Mahoma Mwakipunda Mwaungulu

**Mahoma Mwaungulu** (ọjọ̀ ketà ọṣù kinni ọdún 1932 Tanzania - 2004 Berlin ) je ọlóṣèlú Pan African kan. O jẹ òkan nínú àwọn olùdarí pàtàkì ni àgbègbè German -Áfíríkà ṣáájú ati lẹhin isọdọkan Jámánì.

## Ìgbésí ayé

### Ìbéèrè Ìgbésí ayé àti Èkó
A bi Mahoma Mwaungulu ni ọjọ́ kẹtá Ọṣù Kínní ọdún 1932 ni ilu ti Britani kó lérú tẹ́lẹ̀ ti Tanganyika, ti a mo si Tanzania báyìí, ọmọ Ngonde meji lati Nyasaland, ti a mò sí Malawi báyìí .  Ó gbé orúkọ oyè àjogúnbá ti ìbílẹ̀ Mwakipunda, gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ àwọn ọlọ́lá tí ó ní ojúṣe láti yan ọba Màláwì nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọmọ ẹgbẹ́ tí wọ́n tóótun láti jẹ́ ìdílé ọba .

Ni Ọdún 1949, ni ọmọ ọdún mẹ́tàdínlógún, Mwaungulu wọ ile-iwe alakọbẹrẹ fún ìgbà àkókò ni Nyasaland ( ti Ó jẹ́ Malawi lọwọlọwọ) ni Karonga, agbègbè ilé rẹ ti o wà ni iha Ìwọ̀-oòrùn àríwá ti Lake Nyasa, nitosi Tanganyikan. Ní ọdún mẹ́rin ṣáájú, ní nǹkan bí ọmọ ọdún méjìlá, ó ṣí lọ sí Overtoun Institution, ilé ẹ̀kọ́ boarding olókìkí kan ní Livingstonia tí àwọn míṣọ́nnárì ará Scotland dá sílẹ̀ ní òpin ọ̀rúndún kọkàndínlógún. Níbẹ̀, ó parí kíláàsì kẹfà ó sì gba ìwé ẹ̀rí ìfilọ̀ ilé ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀. Ṣùgbọ́n, àwọn míṣọ́nnárì náà sọ fún un pé kò lè tẹ̀ síwájú sí ilé ẹ̀kọ́ girama nítorí pé ó pẹ́ sílé ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ àti ọjọ́ orí rẹ̀ báyìí. 

Mwaungulu gbà pé ọ̀rọ̀ táwọn míṣọ́nnárì ń sọ nípa ọjọ́ orí òun jẹ́ ẹ̀tàn lásán, ní sísọ pé wọ́n kà á sí pé wọ́n ń ṣe òṣèlú ju òun lọ. Gẹ́gẹ́ bí Mwaungulu ti sọ, àwọn míṣọ́nnárì náà gbìyànjú láti dín ìdàgbàsókè ìṣèlú rẹ̀ kù nípa dídarí rẹ̀ sí ọ̀nà àwọn ẹ̀kọ́ ìsìn, pẹ̀lú ète láti múra sílẹ̀ fún iṣẹ́ ìsìn gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ ní ilé ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀. Ni aitẹlọrun pẹlu ọna yii, Mwaungulu pinnu lati da awọn ẹkọ rẹ duro o si lọ si Uganda lati forukọsilẹ ni ile-iwe aladani kan. 

O lọ si Ile-iwe Ìrántí tí Aggrey, tí ó wà ní Bunnamwaya, ariwa ti adágún odò Victoria nítòsí Kampala, olú-ìlú Uganda, ati diẹ sii ju 1,500 kilomita lati agbegbe ile rẹ ti Karonga . Àkókò rẹ ni Aggrey Memorial School, o fẹrẹ to ìdajì àwọn ọmọ ilé-ìwé tó wa lati awọn orilẹede Ìlà-Oòrùn ati Central Africa miiran. Ṣùgbọ́n, ipo ilé-ìwé naa ni awọn àrùn ibà otutu ti nwaye, ati pe Mwaungulu ṣe akoba iba ati àrùn ọnìgbà méjì lati inu omi ti ó dòtí, ti o sì jẹ dandan fun lati pada si Nyasaland ni ọdun 1951. 

Mwaungulu di alákitiyan ọlóṣèlú ni àkọ́kọ́ re bí ọmọ ile-iwe ni Áfíríkà. Wọ́n fi í sẹ́wọ̀n fún ọdún kan nítorí jíjẹ́ ara ẹgbẹ́ atakò kan ní Gúúsù Rhodesia, (tó ń jẹ́ Zimbabwe báyìí). Gẹgẹbi ọmọ ẹgbẹ ti Ajumọṣe Awọn ọdọ ti Nyasaland African Congress, o gba àmì ìtọ́kasí kan lati kawe ni Ghana, lẹhinna o fi ẹsẹ kọjá continent naa lati Tanzania si Ghana lati pàdé Kwame Nkrumah ati George Padmore . Atilẹyin nípasẹ̀ Ẹgbẹ Awọn eniyan Adehun, Mwaungulu lọ si Ile-ẹkọ giga Accra, ile-iwe wiwọ awọn ọmọkùnrin ti n pèsè ètò-èkó girama ati iranlọwọ fún àwọn ọmọ ilé-ìwé aláìní olówó. Lakoko rẹ ni Ghana, Mwaungulu ṣe àgbékalẹ̀ imọrírì fun ètò-ẹkọ bourgeois Yuroopu rẹ ti o dapọ mọ Nípasẹ̀ ìṣèlú ti o ṣe Pàtàki ati ìrísí Áfíríkà. Ipa meji yii jẹ nitori ikopa rẹ ni National Association of Socialist Students' Organisation, ti o ni ìbámu pẹ̀lú Alákóso Ghana àkókò naa Kwame Nkrumah.  O gbà owó ìrànwó lati kàwé ni German Democratic Republic, ati lati 1960 si 1964 o kọ ẹkọ eto-ọrọ ni Leipzig, ni Ile-ẹkọ giga Karl Marx . Gẹ́gẹ́bí ọmọ ilé-ìwé, o dúró ni iṣelu Afirika o si ṣe olori ẹgbẹ ọmọ ile-iwe Afirika. Kò pẹ́ lẹ́yìn tí wọ́n parí ìdánwò rẹ̀ àti kí wọ́n tó lọ sí orílẹ̀-èdè Màláwì tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ gba òmìnira, àwọn ọmọ ilé ẹ̀kọ́ Jámánì mẹ́ta kan fìyà jẹ ẹ́. O ti wa ni akọsilẹ ni a German atejade lori ijira ni GDR. 

### Oselu aṣayan iṣẹ-ṣiṣe ni Africa
Lẹ́hìn tí ó parí èkó rẹ, ó pé láti padà si Malawi lati ṣiṣẹ gẹ́gẹ́bí onimọ-ọrọ fun ijọba Hastings Banda . Lakoko yii, o ṣiṣẹ lọwọ ninu ìjà òmìnira ti Pan Afirika lodi si ijọba amunisin . O pade Che Guevara lákòókò iṣẹ rẹ ni Democratic Republic of Congo . Bi àbájáde idaamu minisita Malawi ti o sọ Malawi di ìjọba ológun Aláṣẹ wàá  lẹhinna o ti fi si abẹmọ ile ati pe ijọba Banda gbèrò ìpànìyàn rẹ, ṣùgbọ́n o ni anfani lati salọ si Tanzania pẹlu ìrànlówó awọn ọrẹ, lẹhinna o pada si East Germany níbití ó gbé ni 1967.

### Iṣẹ́ òṣèlú ni German Democratic Republic (GDR)
Mwaungulu pada si GDR gẹ́gẹ́bí ọmọ ẹgbẹ́ ti Ìgbìmọ̀ idari ti Socialist League of Malawi (LESOMA), ẹgbẹ alátakò Malawian ti o ṣe pataki julọ nípasẹ̀ Attati Mkapati . Ẹgbẹ naa jẹ ipilẹ ni Tanzania nipasẹ Yatuta Chisiza, ọmọ ẹgbẹ mìíràn ti a ti gbe lọ ti minisita Malawian tẹlẹ. Ninu igbekun tirẹ ni GDR, Mwaungulu di aṣoju ti LESOMA fun Ila-oorun Yuroopu ati ṣètò àtilẹ́yìn wọn Nípasẹ̀ ìgbìmọ̀ ìṣọ̀kan-ìgbìmọ̀ ti GDR. O kere ju awọn atẹjade meji ti "Kuchanso", eto iṣelu ti LESOMA, ni a tẹ sita ni East Berlin ati gbe lati ibẹ lọ si Tanzania, lati ibi ti wọn ti gbe lọ si Malawi. Ṣugbọn GDR da àtìléyìn naa dúró ni opin ọdún 1970, bóyá nítorí ìfọwósòwópò aje pẹlu Mozambique. Ti o di awọn ero iṣelu rẹ mu, GDR ni lati le Mwaungulu kúrò ni àgbègbè rẹ ni Ọdún 1982 lati jẹ ki o jẹ ki o ṣe iṣe iṣelu. Lati àkókò yii o di aṣojú ti LESOMA ni Iwọ-oorun Yuroopu.  O tún fi agbára mu ìjọba Ìwọ-oòrùn Jamani lati da a mọ gẹ́gẹ́ bi asasala Malawian akọkọ ti Western Germany, orilẹ-ede kan ti o ṣe atilẹyin Banda-Regime.  Ni East Berlin o tun ti kọ lori iwe-ẹkọ oye dokita rẹ.  Ko le pari re nitori GDR ti fagilee owo sisan rẹ.

### Àwọn isé akitiyan ni àwùjọ Berlin-Kreuzberg
O ṣiṣẹ, ó tún kó ati ṣe awọn ọrọ ni ọpọlọpọ awọn àyídáyidà ni GDR ati ni Federal Republic of Germany . Ó fẹ́ obìnrin ará Jámánì kan, ó sì bí ọmọ mẹ́ta.

Ni ipari awọn ọdun 1980 Mwaungulu di alariwisi ti ìjọba Ìlà-Oòrùn Jamani o si lọ si Iwọ-oorun Berlin . Nibẹ ni o ńgbé ni agbègbè Kreuzberg ti aṣa pupọ ati pe o tẹsiwaju ṣiṣẹ fun iṣọpọ awọn ọmọ Afirika ati awọn aṣikiri miiran si awujọ Jamani. Cosmopolitan bi o ti jẹ, asọye rẹ lori awọn ẹlẹ́yàmẹ̀yà ti o pọ si ni Germany ti o tun pada wa ọna rẹ sinu iwe iroyin Malaysia kan: "Ila-oorun Germany jẹ ki o jẹ ilufin lati paapaa jẹ ẹlẹyamẹya. Nígbàtí àwọn communists lọ kúrò, bẹ bẹ ni ofin naa. Ni West Germany, Emi ko mọ. Mo ro pe ijoba ti nígbà gbọgbọ ìfaradà ẹlẹ́yàmẹ̀yà. "  Ni 1997, o ṣe idasile Pan-African Forum eV pẹlu Wilfred Imoudu, ọlọgbọn Pan African miiran ati alafojusi ti o ti kọ ẹkọ ni GDR ni awọn ọdun 1960, ati pe o jẹ ọmọ pataki ti iṣowo ìṣòwò Naijiria kan.

Mwaungulu ku ni ọdun 2004 ni ẹni ọdún 72, ni Urban Krankenhaus ni Berlin Kreuzberg. Lakoko Oṣu Itan Dudu ti Berlin ni ọdun 2009, Ọríyìn si ìrántí rẹ jẹ nípasẹ̀ ọrẹ ile-iwe ati ọmọ ile-iwe, Knollys Mwanyongo, ati nipasẹ Wilfred Imoudu.

## Àwọn ìtọ́kasí

## Fún Kíkà Síwájú si

* Pampuch, Sebastian: *Afrikanische Migrationserfahrungen mit zwei deutschen Staaten.* *Rekonstruktion eines migratorischen Lebensweges über kú Grenze zweier deutscher Staaten hinweg.* Magisterarbeit, Institut für Europäische Ethnologie, Humboldt-Universität zu Berlin 2008
* Pampuch, Sebastian: "Ein malawischer Exilant im geteilten Berlin: Mahoma Mwakipunda Mwaungulu." Ninu: Diallo, Oumar/Zeller, Joachim (ed.): *Black Berlin.* *Die deutsche Metropole und ihre afrikanische Diaspora in Geschichte und Gegenwart* . Metropol-Verlag Berlin 2013, p.&nbsp;151-157
* Theuerkauf, Inger: "Die Schule ist meine Frau. Eine Lebensgeschichte von Mahoma M. Mwaungulu." Ninu: Schmidt, Heike (ed.): *Afrika Erinnern - Hauptseminar Mündliche Geschichte* . Institut für Afrika- und Asienwissenschaften, Humboldt-Universität zu Berlin 2000

## Àwọn itoka ojú ewé ti ìta

* 
* "Awọn alabaṣepọ ni Isokan Socialist International tabi awọn oṣiṣẹ alejo nikan: Awọn ọmọ Afirika ni German Democratic Republic tẹlẹ (DDR)"  - Ojogbon John W. Long (Chicago) ni : *Awọn Ikẹkọ Ilu Yuroopu Dudu ni Iwoye Ikọja* - Oluka apejọ - 2nd International, Apejọ Interdisciplinary Oṣu Keje 27 – 30, 2006 (Berlin, Germany)
* Oriyin si M. Mwaungulu ni Black History Month 2009, Berlin
* Ifọrọwanilẹnuwo pẹlu M. Mwaungulu ni: ''Awọn eniyan Dudu/ Black Berlin'', Iwe akọọlẹ, Germany 1994 nipasẹ Fountainhead Tanz Theatre
* "Turki ti nyọ lori awọn ikọlu arson ", New Straits Times, 11.27.1992, p.&nbsp;37
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2004
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1932
Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ