Asọ òkè

**Aṣọ òkè**, tí àwọn ènìyàn mọ̀ tẹ́lẹ̀ sí **Òfì**, jẹ́ aṣọ híhun aláfọwọ́ṣe tó ṣẹ̀wá láti ọ̀dọ̀ àwọn Yorùbá ní ilẹ̀ Yorùbá tó wà nínú Nàìjíríà, Benin àti Togo tòde-òní. Àwọn ọkùnrin ló sábà máa ń hun aṣọ yìí, tí wọ́n sì ń lò ó láti fi rán ẹ̀wù ńlá àwọn ọkùnrin tí a ń pè ní *[[agbada|àgbádá]]* àti fìlà tí a ń pè ní *[[Aso Oke hat|fìlà]]*, bẹ́ẹ̀ náà ni ìró, bùbá àti ẹ̀wù kọ̀mọ́lẹ̀ ti àwọn obìnrin Yorùbá, títí kan gèlè tí a ń wé sórí, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

*Aṣọ òkè* wá láti inú àṣà Yorùbá ní àwọn ìpínlẹ̀ bíi Kwara, Kogi, Òǹdó, Ọ̀yọ́, Ògùn, Èkìtì, Èkó, àti Ọ̀ṣun ní ìwọ̀-oòrùn Nàìjíríà àti àwọn apá ibòmíràn ní ilẹ̀ Yorùbá, pẹ̀lú ìlú Ìsẹ́yìn ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ gẹ́gẹ́ bí ibi gbòógì fún pípèsè rẹ̀ nínú ìtàn.

Ọ̀nà tí wọ́n ń gbà ṣe aṣọ yìí kò yípadà fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀rúndún, ṣùgbọ́n wọ́n ti wá àwọn ọ̀nà àti ìmọ̀-ẹ̀rọ tuntun láti dín wíwúwo àti sísan aṣọ òkè kù. Àwọn aṣọ fífẹ́ẹ́rẹ́ ń mú kí ẹ̀wù yìí rọrùn láti wọ̀ fún àwọn wọṣọwọṣọ lásán, nítorí pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn aṣọ òkè tí wọ́n hun ládùúgbò kò bára mu pẹ̀lú àwọn ojú-ọjọ́ kan.

## Àwọn oríṣi aṣọ òkè
Àwọn ọ̀nà mìíràn tí àwọn apẹẹrẹ-aṣọ ti fi sọ aṣọ ìbílẹ̀ àtijọ́ yìí dọ̀tun ni pé wọ́n "yí ìṣẹ̀dá rẹ̀ padà, wọ́n sì da àwọn àwòrán ẹranko àti ewéko pọ̀ mọ́ àwọn ìdá onígun-mẹ́rin àti jọ́mẹ́tírì tí ó bára mu fún àwọn ẹ̀rọ-ayélujára apẹẹrẹ." Ìpìlẹ̀ àwọn àwòrán ìbílẹ̀ wọ̀nyí ti sábà máa ń wá láti inú ìtàn àròsọ àti àlọ́. 
* Irúfẹ́ *Sànyán*: Wọ́n ń hun èyí láti inú òwú sẹ́dà (anaphe wild silk) àti òwú igi. Irúfẹ́ *sànyán* yìí máa ń sábà wá ní àwọ̀ ilẹ̀ tàbí pákó (brown).
* Irúfẹ́ *Àlàárì*: Wọ́n ń hun èyí pẹ̀lú òwú igi àbínibí tàbí òwú tòde-òní àti okùn dídán, nígbà mìíràn wọ́n máa ń ṣe é pẹ̀lú ìhò kẹ́kẹ́kẹ́. *Àlàárì* máa ń sábà wá ní àwọ̀ pupa rẹsurẹsu tàbí àwọ̀ àlùkò dídán.
* Irúfẹ́ *Ẹtù*: Ó máa ń ní àwọ̀ aró dúdú pẹ̀lú fẹ́ẹ́rẹ́fẹ́ ìlà funfun tẹ́ẹ́rẹ́, tí wọ́n mọ̀ fún ìwọ̀ntúnwọ̀nsì rẹ̀.
* *Ọ̀pá aró*: aṣọ híhun aláwọ̀ búlúù dúdú tí a fi ìlà aláwọ̀ ewé dá dúró.
* *Ìfun tàbí fú*: àkópọ̀ aṣọ híhun aláwọ̀ ilẹ̀ fẹ́ẹ́rẹ́ àti búlúù dúdú (navy blue).
* *Wàkà*: aṣọ híhun aláwọ̀ dúdú odidi pẹ̀lú ìlà pupa lẹ́ẹ̀kan tàbí lẹ́ẹ̀mejì.
* *Aṣọ-ípò, ìfàlẹ̀, àbàtà, àti apọ́n-nú-pọnyìn* tí wọ́n jẹ́ aṣọ híhun aláwọ̀ pupa.

Aṣọ Òkè máa ń wá ní oríṣiríṣi àwọ̀ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀.
A lè wọ Aṣọ Òkè pẹ̀lú àwọn aṣọ Yorùbá mìíràn, bíi Árán, aṣọ fẹ́lífẹ́ẹ̀tì (velvet) tó ní àwọn àwòrán aláyìíká.

## Ẹ̀wù àwọn obìnrin Yorùbá
Nígbà tí àwọn ènìyàn bá ń sọ̀rọ̀ nípa aṣọ òkè, wọ́n sábà máa ń tọ́ka sí ẹ̀wù ìbílẹ̀ àwọn obìnrin Yorùbá, èyí tó ní àwọn apá mẹ́rin:

* *Bùbá*: Ẹ̀wù òkè Yorùbá
* *Ìró*: Aṣọ ìbòdí
* *Gèlè*: Aṣọ ìwé-orí
* *Ìbòrùn* tàbí *Ìpèlé*: Aṣọ tí a ń dábùú sọ́rùn tàbí sọ́wọ́

Bótilẹ̀jẹ́pé àwọn ẹ̀wù obìnrin Yorùbá máa ń sábà wá láti inú onírúurú aṣọ ìbílẹ̀ Yorùbá, kì í ṣe Aṣọ òkè nìkan, èyí pẹ̀lú Àdìrẹ, Seghosen, Aṣọ Ọlọ́nà àti oríṣiríṣi Léesì àti Áńkárá. Bákan náà, àwọn ẹ̀wù obìnrin Yorùbá tún pẹ̀lú Pàkàjà/Kàjà àti ìlẹ̀kẹ̀ irun.

## Aṣọ fún ayẹyẹ
Àwọn Yorùbá káríayé ń wọ aṣọ òkè fún àwọn ayẹyẹ àkànṣe, pẹ̀lú ọdún, ìgbéyàwó, ìsìnkú àti ayẹyẹ ìjòyè. Gbogbo àwọn ẹlẹ́sìn ìbílẹ̀ Yorùbá tún máa ń wọ aṣọ òkè àti fìlà rẹ̀. Aṣọ òkè, ní pàtàkì irúfẹ́ *ẹtù*, ni wọ́n ń lò fún Egúngún. Wọ́n máa ń wọ aṣọ tí ó dúró fún un súnmọ́ ara alágbàá gidi, ó sì ní ìjọra pẹ̀lú aṣọ tí wọ́n fi ń wé òkú.

## Ọgbọ́n àti ohun-èlò tí wọ́n fi ń ṣe Aṣọ-Òkè
Yíyàn àwọ̀ tí wọ́n ń lò fún ṣíṣe àwòrán àwọn Aṣọ-Òkè ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ jẹ́ àfihàn àwọn apá kan nínú ìgbàgbọ́ àti ìgbésíayé àwọn Yorùbá, wọ́n sì sábà máa ń ta á lọrẹ láti ìran kan dé ìran mìíràn láàrin ìdílé. Àwọn àwòrán yìí dúró fún onírúurú ìbáraẹnisọ̀rọ̀ àìfọhùn, tí àwòrán kọ̀ọ̀kan ń sọ ìtàn rẹ̀. Látijọ́, àwọn ohun-èlò tí wọ́n ń lò máa ń wá láti àdúgbò pẹ̀lú òwú àbínibí, sẹ́dà látara ìkùkù kòkòrò (caterpillar cocoons), àti okùn tí a tẹ̀ bọ aró. Àwọn irinṣẹ́ tí wọ́n fi ń hun aṣọ pẹ̀lú Àkàtà, Iyẹ, Àkáwò, Gowu àti Kikgun, Aásá, Ọmú, àti Sánrín.

Ọgbọ́n àti ìlànà rẹ̀ gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbésẹ̀, tó pẹ̀lú pípèsè òwú, èyí tí wọ́n sábà máa ń ṣe látara òwú tàbí sẹ́dà tí a tẹ̀ bọ aró, títò ọfì kalẹ̀, àti híhun aṣọ náà. Òwú tí wọ́n fi ń ṣe Aṣọ-òkè ni a fi ọwọ́ ràn di okùn tí wọ́n sì dàpọ̀ mọ́ àwọn ohun-èlò mìíràn nínú iṣẹ́ náà. Wọ́n máa ń ṣe òwú látara àwọn ohun àdáyébá bíi epo àlùbọ́sà àti èèpo igi, lẹ́yìn náà ni wọ́n yóò ràn án di okùn tí wọ́n yóò sì wé e sára pọ̀ọ́pọ̀ọ́ (bobbins). Lẹ́yìn tí wọ́n bá ṣe òwú náà tán, wọ́n á to ọfì kalẹ̀ sínú fùrémù méjì tó ní òpó títọ́ méjì àti igi ìdábùú kan. Òwú tó wá láti òkè (warp) tí ó lọ tààrà ni a ń wé mọ́ igi náà tí a sì ń tọ́ ọ gba ibi fùrémù kékeré tí a fi irin tàbí igi ṣe, èyí tó ń ṣèrànwọ́ láti darí okùn náà. Àwọn okùn tí ó kọjá lógèédè (tí a ń pè ní weft) ni a máa ń hun pọ̀ di aṣọ nípa lílo ọkọ̀ (shuttle) nípasẹ̀ ìlànà tó ń gba dídàpọ̀ àwọn okùn méjèèjì papọ̀, èyí tó ń ṣe àwòrán sórí aṣọ náà.

## Ẹ tún wo
* Àdìrẹ: Aṣọ dídì àti títẹ̀ láró ti Yorùbá
* Seghosen : Aṣọ ọlọ́ṣọ̀ọ́ ti Yorùbá láti Ọ̀wọ̀
* Aṣọ Ọlọ́nà : Aṣọ ọlọ́ṣọ̀ọ́ ti àwọn Ìjẹ̀bú
* Aṣọ Ilẹ̀ Áfíríkà
* Fìlà
* Ìró obìnrin
* Àgbádá
* Aṣọ àwọn obìnrin Yorùbá
* Aṣọ Kente—Tí àwọn Ashanti ń hun
* Aṣọ èèpo igi—Tí àwọn Buganda ń hun

## Àwọn Ìtọ́kasí

## Àwọn Ìjápọ̀ Ìta
* Àkójọpọ̀ Sítaìlì Aṣọ òkè 
* Àwọn Sítaìlì Aṣọ-òkè ti Ọdún 2015/2016
* Gbọ̀ngàn Àwòrán Aṣọ-òkè
* Àwòrán aṣọ Yorùbá pẹ̀lú àwòrán ẹ̀wù ọkùnrin àti obìnrin.
* Àwọn aṣọ àti oge ilẹ̀ Áfíríkà
*Aṣọ òkè
*Àfihàn Iṣẹ́-ọnà Google
*Aso Oke: Prestige Cloth from Nigeria Àfihàn 2023-24 lórí aṣọ òkè ti ọ̀rúndún 19 àti 20 ní Saint Louis Art Museum