Ìṣọ̀tẹ̀ Boko Haram

**Ìṣọ̀tẹ̀ Boko Haram** bẹ̀rẹ̀ ní Oṣù Keje 2009, nígbà tí ẹgbẹ́ militant Islamist àti jihadist tí ó jẹ́ ẹgbẹ́ ọlọ̀tẹ̀, ìyẹn Boko Haram, bẹ̀rẹ̀ ìṣọ̀tẹ̀ ológun lòdì sí Ìjọba Nàìjíríà. Rògbòdìyàn náà ń wáyé lábẹ́ àwọn ọ̀rọ̀ tó ti pẹ́ nípa ìjà ẹ̀sìn ní Nàìjíríà láàrin àwọn Mùsùlùmí àti Kìrìsìtẹ́ẹ́nì ní Nàìjíríà, tí èròńgbà pàtàkì àwọn ọlọ̀tẹ̀ náà sì jẹ́ láti dá Ìjọba Ìsìláámù sílẹ̀ ní agbègbè náà.

Ìgbìyànjú àkọ́kọ́ Boko Haram ní 2009 kùnà, wọ́n sì pa aṣíwájú wọn Mohammed Yusuf lábẹ́ àṣẹ ìjọba Nàìjíríà. Ó dá ẹgbẹ́ náà sílẹ̀ ní ọdún 2002, pẹ̀lú èrò láti kọ ẹ̀kọ́ òyìnbó (western education) pẹ̀lú àwọn ọmọlẹ́yìn rẹ̀. Ẹgbẹ́ náà wá pín sí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìpín kékeré tí wọ́n dá dúró, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ ìṣọ̀tẹ̀, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé aṣíwájú ọlọ̀tẹ̀ Abubakar Shekau ṣàṣeyọrí láti di olórí àwọn ọlọ̀tẹ̀ náà. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó dojúkọ ìpèníjà láti ọ̀dọ̀ àwọn abẹ́nú rẹ̀, bí i ẹ̀ka Salafist ti Abu Usmatul al-Ansari àti ẹ̀ka Ansaru, Shekau di olórí *de facto* ti ìṣọ̀tẹ̀ náà, ó sì rí i dájú pé àwọn ẹ̀ka Boko Haram kò bá ara wọn jà, dípò bẹ́ẹ̀, wọ́n dojúkọ bí wọ́n ṣe máa bi ìjọba Nàìjíríà ṣubú. Pẹ̀lú àtìlẹ́yìn àwọn àjọ jihadist mìíràn bí i al-Qaeda àti al-Shabaab, ọgbọ́n ogun Shekau kún fún ìwà ìkà tó burú jáì àti ìkọlù tààrà sí àwọn aralú.

Lẹ́yìn ọdún púpọ̀ ti ìjà, àwọn ọlọ̀tẹ̀ náà wá di oníjàgídíjagan sí i, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í gba àwọn agbègbè ńlá ní àríwá-ìlà-oòrùn Nàìjíríà. Rògbòdìyàn náà pọ̀ sí i ní ọdún 2014 pẹ̀lú ikú 10,849, nígbà tí Boko Haram fẹ̀ agbègbè wọn sí i gidigidi. Ní àkókò kan náà, ìṣọ̀tẹ̀ náà tàn dé àwọn orílẹ̀-èdè aládùúgbò bí i Cameroon, Chad, Mali, àti Niger, èyí tí ó sọ ọ́ di rògbòdìyàn ńlá ní Sub-Saharan Africa. Nígbà yìí, Shekau gbìyànjú láti mú àjọṣepọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú àwọn jihadist kárí-ayé sunwọ̀n sí i nípa sísopọ̀ mọ́ Islamic State ní Oṣù Kẹta 2015, níbi tí Boko Haram ti yí orúkọ padà sí "Islamic State's West Africa Province" (ISWAP).

Wọ́n lé àwọn ọlọ̀tẹ̀ náà padà lásìkò ìkọlù Ìwọ̀-oòrùn Áfríkà ti 2015 láti ọwọ́ àwọn ọmọ-ogun tí Nàìjíríà darí pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ àwọn orílẹ̀-èdè Áfríkà àti Ìwọ̀-oòrùn ayé, èyí tí ó fipá mú àwọn jàǹdùkú náà sá padà sínú Igbo Sambisa àti àwọn ibùdó ní Adágún Chad. Ìbínú sì bẹ̀rẹ̀ sí í wáyé láàrin Boko Haram. Àwọn aṣòdì nínú ẹgbẹ́ náà darapọ̀ mọ́ olú-ile-iṣẹ́ IS, wọ́n sì tako ìdarí Shekau, èyí tí ó fa ìpínyà líle nínú ẹgbẹ́ náà. Láti ìgbà náà, wọ́n ń pe ẹgbẹ́ Shekau ní "Boko Haram", nígbà tí àwọn aṣòdì ń bá iṣẹ́ lọ gẹ́gẹ́ bí ISWAP lábẹ́ Abu Musab al-Barnawi. Àwọn ẹgbẹ́ méjèèjì wá ń bá ara wọn jà nígbà tí wọ́n tún ń bá ìjọba àbúlé jà. Lẹ́yìn ìgbà díẹ̀, Boko Haram àti ISWAP bẹ̀rẹ̀ ìkọlù tuntun ní 2018 àti 2019, wọ́n sì tún di alágbára sí i.

Nígbà tí ìṣọ̀tẹ̀ Boko Haram wà ní gogoro ní àárín ọdún 2010, òun ni ẹgbẹ́ ìpániláyà tí ó léwu jùlọ lágbàáyé ní ti iye àwọn ènìyàn tí wọ́n pa. Nínú ìgbìyànjú láti rí i dájú pé ìjíròrò wà láàrin ìjọba àti ẹgbẹ́ náà, ìjọba Ààrẹ Jonathan ṣètò ìgbìmọ̀ kan láti fún Boko Haram ní ìdáríjì. Díẹ̀ nínú àwọn kúlẹ̀kúlẹ̀ ìdáríjì náà pẹ̀lú fífi ìdáríjì fún àwọn jagunjagun Boko Haram àti fífetísílẹ̀ sí onírúurú ẹ̀yà ní Nàìjíríà lábẹ́ ẹgbẹ́ náà pẹ̀lú èrò láti fòpin sí ìwà ipá. Ẹgbẹ́ náà kọ̀ ìdáríjì yìí nínú ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ tí aṣíwájú wọn firánṣẹ́, pẹ̀lú àlàyé pé wọ́n ń jà láti dá ìjọba Ìsìláámù sílẹ̀ ní àríwá Nàìjíríà tí Mùsùlùmí pọ̀ sí, àti pé ìjọba ló ń ṣe ìwà ìkà sí àwọn Mùsùlùmí.

Ní Oṣù Karùn-ún 2021, ISWAP ṣe ìkọlù sí Boko Haram ní Igbo Sambisa, wọ́n sì ṣẹ́gun wọn, wọ́n sì pa olórí Boko Haram, Shekau, nígbà tí ìjà náà ń lọ lọ́wọ́; ìròyìn sọ pé ó lo bọ́ǹbù ara-ẹni (suicide vest). Ní Oṣù Kẹjọ, Abu Musab al-Barnawi, ẹni tíí ṣe aṣíwájú ISWAP, náà kú. Lẹ́yìn ikú Shekau, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn jagunjagun Boko Haram ló juwọ́ sílẹ̀, nígbà tí àwọn mìíràn darapọ̀ mọ́ ISWAP. Gẹ́gẹ́ bí Àwọn Ilé-iṣẹ́ Ológun Nàìjíríà ṣe sọ, ní ọjọ́ 5 Oṣù Kẹrin 2022, àpapọ̀ àwọn ọlọ̀tẹ̀ 51,114 àti àwọn ẹbí wọn, tí ó pẹ̀lú ọkùnrin 11,398, obìnrin 15,381, àti ọmọdé 24,335 ló ti juwọ́ sílẹ̀. Iye yìí ti gòkè sí púpọ̀ ju 100,000 lọ ní Oṣù Keje 2023. Aṣíwájú ẹgbẹ́ Joint Task Force sọ pé òun ní ìrètí pé rògbòdìyàn Boko Haram yóò parí láìpẹ́, nígbà tí ó gba àwọn ọmọ-ogun níyànjú láti má ṣe sinmi tàbí fún àwọn jàǹdùkú náà láyè láti tún ara wọn tò, ó ní, "A ti fẹ́rẹ̀ dé ibẹ̀, nítorí náà ẹ jẹ́ kí a máa tẹ̀ síwájú."

## Ìtàn

### Ìdásílẹ̀ Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà
Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì pa àwọn agbègbè Àríwá àti Gúúsù pọ̀ ní ọdún 1914, ní nǹkan bí ẹ̀wádún kan lẹ́yìn tí wọ́n ṣẹ́gun Sokoto Caliphate àti àwọn ilẹ̀ ọba Ìsìláámù mìíràn tí wọ́n wá di Àríwá Nàìjíríà lábẹ́ ìjọba Gẹ̀ẹ́sì. Sir Frederick Lugard bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí gómìnà àwọn agbègbè méjèèjì ní 1912. Lẹ́yìn Ogun Àgbáyé Kìíní, Jẹ́mánì pàdánù àwọn ilẹ̀ amúnisìn rẹ̀, èyí tí ọ̀kan nínú wọn jẹ́ Cameroon, sí ọwọ́ àwọn aláṣẹ Faransé, Belgium, àti Gẹ̀ẹ́sì. Wọ́n pín Cameroon sí apá ti Faransé àti apá ti Gẹ̀ẹ́sì. Apá ti Gẹ̀ẹ́sì yìí tún pín sí Gúúsù àti Àríwá. Lẹ́yìn ìdìbò kan ní 1961, Southern Cameroons yàn láti darapọ̀ mọ́ Cameroon ti Faransé, nígbà tí Northern Cameroons yàn láti darapọ̀ mọ́ Nàìjíríà, ìgbésẹ̀ kan tí ó tún jẹ́ kí iye àwọn Mùsùlùmí ní Àríwá Nàìjíríà pọ̀ sí i. Agbègbè yìí ló para pọ̀ di apá púpọ̀ nínú Àríwá-Ìlà-Oòrùn Nàìjíríà, àti apá púpọ̀ nínú àwọn agbègbè tí ìṣọ̀tẹ̀ náà ti wáyé.

### Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ rògbòdìyàn ẹ̀sìn ní Nàìjíríà

Rògbòdìyàn ẹ̀sìn ní Nàìjíríà ti wà láti ọdún 1953, àti nínú ọ̀rọ̀ ti ìlú Tafawa Balewa, láti ọdún 1948. Ìpakúpa àwọn Igbo ti ọdún 1966 ní Àríwá tí ó tẹ̀lé ìdìtẹ̀-gbàjọba-padà ti ọdún náà ní àwọn okùnfà méjì: ìdìtẹ̀-gbàjọba àwọn ọ̀gágun Igbo àti aáwọ̀ ẹ̀sìn/ẹ̀yà tó ti wà tẹ́lẹ̀ láàrin àwọn Igbo àti àwọn Mùsùlùmí agbègbè náà. Èyí jẹ́ kókó pàtàkì nínú ìyapa Biafra àti Ogun Abẹ́lé Nàìjíríà tí ó tẹ̀lé e.

### Maitatsine

Ní òpin àwọn ọdún 1970 sí ìbẹ̀rẹ̀ àwọn ọdún 1980, ìṣọ̀tẹ̀ Ìsìláámù kan wáyé lábẹ́ ìdarí Maitatsine (Mohammed Marwa) àti àwọn ọmọlẹ́yìn rẹ̀, Yan Tatsine, èyí tí ó fa ikú ẹgbẹẹgbẹ̀rún ènìyàn. Lẹ́yìn ikú Maitatsine ní 1980, ẹgbẹ́ náà tẹ̀síwájú fún nǹkan bí ọdún márùn-ún mìíràn.

Ní ẹ̀wádún kan náà, olórí ìjọba ológun Nàìjíríà nígbà náà, Ọ̀gágun Ibrahim Babangida forúkọ Nàìjíríà sílẹ̀ nínú Àjọ Àwọn Orílẹ̀-èdè Oní-Ìsìláámù (OIC). Èyí jẹ́ ìgbésẹ̀ kan tí ó dá wàhálà ẹ̀sìn sílẹ̀ ní orílẹ̀-èdè náà, pàápàá jùlọ láàrin àwọn Kìrìsìtẹ́ẹ́nì. Ní ìdáhùn sí èyí, díẹ̀ nínú àwọn Mùsùlùmí tọ́ka sí i pé àwọn orílẹ̀-èdè Áfríkà mìíràn tí wọn kò ní Mùsùlùmí tó ti Nàìjíríà wà nínú àjọ náà, bẹ́ẹ̀ sì ni Nàìjíríà náà ní àjọṣepọ̀ pẹ̀lú Holy See (Vatican).

### Ìdásílẹ̀ òfin Sharia

Látìgbà tí ìjọba tiwantiwa ti padà dé sí Nàìjíríà ní ọdún 1999, wọ́n ti gbé òfin Sharia kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ara òfin ìlú àti òfin ìwà-ọ̀daràn ní àwọn ìpínlẹ̀ 9 tí Mùsùlùmí ti pọ̀ jùlọ àti ní díẹ̀ nínú àwọn agbègbè ní ìpínlẹ̀ 3 tí Mùsùlùmí pọ̀ sí. Èyí bẹ̀rẹ̀ nígbà tí gómìnà Ìpínlẹ̀ Zamfara nígbà náà, Ahmad Rufai Sani bẹ̀rẹ̀ ìpolongo fún ìmúlo Sharia ní ìpele ìpínlẹ̀. Èyí fa aáwọ̀ nípa ipò tí àwọn tí kì í ṣe Mùsùlùmí yóò wà lábẹ́ òfin Sharia. Ìjà láàrin Mùsùlùmí àti Kìrìsìtẹ́ẹ́nì sì bẹ̀rẹ̀ sí í wáyé lẹ́yìn náà.

Ní àwọn ìpínlẹ̀ Àríwá Nàìjíríà tí Ìsìláámù ti gbilẹ̀, oríṣiríṣi àwọn ẹgbẹ́ Mùsùlùmí àti àwọn ènìyàn ló wà tí wọ́n fẹ́ kí Òfin Sharia wà ní gbogbo orílẹ̀-èdè. Ìjọba Àpapọ̀ Nàìjíríà ti gbọ́ tẹnu àwọn ènìyàn wọ̀nyí ní ìpínlẹ̀ méjìlá, èyí tí ó bẹ̀rẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Zamfara ní 1999. Àwọn ènìyàn gbàgbọ́ pé ìtẹnumọ́ gómìnà Ìpínlẹ̀ Zamfara, Ahmad Rufai Sani ló mú kí èyí ṣẹlẹ̀.

Ìdájọ́ ikú tí wọ́n fún Amina Lawal àti Safiya Hussaini fa kí àgbáyé kíjiyè sí ohun tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ kà sí òfin líle. Wọ́n wá fagi lé àwọn ìdájọ́ náà; ìdájọ́ ikú àkọ́kọ́ wáyé ní ọdún 2002.

#### Ọ̀rọ̀-òdì àti ìyípadà-ẹ̀sìn

Méjìlá nínú àwọn ìpínlẹ̀ mẹ́rìndínlógójì tí Nàìjíríà ní ni Sunni Islam ti jẹ́ ẹ̀sìn tí ó gbilẹ̀ jùlọ. Ní 1999, àwọn ìpínlẹ̀ wọ̀nyí yàn láti ní ilé-ẹjọ́ Sharia pẹ̀lú ilé-ẹjọ́ àbáláyé tí wọ́n ní tẹ́lẹ̀. Ilé-ẹjọ́ Sharia lè ka ọ̀rọ̀-òdì (blasphemy) sí ẹ̀ṣẹ̀ tí ó tó fún onírúurú ìjìyà títí dé ikú. Ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìpínlẹ̀ tí Mùsùlùmí ti pọ̀ jù, yíyípadà kúrò nínú ẹ̀sìn Ìsìláámù sí ẹ̀sìn mìíràn kò bófin mu, ó sì sábà máa ń jẹ́ ẹ̀ṣẹ̀ tí ikú ni ìjìyà rẹ̀.

### Ìwọ̀ntúnwọ̀nsì iye ènìyàn
Gẹ́gẹ́ bí ìwádìí kan lórí iye ènìyàn àti ẹ̀sìn ní Nàìjíríà ṣe fi hàn, àwọn Mùsùlùmí ló jẹ́ 50.5% iye àwọn ènìyàn orílẹ̀-èdè náà. Àríwá orílẹ̀-èdè náà ni àwọn Mùsùlùmí pọ̀ sí jùlọ; ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn Mùsùlùmí Nàìjíríà sì jẹ́ ẹlẹ́sìn Sunni. Àwọn Kìrìsìtẹ́ẹ́nì ni ẹgbẹ́ ẹlẹ́sìn kejì tí ó tóbi jùlọ, wọ́n sì jẹ́ 48.2% iye àwọn ènìyàn náà. Wọ́n pọ̀ jùlọ ní agbègbè àárín àti gúúsù orílẹ̀-èdè náà.

Nítorí àti yẹra fún aáwọ̀ òṣèlú, wọ́n yọ ìbéèrè nípa ẹ̀sìn kúrò nínú kíka orí tí ó wáyé ní Nàìjíríà ní ọdún 2006.

## Ìtàn

### Ìrúdedò Boko Haram ti ọdún 2009

Boko Haram ṣe àwọn iṣẹ́ rẹ̀ ní ìrọ̀rùn fún ọdún méje àkọ́kọ́ tí ó dá sílẹ̀. Ìyẹn yípadà ní ọdún 2009 nígbà tí ìjọba Nàìjíríà bẹ̀rẹ̀ ìwádìí lórí àwọn iṣẹ́ ẹgbẹ́ náà lẹ́yìn àwọn ìròyìn pé àwọn ọmọ ẹgbẹ́ náà ń ko ohun ìjà jọ. Kí èyí tó wáyé, ìròyìn sọ pé ìjọba kọ etí ikún sí ìkìlọ̀ nípa bí ẹgbẹ́ náà ṣe ń le koko sí i, pẹ̀lú ìkìlọ̀ láti ọ̀dọ̀ ẹnìkan tó jẹ́ ọ̀gá ológun.

Ìrúdedò àkọ́kọ́ ti Boko Haram kùnà, ìjọba Nàìjíríà sì pa olórí wọn Mohammed Yusuf.  Ó bẹ̀rẹ̀ ẹgbẹ́ náà ní ọdún 2002, pẹ̀lú èrò láti kọ ètò ẹ̀kọ́ ìwọ̀-oòrùn (western education) pẹ̀lú àwọn ọmọlẹ́yìn rẹ̀. Àwọn ológun Nàìjíríà mú un ní ilé àwọn àna rẹ̀, wọ́n sì fà á lé àwọn ọlọ́pàá Nàìjíríà lọ́wọ́. Ó fi ìyàwó mẹ́rin àti ọmọ méjìlá sílẹ̀, ọ̀kan nínú wọn ni Abu Musab al-Barnawi ẹni tí ó fẹ́ láti darí ẹgbẹ́ náà ní ọdún 2016. Nípa báyìí, ẹgbẹ́ náà pín sí oríṣiríṣi, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ ọ̀tẹ̀, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kọmándà ọlọ̀tẹ̀ Abubakar Shekau ṣàṣeyọrí láti jẹ́ olórí láàrin àwọn ọlọ̀tẹ̀ náà. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó dojúkọ ìpèníjà láti ọ̀dọ̀ àwọn abẹ́nú ẹgbẹ́, bíi ẹgbẹ́ Salafist ti Abu Usmatul al-Ansari ati ẹgbẹ́ Ansaru, Shekau di olórí *de facto* fún ìjàngbara náà, ó sì dènà kí àwọn ẹgbẹ́ Boko Haram yòókù má bá aigbógun ti ara wọn, dípò èyí, ó darí wọn láti gbógun ti ìjọba Nàìjíríà. Pẹ̀lú àtìlẹ́yìn àwọn ẹgbẹ́ jihadist mìíràn bíi al-Qaeda àti al-Shabaab, ọgbọ́n ìjà Shekau kún fún ìwà ìkà àti fífàjúro sí àwọn ará ìlú.

Nígbà tí ìjọba bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́, wọ́n mú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọmọ ẹgbẹ́ náà ní Bauchi, èyí fa ìjà líle pẹ̀lú àwọn agbófinró Nàìjíríà ní Bauchi, Maiduguri ní Ìpínlẹ̀ Borno, Potiskum ní Ìpínlẹ̀ Yobe àti Wudil ní Ìpínlẹ̀ Kano – èyí tí ó yọrí sí ikú àwọn ènìyàn tó tó 700. Nígbà ìjà pẹ̀lú àwọn agbófinró, ìròyìn sọ pé àwọn jagunjagun Boko Haram lo "alùpùpù tí wọ́n di epo mọ́" àti "ọfà olóró" láti kọ lu àgọ́ ọlọ́pàá. Olùdásílẹ̀ tí ó tún jẹ́ olórí ẹgbẹ́ náà Mohammed Yusuf náà kú ní àkókò yìí nígbà tí ó wà ní àtìmọ́lé ọlọ́pàá. Lẹ́yìn pipa Yusuf, Abubakar Shekau di olórí, ó sì wà nípò yìí ní Oṣù Kínní 2015.

### Ìpadàbọ̀sípò ti ọdún 2010
Ní nǹkan bí oṣù mẹ́fà lẹ́yìn pipa Yusuf, ẹgbẹ́ náà ṣe ikọlù àwọn apániláyà àkọ́kọ́ ní Borno ní Oṣù Kínní, tí ó pa ènìyàn mẹ́rin. Láàrin àwọn ọdún díẹ̀ tó tẹ̀le, ìwà ipá náà pọ̀ sí i ní ti iye ìgbà tí ó ń wáyé àti bí ó ṣe le tó. Ní ọjọ́ keje Oṣù Kẹsàn-án, fífọ́ ẹ̀wọ̀n ní Bauchi tú àwọn ọmọ ẹgbẹ́ Boko Haram tó ju 700 sílẹ̀, èyí tí ó tún fún wọn ní agbára sí i. Ní ọjọ́ kẹrinlélógún Oṣù Kejìlá, Boko Haram lo bọ́ǹbù mẹ́rin láti pa ènìyàn 32 ní Jos, Ìpínlẹ̀ Plateau. Ní ọjọ́ kan náà, wọ́n pa ènìyàn mẹ́fà nínú ikọlù sí àwọn ṣọ́ọ̀ṣì ní Maiduguri.

### 2011
Ní ọjọ́ mọ́kàndínlọ́gbọ̀n Oṣù Karùn-ún, wákàtí díẹ̀ lẹ́yìn tí wọ́n búra fún Goodluck Jonathan gẹ́gẹ́ bí ààrẹ, àwọn àṣìdá bọ́ǹbù tí wọ́n sọ pé Boko Haram ló ṣe é pa ènìyàn 15, ó sì ṣe ènìyàn 55 léṣe. Ní ọjọ́ kẹrìndínlógún Oṣù Kẹfà, Boko Haram sọ pé àwọn ló ṣe àṣìdá bọ́ǹbù ní olú-ilé-iṣẹ́ ọlọ́pàá Abuja, èyí tí ó jẹ́ ikọlù agbẹ́míra àkọ́kọ́ tó wáyé ní Nàìjíríà. Oṣù méjì lẹ́yìn náà wọ́n fi bọ́ǹbù sọ ilé United Nations ní Abuja, èyí tí ó fi hàn pé ìgbà àkọ́kọ́ nìyí tí Boko Haram yóò kọ lu àjọ àgbáyé. Ní ọjọ́ kẹrin Oṣù Kọkànlá, ó ṣe ikọlù ní Damaturu ní Yobe àti ní Maiduguri, tí ó pa ènìyàn tó ju ọgọ́rùn-ún lọ, àti ní ọjọ́ kejìlélógún àti kẹtalélógún Oṣù Kejìlá wọ́n bá àwọn agbófinró jà, èyí tí ó yọrí sí ikú ènìyàn tó tó 68. Ní ọjọ́ kẹ́ẹ̀dọ́gbọ̀n Oṣù Kejìlá, Boko Haram kọ lu ọ̀pọ̀lọpọ̀ ṣọ́ọ̀ṣì pẹ̀lú bọ́ǹbù àti ìbọn.

Ọjọ́ kẹ́ẹ̀dógún Oṣù Kẹfà sàmì sí ìbẹ̀rẹ̀ ìgbésẹ̀ ológun tí Ìjọba Àpapọ̀ fọwọ́ sí láti dènà ewu rògbòdìyàn Boko Haram tí ó ń pọ̀ sí i. Pẹ̀lú 21 Armoured Brigade (21 Bde) ti Ológun Ilẹ̀ Nàìjíríà gẹ́gẹ́ bíi ọ̀kan-ò-jọ̀kan, Joint Task Force Operation Restore Order (JTF ORO 1) sàmì sí ìbẹ̀rẹ̀ ìpolongo gbigbogun ti ọlọ̀tẹ̀ (COIN) tí ó gba àkókò pípẹ́ láti ọwọ́ àwọn ológun sí Boko Haram. Ìpolongo náà ti gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìpele kọjá, ó sì ti gbòòrò sí i ní ti ìwọ̀n, agbára, àwọn ẹ̀ka àti àwọn olùkópa, láti ìgbà náà. Àwọn àbájáde rẹ̀, síbẹ̀síbẹ̀, máa ń yàtọ̀ síra nígbà mìíràn, wọ́n sì ti ṣàríwísí àwọn ológun pé wọ́n máa ń lo agbára jù nínú COIN wọn.

### 2012
Ní Oṣù Kínní ní Nàìjíríà, Boko Haram kọ lu Mubi, Yola àti Gombi – gbogbo wọn wà ní Ìpínlẹ̀ Adamawa – ní àfikún sí Maiduguri àti Kano. Ní oṣù kan náà, Abubakar Shekau, ẹni tí ó jẹ́ igbákejì Yusuf tẹ́lẹ̀, fara hàn nínú fídíò kan tí wọ́n gbé sí YouTube. Gẹ́gẹ́ bí Reuters ṣe sọ, Shekau gba ìdarí ẹgbẹ́ náà lẹ́yìn ikú Yusuf ní ọdún 2009. Àwọn aláṣẹ ti kọ́kọ́ gba gbọ́ pé Shekau kú nígbà ìrúdedò ọdún 2009. Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 2012, ẹgbẹ́ náà wà nídìí ikú àwọn ènìyàn tó ju 900 lọ. Ní ọjọ́ kẹjọ Oṣù Kẹta, ẹgbẹ́ kékeré kan ti Special Boat Service àti Ológun Nàìjíríà gbìyànjú láti gba àwọn ògbèkùn méjì, ará Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì Chris McManus àti ará Itálíà Franco Lamolinara, tí wọ́n wà ní ìgbèkùn ní Sokoto, láti ọwọ́ àwọn ọmọ ẹgbẹ́ apániláyà Boko Haram tí wọ́n jẹ́ olótìítọ́ sí al-Qaeda. Àwọn tí wọ́n jí wọn gbé pa àwọn ògbèkùn méjèèjì kí wọ́n tó gba wọn tàbí nígbà tí wọ́n fẹ́ gba wọn. Ìròyìn sọ pé gbogbo àwọn tí wọ́n jí ènìyàn gbé náà ló kú. Ní ọjọ́ kẹjọ Oṣù Kẹrin, ó kéré jù ènìyàn 38 ló kú láti ọwọ́ afibọ́ǹbù-palingbámíra nínú ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ ní Kaduna. Ní ọjọ́ kẹrinlélógún Oṣù Kẹfà, nǹkan bí 40 ẹlẹ́wọ̀n ló sálọ nígbà fífọ́ ẹ̀wọ̀n kan ní Damaturu. Ní ọjọ́ kẹtadilogun Oṣù Kẹfà, ó kéré jù ènìyàn 12 ló kú láti ọwọ́ bọ́ǹbù mẹ́ta tí wọ́n sọ sí àwọn ṣọ́ọ̀ṣì ní Ìpínlẹ̀ Kaduna. Ní ọjọ́ keje Oṣù Kẹjọ, ènìyàn 19 ló kú nínú ìyinbọn púpọ̀ ní Ìpínlẹ̀ Kogi. Ní ọjọ́ kìíní sí kejì Oṣù Kọkànlá, ó kéré jù ọkùnrin 25 ló kú ní Federal Polytechnic, Mubi. Ní ọjọ́ kẹ́ẹ̀dọ́gbọ̀n Oṣù Kejìlá, ènìyàn mẹ́fà ló kú ní Potiskum àti mẹ́fà mìíràn ní Maiduguri. Ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n Oṣù Kejìlá, ènìyàn mẹ́ẹ̀dógún kú ní abúlé kan ní àríwá-ìlà-oòrùn Nàìjíríà.

### 2013
#### Ìkọlù láti ọwọ́ Ìjọba

Ní Oṣù Karùn-ún, àwọn ọmọ ogun ìjọba Nàìjíríà ṣe ìkọlù ní agbègbè Borno ní ìgbìyànjú láti lé àwọn jagunjagun Boko Haram kúrò lẹ́yìn tí wọ́n kéde ìgbésẹ̀ pàjáwìrì ní ọjọ́ kẹrinlá Oṣù Karùn-ún. Ìgbésẹ̀ pàjáwìrì náà – èyí tí ó ṣì wà ní lílò ní Oṣù Karùn-ún ọdún 2014 – wà fún àwọn ìpínlẹ̀ Borno, Yobe, àti Adamawa ní àríwá-ìlà-oòrùn Nàìjíríà. Ìkọlù náà kọ́kọ́ késsèjárí, ṣùgbọ́n àwọn ọlọ̀tẹ̀ Boko Haram tún padà ní agbára.

#### Àwọn ikọlù
Ní ọjọ́ kẹjọ Oṣù Kejì, àwọn agbébọn pa ó kéré jù àwọn tí ń funni ní àjẹsára rọmọlápá-rọmọlẹ́sẹ̀ mẹ́sàn-án ní Kano. Ní ọjọ́ kejìdínlógún Oṣù Kẹta, afibọ́ǹbù-palingbámíra nínú ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ fi ọkọ̀ kọ bọ́ọ̀sì kan ní Kano, ó pa ènìyàn tó ju 20 lọ. Ní ọjọ́ kẹrìndínlógún àti kẹtadilogun Oṣù Kẹrin, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ará ìlú ló kú lákòókò ogun ní Baga, Borno, láàrin Boko Haram àti Ológun Nàìjíríà. Ní ọjọ́ kẹfà Oṣù Keje, Boko Haram pa àwọn akẹ́kọ̀ọ́ 42 ní Yobe, èyí sì mú kí sáà ilé-ìwé wá sí òpin lójijì ní ìpínlẹ̀ náà. Ní ọjọ́ karùn-ún Oṣù Kẹjọ, Boko Haram ṣe ikọlù sí Bama àti Malam Fatori, èyí tí ó fi òkú 35 sílẹ̀. Ní ọjọ́ kọkànlá Oṣù Kẹjọ, Boko Haram pa ènìyàn 44 nínú ìyinbọn púpọ̀ ní mọ́ṣáláṣí kan ní Konduga, Borno. Ní ọjọ́ kẹfà Oṣù Kẹwàá, Ológun Nàìjíríà ṣẹ́gun Boko Haram ní ogun kan ní Damboa, Borno. Ní ọjọ́ kejì Oṣù Kọkànlá ní Borno, àwọn agbébọn kọ lu àwọn ènìyàn tí wọ́n ń padàbọ̀ láti ibi ìgbéyàwó, wọ́n pa ènìyàn tó ju 30 lọ.

### 2014
#### Ìjígbé ní Chibok àti ọ̀tẹ̀
Ní ọjọ́ kẹ́ẹ̀dógún Oṣù Kẹrin, àwọn apániláyà Boko Haram jí àwọn ọmọbìnrin akẹ́kọ̀ọ́ 276 gbé láti ilé-ìwé sẹ́kọ́ńdírì ní Chibok ní Borno. Wọ́n sọ pé Boko Haram ló wà nídìí ìjígbé náà. Ìròyìn sọ pé ẹgbẹ́ náà ti kó àwọn ọmọbìnrin náà lọ sí orílẹ̀-èdè aládùúgbò Cameroon àti Chad níbi tí wọ́n ti fẹ́ tà wọ́n sí oko ní iye tí kò tó dọ́là kan fún ẹnì kọ̀ọ̀kan. Wọ́n tún ròyìn ìjígbé àwọn ọmọbìnrin mẹ́jọ mìíràn lẹ́yìn náà. Àwọn ìjígbé wọ̀nyí fa ìfẹ̀hónúhàn láàrin ìlú, pẹ̀lú àwọn olùfẹ̀hónúhàn tó gbé pátákó tí wọ́n kọ àkọlé Twitter #BringBackOurGirls sí, èyí tí ó gba àfiyèsí àgbáyé. *[[The Guardian]]* ròyìn pé Royal Air Force ti Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ṣe Operation Turus ní Nàìjíríà ní Oṣù Kẹrin láti fèsì sí ìjígbé Chibok. Orísun kan tí ó kópa nínú iṣẹ́ náà sọ fún *The Observer* pé "Wọ́n rí àwọn ọmọbìnrin náà ní àwọn ọ̀sẹ̀ àkọ́kọ́ tí RAF bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́", àti pé "A [RAF] fẹ́ láti lọ gba wọn sílẹ̀, ṣùgbọ́n ìjọba Nàìjíríà kọ̀", èyí jẹ́ nítorí pé wọ́n ka ìgbésẹ̀ èyíkéyìí sí "ọ̀rọ̀ orílẹ̀-èdè", àti pé kí àwọn ilé-iṣẹ́ ọ̀tẹlẹ̀múyẹ́ àti ti ààbò Nàìjíríà yanjú rẹ̀, orísun náà fi kún un pé wọ́n fi ọkọ̀ òfuurufú tọpinpin àwọn ọmọbìnrin náà bí wọ́n ṣe pín wọn sí àwùjọ kékeré ní àwọn oṣù tó tẹ̀le e. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ orílẹ̀-èdè ṣe ìlérí àtìlẹ́yìn fún ìjọba Nàìjíríà láti ran àwọn ológun wọn lọ́wọ́ pẹ̀lú kíkó àwọn ọ̀rọ̀ àṣírí jọ lórí ibi tí àwọn ọmọbìnrin náà wà àti àwọn ibùdó iṣẹ́ Boko Haram.

Ní ọjọ́ kẹtàlá sí kẹrinlá Oṣù Karùn-ún, Boko Haram dènà àwọn sójà Nàìjíríà tí wọ́n ń wá àwọn ọmọbìnrin tí wọ́n jí gbé náà.

#### Àwọn bọ́ǹbù Jos
Ní ọjọ́ ogún Oṣù Karùn-ún, bọ́ǹbù méjì ní ìlú Jos, Ìpínlẹ̀ Plateau, Nàìjíríà, bú, ó sì pa ó kéré jù ènìyàn 118 ó sì ṣe ènìyàn tó ju 56 mìíràn léṣe. Àwọn bọ́ǹbù náà bú láàrin ìṣẹ́jú 30 sí ara wọn, ọ̀kan ní ọjà ìbílẹ̀ ní nǹkan bí aago mẹ́ta ọ̀sán (3:00) àti èkejì ní ibi ìgbọ́kọ̀sí lẹ́gbẹ̀ẹ́ ilé-ìwòsàn kan ní nǹkan bí aago mẹ́ta ààbọ̀ (3:30), níbi tí àwọn olùgbàlà tí wọ́n ń fèsì sí ìjàmbá àkọ́kọ́ ti kú. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé kò sí ẹgbẹ́ tàbí ẹnìkan tó sọ pé òun ló ṣe é, wọ́n sọ pé Boko Haram ló wà nídìí rẹ̀.

Àwọn olùgbàlà àkọ́kọ́ kò lè dé ibi ìṣẹ̀lẹ̀ náà, nítorí "ẹgbẹẹgbẹ̀rún ènìyàn ń sá kúrò níbi ìṣẹ̀lẹ̀ náà sí òdìkejì". Wọ́n gbé àwọn bọ́ǹbù náà síbẹ̀ láti pa ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn bó bá ṣe lè ṣeéṣe tó, láì wo ti ẹ̀sìn, èyí tí ó yàtọ̀ sí àwọn ikọlù ti tẹ́lẹ̀ níbi tí wọ́n tí máa ń kọ lu àwọn tí kì í ṣe Mùsùlùmí. Ìròyìn sọ pé àwọn afibọ́ǹbù náà lo ọgbọ́n "bíbú tẹ̀lera-ẹni", níbi tí bọ́ǹbù àkọ́kọ́ yóò bú ní ibi àárín gbùngbùn, àti pé òmíràn yóò bú ní àkókò díẹ̀ lẹ́yìn náà pẹ̀lú èrò láti pa àwọn ènìyàn tí wọ́n ń ṣiṣẹ́ láti gba àwọn tí wọ́n fara pa là.

#### Àwọn bọ́ǹbù Maiduguri
Ní ọdún 2014, àwọn jagunjagun Boko Haram pọ̀si àwọn ikọlù wọn sí àwọn ìlú ńlá àti kékeré ní àríwá Nàìjíríà wọ́n sì gba apá kan àríwá-ìlà-oòrùn orílẹ̀-èdè náà. Àwọn ikọlù wọ̀nyí pẹ̀lú bọ́ǹbù ní Maiduguri ní Oṣù Kínní, Oṣù Keje àti Oṣù Kọkànlá.

#### Ìjà tó ń le sí i

Bí rògbòdìyàn náà ṣe ń le sí i mú kí ìjọba Nàìjíríà bẹ̀rẹ̀ ikọlù, àti pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ Chad, Niger, àti Cameroon, wọ́n gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ agbègbè tí Boko Haram ti ń darí tẹ́lẹ̀ padà.

Ní ìparí ọdún 2014, Boko Haram gba ìdarí Bama, Borno, gẹ́gẹ́ bí àwọn olùgbé ìlú náà ṣe sọ. Ní Oṣù Kejìlá, ìròyìn sọ pé "àwọn ènìyàn tí wọ́n ti dàgbà jù láti sá kúrò ní Ìjọba Ìbílẹ̀ Gwoza ni wọ́n kó jọ, tí wọ́n sì mú wọn lọ sí ilé-ìwé méjì níbi tí àwọn jagunjagun náà ti yìnbọn lù wọ́n." Ó ju àwọn àgbàlagbà 50 lọ tí wọ́n pa ní Bama. Wọ́n gbé fídíò "eléjẹ̀" kan jáde tí ó fi àwọn ọlọ̀tẹ̀ náà hàn tí wọ́n ń yìnbọn lu ènìyàn tó ju ọgọ́rùn-ún lọ ní ibùgbé ilé-ìwé ní ìlú Bama.

### 2015
#### Ìpakúpa Baga
Láàrin ọjọ́ kẹta sí keje Oṣù Kínní, Boko Haram kọ lu ìlú Baga wọ́n sì pa ènìyàn tó tó 2,000, èyí tí ó ṣeéṣe kí ó jẹ́ ìpakúpa tí ó tóbi jùlọ láti ọwọ́ Boko Haram.

#### Bọ́ǹbù Maiduguri
Ní ọjọ́ kẹwàá Oṣù Kínní, ènìyàn 19 kú nínú àṣìdá bọ́ǹbù agbẹ́míra ní ọjà kan ní Maiduguri. Ìlú náà wà ní àárín gbùngbùn rògbòdìyàn Boko Haram. Ní ọjọ́ kejìlá Oṣù Kínní, Boko Haram ṣe ikọlù tí kò késsèjárí sí ibùdó Ọmọ Ogun Cameroon kan.

#### Gbigbogun ti Boko Haram

Ní ọjọ́ kẹtalélógún Oṣù Kínní, àpapọ̀ àwọn ọmọ ogun láti Nàìjíríà, Chad, Cameroon, àti Niger bẹ̀rẹ̀ ìpolongo gbigbogun ti Boko Haram. Ní kùtùkùtù ọjọ́ kẹ́ẹ̀dọ́gbọ̀n Oṣù Kínní, Boko Haram ṣe ikọlù ńlá sí ìlú náà. Ní ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n Oṣù Kínní, CNN ròyìn pé ikọlù Maiduguri láti ọwọ́ "ọgọ́rọ̀ọ̀rún àwọn agbébọn" ni wọ́n ti dènà, ṣùgbọ́n ìlú Monguno tí ó wà nítòsí bọ́ sọ́wọ́ Boko Haram. Ọmọ Ogun Nàìjíríà sọ pé wọ́n dènà ikọlù mìíràn lórí Maiduguri ní ọjọ́ mọ́kànlélọ́gbọ̀n Oṣù Kínní.

Ní ọjọ́ kẹrin Oṣù Kejì, Ọmọ Ogun Chad pa àwọn jagunjagun Boko Haram tó ju 200 lọ. Ní ọjọ́ kẹrin àti karùn-ún Oṣù Kejì, Boko Haram ṣe ìpakúpa ní Fotokol, Agbègbè Àríwá Jùlọ, Cameroon, tí ó pa àwọn ará ìlú 81, sójà Chad 13 àti sójà Cameroon 6. Ní ọjọ́ kẹfà Oṣù Kejì, Boko Haram kọ lu Bosso àti Diffa ní Niger. Ní ọjọ́ kẹ́ẹ̀dógún Oṣù Kejì, àṣìdá bọ́ǹbù agbẹ́míra wáyé ní Damaturu. Ní ọjọ́ kẹtadilogun Oṣù Kejì, ológun Nàìjíríà gba Monguno padà nínú ikọlù alájọṣe ti ojú òfuurufú àti ti ilẹ̀. Ní ọjọ́ kejìlélógún Oṣù Kejì, àṣìdá bọ́ǹbù agbẹ́míra wáyé ní Potiskum. Ní ọjọ́ kẹrinlélógún Oṣù Kejì, àṣìdá bọ́ǹbù agbẹ́míra wáyé ní Potiskum àti Kano. Ní ọjọ́ kejì Oṣù Kẹta, Àwọn Ọmọ Ogun Nàìjíríà ṣẹ́gun Boko Haram nínú Ogun Konduga.

Ní ọjọ́ keje Oṣù Kẹta, olórí Boko Haram Abubakar Shekau búra pé òun wà lábẹ́ ìdarí Islamic State (IS) nípasẹ̀ ìfiránṣẹ́ ohùn tí wọ́n gbé sórí àkọ̀nsì Twitter ti ẹgbẹ́ náà. Agbẹnusọ Ọmọ Ogun Nàìjíríà Sami Usman Kukasheka sọ pé ìbúra náà jẹ́ àmì àìlera àti pé Shekau dàbí "ẹni tó ń rì". Ní ọjọ́ kan náà, bíbú bọ́ǹbù agbẹ́míra márùn-ún fi òkú 54 àti àwọn tí ó fara pa 143 sílẹ̀. Ní ọjọ́ kejìlá Oṣù Kẹta, agbẹnusọ ISIL Abu Mohammad al-Adnani gbé gbolohun kan jáde nínú èyí tí ó ti kí ìbúra náà káàbọ̀, tí ó sì ṣàpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìfẹ̀sí caliphate ẹgbẹ́ náà sí Ìwọ̀-oòrùn Áfíríkà.

Lẹ́yìn ìkéde jíjẹ́ olótìítọ́ sí ISIL, Boko Haram ni wọ́n sọ di "Ẹ̀ka Ìwọ̀-oòrùn Áfíríkà" ti ẹgbẹ́ náà (Islamic State West Africa Province, tàbí ISWAP) nígbà tí wọ́n yan Shekau gẹ́gẹ́ bí vali (gómìnà) àkọ́kọ́. Síwájú sí i, ISIL bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣe àtìlẹ́yìn fún Boko Haram, ṣùgbọ́n wọ́n tún bẹ̀rẹ̀ sí ní dá sí ọ̀rọ̀ abẹ́nú wọn. Fún àpẹẹrẹ, àwọn olórí ISIL gbìyànjú láti dín ìwà ìkà Boko Haram sí àwọn ará ìlú àti àwọn alárìíwísí abẹ́nú kù, nítorí èrò Shekau "ti burú púpọ̀ fún Islamic State".

Ní ọjọ́ kẹrinlélógún Oṣù Kẹta, àwọn olùgbé Damasak, Borno, sọ pé Boko Haram ti kó àwọn obìnrin àti ọmọdé tí wọ́n ju 400 lọ láti inú ìlú náà bí wọ́n ṣe ń sá fún àwọn ọmọ ogun àpapọ̀ tí wọ́n gba agbègbè náà padà tí wọ́n sì rí ibojì àpapọ̀ àwọn tí Boko Haram pa. Ní ọjọ́ kẹtàdínlọ́gbọ̀n Oṣù Kẹta, ọmọ ogun Nàìjíríà gba Gwoza, èyí tí wọ́n gbàgbọ́ pé ó jẹ́ ibùdó olú-ilé-iṣẹ́ Boko Haram. Ní ọjọ́ ìdìbò, Ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n Oṣù Kẹta, àwọn agbawèrè Boko Haram pa ènìyàn 41, pẹ̀lú aṣòfin kan, láti dẹ́rùbà ọgọ́rọ̀ọ̀rún àwọn ènìyàn láti má dìbò.

Ní Oṣù Kẹta, Boko Haram pàdánù ìdarí àwọn ìlú Borno ti Bama àti Gwoza (tí wọ́n gbàgbọ́ pé ó jẹ́ olú-ilé-iṣẹ́ wọn) sí Ọmọ Ogun Nàìjíríà. Àwọn aláṣẹ Nàìjíríà sọ pé àwọn ti gba 11 nínú àwọn agbègbè 14 tí Boko Haram ń darí tẹ́lẹ̀ padà. Ní Oṣù Kẹrin, àwọn ọmọ ogun Nàìjíríà kọ lu ibùdó Boko Haram mẹ́rin ní Igbo Sambisa wọ́n sì tú àwọn obìnrin tí ó fẹ́rẹ̀ tó 300 sílẹ̀. Wọ́n gbàgbọ́ pé àwọn ọmọ ogun Boko Haram ti padà sẹ́yìn sí Àwọn Òkè Mandara, lẹ́gbẹ̀ẹ́ ààlà Cameroon àti Nàìjíríà. Ní ọjọ́ kẹrìndínlógún Oṣù Kẹta, Ọmọ Ogun Nàìjíríà sọ pé òun ti gba Bama padà. Ní ọjọ́ kẹtàdínlọ́gbọ̀n Oṣù Kẹta, ọjọ́ tí ó ṣáájú ìdìbò ààrẹ Nàìjíríà, Ọmọ Ogun Nàìjíríà kéde pé òun ti gba ìlú Gwoza padà lọ́wọ́ Boko Haram.

Nígbà tí ó fi di Oṣù Kẹrin, wọ́n ròyìn pé àwọn ológun Nàìjíríà ti gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ agbègbè tí Boko Haram ń darí tẹ́lẹ̀ ní Àríwá Ìlà-oòrùn Nàìjíríà, àyàfi Igbo Sambisa ní Borno.

Ní Oṣù Karùn-ún, àwọn ológun Nàìjíríà kéde pé àwọn ti tú nǹkan bí 700 obìnrin sílẹ̀ láti àwọn ibùdó ní Igbo Sambisa.

Ní ọjọ́ kejìlá Oṣù Keje, àwọn obìnrin afibọ́ǹbù-palingbámíra méjì tí wọ́n wọ burqa pa ènìyàn 13 ní Fotokol. Ní ìdáhùn sí èyí, gómìnà Àríwá Jùlọ Cameroon fòfin de ìbòjú Islam àti burqa.

Ní Oṣù Kẹjọ, wọ́n ròyìn pé ikú ènìyàn tó ju ẹgbẹ̀rún lọ ló ti wáyé láti ìgbà ìfilọ́lẹ̀ ìjọba tuntun.

Ní ọjọ́ kẹwàá Oṣù Kẹwàá, àwọn afibọ́ǹbù-palingbámíra kọ lu ọjà àti ibùdó àwọn olùwá-ibi-ìsádi ní Baga Sola, Lac, Chad.

Ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n Oṣù Kẹwàá, wọ́n kéde pé àwọn ọmọ ogun Nàìjíríà ti gba ènìyàn 338 sílẹ̀ lọ́wọ́ Boko Haram nítòsí ibùdó agbára ẹgbẹ́ náà ní Igbo Sambisa. Nínú àwọn tí wọ́n gbà sílẹ̀ náà, 192 jẹ́ ọmọdé, 138 sì jẹ́ obìnrin.

Ní Oṣù Kejìlá, Muhammadu Buhari, Ààrẹ Nàìjíríà, sọ pé Boko Haram ti "di ẹni tí a ṣẹ́gun ní pẹ́rẹ́u" wọ́n sì ròyìn pé wọ́n gba obìnrin 1,000 sílẹ̀ lọ́wọ́ Boko Haram ní Oṣù Kínní 2016. Ní ọjọ́ karùn-ún Oṣù Kejìlá, àwọn obìnrin afibọ́ǹbù-palingbámíra mẹ́rin kọ lu ọjà kan ní ẹ̀gbẹ́ Chad ti Lake Chad. Ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n Oṣù Kejìlá, àwọn obìnrin afibọ́ǹbù-palingbámíra pa ènìyàn tó ju 55 lọ ní Madagali ní Adamawa àti Maiduguri.

#### Àtìlẹ́yìn ológun ti Amẹ́ríkà
Ní ìbẹ̀rẹ̀ Oṣù Kẹwàá 2015, àwọn ológun United States rán ọmọ ogun 300 lọ sí Cameroon, pẹ̀lú ìfọwọ́sí ìjọba Cameroon, pẹ̀lú iṣẹ́ pàtàkì láti pèsè àtìlẹ́yìn iṣẹ́ ọ̀tẹlẹ̀múyẹ́ fún àwọn ọmọ ogun ìbílẹ̀ àti ṣíṣe àwọn ìrìn-àjò òfuurufú fún ṣíṣe amí.

Àwọn ọmọ ogun náà tún bojúto ètò kan láti gbé àwọn ọkọ̀ ogun ti Amẹ́ríkà fún Ọmọ Ogun Cameroon láti ràn wọ́n lọ́wọ́ nínú ogun wọn lòdì sí àwọn jagunjagun Islamist.

Ní Oṣù Karùn-ún 2016, àwọn òṣìṣẹ́ U.S. kópa nínú àwọn iṣẹ́ drone láti Garoua, Agbègbè Àríwá Jùlọ, Cameroon, láti ṣe ìrànlọ́wọ́ pípèsè ọ̀rọ̀ àṣírí ní agbègbè náà láti ran àwọn ọmọ ogun ìbílẹ̀ lọ́wọ́. Àwọn iṣẹ́ drone mìíràn tún wà tí wọ́n ń ṣiṣẹ́ láti Niger. Àwọn sójà Ọmọ Ogun U.S. ní Cameroon tún ń pèsè ìdánilẹ́kọ̀ọ́ lórí ìmọ̀ nípa IED fún àwọn ọmọ ogun ẹlẹ́sẹ̀ ti orílẹ̀-èdè náà.

### 2016

#### Àwọn bọ́ǹbù Bodo
Ní ọjọ́ kẹ́ẹ̀dọ́gbọ̀n Oṣù Kínní, àwọn afibọ́ǹbù-palingbámíra Boko Haram mẹ́rin pa ènìyàn tó ju 30 lọ ní Bodo, Agbègbè Àríwá Jùlọ, Cameroon.

#### Àwọn ikọlù Dalori, Dikwa àti Maiduguri
Ní ọjọ́ ọgbọ̀n Oṣù Kínní, ó kéré jù ènìyàn 86 ló kú láti ọwọ́ Boko Haram ní Dalori, Borno. Ní ọjọ́ kẹsàn-án Oṣù Kejì, àwọn ọ̀dọ́mọbìnrin afibọ́ǹbù-palingbámíra méjì pa ó kéré jù ènìyàn 60 ní ibùdó àwọn tí ogun lé kúrò nílé ní Dikwa, Borno. Ní ọjọ́ kẹrìndínlógún Oṣù Kẹta, àwọn obìnrin afibọ́ǹbù-palingbámíra méjì pa ènìyàn 22 ní ẹ̀yìn odi Maiduguri.

#### Ìjà abẹ́nú Boko Haram-IS àti pípàdánù agbègbè
Ní Oṣù Kẹta, ìròyìn sọ pé Boko Haram ti lo àwọn erékùṣù ní Lake Chad gẹ́gẹ́ bí ibùdó.

Bí agbára Boko Haram ṣe ń dín kù, wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣàríwísí ìdarí Shekau láàrin Boko Haram àti olú-àṣẹ ISIL. Àwọn wọ̀nyí gbìyànjú ní ọ̀pọ̀ ìgbà láti yí Shekau lérò padà kí ó yí ọgbọ́n ìjà rẹ̀ tàbí àwọn èrò rẹ̀ tí ó ti pọ̀jù padà (bíi kíkà gbogbo ènìyàn sí òbìlẹ̀jẹ́ tí kò bá ti dúró gbọn-in pẹ̀lú rẹ̀ ní gbangba, títí kan gbogbo Mùsùlùmí). Shekau kọ̀ jálẹ̀, ó sì ṣàìgbọràn sí "Caliph" ISIL Abu Bakr al-Baghdadi ní gbangba lórí àwọn ọ̀rọ̀ oríṣiríṣi. ISIL àti àwọn apá kan nínú Boko Haram parí èrò sí pé kò ṣe é faradà mọ́, nígbà tí wọ́n yọ Shekau kúrò ní ipò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí vali ti Ẹ̀ka Ìwọ̀-oòrùn Áfíríkà ti ISIL ní Oṣù Kẹjọ. Abu Musab al-Barnawi, ọmọ olùdásílẹ̀ Boko Haram Mohammed Yusuf ni wọ́n yàn gẹ́gẹ́ bí arọ́pò rẹ̀. Ìṣẹ̀lẹ̀ yìí yọrí sí ìpínyà ní gbangba láàrin àwọn ọlọ̀tẹ̀ Nàìjíríà náà. Shekau kọ̀ láti gba yíyọ tí wọ́n yọ ọ́, ó kó ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn alátìlẹ́yìn jọ, ó sì fi agbára lòdì sí Barnawi àti olú-àṣẹ ISIL. Barnawi àti àwọn tí wọ́n jẹ́ olótìítọ́ sí i náà kéde ẹgbẹ́ Shekau gẹ́gẹ́ bí *[[Khawarij]]*. Àwọn ẹgbẹ́ ọlọ̀tẹ̀ méjèèjì di àjọ tó dá dúró, pẹ̀lú àwọn ọmọlẹ́yìn Shekau tí wọ́n tún bẹ̀rẹ̀ sí ní lo orúkọ wọn àtijọ́ "Jamā'at Ahl as-Sunnah lid-Da'wah wa'l-Jihād" (àwọn òde ń pe ẹgbẹ́ yìí ní "Boko Haram"), nígbà tí àwọn ọmọ ogun Barnawi ń bá iṣẹ́ lọ gẹ́gẹ́ bí "Islamic State's West Africa Province" (ISWAP). Àwọn ẹgbẹ́ méjèèjì sábà máa ń kórìíra ara wọn, wọ́n sì ń bá ara wọn jà, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ṣeéṣe kí wọ́n fọwọ́sowọ́pọ̀ lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan lòdì sí àwọn ọ̀tá wọn àpapọ̀.

Ní ọjọ́ mọ́kànlélọ́gbọ̀n Oṣù Kẹjọ, Major General Lucky Irabor sọ pé àwọn abúlé àti ìlú díẹ̀ péré lẹ́gbẹ̀ẹ́ Lake Chad àti ní Sambisa Forest ni àwọn jagunjagun náà ṣì ń darí. Ó tún sọ pé àwọn ológun ń retí láti gba àwọn ibùdó agbára tó kù lọ́wọ́ ẹgbẹ́ náà láàrin ọ̀sẹ̀ díẹ̀. 
 
Ní ọjọ́ kẹrinlélógún Oṣù Kejìlá, Ààrẹ Muhammadu Buhari sọ pé wọ́n ti lé Boko Haram kúrò ní ibùdó agbára wọn tó kẹyìn ní Sambisa Forest, èyí tí ó sọ Boko Haram di ẹgbẹ́ ọlọ̀tẹ̀ lásán. Ìṣẹ́gun yìí fi Boko Haram sílẹ̀ láìní agbègbè kankan lọ́wọ́; síbẹ̀síbẹ̀, Boko Haram ṣì ní agbára púpọ̀ láti ṣe àwọn ikọlù.

### 2017

Ní ọjọ́ keje Oṣù Kínní, ẹgbẹ́ àwọn jagunjagun Boko Haram kọ lu ibùdó Ọmọ Ogun Nàìjíríà ní Yobe, wọ́n pa sójà márùn-ún. Ní ìdáhùn sí èyí, Ọmọ Ogun Nàìjíríà ṣe ikọlù ẹ̀san wọ́n sì pa jagunjagun 15.

Ní ọjọ́ kẹtadilogun Oṣù Kínní, ọkọ̀ òfuurufú Agbófinró Ojú Òfuurufú Nàìjíríà fi àṣìṣe sọ bọ́ǹbù sí ibùdó IDP tí ó wà nítòsí ààlà Cameroon ní Rann, Borno, nítorí wọ́n rò pé ibùdó Boko Haram ni. Àṣìdá bọ́ǹbù náà fi òkú ènìyàn 115 sílẹ̀.

Ní ọjọ́ kejìlélógún Oṣù Kẹta, ó kéré jù ènìyàn mẹ́fà ló kú tí 16 sì fara pa nígbà tí àwọn obìnrin afibọ́ǹbù-palingbámíra mẹ́rin fún ara wọn ní bọ́ǹbù ní ẹ̀yìn odi ìlú Maiduguri.

Ní ọjọ́ kejìlélógún Oṣù Kẹta, Ẹ̀ka Iṣẹ́ Ààbò Nàìjíríà (DSS) kéde pé àwọn ti mú afurasi ọmọ ẹgbẹ́ Boko Haram kan ní àríwá-ìlà-oòrùn Ìpínlẹ̀ Yobe. Afurasi náà jẹ́wọ́ kíkún nípa èrò láti kọ lu àwọn ilé-iṣẹ́ aṣojú ti Amẹ́ríkà àti Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, àti àwọn ibi mìíràn tí àwọn òyìnbó wà ní Abuja. DSS tún kéde lẹ́yìn náà pé láàrin ọjọ́ kẹ́ẹ̀dọ́gbọ̀n àti kẹrìndínlọ́gbọ̀n Oṣù Kẹta, àwọn ti mú afurasi ọmọ ẹgbẹ́ Boko Haram márùn-ún, èyí tí ó ba èrò náà jẹ́.

Ní ọjọ́ kejì Oṣù Kẹrin, àwọn ológun Nàìjíríà bẹ̀rẹ̀ ohun tí wọ́n pè ní "ikọlù ìparí" láti gba àwọn ibùdó agbára tó kù lọ́wọ́ Boko Haram.

Ní ọjọ́ kẹtadilogun Oṣù Karùn-ún, Ọmọ Ogun Nàìjíríà ròyìn pé àwọn ti mú nǹkan bí 126 afurasi apániláyà Boko Haram ní ibùdó àwọn tí ogun lé kúrò nílé (IDPs) ní Damboa, Borno.

Ní Oṣù Kẹsàn-án, àwọn jagunjagun Boko Haram jí nǹkan bí 40 àwọn ọ̀dọ́mọkùnrin, obìnrin àti ọmọdé gbé, wọ́n sì pa 18 ní ìlú Banki, 130 km ní gúúsù-ìlà-oòrùn Maiduguri, Ìpínlẹ̀ Borno, ní ààlà Nàìjíríà àti Cameroon. Ìròyìn sọ pé Boko Haram ti pa ènìyàn 380 láàrin Oṣù Kẹrin àti Oṣù Kẹsàn-án ní agbègbè Lake Chad. Nǹkan bí 57% gbogbo àwọn ilé-ìwé ní ìpínlẹ̀ Borno ni wọ́n ti tì nítorí rògbòdìyàn Boko Haram, èyí tí ó ní ipa lórí ẹ̀kọ́ nǹkan bí mílíọ̀nù 3 ọmọdé.

Ní ọjọ́ kọkànlélógún Oṣù Kọkànlá, afibọ́ǹbù-palingbámíra kan pa ènìyàn 50 ní mọ́ṣáláṣí kan ní Mubi.

Ní Oṣù Kejìlá, àwọn jagunjagun tí wọ́n gbàgbọ́ pé wọ́n jẹ́ ti ISWAP kọ lu ẹgbẹ́ ológun abójútó ti US Army Special Forces àti àwọn sójà Nàìjíríà ní Agbègbè Lake Chad Basin ní Niger. Àwọn ọmọ ogun àpapọ̀ náà ṣàṣeyọrí láti dènà ikọlù náà láì sí ẹni tí ó kú nínú wọn.

### 2018
Ní ọjọ́ kẹrìndínlógún Oṣù Kejì, àwọn afibọ́ǹbù-palingbámíra mẹ́ta pa nǹkan bí ènìyàn 20 ní Konduga.

Ní ọjọ́ mọ́kàndínlógún Oṣù Kejì, Boko Haram jí àwọn akẹ́kọ̀ọ́bìnrin 110 gbé láti Dapchi, Yobe.

Nígbà tí ó fi di Oṣù Kẹta, àwọn ẹgbẹ́ ọlọ̀tẹ̀ méjèèjì ṣì wà lẹ́nu iṣẹ́, wọ́n sì ń bá ogun lọdì sí ìjọba: Àwọn ọmọlẹ́yìn Abubakar Shekau (Boko Haram) ń ṣiṣẹ́ ní pàtàkì ní gúúsù Borno, nígbà tí ẹgbẹ́ Abu Musab al-Barnawi (ISWAP) pọ̀ jùlọ ní àyíká Lake Chad.

Ní ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n Oṣù Kẹrin, àwọn afibọ́ǹbù Boko Haram pa ó kéré jù àwọn ará ìlú mẹ́rin ní ẹ̀yìn odi Maiduguri, ìlú tí ó tóbi jùlọ ní Borno. Ìbọn bíbà àti gaasi-oúnjẹ lẹ́yìn náà láti ọwọ́ àwọn agbófinró lé àwọn olùkọlù náà padà, ṣùgbọ́n ó fi àwọn òṣìṣẹ́ méjì sílẹ̀ pẹ̀lú ọgbẹ́ àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn mìíràn tí wọ́n fara pa.

Ní ọjọ́ kìíní Oṣù Karùn-ún, àwọn afibọ́ǹbù-palingbámíra méjì pa ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn ní Mubi.

Ní ọjọ́ kẹ́ẹ̀dógún Oṣù Keje, ọgọ́rọ̀ọ̀rún àwọn sójà Nàìjíríà sọnù lẹ́yìn tí àwọn ọmọ ogun ISWAP tí Abu Musab al-Barnawi darí borí ibùdó Ọmọ Ogun Nàìjíríà kan ní agbègbè àríwá-ìlà-oòrùn Nàìjíríà. Ó dín sí 100 àwọn sójà Nàìjíríà tí wọ́n padà wá lẹ́yìn ikọlù náà, ikọlù náà wáyé ní wákàtí 24 lẹ́yìn tí ISIL dènà àwọn ọmọ ogun tí ń rìn ní ọ̀wọ̀ ní Borno aládùúgbò. Ikọlù lórí ibùdó náà yọrí sí ogun tí ó tó wákàtí kan, kò sí ìdánilójú bóyá ẹnìkan kú nínú ikọlù náà, ẹgbẹ́ ológun alátìlẹ́yìn ìjọba ní agbègbè náà sọ pé àwọn ológun pàdánù àwọn ènìyàn díẹ̀, ikọlù yìí jẹ́ àṣeyọrí pàtàkì àkọ́kọ́ fún Boko Haram láti ọdún 2015.

Ní ọjọ́ kẹjọ Oṣù Kẹsàn-án, àwọn jagunjagun ISWAP ṣàṣeyọrí láti gba ìlú Gudumbali ní àárín gbùngbùn Borno, èyí tí ó sàmì sí àṣeyọrí pàtàkì wọn àkọ́kọ́ ní fẹ́rẹ̀ tó ọdún méjì. Ní ọjọ́ kejì, Ẹ̀ka Ìwọ̀-oòrùn Áfíríkà ti ISIL gbé fídíò jáde tí ó fi àwòrán ogun pẹ̀lú Ọmọ Ogun Nàìjíríà ní agbègbè náà hàn. Ní ìparí Oṣù Kejìlá, ISWAP bẹ̀rẹ̀ ikọlù mìíràn wọ́n sì gba Baga ní àríwá-ìlà-oòrùn Ìpínlẹ̀ Borno.

Ní Oṣù Kọkànlá, ìjà ní inú àti àyíká Lake Chad le sí i, ó bẹ̀rẹ̀ ogun Chad Basin, èyí tí ó wà títí di Oṣù Kejì 2020. Ní ọjọ́ kejìdínlógún Oṣù Kọkànlá, àwọn jagunjagun ISWAP kọ lu ibùdó ológun ní Metele, Borno, wọ́n pa ó kéré jù ènìyàn 118 nígbà tí ó kéré jù 153 mìíràn sọnù lẹ́yìn ikọlù náà, àwọn jagunjagun náà tún gba àwọn tanki ogun, ọkọ̀ ogun, ìbọn ńlá, ohun ìjà, àti ọta ìbọn.

### 2019

ISWAP ti Barnawi ṣe ikọlù ńlá ní Oṣù Kínní, wọ́n kọ lu ọ̀pọ̀lọpọ̀ ibùdó ológun Nàìjíríà, pẹ̀lú àwọn ti Magumeri àti Gajiram. Àwọn ọlọ̀tẹ̀ náà tún gba àti pa ìlú IDP ti Rann run, wọ́n tún lé àwọn olùgbé rẹ̀ kúrò nílé lẹ́ẹ̀kan sí i. Wọ́n kọ́kọ́ sọ pé ISWAP ló fa ìparun Rann, ṣùgbọ́n Boko Haram ti Shekau wá sọ lẹ́yìn náà pé àwọn ló ṣe é.

Àwọn afibọ́ǹbù-palingbámíra Boko Haram mẹ́ta pa ènìyàn 30 ní Konduga, Borno, ní ọjọ́ kẹrìndínlógún Oṣù Kẹfà. Boko Haram yìnbọn pa ó kéré jù ènìyàn 65 ní Nganzai, Borno, tí wọ́n ń rìn lọ sílé láti ibi ìsìnkú ní ọjọ́ kẹtadilogun Oṣù Keje.

### 2020
Apá àkọ́kọ́ ti ọdún 2020 parọ́rọ́ díẹ̀. Ní ọjọ́ kẹfà Oṣù Kínní, Boko Haram fi bọ́ǹbù sọ ọjà kan ní Gamboru, Borno, ó pa ó kéré jù ènìyàn 38. Ní ọjọ́ kẹsàn-án Oṣù Kejì, wọ́n pa ó kéré jù ènìyàn 30 ní Auno, Borno. Ní ọjọ́ kẹ́ẹ̀dógún Oṣù Kẹta wọ́n kọ lu ibùdó ológun kan ní Toumour, wọ́n ṣe sójà kan léṣe àti nínú èyí tí wọ́n ti pa ọlọ̀tẹ̀ 50. Ní ọjọ́ kẹtalélógún Oṣù Kẹta, wọ́n ṣe ìpakúpa lòdì sí Ọmọ Ogun Chad àti Nàìjíríà. Mínísítà Ètò Ààbò Chad, Mahamat Abali Salah, kéde ní ọjọ́ mọ́kànlélọ́gbọ̀n Oṣù Kẹta nípa ìfilọ́lẹ̀ "Operation Boma's Wrath", ní ìdáhùn sí ìpakúpa ọjọ́ kẹtalélógún Oṣù Kẹta ti Boko Haram. Erò iṣẹ́ náà ni láti pa àwọn Boko Haram tó kù ní agbègbè Lake Chad run, wọ́n sọ iṣẹ́ náà ní orúkọ erékùṣù níbi tí Boko Haram ti ṣe ikọlù wákàtí méje, èyí tí Ààrẹ Chad Idriss Déby sọ pé, òun ni ó burú jù tí àwọn ológun orílẹ̀-èdè náà tí ì jìyà rẹ̀ rí. Ní ọjọ́ kẹsàn-án Oṣù Kẹfà, Boko Haram pa àwọn ará abúlé 81 nínú ìyinbọn púpọ̀ ní Gubio, Borno. Ní ọjọ́ kẹtàlá Oṣù Kẹfà, Boko Haram pa ó kéré jù sójà 20 ní Monguno àti àwọn ará ìlú tó ju 40 lọ ní Nganzai. Ní ọjọ́ mọ́kàndínlọ́gbọ̀n Oṣù Keje, Boko Haram kọ lu ọ̀wọ̀ ọkọ̀ gómìnà Borno, Babagana Zulum. Ènìyàn márùn-ún ló kú nínú ìjà náà, pẹ̀lú ọlọ́pàá mẹ́ta. Gómìnà kò fara pa. Ní ọjọ́ kejì Oṣù Kẹjọ, Boko Haram pa ó kéré jù ènìyàn 18 nínú ikọlù grenade lórí ibùdó IDP ní Agbègbè Àríwá Jùlọ, Cameroon. Ní ọjọ́ kẹsàn-án Oṣù Kẹjọ, ISWAP pa àwọn òṣìṣẹ́ olùrànlọ́wọ́ ilẹ̀ Faransé mẹ́fà àti àwọn ará ìlú Niger méjì ní Kouré, Tillabéri Region, Niger. Ní ọjọ́ mọ́kàndínlógún Oṣù Kẹjọ, àwọn jagunjagun Islamic State kó ọgọ́rọ̀ọ̀rún àwọn ènìyàn ní ìgbèkùn ní Borno.

Oṣù Kẹsàn-án rí ìlọsókè nínú àwọn ikọlù. Ní ọjọ́ kẹfà Oṣù Kẹsàn-án, Boko Haram kọ lu abúlé Kurmari, níbi tí wọ́n ti pa àwọn ará ìlú mẹ́rin lójú orun. Wọ́n tún kọ lu abúlé méjì ní ẹ̀yìn odi Maiduguri, àwọn ará ìlú mẹ́fà ló kú nínú ikọlù yìí. Àwọn ológun Nàìjíríà ṣe iṣẹ́ ogun lòdì sí Boko Haram ní ìlú Hamdaga Makaranta ní ìjọba ìbílẹ̀ Gwoza. Àwọn ọlọ̀tẹ̀ márùn-ún ló kú tí wọ́n sì gba àwọn ògbèkùn méje sílẹ̀, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọlọ̀tẹ̀ ló fara pa ṣùgbọ́n wọ́n ṣàṣeyọrí láti sálọ. Ní ọjọ́ kẹtadilogun Oṣù Kẹsàn-án, Boko Haram kọ lu abúlé kan ní agbègbè Lake Chad ní Chad, wọ́n jí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ará ìlú gbé. Ní ọjọ́ kejìdínlógún Oṣù Kẹsàn-án, Àwọn ológun Nàìjíríà ṣe iṣẹ́ ogun ojú òfuurufú lòdì sí Boko Haram ní Kassa Kura ní Maiduguri. Ọlọ̀tẹ̀ mẹ́rìndínlógún kú, 38 ni wọ́n mú, wọ́n sì gba ohun ìjà wọn. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọlọ̀tẹ̀ ló sálọ pẹ̀lú ọgbẹ́. Ní ọjọ́ mọ́kàndínlógún Oṣù Kẹsàn-án, Ológun Chad kọ lu Boko Haram ní abúlé Barkalam nítòsí ààlà pẹ̀lú Nàìjíríà, jagunjagun Boko Haram 15 ló kú nínú ìjà náà, wọ́n gba ògbèkùn 12 sílẹ̀. Boko Haram àti Ológun Chad tún jà ní Bilabrim lẹ́yìn náà níbi tí wọ́n ti pa ọlọ̀tẹ̀ márùn-ún tí sójà Chad méjì sì fara pa. Ní ọjọ́ ogún Oṣù Kẹsàn-án, Boko Haram dènà ọ̀wọ̀ ọkọ̀ ológun, wọ́n pa sójà 3 níbi ìṣẹ̀lẹ̀ náà wọ́n sì ṣe Colonel Dahiru Bako ní ọgbẹ́ ikú. Ní ọjọ́ kẹ́ẹ̀dọ́gbọ̀n Oṣù Kẹsàn-án, Boko Haram dènà ọ̀wọ̀ ọkọ̀ ológun tí ń sin àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba nítòsí ìlú Monguno, wọ́n pa 15; Ọlọ́pàá mẹ́jọ, sójà mẹ́ta, àti ọmọ ẹgbẹ́ Civilian Joint Task Force mẹ́rin. Ní ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n Oṣù Kẹsàn-án, Boko Haram kọ lu Babagana Zulum àti ọ̀wọ̀ ọkọ̀ rẹ̀ nítòsí Baga. Zulum kò fara pa ṣùgbọ́n ènìyàn 30 kú nínú ikọlù náà; ọlọ́pàá méjìlá, sójà márùn-ún, ọmọ ẹgbẹ́ ológun alátìlẹ́yìn ìjọba mẹ́rin àti ará ìlú mẹ́sàn-án. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ mìíràn fara pa. Ní ọjọ́ kẹtàdínlọ́gbọ̀n Oṣù Kẹsàn-án, àwọn jagunjagun Islamic State kọ lu ọ̀wọ̀ ọkọ̀ kan ní Borno, wọ́n pa ènìyàn 18. Ní ọjọ́ mọ́kàndínlọ́gbọ̀n Oṣù Kẹsàn-án, ọ̀wọ̀ ọkọ̀ Babagana Zulum rí kẹ́tẹ́kẹ́tẹ́ kan ní ojú ọ̀nà wọ́n sì yìnbọn lu u. Lẹ́yìn tí kẹ́tẹ́kẹ́tẹ́ náà bú, àwọn ọlọ̀tẹ̀ tí wọ́n gbin bọ́ǹbù sára rẹ̀ jáde láti ibi tí wọ́n sápamọ́ sí wọ́n sì yìnbọn lù wọ́n. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọlọ̀tẹ̀ Boko Haram ló kú nínú ìyinbọn padà tí ó tẹ̀le e, nígbà tí ẹnìkan kò fara pa tàbí kú nínú ọ̀wọ̀ ọkọ̀ Zulum. Àwọn ọkọ̀ inú ọ̀wọ̀ náà bàjẹ́ nítorí ọta ìbọn.

Ìwà ipá tún padà wáyé ní Oṣù Kọkànlá. Ní ọjọ́ kìíní Oṣù Kọkànlá, Boko Haram kọ lu abúlé Takulashi nítòsí Chibok; wọ́n wá láti Sambisa Forest. Àwọn ológun alátìlẹ́yìn ìjọba láti Chibok kó ara wọn jọ sínú ọkọ̀ ńlá méjì wọ́n sì gbìyànjú láti gbèjà abúlé náà ṣùgbọ́n àwọn ọlọ̀tẹ̀ náà pọ̀jù wọ́n lọ wọ́n sì ṣàṣeyọrí láti gba ọ̀kan nínú àwọn ọkọ̀ ńlá wọn. Ènìyàn méjìlá ló kú wọ́n sì jí ará ìlú méje gbé. Ní ọjọ́ kẹsàn-án Oṣù Kọkànlá, Àwọn ológun Nàìjíríà ṣe iṣẹ́ ogun méjì lòdì sí Boko Haram. Ní abúlé Buni Gari ọlọ̀tẹ̀ Boko Haram 5 ló kú tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ mìíràn sì fara pa. Ológun Nàìjíríà tún gba ògbèkùn mẹ́rin sílẹ̀ lọ́wọ́ Boko Haram nínú iṣẹ́ ogun mìíràn. Ní ọjọ́ kọkànlélógún Oṣù Kọkànlá, Boko Haram dènà ọ̀wọ̀ ọkọ̀ ológun Nàìjíríà láàrin Jagiran àti Monguno. Sójà mẹ́fà kú tí 26 sì fara pa nínú ìdènà náà, ọ̀pọ̀lọpọ̀ sójà tún sọnù. Ní ọjọ́ kejìlélógún Oṣù Kọkànlá, Ọ̀wọ̀ ọkọ̀ ti gómìnà Borno, Babagana Zulum ni wọ́n kọ lu nígbà tí ó ń rìnrìn-àjò láti lọ bá àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba pàdé ní Baga. Sójà méje àti ará ìlú méjì ló kú nínú ìdènà yìí, ṣùgbọ́n gómìnà kò fara pa. Ìpàdé rẹ̀ jẹ́ fífagilé. Ní ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n Oṣù Kọkànlá, Boko Haram ṣe ikọlù sí abúlé Gabass tí ó jẹ́ ti Kìrìsìtẹ́ẹ́nì ní Agbègbè Àríwá Jùlọ, Cameroon. Ará ìlú mẹ́ta kú wọ́n sì jí ẹnìkan gbé. Boko Haram tún kọ lu abúlé Guidi ní agbègbè Àríwá Jùlọ níbi tí wọ́n ti dáná sun ilé márùn-ún. Ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n Oṣù Kọkànlá, Boko Haram ṣe ìpakúpa àwọn àgbẹ̀ tó tó 110 ní Koshebe, Borno.

Oṣù Kejìlá rí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìjígbé, àti ìwà ipá tí ó dá lórí Kérésìmesì. Ní ọjọ́ kọkànlá Oṣù Kejìlá, Boko Haram jí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ilé-ìwé sẹ́kọ́ńdírì tó ju 330 gbé ní Kankara, Ìpínlẹ̀ Katsina. Ní ọjọ́ kejìlá Oṣù Kejìlá, nǹkan bí 70 jagunjagun Boko Haram kọ lu abúlé Toumour ní Niger ní nǹkan bí aago márùn-ún kẹ́ẹ̀dógún ìrọ̀lẹ́ (17:45) GMT. Ó kéré jù ènìyàn 27 ló kú, tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ mìíràn sì sọnù tàbí fara pa. Lásìkò ikọlù náà wọ́n dáná sun ilé láàrin 800 àti 1000, ọjà àárín gbùngbùn àti àwọn ọkọ̀ oríṣiríṣi. Gẹ́gẹ́ bí òṣìṣẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ kan ṣe sọ, ó fẹ́rẹ̀ tó 60% abúlé náà ló parun nípasẹ̀ ikọlù tí ó tó wákàtí 3. Ní ọjọ́ kẹrinlélógún Oṣù Kejìlá, Boko Haram kọ lu abúlé Kìrìsìtẹ́ẹ́nì ti Pemi ní Borno. Àwọn olùkọlù náà sun ilé 10 wọ́n sì kó oúnjẹ tí wọ́n fẹ́ pín fún àwọn olùgbé láti fi ṣayẹyẹ Kérésìmesì; wọ́n tún kó oògùn láti abúlé náà. Àwọn òṣìṣẹ́ ààbò ti kìlọ̀ pé ikọlù lórí ayẹyẹ Kìrìsìtẹ́ẹ́nì ṣeéṣe, nítorí náà ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn olùgbé ṣàṣeyọrí láti sá fún ikọlù náà. Síbẹ̀síbẹ̀ ará ìlú 11 ló kú pẹ̀lú àlùfáà Kìrìsìtẹ́ẹ́nì kan. Ní ọjọ́ Kérésìmesì kan náà Boko Haram jí nǹkan bí 40 agbógilálà gbé ní igbó Wulgo; agbógilálà mẹ́ta kú nígbà tí wọ́n ń gbìyànjú láti sálọ. Àwọn agbógilálà láti abúlé Shehuri ní Borno lọ sí igbó ṣùgbọ́n wọn kò padà ní ìrọ̀lẹ́ bí wọ́n ti máa ń ṣe. Ní ọjọ́ kejì olórí ẹgbẹ́ ológun alátìlẹ́yìn ìjọba kó àwọn ẹgbẹ́ ìwádìí jọ tí wọ́n lọ sínú igbó tí wọ́n sì rí òkú mẹ́ta. Ní ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n Oṣù Kejìlá, Boko Haram kọ lu àwọn abúlé Shafa, Azare, àti Tashan Alade ní Borno. Ènìyàn mẹ́wàá kú nínú àwọn ikọlù náà, meje nínú wọn jẹ́ ará ìlú, ọlọ́pàá méjì, àti ọmọ ẹgbẹ́ ológun CJTF kan. Ilé, ṣọ́ọ̀bù, ṣọ́ọ̀ṣì àti àgọ́ ọlọ́pàá kan ló jóná nínú àwọn ikọlù náà. Ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n Oṣù Kejìlá, Bọ́ǹbù tí Boko Haram gbin sílẹ̀ ní abúlé Larothe Gomani pa sójà Nàìjíríà mẹ́rin. Ní ọjọ́ mọ́kàndínlọ́gbọ̀n Oṣù Kejìlá, àwọn ọdẹ méje kú tí mẹ́sàn-án mìíràn sì fara pa lẹ́yìn tí ọkọ̀ wọn tẹ bọ́ǹbù ilẹ̀ tí Boko Haram gbìn nítòsí abúlé Kayamla. Ìjọba ló gbà wọ́n síṣẹ́ láti ran wọn lọ́wọ́ láti bá àwọn ẹgbẹ́ jihadist jà, nígbà tí ọkọ̀ wọn tẹ bọ́ǹbù ilẹ̀ wọ́n ń lé àwọn jagunjagun Boko Haram.

### 2021
Ìwà ipá pọ̀ jù ní ìdajì àkọ́kọ́ ọdún 2021.

Oṣù Kínní rí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ikọlù. Ní ọjọ́ kẹta Oṣù Kínní, Multinational Joint Task Force ṣe ìgbálẹ̀ yíká Kolofata, nígbà ìjà náà jagunjagun Boko Haram mẹ́ta ló kú tí wọ́n sì mú méjì. Ológun Nàìjíríà kéde iṣẹ́ Operation Tuka Takaibango ní ìbẹ̀rẹ̀ Oṣù Kínní. Ní ọjọ́ kẹrin Oṣù Kínní, ní nǹkan bí aago mẹrin òwúrọ̀ Boko Haram yìnbọn pa ọmọ ẹgbẹ́ olùṣọ́ ìbílẹ̀ mẹ́ta ní agbègbè Mayo Moskota. Boko Haram pa ará ìlú kan ní agbègbè Kolofata ní òwúrọ̀ ọjọ́ kan náà. Ní ọjọ́ kẹfà Oṣù Kínní, Boko Haram wọ ìlú Geidam, Yobe. Wọ́n rí àwọn ọlọ̀tẹ̀ náà ní ẹ̀yìn odi Geidam ní aago kan ọ̀sán. Òkìkí nípa àwọn ọlọ̀tẹ̀ náà tàn ká ìlú náà lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, ó sì fa ìdádúró àwọn iṣẹ́ ojoojúmọ́ fún wákàtí kan ààbọ̀, lẹ́yìn tí kò sí nǹkan tí ó ṣẹlẹ̀ àwọn ènìyàn ń bá àwọn iṣẹ́ wọn lọ. Àwọn jagunjagun Boko Haram kó ara wọn jọ sí àwọn ibi pàtàkì bíi ọjà Geidam pẹ̀lú ètò tí ó wà ní ìṣọ̀kan ní aago márùn-ún ààbọ̀ ìrọ̀lẹ́, láìpẹ́ lẹ́yìn tí wọ́n dúró sí àwọn ibi yẹn wọ́n kọ lu ìlú náà. Àwọn ọlọ̀tẹ̀ náà jí Olórí Agbègbè gbé, wọ́n ṣe àwọn ará ìlú bíi mélòó kan léṣe wọ́n sì ji oúnjẹ àti oògùn. Ọlọ́pàá agbègbè náà wá rí òkú méjì lẹ́yìn náà nínú ọkọ̀ tí ó jóná tí wọ́n gbàgbọ́ pé ó jẹ́ ti ọmọ ẹgbẹ́ Boko Haram. Ní ọjọ́ keje Oṣù Kínní, wọ́n ṣe ìfilọ́lẹ̀ iṣẹ́ Operation Tuka Takaibango ní gbangba. Ní ọjọ́ kẹjọ Oṣù Kínní, Boko Haram kọ lu abúlé Mozogo ní Cameroon, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ará ìlú gbìyànjú láti sá lọ sínú igbó tí ó wà nítòsí. Obìnrin afibọ́ǹbù-palingbámíra kan fún ara rẹ̀ ní bọ́ǹbù lásìkò ikọlù náà, ó pa ó kéré jù ará ìlú 14 tí mẹ́jọ nínú wọn jẹ́ ọmọdé. Ní ọjọ́ kẹsàn-án Oṣù Kínní, ó kéré jù ọlọ̀tẹ̀ Boko Haram 28 ló kú lásìkò ìjà pẹ̀lú Ọmọ Ogun Nàìjíríà ní Gujba, nígbà tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọlọ̀tẹ̀ mìíràn sálọ, sójà Nàìjíríà kan kú ẹnìkan sì fara pa, gẹ́gẹ́ bí agbẹnusọ ológun Nàìjíríà ṣe sọ. Ní ọjọ́ kọkànlá Oṣù Kínní, ISWAP dènà ọ̀wọ̀ ọkọ̀ ológun Nàìjíríà ní abúlé Gazagana, wọ́n pa 13 tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ mìíràn sì fara pa. Ní ọjọ́ kẹtàlá Oṣù Kínní, afibọ́ǹbù-palingbámíra ISWAP kan pa sójà Nàìjíríà mẹ́fà bí wọ́n ṣe ń ṣe ìwádìí ní abúlé Talala, Borno. Ní ọjọ́ kẹrinlá Oṣù Kínní, àwọn jagunjagun ISWAP kọ lu abúlé Garin Gada ní Yobe, wọ́n pa ó kéré jù ará ìlú méjì, nígbà tí wọ́n tún ń ji oúnjẹ ní abúlé náà. Ní ọjọ́ kẹtadilogun Oṣù Kínní, IED méje ni wọ́n sọ sí ọ̀wọ̀ ọkọ̀ APC Ọmọ Ogun Nàìjíríà àti àwọn ọkọ̀ mìíràn, tí àwọn ẹlẹ́sẹ̀ ń ṣọ́ ní Gorgi, Borno. Sójà tó ju 30 lọ ló kú. Ọkọ̀ mẹ́ta ló bàjẹ́, wọ́n sì gba ọkọ̀ ogun, ohun ìjà àti ọta ìbọn. Ní ọjọ́ kejìdínlógún Oṣù Kínní, àwọn òṣìṣẹ́ ISIS yìnbọn padà wọ́n sì sọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ IED sí àwọn sójà Nàìjíríà ní Matari, nǹkan bí 50 km ní ìwọ̀-oòrùn Maiduguri, olú-ìlú Ìpínlẹ̀ Borno. Ó kéré jù sójà 20 ló kú. ATV méjì ló bàjẹ́. Ní àfikún, ATV méjì, APC kan, ohun ìjà àti ọta ìbọn ni wọ́n gbà. Ní ọjọ́ kejìlélógún Oṣù Kínní, àwọn òṣìṣẹ́ IS dènà wọ́n sì fi ìbọn ńlá yìnbọn sí ẹgbẹ́ ológun Nàìjíríà tí ń ṣọ́ ní Borno. Sójà méje kú àwọn mìíràn sì fara pa. Ní àfikún, ATV kan, ohun ìjà àti ọta ìbọn ni wọ́n gbà. Ní ọjọ́ mọ́kànlélọ́gbọ̀n Oṣù Kínní, ikọlù méjì wáyé ní àríwá Nàìjíríà. Ọ̀kan ní abúlé Chabal, tí ó fi òkú ọlọ́pàá méjì sílẹ̀ wọ́n sì jí méjì gbé. Ikọlù kejì wáyé ní Dikwa, èyí tí ó yọrí sí ikú sójà 2 ó sì fi obìnrin ọlọ́pàá méjì sílẹ̀ tí wọ́n jí gbé.

Oṣù Kejì rí iṣẹ́ ogun tí ó pọ̀ sí i pẹ̀lú àwọn ọmọ ogun ìjọba. Ní ọjọ́ karùn-ún Oṣù Kejì, wọ́n ròyìn pé àwọn ọmọ ogun Nàìjíríà pẹ̀lú àtìlẹ́yìn àwọn ọkọ̀ òfuurufú ogun gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ ibùdó Boko Haram ní agbègbè onígun mẹ́ta Timbuktu, pẹ̀lú ibùdó Dole. Wọ́n tún gba Talala sílẹ̀, èyí tí àwọn jagunjagun gbà ní ọdún 2013 tí ó sì di ibùdó wọn kejì tí ó tóbi jùlọ, lẹ́yìn agbègbè Lake Chad. Yàtọ̀ sí Talala wọ́n tún gba Buk, Gorgi wọ́n sì gba àwọn ibùdó ní Kidari, Argude, Takwala, Chowalta àti Galdekore. Kọmándà ISWAP pàtàkì méjì, Modu Sulum àti Ameer Modu Borzogo, sálọ pẹ̀lú àwọn jagunjagun díẹ̀ lásìkò ìjà líle ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn kọmándà mìíràn àti jagunjagun ló kú wọ́n sì gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ ògbèkùn sílẹ̀. Ní ọjọ́ karùn-ún Oṣù Kejì, àwọn òṣìṣẹ́ ISWAP dènà àwọn sójà Nàìjíríà ní agbègbè Goniri, nítòsí ààlà Niger-Nigeria. Àwọn méjèèjì yìnbọn síra wọn. Sójà mẹ́fà kú àwọn díẹ̀ mìíràn sì fara pa. Àwọn sójà tó kù sálọ. Àwọn òṣìṣẹ́ ISIS gba ọkọ̀, ohun ìjà àti ọta ìbọn. Ní ọjọ́ keje Oṣù Kejì, 'àwọn adigunjalè' kọ lu abúlé méjì ní àríwá-ìwọ̀-oòrùn Nàìjíríà Ìpínlẹ̀ Kaduna, tí ó yọrí sí ikú ènìyàn 19, gẹ́gẹ́ bí ìjọba Nàìjíríà ṣe sọ. Ní ọjọ́ kẹjọ Oṣù Kejì, àwọn òṣìṣẹ́ ISWAP kọ lu ibi tí Ọmọ Ogun Nàìjíríà tí ń ṣàyẹ̀wò ní Monguno, nǹkan bí 70 km láti agbègbè ààlà mẹ́ta Nigeria-Chad-Cameroon. Ìyinbọn wáyé láàrin wọn. Sójà mẹ́ta kú ọ̀pọ̀lọpọ̀ mìíràn sì fara pa. Àwọn òṣìṣẹ́ ISIS gba ọkọ̀, ohun ìjà àti ọta ìbọn. Ní ọjọ́ kẹsàn-án Oṣù Kejì, wọ́n kọ lu ẹgbẹ́ àwọn sójà Nàìjíríà kan láàrin Jakana àti Mainok, nǹkan bí 30 km ní ìwọ̀-oòrùn Maiduguri. Ìyinbọn wáyé láàrin wọn. Sójà méje kú. Ní àfikún, ọkọ̀ Ọmọ Ogun Nàìjíríà méjì ló bàjẹ́. Àwọn òṣìṣẹ́ ISIS gba ohun ìjà tí wọ́n fi sílẹ̀ níbi ìṣẹ̀lẹ̀ náà. Ní ọjọ́ kẹsàn-án Oṣù Kejì, wọ́n kọ lu ibi tí Ọmọ Ogun Nàìjíríà ti ń ṣàyẹ̀wò ní Geidam, Yobe, nǹkan bí 30 km láti ààlà Nigeria-Niger. Àwọn méjèèjì yìnbọn síra wọn. Sójà mẹ́rin kú, mẹ́ta ni wọ́n mú lọ bí ẹlẹ́wọ̀n àwọn tó kù sì sálọ. Àwọn òṣìṣẹ́ ISIS gba ohun ìjà tí wọ́n fi sílẹ̀ níbi ìṣẹ̀lẹ̀ náà wọ́n sì dáná sun ọkọ̀ ọmọ ogun Nàìjíríà kan. Ní ọjọ́ kọkànlá Oṣù Kejì, wọ́n dènà àwọn sójà Nàìjíríà ní ẹ̀yìn odi Monguno. Wọ́n ṣiṣẹ́ IED kan lòdì sí àwọn sójà náà, lẹ́yìn náà ìyinbọn wáyé. Sójà mẹ́ta kú ọ̀pọ̀lọpọ̀ mìíràn sì fara pa. Àwọn tó kù sálọ. Àwọn òṣìṣẹ́ ISWAP gba ATV kan àti ohun ìjà. Ní ọjọ́ kejìlá Oṣù Kejì, wọ́n kọ lu ẹgbẹ́ ológun alátìlẹ́yìn Ọmọ Ogun Nàìjíríà ní abúlé Gur, nǹkan bí 150 km ní gúúsù Maiduguri ní àríwá-ìlà-oòrùn Nàìjíríà. Ìyinbọn wáyé láàrin wọn. Jagunjagun alátìlẹ́yìn mẹ́rin kú. Àwọn òṣìṣẹ́ ISWAP dáná sun ọkọ̀ mẹ́rin àti ilé àwọn jagunjagun náà. Ní ọjọ́ kẹ́ẹ̀dógún Oṣù Kejì, wọ́n kọ lu agbègbè Ọmọ Ogun Nàìjíríà kan ní Marte, Borno, nǹkan bí 40 km ní ìlà-oòrùn ààlà Nigeria-Cameroon, ní àríwá-ìlà-oòrùn Nàìjíríà. Sójà mẹ́wàá kú nínú ìyinbọn náà ọ̀pọ̀lọpọ̀ mìíràn sì fara pa. Àwọn sójà tó kù sálọ. Àwọn òṣìṣẹ́ ISIS dáná sun agbègbè náà, tanki méjì àti ọkọ̀ ọmọ ogun Nàìjíríà kan. Wọ́n tún gba ọkọ̀ mẹ́ta, ohun ìjà àti ọta ìbọn.

Ìdajì kejì Oṣù Kejì tún kún fún ìwà ipá bákan náà. Ní ọjọ́ kẹrìndínlógún Oṣù Kejì, wọ́n kọ lu ẹgbẹ́ àwọn sójà Nàìjíríà kan ní abúlé kan ní Borno. Ìyinbọn wáyé láàrin wọn. Sójà mẹ́rin kú ọ̀pọ̀lọpọ̀ mìíràn sì fara pa. Àwọn sójà tó kù sálọ. Àwọn òṣìṣẹ́ ISIS gba ohun ìjà àti ọta ìbọn. Ọlọ́pàá mẹ́rin àti ará ìlú meje ló kú lásìkò ikọlù ISWAP ní abúlé Bayamari ní Yobe. Ikọlù wáyé lòdì sí olú-ilé-iṣẹ́ ẹgbẹ́ ológun alátìlẹ́yìn Ọmọ Ogun Nàìjíríà ní Gubio, Borno. Ìyinbọn wáyé láàrin wọn. Sójà mẹ́ta kú ọ̀pọ̀lọpọ̀ mìíràn sì fara pa. Àwọn sójà tó kù sálọ. Àwọn òṣìṣẹ́ ISIS gba ohun ìjà àti ọta ìbọn wọ́n sì dáná sun ọkọ̀. Ní ọjọ́ kẹtadilogun Oṣù Kejì, wọ́n dènà ọ̀wọ̀ ọkọ̀ Ọmọ Ogun Nàìjíríà wọ́n sì yìnbọn lù ú ní agbègbè Karito, nítòsí Lake Chad. Sójà mẹ́ta kú ọ̀pọ̀lọpọ̀ mìíràn sì fara pa nínú ìyinbọn náà. Àwọn òṣìṣẹ́ ISWAP gba ohun ìjà àti ọta ìbọn, wọ́n sì dáná sun ọkọ̀ mẹ́ta. Ní ọjọ́ mọ́kàndínlógún Oṣù Kejì, wọ́n ṣe ikọlù lòdì sí ibùdó Ọmọ Ogun Nàìjíríà kan ní Dikwa, nǹkan bí 50 km láti ààlà Nigeria-Cameroon ní Ìpínlẹ̀ Borno. Àpapọ̀ sójà 15 ló kú nínú ìyinbọn náà ọ̀pọ̀lọpọ̀ mìíràn sì fara pa. Àwọn sójà tó kù sálọ, àwọn òṣìṣẹ́ ISWAP sì gba ọkọ̀ mẹ́rin, ohun ìjà àti ọta ìbọn. Àwọn òṣìṣẹ́ ISIS dáná sun ibùdó náà àti àwọn ọkọ̀ mìíràn. Ibùdó tí àwọn òṣìṣẹ́ ISWAP gba yìí jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ibùdó Ọmọ Ogun Nàìjíríà tó tóbi jùlọ àti pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ olùgbé fi agbègbè náà sílẹ̀ lẹ́yìn ikọlù náà. Ní ọjọ́ kọkànlélógún Oṣù Kejì, àwọn jagunjagun Boko Haram bẹ́ orí ènìyàn márùn-ún ní ibùdó IDP kan ní Borno. Ní ọjọ́ kẹtalélógún Oṣù Kejì, àwọn jagunjagun Boko Haram wọ Maiduguri, wọ́n pa ènìyàn 10, wọ́n sì ń yin grenade inú ìlú náà. Èyí ni ikọlù àkọ́kọ́ irú rẹ̀ níbẹ̀ láti ọdún pípẹ́. Ní ọjọ́ kẹ́ẹ̀dọ́gbọ̀n Oṣù Kejì, àwọn agbébọn lórí alùpùpù ya wọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ abúlé ní agbègbè Igabi àti Chikun ti Ìpínlẹ̀ Kaduna, wọ́n fi ó kéré jù òkú ènìyàn 18 sílẹ̀. Ní ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n Oṣù Kejì, ikọlù ọ̀ganjọ́ òru lórí ilé-ìwé sẹ́kọ́ńdírì kan ní Zamfara yọrí sí jíjí akẹ́kọ̀ọ́bìnrin 279 gbé. Ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n Oṣù Kejì, ISWAP dènà ọ̀wọ̀ ọkọ̀ ti Kọmándà iṣẹ́ gbigbogun ti ọlọ̀tẹ̀ ti Nàìjíríà, Farouq Yahaya, wọ́n pa ó kéré jù sójà méjì.

Ìdajì kejì ọdún náà jẹ́ èyí tí àlàáfíà wà díẹ̀. Ní ọjọ́ kìíní Oṣù Kẹta, ISWAP gba ìlú Dikwa fún wákàtí mélòó kan lẹ́yìn tí wọ́n lé àwọn ọmọ ogun ìjọba kúrò níbẹ̀. Nígbà tí wọ́n wà ní Dikwa, àwọn jagunjagun náà kọ lu ibùdó Ọmọ Ogun Nàìjíríà kan wọ́n sì pa sójà mẹ́fà. Wọ́n padà wá ní ọjọ́ kejì wọ́n sì pa sójà méjì mìíràn. ISWAP gba ìlú Bukarti, Yobe. Àwọn jagunjagun IS tún kọ lu ọ̀wọ̀ ọkọ̀ Ọmọ Ogun Nàìjíríà nítòsí Geidam, Yobe. Ikọlù náà fi òkú sójà Nàìjíríà méjì sílẹ̀. Ní ọjọ́ kẹfà Oṣù Kẹta, Boko Haram ya wọ àwùjọ Rumirgo ti agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Askira Uba ti Borno, wọ́n pa ará ìlú méjì àti òṣìṣẹ́ ààbò kan wọ́n sì ji ọkọ̀ tanki tí ó ń gbé epo pẹtiróòlù. Ní ọjọ́ kẹ́ẹ̀dọ́gbọ̀n Oṣù Kẹrin, 31 sójà Nàìjíríà ni wọ́n pa ní Mainok, Borno. Ní ọjọ́ mọ́kàndínlógún sí ogún Oṣù Karùn-ún, ISWAP kọ lu àti borí àwọn jagunjagun Boko Haram ní Sambisa Forest, Borno, wọ́n sì gba igbó náà nígbẹ̀yìn. Olórí Boko Haram Abubakar Shekau kú nínú ìjà náà, ìròyìn sọ pé ó lo aṣọ agbẹ́míra. Àwọn olótìítọ́ Boko Haram tó kù kó ara wọn jọ lábẹ́ Sahalaba ẹni tí ó kéde pé àwọn kò tíì di ẹni tí a ṣẹ́gun.

Ní ọjọ́ kẹrinlélógún Oṣù Kẹfà, United Nations Development Program gbé ìròyìn kan jáde tí ó sọ pé ìrúdedò ní Nàìjíríà, títí di ìparí ọdún 2020, ti pa nǹkan bí 350,000 ènìyàn, nípasẹ̀ ọ̀nà tààrà àti àìṣe-tààrà. Ní ọjọ́ kẹrin Oṣù Keje, ISWAP dárúkọ àwọn kọmándà tuntun àti gómìnà, pẹ̀lú àwọn òṣìṣẹ́ tí ń darí owó-orí. Ní ọjọ́ mọ́kàndínlọ́gbọ̀n Oṣù Kẹwàá wọ́n ròyìn pé ọmọ ogun Nàìjíríà pa olórí tuntun ti ISWAP, Malam Bako, nínú iṣẹ́ ológun ní oṣù yìí, ọ̀sẹ̀ méjì lẹ́yìn tí wọ́n kéde ikú olórí ẹgbẹ́ náà tẹ́lẹ̀ Abu Musab al-Barnawi. Ní ọjọ́ kẹfà Oṣù Kọkànlá, àwọn orísun tí kì í ṣe ti IS sọ pé ISWAP ti yan Sani Shuwaram gẹ́gẹ́ bí kọmándà olórí tuntun. Ní ọjọ́ kẹtàlá Oṣù Kọkànlá, Brigadier General Ọmọ Ogun Nàìjíríà Dzarma Zirkusu àti sójà Nàìjíríà mẹ́ta mìíràn kú nínú ikọlù ISWAP ní ìlú Askira ní Ìpínlẹ̀ Borno. Ní ọjọ́ ọgbọ̀n Oṣù Kejìlá, Multinational Joint Task Force (MTJF) kéde pé sójà mẹ́fà láti Nàìjíríà àti Niger kú tí 16 sì fara pa láti ọwọ́ àwọn jagunjagun ISWAP lásìkò iṣẹ́ kan ní Oṣù Kejìlá 2021 ní Ìpínlẹ̀ Borno. Nínú iṣẹ́ kan náà, jagunjagun 22 ló kú tí wọ́n sì mú 17.

### 2022

2022 rí àwọn àṣeyọrí fún àwọn ọmọ ogun Nàìjíríà, pẹ̀lú mímú tàbí pipa ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn olórí gogoro.

Ìgbà iruwe rí i pé àwọn ọmọ ogun Nàìjíríà pa ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn olórí ọlọ̀tẹ̀ tẹ̀lera. Ní ọjọ́ kejìdínlógún Oṣù Kejì wọ́n ròyìn pé ọkọ̀ òfuurufú Nàìjíríà pa àwọn ọ̀gá apániláyà kan pẹ̀lú Kọmándà ISWAP Mallam Buba Danfulani lásìkò ìkọlù lórí àwọn ibùdó agbára apániláyà Boko Haram/ISWAP ní àyíká agbègbè Tumbuns ní Lake Chad àti àyíká Sambisa Forests. Àwọn kọmándà márùn-ún mìíràn tí orúkọ wọn ń jẹ́: Musa Amir Jaish, Mahd Maluma, Abu-Ubaida, Abu-Hamza àti Abu-Nura umarun Leni náà kú. Ní ọjọ́ kẹrìndínlógún Oṣù Kẹta olórí Jamā’at Ahl as-Sunnah lid-Da’wah wa’l-Jihād, ẹgbẹ́ tí ó yapa kúrò ní Boko Haram, Alhaji Ari-Difinoma, juwọ́ sílẹ̀ fún àwọn ọmọ ogun. Ní ọjọ́ ogún Oṣù Kẹta olórí tuntun ti ISWAP, Sani Shuwaram, àti àwọn apániláyà mìíràn kú nínú ìkọlù ojú òfuurufú. Ní ọjọ́ kẹsàn-án Oṣù Kẹrin kọmándà ISWAP Abubakar Dan-Buduma àti àwọn apániláyà mìíràn kú nínú iṣẹ́ ológun láti ọwọ́ MNJTF. Ní ọjọ́ kẹrinlá Oṣù Karùn-ún wọ́n ròyìn pé ìkọlù ojú òfuurufú MNJTF pa olórí ISWAP pàtàkì méjì, Bako Gorgore àti Aba-Ibrahim ní Lake Chad. Ní ọjọ́ kẹ́ẹ̀dógún Oṣù Karùn-ún wọ́n ròyìn pé kọmándà Boko Haram Abubakar Sarki àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ apániláyà kú lásìkò ìjà pẹ̀lú ọmọ ogun Nàìjíríà ní Sambisa Forest. Ní ọjọ́ kẹtalélógún Oṣù Karùn-ún àwọn jagunjagun Boko Haram pa nǹkan bí 40 àgbẹ̀. Ní ọjọ́ ọgbọ̀n Oṣù Karùn-ún àwọn ọmọ ogun MNJTF láti Nàìjíríà àti Chad, pẹ̀lú Operation HADIN KAI, ya wọ agbègbè Tumbun Rago, Tumbun Dilla àti àwọn ibùgbé Jamina wọ́n sì ṣàṣeyọrí ní pipa àwọn apániláyà tó ju 25 lọ. Àwọn ọmọ ogun náà tún gba ìbọn AK-47 kan, ìbọn atako-ọkọ̀ òfuurufú kan, àti ọgọ́rọ̀ọ̀rún àwọn ọta ìbọn oríṣiríṣi.

Ní Oṣù Kẹfà, ẹgbẹ́ àwọn ọdẹ kan dènà wọ́n sì pa kọmándà Boko Haram kan àti igbákejì rẹ̀ nígbà tí wọ́n ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn jagunjagun wọn tí wọ́n ń sálọ ní ọgbẹ́. Ní ọjọ́ kìíní Oṣù Kẹfà ìjà idije láàrin ISWAP àti Jamā’at Ahl as-Sunnah lid-Da’wah wa’l-Jihād yọrí sí pipa kọmándà kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Ummate Ma, àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn jagunjagun rẹ̀. Ní ọjọ́ karùn-ún Oṣù Kẹfà àwọn ọmọ ẹgbẹ́ Islamic State West Africa Province (ISWAP) kọ lu St Francis Xavier Catholic Church ní ìlú Owo ní Ìpínlẹ̀ Ondo, Nigeria, (tí ó wà ní 345 kilometres (215 miles) ní ìlà-oòrùn Ìpínlẹ̀ Èkó) wọ́n pa ó kéré jù àwọn ọmọ ìjọ 50 wọ́n sì ṣe 87 mìíràn léṣe. Ní ọjọ́ keje Oṣù Kẹfà wọ́n ròyìn pé MNJTF sọ pé òun pa 805 àwọn jihadi lórí àwọn erékùṣù Lake Chad àti àwọn agbègbè aládùúgbò láàrin ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n Oṣù Kẹta àti ọjọ́ kẹrin Oṣù Kẹfà.

Oṣù Kẹjọ rí àwọn àṣeyọrí síwájú sí i lòdì sí àwọn ọlọ̀tẹ̀. Ní ọjọ́ kẹta Oṣù Kẹjọ wọ́n ròyìn pé ìkọlù ojú òfuurufú ológun pa kọmándà Boko Haram Alhaji Modu àti apániláyà 27 mìíràn lórí Mandara Mountain ní agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Gwoza ti Ìpínlẹ̀ Borno. Ní ọjọ́ kẹfà Oṣù Kẹjọ Abdulkarim Faca-Faca, ẹni tí ó wà lára àwọn tí ó gbèrò ìkọlù lórí ọ̀wọ̀ ọkọ̀ Ààrẹ Muhammadu Buhari sí Katsina, ni wọ́n pa pẹ̀lú mẹ́jọ nínú àwọn ọmọ ẹgbẹ́ rẹ̀ nípasẹ̀ ìkọlù ojú òfuurufú. Ní ọjọ́ kẹwàá Oṣù Kẹjọ wọ́n ròyìn pé bíbú bọ́ǹbù láti ọwọ́ ọkọ̀ òfuurufú ogun Agbófinró Ojú Òfuurufú Nàìjíríà méjì ti pa ọ̀pọ̀lọpọ̀ apániláyà, lára wọn olórí apániláyà kan, tí ń ṣiṣẹ́ ní Ìpínlẹ̀ Kaduna, Alhaji Shanono. Gẹ́gẹ́ bí orísun ológun kan ṣe sọ, wọ́n bá àwọn apániláyà náà lójijì lásìkò ìjà láàrin ISWAP àti Boko Haram. Ní ọjọ́ kẹrìndínlógún Oṣù Kẹjọ Ọmọ Ogun Chad sọ pé òun pa mẹ́wàá apániláyà Boko Haram lásìkò ìjà ní àyíká Bol ní agbègbè Lake Chad. Ní ọjọ́ kẹtalélógún Oṣù Kẹjọ àwọn ọmọ ogun Agbófinró Ojú Òfuurufú Nàìjíríà kọ lu ibùgbé olórí ISWAP kan, Fiya Ba Yuram, ní Sambisa forest. Àwọn ìkọlù ojú òfuurufú náà kọ lu àwọn ibi pàtàkì kan ní Tunbuns àti Sambisa, ìròyìn sọ pé ó pa ọ̀pọ̀lọpọ̀ apániláyà tí wọ́n sápamọ́ sínú àwọn ibùgbé náà. Ní ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n Oṣù Kẹjọ wọ́n ròyìn pé wọ́n pa kọmándà apániláyà Uzaifa nínú ìkọlù ojú òfuurufú lórí àwọn ibùgbé ọ̀daràn ní Sambisa Forest àti Tumbuns ní Ìpínlẹ̀ Borno. Láàrin ọjọ́ ọgbọ̀n àti mọ́kànlélọ́gbọ̀n Oṣù Kẹjọ àwọn ọkọ̀ òfuurufú ogun Nàìjíríà ròyìn pé wọ́n pa 49 jagunjagun Boko Haram ní àwọn ibùdó ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀.

Ní ọjọ́ kìíní Oṣù Kẹsàn-án 70 àwọn tí wọ́n fura sí pé wọ́n jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Boko Haram rì sínú odò nígbà tí wọ́n ń gbìyànjú láti sá fún bíbú bọ́ǹbù ojú òfuurufú ní abúlé Sheruri, Ìpínlẹ̀ Borno. Ní ọjọ́ karùn-ún Oṣù Kẹsàn-án wọ́n ròyìn pé àwọn ọmọ ogun Nàìjíríà àti ọkọ̀ òfuurufú pa 200 apániláyà Boko Haram pẹ̀lú kọmándà márùn-ún tí orúkọ wọn ń jẹ́ Abou Hauwa, Amir Shettima, Akura Buri, Abou Zainab àti Abou Idris. Ní ọjọ́ kejìlá Oṣù Kẹsàn-án kọmándà Boko Haram gogoro àti olórí àwọn apani, Bashir Bulabuduwaye, juwọ́ sílẹ̀ fún ọmọ ogun Nàìjíríà. Ní ọjọ́ kẹtalélógún Oṣù Kọkànlá, wọ́n ròyìn pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ sójà ló kú nítòsí Lake Chad.

### 2023
Ọdún 2023 parọ́rọ́ díẹ̀, ó rí ìwọ̀nba iṣẹ́ ọlọ̀tẹ̀.

Ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n Oṣù Kẹta wọ́n ròyìn pé olórí olùṣe-bọ́ǹbù Boko Haram, Awana Gaidam, kú láti ọwọ́ IED ara rẹ̀.

Ní ọjọ́ kejìdínlógún Oṣù Kẹsàn-án wọ́n ròyìn pé ẹgbẹ́ àwọn apániláyà kan ṣe ìpàdé àlàáfíà pẹ̀lú àwọn ènìyàn láti abúlé Fankama ní Ìpínlẹ̀ Katsina.

Ikọlù méjì ní ọjọ́ ọgbọ̀n àti mọ́kànlélọ́gbọ̀n Oṣù Kẹwàá ní agbègbè Geidam ti Ìpínlẹ̀ Yobe pa ó kéré jù ènìyàn 37. Ikọlù àkọ́kọ́ jẹ́ ìyinbọn tí ó pa 17. Ikọlù kejì wáyé pẹ̀lú bọ́ǹbù ilẹ̀, èyí tí ó pa ó kéré jù ènìyàn 20 tí wọ́n wà ní ibi ìsìnkú àwọn olùfaragbá ìyinbọn náà.

Ní ọjọ́ kìíní Oṣù Kọkànlá àti ọjọ́ kẹta Oṣù Kọkànlá, ní *Operation Hadarin Daji*, Agbófinró Ojú Òfuurufú Nàìjíríà ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìkọlù ojú òfuurufú lòdì sí àwọn ibi ìsápamọ́ Boko Haram, wọ́n pa ibùdó méjì run wọ́n sì pa ọ̀pọ̀lọpọ̀ apániláyà.

### 2024
Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 2024, Islamic State kéde ìbẹ̀rẹ̀ ìpolongo kan tí wọ́n pè ní "*pa wọ́n níbikíbi tí ẹ bá ti rí wọn*". Ìpolongo yìí wà láti Oṣù Kínní ọjọ́ kìíní títí di Oṣù Kínní ọjọ́ kẹwàá ó sì rí ìlọsókè nínú àwọn ikọlù tí ISWAP sọ pé òun ṣe ní ilẹ̀ Nàìjíríà.

Ní ọjọ́ kẹta Oṣù Kejì, Islamic State – West Africa Province pa ọlọ́pàá 4 ní Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Nganzai ti Ìpínlẹ̀ Borno. Agbẹnusọ ààbò kan tí ó rí ìpakúpa náà sọ̀rọ̀ lórí ìṣẹ̀lẹ̀ náà pé "Díẹ̀ nínú àwọn ọlọ́pàá náà tún ní oríire láti yè nínú ìkọlù àwọn apániláyà náà, ṣùgbọ́n àwọn òṣìṣẹ́ mẹ́rin tí kò ní oríire náà san owó gọbọoi lásìkò tí wọ́n wà lẹ́nu iṣẹ́". Àwọn apániláyà náà fi agbègbè náà sílẹ̀ kí ológun Nàìjíríà tó lè dé.

Ní ọjọ́ mọ́kàndínlọ́gbọ̀n Oṣù Kẹfà, ó kéré jù ènìyàn 32 ló kú nínú àwọn ikọlù tí wọ́n rò pé àwọn obìnrin afibọ́ǹbù-palingbámíra ló ṣe é ní ìlú Gwoza ní àríwá-ìlà-oòrùn Nàìjíríà.

Ní ọjọ́ mọ́kànlélọ́gbọ̀n Oṣù Keje, ó kéré jù ènìyàn 19 ló kú nínú ikọlù agbẹ́míra láti ọwọ́ Boko Haram ní ọjà kan ní Konduga, Ìpínlẹ̀ Borno. Ní ọjọ́ kejìlélógún Oṣù Kẹjọ, àwọn agbébọn tí wọ́n fura sí pé wọ́n jẹ́ ti Boko Haram pa àgbẹ̀ 13 ní Shirore.

Open Doors ṣírò pé 4,118 Kìrìsìtẹ́ẹ́nì ni wọ́n pa nítorí ìgbàgbọ́ wọn ní Nàìjíríà ní ọdún 2024, iye tí ó ga jùlọ lágbàáyé.

### 2025
Ní ọjọ́ kọkànlélógún Oṣù Kẹfà ọdún 2025, obìnrin afibọ́ǹbù-palingbámíra kan tí wọ́n fura sí pa ó kéré jù ènìyàn 12, ó sì ṣe 30 mìíràn léṣe ní ọjà ẹja kan ní alẹ́ Ọjọ́ Ẹtì ní Ìpínlẹ̀ Borno.

Ní ọjọ́ karùn-ún Oṣù Kẹsàn-án ọdún 2025, ènìyàn 63 ló kú, pẹ̀lú sójà méje, tí wọ́n sì ròyìn pé àwọn mìíràn sọnù nínú ikọlù láti ọwọ́ àwọn jihadist Boko Haram ní Darul Jamal, Ìpínlẹ̀ Borno, Nàìjíríà.

Ní Oṣù Kẹwàá ọdún 2025, Boko Haram gba ìlú ààlà Nàìjíríà ti Kirawa ní Ìpínlẹ̀ Borno, wọ́n dáná sun ààfin olórí agbègbè, ibùdó ológun àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ ilé tí wọ́n sì fipá mú kí ènìyàn tó ju 5,000 sálọ sí aládùúgbò Cameroon. Àwọn olùgbé ṣàpèjúwe Kirawa gẹ́gẹ́ bí ahoro tí ó sì wà lábẹ́ ìdarí àwọn ọlọ̀tẹ̀, ikọlù kan tí ó tẹ̀le bí wọ́n ṣe gba àwọn ibùdó ọmọ ogun ní agbègbè náà láìpẹ́ tí ó sì fa ìpè fún àfikún àwọn ológun ní kíákíá.

Láàrin ọjọ́ karùn-ún àti kẹjọ Oṣù Kọkànlá ọdún 2025, àwọn jagunjagun Boko Haram ṣe ikọlù ojú omi lòdì sí àwọn ibùdó ISWAP jákèjádò àwọn erékùṣù oríṣiríṣi ní Lake Chad. Hassan Buduma àti Mohd Hassan ló darí àwọn ikọlù náà. Ìjà náà ti fi ó kéré jù olùkọlù Boko Haram 4 àti ọmọ ẹgbẹ́ ISWAP 200 sílẹ̀ ní òkú. 

Ní ọjọ́ kẹ́ẹ̀dọ́gbọ̀n Oṣù Kejìlá ọdún 2025, United States ṣe ikọlù lòdì sí Islamic State ní àríwá ìwọ̀-oòrùn Nàìjíríà. Ààrẹ U.S. Donald Trump, sọ pé U.S. kọlù wọ́n láti dáàbò bo àwọn Kìrìsìtẹ́ẹ́nì kúrò lọ́wọ́ ohun tí wọ́n rí bíi ìwà ipá ẹ̀sìn ní àríwá Nàìjíríà, ikọlù U.S. náà jẹ́ ìdásí ológun òkèèrè tààrà àkọ́kọ́ nínú ìrúdedò náà.

## Àwọn ọ̀rọ̀ mìíràn

### Àwọn okùnfà tó ṣeéṣe
Àríwá jẹ́ àpapọ̀ àwọn ìpínlẹ̀ Sahelian tí ó ní àṣà Islam tí ó ti fìdí múlẹ̀ dáadáa èyí tí ó ti ṣe èròjà ìdámọ̀ àṣà àti òṣèlú wọn fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀rúndún. Àwọn wọ̀nyí jẹ́ oní-ìjòyè àti a-tẹ̀lé-àṣà-àtijọ́, pẹ̀lú ètò ìpele àti ẹgbẹ́ àwùjọ tí ó le koko àti àwọn ẹrú púpọ̀. Síwájú sí i, Àríwá kùnà láti fòfin de oko ẹrú títí di ọdún 1936. Ó ṣeéṣe kí ó jẹ́ nítorí àwọn nǹkan ti ilẹ̀-ayé, ọ̀pọ̀lọpọ̀ (ṣùgbọ́n kì í ṣe gbogbo) àwọn ẹ̀yà gúúsù, ní pàtàkì àwọn tí ó wà ní etíkun, ti ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn Òyìnbó – èyí yàtọ̀ sí Àríwá, tí ó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ilẹ̀ Arab ní pàtàkì tí kì í ṣe Europe. Nítorí ètò ìjọba abẹ́lé, àwọn Gẹ̀ẹ́sì ní ìtẹ́lọ́rùn láti máa ní ìbáṣepọ̀ díẹ̀ pẹ̀lú àwọn Emir. 

Nígbà tí àwọn ọ̀tọ̀kùlú a-tẹ̀lé-àṣà-àtijọ́ ní Àríwá ṣọ́ra fún ẹ̀kọ́ Ìwọ̀-oòrùn, àwọn ẹlẹgbẹ́ wọn ní Gúúsù gbà á tọwọ́tẹsẹ̀—tí wọ́n sábà máa ń rán àwọn ọmọ wọn lọ sí òkè-òkun láti kàwé. Bí àkókò ti ń lọ, divario ìdàgbàsókè àti ẹ̀kọ́ tí ó jọjú dàgbà láàrin Gúúsù àti Àríwá. Kódà ní ọdún 2014, àwọn ìpínlẹ̀ Àríwá ṣì wà lẹ́yìn nínú ìmọ̀-kíkà-àti-kíkọ, lílọ sí ilé-ìwé àti àṣeyọrí nínú ẹ̀kọ́.

Chris Kwaja, olùkọ́ ilé-ẹ̀kọ́ gíga àti olùwádìí ní Nàìjíríà, sọ ní ọdún 2011 pé "àwọn apá ti ẹ̀sìn nínú rògbòdìyàn náà ni wọ́n ti túmọ̀ ní òdì gẹ́gẹ́ bí olórí okùnfà ìwà ipá nígbà tí ó jẹ́ pé, ní tòótọ́, yíyọ-lẹ́nu-nínú-ẹ̀tọ́ àti àìdọ́gba ni gbòǹgbò okùnfà náà". Nàìjíríà, ó tọ́ka sí i, ní àwọn òfin tí ó fún àwọn olórí òṣèlú agbègbè ní agbára láti fi ẹ̀rí múlẹ̀ pé ènìyàn jẹ́ 'ọmọ-ìbílẹ̀' (àwọn olùgbé àtètèkọ́ṣe) tàbí bẹ́ẹ̀ kọ́. Ó pinnu bóyá àwọn ará ìlú le kópa nínú òṣèlú, ni ilẹ̀, gba iṣẹ́, tàbí lọ sí ilé-ìwé. Ètò náà jẹ́ èyí tí wọ́n ń lo ilokulo rẹ̀ púpọ̀ láti rí ìtìlẹ́yìn òṣèlú àti láti yọ àwọn mìíràn sílẹ̀. Àwọn Mùsùlùmí ni wọ́n sábà máa ń kò fún ní ìwé-ẹ̀rí ọmọ-ìbílẹ̀ lọ́nà tí kò bára mu.

Olórí ẹgbẹ́ alátako ní Nàìjíríà Buba Galadima sọ ní ọdún 2012 pé: "Ohun tí ó jẹ́ pé ẹgbẹ́ kan tí ó ń ja ogun ẹgbẹ́ àwùjọ ni wọ́n ń pè ní apániláyà nínú ìpolongo ìjọba láti lè rí ìrànlọ́wọ́ gbigbogun ti ìpaniláyà láti Ìwọ̀-oòrùn."

### Ẹ̀tọ́ ọmọ ènìyàn

Rògbòdìyàn náà ti rí ọ̀pọ̀lọpọ̀ irúfin ẹ̀tọ́ ọmọ ènìyàn láti ọwọ́ àwọn agbófinró Nàìjíríà, nínú ìgbìyànjú láti dènà ìwà ipá náà, àti pẹ̀lú ìgbàníyànjú wọn fún dídá ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ẹgbẹ́ olùṣọ́ sílẹ̀ (fún àpẹẹrẹ, Civilian Joint Task Force).

Amnesty International fi ẹ̀sùn kan ìjọba Nàìjíríà fún irúfin ẹ̀tọ́ ọmọ ènìyàn lẹ́yìn tí àwọn afurasi jagunjagun Boko Haram 950 kú ní àwọn ibi àtìmọ́lé tí Joint Task Force ológun Nàìjíríà ń darí ní ìdajì àkọ́kọ́ ọdún 2013. Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 2016, gẹ́gẹ́ bí Amnesty International ṣe sọ, ó kéré jù ènìyàn 8,000 tí wọ́n wà ní àtìmọ́lé ló ti kú ní àwọn ibi àtìmọ́lé tí àwọn iṣẹ́ ààbò ń darí. Síwájú sí i, wọ́n ti fi ẹ̀sùn kan ìjọba Nàìjíríà fún àìlèṣe àti pípèsè ìròyìn èké nípa àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ní àwọn agbègbè tó jìnnà.

Boko Haram ti jí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọmọdé gbé ní ọ̀pọ̀ ìgbà. Èyí ti yọrí sí kí àwọn ọmọ ẹgbẹ́ Boko Haram máa hùwà ibi sí wọn nípa ti ara, ti ọpọlọ àti ti ìbálòpọ̀, tí wọ́n ń lò wọ́n, tí wọ́n sì ń tà wọ́n gẹ́gẹ́ bí ẹrú ìbálòpọ̀ àti/tàbí ìyàwó ìgbéyàwó tipátipá pẹ̀lú àwọn jagunjagun wọn. – àpẹẹrẹ tí ó gbajúmọ̀ jùlọ ni ìjígbé Chibok ní ọdún 2014. Ní àfikún sí jíjí ọmọdé gbé fi ṣe ìyàwó, Human Rights Watch ti sọ pé Boko Haram ń lo àwọn ọmọ sójà. Gẹ́gẹ́ bí orísun aláìlórúkọ kan tí ó ń ṣiṣẹ́ lórí ìjíròrò àlàáfíà pẹ̀lú ẹgbẹ́ náà ṣe sọ, tó 40 ìdá ọgọ́rùn-ún àwọn jagunjagun nínú ẹgbẹ́ náà ni wọ́n jẹ́ ọmọdé sójà. Ẹgbẹ́ náà ti fipá yí àwọn tí kì í ṣe Mùsùlùmí padà sí Islam, wọ́n sì tún mọ̀ wọ́n fúní fífún àwọn tí kì í ṣe Kanuri ní iṣẹ́ agbẹ́míra.

### Ìtúnṣe fún àwọn ọlọ̀tẹ̀
Cameroon ti gbero láti kọ́ àwọn ilé ìtúnṣe fún àwọn jagunjagun Boko Haram èyí tí wọ́n lérò pé yóò kọ́ wọn ní àwọn iṣẹ́ ọwọ́ tí ó wúlò láti rí iṣẹ́, àti láti yí wọn padà kúrò nínú ìwà agbawèrè. Síbẹ̀síbẹ̀, títí di Oṣù Kejì ọdún 2019, wọn kò tíì kọ́ irú àwọn ilé bẹ́ẹ̀ nítorí àìsí owó.

Ní Nàìjíríà, àwọn olùfaragbá àti àwọn àwùjọ tí ó kàn fi ẹ̀sùn kan ìjọba pé wọ́n mú àwọn ọ̀daràn ṣe pàtàkì ju àwọn tí wọ́n yege nítorí pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọlọ̀tẹ̀ tí wọ́n mú ti gba inú ètò yíyípadà kúrò nínú ìwà agbawèrè, ìtọ́sọ́nà tuntun àti ìpadàsí àwùjọ (DRR) ti ìjọba kọjá. Fún àpẹẹrẹ ní Oṣù Kẹta àti Oṣù Kẹrin ọdún 2025 ní tẹ̀lé-in-tẹ̀lé, 600 àti 390 "àwọn ọmọ ẹgbẹ́ Boko Haram tí wọ́n ronúpìwàdà" ni wọ́n kẹ́kọ̀ọ́ yege ní gbangba lẹ́yìn tí wọ́n gba inú ètò oṣù 6 sí 12 kọjá títí kan ìkẹ́kọ̀ọ́ iṣẹ́ ọwọ́ níbi tí wọ́n ti gba owó àti àwọn ohun èlò ìbẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ fún iṣẹ́ tí wọ́n yàn. Díẹ̀ nínú wọn ni wọ́n ti gba síṣẹ́ sínú àwọn iṣẹ́ ààbò. Lásìkò yìí, kò sí àyẹ̀wò tí ó dúró sán-in fún ìgbà pípẹ́ lórí bí àwọn ètò yìí ṣe munadoko tó tí ó wà. Ìyèméjì wà nínú òtítọ́ inú àwọn ọlọ̀tẹ̀ tẹ́lẹ̀ náà àti ìbẹ̀rù pé wọ́n lè máa ṣiṣẹ́ bíi amí tàbí kí wọ́n padà sí ìwà ọlọ̀tẹ̀, pàápàá jùlọ tí wọ́n bá tún di ẹni tí kò ni ìtẹ́lọ́rùn, ẹni tí kò fẹ́ràn tàbí ẹni tí wọ́n yà sọ́tọ̀.

Èyí ṣì jẹ́ ìṣòro ńlá tí àwọn ìjọba ìbílẹ̀ ń dojúkọ bí àwọn òṣìṣẹ́ àti ará ìlú ṣe sábà máa ń fura sí àwọn jagunjagun tẹ́lẹ̀ náà pé wọ́n ṣì ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ọlọ̀tẹ̀ wọ́n sì jẹ́ ewu fún ààbò. Gẹ́gẹ́ bí àbájáde, àwùjọ máa ń ya àwọn ọlọ̀tẹ̀ tẹ́lẹ̀ náà sọ́tọ̀, èyí tí ó tún ń mú kí ewu kí wọ́n padà darapọ̀ mọ́ ìrúdedò náà pọ̀ sí i.

### Ìbúgbàù àrùn onígbá-méjì
Ní Oṣù Kẹfà ọdún 2024, Nigeria Centre for Disease Control (NCDC) kéde àpapọ̀ 1,141 àwọn tí wọ́n fura sí àti 65 àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àrùn onígbá-méjì tí a fidi rẹ̀ múlẹ̀ pẹ̀lú ikú 30 láti Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ 96 (LGAs) ní ìpínlẹ̀ 30 ti orílẹ̀-èdè náà.

## Àyíká ti kárí-ayé

A lè rí ìrúdedò náà nínú àyíká àwọn rògbòdìyàn mìíràn tí ó wà nítòsí, fún àpẹẹrẹ ní Àríwá Mali. Ìdarí Boko Haram ní ìbáṣepọ̀ kárí-ayé pẹ̀lú Al-Qaeda in the Islamic Maghreb, Al-Shabaab, Movement for Unity and Jihad in West Africa (MUJAO), ẹgbẹ́ Mokhtar Belmokhtar, àti àwọn ẹgbẹ́ jagunjagun mìíràn ní òde Nàìjíríà. Ní ọdún 2014, Ààrẹ Nàìjíríà, Goodluck Jonathan tilẹ̀ sọ dé ibi tí ó ti pe Boko Haram ní "al-Qaeda ní Ìwọ̀-oòrùn Áfíríkà". Nígbà tí ó fi di ọdún 2012, àwọn ikọlù láti ọwọ́ àwọn ẹgbẹ́ ọmọ ogun Islamist Nàìjíríà lórí àwọn àfojúsùn tí ó kọjá ààlà Nàìjíríà ṣì kéré, kò sì yẹ kí á da èyí pọ̀ mọ́ àwọn iṣẹ́ àwọn ẹgbẹ́ mìíràn (fún àpẹẹrẹ, ojúṣe AQIM fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ikọlù ní Niger). Pẹ̀lú èyí, ìbẹ̀rù wà pé rògbòdìyàn náà lè tàn dé àwọn aládùúgbò Nàìjíríà, pàápàá jùlọ Cameroon, níbi tí ó ti wà ní ìwọ̀nba títí di ọdún 2014, tí ó sì wá le sí i lẹ́yìn náà. Ó tún yẹ kí á ṣàkíyèsí pé àwọn jagunjagun wà láti orílẹ̀-èdè aládùúgbò Chad àti Niger. Ní ọdún 2015, Boko Haram búra pé àwọn wà lábẹ́ ìdarí IS.

Ní ọjọ́ kẹtadilogun Oṣù Karùn-ún ọdún 2014, àwọn ààrẹ Benin, Chad, Cameroon, Nigeria àti Niger ṣe ìpàdé ní Paris wọ́n sì gbà láti gbógun ti Boko Haram pẹ̀lú ìfọwọ́sowọ́pọ̀, ní pípín iṣẹ́ ìṣọ́ àti kíkó ọ̀rọ̀ àṣírí jọ. Goodluck Jonathan àti ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ ti Chad, Idriss Deby ti kéde ogun látòkè-délẹ̀ lórí Boko Haram. Àwọn orílẹ̀-èdè Ìwọ̀-oòrùn, pẹ̀lú Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, France, Israel, àti United States náà ti ṣe ìlérí àtìlẹ́yìn pẹ̀lú ìmọ̀ ẹ̀rọ àti ìdánilẹ́kọ̀ọ́. *[[The New York Times]]* ròyìn ní Oṣù Kẹta ọdún 2015 pé ọgọ́rọ̀ọ̀rún àwọn alágbàṣe ológun aládàáni láti Gúúsù Áfíríkà àti àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn ń kó ipa pàtàkì nínú ìpolongo ogun Nàìjíríà, wọ́n ń wa àwọn ọkọ̀ òfuurufú ogun àti àwọn ọkọ̀ eléwu àti pé wọ́n ń ṣèrànwọ́ nínú sísètò àwọn iṣẹ́ ológun.

## Wo bákan náà

* Al-Shabaab (militant group)
* Boko Haram
* Islamic State – West Africa Province
* Timeline of the Boko Haram insurgency
* Religious violence in Nigeria
* Christianity and Islam
* Christianity in Africa
* Islam in Africa
* Christianity in Nigeria
* Islam in Nigeria
* Islamic extremism in Northern Nigeria
* List of massacres in Nigeria
* Central African Republic Civil War
* Insurgency in the Maghreb (2002–present)
* Islamist insurgency in the Sahel
* Insurgency in Cabo Delgado
* Northern Mali conflict
* Sinai insurgency
* Somali Civil War
* List of conflicts in Africa
* List of designated terrorist groups
* List of Islamist terrorist attacks
* List of modern conflicts in the Middle East
* List of ongoing armed conflicts
* Islam and violence
* Islamic fundamentalism
* Islamism
* Islamic terrorism
* Religious terrorism
* Religious violence

## Àwọn àkíyèsí

## Àwọn Ìtọ́kasí

### Àwọn iṣẹ́ tí a tọ́ka sí

* 
*, *[https://books.google.com/books?id=ftfXThvfQHkC Democratization and Islamic Law: The Sharia Conflict in Nigeria]* (Frankfurt am Main 2008). Campus Verlag. 
*
*
*
*
*
* 
* 

## Ìwé kíkà síwájú sí i
* Comolli, Virginia. *Boko Haram: Nigeria's Islamist Insurgency* (Hurst, 2018) online review

## Àwọn ìjápọ̀ ìta
* 
* Boko Haram Fighting for their Last Territorial Stronghold, Ọjọ́ kẹtalélógún Oṣù Kẹrin ọdún 2015
* Blench, R. M., Daniel, P. & Hassan, Umaru (2003): *Access rights and conflict over common pool resources in three states in Nigeria.* Report to Conflict Resolution Unit, World Bank (extracted section on Jos Plateau )
* Understanding the Islamist insurgency in Nigeria, Ọjọ́ kẹtàlélógún Oṣù Karùn-ún ọdún 2014 by Kirthi Jayakumar.
* Muslims should unite to fight Boko Haram Insurgency – Sultan, Ọjọ́ ọgbọ̀n Oṣù Kọkànlá ọdún 2014