Nafiu Isyaku Rabiu

Nafiu Isyaku Rabiu je gbajugbaja onisowo kan lati ilu Kano ti o di olokiki fun pipa iyawo rẹ.  Oun ni akobi Oloogbe Alhaji Isyaku Rabiu, Sheikhi ti o ni ọla ati oniṣowo.  Aburo re Abdulsamad Rabiu ni enikeji ti o lowo julo ni Nigeria ati enikerin to lowo julo ni ile Afirika. 

Rabiu ṣe ilana ofin ti ijọba ipinlẹ Kano bẹrẹ, eyiti o fa akiyesi pataki laarin ipinlẹ naa. Awọn ẹjọ ti ofin waye ni yara ile-ẹjọ ti Adajọ Ilu Gẹẹsi ti o kẹhin ti Kano ṣe abojuto, ti o sọ pe ko jẹbi. Bi o ti wu ki o ri, idajọ naa yori si ariwo nla ti gbogbo eniyan ati awọn ẹsun iwa ibajẹ, eyiti o fa idajo ti o tẹle lẹhin ti adajọ Naijiria kan ṣakoso. Ninu igbejọ tuntun yii, Rabiu jẹbi ipaniyan ipaniyan ti ko ni ijiya pẹlu iku ati lẹhinna ti ile-ẹjọ rawọ ti orilẹ-ede ti wa ni ẹwọn ni 5 May 1980. Ẹjọ ipaniyan pato yii, ti akole Nafiu Rabiu v. Kano state, fi ami kan silẹ lori mejeeji itan-akọọlẹ ofin ti orilẹ-ede Naijiria ati akiyesi awọn eniyan ipinlẹ naa. Ile-ẹjọ ti ẹjọ naa ti waye ni bayi ti a n pe ni "Kotun Nafiu" tabi "Kootu Nafiu."  

## Igbesi aye ara ẹni
Ilu Kano ni won bi Nafiu Rabiu, ti won si dagba. Oun ni akobi awon omo Sheikh Isyaku Rabiu bi mejilelogoji. Ni awọn ọdun 1970, Rabiu di olokiki fun igbesi aye aladun rẹ. Ìwòye nípa bí Rabiu ṣe jẹ́ ọlọ́lá ni a rí nínú ìwé àwòkẹ́kọ̀ọ́ kan ní 1984 tí BBC àti NTA ṣe lápapọ̀, èyí tí ó lọ sínú ìwà ìbàjẹ́ ní Nàìjíríà. Ti a pe akole ni Naijiria: Squandering of Riches ati ti Onyeka Onwenu gbekalẹ, iwe itan ṣe afihan awọn iwoye ti Rabiu ti wọn wa ni ayika Kano ninu ọkan ninu awọn ọkọ ayọkẹlẹ Rolls Royce meji rẹ, pẹlu Onwenu n sọ pe o ni awọn ọkọ ayọkẹlẹ mẹfa miiran. O tun ṣe afihan titẹ ọkan ninu awọn ọkọ ofurufu igbadun meji rẹ "eyiti o jẹ milionu kan poun ni ọdun kan lati ṣetọju."  IIyawo re, Fatima, je omobirin Tijjani Aliyu Dagazau, onisowo to lowo miran ni Kano. 

## Nafiu Rabiu v. Kano state

### abẹlẹ
Ní ọjọ́ kẹsàn-án oṣù karùn-ún ọdún 1979, Nafiu àti Fatima gba àwọn ọ̀rẹ́ wọn mẹ́ta lálejò nínú ọgbà ilé wọn ní Dawaki Road ní Kano. Olori agbegbe Jahun wa laarin awọn alejo, ti o kuro ni ibugbe laarin aago mẹwa 10 alẹ. ati 11pm. Gege bi o ti sọ, Fatima "dara pupọ" nigbati o fi wọn silẹ. Awakọ Nafiu ati ounjẹ tun jẹrisi pe wọn fi Fatima silẹ “ni ilera to dara, ti n ṣe awada…”, ṣaaju ki o to fẹhinti fun alẹ. 

Lẹhin ilọkuro ti Olori Agbegbe, Nafiu ati Fatima nikan ni o wa ninu ile. Ní òwúrọ̀ ọjọ́ kejì, alásè dé ilé gbígbé náà, ṣùgbọ́n ó rí i tí ẹnu ọ̀nà àbáwọlé ti tì pa. Kò pẹ́ lẹ́yìn náà, ó pàdé awakọ̀ kan tí wọ́n sábà máa ń fi kọ́kọ́rọ́ náà sílẹ̀, ó sì béèrè lọ́wọ́ rẹ̀. Awakọ naa sọ fun un pe Nafiu ti mu kọkọrọ naa ni alẹ ọjọ iṣaaju.

Ni bii wakati meji lẹhinna, Rabiu, ti o wa ni ile akọkọ, sọ kọkọrọ awakọ lati window kan. Kò pẹ́ lẹ́yìn náà, ó ní kí alásè náà ṣí ilẹ̀kùn ilé ìdáná, ní sísọ pé òun ti ṣi kọ́kọ́rọ́ ẹnu ọ̀nà àbáwọlé. Leyin naa, Nafiu jade lati inu ile ti o gbe apo kekere kan ati “awọn ibora ti o ni idoti ati awọn aṣọ,” ti o fi fun awakọ, o ni ki o fi wọn sinu ẹhin mọto ọkọ ayọkẹlẹ Peugeot 504 rẹ.  Lẹhinna o sọ fun awakọ lati gbe iya iyawo rẹ lati papa ọkọ ofurufu Kano, ti yoo de lati Niamey ni owurọ ọjọ yẹn, pẹlu ọkọ ayọkẹlẹ miiran miiran, Mercedes-Benz saloon. Fun igba akọkọ lati igba ti o ti gbawẹ, Nafiu fi kọkọrọ ẹnu-ọna ti o wa lati ibi idana ounjẹ silẹ si awọn ẹya miiran ti ile akọkọ o si ni ki o fun Fatima ni "ohunkohun ti o beere, nigbakugba ti o ba dide", ko to lọ si Peugeot pẹlu awọn aṣọ ti o ti bajẹ ninu ẹhin mọto.

Nibayi, nigbati o pada lati papa ọkọ ofurufu, awakọ naa royin si ọfiisi Nafiu ti o wa ni 'ibomiiran ni ilu'. Nafiu ni ki awakọ naa gbe Peugeot lọ si ọdọ mekaniki kan fun atunṣe. Ṣùgbọ́n kí awakọ̀ tó ṣe bẹ́ẹ̀, awakọ̀ náà yẹ ẹ̀ka ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ náà wò láti yọ “àwọn aṣọ ìbora tí ó ti dọ̀tí àti aṣọ” tí ó ti kó níbẹ̀ ṣáájú ọjọ́ náà, ó sì wá rí i pé wọn kò sí níbẹ̀ mọ́. 

Ni nnkan bi aago meji osan, awon omo Nafiu ni won gbe won lo si ile, ni ibere re, lati odo awon awako re miiran. Nigbati wọn de, awọn ọmọ lọ si yara Fatima. Lẹ́yìn náà, wọ́n sọ fún alásè náà, àníyàn lẹ́yìn tí ìyá wọn kò fèsì sí àwọn ìpè wọn. Onísègùn dábàá pé kí wọ́n dúró kí Nafiu tó dé kí wọ́n tó gbé ìgbésẹ̀ kankan. Nítorí náà, alásè náà kàn sí Nafiu, ó sì sọ bí nǹkan ṣe rí fún un. Kíá ni Nafiu padà sílé láìpẹ́ lẹ́yìn náà. Papọ, gbogbo wọn lọ si yara naa, nibiti wọn ti rii ara rẹ ti ko ni ẹmi. Àwọn àmì èéfín sì hàn ní ẹnu àti ihò imú rẹ̀, ọgbẹ́ sì wà ní oríṣiríṣi ẹ̀yà ara rẹ̀, títí kan ẹ̀yìn rẹ̀. 

Awọn iroyin ti iku Fatima ṣe ipilẹṣẹ akiyesi pupọ, ati pe lẹsẹkẹsẹ Nafiu ni ifura labẹ ifura nitori pe oun nikan ni o wa ninu ile pẹlu Fatima ni akoko yẹn. Ifura yii tun pọ si debi pe gomina ipinlẹ Kano nigba naa, Abubakar Rimi, ti bura fun gbogbo eniyan lati rii daju pe Nafiu dojukọ awọn abajade to buruju, paapaa debi pe wọn ti dajọ iku. 

### Idanwo
Ìjọba ìpínlẹ̀ Kano gbé Nafiu lọ sí ilé ẹjọ́, wọ́n sì fẹ̀sùn kàn án pẹ̀lú ẹ̀ṣẹ̀ ìpànìyàn, tí ó jẹ́ ìjìyà ikú lábẹ́ abala 221(b) ti ẹ̀tọ́ ọ̀rọ̀ ẹ̀ṣẹ̀ ní ilé ẹjọ́ gíga ní ìpínlẹ̀ Kano. Awọn abanirojọ gbekalẹ awọn ẹlẹri ti o jẹri nipa awọn iṣẹlẹ ti o yori si iku Fatima. Awọn ẹlẹri wọnyi ko ni idanwo lori awọn apakan kan ti ẹri wọn, eyiti o ni ibatan si awọn ipo ti o yika iku naa.  IIwe eri iwosan ni Dokita Bansi Badan Tribedi to je oga agba onimọran nipa eto ilera Kano ti ṣe iwadii oku ologbe na. Ó ṣàkíyèsí pé ó ṣeé ṣe kí ó fà á tí olóògbé náà fi kú “nítorí ìmí ẹ̀dùn tí ń yọrí sí ìlọ́rùngbẹ́; fífi ọwọ́ fúnni.” 

Ni ipari igbejọ naa, adajọ ile-ẹjọ ṣe akiyesi ẹri ti awọn abanirojọ gbekalẹ, o ṣe akiyesi pe olufisun naa ko jẹri ati nitori naa o le ro pe ẹri olufisun naa, eyiti ko jẹ atako, jẹ otitọ. Adajọ ile-ẹjọ tun kọ pe o ṣeeṣe ti oluja ita ti o jẹ iduro fun ipaniyan naa, nitori ko si ẹri ti adehun. Adajọ ile-ẹjọ tun ṣe ayẹwo siwaju si ohun ti o fa iku ti o da lori ẹri iṣoogun iwé ti a pese nipasẹ olugbeja. Bí ó ti wù kí ó rí, adájọ́ náà kò lè parí èrò sí rékọjá iyèméjì lọ́nà tí ó bọ́gbọ́n mu pé ikú jẹ́ nítorí ìlọ́rùngbọ̀n. Nitoribẹẹ, adajọ ile-ẹjọ da Nafiu lare, o si da Nafiu silẹ, ko si jẹbi.  

Adajọ ile-ẹjọ ni C.J. Jones, adajọ ilu Gẹẹsi ti o kẹhin ni ipinlẹ Kano. Jones ti fẹyìntì lati iṣẹ ati kuro ni Nigeria "lẹsẹkẹsẹ ni ipari ẹjọ yii".  Awọn agbasọ ọrọ ti ko ni idaniloju gbe kaakiri, ti n sọ pe Jones ti ri ti o nlọ ni papa ọkọ ofurufu Kano pẹlu ẹru rẹ ti o kun fun owo ti Nafiu pese. Ẹsun yii fa ariwo nla kan ti gbogbo eniyan, ti o mu ki ijọba ipinlẹ naa koju idajo naa nipa gbigbe ẹjọ kotẹmilọrun lọ si Ile-ẹjọ Rawọ ni Kaduna. Lẹ́yìn náà, Ilé Ẹjọ́ Ẹ̀bẹ̀ tẹ́wọ́ gba ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn, tí ó sì yọrí sí ìyípadà tí ìpinnu tí ó ṣáájú.  Pẹlupẹlu, Ile-ẹjọ "fi aṣẹ ti idasile silẹ ati pe o jẹbi olufisun ti ẹṣẹ ipaniyan ti o jẹbi ti ko ni ijiya pẹlu iku ti o lodi si Abala 222(4) ati ijiya labẹ Abala 224 ti Awọn ofin Penal, o si fi ẹsun 4 ọdun sẹwọn." 

### Rawọ lodi si idajo
Nafiu fi ẹbẹbẹbẹ si idajọ yii, ti n ṣe agbekalẹ ibeere ti ofin to ṣe pataki. Ibeere yii wa ni ayika ariyanjiyan ti o da lori awọn ipese ti o wa ni Abala 220 ati 222 ti ofin orileede Naijiria (1979), Ile-ẹjọ Apejọ ti Federal ko ni ẹtọ lati ṣe akiyesi ẹjọ ti o lodi si aṣẹ akọkọ ti idalare ti Ile-ẹjọ Giga ni Kano funni. Awọn ariyanjiyan revolved ni ayika bi "ipinnu" ti wa ni gbọye ni Abala 277 ti awọn orileede. Nafiu sọ pe Ile-ẹjọ Apetunpe ti Federal ṣe aṣiṣe labẹ ofin nipa paapaa gbero ẹjọ afilọ naa o si tẹnumọ pe o yẹ ki o kan kọ ọ patapata. 

Ni iwaju awọn Onidajọ Udo Udoma, Ayo Irikefe, Chukwunweike Idigbe, Andrews Otutu Obaseki, Kayode Eso, Augustine Nnamani, Muhammadu Lawal Uwais, ile-ẹjọ da ẹjọ kotẹmilọrun naa duro, ti wọn si fi idi idalẹjọ ati idajọ ti ile ẹjọ rawọ ijọba apapọ fi lelẹ.  

Nafiu lo "ọdun diẹ ninu tubu" ṣaaju ki o to tu silẹ ati pe o ti ni ominira lati igba naa. Nitori idalẹjọ yii, Nafiu ni a ro pe “aibalẹ” lati gba iṣakoso ti ijọba iṣowo baba rẹ. Nitori eyi, aburo re, Abdulsamad, wole lati gba idari ise naa ni omo odun merinlelogun.

## Awọn itọkasi


Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè
Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ