open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Leticia Quaye

**Leticia Quaye**  jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ti Convention People's Party (CPP) ni Gold Coast, ìlẹtò Gẹẹsi kan ni Ìwọ̀-Oòrùn Áfíríkà. O kópa nínú Action Rere, lẹsẹsẹ àwọn ehonu ati ìdásẹ̀lé ti a ṣètò nípasẹ̀ CPP ati Gold Coast Trade Union Congress (TUC) ni Ọṣù Kínní ọdún 1950, gẹgẹ bi apakan ti ìpọlọngọ fún ìjọba-ara ẹni. Quaye pẹlu òpòlọpò àwọn mìíràn, pẹ̀lú Kwame Nkrumah, ni wón mu tí wọ́n ń sì fi ẹsun kan pẹlu itara. Nínú àlàyé ti a fi ọwọ́ kọ ni atẹle imuni rẹ Quaye ṣe àlàyé ilówósí rẹ nínú Iṣe Rere bii atẹle:

*Ni ọjọ́ 8th Oṣu Kini ọdún 1950 ìṣètò Ìpàdé kan lati wáyé ni West End Arena ni òwúrò èyítí o sun siwaju titi di ọsan.*

*Mọ wà níbè nkan bi aago 3.45pm. Nígbàtí mọ wà níbẹ̀ àwọn aṣáájú ti CPP ko ti de ati pe ìpàdé naa ko bẹrẹ. Ọ̀gbẹ́ni Provencal sọ ìkéde kan pé òun ṣàkíyèsí pé àwọn kan ń hùwà tí kò tọ́ bó ṣe ń bọ̀ ní ẹnubodè, àti pé ó ń ké sí gbogbo àwọn tó pé jọ láti hùwà, kí wọ́n má sì máa àwọn òyìnbó tó wá gbádùn ìdánilẹ́kọ̀ọ́ náà bí kò ṣe ye. Ó sọ̀rọ̀ ní èdè Gẹ̀ẹ́sì lẹ́yìn tí ó parí mo túmọ̀ sí èdè GA. Iyẹn ni gbogbo ohun ti Mo ṣe ni ọjọ 8th Oṣu Kini ọdun 1950. Emi ko sọ ọrọ kankan rara lati ru ẹnikẹni ninu.* 

Jube lọ, Quaye jẹbi ẹjọ́ nipasẹ Ile-ẹjọ Majisireeti ni ọjọ 22 May 1950 fun didari àwọn miiran lati kópa nínú ìdásẹ̀lé arufin ni ọjọ Kejo Ọṣù Kini ọdún 1950. Quaye pe ẹjọ idalẹjọ rẹ si Ile-ẹjọ giga julọ ti Gold Coast.

Henry Sonnie Torgbor Provencal, ẹniti Quaye ménubà nínú àlàyé rẹ, ni ìdájọ́ oṣu meji ṣaaju Quaye, ni ọjọ 22 Kínní 1950, fun èsè kanna. Provencal tún rawọ idalẹjọ rẹ si ìdájọ́ ilé-ẹjó ti awọn Gold Coast.

Ni Oṣù Kàrún ọdún 1951 Quaye ni a yan gẹgẹbi akọ̀wé ikede ti CPP pẹlu ọpọlọpọ awọn obinrin miiran pẹlu Hannah Kudjoe, Alice Appiah, Ama Nkrumah ati Sophia Doku .    Ni Ọjọ kẹfà Oṣu Kẹta Ọdun 1957, Gold Coast gba òmìnira ati pe a bí ìpínlẹ̀ ìgbàlódé ti Ghana .

## Àwọn ìtọ́kasí
Alex Quaison-Sackey

**Alex Quaison-Sackey** (9 August 1924 &#x2013; 21 December 1992) jẹ Aṣojú ọmọ orilẹede Ghana kan ti o ṣiṣẹsin ni awọn orilẹede Ọlómìnira àkọ́kọ́ ati kẹta. Ó jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Áfíríkà aláwọ̀ dúdú àkọ́kọ́ láti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ààrẹ Apejọ Àgbáyé ti Ìparapọ̀ Àwọn Orílẹ̀-Èdè .

## Ìbéèrè Ìgbésí ayé àti Èkó
Quaison-Sackey ni a bí ní Winneba ni Central Ekun ti Ghana .  Winneba jẹ agbègbè ti awọn eniyan Guan ni Central Region Ghana  Ó gba ètò-èkó girama rẹ ni Ghana ni Ile-iwe Mfantsipim ni Cape Coast ni Central Region o si kọ èkó ni Ẹka Intermediate ni Achimota College nitosi Accra . Lẹhinna o lọ si United Kingdom, níbití ó ti kó ẹ̀kọ́ Philosophy, Òṣèlú ati Ìsòwò ni Ile-ẹkọ giga Exeter, Ile-ẹkọ giga Oxford, ti o yanjú pẹ̀lú oyè ọla. Ó tún kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìbáṣepọ̀ àgbáyé àti òfin àgbáyé ní ilé ẹ̀kọ́ ètò ọrọ̀ ajé ní London lẹ́yìn tí wọ́n yàn án sí ọ̀kan lára àwọn òṣìṣẹ́ Òṣìṣẹ́ Àjèjì àkọ́kọ́ ní Ghana. 

## Iṣẹ Aṣojú
Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí aṣojú Kẹjì ti Ghana ati aṣoju titilai si United Nations láti 30 Okudu 1959 si 1965.  O ṣiṣẹ gẹ́gẹ́ bi Alákóso Àpéjọ Gbọgbọgbò ti United Nations lati 1964 si 1965, o di ọmọ Áfíríkà dudu àkókò lati gba ipò yẹn. Ni àkókò yẹn, Quaison-Sackey tún jẹ Aṣojú Ghana si Cuba lati 1961 si 1965 ati aṣojú si Mexico lati 1962 si 1964. Ni ọdun 1965, o di minisita ajeji ti Ghana, ṣùgbọ́n o ṣiṣẹ ni ipo yẹn fun oṣu diẹ, kí wọ́n tó yọ kuro nigbati ijoba Nkrumah je yiyo ni oṣù Kínní ọdún 1966. Wọ́n tun yan ni Igbimọ giga julọ ni United States lẹẹkansii. Lt. General Fred Akuffo mu. 

## Òṣèlú
Quaison-Sackey ni a yan gẹ́gẹ́ bi Minisita fun Ọran Okere ni ijọba Ẹgbẹ Awọn eniyan Adehun Kwame Nkrumah . O wa lori irin ajo lọ si Ariwa Vietnam pẹlu Nkrumah nígbàtí ìjọba dojuru nipasẹ ikọluja Ọlógun ti o yori si ìdásílẹ̀ Igbimọ ominira ti Orilẹ-ede ni ọjọ 24 oṣù Kínní Ọdún 1966 nipasẹ Lt General Joseph Arthur Ankrah . 

## Ikú
Quaison-Sackey ku ni ẹni ọdún 68 ni Korle Bu Teaching Hospital ni Accra, ni atẹle iṣọn-ẹjẹ ẹdọforo ni ọjọ 21 Ọṣù Kẹjìlá Ọdún 1992. 

## Idile
Awọn obi Quaison-Sackey ni Alex Emmanuel Sackey (1902 &#x2013; 1972) ati Alberta Quaison. O fẹ Elsie Annie Blankson (1927 &#x2013; 2003).  Papọ, wọn ni ọmọ mẹfa. &#x5B; ** &#x5D;

## Àwọn Àtèjádẹ
Quaison-Sackey kọ̀wé nípa àwọn ìrírí rẹ nípa àwọn ọrọ ìṣẹ aṣojú ni ipilẹṣẹ Ghana nínú iwe kan ti a npe ni *Africa Unbound: Reflections of an African Statesman*, eyi ti a ti tèjádẹ nipasẹ Praeger ni May 1963.  Nínú rẹ ó ṣe àpèjúwe ìmọ̀ràn rẹ ti " Negritude " - "Gbigba ati idaniloju didara ti dudu dudu. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1992
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1924
FilmOne Distributions

**Filmone** jẹ ile-iṣẹ olómìnira t'in Pin fíìmù ni ni Ìwọ̀-oòrùn Áfíríkà,    ti olu lú  ile-iṣẹ náà wà ni Eko, Nàìjíríà. Láti ọdún 2013, ile-iṣẹ náà ti pin àkóónú fíìmù agbègbè ati ti káríayé ni tààrà ni agbègbè naa; ṣiṣẹda ìkànnì kan fun gbigbejade àwọn fiimu itage agbègbè (si United Kingdom, United States, ati àwọn agbègbè míìràn ni iha ìsàlẹ̀ aṣálẹ Sahara) ati jijẹ ìkànnì pinpin fun àkóónú fíìmù lati Hollywood . 

Ni ọdun 2016, ile-iṣẹ naa fọwọ́ si àdéhùn pẹlu ile-iṣẹ media Hollywood 20th Century Fox,  ajọṣepọ kan ti o ti rii si pinpin awọn fíìmù láàrin Oorun Afirika gẹgẹbi *Ọjọ Ominira: Resurgence*, *Logan*, *Assassin's Creed*, ati *Kingsman: The Golden Circle .* 

Ni Nàìjíríà, Filmone ti pin ati/tabi ṣe ọpọlọpọ àwọn fiimu blockbuster papọ̀ gẹgẹbi *[[Half of a Yellow Sun|Half of Yellow Sun]]*  The wedding party 1&2,   *Taxi Driver: Oko Ashewo*, *Ofin Okafor*, *[[A trip to jamaica|A trip to Jamaica]]*, *10 days in Sun City*, *[[King of Boys]]* Hotel, *Royal Hibis Hotẹẹli* . 

## Itan
Ìpìlẹ ilè iṣẹ náà ti bere láti ọdún 2012, nigbati ẹnití o pilẹ̀ ilè iṣẹ náà (CEO) Kene Mkparu, ni ifọ̀wọ́sọwọ́pọ̀ pelu àjọ-oludasilẹ ati awọn ọmọ ẹgbẹ ti awọn ọkọ ti oludari, di akọkọ alanfani ti awọn Creative ati Idanilaraya Fund pèsè nipa The Bank of Industry,  pẹlu eyi ti nwọn tapa-bẹrẹ owo ni oṣù Kejìlá ọdún 2012. Atele awọn oludari ati awọn oga isakoso ti awọn ile-iṣẹ ti awọn ile-iṣẹ ti awọn ile-iṣẹ ti O. Cinma. Ijọba. 

Ni ọdun 2014, ile-iṣẹ náà ni ajọṣepọ pẹlu àwọn òmìrán idoko-owo African Capital Alliance lati ṣe inawo awọn ibi-afẹde imugboroosi ìgbà pipẹ rẹ. 

Ni ọdún 2018, igbimọ awọn oludari yàn awọn oludasile Kene Okwuosa gẹgẹbi Alakoso Ẹgbẹ / Alakoso Alakoso ti Filmhouse Cinema. 

## Filmhouse Cinema
Eyi jẹ apakan ifihan fíìmù ti ile-iṣẹ náà ati ọmọ ẹgbẹ kan lori Igbimọ Alakoso ti Cinema Exhibitors Association of Nigeria - CEAN.

Lẹhin ṣiṣi ilè iṣere sinima oniboju mẹta ni oṣù Kejìlá ọdún 2012, ni Leisure mall, Surulere,  ni Eko, ile-iṣẹ naa gbooro si Ile ìṣeré àkọkọ si awọn iboju mẹjọ ni ọdun 2016, pẹlu awọn iboju afikun 5 ti o wa ni adugbo Adeniran Ogunsanya Mall.  Lati ọdun 2012, wọn ti ṣii awọn ilè iṣere (cinema)meji ni Ibadan (ni Dugbe ati Samonda), ọkọọkan ni Port Harcourt, Benin, Akure, Kano, Lekki, Oniru ati Victoria Island ni Eko. Ile-iṣẹ náà ni àwọn sinima mọkanla ti nṣiṣẹ káàkiri awọn ilu mẹfa ni  àìjíríà 

Ni ọdún 2015, ile-iṣẹ náà ṣe àjọṣepọ̀ pẹlu àwọn omiran cine-tech Canada IMAX lati kọ ile-itage IMAX akọkọ ni Iwọ-oorun Afirika - Filmhouse IMAX, Lekki. 

Awọn omiran cine-tekinoloji Amẹrika Mediamation tu alaye kan silẹ ni Oṣu Kẹrin ọdun 2019, to wọn fin kede ajọṣepọ wọn pẹlu ile-iṣẹ náà lati kọ ile itage MX4D akọkọ ni Iwọ-oorun Afirika.  Imọ-ẹrọ naa jẹ ṣiṣi silẹ nigbati Filmhouse ṣii sinima kan ni Landmark Village, Victoria Island, Eko ni Oṣu kọkanla ọdun 2019. 

## Awọn itọkasi
This Is Nollywood

***This is Nollywood*** jẹ fíìmù itan-akọọlẹ ọmọ orílẹ-èdè Nàìjíríà ti ọdún 2007 nípasẹ Franco Sacchi ati Robert Caputo, ti n ṣe àlàyé ile-iṣẹ fiimu Naijiria,  *Kaabo si Nollywood* nipasẹ Jamie Meltzer

Nipasẹ ọdún itan Welcomeuto i Bond Emeruwa, iwe-ipamọ yii sọ itan ti ile-iṣẹ $ 250 milionu kapèsè o ṣẹda ẹgbẹẹgbẹrun awọn iṣẹ. Gẹ́gẹ́ bí ìwé agbéròyìnjáde náà ṣe ń tẹ̀ lé ìṣèjáde Emeruwa ti *Check Point*, oríṣiríṣi ọmọ ẹgbẹ́ ará Nàìjíríà tí ń ṣe fíìmù ń sọ̀rọ̀ lórí ilé iṣẹ́ wọn, tí wọ́n ń gbèjà irú àwọn fíìmù tí wọ́n ń ṣe àti ipa ti wọ́n ko, ó sì ṣàpèjúwe àwọn ìṣòro tí wọ́n máa ń bá pàdé, lá ìtumọ̀ yíyára kánkán débi pípàdánù iná mànàmáná. 

## Afoyemọ
*This is Nollywood* tẹle Olùdarí eré ni Nàìjíríà Bond Emeruwa lóri ifẹ rẹ lati pari yiya fiimu iṣe-ipari ẹya-ara ni láàrin ọjọ mẹsan ni ẹkun odi ilu Eko . Biotilẹjẹpe, Bond jẹ ọkan ninu awọn agbajulọ iyalẹnu ti Nollywood, ti n dagba ni orilẹ-ede Naijiria, ṣugbọn ile-iṣẹ fiimu ti a mọ diẹ ti o n yipada ni iyara aṣa olokiki ode oni Afirika. Ni ipari, fiimu naa ju ṣíṣe dáadáa ile-iṣẹ fiimu ti o fanimọra ati airotẹlẹ lọ, o jẹ nipa bi eniyan ṣe bori awọn idiwọ lati ṣaṣeyọri awọn ala wọn.

## Awọn ẹbun

* Festival Internacional de Abuja 2007

## Wo tun

* *Welcome to Nollywood*
* *Nollywood Babylon*
* *Akojọ awọn fiimu Naijiria ti ọdun 2006*

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ
Andrews Kwabla Puplampu

**Andrews Kwabla Puplampu** (1919-1984) jẹ agbẹjórò ara ilu Ghana,  ọlóṣèlú àtiolukowe . Ó jẹ́ ọmọ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin fún agbegbe Ada lati ọdún 1956 si 1966.  Lati 1960 si 1965 o ṣe ise gẹ́gẹ́bi bi igbakeji minisita ti Awọn ọrọ Ajeji  ati lati 1965 si 1966 o jẹ Minisita fun Àwọn ọ̀rọ̀ ilẹ.  Ṣáájú ki o to bẹ̀rẹ̀ òṣèlú, o jẹ agbẹjórò.

## Ìbéèrè Ìgbésí ayé ati èkó
A bi Puplampu ni ọjọ́ 11 Oṣu kọkànlá ọdún 1919 ni Gold Coast. O ni ètò-ẹkọ ni ile-ẹkọ giga ti Ile-iwe Atẹle Presbyterian ni Krobo Odumase (bayi Presbyterian Boys' Senior High School, Legon ).  

## Iṣẹ́-ṣísẹ
Ni 1944, Puplampu di ọlùkó fún Ilé-ìwé alákoberẹ̀ Presbyterian ni Big Ada .  Nigbamii ni Ọdún yẹn, o darapọ̀ mọ́ òṣìṣẹ́ Ìkọ́ni ti&nbsp;Ile-iwe Royal Collegiate ni Accra .  Ni Oṣù Kẹrin ọdún 1945 o di akọ̀wé ìpín keji ni ibi iṣẹ ilu ṣugbọn o kọṣẹ sílẹ̀ ni Ọṣù Kẹjìlá.&nbsp;1950.  Ó lọ sí United Kingdom ní ọdún 1951 láti kẹ́kọ̀ọ́ nípa òfin, ó sì padà wá ní 1954 láti ṣe iṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí barrister àti agbẹjọ́rò ní Accra .  

## Òṣèlú
Puplampu wọ ile ìgbìmọ̀ aṣòfin ní Oṣu Keje ọdún 1956 láti sẹ aṣojú agbegbe Ada lori tikẹti ti Ẹgbẹ Awọn eniyan Adehun .   O wa ni ile ìgbìmọ̀ aṣòfin títí di Oṣù Kínní ọdún 1966. Lakoko ti o wa ni ile ìgbìmọ̀ aṣòfin, ó jẹ́ igbákejì minisita fún Òrọ̀ òkèrè .   O ṣiṣẹ́ ni ipo yii lati ojo kini Oṣu Keje ọdún 1960 si Ọjọ́ Kínní ọdún 1965  nigbati o jẹ Minisita fun ọ̀rọ̀ ilẹ̀ .  O wa ni ipo yii titi di ọjọ 24 Oṣu Keji ọdún 1966 nígbàtí wón yọ  ijọba Nkrumah 

## Ikú
O ku ni ọjọ Kẹta Oṣù Kọkànlá ọdún 1984. 

## Tún wọ

* Akojọ ti awọn asofin ti a dibo ni 1956 Gold Coast idibo isofin
* Akojọ awọn ọmọ ile-igbimọ aṣofin ti a yan ni idibo ile-igbimọ aṣofin Ghana 1965

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1984
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1919
Èdè Auyoka

** Èdè  Auyokawa** (Auyo), ní wọ́n pè ní  **[[Tirio]]**, jẹ́  ọ̀kan  lára àwọn èdè Afro-Asia tí ó ti parun tí àwọn ará ìjọba ìpínlẹ̀ Auyo ní Ìpínlẹ̀ Jigawa ń sọ lórílẹ̀ èdè [Nàìjíríà]]. Èdè náà jẹ́ èdè kàn tí  à dámọ̀ látàrí bí a ti ń pè Òǹka, Orúkọ àwọn ọjọ́ inú ọ̀sẹ̀ àti bí a ti ń sọ gbólóhùn èdè náà.

## Àwọn Àkọsílẹ̀
Thomas Mends Kodwo-Mercer

**Thomas Mends Kodwo-Mercer** (tí a tún mọ̀ sí **TM Kodwo Mercer** 1916– 2003) jẹ́ aṣojú ọmọlẹ́yìn Gánà. Oun ni Black Africa akọkọ lati Gold Coast (Lọwọlọwọ Ghana ) tí wọ́n yan gẹgẹbi Alákóso gíga si UK. 

## Ìbéèrè Ìgbésí ayé àti èkó
Mercer ni a bi ni 17 Oṣu Kini ọdún 1916. Ó lọ si Ile-ẹkọ Ikẹkọ Achimota .  Ó tun lọ sí Ile-ẹkọ giga Adisadel nibiti o ti di olukọni lati 1938 si 1943.   O tun kàwé ìṣòwò ni Ile-ẹkọ giga Birmingham ni ọdun 1948.  

## Ìgbésí ayé Ọlóṣèlú
Mercer jẹ ọmọ ẹgbẹ ti Ẹgbẹ Awọn eniyan Adehun . 

## Iṣẹ-ṣiṣe
Mercer jẹ Komisona Gold Coast si UK lati ọdún 1954 si 1956.    Ó jẹ Alaga ti Ile-iṣẹ rira koko, Igbimọ Tita ọjà Agricultural ati Igbimọ Tita Kòkó  . 

## Ìgbésí ayé ara ẹni
Mercer jẹ arákùnrin ìbẹjì ti James Mercer ti àbúrò wọn je Ọgbẹni Krakue Mercer.   Ekwow Spio-Gabrah ati Andrew Egyapa Mercer je omo iya re.  Sally Mugabe je omo iya re. Anglican ni. 

## Iku ati isinku
O ku ni ọdun 86 ati pe wọn sin si Ilu Lọndọnu. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2003
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1913
Christina M. Alvarado

Rear Admiral **Christina M. “Tina” Alvarado** jẹ agbẹ̀bí òní ìmò iṣẹgun òyìnbó tí o fí orúko sílè pẹ̀lú ìjoba o jẹ oṣiṣẹ feyin tí lẹ́yìn ìgbà ti o ṣiṣẹ gẹ́gẹ́bíi amungbalegbe ọ̀gá àgbà, ilè ìwòsàn Bureau of Medicine and Surgery (BUMED), Reserve Policy and Integration.
O jẹ òní ìmò iṣẹgun òyìnbó obìnrin agbẹ̀bí akọkọ ti yíò dárí ilé ìwòsàn iko àwọn ọmọ  ogún orí omi tí a mon sì “Dallas One”, o sí tún jé akọkọ agbẹ̀bí tí o jẹ ìran ẹ̀yà  Hispanic ti yíò kọ́kọ́ dé ipò rear admiral (Alamin irawo kàn) gẹ́gẹ́bíi agbẹ̀bí ọmọ ológun àti ènìyàn tí o jẹ obìnrin akọkọ nínú ìran ẹ̀yà Hispanic tí yíò kọ́kọ́ dé ipò Rear Admiral Upper Half (Irawo méjì).
Alvarado kò ẹ̀kọ́ ní ilé ìwé ẹ̀kọ́ gíga Alexandria ni ìbí tí wọ́n tín kò nípa ìṣe  ìṣẹ́gun agbẹ̀bí ni ìlànà iṣẹgun òyìnbó (Alexandria, Virginia), Ilé ìwé gíga Agbẹ̀bí Orilẹ-ede Columbia, o sí ní ìwé ẹ̀rí master nípa ìṣàkóso ètò ìlera láti ilé ìwé gíga Yunifásítì University of North Carolina, School of Public Health ni orílè-èdè North California. Ni ọdún 2019, wọ́n gbàwọlé gẹ́gẹ́bíi ọmọ ẹgbẹ́ sí àwùjọ National Cowgirl Museum and Hall of Fame. Alvarado n sìn ẹṣin tí wọ́n pé ní American Paint Horses, ti o sí n fí ń wọn ṣe ère ìdíje. O tí gbà ìfẹ́ ẹyẹ tí wọ́n pé ni American Paint Horse Association ni e mẹta o tọtọ tẹ́lẹ̀ ra wọn.
## Itọkasi
Ellen Alice Anderson

**Ellen Alice Anderson** (22 June 1882 – 4 February 1978) jẹ oni ìmò iṣẹgun òyìnbó nípa agbẹ̀bí ní ẹkùn tí New Zealand. Wọ́ bí sì ìlú Eketāhuna, Wairarapa, New Zealand ní 22 June ọdún 1882.
## Itọkasi
Lens University

**Lens University** jẹ ilé  ìwé ẹ̀kọ́ gíga Yunifásítì aladani èyítí o wà ní ìlú Ilemona, ni ìjọba Ìbílẹ̀ Oyun, ní ìpínlè Kwara, ní orílè-èdè Nàìjíríà. Wọn dá sílè ní ọdún 2025 tí o sì gbà ìwé ẹ̀rí láti ṣiṣẹ gẹgẹbi ilé ìwé aladani  ni orílè-èdè Nàìjíríà láti ọwọ awọn àwùjọ tí wọ́n mọ́jútó idasile ilé ìwé gíga ti a mọ sì National Universities Commission (NUC). Ilé ìwé náà ní aree orílè-èdè Nàìjíríà Bola Ahmed Tinubu bu ọwọ lù pẹ̀lú àwọn ilé ìwé mẹwa míràn ni ọjọ́ kẹta oṣù kẹta  ọdún 2025.
## Awọn ile-ẹkọ mí rán
* Kwara State University
* Al-Hikmah University
* Fountain University
* Summit University
* Offa, Nigeria
## Itọkasi
National Universities Commission

**National Universities Commission** ti adape rẹ ni jẹ (**NUC**) jẹ àwùjọ ìjọba àpapò orílè-èdè Nàìjíríà  tí wọ́n ṣe agbekalẹ  rẹ láti lè mọ ṣe àmójútó àti ìṣàkóso pẹ̀lú ìdásílẹ̀ àwọn ilé ìwé ẹ̀kọ́ gíga ti a mọ sì higher education ni orílè-èdè Nàìjíríà.
NUC, gẹ́gẹ́bíi wọn ṣe mọ̀n pé, wọn ṣe idasile rẹ ní ọdún 1962 gẹ́gẹ́bíi àwùjọ èyítí yíò mọ gbà ìjọba ní ìmọ̀ràn.  Ni ọdún 1974, o di àwùjọ èyítí o da dúró láti lè pàṣẹ  fún ará rẹ ẹni tí ó kọ́kọ́ jẹ olùdarí àwùjọ náà ní ọjọgbọn Jibril Aminu.  NUC wá labẹ ìṣàkóso Federal Ministry of Education ti o sí jẹ ẹka parastatal (èyítí o jẹ wípé ìjọba lónìí).

## Itọkasi
Kene Okwuosa

**Kene okwuosa je olu**dasile ati oludari agba Fiimu kàn ni Ilu Naijiria à ti igbẹ́tilè fíìmùaèyítí e sinimá agbelewo. FilmOne Entertainment ati FilmOne Studios.    Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Ìgbìmọ̀ Ayanyan Oṣiṣẹ́ Nàìjíríà fún Àmì ẹ̀yẹ Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà .  

Okwuosa ní ẹni to n pin egbe  eléyìí to gba milionu erinwo leni mejilelaadota naira (452 million) ati eré Funke Akindele *[[A tribe called Judah|A Tribe called Judah]]*, eleyii ti o gbá bílíọ̀nù kan leni ọ̀wọ́ mẹrin náírà N1.4 billion.  

## sinima fiimuagbelewo
Kene Okwuosa ati alabaṣẹpọ rẹ ṣe idasile sinema agbelewo ni ọdún 2012,  lẹhin ti wọn wọle si Awọn Owo Idawọle ti Alakoso eléyìí tí Goodluck Jonathan da silẹ lati ṣe àlékun ile-iṣẹ iṣẹda ti Nàìjíríà. Pẹlu owóyá akọkọ ti mílíọ̀nù igba kàn náírà (N200 million), wọn ṣii sinima akọkọ iboju mẹta wọn ni Surulere, ní Eko. Ni atẹle ibẹrẹ ti o lọra, sinima naa dagba sókè lati di ọkan ninu awọn ipo ti o tobi julọ ni orilẹ-ede naa, ti o yori si imugboroosi siwaju. Loni, sinema fiimuagbelewo ṣe aṣoju nipa 50% ti awọn tikẹti ti wọn ta ni awọn sinima Naijiria ati pe o ni ero lati di ile-iṣẹ ere idaraya media asiwaju. 

Ni ọdun 2018, Okwuosa di oludari alakoso ti sinema fiimuagbelewo  ti o tẹle ijade ti Kene Mkparu. 

## Filmography ti a ti yan

* The Wedding Party  
* Kambili: The Whole 30 Yards 
* The Wedding Party 2
* Merry Men 2 
* The Set Up
* Quam's Money 
* Mom's at war
* The Ghost and the Tout Too 
* *Sanitation Day*   (2021)
* *When Love Happens*   (2014)

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Mohamed Mahmoud Abdel Aziz

**Mohamed Mahmoud Abdel Aziz** ti a mọ si **Mohamed Abdel Aziz** jẹ agberejade ati oṣere ara Igipti. O tun jẹ ọmọ oṣere olokiki Mahmoud Abdel Aziz .

### Ibẹrẹ Igbesi aye rẹ
Abdel Aziz dagba ni idile Mahmoud Abdel Aziz . Ẹgbọn rẹ ti se Karim Mahmoud Abdel Aziz, na jẹ oṣere.

Abdel Aziz kẹkọ  gboye lati Ile-ẹkọ giga Egyptian Naval Academy ni Alexandria pẹlu iwe ẹri nipa titaja. O bẹrẹ iṣẹ rẹ nipa sise iṣẹ ni aaye ipolowo fun igba diẹ, ni Established On Time Company fun Ipolowo ati igbega ile-iṣẹ, o si ti ṣe ọpọlọpọ awọn ere orin pataki ni inu ati ita Egipti fun ọpọlọpọ awọn olokiki awọn akọrin ni agbegbe Arabu.

O ṣiṣẹ bi oludari oluranlọwọ diẹ ninu awọn fiimu, ṣaaju ki o to ni aye lati ṣiṣẹ lori awọn sinima olokiki ti ile igipti pẹlu The BabyDoll Night . Lẹhinna o pada si ṣiṣere ori itage ti o ti ri anfaani bi atilẹyin ni lnu awọn ifihan TV bi *Shabab Ala El Hawa* ati *El Kota El Amia* bakannaa ninu awọn fiimu kan bi *Kazalek Fel Zamalek* ati *Yahia El Adl* . O gba Aami ẹyẹ Readers Poll Awards fun asoju ọdọ todarajulọ ní ọdún 2010.

### Awọn ipo ti o ti diimu

* Aṣoju igberejade ti Egyptian Arts Group 
* Alaga ti CORE Production Co.
* Oludasilẹ ONTIME 

## Gẹgẹ bi oluranlọwọ adari fiimu

* *The BabyDoll Night*

## Gẹgẹ bi Oṣere

* *El Nems* (2000)
* *Rehla Mashboha* (2001)
* *Yahia El Adel* (2001)
* *Shabab Ala El Hawa* (2002)
* *Kazalek Fel Zamalek* (2002)
* *El Kota El Amia* (2010)

## Awon iṣẹ rẹ

## Awọn itọkasi
Mohamed Mahmoud Abdel Aziz at IMDb
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1981
John Tengo Jabavu

**John Tengo Jabavu** (11 January 1859 &#x2013; 10 September 1921) je olólùfẹ́ ọlóṣèlú ati ọlóòtú ìwé ìròyìn àkókò ti South Africa lati kọ ni Xhosa .

## Ìbéèrè Ìgbésí ayé
John Tengo Jabavu ni a bi ni ọjọ kọkànlá Oṣù Kínní ọdún 1859 nítòsí Healdtown ni Cape Colony . Ní ọdún 1875 o parí Ilé-ìwé iṣẹ apinfunni Methodist ni Healdtown o si di olùkó ni Somerset East. Nígbà tó ń kọ́ni lẹ́kọ̀ọ́, ó bẹ̀rẹ̀ sí í kọ àwọn àpilẹ̀kọ kan sí àwọn ìwé ìròyìn Gúúsù Áfíríkà, ó sì kọ́ ara rẹ̀ sí òǹtẹ̀wé. Ni 1881, Reverend James Stewart ti Lovedale Mission School pe Jabavu lati di ọlóòtú ti ìwé ìròyìn Xhosa ti igbekalẹ naa, *Isigidimi samaXhosa* (“Ojiṣẹ Xhosa”). 

## Iṣé-ṣísẹ
Ni ibẹrẹ awọn ọdun 1880 Jabavu ti di ipa òṣèlú pàtàkì. Àwọn kíkọ rẹ sábà má n dọjúkọ ìrókéké Ìdàgbàsókè orilẹ-ede Afirikaner ati awọn ibeere rẹ fun àwọn ètó dògbadògba fun olugbe Cape Colony's Xhosa. Tengo Jabavu ni a tun mọ gẹ́gẹ́ bí alátìléyìn ti ẹtọ awọn obinrin ati eto ẹkọ gbọgbọ ènìyàn.

Ni ìdánimọ̀ ti ipa ìṣèlú rẹ, ẹgbẹ́ kan ti àwọn ọlókìkí ọlóṣèlú Cape Colony sunmọ Tengo Jabavu ni ọdun 1883 pẹlu ibeere fun u láti dúró fun ìdìbò si Ile-igbimọ Cape . Wọn ṣeduro pe ki o ṣojú òkan nínú àwọn agbègbè ti Cape níbití awọn ọlùdìbò Xhosa ṣe idawọle pataki ti awọn oludibo, bii Victoria East. Sibẹsibẹ Jabavu kọ, o tọka si iṣeeṣe pe iru gbigbe Bai Le da rògbòdìyàn búburú sílè àtipé Ole tun se okùnfà eroja ifaseyin ni Ile-igbimọ Cape ati nitorinaa Ole mon rí bí èróngbà.  lai dènà penu, O padat ya àtìléyìn alagbara fún awọn oludari ominira diẹ sii ti Cape's South Africa Party lodi si awọn eto imulo ipaniyan ti Rhodes 's "Progressives” 

Ni 1884, Tengo Jabavu da iwe iroyin ti ara rẹ, *Imvo Zabantsundu* ("Ero Black"); Ni Ọdún kan nígbà tó yá , o fẹ Elda Sakuba, ti yoo ku ni 1900, ti o fi awọn ọmọkùnrin mẹ́rin sílẹ̀. Àkọ́bí nínú àwọn ọmọ wònyí, Davidson Don Tengo Jabavu, yoo di onkọwe ati alapon àtàtà; akọbi keji, Alexander, ṣe àṣeyọrí John Tengo Jabavu gẹgẹbi olootu ti *Imvo Zabantsundu*, lẹhin ikú 1921 rẹ ni ile DDT Jabavu ni Fort Hare . 

Ni awọn ọdun 1890, igbimọ Tengo Jabavu *[[Imbumba]]* ("The Union") dojuko Ìdàgbàsókè orogun ti, South African Native National Congress (SANNC) ti Walter Rubusana dari. Lakoko ti o nírẹtí si isokan, ẹgbẹ Jabavu tun ni akiyesi bi ẹgbẹ Xhosa-nikan, ti Xhosas jẹ gàba lori bii Jabavu fúnra rẹ̀ . Ni iyatọ, ẹgbẹ Rubusana ni a mọ bi laarin awọn ẹya, pẹlu Xhosas ati awọn ọmọ Afirika miiran. Idije ni o buru si nipasẹ awọn aifokanbale orilẹ-ede, ṣugbọn pupọ wa si opin bi iwọn kan ti iṣọkan ti waye labẹ Apejọ ti Orilẹ-ede Afirika ti o tobi julọ (ANC), ti pinnu nikẹhin lati dubulẹ lati sinmi “awọn aberrations ti Xhosa Nationalist-African Nationalist ariyanjiyan.” 

John Tengo Jabavu kú ní ọjọ́ kẹwàá oṣù kẹsàn-án ọdún 1921. Ní ọdún 2006, ìjọba ilẹ̀ Gúúsù Áfíríkà fún un ní Àṣẹ Luthuli.  Àamì-èyẹ naa mọ iṣẹ rẹ ni iṣẹ ìròyìn ati àtìléyìn rẹ ti ìjọba tiwantiwa. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1921
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1859
Ateyyat El Abnoudy

**Ateyyat El Abnoudy** ( ọjọ kẹrindinlọgbọn, Oṣu kọkanla ọdun 1939 - Ọjọ kaarun, osu kẹwa Ọdun 2018), ti a tun mọ si **Ateyyat Awad Mahmoud Khalil**, jẹ oniroyin ara Igipti kan, agbẹjọro, oṣere, olugbejade ati oludari fiimu.  A bi ni abule kekere kan ti o wa lẹba  Delta ni Igipti . El-Abnoudy ni a gba pe o jẹ ọkan ninu awọn oludari fiimu obinrin Arab ti o gbajugbaja nipa sise awọn fiimu ti jẹ iwuri fun ọpọlọpọ awọn obinrin Arabu ti wọn koopa ninu fiimu. Wọn ti pe ni “oluṣe fiimu ti talaka” nitori koko ọrọ ti o fun ni ni iyanju bi ẹtọ ara ilu ati ipo awọn Larubawa to talaka.

El Abnoudy ti gba awọn ẹbun agbaye to ju ọgbọn fun awọn fiimu rẹ ti o to mejilelogun pẹlu mẹta fun *Horse of Mud*, ti o gbejade ni 1971. 

## Ibẹrẹ Igbesi aye ati ẹkọ
Ateyyat El Abnoudy ni o dagba ni abúlé kékeré kan pẹlu  àwọn òbí rẹ̀ méjèèjì.

El-Abnoudy lọ si Ile-ẹkọ giga ti Cairo lati kẹkọ gboye ofin rẹ, ti o n  ṣiṣẹ bi oṣere ori itage lati dasi owo sisan fun eto-ẹkọ rẹ. Lakoko ti o wa ni ile-ẹkọ giga, o pade ọkọ akọkọ rẹ, onise iroyin ati akewi ti a npè ni Abdel-Rahman El Abnoudy . Iṣẹ́ Abdel fun Atteyyat fun ni anfani lati pade ọpọlọpọ awọn onkọwe, awọn akewi, ati awọn oṣere miiran ni Igipti. &#x5B; ** &#x5D;

## Awọn fiimu

## Ami ẹyẹ ati Didaba

* 1971, awọn ẹbun agbaye mẹta ni Grand Prix Film Festival, Mannheim Film Festival ati Damasku Film Festival . 
* Ọdun 1972, Ere Awọn alariwisi Faranse ni Grenoble Film Festival.
* 1990, ẹbun Co-Production, Valencia Film Festival, Spain. <ref name="whoisshe"
* 1992, Egypt Film Critics Prize, Ismailia International Documentary & Kukuru Fiimu Festival.

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1939
Clementy Group

**Ẹgbẹ Clementy** ti atún Mon so **Clementy Asset Management** jẹ ilé-iṣẹ́ idoko-òwò aládani kan ati ọfiisi ẹbi ti a ṣẹ̀dá ni 2020 nipasẹ otaja Belijiomu Pierre Michel Louvrier . Ile-iṣẹ naa da ni Ilu Lọndọnu ati pe o ṣe alabapin si inifura ati awọn idoko-owo gbèsè, nígbàgbọgbọ Pẹ̀lú àwọn ile-iṣẹ ti o ni ìpónjú inawo tabi iṣẹ ṣiṣe. 

## Ìtàn
Wón dasilẹ ni Ilu Lọndọnu ni Ọdún 2020 bi ọfiisi ẹbi lati ṣakoso awọn ọhun-ìní onírúurú ni Yuroopu, Ariwa America, ati awọn ọjà ti n yọ jade. O gbooro idojukọ idoko-owo rẹ si awọn ohun-ini ipọnju ati awọn atunto idiju.

## Ọhun àkíyèsí Idoko Àṣàyàn iṣé-ṣiṣe

### Fimer Spa
Ni Oṣu Kẹta Ọjọ 30, Ọdun 2023, Ẹgbẹ Clementy wọ inu Àdéhùn idoko-owo abuda miliọnu 95 pẹlu Fimer Spa, Olùpèsè Ilu Itálíà ti àwọn oluyipada oorun ati awọn ohun elo gbigba agbara ọkọ ina ti n ṣiṣẹ ni awọn orilẹ-ede 27. 

Idoko-owo naa ni ifọkansi lati tun ile-iṣẹ naa pada ni atẹle titẹsi rẹ sinu akopọ-pẹlu àwọn ìlànà àwọn ọnígbèsè ni Ẹjọ ti Arezzo. Clementy dabaa ipinfunni 30 million lésèkẹsè ati imugboroja sinu àwọn ọja AMẸRIKA ati Asia. Adehun naa jẹ fi fopin si ni Ọjọ 27 Oṣu Kẹrin Ọdún 2023 lẹhin ẹsun ti awọn onipindoje Fimer kuna lati fun awọn ipin ti o nilo ati ṣetọju itesiwaju iṣakoso ile-iṣẹ.  Ni Oṣu Keje ọdun 2023, igbimọ Fimer ti a npè ni Clementy Group gẹgẹbi olufowole ti o fẹ fun ohun-ini rẹ, n tọka si awọn anfani ibatan ti ipese fun awọn ayanilowo ati awọn oṣiṣẹ, labẹ ifọwọsi nipasẹ Ẹjọ ti Milan . 

### Aaami iṣẹlẹ ati Idanilaraya AG
Ni ọjọ 24 Oṣu Kẹjọ ọdun 2025, Iṣẹlẹ Highlight ati Idanilaraya AG (HLEE) kede àwọn èrò fun ilosoke olu-ilu 300 milionu kan CHF nipasẹ CSL Mindset Ltd., ile-iṣẹ Virgin Islands Ilu Gẹẹsi ti o jẹ ti Clementy Schuman Legacy Foundation ati ọlùdókọòwò aládani kan.  Idunadura naa, ti o ba pari, yoo fun CSL Mindset ni 62–67% igi ni HLEE ati pe o nilo ifunni ita gbangba ṣaaju Oṣu Karun ọdun 2030 ayafi ti idaduro naa dinku.

## Ìṣàkóso
Louvrier ṣiṣẹ bi Alaga ti Ẹgbẹ Clementy ati Alaga ti Igbimọ Alamojuto ti Clementy Schuman Legacy Foundation .  Louvrier ti ni ipa ninu ọpọlọpọ awọn idoko-aala-aala ati awọn iṣowo àtúntò ati pe a ti sopọ tẹlẹ si ìgbìyànjú gbigba ti oniṣẹ ẹrọ telecom Bulgarian Vivacom ni 2015. 

## Tún wo

* Clementy Schuman Legacy Foundation
* Pierre Louvrier

## Awọn itọkasi
Song of Khartoum

***Song of Khartoum*** (      ) jẹ fiimu alaworan kukuru tí ọdún 1955 ni ilu Sudan ni simfoni , ti Gadalla Gubara jẹ olùdarí rẹ.  O jẹ fiimu awọ akọkọ ni sinima Afirika .  

## Àkóónú
Fíìmù naa ṣe àfihàn àwọn iwoye ti ìgbésí ayé ojoojumọ ni Khartoum, ti a ṣètò si awọn orin Arabic ti orin ìfẹ.

## Gbigbawọle
*Song of  Khartoum* jẹ afihan ni International Film Festival Rotterdam ni ọdun 2010. 

## Wo tun

* Cinema ti Sudan

## Awọn itọkasi

## Ita ìjápọ

*
Borom Sarret

***Borom Sarret*** tabi ***The Wagoner*** (    ) jẹ fíìmù ọdún1963 nipasẹ olùdarí Senegalese Ousmane Sembène, fíìmù akọkọ eyiti o ni ìṣàkóso rẹ ni kíkún. Nigbagbogbo a npè ni  fiimu akọkọ  (tabi fiimu itan akọkọ) ti ọmọ Afirika ṣe ni Afirika;    fiimu Afirika akọkọ ti "ọjọgbọn";  tabi iru fíìmù akọkọ ti o han gbángba ni ita Afirika.   ,otilẹ̀jẹ́wipéẹ ariyanjàríyànjiyànawọn fiàwọn iíìmù  íìràn*[[Song of Khartoum|ong of Khartoum]], Sarzan*,  ati *Mouramani* ti a ti ṣejade ni iṣaaju.ìṣaajuinaa, diẹ nínú awọínú kọwe tọka si bi “laarin awọn fiàwọn kíìmù ti o ṣe niwọn firika nipasẹ oṣere Afirika kan.   *Borom Sarret* gun pẹlú iṣẹju méjìdínlógún o sí sọ itan nipa awakọ kẹkẹ kan ni Dakar . Fíìmù náà ṣe àpèjúwe òṣì ni Afirika, ti o fihàn pe àwọn ra ko yanju awọn iṣoro ti awọn ènìyàn rẹ.  O han gẹgẹbi apakan ti Cannes Classics ti 2013 Cannes Film Festival . 

## Idite
*Borom Sarret* ti ọmọ Senegal Ousmane Sembène jẹ olùdarí rẹ sọ itan ọmọ ọkunrin talaka kan ti o n gbiyanju lati gbé aye gẹgẹbi awakọ kẹkẹ ni Dakar. Awọn atunkọ tọka si i bi "Wagoner".

Lakoko ti o nireti pé ki wọn sanwo fún fún awọn iṣẹ rẹ, o mọ pe diẹ ninu awọn arinrin-ajo naa kii yóò sanwo nitori wọn ko ni owo-wiwọle tabi kii ṣe nigbagbogbo. Nigba miiran, ohun ti o man gba ni ọwọ́ gbigba. Lara awọn onibara rẹ ni ọkunrin kan ti o gbe oku ọmọ rẹ lọ si itẹ oku. Nigbati a ko gba ọmọ ọkunrin naa laaye nitori ko ni awọn iwe ti o peye, awakọ kẹkẹ naa fi òkú ọmọ náà silẹ pẹlu omọkunrin naa  ti o sunkun nitori pipadanu rẹ.

Ni ọna miiran, ọkunrin kan ti o múra dáradára beere pe ki o mu òun lọ si ilè awọn Faranse. Awakọ kẹkẹ ko fẹ gbe e lọ sibẹ nitori wọn kò gba kẹkẹ laaye nibẹ. Oníbárà rẹ sọ pe mí mọn yàn òun yóò Gba láàyè láti lè gbójú kúrò níbi ofin náà. Botilẹ̀jẹ́wipé, ọlọ́pàá kan dá wọn dúró tí ó béèrè fún àwọn ìwe awakọ̀ kẹ̀kẹ́ náà. Oníbárà lọ laisi san owo-ori rẹ tabi gbeja awakọ kẹkẹ náà. Nigbati awakọ kẹkẹ náà ko awọn iwe ọkọ rẹ jade, medallion kan jabọ si ilẹ. Olopa naa sí tẹ mọlẹ.

Lẹyìn iṣẹlẹ náà, awakọ kẹkẹ ni ẹṣin rẹ nìkan, nitori a ti gba kẹkẹ rẹ ni dipo itanran naa. Nígbà tó délé, awakọ̀ kẹ̀kẹ́ náà sọ fún ìyàwó rẹ̀ pé òun ò ní owó lọ́wọ́. Ìyàwó rẹ̀ fi ọmọ wọn lé e lọ́wọ́, ó sì mú un dá a lójú pé òun yóò rí i dájú pé wọ́n jẹun, wọ́n á sì kúrò ní ilé náà.

## Wo tun

* Cinema ti Senegal

## Awọn itọkasi
Moseka

***Moseka*** jẹ fíìmù alaworan ti ọdún 1971.

## Afoyemọ
Moseka, ọ̀dọ́bìnrin kan láti Zaire, rìnrìn àjò lọ sí Yúróòpù láti lọ kẹ́kọ̀ọ́. Pẹlu irun didì rẹ ati awọn aṣọ aṣa, o jẹ ohùn afi sẹrin rin fún awọn ọmọ ile-iwe ẹlẹgbẹ rẹ ti wọn jẹ ọmọ Ilu Yuroopu, ti wọn wọ àwọn wigi ati aṣọ European. Fíìmù naa sàwọn a sisọnu ti àwọn ọdọ Afirika nigbati wọn ba wọle si aṣa Yuroopu. Fún di eyi, fíìmù naa baa“ eto imulo ododo ” ti Mobutu mu. 

## Awọn àmì ẹ̀yẹ
*Moseka* ni a fun ni àmì ẹ̀yẹ fíìmù kukuru ti o dara julọ ni 3rd Panafrican Film and Television Festival of Ouagadougou (FESPACO). 

## Awọn itọkasi
Biodun Sofuyi

**Biodun Sofuyi Olabiyi** ⓘ (ọjọ́ìbí December 26, 1979),  tí gbọgbọ ènìyàn mo gẹ́gẹ́bi **Omobutty** tàbí **Biodun Okeowo**,  Ó jẹ́ òṣèré orí ìtàgé ọmọ Nigerian  olùgbé jáde eré fíìmù  oníṣòwò oníṣe owó àti olójú anu.    Omobutty kópa nínú ere orí ìtàgé *Opin Irin Ajo ti ọdún* 2006 pẹ̀lú Olu Jacobs  ati King Wasiu Ayinde. ** Fun sinima re *Tolani Osinrin*, o gba àmì-eye Osere meta ti MAN ni odun 2010. O ni òṣèré Yoruba akoko ti o gba àmì eye Global Excellence  àti pe o gbajúmò fún ere re ninu fíìmù Nollywood ti o wà ni èdè Yorùbá, ti o si n gba ami iyi fun ipa ti o ko ninu ile ise fíìmù Nàìjíríà àti ètò ọmọnìyàn.  

## Ìbéèrè Ìgbésí ayé àti èkó
A bi Olabiyi ni Ilẹ̀-ìwòsàn Highland Maternity Hospital, Lagos Island, Ipinle Eko,  Nigeria .  Ó jẹ́ ọmọbìnrin kàn ṣoṣo nínú idile ti o ni ọmọ marun. Bàbá rẹ̀ jẹ́ pásítọ̀ ní Ṣọ́ọ̀ṣì Holy Spiritual Circle, ìyá rẹ̀ sì ń ṣiṣẹ́ bí oníṣòwò àti oníṣòwò. Ó parí ẹ̀kọ́ ilé ẹ̀kọ́ gíga rẹ̀ ní Lagos State University,  Ojo, níbi tó ti kẹ́kọ̀ọ́ sí ẹ̀kọ́ ìbánisọ̀rọ̀.  Ipilẹ ẹkọ rẹ nigbamii ṣe alabapin si oye rẹ ti media ati ilowosi gbogbo eniyan ni ile-iṣẹ fiimu.

## Iṣẹ́
Olabiyi bẹrẹ iṣẹ òṣèré rẹ ni Oṣù Kínní ọdún 2006 labẹ ẹgbẹ́ Ray Eyiwunmi ti o wa ni Ebute Metta, Lagos. Ọdún kan lo gba ìdánilẹ́kọ̀ọ́ pẹ̀lú ẹgbẹ́ naa, o si tun kopa ninu ipa akoko ninu fiimu *Opin Irin Ajo*, nibi to ti sise pẹ̀lú Olu Jacobs ati Oba Wasiu Ayinde.

O ṣe fiimu ti ara rẹ *Tolani Osinrin* ni Ọdún 2007. Fíìmù rẹ yi, *Omobutty*, tí ó ṣe fún ra rẹ, di gbajúgbajà ìlú monka ti òsì fún ní ìn

O tun tí tèsíwájú láti yà fíìmù Mewa ti ararẹ pẹlu ìrànlówó  Funke Akindele, Iyabo Ojo, Odunlade Adekola .

## Awọn isé ìṣòwò
Ni àfikún si iṣẹ fíìmù rẹ, Olabiyi jẹ oníṣòwò. O jẹ ọlùdásìlè ati Alákósọ ti Victoria Beauty, eyiun ohun ìsọgẹ ati ìtójú ara ti a fọrúkọsílè labẹ NAFDAC . O ni awọn iwe-ẹri ni itọju ailera awọ ara ati agbekalẹ ọja ati pe o ti kọ ìdánimọ̀ àmì ìyàsótò to lágbára láàrin àwọn obìnrin Naijiria .

## Ìjànlóǹtè
Olabiyi ti ṣe àwọn Àdéhùn ìfọwọ́sí. O ti ṣiṣẹ́ pẹ̀lú burandi bi Unique Motors,  Luciano Aso ati Asint ile. Iwọnyi pẹlu jijẹ aṣojú fun àwọn burandi bii Banki Sterling ati Oasis Naija. 

## Awọn iṣẹ omoniyan
Olabiyi ti kopa ninu iṣẹ ifẹ ati itọsi, itọrẹ ounjẹ, àwọn ọhun èlò ìgbònsè, ati àwọn ìpèsè ìrànlówó ni Ìpìlẹ̀, pataki ni awọn àkókò ajọdun ati lákòókò awọn awakọ ilera gbogbogbo. 

## Àmì Èyẹ ati ìdánimọ̀
Olabiyi ti gba òpòlọpò àwọn èbùn àti ìfàsílè fún àmì ìdánilólá bi:

• Ti o dára jù Nínú Nollywood – Ti yan Oṣere Àtìléyìn Dara Jùlọ Yọrùbá (2014) 

• Àwọn ẹ̀bùn Dídára Káríayé – Ènìyàn Fiimu Ti Odun Ti Nbọ 

• Awọn ami-ẹri YMGA – Olufokansi Brand Ti o dara julọ (2022) 

• Awọn iyin ere idaraya MAN – Top 3 Oṣere (2010) 

## Filmography ti a ti yan

## Tún wo

* Akojọ ti awọn Yorùbá
* Akojọ ti awọn Nigerian oṣere

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1979
Ibrahim El Batout

**Ibrahim El Batout** jẹ oluṣe fiimu ara Igipti, ti o n gbe ni Cairo, Igipti . Wọn bi ni Port Said ni ọjọ kẹdogun Oṣu Kẹsan, ọdun 1963.

O ti ṣiṣẹ gẹgẹbi oludari, olupilẹṣẹ ati ayaworan nipa yiya itan nipa ipadanu eniyan, ijiya, ati iṣipopada lati 1987. O ti daari ọpọlọpọ awọn itan fun awọn ikanni mounmaworan agbaye, bii ZDF, TBS, ati ARTE . Iṣẹ rẹ ti gba ami ẹyẹ Rory Peck Trust (2003), o si ti gba Axel Springer ni Germany (1994 ati 2000). Ni afikun , ere rẹ *Ein Shams* rẹ gba Golden Bull, ẹbun ti o ga julọ ni 54th Taormina Film Festival, 2008.

## Awọn isẹ rẹ
* **2005** Ithaki ( akọtan, Oludari ere)
* **2008** Ein Shams, (Akọtan ati Oludari)
* **2010** Hawi (olukotan, Oludari, Olupilẹṣẹ)
* 2012 *Winter* *fo*

## Akojọpọ awọn isẹ rẹ miiran

* **1996** Slavery in Southern Sudan (ZDF)
* **1998** The Beginning of the War in Kosovo *(ZDF)*
* **1999** The War in Kosovo *(ZDF)*
* **1999** Nagib Mahfouz: Passage du siecle *(ARTE)*
* **2000** A Day of an Ambulance Driver in Ramalla, Palestine *(ZDF)*
* **2001** Three German Women Living in Gaza *(WDR Germany)*
* **2001** The River that Connects Future EC Countries *(ZDF)*
* **2002** Pilgrimage to Mecca *(ZDF)*
* **2002** Drug Addiction in Kuwait *(ZDF)*
* **2003** Mass Graves in Iraq *(ZDF)*
* **2004** Baghdad *(ZDF)*
* **2006** 26 Seconds in Pakistan *(Islamic Relief Foundation)*
* **2007** I am a Refugee in Cairo *(Al Jazeera International)*

## Amin ẹyẹ
* **1991**:Honorary Award  for the coverage of the first Gulf War
* **1994** Axel Springer Award for *Female Circumcision in Ethiopia*
* **1996** ECHO for *The Victim of a War that Ended*
* **2000** Axel Springer Award for *A Day of an Ambulance Driver in Ramalla*
* **2003** Rory Peck Sony International Impact Award Finalist for *Mass Graves in Iraq*
* **2008** The Golden Tauro at the Taormina Film Festival for *Ein Shams*
* **2008** The Best First Film Award in Rotterdam Arab Film Festival for *Ein Shams*
* **2008** Special Jury Mention in Cathage International film Festival For Ein Shams ( Eye of the Sun )
*    2010    Best Arab Film Award Doha Tribeca Film Festival for Hawi
*    2011    The Jury Award Rabat International Film Festival for Hawi
*    2011    Best Film Award Beirut International Film Festival for Hawi
*    2011    Best Screen Play  Beirut International Film Festival for Hawi
*    2011    Honorable mention San Francisco Arab Film Festival for Hawi

## Awọn itọkasi
Nadia Hamza

**Nadia Hamza** (ti a bi ni 1939 ni Port Said)  jẹ oludari fiimu ara Igipti, olugbejade akọtan ere. Ṣaaju ki o to darí, Hamza ṣiṣẹ bi olukọtan, oluranlọwọ ati olupilẹṣẹ.  O di oludari  ati olukọtan alaseyori ti a mọ fun ṣiṣe awọn fiimu pẹlu awọn oludari obinrin ti n jiroro awọn ireti awọn obinrin ati awọn iriri. Ni ọdun 1994 o ṣẹda ile-iṣẹ igbe fiimu jade tirẹ, Seven Stars Studio o si bẹrẹ ifowosowopo pẹlu awọn oṣere fiimu Egypt miiran.  Nadia gbagbọ pe oludari awọn obinrin yatọ si ẹlẹgbẹ akọ wọn nipa koko-ọrọ ti fiimu kan ati bii wọn ṣe mu ati lo kamẹra naa. O jẹ olokiki fun iṣafihan awọn obinrin ati awọn italaya awọn iwo awujọ lori awọn obinrin ti n ṣiṣẹ. O ti ṣe afihan iwa obinrin rẹ bi olubori ati pe o gbajumọ awọn ipenija obinrin, paapaa awọn obinrin ti n ṣiṣẹ.

## Ibẹrẹ Igbesi aye
Nadia ni a bi ni ilu Port Said, Ariwa ti Cairo ni ọdun 1939. Hamza ṣiṣẹ bi onise iroyin ni apakan pẹlu iwe iroyin 'Al Goumhouriah' nigbati idile rẹ gbe lọ si Cairo.  Lẹhinna o rii iṣẹ kan ni iwe irohin Egypt olokiki kan, 'Al Kawakeb' eyiti o mu ki o ṣiṣẹ pẹlu awọn oṣere, awọn olupilẹṣẹ ati awọn oludari fiimu. O kẹkọ ni kikọ iwe afọwọkọ ni Ile-ẹkọ Cinema Institute ti o si di oluranlọwọ si olukọ rẹ Niazi Mustafa ti o tun jẹ oludari fiimu.

## Iṣẹ
Akọkọ fiimu rẹ ati iṣafihan gẹgẹ bi adari, Sea *Fantasy/Bahr al-awham (1984),*  ni awọn alariwisi fiimu Ariwa Afirika ati Aarin Ila-oorun ni wọn gboriyin fun. Nadia bẹrẹ lati ṣe igbejade isẹ tuntun ni ọdọọdun pẹlu *Awọn Obirin/Al-Nisa* ni ọdun 1985, *Awọn Obirin Lẹhin Awọn Ifi/Nisa Khalfa al-qoudban* ni ọdun 1986, *Ojukokoro Obinrin kan/Hiq Imra'ah* ni ọdun 1987, *Obinrin naa ati Ofin/ Al-Mar'ah wa-I-qanoun* ati *Awọn Obirin, Alas!* */ Imra'ah li-I-asaf* ni ọdun 1988. Hamza gba owo osu akọkọ rẹ gẹgẹbi oluranlọwọ oludari fiimu fun Niazi Mustafa lori *<nowiki/>'Saghira Ala Al Hobb' (1966).*  Nigba to ya Hamza di mimọ bi oṣere fiimu abo ti a mọ fun iṣafihan awọn obinrin bi wọn ṣe jẹ, dipo aworan olokiki ni awọn alarinrin Egipti. 

## Awọn fiimu
**Olupilẹṣẹ**

* *The Peacock / Al Tawoos (1982)*

**Oludari**

* *Sea of Fantasy/Bahr al-awham (1984)*
* *Women/ Al-Nisa (1985)*
* *Women Behind Bars / Nisa Khalfa al-qoudban (1986)*
* *A Woman's Greed/Hiq Imra'ah (1987)*
* *The Woman and the Law/ Al-Mar'ah wa-I-qanoun (1988)*
* *Unfortunately Woman/ Imra'ah li-I-asaf (1988)*
* *Ma'araket Alnaqeeb Nadia* (1990)
* *Nesaa Sa'aleek (1991)* 
* *Emra’a Wa Emra’a* (1995)
* *Wehyat Alby Wa Afraho* (2000)

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1939
Rosaline Omotosho

**Roseline** tàbí **Rosaline Ajoke Omotosho**, née **Shonola - Shoyinka** (o kú ní ọdún 1999) jẹ adájọ ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà. Lati ọjọ kejìlá oṣù kẹrin ọdún 1995 si ọjọ kẹtàdínlọ́gbọ̀n Oṣù keji ọdún 1996, o jẹ adajo àgbà ni ìpínlè Èkó .  O jẹ adájọ àgbà obìnrin akọkọ ni orílè-èdè Naijiria, àti pàápàá ni Iwọ-oorun Áfíríkà.

## Ìgbésí àyè ibẹrẹ
Rosaline Omotosho ni Sonola-Soyinka.  Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ àwọn ọ̀dọ́bìnrin CMS ní ìlú Èkó, tó ṣí lọ sí Ìbàdàn tó wá dapọ̀ mọ́  ilé  ìwé  Kudeti Girls School láti sọ orúkọ rẹ̀ di St Anne’s School Ìbàdàn. Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí akọ̀wé ní Ẹ̀ka Ìlera ní Èkó láàárín ọdún 1949 sí 1953.  Ó kẹ́kọ̀ọ́ fún Bar ní Grey’s Inn láti ọdún 1957 sí 1959. Wọ́n pè é sí Bar English ní 7 February 1961 ó sì forúkọ sílẹ̀ ní Ilé Ẹjọ́ Gíga Jù Lọ ti Nàìjíríà ní ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún oṣù kẹfà ọdún 1961. 

Omotosho ṣiṣẹ fun oṣu diẹ ni Burke ati Impey ṣaaju ki o to bẹrẹ ni Oṣu Kẹsan ọdun 1961 gẹgẹbi Oludamọran Ọmọ ile-iwe ni Federal Ministry of Justice . O di Oludamoran Ipinle ni Oṣu Karun ọdun 1963, Oluranlọwọ ofin agba ni oṣù kàrún ọdún 1965, ati Igbimọ Alakosoti àkọkọ ni Ipinle ni Oṣu Kẹsan ọdun 1966. Ni Oṣu Keje ọdun 1968 wọn yan gẹgẹbi Igbakeji Alakoso Gbogbogbo, ati ni Oṣu Kẹwa Ọdun 1968 ni a yan Alakoso ti Awọn ofin iṣowo. O jẹ oludari ti Ofin Iṣowo ni ọjọ kínní oṣù Kẹrin 1976. 

O darapo mo ile ejo giga ti ipinle Eko ni ọjọ kẹfà oṣù kẹta ọdún 1978.  O wa tẹle adájọ Ayorinde gẹgẹ bi adájọ àgbà nipinle Eko, o bẹrẹ iṣẹ ni ọjọ kejìlá oṣù kẹrin ọdún 1995. Ni ọjọ kẹtàdínlọ́gbọ̀n oṣù keji ọdún 1997, o fi ipò sile, Adájọ Olusola Thomas lo tẹle. 

O ku ni ọjọ kínní oṣù Keje ọdún 1999.  Ni isin kan ti o waye fun ọlá rẹ, Onidajọ Christopher Ọlatunde Segun bẹbẹ fun idasi Ọlọrun lati dẹkun iwọn iku ti o kan awọn adajọ ipinlẹ naa.  Ni ọdun 2015 wọn ṣe iranti rẹ nipasẹ ile-ẹjọ tuntun kan ni Ikeja ti a sọ ní orukọ rẹ. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn adájọ́ ará Nàìjíríà
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1999
Ààrẹ Látoósà

**Ààrẹ Látòósà Ọyatóòsà** ( - 1885), tí a tún ń pè ní **Latoosa** (tàbí **Latosisa**), tí orúkọ rẹ̀ padà di **Mohammed Obadoke Latoosa**, jẹ́ jagunjagun, Iba àti Ààrẹ Ọ̀nà Kakanfò fún ilẹ̀ Ọ̀yọ́ àti adarí fún ilẹ̀ Ìbàdàn.  Òun náà tún ni adarí àti aṣáájú ogun fún àwọn ikọ̀ Ìbàdàn nínú ogun Kírìjí tí ó sì papò dá ní ọdún 1885.

Nígbà tí Látòósà wọ̀lú Ìbàdàn, ó dára pọ̀ mọ́ ikọ̀ ọmọ ogun Balógun Ògúnmọ́lá tí ó sì tètè di akọgun àti ikọ̀ ọmọ ogun tí ń ṣọ́ Baṣọ̀run náà. Wọ́n fi Látòósà jẹ oyè Ààrẹ Ọ̀nà Kakanfò àti adarí ilẹ̀ Ìbàdàn  ní ọjọ́ kẹta oṣù kẹwàá ọdún 1871. Látòósà jẹ́ ọmọ bíbí ìlú Ìlọrá ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ lónìí. Ààrẹ Látòósà ni ó jẹ́ Ààrẹ Ọ̀nà Kakanfò Kejìlá fún ilẹ̀ Ọ̀yọ́. Ó jẹ Kakanfò nígbà tí púpọ̀ ilẹ̀ Yoòbá wà ní hílà-hílo ogun tí ogun Kírìjí sì jẹ́ ogun tí ó pẹ́ jùlọ ní ilẹ̀ Yorùbá tí ó tó ọdún mẹ́rìndínlógún 1877-1893. Òun náà sì ni Àarẹ Ọ̀nà Kakanfò tí ó jẹ kẹ́yìn kí alàgbà Samuel Ladoke Akintola. 

## Àwọn ìtọ́kasí
Hachimiya Ahamada

**Hachimiya Ahamada** (ti a bi ni ọdun 1976) jẹ oludari fiimu Faranse kan ti iran Comorian, ti  awọn fiimu rẹ jẹ nipa diaspora Comoran . 

## Igbesi aye
Hachimiya Ahamada ni a bi ni Dunkirk ni ọdun 1976,  O ṣe awọn isẹ kukuru nigba to wa ni ewe ni ile-iṣere fidio Dunkirk , lẹhinna, o kẹkọ bi a se n daari fiimu ni INSAS ni Brussels, ti o si kẹkọ jade ni ọdun 2004. Ere rẹ ti akole rẹ n jẹ *The Ylang Ylang Residence* (2008)  lọ, . gba awọn ami ẹyẹ ni 2009 Quintessence International Film Festival of Ouidah, 2009 Francophone Festival of Vaulx-en-Velin, ati 2009 African, Asia and Latin American Film Festival of Milan.

Ahamada n ṣiṣẹ lori iṣẹ akanṣe fiimu ẹya, *Maïssane tabi Canticle of the Stars*.

## Awọn Asayan isẹ rẹ

* *Feu leur rêve* [The Dream of Fire], 2004. Documentary short.
* *La Résidence Ylang Ylang* [The Ylang Ylang Ibugbe], 2008. Kukuru.
* *L'Ivresse d'une Oasis* [Ashes of Dreams], 2011. Documentary.

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1976
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ogho-Oghene Egwero

**Ogho-Oghene Omano Egwero** (tí a bí ni ọjọ kẹrìndinlọgbọ̀n oṣu kọkànlá ọdún 1988, ni Egbo-Igbide, Delta, Nàìjíríà) o jẹ ọmọ orílẹ-èdè Nàìjíríà ti o se amòye ninu 100 meters níbi eré sisa. 

O díje ni ọdún 2009, 2011 ati 2013 World Championships ati 2010 ati 2016 World Indoor Championships .  O ṣe aṣojú Nàìjíríà níbi Olimpiiki ọdún 2012 ati 2016 ati Awọn ere Agbaye 2014 .  

Àwọn àkókò rẹ ti o dara jùlọ jẹ eré sisa iṣẹju aaya 6.60 ni awọn mita ọgọta (inu ile), ti o waye nínú oṣù Kejì ọdún 2011 ni Düsseldorf ; ati awọn iṣẹju aaya 10.06 ni awọn mita ọgọrùn, ti o waye ni akọkọ ni ọdún 2011 ni Maputo ati lẹẹkansi ni ọdún 2015 ni Brazzaville . 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1988
Simeon Adebo

Olóyè **Simeon Olaosebikan Adebo** (tí a bí ní October 4, 1913 tí ó sì kú ní September 30, 1994) fìgbà kan jẹ́ alákòóso àgbà ní ilé-iṣẹ́ ìjọba, agbẹjọ́rò àti aṣojú orílẹ̀ ní Nàìjíríà, tó ṣiṣẹ́ bíi akọ̀wé-gbogboogbò lábẹ́ àjọ Ìṣọ̀kan Àgbáyé.

## Àwọ̀n ìtọ́ka sí
Toyin Olakunri

**Oloye (Iyaafin) Olutoyin Olakunri (OFR)** (ọjọ kẹrin oṣu kọkanla, ọdun 1937 - ọjọ kẹta oṣu Kẹfa, ọdun 2018) jẹ onísírò owó, onínúure ati oníṣòwò obìnrin ti orilẹ-ede Naijiria ti o jẹ akọ́ṣirò obìnrin akọkọ ni ile Afirika. Ni ọdún 2000, Ààrẹ Obasanjo yán an gẹgẹ bi olórí ètò ẹ̀kọ́ Trust Fund. O jẹ ààrẹ Institute of Chartered Accountants of Nigeria láàrin ọdún 1994 ati 1995. 

Olakunri kó ipa ìpìlẹ níbi ìdásílẹ̀ Society of Woman Accountants of Nigeria. 

## Ìbẹ̀rẹ̀ Ìgbésí ayé àti ẹ̀kọ́
Olakunri ni wọn bi ni ilu Eko fún Ọgbẹni Akinola ati Iyaafin Esther Adesigbin, bàbá rẹ jẹ agbẹjọ́rọ̀ láti ìdílè Layeni-Adesigbin, ẹni tí o ni Tika Tore Press nígbà ti màmá rẹ jẹ ọmọ olọ́jà Eko, JH Doherty, nígbà ti o dàgbà, o jẹ ọmọ kàn soso fún ìgbà pípẹ́.

O lọ si ilé-ìwé alakọbẹrẹ ni Aba, o si tẹsiwaju ẹkọ alakọbẹrẹ ni CMS Girls School ni Èkó. Ni ọdún 1950, o lọ papọ̀ pẹlú ilé-ìwé náà nígbàtí wọn kò ilé-ìwé náà lọ si Ibadan wọn sí dáa pọ mọn Kudeti Girls School ti wọn si sọ́ lorukọ St Anne's School Ibadan, ni ọmọ ọdun mẹtala, o lọ si United Kingdom lati tẹ̀síwájú ẹkọ ile-iwe giga rẹ ni Hawthorns School ni Frinton-on-Sea, Essex.  Lakókò ti o wa ni England o fẹ ọkọ rẹ akọkọ, Arthur Ladipo Vigo, ni ọdún 1957. Lori ìmọràn ti baba rẹ ati ipa ti iya oníṣòwò kan, Olakunri yan iṣiro gẹgẹbi iṣẹ, nireti pe yóò fun u ni ànfàní lati ṣiṣẹ gẹgẹbi iya ati tun ṣíṣe bákannáà.  

Olakunri parí ile-iwe giga Yunifasiti ti Birmingham, o si ṣe ọkọ-ọrọ pẹlu Ilu Lọndọnu ati Dorset & Co ṣáájú ki o to yege bi oniṣiro ni ọdún 1963. O fẹ ọkọ rẹ keji, Simeon Moronfolu Olakunri ni àyíká ọdún 1965. O bi ọmọ meje.

## Iṣẹ
Lẹhinna o pada si Nàìjíríà o si darapọ mọ ọfiisi Peat Marwick Cassleton Elliot and Co.  Ni ọdun 1965, Olakunri darapọ mọ oṣiṣẹ ti Nigerian Industrial Development Bank (NIDB) tin jẹ Bank of Industry ni báyìí ni ọdún kan lẹhin ti wọn daalẹ̀. O ṣiṣẹ ni NIDB fun ọdun méje o si fi silẹ gẹgẹbi olùdarí ti ICON Stockbrokers ti alapemọn ti NIDB. Lẹhin ijade rẹ lati banki, Olakunri ṣakoso ile-iṣẹ iṣowo ọja kan, CTB Stockbrokers ti o fẹ kọkọ ra. Bí ó tilẹ̀ jẹwipe, ní ọdún 1972, ó padà ra ilé-iṣẹ́ ike kan ní Apapa èyí ti ọmọ ilẹ̀ Ítálì kan dá sílẹ̀. O tun yà lọ sínú agbewọle ti awọn ile ti a ti kọ kalẹ tẹlẹ ṣugbọn ìṣòwò náà ko rii aṣeyọri dáadáa. 

Ni ọdún 1977, Olakunri ni a yan gẹgẹbi ọmọ ẹgbẹ ti 1977 Constituent Assembly, àpéjọ àwọn ọmọ Nàìjíríà lati ṣe ìpinnu lori ofin ijọba tiwantiwa tuntun. Lẹ́yìn ọdún kàn, òun àti àwọn ọmọ ẹgbẹ́ obìnrin ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ ti ICAN, fọwọ́sowọ́pọ̀ dá Society of Women Accountants of Nigeria sílẹ̀, àjọ kan láti dáàbò bo ire àwọn akọ̀ròyìn obìnrin ní Nàìjíríà. 

Olakunri je oludari ìdásílẹ̀ ile ìfowópamọ́ International Eko ati Banki Gateway, leyi to jẹwipe ijoba ipinle Eko ló nìí tẹlẹ tosí padà bọ́ sí ọwọ́ ijoba ipinle Ogun .

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1937
Sofia Kawawa

**Sofia Kawawa** (ọjọ́ Kejìlá oṣù  kẹjọ ọdún 1936 &ndash; òdun 1994)  jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn olùdásílẹ̀ àjọ àwọn obìnrin Tazania (Tazania  Women's Union). Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Tanganyika African National Union (TANU) àti Chama Cha Mapinduzi (CCM) nígbà tí ó wà láyé.
## Ìpìlẹ̀
A bí Sofia Kawawa ní ọjọ́ Kejìlá oṣù kẹjọ ọdún 1936, ní gúúsù abúlé Masonya, tí ó jẹ́ ara Tunduru ní àgbègbè Ruvuma. Àwọn òbí Kawawa fi sí ilé ẹ̀kọ́ àkọ́bẹ̀rẹ̀; lẹ́yìn tí bàbá rẹ̀ kú, ẹ̀gbọ́n rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ sí ń ṣan owó ilé ìwé rẹ̀. Ó parí ìwé rẹ̀ ní ilé ìwé Tabora Girls School ní ọdún 1950. Ọdún tí ó tẹ̀lé, ní ọmọ ọdún mẹ́ẹ̀dógún, ó fẹ́ Rashidi Mfaume Kawawa ní ọ́kọ́, ẹni tí ó padà di Mínísítà àgbà orílè èdè Tanzania àkọ́kọ́.

Kawawa di gbajúgbajà nínú ìjà fún ẹ̀tọ́ obìnrin látàrí ìkórìíra fún obìnrin tí ó ṣẹlẹ̀ nígbà ìsìnrú Tanzania lábé ìjọba Gẹ̀ẹ́sì, ìkórìíra yìí ní òpò ipa lórí ayé rẹ̀ nígbà tí ó jẹ́ èwe.  Ètò ẹ̀kọ́ nígbà ìsìnrú lábẹ́ ìjọba Gẹ̀ẹ́sì gbajúmó ẹ̀kọ́ fún ọmọ ọkùnrin nìkan. Díè nínú àwọn ọmọ obìnrin nìkan ni ó lọ ilé ìwé lábẹ́ ìjọba Gẹ̀ẹ́sì. 
Kawawa fi ìgbéyàwó àti ẹ̀kọ́ rẹ̀ láti jà fún ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin.
## Àwọn ìtọ́kasí
Bernard Mornah

**Bernard Anbataayela Mornah** jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Gánà àti olùrù asia ti Àpéjọpọ̀ Orílẹ̀-Èdè Àwọn Eniyan (PNC) .  

## Ìbéèrè Ìgbésí Ayé Àti Èkó
Mornah ni gba ọyè ẹ̀kọ́ nípa Ìṣòwò ati Sosioloji lati Ile-ẹkọ giga ti Cape Coast ni Ọdún 2003. Ó tèsíwájú nípa gbígba ọyè masitas ni International Development ati Economics lati Hochschule für Technik und Wirtschaft (University of Applied Science) Berlin ni Germany. 

## Iṣẹ-ṣiṣe
Mornah ni Ọlóyè Ògbìn (CFO) ti Langdi Paradise Farms. Ó tún jẹ́ Alákóso ti Kalibi Sporting Club. Alaga ti Yiriyela Enterprise.  Ó tún jẹ́ Akọ̀wé ti Ìgbìmọ̀ ìdarí àkókò ECOWAS ti Forum of West African Political Parties (FOWAPP).  Ó sìn gẹ́gẹ́ bí Alákóso Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà ti Pan African Federalist Movement 

## Oselu
Mornah bẹ̀rẹ̀ láti ipilẹ ipò lati di Alága Orilẹ-èdè ti Apejọ Orilẹ-ede Awọn eniyan .  O ṣiṣẹ gẹ́gẹ́ bi Akọ̀wé Gbọgbọgbò ti akọkọ dibo ni ọdun 2007-2012 lẹhin ti o ṣiṣẹ bi Oluṣeto Awọn ọdọ ti Orilẹ-ede (PNC).   Lọwọlọwọ, o jẹ Oludije Alakoso ati Alakoso ti Apejọ Orilẹ-ede Awọn eniyan (PNC).    Mornah bori pelu ibo 1,138 nigba ti David Apasera ni ibo 216.   

## Àríyànjiyàn
Ní Oṣù Kẹ̀sán ọdún 2024, Igbimọ Idibo ti Ghana yọ Mornah ati àwọn ọlùdíjẹ 11 mìíràn kúrò láti díjẹ nínú idibo aarẹ ọdun 2024 nítorí ìkùnà lati pàdé àwọn ibeere.   Ó pẹ ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn sí ìgbìmọ̀ ìdìbò nítorí yíyọ rẹ̀ kúrò nínú ìdíje ààrẹ.  

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Claire Ighodaro

**Claire Ighodaro** CBE jẹ oniṣiro ètò ìṣàkóso ti ilẹ̀ Nàìjíríà.  O jẹ alága obìnrin àkọkọ ti Chartered Institute of Management Accountants (CIMA)   àti olùdarí owó tẹlẹ̀ rí ti BT Broadband . Ighodaro ni  oludari ti kii ṣe alaṣẹ ti Flood Re, XL Catlin Insurance Company UK Limited, ati Pennon Group PLC .  O jẹ olutọju igbimọ ti Ilu Gẹẹsi ati ọmọ ẹgbẹ igbimọ òmìnira ti Igbimọ Alakoso Iṣowo ati Idoko-owo UK .  O jẹ ọmọ ẹgbẹ igbimọ ati Alaga Igbimọ Audit ti Lloyd's ti Ilu Lọndọnu ati olùdarí ti kii ṣe alaṣẹ ati alága Igbimọ Ìjọba ti Merrill Lynch .  Ni ọdún 2008, wọn fun un ni àmì ẹ̀yẹ gẹgẹbi Alàkóso ọ̀pọ̀ julọ ti Ijọba Gẹẹsi ( CBE ) fun àwọn iṣẹ si iṣowo. 

## Ẹkọ ati iṣẹ ibẹrẹ
Ighodaro kawe ni Queens College Yaba ni ìlú eko  àìjíríà 64 siọdún  1968, ati ni St Anne's School Ibadan lati 1969 siọdún  1970. O kọ ẹkọ iṣiro ni UniversFasitioìlú Ekorẹ iṣẹ rẹ ni Otis Elevators ni Ilu Lọndọnu ni ọdun 1979.  Ni ọdun 1984, o lọ si British Telecom lati ṣiṣẹ gẹgẹbi  onísírò ìṣakoso ati Ìdàgbàsókè. O ri ìgbéga lọ sí olùṣàkoso iṣẹ akanṣe agba ni ọdún 1988, nibiti o ti dúró gẹgẹbi olùtọsọnà fún ìdàgbàsókè ọkan nínú àwọn eto ijabọ iṣẹ amusowo akọkọ fun awọn onimọ-ẹrọ ààyè. Ni ọdun 2000, Ighodaro jẹ oludari owó ti British Telecom Open world, ifilọlẹ intanẹẹti àsopọmọ Burọọdubandi ọja akọkọ ti United Kingdom, ati ti ọna abawọle, ikanni ati ti ibaraẹnisepọ̀ ìdàgbàsókè TV. 

## Ijẹ́ Olùdarí ti kìí ṣe alaṣẹ ati awọn ipa imọran
Láti ìgbà ti o ti di ààrẹ obìnrin àkọ́kọ́ tíChartered Institute of Management Accountants,  ati Alaga ti àwọn ìgbìmọ̀ àpapọ, Ighodaro ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́bí olùdarí ni orisirisi àyè àti ní àwọn ipó olùdámọ̀ràn. Ni Merrill Lynch, o ṣíṣe gẹgẹbi bi olùdarí ti kii ṣe aláṣẹ ati alága ti igbimọ ijọba. Ni Yunifasiti ti Surrey, o ṣiṣẹ bi ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ kàn ati ọmọ ẹgbẹ igbimọ iṣayẹwo.  O ṣiṣẹ bi oludari ti kii ṣe aláṣẹ àti gẹgẹbi alaga, ti igbimọ iṣayẹwo ti Lloyd ti Ilu Lọndọnu . O tun jẹ ọmọ ẹgbẹ igbimọ ti Igbimọ Awọn Iṣeduro Kariaye fun Awọn Oniṣiro . 

Ighodaro jẹ ọmọ ẹgbẹ ti FCO Diplomatic Excellence External Panel ati Iddas (Savile Group PLC). Ni Igbimọ Awọn Iṣeduro Yiya, o ṣiṣẹ bi olùdarí ti kii ṣe alaṣẹ ati alága ti igbimọ iṣayẹwo. O tun jẹ ọmọ ẹgbẹ igbimọ kàn ati alága ti igbimọ iṣayẹwo ti Ile-ẹkọ giga ti Open . O jẹ ọmọ ẹgbẹ igbimọ ati alaga, igbimọ iṣayẹwo ti Igbimọ Ilu Gẹẹsi ati alága ti Igbimọ Ẹkọ ati Àwọn ọgbọn ti Ilu Lọndọnu. Ighadaro jẹ ọmọ ẹgbẹ igbimọ ti kii ṣe alaṣẹ ati alaga, igbimọ iṣayẹwo ti Iṣowo ati Idoko-owo UK .

## Ọlá ati àmì ẹ̀yẹ
Ni ọdún 2007, Ighodaro wa ni ipo kàrún ni atokọ àgbàrá ti Orilẹ-ede Tuntun ti àwọn awoṣe ipa dudu ọgọrùn.  Ni ọdún 2008, wọn fun un ni àmì ẹ̀yẹ CBE fun àwọn iṣẹ rẹ ni iṣowo.  Ni ọdun 2015, wọn da Ighodaro ni ọlá 'dokita ti ile-ẹkọ giga' lati Ile-ẹkọ giga Open .

## Igbesi aye ara ẹni
Ighodaro ti ṣe ìgbéyàwó o sí tí bí ọmọ mẹta. 

## Awọn itọkasi

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè