open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
יעקב פראנק

**יעקב פֿראַנק** (אויף פּויליש: Jakub Frank) איז געווען אַן אַשכּנזישער ייִד, אַ מיסטיקער און אַ פֿירער פֿון ייִדישע אנטינאָמיסטן, וואס האט זיך געהאלטן אלס משיח אין 18-טן י"ה. פֿראַנק האט געהאַט אַ קליין כת פֿון אַנהענגערס, און האט געהייסן ווי איינער פֿון די נאכפֿאָלגער פֿון שבתי צבי. ער האט געגרינדעט דעם פֿראַנקיסטן כת, און אין 1759 האט ער זיך געטויפֿט צו קריסטיעניטום צוזאַמען מיט אַ קבוצה פֿון זיינע תּלמידים. אַ קורצער צייט שפּעטער, ער איז געווארן אָפּגעשאָסן פֿון דעם קיסר און איז געווארן איינגעשפּערט אין דער צ'ענסטאָכאָוואַ מאָנאַסטיר.

אזוי ווי שבתי צבי, איז פֿראַנק אויך געווען באַטראַכט ווי אַ משיח שקר אין יידנטום.
יעקבֿ גאַנס

**יעקבֿ גאַנס** (לאַטייַן: J**acob Gens** ; 1903/1905 – 14טן סעפטעמבער 1943) איז געווען אַ ליטוויש-ייִדיש אָפיציר, הויפּט פון די ייִדישע פּאָליצײ און טשערמאַן פֿון די יודענראַט אין די ווילנע געטאָ בשעת די חורבן.

גאַנס האָט אָנגעפֿירט דעם געטאָ, און געגלויבט אין מאַכן דעם געטאָ פּראָדוקטיוו, אונטער דעם סלאָגאָן "**אַרבעט פֿאַר לעבן**, "פֿאַר צו פאַרמייַדן די סוף פֿון די געטאָ און אַזוי ראַטעווען ווי פֿילע יידן ווי מעגלעך. ער איז אויך געווען פֿאַרמישט אין דער קאָלעקטיוועטירטן פון קולטור און בילדונג אין דעם געטאָ. פֿון איין זײַט האָט ער געקלערט, אַז אין דעם טאָג, ווען דער געטאָ איז צעשטערט געוואָרן, וועט ער זיך פאַרבינדן מיט די אויפֿשטענדלער, און פֿון דער אַנדערער זײַט, וועט ער קעמפֿן קעגן דעם קעגנשטעל, כּדי עס זאָל נישט מאַכן חורבן אויף דעם געטאָ און זײַנע איינוואוינער. געטרײַ צו זײַן שטעלונג, האָט ער געפּרעגט, אַז די אַקציעס פֿון דער קעגנשטעל זענען לעגיטימיש בלויז ווען מע ווייסט און קלאָר די עלימינירונג פֿון דעם געטאָ פֿאַר אַלע. גאַנס האט נישט באַקומען עווערטערן אַז ער האט זיך איינגעשריבן די קעגנשטעל אויף דעם טאָג פֿון די געטאָס ליקווידאַציע, זינט ער האט שוין באשולדיקט פון מיטהעלפֿן די קעגנשטעל און האָט שוין אויסגעפירט דורך די געסטאַפּאָ ניין טעג פֿריער.
ברק בן אבינועם

[שמאל|ממוזער|250px|ברק בן אבינועם, איור יאר [1553]]
שמאל|ממוזער|250px| **וְהִנֵּה בָרָק, רֹדֵף אֶת-סִיסְרָא, וַתֵּצֵא יָעֵל לִקְרָאתוֹ, וַתֹּאמֶר לוֹ לֵךְ וְאַרְאֶךָּ אֶת-הָאִישׁ אֲשֶׁר-אַתָּה מְבַקֵּשׁ; וַיָּבֹא אֵלֶיהָ--וְהִנֵּה סִיסְרָא נֹפֵל מֵת, וְהַיָּתֵד בְּרַקָּתוֹ.** יעל מיט ברק מיט סיסרא מת (ספריית אוניברסיטת אוקלהומה)

**בָּרָק בֶּן אֲבִינֹעַם** איז א תנ"ך כאראקטער, א מיליטער פירער דערמאנט אין ספר שופטים און וואס האט געארבעט צוזאמען מיט דבורה. זיין אָפּשטאַם איז געווען פון דער שטאָט קדש נפתלי אין דעם נפתלי שבט.

קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
דבורה הנביאה

קליין|דבורה הנביאה
**דְּבוֹרָה הנביאה**, לויטן תנ"ך ספר שופטים, איז געווען אַ נביאה, און די פערטע ריכטער וואָס האָט געמשפט ישראל אין די צייט פון די ריכטער צוזאמען מיט **בָּרָק בֶּן אֲבִינֹעַם**.

קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
יוסטיץ רעפארם אין ישראל (2023)

די **יוסטיץ רעפֿאָרם** איז אַ געזעצגעבונג יוזמה פֿאָרגעשטעלט דורך די 37טע רעגירונג פֿון ישראל צו דורכפֿירן וועסענטלעכע ענדערונגען אין די ישראלדיקע יוסטיץ סיסטעם.

דער פּלאַן איז געווארן פֿאָרגעשטעלט דורך דעם יוסטיץ מיניסטער און סגן פּרעמיער מיניסטער יריב לעווין, מיט דער שטיצונג פֿון פרעמיער מיניסטער בנימין נתניהו. אין דעם אורגינאלן פּלאַן זיינען געווען די אָבמאַך פֿון כח התגברות (פסגת התגברות), די רעגולאַציע פֿון פּסלענען געזעצן, דער ביטול פון מיטלמעסיקייט (עילת הסבירות), דער אדוואקאט גענעראל איז דעפֿינירט ווי אַ נישט-מחייבדיקער יועץ, און די ענדערונג אין דעם קאָמפּאָזיציע פֿון דעם קאָמיטע פֿאַר דער אויסוואַל פֿון ריכטער.

דער פּלאַן איז געווארן פֿאָרגעשטעלט אינעם 4טן יאַנואַר 2023, זעקס טעג נאָך דער באשווערונג פֿון די 37טע רעגירונג פֿון ישראל. די געזעצגעבונג יוזמה האט דערוועקט אַן עפנטליכע דעבאַטע און אויסגעשפרייטע פּראָטעסטס, בעיקר וועגן דעם חשש אז עס וועט פוגם זיין אין דער נאַטור פֿון ישראל ווי אַ ליבעראַלע דעמאָקראַטיע.
קאַטעגאָריע:יוסטיץ
באָיסבריאַנד

**בויסבריאַנד** איז אַ פֿאָרשטאָט פון מאָנטרעאַל, אין דרום-מערב קוויבעק, קאַנאַדע, אויף די צפון ברעג פונעם טויזנט אינזלען טייך אינעם טערעס-דע-בלעינוויל רעגיאָנאַלע קאַונטי מוניציפּאַליטעט.

דאס חסידישע שטעטל קרית טאהש געפינט זיך אין די שטאטישע גרעניצן און ציילט  בערך 10% פון איר באפעלקערונג. די שנעל וואקסנדער קהילה פון 530 משפחות און בערך 3,000 מענטשן איז געווען דער היים פונעם פריערדיגן טאהשער רבי׳ן, משולם פייש לאווי, וועלכער האט געגרינדעט דאס שטעטל אין תשכ"ג.

כאָטש לפי ערך קליין, איז בויסבריאַנד ארומגענומען דורך דריי שאסייען: שאָסיי 13 אויף די מערב, שאָסיי 15 אויף די מזרח, און שאָסיי 640 אין די מיטל/צפון.

## דעמאָגראַפיע 
אינעם 2021 צענסוס פון באַפעלקערונג אדורכגעפירט דורך סטאַטיסטיק קאַנאַדע, האט בויסבריאַנד געהאט אַ באַפעלקערונג פון 28,308 איינוואוינער וואס האבן געוואוינט אין 11,425 פון די 11,769 דירות אין שטאָט, אַ טויש פון 5.3% פון איר 2016 באפעלקערונג פון 26,884 . מיט אַ לאַנד שטח פון 27.67 קוואַדראַט קילאמעטער (10.68 קוואַדראַט מייל, האט עס געהאט אַ באַפעלקערונג געדיכטקייט פון 1,023.1/קוואַדראַט קילאמעטער (2,649.7/ קוואַדראַט מייל) אין 2021. 

לינקס|קליין| בויסבריאַנד שטאָט זאַל

## ספּאָרט 
באָיסבריאַנד איז די היים פון די Blainville-Boisbriand Armada פון די קוועבעק הויפּט יינגער האָקי ליגע . די אַרמאַדאַ שפּיל זייער היים שפּילערייַ אין Center d'Excellence Sports Rousseau .

די שטאָט פּראַמאָוץ עטלעכע ספּאָרט טימז פון פאַרשידענע קאַטעגאָריעס ווי מינערווערטיק האָקי, וואַסער קלוב, אַטלעטיקס קלוב, פענסינג, קאַראַטע, סינגקראַנייזד שווימערייַ, פיגור סקאַטינג. 

די קאָמיסיע סקולאַר דע לאַ סיגנעוריע-דעס-מילע-Îלעס (CSSMI) פירט אן מיט די פראנצויזישע געמיינדע פובליק שולעס. 

* עקאָל צווייטיק דזשין-דזשאַק-רוסאָו
* École de la Clairière 
* École des Grands-Chemins 
* École du Mai 
* École Gabrielle-Roy 
* École Gaston-Pilon 
* École Le Sentier 

* Pierre Elliot Trudeau עלעמענטאַר שולע אין Blainville 
* Rosemere מיטלשול אין Rosemère 

דער קלימאַט פון באָיסבריאַנד איז אַ פייַכט קאָנטינענטאַל קלימאַט. ווינטערס זענען קאַלט מיט אַ פּלאַץ פון שנייפאַל און סאַמערז זענען הייס און פייַכט. עס זענען 4 סעאַסאָנס פרילינג, זומער, האַרבסט און ווינטער.

* פראנקרייך, אנמאסע

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
* Ville de Boisbriand (פראנצויזיש) 

קאַטעגאָריע:קאארדינאטן אויף וויקידאטן
אנטאניא דע אליווײרא סאלאזאר

אַנטאָניאָ דע אָליווײַראַ סאַלאַזאַר (פּאָרטוגעזיש: *António de Oliveira Salazar* ; 28סטן אַפּריל 1889 — 27סטן יולי 1970) איז געווען דער פּרעמיער־מיניסטער פֿון פּאָרטוגאַל אין 20סטן יאָרהונדערט.

סאַלאַזאַר איז אויך געווען דער פֿינאַנץ־מיניסטער פֿון פּאָרטוגאַל און דער אָנפֿירער פֿונעם נאַציאָנאַלן פֿאַראיין.

## זעט אויך 
## רעפערענצן
## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פרעמיער מיניסטארן
קאַטעגאָריע:פארטוגאל
נאציאנאלער פאראיין (פארטוגאל)

דער **נאַציאָנאַלער פֿאַראיין** (פּאָרטוגעזיש: *União Nacional*) איז געווען די איינציקע לעגאַלע פּאָליטישע פּאַרטײ פֿון דער עשטאַדו נאָוואו רעזשים אין פּאָרטוגאַל. די פּאַרטײ האָט אָנגעהויבן עקזיסטירן אין יאָר 1933 און שטאַמט פֿון *Ditadura Nacional* אָדער די 'נאַציאָנאַלע דיקטאַטור'. אַנטאָניאָ סאַלאַזאַר איז געווען דער אַנפֿירער פֿון דער פּאַרטײ און איז דאָס געווען פֿון איר אָנהייב אין 1933 ביז 1968, צוויי יאָר פֿאַר זײַן טויט. זײַן נאָכפֿאָלגער, מאַרסעלו קײַטאַנו, איז געווען דער לעצטער אַנפֿירער פֿון דער פּאַרטיי ביז דער נעגעלע־רעוואָלוציע יאָר 1974. עס איז דאָ נאָך נישט קיין פּאַרטיי וואָס האָט געטענהט אַז זיי זענען די נאָכפֿאָלגער פֿון דעם נאַציאָנאַלן פֿאַראיין.

## פּרעסידענטן 
## זעט אויך 
* אַנטאָניאָ דע אָליווײַראַ סאַלאַזאַר
* פּאָרטוגאַל
* עשטאַדו נאָוואו
* מאַרסעלו קײַטאַנו
* נעגעלע־רעוואָלוציע
* נאַציאָנאַלע דיקטאַטור

## רעפערענצן
## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פארטוגאל
קאַטעגאָריע:פאליטישע פארטייען
מילקאַ

רעכטס|קליין| מילקאַ סאָרט סימבאָל**מילקאַ** ( англ. מילקאַ ) איז אַ סאָרט פון מילך שאָקאָלאַד אָונד דורך די קראַפט פאָאָדס פירמע. אין 1901, דער שווייצער Philippe Suchard ( '''''' ), דער באַזיצער פון אַ שאָקאָלאַד פאַבריק, באפרייט אַ מילך שאָקאָלאַד גערופן מילקאַ. דער נאָמען מילקאַ איז געשאפן פון צוויי דייַטש ווערטער - מילטש (מילך) און קאַקאַאָ (קאַקאַאָ), נאָך די נעמען פון די הויפּט ינגרידיאַנץ, אָבער אין ערשטער עס איז געווען געגלויבט אַז די שאָקאָלאַד איז געהייסן נאָך די באַרימט קראָאַטיש סאָפּראַנאָ זינגער מילקאַ טערנינאַ.

די כסימע לילאַק קאָליר איז אונטערשיידן די שאָקאָלאַד פון סוכאַרד פון די פּראָדוקטן פון אנדערע מאַניאַפאַקטשערערז. מילקאַ די קו איז געווארן אַ טריידמאַרק סימבאָל אין 1972, כאָטש עס איז ארויס אויף שאָקאָלאַד פּאַקקאַגינג כּמעט מיד. טכילעס, די קו איז ווייַס, און דער הינטערגרונט איז לילאַ. א פאַקטיש קו איז פריער געניצט צו מעלדן דעם פּראָדוקט, וואָס איז געווען שפּריץ-פּיינטיד בעז און דעמאָלט געוואשן אַוועק. די מערסט פאָלקס גאַנצע מאָדעל איז געווען די קו סוואַלאָו פון די גאַנצע קאמפאניע פון די 90 ס . זייַן וישאַלט קאָסט דעם פאַבריקאַנט 6,000 פראַנקס פּער יאָר.

## וועבלינקען 
* אַפישאַל פּלאַץ 

* Mondelez אינטערנאציאנאלע פירמע בלאַט אין אוקרייניש (פאַבריקאַנט פון מילקאַ שאָקאָלאַד אין אוקריינא)
יפת

**יפת** איז דער דריטער זון פון נח (בראשית ה'); לויט דעם "פעלקער-לוח" אין בראשית י' האָבן אָפּנעשטאַמט פון יפת דער גרעסטער טייל אַרישע פעלקער; אין דער גמרא מגילה ט' ווערט געזאָגט וועגן דער גריכישער איבערזעצונג פון תנ"ך "יפיפותו של יפת באהלי שם".

## קוואלן
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
פארייניקטע תלמודישע סעמינאר

קליין| די ישיבה אין ברוקלין
דער **פאראייניגטער תלמוד סעמינאר** אדער **ישיבה תורה ויראה דרבינו יואל מסאטמאר** איז א פריוואטע רבנישע קאלעדזש, אדער ישיבה, פאר סאטמארער סטודענטן, מיט לאקאלן אין ברוקלין און קווינס, ניו יארק. אין די אַקאַדעמיק יאָר 2004-2005, האט עס געהאט 1,125 סטודענטן אין אַלע גראַד פעלדער; אין 2006-2007, 869 פון זייַנע סטודענטן זענען ונדערגראַדואַטעס.

קליין| ביי רוכל, די מיידלעך אפטיילונג

## פונדרויסנדיק לינקס 
* אַפישאַל וועבזייַטל

קאַטעגאָריע:סאטמאר
סילהעטיש

לא ממוסגר|לינקס
**סילהעטיש** אָדער **סילהעטי** איז אַן אינדאָ־אַרישע שפּראַך, וואָס מען דעדט אין אינדיע, באַנגלאַדעש און ⁧בריטאַניע.

קאַטעגאָריע:שפראכן
קאַטעגאָריע:אזיע
נמרוד

**נמרוד** איז געווען א מלך אין בבל אין די גאָר אַלטע צייטן פון תנ"ך (בראשית י');  דאָרט װערט דערציילט וועגן אים, אַז מען האָט אים גערופן "גבור ציד לפני ה' " (אַ העלד, יעגער פאַר גאָט); דער זין דערפון איז ניט קלאָר. אין דער גמרא און מדרש (פסחים קי"ח, מדרש בראשית רבה מ"ד) ווערן דערציילט די אַגדות, אַז נמרד האָט אַרײנגעװאָרפן אברהם אבינו אין ברענענדן קאַלעכאויוון דערפאַר װאָס ער האָט ניט געװאָלט דינען אָפּגעטער; אין מיכה ה' װערט אשור אָנגערופן "ארץ נמרוד".

## קוואלן
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין דער תורה
נירון

**נירון (נעראן)** איז געווען א קיסר אין רוים אין די יאָרן 37 – 68; אין זיין צייט איז אויסגעבראכן דער אױפשטאַנד פון די יידן אין ארץ־ישראל קעגן דער רוימישער הערשאַפט און עס האָט זיך אָנגעהויבן די מלחמה װאָס האָט זיך געענדיקט מיטן חרבן פון ירושלים און פון 2טן בית המקדש; אין דער גמרא גטין נ"ו, אין דעם ספּור וועגן חרבן, ווערט ער דערמאָנט אַלס נירון קיסר, און די גמרא דערציילט די אגדה, אַז ווען ער האָט אָנגעהויבן די מלחמה קעגן יידן האָט ער געטראָפן אַ יידיש אינגל און אים געהייסן זאָגן דעם פּסוק װאָס ער האָט היינט געלערנט; דאָס אינגל האָט אים געזאָגט "ונתתי את נקמתי באדום" (איך װעל מיך נוקם זיין אין אדום); נירון האָט זיך דערשראָקן און איז אַנטלאָפן און זיך מגייר געווען, און פון אים האָט אָפּגעשטאַמט דער תנא רבי מאיר; די לעגענדע, אַז נירון (וועלכער איז באגאַנגען זעלבסטמאָרד דורך איינעמען גיפט) איז דעמאָלט ניט געשטאָרבן נאָר אַנטלאָפן, איז אויך געווען ביי די רוימישע היסטאָריקער: עס האָבן זיך באַוויזן אפילו מענטשן, װאָס האָבן זיך אויסגעגעבן אַלס נירון ("דער אַנטלאָפענער פאַלשער נירון").

## קוואלן
קאַטעגאָריע:רוימער
קאַטעגאָריע:קיסרים
ניקנור

**ניקנור** איז געווען אַ סירישער גענעראל אין דער צייט פון די חשמונאים-קאַמפן (165 פאַר דער געוויינלעכער צייטרעכענונג); יידן האָבן אים באַזיגט 13 טאג אין אדר, און מען האָט דעם טאָג געפייערט אַלס "יום ניקנור" (אין מגילת תענית).

## שער ניקנור 
אין בית המקדש איז געווען אַ קופּערנער טויער "**שער ניקנור**". די גמרא יומא ל"ז דערציילט אַז די צוויי ‏טירן צום טויער האָט געבראַכט אַ ייד ניקנור פון אַלעקסאַנדריע אין עגיפּטן מיטן ים; אויפן װעג איז איין טיר אַרײנגעפאַלן אין װאַסער און עס איז געשען אַ נס אַז זי איז אַלײן אַרױפגעשוואומען.

אין 1902 האָט מען געפונען די מצבה פון דעם דאָזיקן ניקנור מיט דער אויפשריפט אין העברעאיש "נקנור אלכסא" (דאָס הייסט פון אַלעקסאַנדריע), און אין גריכיש "די ביינער פון דער משפּחה ניקנור פון אַלעקסאַנדריע װאָס האָט געמאַכט די טירן".

## קוואלן
קאַטעגאָריע:תקופת בית שני
קאַטעגאָריע:גענעראלן
רב נטרונאי גאון

**רב נטרונאי גאון בר ליהאי** (ד'תרי"ג - ד'תרי"ח, 859 – 869), גאון אין סורא, פאַראַן פון אים אַ סך תשובות װעגן מנהגי בית הכנסת און נוסחאות פון תפילות און פּיוטים; ער ברענגט די פּיוטים װאָס שטאַמען פון קליר; ער ברענגט דעם מנהג פון שלאָגן כפּרות; ער איז אַרױסגעטרעטן שאַרף קעגן די קראים.

מען דערציילט אויף אים, אַז ער האָט געהאט קפיצת הדרך פון בבל קיין פראַנקרייך; רב עמרם גאון אין זיין סידור (סדר) ברענגט פון אים אַ סך מנהגים און תשובות.

## קוואלן
קאַטעגאָריע:גאונים
חאמוראבי

**חאמוראבי** איז געווען א מלך אין בבל אין לערך די יאָרן 2060 ביז 2025 פאַר דער געוויינלעכער צייטרעכענונג; לויט טייל מיינונגען זאָל ער האָבן געלעבט אין דער צייט פון אברהם אבינו און ער זאָל זיין דער "אמרפל מלך שנער" קעגן וועלכן אברהם אבינו האָט מלחמה־געהאַלטן (בראשית י"ד), פאַר דער פאָרשונג פון חכמת ישראל האָט אַ גרויסע באדייטונג זיין "בוך פון געזעצן", װאָס מען האָט אין יאָר 1902 געפינען אויף זיילן אין שושן, און װאָס אַנטהאַלט געזעצן, וועלכע זענען ענלעך צו די געזעצן אין חומש, סדרה משפּטים; מען האָט אָנגעװיזן אַז אַ סך געזעצן פון חאמוראבי זענען זייער ענדלעך צו געזעצן, װאָס געפינען זיך אין משנה און תוספתא אין בבא מציעא; די חאמוראבי־געזעצן געבן אונז אױך אַ בילד פון לעבן אין בבל און בכלל אין די נאָענטע לענדער פון אַזיע אין יענער צייט און דורך זיי קאָן מען דערקלערן אַ סך קאַפּיטלעך פון תנ"ך: װעגן די חאמוראבי־געזעצן אין פאַרגלייך מיט חומש זענען געשריבן געװאָרן פיל ביכער און אָפּהאַנדלונגען אַמײסטן אין דייטש פון די געלערנטע דוד היינריך מילער, יערעמיאַס, יטלי, ווינקלער און אַנדערע.

## קוואלן
קאַטעגאָריע:מלכים
קאַטעגאָריע:בבל
שמואל ניגער

**שמואל ניגער** (פאַמיליע־נאָמען "**טשאַרני**"); געבוירן 1883 אין רוסלאַנד (מינסקער געגנט); שריפטשטעלער, ליטעראטור־קריטיקער, פּובליציסט; געלעבט אַ לענגערע צייט אין װילנע; זינט 1919 אין ניו־יאָרק; מיטאַרבעטער אין "טאָג"; רעדאַקטאָר פון אַ ריי זשורנאַלן ("די יידישע וועלט", "די נייע וועלט" אין ווילנע און אַנדערע צייט־שריפטן); געשריבן הונדערטער גרעסערע און קלענערע אָפּהאַנדלונגען איבער דעם גרעסטן טייל ידישע שריפטשעלער; פּרטים אין רייזנ'ס "ליקסיקאָן". ניגער איז געשטאָרבן 1955.

## ווערק
**די צוויישפראכיקייט פון אונדזער ליטעראטור** איז א יידיש בוך געשריבן דורך ניגער און ארויסגעגעבן פון לואיס לאמעד פאנד פאר אונדזער ליטראטור אין ביידע שפראכן אין דעטרויט, מישיגען אין יאר 1941.

דאָס בוך ברענגט ארויס אז דאס יודישע פאלק האט א לאנגע היסטאריע פון ביילינגוואליזם פון העברעאיש זייט בי זייט מיט נאך א שפראך.
ער שטעלט זיך ארויס קעגן די עקסטרעמע באוועגונגען פון יידישיסטן און העברעיאיסטן, ביי די שפראכן קריג, וועלכע ביידע פרעדיגן אויף מאניזם אין זייער שפראך.

ער באשרייבט אויך די געשיכטע פון צוויישפראכיקייט ביי אנדערע פעלקער, ווי: איטאליענער, גריכן, כינעזער און ארמענער.

דאן גייט ער דורך די היסטאריע פון יודישער ליטעראטור, אנגעהויבן פון אראמיש אין די משנה און גמרא ביז די געהעריגע אויפלעבונג פון יודיש.

דאס בוך אנטהאלט פערצן קאפיטלען אין הונדערט-זעקס-און-פערציג זייטן, געדרוקט אין ניו יארק אין צוויי טויזנט עקזעמפלארן.

## קוואלן
קאַטעגאָריע:יידיש-שפראך שרייבער
מעטשעט

א **מעטשעט** איז א פלאץ וואו מוסולמענער בעטן. 

א מעטשעט וועט געווענליך זיין אין א געביידע, אבער יעדער פלאץ וואו מוסולמענער בעטן, אפילו אין הויף צי אין גאס, וועט אויך אזוי אנגערופן.

אין רוב מעטשעטן זיצן די מענער און פרויען באזונדער.

אויסער דאווענען, ווערט אינעם מעטשעט געפראוועט פיל צערעמאניעס ווי ביי מוסולמענער חגאות, לוויות, חתונות, און פיל מער.

דער מערסט-באקאנטער מעטשעט אין דער וועלט איז דער "אל אקצא" אויף דעם הר הבית אין ירושלים, וואס איז ליידער געבויט אויף דעם פלאץ וואו עס איז געשטאנען דער בית המקדש. 

קאַטעגאָריע:איסלאם
קאַטעגאָריע:געביידעס
ברוך מרדכי אזרחי

רבי ברוך **מרדכי אזרחי** ( ט"ו אדר ב' ה'תרפ"ט , 27סטן מערץ 1929 – י"א חשוון תשפ"ד, 26סטן אקטאבער 2023) איז געווען ראש ישיבה פון עטרת ישראל אין מודיעין עילית, דער עלצטער מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה, און א מיטגליד אין דער פרעזידענטשאפט פון וועד הישיבות און מפעל הש"ס.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן געווארן אין ביקור חולים שפיטאל אין ירושלים צו רבי ישראל אזרחי און הינדא, די טאכטער פון הרב ברוך שלאם, א תלמיד פון דער סלאבאדקער ישיבה "כנסת ישראל" וואס האט געדינט אלס רב אין דרום אפריקע און איז געווען אן אייניקל פון הרב אורי דוד אפריון, רב פון זאגער און מחבר פון ספר "אפריון דוד" . ער האט געלערנט אין דער חברונער ישיבה. אין עלטער פון זיבן און צוואנציג יאר האט ער חתונה געהאט מיט שולמית חדש, טאכטער פונעם משגיח רבי מאיר חדש. הרב אזרחי האט אנגעהויבן זאגן א שיעור אין חברון, און אין דער זעלבער צייט, בערך צוועלף יאר, האט ער געגעבן וועכנטלעכע שיעורים אין ישיבת כנסת חזקיהו אין כפר חסידים .

ער איז נפטר געווארן י״א מרחשון תשפ״ד (26סטן אקטאבער 2023), אין עלטער פון 94 יאָר.
קאַטעגאָריע:אינפארמאציע צוגעפאסט מיט וויקידאטן
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ירושלים
קאַטעגאָריע:ליטווישע ראשי ישיבות
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
קאַטעגאָריע:דגל התורה
עשו

**עשו** איז דער עלטסטער זון פון יצחק אבינו און רבקה. אין חומש בראשית כ"ה װערט דערציילט, אז רבקה האָט געבוירן אַ צווילינג עשו און יעקב, און אז עשו איז געווען "איש שדה יודע ציד", אַ פעלד מענטש, װאָס האָט זיך פאַרנומען מיט יאַכט, פאַנג, און יעקב איז געווען דער "איש תם יושב אהלים", װאָס איז געזעסן אין געצעלט. עשו איז געווען דער בכור, נאָר יעקב האָט ביי אים אָפּגעקויפט די בכורה פאַר אַ נזיד עדשים, געקעכטס פון לינזן. 

אין חומש בראשית ווערט אויך דערציילט, װי יצחק, וועלכער איז שוין געווען בלינד, האָט געװאָלט בענטשן עשון, נאָר יעקב האָט זיך פאַרשטעלט פאַר עשו און באַקומען פון יצחק די ברכה. יעקב אויס מורא פאַר עשו איז אַנטלאָפן, ווען יעקב איז צוריקגעקומען איז אים עשו אַנטקײגנ־געגאַנגען, און יעקב האָט מורא געהאַט, אז עשו װעט אים און זיין פאמיליע אומברענגען. אָבער עשו האָט אים אויפגענומען ברידערלעך, זיך געקושט מיט אים, און דעמאָלט האָבן זיי זיך צעשיידט (בראשית קאַפּיטלעך כ"ה – ל"ג). עשו האָט זיך באַזעצט אין שעיר, אין לאַנד אדום. לויט אַ שפּעטערער מסורה (סוטה י"ג) איז עשו געהרגעט געװאָרן דורך חושים בן דן, און לויט אַן אַנדערער מסורה. דורך יהודה (ירושלמי גטין ה'.)

עשו פּונקט ווי אדום, איז געװאָרן דער סימבאָל פון יעדן ניט־ייד, און באַזונדערס פון רוים. אויף דעם פּסוק אין חומש "והידים ידי עשו" זאָגט די גמרא אין גטין נ"ד, אַז דאָס מיינט מען דעם רוימישן קייסער אדרינוס, וועלכער האָט פאַרניכטעט ארץ־ישראל.

## זעט אויך 
* אדום

## קוואלן
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
קאַטעגאָריע:תקופת אברהם אבינו
חרן

**חרן** איז אַן אַלטע שטאָט אין מעסאָפּאָטאַמיע (ארם־נהרים), װערט דערמאָנט אין חומש בראשית י"ב, אַז דאָרט איז געשטאָרבן תרח, דער פאָטער פון אברהם אבינו; אין בראשית כ"ט װערט דערציילט װי יעקב האָט געדינט אין חרן ביי לבן און דאָרט גענומען לבנס טעכטער לאה און רחל; אין יחזקאל כ"ז װערט חרן דערמאַנט אַלס גרויסע האַנדלסשטאָט; וועגן דעם, וואו האָט האָט זיך געפונען חרן זענען פאַראַן חלוקי־דעות: טייל ווייזן אָן אויף אַ דאָרף אין מעסאַָפּאָטאַמיע, "כאפר חאראן"; אַנדערע מיינען, אַז דאָס איז אַן אָרט אין קליין־אַזיע.

## קוואלן
קאַטעגאָריע:תקופת אברהם אבינו
נחש הקדמוני

**נחש הקדמוני** (די ערשטע, אור־אַלטע שלאַנג), דער ספּור אין חומש בראשית ג' װעגן נחש (שלאנג) װאָס איז געווען צוזאַמען מיט אדם און חוה אין גן עדן און האָט אָנגערעדט חוהן אַז זי זאָל עסן פון די פאַרבאָטענע פרוכטן פון עץ הדעת און געבראכט די קללה אויף מענטשן, ווערט אין די דברי אגדה פון תלמוד און מדרש אויסגעטייטשט אויספירלעך. אין דער גמרא סנהדרין כ"ט הייסט ער "נחש הקדמוני" און ער ווערט דאָרט באַטראַכט אַלס דער "מסית", דער אָנרעדער צו שלעכטס. אין סוטה ט' ווערט געזאָגט, אַז דער נחש הקדמוני איז געווען װי אַ מענטש, געגאַנגען אויפגעשטעלט, און איז געווען דער מלך איבער אַלע בהמות און חיות. די גמרא עבודה זרה כ"ב זאָגט אין נאָמען פון רבי יוחנן, אַז דער נחש האָט געהאַט באַציאונגען מיט חוה און דאַדורך האָט ער אַריינגעגעבן אַ אומריינקייט ("זוהמא") אין אַלע מענטשן, נאָר ביי די יידן נעמענדיק די תורה אויפן באַרג סיני, האָט די אומריינקייט אויפגעהערט. דער מדרש תנחומא בראשית זאָגט, אַז דער נחש איז דער יצר הרע.

## קוואלן
קאַטעגאָריע:שלענג
קאַטעגאָריע:ספר בראשית
אידישער ווינקל

**אידישער ווינקל** איז א פולשטענדיגער נייעס קוואל אויף דער אידישער שפראך וואס האט אנגעהויבן ערשיינען אין יאר 2015 אויף טוויטער און פארמאגט היינט זייטלען און קאנאלן אויף די אפליקאציעס פון אינסטעגראם, טעלעגראם, יוטוב און וואטסעפ, אזוי אויך האט זי אפערירט א וועבזייטל וואס איז שוין יעצט נישט אקטיוו.

דער נייעס גרופע פאררופט זיך אלס די "גרעסטער און פאפולערסטער נייעס פלאטפארמע אין אידיש". אויף טוויטער פארמאגט זי א גרעסערע צאל נאכפאלגער ווי די אידישע פירנדיקע צייטונג, דער פארווערטס פארמאגט, מיט א באזע פון העכער פינף טויזנט פאלויערס, אויף אינסטעגראם שטייט די ציפער ביי העכער אכצן טויזנט פאלויערס.

אידישער ווינקל ערשיינט דורך עטליכע חרדי'שע בלאגערס און דעקן א מערהייט פון אידישע, נאציאנאלע און אינטערנאציאנאלע נייעס ארום דער וועלט. די נייעס איז ערשטקלאסיג געשריבן און פארמאגט א צענזור אויף פרויען ווי אין דער גאנצער ארטעדאקסישער מידיא.

אידישער ווינקל איז מער אקטיוו דורכאויס טראגעדיעס און נייעס וועלכע דעקן אידישע אנגעלעגנהייטן ווי אינצידענטן אין דער מיטל מזרח, און זענען געווענליך שנעל מיט באריכטן. זייער דעקונג באציעט זיך מיט באריכטן פון ביידע זייטן פון דעם פאליטישן ספעקטרום.

* אפיציעלע וועבזייטל

קאַטעגאָריע:נייעס
קאַטעגאָריע:חרדישע וועב זייטלעך
גוואדאלאכארע

גוואַדאַלאַכאַרע ( שפאניש : Guadalajara ) איז א שטאָט אין מעקסיקע , די הויפטשטאט פונעם שטאַט דזשאַליסקאָ און די צווייטע גרעסטע שטאָט אין לאנד נאך מעקסיקא סיטי. זי איז אויף דער מערב זייט פון לאנד אין צענטער, נעבן דעם ברעג פונעם פאציפֿישן אקעאן. די באפעלקערונג פון דער שטאָט איז 1,495,189 מענטשן, און צוזאמען מיט די נאענטע שטעט ארום 4,424,000 מענטשן, ווי פון 2010. אויך ליב גערופֿן: La Perla del Occidente (פּערל פון די מערב), אָדער Ciudad de las Rosas (שטאָט פון רויזן).

## געשיכטע
די שטאט איז געגרינדעט געווארן אום 15טן פעברואר 1542 לויטן באפעל פון טשארלס ה' קעניג פון שפאניע און קייסער פון דער רוימישער אימפעריע דורך דער גענעראל פון דער געגנט Nuño Beltrán de Guzmán (Nuño Beltrán de Guzmán) און Beatrice Hernández אין די אַטמאַך טאָל. די שטאָט איז געהייסן נאָך די שטאָט פון גואַדאַלאַדזשאַראַ אין ספּאַין. אויפ ן ארט , װא ו ד י שטא ט אי ז בי ז דעמאל ט געגרינדע ט געװארן , זײנע ן געװע ן 3 אינדיאנע ר דערפער , מי ט ד י נעמען : װישמאנסטעל ן , טאנע ל או ן קאטען . זינט איר גרינדונג האָט זי געדינט אַלס הויפּטשטאָט פון דער פּראָווינץ ניו גאַליציע, וועמענס ערשטער גענעראל איז געווען נונאָ בעלטראן אַליין, ביז דער מעקסיקאנער אומאָפּהענגיקייט קריג אין 1810-1821 .

די שטאט האט זיך אנטוויקלט זינט דער אומאפהענגיקייט פון מעקסיקע און האט געשפילט א וויכטיקע ראלע אין דער מעקסיקאנער רעוואלוציע וואס האט זיך אנגעהויבן אין 1910. די שטאט האט געשאפן אסאך ארטיסטן און אויך וויכטיקע מיטארבעטער צו דער אנטוויקלונג פון לאנד.

אויף 22 אפריל 1992, עטלעכע יקספּלאָוזשאַנז אין די אָפּגאַנג סיסטעם זענען פארגעקומען אין דער שטאָט ווייַל פון גאַזאָלין ליקינג אין עס. אומגעפער 200 מענטשן זענען אומגעקומען, 500 זענען פארוואונדעט געווארן, 15,000 זענען געבליבן היימלאָז און גאנצע גאסן זענען אויסגעמעקט געווארן.

אין די לעצטע יארן איז די שטאט געווארן דער צענטער פון דער הויך-טעק אינדוסטרי אין מעקסיקא א דאנק דעם הויכן שטאפל פון אירע העכערע בילדונג אינסטיטוציעס און די אנטוויקלונג באמיאונגען פון דער לאקאלער רעגירונג.

## קולטור
די שטאט ווערט פאררעכנט אלס וויכטיגסטער קולטור צענטער אין מעקסיקא. עס האָסט אַן אינטערנאַציאָנאַלע פילם פעסטיוואַל, אַ בוך פעסטיוואַל און עס כאָוסטיד די פּאַן אמעריקאנער גאַמעס אין 2011. צוליב איר כאַראַקטער און די קאָלאָניאַלע אַרקאַטעקטשער וואָס קעראַקטערייזירט דעם שטאָט צענטער, ציט די שטאָט אַ סך טוריסטן און באַזוכער.

די פאראייניגטע שטאטן האלט אן א קאנסולאט גענעראל אין דער שטאט, אויסער די פאראייניגטע שטאטן אמבאסאדע אין מעקסיקע סיטי. ://mexico.usembassy. gov/eng/edirectory.html פאַרייניקטע שטאַטן קאָנסולאַטעס אין מעקסיקא] לאָוקיישאַנז". יו.עס. דעפּאַרטמענט פון סטעיט, פארייניקטע שטאטן דיפּלאָמאַטישע מיסיע צו איטאליע. אַרטשיוועד פון דער אָריגינעל אויף 18 יוני 2015. דערגרייכט 20 יוני 2015.} }

## אַרכיטעקטור
די השפּעה פון אייראפעישער אַרכיטעקטור אויף בנינים אין דער שטאָט געבויט אין דער שפּאַנישער קאָלאָניאַל צייַט איז קענטיק אין דעם היסטארישן צענטער וואָס קאַמבינירט נעאָקלאַסישע בנינים מיט אנדערע סטילן פון אייראפעישער אָנהייב. אין שפּעטערדיקע תּקופֿות איז קענטיק דער השפּעה פֿון פראנצויזישע און איטאַליענישע סטילן, און אין דער מאָדערנער תּקופֿה אַנטפּלעקט זיך אַן אַמעריקאַנער סטיליסטישע השפּעה.
## רעפערענצן 
קאטעגאריע:מעקסיקא שטאטן: הויפטשטאט
קאטעגאריע: ישובים געגרינדעט אינעם 16טן יארהונדערט
קאַטעגאָריע:מעקסיקע
אנטיוכוס

**אנטיוכוס** (אַנטיאָכוס), איז דער נאָמען פון גריכיש־העלענישע קעניגן װאָס האָבן געהערשט אין סיריע און אויך אין ארץ־ישראל אין דער צייט פון 2טן בית המקדש און טייל פון זיי האָבן געשפּילט אַ גרויסע ראָלע אין דער יידישער געשיכטע. זיי האָבן אַלע געהערט צו דער דינאַסטיע סעלעאוקידן. זייער הױפּטשטאָט איז געווען אַנטיאָכיא אין סיריע. דער שרעקלעכסטער קעניג פון זיי איז געווען אַנטיוכוס עפּיפאַנעס, וועמענס נאָמען איז פאַרצייכנט אין דער יידישער געשיכטע אַלס באַצײיכענונג פון רשעות. אין מדרש װערט ער אָנגערופן ״אַנטיוכוס הרשע". ער האָט עס אין יאָר 166 (פאַר דער געוויינלעקער צייטרעכענונג) אַלס הערשטער איבער ארץ־ישראל גוזר געווען אויף די יידן די גזירה אַז זיי מוזן אָנעמען די גריכישע רעליגיע. דעמאָלט איז עס פאָרגעקומען דער גרויסער אויפשטאַנד פון די ,,חשמונאים"־העלדן וועלכע האָבן באַזיגט דאָס סירישע מיליטער און נאָך לאַנגע מלחמות באפרייט ארץ־ישראל. די לעגענדע איז, אַז ער האָט פאַרן טויט תשובה געטאָן און חרטה געהאַט אויף זיין רשעות צו יידן 

זע "חנוכה", "חשמונאים".

## קוואלן
אבימלך בן גדעון

**אבימלך** דער זון פון גדעון, ערשטער מלך ביי יידן. אין ספר שופטים קאפּיטל ט' ווערט דערציילט אז אין די צייטן, ווען די יידן האָבן שוין געוואוינט אין ארץ־ישראל, נאָר זיי האָבן נאָך נישט געהאַט קיין מלך איבער זיך, און עס האָבן געהערשט איבער זיי שופטים, איז איינער פון די שופטים געווען אבימלך דער זון פון דעם שופט גדעון. דאָרט ווערט דערציילט, אז גדעון האָט געהאט 70 זין, און אבימלך איז געווען זיין זון פון א פּלגש (א קעבס־ווייב), און מיט דער הילף פון די איינוואוינער פון שכם איז אבימלך'ן געלונגען צו דערמאָרדן אלע זיינע ברידער א חוץ איינעם, יותם, וועלכער איז אנטלאָפן. דערנאָך איז אבימלך געווען דער הערשער. פון דעם אויסדרוק אין שופטים ט' פּסוק ו' "וילכו וימליכו את אבימלך למלך" ("און זיי זענען געגאנגען און האָבן ערקלערט אבימלך אלס מלך"), איז צו זען, אז דאָס איז געווען די ערשטע פּראָבע ביי יידן איינצופירן א מלך, ווארים ביי די אלע אנדערע שופטים געפינען מיר נישט דאָס װאָרט "וימליכו" און אויך נישט דעם אויסדרוק מלך. ווייטער ווערט דערציילט ווי די איינוואוינער פון שכם האָבן זיך צעקריגט מיט אבימלך, ווי ער האָט קייגן זיי געפירט מלחמה און פיל פון זיי געטויט, נאָר איינמאָל, ביים באלאגערן די שטאָט תבץ און דער טורם װאָס איז דאָרט געווען, האָט א פרוי געװאָרפן אויף אים פון טורם־דאַך א מיל־שטיין און אים געטויט. דערמיט האָט זיך געענדיקט די הערשאפט פון אבימלך. און נאָך אים זענען שוין ווייטער געווען געוויינטלעכע שופטים.

## קוואלן 
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
פאול צעלאן

**פאול צעלאַן**, געבוירן **פאל אַנטשל** (23סטן נאוועמבער 1920 – אפריל 1970), איז געווען א דײַטש-ייִדישער פּאָעט. ער איז געבוירן געווארן אין טשערנאוויץ, בוקאווינע, (דעמאלסט אין רומעניע). ער האט געשריבן לידער אויף דייטש. ביי אים אהיים האָט מען גערעדט דײַטש, כאָטש ער האָט אויך גוט גערעדט אַנדערע שפּראַכן. למשל, רוסיש, אוקרייניש, רומעניש און העברעיש.

קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
אבימלך

אין תנ"ך געפינען מיר עטלעכע מאָל דעם נאָמען **אבימלך**, װאָס דער טייטש איז "דער פאָטער פון קעניג" ("אבי־מלך"). אין אלע ערטער, וואו עס ווערט דערמאָנט דער דאָזיקער נאָמען האנדלט זיך עס וועגן פּערזאָנען, װאָס זענען געווען מלכים. צוויי מאָל ווערט דערמאָנט אין חומש בראשית – אבימלך, וועלכער איז געווען דער מלך פון גרר ביי די פּלשתים. אזוי ווערט דערציילט אין חומש בראשית כ' ווי אזוי אבימלך דער קעניג פון גרר האָט געװאָלט צונעמען שרה, די ווייב פון אברהם אבינו. דאָס צווייטע מאָל ווערט דאָס זעלבע דערציילט מיט אבימלך דעם מלך פון גרר און יצחק אבינו. עס ווערט דאָרט אויך דערציילט, אז צװישן יצחק אבינו און אבימלך איז געשלאָסן געװאָרן א כריתות ברית. עס זענען דאריבער פאראן טייל געלערנטע, װאָס מיינען, אז דער נאָמען "אבימלך" איז ביי די פּלשתים געווען ניט א פּריוואט־נאָמען, נאָר יעדער קעניג זייערער האָט אזוי געהייסן, פּונקט ווי אין מצרים האָט יעדער קעניג געהייסן פּרעה. די דאָזיקע געלערנטע בריינגען דערצו אלס באווייז דאָס, װאָס אין תהלים ל"ד געפינען מיר "לדוד בשנותו את טעמו לפני אבימלך" (מזמור תהלים, װאָס דוד האָט געזונגען ווען ער האָט זיך משוגע געמאַכט פאר אבימלך'ן), אין דער צייט, װאָס אין ספר שמואל א' קאפּיטל כ"א ווערט גאָר דערציילט, אז דוד האָט זיך געמאכט משוגע ווען ער איז געווען ביים קעניג פון די פּלשתים אכיש מלך גת. דערפון זאָל זיין געדרונגען, אז מיטן נאָמען אבימלך האָט מען אָנגערופן יעדן קעניג ביי די פּלשתים. עס איז צו באמערקן, אז אויף פארשידענע שריפט־טאָוולען, װאָס מען האָט געפונען אין אַמאָליקן לאנד אשור און אויך אויף די בארימטע טאָוולען־שריפטן, װאָס מען האָט געפונען אין טעל־אמארנא , געפינט מען אויך דעם נאָמען "אבי-מילכי".

## קוואלן
קאַטעגאָריע:תקופת אברהם אבינו
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
כאמאס טעראר אטאקע אויף ישראל 2023

די **כאמאס טעראר אטאקע אויף ישראל 2023**, באקאנט אויך אלס **דער זיבעטער אין אקטאבער**, וואָס האָט אָנגעהויבן שבת אין דער פֿרי דעם 7טן אָקטאָבער 2023, שמחת תורה ה'תשפ"ד איז געווען אַ בלוטיקע אַטאַקע געפֿירט דורך די פּאַלעסטינער טעראָריסטישע אָרגאַניזאַציע כאמאס און זייערע פּאַרטנערס פֿון דער עזה שטרייף אויף ישראל. דער פארפאל, וואָס איז אָנגעקומען אויף אַ שבת און יום טוב טאָג, איז געווען פּלאַנירט אַלס אַ גרויסע טבח פֿון ישראלישע בירגער. די אַטאַקע האָט געבראַכט די טויט פֿון איבער 1,200 בירגער און זיכערהייט קרעפטן, מער ווי 5,400 פֿאַרוואונדעטע, און געפירט צו דער ענטפֿירונג פֿון אַרום 250 צו עזה. די טעראָר אַטאַקע איז געווען די גרעסטע טבח פֿון יידן זינט חורבן אייראפע.

גלייך נאך די אטאקע איז צבא הגנה לישראל ארויס אפ'ן חרבות ברזל קריג אנטקעגן כאמאס.

קאַטעגאָריע:כאמאס טעראר אטאקע אויף ישראל 2023
קרעטינגא

**קרעטינגא** (ליטוויש: *Kretinga*; דייטש:  *Krottingen*) איז א שטאָט אין מערב ליטע וואס געפינט זיך לעבן דעם באלטישן ים.

אין קרעטינגא האבן געוואוינט ליטװינער, רוסן, דײטשן און ײדן. דער ייִדישער ייִשובֿ דאָרט האט אנגעהויבן אין 1663. ביי דער ערשטער וועלט מלחמה, איז דער צענטער פון דער שטאָט איז פארברענט געווארן דורך די דייטשן ווייַל עס איז געווען אַ קנופ־פונקט צווישן הונדערטער באַנען, לאַסטמאַשינען און קאַראַוואַנען וואָס זענען דורכגעגאנגען דאָרט אויפֿן וועג צום רוסישן פֿראָנט. אין דער צווייטער וועלט קריג איז אין קרטעינגא פֿארגעקומען א שחיטה פון דער אידישער געמיינדע דורך די נאציס, וואס איז געווען איינע פון די ערשטע שחיטות פון די נאציס.

נאָך דער מלחמה האָט מען די שטאָט איבערגעבויט. אין 2015, איז די צאָל איינוואוינער אין קרעטינגא געווען 18,732.

## ײדן אין קרעטינגא 
### שול 
אין דער קליינער גאַס מיטן נאָמען "שול", איז געווען אַ בית מדרש, וואוּ מען האט געלערנט גמרא. דער בית מדרש איז געווען אָפֿן א גאנצן טאג און ווער עס יז האָט געקענט אַריין אין אים, אַפילו שבת און יום טוּב.

## פערזענלעכקייטן פון קרעטינגא 
* ברק יאסלעוויטש ( 1809-1765 ) איז געווען א אידישער קריגסמאן וואס האט געקעמפט פאר די פֿרייהייט פון פוילן ביי די קאשיוסקאו מרידה און די נאפאלעאנער מלחמות.
* יוסף בערקאָוויטש  1789-1846 ), זון פון ברק יאָסלעוויטש, איז געווען אַ באַטייליקטער אין דער פּוילישער מרידה וואָס איז פאָרגעקומען אין 1831. ער איז געווען דער קאַפּיטאַן פון דער רייטער־מיליטער.
* הרב אליהו לעווינזון (1888 - 1822) - תלמיד פון רבי ישראל סאַלאנטער, א בארימטער שתדלן און באנקיר. מ׳האט אים גערופֿן **ר׳ אֶלע קרעטינגער** .
* רבי יחזקאל ״חאַטשע״ כהן (1926 – 1843), מחבר פון "ילקוט יחזקאל".
* אליעזר ליפמאן זילבערמאן ( 1818-1882) - שרייבער, גרינדער און רעדאקטאר פון " המגיד "

## וועבלינקען 
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט אין ליטע
קאַטעגאָריע:ארטיקלען מיט לאקאציע מאפע מוסטערן
קאַטעגאָריע:קאארדינאטן אויף וויקידאטן
מוזיק וואונדער קינד

**א וואונדער קינד אין מוזיק** הייסט א קינד וואס באוואונדערט דעם פאבליקום מיט'ן זינגען מיט א גאר אויסטערלישער מייסטער שטימע, אין זיין פריע יוגענד יארן.

אזויווי ס'דא א וואונדער קינד אין פארשידענע געביטן, ווי מאטעמאטיק, שאך (שפיל), איז דא אין מוזיק; דאס הייסט א קינד וואס זינגט הערליך זיס און פראפעשענאל. [אדער א קינד וואס קען שפילן אויף א אינסטרומענט מייסטערהאפטיג].

=היימישע וואונדער קינדער=
*אברהם חיים גרין
*בנצי קלעצקין
*עמית ליסטוואנט
*עוזיהו צדוק

=זינגער וואס האבן שוין געזינגען אלץ קינד=
*ליפא שמעלצער
*אברהם פריד
*מרדכי בן דוד
* יששכר גוטמאן

קאַטעגאָריע: זינגער
ייוואַ מאַקס

**ייוואַ מאַקס** גבוירן **אמנדה אווה קוצי** (באנגלית:** Amanda Ava Koci** געבוירן פעברואר 16, 1994), באקאנט מיט איר בינע נאָמען Ava Max, איז אַן אמעריקאנער זינגער-שרייבער. בשעת איר לעבן, איז זי אריבערגעפארן צו עטלעכע לענדער אין די פאַרייניקטע שטאַטן אין אַ פּרווון צו פאָרויס איר מוזיקאַליש קאַריערע, ביז אין 2016 זי האָט געחתמט מיט די רעקאָרדינג פירמע "אַטלאַנטיק רעקאָרדס", ווו זי באפרייט אין 2018, די סינגל "Sweet but Psycho", וואָס איז געווען אַ געשעפט הצלחה און געפירט צו איר דורכברוך. די סינגל דערגרייכט נומער איינס אויף די בריטיש סינגלעס טשאַרט, און אין ישראל די סינגל דערגרייכט די נומער צוויי אויף די מעדיע פאָרעסט טשאַרט.

קאַטעגאָריע:וויקידאטן עטיקעט פעלט אין יידיש
קאַטעגאָריע:וויקידאטן עטיקעט פעלט אין יידיש: לערנארט
קאַטעגאָריע:אינפארמאציע צוגעפאסט מיט וויקידאטן
Shawn Mendes

שון פעטער ראול מענדעס (געבוירן דעם 8טן אויגוסט 1998) איז א קאנאדישע זינגער-סאָנגריטער און מאדל. ער איז באקאנט געווארן אין 2013, ווען ער האט אנגעהויבן ארויפלייגן קאווער ווערסיעס פון ניגונים פון ארטיסטן ווי דזשאסטין ביבער אויף די ווידעא שערינג עפפ וויין. אין 2014, ער האָט געחתמעט אַ רעקאָרדינג קאָנטראַקט מיט Island Records.[1]

מענדעס האָט אַרויסגעגעבן זײַן ערשטער סינגל,"לעבן פֿון דער פּאַרטיי". דער ליד איז געווען אויף נומער 1 אויף די רעאַל-צייט בילבאָרד טוויטטער טרענדינג 140 טשאַרט. מענדעס אויך באפרייט אַ פיר-טראַק EP, די שאָן מענדעס EP.[2] עס איז געווען אויף נומער 5 אויף די בילבאָרד טשאַרץ.[2]

ער איז באַוווסט פֿאַר די לידער "לעבן פון די פּאַרטיי", "סטיטשיז" (זיין גרעסטע שלאָגן און אַ וק נומער-איין), און "טרעאַט איר בעסער", "עס איז גאָרנישט האַלטן מיר צוריק","אין מיין בלוט", "אויב איך קען נישט האָבן איר" און לעצטנס "סענאָריטאַ" מיט קאַמילאַ קאַבלאָ .

מענדעס האט איצט געהאט צוויי וועלט טורנס פֿאַר זיין אַלבומס כאַנאַדשריפט און ילומאַנייט און איז זייער קאַמאַנלי באקאנט איבער די וועלט.

ער איז געגאנגען אויף זיין דריט וועלט רייַזע פֿאַר זיין נייַע זעלבסט-טיטאַלד אלבאם שאָן מענדעס. די רייַזע אנגעהויבן 7 מערץ 2019 און געענדיקט אין 21 דעצעמבער 2019.

ער איז אויך אַ זייער טאַלאַנטירט פאָטאָגראַף ווי ער האט פאָטאָגראַפעד אַ פאָטאָ פון Josiah Van Dien, וואָס איז באפרייט אויף דינסטאג 26th פעברואר 2019, ער רובֿ מסתּמא האט גענומען די פאָטאָ פֿאַר שפּאַס. מענדעס האָט זײַן אייגענעם אַראָמאַ און איז לעצטנס געווען אין אַ פֿילם מיטן נאָמען "לייל, לייל, קראָקאָדיל". ער איז אויך לעצטנס געזען געוואָרן מיט דער אַמעריקאַנער אַקטריסע סאַברינאַ קאַרפּענטער. מענדעס האָט אַ היים אין לאָס-אַנדזשעלעס, קאַליפֿאָרניע און אין טאָראָנטאָ, קאַנאַדע.

קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
זיסוואַרג ענגשאַפט סאַגאַ

**זיסוואַרג ענגשאַפט סאַגאַ** (ענגליש: Candy Crush Saga) איז אַ פריי-צו-שפּילן קאַכל-מאַטרייטינג ווידעא שפּיל באפרייט דורך מלך אין דער שפּיל, פּלייַערס פאַרענדיקן די לעוועלס דורך ויסבייַטן בונט שטיק פון זיסוואַרג אויף אַ שפּיל ברעט צו מאַכן אַ גלייַכן פון דריי אָדער מער פון די זעלבע קאָליר, ילימאַנייטינג די זיסוואַרג פון די ברעט און ריפּלייסט זיי מיט נייַע אָנעס, וואָס קען פּאַטענטשאַלי מאַכן ווייַטער שוועבעלעך.שוועבעלעך פון פיר אָדער מער זיסוואַרג מאַכן יינציק זיסוואַרג וואָס אַקט ווי מאַכט-אַפּס מיט גרעסערע ברעט-קלירינג אַבילאַטיז.באָרדז האָבן פאַרשידן צילן וואָס מוזן זיין געענדיקט אין אַ פאַרפעסטיקט נומער פון מאָוועס, אַזאַ ווי קאַלעקטינג אַ ספּעציפיש נומער פון אַ טיפּ פון זיסוואַרג.

קאַטעגאָריע:מאבילע שפילן
וואַרנער בראָס.

**וואַרנער בראָס. פֿאַרווייַלונג.** (באקאנט ווי *.Warner Bros*., אָדער אַבריוויייטיד ווי *WB*, אָדער *WBEI*) איז אַן אמעריקאנער פילם און פאַרווייַלונג סטודיע מיט הויפּטקוואַרטיר אין די וואַרנער בראָס. סטודיאָס קאָמפּלעקס אין בורבאַנק, קאַליפאָרניאַ, און אַ סאַבסידיערי פון וואַרנער בראָס דיסקאָווערי (ובד). געגרינדעט אין 1923 דורך פיר ברידער, הארי, אַלבערט, סאַם און דזשאַק וואַרנער, די פירמע געגרינדעט זיך ווי אַ פירער אין די אמעריקאנער פילם אינדוסטריע איידער דיווערסאַפייינג אין אַנאַמיישאַן, טעלעוויזיע און ווידעא שפּילערייַ, און איז איינער פון די "גרויס פינף" הויפּט. אמעריקאנער פילם סטודיאָס, ווי אויך אַ מיטגליד פון דער מאָטיאָן בילד אַססאָסיאַטיאָן (מפּאַ).

די פירמע איז באקאנט פאר איר פילם סטודיא אפטיילונג, די **וואַרנער בראָס מאָטיאָן בילד גרופע**, וואָס כולל וואַרנער בראָס. בילדער, ניו ליניע סינעמאַ, וואַרנער בראָס פּיקטורעס אַנאַמיישאַן, שלאָס ראַק פֿאַרווייַלונג און DC סטודיאָס. צווישן אירע אנדערע פארמעגן שטייט די טעלעוויזיע פראדוקציע פירמע וואַרנער בראָס טעלעוויזיע סטודיאָס. באַגז באַני, אַ קאַרטון כאַראַקטער באשאפן פֿאַר די לוני טונעס סעריע, איז די פירמע 'ס באַאַמטער מאַסקאַט.

קאַטעגאָריע:פילם פירמעס
פוטיפר

**פּוטיפר** איז געווען א שר ביי פּרעה מלך מצרים. יוסף הצדיק איז פארקויפט געװאָרן פאר אים אַלס קנעכט. דער חומש (בראשית ל"ט) דערציילט די מעשה ווי פוטיפר'ס ווייב האָט אויסגעקלערט אױף יוסף אַז ער האָט איר צוגערעדט צו זינד, און דערפאַר האָט מען איינגעזעצט יוסף אין געפענגעניש.

אין בראשית מ"א ווערט דערציילט, אַז יוסף האָב חתונה געהאַט מיט אסנת די טאָכטער פון פּוטיפרע; װאַרשײנלעך איז עס נישט פּוטיפר.

## קוואלן
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין דער תורה
קאַטעגאָריע:ספר בראשית
חזקיה סילוא

רבי **חזקיה סילוא** (1659 אין ליווארנא – 1698 אין ירושלים), רב און פּוסק, מחבר פון "פּרי חדש" אויף שלחן ערוך יורה דעה.
קליין|א בילד פון זיין מציבה
דער גאון איז געבוירן אין ליווארנע, איטאליע. ווען ער איז געווען צוואנציג יאר אלט האט ער זיך געצויגן קיין ארץ ישראל, און זיך באזעצט אין ירושלים. וואו ער איז געזעסן און געלערנט מיט גרויס התמדה, ביי עטליכע גדולי תורה.

נאך זיין חתונה האט ער געדינט אויף עטליכע תורה'דיגע פאזיציעס ארום דער וועלט. צווישן זיי האט ער געדינט אלס מרביץ תורה אין ירושלים, מצרים און אמסטערדאם.
קליין|א געמאלן בילד וואס אנגעבליך דעם גאון
דער גאון האט ארויסגעגעבן א פאפולערער הלכה ספר, פרי חדש, אויף די חלקים אורח חיים און יורה דעה פון שולחן ערוך.

דער גאון איז נפטר געווארן אין יונגן עלטער פון 39 יאר אלט. ער איז באערדיגט געווארן אויפ'ן הר הזיתים אין ירושלים.

אין דעם זכרון משה געגנט אין ירושלים איז פארהאן א גאס, נאך זיין ספר "פרי חדש".

## קוואלן
קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
קאַטעגאָריע:מחברי ספרים
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
בלומע לעמפּעל

**בלומע לעמפּעל** (13טן מיי 1907 אין כאָראָסטקאָוו, עסטרייך-אונגארישע אימפעריע -- 20טן אָקטאָבער 1999 אין לאנג ביטש ) איז געווען א יידישע שריפֿטשטעלערין . זי האט באקומען עטלעכע אַוואַרדס פֿאַר איר ווערק.

קאַטעגאָריע:פרויען
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער
קאַטעגאָריע:פוילישע
חוניו

אין דער צייט פאַר דעם חשמונאים אויפשטאַנד זענען געווען אין ארץ ישראל עטלעכע כהנים גדולים מיטן נאָמען **חוניו**: אין יענער צייט איז ארץ ישראל געװען אונטער דער הערשאַפט טיילמאָל פון עגיפטן און טײלמאָל פון סיריע, און דער כּהן גדול איז געווען דער פאַקטישער גאָװערנער פון לאנד; טייל פון די חוניוס האָבן געשפּילט אַ גרויסע פּאָליטישע ראָלע. 

איין חוניו (דער צווייטער) איז געווען אַ זון פון שמעון כהן גדול (לויט טייל, שמעון הצדיק פון דער משנה); ער האָט געפּרואװט מאַכן ארץ-ישראל זעלבסטשטענדיק, אָבער עס איז אים נישט געלונגען; ער איז געשטאָרבן לערך דעם יאָר 185 פאַר דער געוויינלעכער צייטרעכענונג.

חוניו דער דריטער, איז געווען דער פירער פון די פרומע יידן, די חסידים, קעגן די אַסימילירטע, העלעניזירטע יידן; דער סירישער מלך אַנטיוכוס עפיפאנעס האָט אים אראָפּגעזעצט פון זיין כהונה גדולה און אויף זיין אָרט באַשטימט זיין ברודער, דעם העלעניזירטן יאַזאָן, און פון דעמאָלט אָן האָבן זיך אָנגעהויבן די גזרות, וועלכע האָבן דערפירט צום חשמונאים־אויפשטאַנד; חוניו איז דערמאָרדערט געװאָרן.

חוניו דער 4טער (אָדער פינפטער) האָט געשפּילט אַ גרויסע ראלע אין דער יידישער געשיכטע; ער איז אַנטלאָפן פון ארץ־ישראל קיין מצרים און האָט באקומען ביים קעניג פּטאָלאָמעאוס דעם 7טן די דערלויבעניש אויפצושטעלן אין מצרים, אין דער שטאָט לעאנטאפּאָליס אַ בית המקדש לויט מוסטער פון בית המקדש אין ירושלים. דאָס אין געווען לערך דעם יאָר 156 פאַר דער געוויינלעכער צייטרעכענונג. חוניו האָט די דערלויבעניש באַקומען און אויפגעשטעלט דעם בית המקדש, אין וועלכע ער האָט מקריב געווען קרבנות; דער דאָזיקער בית המקדש איז געווען באַקאַנט מיטן נאָמען  „בית חוניו”; די גמרא אין מנחות ק"ט ברענגט אַ ברייתא וועגן דעם דאָזיקן בית חוניו, און די תנאים זענען דאָרט מחולק, צי עס איז געווען אַ הױז פאַר עבודה זרה, צי עס איז געווען פאַר גאָט (לשם שמים); דער בית חוניו איז געווען דער רעליגיעזער קולט־צענטער פאַר אַ געוויסער צאָל יידן אין עגיפּטן דורך דער גאַנצער צייט ביז דער בית חוניו איז חרוב געװאָרן צוויי יאָר נאָכן חורבן פון 2טן בית המקדש אין ירושלים, הגם אַלס זייער הויפּט־צענטער האָבן זיי באַטראכט דעם ירושלימער בית המקדש; לוט אַנדערע מיינונגען איז דער בית חוניו אויך געווען אַ צענטער פאַר אַ יידישער מיליטירישער קאָלאָניע אין עגיפּטן.

פּרטים ביי טשעריקאָווער „היהודים והיהדות בתקופה ההלניסטית” (תל אביב תרצ"א).

## קוואלן
רעגינאַ יאָנאַס

רעגינאַ יאָנאַס (3טן אויגוסט – 12טן אקטאבער 1902 / 12טן דעצעמבער 1944) איז געווען א רעפארם רבה. זי איז געבוירו געוואָרן אין בערלין. אין 1935 איז זי געוואָרן די ערשטע פרוי וועלכע איז  געווען אפיציע  אַ רבה. יאָנאַס איז דערהרוגעט געוואָרן אין דעם קאנצענטראציע לאגער **אוישוויץ.**
דיזני קאנאל

קליין|לאָגאָ
**דיזני קאַנאַל** (ענגליש: *Disney Channel*) איז אַן אמעריקאנישער טעלעוויזיע קאַנאַל אין אָפּצאָל וואָס דינט אַלס דער הויפּט פאַרמאָג פון "דיזני בראנדירטע טעלעוויזיע", אַ צווײַג פונעם "דיזני פֿאַרווייַלונג" אָפּטייל פון די וואלט דיזני פירמע.

קאטעגאריע:דיזני
קאטעגאריע:טעלעוויזיע קאנאלן
אוצר החכמה

דער **אוצר החכמה** איז א מאגר תורני וואס אנטהאלט בערך הונדערט און אכט און צוואנציג טויזנט ספרי תורה און סקאנטע פארשונגס ביכער אין דעם זעלבן פארמאט ווי די אָריגינעלע געדרוקטע בלעטער. עטלעכע פון ​​די סקאַנז האָבן דורכגעקאָכט אָפּטיש כאַראַקטער דערקענונג, וואָס אַלאַוז אינפֿאָרמאַציע צו זיין ריטריווד מיט אַ זוכן מאָטאָר עמבעדיד אין די סיסטעם.
יוסף בא-גד

הרב **יוסף בא-גד** (געבוירן דעם 10טן פעברואר, 1932) איז דער גרינדער פון דער מיטלשולער ישיבת נחל יצחק אין נחלים און א חבר כנסת אין דער 13טער כנסת.

## ביאגרפיע
ער איז געבוירן געווארן אין מושבה מוצא ביום ג' אדר ה'תרצ"ב. ער איז אן אייניקל פון ירחמיאל שטיינבערג, דער "מוכתר" פון מוצא, קוזינע פון ​​רבי אליעזר בוגארד און צווייטע קוזין פון אורה הערצאג, ווייב פונעם לאנד'ס פרעזידענט חיים הערצאג, און סוזי אבא אבן'ס ווייב, געלערנט אין זיין יוגנט אין ישיבת כפר הרוא"ה, דעם נייעם ישוב און חברון. ער האט געדינט אין נח"ל און ביים סוף פון זיין מיליטערישער דינסט געלערנט לערנען אין בית המדרש "מזרחי" אין ירושלים, אויך האט ער שטודירט אין בר-אילן אוניווערזיטעט און פארענדיקט מיט א בעל-דיגרי אין תנ"ך און חינוך.
מרדכי

**מָרְדֳּכַי-הַיְּהוּדִי** (אויך גערופֿן **בַּלְשַׁן** און גריפן **אִישׁ יְמִינִי** און **פְּתַחְיָה**) איז געווען דער הויפט פראטאגאניסט פון מגילת אסתר. לויט דער מגילה איז ער געווען א קוזין פון אֶסְתֵּר הַמַּלְכָּה, און לויט דער גמרא אויך איר מאן. די מגילה זאגט אז מרדכי האט געדינט אין הויף פונעם פערסישן מלך אחשוורוש. צוזאמען מיט אסתר האט ער געראטעוועט די אידן פון מלכות פרס פון א מאסן רציחה וואס המן האט פלאנירט קעגן זיי, און נאכן הענגען פון המן, האָט ער גענומען זיין אָרט ווי דעפּוטאַט פון מלך אחשורוש און געווארן אַ עלטער מיניסטער פון די מלכות פון פּערסיע און דער גרעסטער פון די אידן.

## הערות שוליים
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
בערל סופר

**בערל סופר** איז א באגאבטער טאלענטירטער קינדער מלמד און באקאנטער מחנך נפלא, ספעציעל באקאנט מיט זיינע קינדערישע קאסעטעס מיט'ן היימישער געשמאקער וועג, פון אריינברענגן לעבהאפט אינעם קינדערישער וועלט צום באוואונדערן.

זיינע קאסעטעס האבן געוואונען דעם אוינבאן ביים היימישער ציבור, זייענדיג גאר געלונגען און ציענד פאר די קליינווארג.

## זיינע קאסעטן
*דער מייסטער העלד
*די מייסטער שליסל
*די מייסטער קרוין
*די מייסטער קייט
*דער מייסטער פריינד
*א שפאציר אין מצרים
*הלכות שבת קינדער סעריע
*מיין פרשה מיט געזאנג סעריע
*רצון יראיו יעשה
*רפואה שלימה משה'לע
*א גוט הארץ
*אברמלע'ס סוד
*קינדערלעך פארברענגן
*לחיים קינדערגארטן סעריע
* דוד באזיגט גלית

קאַטעגאָריע:מענטשן פון ניו יארק
קאטעגאריע:מחנכים
קאַטעגאָריע:יידישע קאמפאזיטארן
קאַטעגאָריע:סקווערער חסידים
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:געשיכטע ערציילער
קאַטעגאָריע:מענטשן פון ראקלענד קאונטי
אהלי משה

**בתי ווערנער** אדער לויט איר אפיציעלער נאמען, די שכונת **אהלי משה (אלכסנדר)** איז א קוואַרטאַל אין ירושלים, צווישן די שכונת מאה שערים און בתי וארשא. דער געגנט איז געבויט געוואָרן אין 1902, און איז געהייסן נאָך דעם פילאַנטראָפּ משה אלעקסאנדער, וועמענס נחלה איז געבויט געווארן אלס א הייליגע קוואַרטאַל דורך זיין קרוב, רבי משה מנחם מענדל ווערנער, מיט וועמענס נאָמען עס איז עפנטליך אידענטיפיצירט געוואָרן.

**געגנטן אין ירושלים**

קאטעגאריע:געגנטן אין ירושלים


[[קאַטעגאָריע:ישראל מוסטערן|]]
קאַטעגאָריע:געאגראפישע נאוויגאציע מוסטערן
נאסרין קאדרי

**נאֵסרין קאֵדרי** (  ; ; געבוירן דעם 2טן סעפּטעמבער 1986) איז אן אראביש-ישראלישע זינגערין פון טראדיציאנעלער און פּאָפּ מיטל מזרח און מזרחי מוזיק.  קאדרי, א געוועזענע מוסולמענערין וואס האט זיך מגייר געווען צו אידישקייט,  זינגט מערסטנס אויף עברית, לויט נייעס באריכטן, איז איר גיור נישט אנערקענט דורך דעם הויפט רבנות אדער דעם ישראל אינערן מיניסטעריום, ווייל עס איז דורכגעפירט געווארן דורך א רב אומאפהענגיק פון די אויטאריטעטן.

## געזאַנג קאַריערע 
אין 2011, נאָך יאָרן אויפטרעטן אין קליינע קלובן און באַרן, האָט זי געווינען די טעלעוויזיע שטערן פּראָגראַם *אייל גולן רופט דיר*.    

איר דעבוט אלבאם איז ארויס אין 2014. 

אין 2017, איז זי פאַרבעטן געוואָרן דורך דער ישׂראלדיקער קולטור־מיניסטארין, מירי רגב, אויפצוטרעטן בײַם סולטאַן בעקן אין ירושלים אין אַ צערעמאָניע, כּדי אָפּצומערקן יום הזכרון, דער ישׂראלדיקער אָנדענק־טאָג. אין יולי 2017, האָט זי געטיילט די בינע מיט Radiohead ווען די באַנדע האט פארטרעטן אין ישראל.

## דיסקאָגראַפיע 
### אַלבאמען 
* 2014:   נסרין קדרי
* 2016:   בנאדיק
* 2018:   לומדת ללכת
* 2023: חולמת 

### לידער 
* 2012: אל תלך
* 2017: באתי להחזיר לך

; אויך אין

* "Sawah" (Offer Nissim Remix)

*

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:ישראלים
קאַטעגאָריע:אראבער
קאַטעגאָריע:זינגער
סערגיי בענדט

**סערגיי בענדט** (רוסיש: Сергей Бендт, 2טן יולי 1958 – 15טן מערץ 2007) איז געווען אַ רוסיש־שפּראַכיקער ײִדישער דיכטער, זשורנאַליסט און טעאַטער־אַקטיאָר פֿון אַסטראַכאַן, רוסלאַנד. פֿילע פֿון זײַנע לידער האָט ער געווידמעט דער געשיכטע, קולטור און עסטעטיק פֿון זײַן הייםשטאָט און צענטראַל־אַזיע.

## וועבלינקען
*אַ ביאָגראַפֿיע פֿון סערגיי בענדט (אויף רוסיש)

קאַטעגאָריע:דיכטער
קאַטעגאָריע:זשורנאליסטן
גערוך

**גערוך** איז אויף לשון הקודש **ריח**, די שמעק פון עפעס.

דאס שמעקן א גערוך, איז פון די פינף חושים וואס א מענטש פארמאגט, און דורכדעם קען ער שפירן סיי די גוטע גערוך פון באלזאם, בלומען, און דופטיגע געוואוקסען אדער באארבעטע פארפום. און סיי די געשמאק פון געווירצן וואס מ'לייגט אריין אין געקעכצן און עסנווארג. און סיי די נישט גוטע גערוך פון עפעס וואס איז שעדליך אדער נישט צום געשמאק, ווי רויעך, שימל, און פארדארבענע ווארע, אדער עפעס וואס מען גלייכט נישט.

די גערוך פון א זאך, זענען גאר קליינינקע מיקראסקאפישע טיילן, וואס ווערט ווי א אומזעבארע וואלקען, און דאס שלאגט אן אינעם נאז פונעם מענטש, וואס דערשניפט דעם גערוך דורך זיינע שמעק הערעלעך אינעם העכערער טייל פונעם נאז אינעווייניג אין קאפ, ווי עס איז קאנצענטרירט אלע אנדערע חושים ענערגיע קוואל.

קאטעגאריע:חושים
דור שאבאשעוויץ

**דור שאַבאַשעוויץ** איז אַ רוסיש־ישראלישער זשורנאַליסט און פּאָליטישער אַנאַליטיקער פֿון אַסטראַכאַן, וואָס פֿאָרשט די רעכטן פֿון עטנישע מינדערהייטן, מיגראַציע־פּראָצעסן און סעפּאַראַטיסטישע באַוועגונגען אין רוסלאַנד און צענטראַל־אַזיע. ער שרײַבט אויף ענגליש, ייִדיש און רוסיש.

## ביאָגראַפֿיע
שאַבאַשעוויץ איז געבוירן געוואָרן אין אַ משפּחה פֿון ליטווישן אָפּשטאַם אין רוסלאַנד. ער איז אַן אייניקל פֿון דער זשורנאַליסטקע אירינע פּרוס און אַן אור־אור־אורייניקל פֿונעם ייִדישן לינגוויסט און פּעדאַגאָג קאָנסטאַנטין (ישראל) זשיטאָמירסקי.

אינעם יאָר 2021 האָט ער באַקומען אַ מאַגיסטער אין סאָציאַל־אַנטראָפּאָלאָגיע. די טעמען פֿון זײַן דיסערטאַציע זענען געווען די שפּראַך און די עטנישע אידענטיטעט פֿון די אַסטראַכאַנער קאַזאַכן.

הײַנט איז ער אַ שטענדיקער מחבר פֿון דער טאָטעריש־באַשקירישער דינסט פֿון רפֿע/רל, וואָס פּובליקירט נייַס פֿונעם וואָלגאַ־ראַיאָן, און אַ מיטגרינדער פֿונעם צפֿון־קאַספּישן אינסטיטוט. ער שרײַבט אויך אַרטיקלען וועגן געשיכטע, ייִדישע קהילות און גלות־שפּראַכן איבער דער וועלט פֿאַרן ייִדישן פֿאָרווערטס.

## וועבלינקען
*אַרטיקלען פֿון דור שאַבאַשעוויץ אינעם פֿאָרווערטס (אויף ייִדיש)
*אַרטיקלען פֿון דור שאַבאַשעוויץ אינעם פֿאָרווערטס (אויף ענגליש)
*
*

## רעפֿערענצן
קאַטעגאָריע:זשורנאליסטן
קאַטעגאָריע:יידישיסטן
קאַטעגאָריע:ישראלים
קאטעגאריע:רוסישע יידן
גבעת מרדכי

**גבעת מרדכי** איז א געגנט אין דרום-מערב ירושלים וואס גרענעצט בית וגן, רמת בית הכרם, שכונת פת, ניות, גבעת רם און עמק הצבאים.

קאַטעגאָריע:גבעת מרדכי

קאַטעגאָריע:געגנטן אין ירושלים
יורי סעלענסקי

[קליין|סעלענסקי אין דער [וואלגא|וואָלגאַ־דעלטע]]
**יורי סעלענסקי** (רוסיש: Юрий Селенский, 16טן יוני 1922 – 22סטן יולי 1983) איז געווען אַ רוסישער שרײַבער און זשורנאַליסט פֿון אַסטראַכאַן. אין זײַן באַקאַנטסטן ווערק "וואַקס נישט באַם וועג" האָט ער דערציילט וועגן זײַן קינדהייט און וועגן דעם לעבן פֿון זײַן היימשטאָט אין די 1920ער יאָרן.

דער משפּחה־נאָמען סעלענסקי איז אַ פּסעוודאָנים, וואַס שטאַמט פֿונעם נאָמען פֿון זײַן היים־ראַיאָן אין אַסטראַכאַן, סעלעניע. זײַן עכטער משפּחה־נאָמען איז געווען גאַלישניקאָוו.

## וועבלינקען
*אַ ביאָגראַפֿיע פֿון יורי סעלענסקי (אויף רוסיש)

קאַטעגאָריע:שרייבער
קאַטעגאָריע:זשורנאליסטן
מאַריע אַנטאָניטע

**Maria Antonia Josepha Johanna** (דייטשיש: **Maria Josepha Johanna Antonia** ), אויך באקאנט אלס **Marie Antoinette** (פראנצויזיש: **Marie Antoinette** ; נאוועמבער 1755 – 16טן אקטאבער 1793 ),איז געווען מלכּה פון פֿראַנקרייַך אין דער צייט פון דער פראנצויזיש רעוואלוציע און פרוי פון לוי XVI

קאַטעגאָריע:אינפארמאציע צוגעפאסט מיט וויקידאטן