open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joana Maduka

**Joana Olu Maduka** (bíi ni ọjọ́ kẹfa oṣù karùn-ún ọdún 1941) jẹ́ onímọ̀ iṣẹ́-ẹ̀rọ ará ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó jẹ́ obìnrin àkọ́kọ́ tí ó má dára pọ mọ ẹgbẹ́ Council for the Regulation of Engineering in Nigeria (COREN), Institution of Electrical Engineers, Nigerian Society of Engineers àti Nigerian Academy of Engineering. Wọ́n fí jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Nigerian Institute of Science and Technology ni ọdún 1987 àti Yaba college of Technology ni ọdún 1988. Òun ni obìnrin àkọ́kọ́ tí ó má je adárí ẹgbẹ́ COREN.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọn bí Maduka ni ọjọ́ kẹfa oṣù karùn-ún ọdún 1941 ni ìlú Iléṣa ni Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun. Òun ni àkọ́bí ọmọ fún ogbeni Daniel Dada àti arábìnrin Olufunmilayo Layinka. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Otapete Methodist School fun ẹ̀kọ́ primary school. Ó padà lọ sí Methodist Girls school àti Queen's School ni 1955. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Ìfẹ́ ni ọdún 1965 níbi tí ó ti gbà B.SC nínú Applied Physics. Ó gbà M.Sc nínú engineering láti ilé ẹ̀kọ́ Trinity College ni orile-ede Dublin ni ọdún 1969.

## Iṣẹ́
Maduka ṣiṣẹ́ gẹgẹ bii enjinia oluranlowo fún ilé iṣẹ́ Western Nigerian Television (WNTV) ni Ìbàdàn ni odun 1965. Ó dì í olùkọ́ fún ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Ìfẹ́ ni ọdún 1966 títí di 1970.

Ní ọdún 1993, Maduka dá ìgbìmọ̀ ọ̀rẹ́ Àyíká kalẹ èyí tí ó wà láti dẹ́kun ìdọ̀tí àti láti rán àwọn obìnrin lọ́wọ́. Òun na lọ dá ìgbìmò ẹgbẹ́ Association of Professional Women Engineers of Nigeria (APWEN). Maduka founded the Association of Professional Women Engineers of Nigeria (APWEN).

Ó di alakoso kẹsàn-án àti obìnrin àkọ́kọ́ tí ó má dárí ẹgbẹ́ Nigeria Academy of Engineering ni ọjọ́ kẹta lélógún, oṣù kẹfà ọdún 2016.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Stephanie Coker

**Stephanie Omowunmi Eniafe Coker** (bíi ọjọ́ Kejìdínlógbon oṣù kọkànlá ọdún 1988) jẹ́ agbóhùnsáfẹ́fẹ́ àti olùdarí ètò lórí telifisoonu fún MTV Base Africa àti Ebony Life TV.****** Ó kópa nínú eré gbajúmò ***Tinsel*** 

= Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀  =
Wọn bí Stephanie sì ipinle Eko ni orile ede Nàìjíríà ṣùgbọ́n ó lọ sí North London ni United Kingdom láti ìgbà tí ó ti wà ní ọmọ ọdún kan.****** Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ St Mary's Church of England Primary school ni North London. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Brunel University níbi tí ó tí ká ẹ̀kọ́ imọ Media and Communications. Ní ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Brunel náà ni ó ti kọ́kọ́ ṣíṣe fún MTV, Channels Four àti Media Moguls PR.

## Ìṣe

### London
Ní ọdún 2010, ó gbé igbá o ròkè ninu ìdíje MTV freederm presenter competition èyí ló fún ní àǹfààní láti kópa nínú ìpolówó kàn lórí telefisi telifisoonu. Ní ọdún 2011, ilé iṣẹ́  gbá láti ṣe atọkun fún wọn.

### Nigeria
Stephanie padà sí ìlú Nàìjíríà ni odun 2011 ó sì bẹẹrẹ sì ni ṣíṣe fún MTV Base Africa gẹ́gẹ́ bíi atọkun fún ètò ***Street Request***. Ó tí ṣíṣe pẹlu Cool Fm lórí ètò Oasis Show àti Africa Magic lórí ètò ***Tinsel.*** Ní ọdún 2013, òun pẹlu Bovi àti pearl ni atọkun fún ètò Guinness colorful world of more concert.  Ó farahàn nínú ojú ìwé àkọ́kọ́ tí Exquisite magazine ni odun 2015.. Òun ní atọkun ètò Ohùn Nàìjíríà ni ọdún 2016. Ní ọjọ́ kẹfa oṣù Kejìlá ọdún 2013, ilè iṣẹ́ Bailey Nigeria fi Stephanie Coker àti Veronica Ebie-Odeka ṣe atọkun fún ètò Baileys Boutique.

## Ebun
O gbà ẹ̀bùn agbóhùnsáfẹ́fẹ́ tó tayọ julọ ni ọdún 2014 láti ọwọ́ Exquisite Lady of the Year (ELOY).

## Ìgbéyàwó
O se ìgbéyàwó pẹ̀lú Olumide Aderinokun ni ọjọ́ Kejìlá oṣù kẹjọ ọdún 2017.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
TLC

**TLC** ni ẹgbẹ́ olórin obìnrin ará Amẹ́ríkà tí ọmọ ẹgbẹ́ jẹ́ Tionne "'''T'''-Boz" Watkins, Lisa "'''L'''eft Eye" Lopes, àti Rozonda "'''C'''hilli" Thomas. Wọ́n dáa sílẹ̀ ní ìlú Atlanta, Georgia ní ọdún 1991, ẹgbẹ́ náà yọrí sí rere ní ìgbà àwọn ọdún 1990s. Wọ́n ṣe orin mẹ́sàn tó bọ́ sí top-ten hits lórí ''Billboard'' Hot 100, nínú wọn ni mẹ́rin tó bọ́ sí no. 1 "Creep", "Waterfalls", "No Scrubs", àti "Unpretty". Àwo orin wọn mẹ́rin ló pawó platinum, nínú wọn ni  *[[CrazySexyCool]]* (1994), tó gba ìwé-ẹ̀rí ìpawó diamondi látọwọ́ àjọ Recording Industry Association of America (RIAA). TLC tún ni ẹgbẹ́ akọrin R&B àkọ́kọ́ tó gba ìwé-ẹ̀rí ìpawó Million látọwọ́ àjọ Recording Industry Association of Japan (RIAJ) fún *[[FanMail]]* (1999).

## Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ẹgbẹ́ olórin ará Amẹ́ríkà
Usher

**Usher Raymond IV** (ọjọ́ìbí October 14, 1978) ni akọrin, akọ̀wé-orin, òṣeré àti oníjó ará Amẹ́ríkà. Wọ́n bi ní Dallas, Texas, sùgbọ́n ó dàgbà ní Chattanooga, Tennessee kó tó kó lọ sí Atlanta, Georgia.

## Ìtọ́kasí

ẹ̀ka:Àwọn akọrin ará Amẹ́ríkà
Muna (rapper)

**Munachi Gail Teresa Abii Nwankwo** jẹ́ olórin, akọrin, agbóhùnsáfẹ́fẹ́ lórí telefision àti osere ni ìpínlè Nàìjíríà . Ó gbé ìgbà o ròkè nínú ìdíje obìnrin tí ó rẹwà jùlọ ni Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọmọ ìpínlẹ̀ Imo ni Nàìjíríà.

= Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀ =
Wọn bíi sì ilẹ̀ Port Harcourt, ibẹ̀ ni ó sì gbé dàgbà. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Federal Government Girl's College ni Abuloma. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Benson Idahosa University níbi tí ó tí ká International relations and Diplomacy. 

## Ìṣe
Ó gbé ìgbà o ròkè nínú ìdíje obìnrin tí ó rẹwà jùlọ ni Nàìjíríà ní ọdún 2007 ní ìgbà tí ó sì wà ní ilé ẹ̀kọ́ gíga. Óun ló ṣe aṣojú fún Nàìjíríà nínú ìdíje obìnrin tí ó rẹwà jùlọ ni àgbáyé. Ní ọdún 2009, òun àti ẹni tí ó gbé ìgbà o ròkè ní ọdún 2000 fún ìdíje obìnrin tí ó rẹwà jùlọ ni Nàìjíríà, Matilda Kerry jọ ṣíṣe pọ̀ láti sọ̀rọ̀ nípa àrùn jẹjẹrẹ.  
[thumb|right|300px|Muna celebrating her birthday at [Miss World 2007 in China]]

Munachi je olórin, orúkọ orí ìtàgé rẹ ni Babyrella kí ó tó padà wá yí sì Múná. Ó ti kọ orin fún àwọn olórin bíi J Martins àti Waje. Ó sì má ṣe kópa nínú fíìmù fún àwọn olórin, ó wá nínú fíìmù * Ifunaya * tí àwọn P Square ṣe. 

Ni oṣù kẹfà ọdún 2010, Muna darapọ̀ mọ ilé iṣẹ́ *Ayọ̀ Shonaiya RMG* company níbi tí ó tí ṣe àwọn orin rẹ̀ bíi *The Goddess* àti *The hustler*. 

Ní ọdún 2011, Múná darapọ̀ mọ ilé iṣẹ́ Unilever níbi tí ó tí ṣe àwòṣe fún ***Lux***.  Ó ṣe atọkun fún eré orí telefision tí *Malta Guinness Street Dance Africa*.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn akọrin ará Nàìjíríà
Taiwo Ajai-Lycett

**Taiwo Ajai-Lycett** (ti wọn bi ni ọjọ́ Keta oṣù kejì ọdún 1941) jẹ òṣeré, oníròyìn àti atọ́kùn ará ilẹ̀ Nàìjíríà. Ajai-Lycett ni obìnrin àkọ́kọ́ tí ó ṣe iṣẹ́ olóòtú ìwé-ìròyìn *Africa Woman* ni ọdún 1970.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọn bí Lycett ni ọjọ́ Keta oṣù kejì ọdún 1941 ni ìpínlè Èkó, bàbà rẹ jẹ ọmọ ìran Àwórì. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Mt Carmel Convent School àti Methodist Girl's High School ni ìpínlè Èkó.

Ó lọ sí ìlú London láti kọ ẹkọ lori imọ okowo ati iṣẹ àkóso (Business and administration). Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Hendon College of Technology nibẹ ni ó ti gba HND nínú ìmọ okowo (Business Studies) ni ọdún 1969.  Ní Igba tí ó wà ní ilẹ̀ ẹ̀kọ́ gíga, ó ń ṣíṣe ni Lyson tea shop, ilé ifiwe ranse ati ilé iṣẹ́ ìpolówó.

## Iṣẹ́ rẹ̀
O bẹ̀rẹ̀ sì ní ṣe ère ni ọdún 1966 ni gba ti o kópa nínú eré *The lion and the jewel*. Kò lérò láti kópa nínú eré na tẹ́lẹ̀, ṣùgbọ́n olùdarí eré náà, William Gaskill sọ fún pé kí ó wà kópa nínú eré náà. Lẹ́yìn eré náà ni ó wà lọ sí ilé ẹ̀kọ́ orin àti eré tí "Guildhall School of Music and Drama". 

O kópa nínú àwọn ère orí ìtàgé  bíi *Life everlasting* , *The national health* àti *Parcel post*. O tí kópa nínú àwọn eré tí Nàìjíríà bíi *Tinsel* àti *Olibiri*.

Ní ọdún 1975, Lycett darapọ̀ mọ àwọn òṣìṣẹ́ ní ilé iṣẹ́ Africa Magazine.O jẹ ọmọ ẹgbẹ́ Society of Nigerian Theatre Artists (SONTA).

## Ebun àti Ayẹyẹ
Ni ọjọ́ kìíní oṣù kẹwàá ọdún 2006, Lycett gba ebun ***Officer of the Order of Niger*** láti ọwọ́ Chief Olusegun Obasanjo. Ní oṣù kejì ọdún 2008, wọn fi ṣe olórí British-African theatre, pelu Dotun Adebayo àti Yemi Ajíbádé.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn oníròyìn ará Nàìjíríà
Ẹtu

**Ẹtu** ni à ún pe orísirísi àwọn ẹranko ajẹnu oníka-dídọ́gba tó jẹ́ abínibí sí orísi agbègbè ní Áfríkà àti Eurasia.

Ẹ̀ka:Àwọn afọmúbọ́mọ
Ving Rhames

**Irving Rameses Rhames** (ọjọ́ìbí May 12, 1959) ni òṣeré tìátà àti fílmù ará Amẹ́ríkà.

## Àwọn Ìtọ́kasí

ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà
Enya

**Enya** (oruko abiso **Eithne Ni Bhraonain** ojoibi May 17, 1961) je olorin omo ile Ireland.

## Itokai

Ẹ̀ka:Àwọn akọrin ará Ireland
Zainab Balogun

**Zainab Balogun** (tí a bí ní ní ọjọ́ kẹwàá oṣù kẹwàá ọdún 1989) jẹ́ Òṣeré àti agbóhùnsáfẹ́fẹ́ ni ìpínlè Nàìjíríà. Ó bẹ́ẹ́rẹ̀ sì ni ṣe agbóhùnsáfẹ́fẹ́ ni ìgbà tí ó wà ní ọmọ ọdún mẹ́rìndínlógún. Ó wá nínú àwọn tí òlùdásílè *The J-ist TV*, ní ibi tí wọ́n ti má sọ̀rọ̀ nípa àṣà ilẹ̀ Áfríkà àti àwọn ọ̀rọ̀ tí ó jọ mọ. Ó ṣíṣe agbóhùnsáfẹ́fẹ́ fún Ebony TV ni ibi tí ó tí ń ṣe atọkun fún eto * The spot*. Ó ti ṣe atọkun ètò fún *Jumia Tv* náà.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọn bíi Zainab sì orile-ede London, ṣùgbọ́n àwọn òbí rẹ jẹ ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọmọ Ẹ̀gbá ni ìlú Abeokuta ni ìpínlè Ogun. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ * Sacred Heart Rc Secondary School *. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Kent ní ibi tí ó ti kà ìwé imọ òfin.
Balogun sise fún Premier Models Management ni ìgbà tí ó wà ní ọmọ ọdún mẹ́rìndínlógún gẹ́gẹ́ bí modelii. Lẹ́yìn tí ó parí ẹ̀kọ́ ìmọ̀ òfin, ó kópa nínú àwọn ère bíi * Material Girls*, *Cocktail*, *The charlatans* àti  *The Dark Knight rises* . Zainab je agbóhùnsáfẹ́fẹ́ fún ilé iṣẹ́ Ebonylife TV ni ibí tí ó tí ń ṣe atọkun fún wọn. Ó ti ṣe atọkun fún ẹtọ bíi *El Now*, àti *The spot*.
## Ayé Rẹ̀ Gangan
Ní oṣù kárùn-ún ọdún 2018, Balógun fẹ́ ògbẹ́ni '''Dikko Nwachukwu''', èyí tí ó jẹ́ Olùdásílẹ̀ Jetwest Airways. Àwọn méjì yìí ṣe ìgbéyàwó ìbílẹ̀ wọn ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù kárùn-ún, ní ìpínlẹ̀ Èkó ní Ilẹ̀ Nàìjíríà.

Balogun máa ń dá àwọn àsìkò rẹ̀ láàrin London, England, àti Lagos,  èyí tí ó jẹ́ Èkó ní Ilẹ̀ Nàìjíríà.

## Àwọn Ẹ̀bùn Àmì Ẹ̀yẹ Rẹ̀

## Àwọn Iṣẹ́ Eré Rẹ̀

### Tẹlifísàn

### Fíìmù

## Àwọn Ìtọ́kasí

ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Ewébẹ̀

**** ni àwọn ewéko tí ènìyàn tàbí ẹranko mìíràn máa ń jẹ gẹ́gẹ́ bí oúnjẹ.   Ènìyàn lè se ewébẹ̀ jẹ tàbí kí wọ́n jẹ ẹ́ ní tútù. Àǹfààní pọ̀ jáǹtirẹrẹ nípa jíjẹ ewébẹ̀, pàápàá jù lọ nínú àgọ́-ara ènìyàn. Púpọ̀ nínú àwọn ewébẹ̀ ló kún fún àwọn èròjà aṣaralóore bíi èròjà-ara afúnnilókun (carbohydrate), èròjà-ara amúnidàgbà (protein), ọ̀rá (fat) àti àwọn èròjà-ara amárajípépé (vitamins).  . Oríṣiríṣi ewébẹ̀ ló wà, fún àpẹẹrẹ, ẹ̀fọ́ tẹ̀tẹ̀, ẹ̀fọ́ ṣọkọ, ìgbó, ewédú, ilá, gbúre àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Nígbà mìíràn ẹ̀wẹ̀, àwọn Wọ́n máa ń ka àwọn èso jíjẹ mìíràn sí ewébẹ̀. 

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọ̀gbìn
Saad Al-Salim Al-Sabah

Sheikh **Saad Al-Abdullah Al-Salim Al-Sabah**, KCMG (Hon) ( *Saʿd al-ʿAbd Allāh as-Sālim as-Sabāh*) (1930 – 13 May 2008) ló jẹ́ Ẹ́mírì ilẹ̀ Kùwéìtì àti Aláṣe Ológun ilẹ̀ Kùwéìtì fún ìgbà ṣókí ọjọ́ mẹ́sàn (láti 15 dé 24 January 2006), nígbà tó rọ́pò Sheikh Jaber. Sheikh Saad jẹ́ ọ̀gá aláṣe ní ilé-iṣẹ́ Ológun ilẹ̀ Kùwéìtì, ó tún jẹ́ alákòóo Ilé-iṣẹ́ Àkóso Ọ̀rọ̀ Abẹ́lé títí di February 16 1978.since 1964.

## Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Kùwéìtì
Kim Fields

**Kim Victoria Fields** (ọjọ́ìbí May 12, 1969) ni òṣeré àti olúdarí ètò tẹlifísàn ará Amẹ́ríkà. Fields gbajúmọ̀ fún ìseré rẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi Dorothy "Tootie" Ramsey nínú  eré aláwàdà ilé-iṣẹ́ tẹlifísàn NBC  *The Facts of Life* (1979–1988), àti gẹ́gẹ́ bíi Regine Hunter nínú eré aláwàdà ilé-iṣẹ́ tẹlifísàn Fox, *[[Living Single]]* (1993–1998). Fields ni ọmọ Chip Fields tí òhun náà jẹ̀ òṣeré àti olùdarí, àti ẹ̀gbọ́n Alexis Fields.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà
Adaora Onyechere

**Adaora Onyechere** jẹ́ oniroyin, oníṣòwò, akéwì àti onkọ̀we ni ìlẹ̀ Nàìjíríà. Òun sì ní atọkun ètò tẹ́lẹ̀ fún ètò Kakaaki, lórí Africa Independent Television. Òun sì ní atọkun ètò *Talk 2 Adaora* lórí Kiss Fm ni gbogbo ọjọ́ ìṣẹ́gun ní ago mẹrin ìrọ̀lẹ́. Òun ni oludasile ẹgbẹ́ *Women Enabling Women Everywher* (WEWE). Òun náà ni olùdarí *signature heels media*.

= Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀ =
Wọn bíi sì ilẹ̀ Nàìjíríà, ó sì jẹ ọmọ ìlú Okigwe ni ìpínlè Imo. Adaora jẹ́ àkọ́bí láàrín àwọn ọmọ mẹ́fà tí àwọn òbí rẹ bí. Adaora lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Starland Private School ni ìpínlè èkó fún ẹ̀kọ́ ìbéèrè. Ó lọ sí Owerri Girls Secondary School. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Coventry University níbi tí ó tí ká ìwé imọ òfin. Ó tún lọ sí London Metropolitan University àti Oxford Brooks University.

## Ìṣe
Kí ó tó padà sí ilé Nàìjíríà ni ọdún 2009, Adaora sisẹ́ fún World *view magazine * ni ilé United Kingdom. Adaora ṣe agbóhùnsáfẹ́fẹ́ fún Coventry Student Radio ni ìgbà tí ó sì jẹ akẹ́kọ̀ọ́ ni ilé ẹ̀kọ́ náà kì ó tó padà lọ ṣíṣe ni Channel 4 London. Ó sisẹ́ fun Ben Television ni London gẹ́gẹ́ bíi alatunse àti olootu ètò *African Film Review*. O ṣiṣẹ́ agbóhùnsáfẹ́fẹ́ fún Confluence Cable Network Limited ni ìpínlè Kogi, Federal Radio Corporation of Nigeria, Vision Fm àti DAAR communications. Ó dára pọ̀ òṣèlú ó sì dù òye ọmọ ẹgbẹ́ igbimo asofin tí ipinle Imo ṣùgbọ́n kò wọlé. Adaora jẹ́ agbóhùnsáfẹ́fẹ́ fún ètò Talk2Adaora lórí Kiss 99.9 Fm. Adaora jẹ́ onkọ̀we, ó sì tí kọ àwọn iwe bíi * Poetry for life*, *Black Girl with a white heart*, *Women in the world*, *Arise* àti *Fear*.**

## Àwọn Ìtọ́kasí

ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Zain Asher

**Zain Ejiofor Asher** (bíi ni ọjọ́ kẹtàdínlógbon oṣù kẹjọ ọdún 1983) jẹ́ ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà àti Britain, ó jẹ́ agbóhùnsáfẹ́fẹ́ fún CNN International ni ilẹ̀ New York City. Ó darapọ̀ mọ́ ilé iṣẹ́ CNN ni odun 2013.  Ó tún má ṣise fún *Money Magazine*.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọn bíi ni Balham, London Borough of Wandsworth, England, àwọn òbí rẹ jẹ ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Asher jẹ́ àbúrò sì Òṣeré Chiwetel Ejiofor. Ó sì jẹ ọmọ ìlú Ezeagu ni ìpínlè Enugu ni ilẹ̀ Nàìjíríà. Ni ọdún 2005 Ashley lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga Keble College ni Oxford University níbi  tí ó ti kọ èdè Spanish àti French. Ní ọdún tí ó tẹ̀le, ó parí ẹ̀kọ́ rẹ ni ilé ẹ̀kọ́ gíga Columbia University ni ibi tí ó ti kọ nípa ìmò ìròyìn.

## Iṣẹ́
O darapọ̀ mọ́ ilé iṣẹ́ CNN ni oṣù kejì ọdún 2013. Kí ó tó darapọ̀ mọ́ CNN, ó ń sisé fún Money Magazine ni ibi tí ó ti kọ nípa ọrọ̀ owó fún wọn. Ó ti ṣíṣe fún New 12 Brooklyn gẹgẹ bí alaroye lórí telefiisionu.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà lókèrè
Pearlena Igbokwe

**Pearlena Igbokwe** ni olórí ni Universal Television èyí tí ó jé ẹ̀yà kan lára NBC Universal Television Group.  Òun ni obìnrin àkọ́kọ́ tí ó wá láti Áfríkà tí ó má se olórí fún ilé iṣẹ́ telefisionu ni orile-ede United States of America. Ó jẹ́ ọmọ ẹ̀yà igbo ni Nàìjíríà. 

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọn bíi Igbokwe ni ìpínlè Èkó ni Nàìjíríà ni ìgbà 1960. Ó lọ sí orile-ede USA ni ìgbà tí ó wà ní ọmọ ọdún mẹ́fà. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Yale University àti Columbia University.

## Iṣẹ́
Igbokwe bẹẹ rẹ̀ iṣẹ́ idaraya ni *Showtime*. Ó ṣe adari fún àwọn eré bii *Nurse Jackie*, *The Big C* àti *Master of sex*.  Ní ọdún 2012, wọn fi Igbokwe jẹ́ igbá kejì adarí fún idagbasoke eré ni NBC. Ó ṣe adari fún àwọn ère bíi *The blacklist*, *Blindspot*, *Chicago Med*, *Shades of blue*, *This is us*, *Timeless* àti *Taken*. Ní ọdún 2016, wọn fí jẹ alákòóso fún Universal Television, èyí tí ó fi jẹ́ obìnrin àkọ́kọ́ láti ilẹ̀ Áfríkà tí ó má jẹ́ alákòóso fun ilé iṣẹ́ telefisionu ni USA. Ní ọdún 2018, Igbokwe dára pọ̀ mọ́ àwọn adari fún HRTS. Ní ọdún náà ni ó dára pọ̀ mọ́ NAPTE.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà
Jamestown, Virginia

Ibi ìtẹ̀dó **Jamestown** ní Ibi-àmúsìn ilẹ̀ Virginia ló jẹ́ ibùgbé ibi ìtẹ̀dó àwọn Gẹ̀ẹ́sì àkọ́kọ́ ní orílẹ̀ Amẹ́ríkà. 

## Itokasi

Ẹ̀ka:Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà
George Lucas

**George Walton Lucas Jr.** (bọjọ́ìbí May 14, 1944) ni aṣefílmù, ọlọ́rẹ, àoti oníṣòwò ará Amẹ́ríkà. Lucas gbajúmọ̀ gẹ́gẹ́ bíi ẹni tó ṣe àwọn fílmù bíi *[[Star Wars]]* àti *[[Indiana Jones (franchise)|Indiana Jones]]*, àti olùdásílẹ̀ àwọn ilẹ́-iṣẹ́ *Lucasfilm*, *LucasArts* 'àti *Industrial Light & Magic*. Òhun ni alága Lucasfilm tẹ́lẹ̀ kí ó tó tàá fún The Walt Disney Company ní 2012.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn olùdarí fílmù ará Amẹ́ríkà
Raphael Saadiq

**Raphael Saadiq** (; orúkọ àbísọ **Charles Ray Wiggins**; May 14, 1966) ni akọrin, akọ̀wé-orin, onílù-orin, àti olóòtú àwo-orin ará Amẹ́ríkà. Ó gbajúmọ̀ bíi ọ̀kan nínú ọmọ ẹgbẹ́ olọ́rin Tony! Toni! Toné!. Ó ti ṣe olóòtú orin fún àwọn akọrin míràn bíi Joss Stone, D'Angelo, TLC, En Vogue, Kelis, Mary J. Blige, Ledisi, Whitney Houston, Solange Knowles àti John Legend.

## Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn akọrin ará Amẹ́ríkà
Sandra Ezekwesili

**Sandra Sopuluchukwu Ezekwesili** jẹ oniroyin àti agbóhùnsáfẹ́fẹ́ ni ilẹ̀ Nàìjíríà. Òun ni atọkun fún eto ìròyìn *Drive Time* ati ètò *Hard Facts* lóri Nigeria Info 99.3 Fm ni Ìpínlè Èkó ni Nàìjíríà.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé, ètò-ẹ̀kọ́ àti Iṣẹ́ rẹ̀
Wọ́n bí sì ìpínlè Port Harcourt ni Nàìjíríà, òun nikan ni obìnrin láàrin àwọn ọmọ mẹ́ta tí àwọn òbí rẹ bí. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ NAOWA Nursery and Primary School ni Enugu fún ẹ̀kọ́ ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ rẹ̀. Iṣẹ́ agbejọ́rọ̀ ni Sandra fẹ́ ṣe tẹ́lẹ̀, ṣùgbọ́n wọn kò mú fún imọ ẹ̀kọ́ òfin ni ilé ẹ̀kọ́ gíga, kàkà bẹ́ẹ̀, ìmọ̀ ibi ibanisoro ni wọ́n mú fún. Ní ìgbà tí ó wà ní ilé ẹ̀kọ́ gíga, ó lọ sí ilé iṣẹ́ tí Enugu State Broadcasting Service (ESBS), níbẹ̀ ni ó ti kọ iṣẹ́ agbóhùnsáfẹ́fẹ́. Lẹ́yìn tí ó ṣe tán ní ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Enugu State University of Science and Technology, ní bi ti o ti kà ìwé imọ ibanisoro, ó siṣẹ́ fún Katsina TV ni Nàìjíríà, lèyín tí ó kúrò ní bẹ̀, ó ti si ṣé fún Radio Bayelsa àti Ray Power Fm ni Yenogoa. Ó bẹẹ rẹ̀ sì ni si ṣé fún Cool Fm ni oṣù kẹta ọdún 2013. Wọn faa kalẹ fun ẹ̀bùn agbóhùnsáfẹ́fẹ́ obìnrin tó tayọ julọ ni ọdún 2014. Ó gbà ẹ̀bùn láti ọwọ́ Stefano Piotti Foundation ni ọdún 2015. Ní oṣù kọkànlá ọdún 2018, ó kúrò láti Cool Fm sì Nigeria Info 99.3 Fm. Òun sì ní atọkun ètò *Hard Facts* tí wọn máa ń ṣe ní ìrólé láti ago mẹta di ago méje.
## Àwọn àmì ẹ̀yẹ

## Àwọn Ìtọ́kasí
Àgbánréré

**Àgbánréré** ni ìkan nñú irú-ẹ̀dá márùún oníka-tóṣẹ́kù ẹlẹ́sẹ̀ pátákó tó wà láyé nínú ìdílé  **Irúẹ̀dá-Àgbánréré** (*Rhinocerotidae*), àti àwọn irú-ẹ̀dá yìówù tó jọ wọ́n sùgbọ́n tí wọn kò sí láyé mọ́. Méjì nínú àwọn irú-èdà tó wà láyé wà ní Áfríkà, mẹ́ta sì wà ní Apágúúsù Asia. 

## Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ẹranko
Manning Marable

**William Manning Marable** (May 13, 1950 – April 1, 2011) ọ̀mọ̀wé ará Amẹ́ríkà. Marable jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n ètò ìgboro, ìtàn àti Àwọn Ẹ̀kọ́ àwọn ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà ní Yunifásítì Kòlúmbíà. Marable ló jẹ́ ọlùdásílẹ̀ àti olùdarí Ilé-ẹ̀kọ́ fún Ìwadìí nínú àwọn Ẹ̀kọ́ àwọn ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà. Ó kọ ìwé tó pọ̀, ó sì kópa nínú akitiyan òṣèlú onílọsíwájú. Kí ó tó kú ní ọdún 2011, ó ti parí ìwé-ìgbésíayè lórí Malcolm X tí àkọlẹ́ rẹ̀ únjẹ́ *[[Malcolm X: A Life of Reinvention]]* (2011), èyí tí Marable gba Ẹ̀bùn Pulitzer fún Ìtàn fún ní ọdún 2012 lẹ́yìn tí ọ́ kú.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà
Yvonne Ekwere

**Yvonne Imoh-Abasi Glory Ekwere** (bíi ni ọjọ́ kẹta oṣù kẹta ọdún 1987) tí orúkọ inagi rẹ jẹ Yvone Vixen Ekwere je agbóhùnsáfẹ́fẹ́ ati òṣèré, òun sì ni atọkun ètò *Ẹ-Weekly* lórí Silver bird Television. Ó ti ṣe atọkun ètò lórí Rythm 93.7 Fm náà.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Vixen jẹ́ ọmọ ìpínlẹ̀ Akwa Ibom ni orile-ede Nàìjíríà, òun sì ní àbíkẹ́yìn nínú àwọn ọmọ méje, ìlú Èkó sì ni wọn bí sì. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Air force Primary School àti Holy Child College ni ìlú Èkó. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga Lagos State University, ní ibi tí ó ti kà ìwé imọ History and International Studies.

## Iṣẹ́

### Radio/Tv
O bẹ́ẹ̀ rẹ sì ni ṣe agbóhùnsáfẹ́fẹ́ ni ọdún 2008 ni ìgbà tí wọn fi ṣe atọkun fún eto * Dance part* lòri Rhythm 93.7 Fm. Wọn gbà gẹ́gẹ́ bíi olóòtu fún eto E-Weekly lóri Silver bird Television. Ó ti ṣe Ifọrọwanilẹnuwo fún àwọn gbajúmọ ẹ̀yán bíi Olórí orile-ede Nàìjíríà tẹ́lẹ̀, Goodluck Jonathan, ó sì ti ṣe atọkun fún eto bíi Most Beautiful Girl in Nigeria 2012. Ní oṣù kẹwàá ọdún 2015, ó dá ètò tiẹ̀ sílẹ̀, ètò na ń jẹ *Drive Time with Vixen.* 

### Films and soaps
Yvonne tí kó pa nínú àwọn eré bíi *7 Inch Curve, Render to Caesar, Put a Ring on It àti Gidi Up* .

## Ebun

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Amẹ́ríkà
Tobechi Nneji

**Tobechi Lawrence Nneji** (bíi ni ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù kìíní  ọdún 1987) tí orúkọ inagi rẹ jẹ Tobe Da Diva jẹ́ agbóhùnsáfẹ́fẹ́ ati atọkun ètò lórí telefisionu. Ní ọdún 2013, ***ThisDay*** ni pé ètò rẹ ni àwọn gbọ́ ju ni ọ́sán ni apa Ìlà-Oòrùn ni orile-ede Nàìjíríà. Ní ọdún 2013, ó gbajúmọ̀ fún àwọn ètò bíi *Top Ten Most* àti *The Music Commentators* tí ó ti ṣe atọkun fún ní ***Channel O***. Ó ṣe asoju fún Nàìjíríà ni BET's Top Actor Africa tí won ṣe ni ìgbà kejì. Ó ní eto kàn tí ó ń ṣe tí o fi wan àwọn agbóhùnsáfẹ́fẹ́ tó ṣẹ̀ṣẹ̀ bẹ̀rẹ̀. 

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Òun ni àbíkẹ́yìn nínú àwon omo márùn-ún tí àwọn òbí rẹ bí. Ó jẹ́ ọmọ ìpínlẹ̀ Imo. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Queens College ni ìpínlè Èkó. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Madonna University ni bẹ sì ni ó ti gboyè Economics ní ọdún 2007. Ó tesiwaju sì ilẹ̀ ẹ̀kọ́ University fún Masters degree rẹ ninu Economics. 

= Iṣẹ́ =
Ní ọjọ́ karùn-ún lélógún, oṣù Kejìlá ọdún 2007, ní o kọ́kọ́ ṣe agbóhùnsáfẹ́fẹ́ fún Vision Fm ni Abuja. Ó lọ sí Kiss Fm ni ọdún 2009, ó sì di olórí àwọn agbóhùnsáfẹ́fẹ́ 

ni odun 2011. Óun ni atọkun ètò Ìrírí òwúrò àti *Naijalysis*. Ní ọdún 2012, ó lọ dára pọ mọ́ Dream Fm ni Enugu, ó sì di adarí ètò níbè. Tobechi tí si ṣé pẹlu awọn ile iṣẹ́ bíi Gulder, Amstel Malta, Nokia àti Airtel gẹ́gẹ́ bí olóòtu fún àwọn ètò wọn. Ní ọdún 2012, ó wá láàárín àwọn ò lù díje ní *MTV Base Vj Search*. Ní ọdún tí ó tè le, ó kó pá nínú ìdíje *The next Titan TV Show*, ó sì gbé ipò kẹfà. Tobechi je ìkan láàrín àwọn òṣèré nínú BET'S Top Actor Africa, èyí sì ni ìgbà àkọ́kọ́ tí ó má se ere.  Ní ọdún 2017, kí ṣe ère ìwé ìtan fún ayẹyẹ ojo ibí, ó sì pe àkọlé rẹ ni *The 4th Decade*. Ó dà ètò *MPW Podcast Series àti The presenters Vlog* kalè láti lè pèsè iranlowo fún àwọn tí ó bá fẹ́ ṣe agbóhùnsáfẹ́fẹ́. 

## Ẹ̀bùn

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Nigerian radio personalities
Ẹ̀ka:Madonna University (Ihiala) alumni
Ẹ̀ka:University of Calabar alumni
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Nigerian television talk show hosts
Ẹ̀ka:Igbo radio personalities
Ẹ̀ka:Igbo television personalities
Ẹ̀ka:People from Imo State
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1986
Ẹ̀ka:Queen's College, Lagos alumni
Nnenna Egwuekwe

**Nnenna Egwuekwe** (bíi ni ọjọ́ kẹji lélógún oṣù kẹsàn-án ọdún 1992) tí orúkọ inagi rẹ jẹ Nenny B je ọmọ Nàìjíríà, ó sì jẹ agbóhùnsáfẹ́fẹ́ fún MTV Base Africa. 

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Nnenna sì ìpínlè Èkó. Ó jẹ́ omo ìpínlè Imo ni Naijiria. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Aloysius Primary School  ni Abuja fún ẹ̀kọ́ ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ rẹ̀. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu University ni ibi tí ó ti gboyè nínú eko èdè gẹ̀ẹ́sì àti Mass Communication. Ó tesiwaju nínú ẹ̀kọ́ rẹ ni University of Wollongong.

## Iṣẹ́
Ó bẹ́ẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ni odun 2007 ni 2007 Kora Awards ni igba ti ó gbé 50 Cent. Ní ọdún 2009, ó sì ṣé pelu Africa Independent Television, AIT, gẹ́gẹ́ bíi olùkọ́ ṣe nínú ètò *Matter Arising* . Ó kò pá nínú ètò *X-Factor West Africa àti Star the Winner is* ni ọdún 2014. Ó darapọ̀ mọ́ *News Agency of Nigeria* (NAN) gẹ́gẹ́ bíi oniroyin. Ní ọdún 2014, ó darapọ̀ mọ́ Hot 98.3 Fm gẹ́gẹ́ bí atọkun fún ètò *Daily Drive Time Show àti Battle of The Sexes*. Ní ọdún 2017, Radio Magazine fi Nenny B ṣi ojúewé àkọ́kọ́ wọn, wọn si pe ni ìkan laarin awọn agbóhùnsáfẹ́fẹ́ to tayọ julọ ni Nàìjíríà. Ó ti ṣe atọkun fún àwọn  ètò bíi *My Big Nigerian Wedding*, *La Belle Africa*, *Trace Afrobeat Show*, *Johnnie Walker Jazz & Whiskey Night*, *AMVCA After Party*, *Jamrock*, *Celeb Living*. Ní oṣù kọkànlá ọdún 2017, ní Ilé iṣẹ́ Nkataa fi ṣe aṣojú fún wọn. Láti ọdún 2018 ni ó tí ń sì ṣe fún MTV Base Africa gẹ́gẹ́ bí VJ.

## Ẹ̀bùn

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1992
Ẹ̀ka:People from Imo State
Ẹ̀ka:Nigerian television presenters
Ẹ̀ka:Nigerian radio presenters
Ẹ̀ka:Igbo television personalities
Ẹ̀ka:Nigerian radio personalities
Ẹ̀ka:Nigerian television talk show hosts
Ẹ̀ka:Igbo radio personalities
Moet Abebe

**Laura Monyeazo Abebe** (bíi ni ọjọ́ kọkàndínlógbọ̀n oṣù keje ọdún 1989) tí orúkọ inagi rẹ jẹ Moet Abebe, jẹ́ agbóhùnsáfẹ́fẹ́ ati òṣèré ni Nàìjíríà. Ó béèrè sì ni di gbajúmọ̀ lẹ́yìn tí ó bẹ́ẹ̀rẹ̀ sì ni ṣíṣe agbóhùnsáfẹ́fẹ́ fún Soundcity TV. Ó ń má ṣe atọkun fún eto *One on One show, Body & Soul ati Global Countdown Show* . Ní gbà ti o wa ni Soundcity, ó kópa nínú àwọn ère bíi *Red card, Oasis ati Living arrangements*. Ní ọdún 2016, ó bẹ́ẹ̀rẹ̀ sì ni ṣe atọkun fún eto" The Takeover" ni orí Soundcity Radio 95.8Fm. Ó dá ilé iṣẹ́ ti won ti ta onje kale pẹlu ìyá rẹ, orúkọ ilé iṣẹ́ náà ni *LM Occasions*.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọn bíi Laura sì orílẹ̀ èdè United Kingdom, ó sì lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Corona Ikoyi Primary School níbi tí ó tí ṣe ẹ̀kọ́ ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ rẹ̀. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Dowen College fún ọdún kan, kí ó tó wà lọ sí Woldingham School àti ilé ẹ̀kọ́ gírámà St. Teresa's Secondary school. Ní ọdún 2008, ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Manchester níbi tí ó tí kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú ìmọ̀ òfin.

## Iṣẹ́

### '''TV & Radio Presenter'''
Ó sì ṣe pẹlu Soundcity TV àti Soundcity radio. Ó sì ti gbà àwọn gbajúmọ̀ olórin bíi *[[Vector]] (rapper), [[2Baba]], [[Olamide]], [[Chidinma]] àti [[D'banj]]* lóri eto rẹ.

### '''Òṣeré'''
Ó ti kó pá ninu awọn ère bíi *Red card, Oasis àti Living Arrangement* ìkópa re nínú sinimá àgbéléwò fún ní ànfàní láti tayọ lẹ́nu iṣẹ́ rẹ̀.

### Ẹ̀bùn
Laura gba ẹ̀bùn *Personality of the Month* láti ọwọ Meets media, wọn si pèé fún ẹ̀bùn agbóhùnsáfẹ́fẹ́ orí telefisionu tó tayọ julọ láti  ọwọ Exquisite Magazine.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1989
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Education in Manchester
Ẹ̀ka:Nigerian television personalities
Ẹ̀ka:Alumni of the University of Manchester
Ẹ̀ka:Yoruba television personalities
Margaret Oguntala

**Margaret Oguntala** tí orúkọ inagi rẹ jẹ Erelu jẹ́ enginia àti olùdarí fún Bamsat Nigeria Limited. Ó ti jẹ́ igbá kejì adarí fún Nigerian Society of Engineers (NSE),  lùkédefún A*ssociation of Professional Bodies of Nigeria.* Ó ti ṣe alága fún *Nigeria Society of Engineers* ni ẹ̀yà tí Ikeja.

## Iṣẹ́
Ó gboyè gẹ́gẹ́ bí enginia òní kẹ́míkà ni odun 1986. Ó dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ Nigeria Society of Engineers ni ọdún 1995. Òun ni adarí fún Bamsat Nigeria Limited. Ó di igbá kejì adarí fún Nigerian Society of Engineers ni ọjọ́ kẹje oṣù kọkànlá ọdún 2014. Ní ọjọ́ kẹẹ̀dògùn oṣù kẹsàn-án ọdún 2017, ní wọn fi sì inú Nigeria's Construction Industry Hall of Fame. Ní ọdún 2014, Margaret ṣe asojú fún NSE ni Sierra Leone, tí ó sì sọ̀rọ̀ nípa kókó ìwúlò lílo àwọn ẹ̀yán tí ó tọ ni ilé iṣẹ́. Ó sọ ọ̀rọ̀ nípa ti àìtó òun èlò amáyéderùn ṣe ń dekun igagbasoke orile èdè Nàìjíríà ni Àkúré níbi ètò tí àwọn NSE gbé kalẹ. Ó wá láàrin àwọn tí ó ṣe ifowosi àwọn ilé ẹ̀kọ́ gíga ni ọdún 2018. Ó gbà ẹ̀bùn idanimo pàtàkì láti ọ̀dọ̀ Nigeria Society of Engineers tí ẹ̀yà  Ikeja ni odun 2017.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Nigerian chemical engineers
Ẹ̀ka:Nigerian chief executives
Lola Masha

**Lola Masha**  jẹ́ adarí fún OLX àti olórí òwò fún Google ni Nàìjíríà. Òun ni oludasile ilé iṣẹ́ Babban Gona Farmers Service Limited.

## Ẹ̀kọ́
Lola gboyè enginia láti ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Virginia. Ó gbà PhD nínú ẹ̀kọ́ enginia láti ọwọ́ UC Berkeley College of Engineering.

## Iṣẹ́
Masha ni olùdarí fún OLX ni Nàìjíríà. Ó ṣe asoju fún OLX láti gba ẹ̀bùn *Classified Advert Website of the year* láti ọwọ́ Beacon ICT. Ó dara pọ̀ mọ́ OLX ni ọdún 2014. Ó ṣiṣẹ́ fún McKinsey & Company ni ọdún 2007 gẹ́gẹ́ bíi onímọ̀ràn. Ó si ṣé gẹ́gẹ́ bíi olórí ìdàgbàsókè òwò fún Google fún ọdún mẹ́rin. Ní ayẹyẹ ọdún karùn-ún tí OLX, Lola gba ìjọba ni ìyànjú pé kí wọ́n ṣe àwọn ọ̀nà idánimọ̀ tí ó péye fún àwọn ọmọ Nàìjíríà. Lola wá láàrin àwọn oludasile Ilé iṣẹ́ Babban Gona Farmers Service Limited.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:UC Berkeley College of Engineering alumni
Ẹ̀ka:University of Virginia School of Engineering and Applied Science alumni
Ẹ̀ka:Women chief executives
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Nigerian women
New Edition

**New Edition** ni ẹgbẹ́ olórin R&B ará Amẹ́ríkà láti àdúgbò Roxbury ní Boston, Massachusetts, tí wọ́n dá sílẹ̀ ní ọdún 1978. Wọ́n gbajúmọ̀ gan ní ìgbà àwọn ọdún 1980. Àwọn ọmọ ẹgbẹ́ àkọ́kọ́ láti ìbẹ̀rẹ̀ ni Ricky Bell, Michael Bivins, Ronnie DeVoe, Bobby Brown àti Ralph Tresvant. Johnny Gill dara pọ̀ mọ́ wọn lọ́jọ́ wájú. Nínú àwọn orin wọn tó gbajúmọ̀ ni "Candy Girl," "Cool It Now," àti "Mr. Telephone Man".

## Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ẹgbẹ́ olórin ará Amẹ́ríkà
Ralph Tresvant

**Ralph Edward Tresvant** (ọjọìbí May 16, 1968), ni akọrin, akọ̀wé-orin, òṣeré, àti olóòtú àwo-orin ará Amẹ́ríkà tó gbajúmọ̀ gẹ́gẹ́bí ìkan nínú ọmọ ẹgbẹ́ olórin R&B, New Edition. As a solo artist, Tresvant released the album *[[Ralph Tresvant (album)|Ralph Tresvant]]* (1990).

## Itokasi

ẹ̀ka:Àwọn akọrin ará Amẹ́ríkà
Kwame Ture

**Kwame Ture** (; orúkọ àbísọ **Stokely Standiford Churchill Carmichael**, June 29, 1941November 15, 1998) jẹ́ alákitiyan ará Trínídàd tò kópa nínú ìrìnkankan àwọn ẹ̀tọ́ aráàlú ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà àti nínú Pan-African movement|ìrìnkankan Ìṣe Pan-Áfríkà lágbàáyé. Wọ́n bíi ní orílẹ̀-èdè  Trinidad, sùgbọ́n ó dàgbà ní Amẹ́ríkà láti ìgbà ọmọ ọdún 11, ó sì di alákitiyan nígbà tó jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ ní Yunifásítì Howard.

## Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn alákitiyan ará Amẹ́ríkà
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà
Mary Uduma

**Mary Uduma** (bíi ni ọjọ́ meedogbon oṣù karùn-ún ọdún 1952) jẹ́ olùdarí ni ẹ méjì fún Nigeria Internet Registration Association (NIRA). Òun ni alága fún Nigeria Internet Governance Forum.

## Ẹ̀kọ́
Udoma gboyè nínú ẹ̀kọ́ Accounting lati ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Institute of Management Technology àti University of Lagos.

## Iṣẹ́
Uduma sì ṣé pelu Federal Audit ni ìgbà tí ó wà ní ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Lagos. Ó padà wá si ṣé pelu Ivory Merchant Bank. Ní ọdún 1995, ó darapọ̀ mọ́ Nigerian Communications Commission gẹ́gẹ́ ìgbà kejì adarí owó. Ní ọdún 1999, ó di ìgbà kejì adarí ni ẹ̀kà tí Tariff and Charges. Wọn gbé lọ sí Corporate planning ni ọdún 2005, ó sì ṣíṣe nibe fún ọdún kan kí ó tó di adarí fún Licensing. Ó di olórí fún ẹ̀ka Consumers affairs ni odun 2011. Uduma tí ṣe ìgbà kejì olùdarí fún Nigeria Internet Registration Association kí ó tó wà di olùdarí kejì fun ẹgbẹ́ náà. Ó ṣe olùdarí ni ẹ méjì fún ẹgbẹ́ náà. Òun ni alága fún Nigeria Internet Governance Forum. Ó ṣe aṣojú fún NIGF ni ọdún 2019 ni ayẹyẹ ọjọ́ tí wọn yà kalẹ fún àwọn obìnrin ni gbogbo agbaye tí wọn ṣe ni Abuja.

## Ẹ̀bùn
Ní ọdún 2016, ó gbà ẹ̀bùn láti ọdọ NIRA Presidential Award.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:1952 births
Ẹ̀ka:University of Lagos alumni
Ẹ̀ka:Nigerian women
Ẹ̀ka:Nigerian business executives
Itunu Hotonu

**Itunu Hotonu** (bíi ni ọjọ́ kẹji dínlógún oṣù kìíní ọdún 1959) jẹ́ ọmọ ogun orí omi Nàìjíríà àti ayàwòrán  fún ikọ́lé. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn obìnrin tí ó má je ọmọ ogun orí omi, ó sì wá láàrin àwọn ayàwòrán àkọ́kọ́ fún ẹgbẹ́ ológun orí omi ni Nàìjíríà. Ní oṣù Kejìlá ọdún 2012, ó di obìnrin àkọ́kọ́ ni Áfríkà tí ó má di alábòójútó egbe ológun orí omi.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Itunu ni ọjọ́ kẹji dínlógún oṣù kìíní ọdún 1959. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Nigeria níbi tí ó tí gboyè ayàwòrán fún ikọ́lé.

## Iṣẹ́
Ìtunu jẹ obìnrin àkọ́kọ́ tí ó má darapọ̀ mọ́ National Defence Academy ni abuja ni odun 1985 òun sì akẹ́kọ̀ọ́ to tayọ julọ láàárín àwọn ẹ lẹgbẹ rẹ. Ìtùnú ni obìnrin àkọ́kọ́ tí ó ó má ṣe olùkọ́ ni Armed Forces Command and Staff College ni Jaji. Ní ọdún 2012, ó ń kọ àwọn obìnrin ológun ni orílẹ̀ èdè Libera. Ní oṣù Kejìlá, wọn fi ṣe alábòójútó egbe orí omi ni Nàìjíríà, èyí ló fi jẹ ki o jẹ obìnrin àkọ́kọ́ ni ilé Áfríkà tí ó má de ipò náà.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:1959 births
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Nigerian Navy admirals
Ẹ̀ka:Female admirals
Ẹ̀ka:Nigerian women architects
Ẹ̀ka:Nigerian female military personnel
Ẹ̀ka:University of Nigeria, Nsukka alumni
Ẹ̀ka:Nigerian Defence Academy alumni
Ẹ̀ka:Nigerian women's history
Yunifásítì Howard

**Yunifásítì Howard** (ní èdè Gẹ̀ẹ́sì: **Howard University** tàbí **Howard** tàbí **HU**) ni yunifásítì aládáni, tó ní ìwé áṣẹ látọwọ́ ìjọba àpapọ̀ tó bùdó sí Washington, D.C. ní Amẹ́ríkà. Yunifásítì Howard jẹ́ ìkan nínú àwọn yunifásítì tí wọ́n dásílẹ̀ fún àwọn aláwọ̀dúdú (HBCU) ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Wọ́n dá Yunifásítì Howard sílẹ̀ ní 1867.

## Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Yunifásítì ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà
Ṣẹ́gun Agbájé

**Olúṣẹ́gun Agbájé** tí wọ́n bí ní ọdún 1964 jẹ́ alákòóso àti olùdarí ilé ìfowó-pamọ́ Guaranty Trust Bank ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Ó tún jẹ́ adarí fún ìgbìmọ̀ MasterCard Advisory Board ti àrin gbùngbùn ilà Oòrùn ilẹ̀ Adúláwọ̀.
## Àwọn Ìtọ́kasí
SARS-CoV-2

Kòkòrò èràn **àrọ́lù àìsàn ìmín olóró gbígboró, èrànkòrónà irú 2** tó gbajúmọ̀ pẹ̀lú orúkọ sáyẹ́nsì rẹ̀ SARS-CoV-2 (Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2) tàbí tẹ́lẹ̀tẹ́lẹ̀ bíi **èrànkòrónà Wuhan** tàbí **èrànkòrónà tuntun 2019** (2019 novel coronavirus, 2019-nCoV) jẹ́ èrànkòrónà kan pẹ̀lú èròjà àbímọ́ RNA adáraṣe pẹ̀lú ẹnu-igun apọ̀si

Kòkòrò èràn yìí ni ó fa àrùn COVID-19, tó jẹ̀ àrùn alákòóràn láàrin àwọn ènìyàn. Kò sí ògùn ìbupánaunba fún kòkòrò èràn yìí. Nítoríẹ̀ Àjọ Ilèra Àgbáyé ti pe àjákálẹ̀ àrùn COVID-19 tó ún lọ lọ́wọ́ ní Pàjáwìrì Ilera Ìgboro tó kan gbogbo Ayé.

Ìtò sí àyè rẹ̀ fi hàn pè, SARS-CoV-2 jẹ́ irú kòkòrò àrọ́lù àìsàn ìmín olóró gbígboró tó jẹ mọ́ erànkòrónà (SARSr-CoV). Ìgbágbọ́ ni pé ọ̀dọ̀ àwọn ẹranko ló ti wá nítorí pé ó ní ìjọra mọ́ àwọn kòkòrò èrànkòrónà àdán. 

Àwọn ìwádìí ẹ̀kọ́ ìmọ̀ àjàkálẹ̀-àrùn díye pé ẹni tó bá ní kòkòrò èràn yìí le kóoran àwọn elòmíràn tuntun tótó 1.4 sí 3.9 tí ẹnìkankan láwùjọ kó bá ní  àjẹsára àti tí kó sì sí ètò ìjánu àrùn kankan. Kòkòrò èràn yìí ún ràn ká nípa fífara kan ara àti nípa wíwúkọ́ tàbí sísín. Ó ún wọ nú ìhámọ́ ara ènìyàn nípa síso mọ́ angiotensin converting enzyme 2 (ACE2). 

## Ọrúkọ

Nígbàtí ìjálẹ̀ àrùn náà kọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀ ní ilú Wuhan ní Ṣáínà, orúkọ tí wọ́n sábà pe kòkòrò èràn náà nígbà náà ni "èrànkòrònà (coronavirus)", "èrànkòrònà Wuhan (Wuhan coronavirus)", tàbí "èràn Wuhan (Wuhan virus)". Ní January ọdún 2020, Àjọ Ìlera Àgbáyé dáàbá orúkọ "èrànkòrónà tuntun ọdún 2019 (2019 novel coronavirus)" (2019-nCov) fún kòkòrò èràn náà. Èyí ní ìbámu mọ́ ìlànà AIA (WHO) ọdún 2015 tó lòdì sí lílo orúkọ ibùgbé (f.a. Wuhan), orúkọ irú ẹranko, tàbí orúkọ ẹ̀yà ènìyàn fún orúkọ àrùn tàbí kòkòrò èràn. Ní 11 February 2020, ìgbìmọ̀ *International Committee on Taxonomy of Viruses* (Ìgbìmọ̀ Àgbáyé lórí Ìpínsíàyè àwọn Kòkòrò Èràn) gba orúkọ yìí "àrọ́lù àìsàn ìmín olóró gbígboró, èrànkòrónà irú 2" (severe acute respiratory syndrome coronavirus 2; SARS-CoV-2) gẹ́gẹ́ bíi orúkọ àlòsiṣẹ́. Láti mọ́ baà ṣe àsìṣe rẹ̀ m àrùn SARS, Àjọ Ìlera Àgbáyé nígbà míràn le pe SARS-CoV-2 bi "the COVID-19 virus" (èràn COVID-19) nínú àwọn ìkéde wọn. Àwọn míràn tún pe SARS-CoV-2 àti àrùn rẹ̀ bíi "àrùn kòrónà" tàbí "kòkòrò kòrónà".

File:COVID-19 vaccination Seychelles.jpg
File:Covid-19 vaccination Seychelles.jpg
File:COVID Vaccine (50745583447).jpg
File:Victoria_mask_dummies_jeh.jpg
File:2020-06-27-Deep-East-Oakland-BLM-Rally1,123_(50052378806).jpg
File:DSC 0958 (50284109072).jpg
File:Eugene Goodman 1 cropped.jpg
File:Fphar-11-00937-g001.jpg
File:Infektionsschutzzentrum im Rautenstrauch-Joest-Museum, Köln-6313 (cropped).jpg
File:MTA Deploys ‘Temperature Brigade,' Testing Heroic Frontline Employees (49754126983).jpg

## Ìmọ̀ kòkòrò èràn

## Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:COVID-19
Cyril Ramaphosa

**Matamela Cyril Ramaphosa** (ọjọ́ìbí 17 November 1952) ni olòṣèlú ará Gúúsù Áfríkà àti politician and the fifth and current Ààrẹ ilẹ̀ Gúúsù Áfríkà 5k tó wà níbẹ̀ lọ́wọ́lọ́wọ́.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Gúúsù Áfríkà
Patrice Talon

**Patrice Guillaume Athanase Talon** (ọjọ́ìbí 1 May 1958) ni olóṣèlú àti olóṣòwò ará Benin tó ti ún ṣe Ààrẹ ilẹ̀ Benin láti 6 April 2016p

Ni Oṣu Kẹsan ọdun 2021, Patrice Talon ati Thomas Boni Yayi, awọn ọrẹ oloselu ti o ti di ọta timọtimọ, pade ni aafin Marina ni Cotonou. Lakoko tête-à-tête yii, Thomas Boni Yayi gbekalẹ Patrice Talon pẹlu ọpọlọpọ awọn igbero ati awọn ibeere, ti o jọmọ ni pataki itusilẹ ti “awọn tubu oloselu”.

## Ìtọ́kasí
Tope Oshin

**Tope Oshin** jẹ́ adarí fíìmù ni orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ó sì jẹ ọ̀kan lára àwọn gbajúmọ̀ nínú ẹ̀ka eré ni ọdún 2019. Ní ọdún 2015, Ìwé ìròyìn *Pulse* sọ wí pé ó wà láàrin àwọn obìnrin mẹ́sàn-án tí ó ṣe adarí eré tí ó yẹ kí àwọn ènìyàn ó mọ̀. Ní ọdún 2018, ní ìrántí oṣù obìnrin, OkayAfrica yẹ́ Tọ́pẹ́ sì gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn * Okay100 Women*.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Ilorin níbi tí ó tí kọ́ ẹ̀kọ́ nípa ètò ọrọ̀ ajé (economics), ṣùgbọ́n kò parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ níbẹ̀, ó padà parí rẹ̀ ni ilẹ̀ ẹ̀kọ́ gíga tí Lagos State University níbi tí ó tí gboyè nínú ìmọ̀ ẹ̀kọ́ nípa eré ṣíṣe Theatre Arts. Ó tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ ìmọ̀ èrè ṣíṣe nígbà tí ó lọ sí Colorado Film School ní Community College of Aurora tí ó wà ní Denver àti Met Film School ní London. Tope jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ tẹ́lẹ̀ fún *Talents Durban* àti *Berlinale Talents.*

## Iṣẹ́
Tọ́pẹ́ jẹ́ òṣèré fún ọdún méjìlá, ó sì ti fara hàn nínú àwọn eré bíi * Relentless*. Ó ṣe ìgbà kejì adarí fún eré *The Apprentice Africa*. Ó ti ṣe adarí fún àwọn eré bíi *In line, Ireti, , New Horizon, Hush, Hotel Majestic, Tinsel àti MTV Shuga*. Óun ni ó ṣe adarí fún àwọn eré gbajúmọ̀ bíi *Up North àti New Money*. Ní oṣù Kejìlá ọdún 2015, eré *Fifty* tí ó ṣe pá #20 million ni ọ̀sẹ̀ tí ó jáde. Ere *The wedding party* tí ó ṣe ní ọdún 2018, jẹ́ ère tí ó tà ju ni Nàìjíríà ni odun náà. Ní ọdún 2016, ó ṣe eré ìtàn, *Amaka’s Kin*  ni ìrántí gbajúmò òṣèré Amaka Igwe tí ó kú ní ọdún 2014.
Ní ọdún 2017, ó ṣe ère ìtàn *Nigeria - Shooting it like a woman*. Ní ọdún 2018, ó ṣe eré *We Don't live here anymore* fun àwọn TIERs. Eré náà kò ṣe wò lórí sinema nítorí àwọn àríyànjiyàn tí ó wà pẹ̀lú eré náà. Ó ti ṣe ère fún oríṣiríṣi fíìmù àti eré orí telefisionu bíi *MTV* *Shuga* apá kẹrin àti apá kẹfà. 
Láti ọdún 2015, ní o ti wa láàrín àwọn adájọ́ fún International Emmy Award. 

## Ẹ̀bùn

### Ọ̀wọ̀

* OkayAfrica *Okay100Women* 2017 Honoree
* Excellence in The Creative Industries Award - Sisi Oge Awards 2018
* Distinguished Alumni Medal of Honor 2016 - In-short film festival
* African Woman In Film Award 2015 by African Women Development Fund



## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Nigerian women film directors
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Nigerian television producers
Ẹ̀ka:Nigerian film producers
Ẹ̀ka:Nigerian women film producers
Ẹ̀ka:University of Ilorin alumni
Ẹ̀ka:Lagos State University alumni
Ẹ̀ka:Yoruba filmmakers
Ẹ̀ka:Nigerian filmmakers
Ẹ̀ka:Nigerian film actresses
Ẹ̀ka:Yoruba actresses
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1979
Ẹ̀ka:Nigerian film directors
Ẹ̀ka:Nigerian documentary filmmakers
Ẹ̀ka:Women television producers
Ẹ̀ka:Women documentary filmmakers
Kaylah Oniwo

**Kaylah Oniwo**(bíi ni ọjọ́ kẹji lélógún oṣù kìíní) je agbóhùnsáfẹ́fẹ́, osere ni Nàìjíríà. Òun ni atọkun ètò *The Road Show àti Catwalk with Kaylah* lóri Cool Fm.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Kaylah ni oọjọ́ kẹji lélógún oṣù kìíní sì Nàìjíríà. Bàbá rẹ̀ jẹ́ ìkan láàrin àwọn adarí àwọn ológun orí omi, ìyá rẹ sì jẹ ẹni tí ó rán aṣọ. Ó gboyè ninu ẹ̀kọ́ ìmò ifowopamọ ní ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Bowen University. Ó tún gboyè nínú eré ṣiṣẹ́, ijó àti ère orí ìtàgé láti ọ̀dọ̀ Lufodo Academy of Performing Arts.

## Iṣẹ́
Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bíi alágbátà ni ibi it wọn tí tá aṣọ ni ọdún 2005. Ó ti ṣe atọkun ètò bii *Campus Square, Youth Scene* fún Radio Unity Nàìjíríà Fm. Ó darapọ̀ mọ́ CoolFm ni odun 2010. Ó ṣe atọkun ètò *The Road Show* tí ó má ń bẹẹ rẹ láti àgó mẹta ìrọ̀lẹ́ di àgó méje ìrọ̀lẹ́. Ó tún má ń ṣe atọkun fún ètò rẹ, *Catwalk with Kaylah*, níbi tí ó tí má sọ̀rọ̀ nípa oge ṣíṣe. Kaylah jẹ́ aṣojú fún ilé iṣẹ́ Makari. Òun àti àwọn obìnrin mefa jọ kópa nínú ètò *Agbára àwọn méje* tí Bland2Glam gbé kalẹ̀. Kaylah tí ṣe olootu fún àwọn ayẹyẹ bíi:

* Future Awards Leadership Summit.
* Aviators Magazine red carpet.
* Copa Lagos Fashion Show.

*

## Ẹ̀bùn

## Àwọn Ìtọ́kasí
Katerina Sakellaropoulou

**Katerina Sakellaropoulou** (, ; ọjọ́ìbí 30 May 1956) ni Ààrẹ ilẹ̀ Gírìsì. Wọ́n dìbóyán láti dípò Ààrẹ Prokopis Pavlopoulos ní 22 January 2020, látọwọ́ Hellenic Parliament. Kú wọn ó tó dìbóyán bíi Ààrẹ ilẹ̀ Gírìsì, ó siṣẹ́ bíi Ààrẹ Ìgbìmọ̀ Iṣẹ́ Orílẹ̀-èdè, tó jẹ́ ilé-ẹjọ́ òsìṣẹ́ ìjọba ní Gírìsì.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn Gríìkì
Ashraf Ghani

**Ashraf Ghani** (Pashto/; ọjọ́ìbí 19 May 1949) ni olóṣèlú ará Afghanístàn tó wà nípò gẹ́gẹ́ bíi Ààrẹ ilẹ̀ Afghanístàn lọ́wọ́lọ́wọ́. Wọ́n kọ́kọ́ dìbòyàn ní 20 September 2014, wọ́n sì tún tún-dìbòyàn ní 28 September 2019. Ghani jẹ́ onímọ̀ ìdá-ènìyàn, tẹ́lẹ̀ ó siṣẹ́ bíi Alákóso Ètò Ìṣúná àti bíi Kánsélọ̀ Yunifásítì Kabul.

## Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Afghanístàn
Idiat Amusu

**Idiat Aderemi Amusu** ni obìnrin àkọ́kọ́ tí ó má jẹ́ enginia fún ohun ọ̀gbìn ni Nàìjíríà, òun sì ni obìnrin àkọ́kọ́ ni ẹgbẹ́ Council for the Regulation of Engineering in Nigeria. Wọn bíi Idiat ni ìpínlè Kano ni ọjọ́ kẹtàdínlógbon oṣù kọkànlá ọdún 1952. Ó wá láàrin àwọn tí ó kọ́kọ́ darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ *Association of Professional Women Engineers of Nigeria (APWEN)* ni ọdún 1983.

## Ẹ̀kọ́
Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ St Theresa College ni Ìbàdàn àti Baptist High school ni Ìwọ. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Nigeria, Nsukka níbi tí ó tí gboyè B. Sc nínú agricultural engineering ni ọdún 1978. Òun ni obìnrin àkọ́kọ́ tí ó má di enginia fun ohun ọ̀gbìn ni Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ fún  Nigerian Society of Engineers, Nigeria Institution of Agriculture Engineers àti Nigeria Institute of Food Science and Technology.

## Iṣẹ́
Ó darapọ̀ mọ́ Ilé iṣẹ́ ADFARM Ltd gẹ́gẹ́ bí olùdarí. Ó di olùkọ́ fún ìṣirò ni ilé ẹ̀kọ́ Epe Grammar School àti Our Lady of Apostles Secondary school ni ìlú Èkó. Ní ọdún 1982, ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Yaba College of Technology níbi tí ó tí ń kọ ìṣirò fun àwọn akẹ́kọ̀ọ́ enginia. Ó di olórí fún ẹkà tekinology fún oúnjẹ ní ọdún 1996 di 1998 ni ilé ẹ̀kọ́ gíga náà. Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ fún Council for the Regulation of Engineering in Nigeria, Nigerian Society of Engineers, Association of Professional Women Engineers in Nigeria (APWEN), Nigerian Society of Engineers, Nigerian Institution of Agricultural Engineers ati Nigerian Institute of Food Science and Technology. Ní ìrántí àwọn iṣẹ́ ribiribi tí ó ti ṣe, NSE wá ṣe eto ìdíje tí wọn pè ní Project Skill Competition tí wọn sì má ń ṣe ní ekan lọ́dún láti lè yẹ síi. Ètò nan má wáyé ní ìpínlè Èkó, ó sì wá fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ni Secondary school.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Moji Makanjuola

*'Moji Makanjuola*jẹ́ ògbóǹtarìgì nínú ìròyìn ṣíṣe àti agbóhùnsáfẹ́fẹ́ ni orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun ni adarí tẹ́lẹ̀ fún ẹgbẹ́ àwọn oniroyin obìnrin ni Nàìjíríà (NAWOJ).

## Àkọ́lé àti ìṣẹ̀lẹ̀ iṣẹ́
Moji Makanjuola, ọmọ ìlú Kwara State tí wọn bí sì ìlú náà, jẹ́ olújábọ̀ oníròyìn ìlera kan tó jẹ́ ọ̀kan pàtàkì nínú àwọn oníròyìn amóhùnmáwòrán Nàìjíríà tó ti ṣe àfikún gidi sí ìdàgbàsókè àti ìmúlò ìròyìn journalism ní orílè èdè Nàìjíríà , pàápàá jùlọ nípa ìròyìn ìlera.

Ó jẹ́ alábàáṣiṣẹ́pọ̀ ìbánisọ̀rọ̀ fún UN Women, Tí ó sì tún ti ṣiṣẹ́ fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún ní Nigerian Television Authority (NTA) níbi tí ó ti gòkè sí ipò olórí ẹ̀ka ìlera àti akọ̀kọ obìnrin ṣáájú ìfẹ́yìnti rẹ. Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ tí ó dangajia ní Center for Diseases Control, CDC Atlanta ní Amẹ́ríkà. 

Ṣáájú kí ó tó fẹ̀yíntì fi iṣẹ́ NTA sílẹ̀, ó ti fi ìgbà kan ṣiṣẹ́ ní National Television Broadcast, Kwara State, Nàìjíríà níbi tí ó ti jẹ́ alukoro àkọ́kọ́ tí ó kókó wá ní ilé isẹ́ tẹlifíṣọ̀n wọn.

Makanjuola tún jẹ́ olórí Ẹ̀ka Ìfihàn àti Ìròyìn ti NTA láàárín ọdún 1980 sí ọdún 1985. Lẹ́yìn tí ó ti fi Nigeria Television Authority (NTA) sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olórí àkọ́kọ́ Ẹ̀ka Ìlera àti Ìbálòpọ̀ Obìnrin, ó tẹ̀síwájú láti máa ṣiṣẹ́ fún NTA lórí ìpinnu àdéhùn. Makanjuola is also a cinematographer and the chief executive officer of Bronz and Onyx, an integrated marketing communications and strategy company.

Ó jẹ́ Ààre èèkàn tí Nigerian Association of Women Journalists (NAWOJ).'òun sì ni ó jé onkowe ìwé'Health Journalism: A Journey with Moji Makanjuola'', Tí wọn tẹ jáde ní oṣù Kejìlá ọdún 2012.Ní ọjọ́ okandinlogbon, oṣù kẹsàn-án, ọdún 2014, Aunty Moji, bí àwọn àwọn ènìyàn tí máa ń pe wọn, wá lára àwọn ọmọ orile-ede Nàìjíríà Márùn-ún lè ní ọdúnrún tí  wọn gba àmì ẹ̀yẹ orile-ede làti owó Ààrẹ àná, Ààrẹ Goodluck Ebele Jonathan tí ilé Nàìjíríà . Wọn yàn gẹ́gẹ́ bí olórí fún National Health Insurance Authority (NHIA) Leadership Development Program on March 22, 2023.

Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Order of the Federal Republic (MFR). She is also an executive director of the International Society of Media in Public Health (ISMP).

Wọ́n ráyè ròyìn wipé Makanjuola jẹ́ ẹni tí ó máa ń lo ọgbọ́n ìròyìn rẹ láti tọ́jú ìwòye àwọn tí kò ní ìgbàgbọ́ nínú àbísí ìtọ́jú àjàkálẹ̀-arun ní orílẹ̀-èdè náà. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Mercy Abang

**Mercy Bank Abang** jẹ́ oniroyin ni Nàìjíríà. Ò gbà ẹ̀bùn nínú ìròyìn ni ọdún 2017 láti ọ̀dọ̀ Hammarskjold Awards ni United Nations. Ò má ń ṣe ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nurọ̀ tí ó pè àkọlé rẹ̀ ni ọ̀rọ̀ pẹ̀lú Abang Mercy, ó sì ti gbà àwọn àlejò bíi Rẹno Omokri, Dele Momodu àti Chude Jideonwo. Ní ọdún 2017, ó gbà ẹ̀bùn *Woman of the year* ni èka ìròyìn. Ní ọdún 2012, ó wá láàrin àwọn obìnrin ọ̀dọ́ mẹ́wàá tí wọn ní ọjọ́ ọ̀la dídára. Ò ṣe onìròyìn nígbà ìdìbò orílẹ̀ èdè Ghana ni 2017. Ó kọ oríṣiríṣi ìròyìn nípa àwọn ìkan tí àwọn olùsọ àgùntàn tí Fulani ń ṣe àti bíi wọn ṣe pa àwọn èèyàn ní àgbègbè Gbagyi.
O bẹ́ẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ lórí telefisionu gẹ́gẹ́ bíi onìròyìn òṣèlú pelu Independent Television and Radio ni Abuja. Ó ti si ṣé pelu àwọn ilé iṣẹ́ bíi Oxfam GB Nigeria, West African Civil Society Forum, HeinrichBoell Foundation,EcoJournalism ati YNaija. Ní ìgbà tí ó wà ní HeinrichBoell Foundation, ó kọ àwọn ìròyìn nípa bí àgbègbè àyíká àwọn ìlú ni Nàìjíríà ṣe rí àti bí wọn ṣe má rí ní ọjọ́ ọ̀la.
Ní ọdún 2014, wọn pé sì ọ̀rọ̀ lórí ìjọba, ẹ̀tọ́ ènìyàn àti ìjọba tiwa ń tiwa èyí tí African Union gbé kalẹ̀ tí àwọn èèyàn láti orílẹ̀-èdè èdè tí ó kọjá ogójì sì wá níbè. Ní oṣù kẹta ọdún 2015, òun àti Kadaria Ahmed tí ó jẹ́ oniroyin fún BBC, jọ ṣe atọkun ètò ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nurọ̀ lórí telefisionu fún Attahiru Jega tí ó jé alága fún INEC. Ó ṣe ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nurọ̀ ni oṣù kẹsàn-án ọdún 2014 fún ìgbà kejì adarí tẹ́lẹ̀ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, Atiku Abubakar.
Mercy jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ "Enough is Enough" tí Chude Jideonwo gbé kalẹ̀. Ó pèsè iranlọwọ fún ètò LightupNigeria èyí tí Amara Nwankpa gbé kalẹ̀ láti rán àwọn tí wọn ṣe àìsàn lára bíi wọn ṣé ń se wúrà ni Zamfara.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:1980s births
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Nigerian television journalists
Ẹ̀ka:Nigerian women activists
Ẹ̀ka:Nigerian writers
Ẹ̀ka:Nigerian women journalists
Ẹ̀ka:Women television journalists
Gaston Browne

**Gaston Alfonso Browne** (ọjọ́ìbí 9 Fẹ́ ebruary 1967) ni alákóso àgbà ilẹ̀ Antigua ati Barbuda. Òhun ni olórí orílẹ̀-èdè erékùṣù yìí láti ọdún 2014. Kó tó di olóṣèlú, ó jẹ́ oníṣẹ́ bánkì.

## Itokasi

Ẹ̀ka:Àwọn ará Ántígúà àti Bàrbúdà
João Lourenço

**João Manuel Gonçalves Lourenço**, GColIH (pípè:*Jao Manuel Gonsafes Lourenso* ọjọ́ìbí 5 March 1954) ni olóṣèlú ará Angola tó ti wà nípò bíi Ààrẹ ilẹ̀ Àngólà láti 26 September 2017. Tẹ́lẹ̀tẹ́lẹ̀, ó jẹ́ Alákóso Ètò Àbò ilẹ̀ Àngólà láti 2014 dé 2017. Ní September 2018 ó di Alága ẹgbẹ́ olóṣèlú People's Movement for the Liberation of Angola (MPLA), tíí ṣe ẹgbẹ́ olóṣèlú tó wà lórí ìjọba.

## Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Àngólà
Nana Akufo-Addo

**William Addo Dankwa "Nana" Akufo-Addo** ( ; ọjọ́ìbí 29 March 1944) ni  Ààrẹ ilẹ̀ Ghánà lọ́wọ́lọ́wọ́. Ó ti wà ní ipò yìí láti 7 January 2017. Tẹ́lẹ̀tẹ́lẹ̀ ó siṣẹ́ bíi Agbẹjọ́rò Àgbà ilẹ̀ Ghánà láti 2001 di 2003 àti bíi Alákóso Ọ̀rọ̀ Òkèrè láti 2003 di 2007 lábẹ́ ìjọba Ààrẹ John Kufuor.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Ghánà
Àjàkálẹ̀-àrùn COVID-19 ní Ghánà

Àwọn ọ̀ran àkọ́kọ́ méjì tí ó jẹmọ́ ajakaye-arun COVID-19 ni ilẹ̀ Ghana ṣelẹ̀ ní ọjọ́ 12 Oṣù Kẹwa 2020, nigbati àwọn eniyan meji pada lati Nọ́rwèy àti Tọ́kì.  

## Abẹ́lẹ̀
Ni ọjọ 12 Oṣu Kini ọjọ 2020, Ajo Agbaye fun Ilera (WHO) fidi rẹ mulẹ pe coronavirus aramada ni fa ti aisan ìmín ninu akopọ àwọn ènìyàn ni Wuhan City, Agbegbe Hubei, China, eyiti o royin fun WHO ni Oṣu Kẹjọ Ọjọ 31 Oṣu keji ọdun 2019.  

Ìpín ìṣàìsí àìsàn fun COVID-19 ti kéré púpọ̀ ju SARS ti 2003 lọ,   ṣùgbọ́n ìkóràn àìsàn naa ti pọ̀ jú lọ, pẹ̀lú iku lapapọ lapapọ.   

= Àsìkò-ìṣẹlẹ̀ =

### Oṣu Kẹta 2020
## Itokasi

Ghana
Ẹ̀ka:Ghánà
Lola Omolola

**Lola Omolola** (bíi ni ọjọ́ kìíní oṣù kẹjọ ọdún 1976) jẹ́ oníróyìn ọmọ Nàìjíríà, ó dá ẹgbẹ́ obìnrin FIN (Female IN) kalẹ̀ lórí Facebook, níbi tí àwọn obìnrin tí sọ àwọn ẹ̀dùn ọkàn wọn.

## Ẹ̀kọ́
Ó gboyè nínú broadcast journalism láti ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Columbia College ní Chicago.

## Iṣẹ́
Omolola jẹ́ oníróyìn, ó sì ti ṣe atọkun fún àwọn ètò ni ori telefisonu ni Nàìjíríà. Leyin ti o parí ẹ̀kọ́ rẹ ni ilé ẹ̀kọ́ gíga, ó si ṣẹ́ pelu agbegbe ìgbani-níyànjú ni Chicago níbi tí ó tí ń fun àwọn èèyàn ní ìmọ̀ràn nípa ọ̀rọ̀ ìlera wọn. Ó ní èrò ayélujára tìrẹ tí ó pè ní Spicebaby.com tí ó ti ń má fún àwọn èèyàn ní erongba tí wọn fi ṣe oúnjẹ. Ó dá ẹgbẹ́ obìnrin FIN (Female IN) kalẹ̀ lórí Facebook, níbi tí àwọn obìnrin tí sọ àwọn ẹ̀dùn ọkàn wọn, ẹgbẹ́ náà ní kọjá àwọn èèyàn mílíọ̀nù kan níbè. Ó pàdé olùdásílè Facebook, wọn si jọ ṣọ̀rọ̀ lóri bíi àwọn obìnrin ṣe rí irànlọ́wọ́ gbà láti FIN.

## Àwọn Ìtọ́kasí