open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
CJN

**chief justice of Nigeria** tàbí **CJN** ni ó jẹ́ ipò adarí àgbà fún ẹ̀ka ètò ìdájọ nínú ìṣèjọba orílẹ̀-èdè  Nàìj́íríà. Ẹni tí ó bá wà ní orí ipò yì ni ó ma ń gb'ẹ́jọ́ orílẹ̀-èdè nílé ẹjọ́ àgbà tí a mọ̀ sí Supreme Court of Nigeria àti National Judicial Council. Ilé-ẹjọ́ àgbà *The Supreme Court of Nigeria* ni ó jẹ́ ilé-ẹjọ́ tí o ga jùlọ ní orìlẹ̀-èdè Nàìjíríà, ìpinnu àti ìdájọ́ ilé-ẹjọ́ yí ni abẹ́ gé. Adájọ́ àgbà tí ò wà lórì àpèrè ni órílẹ̀-èdè Nàìjíríà lásìkò tí a ń kọ àyọkà yí ni Kudirat Kekere-Ekun, ẹni tí wọ́n yàn sípò náà ní ọjọ́kejìlélógún oṣù kẹjọ ọdún 2024. Ṣáájú kì ó tó di adájọ́ àgbà, wọ́n kọ́kọ́ yàn án sípò adelé adájọ́ àgbà orílẹ̀-èdè Nàìjíríà lẹ́yìn tí adájọ́ àgbà tẹ́lẹ̀rí Olukayode Ariwoola fẹ̀yìn tì lẹ́nu iṣẹ́.  Ààrẹ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ni ó ma ń yan ẹni tí yóò dipò yí mú lẹ́yìn tí ìgbìmọ̀ àwọn adájọ́ bá fun ní àbá nípa irúfẹ́ ẹni tì ipò náà tọ́sí, lẹ́yìn èyí ni ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà yóò buwọ́ lù ẹni náà kí ó lè di adájọ́ àgbà fún orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Adájọ́ àgbà ni ó lẹ́tọ̀ọ́ láti dipò náà mú ní ìbámu pẹ̀lú òfin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Adájọ́ àgbà náà ní àǹfání láti dipò náà mù tìtí ikú yóò fi yọ ọ́ níṣẹ́, tàbí kí ó fipò náà sílẹ̀ nígbà tí ọjọ́-orí rẹ̀ bá ti pé àádọ́rin ọdún tàbì kì àwọn ilè-aṣòfin àgbà yọ ọ́ nípò pẹ̀lú ìbò láàrìn ara wọn.

## Àtòjọ àwọn adájọ́ àgbà ilẹ̀ Nàìjíríà

## Àtòjọ àwọn adájọ́ àgbà ilẹ̀ Nàìjíríà ẹkù-jẹjkùn
;Láti ìwọ̀ oòrùn Nàìjíríà (1863–1929)
* Benjamin Way (?–1866)
* John Carr (1866–?) (West African Settlements Supreme Court)
* George French (1867–1874)
* James Marshall (1874–1886)
* Sir John Salman Smith (1886–1895)
* Sir Thomas Crossley Rayner (1895–1902)
* Sir William Nicholl (1902–1908)

;Láti gúasù Nàìjíríà
* Alastair Davidson (1900–1901)
* Henry Cowper Gollan (1901–1905)
* Sir M R Menendez (1905–1908)
* Sir Edwin Speed (1908–1913)

;Láti ìlà oòrun Nàìjíríà
* Henry Green Kelly (1900–1902)
* Willoughby Osborne (1906–1913)

## Àwọn ìtọ́kasí

## Awon ìjásóde
*Website of the Supreme Court of Nigeria 
*Website of the National Judicial Council
Ile-ẹjọ

**Ilé-ẹjọ́** ni ènìyàn tàbí ibìkan tí a gbé kalẹ̀ pàá pàá jùlọ ti ìjọba tí ó ní ẹ̀tọ́ àti àṣẹ láti dájọ́, tàbí pẹ̀tù sí aáwọ̀ àwọn ènìyàn tba ẹlẹgbẹ-jẹgbé kí ó sì pàṣẹ lórí ọ̀rọ̀ kan ní ìbámu pẹ̀lú òfin ìlú tí ó ń ṣàkóso rẹ̀. Oríṣiríṣi ilé-ẹjọ́ ni ó wà bí òfin ìlú kọ̀ọ̀kan bá ṣe fi àyè gba wọn sí. Àwọn ilé-ẹjọ́ tí ó wà lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà ni: Ilé-ẹjọ́ àgbà (Supreme Court), Ilé-ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn (Court of Apeal), ilé-ẹjọ́ gígá ti àpapọ̀ (Fedeal High Court), ilé-ẹjọ́ gíga ti ìpínlẹ̀ (State High Court), ilé-ẹjọ́ okòwò ti àpapọ̀ (National Industrial Court), ilé-ẹjọ́ Ṣàríà (Sharia court), ilé-ẹjọ́ ìbílẹ̀ (Customery Court) ̀ati ilé-ẹjọ́ magistrate. 

## Àwọn ìtọ́kasí
Al-Khwarizmi

**Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi** (; ), tàbí **al-Khwarizmi**, jẹ́ ọmọ Khwarazm tí ó ṣe àgbéjáde oríṣiríṣi ìwé ẹ̀kọ́ ìṣirò, astronomy àti geography ní èdè Lárúbáwá. Ní 820 CE, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí awòràwọ̀ àti olórí House of Wisdom ní Baghdad, èyí tó jẹ́ olú-ìlú Abbasid Caliphate.

Ó ṣe àkójọpọ̀ iṣẹ́ rẹ̀ lórí algebra, ní 813–33 gẹ́gẹ́ bí i *[[Al-Jabr]] (The Compendious Book on Calculation by Completion and Balancing)*, ó sì ṣàgbékalẹ̀ ojútùú àkọ́kọ́ fún linear àti quadratic equations, èyí tí ó wà nínú ẹ̀kọ́ ìṣirò. Ọ̀kan lára àwọn àṣeyọrí rẹ̀ ninú algebra ni bí ó ṣe ṣàpèjúwe bí wọ́n ṣe lè ṣe quadratic equations látipasẹ completing the square, èyí tí ó yànnàná. Nítorí al-Khwarizmi jẹ́ ẹni àkọ́kọ́ tó máa kọ́kọ́ mú ẹ̀kọ́ algebra gẹ́gẹ́ bí èyí tó dá dúró, ó bẹ̀rẹ̀ ọ̀nà "ìdínkù" àti "ìwọ̀ntúnwọ̀nsì" èyí sì mú kí wọ́n pè é ní bàbá  tàbí olùdásílẹ̀  algebra. Wùnrẹ̀n yìí *algebra* ní èdẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì wáyé láti inú àgékúrú iṣẹ́ rẹ̀ ( ). Orúkọ yìí ló bí àwọn orúkọ Gẹ́ẹ̀sí mìíràn bí i *algorism* àti *algorithm*; Spanish, Italian, àti Portuguese ń pè é ní  àti   , èyí tí ó túnmọ̀ sí "òǹkà".

Ní sẹ́ńtúrì kejìlá, wọ́n tú ìwé al-Khwarizmi tó kọ lórí ìṣirò India sí èdè Latin, ìyẹn (). Ìwé yìí fọ gbogbo àwọn àkórí inú òǹkà India sí wẹ́wẹ́. Bẹ́ẹ̀ sì ni *Al-Jabr*, tí wọ́n tú sínú èdè Latin láti ọwọ́ ọ̀mọ̀wé ilẹ̀ Gẹ́ẹ̀sì kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Robert of Chester ní ọdún 1145, ni wón lò láti sẹ́ńtúrì kẹrìndínlógún gẹ́gẹ́ bí i ìwé ẹ̀kọ́ ìṣirò ní ilé ẹ̀kọ́ gíga ti àwọn Europe.

## Àwọn ìtọ́kasí
Muse Bihi Abdi

**Musa Bihi Abdi** (, ; tí a bí ní ọjọ́ 1948) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ ède Somalia, òun ni ààre orílẹ̀ èdè Somalia láti oṣù kẹwàá ọdún 2017. Nígbà 1970s, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bi awa ọkọ̀ ojú òfuurufú fún àwọn ọmọ ológun òfuurufú Somalia lábé ìdarí Siad Barre. Ní ọdún 2010, a yan Bihi sípò alága ẹgbẹ́ òṣèlú Kulmiye ti Republic of Somaliland. Ní oṣù kọkànlá ọdún 2015, a tún yan Bihi gẹ́gẹ́ bi ẹni tí yóò du ipò ààrẹ lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú náà.

Ní ọjọ́ kànlélógún oṣù kọkànlá ọdún 2017, a kéde Muse Bihi gẹ́gẹ́ bi ẹni tó jáwé olúborí nínú ìdìbò ààrẹ orílẹ̀ èdè Somalia ti ọdún 2017. Ó di ààrẹ Somalia ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù Kejìlá ọdún 2017.
## Àwọn ìtọ́kasí
Ahmed Mohamed Mohamoud

**Ahmed Mohamed Mohamoud "Silanyo"** (, ; tí a bí ní ọdún 1938) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ ède Somalila, òun ni ààrẹ tí ó dárí Somalia láàrin ọdún  2010 sí 2017. Ó ti fi ìgbà kan jẹ́ mínísítà fún ètò ọrọ̀ ajé Somali Republic, ó sì ti di àwọn ipò mìíràn mú ní ìjọba. Oun ní o jẹ́ alága Somali National Movement nígbà àwọn ọdún 1980s.

A yàn án gẹ́gẹ́ bí ààrẹ orílẹ̀ èdè Somalia ní ọdún 2010. Ahmed ní ààrẹ kẹrin láti gun orí àléfà ìjọba orílẹ̀ èdè Somalia.

## Àwọn ìtọ́kasí
Jimmy Odukoya

**Oluwajimi Odukoya** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹtàdínlọ́gbọ̀n oṣù kẹrin ọdún 1987) jẹ́ òṣèrẹ́kùnrin ọmọ orílẹ̀-èdè Nàjìríà, àti Olùṣọ́-àgùntàn ìjọ Fountain of Life Church, ní Ilupeju, ní Ìpínlẹ̀ Èkó. Ó ṣe ẹ̀dá-ìtàn Oba Ade nínú fíìmù *[[The Woman King]]* ti ọdún 2022, pẹ̀lú Viola Davis àti John Boyega. Odukoya ní ọmọkùnrin àkọ́kọ́ àti ọmọ kejì Bimbo Odukoya àti Taiwo Odukoya tí wọ́n fìgbà kan jẹ́ òjíṣẹ́ Ọlọ́run, àmọ́ tí wọ́n ti di olóògbé báyìí. Lẹ́yìn ikú bàbá rẹ̀, ó di olùṣọ́-àgùntàn ìjọ Fountain of Life Church, pẹ̀lú ẹ̀gbọ́nbìnrin rẹ̀, ìyẹn Tolu Odukoya-Ijogun gẹ́gẹ́ bí i igbá-kejì Olùṣọ́-àgùntàn. Oṣù kẹsàn-án ọdún 2023 ni àwọn méjèèjì bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣe àkóso ilé-ìjọsìn náà.

## Àtọ́jọ àwọn fíìmù rẹ̀

* *Husbands of Lagos (2016) bíi Fred*
* *Tempted (2017) bíi Mike*
* *Ordinary People (2017) bíi Andrew*
* *Baby Palaver (2018)*
* *Cooked Up Love (2018) bíi Abbey*
* *The Bosslady (2019) bíi Mike*
* *[[The Bling Lagosians]] (2019) bíi George*
* *Faded Lines (2020) bíi Femi*
* *Daydream (2020) bíi Ethan*
* ''The Wait'' *(2021) bíi Akin*
* *[[Crazy Grannies]] (2021) bíi Adam*
* *[[Mamba's Diamond]] (2021) bíi Jay*
* *[[I Am Nazzy|I am Nazzy]] (2022)*
* *[[The Woman King]] (2022) bíi Oba Ade*
* *Baby Bump (2022) bíi Esosa*
* *A Ride Too Far (2023) bíi Jide*
* *Broken Mirror (2023) bíi Emma*
* *Lock 'N Keys (2023) bíi Johnny*
* *Safe (2024) bíi Big D*

## Àwọn ìtọ́kasí
Ilé-ẹjọ́ àgbà

**Ilé-ẹjọ́ àgbà** tí a tún ma sí **Supreme Court of Nigeria** (**SCN**) ní èdè Gẹ̀ẹ́sì ni ó jẹ́ ilé-ẹjọ́ tí ga jùlọ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó wà ní ìlú Àbújá.

## Nípa rẹ̀
Wọ́n gbé ilé-ẹjọ́ àgbà kalẹ̀ ní ọdún 1976 lẹ́yìn tí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà di ilẹ̀ olómìnira lọ́wọ́ àwọn gẹ́ẹ̀sì àmúnisìn ní ọdún 1963. Ilé-ẹjọ́ àgbà ni wọ́n gbé kalẹ̀ lábẹ́ ní ìbámu pẹ̀lú òfin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí wọ́n pe ní *The Supreme Court in its current form was shaped by the Supreme Court Act of 1990*', lábẹ́ abala keje ti ọdún 1999 nínú òfin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ilé-ẹjọ́ ni ilé ẹjọ́ tí òfin rẹ̀ ga jùlọ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, Ìdájọ́ tí wọ́n bá dá níbẹ̀ ni pàpin, ìdájọ́ rẹ̀ ní gbogbo ilé-ẹjọ́ gbogbo tókù gbọ́dọ̀ tẹ̀lé tí òfin rẹ̀ sì múlẹ̀ ṣinṣin lórí wọn, òun nìkan ni òfin rẹ̀ kò mú.  Ilé-ẹjọ́ mìíràn tí wọ́n gbé kalẹ̀ láti ma gbọ́ ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn ni ilé-ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn tí òun náà ma ń gbẹ́jọ́ tàbí ṣe àgbéyẹ̀wò sí ẹjọ́ 
tí ilé-ẹjọ́ ilé-ẹjọ́ gíga ti Ìpínlẹ̀ bá dá tí ẹjọ́ náà kò sì tẹ́ ẹni tí wọ́n dájọ́ fún lọ́rùn. Irúfẹ́ ẹjọ́ yii ni wọ́n ń pe ní ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn. 
Lábẹ́ òfin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ilé-ẹjọ́ àgbà ti ń pàṣẹ, ilé-ẹjọ́ yii nìkan ni ó ní agbára láti gbọ́ ẹjọ kòtẹ́milọ́rùn láti ilé-ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn àti àwọn ẹjọ́ mìíràn láti ilé-ẹjọ́ kékèké tókù.

## Agbékalẹ̀ Ilé-ẹjọ́ àgbà
Ilé-ẹjọ́ àgbà ní adájọ́ àgbà Chief Justice of Nigeria àti àwọn ìgbìmọ̀ adájọ́ agbààgba mọ́kànlélógún tí Ààrẹ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà bá yan sípò náà níbàámu pẹ̀lú àbá àti ìmọ̀ràn National Judicial Council, (NJC)pẹ̀lú ìfọwọ́sí àti ìbuwọ́lù ilé aṣòfin àgbà. Awọn tí wọn yóò jẹ́ adájọ́ àgbà nílé ẹjọ́ àgbà gbọ́eọ̀ ní ìwé tí peregedé láti ṣíṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí adájọ́ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà , wọ́n sì tún ti gbọdọ̀ ti pegedé sí ipò adájó agbà yí, ó kéré tán ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dógún ṣáájú àsìkò tí wọ́n ń yàn wọ́n  gẹ́gẹ́ bí alṣbàáṣiṣẹ́ fún adájọ́ àgbà orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.  Àti adájọ́ àgbà orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti àwọn alábàáṣiṣẹ́-pọ̀ rẹ̀, wọ́n gbọ́dọ̀ kúrò lórí ipò bí ọjọ́ orí wọn bá ti pe àádọ́rin ọdún , ìyẹn tí ikú kò bá pa ẹnikẹ́ni nínú wọn.

## Àwọn adájọ́ ilé-ẹjọ́ àgbà lọ́wọ́lọ́wọ́

## Ẹ tún wo
Supreme Court Act 1990 

## Àwọn ìtọ́kasí

## Àwọn ìtàkùn ìjásóde
*Supreme Court of Nigeria News
*Supreme Court of Nigeria 
*Section of the 1999 Constitution of Nigeria on the Judicature
Muhammad Haji Ibrahim Egal

**Mohamed Haji Ibrahim Egal** (; August 15, 1928 – May 3, 2002) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ ède Somalia nígbà ayé rẹ̀. Òun ni ó jẹ́ ààrẹ orílẹ̀ èdè Somaliland láàrin ọdún 1993 títí di ìgbà tí ó fi ayé sílẹ̀ ní ọdún 2002. Ó di ipò mínísítà orílẹ̀ ède rẹ̀ mú fún ọjọ́ mọ́kànlá láti oṣù kẹfà sí oṣù keje ọdun 1960, ó sì tún lọ sáà mìíràn nípò kan náà láàrin ọdún 1967 sí 1969.
## Ìpìlẹ̀ àti ẹ̀kọ́ rẹ̀
A bí Egal ní ọdún 1928, ní Odweyne. Ó wá láti ilé Issa Musse ti ìdílé Habar Awal ní ẹ̀ya Isaaq.

Ó ka ìwé prámárí àti sẹ́kọ́ndírí rẹ̀ ní British Somaliland kí ó tó lọ sí United Kingdom. Egal fẹ́ Asha Saeed Abby ní ìyàwó, àwọn méjèèjì sì fẹ́ ọmọkùnrin mẹ́ta àti ọmọbìnrin méjì.

## Àwọn ìtọ́kasí
Jonis Bascir

**Jonis Bascir** tí wọn bí ní ọjọ́ kẹtadínlógún oṣù Kẹsàn-án ọdún 1960, jẹ́ òṣeré àti àkòrin tí ọmọ orílẹ̀ ède Somalia àti Italy.

## Nípa ayé rẹ̀
Jonis jẹ́ ọmọ Muheddin Hagi Bascir, a sì bi ní ìlú Rómù ní ọdún 1960. Bàbá rẹ̀ jẹ́ ọmọ orílẹ̀ ède Somalia, ìyá rẹ̀ sì jẹ́ ọmọ orílẹ̀ ède Italy. Ó jẹ́ ọmọ-ọmọ Haji Bashir Ismail Yusuf, ààrẹ Somalia àkọ́kọ́.

Jonis fẹ́ Nicoletta.

## Iṣẹ́ẹ rẹ̀
Ọ̀pọ̀ mo Jonis fún ipa rẹ̀ nínú eré *[[Un medico in famiglia]]* (1998–2008), ọkàn lára àwọn eré oníṣe Rai 1. Ara àwọn eré míràn tí ó ṣe ni *[[The Stone Merchant]]* (2006), *Anita Garibaldi* (2012) àti *Regalo a sorpresa* (2013).

Òun ni agbenusọ̀rọ̀ fún Kosè coffee.

## Àwọn ìtọ́kasí
Ilé-ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn

**Ilé-ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn** tí gẹ́ẹ̀sì rẹ̀ ń jẹ́ **Federal Court of Appeal of Nigeria** ni ó jẹ́ ilé-ẹjọ́ àárín àti alàgata   láàrín àwọn ilé-ẹjọ́ kékèké  àt ilé-ẹjọ́ àgbà. 
Ilé-ẹjọ́ yí ni ó ń gbọ́ awuye-wuye tí ó ṣúyọ lẹ́yìn ìdájọ́ àwọn ilé-ẹjọ́ kékèké ìjọba àpapọ̀ tókù.
Iye àwọn adájọ́ ilé-ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn tí ilé ìgbìmọ̀ aṣòfinàgbà fòntẹ̀lù ní ọdún 2010 jẹ́ mẹ́rìndínlógójì. Àwọn ìgbìmọ̀ (NJC) ni wọ́n sì dábàá  yíyan àwọn adájọ́ náà  As at 2010, there are 66 judges of the Nigerian courts of ap fún Àarẹ kí ó tó forúkọ wọn ránṣẹ́ sí ilé Ìgbìmọ̀ adòfin agbà fún ìfòntẹ̀lù.
Lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí, ilé-ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn tí ó wà káakiri ẹkùn ìdìbò mẹ́fẹ̀ẹ̀fà orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Méjìlá wà ní àárín gbùngbùn  gúúsù Nàìjíríà, mẹ́wá ní apá gúúsù ìlà Oòrùn aríwá ilẹ̀ Nàìjíríà, Mẹ́wá ní ìwọ̀ Oòrùn gúúsù Nàìjíríà, mẹ́wá ní apá ìlà Oòrùn Nàìjíríà, mẹ́sàn án ní apá South-East àti mọ́kànlá ní apá ìwọ̀ Oòrùn Nàìjíríà.
Olú ilé-ẹjọ́ yí wà ní ìlúÀbújá. 

## Agbékalẹ̀ ilé-ẹjọ́ náà
Adarí ilé-ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn ni Adájọ́ àgbà tí Ààrẹ orílẹ̀-èdè bá yàn sípò náà pẹ̀lú àbá àwọn National Judicial Council, (NJC). Lẹ́yìn èyí ni àwọn ilé-ìgbìmọ̀ aṣòfin yóò buwọ́ lu ìyànsípò wọn.   
Àwọn adájọ́ ilé-ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn ni wọ́n gbọ́dọ̀ ní àṣẹ láti ṣíṣẹ́ gẹ́gẹ́ amòfin ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, kí wọ́n sì ti pegedé sípò adájọ́ àgbà ní nkan bí ọdún mẹ́wá sí méjìlá sẹ́yìn.  Gẹ́gẹ́ bí òfin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ṣe làá kalẹ̀, àwọn adájọ́ ilé-ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn ni wọ́n gbọ́dọ̀ fiṣẹ́ sílẹ̀ ní kété tí wọ́n bá ti pé ẹni àádọ́rin ọdún.

## Àṣẹ ilé ẹjọ́ náà

Ilé-ẹjọ́ yí ni ó ní òmìnira àti àṣẹ láti ṣíṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ilé-ẹjọ́ lábẹ́ òfin tí àwọn aṣòfin  orílẹ̀-èdè Nàìjíríà bá gbé kalẹ̀. A lè rí abala òfin tó ró wọn lágbára lábẹ́  ìsọ̀rí 239 nínú ìwé òfin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. 
Ilé-ẹjọ́ yí tún ní àṣẹ níbàámu pẹ̀lú abala òfin 240 
ti òfin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí wọ́n ṣe àgbéyẹwò rẹ̀ ní ọdún 1999 láti gbẹ́jọ́  àwọn ilé-ẹjọ́ kékèké bíi: 

* Federal high court
* 
* The High Court of the States
* High Court of the Federal Capital Territory, Abuja
* Sharia Court of Appeal
* Customary court of Appeal
* Court martial
* Tribunal

## Ẹ tún wo
* Supreme Court of Nigeria

## Àwọn ìtọ́kasí
Moody Awori

**Moody Arthur Awori** (tí a bí ní oṣù Kejìlá ọdún 1928) tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ mọ̀ gẹ́gẹ́ "Uncle Moody", jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ ède Kenya tí ó jẹ́ igbá kejì ààrẹ orílẹ̀ ède Kenya láti ọjọ́ Kàrúndínlógbọ̀n oṣù kẹsàn-án ọdún 2003 di ọjọ́ kẹsàn-án oṣù Kínní ọdún 2008. Òun ni ó kọ ìwé *Riding on a Tiger,*.

## Òṣèlú
Ipò ijoba àkọ́kọ́ tí a yan Moody Awori sí ni lati ṣe aṣojú Ọkọ̀ Funyula ní Busia District ní ọdún 1984. Lábé ààrẹ Daniel arap Moi, o di ọ̀pọ̀lọpọ̀ ipò mú gẹ́gẹ́ bi ìgbá-kejì mínísítà.

Awori fi ẹgbẹ́ òṣèlú Kenya African National Union kalẹ̀ láti dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèlú National Rainbow Coalition ní ọdún 2002, ó sì di ipò alága ọkàn lára àwọn ìgbìmọ̀ nínú ẹgbẹ́ òṣèlú náà. Nígbà tí Moi rọ́pò Mwai Kibaki, Awori di Mínísítà abẹlé ní oṣù Kínní ọdún 2003 kí ó tó di ìgbà kejì ààrẹ ní kẹsàn-án 2003, lẹ́yìn ìgbà tí ìgbà kejì ààrẹ tẹ́lẹ̀, Michael Kijana Wamalwa, fi ayé sílẹ̀ ní London.

## Àwọn ìtọ́kasí
Fatma Ali

**Fatma Othman Ali** (tí a bí ní ọjọ́ kejìdínlógbọ̀n oṣù kẹsàn-án ọdún 1950) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ ède Tanzania tí ó fi ìgbà kan jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ilé ìgbìmọ̀ asofin Tanzanian kẹsàn-án. Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ òṣèlú Chama Cha Mapinduzi.
## Àwọn ìtọ́kasí
Omar Berdouni

**Omar Berdouni** (tí a bí ní ọjọ́ ogún oṣù keje ọdun 1979) jẹ́ òṣeré ọmọ orílẹ̀ ède Morocco

Ó ti kópa nínú òpò eré, díẹ̀ nínú wọn ni *[[The Hamburg Cell]]*, *[[United 93 (film)|United 93]]*, "The Situation", *[[The Kingdom (2007 film)|The Kingdom]]* àti *[[Extraordinary Rendition (2007 film, UK)|Extraordinary Rendition]]*, directed by Jim Threapleton. Ó tún kópa gẹ́gẹ́ bi Leonardo DiCaprio nínú eré *[[Body of Lies (film)|Body of Lies]]*.

Ní ọdún 2009, ó kó ipa gẹ́gẹ́ bi Ahmed nínú eré BBC kan tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ *[[Occupation (TV serial)|Occupation]]*. Ó tún kó ipa nínú eré *[[Sky Fighters|Les Chevaliers du Ciel]] ní ọdún 2005* àti nínú eré *[[Green Zone (film)|Green Zone]]* ní ọdún 2010.
## Àwọn eré tí ó ti farahàn

## Àwọn ìtọ́kasí
Evelin Hagoel

**Evelin Hagoel** (; tí a bí ní ọjọ́ kẹtàdínlọ́gbọ̀n oṣù Kínní ọdún 1961)jẹ́ òṣèré ọmọ orílẹ̀ ède Ísráẹ́lì tí a bí sí orílẹ̀ ède Morocco. Ó ti kópa nínú òpò eré láàrin ọdún 2001 sí ìsinsìnyí.
## Díẹ̀ nínú àwọn eré tí ó ti kópa

## Àwọn Ìtọ́kasí
Shooting Stars S.C.

**Shooting Stars Sports Club** (èyítí á n pè nì **3SC** tàbí *Oluyole Warriors*) jẹ́ ẹgbẹ́ agbabọ́ọ́lù Nàìjíríà tí ọ wá ní Ìbàdàn, ní ilẹ̀ Nàìjíríà.

## Ìtàn
Ẹgbẹ́ náà jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olùdásílẹ̀ ìdíje Premier League ní Nàìjíríà ní ọdún 1972, nígbà tí wọ́n ń pè wọ́n WNDC Ìbàdàn (Western Nigeria Development Company), lẹ́yìn náà ni wọ́n pè wọ́n ní IICC (Industrial Investment and Credit Corporation) Shooting Stars tí Ìbàdàn.

Ọrúkò wọ́n ní "Shooting Stars" ní á fí kún àbá àwọ́n ọ́mọ́ ẹgbẹ́ tí ọ dà ẹgbẹ́ náà, Olóògbé Jide Johnson atí Niyi Omowon, “Aare Odan Liberty” tí wọ́n gbàgbó pé àwọ́n òṣèré náà jẹ́ "iráwọ́" ní tiwọ́n.

Shooting Stars jẹ́ ọ̀kan nínù àwọ́n ẹgbẹ́ bọ́ọ́lù tí wọ́n tẹlé jùlọ ní Nigeria. Wọ́n ṣé àwọ́n eré ilé wọ́n ní pápá iṣérè Lekan Salami. Oruko papa iṣérè náà ní orúkọ ọkàn lárá àwọ́n olólúfé ẹgbẹ́ agbabọ́ọ́lù tí ọ tí kú báyìí. 

Shooting Stars ní ẹgbẹ́ àkọkọ́ tí ọ gbá ìfè ẹyẹ́ FA lórí ìpìlẹ ẹgbẹ́ ní Nigeria ní ọdún 1971, nígbàtí wọ́n ní àwọ́n òṣèré bíi Aderoju Omowon, Niyi Akande, Jossy Lad, Amusa Adisa.  Shooting Stars jẹ́ ọ̀kan nínù àwọ́n ẹgbẹ́ agbabọ́ọ́lù tí ọ ṣé ọṣọ jùlọ ní Nàìjíríà lẹ́gbẹ́ẹ́ Enyimba, Enugu Rangers atí Stationery Stores tí Èkó bótílẹ́jẹ́pé wọ́n tí kùnà láti bóri èyíkéyìí ìdíje pàtàkì láti ọdún 1998. Shooting Stars atí Enugu Rangers ní á mọ̀ sí àwọ́n ẹgbẹ́ bọ́ọ́lu ìbílè ní orílẹ-èdè náà, méjèèjì jẹ́ gábá lórí ààyè bọ́ọ́lu ní orílẹ-èdè náà ní àwọ́n ọdún 1970 atí 1980.

3SC gbá idawọle àkọkọ́ tí CAF Cup, tí ṣẹ́gun Nakivubo Villa tí Uganda 3–0 ní ìparí ní pápá iṣérè Lekan Salami. Wọ́n gbá ifẹ ẹ̀yẹ African Cup Winners Cup ní 1976, di ẹgbẹ́ agbabọ́ọ̀lù Nàìjíríà àkọ́kọ́ tí ó gba ife ẹyẹ àgbáyé.

Shooting Stars ní relegate sí ìsàlẹ̀ pípín ní 2006, ṣùgbọ́n gbá ìgbégá pàdà ní 2009. Wọ́n ní wọ́n relegate pàdà lórí àwọ́n tí ọ kẹhìn ọjọ́ tí àwọ́n 2017 NPFL àkókó..

Ọpọ́lọ́pọ́ àwọ́n gbájugbájá ìràwọ tí ìlú òkèèrè tí ṣéré fún Shooting Stars ní iṣááju, pẹ̀lú agbabọ́ọ́lù afẹ́sẹgbá Afirika tẹ́lẹ̀ Rashidi Yekini, Segun Odegbami atí bẹ̀bẹ lọ́.

## Stadium atí ìṣàkóso
Shooting Stars n ṣé èrè ilé ní pápá iṣẹ̀rè Lekan Salami ní Adamasingba, Ìbàdàn. Gbenga Ogunbote ní wọ́n tí n kọ́ wọ́n.

## Ọlá gbá
***[[:en:Nigerian Premier League|Nigerian Premier League]]**
****Aṣáju (5):** 1976, 1980, 1983, 1995, 1998
***[[:en:Nigerian FA Cup|FA Cup]]**
****Aṣáju (8):** 1959, 1961, 1966, 1969, 1971 (bí WNDC), 1977, 1979, 1995
* **[[:en:CAF Cup|CAF Cup]]**
****Aṣáju:** 1992
* **[[:en:African Cup Winners' Cup|African Cup Winners' Cup]]**
****Aṣáju:** 1976
***[[:en:West African Club Championship|West African Clun]] the Championship**
****Aṣáju:** 1998

## Àwọ́n ìtókásí
Ouidad Elma

**Ouidad Elma** jẹ́ òṣèrébìnrin ọmọ orílẹ̀ ède Fránsì àti Morocco. A bi ní ọjọ́ kejì oṣù Kẹ̀wá ọdún 1992 sí agbègbè Rif Mountains, ní Morocco. Ó sì dàgbà sí Paris ní orílẹ̀ ède Fránsì.
## Ìpìlẹ̀ rẹ̀
Elma bẹ̀rẹ̀ sí ń kọ́ nípa òṣeré nígbà tí ó jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́fà. Ó sì bẹ̀rẹ̀ sí ń kópa nínú àwọn eré ní nígbà tí ó jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́rìndínlógún. Àkọlé eré tí ó ti kọ́kọ́ kópa ni "Sa raison d'être", Renaud Bertrand ni ó dárí eré yìí. Lẹ́yìn náà ni ó kópa nínú eré "Plan B" tí Kamel Saleh dárí. Lẹ́yìn èyí, ó padà sí Morocco láti kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ eré. Àpẹẹrẹ àwọn eré yìí ni "Love The Medina", "Zero" "The Rif Lover" àti L'Amante du Rif directed.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Agathe Uwilingiyimana

**Agathe Uwilingiyimana** (23 May 1953 – 7 April 1994), tí àwọn míràn mọ̀ sí **Madame Agathe**, jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ ède Rwanda nígbà ayé rẹ̀. Òun ni ó jẹ́ mínísítà àgbà fún orílẹ̀ ède Rwanda láti ọjọ́ kejìdínlógún oṣù keje di 1993 títí di ìgbà tí wọ́n ṣekú pá ní ọjọ́ keje oṣù kẹfà ọdún 1994. Òun ni ó dípò adarí orílẹ̀ ède Rwanda mú láàrin ìgbà tí wọ́n pa Juvénal Habyarimana sí ìgbà tí wọ́n ṣekú pa òun náà.

Òun ni obìnrin àkọ́kọ́ láti jẹ́ mínísítà àgbà fún orílẹ̀ ède Rwanda, òun sì nìkan ni obìnrin láti di ipò náà mú.
## Àwọn ìtọ́kasí
Fáyẹmí

**Ifáyẹmí** jẹ oriko okunrin ni ile Yoruba . Itumo re ni "Ifá ba mi mu"i"  

## Awọn eniyan olokiki pẹlu orukọ

* Kayode Fayemi

John Olukayode Fayemi CON; bí 9 February 1965) je oloselu omo Naijiria lati ipinle Ekiti Nigeria .

* Dejo Fayemi

Dejo Fayemi je agbaboolu Naijiria.

* Bisi Adeleye Fatemi

Bisi Adeleye-Fayemi (ojoibi 11 Osu Kefa 1963) je omo Naijiria-British ajafitafitafitafitafita ati alagbawi eto imulo.

## Awọn itọkasi
Abdel Moneim Madbouly

**Abdel Moneim Madbouly** (, ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù Kejìlá ọdún  1921 &ndash; ọjọ́ kẹsàn-án oṣù keje ọdún 2006) jẹ́ òṣeré àti aláwàdà ọmọ orílẹ̀ ède a Íjíptì.

## Nípa ayé rẹ̀
A bí Madbouly sí Cairo, ó sì bẹ̀rẹ̀ isẹ́ òṣeré nígbà tí ó jẹ́ ọmọ ọdún méje, ó bẹ̀rẹ̀ sí ń ṣiṣẹ́ òṣeré lẹ́yìn ìgbà tí bàbá rẹ̀ kú tí ìdílé rẹ̀ sì nílò owó. Ó padà darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣeré Fatma Rushdi kí ó tó tún darapọ̀ mọ́ ile eré George Abyad.

Madbouly kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ere Íjíptì àti Arab

## Àtòjọ àwọn eré tí ó ti kópa
* *In Al-Hawa Sawa*: 1951
* *My Mom and Me*: 1957
* *Me and My Heart*: 1957
* *Love Festival*: 1958
* *Between Heaven and Earth*: 1959
* *Heignonne*: 1960
* *Take Me With You*: 1965
* *Love for All*: 1965
* *Kill Me Please*: 1965
* *[[In Summer We Must Love]]*: 1974

## Àwọn Ìtọ́kasí
Rafiatou Karimou

**Rafiatou Karimou** (2 May 1946 – 4 January 2018) jẹ́ òṣèlú àti olùkọ́ ọmọ orílẹ̀ ède Benin. Karimou ni obìnrin àkọ́kọ́ láti di mínísítà ní orílẹ̀ ède Benin.

## Nípa ayé rẹ̀
A bí Rafiatou Karimou ní ọdún 1946 ní Sakété, ní gúúsù ibi tí a mọ̀ sí Benin lóde òní. Ní ọdún 1975, òun ni obìnrin àkọ́kọ́ tí a yàn gẹ́gẹ́ bi olóyè àgbègbè àti ní ọdún 1989, ó di obìrin àkọ́kọ́ láti di mínísítà ni orílẹ̀ ède Benin nígbà tí àárẹ̀ orílẹ̀ èdè náà, Mathieu Kérékou yàn án sípò mínísítà fún ètò ìlera àdúgbò.

Ó di ipò yìí mú di ọdún 1990. A tún yàn án láti láti dípò mínísítà fún ètò ẹ̀kọ́ Prámárì àti Sẹ́kọ́ndírì, ó sì di ipò náà mú láti ọdún 2003 títí di 2006.

## Àwọn ìtọ́kasí
Rashid Bakr (Olóṣèlú)

**El Rashid El Tahir Bakr** (ọjọ́ kẹrinlélógún oṣù kẹfà ọdún 1933 &ndash; oṣù kọkànlá oṣù mẹta ọdún 1988), ẹni tí a bí ní Karkoj Blue Nile ní Sudan. Ní ọdún 1958, ó kàwé gboyè ní eka ìmọ̀ òfin ti Yunifásítì Khartoum. Òun ni Ìgbà kejì ààrẹ Sudan àti Mínísítà àgbà Sudan láti ọjọ́ kọkànlá oṣù kẹjọ 1976 títí di ọjọ́ Kẹ̀wá oṣù kẹsàn-án ọdún 1977. 
Ó jẹ́ alága ilé ìgbìmọ̀ asofin láti ọdún 1974 di 1977 àti láti 1980 di 1981. He was Foreign Minister of Sudan from 1977 to 1980.

Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ ẹgbẹ́ Sudan Socialist Union.
## Àwọn ìtọ́kasí
Okey Uzoeshi

**Okey Uzoeshi**  jẹ́ òṣèrékùnrin àti olórin ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó gbajúmọ̀ fún ìkópa rẹ̀ nínú fíìmù *Two Brides and a Baby*, *Blood in the Lagoon*, *Love and War*, *Something Wicked* àti *Couple of Days*.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Ọjọ́ kẹjọ oṣù kẹrin, ọdún 1983, ni wọ́n bí Okey, sí Ìpínlẹ̀ Imo. Ó lọ sí ilé-ìwé Birrel Avenue High School fún èkọ́ girama, ó sì lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ Federal Polytechnic Nekede Owerri fún ẹ̀kọ́ gíga.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí i olórin kí ó tó bẹ̀rẹ̀ sí ní kópa nínú fíìmù àgbéléwò, níbi tí ó ti ṣàfihàn àkọ́kọ́ nínú fíìmù *Fatal Imagination*. Láti ìgba yẹn, ó ti kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù àgbéléwò bí *Something* *Wicked*, *Strain*, *Couple of Days* àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ
Ó ti gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmì-ẹ̀yẹ láti ọwọ́ Best of Nollywood Awards (BON), Golden Icons Academy Movie Awards (GIAMA), àti African Movie Academy Awards (AMAA).

## Àtòjọ àwọn fíìmù tó kópa nínú

* *Fatal Imagination*
* *Couple of Days (2016) bíi Dan*
* *Life of A Nigerian Couple (2015) bíi Emeka*
* *Alan Poza (2013) bíi Kokori Oshare*
* *Something Wicked* (2017) *bíi* Abel
* *The Sessions (2020) bíi Ejiro*
* *Blood in the Lagoon*  (2015) *bíi* George Dibiya
* *Sweet Tomorrow (2008) bíi Efe*
* *Battleground* (African Magic Series)  (2017) *bíi* Ola Badmus
* *[[Blood Sisters (fíìmù 2022)|Blood sisters]]* (2022) *bíi* Winston
* Two Brides and a Baby (2011) *bíi* Maye

## Àwọn ìtọ́kasí
Mariam al-Mahdi

**Mariam al-Sadiq al-Mahdi** (; tí a bí ní ọdún 1965) jẹ́ olóṣèlú ọmo orílẹ̀ èdè Sudan, adarí ẹgbẹ́ òṣèlú National Umma, àti mínísítà fún ètò àwọn orílẹ̀ ède láti ọjọ́ kọkànlá oṣù kejì ọdún 2021 títí di ìgbà tí ó kọ̀wé fiṣẹ́lẹ̀ ní ọjọ́ kejìlélógun ọdún kọkànlá 2021. Òun ni ọmọbìnrin Sadiq al-Mahdi, mínísítà àgbà tẹ́lẹ̀ rí fún orílẹ̀ ède Sudan.
## Ìpìlẹ̀
A bí al-Mahdi sí Omdurman ní ọdún 1965. Ó dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèlú Umma, ó padà di adarí nínú ẹgbẹ́ òṣèlú náà. Ó pa àmì ẹyẹ àkọ́kọ́ rẹ̀ nínú ìmọ̀ Dókítà òyìnbó ní Yunifásítì tí Jordan ní ọdún 1991, kí ó tó tẹ̀síwájú nínú ìmọ̀ Dókítà àwọn ọmọdé ní Liverpool School of Tropical Medicine ní ọdún 1995.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Abdalla Hamdok

**Abdalla Hamdok [[Kinana|Al-Kinani]]** (tí àwọn míràn ńpè ní *Abdallah*, *Hamdouk*, *[[Kinana|AlKinani]]*; ; ọjọ́ ìbí rẹ̀ ni ọjọ́ Kínní oṣù Kínní ọdún  1956) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ ède Sudan tí ó jẹ́ mínísítà àgbà Sudan láti ọdún 2019 di oṣù kẹwàá ọdún 2021, àti láti oṣù kẹsàn-án ọdún 2021 di ọjọ́ kejì oṣù Kínní ọdún 2022. Kí ó tó di pé a yàn án sípò yìí, ó ti di ọ̀pọ̀lọpọ̀ ipò adarí mú. láàrin oṣù kọkànlá ọdún 2011 sí oṣù kẹjọ ọdún 2018, òun ni ó jẹ́ igbá-kejì akọ̀wé United Nations Economic Commission for Africa (UNECA). Ó wà lára àwọn àádọ́ta ènìyàn tí Bloomberg sọ pé ó nìyí julọ ní ọdún 2020.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Leonard Auala

**Leonard Nangolo Auala** (tí a bí ní ọjọ́ kàrùnlélógun oṣù Kẹ̀sán án ọdún 1908 ní Iiyale, Oniipa, Ovamboland, German South West Africa tí ó sì fi ayé sílẹ̀ ní ọjọ́ kẹrin oṣù Kejìlá ọdún 1983 ní Onandjokwe, South West Africa) jẹ́ adarí ìjọ Lutheran nígbà ayé rẹ̀.
## Ìpìlẹ̀ rẹ̀
A bí Auala ní Oniipa, Ovamboland, German South West Africa. A bi sí inú ìdílé Nakanyala Vilho yaAwala (Shihwa) waAmukwiyu àti Nekwaya Loide yaShikongo shaNangolo dhaAmutenya.

Ó lọ ilé ìwé prámárì ní Oniipa láàrin ọdún 1919 sí 1929, a sì kọ nípa ìmọ̀ iṣé àlùfáà láàrin ọdún 1929 àti 1931. Ní 1934 sí 1935, o kàwé ní Augustineum, Okahandja, ó sì tún kọ́ nípa iṣẹ́ àlùfáà ní Elim ní ọdún 1942, Ní ibi tí a ti yán gẹ́gẹ́ bi àlùfáà.

## Àwọn Ìtọ́kasí
2024 Chicago Marathon

**2024 Chicago Marathon** ni eréèje ọlọ́dọdún ẹlẹ́kẹrìndínláàádọ́ta ti Chicago Marathon, tí wọ́n ṣe lọ́jọ́ kẹtàlá oṣù kẹwàá ọdún 2024 (October 13, 2024). Eré-ìje yìí jẹ́ ẹlẹ́ẹ̀kẹfà irú rẹ́ ti World Marathon Majors tí wọ́n ṣe lọ́dú 2024, bẹ́ẹ̀ náà ni ó jẹ́ eréèje àgbáyé ti platinum label.

Àwọn ènìyàn ẹgbẹ̀rún ọgọ́fà ni wọ́n f'orúkọ silẹ láti kópa nínú rẹ̀ lọ́dún 2024. Àwọn 52,150 ni wọ́n kópa járí nínú ìdíje náà, èyí tí ó ju akópa 48,398 tí wọ́n kópa lọ́dún 2023. Kíyèsí, l'óṣù kẹfà ọdún 2024, ní àwọn aṣètò eréèje náà kéde pé àdínkù fún iye àkókò ìpegede kàn-án-pá tí ìdíje náà fún ọdún 2025.

Wọ́n ṣe ìdákẹ́ rọ́rọ́ ìṣẹ́jú kan ní ìbẹ̀rẹ̀ ìdíje náà láti bọlá fún olùborí ìdíje náà tí ọdún 2023, tí ó tún jẹ́ ẹni tí ó pegede julọ ninu itan ìdíje náà,Kelvin Kiptum,l'óṣù kejì ọdún 2024.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Kenneth Abrahams

**Kenneth Godfrey Abrahams** (1936–2017) jẹ́ oníṣègùn òyìnbó àti ajàfẹ́tọ́ ènìyàn ọmọ orílẹ̀ Namibia.

A bi sí ìlú Cape Town ní orílẹ̀ ède South Africa Ó sì kàwé gboyè ní University of Cape Town\Yunifásítì Cape Town. Abrahams padà kàwé gboyè nínú ìmọ̀ ìsègùn òyìnbó ní Stockholm. Òun àti ìyàwó rẹ̀, Ottilie Abrahams, dára pò mọ́ ẹgbẹ́ òṣèlú SWAPO ní ọdún 1960. Ó wà lára àwọn tí ó gbámú pẹ̀lú ẹgbẹ́ Yu Chi Chan Club tí Neville Alexander dá kalẹ̀, ó sì gbìyànjú láti sá lọ sí Botswana torí èyí. Àwọn Ọlọ́pàá South Africa fi pánpẹ́ òfin gbé òhun àti àwọn ìyókù rẹ̀ níbẹ̀, ṣùgbọ́n wọ́n padà tu sílẹ̀. Abrahams padà dá ilé ìwòsàn kalẹ̀ ní Khomasdal.
## Àwọn Ìtọ́kasí
Ahmed al-Mirghani

**Ahmad Ali Al-Mirghani** (; ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹjọ ọdún 1942 &ndash; ọjọ́ kejì oṣù kọkànlá ọdún 2008) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ ède Sudan nígbà ayé rẹ̀, òun ni ẹni kẹta láti gun orí àléfà ipò ààrẹ orílẹ̀ Sudan (láàrin ọdún 1986 sí 1989), ìsèjọba rẹ̀ wá sópin nígbà tí Omar al-Bashir dìtẹ̀ gba ìjọba lọ́wọ́ rẹ̀.
## Ìpìlẹ̀ rẹ̀
Al-Mirghani wá láti ìdílé Mirghani, ọkan lára àwọn ìdílé tí ó níyì ní Sudan, ọkàn lára àwọn baba ńlá rẹ̀ sì ni Al Sayyid Mohammed Uthman al-Mirghani al-Khatim. Ahmad Al-Mirghani di ipò Sayyid mú, èyí tí ó fi hàn pé a kà á gẹ́gẹ́ bi ọkan lára ọmọ ìdílé Wòlí Muhammad. Ó kàwé gboyè ní Yunifásítì London kí ó tó padà sí orílẹ̀ ède Sudan.

## Àwọn ìtọ́kasí
Norbert Young

**Norbert Young** jẹ́ òṣèrékùnrin ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó ti kópa nínú àwọn fíìmù bí i *Third Eye*, *[[Tinsel (TV series)|*Tinsel*]]*, àti *Family Circle*. Ní àfikún sí iṣẹ́ rẹ̀ lórí ẹ̀rọ-àmóhùnmáwòrán àti fíìmù àgbéléwò, Young ti ṣàfihàn nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ eré orí-ìtàgé.

## Ìgbé-ayé ara ẹni
Young wà láti Ìpínlẹ̀ Delta, orúkọ ìyàwó rẹ̀ sì ni Gloria Young.

## Àtòjọ àwọn fíìmù tó kópa nínú

* *The Man Died* (fíìmù 2024)
* *[[The Black Book (2023 film)|The Black Book]] (2023) bíi Mr. Craig*
* *Choke (2022)*
* *Lugard (2021) bíi Prof. Lambo*
* *Day of Destiny (2021) bíi Bankole*
* *[[Rattlesnake: The Ahanna Story|RattleSnake: The Ahanna Story]] (2020) bíi Ali Mahmood*
* *Gold Statue (2019) bíi Antar*
* *King of Boys (2018) bíi Justice Nwachukwu*
* *Madam President (2017) bíi Faju Omola*
* *[[Checkmate (Nigerian TV series)|*Checkmate*]]*
* *[[Alan Poza]] (2013) bíi Managing Director*
* *[[Heroes & Zeros (film)|Heroes & Zeroes]] (2012) bíi Nnamdi*
* *[[Living Funeral (film)]] (2013) bíi Mr. Dakup*
* *[[ZR-7 :The Red House Seven|ZR-7:The Red House Seven]] (2011)*
* Quicksand
* 30 Days (2006) *bíi* pastor Hart
* Edge of Paradise (2006) *bíi* Emeka
* Missing Angel (2004) *bíi* Pastor James 

## Àwọn ìtọ́kasí
Àwọn orin Amanda Black

Olórin ti orílẹ̀-èdè South Africa, ìyẹn Amanda Black tí ṣàgbéjáde àwo-orin mẹ́rin, orin àdàkọ́ mọ́kànlá, àti fídíò orín méje. Ó bọ́ sí gbàgede ní ọdún 2016, lẹ́yìn tí ó gbé orin àdàkọ kan jáde, èyí tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Amazulu", tí wọ́n yàn fún àmì-ẹ̀yẹ lóríṣiríṣi. Àwo-orin rẹ̀ àkọ́kọ́ tí ń ṣe *[[Amazulu (album)|Amazulu]]* gba ìwé-ẹ̀rí ìdánimọ́ lẹ́yìn ọ̀sẹ̀ méta tí wọ́n gbé e jáde. Àwọn orin Black wà lóríAmbitiouz Entertainment, Sony Music, àti AfroRockstar, èyí tí òun tìkararẹ̀ ní.

## Àwọn àwo-orin rẹ̀

### Àwọn àwo-orin inú studio

## Àwọn orin àdàkọ

### Gẹ́gẹ́ bíi olórí akọrin

### Gẹ́gẹ́ bíi akọrin tí wọ́n ṣàfihàn

## Ìfarahàn bíi àlejò

## Àwọn fọ́nrán orin rẹ̀
### Gẹ́gẹ́ bíi olóri akọrin

### Gẹ́gẹ́ bíi akọrin tí wọ́n ṣàfihàn

## Àwọn ìtọ́kasí
Amanda Black

**Amanda Benedicta Antony** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù keje, ọdún 1993), tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ **Amanda Black**, jẹ́ olórin ti orílẹ̀-èdè South Africa àti òǹkọrin. Ìlú Gcuwa ni wọ́n bi si, ibẹ̀ ló sì dá̀gbà sí pẹ̀lú. Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi olórin bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1999, nígbà tí ó wà ní ọmọdún mẹ́fà, níbi tí ó ti ń kọ orin ní ilé-ìjọsìn. Amanda jẹ́ ọ̀kan lára àọn olùdíje ''Idols'' South Africa apá kọkànlá. Black kó lọ sí ìlú Johannesburg ní ọdún 2016 láti tẹ̀síwájú nínú iṣẹ́ orin kíkọ rẹ̀. Ó tọwọ́ bọ ìwé àdéhùn pẹ̀lú Ambitiouz Entertainment  ní ọdún 2016, ó sì di ìlúmọ̀ọ́ká ní ọdún kan náà lẹ́yìn tí ó ṣàgbéjáde orin àdàkọ rẹ̀, tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Amazulu", èyí tí wọ́n yàn fún àmì-ẹ̀yẹ lóríṣiríṣi. Àwo-orin àkọ́kọ́ rẹ̀, ìyẹn *[[Amazulu (album)|Amazulu]]* (2016), mu kí ó gba àmì-ẹ̀yẹ lóríṣiríṣi bíi "Àwo-orin tó dára jù lọ fún ọdún náà", "Best Newcomer of the Year," "Best Female Artist of the Year" àti "Best R&B Soul/Reggae Album". Ní ọdún 2019, ó di olórin tí àwọn ènìyàn ń gbọ orin rẹ̀ jù lọ ní orí Apple Music.

Àwo-orin Amanda kẹta, èyí tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́, *Mnyama* jáde ní ọdún 2021. Lẹ́yìn náà ni ó ṣá̀gbéjáde orin àdákọ méjì, tí àkọ́lé wọn ń jẹ́; "Kutheni Na" àti "Let It Go".

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Amanda Benedicta Antony jẹ́ Xhosa. Ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù keje, ọdún 1993 ni wọ́nbi, sí ìlú Mthatha, Eastern Cape, ní South Africa, ó sì dàgbà sí ìlú Butterworth, Eastern Cape, níbi tí ó ti lo ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀. Bákan náà ni ó gbé ní East London. Ó kó lọ sí Port Elizabeth, níbi tí ó ti parí ètò-ẹ̀kọ́ girama rẹ̀ ní Kabega Christian School, Port Elizabeth, kí ó ṣẹ̀ tó wá tẹ̀síwájú ní Nelson Mandela Metropolitan University, níbi tí ó ti kékọ̀ọ́ nípa Ẹ̀kó.

## Àwọn ìtọ́kasí
Separate (Orin)

"**Separate**" jẹ́ orin láti ọwọ́ olórin orílẹ̀-èdè South Africa ìyẹn Amanda Black, èyí tí ó gbé jáde gẹ́gẹ́ bíi orin àdàkọ rẹ̀ kejì léyìn tí ó ṣàgbéjáde àwò-orin àkọ́kọ́ rẹ̀, ìyẹn *[[Amazulu (album)|Amazulu]]*. Wọ́n fọn ká sí oríṣiríṣi abala rédíò káàkiri ilẹ̀ South Africa ní ọdún 2016. Lẹ́yìn tí wọ́n gbé orin yìí jáde, ó bọ́ sí ipò kìíní lórí Metro FM. Ó bọ́ sí ipò kìíní ní orí àtẹ South African iTunes R&B.Sjava tó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olórin Ambitiouz Entertainment  ló kọ orin "Separate" sílẹ̀, Christer ló sì ṣiṣẹ́ olùdarí orin náà.

## Àhunpọ̀ orin
"Separate" jẹ́ orin tó lọ wọ́rọ́wọ́, pẹ̀lú dùrù àti ọ̀pọ̀ ohùn. Sjava ló kọ́kọ́ kọ orin yìí kalẹ̀, tí Saudi (ọ̀kan lára àwọn alábàáṣiṣẹ́pọ̀ rẹ̀) sì dá sí orin náà. Ó jẹ́ orin tó múni lọ́kà gidi gan-an.

## Ìgbóríyìn fún
Orin náà "Separate" gba àmì-ẹ̀yẹ Best R&B Single ní Metro FM Music Awards ẹlẹ́ẹ̀kẹẹ̀dógún irú ẹ̀.

## Àwọn ìtọ́kasí
Amazulu (orin)

**Amazulu** jẹ́ àwo-orin àkọ́kọ́ ti olórin ilè South Africa, iyẹ̀n Amanda Black, tí ó jáde ní ọjọ́ kìíní oṣù keje ọdún 2016. Orin náà jẹ́ èyí tó mú Amanda Black bọ́ sí gbagede, nítorí ọ̀pọ̀ ènìyàn ló gbọ́ orin náà lásìkò tí ó jáde, ìye ìgbà tí àwọn ènìyàn gbọ́ orin náà jẹ́ ìgbà 53,000.

## Ìgbóríyìn fún
Wọ́n yan "Amazulu" fún àmì-ẹ̀yẹ Record of the Year ní South African Music Awards ẹlẹ́ẹ̀kẹtàlélógún irú ẹ̀, bẹ́ẹ̀ sì ni wọ́n yàn án fún àmì-ẹ̀yẹ Song of the Year ní Metro FM Awards.

## Àwọn ìtọ́kasí
Zwai Bala

**Zwai Bala** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ karùndínlógún oṣù kejì, ọdún 1975) jẹ́ olórín kwaito àti olórin ẹ̀mí ti orílè-èdè South Africa.

## Ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Bala kẹ́kọ̀ọ́ jáde ní Drakensberg Boys' Choir School, nítòsí Winterton, KwaZulu-Natal, ó sì wọlé sí St Stithians College ní ọdún 1994. Ó tẹ̀síwájú láti gba òye ẹ̀kọ́ Master, fún ìwé-ẹ̀rí Orchestration for Film and Television ní Berklee College of Music ní ìlú Boston. Ó bọ́ sí gbàgedè ní ọdún 1997, gẹ́gẹ́ bíi ọmọ-ẹgbẹ́ kwaito, ìyẹn TKZee.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Ó kópa nínú ìdíje *The Shell Road to Fame* nígbà tí ó wà ní ọmọdún mọ́kànlá, níbi tí ó ti dé ipele aṣekágbá. Òun àti àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ẹgbẹ́ rẹ̀ bí i Kabelo Mabalane àti Tokollo Tshabalala ni wọ́n jìjọ ṣe ìdásílẹ̀ ẹgbé kwaito kan tí wọ́n pè ní TKZee. TKZee ṣàgbéjáde orin wọn tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Take It Eezy", holiday hit "Phalafala" àti orin wọn èyí tí ó tà jù lọ, tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Shibobo", níbi tí wọ́n ti ṣàfihàn agbábọ́ọ̀lù ti orílẹ̀-èdè South Africa, tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Benni McCarthy. Lẹ́yìn náà, Bala bẹ̀rẹ̀ sí ni dá orin rẹ̀ kọ. Gẹ́gẹ́ bíi olùdarí àti aṣàgbéjáde orin, Bala ti ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ lórí orin bí i Ali Campbell ti UB40, ó ṣàgbéjáde *Grace* láti ọwọ́ Soweto Gospel Choir tí wọ́n gba àmì-ẹ̀yẹ Grammy ní ẹ̀ẹ̀mejì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, tí ó sì tún farahàn nínú Classical FM–Lexus Soiree ní Sandton Intercontinental.

Ó jẹ́ olùdíje tó gbajúmọ̀ jù lọ nínú apá kìíní ti ìdíje SABC 2 tí wọ́n ń pè ní *Strictly Come Dancing,* ní ọdún 2006, níbi tí ó ti fọwọ́ sowọ́ pọ̀ pẹ̀lú oníjó kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Kego Motshabi. Wọ́n jìjọ gbé ipò kẹta.

## Àtòjọ àwọn orin rẹ̀
Lára àwọn orin Bala ni:

* Ndize
* Umlilo-Masibase
* All I Do
* Black 'N Proud
* Ndiredi
* Moody's Mood For Love
* Nozamile
* Vuk'uzenzele
* Play That Music
* Kuyasa
* Ikhaya
* Bash'abafana
* Tino Tino
* Folkfanse-My Heritage
* Hand Prints
* Circle of Life
* Solo
* Soccer
* Gux Duo
* Niceland-Guguletu
* Everyone Can Drum
* Noble Peace
* Noyana

## Orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán
Lára àwọn ìṣàfihàn rẹ̀ lórí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán ni:

* *All You Need Is Love* – Season 2 – Host
* *Clash of the Choirs South Africa* – Season 1 – Choir Master
* *Clash of the Choirs South Africa* – Season 3 – Guest Judge
* *Popstars* – Season 2, 3 and 4 – Judge
* *Pump Up The Volume* – Season 1 – Judge
* *Red Cake – Not the Cooking Show* – Season 1 – Houseband leader

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀
Ní ọdún 2002, ó gba South African Music Award (SAMA) fún orin àdákọ rẹ̀, ìyẹn "Lifted" ní ọdún 2019 bákan náà, òun àti àwọn akẹgbẹ́ rẹ̀ tí wọ́n jì jọ wà nínú ẹgbẹ́ TKZee, ìyẹn Kabelo Mabalane àti Tokollo Tshabalala, gba àmì-ẹ̀yẹ SAMA.

## Àwọn ìtókasí
Saleh Kebzabo

**Saleh Kebzabo** (, tí a bí ní ọjọ́ kẹtàdínlọ́gbọ̀n oṣù kẹta ọdún 1947 ní Léré, Chad) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ ède Chad. Òun ni ààrẹ National Union for Democracy and Renewal (UNDR) àti igbákejì ní Ilé ìgbìmọ̀ aṣofin ti Chad. Òun ni mínísítà àgbà orílẹ̀ ède Chad láti ọjọ́ Kejìlá oṣù kẹwàá ọdún 2022.
## Àwọn Ìtọ́kasí
Johannes ǃGawaxab

**Johannes ǃGawaxab** jẹ́ oníṣòwò ọmọ orílẹ̀ ède Namibia tí a yàn gẹ́gẹ́ bi gómìnà ilé ifowópamọ́ Namibia, ilé ifowópamọ́ àgbà orílẹ̀ ède náà, a yàn án sípò yìí ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù kẹrin ọdún 2020. Ó sì bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ní ọjọ́ kẹta oṣù kẹfà ọdún 2020.
## Ìpìlẹ̀ àti ẹ̀kọ́ rẹ̀

A bí ǃGawaxab sí South West Africa, ó sì kàwé àkọ́bẹ̀rẹ̀ àti Sẹ́kọ́ndírì rẹ̀ níbẹ̀. Ó gba àmì ẹyẹ Bachelor nínú ìmọ̀ Arts ní 
Yunifásítì South Africa (UNISA), ní 1989. Ó te ẹ̀kọ́ rẹ̀ sí iwájú láti gba àmì ẹyẹ Master of Business Leadership (MBL). Ní ọdún 2007, ó lọ sí Harvard Business School, láti kà nípa ìmọ̀ *Advanced Management Program*.

## Àwọn ìtọ́kasí
Chicago Marathon

**Chicago Marathon** jẹ́ eré-ìje tí wọ́n máa ń sá ni Chicago, Illinois. Ó wà lára àwọn eré-ìje mẹ́fà pàtàkì tí àgbáyé. Bákan náà, ó wà lára àwọn eré-ìje òpópónà tí wọ́n ń díje ní. Eré-ìje Chicago Marathon jẹ́ eré-ìje àgbáyé ẹ̀kẹrin tó tóbi jù lọ ní àgbáyé  nípase àwọn tí wọ́n ń sá a parí.

## Àwọn Ìtọ́kasí
Àlọ́ Àpamọ̀

Alo apamo je ere ale ti awon amode maa n se lawujo Yoruba. O si je ere Pataki ti won maa n se nigba to osupa ba wa. Bi osupa o tile si, won ki i so pe awon ko le pa alo. Agbalagba, yala okunrin tabu obinrin lo maa n pa alo fun awon omode.

Ki ato beere si ni pa alo apamo, eni ti yo paalo yoo koko nii 

Aalo ooo?

ao si dahun pe: aalo

Apeere alo apamo ni;

# Opa there kan Le, o kan orun ki ni o?  Idahun: ojo
# Ko lapa ko lese, o Bo SI Igbo jua. Ki ni o?  Idahun:kelebe
# Ikoko dudu tidi bo igbe. Ki ni o?                    Idahun: igbin
# Ki lo koja lojude oba, ti o ki  oba? Idahun: Agbara ojo
# Ki lo bo ba jeun ti o palemo? Idahun: Esinsin
Àlọ́ Àpagbè

Eyi je awon ita yala laarin waon eranko to eniyan bi appere omoba ati opolo, itan ijapa ati aja. Ati bee bee lo
Alphonse Kotiga

**Colonel Alphonse Kotiga**, tí àwọn míràn mọ̀ sí **Kotiga Guérina**, jẹ́ olóṣèlú àti ọmọ ológun ọmọ orílẹ̀ ède Chad. Ó wà lára àwọn tí ó dìtẹ̀ gba ìjọba lọ́wọ́ Ààrẹ Chad François Tombalbaye ti o sì ṣekú pa á ní ọjọ́ kẹẹdógún oṣù kẹrin ọdún 1975, ó sì di ọkàn lára àwọn mínísítà ìjọba ààrẹ Félix Malloum tí ó gun orí àléfà lẹ́yìn èyí.

Ìlú abínibí rẹ̀ ni Moyen-Chari, ó kó lọ sí gúúsù Chad lẹ́yìn ìgbà tí ìjọba Malloum dàrú ní ọdún 1979. Níbẹ̀ ni ó ti di adarí ẹgbẹ́ alátakò, Red Codos, ṣùgbọ́n ó padà pẹ̀tù sí ìjà rẹ̀ pẹ̀lú ìjọba Hissène Habré ní ọdún 1986.
Joseph Belmont

**Joseph Belmont** (ọjọ́ kíní oṣù kẹfà ọdún 1947 – ọjọ́ kejìdílọ́gbọ̀n oṣù Kínní ọdún 2022) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ ède Seychelles tí ó jẹ́ igbá kejì ààrẹ  Seychelles láti ọjọ́ kẹrìnlá oṣù keje ọdun 2004 títí di ìgbà tí ó fẹ̀hìntì ní ọjọ́ ọgbọ̀n oṣù kẹfà ọdún 2010. Ó dé ipò náà nígbà tí ààrẹ France-Albert René fi ipò rẹ̀ kalẹ̀ tí ìgbà kejì ààrẹ nígbà náà, James Michel, rọ́pò René gẹ́gẹ́ bí President. Belmont jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ ẹgbẹ́ Seychelles People’s Progressive Front (SPPF)
## Àwọn ìtọ́kasí
Danny Faure

**Danny Faure** (tí a bí ní ọjọ́ kẹjọ oṣù karùn-ún ọdún 1962) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ ède Seychelles tí ó jẹ́ ààrẹ orílẹ̀ ède Seychelles láti ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹwàá ọdún 2016 di ọjọ́ kerìndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹwàá ọdún 2020. Kí ó tó di ààrẹ, òun ni ó jẹ́ igbá kejì ààrẹ Seychelles láti ọdún 2010 di 2016. Faure jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ òṣèlú United Seychelles Party (PP).
## Ìpìlẹ̀ àti Ẹ̀kọ́ rẹ̀
A bí Faure sí àwọn ìdílé Seychelles tí ó ń gbé ní Ìlú Kilembe tí ó wà ní gúúsù Uganda. Ó ka ìwé prámárì àti Sẹ́kọ́ndírì rẹ̀ ní Seychelles. Ó kàwé gboyè nínú ìmọ̀ Sáyẹ́nsì òṣèlú ní Yunifásítì Havana tí ó wà ní Cuba,

## Àwọn ìtọ́kasí
Fella Makafui

**Fella Precious Makafui** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù kẹjọ, ọdún 1995) jẹ́ òṣèrébìnrin ilẹ̀ Ghana àti onínúure ènìyàn. Ó gbajúmọ̀ fún ipa rẹ̀ nínú fíìmù Yolo.

## Ìgbésí ayé ara ẹni àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Fella ní  ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù kẹjọ, ọdún 1995 ní Volta Region, Ghana. Ó parí ètò ẹ̀kọ́ girama rẹ̀ ní Kpando Senior High School, ó sì tẹ̀síwájú láti gboyè ẹ̀kọ́ ní  University of Ghana.

Ó ṣe ìgbéyàwó pẹ̀lú olórin tàkasúfẹ̀é kan tí orúkọ rẹ̀ ń jé Medikal, tí wọ́n sì bí ọmọbìnrin kan tí wọ́n pe orúkọ rẹ̀ ní Island. Wọ́n ṣe ìkéde ìpínyà wọn ní ọjọ́ ọgbọ̀n oṣụ̀ kẹta ọdún 2024.

## Àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀

* Most Promising Actress of the Year - City People Entertainment Award (2016)
* Golden Most Promising - Golden Movie Awards 2016

## Àṣààyan àwọn fíìmù rẹ̀

* *Kada River* (2018) bíi Nadia
* *Sugar* (2019) bíi Whitney
* *Away Bus* (2019) bíi Kiki
* *Till Deaf Do Us Part* (2023)
* *Resonance* (2024)
* *Fata* (2024)

## Àwọn ìtọ́kasí
James Mancham

**Sir James Richard Marie Mancham** KBE (ọjọ́ kọkànlá oṣù kẹjọ ọdún 1939 – ọjọ́ kẹjọ oṣù Kínní ọdún 2017) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ ède Seychelles tí ó dá ẹgbẹ́ òṣèlú Seychelles Democratic Party kalẹ̀, òun ni ó jẹ́ Ààrẹ Seychelles láti ọdún 1976 di ọdún 1977.
## Nípa ayé àti ikú rẹ̀

A bí Mancham sínú ìdílé ọlọ́rọ̀, òun ni ọmọkùnrin àkọ́kọ́ Richard àti Evelyn Mancham. Bàbá rẹ̀ ọmọ orílẹ̀ ède China, ìyá rẹ̀ sì jẹ́ ọmọ orílẹ̀ ède Fùrànsé.

Ó fẹ́ Heather Jean Evans ní ọdún 1963, wọ́n sì bí ọmọbìnrin kan tí wọ́n sọ ní Caroline àti ọmọkùnrin kan tí wọ́n sọ ní Richard, ìgbéyàwó wọn tú ká ní ọdún 1974. In 1985, he married Australian journalist Catherine Olsen and had one son named Alexander.

Mancham kú ikú òjìji ní ọjọ́ kẹjọ oṣù Kínní ọdún 2017, ó jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́tàdínlọ́gọ́ta nígbà tí ó fi ayé sílẹ̀.

## Àwọn Ìtọ́kasí
France-Albert René

**France-Albert René** tí àwọn míràn ń pẹ̀ ní **Albert René** or **F.A. René**; (; ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kọkànlá ọdún 1935 – ọjọ́ kẹtàdínlọ́gbọ̀n oṣù kejì ọdún 2019) jẹ́ agbejọ́rò àti olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ ède Seychelles tí ó jẹ́ Ààrẹ Seychelles láàrin ọdún 1977 sí 2004, òun ni ààrẹ kejì láti gun orí àléfà ipò Ààrẹ Seychelles. Òun ni ó tún jẹ́ mínísítà àgbà orílẹ̀ ède láàrin ọdún 1976 sí 1977.

Ọ̀pọ̀ òṣìṣẹ́ ìjọba mà ń pè ní inagi jẹ rẹ̀ "the Boss", àwọn míràn sì ma ń pè é ní'''
## Àwọn Ìtọ́kasí
Ado-Awaye

**Ado-Awaye** jẹ́ ìletò tàbí agbègbè kan èyí tí ó wà ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ Oyo State, ní orílẹ́-èdè Nàìjíríà Nigeria. Ọ̀pọ̀ ènìyàn ni ó mọ ìlú yìí káàkiri àgbáyé látàrí àpáta tí ó ń bẹ níbẹ̀ èyí tí ó ní omi adágún. Wọn a máa pe omi adágún inú àpáta yìí ni omi adágún Iyake Iyake lake, èyí tí ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn omi adágún inú àpáta Suspended lake méjì tí a ní káàkiri gbogbo ayé. Gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó bá jẹ́ arìnrìn-àjò tí ó nífẹ̀ẹ́ láti ṣe ìrìnàjò káàkiri gbogbo àwọn ibi ìyanu, Ado-Awaye jẹ́ ibìkan tí ẹ le fi ṣe àfojúsùn láti mọ̀ nípa ìtàn, àṣà àti ẹwà tí ó sodo sínú ìlú yìí. 

## Àwọn Ìtọ́kasí
Ali baba

**Arteen Ekizian** ( wọ́n bí i ní September 28, 1901, ó sì dágbére fún ayé ní November 16, 1981), ọ̀pọ̀ ènìyàn ni wọ́n mọ̀ ọ́n sí **Ali Baba** gẹ́gẹ́ bíi ìnagijẹ rẹ̀, ó jẹ́ ọmọ bíbí orílẹ́-èdè Amẹ́ríkà, ògbójú abẹ̀ṣẹ́kùbíòjò tí ó sì ti fi ìgbà kan jẹ́ ẹni tí ẹ̀ṣẹ́ rẹ̀ wúwo jù lágbàáyé (World Heavyweight Champion) tí ó gbajúgbajà ní sẹ́ńtúrì tí ó kọjá. 

## ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
Wọ́n bí Ekizian ní Samsun, Ottoman Empire kí ó tó lọ sí United states ní ọdún 1920 pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ ẹ̀gbọ́n rẹ̀ Garabed Massachusetts.

## Iṣẹ́
Ekizian bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìjàkadì rẹ̀ nígbà tí ó fi wà nínú ẹgbẹ́ àwọn ọmọ ogun ojú omi tí United States United States Navy. Ó jàjàjà títí tí ó fi gba àmì ẹ̀yẹ̀ àgbáyé ti àwọn ọmọ ogun orí omi World Champion Navy Wrestler, ní ọdún 1927, ni Ààrẹ orílẹ́-èdè Amẹ́ríkà Calvin Coolidge pè é sí ilé ìjọba White House láti yẹ́ ẹ sí. Ekizian bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ akọ́ṣẹ́mọ́ṣẹ́ íjàkadì ní ọdún 1932 lẹ́yìn tí ó kúrò nínú ikọ̀ àwọn ọmọ ogun ojú omi ti ilẹ̀ Amẹ́ríkà, tí ó sì lọ sí Los Angeles. Ní April 24, 1936, Ekizian fi ẹ̀yìn ògbóǹtagí Dick Shikat na kẹ̀ ní ojú àwọn ènìyàn tí wọ́n tó 8,000  ní Detroit, Michigan tí ó sì borí rẹ̀. Ìjà àtúnjà fún àmì ẹ́yẹ àgbáyé yìí wáyé ní May 5 ní Madison Square Garden. Ekizian tún jáwé olúborí, níbẹ̀ ni wọ́n sì ti gbádé fún un gẹ́gẹ́ bí i abẹ́ṣẹ́kùbíòjò tí ó dáńtọ́ jù lágbàáyé. 

## Ìgbésí ayé rẹ̀
Ó gbé arábìnrin Alice Elizabeth Bagdoian níyàwó. Ọlọ́run sì bùkún ìgbéyàwó wọn pẹ̀lú àwọn ọmọ mẹ́ta. Ekizian jẹ́ ẹlẹ́ṣin àwọn ọmọ lẹ́yìn Kìrìsìtẹ́nì. Christian.

## Àwọn àmì ẹ̀yẹ tí ó ti gbà àti àṣeyọrí rẹ̀

***New York State Athletic Commission**
**NYSAC World Heavyweight Championship (1 time)
* **Other**
**World Heavyweight Wrestling Championship (original version) (1 time)

## Àwọn Ìtọ́kasí
Òjíṣẹ́ Ìṣẹ̀dálẹ̀

**Olubunmi Olukanni** tí àwọn ènìyàn mọ̀ sí **Òjíṣẹ́ Ìṣẹ̀dálẹ̀** jẹ́ onímọ̀ sáyẹ́ǹsì, òǹkọ̀wé, onílù, olórin, alágbàwí àti òṣẹ̀rékùnrin ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tí ó nífẹ̀ẹ́ sí ìfọwọ́sowọ́pọ̀ àwọn ọmọ ilẹ̀ Áfíríkà láti dẹ́kun ìlọwọ́sí àwọn aláwọ̀ funfun, tí ó sì tún nífẹ̀ẹ́ sí àwọn nǹkan ìbílẹ̀ lọ́nà ìgbàlóde.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Ó ṣiṣẹ́ lórí ìtúpalẹ̀ ọ̀kan lára àwọn ewì Wọlé Sóyinká, èyí tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Àbíkú". Látàri jíjẹ́ alágbàwí, wọ́n bu ẹnu àtẹ́ lu kíkó ọkàn àọn ọmọ ilẹ̀ Adúláwọ̀ lẹ́rú. Ó ti ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ ògbufọ̀ àti tapítà fún bí i ogún ọdún, bẹ́ẹ̀ sì ni ó lọ́wọ́sí ìgbé àṣà àti èdè Yorùbá lárugẹ.

## Àwọn ìtọ́kasí
Vincent Meriton

**Vincent Emmanuel Angelin Meriton** (tí a bí ní ọjọ́ kejìdínlógún oṣù Kejìlá ọdún 1959) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ ède Seychelles tí ó jẹ́ igbá kejì Ààrẹ láti ọdún 2016 títí di ọdún 2020. Òun ni ó rọ́pò Danny Faure, àti Ààrẹ ẹgbẹ́ òṣèlú People's Party. Ó fi ìgbà kan jẹ́ mínísítà fún ọ̀rọ̀ àdúgbò àti eré ìdárayá.

Ní oṣù karùn-ún ọdún 2024, a yàn fún ipò alága African Union fún ọdún 2025.
## Àwọn Ìtọ́kasí
Hailliote Sumney

**Hailliote Sumney** tí àwọn ènìyàn tún mọ̀ sí Hallie Sumney jẹ́ òṣèrékùnrin ilẹ̀ Ghana, aṣojú ilé-iṣẹ́ kan, gbajúmọ̀ ètò orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán àti onínúure. Ó ti ṣe ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò fún àwọn gbajúgbajà ènìyàn bí i Boris Kodjoe, Michael Blackson, Becca, Stonebwoy àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Òun ni aṣojú lóbìnrin fún ilé-ìtàjà kan ní ìlú Londonpẹ̀lú Stonebwoy, tó jẹ́ aṣojú lọ́kùnrin fún ilé-ìtajà náà. Ní ọdún 2019, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí i olóòtú ayẹyẹ ìgbàmì-ẹ̀yẹ 4Syte TV's BET.

## Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Sumney sí ìlú Canada, sínú ìdílé Dr. Kodjoe Sumney àti Dr. Akosuah Sumney, àmọ́ wọ́n kó lọ sí United States nígbà tí ó pé ọmọdún méjì. Ó kẹ́kọ̀ọ́ nípa nursing ní Summit career college, ní California ó sì tẹ̀síwájú láti lọ sí University of California, Riverside ní California, láti gboyè ẹ̀kọ́ mìíràn.

## Iṣẹ́ rẹ̀
Ó fi iṣẹ́ nọ́ọ̀sì sílè, níbi tí ó ti ń ṣiṣẹ́ ní Riverside Hospital ní United States láti bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ fíìmù ṣíṣe ní ilẹ̀ Africa. Ó ṣe ìfarahàn àkọ́kọ́ nínú fíìmù orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ *Heels and Sneakers* èyí tí Yvonne Nelson ṣàgbéjáde. Bẹ́ẹ̀ sì ni ó fi farahàn nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù àgbéléwò bí i *Lagos Fake Life*, èyí tí Mike Ezuruonye ṣàgbéjáde. Iṣẹ́ mìíràn tí ó farahàn nínú ni "To kill a ghost" àti *Eden* , bẹ́ẹ̀ sì ni wọ́n ti gbé àwọn fíìmù rẹ̀ mìíràn sí orí Netflix, Amazon Prime àti IROKOtv. Yàtọ̀ sí èyí, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olóòtú ètò 4Syte TV.
## Àtòjọ àwọn fíìmù rẹ̀

## Àwọn ìtọ́kasí
Adewunmi Onanuga

**Otunba Adewunmi Oriyomi Onanuga** (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kejì, oṣù Kejìlá, ọdún 1965),tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn mọ̀ sí **IJAYA**,ó jẹ́ Olóṣèlú àti oníṣòwò ilẹ̀ Nàìjíríà, tí ó jẹ́ igbákejì sí olóyè tó ń rí sí ètò ìdìbò lásìkò àríyànjiyàn ní ilé ìgbìmọ̀ aṣojú ṣòfin láti ọdún 2023. Ó jẹ́ aṣojú fún agbègbè  àríwá, Ikenne/Sagamu/Remo lápapọ̀ ní ilé ìgbìmọ̀ náà. A bi ní Hammersmith, ní orílẹ̀-èdè London sínú ìdílé òbí tí ó jẹ́ ọmọ orílẹ̀ ède Nàìjíríà.

## Òṣèlú rẹ̀
Ní ọdún 2019, Otunba Adewunmi Onanuga  ó wọlé lẹ́yìn ìdíje dupò gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ilé ìgbìmọ̀ aṣojú ṣòfin tó ń ṣojú àríwá àgbègbè Ikenne/Sagamu/Remo lápapọ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ogun, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní abẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressive Congress (APC), tí wọ́n sì búra fun gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àpapọ̀ kẹsàn-án.Òun ni alága fún ajọ̀ tó ń rí sí ọ̀rọ̀ obìnrin àti ìdàgbàsókè àwùjọ.     

## Àwọn ìtọ́kasí
Mike Mbama Okiro

Sir **Mike Mbama Okiro**  jẹ́ ọ̀gágun àgbà fún ẹ̀ká àwọn ọlọ́pàá ti orílè-èdè Nàìjíríà láti ọdún 2007 wọ ọdún 2009.
## Ìpìlẹ̀
Ọjọ́ kerìnlélógún oṣù keje ọdún 1949 ni wọ́n bí Mike Okiro ni ilu Oguta ni ipinle Imo o si wa lati Egbema ni ijoba ibile Ogba/Egbema/Ndoni ni ipinle Rivers . Oun ni Agunechemba I ti Egbema, ati ẹya Igbo akọkọ ti Naijiria lati gba ipo Ayẹwo Gbogbogbo ọlọpa. O gboye gboye ninu Ede Geesi lati Fasiti ti Ibadan,  Masters of Public Administration ni Yunifasiti ti Eko ati LLB ati LLM lati Yunifasiti ti Jos. O tun gba oye oye oye oye oye lati Federal University of Technology, Owerri, Imo State ati Novena University, Delta State. O jẹ Alumnus ti National Institute of Policy and Strategic Studies (NIPSS), Kuru Plateau State. 

## Àwọn ìtọ́kasí
Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ígbò
Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1949
Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:Ìgbófinró ní Nàìjíríà
Brice Oligui Nguema

**Brice Clotaire Oligui Nguema** (, tí a bí ní ọjọ́ kẹta oṣù kẹta ọdún 1975) jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ológun orílẹ̀ èdè Gabon. Òun ni Ààrẹ orílẹ̀ ède Gabon, òun tún ni alága Committee for the Transition and Restoration of Institutions àti ọ̀gá ológun Gabonese Republican Guard. Ọ̀pọ̀ gbàgbọ́ pé ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn tí ó gbìmọ̀ ìdìtẹ̀ gbàjọba lọ́wọ́ Ali Bongo tí ó ṣẹlẹ̀ ní Gabon ní ọdún 2023.
## Àwọn Ìtọ́kasí
Bichak

**Bichak**  jẹ́ oúnjẹ tí a sè tàbí dín pẹ̀lú èlùbọ́ fúláwà tí ó sì máa ń mọ ọ́ ní orísirísi ọ̀nà (ó lè yọ igun tàbí kó má yọ igun). Ó jé ìpanu àbí oúnjẹ gidi  ti wọ́n ń jẹ ní Central Asia ó jẹ́ oúnjẹ Uzbek cuisine, Tajik cuisine, Afghan cuisine, àti Middle Eastern cuisine, pàápàá jùlọ ní Moroccan cuisine. Àkókò afẹ́ ni wọ́n sábà máa ń jẹ ẹ́ pẹ̀lu tíì.Bichak lè ní púmúpúkiìnì, ẹ̀fọ́ tàbí jámù nínú fún adùn, tàbí ẹran àti wàrà láti fun ní adùn oúnjẹ ọ̀sán.   Bichak gbajúmọ̀ torí a lè se ọ̀pọ̀lọpọ̀ rẹ̀ ní ìkan náà. Wọ́n jẹ́ oúnjẹ ìbílẹ̀ Rosh Hashanah àti Sukkot. Fún kosher oúnjẹ ara màálù bíi mílíkì, *bichak* tí ó kún fún púmúpúkiìnì tàbí wàrà ni wọ́n máa ń jẹ pẹ̀lú yógọ́ọ̀tì tàbí mílíkì tó kan.

## Tún wo

* List of Middle Eastern dishes
* Uzbek cuisine
* Jewish cuisine
* Israeli cuisine
* North African cuisine
* Middle Eastern cuisine
* Samosa
* List of African dishes
* List of hors d'oeuvre
* List of stuffed dishes

## Àwọn Ìtọ́kasí