Àṣà oyún nínú àti itoju oyún nílẹ̀ yorùbá

Ọmọ bíbí ṣe pàtàkì pé ọmọ ni ààrọ̀ tí í ṣelédè lẹ́yìn ẹni nígbà tí a bá papòdà. Ẹni tí ó bá wáyé tí kò bímọ rárá tó fi lọ pàdánù ohun gbogbo nítorí pé gbogbo ohun tí ó bá fí sílẹ̀ láyé - owó, ilẹ̀, aṣọ, ilé àti àwọn ohun ìní mìíràn di ogún fún ẹni ẹlẹ́ni, bí ó ti wulẹ̀ kí ó lààmì-laaka tó. 

Ẹni tí kò bímọ rárá ní a ń pè ní Àgàn. Oríṣiríṣi ọ̀nà ni ènìyàn lè gbà ya àgàn, ìbáá ṣe ọkùnrin tàbí obìnrin. Àwọn obìnrin ńi ó ń sáábà yàgàn jù nítorí wọn kò ní àǹfààní àti máa pààrọ̀ ọkọ bi ẹni pààrọ̀ ẹ̀wù bíi irú ohun tó ń ṣẹlẹ̀ lóde òní, gẹ́gẹ́ bí àṣà ṣùgbọ́n ọkùnrin máa ń ní àǹfààní àti kó obìnrin jọ dé ibi tí agbára rẹ̀ bá ká; àṣà ilẹ̀ Yorùbá ni èyí. 

Bí ọkùnrin bá fẹ́ obìnrin kan, tí obìnrin náà sì wá oyún níní ṣùgbọ́n tí wàhálà rẹ̀ jásí pàbó, ọkọ rẹ̀ ní àǹfààní àti fẹ́ obìnrin mìíràn tàbí àwọn mìíràn títí àdúrà rẹ̀ yóò fi gbà. A máa pẹ́ kí abílékọ obìnrin tó pa ọkọ dà nítorí àìrí-ọmọ-bí nítorí pé Ọlọ́run nii ṣe ọmọ.. Àwọn ènìyàn a máa wádìí ohun ti o fa sábà bí àirọ́mọ́bi lọ́wọ́ àwọn bàbáláwo tàbí adáhunṣe, wọn a sì máa mọ̀ bóyá òrìṣà ilé òbí olúwarẹ̀ lo ń dààmú rẹ̀, wọn a si ṣe ètùtù àti ẹbọ láti fi rọ Èṣù àti òrìṣà ìdílé náà títí wọn yóò fi gbẹ́bẹ̀, tí ọ̀rọ̀ tọkọtaya náà yóò fi dayọ̀. Bí wọn ba ṣèèṣì bímọ, wọn a máa bọ òrìṣà tí ó fún wọn lọ́mọ yìí lọ́dọọdún, irú ọmọ bẹ́ẹ̀ a máa jẹ́ orúkọ tó jẹ́ mọ́ òrìṣà tí ó fún wọn lọ́mọ náà. Lẹ́yìn wípé Èṣù lé fi ọmọ lá ènìyàn lójú, a rí pé àwọn ènìyàn gan-an alára a máa fi ọmọ dá ènìyàn lágara. 

Ipá tí Àjẹ́ kó nibi ọmọ bíbí kò kéré. Se a mọ̀ wípé owú jíjẹ àti ìlara ṣíṣe kò wọn láàárín àwọn obìnrin. Àwọn obìnrin tí ó bá lágbára Àjẹ́ a máa fi agbára wọn fi ìyà jẹ àwọn obìnrin mìíràn tí wọn kò ní. Àwọn adáhunṣe àti oníṣègùn a máa fi àirọ́mọ́bi ṣìkà fún àwọn ẹlòmíràn nípa agbára egbòògí wọn ṣùgbọ́n àwọn tí àirọ́mọ́bi yìí bá wí kò ní jókòó tẹtẹrẹ lásán, àwọn àti ẹbí wọn yóò máa làkàkà ní gbogbo ọ̀nà láti rí pé àwọn borí òkè ìṣòro àwọn. Wọn a máa bẹ oṣó àti àjé láti ṣe ètùtù kí ọ̀rọ̀ wọn ò lè dayọ̀. 

Àirọ́mọ́bi a máa jẹ́ àfọwọ́fà ẹlòmíràn pàápàá láàárín àwọn obìnrin. Tí obìnrin ba ti bàlágà, tí kò sì lè mára dúró, tó ń lo ara rẹ̀ nílò omi òjò, eléyìí lè fa àirọ́mọ́bi fún un. Ìwà àgbèrè àti àìbìkítà rẹ̀ lè sọ ọ́ di àgàn paraku. Irú eléyìí wọ́pọ̀ láyé òde òní nibi ti ìwà àgbèrè àti lílò òògùn nílòkulò ti gbòde kan. 

Ìṣepọ̀ láàárín obìnrin àti ọkùnrin níí fa oyún níní fún obìnrin. Àṣepọ̀ yìí ní i fa ọmọ wá sáyé. Eléyìí lo mú kí ìgbéyàwó láàárín ọkùnrin àti obìnrin tó ti bàlágà jẹ́ ìgbẹ́sẹ̀ pàtàkì ni ìgbẹ́sí ayé àwọn méjèèjì. Ọ̀kan nínú àwọn èrè ìpapọ̀ ìgbéyàwó ni ọmọ bíbí gẹ́gẹ́ bí Olódùmarè ti ṣe fi àṣẹ sí í. Nígbà tí ọmọbìnrin bá máa wọlé - kọ, àdúrà tí gbogbo ènìyàn máa ṣe fún un ní pé kí ó finú ṣoyún, kí ó fi ẹ̀yìn gbọ́mọpọ̀n. Bí ìṣepọ̀ bá ti wà láàárín tọkọtaya, tí ẹ̀yìn ìyàwó kò mọ ẹni, oyún dé nìyẹn. Oṣù mẹ́jọ sí mẹ́wàá ni obìnrin fi máa ń gbé oyún kiri. Àsìkò ẹlẹ́gẹ́ gbáà ni àsìkò tí abẹ́mí wà nínú ìyàwó yìí nítorí ni ara rẹ̀ ni òun náà yóò ti máa jẹ́, tí yóò ti máa yíràá padà, tí yóò ti máa dàgbà, títí tí àfọ̀n yóò fi gbó, tí yóò si fi wọ̀. 

Abóyún yìí ń fẹ́ ìtọ́jú àti àmọ́jútó tó nípọn lásìkò oyún rẹ̀, ó sì gbọ́dọ̀ máa simi dáadáa. Abóyún kò gbọ́dọ̀ jáde ní ọ̀sán pàápàá nínú oòrùn gan gan, èèwọ̀ ni, abóyún kò gbọ́dọ̀ máa jáde lálẹ́ ní ọ̀gànjọ̀ òru. Ìgbàgbọ́ Yorùbá ni pé àwọn àsìkò wọ̀nyí ni àwọn ẹ̀mí àìrí bí i emèrè, àbíkú, ọ̀rọ̀ igi àti àti àlùjàǹnú búburú máa ń rìn káàkiri ayé. Kí èyíkéyìí nínú wọn máa báà kó sínú abóyún, ki ó má báà bí ìbíkúbìí ni àwọn Yorùbá fi sọ ọ́ di èèwọ̀ wí pé kí abóyún máa jáde fò, fò, fò ní àwọn àsìkò yìí. Bí o bá si pọn dandan fún abóyún láti jáde ní àsìkò wọ̀nyí, o gbọ́dọ̀ ta akọ òkúta tàbí àmì èṣù mìíràn sí etí aṣọ gẹ́gẹ́ bí ohun ìṣọ́ ẹ̀mí rẹ̀ àti ọlẹ̀ inú rẹ̀. Sàráà tún lè ya sí abóyún wípé ki ó bọ Èṣù tàbí Òrìṣà mìíràn fún ìṣẹ́gun, kí a lè gbóhùn ìyá, gbóhùn ọmọ. Ìtọ́jú oyún ni gbogbo èyí.

## Àwọn ìtọ́kasí