open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
הערץ פרענקל

ר' נפתלי הערץ פרענקל (נפטר: י חשון, ה'תשפ"ב) איז געווען דער ענגליש פרינציפל אין סאטמארער מיידל שולע אין וויליאמסבורג פאר איבער זעכציג יאר. ער איז געגאנגען אנגעטאן ווי א ליטוואק, און זיך נישט געפירט ווי א סאטמארער חסיד, טראצדעם איז ער געווען ארויפגעקוקט אין סאטמאר, און איז געווען שטארק נאנט מיט ר' יואל טייטלבוים און איז א געווען א ווארטזאגער פאר סאטמאר ביי פילע געשעענישן, פראטעסטן און באגעגענישן מיט פאליטיקאנטן, צוליב זיין פרעמדער אינטעליגענטער ענגליש. 

## ביאגראפיע 
ראביי פרענקל איז געבוירן אין ליזענסק, פוילן. ער האט איבערגעבלעבט די צווייטע וועלט מלחמה, ווען זיין משפחה איז אנטלאפן קיין אוזבעקיסטאן. 

אין ניו יארק האט ער געלערנט אין תורה ודעת, און שפעטער שטודירט ברוקלין קאלעדזש. זיין קענטעניס אין ענגליש האט נושא חן געווען ביים סאטמארן רב, רבי יואל טייטלבוים, וועלכער האט אים אויפגענומען צו דינען אלס דער מנהל פאר די לימודי חול אין סאטמארן בית רחל מיידל שולע. 

חוץ דאס דינען אלס מנהל פון לימודי חול האט ער געדינט ווי סאטמאר'ס אויסערן מיניסטער צו דער דרויסנדיגער וועלט, און ער האט זיי פארטרעטן ביי פילע געשעענישן, טראצדעם וואס ער איז געווען א ליטווישער איד, פון די אגודה קרייזן. 

ער האט געוואוינט אין בארא פארק, אין זיינע עלטערע יארן האט ער זיך געצויגן קיין לעיקוואוד, וואו ער האט געוואוינט ביז זיין פטירה, ווען ער איז נפטר געווארן אין עלטער פון ניינציג יאר.  

אויף זיינע עלטערע יארן האט ער ארויסגעגעבן א ביכל אין ענגליש, וואו ער שילדערט זיין ערפארונג אין סאטמאר. דאס בוך הייסט The Satmar Rebbe and His English Principal.   

## רעפרענצן 
א באריכט  אין המודיע

פרענקל
קאַטעגאָריע:עסקנים
שפאס

**שְׁפּאַס** מיינט א ווערטל, אדער ליצנות געמאכט פון עפעס. געווענליך ווערט צובאנוצט דערצו די אויסדרוק "טרייבען", ווי מען זאגט: "פארוואס טרייבסטו שפאס פון מיר?"

ווערט אויך באנוצט מיטן אויסדרוק שְׁפּאָט ביליג, געשפעט, וכדומה.
קאַטעגאָריע:הומאר
קאַטעגאָריע:לעבנסשטייגער
צאנקען

ווען א ליכט הייבט זיך אן צו פארלעשן ווערט עס אנגערופען אז דער ליכטל צאנקעט.

עס איז אנגענומען א סגולה פון גדולים אז אויב א שבת ליכטל הייבט אן צו צאנקען זאל מען אונטערלייגען אונטערן לייכטער א חלה, און עס ווערט אויפהערן צאנקען, בדוק ומנוסה (פארשטייט זיך אויב עס האט נאך וואס צו ברענען, נאר עס צאנקעט צוליב אנדערע סיבות, אבער קיין נס חנוכה וועט ווארשיינליך נישט פאסירען).

אנדערע גדולים שרייבן אבער אז מען טאר עס נישט טוהן צוליב דרכי אמורי.
צארן

**צארן** אדער **אויפרעגעניש** (כעס איז א לשון קודש) אויך רופט מען דאס אויך אז איינער איז **בייז**.

מיינט אז מען באטראפן מיט נעגעטיווער געפיל צוליב אן אויסערליכער געשעניש. 

מען קען ווערן אגרעסיוו און נידערגעשאלגן. 

כעס ברענגט די הארץ זאל קלאפן שנעלער וואו נארמאל.

עס קען מאכן א רויטן קאליר אויפן פנים.

ווען מען שפירט א כעס, איז שווער זיך צו פארטוהן אין א צווייטע זאך.

## געווענליך שפירט מען כעס 
* ווען א צווייטער מאכט נערוועז.
* ווען מען דערלעבט א דורכפאל.
* ווען מען כאפט פעטש.
* ווען מען קריגט זיך.
## אידישקייט 
אין הלכה אין אין מענטשהייט דארף מען זיך שטארקען קעגן כעס. עס ברענגט נישט קיין שום ניצן.
יעקב מאיר שעכטער

רבי **יעקב מאיר שעכטער** (געבוירן ז' חשון תרצ"א) פון ירושלים איז איינער פון די גרעסטע פירער און משפיעים פון ברסלב.

ער איז א זון פון ר' דוד שעכטער, א ברסלב'ער חסיד. זיין מוהל איז געווען הרב יוסף חיים זאנענפעלד, וואס איז אגב געווען זיין לעצטע ברית בחייו.

ער איז א תלמיד פון ר' אברהם שטערנהארץ פון די אלטע חסידים, און האט געלערנט אין  דער סלאנימער ישיבה.

ער איז פון די ערשטע ברסלב'ער פון נאך דער צווייטער וועלט מלחמה, ס'איז באוויאוסט אויף אים וואס ער פארציילט אז אלס אינגערמאן נאך די אלע צרות וואס ער האט מיטגעלעבט האט ער אפגעמאכט אדער ווער איך "ר' יעקב מאיר שעכטער" אדער ווער ווייסט, און די וועלט האט זוכה געווען צו "ר' יעקב מאיר", באקאנט מיט זיינע עלעקטיזירטע דרשות וואס לעבט אויף א מענטש, טויזנטער קלאמערן זיך אנצוקומען צו הערן א גוט ווארט א עצה פון אים, וואס ווערט געדענקט אויף א לענגערער צייט, ער פלעגט זיין איינער פון די פירער אין ברסלב וואס פארן נישט ראש השנה קיין אומאן, אבער די לעצטערע יאהרן האט ער אנגעהויבן פארן קיין אומאן.

ער איז פון די ראשי ישיבות און ישיבת המקובלים שער השמים אין ירושלים.

ער האט געליטן און ליידט זייער אסאך און נעמט גארנישט צום הארצן, ער איז א שטארקער סימבאל פון א איד וואס ווערט נישט געבראבן, י"ב טבת תשס"ז איז זיין טאכטער אדל אוועק, נאך פינף יאר ליידן פון יענער מעשה,

זיין ווייב שרה איז נפטר געווארן דעם 29סטן דעצעמבער 2010.  צוויי פון זיינע טעכטער און איין זון איז שוין נפטר געווארן בחייו.

## זיינע ספרים 
* *לקט אמרים ב"כ*
* *ונכתב בספר ב"כ*
* *כדת נפש משיבת
* *דרך כוכב על ליקוטי מוהר"ן
* ''תהילים ישועות אשא
* הגדה של פסח
* ועל המועדים וענינים ו"כ
* פירוש על שיר השירים
* על מאה ברכות
* אוסף מכתבים ד"כ
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ברסלבער
קאטעגאריע:מקובלים
קאַטעגאָריע:מוהלים
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:ברסלב
אברהם לויפער

רב **אברהם לויפער** (געב' תשכ"ב) איז דער דאראגער רב פון וויליאמסבורג.

## יונגע יארן 
רב אברהם לויפער איז געבוירן אין יאר תשכ"ב  צו זיין פאטער ר' שלום לויפער, וועלט בארימטער גבאי צדקה פון סאטמארער רבי'ן  צענדליגע יארן, א זון פון רב ישכר בעריש לויפער, דומ״ץ דק״ק דזשיקאוו.

אין זיין יוגנט איז ער אויפגעצויגן געווארן אין וויליאמסבורג, און האט געלערענט אין דער סאטמארער ישיבה אויף סאנדז סטריט.

ער האט חתונה געהאט צו א טאכטער פון ר' אריה לייבוש שווארץ, וואס איז געווען מנהל מוסדות סאטמאר אין בני ברק, און שפעטער האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין בארא פארק, וואו ר' לייבוש האט דארט געהאלפן אויפשטעלן די סאטמארער מוסדות, און ספעציעל די ארטיגע סאטמארער ישיבה.

אויך איז ער געווען א מלמד יארן לאנג אין סאטמאר אינגעל קעמפ מחנה רב טוב נעפאנעק, ניו יארק.

## צדקה וחסד 
ער פארטיילט הונדערטער טויזנטער דאלאר אין צדקה דורך זיין חסד ארגאניזאציע געגרינדעט פון זיין טאטע ר' שלום לויפער, ובפרט פאר פסח ווען ער האלט אן די מסורת אבות אנצוגיין מיט די ריזיגע קמחא דפסחא חלוקה פאר טויזנטער משפחות. 

בשנת תשע"ז איז נתייסד געווארן דורך אים דער קרן אלמנות וואס צאלט אויס פיש און פלייש פאר אלמנות איבער אמעריקא און קאנאדא וואס דאס שלעפט אריין א ריזן בודזשעט פון א פאר מילאן דאללער יערליך.

## הוצאות ספרים אוהל תורה - הפצת אמרי שפר 
ער איז א ספרים דרוקער און פארשפרייטער. ער האט ארויסגעגעבן און איבערגעדרוקט די ספרים פון רבי יעקב יוסף פון פולנאה דער תולדות יעקב יוסף, צפנת פענח, כתונת פסים. אויך דער ספר תפארת שלמה, און דגל מחנה אפרים, אוהב ישראל, עבודת ישראל, סידורו של שבת, שער התפלה, באר מים חיים, און נאך. 

אלע זיינע ספרים האבן שיינע מפתחות, מפתח פסוקים, מאמרי חז"ל, מפתח ענינים, און אסאך הגהות און מקורות. ווי אויך מראה מקומות.

ער האט אויך מחבר געווען די ספרים:
* האשל ברמה אויף מסכת סנהדרין.
* האשל ברמה, קצירת החטים - ג' חלקים.
* האשל ברמה - לולבי שביעית.
* האשל ברמה - נפש חיה
* בירורי הדברים - ב' חלקים, בנוגע סכסוך עם משפחתו

## אתרוג סוחר 
אזויווי זיין פאטער און זיין גאנצע פאמיליע, טוט ער אימפארטירן אתרוגים פון קאלאבריע, און עס פארקויפן.

אין שנת השמיטה איז ער געווען דער ערשטער וואס האט אויפגעברענגט דעם פראבלעם פון די דערי לולבים מיט די חששות וואס עס איז דא דערויף ווי עס אויפירליך באריכטעט סיי די הלכה חלק און אויך דעם חלק המציאות אין דעם קונטרס *האשל ברמה - לולבי שביעית*

## קצירת החטים 
זיין מערכה קעגן די אריזאנע ווייץ איז אקעגן דעם בירור פון הרב יעקב הערש גאלדשטיין און שרייבט אין זיין ספר קציר חטים אז די ווייץ וואס ווערט געשניטן אין פלעצער ווי עס רעגנט, האט א חשש חמץ. הרב אברהם לויפער האט ארויסגעברענגט און מעורר געווען פאר די וועלט אז מחמיר צו זיין אקעגן וואס מ'האט געטאן ביז היינט איז א שינוי אין מסורה, און ממילא טאר מען נישט שניידן אין אריזאנא וואו עס רעגנט נישט.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:וויליאמסבורג
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
קאַטעגאָריע:אידישע קאנטראווערסיעס
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
יעקב הערש גאלדשטיין

** יעקב הערש גאלדשטיין** איז א כולל אינגערמאן אין קינגס טערעס וואס זיין ווייב ברענגט פרנסה פון א קלייד געשעפט אויף ליע ענוועניו וואס פארקויפט פאנג'עלויס BMG. 

ער איז דער זון פון דעם לעגענדארן עסקן און אידישער גביר חיים פסח גאלדשטיין. 

ער איז געבוירן געווארן אין א סאטמארער משפחה, וואס איז געווארן א חב"דסקער, פון די תלמידים פון ר' מענדל וועכטער.

זיין לעצטיגע מערכה איז אויפציווייזן פאר דער וועלט אז די ווייץ ווא מען האט גענוצט אין סאטמאר פאר די מצות איז פראבלעמאטיש.

ר' אברהם לויפער האט גענומען די ציל אים צו אפענטעפערן. א גרויסער טייל רבנים האבן שוין געזאגט זייער מיינונג אהער און אהין.

קאַטעגאָריע:וויליאמסבורגער
קאַטעגאָריע:ליובאוויטש
ישראל חיים מנשה פרידמאן

רבי **ישראל חיים מנשה פֿרידמאַן** (ה'תרפ"ו – כ"א כסלו, ה'תשפ"א) איז געווען דער ראש בית דן פון סאטמאר וויליאמסבורג. ער איז א אייניקל פון הרב ישראל חיים פרידמאן דער ראחובער רב מח"ס ליקוטי מהרי"ח.

## ביאגראפיע 
רבי ישראל חיים מנשה איז געבוירן געווארן צו רבי יעקב צבי פרידמאן און זיין ווייב ביילא.

ער איז געווען א מגיד שיעור אין דער סיגוטער ישיבה אונטער רבי משה טייטלבוים, דער שפעטערדיגער סאטמארער רבי. און מיט די שתדלנות פון דער ברך משה איז ער געווארן אויפגענומען אלץ דיין אין סאטמאר בארא פארק, אין יאר ה'תשל"ד איז ער געווארן דיין אין סאטמאר, וויליאמסבורג.

הרב ישראל חיים מנשה פרידמאן איז אן אויסטערלישער תלמיד חכם און ירא ה', ער האט הונדערטער און טויזנטער אידן וואס זענען גרייט צו פאלגן זיין פסק דין, ער איז אנגענומען אלס א גרויסער פוסק.

ביי דעם סאטמארער מחלוקת איז רבי ישראל חיים מנשה געגאנגען אונטער רבי זלמן לייב טייטלבוים, אין די שפעטערע יארן האט ער באקומען רשות פונעם ברך משה צו עפענען אן אייגענעם בית המדרש אין וויליאמסבורג אויף ראסס סטריט, וואו הונדערטער אידן פלעגן דאווענען און ווארימען זיך ביי אים. ווען  דער גאב"ד פון עדה החרדית הרב ישראל משה דושינסקיא איז נסתלק געווארן, האבן די חסידים פון מהרי"י מסאטמאר געוואלט ער זאל ווערן דער ראש בית דין אין עדה החרדית אין ירושלים.

אין יאר תשס"ג ווען די סאטמארער קהילה האט געגרינדעט אן אייגענעם בית דין איז דער דיין אויפגענומען אלס ראש בית דין א פאזיציע וואס ער האט געהאלטן ביז זיין לעצטן טאג.

ער איז געווען דער רבי מובהק פון די סאטמארער רבי׳ס, רבי זלמן לייב טייטלבוים און אויך רבי אהרן טייטלבוים, און ביי זיין הכתרה אלס אב"ד קרית יואל האט ער זיך אויסגעדריקט אויף אים מיט גאר גרויסע הפלגות, עד יומו האחרון איז ער געבליבן מיט א אהבה צו זיין חשובן תלמיד. 

ווידעראום מיט מהרי"י מסאטמאר האט ער זיך געהאלטן גאר נאנט, און מען האט נישט געדארפט קיין ווערטער פאר דעם, זיי האבן געארבעט האנט ביי האנט, מיט אלע קהילה ענינים. 

ער איז נפטר געווארן מאנטאג, וישב, כ"א כסלו, ה'תשפ"א, אין עלטער פון 94 יאר. 

די לוויה איז פארגעקומען אין סאטמארער ביהמ״ד הגדול אין וויליאמסבורג, דערנאך אין קרית יואל אין ביהמ"ד הגדול בראשות   מהרי"י מסאטמאר, און ער איז געקומען לקבורה אין בית החיים החדש פון קהל יטב לב אין קרית יואל.

רבי אהרן טייטלבוים פון סאטמאר קרית יואל האט געזאגט אויף אים א גאר שטארקן הספד ביי זיך אין ישיבה. און ער האט זיך ארויסגעדריקט **הלכה כמותו בכל מקום** און מיט דעם האט רבי אהרן מתיר געווען זיין איסור פון נישט טארן חתונה מאכן אין עטרת מאיר צבי דקהל בני יואל, וואס דער ראש בית דין האט מתיר געווען.

## משפחה 
די קינדער פון רבי ישראל חיים מנשה זענען:

* רבי יעקב הערש 

*רבי אריה לייבוש, דיין פון סאטמאר אין וויליאמבסבורג
*רבי ברוך אברהם, סאטמארער דיין אין  העריסאן, וויליאמסבורג.
*רבי ירמיה, דיין פון שאפראן אין וויליאמסבורג
*רבי מענדל וואלף
*רבי שלמה

## וועבלינקען 
* רבי ישראל חיים מנשה פרידמאן באזוכט ירושלים

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
קאַטעגאָריע:סאטמארער דיינים
קאַטעגאָריע:וויליאמסבורגער רבנים
חיים רמון

**חיים ראמאן** (*ראַמאָן*; געבוירן דעם 10טן אפריל 1950) איז א כנסת דעפוטאט פון קדימה פארטיי, דער הסתדרות פארזיצער (לייבאר). און דער געוועזענער יוסטיץ מיניסטער.

חיים ראמאן איז געבוירן געוואָרן אין 1950 אין **בינה**, געבוירן געוואָרן אין נודלבערג און **אשר ווישניא**, אַ געבוירענער אין מעזריטש לעבן לובלין, פּוילן. זײַן קינדשאַפט האָט ער פֿאַרבראַכט אין יפו, ​​אין אַ הויז, וואָס איז ליגן פֿאַרן בעקערײַ אַבולעפֿיע, וואָס זײַנע עלטערן האָבן באַזוכט צוויי יאָר פֿריִער נאָך אַ געוויסער צײַט אין דורכפֿאָר־לאַגער, אַפֿילו אויב ער האָט געהאַט איין עלטערע ברודער.
ער איז ערוועלט גאווארען ווי א חבר הכנסת צום ערשטן מאל אין 1983 צום 10טן כנסת, פון דער עבודה פארטיי, צום 13טן כנסת און 1992, איז ער געווארען די געזונטהייט מיניסטער.

צוליב א אומגעוואונטשענער רעדע האט ער אפגעטרעטן אין 1994 און געווארן דער פארזיצער פונעם הסתדרות (ארבעטער פעדעראציע), און נאך ווייניגער ווי צוויי יאר איז ער צוריק געווען אין כנסת אלס אינערן מיניסטער אין 1995, אין 1999, אין אזוי ווייטער ביזן אריבערגיין צו קדימה פארטיי אין נאוועמבער 2005, ווערנדיג דער יוסטיץ מיניסטער, 

אום 17טן אויגוסט, 2006, האט מני מזוז דער אדוואקאט גענעראל אויפגעעפנט א טעקע קעגן רמון מיט ווערן באשולדיגט צו טון סעקסועלע אקטן, (קושן פאר איינע פון זיינע ארבעטער מיט אריין לייגן זיין צונג אין איר מויל). ער איז צום סוף באשולדיקט געווארן, און איז געשטראפט געווארן צו באדינען 120 שעהן מיט פרייוויליקע ארבעט. נאך וואס ער איז באפרייט געווארן איז ער צוריק געקומען צו דער רעגירונג אלס פרעמיער פארטרעטער.

## משפחה
**חיים רמון** האט חתונה געהאט מיט פנינה רמון (בזיווג ראשון), דער געוועזענער דעפוטאטישער שיינקייט־קעניגין, און די פּאָר האט געהאט א זון און א טאכטער. דעם 10טן אקטאבער 2007 האט רמון חתונה (בזיווג שני) געהאט מיט ווארד שרון ריבלין (היינט וורד רמון-ריבלין), א זשורנאליסטין אין דער עקאנאמישער צייטונג "גלאבעס" און רעדאקטאר פונעם חודש-ליידי גלאבס. די פּאָר וואוינט אין רמת השרון.

קאטעגאריע: כנסת דעפוטאטן
קאנדאליזא רייס

קליין|250px|קאנדי רייס.
**קאָנדאָליזאָ רײַס** (געב' 1954) איז געווען דער 66סטער אויסערן סעקרעטאר אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, אונטער דעם פרעזידענט דזשארזש וואקער בוש.

זי איז געווען די ערטשע פיהר יאהר פון זיין קאדענץ די זיכערהייט סעקרעטארין פארן פרעזידענט, דערנאך ווען קאלין פאול איז געווארן אויס שטאט סעקרעטאר איז זי געווארן. זי איז די ערשטע שווארצע פרוי אויף דעם שטעלע.

זי ווערט פארעכנט אלס א גרויסע קענערקע אין די רוסישע פאליטיק, זי האט דערויף שטודירט אין אירע קאלעדזש יארן.

רייס
המן

**המן בן המדתא האגגי** (באקאנט ביי דער יידישער ליטעראטור אלס **המן הרשע**) איז דער הויפט רשע אין מגילת אסתר.  געווען דער מיניסטער פון קעניג אחשוורוש.
ער איז געווען א אייניקל פון אגג דער קעניג פון עמלק וואס שאול המלך האט געלאזט לעבן.
די גמרא זאגט, מבני בניו של המן למדו תורה בבני ברק (סנהדרין צו ע"ב). און עס איז דא וואס זאגן, אז דאס איז געווען דער אמורא רבי שמואל בר שילת.

## די געשיכטע אין מגילת אסתר 
## מנהגים 
אין דער יידישער מסורה דערמאנט מען אים פורים דורך עטליכע מנהגים.
* מען מאכט א גע'רעש מיט א גראגער ווען מען דערמאנט זיין נאמען ביי די מגילה.
* מען עסט המן טאשן אנגעפילט מיט מאָן

קאטעגאריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
קאטעגאריע:פורים
AJOP

**AJOP** ד'זשואיש א'וטריטש פ'ראפעשענאלס איז א ארגאניזאציע אין באלטימאר וואס פאראייניגט אלע קירוב ארבעטער אין א יארליכער קאנווענציאן.

קאַטעגאָריע:קירוב
דבר יום ביומו

**דבר יום ביומו** איז א טאג צייטונג וואס מעלדט בלויז היימישע שידוכים און לוויות און מודעות.

עס ווערט ארויסגעגעבן דורכן אנפירער פון די וויליאמסבורג טראלי אברהם יהודה  לעבאוויטש וואס איז א קאשוי/זאלי חסיד און תלמוד.

ביי די וואלן אין וויליאמסבורג אין די סליחות טעג תשס"ט האט ער זיך שטארק באשמוצט אננעמענדיג ווילדע עקלהאפטיגע אדווערטייזמענטס קעגן א היימישן ערליכן קאנדיאדאט אברהם יצחק אבראהא.

ער האט אויך לעצטנ'ס געפענט די "אשת חיל אויסגאבע"!

טייל האלטן אז דער דבר יום ביומו  פירן זיך ווי דאס איז א פארטייאיש בלעטל למשל די יארצייטן פין רבי'ס וואס זענען לפי השקפתו האט ער דערמאנט אין די אנדערע נישט. ב' ניסן די יא"צ פונעם סקווערער רבי'ן רבי יעקב יוסף וואס א גרויסער ציבור וואס איז געקומען נאך דער מלחמה קיין אמעריקא האט זיך נאך מסתופף געווען בצילו אדער עכ"פ זיך געקוויטעלט ביי אים. ובתוכם די גדולי הרבנים והצדיקים די שארית הפליטה. כ"ק מרן מסקולען זי"ע וואס פלעגט פארן אויף סקווער אויף שבתים. אפילו אויפן לעצטן שבת אויך. 

האט דער דבר יום ביומו אויך אויסגעלאזט זיין יא"צ.
## זעט אויך
 גוט מארגן  
 מבשר ואומר 
 לוח הציבור 
 קול  הציבור

קאטעגאריע:פרומע צייטונגען
היימיש

**הייםיש** איז דער אויסדרוק פאר יעדן קרייז לויט זיין באקאנטשאפט מיט פערזאהןען און זאכן וואס זענען נאנט צו זיי.

דאס ווערט גענוצט אויף א זאך וואס איז נישט פראפעסיאנאל. דאס הייסט געמאכט פון די היים.
## אידישקייט
היימיש ביי עסנווארג מיינט נישט דווקא אז מען מאכט דאס אין שטוב נאר די סטאנדארטן אין כשרות איז ווי מ'וואלט דאס געמאכט אין א אייגענע היים. 

עס זענען פארהאן אסאך מענטשען וואס עסן נאר היימישע מאכלים, צוליב כשרות, עס זענען דא היינט קאמפאניס וואס שטעלן ארויף אזאלכע לעיבלס אויף זייערע פראדוקטן אז עס איז היימיש, נישט אלעמאל איז דאס ריכטיג, ווייל עס איז נישט דא א געזעץ וועלעכע פארבאט שרייבן היימיש אויב ס'איז נישט אמת.

היימיש מיינט אז מען ניצט נישט קיין קלות אין הלכה, געוויסע הלכות וואס מענטשען האלטען אין שטוב וואו למשל באקוקען די אייער ווערן נישט פראקטיצירט אין פארבריקן אזוי אויך זיפן מעל אזוי אויך אפענע אייער איבער נאכט אפענע צוויבל איבער נאכט און נאך אסאך הלכות און חמרות וואס קאמפאניס זענען נישט מחויב צו פראקטיצירן, אויב א קאמפאני האלט איין די חמרות ווערט זי אונגערופען היימיש למשל פאדריגאל'ס בעקערי. די וואס זענען מקפיד אויף היימיש עסן יא פון פאדריגאלס.

אזוי אויך זענען דא געוויסטע וועלכע עסן נאר וואס איז געמאכט געווארן ביי זיך אין שטוב, אבער די זענען זייער ווינציג.

קאטעגאריע:חרדישער לעקסיקאן
קאטעגאריע:יידישע אויסדרוקן
זאב חפץ

**זאב חפץ** (געב' 1947) איז א פרייער אבער שטארק רעכטער איד, וואס האט געדינט אלס ווארטזאגער פון דער מנחם בעגין אדמיניסטראציע.

ער איז געבוירן אין מישיגן אויסגעוואקסן אין רעפארם אידישע שטוב.

געווען יארן לאנג א זשורנאליסט.

אויך אלס השקפה און פאליטיק קאלומניסט פארן ניו יארק דיילי ניוז. 

ער האסט חרדישע אידן צוליב וואס ער טענה'ט זייער ארויפצווינג פון רעליגיע אויף דער מדינת ישראל רעגירונג.

קאטעגאריע:זשורנאליסטן
GPS

די **גלאבאלע פלאצירונג סיסטעם** (**GPS** ר"ת פון '''''') איז א גלאבאלע נאוויגאציע סיסטעם אפערירט מיט א סאך סאטעליטן דורך דער רעגירונג פון די פאראייניגטע שטאטן וואס גיט גענויע אינפארמאציע וואו מען געפינט זיך אויף דער ערד טאמער מען קען זיך פארבינדן מיט פיר סאטעליטן.

## רעפערענצן 
* http://www.ivelt.com/forum/viewtopic.php?p=1416508#p1416508

קאַטעגאָריע:טעכנאלאגיע
קאַטעגאָריע:נאוויגאציע
ספרינג וועלי

left|250px
**ספרינג וואלי** איז א געגנט נעבן מאנסי, אין ראקלענד קאונטי, ניו יארק, וואס גרעניצט זיך צווישן ראמאפא און קלארעקסטאון.

## באקאנטע מענטשן 
* שמואל רעשעווסקי, שאך־גרויסמייסטער 

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:דערפער אין ניו יארק
קאַטעגאָריע:ראקלענד קאונטי
ארבעטס פארמיטילונג פאראיין

**ארבייטס פארמיטילונג פאראיין** איז א וואולטעטיגע ארגענעזאציע וואס געבט זיך אפ מיט טרעפן חרדישע היימישע ארבייטארער און ארבייטס געבער.

דאס ווערט געפירט דורך הרב גאטליב און עס געפינט זיך אין וויליאמסבורג קעגן איבער קליימער סטריט שול.

זי טוען זיך אויף אז זיי האבן געטראפן די דזשאב פון ר' משה שמואל גאלדשטיין ביי בי.ענד.עיטש. פאטא און איז היינט צוטאגס פון די גרעסטע חרדישע סאטמאר עשירים.

קאטעגאריע:וויליאמסבורג
קאטעגאריע:וואולטעטיגע ארגאניזאציעס
נעטפליקס

קליין|250px|נעטפֿליקס לאגא
**נעטפליקס** (ענגליש: *Netflix*) איז א פילם פארדינגען פירמע וואס שיקט אויף די פאסט א געוויסע צאל פילמען אין DVD. 

## זעט אויך 
* Popcorn Time

קאטעגאריע:פארוויילונג
ספארטזאל

[קליין|שולע ספארטזאל אין קאַלהאַן, [קאלאראדא.]]

א **ספארטזאַל** איז א פלאץ ווי מען מאכט איבונגען. מען טרעפט דארט פארשידענע ספארט געצייג ווי למשל לויפבאנד, עליפטיקל און א שטייענדיקער ביציקל.

קאַטעגאָריע:איבונגען
בתוך הגן

**בתוך הגן** א תורה בלעטל אויף די פרשת השבוע וואס פלעגט ערשיינען אין יאר תשס"ה דורך תלמידי ישיבה לצעירים ד'סאטמאר וויליאמסבורג.

עס האט זיך דערקענט אז עס ווערט געמאכט דורך יונגע אומערפאנע אומרייפע בחורים, און ספעציעל איז עס ארויסגעשווימען אין די עפענטליכקייט ווען זיי האבן בטעות אריינגעלייגט א אומ-מוגה'דיגע תורה פון סאטמארער רבי הרב זלמן לייב טייטלבוים, וואס האט אויסגעקוקט כאילו ער זאגט אז מען געבט א שקל שלם אנשטאט א האלבע מחצית השקל.

עס האט דעמאלטס אויפגערודערט די היימישע גאס, און "**דער בלאט**" האט עטליכע וואכן אין א צו געמאכט געשמאקע צימעס דערפון, און ווי אויך א נאמען געגעבן זייער פורימ'דיגע ביילאגע יענע יאר "שקל שלם" לשמו ולזכרו.

דערנאך האט זיך עס פארמאכט פאר קנאפע צוויי יאר, און עס איז פריש ערשינען שבועות תשס"ז, דורכ'ן באקאנטן סאטמארער עסקן ר' יואל שטערנבערגער.

קאַטעגאָריע:תורה בלעטער
קאַטעגאָריע:סאטמאר
קאַטעגאָריע:זאלוינים
מלחמה

א **מלחמה** אדער **קריג** איז אז צוויי אדער מערערע פארטייען לענדער מענטשן שלאגן זיך ארום.

א **ברידער קריג** (אדער **בירגער קריג**) איז א קריג צווישן צוויי פארטייען אינעם זעלבן פאלק.

ביי א קריג אויף דער יבשה הייסט יעדע פארטיי א מיליטער, ביי א ים קריג הייסט יעדע פארטיי א פלאט, און ביי א לופט קריג הייסט יעדע פארטיי א לופטפלאט.

ס'קומט צו א קריג ווען צוויי מדינות האבן א געראנגל וואס זיי קענען נישט לייזן דורך דיפלאמאטישע מיטלען.

## מאטיוואציע 
ס'זענען פאראן אסאך טעאריעס וואס איז די מאטיוואציע פארוואס לענדער פירן מלחמות.

### פסיכאלאגיע 
די פסיכאלאגן האלטן אז מענטשן זענען בטבע אגרעסיוו, דעריבער מוזן זיי זיך שלאגן פון צייט צו צייט.

### עקאנאמיק 
טייל מלחמות פאסירן צוליב עקאנאמישע אורזאכן. א לאנד וויל מער רעסורסן וואס עס קען באקומען דורך האלטן מלחמה.

### מארקסיזם 
די  מארקסיטישע טעאריע פון מלחמה האט אויך א באציאונג צו עקאנאמיק, אז מאדערנע מלחמות זענען פארשאפן דורך קאנקורענץ פאר רעסורסן און מארקן צווישן גרויסע אימפעריאליסטישע מעכטן, וואס שטאמט פונעם פרייען מארק און דער קלאס סיסטעם. טייל פון דער טעאריע איז אז מלחמה וועט נאר ווערן פארשוואונדן נאך א וועלטס מלחמה וועט פאסירן וואס קערט איבער פרייע מארקן און קלאס סיסטעמען. די מארקסיסטישע פילאסאף ראזא לוקסעמבורג האט טעאריזירט אז אימפעריאליזם שטאמט פון קאפיטאליסטישע לענדער וואס זוכן נייע מארקן. פארברייטערן די מיטל פון פראדוקציע איז מעגלעך נאר מיט א פארגרעסערונג אין קאנסומענט נאכפרעג . אזוי ווי די ארבעטער אין א קאפיטאליסטישער עקאנאמיע קענען נישט אנפילן דעם נאכפרעג, מוזן פראדוצירער זיך פארשפרייטן אין אנדערע מארקן צו טרעפן קויפער פאר זייער גוטער, אזוי פירנדיק אימפעריאליזם.

## זעט אויך 
* די קונסט פון מלחמה

## רעפערענצן 
*
קאַטעגאָריע:אינטערנאציאנאלע באציאונגען
אלטקייט

קליין|אלטקייט
**אלטקייט** אדער די **עלטער** איז ווען א זאך אדער מענטש ווערן אלט, דאס איז די פארקערטער פון ניי.

ביי עלטערע מענטשן פאסירן פיזישע ענדערונגען:
* די האר ווערט גרא אדער ווייס
* מען הערט נישט אזוי גוט
* מען זעט נישט אזוי גוט

## אידישקייט
* מען דארף זיך אויפשטעלן פאר אן אלטן מאן. אפילו א גוי ווייל ער האט אסאך וואס צו מחשיב זיין פון זיין איבערלעבונג דורך די יארן וואס ער לעבט דא אויף דער וועלט.

קאטעגאריע:מצוות און מנהגים
שלמה הערצאג

ר' **שלמה הערצאג** איז א חרדישער וויליאמסבורג סאטמארער עסקן וואס איז דער הויפט פון חינוך אנגעלעגענהייטן פאר מיידלעך אין איר קרייז.

ער איז אויך א פאנדרעיזער פאר יד לאחים און אתרא קדישא

קאטעגאריע:סאטמארער חסידים
קאטעגאריע:וויליאמסבורג
רפאל האלפערן

הרב **רפאל האלפערן** (תרפ"ד, ווין - כ' אב, תשע"א) איז געווען א ישראלישער ביזנעסמאן, א תלמיד חכם, א בעל תשובה וואס איז געווען א פראפעסיאנעלער ראַנגלער, ספארטלער, אונטערנעמער, פילאנטראפ, פארשער, שרייבער, און א חרדישער ציבור אקטיוויסט.

ער איז געבוירן א פרומער און דערנאך געווארן אפגעפארן.

הרב האלפערין, דער עלטסטער פון ניין קינדער, איז געבוירן געווארן אין ווין ביי חיים יעקב האלפערין, א באנקיר, אויל-סוחר און בעל-הבית פון א פירמע וואס האט געהאנדלט מיט אלטע כתבי-יד און חיה דולמאן.

אין די 1970ער יארן האט האלפערן שטודירט קאראטע און פארשידענע קאמפקונסטן אין ווייטן מזרח, און ספעציעל אין יאפאן, וואו ער האט באקומען די ראנג פון דאן 5. אין דער יום-כיפור מלחמה האט ער געמאכט הונדערטער קאראטע פארשטעלונגען פאר זעלנער און דעמאָנסטרירט זיין שטאַרקייט דורך ברעכן הויפן ציגל.

זיין פאטער יעקב האלפערן האט געבויט זכרון מאיר אין בני ברק און איז געווען נאנט צום חזון איש.

ער איז א גרויסער ביזנעסמאן מיט צענדליגע אפטיק געשעפטן אין ארץ ישראל.

ער איז אמאל געלאפן פאר בירגערמייסטער פון תל אביב.

ער האט ארויסגעגעבן א כשרע ענציקלאפעדיע "אנציקלופדיה לבית ישראל" ("ענציקלאפעדיע פאר א אידישן שטוב") וואס האלט שוין ביי 150 טויזנט ארטיקלען.

אויך האט ער ארויסגעגעבן א בוך איבער זיינע יארן וואס ער האט זיך פארנומען מיט קערפער געבוי.

אויך האט ער ארויסגעגעבן א בוך איבערן חזון איש, א ביך איבער דער ייחוס פון רבנים, מיטן נאמען "אטלאס עץ החיים" (16 בענדער), און דרײ בענדער אויף דאס לעבן און שאפן פון רש"י.

ער האט אויך געעפֿנט עטליכע ספארטזאלן.

## משפחה
אין 1944, צו צוואַנציק יאָר, האָט ער חתונה געהאַט מיט זיין ווייב צפֿורה, און דאָס פּאָרפֿאָלק האָט געהאַט פֿינף קינדער. אין 1961, נאָך 17 יאָר חתונה, האָט ער זיך גע׳גט פֿון זײַן ווײַב, און חתונה געהאַט אין זעלבן יאָר מיט בערטינאַ (בערטי), געבוירן אין בריסל (נפטר אין תש"פ).

## וועבלינקען
* א גאלעריע  פון בילדער פון זיינע ראנגלען יארן.

קאַטעגאָריע:בעלי תשובה
קאַטעגאָריע:יידישע ביזנעסלייט
זעג

די **זעג** איז א געצייג מיט ציין (נישט א שארף אזוי ווי א מעסער) וואס מ'שניידט מיט איר האלץ אדער ביימער.
עלעקטרישע זעג

אן **עלעקטרישע זעג** איז די היינטיגע מאדערענע זעג וואס ארבעט דורך עלעקטריק.

קאטעגאריע:זעגן
פארקויפן

**פארקויפן** איז דער יסוד פון ביזנעס. דער צוזאמקום פון פארקויפער און קויפער איז דאס זאל זיין סוקסעספול הייסט ביזנעס.

א ביזנעס אן קיין פארקויפער איז נישט שייך.

דער פארקויפער מוז קענען איבערעדן די קאסטומער איבער די לוין וואס ער וועט האבן פון קויפן ביי דעם פארקויפער. 

**טעלעמארקעטינג** איז דירעקט פארקויפן א פראדוקט אויף דעם טעלעפאן פאר קונדן.

קאַטעגאָריע:האנדל און פינאנץ
קונה

א **קונה** אדער **קליענט** אדער **קונד** איז איינער וואס קויפט ביי א פארקויפער א גוט אדער א דינסט.

קאַטעגאָריע:האנדל און פינאנץ
פרייז

מיינט איר א פרעמיע באלוין?

**פּרייז** איז דער באשטימטער ווערד פון געלט אויף א געוויסער זאך, וואס דער איינקויפער צאלט פארן פארקויפער דערפאר דאס איינצוהאנדלען.

קאַטעגאָריע:האנדל און פינאנץ
אלי וויזעל

**אליעזר ״אלי״ וויזל**  (30סטן סעפטעמבער 1928 – 2טן יולי 2016) איז געווען א יידישער זשורנאליסט, פילאסאף, אינטעלעקטואל און א שרייבער וואס האט געוואוינט אין סיגוט פאר דער צווייטער וועלט מלחמה. ער האט געװוּנען א נאבעל פריז פאר זיינע שרייבונגען וועגן  חורבן אייראפע. זיין משפחה זענען געווען וויזניץ חסידים פון דער היים.

## ביאגראפיע
וויזל איז געבוירן געווארן אין סיגעט, זימבערגן, רומעניע אין א חרדישער משפחה.

מען רופט אים דער **כהן גדול פון דעם האלאקאסט** צוליב זיינע אקטיוויטעטן דאס אריינברענגן צו די תודעה פון דער וועלט אז דאס זאל זיך מער קיינמאל איבערחזרן.

ער זאגט שטענדיג אז ער איז א פייערדיגער וויזשניצער חסיד, אבער גלייבט נישט אין א גאט צוליב דעם חורבן.

ער שרייבט אויך א פליסיגן אידיש וואס זיינע ווערק ווערן ערשינען פון צייט צו צייט אין קאלום'ס אין אלגעמיינער זשורנאל וואס ער פלעגט מיט א דרייסיג יאר צוריק דינען אלס רעגולארער רעפארטער פאר דער צייטונג.

## ביכער 
זיינע 57 ביכער האט ער געשריבן בעיקר אין פראנצויזיש, ענגליש און יודיש.

* און די וועלט האט געשוויגן, 1956. דאס איז געווען זיין ערשטע בוך און געשריבן ארגינעל אויף יודיש. עס איז איבערגעזעצט געווארן אין פארקירצטער פארעם אויף ארום 35 שפראכן אונטערן נאמען **די נאכט**.
* די טויערן פון וואלד, 1966. פארעפנטלעכט אין יודיש, פראנצויזיש און ענגליש.
* צווישן צוויי זונען, 1970 אין פראנצויזיש.
* חסידישע פייערונג, 1972, פראנצויזיש.
* א יוד היינט-צו-טאג, 1978 ענגליש.
* פיר חסידישע רבי׳ס און זייער קאמפף קעגן מרה-שחורה, 1978 ענגליש.
* א פסח הגדה, 1993.

## וועבלינקען 
* פארווערטס ארטיקל https://yiddish.forward.com/articles/197816/elie-wiesel-the-yiddish-writer/index.html%40p%3Dall.html

וויזל, אלי
קאַטעגאָריע:שארית הפליטה
מארקעטינג

**מארקעטינג** איז דער סאציאלער און אנפירערשאפט פונקציע וויאזוי צו פארגרעסערן און אנהאלטן קשר פון קאסטומערס צו א ביזנעס. 

קאַטעגאָריע:האנדל און פינאנץ
אדמיניסטראציע

**אדמיניסטראציע** קען זיך הערן אין פילע פעלדער עס מיינט פירן און מענעזשען ארגענעזאציעס.

קאטעגאריע:אדמיניסטראציע
פארהאנדלונג באציאונגען

**פארהאנדלונג באציאונגען**  טייטש סאציאלע האנדל, וואס מ'רופט אויף ענגליש **פּי אַר**, דאס מיינט אנפירן א גוטער פנים ביי פובליק. גרויסע פירמעס און רעגירונגען באשעפטיקן מענטשן וואס זייער גאנצע ארבעט איז אין דער געביט, אז זיי מאכן זיכער אז זייערע ווארע ווערט דערהערט, געזען, און געשעצט אין יעדע וויכטיגע צייטונג און סאציאלע מעדיע געצייג, איבעראל ווי עס דארף פארקויפט ווערן.

קאַטעגאָריע:האנדל און פינאנץ
קארפ

צו מיינט איר א קארפאראציע?

**קארפ** (Cyprinus carpio) איז א מין פרישוואסער פיש פון דער פאמיליע קארפנפיש (Cyprinidae).

עס איז שמוציג.

זייער סכנהדיגע ביינער געדרייט, לאנג און ברייט מיט גאר שפיציג ווי א שפיז.
קאטעגאריע:פיש
גאס

**גאס** אדער שטראסע איז א דורכגאנג פארן מענטשהייט דעם רבים דארטן דורכצוגיין. ס'איז א ציבורדיגער שטיק באדן לעבן געביידעס וואו מענטשן קענען קומען צוזאמען אדער אדורכגיין. רוב מאל איז די גאס ברוקירט מיט בעטאן, ברוקשטיינער אדער ציגלען.

קליין|א טיפישע גאס אין לאנדאן
[קליין|א גאס אין דעם שטאט צענטער פון [פראנקפורט, דייטשלאנד]]

## פליז קראס מיך
thumb|גאס
א אויסדרוק פון א געבעט [בקשה] וואס קליינטשיגע מינדעריעריגע בעטן פון ערוואקסענע "פליז קראס מיך", דאס מיינט זיי אריבער צו פירען די גאס מיט אכט פון די קארס וואס פארען דורך, וויבאלד זייערע עלטערן ערלויבן זיי נאכנישט אליינס אריבערצוגיין די גאס, נאר מיט אן ערוואקסענעמ'ס אויפזיכט.

*
לוי יצחק בענדער

ר' **לוי יצחק בענדער** (ה'תרנ"ז - כ"ב תמוז תשמ"ט) איז געווען פון די חשובי חסידות ברסלב, און א לאנגע צייט געווען דער פירער פון די בראסלאווער חסידים אין ירושלים.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן געווארן אין דער שטאט גראדזשיסק, פוילן, אין יאר ה'תרנ"ז צו ר' נח מיט שרה בענדער. זיין נאמען איז נאך ר' לוי יצחק בערדיטשעווער.

פערצן יאר האט ער געלערנט אין גראדזשיסק, און ביי 15 יאר האבן זיינע עלטערן באשלאסן צו אים שיקן לערנען אין מאקאוו.

אין די שפעטערע יארן נאך דער ערשטער וועלט מלחמה האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין אומאן, דארט האט ער זיך אנגעהאלטן צו ר' שמשון בארסקי און נאכער צו ר' אברהם בן נחמן. זיין לעבן געשיכטע איז באשריבן געווארן דורך ר' בצלאל פריעדמאן אין ספר "איש חסידך".  אלע זיינע שמועס'ן און שיחות וואס ער האט איבער געגעבן פון וואס ער האט געהערט אין אומאן זענען באשריבן געווארן אין ספרי "שיח שרפי קודש-ברסלב".

ער ליגט אין הר הזיתים אין דער חלקה פון די בראסלאווער חסידים.

## װעבלינקען 
אַ דרשה פֿון ר' לוי יצחק אין יוטוב

קאַטעגאָריע:ברסלבער
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
מידקייט

**מידקייט** איז א שם כללי פאר אלע סארטן געפילן און חושים וואס זאגן פארן קערפער פון מענטש ער זאל אפשטעלן זיין אקטיווקייט, זיך אפצורוען און שלאפן. עס איז גלייך צו הונגער דארשט און איבל.

קאַטעגאָריע:פיזיאלאגיע
קאטעגאריע:סימפטאמען
יעקב שוועקי

**יעקב שוועקי** (געבוירן דעם 12טן יאנואר 1977) איז א פרומער זינגער פון ספרדישן אפשטאם, און ער לערנט אין א כולל אין לייקוואוד, און וואוינט אין דיל, ניו זשערסי,דארט וואו עס איז פאראן א גרויסע געמיינדע פון רייכע ספרדישע אידן אפשטאמיגע פון סיריע

ער איז היינט פון די גרעסטע זינגערס אין דער פרומער וועלט. ס'דא א גרויסער ציבור וואס האלט, אז שוועקי איז דער נאכפאלגער נאך מרדכי בן דוד און אברהם פריד.

ער האט שוין ארויסגעגעבן אסאך אלבאמען. זיין ערשטער ווערק *רַחם* און נאך איז געווארן ערצייגט דורך ר' פנחס וועבער וואס האט אין אים געזען אן אויפפגייענדער שטערן.

זיין פראדוצירער איז ר' שאולי וואלדנער

## אלבאמען 
* **"שמעתי"** (2001)
* **"שוועקי 2"** (2002)
* **"בשמחה"** (2003)
* **"ידיד"** (2004)
* **"בהתעוררות"** (2005)
* **"שוועקי לעבעדיקעהייט אין פאריז"** (2006)
* **"לשם שמים"**  (2007)
* **"שוואקי בהופעה חיה בקסריה"**  (2008)
* **"עד בלי די"**  (2009)
* **"ליבי במזרח"** (2010)
* "**Cry no more**" (2011)
* **"בהופעה בנוקיה**" (2013)
* **"קולות**" (2014) - אלבום ישראלי
* **"מאמין בניסים**" / (We are a miracle (2016
* **"היו זמנים**" (2017)
* **"מוזיקה**" (2018)
* "**היו זמנים 2"** (2019)
* **"לחיים"** (2021)
* **"עליה"** (2022)

קאַטעגאָריע:פרומע זינגערס
משה קצב

**משה קצב** (גבוירן יזד איראן ראש חודש א' טבת ה'תש"ו, 5טן דעצעמבער 1945) איז געווען דער אכטער פרעזידענט פון מדינת ישראל. דער ערשטער פּרעזידענט װאָס איז נישט פֿון מפא"י. ער איז געבוירן אין איראַן און איז אָנגעקומען אין ישראל צו פֿינף יאָר, אין 1950. ער איז געווען יארן לאנג א חבר הכנסת מטעם ליכוד. צו 24 יאָר געװאָרן פֿאָרזיצער פֿונעם אָרטס-ראַט — דער ייִנגסטער אין דער מוניציפּאַלער געשיכטע פֿון ישׂראל; צו 32 יאָר געװאָרן אויסגעװײלט אין דער כּנסת אויפֿן 9טן אָרט אין דער רשימה פֿון "ליכּוד", און צו 39 יאָר געװאָרן דער ייִנגסטער מיניסטער אין ישראל.
משה קצב ווייב גילה קצב, איז געבוירן געווארן אין תל אביב אין 1948, די טאכטער ​​פון בן-ציון פרדני אלפסי און רחל פרדני-אלפסי (משפחה פון ר' ד"ר יצחק אלפסי), איר פאטער איז געווען א מיטגליד פון דער ביתר-באוועגונג אין פוילן, און איר מוטער איז געווען א מיטגליד פון דער באוועגונג אין אוקראינע. זיי האָבן פיר זין און אַ טאָכטער.

## סעקסועלעס סקאנדאל
ער האט זיך באפרייט פון זיי אויפנאמע נאך ווען 10 פרויען האבן אנגעקלאגט אז ער האט זיי פארגוואלדיקט.

קצב
אחדות

**אחדות** מיינט אז מען לעבט זיך צוזאמן בשלום ממש ווי איינעם. דאס ווארט קומט פון לשון קודש **אחד**.

קאטעגאריע:סאציאלאגיע
חיים דוד כ"ץ

רבי **חיים דוד כ"ץ** איז דיין פון סאטמאר (זאליס) אין בארא פארק. 

## ביאגראפיע 
ער איז אן איידעם ביי הרב אפרים פאדווא פון לאנדאן. ער איז געווארן אויפגענומען אין סאטמאר 53, צו פארטרעטן ר' יחזקאל ראטה וואס איז דאן געפלויגן. ווען די ארונים האבן איינגענומען בארא פארק האבן זיי אים פארשיקט, ער דינט היינט אלס דיין פאר די זאליס אין בארא פארק.

ער איז א תלמיד פון ר' אהרן'ס סאטמאר ישיבה גדולה (קרית יואל).

ער איז לכתחילה געווארן באטראכט אלס זייער אן ענערגישער פירער און עניו. ביי דער מערכה קעגן דעם עירוב אין בארא פארק, איז ארויסגעטרעטן זייער שארף קעגן די רוב בארא פארקער יידן, האט געוויזן אז ער איז גאר א שטייפער מאן.

קאַטעגאָריע:סאטמארער דיינים
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:זאלוינים
קאַטעגאָריע:מענטשן פון בארא פארק
דוד עקשטיין

**דוד עקשטיין** איז איינער פון די ראשי הקהל פון קהל יטב לב (ארונים) ד'סאטמאר פון קרית יואל, איז אויך פון די פירער פון ווילעדש מאנרוי. ער איז א גרויסער גביר און א פארזיכערונגס מעקלער.

## אין די נייעס 
### מיידלעך גייען ארויף אין ישיבה (August 2005)
דוד עקשטיין האט ביי א זיצונג מיט די ניו יארק שטאַטס פאליציי געזאגט, אז די "קיין טרעספעסינג" סיינס וואס הענגען אויפ'ן וועג צום ציון מוז בלייבן, ווייל מיידלעך גייען ארויף אין דער ישיבה צו בחורים, און אזוי קען מען זיי אפהאלטן.

עקשטיין האט זיך פארענטפערט פארוואס ער קען נישט אויספאלגן די פארארדענונג פונעם ריכטער ראזענוואסער אז די סיינס מוזן אראפקומען, זאגנדיג אז זיי האבן א סאך פראבלעמען צווישן בחורים מיט מיידלעך, און עס האלט שוין ביי דעם אז מיידלעך קומען ארויף אין ישיבה דורכן וועג וואס גייט לעבן בית החיים ווייל דארט זעט מען זיי נישט. דערפאר האבן זיי נישט קיין ברירה נאר צו לאזן די סיינס ווייל אזוי האבן די מיידלעך מורא אז מען וועט זיי קלאגן.
קאַטעגאָריע:סאטמארער חסידים
קאַטעגאָריע:ארונים
בראנכן אנצינדונג

**בראנכן אָנצינדונג** איז אן אנצינדונג אין די בראנכן אפטייל פון די לונגען.

דאס קען זיין אין א קורץ טערמינענדיג פארביי גייענדער צייט אפשניט. אדער כראניש אויף א לאנגער צייט אפשניט.

עס קען קומן פון קעלט, מערערע אלקאהאל טרינקען, רייכערן ציגארעטן, אדער אריינאטעמען צופיל שטויב.

## סימפטאמען 
די סימפטאמען פון בראנכן אנצידונג זענען:
* שטארקע הוסן מיט שליים.
* דיספעניע; שוועריקייטן אדער פיין ביים אטעמען.
* ברוסט פיין.

קאטעגאריע:קרענק
ברוסט ווייטאג

**ברוסט ווייטאג** אדער **ברוסט שמערץ**,איז א סימפטאם פון א צאל קראנקייטן, און וועלכער ווערט געווענליך פארעכענט אלס א מעדעצינישער נויטפאל.

## פארשידענע אורזאכן וואס קענען פירן דערצו 
* פאניק אטאקן
* בראנכן אנצינדונג
* רוקן ביין נערוו פראבלעם

קאַטעגאָריע:קרענק
מעדעצינישער נויטפאל

א **מעדיצינישער עמערגענץ** איז א וואונד אדער א קראנקייט וואס פארלאנגט זיך זאפארטע צומת לב פון א דאקטאר אדער שפיטאל אז נישט איז דער לעבן פון מענטש אין סכנה פון טויט.

און רוב לענדער איז דא אן עמערגענץ טעלעפאן נומער וואס מען רופט אין אזא נויטפאל.

קאַטעגאָריע:מעדיצין
פרשת הקרבנות

ביים דאווענען זאגט מען די **קרבנות** אלס זכר צו די קרבנות וואס די כהנים פלעגן מקריב זיין אינעם בית המקדש.
מ'זאגט די קרבנות שחרית נאך די ברכות השחר און מנחה פאר אשרי.

די קרבנות זאגט מען אויפן פאלגנדן סדר:
* **פרשת הכיור**
* **פרשת תרומת הדשן** (נאר ביי שחרית)
* **פרשת התמיד**
* סדר ה**קטורת**
* סדר המערכה פון אביי (נאר ביי שחרית)
* אנא בכח (די תפילה פון רבי נחוניא בן הקנה)
* פרק "איזהו מקומן" אין מסכת זבחים (נאר ביי שחרית)
* ברייתא דרבי ישמעאל (נאר ביי שחרית)
ה'תרנ"ז

## קאלענדאר
## געשעענישן
* געשריבן דער ערשטער ציאניסטישע קאנגרעס אין באזעל.
* גרינדונג פון פארווערטס צייטונג.

## געבוירן
* ר' לוי יצחק בנדר.

## נפטר געווארן
האוערד דזשאונס

**האוערד זשאונס** איז דער בעל הבית און גרינדער פון איי.די.טי..

ער איז א בעל תשובה און דאס גאנצער רייכטום זייןס קומט פון אן איידיע וואס איז אים איינגעפאלן, דערנאך וואס ער האט געוואלט לערנען א האלב יאר תורה אין ירושלים, אבער זיין שותף האט אים געברויכט פרעגן שאלות אין ביזנעס יעדן טאג איז אים איינגעפאלן א ביליגער וועג וויאזוי א טעכניק מאכט אז דער טעלעפאן קאל זאלן ווערן געבילט לויט די פרייז וואס קאסט ביליגער צו רופן פון. די דאזיגער טעכניק איז קודם געווארן געפעטענט דורך אים היינט אבער נוצט דאס שוין ווערייזען און אלע גרויסע טעלעפאן קאמפאניס.

ער איז א גרויסער רעפובליקאנער און גיט אסאך געלט פאר זייערע קאמפייןס.

אויך געבט ער געלט פאר ציונותדיגע צוועקן ווי נחל החרדי און שטעלט אויף ביזנעסער פאר ארץ ישראלדיגע אידן זיי זאלן האבן פרנסה בכבוד אזוי ארום קענען מקיים זיין דעם מצוות יישוב הארץ.

ער וואונט אין די רייכער פרומע אידישער געגענט פון ריווערדעיל בראנקס און דאווענט אין די שול פון הרב אבי ווייס דער אקטיוויסט לטובת ציונות. 

ער האט געעפנט א קאנקורענט צו וויי.יו. פאר זיין רב ר' אבי ווייס אונטערן נאמען חובבי תורה, וואס דאס איז מער לינק. 

קאטעגאריע:יידישע ביזנעסלייט
קאטעגאריע:בעלי תשובה
אשדות יעקב

**אשדות יעקב** איז א קיבוץ אין עמק הירדן 5 ק"מ פון דער כנרת.

אין יאר ה'תשי"ג (1953) האט מען צעטיילט דעם קיבוץ אויף צוויי ישובים: **אשדות יעקב איחוד** און **אשדות יעקב מאוחד**.

אין "אשדות יעקב איחוד" לעבן היינט צוטאגס 600 מענטשן, און אין "אשדות יעקב מאוחד" לעבן 140 מענטשן.

קאטעגאריע:קיבוצים
Watsu

**Watsu** (פארקורצטער ווארט פון Water Shiatsu) איז א וועג צו מאכן שיאצו אין וואסער.

קאטעגאריע:געזונט
קאטעגאריע:אלטערנאטיווע מעדיצין
מאיר פאפרס

ר' **מאיר פופרש** בן יהודה לייב הכהן (ה'שפ"ד - ה'תכ"ב) איז געווען א מקובל. 

איז דער מחבר פון דעם ספר **אור צדיקים**, א מוסר ספר. 
דער אור צדיקים איז געווארן אויסגעלויבט דורך אסאך גדולים פון כלל ישראל, צווישן זיי דער הייליגער של"ה, ראשית חכמה, שבט מוסר און נאך.

קאַטעגאָריע:מקובלים
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
מויז

קליין

א **מויז** (מערצאל: **מײַז**) איז א מין נאגער, א באשעפעניש וואס לויפט ארום אין די פלעצער וואו עס איז דא שמוץ. 

זיי האבן נישט קיין ביינער דערפאר קענען זיי זיך דורכריקן די קלענסטע לעכער.

מײַז זענען נאגערס אזוי ווי וועווערקעס, שטשורעס און ביבערס.  מײַז עסן ווילדגראז, זוימען, יאגדעס און נאך.

קאַטעגאָריע:נאגערס
קידוש לבנה

קליין|קידוש לבנה טאוול אויף דער בית רחל שול אין נחלאות, ירושלים
**קידוש לבנה** איז א תפילה וואס יידן זאגן יעדן חודש ווען די לבנה איז געווארן גענוג גרויס כדי מ'קען האבן הנאה פֿון איר ליכט. דער מנהג איז לכתחילה צו זאגן קידוש לבנה שבתע־נאכט.

ס'זענען דא פֿארשידענע מנהגים ווען מ'קען אנהייבן „מחדש זײַן די לבנה", ד.ה. זאגן די תפילה „קידוש לבנה". אשכנזים און מאראקאנער יידן  האלטן אז מען מעג שוין זאגן דרײַ טעג נאכ'ן מולד, לויטן חזון איש ווארטן מען פֿינף טעג. ספרדים און חסידים פירן זיך לויטן מחבר און ווארטן זיבן טעג. די לעצטע צײַט וואס מ'קען זאגן קידוש לבנה איז ממש אינמיטן דעם חודש, ד.ה. 14 טעג 18 שעה 22 מינוטן נאכ'ן מולד, ווען  די לבנה הייבט אן צו ווערן קלענער. אויך נאך א ליקוי לבנה איז מען נישט מחדש די לבנה, ווייל דאס פאסירט ווען די לבנה איז פול.

אחוץ די ברכה (מסכת סנהדרין) איז אויך דער מנהג צו זאגן פארשידענע קאפיטלעך תהלים און אנדערע פסוקים וואס ווערן געברענגט אין מסכת סופרים.

קאַטעגאָריע:שבת
קאטעגאריע:תפילה
קאלאניאליזם

**קאלאניאליזם** איז וואס איין לאנד וויל הערשן איבער אנדערע לענדער און באזעצן זיינע איינוואוינער דארט. 

די דערשיינונג פון קאלאניאליזם וואס איז געווען צווישן די 16טע י"ה צו די 19טע י"ה, וואס פעלקער פון די וועסטליכער קולטור (ווי אייראפע) זיינען אריין הערשן אויף די פרימיטיווישע לענדער (ווי אפריקע, ווייט מזרח, דרום אמעריקע). די וועסטליכע פעלקער האבן געצווונגען די פרימיטיווער זאלן מקבל זיין די וועסטליכע קולטור מיט די נייע טעכנאלאגיע.

דער היסטאריקער פֿיליפ האפֿמאן האט גערעכענט אז ביז 1800, נאך פאר דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע, האבן אייראפעער שוין געהערשט איבער מער ווי 35% פון דער וועלט, און ביז 1914 , האבן זיי געהאט קאנטראל איבער 84% פון דער וועלט.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע
קאַטעגאָריע:פאליטישע וויסנשאפט
כל ישראל חברים

**כל ישראל חברים** (ראשי תיבות: **כי"ח**, און אין פראנצויזיש **Alliance Israélite Universelle**) איז א יידישע אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע וואס איז געגרינדעט געווארן אין יאר ה'תר"ך אין פאריז. איר ציעל איז צו העלפן די יידן פאליטיש און סאציאלאגיש זיך ענטוויקלען און זיך עפענען צו די מאדערנע וועסטליכער פרייע קולטור. זיי האבן אויפגעשטעלט צענדליקע שולעס אין פראנקרייך און איבער דער גארער וועלט וואס מען האט געלערנט דארט וועלטלעכע פראפעסיעס און נישט רעליגיעזע.

## וועבלינקס 
אפיציעלע וועבזייט

קאַטעגאָריע:שולעס
מייקל סאסמאן

**מייקל סאסמאן** איז א בירגעררעכט אדוואקאט נעבן קרית יואל וואס האט יארן לאנג פארטערטן די אינטערעסן פון די באקריוודעטע בני יואל ווי ר' יוסף וואלדמאן און ר' מאיר דייטש און נאך. 

זיין אגענדע איז אלס ליבעראלער סעקולערער ייד זיך אייביג אננעמען פארן שוואכערע. 

סאסמאן איז באוואוסט אלץ א שטייפער סוקסעספולער אדוואקאט וואס איז בייגעקומען ריזיגע אנשטאלטן אין פירמעס. זיין רייכע היסטאריע פון דערפאלג האט אים דערהויבן אלס פרעסטיזשפולסטער אדוואקאט אינעם ראיאן וואס חוץ זיין ברייטע וויסנשאפט אין געזעץ געניסט ער פון שטארקע רעספעקט ביי לאקאלע ריכטערס וואס הייבן זיך פון בענקל ווען ער ערשיינט אין געריכט זאל,

אנהייב זומער תשע"א, האט ער זיך פארלייגט אויף דעם סקווערער רבין שליט"א, און אנגעדייט אויף אים, אז ער איז אחראי אויף יעדן ווילדן אקט וואס האט פאסירט אינעם שטעטל סקווירא. ער האט פארלאנגט אכצן מיליאן דאלער, פאר קנס, און וויבאלד דער קליענט זיינער האט נישט געקענט שאפן פאר אים גענוג קראנטע באווייז צו זיינע ווערטער, האט ער זיך ארויסגעלאזט דערפון.

## זעט אויך 
* קרית יואל פאלקסשולע

קאטעגאריע:אדוואקאטן
קאטעגאריע:סאטמאר
מאונט קיסקא

**מאונט קיסקא** איז א געגענט אין וועסטשעסטער ניו יארק דארטן געפינט זיך דער נייטרא יישוב און די נייטרא ישיבה. 

קאטעגאריע:אידישע יישובים
קאַטעגאָריע:וועסטשעסטער קאונטי, ניו יארק
חיים צבי פריימאן

**חיים צבי פריימאן** איז אן אלטער בחור א בעל תשובה וואס האט א גוטן ענגליש. הרב שך האט אים אמאל געהייסן שרייבן פארן יתד נאמן. אבער ער איז געווארן פון די נטורי קרתא און איז אקטיוו אין ארומפארן צו פארשפרייטן די שיטה קעגן די ציונים. 

מען רופט אים איש ירושלים צוליב זיין מאדנע ירושלים לבוש אין סאמע הארץ פון וואשינגטאן הייטס מיט ברייטן ביבער היט און ווייסן קאפל און שווארצע זאקן. 

ער איז שוין אין די הויכע פופציגער אבער ער פארבט זיך זיין בארד שווארץ צו טרעפן א גוטער שידוך.

לעצטנס גייט ער ארום אסאך נאך געלט זאמלען פון עניי ארץ ישראל וואס ער איז שטארק צוגעבינדן צו ירושלים. אסאך אינערהאלב די נטורי קרתא האבן אויף אים קריטיק אז ער איז צופיל אריינגעטאן מיט אהבת ארץ ישראל און מען טאר נישט אזויפיל אהין פארן ווי ער.

ער איז אסאך אן אנגעלייגטער גאסט אויף שבתים אין וויליאמסבורג ביי די נגידים פון שטאט.

קאטעגאריע:נטורי קרתא
בני נח

**בני נח** (ווערן גערופן אויך **חסידי אומות העולם**), זיינען גויים וואס היטן די זיבן מצוות בני נח. (די זיבן מצוות זיינען: )

לויטן רמב"ם (אין משנה תורה, הלכות מלכים ט, א) הייסן זיי "בני נח" נאר אויב זיי זיינען זעלבסטבאוווסטיק און זיינען מקיים די זיבן מצוות אלס א פארבאט פון דער יידישער תורה און נאר דאן האבן זיי א חלק לעולם הבא, אבער אויב זיי טוהען דאס מיט זייער אייגענע פארשטאנד, הייסן זיי נאר "חכמי אומות העולם". אויך פסקנט דער רמב"ם אז א גוי וואס היט נישט די זיבן מצוות בני נח, און ער איז אונטער א יידישער מאכט, דארף מען אים שטראפן מיט טויט.

היינט זיינען דא עטלעכע מיסיאנערישע ארגאניזאציעס וואס פארשפרייטן די זיבן מצוות און מאכן זיי באוווּסט פאר די גוים. איינע פון די גרויסע פארשפרייטערס איז געווען ר' מנחם מענדל שניאורסאהן, ליובאוויטשער רבי. אויך היינט זיינען זיינע חסידים ממשיך צו פארשפרייטן אין דער וועלט די זיבן מצוות.

## חסידי אומות העולם פון דער צווייטער וועלט מלחמה 
אין די מאדערנע וועלט רופט מען "חסידי אומות העולם" פאר אזעלכע גוים וואס האבן געהאלפן די יידן ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, ביי דעם חורבן, ווען טויזנטער גוים וואס האבן באהאלטן אידן און זיי געראטעוועט פון טויט איינשטעלנדיג דערביי זייער אייגן לעבן. די ישראלישע ארגאניזציע "יד ושם " האט אן עקסטערן אפטיילונג פאר די "חסידי אומות העולם" צו געבן אן אפדענק און אנערקענונג פאר די מענטשן.

קאטעגאריע:מצוות און מנהגים
קאַטעגאָריע:חסידי אומות העולם
חסידי אומות העולם

**חֲסִידֵי אֻמּוֹת הָעוֹלָם** (צדיקים צווישן די פעלקער) זיינען גוים וואס האבן א פאזיטיוון קשר מיט די יידן.

## טייל מענטשן אנערקענט ווי חסידי אומות העולם 
* אירענא סענדלער
* ראול וואלנבערג
* קארל לוץ
*אסקאר שינדלער

## זע אויך 
* בני נח

*
הצלה ישראל

left|thumb|250px|זייער סימבאל
**הצלה ישראל** איז בעיקר קאנצעטרירט אין ירושלים דאס פאראייניגט אלע פרומע מיטגלידער פון מגן דוד אדום און פֿעלדשערס.

איר פארזיצער איז ר' דוקי גרינוואלד.

איר רב איז ר' חיים יהודא כהן.

## דרויסענדע לינקס
* זייער וועב סייט 

קאַטעגאָריע:אידישע וואולטעטיגע ארגאניזאציעס
איחוד הצלה

קליין|200px|לאגא פון איחוד הצלה
**איחוד הצלה** איז א וואלונטיר הצלה (ערשטע-הילף) ארגאניזאציע אין ארץ ישראל. זי איז הויפטקווארטירט אין ירושלים. 
קליין
די ארגאניזאציע איז געגרינדעט געווארן אין 2006 דורך אלי ביר, אלס א קליינע ארגאניזאציע צו העלפן מענטשן ביז ווילאנג די שטאטישע אמבולאנס מגן דוד אדום קומט אן. מיט דער צייט האט זיך עס אויסגעשפרייט איבער גאנץ ארץ ישראל מיט צענדליגער טויזנטער וואלונטירן. זיי פארמאגן היינט בערך 6,500 וואלונטירן.

איחוד הצלה פארמאגט היינט פיליאלעס אויסגעשפרייט אין עטליכע לענדער ארום דער וועלט, ווי פאנאמע און אין אומאן, אוקראינע. 
[קליין|וואלונטירן ביים אפפירן א פאציענט מיט א [העליקאפטער]]
זיי האבן זיך באקאנט געמאכט מיט זייערע "אמבו-סייקעלס", מאטארציקלעך, מיט וועלכע די וואלונטירן יאגן זיך צו די הילפס רופן, און אזוי קענען זיי פארמיידן א שווערן פארקער.

ווי אויך דינען זיי אלס ביישפיל פאר אנדערע אזוינע הילפס אגענטורן וויאזוי צו רעאגירן שנעל צו רופן.

## וועבלינקען
* אפיציעלער וועבזייטל

קאַטעגאָריע:ארגאניזאציעס אין ישראל
שטח

צי מיינט איר א שטיקל באדן?

קליין|250px|פלאכן אין געאמעטריע
**שטח** איז א מאס פון א פלאכער שטח (א פלוין). רוב מאל מעסט מען א שטח לויט קוואדראט מעטערס. מען קען אויך מעסטן דעם שטח פון א פלאכטע; למשל, קען מען מעסטן דעם אייבערפלאך־שטח פון א דריי־דימענסיאנעלן פיגור.

אין געאמעטריע איז פאראן פארמולעס כדי אויסצורעכנען שטחים.

* דער שטח פון א גראדעק איז גלייך צום פראדוקט פון די לענג פון צוויי שכנותדיקע זייטן (די לענג און די ברייט): \ A=a \cdot b 
* דער שטח פון א טראפעז איז גלייך צום פראדוקט פון העלפט דעם סכום פון די פאראלעלע זייטן מיט דער הייך פונעם טראפעז:   A={a+b \over 2} \cdot h 
* דער שטח פון א דרייעק איז גלייך צו העלפט דעם פראדוקט פון דער באזע פונעם דרייעק מיט דער הייך: \ A=\frac{1}{2}a\cdot h 

קאטעגאריע:געאמעטריע
פראכט

**פֿראַכט** אדער **לאַסט** איז א שווערע וואג וואס מען ברויך באוועגן פון איין פלאץ צום צווייטען.

## אידישקייט
אויב מען זעהט א שונא און א אוהב טראגן ביידע א שווערע לאַסט, איז ענדשטער צו העלפן און צו לייגן א היינט פארן שונא.

קאטעגאריע:טראנספארט
מידות

צו מיינט איר װיקיפּעדיע:מידות?

**מידות** אדער **עטיק** איז א צווייג פון פילאסאפיע וויאזוי דער מענטש פירט זיך אויף מיט אנדערע מענטשן צום גוטן אדער שלעכטן. די טעלאגיע וואס געבט זיך אפ דערמיט איז מוסר.

אין פילאסאפיע ווערט עטיק צעטיילט אין דריי צווייגן:
* מעטא-עטיק, וואס טוט דעפינירן דעם געביט פון עטיק;
* נארמאטיווער עטיק, וואס האנדלט פארשטיין וואס ווערט גערופן גוטע מידות;
* געווענדעטער עטיק, וואס פארבינדט דעם געביט מיט פראקטישע אויפפירונג.

טייל האלטן אז עטיק לערנט זיך פון רעליגיע, ווי למשל די עשרת הדיברות.

קאַטעגאָריע:מידות
קאַטעגאָריע:מוסר
מעלות

צו מיינט איר מעלות (מאגאזין)?

**מעלות** איז דער שלימות וואס א מענטש איז זיך משלים אין די וועלט אויף גוטע מידות בין אדם לחברו, און בעיקר צום באשעפער זיינער וואס ער טוט אלעס לשמה, און זין גאנצער טאג איז בלויז עבודת ה'. 
קאטעגאריע:מעלות
קאטעגאריע:מוסר
לאנד

קליין| לאנד

אין פאליטישער געאגראפיע און אינטערנאציאנאלער פאליטיק איז א **לאנד** א געאגראפיש ארט וואס איז די טעריטאריע פון א **מדינה** אדער א שטאַט.

אחוץ אנטארקטיקע איז די גאנצע יבשה פון דער ערד צעטיילט אויף לענדער.

לאנד איז קען זיין א קליין שטיק לאנד ביז א לאנד וואס דעפינירט א רעגירונג וואס פארפיגט אויף א לאנד, ווי די דאס לאנד קאנאדע. א לאנד קען אויך זיין וואס האט אמאל געהאט אן אייגענע רעגירונג אבער איז אצינד א טייל פון א גרעסערער מדינה, ווי ענגלאנד, סקאטלאנד און וויילס.

איז א פאליטישע געמיינדע וואס באוואינט אַ געאגראפישע אָרט, און באזיצט אינערליכע און אויסערליכע סאַווערענץ, און איז למעשה דער וואס קען ניצן די שטארקייט.

עס איז מעגליך עס זאל אדער זאל נישט האבן אן ארגאניזירטע רעגירונג צו בכלל עקזיסטירן. עס איז שוין געווען מדינות וואס מער ווי איין גרופע האט זיך פארמאסטן צו זיין די רעגירונג. אבער זייער סטאטוס אלס מדינה/שטאַט איז נישט געטוישט געווארן. ווי למשל די רעפובליק פון כינע אין 1912.

א רעגירונג איז נישט א זאך וואס מוז זיין אז די מדינה/שטאַט זאל זיין א שטאַט, אויב און ווילאנג די אינטערנאציאנאלער געמיינדע אנערקענט איר עקזיסטענץ אלס א מדינה.

אבער די אנערקענונג פון אנדערע שטאַטן/מדינות איבער די סאַווערענץ פון א שטאַט/מדינה איז וויכטיג כדי צו קענען מאכן אפמאכן מיט די אנדערע שטאַטן/מדינות. נאכמער עס מוז האבן א רעגירונג פאר די אינערליכע ווירטשאפט.

א מדינה איז א גרויסער געאגראפישער ארט מיט אירע אינסטיטוציעס פון רעגירונג וואס פירן די ווירטשאפט, אנדערשט ווי א שטאָט אדער שטעטל אדער דארף, ווערט דאס באטיולט דורך איר פירערשאפט, ווי למשל ניו יארק סטעיט איז זייער גרויס און ווערט געפירט דורך אלבאני אבער יעדע שטעטל און ניו יארק סיטי ווערט אנגערופן באזונדער, זיי האבן א באזונדערע אבער נישט אינגאנצען א לעגאלער כח, און באוואינטקייט/פאפולאציע.

## אנדערע ווערטער 
* שטאַט ווערט אויך גינוצט אויף די ציטיילטע שטאַטן אין א פעדעראלער רעגירונג ווי די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.

### לאנד 
באדייט די געאגראפישע געגנט.
### בירגער 
באדייט די מענטשן פון דער מדינה.

### שטאַט אדער מדינה 
באדייט די פאליטישע רעגירונג און די מדינה ווי אזוי עס איז אנגענומען אין דער אינטערנאציאנאלער געמיינדע. די פאראייניקטע פעלקער האט 192 מדינות אלס מיטגלידער.

## זעט אויך 
* **שטאָט**
* **פאלק**
* **בירגער**
* **רעגירונג**
* **זעלבסטהערשאפטע מדינה**
* רשימה:לענדער פון דער וועלט

*
קאַטעגאָריע:רעגירונג
קאַטעגאָריע:געאגראפיע
קלימאקס (געשעניש)

**קלימאקס** פון א געשעהעניש מיינט אז דער שמחה גרייכט דער העכסטער שטאפל פון ערווארטונג.

צום ביישפיל: ווען די רעבע קומט אריין ענדליך צו טיש פון פורים בשעת די חסידים ווארטן שוין שעה'ן מיט ספיקות צו ער וועט זיך באווייזן.

אין די ענגלישע ליטעראטור ווערט עס גענוצט צו באצייכענען א הויפט ווענדונג פונקט אין א געשיכטע, ווי א דראמא.

קאַטעגאָריע:געפילן
קולטור

**קולטור** איז די שרייבאכצער פון ביכער און צייטונגען פון דער געזעלשאפט, וואס דארטן ווערט באוויזן איר וויסנשאפט. זי קאטעגאריזירט אויך די קונסט און ערפינדונגען און רעליגיע אלעס לויט מיט וואס די געזעלשאפט געבט זיך אפ.

דער עצם שטאנד פון קולטור מיינט צו זאגן לעבנסשטייגער.

לויט די אנטראפאלאגן איז קולטור צוזאמענגעשטעלט פון וויסן, גלויבן, קינסטלעכקייט, עטיק, פירעכץ און די אלע געוואוינהייטן וואס א מענטש באקומעט זייענדיק א טייל פון דער געזעלשאפט.

הויכע קולטור האט צו טון מיט א געפיל פאר קונסט און די גייסט וויסנשאפטן.

*
פינאנץ

**פינאנץ** איז דער וועג ווי מענטשען און ביזנעסעס באנוצען און באהאנדעלען זיך מיט געלט.

רייכע לייט וואס אינוועסטירן זייער געלט אין א האנדל, הייסן 'פינאנצירער' דאס טייטש, די וואס האלטן אויס דעם אינוועסטמענט ביזן פולקאמע פראדוקציע איז פארטיג.

*