open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2face Idibia

**Innocent Ujah Idibia** (tí a bí sí ìlú Jos, ìpínlẹ̀ Plateau State, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ **2Baba**, jẹ́ olórin orílẹ̀ èdè Nàìjíríà, akọrin sílẹ̀, agbọ́rin jáde àti onísẹ́ àdáni. Ní oṣù keje Odun 2014, ó yan **2face Idibia** gẹ́gẹ́ bí orúkọ ìtàgé rẹ̀. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olórin ilẹ̀ Áfíríkà tó ń kọ orin Afro pop tí ó lọ́lá jùlọ tí ó sì gbayì. Ó ti lé lógún ọdún tí 2Baba tí ń kọrin tí ó sì ń dánilárayá ó sì jẹ́ ògbóǹtarìgì síbẹ̀.

Ó tún jẹ́ onínúdídùn ọlọ́rẹ.

## Ìgbésí ayé àti ètò-èkó rẹ̀
A bí Innocent Idibia sí ìlú Jos, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ Idoma ní apá gúúsù ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó lọ sí Mount Saint Gabriel's Secondary School ní ìlú Makurdi, ìpínlẹ̀ Benue. Ó tún lọ sí Institute of Management & Technology (IMT) ní ìpínlẹ̀ Enugu níbi tí ó ti gboyè National Diploma nínú Business administration and management. Nígbà tí ó wà ní IMT, ó máa ń kọrin níbi ayẹyẹ àti àwọn ilé-ìwé gíga bíi University of Nigeria  Enugu State University of Science & Technology. Kò parí ẹ̀kọ́ rẹ̀, ó kúrò nilé-ìwé ó sì gbájúmọ́ orin kíkọ.
Ní ọdún 1996, ó yan "2face" gẹ́gẹ́ bíi orúkọ ìtàgé rẹ̀. 

Ní ọdún 2016, ó yí orúkọ ìtàgé rẹ̀ sí 2Baba.

## Orin rè

### Àwọn àwo-orin

* *[[Face 2 Face (2face Idibia album)|Face 2 Face]]* (2004)
* *[[Grass 2 Grace]]* (2006)
* *[[The Unstoppable]]* (2009)
* *[[The Unstoppable]] International Edition* (2010)
* *[[Away and Beyond]]* (2012)
* *[[The Ascension (2face Idibia album)|The Ascension]]* (2014)
* *Rewind, Select, Update* (2015)
* *[[Warriors (2Baba album)|Warriors]]* (2020)

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ego Ihenacho

**Ego Ihenacho Ogbaro** je olorin ara Naijiria. o korin leyin Bisade ologunde( Lagbaja) fun odun mewa. Omo bibi ipinle Imo ni. Lo si ile iwe alakobere sentira ati ile iwe giga prestigiuos Ikeja ni ilu Eko.oO gbe igba orin re ni 2007 ti egbe re n je  Indigo.O para po sise pelu Sunny Nneji, Tosin Martins, Ayanbirin, ASa ati bebelo. Akoko orin re ni Mo Gbagbo.O gba ami eye Kim Lawani ni 1998 (Most Promising Female Act of the Year) ati ami eye obirin olohun iyo ni 2006.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn olórin ará Nàìjíríà
Waje

**** tí orúko àbíso rè njé **Aituaje Iruobe** jé olórin ará Naijiria. Ó kókó gba ìdánimò léyìn ìgbà tí ó kópa nínú àtúnse orin "Omoge Mi" tíP-Square ko. Wáje tún kópa nínú orin won tí ó gbajú gbajà tí ó nje "Do Me". Láfikún, ó fi ohùn rè kún orin "Thief my Kele" tí Banky W "One Naira" tí ó je Ti M.I   

Ni odun 2016, Waje je okan lara awon adajo merin ninu eto akoko  

*[[The Voice Nigeria|The Voice]]* Nigeria. Nigba to di odun 2018, Waje farahan *loorekoore ninu fiimu* Africa Magic telenovela, *[[Battleground (TV program)|Battleground]]*.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn olórin ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn akọrin ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá
Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Majek Fashek

**Majekodunmi Fasheke**, tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí *Majek Fashek* jẹ́ olùkọ orin, atajìtá àti olórin ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó di ìlú-mọ̀ọ́ká olòlórin  ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní àsìkò ọdún 1988, fún àwo orin rẹ̀ tí ó gbé jáde lásìkò yí tí ó pè ní *_Onígbèkùn ọkàn* (Prisoner of Conscience), àti àwọn orín rẹ̀ ọlọ́kan ò jọ̀kan  bíi : Send down the rain àti bẹ̀è bẹ̀è lọ tí ó gha àwọn àmì ẹ̀yẹ òmìdáni lọ́lá oríṣríṣi.  Ẹ̀wẹ̀, Majek ti ṣeré pọ̀ pẹ̀lú àwọn òṣèré olórin oríṣríṣi ìlú mọ̀ọ́ká bíi: Tracy Chapman, Jimmy Cliff, Michael Jackson, Snoop Dogg, àti Beyoncé.

## Ìbẹ̀rẹ̀ Ayé rẹ̀
Wọ́n bí Fashek ní ìlú Benin tí ó jẹ́ olú ìlú fún  to an Ìpínlẹ̀ Edo níbi tí ìyá rẹ̀ ti wá, tí bàbá rẹ̀ sì jẹ́ ọmọ ìlú Ìjẹ̀ṣà. Fashek yan ìlú Benin láàyò lọ́dọ̀ ìyá rẹ̀ lẹ́yìn ìgbà tí bàbá àti ìyá rẹ̀ kọ ara wọn sílẹ̀, tí ó sì dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ akọrin ìjọ   *[[Aládùúrà]]* kan, níbintí ó kọ́ bí wọ́n ṣebń lu ìlú àti àwọn ohun èlò orin mìíràn, tí ó sì ń hun orin fún àwọn akọrin ìjọ náà.

## Iṣẹ́ orin rẹ̀
Nípa torin, a lè sọ wípé Majek ni àrólé fún olóògbé Bob Marley, nítorí gbogbo ìwọ́hùn olóògbé náà ni Fashek mú pátá. Ó wà lára ọ̀kan pàtàkì nínú àwọn ọmọ bíbí ilẹ̀ [Nàìjíríà]] tí gbé orin Reggae tí ó ti ilẹ̀ Caribbean wá. Àmọ́, kàkà kí Majek ó gbàgbé ilé àti orin ìbílẹ̀ wa pátá, ń ṣe ló mú ọnà orin bíi Fújì àti Jùjú mọ́ orin reggae tí ó sì tibẹ̀ fa ọnà orin tirẹ̀ tí ó pè ní ''Kpangolo'' yọ lọ́nà arà.
### Àwọn àwo orin rẹ̀

## Ikú rẹ̀
Majek kú sí ojú orun rẹ̀ ní ọjọ́ kejì oṣù Kẹfà ọdún 2020 sí ìlú New York.

## Àwọn Ìtọ́ka sí

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn olórin ará Nàìjíríà
Jesse Jagz

**** je olorin ara Naijiria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn olórin ará Nàìjíríà
Tunde Jegede

**' je olorin ara Naijiria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn olórin ará Nàìjíríà
Peter King

Peter King Adéyoyin Osubu tí a mọ̀ sí Peter King jẹ́ gbajú-gbajà olorin tó jẹ́ ọmọ bíbí ilẹ̀ Nàìjíríà, tí ó mọ̀ nípa ìlò onírúurú irinṣẹ́ èlò orin.

Lọ́pọ̀ ìgbà, ó fẹ́ràn láti máa fọn fèrè, tí a mọ̀ sí Saxphone, tí ó sì ma fi ń gbé orin jáde àti ìlù Jáàsì fún ìgbádùn àwọn tó ní ìfẹ́ sí irúfẹ́ orin rẹ̀. Peter King gbàjúmọ̀ púpọ̀ láàrín àwọn àrá ilẹ̀ Europe àti ilẹ̀ Amẹ́ríkà ju Ilẹ̀ wa Nàìjíríà lọ pẹ̀lú orin Mìlíkì tó ń kọ fáwọn olólùfẹ́ rẹ̀.

Wọ́n bí Peter King ní ọdún 1938 ní ìlú Enugu, ní ìwọ̀-oòrùn gúúsù, ilẹ̀ Nàìjíríà, ó dàgbà sí Ìlú Lọ́kọ́ja, ìlú Èkó àti Port Harcourt. Ní ọdún 1957, Peter King, darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ olórin Roy Chicago ní Ìlú Ìbàdàn, nibi tó ti ń lu àwọn onírúurú Ìlú àti éròjà orin tó dárà fún ìgbádùn àwọn to m'ayé jẹ.

Ní ọdún 1961, ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Orin ní ìlú London àti Ilé Ẹ̀kọ́ Trinity. Ní ìlú London yìí ni King ti darapọ̀ mọ́ Báyọ̀ Martins ẹni tó yan ìlù láàyò àti ẹlẹgbẹ́ rẹ̀, Mike Fálànà tó jẹ́ afun-fèrè. Àwọn mẹ́tẹ̀ẹ̀ta yí wá dá ẹgbẹ́ tí a mọ̀ sí African Messangers. 

Ẹgbẹ́ African Messengers yí máa ń kọrin ní àwọn ibi àkànṣe ayẹyẹ àti ibi ìgbafẹ́. Wọ́n sì tún ń ṣe ègbè fún àwọn gbajúgbajà àti ìlú mọ̀ọ́ká olórin bíi, The Four Tops, The Temptations àti Diana Ross.

Ẹgbẹ́ African Messengers ṣe àwo orin tó tó bíi máàrún-dín-láàdọ́ta. King, tún da ẹgbẹ́ míràn sílẹ̀ tí ó pè ní The Blues Builders, tí wọ́n sì rin ìrìn àjò káàkiri Ilẹ̀ Europe àti apá Ìlá-oòrùn adúláwọ̀.

Peter King àti ẹgbẹ́ olórin rẹ̀ padà sí Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ọdún 1969 tí wọ́n sì kọrin láàrín ìjà ogun abẹ́lé tó bẹ́sílẹ̀ lákòókò náà ní ìlú Nàìjíríà.

Ní ọdún 1971, King padà sí ìlú London, ó sì rin ìrìn àjò lọ sí Ìlú Europe, Amẹ́ríkà àti Japan pẹ̀lú àwọn ẹgbẹ́ rẹ̀ tí ó pè ní Shango. Ó tún ṣe agbátẹrù àwọn elégbè orin fún Boney M, nígbà àkọ́kọ́ tí wọ́n lọ kọrin níbi ìrìn àjò káàkiri sí orílẹ̀-èdè Europe ní ọdún 1977. Bẹ́ẹ̀ náà ló tún ṣe àwo orin mẹ́sàn-án míràn láàrín ọdún 1975 àti 1978. Ó kọ̀wé orin ìgbà ló dé fún àwọn òṣèré àti ilé iṣẹ́ Tẹlifíṣọ̀nu.

Ní ọdún 1979, ẹ̀wẹ̀, King padà si orílè-èdè Nàìjíríà o sì dá ẹgbẹ́ 
P. K silẹ̀. Ó ń ṣe àkójọpọ̀ orin fún èrè Orí ìtàgé, ó wá tún ṣe àwo orin mẹ́ta kún àwọn àwo orin rẹ̀.
Kokoro (olórin)

**Benjamin ‘Kokoro’ Aderounmu** (25 February 1925 – 25 January 2009) je olorin ara Naijiria. won bi sinu idile ọba ni Owo, nipinlẹ Ondo, o si di afọju nigbati o jẹ ọmọ ọdun mẹwa. O ṣe agbekalẹ aṣa alailẹgbẹ ti orin pẹlu ilu, ati tanbourin. ni Odun 1947 o lo si ilu Eko, nibi to ti pade awon olorin ilu bii Ayinde Bakare, Bobby Benson ati Victor Olaiya. Ni ọdun 1960 ati 1970 o ṣe ifihan nigbagbogbo lori Federal ati awọn aaye redio agbegbe, ati pe a bọwọ fun pupọ fun ijinle ati ọgbọn awọn orin rẹ.

Ó kọrin ní èdè Yorùbá nípa ìfẹ́, owó, ìjà àti ìdàgbàsókè ìlú. O ni ipa pupọ lori awọn akọrin miiran. Onkọwe Cyprian Ekwensi kowe ẹda itan-akọọlẹ ti igbesi aye rẹ ninu aramada rẹ,*"Ọmọkunrin Drummer"*.

O ṣe ere ni ọpọlọpọ awọn ilu ni Naijiria ati ni oke okun, ṣugbọn awọn eniyan ti o lo anfani ifọju rẹ lati ṣe iyanjẹ rẹ, ó ní láti sùn, ó sì máa ń kọrin ní òpópónà láti lè rí oúnjẹ jẹ. Sugbon, ni odun 2007 gomina ipinle Eko Babatunde Raji Fashola fun un ni ile yara meji kan leyin ti won pade re nibi ere ti Oba Sunny Adé se. 

Kokoro ti ku lati aisan ti o ni ibatan gbuuru laipẹ ki o to gbejade awo-orin rẹ.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn afọ́ju olórin
Ẹ̀ka:Àwọn olórin ará Nàìjíríà
Kevin McDaid

**Kevin McDaid** (tí a bí ní ọjọ́ keje oṣù kẹta ọdún 1984) jẹ́ akọrin ará ìlú Gẹ̀ẹ́sì. Orílè-èdè Nàìjíríà ni wọ́n bí Kevin sí tí wọ́n sì tọọ dàgbà ni ìlú England ni Newcastle upon Tyne. Wọ́n mú dáradára gégé bíi ọmọ ẹgbẹ́ ti British boy band V, èyí tí ó darapọ̀ mọ́ ní ọdún 2003 pẹ̀lú àwọn ọmọkùnrin mérin mìíràn. Ẹgbẹ́ náà ní àpẹẹrẹ àṣeyọrí mẹ́ta ní àkókò ọdún 2004 kí ó tọ́ di wípé wọ́n pínyà ní oṣù Kejì ọdún 2005,, èyí tí kò tó ọdún kan léhìn tí wọ́n gbé orin wọ́n àkọ́kọ́ jáde. 

Ó ń ṣiṣẹ́ báyì gẹ́gẹ́ bíi olùkọ́ni ti ara rẹ̀. 

## Ìgbésí ayé rẹ
Ní oṣù kejo ọdún 2005, wọ́n kéke rẹ̀ nínú ìwé ìròyìn The Sun gẹ̀gẹ̀ bíi ọ̀rẹ́kùnrin ọlọ́jọ́-pípẹ́ tii ọmọ ẹgbẹ́ Westlife, Mark Freehily.  Wọ́n gbé àwọn tọkọtaya náà jáde lórí abala àkọ́kọ́ ti ìwé ìròhìn *Attitude* èyí tí ó jáde ní oṣù Kejìlá ọdún 2007.  Wọ́n ṣe àdéhùn ìgbéyàwó ní ọjọ́kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù kínní ọdún 2010. Ṣùgbọ́n ó tipẹ́ tí wọ́n ti pínyà.  

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1984
Tunde Nightingale

**Earnest Olátúndé Thomas** (**Túndé Nightingale**) je olorin ara Naijiria.

Gbajúmọ̀ olórin, ọmọ orílẹ́-èdè Nàìjíríà, Earnest Olátúndé Thomas, tí gbogbo èèyàn mọ̀ sí Túndé Nightingale tàbí The Western Nightingale jẹ́ oní gìtá àrà tó ń kọ ẹ̀yà orin jùjú ní èyí tó ṣe àwòkọ́ṣe irúfẹ́ orin ìbílẹ̀ ti Ọ̀gbẹ́ni Túndé King. 

A bí Túndé Nightingale ní ọjọ́ Kẹwà nínú oṣù Kejìlá ọdún 1922 ní Ìlú Ibadan. Ó lọ sii Ilé Ẹ̀kọ́ ní Ìlú Èkó, ó jẹ́ Ológun, ó ṣiṣẹ́ pẹ̀lú Ilé iṣẹ́ Reluwè. Ó da ẹgbẹ́ olórin tirẹ̀ silẹ̀ pẹ̀lú àwon ọmọ ẹgbẹ́ olórin mẹ́ta ati Irinṣẹ́ mẹ́ta ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ tí a mọ̀ sí gìtá, tanborín-ìn àti ṣẹ̀kẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1944. Àsìkò yí ni àwọn olórin Nàìjíríà ṣẹ̀ṣẹ̀ bẹ̀rè sí ń lo gìtá láti ṣe àkójọpọ̀ orin tí wọ́n bá fẹ́ gbe jáde. Ṣùgbón, irúfẹ́ orin jùjú rẹ̀ kò fi bẹ́ẹ̀ gbàjúmọ̀ lásìkò yí láàrín àwọn aláfẹ́ àti àwọn jayé-jayé nílù Èkó, amọ́ ṣà ó máa ń kọrin ní àwon ilé ìgbafè kéréje-kéréje, tí owó diẹ̀díẹ̀ sì wọlé fún un.

Ní ọdún 1952, Túndé Nightingale àti ọmọ ẹgbẹ́ olórin rẹ̀ ti a mọ̀ sí Àgbà Jolly Orchestra, máa ń ṣeré ní gbogbo ìgbà ní ibi Ìgbafẹ́ tí a mọ̀ sí West African Club, nilu Ìbàdàn. Àwọn olórin ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ tí wọ́n ń figagbága lásìkò náà ni Àyìndé Bákàrè, I. K. Dairo àti Délé Òjó. Ẹ̀wẹ̀, láàrín ọdún 1952 yí náà ni ẹgbẹ́ yí pèlé sí i, tí wọ́n di ọmọ ẹgbẹ́ mẹ́jọ nilu Ìbàdàn.

Láàrín ọdún 1954 àti 1964, orin Nightingale tún mìgboro tìtì fún ìgbà ráńpẹ́. Ṣùgbón, láàrín ọdún 1960 yi náà ni Ó tọwó be Ìwé àdéhùn pẹ̀lú Ọ̀gbèni Jossy Fajimolu láti ṣe orin rẹ̀ jáde, léyìí tó mi orin rẹ̀ gbáfẹ́ àwọn jayéjayé àti àwọn gbàjúmọ̀ nilu Èkó, tí wọ́n gbàgbọ́ pé irúfẹ́ orin rẹ̀ dára fún òde ráńpẹ́ tàbí alábọ́ọ́dé yàtọ̀ sí èyí tí wọ́n ń ṣe nínú gbọ̀gàn ńlá. 

Túndé Nightingale ri wí pé ìdàgbàsókè tó múnádóko dé sí orin rẹ̀, ti o sì di orin ìgbà ló dé ti wọ́n ló ní ibi ìnáwó onírúurú, ti ó ìlú mọ̀ọ́ká, tí wọ́n ń pè ní Ṣó Wàmbẹ̀, èyí tó túmọ̀ si ilẹ̀kẹ̀ tí àwọn Obìnrin máa nso sí ìbàdí wọn ti wọ́n bá n jo. 

Ní àárín ọdún 1960 yìí bákannáà, tí orin yi ń mi Ìlú tìtì láàrín àwọn gbàjúmọ̀ Ìlú Èkó ni wọ́n ṣe agbátẹrù àti ràn-án lọ́wọ́ fun ìrìnàjò, láti lọ kọrin ní àwọn ìlú ńlá ńlá lóke òkun.

Àmọ́ ṣá, nígbà tí ó dé láti ìrìn àjò láti òkè òkun, o tún fọwọ́ sí Ìwé àdéhùn pẹ̀lú ilé iṣẹ́ TYC. 

Ní àkótán, Nightingale tẹ àwo orin tó lè ní ogóji jáde fún iṣẹ́ tó yan láàyò. Àwọn olórin ìgbà ló dé bíiKing Sunny Ase ati Queen Ayọ̀ Balógun ni wọ́n fi orin rẹ̀ ṣe àwòkọ́ṣe. Yàtọ̀ sí Ohun orin tí kò láfiwé, o tún ń sin ẹyẹ olóhún dídùn tíírín nínú ilé tó ń gbé.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn olórin ará Nàìjíríà
Lagbaja

**** tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ **Bísádé Ológundé** tí a bí ní ìlú Èkó ni ọdún 1960 jẹ́ gbajúgbajà akọrin afrobeat ọmọ orílè èdè Nàìjíríà. Gbogbo ènìyàn mọ akọrin yí sí Lágbájá nítorí wípé ó jé ẹni tí ó fẹ́ràn láti máa lo ìbòjú láti dáàbò bo ara rẹ kí wọn má le dáa mọ̀. Ó gbàgbọ́ nínú àtúntó ìlú láti ipasẹ̀ orin kíkọ.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
Ologunde mú orúkọ ìnagije rẹ̀ "Lagbaja" látara "Jane Doe" tí ó túnmọ̀ sí en t́ ó fi ojú rẹ̀ pamọ́. Orúkọ rẹ̀ yìih hàn nínú ìmúra rẹ̀ àti ìbòjú tó fi bojú. Ó dá ẹgbẹ́ akọ́kọ́ rẹ̀ silẹ̀ ní ọdún 1991 ní ìpínlè Èkó, lẹ́yìn tí ó kọ́ ara rẹ̀ bí a ṣe ń kọ́ sákísófóònù. Pẹ̀lú ìlò ìlù lọ́pọ̀lọpọ̀ gẹ́gẹ́ bí kòngà àti ìlù gángan (talking drum), àwo-orin Lagbaja We Before Me (IndigeDisc/PDSE), tí a gbé jáde ní ọdún 2000, bẹ̀ àwọn olóṣèlú pé kí wọ́n jẹ́ olóòtítọ́, ó sì gba aráyé níyànjú sí ìbátan ará-ẹ̀dá àti ìṣọ̀kan. Ó máa ń pín ọ̀rọ̀ orin rẹ̀ pẹ̀lú akọrin ìtìlẹ́yìn kan, Ego Ihenacho, ó sì tún ń kọ́ sákísófóònù tenor. Pẹ̀lú ohùn tó lágbára, tó jinlẹ̀ tí ó dàbí ti John Coltrane àti Pharoah Sanders, ó ń dá àkòrí orin rẹ̀ lójú, nígbà míì Ego sì máa ń tẹ̀lé e pẹ̀lú scat-singing.

## Àmì-ẹ̀yẹ rè

* 2006 Channel O Music Video Awards – Best Male Video ("Never Far Away")

## Àtòjọ àwọn orin rẹ̀

* 'Ikira', 1993
* *Lagbaja*, 1993
* *Cest Un African Thing*, 1996
* *ME*, 2000
* *WE*, 2000
* We and Me Part II, 2000
* *ABAMI*, 2000
* *Africano... the mother of groove*, 2005
* *Paradise*, 2009
* *Sharp Sharp*, 2009
* *200 Million Mumu (The Bitter Truth)*, 2012

## Àwọn ìtọ́kasí
Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn olórin ará Nàìjíríà
Seun Kuti

**Oluseun Anikulapo Kuti** (ti a bi ni ojo kokanla osu kini odun 1983), ti opolopo mo si **Seun Kuti**, je gbajugbaja olorin omo orile-ede Naijiria. Seun ni o n darii egbe olorin baba re Egypt 80.

## Awon itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn olórin ará Nàìjíríà
Abass Akande Obesere

**Abass Àkàndé Òbésèré** tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ **Ọmọ Rápálá** (ojoibi 28 January ọdún 1965) jẹ́ gbajúmọ̀ olórin Fújì ọmọ bíbí ìlú Ìbàdàn ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ láti orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ìràwọ̀ Òbésèré tán nípa orin alùfàǹṣá Fújì tí ó máa ń kọ. Orin Àṣàkáṣà ní ó pọ̀jù nínú àwọn orin Fújì rẹ̀, kódà, ó pe ara rẹ̀ ní Ọba Àṣàkáṣà nínú àwo rẹ̀ kan. 

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn akọrin fújì ará Nàìjíríà
Obiwon

**** je olorin ara Naijiria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn olórin ará Nàìjíríà
Victor Olaiya

**Victor Abímbọ́lá Ọláìyá** tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Dr. Victor Ọláìyá ni wọ́n bí ní Ọjọ́ kọkànlélọ̀gbọ̀n oṣù Kejìlá ọdún 1930, ó sìn jáde láyé lọ́jọ́ Kejìlá oṣù kejì ọdún 2020  (31st December 1930 - 12th February 2020) jẹ́ gbajúmọ̀ afọnfèrè-kọrin afẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun bàbá gbajúmọ̀ òṣèrébìnrin sinimá àgbéléwò, Moji Ọláìyá tí ó ṣe aláìsí lọ́dún 2017. 

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn olórin ará Nàìjíríà

http://www.thisdayonline.com/archive/2004/04/24/20040424plu01.html
Onyeka Onwenu

**Onyeka Onwenu** (ọjọ́ìbí ọjọ́ mọ́kànlélógbọ̀n oṣù kìíní ọdún 1952 o si ku ni Oṣu Keje ọjọ 30, ọdun 2024) jẹ́ oniroyin, olórin, òṣèré a jíjà gbàrà ati òṣèlú ni Nàìjíríà. Ó wá láàrin àwọn tí ó má ń dá jọ fún ètò X Factor tẹ́lẹ̀. Òun ni alága tẹ́lẹ̀ fún àṣà àti ìṣe fún ìpínlè Imo. Òun ni adarí àti olórí Aláṣẹ fún ìdàgbàsókè àwọn obìnrin ní orílè èdè.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Onyeka jẹ ọmọ ìdílé Arodizuogu ni ìlú Ideato North ni ìpínlè Imo. Òun ni ọmọbìnrin àbíkẹ́yìn fún àwọn òbí rẹ. Bàbá rẹ̀, D. K Onwenu tí ó jẹ́ òṣèlú kú ní ìgbà tí Onyeka wá ní ọdún mẹ́rin sì inu ìjàmbá ọkọ̀.  .Onwenu gboyè nínú International Relations and Communication láti ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Wellesley College, ó sì gba masters ni *The New School for Social Reasearch* ni New York.

## Iṣẹ́
Ní ọdún 1984, Onyeka ṣe ère ìwé ìtàn *A Squandering of Riches* tí ó ṣọ̀rọ̀ nípa ìwà ibajẹ àti nípa bíi àwọn Niger Delta ṣe ń sọ fún àwọn ìjọba pé kí wọn dẹkùn tí wọn ṣe bá ìlú wọn jẹ́ pelu ìdọ̀tí tí ó ń jáde lára èpò rọ̀bì. Ó ṣe atọkun fún ètò "Contact" ni ọdún 1988 àti "Who's On" ni 1993 lórí NTA.

Ó bẹ́ẹ̀rẹ̀ orin kíkọ ní ọdún 1981, o kọ orin *For the love of you* àti *Endless life*.  Òun àti gbajúmọ̀ olórin Sunny Ade jọ kọrin *Madawolohun, Choices àti Wait for me*. Ó kọ orin *Polygon* tí ó sì fi yẹ Nelson Mandela sì nígbà tí ó wá sí Nàìjíríà ni 1990 lẹ́yìn tí ó kúrò ní ẹ̀wọ̀n. Ní ọdún 2013, ó wá láàrin àwọn mẹta tí ó ṣe adájọ́ lóri ètò X Factor ni Nigeria.
Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ People Democratic Party. Ó ti du ipò alága ìbílẹ̀ ni Ideato North ni ìpínlè Imo ni ẹ méjì ṣùgbọ́n pàbó ló jà sì. Gómìnà tẹ́lẹ̀, Ikedi Ohakim fi ṣe alága fún àṣà àti ìṣe fún ìpínlè Imo. Ní ọjọ́ kẹrin di lógún, oṣù kẹsàn-án ọdún 2013, Olórí orile-ede Nàìjíríà tẹ́lẹ̀, Goodluck Jonathan fi ṣe  adarí àti olórí Aláṣẹ fún ìdàgbàsókè àwọn obìnrin ní orílè èdè.
Ní ọdún 2000, òun ati NTA jọ ní àríyànjiyàn lórí pé wọn lọ orin rẹ láì sọ fún.
Eré tí Onwenu má kọ́kọ́ farahàn ni *Nightmare*. Ó ti kópa nínú àwọn eré bíi bíi *Women's Cot, Half of a Yellow Sun àti Lion Heart*.

## Aiyé rẹ̀
Onyeka tí bí ọmọ méjì.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn olórin ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn akọrin ará Nàìjíríà
[Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá]]
Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Enyinnaya Abaribe

**Enyinnaya Abaribe** (bíi ní Ọjọ́ kẹta Oṣù kẹta Ọdún 1955) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí wọ́n dìbò yàn wọlé gẹ́gẹ́ bí aṣojú Gúúsù Abia, ìpínlẹ̀ Abia ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ti ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó jẹ́ aṣojú ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin láti ọdún 2011 sí 2015 lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1955
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Alàgbà ilẹ̀ Nàìjíríà
Abdulazeez Ibrahim

**** (1957-2021) je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Alàgbà ilẹ̀ Nàìjíríà
Iya Abubakar

**** je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Alàgbà ilẹ̀ Nàìjíríà
Kamorudeen Adekunle Adedibu

**Kamorudeen Adekunle Adedibu**  jé sínátọ̀ tó ń sojú ẹkùn ìdìbò gúúsù Ọ̀yọ́ fún ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tí ó dé orí ipò ní ọjọ́ 29 oṣù kaàrún ni ọdún 2007. Ó jé ọmọ ẹgbẹ́ alábùradà People's Democratic Party (PDP).

Adedibu jé ọmọ bíbí inú àgbà olóṣèlú kan ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ Lamidi Adedibu.￼￼￼￼ Lẹ́yìn tí ó dé orí àga àwọn aṣòfin àgbà, wọ́n fi jẹ alága ìgbìmọ̀ tó ń rí sí ọ̀rọ̀ ilé-iṣẹ́ (committees on industry), ìgbìmọ̀ ìṣọ̀kan tó ń rí sí ọ̀rọ̀ ará ìlú àti ìgbìmọ̀ tó ń rí sí ọ̀rọ̀ ìṣẹ̀jọba (Federal character & Inter-Goverment affairs), ìgbàni-síṣẹ́ (Employment), òṣìṣẹ́ àti àbájáde iṣẹ́ (Labour & productivity), ètò ìdáàbòbò àti àwọn ọmọ ogun (Defence & Army), pẹ̀lú ètò ìròyìn àti ọ̀nà ìbániṣọ̀rọ̀ (Information and Media). Ní ààrin ṣáà àgbéyẹ̀wò àwọn sínátọ̀ ní oṣù kaàrún, ọdún 2009, ìwé ìròyìn ThisDay jé kí a mọ̀ pé ó ṣe àtìlẹyìn fún àbá òfin ìdàgbàsókè àti ìdàsílẹ̀ ilé-iṣẹ́ (Nigeria Industrial Development Authority Establishment Bill), ó sì tún ṣe àtìlẹyìn fún àwọn àbá mìíràn. Nínú ìfòròwánilẹ́nuwò oṣù kaàrún ọdún 2009, ó fi àìdùnnú nípa ipò tí orílẹ̀-èdè rẹ wà, tó sì ń ṣọ́ pé onírúurú ìṣòro ní ó sí kù tí yóò dojú kọ. Ó fẹ̀sùn àìsòótọ́ àti àìní àfojúsùn kàn àwọn àgbà òṣèlú.

## Àwọn ìtọ́kasí

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn Alàgbà Aṣòfin Nàìjíríà láti Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́
Isiaka Adetunji Adeleke

**Isiaka Adetunji Adeleke** (15 January 1955 – 23 April 2017) jẹ́ òlòsèlú àti gómìnà ìpínlè Osun, orile-èdè Nàìjíríà, tí ò sí figbàkan ri jẹ omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà tí o sojú ìpínlè Osun lemeji larin ọdún 2007 si 2011 labẹ àsìá ẹgbẹ òṣèlú People's Democratic Party (PDP) tí wón si dibo yan lẹkan si lábẹ àsìá ẹgbẹ́ All Progressives Congress in 2015.

## Ìgbésíayé
Wón bí Isiaka Adetunji Adeleke ní ọdun 1955 sí ìdílé Ayoola Adeleke ati Esther Adeleke.. Wọn bí ni ìpínlè Enugu. Ó bẹ̀rẹ̀ ilé-ẹ̀kọ́ alakobere ni Christ Church School, Enugu ki o to lọ́ si ìlú Ibadan. Ọ́ parí ilé-ẹ̀kọ́ gírámà ní Ogbomoso Grammar School.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Alàgbà ilẹ̀ Nàìjíríà
Ahmed Ibrahim Lawan

**Ahmad Ibrahim Lawan** GCON (tí a bí ní ọjọ́ Kejìlá, oṣù kìíní, ọdún 1959) jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olóṣèlú orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti ọ̀jọ̀gbọ́n, tí ó sì ti sin ìlú gẹ́gẹ́ bíi Ààrẹ tí ìgbìmọ̀ sẹ́náàtì orílẹ̀-èdè Nàìjíríà láti ọdún 2019. Òun ni aṣojú senatorial district ní apá Àríwá ilẹ̀ Yobe. Ó sì tún jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ All Progressives Congress.

Olùkọ́ àgbà ní Fáṣítì kan ni Gashua ni Lawan, wọ́n sì kọ́kọ́ yàn án sí ilé-ìgbìmọ̀ aṣòfin ní ọdún 1999 láti jẹ aṣojú àgbègbè Bade/Jakusko Constituency gẹ́gẹ́ bíi ọmọ ẹgbẹ́ All Nigeria People's Party. Wọ́n tún Lawan yàn ní ọdún kí ó tó lọ díje dupò Sẹ́nátọ̀ ní ìlú Yobe, tí ó sì wọlé ní ọdún 2007. Lẹ́yìn tí wọ́n tún un yàn ní ọdún 2011, 2015, àti 2019, (gẹ́gẹ́ bíi ọmọ ẹgbẹ́ All Progressive Congress) wọ́n yán Lawan láti jẹ Ààrẹ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin.  

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
Wọ́n bí Lawan ní ọjọ́ kejìlá, oṣù kìíní, ọdún 1959 ní Gashua, tó jẹ́ apá Àríwá ilẹ̀ Nàìjíríà nígbà ìsìnrú àwọn aláwọ̀ funfun. Ó parí ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ní ilé-ìwé Sabon Gari, ní Gashua ní ọdún 1974 àti ilé-ìwé gírámà ní Government Secondary School, Gashua ní ọdún 1979 kí ó tó gboyè ní University of Maiduguri ní ọdún 1984. Lẹ́yìn tí ó parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Fáṣítì, ó sin orílẹ̀-èdè rẹ̀ ní ìpínlẹ̀ Benue kí ó tó gboyè masters ní ng from the Ahmadu Belloàti oyè ọ̀jọ̀gbọ́n ní ng/GIS from Cranfieldní ọdún iversàti in 1. espectively.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Alàgbà ilẹ̀ Nàìjíríà
Smart Adeyemi

**Smart Adéyẹmí** (tí a bí ní Ọjọ́ kejìdínlógún Oṣù Kẹjọ ọdún 1960) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Naijiria láti ìpínlẹ̀ Kogí.

## Ìlà kàkà rẹ̀ gẹ́gẹ́ òṣèlú

Sínétọ̀ Smart Adéyẹmí ti fìgbà kan jẹ́ ọmọ ilẹ̀ ìgbìmọ̀ aṣòfin-àgbà níbi tí ó ti ṣojú ẹkùn ìwọ̀-oòrùn ìpínlẹ̀ Kogí títí di ọdún 2015 lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party. Sínétọ̀ Dino Mélayé tí ẹgbẹ́ All Progressives Congress ló borí rẹ̀ nínú ìdìbò náà. 
Nígbà tí ó di ọdún 2019, Smart Adéyẹmí tún díje ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà, ṣùgbọ́n lábẹ́ àsíyá ẹgbẹ́ òṣèlú APC, Dino Mélayé tí ó jẹ́ aṣojú ẹgbẹ́ PDP ló tún borí rẹ̀ nínú ìdìbò náà.   
 

Láìpẹ́ yìí, ilé-ẹjọ́ da ìbò tó gbé Dino Mélayé wọlé nù, ó sìn pàṣẹ kí wọ́n ṣe àtúndìbò mìíràn. Ìdìbò náà ń lọ lọ́wọ́ ni ìpínlẹ̀ Kogí.  Lẹ́yìn àtúndì ìbò náà, Smart Adéyẹmí ló wọlé gẹ́gẹ́ bí Aṣòfin-àgbà láti ṣojú apá ìwọ̀-oòrùn ìpínlẹ̀ Kogí. 

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Ọmọ ẹgbẹ́ aṣojú-ṣòfin
Simon Ajibola

**** di Sénétọ̀ fún Agbègbè Sénétọ̀rì Gúúsù Kwara ní Ìpínlẹ̀ Kwara ní Oṣù Karùn-ún ọdún 2004, wọn sì tún dìbò yàn án padà ní ọdún 2007. Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ òṣèlú People’s Democratic Party (PDP).

## Ìbẹ̀rẹ̀ ìgbésíayé àti Ẹ̀kọ́
Ajíbọ́lá gba ìwé-ẹ̀rí ìyẹ̀wù àkọ́kọ́ nínú Quantity Surveying láti Yúnifásítì Ahmadu Bello, Zaria ní ọdún 1979.

## Iṣẹ́ òṣèlú
Wọn dìbò yàn Ajíbọ́lá gẹ́gẹ́ bí Aṣojú (Delegate) sí Àpéjọ Ìdásílẹ̀ Òfin Àpapọ̀ Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà láàárín ọdún 1994 sí 1995. Ní àkókò ìyípadà ìṣàkóso tí Gẹ́nérálì Sani Abacha gbèrò, Ajíbọ́lá dije fún ipò sénétọ̀ lábẹ́ United Nigeria Congress Party (UNPP). Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé a ka a sí ẹni tí kò ní ànfààní púpọ̀, ó jáwé olúborí nínú ìdìbò náà. Bótilèjẹ́ wípé, wọn fagilé ìlànà ìdìbò yìí lẹ́yìn ikú Abacha ní Oṣù Karùn-ún ọdún 1998.

Lẹ́yìn tí ìjọba alágbádá padà wá sí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ọdún 1999, Ajíbọ́lá ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Kọ́mísọ́nà Àpapọ̀ ní Revenue Mobilization, Allocation & Fiscal Commission láàárín ọdún 2001 sí 2002.

Ní Oṣù Kẹrin ọdún 2003, Ajíbọ́lá tún dije fún ipò Sénétọ̀ Gúúsù Kwara, ṣùgbọ́n Suleiman Makanjuola Ajadi ti ẹgbẹ́ òṣèlú All Nigeria Peoples Party (ANPP) ṣẹ́gun rẹ̀. Síbẹ̀, ní Oṣù Karùn-ún ọdún 2004, Ilé-ẹjọ́ Ẹ̀sùn Ìdìbò fagilé àbájáde ìdìbò Ajadi, wọ́n sì kéde Ajíbọ́lá gẹ́gẹ́ bí ẹni tí a dìbò yàn. wọn tún dìbò yàn án padà ní ọdún 2007, wọn sì yan án sí àwọn komitì lórí ọ̀rọ̀ Omi (Water Resources), Epo Rọ́bà (Upstream Petroleum Resources), Ààbò àti Ìmúlòyẹ̀ (Security & Intelligence) àti Ọgbìn (Agriculture). Ní àyẹ̀wò àárín àkókò iṣẹ́ àwọn sénétọ̀ ní Oṣù Karùn-ún ọdún 2009, ìwé ìròyìn ThisDay sọ pé kò gbé òfin kankan kalẹ̀ ní ọdún tó ṣáájú, ìkópa rẹ̀ nínú àríyànjiyàn ilé-igbìmọ̀ sì kéré; síbẹ̀, ó kópa dára dára nínú iṣẹ́ komitì.

Ajíbọ́lá tún dije fún ipò Sénétọ̀ Gúúsù Kwara ní ìdìbò ọjọ kẹsán Oṣù Kẹrin ọdún 2011, wọn sì dìbò yàn án padà fún ìgbà kẹta. Ní Oṣù Kejìlá ọdún 2014, Sénétọ̀ Ajíbọ́lá ṣẹ́gun àwọn olùdíje tí a ka sí olókìkí jù lọ bí Dele Belgore àti Gbemisola Saraki láti gba àmì ìdìbò àkọ́kọ́ fún ẹgbẹ́ òṣèlú PDP, kí ó lè jẹ́ aṣáájú ẹgbẹ́ fún ìdìbò Gómìnà Ìpínlẹ̀ Kwara fún ọdún 2015, níbi tí ó ti ṣe ìlérí láti fún àwọn ìjọba ìbílẹ̀ mẹ́rìndínlógún (16) ní òmìnira bí wọn bá dìbò yàn án gẹ́gẹ́ bí gómìnà ìpínlẹ̀ Kwara.

Ní Ìdìbò Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ọdún 2015, lẹ́yìn tí ìdìbò àkọ́kọ́ fi hàn pé Abdulfatah Ahmed ń ṣáájú jù lọ nínú ìdíje ipò gómìnà, Sénétọ̀ Ajíbọ́lá kó ẹjọ́ lọ sí ilé-ẹjọ́ láti tako àbájáde ìdìbò náà. Wọn gbé ẹjọ́ náà lọ sí Ilé-ẹjọ́ Gíga Àpapọ̀, níbi tí wọn ti kọ́ ọ́ sílẹ̀, adájọ́ sì pinnu pé Sénétọ̀ Ajíbọ́lá kò ní àṣẹ òfin (locus stand) láti gbe ẹjọ́ náà kalẹ̀.
## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Alàgbà ilẹ̀ Nàìjíríà
Ahmed Mohammed Inuwa

**** jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti onímọ̀ ẹ̀rọ amáyédẹrùn (civil engineer). Wọn dìbò yàn án sí Ilé-ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà (Senate) ti Nàìjíríà ní ọdún 2003 lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú People’s Democratic Party (PDP) láti ṣojú Kwara North ní Ìpínlẹ̀ Kwara. Ó ní ìfẹ́ láti dije fún ipò Gómìnà Ìpínlẹ̀ Kwara ní ọdún 2011. Lónìí, ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ tí ó ní káàdì ìforúkọsílẹ̀ ti ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressive Congress (APC).

## Ìpìlẹ̀ rẹ̀
A bí Ahmed Mohammed Inuwa ní ọjọ́ kọkàndínlógún Oṣù Kẹsan, ọdún 1948. Ó gba ìwé-ẹ̀rí Bachelor nínú ìmọ̀ Ìjọba (Government) ní Ahmadu Bello University, Zaria. Ó tún gba dìpílómà ní Development Administration ní University of Birmingham, Orílẹ̀-èdè United Kingdom, àti MNI (Member of the National Institute) láti National Institute for Policy and Strategic Studies (NIPSS) ní Kuru, Jos, Nàìjíríà.

## Iṣẹ́ Rẹ̀ Ní Ilé-Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Àgbà
Inuwa ni wọn dìbò yàn sí Ilé-ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà fún Kwara North ní ọdún 2003, wọn sì tún dìbò yàn án padà ní ọdún 2007. Wọn yàn án sí ọ̀pọ̀ ìgbìmọ̀ pẹ̀lú Ẹ̀kọ́, Àṣà àti Irìn-àjò (Culture & Tourism), Àtúnṣe, Ọgbìn (Agriculture) àti Ìlera. Ní àárín ìgbà ìṣẹ́ keji rẹ̀, ó gbé ìlànà òfin (bill) kalẹ̀ láti dá Chartered Pension Institute of Nigeria sílẹ̀.
## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Alàgbà ilẹ̀ Nàìjíríà
Benedict Ayade

**Benedict Ayade** (bíi ní ọjọ́ kejì oṣù kẹta ọdún 1968) jẹ́ Gómìnà Ìpínlẹ̀ Cross River tí wọ́n dìbò yàn wọlé ní Ọjọ́ ọ̀kàndínlọ́gbọ̀n oṣù karún ọdún 2015, lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party, PDP. Kí ó tó di gómìnà, ó jẹ́ aṣojú ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ti ilẹ̀ Nàìjíríà.
 
## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Alàgbà ilẹ̀ Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Cross River
Akinyelure Patrick Ayo

**** je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Alàgbà ilẹ̀ Nàìjíríà
Ayo Adeseun

**Ayoade Ademola Adeseun** (bíi ní Ọjọ́ kínín Oṣù kínín Ọdún 1953) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí wọ́n dìbò yàn wọlé gẹ́gẹ́ bí aṣojú  ààrín Ọyọ́, ìpínlẹ̀ Ọyọ ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ti ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó jẹ́ aṣojú ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin láti ọdún 2011 sí 2015 lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú Action Congress of Nigeria (ACN).

## Àwọn ìtọ́kasí

 

Ẹ̀ka:Àwọn Alàgbà Aṣòfin Nàìjíríà láti Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́
Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1953
Andrew Babalola

**Andrew Abidemi Olugbenga Babalola** (ojoibi 17 Oṣù Kejì 1961) jé olósèlú omo Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà tele lati Ipinle Oyo fun Ariwa Oyo.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Alàgbà Aṣòfin Nàìjíríà láti Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́
Ahmed Hassan Barata

**Ahmed Hassan Barata** jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí wọ́n dìbò yàn wọlé gẹ́gẹ́ bí aṣojú Gúúsù Adamawa ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ti ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó jẹ́ aṣojú ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin láti Ọdún 2011 sí Ọdún 2015 lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Alàgbà ilẹ̀ Nàìjíríà

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Bassey Otu

**Bassey Otu** (bíi ní Ọjọ́ kejìdínlógún Oṣù  kẹwá ọdún 1959)  jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tó jẹ́ aṣojú Odukpani Ìpínlẹ̀ Cross River ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin kékeré láti ọdún 2003 sí 2011. Wọ́n dìbò yàn wọlé gẹ́gẹ́ bí aṣojú Gúúsù Cross River ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ti ilẹ̀ Nàìjíríà látàrí ètò ìdìbò oṣù kẹrin ọdún 2011 lábẹ ẹgbẹ́ òśèlú  People's Democratic Party (PDP).

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Alàgbà ilẹ̀ Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Robert Ajayi Boroffice

**** jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Naijiria tí ó jẹ́ asójú agbègbè àríwá Ondo ní Ilé Alàgbà Nàìjíríà láti ọdún 2011.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Alàgbà ilẹ̀ Nàìjíríà
Emmanuel Bwacha

**Emmanuel Bwacha** jẹ́ olóṣèlú àti aṣojú ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.
## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Alàgbà ilẹ̀ Nàìjíríà
ẹ̀ka:àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Hóséà Ehinlanwo

**** jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà àti ọmọ Ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà Nàìjíríà tẹ́lẹ̀ 

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Alàgbà ilẹ̀ Nàìjíríà
Joy Emodi

## [[Joy emodi|Joy]] [[Emodi]]

joy Emodi  je olóṣèlú pàtàkì ní oril'ede Nàìjíríà 

Joy Emodi je oloselu pataki ni Naijiria.Won bi Emodi ni ojo metalelogun ni may ni odun 1955 no onitsha,ni ipinle Anambra ;osi he omo Ile Igbo. Onlo si Ile iwe ti n je  Queen of Rosary College,ni onitsha o n si lo si unifasite to Ile wa naijiria, nibi to o to gba B.sc. ni Geography ni odun (1979), ati LLB.Law  ni odun (1985). Leyin igba ti o ti lo fun idanileko ni naijiria Law school,o di    

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Alàgbà ilẹ̀ Nàìjíríà
joy Emodi je olóṣèlú pàtàkì ni orílè Nàìjíríà. Tó ṣe takuntakun ní ilu re
Bassey Ewa-Henshaw

**** je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Alàgbà ilẹ̀ Nàìjíríà
Omar Hambagda

**Omar Hambagda** jẹ́  olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí wọ́n dìbò yàn wọlé gẹ́gẹ́ bí aṣojú ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ti ilẹ̀ Nàìjíríà lati ọdún 2003 sí 2011. Wọ́n dìbò yàn wọlé gẹ́gẹ́ bí aṣojú Gúúsù Borno ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà lábẹ́ òṣèlú  All Nigeria Peoples Party (ANPP) ní ọdún 2003.
Wọ́n tun yàn ní ọdún 2007, tí ó sì di ipò yìí mú di ọdún 2011 lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party, PDP.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Alàgbà ilẹ̀ Nàìjíríà
Aisha Jummai

**** jẹ́ olóṣèlú ará orílé èdè Nàìjíríà àti ọmọ Ilé aṣòfin àgbà ilẹ̀ Nàìjíríà.

## Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Alàgbà ilẹ̀ Nàìjíríà
Heineken Lokpobiri

**Heineken Lokpobiri** jẹ́  olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí wọ́n dìbò yàn wọlé gẹ́gẹ́ bí aṣojú Ìwọ̀ oòrùn Balyesa ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ti ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó jẹ́ aṣojú ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin lẹ́yìn tí ó wọlé látàrí ètò ìdìbò ti oṣù kẹrin ọdún 2007 lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Alàgbà ilẹ̀ Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Paulinus Igwe Nwagu

****, ti a bi ni ọjọ kejila, oṣu kẹfa ọdun 1959 jẹ ọkan lara awọn oloṣelu ni orilẹ-ede Nàíjíríà. O ti jẹ aṣoju fun Ẹkun Ariwa Ezza ati Ishielu Ipinlẹ Ebonyi, ni orilẹ-ede Nàíjíríà ni ile igbimo aṣofin kekere.  Ninu ibo ti a di ni orilẹ-ede Nàíjíríà ni oṣù kẹrin ọdún 2011, Paulinus Igwe Nwagu dije, o si wọlé gẹ́gẹ́ bíi ọmọ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà lábẹ́ àsìá Ẹgbẹ́ PDP.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Alàgbà ilẹ̀ Nàìjíríà
Nkechi Justina Nwaogu

**Nkechi Justina Nwaogu** (bíi ní Ọjọ́ ọ̀kàndínlọ́gbọ̀n Oṣù karún Ọdún 1956) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí wọ́n dìbò yàn wọlé gẹ́gẹ́ bí aṣojú ààrín Abia, ìpínlẹ̀ Abia ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ti ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó jẹ́ aṣojú ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin láti Ọdún 2011 sí 2015 lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1956
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Alàgbà ilẹ̀ Nàìjíríà
Iyabo Obasanjo-Bello

**** (ọjọ́-ìbí: ọjọ́ kẹ́ta-dín-lọ́gbọ̀n oṣù kẹrin, ọdún 1967) jẹ́ ọmọ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin èyí tí a sì lè pè ní "sẹ́nétọ̀" Nàìjíríà tẹ́lẹ̀ àti ọmọbìnrin Ààrẹ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà nígbà kan rí, Olusegun Obasanjo àti ìyàwó rẹ̀ Oluremi Obasanjo. 

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ayé Rẹ̀ Àti Ẹ̀kọ́
Obasanjo lọ sí ilé-ìwé Corona ní Victoria Island, Èkó, Capital School ní Kaduna, àti Queen's College ní Èkó. Ó gba òye nípa Òògùn ti ogbó ti Ilé-ìwé gíga Yunifásítì ìlú Ibadan ní ọdún 1988, òye titun ní ẹ̀kọ́ nípa àjàkálẹ̀-àrùn láti University of California, Davis ní Davis, California, United States, ní ọdún 1990, àti òye ńlá, PhD ní ẹ̀kọ́ kan náà láti Cornell University ní Ithaca. New York, ní ọdún 1994. 

## Ayé Rẹ̀
Iyabo Obasanjo fẹ́ Oluwafolajimi Akeem Bello ní oṣù kẹsàn-án, ọdún 1999. Àwọn tọkọtaya náà pìnyà lẹ́hìn tí Ọbásanjọ́ fi ẹ̀sùn ìkọsílẹ̀ ní ọjọ́ ọ̀kàn-dín-lógún oṣù kárùn-ún, ọdún 2003. Àwọn méjèèjì ní ọmọ kan; Jimi Bello tí a bí ní ọjọ́ ọ̀kàn oṣù kìíní, ọdún 2000 ní Chatham County, North Carolina. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Alàgbà ilẹ̀ Nàìjíríà
Babafemi Ojudu

**Babafemi Ojudu** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kẹta ọdún 1961) jẹ́ oníròyìn ọmọ orílẹ̀- èdè Nàìjíríà  tí wọ́n dìbò yàn gẹ́gẹ́ bí Sẹ́nétọ̀ fún agbègbè ìdìbò Ekiti Central ní Ìpínlẹ̀ Ekiti, Nàìjíríà, ní ìdìbò orílẹ̀-èdè ti oṣù kẹrin ọdún 2011. Ó dije lórí ìgbìmọ̀ Action Congress of Nigeria(ACN).

## Ìgbésí ayé ìbéèrè àti ẹ̀kọ́
Wọ́n bí Babafemi Ojudu ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kẹta ọdún 1961 ní Adó-Èkìtì ní Ìpínlẹ̀ Èkìtì. Ó lọ sí Ilé-ẹ̀kọ́ Grammar Ado ní Ado-Ekiti (1973–77). Ní ọdún 1976, ó gba ẹ̀bùn ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ tí agbẹjọ́rò ajìjàgbara Gani Fawehinmi àti olórin Jùjú King Sunny Adé ṣe onígbọ̀wọ́ fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ aláìní ní ìpínlẹ̀ náà, èyí sì ni ìbẹ̀rẹ̀ ìbádọ́rẹ̀ẹ́ ìgbà pípẹ́ pẹ̀lú Fawehinmi.
Ní ọdún 1980, wọ́n gbà Ojudu sí Yunifásítì Ife, Ilé-Ife láti kọ́ èdè Gẹ̀ẹ́sì. Ó nífẹ̀ẹ́ sí iṣẹ́ ìròyìn nígbà tí ó wà ní yunifásítì, ó dara pọ̀ mọ́ Association of Campus Journalists ó sì ń ròyìn fún COBRA, ìwé ìròyìn ilé-ẹ̀kọ́ gíga kan. Òun àti àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ méjì dá ìwé ìròyìn kan sílẹ̀ tí a pè ní The Parrot, èyí tí ó ṣe àtúnṣe títí ó fi parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ọdún 1984. Nígbà tí ó parí iṣẹ́ National Youth Service Corps rẹ̀, Ojudu ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí oníròyìn fún The Guardian nígbà tí ó ń lọ sí Yunifásítì ti Èkó (1985–86), níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ fún oyè master nínú ìmọ̀ ìṣèlú.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Gbemisola Ruqayyah Saraki

** je oloselu ara [[Naijiria]] ati omo [[Ilé Alàgbà Nàìjíríà|Ilé Alàgbà]]**  Gbemisola Ruqayyah Saraki (ojoibi 3 May 1965) je oloselu omo orile-ede Naijiria to je minisita fun eto iwakusa ati irin idagbasoke ile Naijiria lati ojo kefa osu keje odun 2022 titi di ojo kokandinlogbon osu karun-un odun 2023. O sise tele gege bi minisita fun eto irinna lati odun 2019 titi di igba ti Aare gbe e lo si ile ise ijoba ti o wa ni erupe ile ise 2020. O jẹ sẹnetọ tẹlẹ, o jẹ aṣoju fun Ipinle Kwara Central Senatorial ni ọdun 2003 labẹ ipilẹ ti People's Democratic Party. O ti dibo sinu Ile Awọn Aṣoju ni ọdun 1999 ti o nsoju Asa/Ilorin West federal constituency  

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Alàgbà ilẹ̀ Nàìjíríà
Christopher Omoworare Babajide

**** je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Alàgbà ilẹ̀ Nàìjíríà
Hope Uzodinma

**** jẹ́ olóṣèlú àti Gómìnà aṣẹ̀ṣẹ̀yàn ní [] ìpínlẹ̀ Imo]] lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó ti fìgbà kan jẹ́ ọmọ Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin àgbà ti Nàìjíríà. Lọ́jọ́ kẹrìnlá oṣù kìíní ọdún 2020 ni Ilé Ẹjọ́ Gíga Jùlọ (Supreme Court) dá Hope Uzodimma tí ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress, APC láre lórí ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn lórí èsì ìbò tó wáyé ní Ìpínlẹ̀ Imo, tí ilé ẹjọ́ náà sìn pàṣẹ kí wọ́n búra fún un gẹ́gẹ́ bí Gómìnà tó wọlé ní Ìpínlẹ̀ Imo. Èyí tako ìkéde àjọ tó ń ṣe kòkárí ètò ìbò lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà, (Independent National Electoral Commission, INEC) àti ìdájọ́ ilé ẹjọ́ Kòtẹ́milọ́rùn (Appeal Court) pé Emeka Ihedioha tí ẹgbẹ́ òṣèlú People’s Democratic Party ní ó wọlé gẹ́gẹ́ bí Gómìnà ìpínlẹ̀ náà.   

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Alàgbà ilẹ̀ Nàìjíríà
Maitama Bello Yusuf

**** (1947-2023) je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Alàgbà ilẹ̀ Nàìjíríà
Ahmed Zanna

**Ahmed Zanna** (Ọjọ́ karún Oṣù kínín Ọdún 1955 – Ojọ́ Kẹrìndínlógún Oṣù karún Ọdún 2015) jẹ́  olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí wọ́n dìbò yàn wọlé gẹ́gẹ́ bí aṣojú Àárín Ìpínlẹ̀ Borno ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ti ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó jẹ́ aṣojú ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin lẹ́yìn tí ó wọlé látàrí ètò ìdìbò ti oṣù kẹrin ọdún 2011 lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party. 

Ó di olóògbé ní Ojọ́ Kẹrìndínlógún Oṣù karún Ọdún 2015.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Alàgbà ilẹ̀ Nàìjíríà
Mojisola Adekunle-Obasanjo

**Mojisola Adekunle-Obasanjo**  (Ọjọ́ kẹwàá oṣù kẹjọ ọdún 1944 – ọjọ́ kẹrin oṣù kẹfà ọdún 2009) jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ ilẹ̀ iṣẹ́ ológun àti olóṣèlú ní orílè-èdè Nàìjíríà. Ó dá ẹgbẹ́ òṣèlú Masses Movement of Nigeria (MMN) sílẹ̀ ní ọdún 1998, èyí tí ó díje lábẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olùdíje fún ipò ààrẹ nínú ètò ìdìbò ọdún 2003, èyí tí ó jẹ́ obìnrin kàn ṣoṣo tí ó dije nínú ètò ìdìbò fún ipò ààrẹ orílẹ̀ èdè ní ọdún 2007. Ó tún jẹ́ ìyàwó Ààrẹ orílè-èdè Nàìjíríà nígbà kàn rí ààrẹ Olusegun Obasanjo.
Adekunle-Obasanjo kú ní ọjọ́ kẹrin oṣù kẹfà ọdún 2009, ní ilé ọmọbìnrin rẹ̀ ní Ikoyi, Èkó lẹ́yìn àìsàn díẹ̀. Ó ní ọmọ mẹ́rin àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọmọ-ọmọ.

## Ìrìnàjò òṣèlú
Mojisola ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí onímọ̀ nípa rédíò pẹ̀lú ẹgbẹ́ ọmọ ogun Nàìjíríà fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ rẹ̀ kí ó tó fẹ̀yìntì láti dije fún ipò ààrẹ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ní ọdún 2003, Mojisola díje gẹ́gẹ́ bí olùdíje ààrẹ nínú ètò ìdìbò orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó gba àpapọ̀ ìbò rẹ sì jẹ́ 157,560 èyí tí ó dọ́gba pẹ̀lú 0.40% àwọn ìbò tí a fọwọ́ sí. Ó tún díje nínú ètò ìdìbò orílè-èdè Nàìjíríà ti ọdún 2007, nibiti o tún tí  fi ìdí remi.
Adewale Ademoyega

***Adéwálé Adémóyèga*** jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ ológun orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

Adewale Ademoyega** (died February 21, 2007) was one of the five mutinous Nigerian Army Majors who led the [[1966 Nigerian coup d'état|1966 coup]]**   th

**that ended the first democratic [[Nigeria]]n government.**

## Ìgbé ayé àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Adéwáléní ìlú Òde Rẹ́mọ tí ó wà ní Ìpínlẹ̀ Ògùn tí ó wà ní àpérò ìwọ̀ Oòrùn orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.  
Adewale was born in Ode Remo in present-day Ogun State in southwestern Nigeria. He earned a degree in history from the University of London. He was one of the first graduates that enrolled as an officer in the Nigerian Army along with Lieutenant Colonels Chukwuemeka Odumegwu-Ojukwu and Victor Banjo, and Majors Olufemi Olutoye, Emmanuel Ifeajuna, and Oluwole Rotimi in the 1966 Nigerian army. Adewal Ademoyega was the last graduate to be commissioned directly into the Nigerian Army Infantry.

## Ipa tí ó kò nínú ogun Biafra

Ní àsìkò ogun abẹ́lé Biafra,  Adéwálé jagun lábẹ́ ọmọ ogun orí ilẹ̀ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, èyí tí ó jẹ́ apá kan nínú ikọ̀ ọmọ ogun tí adarí ogun *Lieutenant Colonel Bajo* kò sòdí. 
During the Biafran civil war, Adewale fought in the "Nigerian Liberation Army", a part of the Biafran army led by Lieutenant Colonel Banjo.

Major Ademoyega was released from detention by Biafran Head of State Colonel Chukwuemeka Odumegwu-Ojukwu,  on August 13, 1966. He then formed the Biafran 19th Battalion and subsequently took over for Major Emmanuel Ifeajuna, who also helped with the 1966 coup as the chief of staff of the Liberation Army. 
Unfortunately for Major Ademoyega, His excellency Ojukwu received some intelligence that some officer would overthrow him. Major Ademoyega was detained along with several officers and comrades. Several of these officers would later be shot by Biafran forces. Maybe Ademoyega was spared however as he truly had nothing to o with this. He was detained for the remainder of the civil war.

Ademoyega was briefly 'freed' after the war. However, Federal forces put him right back in detention for his participation as part as the Liberation Army.

He was finally released along with twenty others during the 1974 Independence Day amnesty.

## Ìdí tí a fi jà
Major Adewale Ademoyega's book about the military coup d'état is regarded as one of the most authoritative regarding the first Nigerian coup.

## Ikú rẹ̀
Adewale Ademoyega died on February 21, 2007 after being ill for sometime.

## Itọ́ka sí


Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Akintunde Aduwo

**** je omo ologun ara Naijiria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọṣẹ́ ológun ará Nàìjíríà
Ipoola Alani Akinrinade

**Ipoola Alani Akinrinade** CFR FSS (ojoibi 3 Oṣù Kẹ̀wá 1939) je ologun ati Oga awon Omose Agbogun Naijiria lati Oṣù Kẹ̀wá 1979 di Oṣù Kẹrin 1980, ati Oga awon Omose Ologun Naijiria titi di 1981 nigba Oselu Keji Naijiria. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Ọ̀gá Ọmọṣẹ́ Agbógun Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ọ̀gágun ará Nàìjíríà
Ibrahim Aliyu

Brigadier General **Ibrahim Aliyu** (ọjọ́ kàrún-ún oṣù kàrún-ún ọdún 1947 sí ọjọ́ kẹrin-dín-lógún oṣù keje ọdún 2021) jẹ́ alákoso Ológun ti ìpínlẹ̀ Jigawa  láti oṣù kejìlá odún 1993 sí oṣù kẹjọ ọdún 1996 ní àkókò ìjọba ológun ti ọ̀gá-ogun tí ń jẹ́ General Sani Abacha.

Ní ọjọ́ kẹtàlá Oṣù kìíní ọdún 1996, ọ́ fi Nuhu Sanusi jẹ́ Emir ti Dutse.

Lẹ́hìn ìpadàbọ̀ sí ìjọba tiwantiwa gẹ́gẹ́ bí olúṣàkóso ológun tẹ́lẹ̀ ní láti fẹ̀hìntì kúrò nínú ẹgbẹ́ ọmọ ogun. 

## Àwọn Ìtọ́ka Sí
 

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọṣẹ́ ológun ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Jígàwà
Dan Archibong

Brigada Jeneral **Dan Patrick Archibong** (4 October 1943 - 11 March 1990) je omo ogun I'll Naijiria ti o si je Gomina ijoba ologun ti Ipinle Cross River lati Osu Seere 1984 titi di 1986.

Donald Etiebet ni eni ti o saaju Dan Archibong gori aleefa ni Ipinle Cross River ti Eben Ibim Princewill si gori aleefa leyin iku Dan Archibong. 

A bi Dan Archibong ni ojo kerin, osu Obama, odun 1943 o si ku ni ojo kokonla, osu Erena, odun 1990 (4 October 1943 to 11 March 1990). O je omo odun merindinlaadota (46) ni igba iku re. 

Dan Archibong fi aya; Arabirin Florence Dan-Archibong ati omo mefa (6) ti Arthur Javis Archibong si je okan ninu won.

Ile eko awon olugbeja ti Naijiria, NDA (Nigerian Defence Academy) ti ilu Zaria ni Ipinle Kaduna ni Dan Archibong ti k'awe gb'oye. 

Ni Osu Seere odun 1964 ni NDA gba Archibong wole gege bi akeko sugbon rogbodiyan to wake ni orile ede Naijiria ni odun 1966 dii lowo lati pari eko re. O pada si NDA leyin ogun o si gba ase ni Osu Ogun, odun 1970 (August 1970). 

Leyin igba ti o di Kolonel, a yan Archibong lati je Gomina ologun ti Ipinle Cross River ni Osu Seere, odun 1984 leyin iyoninipo to mu ki Jenera Muhammadu Buhari gba ijoba. Archibong je Gomina ologun Ipinle Cross River titi di odun 1986. 

Archibong tun je oludari Ẹka ti awọn iwadi apapo ni Ologun Òfin ati Oṣiṣẹ Koleji ti Jaji lati ojo kerindinlogun, osu Seere, odun 1988 titi di ojo kini, osu Seere, odun 1990 (16 January 1988 to 1 January 1990) leyin igba ti o di Brigada.

O je olori osise si olori gbogbogbo ni asiko iku re. O ku ninu ijamba oko ni ojo kokonla, osu Erena, odun 1990 ni opopona Eko si Ibadan. Ko si eleri tabi awon ipalara miran, eyi ti o je ki awon iroyin atenudenu jade wipe iku re o ki n se ti ijamba rara. 

Barraki Patrick Dan Archibong, Calabar ni a so leyin Dan Archibong sugbon leyin igba die, oruko re yi pada si oruko ilu.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọṣẹ́ ológun ará Nàìjíríà
Sani Daura Ahmed

**** je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Yobe tele.

## Àwọn Itokasi

ẹ̀ka:àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọṣẹ́ ológun ará Nàìjíríà
Buka Suka Dimka

Ajagun **** (ẹniti ó ṣe aláìsí ní ọj́ọ karùńdínlógún, osù karùń, ọdún 1976) j́ẹ ọmọ ogun oríléèdè Nàìjíríà. Ó kópa nínu ìgbìmọ̀ láti gba ìjọba oríléèdè Nàìjíríà lówo ̀Ọgágun Àgú̀iyí ̀Iróǹsí ní ọdún 1966. Ajagun Díḿkà sì túń kópa nínu ìgbìmọ̀ láti gba ìjoba lówo àrẹ oríléèdè, Ọgágun Murtala Ramat Mohammed ní ọj̣́o kẹtàlá, osù kejì, ọdún 1976. Ṣùgb́ọn, ìgbìm̀ọ yí k̀unọ̀ láti ṣe àseyọrí nínu gb́igba ìjọba fún ara wọn, b́i ́o ti l̀ẹ j́ẹ wípé, ìyànjú wọn ṣe ikú pa Ọgágun Murtala Ramat Mohammed.

## Ẹ̀kọ́ re

## Ipa ti o ko ninu idite gba'joba ni odun 1966
Dimka,  then a lieutenant with the Nigerian Military Training College in Kaduna, was one of the many officers of northern Nigerian origin including Lt. Colonel Murtala Muhammed (coup leader whom Dimka conspired against and murdered ten years later), 2nd Lieutenant Sani Abacha, Lieutenant Muhammadu Buhari, Lieutenant Ibrahim Bako, Lieutenant Ibrahim Babangida, and Major Theophilus Danjuma among others), staged what became known as the Nigerian counter-coup of 1966 because of grievances they felt towards the administration of General Aguiyi Ironsi's government which quelled the 15 January 1966 coup. Dimka along with Lieutenant Dambo are alleged to have shot and killed Lieutenant Colonel Michael Okoro, Commander of the 3rd Battalion during the July mutiny. Another act of notoriety from the July mutiny was Dimka's pursuit and probable intent to murder his Brigade Major (Samuel Ogbemudia). Before the mutiny, Major Ogbemudia had detained Lieutenant Dimka for violating an order forbidding unauthorized troop movement. Under interrogation by Ogbemudia, Dimka complained of ethnic victimization and was subsequently released by Ogbemudia.  Vexed by Ogbemudia's treatment of him, Dimka hatched a plot to kill Major Ogbemudia. Fortunately, Ogbemudia was tipped off by Major Abba Kyari and Colonel Hassan Katsina who provided an escape Landrover armed with an SMG gun. Dimka marshaled a group of northern soldiers who pursued Ogbemudia (sometimes shooting) all the way from Kaduna to Owo, Ondo State where Ogbemudia abandoned his Landrover (which had run out of fuel) and scaled a 6-foot fence into a dense jungle to escape Dimka and his soldiers.

## Ikú
Lẹ́hìn ìgbà tí ilé ẹjọ́ àwọn ọmọ ogun oríléèdè dá Ajagun Díḿkà lẹ́ẹ̀bi, wọ́n yin ìbọn si ní ìta gbangban,  ní ọj́ọ karùńdínlógún, osù karùń, ọdún 1976, l'ọ́gbà ẹ̀wọ̀n Kíríkirì, ní ìlú Èkó.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọṣẹ́ ológun ará Nàìjíríà
Abdullahi Ibrahim (ológun)

Wing Commander (o ti feyinti) **Abdullahi Ibrahim** je Alamojuto Ijoba Ologun akoko Ipinle Nasarawa, Nigeria larin August 1996 ati August 1998 leyin idasile ipinle yi lati inu Ipinle Plateau nigba ijoba ologun Ogagun Sani Abacha.

**Ìgbésíayé**

Wọn pé Ibrahim sí iṣẹ agbẹjọro ti awọn ilu ọba ni ọdún 1963, atun pe sí iṣẹ agbẹjọro ni ilẹ Nàìjíríà ni ọdún 1964. Oṣiṣẹ gẹgẹ bíi olugbani nimoran ọrọ òfin àti olugbamoran agba ni ìyá àríwá ile Nàìjíríà. O da ile iṣẹ tirẹ silẹ ti o pe ni Abdullahi Ibrahim and company ni ọdún 1973 gege bi alabaṣepọ ìṣàkóso. Abdulahi Ibrahim náà ni wọn fi jẹ olugbani nimoran ọrọ òfin ni ile iṣẹ New Nigeria Development Company Limited, (NNDC), o tun pada di Alaga ile iṣẹ yìí.
Ni ọdún 1992, wọn gbà gege bii lọya agba ni Nàìjíríà, eleyii si mu ki ọ jẹ akọkọ ninu awọn ara ìyà Ariwa ni ilẹ Nàìjíríà tí ọ kọkọ jẹ ipò naa. Ọ jẹ alága awọn Body of Benchers titi di ọdún 2001. O tun jẹ ara ẹgbẹ Notary Public, Chartered Institute of Arbitrators, Permanent Court of Arbitration at the Hague ati alaga egbe Nigerian Bar Association Legal Practitioners Disciplinary Committee.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọṣẹ́ ológun ará Nàìjíríà
Alwali Kazir

**** je omo ologun ara Naijiria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọṣẹ́ ológun ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Kwárà
Moses Majekodunmi

**Moses Adekoyejo Majekodunmi** (August 17, 1916 - 11 April, 2012) je omo oloselu ara Nàìjíríà.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà
Abdullahi Mohammed

**** je omo ologun ara Naijiria.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọṣẹ́ ológun ará Nàìjíríà
Victor Malu

**Victor Samuel Leonard  Malu** (15 January 1947 – 9 October 2017) DSS mni fwc psc was Nigeria's Chief of Army Staff (COAS) from 1999 to 2001 and Force  Commander of the ECOMOG peace-keeping force in Liberia from 1996 to 1998.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọ̀gágun ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn Ọ̀gá Ọmọṣẹ́ Agbógun Nàìjíríà
Usman Mu'azu

Air Vice-Marshall (afeyinti) **Usman Mu'azu** (1942–2008) je omo ologun ara Naijiria ati Gomina Ipinle Kaduna tele.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọṣẹ́ ológun ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Kàdúná
Mohammed Inuwa Wushishi

**** (Oṣu Kẹta ọdun 1940 - Oṣu kejila ọjọ 4, ọdun 2021) je omo ologun ara Naijiria.

## Àwọn Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọmọṣẹ́ ológun ará Nàìjíríà
Ángel de Saavedra, 3rd Duke of Rivas

thumb|Ángel de Saavedra, Duke ìkẹta ti Rivas
**** je oloselu ara Spain ati Alakoso Agba ile Spain .

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn Alákóso Àgbà ilẹ̀ Spéìn
Francisco de Paula Martínez de la Rosa y Berdejo

**Francisco de Paula Martinez de la Rosa** (March 10, 1787 – February 7, 1862) je oloselu ara Spain ati Alakoso Agba ile Spain .

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Alákóso Àgbà ilẹ̀ Spéìn
Felipe González

200px|thumb|Felipe González
**Felipe González** jẹ́ olóṣ̣èlú ará Spain àti alákoso àgbà ilẹ̀ Spain.
## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn Alákóso Àgbà ilẹ̀ Spéìn
Raimundo Fernández-Villaverde, Marquis of Pozo Rubio

thumb|Raimundo Fernández Villaverde, de Franzen
**** jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Spain ati Alákòóso Àgbà orílẹ̀ èdè Spain .

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn Alákóso Àgbà ilẹ̀ Spéìn
Mérida

**Santiago de los Caballeros de Mérida** je ilu ni Venezuela, o si tun je oluilu Ipinle Mérida

Ẹ̀ka:Venezuela
Ẹ̀ka:Venezuela
Ẹ̀ka:Cities in Venezuela
Ignacio Andrade

'''"' jẹ́ Ààrẹ ilẹ̀ Venezuela tẹ́lẹ̀. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Venezuela
José María Carreño

**José María Carreño** je Aare ile Venezuela tele.

## Itokasi

Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní
Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Venezuela
Cristóbal Mendoza

**Cristóbal Hurtado de Mendoza** (23 June 1772 &ndash; 8 February 1829) je oloselu ati Aare ile Venezuela akoko.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Venezuela