open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
יצחק מאיר סאפראנאוויטש

**יצחק מאיר סאפראנאוויטש** איז אן עסקן אין ירושלים וואס איז טעטיג אין צניעות אנגעלעגנהייטן. ספעציעל ווערט ער קריטיקירט פאר זיינע שריט אנטקעגן די וואס ערלויבן זיך פרייהייט אין סעקסועלע ענינים, און פאר זיינע מערכות זיי צו טעראריזין.

סאפראנאוויטש ווערט באשולדיגט אין זיך ארומנעמען מיט א קרייז פון אנהענגער, פיזישע שטארקע אינגעלייט, וועלכע ער נוצט אויף אנצושרעקן און אכזריות'דיג שלאגן די וואס ער באשולדיגט אין סעקסועלע זינד. זיי זענען באקאנט פאר אויפברעכן טירן אינמיטן דער נאכט מיט שווארצע שטרימפ אויף די פנימ'ער, און אנשלאגן די באשולדיגטע מיט אייזערנע שטעקענעס. זיי זענען שוין עטליכע מאל ארעסטירט געווארן דורך די פאליציי. זייער מיינונג איז אז די אקטיוויטעטן זענען זייער הייליגער פליכט, און זיי ווערן נישט אפגעשראקן פון די ארעסטן.

סאפראנאוויטש אליין האט שוין אויף זיין רעקארד צענדליגע ארעסטן. מען זאגט אז לעצטענס ווערט ער מאדערענעזירט און האנדלט האנט ביי האנט מיט די פאליציי פטור ווערן פון א.ג. "באמעס" דורך זיי אונטערשטעלן נסיונות אז זיי זאלן דורכפאלן מיט די געזעץ און דורכדעם ווערן ארעסטירט.

סאפראנאוויטש איז א גערער חסיד, און אן עסקן אין חינוך, וועלכע האט געדינט יארן לאנג אלס ראש ישיבה אין גערער ישיבה קטנה אין חיפה. גערער חסידים זענען באקאנט פאר זייער באזונדערע דערווייטערונג און אפגעהיטנקייט אנטקעגן סעקסועלע ענינים, א מסורה פון די שטרענגע אנווייזונגען פון זייער רבי, ר' ישראל אלתר, דער "בית ישראל". 

קאטעגאריע:עסקנים
קאטעגאריע:גערער חסידים
קאטעגאריע:משמרת הצניעות
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ישראל
אחאב

מרכז|250px|קליין| אחאב מלך ישראל
**אחאב** איז געוועזן קעניג אויף מלכות ישראל פון ב'תתפ"ט ביז ב'תתק"ח. ער האט חתונה געהאט מיט איזבל די טאכטער פון קעניג צידון.

## פאמיליע 
**ווייב:** איזבל
**קינדער:** אחזיהו, יהורם
**טאטע:** עמרי
**מאמע:**
**ברידער:** עתליהו
**שוועסטער:**
**אייניקל:**

קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
קאַטעגאָריע:מלכי ישראל
קאַטעגאָריע:מלכות ישראל
פאלמעסונג

**פאלמעסונג** איז דאס אויפשניידן דעם נפטר נאכן שטארבן זיך צו דערוויסן וואס האט גורם געווען זיין שטארבן, אדער צו ארויסנעמען גלידער פאר לעבעדיגע.

## הלכה 
לויטן רוב רבנים איז דאס פארבאטן, ווייל מיר גלייבן אין השארת הנפש, דאס הייסט אז דער מענטש איז נישט אויס נאכן שטארבן, נאר זיין נפש לעבט ווייטער אין גן עדן, און זיין גוף רוהט זיך אויס פאר תחיית המתים, און אויב מ'וועט לאזן צורירן און טשעפענן דעם גוף, וועט מען טראכטן אז עס איז געענדיגט און איז נישט דא א לעבן נאכן לעבן. דאס איז אויך די סיבה לויטן כוזרי פון טמאי מת, כדי מען זאל ווי ווייניגער זיך צורירן צו א טויטן און דורכדעם זיך אפשוואכן די אמונה אין לעבן נאך א לעבן.

קאטעגאריע:מצוות און מנהגים
קאטעגאריע:פאליטיק
קאטעגאריע:קנאות
קאטעגאריע:אידישע קאנטראווערסיעס
לשון הרע

**פארלוימדונג** און **לשון הרע** מיינט ווען איינער רעדט שלעכט אויף א צווייטן אפילו די שלעכטס איז אמת, אבער עס טוט שעדיגן יענעם. אויב עס איז אויך נישט אמת, הייסט דאס **הוצאת שם רע**. און ווען צ.ב. ראובן דערציילט שמעון אז לוי האט אים געזאגט אז דו שמעון האסט געטאן א געוויסע שלעכטס, דאס הייסט **רכילות** .
 
חז"ל זאגן: "לשון הרע שקול כנגד עבודה זרה, גילוי עריות ושפיכות דמים".

דער חפץ חיים האט זיך זייער אפגעגעבן און געשריבן ספרים וואס לערנט אויס אלע געזעצן פון הלכות לשון הרע.

אויב איינער איז א באקאנטער פובליק פיגור, און זיינע מעשים ווערן דעבאטירט און דורכגעהאנדעלט דורך די מאסן איז נישט דאס קיין עבירה ווייל עס איז נוגע פאר יעדן יחיד וואס ווערט אפעקטירט פון די מעשים.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
אלאניס מאריסעט

left|250px
**אלאניס מאריסעט** (אין ענגליש: **Alanis Morissette**) איז א ראק־זינגערין און אַ לידער־מאַכערין פון קאנאדע. זי איז געבוירן י"א סיון ה'תשל"ד (1.06.1974).

## אירע אלבאמען 
# Alanis - 1991
# Now is the Time - 1992
# Jagged Little Pill - 1995
# Supposed Former Infatuation Junkie - 1998
# MTV Unplugged - 1999
# Under Rug Swept - 2002
# Feast on Scraps - 2002
# So-Called Chaos - 2004
# Jagged Little Pill Acoustic - 2005
# Alanis Morissette: The Collection - 2005
# Flavors of Entanglement - 2008

קאַטעגאָריע:ראק זינגערס
קיעוו

**קיעוו** () איז די הויפּטשטאָט פון אוקראינע, מיט אַ באַפעלקערונג פון אומגעפער 2.7 מיליאָן אײַנוואוינער. קיעוו איז פון די עלטסטע שטעט אין מזרח־אייראפּע.

כאָטש גאַנץ אוקראינע ווערט פאַררעכנט ווי איינע פון די דריטע וועלט לענדער, קען דאס אבער נישט געזאגט ווערן אויף קיעוו. אין אלגעמיין איז דאס לעבן אין קיעוו זייער גוט, קיעוו איז גאנץ א מאדערנע שטאט, זי פארמאגט גאר שיינע גאסן, אבער פון די אנדערע זייט פארמאגט קיעוו קווארטלען און זייטיגע גאסן וואס זענען ווי די אמאליגע צוריקגעבליבענע שטעטטעל, די בעסטע פאר א טויריסט פון אויסלאנד איז זיך געפונען אין צענטער פון שטאט, ספעציעל אין דער הויפט גאס "כערסטשאטיק", דאס איז ווי מען זאגט אין מאנהאטן די פיפטע עוו. עס וויבערלט מיט מענטשן און מאדערענע געשעפעטן פיר און צוואנציג שעה א טאג, עס איז געפלאסטערט מיט שיינע בענק ביי די זייטן, בלומען און ביימער ארום, און הערליכע בנינים.

פון די מאדערנע האטעלן אין שטאט זענען הייעט האטל, דער פרייעמר האטעל, האטל ליבעט, האטל רוס, אפערע האטעל, אויך לעבן די עראפארט איז דא א האטעל. אין די לעצטע צייטן האט זיך געמאכט א גרויסע ביזנעס וואו מענטשן דינגען ארויס שטובער פון ספעציעלע קאפאניס, דאס איז אסאך ביליגער ווי א האטאל און אסאך באקוועמער ווייל מען באקומעט עטליכע שטובער ווי א בעד ראם, א קיך, א ליווינג רוים פאר די זעלבע פרייז.

שלום עליכם, דער גרויסער אידישער שרייבער, האט געוואוינט דא. אין זיינע ביכער ער רופט זי "יהופץ".

קיעוו איז געווען געפארלענדן אין די 2022 רוסיש אינוואזיע פון אוקראינע, אין די שלאכט פון קיעוו.

טעקע:Kyiv mainsquare.jpg
טעקע:St. Sophia's.jpg
טעקע:Klosterkirche St Michael.JPG
טעקע:2005-08-11 Kiev Pechersk Lavra 157.JPG
טעקע:Kyiv River Terminal P1320911 Поштова пл.jpg
טעקע:KiewFlughafenBoryspilAnsicht2017.jpg
טעקע:Universität Kiew.jpg
טעקע:Kiev-PolitekhnichnyiInstytut 02.jpg

קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
חז"ל

**חז"ל** (ראשי תיבות: **חכמינו זכרונם לברכה**) זענען די רוחניותדיקע מנהיגים פון כלל ישראל פונעם אנהייב בית שני ביז דעם אנהייב פון די גאונים.

געווענליך ווען מען זאגט חז"ל מיינט דאס די אלע גדולים וואס האבן איבערגעטייטשט תנ"ך און וואס זייער ווערק איז אריין אין די משניות, גמרא און נאך.

דורותווייז מיינט דאס פון די אנשי כנסת הגדולה ביז חתימת התלמוד.

חז"ל נעמען איין:
* די סופרים
* די זוגות
* די תנאים
* די אמוראים
* די רבנן סבוראי

*
בערל פרידמאן

ר' **בערל פרידמאן** איז דער זון פון ר' ליפא פרידמאן דער לעגענדארער פירער פון סאטמאר דורכאויס די ערשטע יארן אין אמעריקע נאך חורבן אייראפע, און זיין מאמע איז די טאכטער פון קאשוי רב ר' שאול בראך ז"ל. 

נישט לאנג צוריק איז ערשינען פון אים א ספר מיט'ן נאמען "יד שלום".

ער איז אויך א ברודער (דורך איין טאטען) פון ר' אברהם פרידמאן דער רעדאקטער פון די צייטונג.

ער פלעגט דינען אלס דער פרעזידענט פון דער סאטמארער קהילה לויט די ארוינים און ריכטער ראזענוואסער פון אפסטעיט ניו יארק. אבער דער אפעלאט קארט האט געלייגט א סטעי איבער זיין פרעזידענטשאפט און דערווייל קען ער גארנישט טאן דערמיט.
נאך זיין הסתלקות האט ר׳ יצחק ראזענבערג איבערגענומען זיין פאזציא

פרידמאן, בערל
מאיר הירש

ר' **מאיר הירש** א זון פון אברהם אבא הירש.
און איידעם פון אברהם יצחק זיכערמאן ע"ה.

מאיר הירש, א סוקסעסולע ביזנעסמאן .

הירש האט איבערגענומען די לייצעס פון די וועד הקריה פון די געועזענע ראשי הקהילה אין קרית יואל משה פרידמאן (משה מאנרא'ער) און שלמה מיכל ראזנער, וועלכע האבן עס אריינגעפירט אין באנקראט מיט א דעפיציט פון 14 מיליאן דאלאר.

נאך לאנגע יארן, פון פירן דאס שטעטל ווי א ביזנעס מיט א קאפיטאלע ווירטשאפט, האט הירש אנגעזאמלט א פארמעגן פון שווערע מיליאנען דאלאר וועלכע ליגן אין זיין קאנטראל.

צוליב זיין אומבויגזאמע כאראקטער, האט זיך הירש אנגעשאפן א ים מיט שונאים, 

קאטעגאריע: עסקנים
קאטעגאריע: אליגארכן
קאטעגאריע: קרית יואל
יארצייט

**יאָרצײַט** אָדער **יאָהרצײַט** איז דער טאג וואס לויפט אפ דעם יאר וואס א נפטר איז געשטארבן יענעם טאג.
על פי הלכה ברויכט מען פאסטן און זאגן קדיש, אבער עס איז דער מנהג צו צינדן ליכט ווייל די נשמה האט א עלי' און צו געבן 
בראנפן צו טרינקן לחיים, ביי א תיקון נאכן דאווענען, און זיך וואונטשן אז די נשמה זאל ארויפגיין גרעסערע מעלות אין גן עדן.

מען פירט זיך אויך ארויפגיין צום קבר און לייגן א שטיין און זאגן קאפיטלעך תהילים און לערנען משניות.

א יארצייט פון א צדיק איז א "הילולא" ארויסצוברענגען זיינע תולדות און לערנען זיין תורה און זיך פרייען און לערנען זיין לעבן.

## שבת פאר דער יארצייט 
דער מנהג איז אז איינער וואס האט יארצייט בו ביום אדער די קומענדיקע וואך איז א חיוב פאר אן עליה שבת. ביי א סאך חסידים איז אויך דער מנהג מכבד זיין איינעם וואס האט יארצייט בו ביום אדער די קומענדיקע וואך מיט בענטשן ביי שלש סעודות.

## וועבלינק 
* יארצייטן פון אלע צדיקים. נהורא 

קאטעגאריע:מנהגים
קאַטעגאָריע:אבלות אין יידישקייט
פרעמיער מיניסטער

דער **פּרעמיער מיניסטער** איז דער פירער פון דער "אויספירער אויטאָריטעט" וואס באשטימט די געזעצן פון דער רעגירונג.

ער ווערט אויסגעקליבן דורכן פארלאמענט ביי א פארלעמענט-רעגירונג, און דורך די בירגער ביי די וואלן ביי א רעפובליק-רעגירונג.

קאַטעגאָריע:רעגירונג
*
קאַטעגאָריע:פאליטישע וויסנשאפט
כנסת וואלן 2006

נאכפאלג די ישראלישע פאליטישע פארטייען אין די וואלן כ"ח אדר ב' תשס"ו צום 17טן כנסת:

קאַטעגאָריע:פאליטיק
קאַטעגאָריע:וואלן
קאַטעגאָריע:כנסת
המספיק

left**המספיק** איז געגרינדעט געווארן און עקזיסטירט היינט צו געבן פאר אינוואלידן די געלעגנהייט צו דערגרייכן די מערסטע פונקציעס וואס זיינען מעגלעך און די באקוועמסטע מדרגה פון לעבן. די ארבעט פון אנטוויקלען און ווירקלעך דערגרייכן די מאקסימום מעגלעכקייטן פון יעדער פערזאן ווערט אויסגעפירט דורך קוואליפיצירטע פראפעסיאנאלן.

"המספיק" איז א זעלבסטשטענדיקע נעץ פון פריוואטע נאן-פראפיט ארגאניזאציעס, אלע מיט די זעלבע מיסיע און ציל, וואס האבן א געמיינזאמע פינאנצירונג און טעכנישע הילף. די נאכפראגע אויף די סערוויסעס פון "המספיק" איז זייער הויך און די ארגאניזאציע זוכט דערפאר צו גרינדן אגענטורן אין וואס מער ארטאדאקסישע קהילות. היינט צו טאגס זענען פאראן "המספיק" אגענטורן אין ניו יארק און אין עטלעכע קאונטיס פון האדסאן טאל געגנט. יעדער "המספיק" אגענטור ווערט געפירט זעלבסטשטענדיק, אונטער דער פירונג פון ארטיקע דירעקטארן, וואס זיינען בדרך כלל עלטערן און אנערקענטע פערזענלעכקייטן וועלכע פארשטייען גוט די באדערפענישן פון אינוואלידן.

קינדער און דערוואקסענע מיט מומים באקומען א ברייטע ליסטע פון סערוויסעס און פראגראמען, סיי אין די אייגענע היימען און סיי אינדרויסן.

דער עקזעקטיוו דירעקטאר פון "המספיק" איז מאיר ווערטהיימער.

## המספיק ארגאניזאציע 
### המספיק פובליקאציע 
יעדער חודש ווערט ארויסגעגעבן די צייטונג "המספיק גאזעט" אונטער דער רעדאקציע פון זישא מולער.

* המספיק גאזעט (פי.די.עף.) 

## אקטועלע נאטיצן 
* המספיק וועבסייט 

קאטעגאריע:רעגירונג
יאהו

left|200px
**יאהו** איז א פאפולארע אינטערנעט פארטאל וואס באדינט מיט אלערליי באדארפענישן און ערשיינט פיל אינפארמאציע אויפן וועב.

זי באדינט מיט געבן נייעס, שפילעריי, בליצבריוו און נאך אזעלכע.

עס האט זיך אנגעבוין דורך 2 איגענטליכע וואס האבן די ערשטע אנגעבוין צו סארטירן וועב סייטס אין קאטעגאריעס און נאכדעם האבן זיי דאס פארוואנדעלט אין זוך מאשין.

* יאהו וועבזייטל 
* יאהו באדינט
## יאהו ענטפערס (ענסערס) 
דאס איז א נייער באדינונג וואס וויל כאפן דעם נייעם צוגאנג צו אינטערנעט, אפען סארס: וואס וואלענטירן ארבייטען צו ענטפערן אויף כל מיני שאלות וואס אנדערע פרעגן. א שטייגער ווי וויקיפעדיע וואס ווערט אויך געשריבן דורך וואלענטירן.

קאַטעגאָריע:אינטערנעט
קאַטעגאָריע:וועב פארטאלן
זנות

[left|thumb|400px|"איין הור אויפן טורן", איין בילד פון די *קויא בוך* ([קו בוך), א יידישע מעשה-בוך פון איטאליען, ה'שנ"ה.]]
**זנות** אדער **פּראָסטיטוטציע** איז געשלעכטליכע באציאונגן פאר תאווה, און מע'לאזט זיך קאסטן געלט אדער אן אנדער אפצאל פאר דאס.

א **זונה** אדער **הור** אין אלט-יידיש (אין סלאבישע שפראכן און אנדערע, **קורװע**) איז א מיידל און צומאלן א מאן וואס טרענט פאר געלט.

עס איז די וועלט'ס עלטסטע פאך, .

לויט די געזעצן אין ישראל איז פארבאטן צו אויסהאלטן א שאנדהויז. אבער כאטש וואס עס איז פארבאטן, איז פאראן הונדערטער אדער טויזנטער שאַנדהייזער אין ישראל. אבער אויף יעדנספאל מעג א מיידל פערזענליך פארקויפן איר קערפער און טרענען פאר געלט. זינט יולי 2020 איז דאס גאר אומלעגאל צו קאנסומירן אדער פרובירן קאנסומירן זנות אין ישראל.

לויט די געזעצען אין אמעריקא איז פארבאטען פאר איינעם צו נעמען געלד פאר מזנה זיין, און כאטש עס איז פארבאטען איז עס איינס פון די גרעסטע ביזנעסער און די סטעיטס.

**זונה** איז געוויינליך א פרוי וואס פארקויפט זיך איר גוף צו מהנה זיין פרעמדע מענער פאר געלט. זייער ארימקייט אדער די אומשטענדן טרייבן זיי דאס צו טאן, ווייל עס איז א פיזישער דערנידעריגער פאך פיל מיט קרענק סכנות ווי איידס, און פשוט שווער דאס צו טאן. עמאציאנאל מוז מען זיין פארטייבט, נישט צו שפירן די עול פון זאגן ליגענט פאר יענעם בשעת מען איז יענעם מהנה אז מען מיינט נישט זיין טובה. געוויינליך מוז מען זיין זייער א גוטער פאפער כדי דער קאסטומער זאל זיין צופרידן. זיי נעמען דראגס כדי צו פארשיכורן די חושים און זיך בלייבן גוטמיטוג און אזא געפאלענער אקט. זיי דארפן אויך אויסזעהן יונג און שיין כדי צוציען בעסערע פרייזן פאר זייער גוף.

## אידישקייט 
אין תנ"ך און אפילו אין גמרא זעהט מען דאס אלס א נארמאלער פאך, אבער ס'איז דא א לאו מן התורה פאר א פרוי אדער א מאן צו טוהן דאס: "לא תהי' קדשה מבנות ישראל". ס'איז דא אויך א לאו מן התורה פאר א טאטע צו לאזן זיין טאכטער זיין א זונה. עס איז שטארק בזוי ווייל עס פארמערט זנות, און זנות איז דער סאמע אראפגעקוקטער זאך אין די תורה . ס'איז אסור צו נוצען געלט וואס איז געגעבען געווארן אלס באצאלט פאר א זונה פאר הקדש זאכען, און מן הסתם אויך פאר אנדערע דברי קדושה. מענער וואס זענען זונות פאר אנדערע מענער, זענען אסור בתכלית צוליב דעם איסור פון משכב זכר.

## וועבלינקען 
פּראָ'ס און קאָנס איבער זינדיגן מיט א פרעמדע פרוי. ידיעות

## רפערענצן 
קאטעגאריע:סעקס
שויס קאמפיוטער

[קליין|אן אלטער [איי.בי.עם. לעפטאפ]]
***שױס־קאָמפּיוטער*** (ענגליש: **laptop**) איז א נאטיצבוך קאמפיוטער.
די ערשטע ווערסיע פון דעם שויס קאמפיוטער איז גערופן געווארן נאטבוק, ווען איי.בי.עם. האט זי ערצייגט אין 1982.
זי האט דעמאלט געוואויגן קארגע 12 פונט, אבער איז געווען פיל, פיל קלענער ווי די דעמאלטדיגע טיש קאמפיוטערס.
די היינטיגע לעפטאפס, זענען גאר קליין און קאמפאקט. ווי קלענער דער קאמפיוטער איז, אלץ טייערער פארקויפט ער זיך.

קאַטעגאָריע:הארטווארג
פלוראליזם

**פלוראליזם** איז דער געדאנק פון פארנעמען און אויסליידן דעם אנדערן - זיינע מיינונגען, לעבנסשטייגער, סטיל, אפשטאם, קאליר הויט, אא"וו.

אין א פאליטישע דעמאקראטישע געדאנק מיינט דאס צו ערלויבן די בירגער זיך צונויפנעמען אין גרופעס צו דערקלערן איין שניט, און אויסדרוקן זייערע געדאנקען מיט אויפשטעלן פארשידענע ארגאניזאציעס.

וו.צ.ב. ארגאניזאציעס אין ישראל:
* הצלה וואס האלטן אז די רעגירונג גיט זיך נישט אפ גענוג מיט די קראנקע.
* יד שרה וואס האלטן אז די רעגירונג גיט זיך נישט גענוג אפ מיט די באדארפענע.
* פריוואטע שולעס מיט אן אייגענעם שטרעבונג.
* פארשידענע פאליטישע פארטייען. ווי צב"ש עלה ירוק א אינסטיטוציע וואס גרייכט צו ערלויבן דראגס.
* א.ד.ג.

אויך מוז א דעמאקראטישע רעגירונג לאזן די פארשידענע גרופעס זיך אויסדרוקן מיט פארשידענע וועגן כדי צו משפיע זיין אויף אנדערע, ווצ"ב דורך ארגיניזירן דעמאנסטראציע'ס א.א.וו. בתנאי אז עס צושטערט נישט די פרייהייט פון אנדערע בירגער, און עס צושטערט נישט דעם געזעץ.

צוזאמען מיט די פלארעליזם, מוז זיין אויך א געוויסע אפמאך צווישן די בירגער, כדי זאל די רעגירונג זיין אוועק געשטעלט אויף א פלאץ און נישט צובראכן און צוברעקלט מיט פול סארטן גרופעס און מיינונגען וואס קען בריינגען צו אנארכיע.

## פלוראליזם אין די תורה 
פלוראליזם אין דער תורה:
* כשם שאין פרצופיהן של בני אדם דומין זה לזה כך אין דעותיהן של בני אדם דומין זה לזה. (תלמוד ירושלמי ברכות ט.)
* יהי כבוד חברך חביב עליך כשלך. (אבות ב י"ג)
* אל תדון את חברך עד שתגיע למקומו. (אבות ב' ה')
* דברי חכמים בנחת נשמעים. (קהלת ט' י"ז)
* מה ששנוא עליך אל תעשה לחבריך.
* ואהבת לרעך כמוך. (ויקרא י"ט י"ח)

קאַטעגאָריע:פאליטישע וויסנשאפט
קאַטעגאָריע:דעמאקראטיע
איי.בי.עם.

קליין|איי.בי.עם. סימבאל
**IBM** איז א פארקירצונג פון **אינטערנאציאנאלע ביזנעס מאשינען**, וואס איז הויפטבאזירט אין אארמאנק ניו יארק.

## היסטאריע 
די **IBM** איז שוין קרוב צו 100 יאר אלט. אמאל פלעגט זי ערצייגן פאנטש קארד מאשינען. שפעטער איז זי אריין אין די סאפיסטיקירטע קאמפיוטער מיינפריים אינדוסטריע. 

אין די יארן פון דער צווייטער וועלט מלחמה האט זי אנגעבליך געהאלפן די נאציס מיט פארגעשריטענע קאמפיוטערס, צו האלטן קאנטראל אויף אלע אידן וועמען די פארשאלטענע עס.עס האט אוועקגעפירט פון זייערע היימען.

זיי האבן ערצייגט דעם ערשטן פערזענלעכן קאמפיוטער, און היינט צו טאג זענען זיי נאך אלץ די גרעסטע הארטווארג פירמע פון קאמפיוטערס.

אין 2005 האבן זיי פארקויפט די טיש קאמפיוטער און שויס קאמפיוטער דיוויזיע פאר א כינעזע איינהייט.

קאטעגאריע:האנדל און פינאנץ
קאטעגאריע:טעכנאלאגיע
שיא איסלאם

**שיאַ איסלאַם** איז דער צווייטער גרעסטער טייל פון איסלאם, מיט 15% פון זיין אנהענגער. עס איז א רעליגעזע מוסולמענער פראקציע וואס האלטן הייליג דעם אייניקל פון זייער פארהייליגטן מוכאמאד, וועלכער האט געגרינדעט די שיאיטן.

די **שיאיטן** זענען אויף מעסער שטעך מיט די סוניס.

איראק, איראן פארמאגן די מערהייט **שיאיטן**. 
אין סאודי אראביע זענען די מערהייט סוניס.

## דרויסנדיגע פֿארבינדונגען
* Roshd Islamic - Shia Website

קאַטעגאָריע:איסלאם
קאַטעגאָריע:שיאיטן
מלחמה קעגן טעראר

נאך 9/11 ווען אמעריקע איז מערדערליך געשלאגן געווארן דורך טעראריסטן. האט פרעזידענט בוש דערקלערט מלחמה אויף טעראר.

די ערשטע קערנדלעך פון די מלחמה איז געווען די מלחמה ארויסצורייבן די טאליבאן פון הערשפט איבער אפגאניסטאן, 2 יאר דערויף אין 2003 האט פרעזיענט בוש דערקלערט קריג אויף איראק, אונטערן אויסרייד פון מלחמה אויף טעראר, פאר דעם חטא פון פארמאגן מאסן פארניכטונג וואפן, וואס האט זיך ארויסגעשטעלט אלס בלאף.
קאטעגאריע:על אקצא אינטיפאדע

קאַטעגאָריע:טעראר
סעפטעמבער 11 אטאקעס

left|thumb|250px|א בילד ווי די בנינים פון וועלט האנדלונגס צענטער ברענען נאכ'ן ווערן אריינגעקראכט, מיטן סטאטוע פון פרייהייט אין דעם פארגרונד. גענומען פון ליבערטי סטעיט פארק אין ניו דזשערזי.
**סעפטעמבער 11** איז דער טאג אין וועלכע אמעריקע האט געליטן איר שוידערליכסטן טעראר אטאקע אין איר היסטאריע. פיר פליגער זענען געווארן פארכאפט דורך אראבישע מוסלמענער טעראריסטן פון דעם אל קאידא ארגאניזאציע. צוויי פון די פליגער זענען געווארן אריינגעקראכט אין די צוויי וואלקנקראצער פון דעם וועלט האנדל צענטער אין דאונטאון מאנהעטען, אראפברענגענדיג ביידע בנינים ווייניגער ווי צוויי שעה דערנאך. דער דריטער פליגער איז געווארן אריינגעקראכט אין דעם פענטעגאן בנין אין וואשינגטאן, און דער פערטער איז אראפגעברענגט געווארן דורך די פאסאזשירן אין א ליידיגן פעלד אין פענסילוועניע. 

קרוב צו דריי טויזנט מענטשן זענען געשטארבען פון דער אטאקע.

**9/11** איז נישט בלויז א דאטום. עס איז א באצייכענונג צו די תקופה אין וועלכן מיר לעבן אצינד: טעראר און איסלאמישע פונדעמאנטאליזם. קיין שום לאנד איבער דער וועלט איז היינט נישט באווארענט פון דעם טעראר געפאר.

## היסטאריע 
דעם 11טן סעפטעמבער 2001, 8:46:30 צופרי, האט א קאמערציעלער פליגער אריינגעריסן אינעם צפון טורעם פון די צווילינג טורעמס. מיט קארגע 16 מינוט דערויף האט א צווייטער פליגער אריינגעשאסן אינעם דרום טורעם פון די צווילינג טורעמעס. ביז א 2 שעה דערויף, זענען די 2 העכסטע געביידעס אין מאנהעטן געווען היסטאריע. חורבן און צעשטער, וואס מ'קען זיך אזוינס נישט פארשטעלן. אומברענגענדיג קרוב צו דריי טויזנט מענטשן.

בערך 9:40 יענעם אינדערפרי האט אן אנדערער פליגער אריינגעשאסן אין דער פענטאגאן געביידע.

אן אנדערע פליגער אויפן וועגן צום ווייסן הויז האט זיך אויפגעריסן אינעם וואלד. קאנספיראטארן זאגן אז דאס האט דאס מיליטער ארונטערגעשאסן. דאס מיליטער לייקענט קאטעגאריש. (זעט טעאריע סעפטעמבער 11)

## זעט אויך 
* טעראריזם
* סעפטעמבער 11 טעאריעס
* איימאן אל-זאוואהירי

קאַטעגאָריע:טעראר

קאַטעגאָריע:היסטאריע פון ניו יארק
צירקוס

א **צירקוס** (ענגליש: *Circus*, יידיש: "צירק") איז א פארשטעלונג וואס טראגט א קאמיעדער כאראקטער.

אין א צירק מאכט מען קונצן מיט חיות אדער דזשאנגליאר.
ווען א קינד מאכט איבערקערענישן אין חדר זאגט מען: "ער מאכט א צירק".

קאַטעגאָריע:קולטור
קאַטעגאָריע:קונסט
MS-DOS

left|thumb|250px|פענסטער פון DOS
**MS-DOS** (ר"ת **M**icro**S**oft **D**isk **O**perating **S**ystem) איז די ערשטע ווערסיע פון מייקראסאפטס אפערירן סיסטעםען פון די ערשטע פערזענלעכע קאמפיוטערס. די אפערירן סיסטעם איז ארויס אין עטליכע ווערסיעס פון 1.0 ביז 6.22 אין פארלויף פון עטליכע יאר ביז ס'איז ארויס דער Windows 95.

מייקראסאפט האט אפגעקויפט די פראגראם **DOS** פון א פראגראמירער פון Data General געזעלשאפט, און האט דאס גענוצט פאר אלע איי.בי.עם. קאמפיוטערס.

די אפערירן סיסטעם האט געארבעט טעקסטואליש אן קיין (GUI) און ס'האט געקענט אנהאלטן נאר איין פראגראם אין איין וויילע. אויך איז דאס געווען באגרעניצט נאר צו 1 מעגע בייט פון RAM.

קאַטעגאָריע:מייקראסאפט
קאַטעגאָריע:קאמפיוטער פראגראמען
קאַטעגאָריע:אפערירן סיסטעמען
חרדים

[מרכז|248px|ממוזער| לערנן [תורה ישיבת חברון גבעת מרדכי פון ירושלים]]
**חרדים** אדער **חרדישע יידן** איז א שטרעמונג אינערהאלב דעם ארטקדאקסישן יידנטום וואס ענטהאלט סיי ליטווישע און סיי חסידים. רוב פון זיי גייען מיט שווארצע היט און רעקל. זיי גייען נישט אין קאלעזש, און זענען נאר אקטיוו רוב בדרך כלל אין ביזנעס וואס איז נישט קיין פראפעשנאל און מען דארף נישט האבן קיין גוי'שען חינוך. פארשטייט זיך אז עס דא אויסנאמען.

**חרדים** זיינען רעליגיעזע אידן וואס האבן די פאלגנדע כאראקטעריסטן:
# פירן זיך שטריינג לויט דער הלכה.
# שטעלן תורה אלס א הויפט ראלע אין זייער לעבן.
# הערן צו דעם פסק פון די רבנים.
# אפט גייען זיי אנגעטאן מיט א ווייסע בלוסקע א שווארצע רעקל מיט א היט.
left|200px
אלע פרומע תורה ארטאדאקסישע אידן וואס גייען אנגעטאן מיט א קאפל ווערן גערופן פרומע אידן, אדער ארטאדאקסישע אידן. אין קאנטראסט צו די פרומע אידן וואס גייען נישט היט בארד און פיאות.

די הויפט צענטערס פון חרדישע יידן זענען אין ישראל (ספעציעל אין בני ברק, ירושלים, אשדוד, בית שמש און חיפה), אין די פאראייניגטע שטאטן (בפרט אין ניו יארק און ניו דזשערסי), בעלגיע, בריטאניע און פראנקרייך.

## היראכיע 
א חרדי איז אויך מער אונטערגעווארפן זיין לעבנסשטייגער צו די באפעלן פון די רבנים, כאטשיג די אנדערע פרומע פאלגן אויך זייערע רבנים זענען אבער די חרדים שטרענגער אונטערגעוואפן צוליב וואס די תורה אויטאריטעט איז א זאך וואס דער פשוטער המון קען ביי זיי נישט אריינרעדן, און אויך ווייל זיי שטאמן פון די סארט פלעצער וואס די נישט תורה איז געווען אראפגעקוקט ווי ביי די ליטוואקעס און ביי די חסידים וואס זענען געווען די פארגלייבטע אין זייערע רעביס ווי קנעכט צו א הער.

## אויסזען 
זיי קוקן אויס אנדערשט ווי די גוים און און פרייע אידן האסן זיי ווייל זיי ווילן זיך נישט אויסמישן מיטן לאנד'ס קולטור און ציוויליזאציע. נישט נאר ווי די מאדערן ארטאדאקסן וואס שטעלן זיך צו, און גייען יא אין טעאטער'ס און באל שפילן, זענען די חרדים אויסגעשלאסן און אפגעזונדערט מיטן לבוש, נאמען און פירונג.

## שטרעמונגען 
* ארטאדקסן חרדים
* מאדערן ארטאדאקסן
* חרדים לאומיים
* ליטוואקעס
* ספרדישעס
* חסידות
* נטורי קרתא

*
קאַטעגאָריע:יידישע שטרעמונגען
עתניאל בן קנז

קליין| מרכז| עתניאל בן קנז אשר שפט את ישראל
**עתניאל בן קנז** איז געווען פון די שופטים ביי כלל ישראל. ער איז געווען אן אויסערטליש גרויסער חריף, און ער האט צוריקגעברענגט די תורה נאך די 30 טאג פון טרויער נאך די פטירה פון משה רבינו.

מיט'ן כח פון פלפול האט ער אלעס צוריק מחדש געווען.

קאטעגאריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
קאטעגאריע: שופטים
משנה ברורה

left|thumb|250px|משנה ברורה
**משנה ברורה** איז אַ הלכה־ספר פונעם חפץ חיים. דער ספר איז זייער אנגענומען געווארן ביי די פרומע, איבערהויפט ביי די אשכנזישע קרייזן.

דער ספר איז א זאמלבוך פון הלכות פונעם באנד אורח חיים אין שולחן ערוך. דער מחבר האט געארבעט 30 יאר שרייבן דאס ספר  (געענדיגט י"ט מרחשון תרס"ז). דאס ספר איז געגרונדעט אויף די פסקים פון ראשונים און אחרונים.

דער "משנה ברורה" איז צעטיילט אין זעקס בענדער:
# הלכות השכמת הבוקר תפילין ציצית, קריאת שמע און תפלה
# הלכות נשיאת כפים וברכות 
# הלכות שבת 
# הלכות עירובין וראש חודש 
# הלכות ימים טובים (חלק א')
# הלכות ימים טובים (חלק ב') 

* דער עוז והדר אנשטאלט האט ארויסגעגעבן דעם "משנה ברורה המבואר" (אומגעפער 20 בענדער) מיט א ברייטן פירוש אויף די משנה ברורה און ביאור הלכה.

* די דרשו ארגאניזאציע האט ארויסגעגעבן אן אויסגאבע פון משנה ברורה מיט הערות פון היינטיגע פוסקים; מען לערנט די גאנצע משנה ברורה אדורך אין זיבן יאר.

קאַטעגאָריע:הלכה ספרים
הינריכטונג

**הינריכטונג** מיינט טויטן דורך א שטראף פאר א הארבער פארברעך ווי פארראט אדער מארד. דאס טויטן קען זיין דורך הענגען אויף א שטריק אדער שיסן אדער סיי וואסערע אנדערע טויט.

קאַטעגאָריע:טויט
קאַטעגאָריע:שטראפן
ביליאנער

איז דער רייכסטער מענטש אין דער וועלט]]
 אָונד דורך סאַודי פּרינץ על-וואַלעד בין טאַלאַל על-סאַוד]] א **ביליאנער** מיינט א פערזאן וואס פארמאגט א ביליאן (1,000,000,000) אדער מער דאלער, איירא אדער פונט. און דאס געלט קען זיין פון סיי וועלכן לאנד.

דער רייכסטער מענטש אויף דער וועלט איז דזשעף בעזאס, וואס אין אויגוסט 2018 האט ער פארמאגט איבער 157 ביליאן דאלאר.

צו ציילן ביז א ביליאן, יעדע סעקונדע נאך א נומער, געדויערט בערך 32 יאר. און אנצוקומען וויפאל בעזאס האלט וועט דויערן איבער 4,160 יאר.

קאַטעגאָריע:ביליאנערן
פורים

[left|250px|thumb|[המן־טאַשן]]
קליין| המן טאש פון מילוי טייטל
**פורים** איז א יידישער יום טוב וואס ווערט געפייערט י"ד אדר, און ביי פארפאנצערנע שטעט וואס זיינען פארפאנצערט נאך פון יהושע בן נון'ס צייטן (היינט איז דאס ירושלים און שושן) ווערט ער געפייערט ט"ו אדר, דער טאג ט"ו אדר הייסט אין דער גאנצער וועלט (אחוץ ירושלים) "שושן פורים".

## שטאמונג 
צווישן די יארן ג'ת"ד  צו ג'ת"ה  ווען דאס קעניגרייך פון פרס האט געהערשט איבער אזיע, האט המן, איינער פון די גרויסע מיניסטארן פון קעניג אחשוורוש, געפלאנט צו פארלענדן דאס יידישע פאלק, אבער דורך אסתר המלכה די ווייב פון אחשוורוש און איר שוועסטערקינד מרדכי הצדיק, איז כלל ישראל געראטעוועט געווארן פון דער שווערער גזירה.

## מצוות און מנהגים 
* מען ליינט מגילת אסתר ביינאכט און בייטאג און מען קלאפט המן'ען מיט גראגערס א.ד.ג.
* מען טיילט מתנות לאביונים, געלט אדער עסן פאר ארעמעלייט
* מען שיקט משלוח מנות
* מען עסט א פורים סעודה פורים בייטאג
* מען לייגט צו על הנסים ביים דאווענען און ביים בענטשן צו דאנקען דעם אייבערשטן פאר די גרויסע נסים.
* מען פארשטעלט זיך מיט מאסקעס און קאסטיומען.
* מען עסט המן טאשן
* מען טרינקט און שיכורט זיך אן "עד דלא ידע".
* מען לייענט דעם קרובץ לפורים ביים שמונה עשרה ביים שחרית פורים.

## פורים משולש (דרייפאכיגער פורים) 
ווען פורים געפאלט פרייטאג און שושן פורים שבת, האלטן די באפעסטיקע שטעט א דרייפאכיגן פורים, ווייל חז"ל האבן מתקן געווען נישט צו ליינען די מגילה שבת. דער סדר איז אזוי:
* פרייטאג, י"ד אדר - ליינט מען מגילת אסתר און מען טיילט מתנות לאביונים. 
* שבת, ט"ו אדר - ליינט מען ביי קריאת התורה א ספעציעלן מפטיר, דאס ליינען וואס געהערט צו פורים, און מען זאגט "על הנסים" אין דאווענען און אין בענטשן. 
* זונטאג, ט"ז אדר - מען שיקט משלוח מנות און מען עסט די סעודת פורים.

דער טעם פארוואס מתנות לאביונים איז צוגעטשעפעט צום מגילה ליינען, זאגט די גמרא (מסכת מגילה) ווייל די ארעמעלייט קוקן אויף דעם מגילה ליינען. דער טעם פארוואס די מצוה פון שלח-מנות איז צוגעטשעפעט צו דער פורים סעודה איז ווייל מ'שיקט שלח-מנות בכדי יעדער איינער זאל האבן וואס צו עסן ביי דער סעודה. 

דער מקור פונעם דין אפצושטופן די סעודה אויף זונטאג געפונט זיך אין דער ירושלמי. אזוי ווי דער ענין ווערט נישט אדורכגערעדט אין בבלי נעמען אן רוב פוסקים די שיטה פונעם ירושלמי אז מען מאכט די סעודה און מען שיקט שלח-מנות זונטאג.

## פורים קאסעטעס 
**פורים קאסעטעס** איז היינט שוין א רייכע אוצר פון אלטע און פרישע סחורה, וואס זענען געאייגענט אויף צום לאכן, און זיי ערשיינען לכבוד פורים.

כמעט יעדעס יאר ערשיינען פרישע פורים קאסעטעס, [צי אין סידי פארעם], וואס ווערן אויפגעכאפט צווישן די וואס גלייכן די וויצלדיגע שפראכן פון די יידישע בדחנים, קאמיקער, און אקטיארן.

אין די פריערדיגע תש"מ יארן איז ר' חיים באנעט ערשינען מיט עטליכע אזעלכע סארטן, ווי צום ביישפיל: פורים בודאפעסט, מקהלת בודאפעסט. שפעטער יואל לעבאוויטש מיט פורים בעילאויט, בונדאש, און נאך. און מנשה לוסטיג מיט זיין באקאנטע פורים אוידיאו צעפראסקעט.

*
קאַטעגאָריע:פורים שפילער
שפיאנאזש

**שפיאנאזש** איז זיך אריינשטעלן אין א צווייטער מדינה אדער ארגאניזאציע און ארויסגעבן סודות פאר אן אנדער מדינה באהאלטענערהייט.

משה רבינו האט געשיקט 12 מענטשן, איינס פון יעדן שבט צו שפיאנירן אויף ארץ כנען, ווי דאס הייליג לאנד איז.

איר סוף איז קיין גוטע נישט געווען. 10 פון די מרגלים האבן גערעדט בייז דערויף. בלויז יהושע און כלב האבן גערעדט גוטס. אדאנק דעם האט כלל ישראל געמוזט פארבראכן אין מדבר נאך 40 יאר.

קאַטעגאָריע:תנ"ך
קאַטעגאָריע:זיכערהייט
*
שמשון הגיבור

קליין| שמשון הגיבור

**שמשון** איז געווען דער לעצטער פון די 13 שופטים ביי אידן אין ארץ ישראל.

אין תנ"ך איז באשריבן אז ער איז געווען מוראדיק שטארק און מעכטיק. ער איז געווען א נזיר, זיין אויסערגעווענליכע שטארקייט איז געקומען פון זיינע האר.

ווען די פלשתים האבן אים אפגעשוירן די האר, האט ער פארלוירן זיין גבורה, און זיי האבן אים בלינד געמאכט.

דעם סוד אז זיין גבורה שטאמט פון די האר, האט פארציילט דלילה וועלכע איז געווען א פלישתי, און האט פארראטען שמשון הגיבור עטליכע מאל ביז ער האט איר דעם סוד פארציילט, און זי האט דאס ארויסגעגעבן פאר די פלשתים, וועלכע האבן אים אדאנק דעם געקענט באזיגן.

קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
קאטעגאריע:שופטים
כלב בן יפונה

**כלב בן יפונה** איז געוועזן פון די מרגלים.

ער האט פארטרעטן שבט יהודה ביים שליחות פון די מרגלים.

לויט א געוויסער דעה איז ער געווען דער מאן פון מרים.

קאטעגאריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
קאטעגאריע: מרגלים
הייזשעקונג

**היידזשעקונג** (*hijacking*) איז אן ענגלישע ווארט וואס מיינט א **פארכאפונג** פון עפעס א פארמיטל וואס אנטהאלט מערערע מענשטן. אפט מאל איז דאס אן עראפלאן מיט געוואלד ד.ה. אן **עראפלאן פארכאפונג**, אדער דאס קען זיין יעדע פארענדע זאך. 

אז איינער פארכאפט מענטשן הייסט ער א **היידזשעקער**. מ'קען היידזשעקן א קאר (**קארדזשעקן**), א לאסטאויטא אדער א שיף.

אין די טעראר עפאכע אין וועלכן מיר לעבן, איז באקאנט געווארן דאס היידזשעקן עראפלאנען.

קאטעגאריע: טעראר
ביל געיטס

קליין|ביל גייטס אין 2015
**וויליאם הענרי "ביל" גייטס דער דריטער** (ענגליש: *William Henry "Bill" Gates III*; געבוירן דעם 28סטן אקטאבער 1955, עברי; י"ב חשוון תשט"ז, ארצות הברית) איז דער גרינדער פון דער מייקראסאפט פירמע. ער איז דער צווייט רייכסטער מענטש אויף דער וועלט. ביז אינמיטן זומער 17׳ איז ער געווען דער רייכסטער מענטש אויף דער וועלט פון יאר 1995.

ער האט גענומען מעלינדע גײטס פאר א װײב, זייענדיג 38 יאר אלט, און אינאיינעם האבן זיי געשאפן די ביל ענד מעלינדע גייטס פונדאציע. 

פון 1995, ביז 2017, איז ער געווען דער רייכסטער מענטש אויף דער וועלט, אחוץ פיר יאר, מיט א געשאצטן רייכטום פון  US$95.6&nbsp;ביליאן אין דעצעמבער 2017. אום 6טן אויגוסט 2018, איז גייטס׳נס רייכטום געשאצט ביי  $95.4 ביליאן, דער צווייט־רייכסטער מענטש אויף דער וועלט, נאך בעזאס. 

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:מייקראסאפט
קאַטעגאָריע:ביליאנערן
קאַטעגאָריע:ערפינדערס
קאַטעגאָריע:וועלט'ס רייכסטע מענטשן
טיש

*צו מיינט איר טיש (חסידות)?*
left|250px|קליין|א טיש מיט בענקלעך
א **טיש** ווערט באנוצט צום עסן, לערנען, שטודירן, ארבעטען.

ווערט גלייכצייטיג באנוצט צו זאגן: האסט עפעס געברענגט צום **טיש**, מיינענדיג: ס'איז דא פון וואס צו רעדן.
קאטעגאריע: סאציאלאגיע
קאטעגאריע: האנדל

קאַטעגאָריע:מעבל
מדבר

[left|250px|קליין|מדבר אין [מאראקא|מאַראָקאָ]]
א **מדבר** (ייווא אויסלייג: **מידבר**) איז א לאנדשאפט פארעם וואו עס רעגנט גאר ווייניג. עס דארף נישט זיין א זאמדיג ארט. נאר 20% פון די מדבריות אין דער וועלט זענען באדעקט מיט זאמד.

א מדבר איז א וויסטעניש וואו כמעט גארנישט וואקסט.

אין מדבר רעגנט נישט און וואקסט נישט און מ'קען דארט נישט אנבויען און נישט וואוינען.

דער גרעסטער מדבר אין דער וועלט איז די סאהארא מדבר אין אפריקע.
אין די תורה ווערט דערמאנט עטליכע מדבריות, צווישן זיי: מדבר צין, מדבר סיני.

*
חריף

**חריף** (פון לשון קודש) מיינט **א שארפער קאפ**, וואס פארשטייט שנעל א זאך און פארשטייט קאמפליצירטע טעאריעס אין תורה, גג על גג

קאטעגאריע: נאטור
קאטעגאריע: סאציאלאגיע
קאַטעגאָריע:כאראקטערס
דראמא

**דראמא** איז אַ ליטערארישע זשאנער וואָס איר אויסדרוק איז דורך אקטיארן. ווי צום ביישפיל: פארשטעלונגען, פילמען אדער טעלעוויזיע. דאָס וואָרט "דראַמאַ" שטאמט פון גריכיש וואס באדייט "טאן".

דער אויסדרוק פון דראמא איז די באציונג צווישן מענטשן. א דראמאטישע סצענע אין א שפיל אדער פילם, אדער אין רעאליטעט, ווען עס פאסירט א דראמאטישע ערשיינונג.

*
קאטעגאריע: פילם
קאטעגאריע:קונסט
טיש קאמפיוטער

דער **טיש קאמפיוטער** () איז אזא פערזענלעכער קאמפיוטער וואס ווערט געהאלטן אויפן טיש.

א **טיש קאמפיוטער** ווערט מיינסטנס סטאנציאנירט אין ביורא אדער אין שטוב, און ווערט ווינציק טראנספארטירט פון איין ארט צום צווייטן.

די ערשטע טיש קאמפיוטערס האט מען געמאכט אין די 1970-יארן.
קאטעגאריע: קאמפיוטערס
קאַטעגאָריע:הארטווארג
יד שרה

**יד שרה** איז א אינסטיטוציע אין ישראל וואס באדינט באדארפענע אין פארשידענע ענינים. ווי צ.ב.ש. העלפן זיי פאר קראנקע, אלטע מענטשן, צובראכענע מענטשן א.א.וו.

דאס אינסטיטוציע איז געגרינדעט געווארן דורך אורי לופליאנסקי וואס איז געווען דער בירגערמייסטער פון ירושלים פון 2005 ביז 2009

די הויפטקווארטיר געפינט זיך אין צענטרום פון דער שטאט ירושלים.

## היסטאריע 
יד שרה האט אנגעפאנגען אין די אנהייב 1970ער יארן, ווען אורי לופאליאנסקי און זיין ווייב מיכל האבן געקויפט עטלעכע אינהאלאטארן מיטן צוועק זיי אויסבארגן צו חולים אין זייער געגנט עזרת תורה אין ירושלים. אין די שפורן פון זייער איניציאטיוו האבן איינוואוינער פונעם געגנט אנגעהויבן ברענגען זיי געצייג און מעדיצינישע הילפן וואס זיי האבן געהאט און נישט געדארפט מער. אין א קורצער צייט איז זייער קליינע וואוינונג געווארן פיל מיט גיין־הילפסמיטלען, קוליעס, רעדערשטולן און נאך א סך כלים.

## גאלעריע 

File:Ranananaa013.jpg|יד שרה אין רעננה
טעקע:43 Street of Prophets 01.jpg|דאס ערשטע ביורא פון דער ארגאניזאציע אין דער נביאים גאס, ירושלים
טעקע:Yad_sara.jpg|יד שרה געביידע אין הערצל בולעווארד, ירושלים, ביי נאכט

קאַטעגאָריע:געזונט
קאַטעגאָריע:ארגאניזאציעס אין ישראל
איחוד

פאראיייניקונג. (אידיש).
יונייטעד (ענגליש)
אין אלע חסידות'ען ווערט היינט דעוועלאפט אן **איחוד** פאר אינגעלייט, זיך צו האלטן אינאיינעם, און חלילה אפגעקילט ווערן פונען רבי'ן אדער פון די חסידות, ווער רעדט נאך חלילה אפקערן פון די פארטיי.

קאטעגאריע: חסידות
קאטעגאריע: סאציאלאגיע
מיסטעריע

פארהוילענקייט (אידיש)
חידה סתימה (לשה"ק).

מיסטעריע ווערט געווענליך איבער א געשעעניש. די פאסירונג איז א מיסטעריע. 

אויף א מענטש קען מען זאגן: ער איז מיסטעריעז פארשוואונדן אדער פארהוילן.

קאטעגאריע: סאציאלאגיע
אליעזר קעסטנבוים

**אליעזר קעסטענבוים** (געב׳ תשי״ב) איז א מיליאנער, א גרויסער תורה פילאנטראפ, ער האט געגרינדעט - און האלט אויס - א כולל "דמשק אליעזר" אין וויליאמסבורג וואו עס זיצן יונגעלייט און זענען זיך משלים.

אויך האט ער אויפגעבויעט אין ירושלים א קריה מיטן נאמען "קרית ויואל משה" ע"ש דעם סאטמארער רבין זצ"ל וואו מען האט צוגעשטעלט דירות פאר א ביליגן פרייז.

ער איז געווען די סאמע נאנטסטע מענטש פארן ברך משה  משה גבאי און ר' אהרן טייטלבוים

ער געהערט צו דער פארטיי פון רבי זלמן לייב טייטלבוים, סאטמאר רבי אין וויליאמסבורג, אויך איז ער אלע יארן געווען שטארק מקורב צום פריערדיגן סאטמארער רבי׳ן, רבי משה טייטלבוים.

ער וואוינט אין וויליאמסבורג.

קאטעגאריע:יידישע ביזנעסלייט
קאַטעגאָריע:סאטמאר
ספר שופטים

[250px|ממוזער|שמאל|שירת דבורה, תחריט מעשה ידי [גוסטב דורה|קליין|מרכז| שירת דבורה פון ספר שופטים (תחריט פון גוסטב דורה)]]
די **שופטים**, וועלכע האבן גע'משפט כלל ישראל, נאך דער פטירה פון יהושע. צווישן די שופטים זענען געווען עתניאל בן קנז, דבורה הנביאה, ברק בן אבינועם, אהוד בן גרא (וואס האט געראטעוועט די יידן פון עגלון), יפתח הגלעדי און נאך.

דער לעצטער שופט איז געווען שמואל הנביא, און לויט דער גמרא (בבא בתרא י"ד) האט שמואל הנביא געשריבן דעם ספר שופטים. דער ספר פארציילט וואס עס האט זיך אפגעטוהן פון ווען יהושע איז געשטארבן ביז סוף פון די טעג פון עלי הכהן, ווען שמואל הנביא איז געבוירן.

דער ספר הייבט אן קודם וויאזוי יידן האבן איינגענומען חלקים פון ארץ ישראל נאכדעם וואס יהושע איז געשטארבן, דערנאך פארציילט ער וויאזוי די שופטים האט גע'משפט'עט די אידן. שטענדיג איז געווען ווען אידן האבן געדינט השי"ת איז זיי גוט געווען, זיי האבן נישט געהאט קיין צרות פון די גוים, אדער תיכף ווי זיי האבן געזינדיגט פאר גאט האט זיך געשטארקט אויף זיי א מלך פון די גוים, ביז זיי האבן געוויינט און תשובה געטון דאן איז אויפגעשטאנען אויף זיי א שופט פון די אידן און זיך געשטארקט אויף די גוים.

שופטים
*
ווייזערל

א **סטילוס** ווערט געניצט צו שרייבן אויף א טאוול.
היינט צו טאג, צו קענען ארבעטען אויף א פאלם-פיילאט אדער א יעדע האנט-געהאלטענע מאשינקע, דארף א ווייזער'ל, אדער "סטיילעס" (ענגליש).

קאטעגאריע: פאלם פיילאט
ספרדים

מיינט איר שפאניע
קליין|לינקס| בית הכנסת הספרדי טורקי בוינה אוסטריה
**ספרדים** זענען די יידן וועלכע שטאמען פון די יידישע געמיינדעס וואס האבן געוואוינט אין שפאניע אין דער מיטל אלטער. יידן פון די עדות המזרח ווערן אויך אפט אנגערופען ספרדים, וייל זיי האבן אדאפטירט געוויסע קולטורליכע און בעיקר הלכה'ישע עלעמענטן פון די שפאנישע געמיינדעס, כאטש דאס איז נישט זייער ריכטיקער נאמען, ווייל זיי שטאמען נישט פון שפאניע נאר פון דער מיטל מזרח און צפון אפריקע.

## היסטאריע 
דאס קאפיטל פון יידן אין ספרד איז שוין איבער טויזנט יאר אלט. עס איז איבעראל אנגענומען אז אנגעהויבן האט זיך עס מיט די פיר גדולים וועמען פיראטן האבן אוועקגערויבט פון דער שיף, און האבן זיי פארקויפט, און דורך זיי האט זיך אנגעהויבן דאס אידישע לעבן אין ספרד.

ספרדים איז א באצייכענונג אויף יידן וואס קומען פון שפאניע, וואס זייער טרעדיציאנאלע שפראך איז געווען לאדינא, און וואס האבן פון פון דארטן אימיגרירט נאכן גירוש שפאניע פון יאר 1492 איבער דער גאנצער וועלט, בעיקר צו לענדער ווי איטאליע, האלאנד גריכלאנד דרום פראנקרייך (דער געגנט וואס אין מיטל אלטער איז געווען אנגערופן פראווענס, און איז דעמאלט געווען א באזונדער לאנד פון פראנקרייך) די באלקאן לענדער אין אייראפע און אויך אין טערקיי. אוואו זיי זיינען געגאנגען האבן זיי אדאפטירט אסאך עלעמענטן פון די לאקאלע קולטורן.

## חרדים אין מדינת ישראל 
ספרדישע חרדים זענען א שטראם אין דער חרדישער געזעלשאפט, וואס נעמט אריין חרדים פון איסלאמישע לענדער, דער איבערישער האלבאינזל און די באלקאנען. די חרדישע-ספרדישע צײַטונגען ציילן אינעם צווייטן יאָרצענדלינג פון 21סטן יאָרהונדערט אין ישראל, לויט די אָפּשאַצונגען, בערך 200,000 מענטשן.

## ספרדישע געגענטער 
*לאנדאן 
*פילאדעלפיע

קאַטעגאָריע:עדות
*
יגאל עמיר

250px|קליין|יגאל עמיר, 1995
**יגאל עמיר** (געבוירן דעם 23סטן מיי 1970) איז דער אפציעלער מערדער ווער ס'האט געשאסן און דערמארדעט דעם פרעמיער מיניסטער פון ישראל יצחק ראבין, צוליב ראבינ'ס שטיצע פאר א שלום מיט די פאלעסטינער, אין אויסטויש פון שטחים.

עס זענען דא וואס זאגן אז די אפיציעלע שטעלונג פון די ישראלישע רעגירונג איז א קאווער אפ, און אז געוויסע געהיים אגענטן פון שב"כ, ווי אבישי רביב, איז געווען פארמישט אינעם מארד.

## ביאגראפיע 
יגאל איז געבוירן צו זיינע עלטערן שלמה עמיר - א סופר סת"ם, און גאולה עמיר א קינדערגארטן-אויפזעערין, ביידע אפשטאמיגע פון תימן. כאטש זיי זענען בכלל נישט געווען פארמישט אינעם אטענטאט, האבן אבער זייערע קינדער יא געשפילט א ראלע דערין, דאן און שפעטער. ווען זייער עלטערע זון חגי עמיר האט געהאלפן זיין יונגערע ברודער יגאל מיט'ן אויספירן דעם פלאן, און איז אליינס געזעצן דערפאר 16 יאר אין טורמע.

שפעטער האט זיין יונגערע ברודער אמיתי עמיר פארהייראט זיין ברודערס שטיף טאכטער, נאך וואס ער האט חתונה געהאט מיט לאריסא טראמבובלער - א רוסיש געבוירענע פרוי - וואס האט צוליב געטריישאפט צו יגאל זיך מקריב געווען פאר אים, און אנגענומען א קידושין דורך א שליח, און שפעטער געהאט א קינד מיט אים, דורך א לאבראטארישע באפרוכטינג, אום יאר תשס"ז, און הייסט ינון אליהו שלום עמיר.

קאטעגאריע:רעכטע לאגער
קאטעגאריע:ישראלים
קאטעגאריע:על אקצא אינטיפאדע
ערשטע הילף

**ערשטע הילף** וואס איינער וואס איז נישט קיין דאקטער גיט פאר א קראנקען אדער א פארוואונדעטן פאציענט ביז א דאקטער קומט.

אין **ערשטע הילף** גייט אריין איינפאכע מעדיצינישע טעכניקעס ווי סי.פי.אר., שאק קוראציע, וואס וועקט אויף דאס הארץ, ווען אנדערע מיטלען העלפן שוין נישט.

די דריי עיקרים פון ערשטע הילף זענען:
* אויפהיטן דאס לעבן
* פארמיידן ווייטעריק פארוואונדן
* פראטעזשירן געזונט ווערן

היינט אין רוב יידישע קהילות איז דא א הצלה ארגאניזאציע וואס קען קומען גיך צו געבן ערשטע הילף.

קאַטעגאָריע:נויטפאל מעדיצין
מאיר ווערטהיימער

left**מאיר ווערטהיימער** איז דער פארזיצר פון המספיק, איינע פון די ווערטהיימער משפחה וואס זענען כלל טוער. חיים שלמה ווערטהיימער, מענדל ווערטהיימער און משה יוסל ווערטהיימער, פלימעניק ר' משה יצחק ווערטהיימער, און אזוי ווייטער.

קאטעגאריע:ארונים
קאטעגאריע:עסקנים
זייגער

left|thumb|250px|ביי חסידים גייט מען נאר טראדיציאנאלער טאשן זייגער...
א **זייגער** (ענגליש: *clock*, העברעאיש: *שעון*, לשון קודש: *מורה שעות*) איז דער אינסטרומענט וואס מעסט און ווייזט די צייט: אין וועלעכער שטונדע פונעפ טאג געפינט מען זיך.

אן א זייגער, ווייסט מען נישט צי ס'איז פארמיטאג אדער נאכמיטאג. ס'איז איינס ביינאכט אדער 4 פארטאגס.

## זייגער מארק 
עס ווערן היינט פארקויפט זייגערס פאר פרייזן ביז $300,000 - געווענליך גייט די פרייז אויף א זייגער לויטן נאמען און נישט לויטן מעטאל אין וואס די באוועגונג ליגט. צווישן די טייערע זייגערס זענען:
* פאטאק פיליף
* IWC
* יוליסי נארדין
רוב זייגערס באשטייען פון ראסטפריי שטאָל און לעדער.

## זון זייגער 
אמאל פלעגן רוב זייגער'ס זיין א זון זייגער. וואס האט געוויזן וויפיל די זון האט זיך שוין געבויגן צו מערב. לויט דעם האט מען געוואוסט אז דער טאג איז שוין אט אט פארביי.

עס פלעגט זיין א 'גלאק טורעם' וואס אויף דעם איז געווען צו זען א גרויסע זייגער, און עס האט געקלונגען אין באשטימטע צייטן, געוויסע אום 12 אזייגער, און געוויסע יעדע שטונדע. פון דעם האט מען שפעטער געמאכט די טייערע גרויסע זייגערס, וואס רייכע לייט האבן געהאט אין שטוב, און נאך שפעטער איז געווארן מעגליך א טאשן זייגער.

## זאמד זייגער 
קאַטעגאָריע:צייט
קאַטעגאָריע:מעסטן
ש"ס פארטיי

left|200px
**ש"ס פארטיי** (ראשי תיבות: **ש**ומרי-תורה **ס**פרדים) איז א פרומע ספרדישע פאליטישע פארטיי אין כנסת-ישראל. איר גייסטליכער פירער איז הרב עובדיה יוסף.

## אירע צוועקן 
* אייניגן די אשכנזים מיט די ספרדים, און דערנענטערן די ספרדים צו יידישקייט (להחזיר עטרה ליושנה).
* פארגרעסערן די פינאנסע שעצונגען פאר די ארימעלייט אין דער מדינה.

##  היסטאריע 
נאך די 2009 וואלן, ווען ש״ס האט געווינען עלף מאנדאטן, האט די פארטיי מיטגעטיילט אין בנימין נתניהו׳ס קאאליציע רעגירונג מיט פיר פאסטן אין דעם קאבינעט. דער פירער פון דער פארטיי דעמאלסט איז געווען אלי ישי, וואס איז געווארן א וויצע-פרעמיער מיניסטער און מיניסטער פון אינעווייניגע ענינים.

אום 4טן דעצעמבער  2011, האט ש״ס געלאזט אין גאנג זיין פאראייניגטע שטאטן פיליאל, אמעריקאנער פריינד פון ש״ס, באזירט אין ברוקלין, ניו יארק.

ש״ס האט געווינען 11 מאנדאטן ביי די 2013 וואלן, און איז געבליבן צוזאמען מיט דער ארבעטס-פארטיי אין אפאזיציע צו נתניהו׳ס רעגירונג. יאיר לפיד פון דער יש עתיד פארטיי און נפתלי בענעט פון די יידישע היים, וואס האבן ביידע געווינען מער מאנדאטן און האבן זיך באטייליגט אין דער קאאליציע, זענען געווען פאר נעמונג פון ישיבה׳לייט, וואס האבן אלעמאל געהאט א פטור, אריין אין דער מיליטער, און פאר א פארמינערונג אין פינאנציעלן שטיץ פאר גרעסערע משפחות, ביידע זאכן קעגן דער פאליטיק פון ש״ס.

אין דעצעמבער 2014, האט ישי פארלאזט די ש״ס פארטיי, וואס ער האט געפירט מער ווי א יארצענדלינג. ער האט געמאלדן אז ער וועט פירן א נייע רעליגיעזע פארטיי אין די וואלן מערץ 2015. זיין נייע פארטיי, יחד, האט נישט דערגרייכט דעם וואלן־שוועל און זיי האבן נישט באקומען קיין מאנדאטן אינעם כנסת. אין די 2015 וואלן האט ש״ס באקומען 7 מאנדאטן.

## די אנגעגעבענע אין די כנסת וואלן 2006 
# אלי ישי
# יצחק כהן 
# אמנון כהן 
# משולם נהרי 
# אריאל אטיאס
# שלמה בניזרי
# דוד אזולאי 
# יצחק וקנין 
# נסים זאב 
# יעקב מרגי
# חיים אמסלם 
# אברהם מיכאלי

קאַטעגאָריע:וואלן
קאַטעגאָריע:פאליטישע פארטייען אין ישראל
*
חץ

left|200px
**חץ פארטיי** (ראשי תיבות **ח**ילונית **צ**יונית) איז געוועזן א פרייע פאליטישע פארטיי אין דער ישראלדיקער כנסת ביז יאר 2006, זי איז אויפגעשטעלט געווארן נאך וואס שינוי פארטיי האט זיך צוטיילט אויף צווייען, און דער חבר כנסת טאמי לאפיד האט אפגעזאגט פון זיך מיט-טיילן מער אין דער כנסת. אבער ביי די כנסת וואלן 2006 איז זי נישט אריבער דעם שוועל און נישט אריין אין דער כנסת.

## אירע צוועקן 
* אירע פראגראמען איז צו אפשיידן רעליגיע  מיט רעגירונג און שטיין אונטער סאציאלע דעמאקראטיע און גלייך רעכענען אלע בירגער אָן שיידן אראבער מיט יידן, פרומע מיט פרייע א.ד.ג.

* חץ פארטיי שיצט אונטער דעם שלום פראצעס און טראצדעם פארשווינדן פריער די פאלעסטינע טעראר. אבער אין יעדן פאל דארף מען עוואקואירן אלע באזעצער פון די באזעצונגען.

* חץ פארטיי אלט אז יעדער בירגער דארף באדינען אין צה"ל'ס מיליטער און שטעלט זיך קעגן דעם חוק טל.

איר פירער איז געוועזן אברהם פורז.

## די אנגעגעבענע אין די כנסת וואלן 2006 
# אברהם פורז 
# רוני בריזון
# אילן שלגי 
# מלי פולישוק-בלוך 
# ויקטור בריילובסקי 
# אתי לבני 
# אראלה גולן 
# רונית ארנפרוינד 
# אירית נשיא 
# איגור גלידר 

קאַטעגאָריע:וואלן
קאַטעגאָריע:פאליטישע פארטייען
שמעון דזשיגאן

**שמעון דזשיגאן** (1טן אפריל 1906 - 14טן אפריל 1980) איז א באקאנטער הומאריסט.

שמעון דזשיגאן איז געבוירן אין יאר 1906 אין פוילן, און שפעטער צווישן די צוויי וועלט מלחמות, איז ער ערשינען אין לאדזש, און אין ווארשע, ווען דער צווייטער וועלט קריג האט אויסגעבראכן איז ער אנטלאפן קיין סאוויעט רוסלאנד ווי ער איז געווען אין ארבעטס לאגערן, אויך האט ער פארגעשטעלט אין רוסלאנד, אין דעם קעניגליכן טעאטער מיט שלמה מיכאלס, ביז נאך דער מלחמה האט ער זיך געפונען אין רוסלאנד, ער איז געווען אן אקטיאר און ער האט געשפילט אויף פילמען וואס זענען אויף יידיש, פאר דער מלחמה און נאכדעם.
אין יאר 1952 איז ער געקומען וואוינען אין ישראל צוזאמען מיט זיין שותף ישראל שומאכער, זיי האבן זיך נישט גוט געלעבט צוזאמען זיי פלעגן ארבעטן אין טעאטער אבער זיי האבן נישט גערעדט צווישן זיך, 

טראץ וואס ביים היימישער ציבור איז דזשיגאן געווען דערווייטערט פונעם יוגענט, צוליב זיין ברייטע שפראך וואס איז נישט איינשטימיג מיטן חרדישן חינוך, אבער אסאך יודען נאכן ביטערן האלאקאויסט, פלעגן זיך מונטערן און אונטערהאלטן מיט זיינע קאסעטעס, באהאלטערנערהייט. ער איז א היסטארישער קאמעדיאנט אינעם פויליש יודיש רעדוודיגע קאמיקער.
טראצדעם, איז ער אביסל באזייטיגט געווארן אין מדינת ישראל, פונעם טעאטער שטיצע, סוף ימיו, ווייל די יוגענד האט שוין גערעדט עברית, און האבן נישט פארשטאנען זיין אלטע יודיש, האט די מדינה אים געלייגט אין זייט, פון אנהייב האט די מדינה אים געמאכט פראבלעמען פארן פארשטעלן אין יידיש, איז ער אינאיינעם מיט זיין שותף ישראל שומאכער, אריבער פאר אפאר יאר קיין ארגענטינע, נאכן שליכטן די פראבלעם מיט די מדינה האט ער זיך אומגעקערט.

דזשיגאן איז געשטארבן אין יאר 1980 און צוזאמען מיט אים דער יידישער טעאטער אין תל אביב וואס ער האט אויפגעשטעלט אויף מענדעלע גאס.

## ליטעראטור
דזשיגאן האט געשריבן א אויטאביאגראפיע מיט'ן נאמען כוח פון יידישן הומאָר**

## פון זיינע באקאנטע ווערטלעך 
אזוי יונג און אזוי משוגע...

איך זאל זיין אזוי געזונד, ווי איך בין נישט געזונד...

קאַטעגאָריע:בדחנים
קאַטעגאָריע:פילם אקטיארן
קאַטעגאָריע:יידישע אקטיארן
קפ"ש טיטאניק

קליין
קליין
**קפ"ש טיטאניק** (ענגליש: *RMS Titanic*) איז געווען א ריזיגע לוקסוס שיף וואס איז געזונקען אויפן וועג פון גרויסבריטאניע צו אמעריקע דעם 15טן אפריל, 1912. זייענדיג אויף איר ערשטע רייזע, ווען די שיף האט אריינגעקראכט אין אן אייזבארג. און בלויז נאך 2 שעה און 40 מינוט האט די שיף געזונקען.

די שיף איז געווען די גרעסטע שיף אין יענע תקופה, ווען מען האט געבויעט די שיף האבן זיך די אינזשענירן בארימט אז די טיטאניק קען נישט זינקען. עס האט אנגעהאלטן אומגעפער 2,283 פאסאנזשירן. נאר 706 מענטשן זענען געראטעוועט געווארן פון די קאטאסטראפע.

דאס איז אויך שפעטער געווארן פארוואנדעלט אין א פילם מיטן נאמען "טיטאניק".

מ'האט אנגעהויבן בויען די טיטאַניק דעם 31סטן מערץ, 1909 אין דער "האַרלאַנד און וואלף" שיפבויעריי אין בעלפאַסט, אירלאנד.

[קליין|250px|גרייס פון טיטאניק פארהעלטענישמעסיג מיט אן [ערבוס A380, אן אויטאבוס, אן אויטא און א מענטש]]
די לענג פון דער טיטאַניק איז 269 מעטער (כמעט פיר מאָל די לענג פון אַ באָעינג 747), און קען גרייכן אַ גיכקייט פון 23 נאַץ (43 ק"מ א ש). זי האט געקענט טראָגן 3547 פּאַסאַזשירן. 

עס איז פארהאן א רעקארדירונג פון א קל מלא פון דעם בארימטער חזן יאסעלע ראזענבלאט וואו ער באוויינט דער טיטאניק מאנשאפט.

קאַטעגאָריע:קאטאסטראפעס
קאַטעגאָריע:היסטאריע
קאַטעגאָריע:שיפן
תפנית

left|200px
**תפנית פארטיי** איז א פאליטישע פארטיי וואס איז געשטעלט זיך צו טיילן אין דער כנסת ישראל 2006. איר פירער איז עוזי דיין.

## אירע צוועקן 
* זיך שלאגן קעגן די שחיתות און חורבנות אין די מדינה
* בויען דעם גדר הפרדה
* אויסמאכן דעם איינזייטיג טיילונג פלאן.

## די אנגעגעבענע אין די כנסת וואלן 2006 
# עוזי דיין 
# אתי פרץ 
# הרב יהודה גלעד 
# לאוניד ברוורשטיין 

## דרויסנדיגע לינקן 
תפנית'ס וועבזייט 

קאַטעגאָריע:וואלן
קאַטעגאָריע:פאליטישע פארטייען
אפגעפארענער

**אפגעפארענער** איז אן אויסדרוק וואס ווערט גענוצט צו שילדערן א ייד וועלכע עפינטלעך פארלאזט דעם ארטאדאקסיש-יידישן וועג פון לעבן, אריינגערעכנט עמיצער וואס קומט פון א חסידיש, אנדערע חרדי'ש, אדער מאדערן-ארטאדאקסישן קרייז, און וואס זייערע נייע לעבענסשטייגער איז פון אן אנדערן פארם פון יידישקייט, אדער איינס אינגאנצן פריי פון רעליגיע.

דאס אוועקגיין, איבערהויפט פון א חרדי'שן געמיינדע, ווערט באריכטעט צו זיין א שווערע איבערלעבעניש סיי גייסטיש, פינאנציעליש, און סאציאליש, צוליב די פארשידענארטיגע ריזיקעס און פארלוסטן וואס קומען מיט מיט דעם טאט. 

עס איז פארהאן א ברייטן און פארצווייגטן ריי הסברים פון די וואס פארלאזן  ארטאדאקסי אויף דעם באשלוס זייערע צו נעמען דעם שריט. א נומער שטודיעס טוען באטראכטן די אלע נאראטיוון, און פון די קאמבינאציע פון זייערע געפונסן שטעלט זיך ארויס אז דאס אפפארן איז א קאמפלעקסיש און פילפאכיגן פענאמענום, באזירט אויף פארשידענע סאציאלאגישע פראצעסן: פארלאזן בתורת עמיגראציע, פארלאזן בתורת כפירה, זיך צו באפרייען פון א צוואונגעדיגן גרופע, און זיך צו שטעלן פארן אייגענעם אידענטיטעט. טראצדעם, איז דא א צד השוה, נעמליך דאס אינטענסיווקייט אין זייערע ווילן צו פארלאזן, אינטערשטריכט דורך דאס גרייטקייט צו באצאלן דעם טייערן פרייז וואס פארלאזן קאסט אפ.

## וועבלינקען 
ארגאניזאציעס וואס העלפן די וואס ווילן פארלאזן די פרומע געמיינדע.
 
* הל"ל - האגודה ליוצאים בשאלה - אין ישראל
* דרור - מרכז ליוצאים בשאלה  - אין ישראל
* Footsteps organization -  ניו יאָרק.
* Gesher EU  -  לאנדאן און אייראפע
* Forward organization  - אין מאנטריאל, קאנאדע
קאַטעגאָריע:רעליגיע
*
שבת גוי

קליין|מרכז|אן אויטאמאביל מיט א שילד אויפן שויב וואס זאגט "גוי של שבת"
**שבת גוי** איז אַ גױ (נישט אַ ײִד) וואס מאכט פאר א ייד איינע פון די ל"ט מלאכות װאָס דער ײִד איז פֿאַרבאָטן זיי צו מאַכן שבת.

קאַטעגאָריע:שבת
משה יצחק ווערטהיימער

**משה יצחק ווערטהיימער** איז דער געווען פאר נאנט צו 10 יאר דער רעדאקטאר פונעם מאנאטלעכן זשורנאל דער בליק.

משה יצחק איז א זון פון מענדל ווערטהיימער. ער איז געווען הויז בחור פון סאטמארער רבין בעל ברך משה ער איז געוועזן דארטן פונקט אין די תקופה ווען עס האט אויסגעבראכן די טיילונג אינערהאלב די חסידים וויאזוי מען האט זיי דעמאלטס גערופן.

נאך זיין חתונה אין אדר תש"ס האט ער אפגעקויפט בשותפות מיט משה גבאי דעם אויסגאבע דער בליק וואס עס האט ביז דעמאלטס געהאט הרב עזרא פריעדלאנדער, עסקן און וועטעראן שתדלן וואס איז אנגעקומען זייער הויך אין די פאליטישע וועלט צוליב זיין טאלאנט פון איבערנעמען א מענטשן מיט זיין שפראך, ער איז א זון פון ליסקא'ער רבי'ן וועלכער איז דער בעל מכשיר אין דעם מיימאנידיס שפיטאל אין בארא פארק.

און אזוי ווי ער האט נישט געהאט די פינאנצן אנצוגיין דערמיט האט ער פארקויפט דעם נאמען פאר די שותפים משה גבאי און משה יצחק ווערטהיימער.

אין יענער צייט האבן זיי אפגעקויפט אויך דעם פאפולערן אויסגאבע יפה בעתו וואס עס פלעגט ארויסגעבן דער באגאבטער שרייבער און היסטאריקער הרב יוסף פרץ ביללער און אזוי האבן זיי אריינבאקומען פון צוויי זייטן א גרויסן ציבור ליינער.

אבער דער הויכפונקט פון די אויסגאבע איז געווען דאס אריינלייגן בילדער פון אקטועלע געשעהנישן פון דעם מאנאנט, און אזוי אויך אן באזונדערע אפטיילונגען פון בילדער פון צדיקים וואס אין דעם חודש געפאלט אויס זייער יארצייט.

שפעטער האט ער זיך אפגעטיילט פון "יפה בעתו" און ער האט אליינס געפנט א קינדער בליק ביילאגע, און נאך שפעטער האט ער צוגלייגט נאך צוויי ביילאגעס, 'דער חסידישער בליק' און, 'די פאמיליע בליק'.

אין יאר תש"ע האט ער דאס פארקויפט פאר ???

היינט צו טאג'ס קומט דאס נאך אלס ארויס א פאפולערע חרדישע אויסגאבע וואס שטעלט צו פול מיט תוכן'דיגע לייען מטריאל פארן חרדישן ציבור

קאטעגאריע:רעדאקטארן
קאטעגאריע:הויז בחורים

קאַטעגאָריע:זאלוינים