open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
משה קארדאווערא

**רבי משה קארדאווערא (רמ"ק)** (ה'רפ"ב - כ"ג תמוז ה'ש"ל), פון די הויפט מקובלים אין צפת, און דער רבי פון אר"י הקדוש.

## זיין יוגנט
דער רמ"ק איז געבוירן אין יאר רפ"ב. זיין געבורטס פלאץ וויייסט מען נישט, אבער זיין פאמיליע־נאמען ווייזט אז דער אפשטאם פון די משפחה איז פון קארדאבע אין שפאניע. געוואקסן איז אין צפת, דארט האט ער געלערנט ביי רבי יוסף קארו אין רבי יעקב בירב האט מסמיך געווען צו דיינות.

ער האט חתונה געהאט מיט די שוועסטער פון רבי שלמה אלקבץ, און ביי צוואנציג יאר האט ער אן געהויבן לערנען קבלה ביי זיין שוואגער. נאך געציילטע יאר איז ער ער אויפגענומען געווארן אלס ראש ישיבה אין צפת. צווישן זיינע תלמידים ווערן גערעכנט רבי חיים וויטאל און רבי אליהו די ווידאש (בעל ראשית חכמה).

## דער רבי פון קבלה
ווען דער אר"י איז געקומען קיין צפת האט ער געלערנט ביים רמ"ק ביז זיין פטירה כ"ג תמוז ה'ש"ל. און דער אר"י איז געווארן דער הויפט יורש צו פירן דעם קבלה לערנען, על אף וואס דער וועג פון אר"י אין קבלה איז אנדערשט פון זיין רבי'ן.

## זיינע ספרים
* **פרדס רימונים** - דע וועג אין קבלה לויט'ן רמ"ק.
* **תומר דבורה** - מוסר לויט די י"ג מידות און עשר ספירות.
* **אור יקר** - פירוש אויף ספר הזוהר.
* **אילימה רבתי** - ביאורים אין קבלה.
* **שיעור קומה** - ביאור אויף די "אידרות" פון זוהר.
* **אור נערב** - א קונטרס אויף די חשיבות פון לערנען קבלה.
* **ספר הגירושין** - חידושים פון זיין התבודדות צייט.
* **תפילה למשה**- פרוש התפילה.

## זיינע תלמידים 
* רבי  אליהו די וידאש 
* רבי מנחם עזריה פון פֿאַנא

קאטעגאריע:צפת
קאטעגאריע:מקובלים
קאַטעגאָריע:נקבר אין צפת
כולל חיבת ירושלים

[150px|thumb|די לאגא פון כולל חיבת ירושלים [צדקת ארץ ישראל]]

**כולל חיבת ירושלים** אדער **כולל גאליציע** געגרינדעד געווארן אין יאר ה'תק"ץ, איז א גרויסע צדקה וואו מען פארטיילט געלט פאר יידן פון ארץ ישראל.

די צדקה איז געגרינדעט געווארן אין גאליציע, דורך די גדולי הדור פון יענע צייט, און זיי האבן געמוטיגט זייערע אַנהענגער צו געבן צדקה פאר צדקת ארץ ישראל, וויבאלד זיי קענען פערזענליך נישט וואוינען אין ארץ ישראל.

און היינט הויפטקווארטירט אין מאה שערים געגנט, ירושלים.

דער ערשטער נשיא פונעם כולל איז געווען רבי חיים האלבערשטאם, דער צאנזער רב.

היינט האט דער כולל דריי נשיאים אין אמעריקע:
* כ"ק אדמו"ר רבי צבי שפירא שליט"א פון בלאזשאוו
* כ"ק אדמו"ר רבי שמואל דוד האלבערשטאם שליט"א פון צאנז קלויזענבורג 
* כ"ק אדמו"ר רבי בן ציון אריה לייבוש האלבערשטאם שליט"א פון באבוב.

און אייראפע
* כ"ק אדמו"ר רבי לייבוש לייזער שליט"א פון פשעווארסק.

250px|קליין|די דריי נשיאים פון כולל חיבת ירושלים אין אמעריקא

## וועבלינק 
* אפיציעל וועבזייטל 

קאַטעגאָריע:יידישע ארגאניזאציעס
קאַטעגאָריע:ירושלים
רבי טרפון

**רבי טרפון**, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט פינף און זעכציג מאל אין משניות.

## זיין צייט 
**רבי טרפון** איז געווען פון צווייטן-דריטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.  

## איבער אים 
**רבי טרפון** איז געווען פון די תלמידי בית שמאי.

**רבי טרפון** איז געווען א כהן.  

## אין משניות 
* מסכת ברכות פרק א' משנה ג', 
* מסכת ברכות פרק ו' משנה ח', 
* מסכת פאה איין מאל - פרק ג' משנה ו'.

## רעפרענצען 
קאַטעגאָריע:תנאים
מצ"ח

**מצ"ח** (ר"ת , *מיליטערישע פארשונגס פאליציי*)

קאַטעגאָריע:צה"ל
רבי אלעזר ברבי שמעון

**רבי אלעזר ברבי שמעון בר יוחאי** איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט דריי מאל אין משניות.

## זיין צייט 
**רבי אלעזר ברבי שמעון** איז געווען אין דער צייט פון זעקסטן דור תנאים, אין דער צייט פון עלפטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער לעצטער דור פון תנאים. 

## איבער אים 
**רבי אלעזר ברבי שמעון** איז געווען א זון פון רבי שמעון בן יוחאי, און זיי זענען געןןען באהאלטן דרייצן יאר אין א מערה.

## אין משניות 
* מסכת ביצה פרק ד' משנה ה', 
* מסכת תמורה פרק ד' משנה ד', 
* מסכת נגעים פרק י"ב משנה ג', 

## רעפערענצן 
קאטעגאריע:תנאים
קאַטעגאָריע:מירון
21סטן יאנואר

**21 יאנואר** איז דער 21סטער טאג פון יאר, אין דער דריטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 344 טעג (345 אין אן עיבור־יאר).

## היסטארישע געשעענישן 
* 1643 - אבל טאסמאן דערגרייכט טאנגא.
* 1919 - אויפגעשטעלט דער אירישער פארלאמענט - דער דויל.
* 1925 - אלבאניע רופט זיך אויס א רעפובליק.
* 1976 - די ערשטע קאמערציעלע לופטרייזע פונעם קאנקארד סופערסאנישן עראפלאן
* 2006 - אילן חאלימי, פראנצויזישער ייד געכאפט, און נאָך דריי וואכן דערמארדעט פאר אן אנטיסעמיטישן מאטיוו דורך א גרופע מוסלמענער אימיגראנטן.

## געבוירן 
* 1941 - פלאסידא דאמינגא, טענאר,שפאנישער אפערע זינגער

## געשטארבן 
*

----
* 20סטן יאנואר - 22סטן יאנואר
* יאנואר

21
שמואל הקטן

**שמואל הקטן**, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט איין מאל אין משניות.

## זיין צייט 
**שמואל הקטן** איז געווען פון ערשון-צווייטן דור תנאים, און פון זיבטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס איז געווען פאר דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש. 

(מען דארף פארשטיין פארוואס דער רמב"ם רעכנט **שמואל הקטן** פון אכטן גרופע נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער גרופע וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש).  

## איבער אים 
די גמרא פארציילט, רבן גמליאל הזקן דער נשיא פון די סנהדרין האט באשטעלט זיבן דיינים וואס זאלן ארויף קומען צו-מארגן'ס אין בית דין שטוב מעבר זיין דעם יאר, צו-מארגנס האט ער געטראפן אכט, האט ער אויסגעריפן ווער ס'איז ארויף געקומען אן רשות זאל אראפ גיין, האט **שמואל הקטן** זיך אויפגעשטעלט און ערקלערט אויף זיך, אז ער איז געקומען אומגעלאדנט, נישט צו דארפן פארשעמען אן אנדערען.

## אין משניות 
* מסכת אבות פרק ד' משנה י"ט,  

## רעפרענצען 
קאטעגאריע:תנאים
1928

## געשעענישן 
* 17טן מיי - געעפנט די אמסטערדאם אלימפיאדע.
* 1טן סעפטעמבער - אהמעט זאגו פראקלאמירט אלבאניע אלס מאנארכיע און רופט זיך דעם מלך זאג דער ערשטער.
* 27סטן סעפטעמבער - די פאראייניגטע שטאטן אנערקענען די  רעפובליק פון כינע.

## געבוירן 
* 12טן יאנואר - הרב ישראל דן טויב, מאדזשיצער רבי (געש' 2006)
* 26סטן פעברואר - אריאל שרון, פרעמיער מיניסטער פון ישראל (געש' 2014)
* 6טן אפריל - דזשיימס וואטסאן, אמעריקאנער ביאלאג, נאבעל פריז געווינער פאר מעדיצין פאר אנטפלעקן די געבוי פון DNA
* 4טן מיי - כאסני מובאראק, פרעזידענט פון עגיפטן (געש' 2020)
* 17טן מיי - אידי אמין, דיקטאטאר פון אוגאנדע (געש' 2003)
* 7טן דעצעמבער - נועם כאמסקי, פראפעסאר פון לינגוויסטיק

## געשטארבן 
* 18טן יוני - ראאלד אמונדסען, נארוועגישער אויספארשער (געב' 1872)

## נאבעל פריזן 
קאַטעגאָריע:1920ער
תל אביב השלום באן סטאנציע

קליין|250px|אריינגאנג צו תל אביב השלום באן סטאנציע

**תל אָביב השלום באַן סטאַנציע** איז א סטאנציע אויף דער נייער ליניע וואס פארט אריבער תל אביב, נאנט צום עזריאלי איינקויף צענטער. זי איז געעפנט געווארן אין 1996. די סטאַנציע האָט דריי פעראנען און פֿון דאָרטן קען מען פארן צו אַלע צילן פֿון דער ישׂראל-באַן. 

## רוטעס 
קליין|א באן אין דער תל אביב השלום סטאנציע

## װעבלינקען 
* ישראל באנען סטאנציע בלאט

קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין תל אביב
שמעון בן זומא

**שמעון בן זומא**, אדער **בן זומא** איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט זיבן מאל אין משניות.

## זיין צייט 
**שמעון בן זומא** איז געווען פון דריטן-פערטן דור תנאים, און פון נייטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה.  

## אין משניות 
* מסכת ברכות פרק א' משנה ה', 
* מסכת נזיר פרק ח' משנה א', 
* מסכת סוטה פרק ט' משנה ט"ו, 
* מסכת אבות פרק ד' משנה א', 
* מסכת מנחות פרק י"א משנה ד', 
* מסכת חולין פרק ה' משנה ה', 

## רעפרענצען 
קאַטעגאָריע:תנאים
22סטן יאנואר

**22 יאנואר** איז דער 22סטער טאג פון יאר, אין דער דריטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 343 טעג (344 אין אן עיבור־יאר).

## היסטארישע געשעענישן 
* 1558 - אנגעהויבן די ליוואנישע מלחמה.
* 1863 - פוילן, ליטא און ווייסרוסלאנד שטייען אויף קעגן דער רוסישער רעגירונג.
* 1924 - ראמזי מאקדאנאלד ווערט באשטימט דער ערשטער לייבער פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך.
* 2013 - וואלן צום 19טן כנסת אין ישראל

## געבוירן 
* 1907 - הרב ברוך שלום הלוי אשלג, מקובל (נפטר 1991)
* 1908 - לעוו לנדא, יידישער-רוסישער פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק (נפטר 1968)

## געשטארבן 
* 1901 - קעניגין וויקטאריע פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1819)
* 1973 - לינדאן זשאנסאן, דער זעקס און דרייסיגסטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1908)

----
* 21סטן יאנואר - 23סטן יאנואר
* יאנואר

22
רשימה:תנאים

תקופה פון די זוגות: פון שמעון הצדיק, ג' אלפים תמ"ח - ביז שמעיה און אבטליון, ג' אלפים תשכ"ח

* נישט דערמאנט אין רמב"ם

## רעפערענצן
*
תנאים
רבי יהושע בן קרחה

**רבי יהושע בן קרחה** איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט פיר מאל אין משניות.

## זיין צייט 
**רבי יהושע בן קרחה** איז געווען פון פינפטן דור תנאים, און פון צענטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה. 

## אין משניות 
* מסכת ברכות פרק ב' משנה א', 
* מסכת ראש השנה פרק ד' משנה ד', 
* מסכת נדרים פרק ג' משנה י"א, 
* מסכת סנהדרין פרק ז' משנה ה', 
## זעט אויך 
רשימה:תנאים

## רעפרענצען 
קאטעגאריע:תנאים
אברהם דוב אויערבאך

רבי **אברהם דוב אויערבאך פון אווריטש** (ה'תקכ"ה - י"ג כסלו ה'תר"א) איז געווען פון די חסידישע אדמו"רים. ער האט מחבר געווען דעם ספר "בת עין".

## לעבנסגעשיכטע 
רבי אברהם דוב איז געבוירן געווארן (בערך אין יאר ה'תק"ך) צו זיין טאטן רבי דוד מגיד מישרים אין כמעלניק. ער איז געווען א תלמיד פון רבי נחום טשערנאבלער און זיין זון רבי מאטאלע טשערנאבלער און אויך פון רבי לוי יצחק בערדיטשעווער. 

ער האט געהייראט די טאכטער פון רבי נתן נטע פון אוורוטש, א תלמיד פונעם בעל שם טוב.

זיין גרויסער ליבשאפט צו ארץ ישראל זעט זיך אסאך אין זיין ספר **בת עין**, וואס מ׳האט געדרוקט צום ערשטן מאל אין יאר ה׳תר״ז (זעקס יאר נאך זיין פטירה). 

אין יאר ה'תקצ"א איז ער ארויף קיין ארץ ישראל. 

## רבנות 
אין תקמ"ה איז רבי אברהם דוב געווארן רב אין כמעלניק, אבער גלייך נאכהער איז ער אריבער קיין אוורוטש אלס ממלא מקום פון זיין שווער. אין תקפ"ו איז ער געווארן רב אין זשיטאמיר.

## ביים ערדציטערניש
230px|לינקס|המצבה על בית מדרשו של האדמו"ר מאבריץ'
אום כ"ד טבת ה'תקצ"ז, האט פאסירט א ערדציטערניש אין צפת און אין ארום, און איבערגלאזט אסאך געהרגטע. מ'דערציילט אז דער אוורוטשער רב איז געווען אין זיין בית מדרש און געדאוונט מנחה, ווען ס'האבן זיך אנגעהויבן פילן די ציטערנישן האט ער באפוילן אויף אלע דאווענערס זיך צוזאמען נעמען ארום עם און זיך אויס ציהען אויס דער ערד. די ציטערנישן האבן זיך געשטארקט און א טייל פון זיין בית מדרש איז חרוב געווארן, אבער דעם טייל ווי אלע האבן זיך צוזאמען געשטיפט איז געבליבן גאנץ און דער דאך איז געבליבן שטיין אויף די לופט, און די דאווענערס זיינען געראטעוועט געווארן. א זכר צו דעם נס האט געשטעלט א טאוול דארט שטייט: 

## משפחה 
רבי אברהם דוב האט געהאט צויי ברידער, רבי יוסף צבי, מגיד אין כמעלניק, און רבי ישראל לייב, אב"ד ווארכיווקע.

## זיין פטירה
אין ה'תר"א האט אויסגעבראכן אין צפת א מגפה וואס האט געהרגעט אסאך מענטשן. דער אוורוטשער רבי האט אויך געליטן פון דער מגפה, און ער האט צוגעזאגט אז ער וועט זיין דער לעצטער קרבן. אום י"ב כסלו איז ער נפטר געווארן און די מגפה האט טאקע אויפגעהערט. ער איז נקבר געווארן אינעם אלטן בית עולם פון צפת, אין דער מערה צוזאמען מיט אנדערע גדולי החסידות אין ארץ ישראל, צווישן זיי: רבי דוד שלמה אייבעשיץ פון סאראקע, מחבר פון "ערבי נחל" און רבי אריה לייב וואלטשיסקער.

קאטעגאריע:צפת
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:גדולי ישראל ארויף קיין א"י
קאַטעגאָריע:נקבר אין צפת
קאנדענסירונג

**קאנדענסירונג** איז דער פראצעס וויאזוי פון פארע ווערט וואסער אדער אייז. כעמיש זענען אלע דריי גלייך, אבער פיזיש האבן זיי באזונדערע אייגנקייטן. יעדער גאז קען קאנדענסירן צו ווערן פליסיג אדער סאליד. בדרך כלל פאסירט דאט ווען די טעמפעראטור איז נידעריק אדער דער דרוק איז הויך.

קאַטעגאָריע:פיזיק
קאַטעגאָריע:מעטעאראלאגיע
אנשי כנסת הגדולה

**אנשי כנסת הגדולה** איז דער נאמען מיט וואס ס'ווערט אנגעריפן דער בית דין פון עזרא הסופר. 

## זייער צייט 
די צייט פון **אנשי כנסת הגדולה** האט זיך אנגעהויבן אין יאר ג'ת"ח  מיט דעם אנפאנג פון אויף בויען פון צווייטן בית המקדש, זיי זענען געשטאנן אין שפיטץ פון דאס יידישע פאלק און זיי האבן אנגעפירט מיט דעם בויען פון צווייטן בית המקדש, און מיט דער עליה פון די יידן פון בבל קיין ירושלים. די **אנשי כנסת הגדולה** האבן אנגעפירט מיט אלע באדערפענישן און פירערשאפט פון דאס יידישע פאלק ביז דעם יאר ג'תמ"ח,  ווען חגי, זכריה, מלאכי זענען נפטר געווארן און ס'האט זיך געענדיגט די נבואה. אויך עזרא הסופר איז דעמאלס נפטר געווארן, און שמעון הצדיק איז געווארן דער פירער און כהן גדול.

## די אנשי כנסת הגדולה 
פארהאן פארשידענע מיינונגן ווער ס'איז געווען פון די **אנשי כנסת הגדולה**: 

* דער רמב"ם אין זיין הקדמה שרייבט: דער בית דין פון עזרא הסופר, זיי ווערען אנגעריפן **אנשי כנסת הגדולה**, פון זיי איז געווען, חגי, זכריה, מלאכי, דניאל, חנניה, מישאל, עזריה, נחמיה בן חכליה, מרדכי בלשן, זרובבל, און נאך פיל חכמים, צוזאמען, הונדערט און צוואנציג חכמים.

* דער אברבנאל אין זיין הקדמה  שרייבט: דער גרופע וואס ווערען אנגעריפן **אנשי כנסת הגדולה** זענען חגי, זכריה, מלאכי, זרובבל, מרדכי בלשן, עזרא, יהושע בן יהוצדק, שריה, רעליה, מספר בני, רחום בענה, נחמיה בן חכליה. די צוועלף זענען געווען די נשיאים פון דער גרופע, וואס זיי זענען ארויף געקומען פון בבל קיין ירושלים, צו זיי האט זיך באהאפטן נאך אנדערע אנפירער, צוזאמען זענען זיי געווען הונדערט און צוואנציג חכמים. עזרא הסופר איז געווען דער אנפירער איבער אלע, און שמעון הצדיק איז געווען דער לעצטער פון די **אנשי כנסת הגדולה**. אויך רבי דוסא בן הרכינס וועלכער איז געווען אין דער זעלבע צייט איז געווען פון **אנשי כנסת הגדולה**. 
:דער אברבנאל שפארט זיך מיט דעם רמב"ם, ער האלט אז דניאל, חנניה, מישאל, עזריה, זענען נישט געווען א טייל פון די **אנשי כנסת הגדולה**.

## תקנות 
מיר געפינען אין די חז"ל פארשידענע תקנות און אויפטוהן וואס די **אנשי כנסת הגדולה** מתקן געווען:

* די **אנשי כנסת הגדולה** האבן מתקן די ברכות, תפלות, קדושות און הבדלות.  
 
* די **אנשי כנסת הגדולה** האבן מתקן דעם תפילה פון שמונה עשרה אויף דעם סדר. 

* די **אנשי כנסת הגדולה** האבן געשריבן די ספרים: יחזקאל, תרי עשר, דניאל און מגילת אסתר. 

* די **אנשי כנסת הגדולה** האבן געהרגעט דעם יצר הרע פון עבודה זרה, אויך דעם יצר הרע פון עריות האבן זיי בלינד געמאכט אויף איין אויג. 

## אין משניות 
* מסכת אבות פרק א משנה א', 

## רעפרענצען 
קאַטעגאָריע:סנהדרין
*
רבי יוסי הגלילי

250px|קליין|ציון פון רבי יוסי הגלילי
**רבי יוסי הגלילי** איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט זיבן און צוואנציג מאל אין משניות.

## זיין צייט 
**רבי יוסי הגלילי** איז געווען פון דריטן - פערטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש. 

## אין משניות 
* מסכת ברכות פרק ז' משנה ג', 
* מסכת שביעית פרק ד' משנה ו', 
* מסכת ביכורים פרק א' משנה י', 
* מסכת עירובין פרק א' משנה ז', 
* מסכת פסחים פרק ז' משנה א', 
* מסכת כתובות פרק ג' משנה ג', 
* מסכת סוטה פרק ח' משנה ה', 
* מסכת גיטין פרק ב' משנה ג', 
* מסכת בבא קמא פרק ח' משנה ו', 
* מסכת בבא מציעא פרק ב' משנה י', 
* מסכת סנהדרין פרק י' משנה ו', 
* מסכת מכות פרק ב' משנה ז', 
* מסכת עבודה זרה פרק ג' משנה ה', 
* מסכת הוריות פרק ב' משנה ה', 
* מסכת זבחים פרק ח' משנה י"ב, 
* מסכת זבחים פרק י"ג משנה א', 
* מסכת זבחים פרק י"ג משנה ב', 
* מסכת מנחות פרק ה' משנה ח', 
* מסכת חולין פרק ד' משנה ג', 
* מסכת חולין פרק ה' משנה ג', 
* מסכת חולין פרק ח' משנה ד', 
* מסכת בכורות פרק ב' משנה ו', 
* מסכת בכורות פרק ח' משנה א', 
* מסכת פרה פרק א' משנה ב', 
* מסכת פרה פרק ג' משנה ד', 
* מסכת נדה פרק ה' משנה ח', 

## רעפרענצען 
קאַטעגאָריע:תנאים
אראביש

מרכז|קליין| אראבישע שפה
**אַראַביש** (**العربية**) איז א סעמיטישע שפראך און האט א שייכות מיט אנדערע סעמיטישע שפראכן ווי העברעיש און אראמיש. מער ווי 280 מיליאן רעדן אראביש אלס מוטערשפראך, כמעט אלע אינעם מיטל מזרח און צפון אפריקע, און נאך 250 מיליאן אלס צווייטער שפראך. אראביש האט געבארגט ווערטער פון אנדערע שפראכן, כולל העברעיש, פערסיש און סיריש.

די אראבישע שפראך האט 28 אותיות, און ווערט געשריבן פון רעכטס אויף לינקס.

צווישן די ווערטע וואס שטאמען פון אראביש זענען אלגעברע, אלקאהאל, צוקער און מאגאזין.

קאַטעגאָריע:שפראכן
סאהארא

קליין|250px|א סאטעליט בילד פונעם סאהארא
דער **סאהארא מדבר** (אראביש: الصحراء الكبرى‎, אַס-סאחראַ אל-קובראַ, "דער גרעסטער מדבר") אין צפון אפריקע, איז דער צווייטער גרעסטער מדבר אין דער וועלט (נאך אנטארקטיקע). ער איז גרויס בערך 9,065,000 קוואדראט ק"מ. ער איז דער הייסטער ארט אין דער וועלט, אבער נישט דער טרוקנסטער. דער טרוקנסטער איז דער אַטאַקאַמאַ מדבר אין דרום אמעריקע. דער נאמען *סאהארא* איז פון אן אראביש ווארט صحر וואס איז טײַטש *מדבר*.

## רעפערענץ 
## וועבלינקען 
* פלאנצן און בעלי חיים פונעם סאהארא

קאַטעגאָריע:מדבריות
בנציון דייטש

רבי **בנציון דייטש** (ה׳תרפ״ה – כ"ח אב ה'תש"ף) איז געווען דער בוקארעשטער רבי. ער האט געוואוינט אין בארא פארק, אויף דער 9טער עוועניו און 51סטער סטריט אין בארא פארק, ניו יארק. ווען ער איז נאך געווען א אכצן יעריגער בחור און האט געלערנט דעמאלטס אין דער אראדער ישיבה אין אראד ביים ארעדער רב, האט מען אים אויפגענומען אלס שטאט׳ס רב אין שטאט ראדעוויץ, רומעניע.

## אפשטאם 
רבי בנציון דייטש איז געבוירן צו זיין פאטער רבי שמואל דייטש, דער פריערדיגער בוקארעשטער רבי, א זון פון הרב משה דייטש הי"ד, וואס  איז געווען ממלא מקום פון זיין טאטן הרב דוד נתן דייטש, דער צווייטער קרעטשענעווער רבי אין שטעטל קרעטשענעוו, לעבן סיגוט, און דער בעל מחבר ספר נפש דוד על התורה. הרב דוד נתן דייטש איז געווען א זון פון הרב יוסף יואל דייטש, מו"ץ אין טארנאפאל אינאיינעם מיטן מנחת חינוך און דערנאך רב אין מאניסטרישץ און דערנאך אין חאדאראוו און דערנאך קרעטשענעוו. הרב יוסף יואל דייטש איז געווען אן איידעם דורך זיווג שני ביים טאלטשעווער רב, הרב משה דוד אשכנזי, און איז געווען א שוואגער מיטן ייטב לב.

## ביאגראפיע 
הרב בנציון איז געווען א תלמיד מובהק פון דעם טשעקער רב און דעם אראדער רב, הרב בנציון דייטש. ער איז געווען רב אין ראדעוויץ, ראמעניע, נאך אלס בחור, בשליחות פון זיין רבין דער ארעדער רב און זיין טאטע, און דער נאך אין בארא פארק.

ער איז נפטר געווארן כ"ח אב, תש"ף, אין עלטער פון 85 יאר, און איז געקומען לקבורה אויף הר המנוחות.

## רבנות 
## פאמיליע 
## דרויסנדע וועבלינקען 
* א באריכט איבער זיין פטירה אויף בארא פארק 24
* א שמועס אויף אידישער וועלט
* באריכט אויף בחדרי חרדים

## הערות
קאַטעגאָריע:רומענישע רבנים
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער אדמורי"ם

קאַטעגאָריע:מענטשן פון בארא פארק
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות
רבי נתן

**רבי נתן** איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט צוויי מאל אין משניות.

## זיין צייט 
**רבי נתן** געווען פון פינפטן דור תנאים, און פון עלעפטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה. 

## אין משניות 
* מסכת ברכות פרק ט' משנה ה', 
* מסכת שקלים פרק ב' משנה י', 

## אין ברייתות 
* 

## רעפרענצען 
נתן
חיים עוזר גראדזענסקי

ֿ[לינקס|קליין| הרב חיים עוזר גראדזענסקי, רעכטס, רעדט מיט רבי [שמעון שקאפ]]
הרב **חיים עוזר גראדזענסקי** (ה'תרכ"ג-ה'ת"ש) איז געווען א דיין, פוסק און תלמיד חכם אין ווילנא; מען האט געהאלטן פון אים ווי דער ווילנער רב. ער איז געווען איינער פון די גרינדער פון אגודת ישראל און געווען דער נשיא פונעם מועצת גדולי התורה.

## פריערדיגע יארן 
הרב גראדזענסקי איז געבוירן ה'תרכ"ג אין איוויע, (היינט בעלארוס), א קליין שטעטל נישט ווייט פון ווילנע וואו זיין פאטער האט געדינט אלס שטאטס-רב 40 יאר, און פאר אים איז זיין זיידע אויך געווען רב דארט במשך אזא תקופה. הרב חיים עוזר האט געהאט אן אויסערגעוויינלעך זכרון; ער האט קיינמאל נישט פארגעסן, ביז אין זיינע עלטערע יארן. 

צו 15, איז ער געגאנגען לערנען אין דער וואלאזשינער ישיבה. רבי חיים סאלאווייטשיק האט אים זאפארט אריינגענומען אין זיין חבורה.

ביי די 21 יאר האט ער חתונה געהאט מיט לאה אלטע גראדנענסקי, א טאכטער פון הרב אליהו אליעזר גראדנענסקי און מלכה הינדא פאדווא־ליפקין (א טאכטער פון רבי ישראל סאלאנטער און מרת אסתר פייגא אייזנשטיין).

ביים זיווג שני איז ער געווארן רבי אלחנן וואסערמאן'ס א שוואגער—ביידע זענען געווען איידעמער ביי הרב מאיר אטלאס, דעם סאלאנטער רב.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
רבי יהודה בן בתירא

**רבי יהודה בן בתירא**, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט אכטצן מאל אין משניות. רבי יהודה האט געוואוינט אין נציבין וואס איז לויט טייל פארשער אין טערקיי ביים גרעניץ פון סיריע (זעה תוספות פסחים ג: ד"ה מאליה).

## זיין צייט 
**רבי יהודה בן בתירא** איז געווען פון ערשטן דור תנאים, און פון זיבטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס איז געווען פאר דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.  

## אין משניות 
* מסכת פיאה פרק ג' משנה ו', 
* מסכת ביכורים פרק א' משנה ו', 
* מסכת שבת פרק ט' משנה ז', 
* מסכת פסחים פרק ג' משנה ג',  
* מסכת יבמות פרק ד' משנה ט', 
* מסכת כתובות פרק ו' משנה א', 
* מסכת נדרים פרק ו' משנה ח', 
* מסכת גיטין פרק ב' משנה ד', 
* מסכת שביעית פרק ג' משנה ו', 
* מסכת עדיות פרק ח' משנה ג', 
* מסכת ערכין פרק ח' משנה ו', 
* מסכת כלים פרק ב' משנה ד', 
* מסכת אהלות פרק י"א משנה ז', 
* מסכת נגעים פרק ט' משנה ג', 
* מסכת נגעים פרק י"א משנה ז', 
* מסכת מקואות פרק ד' משנה ה', 

## רעפרענצען 
קאַטעגאָריע:תנאים
חמדת ימים

**חמדת ימים** איז א ספר וואס איז אויסגעשטעלט לויט די חדשים און זמנים פונעם יאר, אנטהאלט אסאך מוסר און הנהגות וויאזוי זיך פירן.

דער ספר איז אויסגעשטלעט צו אסאך קריטיק, ספעציעל ביי חסידים וואס דער ספר איז נישט אנגענועמן. אין שבחי בעל שם טוב שטייט אז דער בעל שם טוב האט נישט געוואלט אריין גיין אין א שטוב וואו דער ספר איז דא.

דער מונטקאטשער רב אין קונטרס משיב דברי חכמים שרייבט א גאנצע תשובה דערוועגן, ער שרייבט אז מען האט געזאגט אויף אים אז ער איז געווען א אנהענגער פון שבתי צבי.

ביי די ספרים פון ספרדים ווערט ער יא אסאך געברעגנט ווי רבי חיים פלאג'י. אויך דער חיד"א דערמאנט אים, אסאך פון די תפלות וואס דער חיד"א האט מחבר געווען זענען רוב מיוסד אויף די תפלות וואס ווערט דערמאנט אין ספר חמדת ימים.

קאַטעגאָריע:קבלה ספרים
רבי שמעון שזורי

**רבי שמעון שזורי**, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט אכט  מאל אין משניות.

## זיין צייט 
**רבי שמעון שזורי** איז געווען פון פינפטן דור תנאים, און פון צענטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה. 

## אין משניות 
* מסכת דמאי - פרק ד' משנה א',  
* מסכת שביעית - פרק ב' משנה ח', 
* מסכת גיטין - פרק ו משנה ה', 
* מסכת חולין - פרק ד' משנה ה', 
* מסכת כריתות - פרק ד' משנה ג',  
* מסכת כלים - פרק י"ח משנה א', 
* מסכת טבול יום - פרק ד' משנה ה' 
* מסכת טהרות - פרק ג' משנה ב', 

## זעט אויך 
רשימה:תנאים

## רעפרענצען 
קאטעגאריע:תנאים
ראדעוויץ

**ראַדעװיץ** (; , *ראַדאַוץ*; ; , *ראַדאווצע*; , *ראַדיווצי*) איז א מוניציפאליטעט אין שאץ פראווינץ, רומעניע מיט א באפֿעלקערונג פון 27,759 אײַנוואוינער.

## געאגראפיע 
ראַדעװיץ געפינט זיך אין בוקאווינע, צפון מאלדאוויע, אויף א פלוין צווישן די סוטשעאווא און סוטשעוויצע טייכן, 37&nbsp;ק"מ צפון פון שאץ, ביי א הייך 375 מ. ער איז איינער פון די עלצטע יישובים אין , באוואוסט זייט דעם 15טן יארהונדערט.

קאַטעגאָריע:בוקאווינע
מאור עינים (ר' עזריה מן האדומים)

**מאור עינים** איז א ספר אויף פילאסאפיע און חקירה. געשריבן דורך ר' עזריה מן האדומים.

ער ברענגט דערין אסאך אינטערעסאנטע זאכן וואס געפונט זיך אויף דער וועלט, אויך אינטערעסאנטע חיות. א. א. וו.

אין יאר ה'של"ד איז ארויס דער ערשטער חרם אויף דעם מאור עינים פון די חכמי איטליע.
 
`יהא מורא שמים עליכם. בהשמע דברי הספר שחבר והדפיס עזריה מן האדומים, וזה שמו אשר יקראו, "מאור עינים". והנה עלה כולו דרושים חדשים אשר לא שערים אבותינו הקדושים חלקם בחיים. הסכימו גאוני עולם שבכל עיר ועיר מקהילות הקודש אשר באיטליה הבאים על החותמות, שלא יוכל מי שיהיה מכלל קהל, עדה ועדה מהם ובתי החצרים וכל זולתם החרדים על דבריהם, להחזיק ברשותו החבור הנזכר, לא כולו ולא קצתו, ולא להגות כי אם אחרי שכל יחיד ויחיד מהם ישיג רשות בכתב חתום מחכמי עירו. בחומר עובר על דברי חכמים, ולשומעים יונעם ועליהם הבא ברכת טוב.. 
הוסכם מטעם חכמי **ויניציא** וממוניה, ד' ניסן של"ד. וחותמיו: 
שמואל יודא בן הגאון כמהר"ר מאיר ז"ל קצנאילבוגן". `

דער כרוז איז נאכהער געחתמנט געווארן אין אנדער שטעט פון איטאליע:

* פיסארו, ערב פסח י"ד ניסן של"ד.
* אנקאנא י"ח ניסן של"ד
* קרימאנא 
* פאדאווא י"ז למב"י של"ד
* וויראנא ג' אייר של"ד
* רוים ל"ו למב"י של"ד
* פיסא ג' סיון של"ד
* סיינא ה' סיון של"ד

דער מהר"ל מפראג אין זיין ספר באר הגולה גיסט אויס פעך און שוועבל אויף דעם חיבור:

`הגיע לידי ספר שחיבר אחד מבני עמנו, ובקראי בו נקרע לבבי ונשפך רוחי בקרבי, ואמרתי אוי לעינים שכך ראו ואוי לאזנים שכך שומעים דברים כאלו, **ארור** יהי היום אשר בו נגלו ונראים דברים כאלו, וכו', ספר זה **אסור** לקרות בהם לכל איש בעל תורת משה ומאמין בתורה שבכתב ובתורה שבעל פה, יהא ספר זה בבל יראה ובל ימצא ולא יביט אליו ולא יסתכל בו לא ראיה שכלית ולא ראיה חושית.`

דער חיד"א ברעגנט אין זיין ספר מחזיק ברכה אן העתקה פון א כתב יד וואס ער האט געטראפן פון רבי אלישע גאליקו, א תלמיד פון בית יוסף, אז דער בית יוסף האט אים באפוילן צושרייבן א כרוז אז מען זאל פארברענען דעם "מאור עינים", אין דער אלשיך הקדוש שרייבט זיך אינטער אז ער האט עס אויך געהערט פון זיין רבין דער בית יוסף:
 
`למען לא תהיה האמת נעדרת, אודיע נאמנה: איך הובא לפני ספר שחבר ה"ר עזריה מן האדומים הנקרא "מאור עינים", ובפתחי עמדתי מרעיד, כי בלי ספק המקיימו עובר משום בל יראה ובל ימצא. ובכן הובא לפני מופת הדור והדרו הרב הגדול **כמהר"ר יוסף קארו זלה"ה**, ואחר ימים שלח אחרי וצוה אותי לסדר כתב אחד אשר יחתום בו. ותורף המכוון היה, שהיה ראוי לשרוף ולהעביר באש את הספר הנזכר בכל מקום. ושתמה על הרבנים אשר במקומו איך הניחו להדפיסו, ולא חשו לכבוד התורה ועיקריה. 
ובהיות כי אני החמצתי בדבר, וביני וביני חלה הרב הגדול זלה"ה את חליו אשר בו נתבקש בישיבה של מעלה ולא יכול לחתום בידו, הודעתי את דבריו זצ"ל באמת, ובכל חכמי ישראל מחזיקי האמת אדברה שלום. 
נאם הצעיר **אלישע גאליקו**. 
ככל הדברים האלה שמעתי גם אני מפי מהר"ר זצלה"ה. נאם הצעיר **משה בה"ר חיים אלשיך** זלה"ה".` 

דער חיד"א ברעגנט דעם ספר מאור עינים פון ר' עזריהו מן האדומים, אין זיינע ספרים (זעט כסא רחמים מסכת סופרים פ"א אות י"ח),

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אידישע היסטאריע
קאַטעגאָריע:חקירה ספרים
סערווער

קליין|250px|אַ דינער־קאָמפּיוטער איז אָפֿטמאָל דין געשטימט װי אַ שופֿלאָד
קליין|250px|עטלעכע דינער־קאָמפּיוטערס אין אַ שאַפֿע
אין קאָמפּיוטערײַ, אַ **דינער** () איז אַ קאָמפּיוטער אָדער אַ קאָמפּיוטער־פּראָגראַם װעלכע איז באַשטימט צו באַדינען אַנדערע קאָמפּיוטערס. צום בײַשפּיל, אַן אָפּדרוקער־דינער באַדינט װי אַ אָפּדרוקער פֿאַר אַלע קאָמפּיוטערס אין דעם נעצװערק, אָדער אַ DNS־דינער באַדינט װי אַ נאָמען־אױסלײזער צװישן קאָמפּיוטער נעמען מיט IP־אַדרעסן.

קאַטעגאָריע:קאמפיוטער נעצווערקן
לבנון קרעפטן

די **לבנון קרעפטן** זענען געגרינדעט געווארן דורך באשיר זשומייעל, אין די סוף 1970 יארן, דורכאויס דעם לבנון ברודער קריג, פרובירנדיק צו ברענגן אלע קריסטליכע מיליציעס אונטער איין דאך.

אסאך קריסטן זענען אומגעקומען אין די קאמפן צווישן די פאלאנגען, און די אנדערע גרופעס. עס איז באוואוסט דער טאג פון די לאנגע מעסערס, צום סוף איז אים געלונגען צו ברענגען אלע אונטער זיין הערשאפט.

ישראל האט ביי דער ערשטער לבנון מלחמה געגרינדעט צד"ל, וואס רוב פון די זעלנער זענען געקומען פון די לבנון קרעפטן, די אויפגאבע פון די זעלנער איז געווען, באשיצן די זיכערהייט זאנע, פון כעזבאלא אנגריפן.

אין די שפעטע 1980ער יארן, איז סאמיר דזשאדזשא געווארן קאמאנדיר פון די קרעפטן, אונטערשרייבנדיק אויפן טייף אפמאך, ברעגנדיק דעם קריג צו אן ענדע.

שפעטער זענען זיי געווארן א פאליטישע פארטיי אין לבנון.

קאטעגאריע:לבנון
קאַטעגאָריע:מיליטער
חיים יוסף גאטליב

קליין|250px|שער־בלאַט פֿון דעם ספֿר "טיב גיטין וקידושין"
הרב **חיים יוסף גאָטליב** (ה'תקנ"ד - ד' אדר ב' ה'תרכ"ז) באַקאַנט װי דער **סטראָפּקאָװער רב** איז געװען אב"ד סטראָפּקאָװ (היינט אין סלאוואקיי) און מחבר ספר 'טיב גיטין וקידושין'. ער איז געװען פון די גרעסטע תּלמידים פֿון דעם חתם־סופֿר.

ר' חיים יוסף איז געבױרן געװאָרן אין טערצאַל, אונגאַרן, צו זיין פאטער רבי יהודה אריה לייב (א משפחה פון רבי יואל גאטליב אב"ד גאלאנטא) און זיין מוטער, אן אייניקל פונעם הייליגן של"ה. ווען ער איז נאך געווען א יינגל האבן זיינע עלטערן געצויגן זיך קיין קראלי, ווען זיין פאטער האט ארענדירט א גרויסן מאיאנטעק פונעם גראף קאראלי. 

ער איז געװען דער דיין פֿון טערצאַל אין משך פֿון 25 יאָר. אינעם יאָר ה'תר"א איז ער געװאָרן דער סטראָפּקאָװער רב מיט דער סמיכה פֿון רבי חיים האלבערשטאם, נאָך װאָס דער פֿריערדיקער רב פֿון סטראָפּקאָװ ר' יקותיאל יהודה טייטלבוים איז אױפֿגענומען געװאָרן אַלס רב אין איהעל אינעם יאָר ה'תר"א.

רבי חיים יוסף האט געהייראט בריינדל, די טאכטער פון רבי מאיר ליכטשטיין פון טערצאל. זי איז נפטר געווארן י"ד שבט תר"ח.ער האָט געהאַט פינף זין מיט אײן טאָכטער.

ר' חיים יוסף איז געשטאָרבן ד' אדר ב' ה'תרכ"ז און איז באַגראָבן געװאָרן אין דעם בית־עולם פֿון טיסינעץ װעלכע ליגט הײַנט אין סלאָװאַקיע.

נאָך זײַן פּטירה האָבן זײַנע זין, מנשה און אפֿרים גאָטליב, צװײ צװילינג־ברידער, פּובליקירט זײער טאַטנס ספֿר "טיב גיטין וקידושין", אינעם יאָר ה'תרכ"ח אין אונגוואר.

אין ירושלים אין שכונת בית ישראל איז דאָ אַ שול װאָס הײסט נאָך אים: "ישיבת רבינו חיים יוסף".

ר' נפֿתלי גאָטליב (פֿון זקני חסידי חב"ד, בעל מחבר "תולדות לוי יצחק"), אַן אײניקל פֿון ר' חיים יוסף, האָט געדרוקט אַ ספֿר מיטן נאָמען "ספֿר היחוס" װעלכע באַשרײַבט דעם גאַנצן שטאַם־בױם פֿון ר' חיים יוספ׳ס אײניקלעך.

## זיין השפעה 
עס ווערט פארציילט אין ספר אל העדרים פון דעם גאון ר' עקיבא יוסף שלעזינגער זצ"ל אז ווען מען האט געמאכט די טיילונג אין אונגארן איז רבי חיים יוסף געזעצן אויבן אן, ער איז דאן געווען דער ראש החבורה וואס האט מסכים געווען אז די פרומע אידן זאלן זיך טיילן זייער קהילה פון די נישט פרומע, אזוי איז געווארן די נעאלאגען, שטאטוס קווא, און די ארטאדאקסיע אין אונגערין.

### לײענט מער 
* "תולדות איש חי", ברוקלין, תשכ"ב.

## רעפערענצן 
גאטליב
שמעון בן עזאי

**שמעון בן עזאי**, אדער **בן עזאי**, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט אכט און צוואנציג מאל אין משניות.

## זיין צייט 
**שמעון בן עזאי** איז געווען פון דריטן - פערטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש. 

## אין משניות 
* מסכת ברכות פרק ט' משנה ז', 
* מסכת שקלים פרק ג' משנה א', 
* מסכת שקלים פרק ד' משנה ו', 
* מסכת שקלים פרק ה' משנה ג', 
* מסכת יומא פרק ב' משנה ג', 
* מסכת תענית פרק ד' משנה ד', 
* מסכת יבמות פרק ד' משנה י"ג, 
* מסכת סוטה פרק ג' משנה ד', 
* מסכת סוטה פרק ט' משנה ט"ו, 
* מסכת בבא בתרא פרק ט' משנה י', 
* מסכת אבות פרק ד' משנה ב', 
* מסכת הוריות פרק א' משנה ב', 
* מסכת זבחים פרק א' משנה ג', 
* מסכת בכורות פרק ט' משנה ה', 
* מסכת קנים פרק ב' משנה ה', 
* מסכת קנים פרק ג' משנה ו', 
* מסכת פרה פרק א' משנה א', 
* מסכת פרה פרק א' משנה ג', 
* מסכת נדה פרק ה' משנה ח', 
* מסכת ידים פרק ג' משנה ה', 
* מסכת ידים פרק ד' משנה ב', 

## רעפרענצען 
קאַטעגאָריע:תנאים
שבתי צבי

קליין|350px|שבתי צבי אין 1665
**שבתי צבי** ( ט' אב ה'שפ"ו, 1טן אויגוסט 1626 - י' תשרי ה'תל"ז, 17טן סעפטעמבער 1676) , אדער ווי מען רופט אים ביי אידן "ש"ץ", איז געווען א איד פון איזמיר, טערקיי, וואס האט געהאלטן אז ער איז משיח, ער וועט אויסלייזן דאס אידישע פאלק פון זייערע צרות, און וועט זיי ברענגען קיין ארץ ישראל.

אסאך אידישע חכמים האבן אויך אזוי געהלאטן אין זיינער צייט, אבער דער עס זענען געווען אסאך וואס האבן געזאגט מען טאר זיך נישט לאזן איינרעדען פון אים, ער איז א מענטש פון בלוט און פלייש, און ער רעדט זיך איין ער איז משיח, אבער אין אמת איז ער נישט. צווישן די וואס האבן אים אפגעלאכט און זיך געקריקט מיט אים זענען געווען דער חכם צבי און זיין זון דער יעב"ץ, אויך דער גאון רבי יעקב סאספורט איז געווען זייער קעגן אים, און האט ארויס געגעבן ספרים קעגן אים ווי דער ספר ציצת נובל צבי.

אזוי ווי שבתי צבי האט זיך אסאך אויפגעהאלטן צווישן ספרדים, זענען אסאך גדולים פון ספרד געוווען דערין פארמישט.

שבתי צבי האט זיך שטענדיג געגרויסט אז ער וועט גיין צום טערקישער סולטאן און איבערנעמען פון אים דאס אידישע פאלק, און ער וועט זיי ארויפטראגן קיין ארץ ישראל, צום סוף ווען ער איז געקומען פארן סולטאן האט ער נישט נושא חן געווען ביי אים, דער סולטאן האט אים געגעבן אן אויסוועג, אדער וועט מען אים הרג'ענען ווייל ער האט אים באטראכט ווי איינער וואס גראבט אונטער זיין קעניגרייך, אדער נעמט ער אן איסלאם. שבתי צבי האט געוואלט אויסמיידן דעם טויט, האט ער ענדערש אנגענומען דעם גלויבן פון מוחמד (ציצית נובל צבי, מאורעות צבי, משיחי שקר ומתנגדיהם).

## די מיינונג פונעם חיד"א 
אסאך איז געשריבן געווארן וואס איז געווען די מיינוג פונעם חיד"א אויף ש"צ, אבער אויב מען קוקט גוט אין זיינע כתבים און ספרים זעט מען ווי ער האלט אז זיי זענען נישט גערעכנט, ער רופט זיי אן "די **פארשאלטענע כת**", ער שרייבט אויף זיי כת הארורה שעוברים על כריתות ומיתות בית דין דתלו עצמם בלשונות הזוהר בדברי שוא ושקר, לכן הראה פנים לקעקע ביצתם (שם הגדולים ערך ספר הזוהר). אויך אין כתבי ידות וואס מען האט געטראפען שרייבט דער חיד"א מידי עוברי עולם חשך לראות גדולי ישראל נאחזו בסבך ונתפתו, וגם כי ידעו מה מאי דהוה לא שמו לבם. מה אענה ומה אומר, ה' הטוב יכפר בעד. דאס הייסט: איך האב געזען א פינסטערע וועלט ווי גדולי ישראל זענען פארכאפט געווארן, השי"ת זאל זיי פארצייען. אויך דעם גאון רבי אברהם רוויגו שרייבט ער "רב מאמין אשר היה נפתה בעוה"ר בהבלים ושאל שלא כהוגן (מעגל טוב ע' 9), אויך שרייבט ער: מי האיש ירא ה' ירחיק עצמו מהכל.

פון דער אנדערער זייט זעט מען אויך אז גדולי ישראל וואס אין זייער צייט ווען זיי האבן געשריבן זייער חיבור האבן זיי יא געהאלטן פון ש"ץ דאך ברענגט דער חיד"א פון זיי, אבער עס טוט אים וויי פארוואס זיי האלטן פון ש"ץ. ווי מיר זען ער ברענגט אסאך דעם ספר חמדת ימים, און האט דערין אסאך עוסק געווען און איבערגעשריבן פון זיי תפלות, ווי אויך דעם ספר לקט שמואל פון רבי משולם פייביש כ"ץ (שם הגדולים, ערך לקט שמואל, וערך קצור תקפו כהן). אויך דעם גאון מהר"ש פרימו ברענגט ער גאר אסאך אין זיינע ספרים, כאטש עס איז וואויל באקאנט ער איז אנהייב זייער נאנט געווען מיט ש"ץ זעלבסט.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:אידישע היסטאריע
קאטעגאריע:משיח שקר
14טן יאנואר

**דעם 14טן יאנואר** איז דער פֿערצנטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 351 טעג (352 אין אן עיבור־יאר).
## היסטארישע געשעענישן 
* 1478 – נאווגאראד ווערט איינגענומען דורך איוואן דער דריטער, פרינץ פון מאסקווע.
* 1539 – שפאניע אנעקסירט קובא.
* 1766 – קריסטיאן דער זיבעטער ווערט מלך פון דענמארק.
* 1907 – 1,000 געהרגעטע אין ערדציטערניש אין קינגסטאן, דזשאמייקע
* 1942 – די נאציס הייבן אן קאנצענטרירן די האלענדישע יידן אין אמסטערדאם.

## געבוירן 
* 1875 - אלבערט שווייצער, דייטשער טעאלאג, מוזיקאנט, פילאסאף און דאקטער, געווינער פון נאבעל פריז פאר שלום (געש' 1965)
* 1892 - מרטין ניימילער, דייטשער גלח פון די קעגנער פון די נאציס (געש' 1984)
* 1901 - אלפרעד טארסקי, פוילישער מאטעמאטיקער און לאגיקער (געש' 1983)
* 1925 - הרב שלמה קארליבאך (נפטר אין 1995)

## געשטארבן 
* 1163 - לאדיסלאוו דער צווייטער, מלך פון אונגארן (געב' 1131)
* 1898 - לואיס קאראל, בריטישער שרייבער און מאטעמאטיקער (געב' 1832)
* 1977 - אנטאני אידן, פרעמיער מיניסטאר פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1897)
* 1978 - קורט גאדעל, עסטרייכער לאגיקער (געב' 1906)
* 1988 - געארגי מאלענקאוו, הערשער פון סאוועטן פארבאנד צווישן 1953 און 1955 (געב' 1902)
* 2015 - הרב מרדכי שמואל אשכנזי, רב פון כפר חב"ד (געבוירן 1943)

----
* 13טן יאנואר - 15טן יאנואר
* יאנואר

14
לב דוד

**לב דוד** איז א ספר וואס דער חיד"א האט פארפאסט. געדדוקט צום ערשט אין יאר ה'תקנ"ד.

דער חיד"א זאגן דערין אסאך מוסר, און מנהגים וויאזוי זיך צו פירן.

אנפאנג האט דער חיד"א געדרוקט זעקס פרקים פון א כתב יד מוסר פון רבי חיים וויטאל.

עס איז דא אסאך דרוקן פון דעם ספר וואס עס פעלט דערין די ווערטער "גלגול", "האר"י", און נאך. וואס עס זעט אויס אז איינער האט בכוונה דאס ארויסגעלאזט, אבער אין די לעצטע דרוקן האט מען עס צוריקגעשטלט.
טריפות

א **טריפה** (מערצאל: **טריפות**) איז א כשרע בהמה, חיה און עוף, וואס קען נישט לעבן מער פון א יאר, מען קען עס וויסן אדער ווען די בהמה געבוירט, אדער נאכן שחטן דורכן כשרע וועג, און אונטערזוכן די לונגען, און זען אויב איז עס געלעכערט, איז עס טריפה. און לויט דער הלכה, איז פארבאטן עס צו עסן.

אין דער תורה שטייט געשריבן, "ובשר בשדה טריפה לא תאכלו לכלב תשליכון אותו", טריפות זאל מען געבן צום הונט צו עסן. דאס איז וויבאלד ווען די יידן זענען ארויס פון מצרים האבן די הונט נישט געבילט.

אויף יידיש, ווערט טריפה אויך באנוצט, צו באצייכענען א בהמה אדער חיה, פון א נישט כשרן מין.

קאטעגאריע:מצוות און מנהגים
חורש מצ"ל

**חורש מצ"ל** איז א ספר געדרוקט אין יאר ה'תקמ"ו, וואס אנטהאלט אין זיך דריי ספרים וואס דער חיד"א האט פארפאסט, **מ**ורה באצבע, **צ**פורן שמיר און **ל**דוד אמת.

אין די שפעטערדיגע יארן האט מען אפגעטיילט אין די דריי ספרים איז געדרוקט יעדע איינע פאר זיך.

## מורה באצבע 
**מורה באצבע** איז א קליין ספר, געדרוקט צום ערשעטן מאל אין יאר ה'תקמ"ו.

עס אנטהאלט אין זיך דינים און מנהגים וויאזוי זיך צו פירן יעדן טאג, אויך א סאך פסקי הלכות וויאזוי זיך פירן טאג טעגליך, ספעציעל בשעת מען דאווענט. עס באשטייט בעיקר פון טאג טעגליכע געפירוכץ פון א ערליכער גאט פארטיגער מאן, אויך האט עס מוסר רייד און הנהגות פון קבלה און פון חסידות.

דער חיד"א שרייבט דערויף: איך האב געשריבן דערין וויאזוי זיך פירן, בלויז אביסל און ווייניג, ווייל פארן המון עם דארף מען נישט שרייבן אסאך און באריכות, און אויב וועלן זיי זיך שטארקן אין יראת ה' וועלן זיי ממילא לויפען זיכער נאך ספרים. און אויך ווייל אסאך מנהגים איז שוין באקאנט. יוסף אומץ סי' כ"ג.

דאס ספר איז זייער באקאנט און מפורסם, עס איז אסאך מאל געווארן געדרוקט,  אויך אין אנדערע שפראכן אראביש און שפאניש. (מעם לועז חדש, ירושלים תרנ"ג).

אויך איז עס געווארן געדרוקט מיט פירושים און מלקטים ווי דער ספר אצבע קטנה פון רבי מנחם ב"ר שמעון מרדכי מאדריאנופולי, און דער ספר שערי הקודש פון ר' יהושע ב"ר מאיר הכהן קפלן. אויך איז דערויף דא הגהות פון דעם דזשיקעוואר צדיק רבי יודא'לע הורוויץ.

## צפורן שמיר 
**צפורן שמיר** איז א קליין ספר, געדרוקט צום ערשטן מאל אין יאר ה'תקמ"ו. עס איז א השלמה און פארטיגט צו דאס וואס עס פעלט אין זיין ספר מורה באצבע.

עס אנטהאלט אין זיך דינים און מנהגים וויאזוי זיך צו פירן יעדן טאג, אויך א סאך פסקי הלכות וויאזוי זיך פירן טאג טעגליך, ספעציעל בשעת מען דאווענט. עס באשטייט בעיקר פון טאג טעגליכע געפירוכץ פון א ערליכער גאט פארכטיגער מאן, אויך האט עס מוסר רייד און הנהגות פון קבלה און פון חסידות.

אויך האט דער חיד"א דערין געלייגט אסאך תפלות און בקשות.

דער חיד"א שרייבט דערויף: איך האב געשריבן דערין וויאזוי זיך פירן, בלויז אביסעל און ווייניג, ווייל פארן המון עם דארף מען נישט שרייבן אסאך און באריכות, און אויב וועלן זיי זיך שטארקן אין יראת ה' וועלן זיי ממילא לויפען זיכער נאך ספרים. און אויך ווייל אסאך מנהגים איז שוין באקאנט.(יוסף אומץ סי' כ"ג)

דאס ספר איז זייער באקאנט און מפורסם, עס איז אסאך מאל געווארן געדרוקט,  אויך אין אנדערע שפראכן אין אראביש און שפאניש. (צארבא ה'ת"ש)

## לדוד אמת 
**לדוד אמת** איז געדרוקט צום ערשט אין יאר ה'תקמ"ו, 

עס איז אויף די הלכות פון קריאת התורה, וויאזוי מען ליינעט אין דער תורה מאנטאג און דאנערשטאג, און שבת.

עס איז געבויעט אויפן ספר אמת ליעקב פון הגאון רבי ישראל יעקב אלגאזי וואס איז געווען געדרוקט אין יאר ה'תקכ"ד אין קושטא. דער חיד"א האט דערויף צוגעלייגט און מסביר געווען לויט זיינע פסקים פון זיינע אנדערע ספרים.

דער חיד"א שרייבט אז ער האט עס געדרוקט אין א פארמאט פון א קליין ספר, כדי מען זאל עס קענען האלטן נעבן זיך אין בית המדרש, און ווען מען וועט האבן א שאלה זאל מען גלייך קענען דערין קוקן און וויסן וואס צו טון.
ישראל צענטראלע ביורא פאר סטאטיסטיק

[200px|קליין|צב"ס הויפּט בנין אין [ירושלים]]
דאס **ישראל צענטראלע ביורא פאר סטאטיסטיק** () איז געגרינדעט געווארן אייניגע מאנאטן, נאך דער זעלבסטשטענדיגקייט פון ישראל. זיין פליכט רעכנט אריין באפעלקערונג ציילונגען, די וווקס אדער קראכן פון דער עקאנאמיע. דעם לעבנסמיטל אינדעקס, איז פון די וויכטיגסטע זאכן מיט וואס זיי פארנעמען זיך, זיי פאבליצירן דאס אינמיטן חודש.

דאס ביורא איז א רעגירונגס אגענטור, וואס ארבעט אונטער דעם פרעמיער מיניסטערס ביורא דירעקט, איר הויפטקווארטיר איז אין ירושלים, אויך האבן זיי א פיליאלע אין תל אביב. אין 2008 איז פארגעקומען א נאציאנאלע ציילונג, ווי עס איז אויסער דעם צאל פונעם באפעלקערונג, אויך געפרעגט אויף פארדינסטן, וויפיל פאמיליעס, אדער מענטשן וווינען צוזאמען, פרנסות אא"וו.

קאַטעגאָריע:בית ראש הממשלה
קאַטעגאָריע:ארגאניזאציעס אין ישראל
מדרש אגדה

דער ספר מדרש אגדה איז א איינע פון די מדרשי חז"ל.

געדרוקט צום ערשטן מאהל דורך שלמה באבער אין וויען אין יאהר תרנ"ד.

דער נאמען אויפן מדרש האט שלמה באבער געגעבן, דאס איז נישט דער מדרש אגדה וואס רש"י ברענגט ויש מדרש אגדה, לויט ווי שלמה באבער שרייבט אין די הקדמה איז דער מחבר פון דעם מדרש געווען נאך רש"י, וויבאלד עס געפינט זיך דערין מדרשים וואס רש"י ברעגנט האט ער מחליט געווען דאס צו רופן מדרש אגדה.

דער מחבר ברענגט פון מדרש ילמדנו וואס מיר האבן נישט, אויך ברענגט ער אסאך פון רבי משה הדרשן וואס רש"י ברענגט פון איהם און אנדערע ראשונים וואס מיר האבן נישט, אבער מיר געפינען דערין מדרשים וואס שטייט אין ערגעץ נישט נאר אין דעם מדרש אגדה.

די הערות ותיקונים פון שלמה באבער אויף דעם ספר, איז אנדערש ווי זיינע אנדערע הערות, רוב מאל שרייבט ער זייער באריכות און איז מברר די נוסחאות פון אנדערע פלעצער ווי דער מדרש שטייט, אנדערש אבער ביי דעם ספר, שרייבט ער זייער בקיצור, ער באגענונג זיך מיט בלויז איין מראה מקום.

קאַטעגאָריע:מדרשים
מודיעין

250px|קליין|מודיעין צענטראלע באַן סטאַנציע
[250px|קליין|אַזריעלי [שאפינג מאל|מאָל אין מודיעין]]
**מודיעין** (אפיציעל **מודיעין-מכבים-רעות**) איז א שטאט אין דעם צענטראלן דיסטריקט אין ישראל, צווישן ירושלים און תל אביב. אלס שטאט איז זי אויפגעשטעלט געווארן אין 2003, דורך א פאראייניקונג פון עטליכע לאקאלע מוניציפאליטעטן. 

לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, וווינען אין מודיעין 74,300 מענטשן (יוני 2010), און די באַפעלקערונג וואקסט מיט אַ יערלעכער ראטע פון 4.4%.
די איינוווינער פארדינען מער ווי דורכשניטליכע ישראל בירגער.

די שטאט געפונט זיך פונקט צווישן ירושלים און תל אביב, אין דעם אלטן געגנט פון מודיעין, וואו מתתיהו מיט זיינע פינף זין האבן אנגעפירט זייער רעוואלט קעגן די גריכן, דאס איז די  סיבה פארן נאמען פון דער שטאט, אויך מכבים איז פאר דעם נאמען.

דער געגנט מכבים איז געגרינדעט געווארן 1985, רעות אין יאר 1987, און מודיעין 1996. 
מודיעין איז אויפגעשטעלט געווארן מיט א פלאן, אלס אויסגערעכנט. 

## טראנספארט 
שאסיי נומער 443, פון ירושלים קיין לוד, פארט אריבער דער שטאט, אויך שאסיי נומער 3 קיין דרום. 446 פארבינדט די שטאט צו מודיעין עילית, און די נייע שאסיי 431 קיין ראשון לציון, פארבינדט צום צענטער.

ישראל באנען האט צוויי באן סטאנציעס אין מודיעין, מודיעין פארשטאט געעפנט סעפטעמבער 2007, און מודיעין צענטראל געעפנט אפריל 2008. די באן פארט אריבער בן גוריון פליפעלד און תל אביב קיין חיפה.

## בירגערמייסטער
* משה סטשעטשטער: 1996-2003

* משה ספּעקטאָר: 2003-2008

* חיים ביבֿאַס:  פון 2טן דעצעמבער 2008, קראַנטער בירגערמייַסטער.

## רבנות 
הרב דוד לאו איז געווען הויפט־רב פון מודיעין ביז תשע"ג, ווען מ'האט אים געוויילט הויפט־רב פון ישראל.

## צווילינג שטעט און פריינדשאפט אפמאכן
*  (צווילינג שטעט, יאָר 2010)
*  (צווילינג שטעט, זינט יאָר 1997)
*  (פֿרייַנדשאַפֿט אפמאך)
*  

## רעפערענצן
## וועבלינק
* אפיציעלע וועבארט פון מודיעין-מכבים-רעות
ענטעבע אפעראציע

250px|קליין|ישראלדיקע קאמאַנדאס פון סיירת מטכ"ל נאך דער אפעראציע
די **ענטעבע אפעראציע** אדער **יונתן אפעראציע** איז געווען א ישראלישע אקציע אין דער שטאט ענטעבע אין אוגאנדע, אין יאר 1976. נאכדעם וואס דייטשן און פאלעסטינער, פון די פראנט פונעם פאלק פארן באפרייען פאלעסטינע, האבן פארכאפט אן עראפלאן פון דער ער פראנס פירמע, אפגעזונדערט די יידן פון די גויים, אלס משכונות, און פארלאנגט דערפאר די באלדיגע באפריינוג פון טעראריסטן אין ישראל טורמעס.

אין 4טן יולי 1976, זענען אהינגעפארן עטליכע ישראל עראפלאנען פון דעם לופטפלאט, מיט זעלנער פון סיירת מטכ"ל און גולני, און באפרייט די 105 פארכאפטע יידן, אין אן אקציע וואס האט מצליח געווען, און די וועלט איז געווען ערשטוינט פון די סוקסעס.

פיר ציווילע זענען אומגעקומען ביים אקציע און נאכדעם. אן עלטערע פרוי, דארא בלאך, וואס מ׳האט זי גענומען אין שפיטאל ווען זי האט זיך דערשטיקט אויף א ביינדל, און איז געהרגעט געווארן אויפן באפעל פון אידי אמין, דער פרעזידענט פון אוגאנדע יענע צייט.

די 102 פארכאפטע יידן וואס זענען געבליבן לעבעדיג האט מען געפירט קיין ישראל דורך נייראבי, קעניע, א קורצע צייט נאכהער.

דער קאמאנדיר פון דער אפעראציע יונתן נתניהו, דער ברודער פונעם שפעטערדיקן פרעמיער מיניסטער בנימין נתניהו, איז אומגעקומען אינמיטן דער אקציע ביי שיסעריי אויסטוישן צווישן די ישראל זעלנער, און אוגאנדישע זעלנער. אויף זיין נאמען ווערט גערופן די אקציע אין ישראל "מבצע יונתן".

די מערב וועלט האט עס אנגענומען ווי א פארלייכטערונג, און מערערע לענדער האבן אויסגעדרוקט סאלידאריטעט פאר ישראלס שריט. די אראבישע וועלט און די קאמוניסטישע לענדער, האבן פארדאמט די טעראריסטן. עגיפטן, איראק, תימן און סיריע, האבן פארדאמט ישראל פארן אומברענגען פרייהייט קעמפער. 

אין די פאראייניקטע שטאטן האט מען געזען אין דעם א זיג פארן פרייהייט, וויבאלד עס איז געווען אויפן 4טן יולי.

די פאראייניגטע פעלקער האט אויך פארדאמט די אקציע, ווי געווענליך. און קורט וואלדהיים האט דערקלערט אז דער פאברעכן איז א "שרעקליכע ווייגעשריי" קעגן ציוויליזאציע.

קאַטעגאָריע:צה"ל
קאַטעגאָריע:ישראל
דוד שוסטאל

רבי **דוד שוסטאַל** (געבוירן תמוז תש״ז) איז איינער פון די פיר ראשי ישיבות פון דער לייקוואוד ישיבה. ער איז אן איידעם פונעם פריערדיגן ראש ישיבה, רבי שניאור קאטלער.

## ביאגראפיע 
רבי דוד איז דער עלטסטער קינד פון רבי אליהו שמחה שוסטאל (תרפ״ג–תשע״ב) און זיין ווייב שרה (תרפ״ה&#x2013;תשע״ה), טאכטער פון הרב שמואל עהרנפעלד, דער מאטערסדארפֿער רב .

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין אמעריקע
קאַטעגאָריע:ניו זשערסי
דיגיטאלישע אונטערשריפט

אַ **דיגיטאַלישע אונטערשריפֿט** איז אַ מאַטעמאַטישע סכעמע צו באַװײַזן די אױטענטישקײַט פֿון אַ דיגיטאַלישן מעסעדזש אָדער דאָקומענט. אַ גוטע דיגיטאַלישע אונטערשריפֿט אלגאריטם, גיבט דעם באַקומער אַ סיבה צו גלײבן אַז דער מעסעדזש איז געשאַפֿן געװאָרן דורך אַ באַקאַנטן שיקער, און אַז מען האָט אים ניט געטױשט אונטערװעגנס. אָפֿטמאָל װערט עס דורכגעפֿירט מיט אַ מעטאָד פֿון קריפּטאָגראַפֿיע.

קאַטעגאָריע:זיכערהייט
קאַטעגאָריע:קאמפיוטער וויסנשאפט
וואלס מיט באשיר

**וואלס מיט באשיר** א ישראלדיקע אנימאציע פילם, ארויסגעגעבן 2008. איר גרונט איז א זעלנער, וואס האט געדינט אין צה"ל, ביי די פרידן פארן גליל קריג, וואס ישראל האט געפירט אין לבנון.

די פילם האט געווינען אפאר אויסצייכענונגען, איבער דער וועלט, אלס גוטער פילם און אלס דאקומענטארער פילם. 

ארויסגעגעבן דורך ארי פולמאן, וואס ער שפילט דער הויפט פערזאן אינעם געשיכטע פונעם פילם. צום ענדע פילם איז דא געהעריקע בילדער, פון באשיר זשומייעל, און פון די סאברא און שאטילא מאסן מארד.

קאטעגאריע:ישראל פילמען
חק לישראל

דער ספר **חק לישראל** איז א סדר פון דער וואכענדיגער סדרה, עס איז אזוי מסודר אז יעדן טאג פון דער וואך זאל מען לערנען אביסל חומש רש"י, נביאים, כתובים, משנה, גמרא, זוהר. חומש לערנט מען די וואכנדיגע סדרה, זונטיג 6 פסוקים, מאנטיג 4 פסוקים, דינסטיג 5 פסוקים, מיטוואך 6 פסוקים, דאנערשטיג 5 פסוקים, און מען איז משלים די סדרה ליל ששי און פרייטיג. נביאים לערנט מען די הפטרה אויפן זעלבן סדר.

דער רעיון שטאמט פון האר"י הקדוש, זיינע תלמידים האבן געהייסן מען זאל אזוי לערנען יעדן טאג, דער ערשטער בעל מסדר איז געווען ר' יצחק. געדרוקט אין יאר ה'ת"ק אין מצרים.

צום צווייטן מאל האט מען עס געדרוקט אין יאר ה'תקל"ז אין ווענעדיג, צום דריטן מאל אין ליווארנא אין יאר ה'תקמ"ח, דורך דער השפעה פונעם חיד"א וואס איז דאן געווען אין ליווארנא. דער חיד"א האט דאן געשריבן אויפן חק א מבוא און אריינגעלייגט תיקונים.

אין יאר ה'תקנ"ז האט מען עס ווידער געדרוקט אין ליווארנא, דאן האט דער חיד"א מוסיף געווען זיין ווערק וואס ער האט גערופן יוסף לחק.

זייט דאן איז דער חק לישראל געווארן זייער צושפרייט אין אלע שיכטן און קרייזן פון כלל ישראל, נישט בלויז ביי ספרדים נאר אויך ביי אשכנזים ספעציעל ביי חסידים אין פוילן וואו די חסידישע רביים האט שטענדיג געהייסן לערנען חק לישראל יעדן טאג.

## יוסף לחק 
**יוסף לחק** איז דער נאמען פון די הוספות און תיקונים אויפן סדר פון חק לישראל, אזוי דער חק לישראל איז מסודר מען זאל לערענן אלע טאג פון יאר א שטיקל פרשה פון חומש, דערנאך נ"ך, דערנאך משנה, דערנאך גמרא דערנאך זוהר, איז געקומען דער חיד"א און האט צוגעלייגט דערצו מען זאל אויך לערנען יעדן טאג א שטיקל מוסר פון מוסר ספרים ווי אורחות צדיקים, ספר הישר לרבינו תם, רבינו יונה. און אויך א שטיקל הלכה פסוקה פון רמב"ם און פון שולחן ערוך.

דער סדר צוזאמען מיטן חק לישראל איז געדרוקט געווארן דורך א חבורה אין ליווארנא צום ערשטן מאל אין יאר ה'תקנ"ז.

דער סדר פונעם חיד"א האט צוגעהאלפן אז דער חק לישראל זאל צושפרייט ווערן איבעראל צווישן אלע שיכטן און קרייזן פון כלל ישראל, ספרדים, אשכנזים, פוילן, אונגארין. דורך דעם האבן חבורות אנגעהויבן צו לערנען אין חק, א חק ולא יעבור, מען האט דאס געמאכט פאר א שטענדיגן לימוד, ווייל דורכן לערנען אין חק, קומט אויס אז מען האט יעדן טאג געלערנט חלקים פון דער גאנצער תורה, פון נ"ך, משניות, א. א. וו. נאך אזוי פרי ווי צען יאר נאכן דרוקן דעם יוסף לחק מיטן **חק לישראל** זענען שוין געווען חבורות וואס האבן דערין עוסק געווען, ווי עס שטייט אין ספר יעקב לחק ליווארנא תקס"ז, מוסר השכל דף ז' ועוד.

דער חיד"א זעלבסט דערמאנט עס אין זיינס א ספר ככר לאדן דקנ"ז כי יש חברה אחת שבכל יום קרוין אגב אסיפא סדר חק לישראל, וגם ביום טוב קורין.

אויך אין אייראפע איז עס געווען געדרוקט אסאך מאל מיטן יוסף לחק, ווי אין ווין ה'תקע"ו, קאפוסט תקע"ו, ראדוויל תקע"ט, זאלקאווא תקפ"ד, סלאוויטא תקפ"ה תקצ"ב, ועוד.

קאַטעגאָריע:ספרי קודש
אמ"ן

**אַמַ"ן** (העברעיש "אגף מודיעין") איז די אויסשפיר אפטיילונג, פונעם מיליטער אין ישראל. דינענדיג ווי אלע אנדערע אויסשפיר אגנטורן אין ישראל.
און צוזאמען ארבעט, מיט די מוסד (אגענטור), שב"כ, און די פאליצייאישע אויסשפיר אפטיילונג.

געגרינדעט געווארן אינעם יעצטיגן פארמאט, אין 1953, אלס א טייל פונעם גענעראל שטאב פון צה"ל, מיטן אויפגאבע פון צוזאמנעמען אלע נויטיקע ארטיקלען, ווי בילדער, פונעם פיינט, היינט רעכנט עס אריין סאטעליטן, און גאר פארגעשריטענעוועגן פון צוזאמנעמען אינפארמאציע. וואס האט דעמאלט אריינגערעכנט עגיפטן, יארדאניע, און סיריע בעיקר, אבער שוין פון דער אנהייב האבן זיי געהאט עטליכע דורכפעלער, ווי נישט מעלדן איבערן עגיפטישן פראיעקט אויף ווייטשטרעקיגע מיסילס.

ביי דער יום כיפור מלחמה, איז דער גענעראל פון דער אפטיילונג געווען אלי זעירא, וואס האט נישט איבערגעגעבן א ווארענונג, אז עגיפטן און סיריע גרייטן זיך צו אטאקירן ישראל, וואס האט געברענגט צו א טיילווייזע דורכפאל אינעם קריג.

נאך דער יום כיפור מלחמה, האט דער מיליטער באשלאסן, אפצוטיילן צווישן דער אויסשפיר אפטיילונג, און דער מיליטער פון שפיאנאזש, פאר צוויי אנדערע אפטיילונגען. 

דער היינטיגער גענעראל פון אמ"ן איז הערצי הלוי.

קאטעגאריע:צה"ל
מזרח דייטשלאנד

**מיזרח דײַטשלאַנד**, אדער די **דײַטשע דעמאקראטישע רעפובליק**, איז געווען א קאמוניסטיש לאנד.

געגרינדעט דורך רוסלאנד 1949, פון דער רוסישער זאנע פון אקופירטן דייטשלאנד, האט דער מזרח געזען א מאדעל אין רוסלאנד אויף נאכצומאכן, די שטאזי שפיאנאזש ארגאניזאציע, איז געווען באוויסט איבער די וועלט, מיט איר געוואגטקייט, און איר אכזריות.

די הויפטשטאט איז געווען מזרח בערלין. מזרח־דייטשלאנד איז געווען א מיטגליד אינעם ווארשע פאקט.

מזרח דייטשלאנד האט שטענדיג געהאט א פראבלעם פון אויסוואנדערונג, די איינוווינער פלעגן אריבער גיין צו מערב דייטשלאנד, דערפאר האט מען אויפגעבויט די בערלינער וואנט, אין יאר 1961. צוריק צו האלטן די באפעלקערונג, פון עמיגרירן קיין מערב, וואס האט אנגעהאלטן דורכאויס דער קאלטער קריג יארן.

אויפן 3טן אקטאבער 1990, האט מזרח דייטשלאנד אויפגעהערט צו פונקציאנירן, און זיי האבן זיך אנגעשלאסן צום מערב, און פאראייניקט
דייטשלאנד.

זעט באזונדער היסטאריע פון דייטשלאנד

קאַטעגאָריע:דייטשלאנד
קאַטעגאָריע:היסטארישע לענדער אין אייראפע
ווארשע פאקט

דער **ווארשע פאקט** איז געגרינדעט דורך די לענדער וואס האבן אנגעהערט צום סאוועטן פארבאנד. געגרינדעט אין ווארשע, פוילן דעם 14טן מיי 1955. נאכן אנשליסן פון מערב דייטשלאנד, אינעם נאט"א.

זיין ציל, א ווידערשטאנד צו מערב וועלט איינפלוס, איז געווען א מיליטערישע בונד צווישן די אנגעשלאסענע לענדער, וואס האט ארייגערעכנט טרענירונגען אינאיינעם. דער מיליטער זייערער, האט פארמאגט 300 דיוויזיעס, אזוי ארום זייענדיג פיל גרעסער פון די נאט"א.

ער האט אויך פרובירט פארוואנדלן גריכנלאנד און טערקיי אין קאמוניסטישע לענדער. זיי האבן אויך פרובירט איינפלוסן ישראל, אבער ישראל האט אריינגעשפילט אין אמעריקע, האבן זיי גענוצט זייער איינפלוס מיט עגיפטן און סיריע.

ביי דער רעוואלוציע אין טשעכאסלאוואקיי, האבן זיי אונטערדריקט די אויפשטאנד, מיט א פאראייניגטער ארמיי, פון די לענדער וואס זענען געווען מיטגלידער.

די מיטגלידער זענען ראטן פארבאנד לענדער, פוילן, אונגארן, בולגאריע, אלבאניע, טשעכאסלאוואקיי, ראמעניע, און מזרח דייטשלאנד.

אין דער ענדע 1980ער יארן, האט דער פאקט אנגעהויבן צופאלן, און צוזאמען מיטן קאמוניזם האט עס אויפגעהערט צו פונקציאנירן. א טייל פון די לענדער האבן זיך אנגעשלאסן אינעם נאט"א.

קאטעגאריע:קאמוניזם
קאַטעגאָריע:ווארשע