Teza (fiimu)

**Teza** (Amharic: Ṭeza, "Dew") jẹ fiimu ere ti o pẹ to iṣẹju 140 ti Ethiopia 2008 nipa akoko Derg ni Ethiopia. Teza gba ẹbun o ga julọ ni Ayẹyẹ Fiimu ati Tẹlifisiọnu Pan-African ti 2009 ti Ouagadougou. Haile Gerima ló kọ́ fiimu náà.

## Àkọlé àwòrán
Fiimu naa tẹle itan ti protagonist, Anbeber - ti o jẹ oluwadi ile-iṣeduro ti o ni oye giga ti o pada si abúlé rẹ ni agbegbe etiopia lẹhin pipẹ, lakoko eyiti o gbe ni Jẹmánì ati olu-ilu ti Etiopia.  A kò kọ ìtàn náà ní àlàfo. Ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìṣẹ̀lẹ̀ kan tó ń yí pa dà láàárín àwọn ẹ̀rọ tí wọ́n fi ń kéde ẹ̀yìn tí àlùfáà kan ń kọ, tó ń fi aṣọ ọ̀gbọ̀n tó ní ìdọ̀tí ṣe àti ọkùnrin kan tó fara pa gan-an tí wọ́ n kó lọ sí ilé ìwòsàn lórí àga. Ó tún wà àwòrán ọmọ kan tó fara hàn léraléra nígbà tí wọ́n ń ṣí ìtòlẹ́sẹẹsẹ náà sílẹ̀; ó wá ṣe kedere nígbà tó yá nínú fíìmù náà pé ojú tí ọmọ yìí ní ló ń rí. Àlùfáà náà pàṣẹ pé kí ẹnì kan jí, kó sì dìde. Lẹ́yìn náà, wọ́n fi àgbègbè kan tó gbòòrò hàn. Àlùfáà kan ń kọ ohun èlò orin tó jẹ́ àṣà àtọwọ́dọ́wọ́ ní ìhà àpáta kan, ó sì ń wo bí oòrùn ṣe ń yọ. Obìnrin àgbàlagbà kan (tó wá jẹ́ ìyá Anberber) ń jókòó lẹ́bàá iná igi nínú ilé kékeré kan tó wà nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ibùgbé, ó ń ronú bóyá ọ̀nà tí èéfín náà ń gbà ń lọ ló ń fi hàn pé ó ti ń bọ̀.

Ọdún 1990 ni ọdún yìí, Anberber sì ti pa dà sí abúlé rẹ̀ tó jẹ́ òtòṣì tó wà ní ọ̀nà jíjìnnà kúrò ní ìlú ńlá tó wà lórílẹ̀-èdè náà. Ìyá rẹ̀ àti arákùnrin rẹ̀ ń kí i tọkàntọkàn. Àmọ́, ó dà bí ẹni pé ó ti di ẹni tí kò mọ nǹkan kan. Àwọn ọ̀dọ́kùnrin kan tó ti rẹ̀wẹ̀sì tí wọ́n sì ti fi ẹsẹ̀ wọn dì mú ara wọn ń wo bí ìdílé náà ṣe ń pa dà pọ̀. Wọ́n ṣe àpèjẹ kan tó kún fún èrò èèyàn, tó sì ń gbéni ró láti kí Anberber. Àwọn ìbéèrè táwọn èèyàn tó wá síbi àpèjẹ náà béèrè lọ́wọ́ rẹ̀ máa ń mú kó bẹ̀rẹ̀ sí í ronú jinlẹ̀, àmọ́ ńṣe ló kàn ń wo àwọn èèyàn náà lọ́nà tó ń mú kí wọ́n jìnnìjìnnì bá òun. Kò pẹ́ tí wọ́n fi dá ayẹyẹ náà dúró nígbà tí wọ́ n fi ipá mú ọ̀dọ́kùnrin kan lọ sógun fún ìjọba orílẹ̀-èdè náà. Wọ́n lè rí àwọn ọ̀dọ́kùnrin mìíràn tí wọ́n ń bọ̀ bọ̀ lọ́nà ìfòyemọ̀ kí wọ́n tó rí wọn.

Nígbà tí oòrùn bá yọ, ojú tó ń wúni lórí ló ń wo adágún Tana àti ọkọ̀ kan tó ń rìn ní ọ̀dọ̀ òjì. Anberber jí, ó sì ń pariwo. Ó jọ pé gbogbo èèyàn tó wà ní abúlé náà ń kóra jọ síta ilé rẹ̀ láti wo òun. Anberber ti fi ẹsẹ̀ ẹ̀rọ ṣe nǹkan kan, àmọ́ ó sọ pé òun ò rántí pé òun ti pàdánù ẹsẹ̀ òun. Lẹ́yìn tó ti tẹ̀ lé ìyá rẹ̀ - tó ń lọ sí ṣọ́ọ̀ṣì kan láti dúpẹ́ pé ó pa dà bọ̀ - Anberber wọ ṣọ́ò́ṣì náà pẹ̀lú bàtà (ohun tí àṣà àwọn oníṣọ́ọ̀bù tó jẹ́ ti Éṣíà kò jẹ́ kí wọ́n ṣe). Gbogbo èèyàn ló ń pariwo, wọ́n sì ń pariwo pé kó mú bàtà rẹ̀ kúrò. Àmọ́, ó máa ń ṣàníyàn gan-an nípa ohun tó ń rí nínú ọmọ náà débi pé kò lè mọ ohun tí ọmọ náà ń sọ. Ní báyìí, àwọn ará abúlé náà ti gbà pé ẹ̀mí burúkú ló wà lára Anberber - ó ṣeé ṣe kó jẹ́ nítorí pé ó ti lọ sí orílẹ̀-èdè míì. Anberber ń tẹ̀ lé "ìran" ọmọ náà sí òṣèlú tí ìjọba Mussolini gbé kalẹ̀ nígbà ìṣẹ̀gun Ítálì. Anberber rántí bàbá rẹ̀ tó kú nígbà tó ń bá àwọn ará Ítálì jà. Oòrùn tún ń yọ, ojú ọ̀nà tó sì tún ń wo òkun Tana tún ń wọ̀. Òòfà ń yọ látinú ilẹ̀ bí àwọn ọmọ ṣe ń sáré lọ síléèwé. Olùkọ́ abúlé náà ń gun kẹ̀kẹ́ lọ sí ilé ìwé. Àwọn ọmọdé náà máa ń kọ orin orílẹ̀-èdè nígbà tí wọ́n bá ń kọ́ wọn lẹ́kọ̀ọ́.

Àwọn ọmọ ogun ń ṣabà jẹ ọ̀dọ́kùnrin kan tó ń ṣiṣẹ́ ní oko kan, wọ́n sì ń mú un lọ síṣẹ́ ológun. Inú ìyá rẹ̀ bà jẹ́ gan-an. Anberber ń gbìyànjú láti tù ú nínú. Ohun tó ṣẹlẹ̀ ní abúlé rẹ̀ kò jẹ́ kí Anberber tètè mọ ohun tó ń ṣẹlẹ̀. Ó ń ṣiyè méjì gan-an pé kò sí bó ṣe yẹ ká kọ́ àwọn ọmọdé nígbà tí ogun àti ikú nìkan ló ń dúró dè wọ́n. Àmọ́ olùkọ́ náà fi hàn pé Anberber kò ní ìtẹ́lọ́rùn nípa sísọ pé ẹ̀kọ́ ló lágbára jù lọ, pàápàá láwọn àkókò tí kò láfiwé yìí.

Anberber tún jí, ó ń pariwo lẹ́yìn tó ti rí àwọn ohun tó ń ṣẹlẹ̀. Ó lọ sí etí òkun Tana láti wo ọ̀run. Ó sọ pé ìgbà tóun wà lọ́mọdé ni ọ̀nà yẹn máa ń jẹ́ kóun mọ̀ pé òun ò lè rí nǹkan kan ṣe. Àmọ́ ní báyìí, kò rántí ibi tó ti wà láàárín ọdún mélòó kan sẹ́yìn. Àwọn ará abúlé náà máa ń mú àwọn aláìsàn wá fún un láti ṣe ìtọ́jú nítorí pé wọ́n gbọ́ pé dókítà ni. Síbẹ̀, ó wà ní ìbàlẹ̀ ọkàn tó sì dà bí ẹni tí kò mọ ohun tó ń ṣẹlẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ fíìmù náà.

Anberber ń sọ̀rọ̀ sí àlá tó ń rí ní gbangba níwájú ìyá rẹ̀. Ó wá ń ṣàníyàn jù, ó sì ń ṣàníhìn-ín nípa rẹ̀. Ìdílé náà pinnu pé wọ́n ní láti kó un lọ síbi tó ti ń ṣan omi mímọ́ gẹ́gẹ́ bí apá kan ìṣe ìyọlẹ́nu kúrò nínú ẹ̀mí. Anberber kò bá wọn jà, àmọ́ ó sọ fún àlùfáà náà pé àṣà náà ò ní ṣiṣẹ́ torí pé èrò inú rẹ̀ ti di èyí tí kò lè ṣe nǹkan kan. àlùfáà náà sọ pé, kódà ìtọ́jú àwọn ará Ìwọ̀ Oòrùn ayé kò ní ṣiṣẹ́ tó bá jẹ́ pé aláìsàn náà kò gbà pé ó lè ṣiṣẹ́. Bí omi mímọ́ náà ṣe ń tú sórí rẹ̀, ó máa ń rántí ìgbésí ayé rẹ̀ tó ti kọjá.

Ọdún 1970 ni ọdún yìí, ọmọ ọdún mẹ́tàdínlógún ni Anberber tó ń gbé ní Jámánì gẹ́gẹ́ bí akẹ́kọ̀ọ́ tó ń kẹ́kọ̀ọ̀ yege. Níbi àpèjẹ kan, ó pàdé Cassandra, obìnrin aláwọ̀ dúdú kan, tó ń fẹ̀sùn kan àwọn ará Etiópíà pé wọn ò fẹ́ bá àwọn obìnrin aláwò́ dúdú jáde. Ó sọ fún un pé òun fẹ́ràn rẹ̀. Ó wá sọ pé òun jẹ́ onítọ̀hún, pé òun ń ṣe ìwádìí nítorí pé òun fẹ́ dín ìyà táwọn tálákà ń jìyà ní orílẹ̀-èdè òun kù. Láwọn àkókò wa yìí, àwọn ọmọ ogun tó ń jà fún ìmúláradá tí wọ́n ń bá ìjọba jà ti wọ abúlé náà lọ pẹ̀lú ìbọn. Wọ́n ń béèrè lọ́wọ́ àwọn èèyàn pé kí wọ́n sọ fún wọn nípa ipò tí wọ́n wà lábẹ́ ìjọba tó wà báyìí. Ìbẹ̀rù máa ń ba àwọn èèyàn ìlú náà láti sọ ohunkóhun. Bí àjíǹde ti àwọn ọdún 1970 ṣe ń bá a lọ, Anberber ń kópa nínú ìpàdé ìṣèlú kan táwọn ọmọ iléèwé ọmọ orílẹ̀-èdè Etiópíà tó ń ṣe ìjọba ìbílẹ̀ ń ṣe, tí gbogbo wọn sì ń kàwé ní Jámánì. Lóde òní, ńṣe ló kàn ń wo àwọn tó ń jà fún ìmúní-ìsìn-kiri lọ́nà tó ń ṣeré nígbà tí wọ́n bá bi í ní ìbéèrè nípa ọ̀ràn ìṣèlú. Lẹ́yìn náà, ó fi àwọn tó ń jà fún ìmóríyèsí wé ìjọba aláṣẹ ìjọba Kọ́múníìsì tó wà lábẹ́ agbára nígbà yẹn; àwọn méjèèjì sọ pé àwọn jẹ́ ti àwọn èèyàn, àmọ́ ìgbésí ayé àwọn èèyàn kò tíì yí pa dà rárá.

Olùkọ́ tó ń kọ́ni ní abúlé náà kó Anberber lọ sí ihò, níbi tí gbogbo àwọn ọ̀dọ́kùnrin tó wà nínú abúlé yẹn ti ń fi ara wọn pa mọ́ kí wọ́n má bàa kó wọn lọ síṣẹ́ ológun. Lọ́jọ́ mìíràn, wọ́n sọ fún àwọn sójà pé ọ̀dọ́kùnrin kan ń wá sọ́dọ̀ wọn láti inú ihò. Wọ́n ń lépa rẹ̀, wọ́n sì ń pa á níwájú àwọn ará abúlé. Anberber gbìyànjú láti dá wọn dúró, àmọ́ kò lè ṣe bẹ́ẹ̀. Ó wá rí i pé ọ̀dọ́kùnrin tí wọ́n pa yìí ń bá èrò inú ọmọ náà lò. Ó sọ fún ìyá rẹ̀ pé àwọn sójà yẹn pa ìgbà ọmọdé òun àti àwọn ìrántí rẹ̀ nígbà tí wọ́n pa ọ̀dọ́kùnrin náà.

Wọ́n mú Anberber lọ sí ìpàdé ìyọlẹ́nu ẹ̀mí mìíràn, níbi tí àwọn ìrántí rẹ̀ tún ti ń padà wá sọ́kàn rẹ̀. Cassandra ti di ọ̀rẹ́bìnrin Anberber báyìí. Ọ̀rẹ́ rẹ̀ tó dáa jù, ìyẹn Tesfaye, àti ọ̀rẹ́bìnrin rẹ̀ tó jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Jámánì sọ pé òun lóyún. Inú ń bí Cassandra gan-an. Nígbà tó yá, wọ́n sọ pé ọmọkùnrin kan tó jẹ́ ọmọ Cameroon ló bí bàbá rẹ̀, obìnrin kan tó jé́ ọmọ ilẹ̀ Jámánì tó jẹ́ aláwọ̀ funfun. Níkẹyìn ìjọba Jámánì lé bàbá rẹ̀ kúrò nílùú. Ìyá rẹ̀ ló ń sapá láti borí ẹ̀tanú, ó sì pa ara rẹ̀. Kì í ṣe pé wọ́n fi í sílẹ̀ nìkan ni Cassandra dàgbà, àmọ́ ó tún ní láti máa hùwà ìkà láìní ìtìlẹ́yìn òbí. Ó bẹ̀rù pé Tesfaye ò ní lè tọ́ ọmọ òun dàgbà. Lóde òní, Anberber ń wo bí Azanu ṣe ń lọ sínú adágún Tana. Obìnrin tí wọ́n tẹ́ńbẹ́lú rẹ̀ ni ìyá rẹ̀ gbà. Àwọn obìnrin méjèèjì ló máa ń ṣe àrífín kan nínú fíìmù náà. Arákùnrin Anberber gbìyànjú láti fipá bá Azanu lò pọ̀. Ó ń ké pe ìrànlọ́wọ́. Nígbà táwọn èèyàn dé, gbogbo wọn ló máa ń dá a lẹ́bi dípò arákùnrin náà, ìyẹn ni pé gbogbo wọn ló ń dá a lóhùn àyàfi Anberber, ẹni tó ń bínú nítorí rẹ̀.

Ní ọdún 1970, níbi ìpàdé àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mìíràn, ọmọ ẹgbẹ́ kan tó jẹ́ olórí nínú àwùjọ náà dá obìnrin mìíràn lẹ́bi pé ó ti ń ṣe ohun tí ìjọba ń ṣe nítorí aṣọ tí obìnrin náà wọ̀. Lónìí, Anberber ń ronú lórí bí ọ̀dọ́ ṣe ń fi ìfẹ́ sí ìṣàkóso ìjọba àpapọ̀ tó ń gbé ayé nígbà tó ń bá àwọn èèyàn jà, tó ń ṣe bíi pé òun ni ojútùú àrà sí ìṣòro tó wà ní Éṣíà. Lónìí, àwọn ọkùnrin abúlé náà ti ṣètò pé kí Anberber gbé ọmọbìnrin kan tó jẹ́ ọ̀dọ́ ṣègbéyàwó nítorí pé wọ́n ń ṣàníyàn pé ó ń bá Azanu, obìnrin tí wọ́n tẹ́ńbẹ́lú. Ohun tí wọ́n sọ yìí ò dùn mọ́ Anberber nínú.

Ọdún 1974 ni, àwọn ọmọ iléèwé ará Etiópíà sì ti kóra jọ síbì kan láti ṣe ayẹyẹ ìgbẹ́pọ̀ Alákòóso Haile Selassie. Àwọn ọmọ ogun Jámánì aláwọ̀dúdú tí wọ́n jọ ń bá wọn jà ń fi ìtara kéde bí wọ́n ṣe ń mú ọ̀kan lára àwọn ọba aláwọ̀ dudu tó ṣe pàtàkì jù lọ nínú ìtàn kúrò. Àwọn ọmọ ilé ẹ̀kọ́ ọmọ ilẹ̀ Etiópíà náà bẹ̀rẹ̀ sí í jíròrò pé kí wọ́n pa dà sí orílẹ̀-èdè wọn kí wọ́ n lè ṣiṣẹ́ fún àwọn èèyàn náà. Cassandra lóyún, àmọ́ kò sọ fún Anberber, nítorí ó bẹ̀rù pé kò ní lè dúró láti tọ́ ọmọ rẹ̀ dàgbà. Bí àwọn yòókù ṣe ń ṣe ayẹyẹ ìkọlù ìjọba ọba, Anberber ń ṣàníyàn nípa ẹni tó máa lè kún àlàfo agbára tó ti wà àti bóyá ìjọba tó ń bọ̀ yóò dára sí i.

Tesfaye wá pinnu láti fi ọmọ òun sílẹ̀ ní Jámánì kó lè ṣiṣẹ́ lábẹ́ ìjọba ìjọba aláṣẹ tuntun. Anberber ṣe àríwísí Tesfaye fún fífi ọmọ rẹ̀ sílẹ̀, ó sì fa ìrírí Cassandra yọ. Lẹ́yìn náà ni Tesfaye wá fi ìyún àjẹsára Cassandra hàn sí Anberber. Cassandra wá pa dà sílé nítorí ó gbà pé Anberber kì í sì í dúró fún àkókò gígùn ní Jámánì. Ní àkókò yìí, Azanu ń kọrin nípa bí òun ṣe tún rí ìfẹ́, nígbà tó ń rìnrìn àjò lọ sí òkun Tana. Anberber àti Azanu mú ìfẹ́ wọn ṣẹ.

Anberber wọ yàrá rẹ̀ tó sì rí arákùnrin rẹ̀ tó ń ṣàyẹ̀wò àpò rẹ̀, èyí tó kún fún ìwé. Inú arákùnrin rẹ̀ bà jẹ́ nítorí pé kò mú ìdílé náà kúrò nínú ipò òṣì láìka gbogbo ẹ̀kọ́ tó ní sí. Ó sọ pé wọn ò lè jẹ ìwé.

Ní báyìí, ọdún 1980 ni Anberber ti padà sí Addis Ababa gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ ní ilé ẹ̀kọ́ ẹ̀kó́ doctoral. Ó pàdé àwọn sójà tó wà ní gbogbo àgbègbè ààbò náà lẹ́yìn tó dé Etiópíà. Anberber fẹ́ padà sí abúlé òun láti lọ ṣèbẹ̀wò sí ìyá òun, àmọ́ wọ́n sọ fún un pé ipò tó wà ní orílẹ̀-èdè náà kò lè ṣeé gbé, àti pé ó ṣe pàtàkì gan-an pé kí òun ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí oníṣègùn. Láìka gbogbo èyí sí, Tesfaye àti Anberber ní ìrètí pé gbogbo ohun tí wọ́n lè ṣe fún àwọn òtòṣì èèyàn Etiópíà ló máa ṣe. Àmọ́ bí àkókò ti ń lọ, àwọn méjèèjì ń bá àwọn aláṣẹ ìjọba jà, àwọn náà sì ń fẹ̀sùn kàn wọ́n pé àwọn ọ̀mọ̀wé tó jẹ́ ọ̀mò́wé tí kò fọwọ́ sí ìyípadà náà ni.

Ìgbà àkọ́kọ́ ni Anberberber rí ìkọlù ológun kan, ó sì ń bẹ̀rù ìwà ìkà tó ti di ohun tó wọ́pọ̀ lábẹ́ ìjọba tó wà báyìí. Òun àtàwọn alábàákẹ́gbẹ́ rẹ̀ sọ bí wọ́n ṣe ń gbé ní ilé alágbàrá tí ìjọba ti gbà lọ́wọ́ àwọn èèyàn kí wọ́n lè dín àìlọ́gba ọrọ̀ kù. Èyí túmọ̀ sí pé wọ́n mọ̀ pé àwọn ọ̀tá òsì tó ń jàgídíjàgan ló ń ṣe ohun tó jọra, tí wọ́n sì ń jàǹfààní látinú àwọn ohun ìní iyebíye tí ètò tuntun ti pèsè fún wọn.

Nígbà náà ni wọ́n pa ọ̀kan lára àwọn ọ̀rẹ́ tímọ́tímọ́ Anberber, tó padà sí Etiópíà ní àkókò kan náà pẹ̀lú rẹ̀ ní iwájú Anberber nítorí pé àwùjọ òṣèlú kan tó ń ta ko ó fura pé ó ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ìjọba. Ní báyìí, Anberber ń gbìyànjú láti dáwọ́ sí ọ̀ràn ìṣèlú. Àmọ́, èyí ń mú kí inú àwọn ọmọ ẹ̀yìn náà bí sí i nítorí pé wọ́n rò pé ó gbà pé òun sàn ju àwọn lọ. Lọ́jọ́ kan, àwọn ọmọ ẹ̀yìn náà fẹ́ kí ó fọwọ́ sí ìwé náà pé jàǹbá ni ẹ̀ṣẹ̀ ìpànìyàn tí wọ́n ṣe. Ó sọ fún wọn pé ó ní ẹ̀kọ́ ẹ̀kó́ ẹ̀kó̀ ẹ̀kó̈ ẹ̀kó̃ ẹ̀kó̱ ẹ̀kóَ ẹ̀kó̌ ẹ̀kóʻẹ̀kọ́, kì í ṣe dókítà. Ẹ̀jẹ̀ tó ń dà jáde látọ̀dọ̀ ọkùnrin tí wọ́n pa wá di omi inú ìwẹ̀ tí kò lè rí omi nínú yàrá ìwẹ̀ Anberber, èyí tó ń ṣekú pa á ní gbogbo òru. Lọ́jọ́ mìíràn, inú Áńbérẹ̀bù bí àwọn ọmọ ẹ̀yìn fún iṣẹ́ tí wọ́n ń ṣe tí wọn ò fi lè lọ sí ìpàdé kan tí wọ́ n ṣe láti mú kí ìdìtẹ̀ wáyé. Wọ́n fẹ̀sùn kàn án pé òun jẹ́ alágbára àti ọ̀tá ìyípadà. Ó ń sapá láti gba ẹ̀sùn yìí, ó sì ń kọ̀ láti ṣe ohun táwọn ará Kọ́múníìsì ń ṣe láti dá ara wọn lẹ́bi. Ó wá di pé kó dá ara rẹ̀ lẹ́bi.

Tesfaye sọ pé òun ò ní padà sí Etiópíà lẹ́yìn tí òun bá lọ sí Jerimani fún ìrìn àjò iṣẹ́. Ó ní ìjákulẹ̀ nítorí pé kò lè mú ìyípadà tó dájú wá lábẹ́ ipò ìṣèlú tó wà báyìí. Ó wá fẹ́ kóun náà lè gbẹ́sẹ̀ kóun lè ràn án lọ́wọ́ láti tọ́ ọmọkùnrin tó fi sílẹ̀ ní ọ̀pọ̀ ọdún sẹ́yìn. Àmọ́ kí wọ́n tó pa á, àwọn ọmọ ogun tó ń kọ́ ọ lẹ́kọ̀ọ́ Bíbélì tó ń ṣe kàyéfì nípa rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ sí í bínú sí i, wọ́n lu á títí tó fi kú. Wọ́n tún wá mú Anberber, àmọ́ kò pẹ́ tó fi sá lọ. Lẹ́yìn náà, wọ́n ní kí Anberber lọ sí Jámánì ní orúkọ Tesfaye. Nígbà tó wà níbẹ̀, ó ń sapá láti padà bá àwọn ará Etiópíà tó ń gbé níbẹ̀ kẹ́gbẹ́. Wọ́n rò pé ọ̀kan lára àwọn ọ̀gágun yìí ni ìjọba Etiópíà, torí náà wọn ò fọkàn tán an. Yàtọ̀ síyẹn, wọ́n kórìíra rẹ̀ torí pé wọ́n rò pé ìgbésí ayé àwọn gẹ́gẹ́ bí olùwá-ibi-ìsádi tó ń gbé nílẹ̀ Yúróòpù nira ju ti òun lọ. Nígbà tó bá rí ọmọkùnrin àti ìyàwó Tesfaye níkẹyìn. Ọmọkùnrin náà ń kojú ẹ̀tanú tó ń bá a fínra báyìí tó ti di ọ̀dọ́. Inú bí bàbá mi gan-an torí pé ìyá mi ò lóye ohun tó ṣẹlẹ̀ sí òun nípa ẹ̀yà àjèjì. Ó ń fẹ́ baba rẹ̀ gan-an débi pé Anberber ò lè sọ fún wọn nípa ikú Tesfaye. Nígbà tó yá, Anberber kó ìgboyà jọ láti sọ ìròyìn burúkú náà fún wọn, àmọ́ kí wọ́n tó tún rí i, ẹgbẹ́ ọmọ ogun Jámánì kan tó jẹ́ onímọtara-ẹni-nìkan lù ú, wọ́n sì jù ú jáde. Ó fara pa gan-an, ó sì pàdánù ẹsẹ̀ rẹ̀.

Ní àkókò wa yìí, lẹ́yìn tó ti rí ọ̀kan lára àwọn tó ń ṣiṣẹ́ ológun tó ti pa dà bọ̀ lọ́wọ́ ogun tó ti fara pa, ó rí i pé òun ò lè rántí tàbí kó lóye ohun tó ṣẹlẹ̀ sí òun nígbà tó wà lọ́dọ̀ wọn. Àmọ́, kò lè dúró láìnídìí, kó sì dúró de ìjẹ́pàtàkì rẹ̀, ó tún ṣe pàtàkì pé kó ṣe gbogbo ohun tó lè ṣe láti sin àwọn èèyàn. Ó ń ràn án lọ́wọ́ láti tún ọgbẹ́ ọmọ ogun tó pa dà sílé ṣe. Nígbà tó yá, àwọn ará abúlé náà mú kẹ̀kẹ́ olùkọ́ wá fún un. Wọ́n sọ pé olùkọ́ náà ti lọ, wọ́n sì yàn án láti jẹ́ olùkọ́ tuntun fún abúlé náà.

Azanu lóyún. Ìgbà yìí, Anberber mọ̀ nípa rẹ̀ (ní ìyàtọ̀ sí ìgbà tí Cassandra lóyún) ó sì ń láyọ̀. Àmọ́ nígbà tó ń gbìyànjú láti fiyè sí i, ńṣe ni ohùn rẹ̀ máa ń pọ̀ sí i. Nígbà tó yá, "ìran" tó ti ń rí látọ̀dọ̀ rẹ̀ rí kedere. Ibẹ̀ ni wọ́n ti ń lo àpò ọkà. Ọ̀pọ̀ ihò ló wà nínú rẹ̀ tí wọ́n ń fi ìlọ́pọlọ́pò ọ̀pọ̀ nǹkan ṣàn. Anberber ń panicked àti gbìyànjú láti kún gbogbo awọn iho pẹlu crumpled up ìwé tí o ri kuro ninu awọn iwe rẹ. Àmọ́ gbogbo èyí jẹ́ òfìfo nítorí pé òkun àlìkámà tó ń ṣàn ló máa ń gbé e lọ. Àlùfáà náà túmọ̀ ìran/àlá yìí fún Anberber. Àpótí àlìkámà náà dúró fún orílẹ̀-èdè. Àwọn ọkà náà ṣàpẹẹrẹ àwọn èèyàn tó ń kú bí ọ̀lẹ. Àwọn ìṣòro tó ń bá àgbègbè náà fínra ni ìsọfúnni tó ń dà bí èyí tí kò ṣeé yanjú. Àlùfáà náà gbà pé Anberber ti rí i pé kò sí àǹfààní kankan nínú kíkọ́ àwọn èèyàn ní àwọn nǹkan tó fẹ́ kí wọ́n ṣe ní orílẹ̀-èdè rẹ̀.

Ilé iṣẹ́ rédíò kan lórílẹ̀-èdè míì ń tẹ ìfọ̀rọ̀wérọ̀ lórí rédíò pẹ̀lú àwọn ọmọ ogun ìmúsàlà. Àwọn ọmọ ogun náà gbà pé ọ̀nà tí wọ́n gbà ń gbé ìjọba orí-èdè-èdè-àjọṣe-àjọ-àjọ ló dára jù lọ tí wọ́ n fi wé ti ìjọba tó wà báyìí.

Bí Azanu ṣe ń múra láti bí ọmọ, Anberber gbé ìgbésẹ̀ tuntun tó ń ṣe gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ abúlé náà. Ó wá rí i pé ó mọṣẹ́ tó tó, ó sì ń gbádùn kíkọ́ àwọn ọmọ rẹ̀ bí wọ́n ṣe ń gun kẹ̀kẹ́. Ní ìparí fíìmù náà, Azanu bí ọmọdé ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún, ní àkókò tí wọ́n ń kọ orin ọdún tuntun tí àwọn òdòdó aláwọ̀ àlùkò tó wà ní àgbègbè náà sì ń yọ. Àwọn èèyàn náà máa ń retí pé kí àwọn tó ń gbé ayé yìí kọ ìwà ipá àwọn ìjọba tó ti kọjá, kí wọ́n sì tún ayé padà. 

## Ìgbésẹ̀
Gẹgẹbi oludari, Haile Gerima, ti o tun jẹ olupilẹṣẹ adari ati onkọwe, Teza gba ọdun 14 lati ṣe. Kikọ naa ṣe awọn ayipada lakoko awọn ọdun wọnyẹn, ti ndagba ati didan, ni anfani lati inu ifarabalẹ ati iṣaroye awọn onkọwe Oludari. Eto eto Teza, ni pataki iyaworan Ilu Jamani ni lati ni iyipada ipilẹṣẹ nitori awọn ọran igbeowosile eyiti o ge iyaworan ọsẹ 3 ti a ṣeto si awọn ọjọ mẹwa 10. Aafo ọdun 2 wa laarin ipari ti ibon yiyan ni Etiopia ni Oṣu Kẹjọ ọdun 2004 ati ibẹrẹ ti ibon yiyan Jamani ni Oṣu kọkanla ọdun 2006.

Ninu iṣẹlẹ ti o lagbara ni pataki, Awọn oṣere Aaron Arefayne (Anberber) ati Abeye Tedla (Tesfaye) ti nkọju si ile-ẹjọ Marxist kan, ti wa ninu iwa ti Arefayne ti fọ ohun elo ẹjẹ kan ni oju ọtun rẹ ti o fa iṣelọpọ duro. Oludari naa ran awọn oṣere lọ si ile lati sinmi, ni ọjọ keji oju Arefayne ti wa ni kikun ni fiimu ti ẹjẹ. Iṣeto iṣelọpọ kii yoo gba laaye awọn isinmi diẹ sii ati pe oludari ni dandan lati tẹsiwaju ibon yiyan. Awọn italaya miiran wa, diẹ ninu apọju, diẹ ninu apanilẹrin. Ni gbogbo rẹ, oludari, simẹnti ati awọn atukọ ni anfani lati bori ọpọlọpọ awọn italaya lati fi fiimu kan han pẹlu ifiranṣẹ pataki kan ti awọn olugbo lati Ilu Italia si Dubai ṣe idahun pẹlu itara bi o ti ṣe afihan ninu awọn yiyan ati awọn ẹbun rẹ.

## Ìtẹ́wọ́gbà
*Teza* ti ni anfani lati ṣaṣeyọri agbelebu iyalẹnu lori gbaye-gbale, ti o mu ki o pe si iboju ni awọn ayẹyẹ fiimu lọpọlọpọ. O akọkọ ri awọn oniwe-gbale gbaradi ni 65th International Venice Film Festival, ibi ti awọn tẹ afihan a ti bajẹ nipasẹ awọn atunkọ iṣoro, ṣugbọn awọn oniwe-ifihan gbangba lọ nipasẹ awọn ti onse, director ati simẹnti ti a pade pẹlu 20 iṣẹju ìyìn lati kan aba ti jepe. O jẹ fiimu ayanfẹ fun ẹbun ti o ga julọ titi ti o fi gbe soke nipasẹ Darren Aronofsky 's *[[:en:The_Wrestler_(2008_film)|The Wrestler]]* . Paapaa nitorinaa, *Teza* gba Awọn onidajọ Pataki ati awọn ẹbun Screenplay Ti o dara julọ. Lẹ́yìn náà ni wọ́n ké sí fíìmù náà sí Toronto, níbi tí wọ́n ti gbà á dáadáa. O ti wọ inu idije ni Carthage International Film Festival ni Tunisia nibiti o ti gba awọn ẹka 5, pẹlu Tanit D'Or fun Fiimu Ti o dara julọ, Iboju ti o dara julọ (Haile Gerima), Orin ti o dara julọ (Vijay Ayer ati Jorga Mesfin), Asiwaju Atilẹyin Ọkunrin to dara julọ ( Abeye Tedla) ati Cinematography ti o dara julọ (Mario Masini). Lẹhinna iṣafihan rẹ ni Dubai International Film Festival ṣe aṣeyọri Dimegilio ti o dara julọ fun Jorga Mesfin ati Vijay Ayer.>&#x5B;&#x5D; 

O gba ifilọlẹ ti o ni opin, onkọwe kan sọ pe: "Awọn fiimu ti ko ni aaye iwọle funfun, fifiranṣẹ crossover, tabi wiwa Afirika, tabi ti ko ṣe igbelaruge ero ọgbin, ni a ṣe abojuto nipasẹ pinpin ti o ni iyasọtọ".

## Àwọn ẹ̀bùn àti àwọn ìbò

* FESPACO ní Burkina Faso:
* Ọ̀pá Ọ̀pá Ọ̀rá Yennenga
* Èrè Àjọ Ìparapọ̀ Àwọn Orílẹ̀-Èdè fún Haile Gerima
* Èrè Zain fún ìpilẹ̀ṣẹ̀, ìmúra àti iṣẹ́ tó ṣe dáadáa.
* Ayẹyẹ Fíìmù Venice  ÀWỌN Ẹ̀bùn Àkànṣe
* Ogun Osella  Àkọlé àwòrán ti o dara julọ (Haile Gerima) 
* Àgbàlagbà SIGNIS  Àpèjúwe àkànṣe fún Teza látọ̀dọ̀ Haile Gerima
* Léoncino d'oro 2008 (Agiscuola):
* Sinema fún ìyìn fún UNICEF  Teza by Haile Gerima
* CinemAvvenire  Sinima fun Alaafia ati Ọrọ̀ Ọ̀rọ̀ Ìwà Ìgbésí Ayé: Teza by Haile Gerima
* Àjọ Ìjọsin Fìlíìmù Carthage ní Tunisia
* Golden Tanit - fíìmù tó dára jù lọ
* Orin Tó dára jù lọ
* Àwọn àwòrán tó dára jù lọ
* Àkọlé àwòrán, Àkọlé fídíò
* Ayẹyẹ Fíìmù Àgbáyé Amiens nílẹ̀ Faransé:
* Ọ̀kan-Ọ̀kan Ọ̀gbà - Fíìmù Tó Dára Jù Lọ
* Àjọ Ìjọsin Fíìmù Àgbáyé Rotterdam
* Àgbàyanu Dioraphte Award ni fíìmù Hubert Bals ní ìjìnlẹ̀ òwò tó ga jù lọ.
* Ayẹyẹ Fíìmù Àgbáyé Dubai ní Dubai
* Orin Tó dára jù lọ
* Ayẹyẹ Fíìmù Amazon ní Venezuela
* Ẹyẹ Amazon
* Ayẹyẹ Fíìmù ti Tẹsalóníkà ní Gíríìsì
* Èrè Ìṣòro Èèyàn

## Àwọn àlàyé

## Àwọn ìjápọ̀ àgbáyé

* 
* 
Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ