open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mide Martins

**Mide Funmi Martins** jẹ́ òṣèré orí-ìtàgé, àwòṣe àti aṣàgbéjáde eré. Ó jẹ́ ọmọ òṣèrébìnrin Funmi Martins, tí ó kú nípa àrùn ọkàn ní ọdún 2002.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Mide Martins bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ lẹ́yìn ikú ìyá rẹ̀ ní ọdún 2002. Láti ìgbà náà, ó ṣe àfihàn nínú fíìmù àgbéléwò lóríṣiríṣi, ó sì ṣàgbéjáde àwọn ère lóríṣiríṣi.

## Ìgbésí ayé rẹ̀
Mide Martins jẹ́ ọmọ Funmi Martins. Orúkọ ọkọ rẹ̀ ń jẹ́ Afeez Owo, ó sì bí àwọn ọmọ méjì fún un.

## Àtòjọ àwọn eré rẹ̀

* Makan  Je (2001)
* Arewa (2003)
* Orejomi (2005)
* Kilebi Olorun (2007)
* Ife Owo (2008)
* Amoye (2008)
* Osas Omoge Benin (2012
* Omoge Lekki (2016)
* Ameerah (2021)
* Onitemi (2022)
* The wedding planner (2022)
* Iyawo Buga (2022)
* Haunted Pleasures (2022)

## Àwọn ìtọ́kasí
Teniola Aladese

**Teniola Aladese** jẹ́ òṣèrébìnrin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, aṣàgbéjáde eré àti olùdarí eré.

## Ìgbésí ayé rẹ̀
A bí Téníọlá Aládaṣe sí ìpínlẹ́ Èkó, ó sì kẹ́kọ̀ọ́ nípa Mass Communication ní Ilé-ẹ̀kọ́ gíga Covenant.

## Iṣẹ́-ṣíṣe rẹ̀
Teniola Aladese ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bíi alábòójútó aṣàgbéjáde fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù àgbéléwò láàárín ọdún 2013 sí 2015. Ó di olókìkí lẹ́yìn tó ṣe ẹ̀dá-ìtàn Akweyon nínú fíìmù àgbéléwò 'Jemeji' nínú èyí tí ó tún jẹ́ aṣàgbéjáde eré náà. Ní ọdún 2015, ó fara hàn nínú Perfectly Flawed. Ní ọdún 2018, o jẹ́ olùpilẹ̀ṣẹ̀ ọ̀rọ̀ ẹnu àwọn ẹ̀dá-ìtàn kọ̀ọkan fún "Forbidden"

## Filmography

## Àwọn àmì-èyẹ tó ti gbà
Aladese ni wọ́n yàn fún àmì-ẹ̀yẹ ti The Future Awards Africa, fún ẹ̀bùn eré ṣíṣe. Ó gba àmì-ẹ̀yẹ Trailblazer ní ọdún 2022, lórí Africa Magic Viewers' Choice.**

## Àwọn ìtọ́kasí
Edwin Gadayi

**

**Edwin Kwabla Gadayi''' ti a bini ọjọ kẹrinla óṣu february, ọdun 2001 jẹ asare fun ilẹ ghana. Arakunrin naa kopa ninu ere idije ti awọn asare to waye ni Silesia, Poland ni ọdun 2021 nibi to ti wa lara awọn team ọkunrin marun.

## Igbèsi Aye Edwin
Gadayi gbe ni Ashanti, Ghana to si lọ si ilè iwè giga ti Cape Caost.

## Aṣèyọri

Ni óṣu july, ọdun 2022 Edwin kopa ninu idije apapọ ti 200 meters to waye ni Cape Coast ni iṣẹ̀ju-aaya 20.848.
Edwin gba ami ọla idẹ ninu idije ti U20 ilẹ afirica. Arakunrin naa yege ninu idije ti awọn ajọ asare ilẹ ghana ti ayẹyẹ̀ naa si waye ni Paa Joe Park ni KNUST.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Adebimpe Oyebade

**Adebimpe Oyebade** (tí a bí ní 23 oṣù kẹta 1992) tí a mọ̀ sí *Mo Bimpe* jẹ́ òṣèré fíìmù Nàìjíríà tí a mọ̀ fún gbígba àmì-ẹ̀yẹ ti ọdún 2018 ní City People Entertainment Awards gẹ́gẹ́ bíi òṣèré titun titun ti ọdún náà.

## Àwọn ìtọ́kasí
Murjanatu Musa

**Murjanatu Liman Musa** tí a bí ní ọjọ́ kaàrún osù kaàrún ọdún 2000 jẹ́ agbábọ́ọ̀lù sínú agbọ̀n orílẹ̀-ède Nàìjíríà tí ó ń gbá bọ́ọ̀lù lọ́wọ́lọ́wọ́ fún ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù Air Warriors ti Nàìjíríà àti ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù orílẹ̀-ède Nàìjíríà .  

## Isẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n tí ó yàn láàyò
Murjanatu gbábọ́ọ̀lù lọ́wọ́lọ́wọ́ pẹ̀lú ẹgbẹ́ celta zorka ní Spain. Murjanatu ń gbá bọ́ọ̀lù fún ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù sínú agbọ̀n obìnrin ti Air warriors Nàìjíríà, níbi ìdíje bọ́ọ̀lù inú agbọ̀n ti obìnrin ti Zenith ní ọdún 2019, ẹgbẹ́ náà jáwé olúborí pẹ̀lú Mountain of Fire Ministries Women’s Basketball ní ìparí, wón dìbò yàán gẹ́gẹ́ bí MVP ti àpapọ̀ eré náà tí ó ní àròpin mẹ́tàdínlógún ojú àmì àti àtúnse márùndínlógún àti ìrànlọ́wọ́ mẹ́ta níbi  ìparí eré.   

## Egbé agbábọ́ọ̀lù sínú agbọ̀n ti orílẹ̀-ède Nàìjíríà
Murjanatu ṣojú Nàìjíríà nínú ìdíje bọ́ọ̀lù inú agbọ̀n ti 3x3 ti Morocco Africa Games ní  ọdún 2019  àti 2019 African Beach Games, Cape-Verde, ẹgbẹ́ náà gba ẹ̀bun wúrà àti Idẹ lẹ́sẹsẹ.

A pe Murjanatu Musa láti ṣojú fún D'Tigress àti láti kópa nínú Tokyo 2020 FIBA Women's Olympic Qualifying Tournaments ní Belgrade.   

## Áwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 2000
Upe Atosu

**Upe Atosu** tí a bí ní  Ọjọ́ kọkànlélọ́gún, Oṣù Kẹ̀rin, Ọdún 1993 jẹ́ agbá bọ́ọ̀lù inú agbọ̀n orílẹ̀-èdè Nàìjíríà fún Butler Bulldogs bọ́ọ̀lù inú agbọ̀n ti àwọn obìnrin àti ẹgbẹ́ agbá bọ́ọ̀lù  orílẹ̀-èdè Nàìjíríà .   

Ó kópa níbi 2017 Women's Afrobasket . 

## Àwọn ìtọ́kasí
Mary Durojaye

**Mary Adeola Temitope Asake Durojaye**, tabi nìkan **Mary Durojaye**, tí a bí ní ọjọ́ kẹrìnlá osù Keje ọdún 1990 ní Ìlú London, United Kingdom jẹ́ ògbóǹtarìgì agbá bọ́ọ̀lù inú agbọ̀n obìnrin ti ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì tí ó sẹ̀ wá láti orílẹ̀-ède Nàìjíríà.

## Ita ìjápọ̀

* Profaili ni eurobasket.com
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1990
Promise Amukamara

**Promise Amukamara** (born 22 June 1993) is a Nigerian-American basketball player for Charnay Basket Bourgogne SUD (FRA) and the Nigerian national team.

**Promise Amukamara** tí a bí ní ọjọ́ kejìlélógún osù kẹfà ọdún 1993 jẹ́ agbá bọ́ọ̀lù inú agbọ̀n ti orílẹ̀-ède Nàìjíríà-Amẹrika fún Charnay Basket Bourgogne SUD (FRA) àti ẹgbẹ́ orílẹ̀-ède Nàìjíríà . 

## Ìbẹ̀rẹ̀ Ìgbésí ayé àti ẹ̀kọ́
Promise ga ní ẹsẹ̀ bàtà marun ó lé inch mẹsan(175 cm). Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè láti ilé-ìwé gíga ti Arizona University . Ó tún jẹ́ àbúrò fún  Super Bowl XLVI Champion,  New York Giants tẹ́lẹ̀ rí cornerback Prince Amukamara .

## Iṣẹ́ tí ó yàn
Promise jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ D'Tigress, ẹgbẹ́ agbá bọ́ọ̀lù inú agbọ̀n obìnrin ti orílẹ̀-ède Nàìjíríà. Ó jẹ́ olùsọ́ ààyè ti ẹgbẹ́  tí ó ṣeré níbi 2020 Olympic Gamesní Tokyo. Ó tún kópa níbi FIBA Women's Basketball World Cup ti ọdún 2018. 

## Àwọn àṣeyọrí rẹ̀

* O jú àmì mẹwa fún eré kọ̀ọ̀kan ní Tokyo, ní ọdún 2020 
* Akẹkọọ̀ jade akọ̀kọ̀ ní ilé ìwé gíga Arizona State University tí ó jẹ́ agbá bọ́ọ̀lù inú agbọ̀n obìnrin tí ó kájú láti ṣe ẹgbẹ́ Olympic 
* Ọmọ ẹgbẹ́ 2019 FIBA African Championship Gold Medal tí ó kópa nínu Ìdíje ayẹyẹ Pre-Olympic 
* agbá bọ́ọ̀lù inú agbọ̀n Arizona ti ọdún 2011 
* Ẹni tí ó yára jùlọ nínú ọgọrún mita àti igba mita gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó sẹ̀sẹ̀ wọ ilé-ìwé gíga 

## Àwọn ìtọ́kasí
Isaac Teitei Nortey

**Isaac Teitei Nortey** jẹ elere tennis ta bi ni ọdun 1999 ti órilẹ ede Ghana to sin gbe ni US. Ni ọmọ ọdun marun dinlogun, Isaac jẹ ọdọmọde elere to pegede julọ ninu idije Junior tennis ti ilẹ afirica.

## Igbèsi Aye elere naa
Nortey ni a bi si Accra, Ghana. Oun kẹkọ lori Igbega ọmọ èniyan ati ẹkọ lóri ẹbi.

## Íṣẹ ati Ipa rẹ gẹgẹbi elere tennis
Nortey bẹrẹ iṣẹ̀ rẹ gẹgẹ̀bi elere afi ẹsẹ gba koto dipè o bẹrẹ sini ṣiṣẹ gẹgẹbi èlèrè tennis nigba to pe ọmọ ọdun meje. Arakunrin naa kọkọ ṣèrè ni Tennis ti Lakedland Galindo. Elere tennis naa ti yege ninu idije mẹfa. 
Ni ọdun 2019, Nortey wa lara team elere tennis ilẹ ghana to kopa ninu Copu Davis Group IV ni Brazzaville, Congo.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Yohanis Algaw

**Yohanis Algaw** ni a bini ọjọ kẹrinla, óṣu August ni ọdun 1999 jẹ ẹ̀ni to ma n sarè fun ilẹ Ethiopia.

## Igbèsi Aye Arakunrin naa
Yohanis ti a bi si ilẹ Ethiopia kopa ninu óriṣiriṣi idije ilẹ̀ afirica Ninu wọn ni idije CAA senior ti ilẹ afirica ni ọdun 2022.

## Aṣèyọri

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ebenezer Andrews

**Ebenezer Andrews** ni a bini ọjọ mọkan lèèlogun, óṣu May ni ọdun 2000 jẹ elere badminton ti ilẹ ghana. Ni óṣu April, ọdun 2019 elere naa jẹ ọkan lara team ilẹ ghana to gba ami ọla ti idẹ ni idije ti gbogbo ilẹ afirica to waye ni Port Harcourt, Naigiria.

## Igbèsi Ayè Arakunrin naa
Andrews wa lati Winneba ni ilẹ ghana to si jẹ akẹẹkọ ti ilè iwè giga to da lori ẹkọ ni Winneba.

## Iṣẹ ati Àṣèyọri
Andrews kopa ninu idije Badminton U-19 ti Junior gbogbo ilẹ afirica to waye ni Algeria ni ọdun 2013.
Elere na kopa ninu ere ẹlẹkẹwa ti gbogbo ilẹ afirica ni ilè iwè giga ti Kenyatta ni Nairobi, ilẹ Kenya.
Ni ọdun 2018, Andrews ati Akẹgbẹ rẹ Daniel Doe gba gold ninu ere ti commonwealth to waye ni ilẹ Australia ni doubles finals.

## Itọkasi
Victor Mbaoma

**Victor Mbaoma**(ti a bini ọjọ ogun, óṣu kẹ̀wá, ọdun 1996) jẹ ogbon tarigi agbaabọlu ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà toun ṣèrè fun FC Qizilqum gẹ̀gẹbi Centre forward.

## Igbèsi Aye Arakunrin naa
Victor ni a bisi ilu eko, Arakunrin naa bẹrẹ iṣẹ rẹ pẹlu Remo stars F.C., Akwa United lẹyin naa ló lọsi Enyimba F.C. ni ọdun 2019.

## Iṣẹ ati Àṣèyọri
Victor jẹ elere to gba goal julọ ninu league eleyi lo jẹki ko dara pọmọ Apapọ Team ilẹ Naigiria.
Arakunrin naa gba goal mẹrin dinlogun ni ere mọkan lèèlogun ni Eyinmba.
Ni ọdun 2022, Victor kopa ninu debut ilẹ okun fun órilẹ ede Naigiria ni ere to wa larin Mexico ati Ecuador.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Michael Baah

**Michael Opoku Baah** jẹ elere badminton orilẹ ede Ghana ti a bini ọjọ keji lèèlogun, óṣu July, ọdun 1996.

## Igbèsi Àyè ati Àṣèyọri Àràkunrin naa
Michael wa lati Takordia ni órilẹ ede Ghana to si jẹ Akẹẹkọ ti ile iwe giga, Cape Coast.
Ni óṣu february, ọdun 2018 Michael ati Akẹgbẹ rẹ Abraham Ayittey, Emmanuel Yaw Donkor ati Daniel Sam gba idẹ ninu idije team ti Thomas ati Uber.
Ni óṣu April, Ọdun 2019 elere naa kopa ninu ere ilẹ Afirica to waye ni ilu Port Harcout ni ilẹ Naigiria.

## Itọkasi
Emmanuel Botwe

**Emmanuel Botwe** ni à bini ọjọ ogun, óṣu May, ọdun 1999 jẹ elere badminton órilẹ ede Ghana.
## Iṣẹ Emmanuel ati Àṣèyọri
Ni ọdun 2010, Botwe kopa ninu idije gbogbo ilẹ afirica to waye ni Mauritius.
Ni ọdun 2013, elere naa kopa ninu idije Junior Badminton gbogbo ilẹ afirica to waye ni Algeria.
Botwe pẹlu awọn akẹgbẹrẹ Andrews Ebenezer, Daniel Doe, Jennifer Abitty, Grace Atipaka ati Eryram Yaa Migbodzi kopa ninu idije agbaye lori Badminton fun igba akọkọ.
Ni ọdun 2019, Emmanuel kopa ninu ere ilẹ africa.

## Itọkasi
Nana Abdullahi

**Nana Aisha Abdullahi** (tí a bí ní ọdun 1960 tí ó sì fi ayé sílè ní ọjọ́ kàrún-ún oṣù kẹta ọdún 2014) jẹ́ adájọ́ àti agbejọ́rò tẹ́lẹ̀rí ní Nàìjíríà. Ní ọdún 2010, Abdullahi di adájọ́ High Court ìpínlè Jigawa, òun sì ni obìnrin àkọ́kọ́ tó máa kọ́kọ́ dé ipò náà. (Jigawa jẹ́ ọ̀kan lára àwọn Ìpínlẹ̀ ní apá Àríwá orílè-èdè Nàìjíríà.)

Abdullahi jẹ́ Solicitor General, Attorney General àti Commissioner for Justice láti 2000 sí 2005. A yàn án gẹ́gẹ́ bi adájọ́ àgbà ti ilé-ẹjọ́ gíga ní ìpínlè Jigawa, ní ọdun 2010, òun sì ni obinrin àkọ́kọ́ tí ó di ipò náà mú. Òun ni ó di ipò yìí mú títí di ìgbà tí ó fi ayé sílè ní ọdún 2014.

Justice Nana Abdullahi fi ayé sílè ní ilé-ìwòsàn aládàáni kan ní Dutse, ìpínlè Jigawa, Nàìjíríà, ní ọjọ́ kàrún-ún oṣù kẹta ọdún 2014  ní ọmọ ọdún mẹ́rìnléláàádọ́ta. Ó fi ọkọ rẹ̀, Abubakar, sílẹ̀ sáyé.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Mary Odili

Mary Ukaego Odili (née Nzenwa; CFR  tí a bí ní ọjọ́ kejìlá oṣù kárùn-ún ọdún 1952) jẹ́ adájọ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti ìyàwó Peter Odili, tó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Gómìnà Ìpínlẹ̀ Rivers láti ọdún 1999 sí 2007. Ààrẹ Goodluck Jonathan ni ó yàn án gẹ́gẹ́ bíi adájọ́ 'Associate' ti ilé-ẹjọ́ gíga ti Nàìjíríà (JSC) àti pé olóyè adájọ́ Katsina-Alu ni ó ṣètò ìbúra sí ọ́fíìsì fún un ní ọjọ́ kẹta-lé-lógún oṣù kẹfà, ọdún 2011.

Ṣáájú kí ó tó di adájọ́ SCN, ó ṣiṣẹ́ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọ́fíìsì pàtàkì, pẹ̀lú adájọ́, Ilé-ẹjọ́ gíga ti Ìpínlẹ̀ Rivers (ní ọdún 1992 sí ọdún 2004), Ìdájọ́, Ilé-ẹjọ́ àpéjọ, ẹ̀ka Abuja (ọdún 2004 sí ọdún 2010), àti Ìdájọ́ Alákoso, Ilé-ẹjọ́ ti ràwọ̀, ẹ̀ka Kaduna (ọdún 2010 sí ọdún 2011). Ó sìn gẹ́gẹ́ bí Ìyáwó Ààrẹ ti Ìpínlẹ̀ Rivers nígbà tí ọkọ rẹ̀ wà nípò gomina.
## Àwọn Ìtọ́ka Sí
Rosaline Bozimo

**Rosaline Patricia Irorefe Bozimo** (ọjọ́-ìbí ọjọ́ kìíní oṣù kìíní ọdún 1946) jẹ́ agbẹjọ́ro ọmọ Nàìjíríà tí wọ́n yàn-án gẹ́gẹ́ bí Adájọ́ àgbà ìpínlẹ̀ Delta láti ọjọ́ kẹta-lé-lógún oṣù kẹta ọdún 2003. Ó fẹ̀hìn ipò tì ní ọjọ́ kìíní oṣù kìíní ọdún 2011 tí Honorable Justice Abiodun Smith sì tèlé ẹ̀. Nígbà àkókò Walter Onnoghen gẹ́gẹ́ bí adájọ́ àgbà ilẹ̀ Nàìjíríà (CJN), ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Alákoso, National Judicial Institute (NJI).

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀
Rosaline Bozimo ni wọ́n bí ní ọjọ́ kìíní osù kìíní ọdún 1946 ní ìjọba ìbílẹ̀ Warri South ní Ìpínlẹ̀ Delta. Ó lọ sí ilé-ìwé St. Maria Goretti Grammar, Ìlú Benin fún ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀, lẹ́hìn náà Urhobo College, Effurun. Ní Oṣù Kẹ́sàn-án ọdún 1970 wọ́n gbà á wọlé sí Ilé-ẹ̀kọ́ gíga Ahmadu Bello, Zaria, tí ó gba òye nípa òfin ní ọdún 1973. Lẹ́hìn náà ó lọ sí Ilé-ẹ̀kọ́ òfin ti Nàìjíríà (Nigerian Law School) àti pé wọ́n pè é láti di aṣòfin (Called to Bar) ní ọdún 1974. 
Lẹ́hìn tí National Youth Service ní Enugu àti Onitsha ní East Central State nígbà náà, ó di ìkọkọ amòfin ní ọdún 1975. Pẹ̀lú ọkọ rẹ̀ Alaowei Broderick Bozimo ó jẹ́ igbákejì olùdásílẹ̀ ti Broderick Bozimo & Co. Ó jẹ́ ní ṣókí ọmọ ẹgbẹ́ ti Ìdájọ́ ti Ìpínlẹ̀ Bendel àtijọ́ gẹ́gẹ́ bí adájọ́, ṣáájú kí ó tó padà sí iṣẹ́ òfin aládani (ní ọdún 1978 sí ọdún 1983). Ní Oṣù Kejìlá ọdún 1983 wọ́n tún yàn-án Májísíreéétì ti Ìpínlẹ̀ Bendel, ó di Olóyè Adájọ́ ní Oṣù Kẹjọ ọdún 1988. Nígbàtí a ṣẹ̀dá Ìpínlẹ̀ Delta láti Ìpínlẹ̀ Bendel àtijọ́ ní ọdún 1991, ó di Alága àkọ́kọ́ ti Ìgbìmọ̀ Tenders ti Ilé-ẹjọ́ gíga ti Ìpínlẹ̀ Delta, àti olóyè alákoso ti Ilé-ẹjọ́ gíga ti Ìpínlẹ̀ ní Oṣù Kẹsàn-án ti ọdún kan náà. Ní Oṣù Kejìlá ó ti búra gẹ́gẹ́ bí adájọ́ ilé-ẹjọ́ gíga kan.
## Àwọn Ìtọ́ka Sí
Rahila Hadea Cudjoe

**Justice Rahila Hadea Cudjoe OFR** (ọjọ́ ìbí Jésù  ojọ́ kẹfà osù kẹwàá, ọdún 1948) jẹ́ Onísòfin kan ri to àti Adájọ Àgbà kan ri ni ìpínlè Kaduna. O jẹ́ Obìnrin Àkọkọ́ láti dé ipò Adájọ  Àgbà ní ìpínlè Kaduna tí ó sì ṣe ìsìn láti ọdún 1996 títí dé ọdún 2014. Ó tún jẹ́ Agbẹjọ́rò Obìnrin àkọkọ́ ní North Western State àti  Obìnrin àkọkọ́ tí ó jẹ́ agbẹjọ́rò òfin ní ìpínlẹ̀ Kaduna.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀ Ìgbé Ayé àti Iṣẹ́
Adájọ Àgbà Rahila jẹ́ ọmọ bíbí ile Sáríà ní ìpínlè Kaduna tí wọn bí ní ọdún 1948. Ó lọsí ilé ìwé Alákọ́bẹ̀rẹ̀ tí orúko rè ń jẹ́ Our Ladies High School ní Kaduna àti ilé ìwé gíga tí Ìjọba Government Girls College ní Dala ní ìpínlè Kano, lẹ́yìn èyí ní ó wà lọsí  Fásitì tí ó tí lọ kà nípa Òfin ní Fásitì Ahmadu Bello ní Ìpínlè Zaria. Rahila léyìn èyí ní wọn pè sí Nigerian Bar Schools ní ọdún 1973.

## Iṣé
Rahila bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ òfin rẹ̀ gẹ́gẹ́ bi Olùdámọ̀ràn Ìlú ní Ilé-iṣẹ́ Ìdájọ ti Ìpínlè Kaduna.
Ní ọdún 1979, wọ́n tún yàn gẹ́gẹ́ bí ẹni tí yóò jẹ́ Draftsman Òfin ti awọn Ministry of Justice ní Ìpínlè Kaduna àti Olùdámọ̀ràn Òfin sí ilé ìgbìmò aṣòfin tí Ìpínlè Kaduna ní 1983, lẹ́yìn èyí ní wọn yán-àn gẹ́gẹ́ bí Adájọ́ fún ilé-ẹjọ́ Gíga tí ìpínlè Kaduna. Lábẹ́ ìdarí Gómìnà Àná ti orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Lawal Laiya tí ìpínlè Kaduna ni won tí yan Rahila gẹ́gẹ́ bí Adájọ́ Àgbà fún ìpínlè náà. Ó jẹ́ olókìkí àti gbajúmò fún ìdarí ìṣẹ̀lẹ̀ tí ojà Zangon Kataf, lábẹ Ìgbìmọ̀ Ìdájọ Riots tí Ipinle Kaduna ní ọdún 1992.

## Àwọn ibì tí ó ti ń ṣe Ẹgbẹ́

* Ọmọ ẹgbẹ́ ní National Judicial Council
* Ọmọ ẹgbẹ́ ní, Nigerian Body of Benchers
* Ọmọ ẹgbẹ́ ní, Nigerian Bar Association

## Ẹwo àwọn mìíràn
* List of first women lawyers and judges in Africa
* Chief Judge of Kaduna State

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Eberechi Wike

Adájọ́ **Eberechi Suzzette Wike** (tí wọ́n bí lọ́jọ́ kẹrìnlélógún oṣù karùn-ún ọdún 1972) jẹ́ Adájọ́ ní ilé-ẹjọ́-ńlá ti. Òun ni ìyàwó Gómìnà Ìpínlẹ̀ Rivers, Gómìnà Ezenwo Nyesom Wike láti ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù karùn-ún ọdún 2015.

## Early life and educat
won bi eberechi  suzzette  obuzor   ni  odiokwu.   ahoada Iwo orun   

ni ipinle river

Following her graduation, Wike successfully enrolled in Law School. She achieved the Barrister-at-Law degree (B.L.) in 1997. A year later, she was admitted to the Nigerian bar, eventually commencing practice in Port Harcourt, Rivers State.

Wike is a recipient of the Chevening Scholarship award (UK). She also holds a master's degree in law (LL.M.) from the University of Sussex.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Saint George SC

**Saint George Sports Club** (Amharic : ቅዱስ ጊዮርጊስ ስፖርት ክለብ, ***Kidus Giorgis Sport Club***)***,*** ti inagijẹ rẹ ń jẹ **Kidus Giorgis**, jẹ ogbontarjgi ẹgbẹ agbabọọlu afẹsẹgba kan ti a da silẹ ni Addis Ababa, Ethiopia. Ẹgbẹ yí ń gba bọọlu  ni ipele oke ti bọọlu afẹsẹgba ajumọṣe tí Itiopia (Premier League Ethiopia) . Ti a da ni ọdun 1935, ẹgbẹ naa jẹ akọkọ ni Itiopia ati pe o ti fi idi mulẹ gẹgẹbi aami àtakò ti orilẹ-ede Etiopia tí ó lodi si awọn agbara gbigba tí Fási Ítálì (fascist Italy) .

## Àwọn Ìtọ́kasí
Daisy W. Okocha

**Daisy Wotube Okocha** (tí a bí ní ọjọ́ keedogun oṣù kínní ọdun 1951) jẹ́ Adájọ́ àgbà ìpínlè Rivers, òun ni ó ní ìkáwọ́ High Court of Justice, àti Judicial Service Commission.  Gọ́minà Ezenwo Wike ni ó yàn sípò náà ní ọjọ́ kẹrin oṣù kínní ọdun 2016, ó sì di ipò náà mú títí di ìgbà tí ó fi ipò náà kalẹ̀ ní ọjọ́ meedogun oṣù kínní ọdun 2016.
## Ìpìlẹ̀ àti Ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bi Okocha ní ìlú Obio-Akpor, Ìpínlẹ̀ Rivers, Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. ní ọjọ́ keedógún oṣù kínní, Ó jẹ́ ẹ̀yà Ikwerre. Bàbá rẹ̀, Jonathan Okocha, jẹ́ Kọmíṣọ́nà Ọlọ́pá tẹ́lẹ̀ rí, ìyá rẹ̀, Helen Nonyelum Okocha sì ń ta oúnjẹ.

Daisy gba àmì-ẹ̀yẹ ti ìmọ̀ òfin LL.B. (Hons.) ní Yunifásítì Àmọ́dù Béllò ní ọdun 1978. Ní ọdun tí ó tẹ́lẹ̀, ní ọjọ́ kàndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹfà, wọ́n gba sínú isẹ́ ìmò òfin.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Monica Dongban-Mensem

**Monica Bolna'an Dongban-Mensem** CFR (ọjọ́-ìbí: ọjọ́ kẹtàlá oṣù kẹfà ọdún 1957)  jẹ́ adájọ́ ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.  Ó jẹ́ Ààrẹ ilé ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn ní Nàìjíríà. Ìpinnu yíyán rẹ̀ jẹ́ ìfọwọ́sí ní ọjọ́bọ̀, oṣù kẹfà ọjọ́ kọkànlá, ọdún 2020. 

## Iṣẹ́ Rẹ̀
* *The Defendant*, ọdún 1991.
## Àwọn Àmì Ẹ̀yẹ Rẹ̀
Ní oṣù kẹwàá ọdún 2022, ọlà orílẹ̀-èdè Nàìjíríà kan ti Alákoso ti Àṣẹ ti ìjọba àpapọ̀ (CFR) ni a fún Monica nípasẹ̀ Ààrẹ Muhammadu Buhari. 

## Àwọn Ìtọ́ka Sí
Binta Fatima Nyako

Ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù karùn-ún ọdún 1959, ni wọ́n bí **Binta Nyako** ní ìjọba ìbílẹ̀ Remawa, ní ìpínlẹ̀ Katsina.

Wọ́n bí i sí ilé ẹbí tí wọ́n gbìyànjú láti ṣètò ayé wọn. Ó dàgbà, ó sì lọ sí ilé-ìwé ní Bauchi nígbà náà. Ó gbìyànjú láti gba ẹ̀kọ́ tó yẹ yálà àwọn ìṣòro tó dojú kọ. Èyí ló sì mú kí iṣẹ́ rẹ̀ gboyè nísìínìn. 

## Ẹ̀kọ́ Rẹ̀
Ní ìtẹ̀lé ìwọlé rẹ̀ sí Queens College ní Yaba, ní Ìpínlẹ̀ Èkó, Nàìjíríà. Ó gba satífíkéètì àkọ́kọ́ rẹ̀ ní ọdún 1976. Ó lọ sí Fásítì Ahmadu Bello ní Zaria , níbi tó ti gba LLB dìgírì nígbà tí ó ń kẹ́kọ̀ọ́ nípa òfin.  

## Ayé Binta Nyako, Ọkọ Rẹ̀ Àti Ẹbí Rẹ̀
Ó jẹ́ ìyàwó ìkẹrin ti Vice Admiral - Murtala Nyako, gómìnà ológun ti tẹ́lẹ̀ ti Ìpínlẹ̀ Niger láti oṣù kejì ọdún 1976 sí oṣù kejìlá ọdún 1977. Ó tún jẹ́ Gómìnà Ìpínlẹ̀ Adamawa ti tẹ́lẹ̀ láti ọjọ́ ọ̀kàn-dín-lọ́gbọ̀n oṣù kẹrin ọdún  2008 sí ọjọ́ karùn-ún dín lógún oṣù keje ọdún 2014 wọ́n sì mú u kúrò nípò lẹ́hìn náà.

Ó bímọ méjì pẹ̀lú ọkọ rẹ̀ tẹ́lẹ̀ ní Bauchi ṣáájú kí ó tó pàdé Murtala, tí wọ́n sì wà pẹ̀lú bàbá wọn. Ó tún ṣeé ṣe kí ó jẹ́ ìyá ìyá ti ọmọ méjì tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ síi, ṣùgbọ́n kò tí ì mẹ́nuba rẹ̀ síbẹ̀síbẹ̀ nítorí ó n'ífẹ lati tọjú ìgbésí ayé ara rẹ̀ ní ìkọkọ. 
## Àwọn Ìtọ́ka Sí
Kudirat Kekere-Ekun

Kudirat Motonmori Olatokunbo tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Kudirat Kekere-Ekun CFRCFR (ọjọ́ ìbí: ọjọ́ keje oṣù karùn-ún ọdún 1958)  jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó jẹ́ adájọ́ ilé-ẹjọ́ tó ga jùlọ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. 

## Ẹ̀tò ẹ̀kọ́ rẹ̀
A bí Kekere Ekun ní ọjọ́ keje oṣù karùn-ún ọdún 1958 ní ìlú London, United Kingdom.   Ní ọdún 1980, ó gba òye (bachelor's degree) nípa òfin ní Yunifásítì Èkó àti pé ó gba ilé-ìgbìmọ̀ (Nigeria Bar ) ní ọjọ́ kẹwàá oṣù keje ọdún 1981, lẹ́hìn tí ó ti jáde ní ilé-ẹ̀kọ́ òfin Nàìjíríà ṣáájú kí ó tó lọ sí 'London School of Economics' níbití ó ti gba òye másítà ní Òfin ní oṣù kọkànlá ọdún 1983. 

## Àmì ẹ̀yẹ rẹ̀
Ní oṣù kẹwàá ọdún 2022, olá orílẹ̀-èdè Nàìjíríà kan ti Alákoso ti Àṣẹ ti ìjọba àpapọ̀ (CFR) ni a fún un ní láti ọ̀dọ̀ Ààrẹ Muhammadu Buhari. 

## Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí amòfin
Kudirat darapọ̀ mọ́ ètò ìdájọ́ ní ìpínlẹ̀ Èkó gẹ́gẹ́ bí Adájọ́ Àgbà kejì, ó sì di ipò adájọ́ ilé-ẹjọ́ gíga ìpínlẹ̀ náà. Ó sìn gẹ́gẹ́ bí Alága Ìgbìmọ̀ Ìjà jilè àti Ìbọn, (Zone II, Ikeja) láàrín oṣù kọkànlá ọdún 1996 sí oṣù karùn-ún ọdún 1999. Wọ́n yàn án sí ìjókòó ilé ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn ní Nàìjíríà lọ́dún 2004 kí wọ́n tó yàn án gẹ́gẹ́ bí Adajọ́ Ilé Ẹjọ́ Gíga Jù lọ ti Nàìjíríà ní oṣù keje ọdún 2013.

## Àwọn ìtọ́kaí
Olubunmi Olateru Olagbegi

**Olubunmi Olateru Olagbegi**, OFR jẹ́ ọmọ ilé-ìgbìmọ̀ Nàìjíríà àti adájọ́ àgbà tẹ́lẹ̀ ti Ìpínlẹ̀ Ondo, Nàìjíríà. Ó tún jẹ́ olùkàwé ní Yunifásítì Afe Babalola. 

## Ẹgbẹ́
*Nigerian Body of Benchers
*Nigerian Bar Association
*National Judicial Council

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ayé Rẹ̀
Ìdílé Omitowoju ní Ilé-Ifẹ̀, ìlú kan ní ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun ni wọ́n bí Adájọ́ Olubunmi. Ìyàwó sínú ìdílé Ọlágbẹ́gi, ìdílé ọba ní Ọ̀wọ̀ ní ìpínlẹ̀ Ondo, Nàìjíríà. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga Yunifásítì ti London níbi tí ó ti gba ìwé ẹ̀rí àti oye òye iṣẹ́ Òfin. Ní ọdún 1990, wọn yàn án sí ibùjókòó ti Adájọ́ ilé-ẹjọ́ gíga kan ti Ìdájọ́ Ìpínlẹ̀ Ondo àti ní ọdún 2003, ó di adájọ́ àgbà ti adájọ́ ìpínlẹ̀ náà. Ọdún méje ló ṣiṣẹ́ yìí kó tó di pé ó fẹ̀yìntì iṣẹ́ náà ní ọjọ́ kẹrin-dín-lọ́gbọ̀n oṣù kẹwàá ọdún 2010. Ní ọjọ́ kejì-dín-lọ́gbọ̀n oṣù kejìlá ọdún 2008 ni Olóyè Olusegun Obasanjo, Ààrẹ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà nígbà náà fún un ní ọlá ti orílẹ̀-èdè. 

## Àwọn Ìtọ́ka Sí

Ẹ̀ka:Àwọn adájọ́ ará Nàìjíríà
Olatokunbo Olopade

**Olatokunbo Oduyinka Olopade**, CON jẹ́ onímọ̀ amòfin lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ẹni tí wọ́n yàn sípò àgbà onídàájọ́ ní ìpínlẹ̀ Ogun. Òun ni ìdájọ́ obìnrin àkọ́kọ́ láti ìgbà ìdásílẹ̀ ìpínlẹ̀ náà. 

## Ayé Àti Iṣẹ́ Rẹ̀
Ọdún 1953 ni wọ́n bí Olopade. Ó kẹ́kọ̀ọ́ alákọbẹ̀rẹ̀ àti gíràmà ní ilé-ìwé Queens, Èdè àti Adéọlá Odùtọ́lá College, Ìjèbú-òde lẹ́sẹsẹ̀. Ó gba òye nípa òfin ní Fásítì Ifẹ̀, tí wọ́n sì pè é sí Ilé-ìgbìmọ̀ ní ọdún 1976. Ó ti ṣiṣẹ́ tẹ́lẹ̀ ní ẹ̀ka ètò ìdájọ́ fún ìpínlẹ̀ Edo àti Èkó. Ṣáájú yíyàn rẹ̀ bí adájọ́ àgbà, ó jẹ́ agbẹjọ́ro ìpínlẹ̀ (1978), olùdarí ti ìbánirojọ́ gbogbo ènìyàn (1993), lẹ́hìn náà adájọ́ àgbà (2011).   Ní Oṣù Kẹjọ ọdún 2018, ó fẹ̀hìntì kúrò ní ipò rẹ̀ pẹ̀lú Honorable Justice Mosunmola Dipeolu tó rọ́pò rẹ̀ ní agbára iṣẹ́. 

Ó jẹ́ olùgbà ti ọlá orílẹ̀-èdè, alákoso àṣẹ ti Niger. 

## Àwọn Ìtọ́ka Sí
Uwani Musa Abba Aji

** Uwani Musa Abba Aji **(tí a bí ní ọjọ́ keje oṣù kọkànlá ọdun 1956) jẹ́ Adájọ ọmọ Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Adájọ́ ilé-ẹjọ́ àgbà orílẹ̀-èdè ti orílẹ̀-èdè Nàíjíríà.
## Àárò ayé àti Èkó rẹ̀
Wọ́n bí Aji ní ọjọ́ keje oṣù kọkànlá ọdun 1956, ní ìlú Gashua, ìpínlè Yobe. Ó tètè bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ilé-ìwé Central Primary School Gashua ní ọdun 1961, tí ó sì tẹ ẹ̀kọ́ rẹ̀ síwájú ní Government Girls Secondary School, Maiduguri níbi tí ó ti gba ìwe-ẹ̀rí WAEC rẹ̀ ni ọdun 1972. Ní ọdun 1976, ó gba àmì-ẹyẹ "Diploma in Law" ní Yunifásítì Àmọ́dù Béllò ti Zaria ní ọdun 1980, àti àmì-ẹyẹ L.L.B Hons ní ilé-ìwé kan náà. Aji bẹ̀rẹ̀ isẹ́ òfin ní ọdun 1981.
## Ìdílé rẹ̀
Uwani fẹ́ Musa Abba-Aji, àwọn méjèèjì sì bí ọmọ mẹ́ta, Musa jẹ́ ọ̀gá àgbà Borno State Civil Service tẹ́lẹ̀ rí. Uwani ní àwọn nnkan tí òun féràn láti ma se ni kí kàwé, kí kọ̀wé, kí òun máa rin ìrìn-àjò àti kí ó máa tọjú ọgbà.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Fadima Murtala Aminu

**Fadima Murtala Aminu** jẹ́ ọmọbìnrin tí a bí ní ọjọ́ ógbọ̀n oṣù kẹrin, ọdún 1968 ní Zaria, Ìpínlẹ̀ Kaduna ní ilẹ̀ Nàìjíríà.  Ó jẹ́ Adájọ́ pẹ̀lú Ilé-ẹjọ́ gíga ti ìjọba àpapọ̀ ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. 

## Àwọn Ìtọ́ka Sí
Toyin Bolaji Adegoke

**Toyin Bolaji Adegoke** tí a bí ní ọjọ́ kẹrìnlélógún, osù Ògún, ọdún 1964 jẹ́ adájọ́ ilé-ẹjọ́ ìjọba àpapọ̀ ti orílẹ̀-èdẹ̀ Nàìjíríà. Ìlú Ìbàdàn ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ní wọ́n bí í sí. 

## Èkọ́.
Ó ka ìwé mẹ́wàá rẹ̀ tán ní Ojuku Grammar School ní ọdún ní ọdún 1981. Ó tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní fásítì Maiduguri, ní ìpínlẹ̀ Maiduguri lọ́dún 1987 láti kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú ìmọ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì (English).

## Àwọn ìtọ́kasí
Modupe Omo-Eboh

**Modupe Omo-Eboh** (ọdun 1922 – ọjọ́ karúndínlọ́gbọ̀n oṣù kejì ọdun 2002) jẹ́ agbẹjọ́rò ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Ọ̀jọ̀gbọ́n amòfin tí ó jẹ́ adájọ́bìnrin àkọ́kọ́ ní orílẹ̀ èdè náà.

## Ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ ayé àti ẹ̀kọ́
Wọ́n bí Modupe Akingbehin sí ìpínlẹ̀ Èkó ní ọdún 1922. Ìyá rẹ̀ jẹ́ ọmọ-ọmọbìnrin Oshodi Tapa gbajúgbajà l'Èkó àti ọmọọmọ-ọmọbìnrin ti Bishop Samuel Ajayi Crowther, tí òun fúnra rẹ̀ jẹ́ àwọn ọmọ Ọba Abiodun ti Ọ̀yọ́. Herbert Macaulay ni arákùnrin ìyá rẹ̀. Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ Queen's College, ti Èkó kí ó tó lọ kọ́ ẹ̀kọ́ ìmọ̀-òfin ní ìlú-Ọba.

## Àwọn ìtọ́kasí
Nkemdilim Izuako

**Nkemdilim Amelia Izuako** jẹ́ adájọ́-bìnrin ti orilẹ̀-èdè Nàìjíríà. Láti ọdún 2009, ó ti wà lára ọ̀kan lára àwọn adájọ́ mẹ́ta àkọ́kọ́ ní United Nations Dispute Tribunal (UNDT).

## Ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Izuako gba kẹ́kọ̀ọ́ níoa òfin, ó sì gba ìwé-ẹ̀rí ẹ̀kọ́ náà ní Obafemi Awolowo University. Ó ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ ìmọ̀-òfin ní Nnamdi Azikiwe University àti Gambia Technical Institute.

## Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi adájọ́
Izuako di adájọ́ ní ọdún 1998, nígbà tí wọ́n yàn án sí ilé-ẹjọ́ ti Ipinle Anambra; wọ́n padà yàn án sí ilé-ẹjọ́ gíga ti orílẹ̀-èdè Naijiria, ó sì sìn níbẹ̀ títí di ọdún 2003. Láti ọdún 2004 wọ 2006, ó sìn gẹ́gẹ́ bíi adájọ́ ní ilẹ́-ẹjọ́ gíga àti ilé-ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn ti orílẹ̀-èdè Gambia. Ní  ọdún 2006, wọ́n yàn án sí High Court of Solomon Islands; òun sì ni adájọ́bìnrin àkọ́kọ́ tí wọ́n máa kọ́kọ́ yàn sí ilé-ẹjọ́ Solomon Islands. 

## Àwọn ìtọ́kasí
Kelvin Katey Carboo

**Kelvin Katey Carboo** tí wọ́n bí ní ọjọ́ Kẹwàá oṣù kẹta (Oṣù Ẹrẹ́nà), ọdún 2000. Ó jẹ́ eléré ìdárayá bọ́ọlù àláfọwọ́gbá (Volleyball) tẹ́lẹ̀ ní orílẹ̀-èdè Ghana. .
## Ìgbèsi ayè ati iṣẹ́ rẹ̀
Wọ́n bí Carboo ní ìlú Accra, ní orílẹ̀-èdè Ghana. Ní ọjọ́ kẹwàá oṣù kẹta (Oṣù Ẹrẹ́nà), ọdún 2000. Carboo bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ gégẹ́ bíi eléré-ìdárayá volleyball ní ọdún 2017, nígbà tí ó kopa nínú eré volleyball àwọn ọ̀jẹ̀ wẹ́wẹ́ nínú ìdíje Commonwealth pẹ̀lú Akin ẹgbé rẹ̀ Eric Tsatsu, tí wọ́n sì gbé ipò kẹrin nínú ìdíje náà. Ni óṣu keje, ọdun 2018 elere naa kopa ninu ere awon ọdọ ilẹ afirica to waye ni ilẹ Algeria. Ni óṣu kẹfà , ọdun 2019 Arakunrin naa kopa ninu ere eti odo akọkọ ilẹ afirica pẹlu Akin ẹgbẹ rẹ Essilfie Samuel Tetteh ti wọn si gba ipó kèji.
Ni óṣu kini,ọdun 2020 elere naa kopa ninu ìfe tí CAVB (CAVB Cup)  ni ilẹ Accra pẹlu Akin ẹgbẹ rẹ Essilfie nibi ti wọn ti gbègba órokè ṣe ipó akọkọ.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Lahcen Ahidous

**Lahcen Ahidous** ni a bini ọjọ kẹtala,óṣu April, ọdun 1945 jẹ̀ afẹṣẹja órilẹ ede Morocco.

## Àṣèyọri
Lahcen kopa ninu Olympics ti Summer ni ọdun 1964 ati 1968.

## Itọkasi
Àtòjọ àwọn adájọ́bìnrin ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà

**Àwọn adájọ́bìnrin** ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ni:

* Nana Abdullahi (Solicitor General, Attorney General 2002-2005)
* Mary Odili (CFR, JSC)
* Aloma Mariam Mukhtar (adájọ́ àgbà fún ilé-ẹjọ́ àgbà Ilé-Ẹjọ́ gígajùlọ ilẹ̀ Nàìjíríà, ọdún 2012)
* Nkemdilim Izuako (adájọ́bìnrin àkọ́kọ́ tí wọ́n máa kọ́kọ́ yàn sí ilé-ẹjọ́ Solomon Islands)
* Rosaline Bozimo(Chief Justice ti Ipinle Delta láti ọdún 2003-2011), Alákòóso NJI
* Stella Thomas(First woman magistrate of Nigeria), agbẹjọ́ròbìnrin aláwọ̀-dúdú àkọ́kọ́ tó sìn ni ìlú Britain ní ọdún 1933. 
* Ayotunde Phillips(Chief Justice ti Ìpínlẹ̀ Èkó láti ọdún 2012-2014)
* Kudirat Kekere-Ekun(adájọ́ ilé-ẹjọ́ tó ga jùlọ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà)
* Eberechi Wike
* Daisy W. Okocha(Adájọ́ àgbà keje ti ìpínlè Rivers)
* Olubunmi Olateru Olagbegi(adájọ́ àgbà ti Ipinle Ondo láti ọdún 2003-2010)
* Binta Fatima Nyako
* Uche Nma Agomoh

* Zainab Bage Abubakar
* Anwuri Ichegbuo Chikere
* Joyce Obehi Abdulmalik
* Toyin Bolaji Adegoke
* Nehizena Idemudia Afolabi
* Ijeoma Lucia Ojukwu
* Fadima Murtala Aminu
* Oluremi Omowunmi Oguntoyinbo
* M.A. Onyetenu
* Hadiza Rabiu Shagari
* Folashade Adekoke Adesiyan Olubanjo
* Anulika Agatha Okeke
* Dorcas Venenge Agishi
* Morenike Olasumbo Obadina
* Fati Lami Abubakar
* Modupe Omo-Eboh
* Olatokunbo Olopade
* Uwani Musa Abba Aji
* Monica Dongban-Mensem
* Rahila Hadea Cudjoe 

## Àwọn ìtọ́kasí
Morenike Olasumbo Obadina

Morẹ́nikéjì Ọlásùḿbọ̀ Ọbádínà (tí wọ́n bí lọ́jọ́ kẹsàn-án oṣù kẹwàá ọdún 1963) jẹ́ adájọ́ ilé-ẹjọ́ gíga ìjọba-Ìpínlẹ̀ Èkó tí ó wà ní Igbóṣeré ní Nigeria.. Ìjọba Ìpínlẹ̀ Èkó yàn án gẹ́gẹ́ bí adájọ́ lọ́dún 2001

## Àwọn Ìtọ́kasí
Hadiza Shagari

**Hadiza Dawaiya Shagari**, tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ mọ̀ sí **Hadiza Shehu Shagari** (ọdun 1940/41 – ọjọ́ Kejìlá oṣù kẹjọ ọdun 2021) jẹ́ gbajúmọ̀ ènìyàn, Obìnrin àkọ́kọ́ ilẹ̀ Nàìjíríà láàrin 1979 to 1983, àti ìyàwó Shehu Shagari nígbà tí àwọn méjèèjì wà láyé. Òun àti àwọn ìyàwó Shagari tó kù jẹ́ Obìnrin Àkọ́kọ́ ilẹ̀ Nàìjíríà nígbà tí Shagari jẹ́ Ààrẹ ilẹ̀ Nàìjíríà láàrin ọjọ́ kínní oṣù Kẹ̀wá ọdun 1979 sí ọjọ́ kanlélógbòn oṣù Kejìlá ọdun 1983.

## Ìtàn ayé rẹ̀
Hadiza Dawaiya pàdé ọkọ rẹ̀, Shehu Shagari, ní Ìpínlẹ̀ Sókótó. Wọ́n fẹ́ ara wọn ní ọdun 1957.

Hadiza Shagari kú nítorí ààrùn COVID-19 ní Gwagwalada, Abuja ní ago mẹ́ta àárò ní ọjọ́ Kejìlá oṣù kẹjọ ọdun 2021. Ó jẹ́ ọmọ ọdún ọgọrin. Ìsìn kún rẹ̀ wáyé ní Abuja National Mosque ní ọjọ́ Kejìlá oṣù kẹjọ ni ago merin ọ̀sán. Ọkọ rẹ̀, ààrẹ tẹ́lẹ̀rí Shehu Shagari, fi ayé sílè ní ọdun 2018.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Mustapha Adnane

**Mustapha Adnane** ni a bini ọdun 1931 to si ku ni ọjọ keji dinlọgbọn, óṣu April, ọdun 2006 jẹ àdánù gbigbe ti órilẹ ede morroco.

## Àṣèyọri
Mustapha kopa ninu olympics summer ti ọdun 1960 ati 1964.

## Itọkasi
Vivian Yusuf

**Vivian Aminu Yusuf** ni a bini ọjọ kẹjọ, óṣu kẹjọ(ogún) ni ọdun 1983, ó jẹ ọkan ninu awọn óbinrin to kopa ninu ere judo ni órilẹ ede Naijiria ninu abala idaji heavyweight.

## Àṣèyọri
Vivian gba ami ọla ti idẹ ni ere ti gbogbo ilẹ Afirica ni ọdun 2007 to waye ni Algiers ati Idije Judo ti ilẹ Afirica ni ọdun 2008 to waye ni Agadir, Morocco.
Vivian kopa ninu ere olympics ti summer nibi ti arabinrin naa ti ṣóju Naigiria ninu XXIX Olympiad ni Beijing, China nibi to ti kopa ninu idaji Heavyweight (78kg).

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ijeoma Lucia Ojukwu

**Ijeoma Lucia Ojukwu** jẹ́ ọmọbìnrin tí a bí ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kejìlá ọdún 1966 ní Kaduna, ní ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó kọ́kọ́ gba satífíkéètì òye (WAEC) àkọ́kọ́ rẹ̀ ní ọdún 1985. Ó jẹ́ Adájọ́ Ilé-ẹjọ́ gíga ti ìjọba àpapọ̀ ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó wá láti ìpínlẹ̀ Abia. 

## Ayé Rẹ̀
Arábìnrin náà wá láti Akuma ní ìjọba ìbílẹ̀ ìwọ̀-oòrùn Oru ní ìpínlẹ̀ Imo, ó sì tì jẹ́ ìyàwó pẹ̀lú Ọ̀jọ̀gbọ́n Ernest Ojukwu, SAN tí ó jẹ́ ọmọ ìlú Isuikwuato ní ìpínlẹ̀ Abia.  Ó sì ti bímọ márùn-ún. 

## Ìrìn Àjò Iṣẹ́ Rẹ̀ Gẹ́gẹ́ Bí Adájọ́
Onídájọ́ Ojukwu gbajúgbajà fún bí ó ṣe ṣe ìtọ́jú ẹjọ́ Omoyele Sowore, Akòròyìn Nàìjíríà àti Àpéjọ #RevolutionNow àti olùjẹ́jọ́ rẹ̀, Olawale Bakare, ṣe olórí ilé-ẹjọ́ 5 ní agbègbè Abuja ti ilé-ẹjọ́ náà.
A pè é sí ẹgbẹ́ adájọ́ (Bar) ní ọdún 1990 àti pé ó ní òye Másítà ní Òfin (LLM).

Ìrìn-àjò rẹ̀ lórí ibùjókòó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú yíyàn rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Alákoso Àgbà kejì ní Ilé-ìgbìmọ̀ Ìdájọ́ Ìpínlẹ̀ kan ní Oṣù Kẹfà ọdún 1996 níbití ó ti ṣiṣẹ́ nípasẹ̀ àwọn ipò títí di Oṣù Kìíní ọdún 2006 nígbà tí a yàn-án ní Olóyè Mágísíréètì ìtẹ kìíní. 

## Àwọn Ìtọ́ka Sí
Zainab Bage Abubakar

Zainab Bage Abubakar jẹ́ Adájọ́ ní Ilé-ẹjọ́ gíga ti ìjọba àpapọ̀ ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Wọ́n bí i ní ọjọ́ ọ̀kàn-dín-lógún oṣù kọkànlá ọdún 1964 ní Zuru ní ìlú Kebbi. 

## Àwọn Ìtọ́ka Sí
Joyce Obehi Abdulmalik

HON. Justice **Joyce Obehi Abdulmalik** jẹ́ Adájọ́ ní Ilé-ẹjọ́ gíga ti ìjọba àpapọ̀ ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. A bí i ní ọjọ́ ọgbọ̀n oṣù keje ọdún 1968 ní London, ní ilẹ̀ United Kingdom. Ó jẹ́ ọmọ ìwọ̀-oòrùn Esan ní ìpínlẹ̀ Edo. 

## Àwọn Ìtọ́ka Sí
Dorcas Venenge Agishi

**Dorcas Venenge Agishi** (tí a bí ní ọjọ́ kẹjọ oṣù kẹrin ọdún 1961), jẹ́ Adájọ́ Ilé-ẹjọ́ gíga ti ìjọba àpapọ̀ ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. A bí i ní Wukari, ní ìlú Taraba. Ó wá láti ìpínlẹ̀ Benue, àti pé ó jẹ́ ìyàwó sí Solomon Agishi tí ó wá jẹ́ ọkọ rẹ̀. 

## Àwọn Ìtọ́ka Sí
Beni Lar

**Beni Lar** (tí a bí ní ọjọ́ Kejìlá oṣù kẹjọ ọdun 1967) jẹ́ olóṣèlú ọmọ ẹgbẹ́ People's Democratic Party láti Ìpínlẹ̀ Plateau, Nàìjíríà. Ó jẹ́ asojú ìkọ̀ Langtang North àti Langtang South ti Ìpínlẹ̀ Plateau ní ilé ìgbìmò asofin kékeré. A kọ́kọ́ yán sí ipò náà ní 2007, wọ́n sì tún dìbò yán ni ọdun 2019 fún sáà kẹrin ní ipò náà.
## Ìtàn ayé àti iṣẹ́ rẹ̀

Òun ni ọmọbìnrin àkọ́kọ́ Solomon Lar, Gómínà ìpínlẹ̀ Plateau tẹ́lẹ̀rí àti ọ̀jọ̀gbọ́n Mary Lar. Beni wípé,

“Bàbá mi kọ́ mi pé kò sí ìyàtọ̀ láàrin ọmọkùnrin àti ọmọbìnrin. Ó kó mi láti jẹ́ onísẹ́ takuntakun; nítorí náà, mo gbìyànjú láti jẹ́ agbẹjọ́rò bi bàbá mi."

Ó gba àwọn ọmọ Nàìjíríà níyànjú láti má gbàgbé isẹ́ takuntakun tí bàbá rẹ̀ se láti mú ìsokan, àlàáfíà àti ìfẹ́ wà, ó ní pe àwọn nkan yìí jẹ́ àwọn ǹkan tí ó se pàtàkì láti mú kí Nàìjíríà tẹ̀ síwájú.

Ní ọdun 2007, a dìbò yán sí ilé ìgbìmò aṣòfin kékeré. Ní ọdun 2008, ilé ìgbìmò asòfin yàn gẹ́gẹ́ bi alága ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin kékeré lórí ọ̀rọ̀ obìnrin., ó jẹ́ asojú Ikọ̀ Langtang North àti South. Ó tún jẹ́ Alága ilé ìgbìmò aṣòfin lórí ọ̀rọ̀ ẹ̀tọ́ ènìyàn.

Ó fọwọ́ sí fífi owó ran ààjọ National Agency for the Prohibition of Trafficking in Persons (NAPTIP) lọ́wọ́, fífi owó líle òfin mú àwọn tí ó ń bá ọmọdé ṣe ǹkan àìtó àti dídá ààjọ National Child Protection and Enforcement Agency kalẹ̀. 
## Àwọn Ìtọ́kasí
Abdelhak Achik

**Abdelhak Achik** (tí a bí ní ọjọ́ kọkànlá, osù kẹta ọdun 1959) jẹ́ afẹ̀ṣẹ́jà órilẹ̀-èdè Morocco ìgbà kan rí. Afẹ̀sẹ́jà náà gba àmì ọlá ti idẹ ní olympic tí summer tó wáyé ní Seoul.
## Àṣeyọrí
Abdelhak kópa ninu 

ére olympic ti ọdun 1988ótoáyé eíni Seoulíni Round 64, 32, 16, Quarterfinaà ati Semifinalíni ií ó o ti gbàmì i ála ti idẹ.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ará Mòrókò
Ezzaki Badou

**Ezzaki Badou** ni a bini ọjọ keji, óṣu kerin (April), ọdun 1959 ti inagijẹ rẹ njẹ Zaki jẹ a-ko-ni-mo-o-gba (coach) ere bọọlu alafẹsẹgba ati elere tẹlẹ ri to ṣèrè gẹgẹbi asole (goalkeeper) órilẹ ede Morocco.

## Iṣẹ Ezzaki
Ezzaki ṣoju AS Salè, Wydad AC, RCD Mallorca ati Fath Union gẹgẹbi elere bọọlu Alafẹsẹgba. Arakunrin naa kopa ninu ife eye ere bolu orile-ede agbaye ti a mo si FIFA Cup ti ọdun 1986 ati ife eye orile-ede Afirica ti a mo si African Cup of Nation leemẹrin.
## Àṣèyọri
Ni ọdun 1986, Ezzaki ni a ọ ni elere bọọlu afẹsẹgba ti ilẹ afirica lẹyin naa ni elere naa yege ninu La Liga ni ọdun 1989 nibi to ti gba Ife ẹyẹ ti Ricardo Zamora.
Ezzaki gba elere to pegede julọ ni órilẹ ede Morocco ni ọdun 1979, 1981, 1986 ati 1988.
Ni ọdun 1986, Ezzaki jẹ elere bọọlu afẹsẹgba CAF ti ilẹ afirica
Ni ọdun 2017, Badou jẹ coach to pegede julọ ni ilu Algeria.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Catherine Obianuju Acholonu

**Catherine Obianuju Acholonu** (tí a bí ní ọjọ́ kẹrindínlógún oṣù Kẹ̀wá ọdun 1951 – ọjọ́ méjìdínlógún oṣù kẹta ọdun 2014) jẹ́ Olùkọ̀wé, olóṣèlú àti ajàfẹ́to ẹni ọmọ Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

Òun ni Senior Special Adviser (SSA) sí ààrẹ Olusegun Obasanjo lórí ọ̀rọ̀ àwòrán àti àsà, ó sì tún jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Association of Nigerian Authors (ANA).

## Ìpìlẹ̀ àti Ẹ̀kọ́ rẹ̀
A bí Catherine sínú ìdílé Chief Lazarus Emejuru Olumba àti Josephine Olumba, ní Umuokwara Village, ti ìlú Orlu. Òun ni àkọ́bí nínú àwọn ọmọ mẹ́rin.

Ó parí ẹ̀kọ́ Primari àti Sẹ́kọ́ndìrì rẹ̀ ní ilé-ìwé Holy Rosary School, kí wón tó fe fún Brendan Douglas Acholonu nígbà tí ,ó jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́tadínlógún, Douglas jẹ́ onísẹ́ abẹ, Orílẹ̀-èdè Jẹ́mánì sì ló kalẹ̀ sí nígbà náà.

Ní ọdun 1974, Catherine tẹ ẹ̀kọ́ rẹ̀ síwájú ní Yunifásítì ti Düsseldorf, ó sì kékọ̀ọ́ gboyè ní ilé-ìwé náà lodun 1977. Ní ọdun 1982, ó gba àmì-èye PhD nínú ìmò èdè Igbo.
## Ikú rẹ̀
Acholonu fi ayé sílè ní ọjọ́ kejìdínlógún oṣù kẹta 2014, ó jẹ́ ọmọ ọdún méjìlélógota nígbà náà, ó kú látàrí àìsàn Kíndìnrín.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Folashade Adekeko Adesiyan Olubanjo

{|date=2 July 1968}}

**Chief Magistrate Folashade Adekoke Adesiyan Olubanjo** (ọjọ́ ìbí Jé ojọ́ Kejì osù keje, ọdún 1968) jẹ́ Adájọ Àgbà tí wọn bí sí Ìpínlè Katsina ní orílé èdè Nàìjíríà, tí ó sì ṣe ìsìn fún ìjọba láti ọọ́ kíni oṣù kẹjọ odun 2003  tí di ọdún 2009. 

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀ Ìgbé Ayé
Folashade tí wón bí sí ìlú Katsina jẹ́ ọmo ìpínlè Oyo, ti ó lọ sí ilé ìwé Alákọ́bẹ̀rẹ̀ tí Fásitì Ibadan tí wọn pè ní University of Ibadan Senior Staff School ní ọdún 1972 sí 1978. Tí ó sì lọ sí ilé ìwé Sẹ́kọ́ńdírì Queen's School ní Àpáta ní ìlú ìbàdàn ní ọdún 1978 sí ọdún 1983, lẹyìn tí ó kúrò ní 1983 ní Queen's School ní ó ṣe bẹ́ẹ̀ ó lọ sí International School tí Fásitì ìlú Ìbàdàn ní ọdún 1983 sí ọdún 1985. Folashade kàwé gboyẹ̀ ní ilé ẹ̀kọ́ gíga lórí iṣẹ Òfin ní Fásitì ìlú ìbàdàn ní 1985 sí 1988, bi kò sàì máa lọ sí Nigerian law School tí ó wà ní Victoria island ní ìlú Èkó láti 1988 sí 1989.

## Iṣé
Folashade jẹ́ Agbẹjọro ati Barrister nínú Ofin tí ó sì gboyè  2nd class Upper pẹlu oyè Ọlá (division Honours) ni ọdún 1989, èyí tí ó sì bẹrẹ sí ní ṣíṣe ní odún 1990. Ní ọdún 1990, oṣù Kejì ọdún náà sì oṣù kẹjọ náà ni ọ fí jẹ́ Ìrànlọ́wọ́ sí Òṣìṣẹ́ Amòfin kàn ní ilé ifówopámọ́sí  Afribank ni orílé èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́  Oluṣakoso Òṣìṣẹ́ nípa òfin fún ilé iṣé EPIWIT Consulting Limited ní ìlú ìbàdàn láti oṣù kẹfà ọdún 1991 sí oṣù tí ó gbèyìn ọdún náà.. Ní oṣù kọkànlá ọdún 1993, o jẹ́ alábojútó ilé iṣé Durtie Holdings Limited ní ìlú ìbàdàn tí tí dì oṣù kẹsán ọdún 1996, lẹyìn èyí ni oníṣe Òfin (legal officer) láti ọdún 1997 sí oṣù kàrún-un ọdún 2003. Folashade ń ṣiṣẹ gẹgẹbi Alakoso Agba (Àbojúto) fún Ilé igbìmọ̀ Ìdájọ ti Ìpínlè Óyo láti ọdún 2003, ọjọ́ kinní oṣù kẹjọ tí tí ó fí dì  Adájọ Àgbà (Chief Magistrate Grade II).

## Àwọn Ìtọ́kasí
Mustapha El Biyaz

**Mustapha El-Biyaz** ni a bini ọjọ kejila, óṣu February ni ọdun 1960 ni Taza jẹ elere bọọlu afẹsẹgba defender ti órilẹ ede Morocco to ti fi ẹhinti. El Biyaz ṣèrè fun Club KAC Marrakech ninu Botola.
## Àṣèyọri
Biyaz kopa ninu Olympic Summer ti ọdun 1984 ati Cup FIFA Àgbayè ti ọdun 1986.
Ni ọdun 2006, CAF yan Mustapha gẹgẹbi ọkan lara awọn igba elere bọọlu afẹsẹgba to dara ju ni ilẹ afirica lati adọta ọdun sẹyin.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Aziz Bouderbala

**Abdelaziz El Idrissi Bouderbala** ni a bini ọjọ kẹrin din lọgbọn, óṣu December ni ọdun 1960 jẹ elere bọọlu afẹsẹgba nigba kan ri. Ni ọdun 2006, elere naa jẹ okan lara awọn igba elere bọọlu afẹsẹgba to dara ju ni ilẹ afirica ti CAF yan fun adọta ọdun sẹyin.

## Iṣẹ elere naa ati Àṣèyọri
Aziz bẹrẹ iṣẹ rẹ gẹgẹbi àkọṣẹ mọṣẹ elere bọọlu afẹsẹgba ni Wydad Casablanca kotodipè o lọ si FC Sion,Matra Racing ati French Olympique Lyon. Ni ọdun 1986, Bouderbala gba ami ẹyẹ gẹgẹbi elere bọọlu afẹsẹgba ti ọdun naa.
Ni ọdun 1986, Arakunrin naa ṣèrè ni Cup Finals agabaye ti FIFA.
Ni ọdun 1988, Aziz jẹ elere bọọlu afẹsẹgba to dara ju ninu Cup Nations ti ilẹ Afirica.
Ni ọdun 2015, Aziz jẹ Aṣoju fun SATUC Cup, eleyi lo jẹ idije tutun lori bọọlu afẹsẹgba fun awọn ọmọ órukan U16, ọmọ alaina ati atọrọjẹ.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Felicity Okpete Ovai

**Felicity Okpete Ovai** (tí a bí ní 1961) jẹ́ onímọ̀ ẹ̀rọ(Engineer) àti Ọ̀mọ̀wé láti Degema ti ìpínlè Rivers, Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Rivers State People's Democratic Party, òun ni obìnrin àkọ́kọ́ tí a yàn sípò kọmíṣọ́nà fún iṣẹ́, ó dipò náà mú láàrin ọdun 2003 sí 2006.
## Àwọn Ìtọ́kasí
Noureddine Bouyahyaoui

**Noureddine Bouyahiaoui** (Ni èdè larubawa: نور الدين البويحياوي) ni a bini ọjọ keje, óṣu January, ọdun 1955 jẹ agbabọọlu afẹsẹgba to ṣèrè gẹgẹbi defender fun órilẹ ede Morocco.

## Àṣèyọri
Elere naa ṣèrè fun KAC Kenitra. Ni ọdun 1986, Noureddine kopa ninu Cup Agbaye ti FIFA.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Mustapha Fadli

**Mustapha Fadli** jẹ afẹṣẹja ti órilẹ ede Morocco. Fadli kopa ninu idije awọn ọkunrin omi ara to fuyẹ(men's lightweight) ni Summer Olympic to waye ni ọdun 1984

## Àwọn Ìtọ́kasí
Mustafa El Haddaoui

**Mustafa El Haddaoui** (Ni ede larubawa: مصطفى الحداوي) ni a bini ọjọ keji dinlọgbọn, óṣu july ni ọdun 1961 ni ilu Casablanca jẹ akọṣẹmọṣẹ agbabọọlu afẹsẹgba to ti fi ẹyinti.
## Àṣèyọri
Mustapha lo ọpọlọpọ igba rẹ gẹgẹbi àkọṣẹmọṣẹ agbabọọlu afẹsẹgba ni ilu france. Arakunrin naa wa lara awọn elere to kopa ninu Cup FIFA agbaye to waye ti ọdun 1986 ati 1994. Mustapha dije ninu Olympic ti Summer nibi to ti ṣoju fun órilẹ ede Morocco ni ọdun 1984

## Itọkasi
Comfort Ekpo

**Comfort Ekpo**  (tí a bí ní ọjọ́ Kejìlá oṣù kọkànlá ọdun 1954) jẹ́ Ọ̀mọ̀wé ọmọ Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ó ti fi ìgbàkan jẹ́ adarí Yunifásitì ìlú Uyo.
## Ìtàn ayé rẹ̀
Wọ́n bí Comfort Memfin Ekpo ní Uyo ní ọdun 1954. Àwọn òbí rẹ̀ ni Etim Udoh Isok àti Nyong Sam Akpan. Comfort ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bi olùkọ́ Sunday School teacher àti gẹ́gẹ́ bi ẹni tí ó ń ran olùkó lọ́wọ́ ní Yunifásítì ìpínlè Cross River láàrin ọdun 1983 sí 1991.

Ekpo ti fi ìgbàkan jẹ́ adarí Yunifásítì ìlú Uyo , òun ni obìnrin àkọ́kọ́ láti di ipò adarí Yunifásitì náà mú. Ní oṣù Kejìlá ọdun 2015, wọ́n yan ọ̀jọ̀gbọ́n Enefiok Essien láti rọ́pò rẹ̀ ṣùgbọ́n ó kọ̀wé sí Mínísítà ètò ẹ̀kọ́, Adamu Adamu láti mú ìfàsẹ́yìn bá àbá láti yàn sípò náà. Ó kọ̀wé yìí látàrí èsùn ìbáni ṣe ìranù àtilèsùn yí yí ìwé tíeàwọn oníròyìn fi sun Essienthe press. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Zaynab Alkali

**Zaynab Alkali** (tí a bí ní ọdún 1950) jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí wọ́n sínú ìdílé Tura-Mazila ní Ìpínlẹ̀ Bọ̀rnó. Ó lọ ilé-ìwé Queen Elizabeth Secondary School ti ìlú Ilorin kí ó tó tẹ̀síwájú ní Yunifásítì Àmọ́dù Béllò (ABU), Zaria àti ní Yunifásítì Bayero ti Kano (BUK) láti gba àmì-ẹ̀yẹ Dokita(PhD) nínú ìmò Inglisi.
## Ìpìlẹ̀ àti Ẹ̀kọ́ rẹ̀
A bí Alkali ní Tura-Wazila ní ìpínlẹ̀ Borno ní ọdun 1950. Ó kàwé gboyè ní Yunifásítì Báyéró ti ìpínlẹ̀ Kano pẹ̀lú àmì-ẹ̀yẹ BA ní ọdún 1973.  Ó gba àmì-ẹ̀yẹ Dókítá nínú ìmò nípa ilẹ̀ Áfríkà ní Yunifásitì kan náà kí ó tó padà di adarí ilé-ìwé Shekara Girls' Boarding School. Ó padà di olùkọ́ni nínú ìmọ̀ èdè Inglisi ní àwọn Yunifásitì méjì ní Nàìjíríà.

## Àwọn Ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà
Juice Wrld

**Jarad Anthony Higgins** (tí wọ́n bí ní  2, 1998, tí ó sì kú ní December 8, 2019) tí orúkọ ìnágijẹ rẹ̀ ń jẹ́ Juice Wrld, tí kíkọ sílẹ̀ rẹ̀ jẹ́ "Juice World ", jẹ́ ọmọọmọ olórin ilẹ̀ ìlú America, àti akọrin sílẹ̀. Ó jẹ́ aṣíwájú fún àwọn ọmọ ẹgbẹ́ "emo rap" àti "SoundCloud rap"

SoundCloud rap and genres, léyìí tí ó kó ọkàn àwọn ènìyàn ní àárín ọdún 2010. Orúkọ eré ìtàgé tí ó jẹ́ "ṣíṣe olórí ilé ayé" tí ó jẹ́ jáde láti inú eré sinimá àgbéléwò "crime thriller film Juice" (1992).

## Àtòjọ àwọn orin rẹ̀

; Àwo-orin láti studio

* *Goodbye & Good Riddance* (2018)
* *Death Race for Love* (2019)
* *Legends Never Die* (2020)
* *Fighting Demons* (2021)
* *The Party Never Ends* (2023)

## Àtòjọ fọ́nrán orin rẹ̀

## Àwọn ìtọ́kasí
Labid Khalifa

**Labid Khalifa** tí a bí ní ọjọ́ àkọ́kọ́, óṣu kìíní ọdún 1955 jẹ́ agbábọ́ọ̀lù àfẹsẹ̀gbá tó jẹ́ defender fún ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù orílẹ̀-èdè Morocco.

## Àṣèyọri
Labid ṣerè fun KAC Kenitra, arákùnrin náà ṣerè fún orílẹ̀-èdè Morocco ní Cup FIFA Agbayè ti ọdún 1986.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ẹ̀ka:Àwọn agbábọ́ọ̀lù-ẹlẹ́sẹ̀ ará Mòrókò
Abdelmajid Lamriss

**Abdelmajid Lamriss** tí a bí ní ọjọ́ kejìlá oṣù kejì, ọdún 1959 jẹ́ agbábọ́ọ̀lù àfẹsẹ̀gbá tó jẹ́ defender fún ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù orílẹ̀-èdè Morocco.

## Àṣèyọri
Abdelmajid ṣeré fún FAR Rabat. Eléré náà ṣeré fún Cup FIFA Àgbáyé ní ọdún 1986.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ẹ̀ka:Àwọn agbábọ́ọ̀lù-ẹlẹ́sẹ̀ ará Mòrókò
Safia Abdul Rahman

**Safia Abdul Rahman** tí a bí ní ọjọ́ karùn-ún oṣù karùn-ún ọdún 1986 jẹ́ agbábọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá ti àwọn obìnrin ti ilẹ̀ Ghana kan tí ó ń mú iwájú fún ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá àwọn obìnrin ti orílẹ̀-èdè Ghana. Ó díje nínú ìdíje FIFA Women's World Cup ti ọdún 2007 . Ní ìpele ẹgbẹ́, ó ṣeré fún Ghatel Ladies ní Ghana. 

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn agbábọ́ọ̀lù-ẹlẹ́sẹ̀ ará Ghánà
Kulu Yahaya

**Kulu Yahaya** tí a bí ní ọjọ́ kẹtàlélógún osù kaàrún ọdún 1976 jẹ́ agbábọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá ti orílẹ̀-ède Ghana tí ó gbá bọ́ọ̀lù gẹ́gẹ́ bí olùgbèjà fún ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá ti obìnrin Ghana . Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn tí ó kópa ní bi FIFA World Cup Women's World Cup ti ọdún 1999 .  Lórí ìpele ẹgbẹ́ ó ṣeré fún Ashiaman Ladies ní Ghana. 

## Àwọn ìtọ́kasí

## Ìjápọ̀ sí ìta

* 

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1976
Sherifatu Sumaila

**Sherifatu Sumaila** tí a bí ní ọgbọ̀n ọjọ́ Oṣù kọkànlá ọdún 1996 jẹ́ agbábọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá agbabọọlu ọmọ orílẹ̀-ède Ghana kan tí ó ń ṣeré bíi agbábọ́ọ̀lù ìkọlù olùgbèjà àti olùkọlù fún ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù Primera Federación Spanish Rayo Vallecano . Ó ṣeré tẹ́lẹ̀ fún Djurgårdens IF Fotboll (àwọn obìnrin) .  Ó tún jẹ́ agbábọ́ọ̀lù tẹ́lẹ̀ fún ẹgbẹ́ bọ́ọ̀lù àfẹsẹ̀gbá ti  àwọn obìnrin United United States, LA Galaxy Orange County .  Sherifatu jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù àwọn obìnrin ti orílẹ̀-ède Ghana , Black Queens. 

## Ẹ̀kọ́
Sherifatu jáde ní ilé-ìwé gíga Feather River Community ní Quincy, California. 

## Àwọn ìtọ́kasí


## Ita ìjápọ

* Sherifatu Sumaila ni BDFútbol
* Sherifatu Sumaila   
* Profaili  ni Ẹgbẹ Bọọlu afẹsẹgba Sweden (in Swedish)
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1996
Suzzy Teye

**Suzzy Dede Teye** tí a bí ní ọjọ́ kẹfà Oṣù kọkànlá ọdún 2002 jẹ́ agbábọ́ọ̀lù orílẹ̀-ède Ghana kan, tí ó dúró bí alárinà ní orí pápá fún Hatayspor ní Super League ti Turkey àti ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù obìnrin Ghana .

## Isé ẹgbẹ́
Teye gbábọ́ọ̀lù fún ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù Premier League Women's Ghana Lady Strikers FC .  Ní ọdún 2021, wọ́n fún ní orúkọ “Player of the month February”. 

Ní Oṣù Kẹẹ̀wá ọdún 2022, ó kó lọ sí Turkey, ó sì buwọ́ lùwé pẹ̀lú Hatayspor láti gbábọ́ọ̀lù ní 2022–23 Sper League .  

## Isé òkè-òkun
Wọ́n gba Teye wọlé sínú ẹgbẹ́ U-17 àwọn ọmọbìrin Ghana láti ṣe eré ní bi  [2018 African U-17 Women's World Cup Qualifying Tournament àti 2018 FIFA U-17 Women's World Cup .  

Ó jẹ́ ọ̀kan lára ọmọ ẹgbẹ́ ti U-20 ti obìnrin Ghana ní  bi FIFA U-20 World Cup Women ti ọdún 2022.  

Ó jẹ́ ọ̀kan lára ọmọ ẹgbẹ́ àwọn obìnrin ti  orílẹ̀-ède  Ghana . 

== Àwọn ọlá ==

=== Olúkúlùkú ===

* ''Player of the Month'': ,(2021 February) Lady Strikers F.C.

== Àwọn ìtọ́kasí ==

[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 2002
Faiza Ibrahim

**Faiza Ibrahim** tí a bí ní ọjọ kejìlélógún oṣù kẹta ọdún 1990 jẹ́ agbábọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá ti orílẹ̀-èdè Ghana. Ó gbá bọ́ọ̀lù ní ipò iwájú.

Ó mi àwọ̀n ní bi ayò mẹ́ta sí òdo pẹ̀lú Mali ní bi ìdíje àwọn Obìrin Afirika ti ọdún 2012.  Ó mi àwọ̀n ní bi ayò mẹ́ta sí òdo pẹ̀lú Etiopia ní bi ìdíje àwọn Obìrin Afirika ti ọdún 2014.  Ó wà nínú ẹgbẹ́ agbabọ́ọ̀lù Ghana fún ìdíje àwọn obìnrin fún ọdún 2014 .  Ó kúrò nínú ẹgbẹ́ ti ilẹ̀ Ghana ní oṣù keje ọdún 2015 nítorí pé ó ní ìpalára. Ó wà nínú àwọn tí ó kópa  ní Ghana fún àwọn eré Afirika ti ọdún 2015.

## Àwọn ìtọ́kasí

Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1990
Rumanatu Tahiru

**Rumanatu Tahiru** tí a bí ní ọjọ kẹrin Osù kẹfà ọdún 1984 jẹ́ agbábọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gba ọmọ orílẹ̀-ède Ghana tí ó seré lókè-òkun tí ó mú ipò iwájú lórí pápá. Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù àwọn obìrin orílẹ̀-ède Ghana. Ó wà lára àwọn tí ó kópa ní bi   FIFA Women's World Cup ti ọdún 2007 . Lórí ìpele ẹgbẹ́ ó ṣeré fún Athleta Ladies ní Ghana. 

## Àwọn ìtọ́kasí


Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1984
Ayo Ayoola-Amale

**Ayo Ayoola-Amale** jẹ́ Akéwì àti Agbẹjọ́rò ọmọ Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà
## Ìpìlẹ̀ àti Ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Ayo Ayoola-Amale sí Ìlú Jos, Nàìjíríà.

Ó dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ peace movement nígbà tí ó sì jẹ́ ọmọdé, ó sì di adarí ẹgbẹ Rotaract club àti Girls Guide nígbà tí ó sì jé ọ̀dọ́ ọmọbìnrin, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ẹgbẹ́ obìnrin tí wọ́n dá kalẹ̀ nígbà náà jẹ́ ẹgbẹ́ tí wọ́n dá kalẹ̀ láti takò rírẹ́ àwọn obìnrin jẹ àti láti tako àwọn ìwà àìtọ́ míràn sí obìnrin. Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ Rotary Club àti Women In Nigeria(WIN).

Bàbá rẹ̀, ẹni tí ó kàwé gboyè ní Yunifásitì ti London, jẹ́ agbẹjọ́rò àti òṣìṣẹ́ elétò àbọ̀ National Security Adviser, ẹni tí ó ń gba igbá kejì ààrẹ ní ìyànjú lórí ọ̀rọ̀ ètò àbò àti alága State Security Service. Ó gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹyẹ, pẹ̀lú àwọn ẹyẹ míràn láti orílẹ̀-èdè Amerika. Ìyá Ayo jẹ́ ọmọ ọba, iṣẹ́ òwò sì ni ó ń ṣe.

Ó lọ ilé ìwé St Louis Secondary School, Bompai, ní Ìpínlè Kano fún ẹ̀kọ́ primari rẹ̀

Ó padà kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìmò òfin ní Yunifásítì Ọbáfẹ́mi Awolowo, wọ́n sì pé sínú iṣẹ́ òfin ní 1993. Ó padà tẹ ẹ̀kọ́ rẹ̀ síwájú ní Yunifásitì ìlú Èkó àti Yunifásitì ti Ghana.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Elvan Abeylegesse

**Elvan Abeylegesse**, (tó fìgbà kan jẹ́: Hewan Abeye (አልቫን አበይለገሠ, ní èdè Amharic) àti Elvan Can (ní orílẹ̀-èdè Turkey) ni a bí ní ọjọ́ kọkànlá, oṣù September ní ọdún 1982 jẹ́ eléré ìdárayá tó máa ń sáré ọlọ́nà jínjìn ta bí sí orílẹ̀-èdè Ethiopia. Arábìnrin náà ti kópa nínú eré ìdíje ti marathon fún 1500 metres.
## Ìgbésí ayé eléré ìdárayá náà
Abeylegesse ni a bí sí Addis Ababa, Ethiopia. Ní ọdún 2011, oṣù February, Elvan fẹ́ olólùfẹ́ rẹ̀ ìgbà pípẹ́ tórúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Semeneh Debelie. Ní ọdún 2011, oṣù July arábìnrin náà bímọ obìnrin, tí wọ́n sọ ni Arsema.

## Àṣeyọrí
Ní ọdún 1999, Elvan kópa nínú ìdíje IAFF Cross ti àgbáyé fún àwọn ọ̀jẹ̀ wẹ́wẹ́ ti ilẹ̀ Ethiopia ní Belfast, Northern Ireland níbi tó ti parí pẹ̀lú ipò kẹsàn-án. Ní eré ti Evergood Bergen Bislett Games tó wáyé ní Norway, oṣù June, ní ọdún 2004 Abeylegesse yege nínú record àgbáyé àwọn obìnrin ti 5000m. Ní ọdún 2010, Abeylegesse gba wúrà ní marathon ti 10,000m nínú ìdíje ti eré-ìdárayá ti orílẹ̀-èdè Ethiopia níbi tí arábìnrin náà ti parí pẹ̀lú ọgbọ̀n ìṣẹ́jú lé ní ẹyọ̀kan, ìṣẹ́jú àáyá ti 10.23.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Arinola Olasumbo Sanya

**Arinola Olasumbo Sanya** (tí a bí ní ọdun 1953) jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n ní Yunifásítì ìlú Ìbàdàn àti Kọmíṣọ́nà fún ètò-ìlera ara ti Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Arinola di òjògbón ní ọdun 2000, èyí tí ó sọ di obìnrin àkọ́kọ́ láti di ọ̀jọ̀gbón nínú bí a ṣe ń dá isẹ́ ara bọ̀ sípò (physiotherapy) ní orílẹ̀ Afrika, àti obìnrin àkọ́kọ́ láti di ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ìmò Physiotherapy ní Nàìjíríà. Ó wà lára àwọn Ẹni iyì ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́.

Arinola ni igbá kejì adarí Yunifásítì ìlú Ìbàdàn. Arinola bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ ní Salvation Army Primary School ní Surulere ti Ìpínlẹ̀ Èkó. Ó tẹ̀síwájú  ní Queens College, Yaba, Ìpínlè Èkó níbi tí wọ́n ti fi joyè Head Girl. Ó kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìmò Physiotherapy ní Yunifásítì ìlú Ìbàdàn.

## Ìsìn ìjọba
Arinola di Kọmíṣọ́nà fún ètò-ìlera ara ti Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ọdun 2005.
## Ìdílé
Ọkọ Ọ̀jọ̀gbọ́n Sanya ní Dr. Yemi Sanya, onímọ̀ ọ̀gùn òyìnbó àti oníṣòwò ní ìpínlẹ̀ Èkó, Nàìjíríà. Wọ́n ní ọmọ mẹrin.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ejgayehu Taye

**Ejgayehu Taye** ni a bini ọjọ kẹwa, Óṣu February, ọdun 2000 jẹ elere idaraya ti ọna jinjin ti órilẹ ede Ethiopia. Taye naa gba ami ọla ti idẹ fun 3000 metres ti idije agbaye ti inu ilè to waye ni ọdun 2022.

## Àṣèyọri
Ni óṣu July ọdun 2018, Ejgayehu Taye gba ami ọla ti ninu idije U20 IAAF agbaye ti 5000 metres.
Ni ọdun 2019, Taye gbe ipo karun ninu ere ilẹ afirica ti 5000m.

## Itọkasi