọwọ́ àti tuntun tí ó bẹrẹ látinú  aṣa àwọn orilẹ ède Afirika . Àwọn àṣà yìí ní fìdí múlẹ̀ jùlọ nínú ìṣe àṣà àtọkànwá, ìfihàn ìdánimọ̀ ènìyàn, àti ìtúmọ̀ àwùjọ. Irun dídì ni Àfíríkà ní àwọn àpẹẹrẹ tí ó kún fún ọgbọ́n bíi awọn oka,  awọn apoti, awọn iyipo, ati awọn titìpa, tí gbogbo ẹ̀yà àti agbègbè ní irú tirẹ̀ pẹ̀lú ìtumọ̀ àtọkànwá. Ìṣe yìí ṣi jẹ́ àṣà tó wà laye títí di òní, ó ń yípadà lọ́nà tuntun, ó sì ń nípa lórí àṣà àyẹyẹ  àti  idanimọ aṣa. 

## Ìtàn
Irun dídì ti jẹ́ àṣà tí wọ́n ti ń ṣe ní ilẹ̀ Áfíríkà fún ẹgbẹ̀ẹgbẹ̀rún ọdún sẹ́yìn,  pẹ̀lú ẹ̀rí amúlùmálà tó wà pé àwọn àpẹrẹ ìrun dídì ti wà látọ̀dún tó kéré jù lọ sí 3500 SÁJ (Ṣáájú Àyẹyẹ Jésù). Àwọn àwòrán òkè àti irọ̀ ayára látinú àwọn agbègbè bíi Sahara àti ilẹ̀ Ẹ́gípítì àtijọ́ fi àwòrán irun dídì hàn tí ó rẹwà gan-an, tí ó sí fi hàn pé wọn ní ìtúmọ̀ pataki nínú ìlẹ Àfíríkà àtijọ́. Àwọn àpẹẹrẹ irun dídẹ tún wà lórí àwọn iṣẹ́ ọnà àtijọ́ àwọn ẹ̀yà bíi Yorùbá.

Nínú ọ̀pọ̀ àwọn àwùjọ, irun dídi kì í ṣe fún ẹwà nìkan. Ó ń fi hàn ipo ẹni nínú àwùjọ, ipo ìyàwó, ẹgbẹ́ ọdún, ìbátan ẹbí, ẹ̀sìn, àti nígbà míì, ó jẹ́ àmì ìdàbòbò sí ìparẹ́ àṣà àwọn oníṣàkóso àtijọ 

## Awọn iyatọ agbegbe ati Awọn aṣa
Káàkiri kóntìnẹ́ntì Àfíríkà, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀nà dídì irun ti tẹsiwaju, tí gbogbo rẹ̀ ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àṣà, ìdánimọ̀, àti ìtàn. Dídì irun àti kikó irun kì í ṣe fún ẹwà nìkan, ṣùgbọ́n láti tún máa ń fi hàn ọdún ẹni, ipò ìyàwó, ìgbàgbọ́ ọkàn, àti àwọn iṣẹlẹ̀ pàtàkì nínú ayé ẹni. 

Ní Ìwọ̀-Oòrùn Àfíríkà, dídì irun ṣi jẹ́ àṣà tí ó jinlẹ̀ gan-an. Ní ilẹ̀ Senegal, àwọn iróyìn bíi Senegalese twists, tí wọ́n fi amúgbára irun tó ń jẹ́ Kanekalon ṣe, ni wọ́n mọ̀ síi pẹ̀lú àpẹrẹ tí ó dà bí òkè lélẹ̀ tí ó dán. Àkókò dídì irun nígbà míì maa ń jẹ́ àyè fún ìtàn-sisọ, ìbáṣepọ̀, àti pínpín ọgbọ́n láàárín àwọn iran. 

Lára àwọn ẹ̀ẹ̀ya awọn Fulani, tí wọ́n wà káàkiri ọ̀pọ̀ orílẹ̀-èdè ní Ìwọ̀-Oòrùn Àfíríkà, irun tí wọ́n ń pè ní Fulani braids ní àyàfi pẹ̀lú àwọn cornrows pẹ̀lú yiyà àárín orí àti irun dídì sí ẹgbẹ̀, ti wọ́n tún fí àwọn nkán amurẹwa sí gẹgẹ bi àwọn ilẹkẹ, òwò ẹyọ,  tàbí irin. Àwọn irun wọ̀nyí sábà máa ń fi ìtàn àṣà ẹbí àti ẹ̀wà ẹni hàn.

Lára àwọn ọmọ Yoruba ti orilẹ-ede Naijiria ode òní, Benin ati Togo ọ̀nà dídì irun jẹ́ àpapọ̀ iṣẹ́ ọnà àti àfihàn àlámọ̀ràn. Àwọn irun dídi tí wọ́n gbajúmọ̀ jù lọ ni:

* **Sùkù** – irun dídì tí a ń kó sórí pẹ̀lú ìkó tí ó ga soke tó dà bí adé.
* **Ìpàkò Elèdè** – tí ó túmọ̀ sí “ẹ̀yìn ẹlẹ́dẹ̀,” àfọ̀ kan tí a fi lélẹ̀ dojú kọ àwọ̀n orí ní àwọn ìlà pẹ̀tẹ́lẹ̀.
* **Koroba** – irun dídi tó yí ká, tí ó dà bí àpò tí wọ́n ti yí sẹ́yìn, bíi amù tí wọ́n da sẹ́yìn.
* **Adimọlẹ** – Irun tó rẹwà tó kéré tó sì mọ́ra, tí a sábà máa ń ṣe fún àwọn ọmọ tàbí fún ìsọ̀kan ojoojúmọ́.
* **ìrun dídì** – ọ̀nà tí a fi ń dí irun pẹ̀lú ọwọ, dáàbò bo irun, àti fún ẹwà..

Ní Ìlà-Oòrùn Àfíríkà, pàápàá jùlọ ní Ethiopia, àwọn ẹ̀yà bíi Oromo, Tigrayans, àti Amhara ni awọn àṣà Irun bíi **Shuruba** . Irú irun dídì yìí máa ń jẹ́ amúlò, tó sì ń jẹ́ oníṣiròpọ̀, tí wọ́n sábà fi ilẹkẹ si, wọ́n sì máa ń wọ̀ ó ní ayẹyẹ, ìgbéyàwó, àti awọn isinmi ẹsin.

Ní Àárín Gbùngbùn àti Gúúsù Áfíríkà, àwọn ìrísí bíi **Bantu knots** ní í ṣe pẹ̀lú yíyí irun náà sínú àwọn ìdìpọ̀ kéékèèké jákèjádò orí . Irú irun yìí jẹ́ irun ìtójú tó dáàbò bo irun nígbà tí ènìyàn bá ń sùn.

Ní gbogbo agbègbè Àfíríkà, irun dídi jẹ́ iṣẹ́ ọnà alààyè tó ń sọ ìdánimọ̀, ẹ̀dá, ìṣẹ̀dá, àti ìgbéraga àwùjọ hàn. Bóyá wọ́n bá wọ̀ ó fún ojoojúmọ́ tàbí fún àyẹyẹ pàtàkì, irun yìí máa ń ṣàfihàn ìdùnnú àti onírúurú àṣà Àfíríkà.

## Ásà Pàtàkì
Dídì irun jẹ́ àṣà àwùjọ káàkiri ilé Àfíríkà. Ó lè gba wákàtí púpọ̀ tàbí ọ̀pọ̀ ọjọ́ láti parí irun orí kíkún, ó sì máa ń jẹ́ àkókò fún ìtàn-sisọ, ìbáṣepọ̀, àti ìbálọ̀pọ̀ àárín àwọn iran.

Lákòókò iṣowo ẹrú, àwọn irun dídì náà ní ipa tiwọn ko. Nínú díẹ̀ nínú àwọn àlàyé ìtàn, àwọn ará Àfíríkà tí wọ́n jẹ́ ẹrú fi àpẹrẹ irun dídì ṣe àmì òna ìsalọ,  tàbí fi pa irú-ọ̀gbìn pamọ́ fún ìyàsímímọ̀ ní ilẹ̀ Amẹ́ríkà 

Títí di òní, irun dídi ni Àfíríkà ṣi jẹ́ ọ̀nà ìfi se amu yangàn àṣà, ìdàbòbò, àti ìdánimọ̀. Ní ọ̀pọ̀ orílẹ̀-èdè Àfíríkà àti inú àwọn tí wọ́n yára kúrò ní orílẹ̀-èdè wọn, irun dídi ni wọ́n fi ń ṣe àfihàn àṣà, wọ́n sì máa ń wọ̀ ó ní ayẹyẹ, ọdún, àti gẹ́gẹ́ bí àmì ìtàn àtijọ́.

## Oríṣi Irun ti o gbajumọ
Àwọn irú irun dídi káàkiri Àfíríkà ní:

* **[[Àdìmólè|Cornrows]]** – o wà káàkiri àgbáyé 
* **Awọn braids apoti** - ti o ni nkan ṣe pẹlu awọn agbegbe Afirika-Amẹrika, ṣugbọn fidimule nínú aṣa Afirika
* **Fulani braids** – lati ọdọ awọn Fulani 
* **Sùkù** – irun dídi tí ó ga sórí lára àwọn Yorùbá
* **Koroba** – Irun dídì àwọn Yorùbá 
* **Senegal fọn**
* **Awọn koko Bantu** - Gusu Afirika
* **Matuta / Zina braids** - Kenya ati iyọ oòrùn Africa
* **Shuruba** – Ethiopia

## Ìfàgbéyànsí Àtijọ́ àti Ẹ̀dá Tuntun Nínú Àwùjọ Tàkìtì
Àṣà irun dídi ni Àfíríkà wà pẹ̀lú àwọn ènìyàn tí wọ́n kó lọ sí òkè òkun, pàápàá jùlọ ní Amẹ́ríkà àti Karíbíànì. Didi irun di ọ̀nà kan tí wọ́n fi dojú kọ àwòrán ẹ̀wà tí àwọn ará Yúróòpù dá sílẹ̀, tí wọ́n sì fi tún nímọ̀ àṣà àti ìdánimọ̀ ara wọn. 

Ní ọrundún kẹrìnlélọ́gọ́rin àti kẹtàlélọ́gọ́rin, irun dídi ti fara hàn kedere nínú eré, orin, àti aṣọ àkọ́jọpọ̀ tó wà lórí pẹpẹ. Irun dídi tún di kókó ìjíròrò òṣèlú níbi tí wọ́n ti ń kọlù àìṣòdodo tó ń bẹ sí irun àwọn ará dúdú.

## Wo tun

* Awọn braids apoti
* Cornrows
* Irun ori

## Awọn itọkasi