open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
אקבאר

קליין|אקבאר|250px
**דזשאַלאַל אוד-דין אַקבאַר** (; 14טן אקטאבער 1542 – 27סטן אקטאבער 1605), באקאנט מיטן נאמען **אקבאר דער גרויסער**, איז געווען דער דריטער מאגול קייסער אין אינדיע. ער האט געהערשט איבער דער מאגול אימפעריע פון 1556 ביז זיין טויט.

## לעבנסגעשיכטע 
אקבאר איז געהוירן געווארן אין 1542 אין דער שטאט אומארקאט, סינד ראיאן (היינט פאקיסטאן), צו זיין פאטער דער קייסער הומאיון, דער זון פון באבור, גרינדער פון דער מאגול אימפעריע. ער האט געוואוינט די ערשטע צוועלף יאר פון זיין לעבן אין אמאלקוטא. ב-1555 איז ער אריבער קיין דעלהי מיט זיין פאטער. די שטאט איז געווארן נאכהער א צענטער פון קונסט און ליטעראטור.

אין 1556 איז הומאיון געשטארן, און אקבאר איז געווארן דער הערשער ביים עלטער פון 14. נאך פיר יאר אונטער דעם רעגענט שיח באירם, האט ער געהערשט אליין. ער האט געוועלטיקט איבער אסאף אויפשטאנדן אין זיין מלוכה, צווישן זיי איין אויפשטאנד אונטער זיין ברודער, אין 1579. אקבאר האט פארברייטערט די גרענעצן פון דער אימפעריע וואס ער האט גע'ירשנט. אקבאר האט פאראייניגט ראדזשיפוטאן, גודזשאראט, בענגאל און קאשמיר.

אקבאר האט געבויט זיין הויפטשטאט ארומעגענומען מיט א מויער, פאטהאפור סיקרי לעבן אגרא, אנהייבנדיק אין 1571. ער האט געבויט דארטן פאלאצן פאר זיינע ווייבער. אבער אין  1585 האט ער אריבערגפירט די הויפטשטאט צו לאהאר, און אין 1599 צו אגרא.

קאַטעגאָריע:קיסרים
קאַטעגאָריע:אינדיע
קאַטעגאָריע:מוסולמענער
אוורוטש

**אוורוטש** (, , ) איז א שטאט אין זשיטאמירער גובערניע, אוקראינע. ער געפינט זיך אינעם היסטארישן ראיאן פון פאלעסיע, 120 ק"מ צפון פון זשיטאמיר. 

## יידישע היסטאריע
אין 1900 האבן געוואוינט אין אוורוטש 3,445 יידן.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
מנחם ערנסטער

הרב **מנחם ערנסטער** (געב' ט"ו תמוז תש"י, 30סטן יוני 1950) איז דער ראש ישיבה פון דער בית ישראל ודמשק אליעזר ישיבה אין בני ברק.

## לעבנסגעשיכטע
הרב מנחם איז געבוירן געווארן אין ארץ ישראל אין יאר ה'תש"י, צו זיין פאטער, הרב משה ערנסטער, נשיא פון די מאור חיים פערטלן אין צפת און ירושלים, און צו מרת שבע ברכה, טאכטער פון רבי חיים מאיר האגער, דער פערטער וויזשניצער רבי. ער האט געהייראט זיין שוועסטער־קינד מרת הינדא, טאכטער פונעם וויזשניצער רבי'ן, רבי משה יהושע האגער . נאך דער פטירה פון זיין זיידן דער אמרי חיים, האט זיין שווער, וואס איז ביז דעמאלטס געווען ראש ישיבה אין וויזשניץ, אים באקרוינט איבערצונעמען זיין ארט אלס ראש ישיבה. אין דעם אמט פירט ער די ישיבה, און יעדע וואך לערנט ער פאר א שיעור כללי.

אלע יארן איז ער געווען א חסיד פון זיין שווער, און נאך זיין שווער'ס פטירה איז ער געווארן א חסיד פון זיין שוואגער רבי ישראל. זייער אפט איז ער מסדר קידושין און נעמט אנטייל אין חתונות פון זיין שוואגער׳ס חסידים אין זיין שליחות.

## משפחה
די קינדער פון הרב מנחם ערנסטער און מרת הינדא זענען:
*מרת **שרה סאשא**, די ווייב פון הרב **ברוך שטערנבוך**, רב פון דער וויזשניצער קהילה אין מודיעין עילית, זון פון רבי **אליהו שטערנבוך**, דער אמאליגער ראב"ד "מחזיקי הדת"  אנטווערפן, איידעם פון הרה"ק רבי **ברוך האגער**
*הרב **ישראל**, האט געהייראט מרת **אסתר צירל**, טאכטער פון רבי **שמעון נתן נטע בידערמאן** פון לעלאוו בני ברק — משגיח אין דער וויזשניצער ישיבה, בית ישראל ודמשק אליעזר אין קרית וויזשניץ, בני ברק.
*הרב **חיים מאיר**, האט געהייראט מרת **יוכבד**, טאכטער פון רבי **יהושע העשיל אייכנשטיין** פון זידיטשוב-שיקאגא רב פון די וויזשניצער חסידים אין מאנטשעסטער.
*הרב **יעקב שמשון**, האט געהייראט מרת **צירל יוכבד**, טאכטער פון הרב **מאיר כ"ץ** פון סערעטער רבנים אין חיפה — איינער פון די וויזשניצער ראשי ישיבות אין אלעד
*מרת **ריקל גיטל**,  די ווייב פון הרב **בן ציון אריה לייבוש מייזליש**, זון פון רבי **יעקב ישראל ישורון**, רב פון די באבאווער חסידים אין בת ים און אן איידעם ביי הרה"ק רבי **שלמה האלבערשטאם** פון באבאוו.
*הרב **ברוך שמעון**, האט געהייראט מרת **פריידא מילכה**, טאכטער פון רבי **שמואל לוריא**, וויזשניצער דיין אין אנטווערפן, או א זון פון רבי **משולם זושא לוריא**, וויזשניצער דיין און בני ברק
*מרת **מרים העניא**, די ווייב פון הרב **חיים מרדכי אשכנזי**, זון פון הרב **שלום אהרן אשכנזי**, ראש ישיבת נאדווארנא און אן איידעם פון רבי **יעקב ישכר בער ראזנבוים**, נאדווארנער רבי.

קאַטעגאָריע:וויזשניץ
קאַטעגאָריע:חסידישע ראשי ישיבות
קאַטעגאָריע:רבנים פון בני ברק
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ישראל
דזשיאאקינא ראסיני

קליין|דזשיאָאַקינא ראָסיני אין 1865
**דזשיאָאַקינאָ אַנטאניא ראָסיני** (;  29סטן פעברואר 1792 - 13טן נאוועמבער 1868) איז געווען אן איטאַליענישער קאָמפאָזיטאָר אין דער ראָמאַנטישער פעריאָדע. ער האט געשריבן 39 אפערעס. ראָסיני איז באַרימט פאַר דער אָפערע "שאַרער פון סאַוויל" און "ווילהעלם טעל".

## ביאָגראַפיע 
ראָסיני איז געבוירן געוואַרן אין 1792 אין פעזארא, איטאַליע צו זיין פאטער דזשוסעפי, א הארן שפילער, און זיין מוטער אַנאַ, א זינגערין. און געוואַרן איז לערנין מוזיק פאַרעם טשעלאָ און וויאָלין, און איז וויַיזונג איַין גוטען טאַלענט אין מוזיק.

קאַטעגאָריע:איטאליענער
קאַטעגאָריע:קאמפאזיטארן
יאהאן שטראוס דער זון

**יאָהאַן שטראַוס דער זון** (; 25סטן אקטאבער 1825 - 3טן יוני 1899) איז געווען אן עסטרייכער קאָמפאָזיטאָר און דער קינד פון יאָהאַן שטראַוס דער פאטער, ווו איז צו איַין ראָמאַנטישָע פעריאָדע קאָמפאָזיטאָר.

יאָהאַן איז באַרימט פאַר זיין "בלויער דוניי" וואַלס און "ווינער בלאַט וואַלס".

יאָהאַן שטראַוס האט קאמפאנירט פילע וואלסן און אנדערע סארטן טאנץ מוזיק.

## ביאָגראַפיע 
יאָהאַן שטראַוס איז געבוירן געוואַרן אין ווין, עסטרייך צו זיין פאטער יאהאן שטראוס דער פאטער, ווו איז איַין ראָמאַנטישע קאָמפאָזיטאָר צו.

קאַטעגאָריע:עסטרייכער
קאַטעגאָריע:קאמפאזיטארן
הערשעלע אסטראפאלער

**הערשעלע אסטראפאלער** איז געווען א חסידישער בדחן וואס האט געוואוינט אין אסטראפאליע, וואהלין, אין די ת"ק יארן.

מיט די יארן איז אויפגעוואקסן א לעגענדע פון אים אלס קאמיקער, ווייל ווען רבי ברוך מעזשביזשער האט געהאט שווערע טעג, האבן זיינע חסידים געברענגט הערשעלע אים צודערפרייעןאויפצורוימען, און אזוי איז הערשעלע געווארן דער הויף בדחן אין מעזשביזש.

קאַטעגאָריע:חסידים
קאַטעגאָריע:בדחנים
אפרים קציר

**אפרים קציר (קאטשאלסקי)** (16טן מיי 1916 - 30סטן מיי 2009) איז געווען א ישראלדיקער ביאפיזיקער, און דער פערטער פרעזידענט פון מדינת ישראל, ער האט געווינען מערערע פרעמיעס פאר זיינע אויפטוען דורך ישראלדיקע ארגאניזאציעס.

## ביאגראפיע 
קציר איז געבוירן 1916 אפרים קאטשאלסקי אין שטאט קיעוו, אין דער דעמאלסטיגער רוסלענדישער אימפעריע, היינט אין אוקראינע. נאך דער ערשטער וועלט מלחמה איז די משפחה צוריק קיין לאדזש, פוילן, וואו די משפחה האט געוווינט איידער די קריג האט אויסגעבראכן. אין די 1920ער יארן, האט זיין משפחה געמאכט עליה און געקומען קיין ארץ ישראל.

ער האט זיך אנגעשלאסן אין דער הגנה, און זייענדיג א פיזיקער, האט זיין ארבעט דארט זיך בעיקר געשטעלט אויף אזעלכע פעלדער. זיין ברודער אהרן קציר, אויך א פיזיקער, איז אומגעקומען אין א טעראר אטאקע דורכגעפירט דורך יאפאנעזער, אין דעם טערמינאל פון בן גוריון פליפעלד.

אין מערץ 1973, האט די מפא"י אים אויפגענומען אלס זייער קאנדידאט פאר פרעזידענט, נאכן געווינען די נאמינאציע קעגן יצחק נבון. ער האט געווינען די אפשטימונג אין כנסת, קעגן אפרים אויערבאך, און געווארן דער פערטער פרעזידענט פון מדינת ישראל.

נאכן ענדיגן זיין ערשטע קאדענציע אין 1978 האט ער רעזיגנירט, און צוריק אויף זיין פארש ארבעט אין פיזיק. ער האט אויפגעשטעלט אין דעם תל אביבער אוניווערסיטעט א ביאטעכנאלאגיע אפטיילונג, ווי אויך אין דעם ווייצמאן אינסטיטוט פאר וויסנשאפט, וואו ער האט געגרינדעט די אפטיילונג נאך פארן ערוויילט ווערן פרעזידענט.

אין מיי 2009 איז ער געשטארבן, און ער איז באגראבן געווארן אין רחובות, לויט זיין צוואה, און נישט אויף הר הרצל אין ירושלים מיט די פירער פון די פאלק.

קאַטעגאָריע:פרעזידענטן פון ישראל
קאריטיבע פוטבאל גרופע

**קאריטיבע פוטבאל גרופע** () איז א פוסבאל גרופע פון קוריטיבא, בראזיל. 

קאַטעגאָריע:פוסבאל
קאַטעגאָריע:בראזיל
מאקס פלאנק

קליין|מאקס פלאנק אין 1933
**מאַקס קאַרל ערנסט לודוויג פלאַנק** (; 23סטן אפריל 1858 - 4טן אקטאבער 1947) איז געווען א דייטשער טעארעטישע פיזיקער וואס האט איניציאירט קוואנטן-טעאריע, און דערוועגן איז ער באלוינט געווארן מיטן נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1918.

קוואנטן טעאריע איז איינע פון די פונדאמענטאלע טעאריעס פון 20סטן יארהונדערט פיזיק, וואס האט רעוואלוציאניזירט די פארשטאנד פון אטאמישע פראצעסן.

## יונגע יארן 
פלאנק איז געבוירן געווארן אין קיל, האלשטיין צו זיין פאטער יאהאן יוליוס ווילהעלם פלאנק און זיין צווייטער ווייב עמא פאציג. ער איז געווען זיין פאטערס זעקסטע קינד. אין 1867 האט זיך די פאמיליע געצויגן קיין מינכן.

קאַטעגאָריע:דייטשן
קאַטעגאָריע:פיזיקער
קאַטעגאָריע:נאבעל פריז
מזרח כינע ים

קליין|דער מזרח כינע ים, מיט ארומיקע ראיאנען, אינזלען, שטעט און ימען

דער **מזרח כינע ים** איז א ראנד ים מזרח פון כינע. ער איז א טייל פונעם פאציפישן אקעאן און באדעקט א שטח פון 1,249,000 ק"מ².

## געאגראפיע
דער מזרח כינע ים איז ארומגענומען צו מזרח מיט קיושו און די ריוקו אינזלען פון יאפאן, צו דרום מיטן אינזל טייוואן, און צו מערב מיט כינע און דעם קאנטינענט אזיע. ער איז באהאפטן מיטן דרום כינע ים מיטן טייוואן דורכגאס און מיטן  ים פון יאפאן מיטן קארעע דורכגאס. צו צפון איז ער אפן צום געלן ים.

מדינות וואס גרענעצן מיטן ים זענען (זייגערווייז פון צפון): דרום קארעע, יאפאן, די רעפובליק פון כינע און כינע.

קאַטעגאָריע:ימען
קאַטעגאָריע:אזיע
טשיטאגאנג

**טשיטאַגאָנג** (טשיטטאַגאָניש, בענגאַליש: চট্টগ্রাম) איז דער הויפּט ים־פּאָרט און די צווייטע גרעסטע שטאָט פון באַנגלאַדעש. עס ליגט אויף די ברעגן פון דעם קאַרנאַפולי טייך.

שוין א האנדלס ארט זינט דעם טן9 יאָרהונדערט, האט טשיטאַגאָנג אַ מולטיקולטורעלע ירושה פון איסלאַמישע, הינדו און בודהישע טראדיציעס. די מאָדערנע שטאָט האט זיך אנטוויקלט בשעת ווען די בריטישע האבן געהערשט ווי אַ באַן, בוימל און טיי האנדל מיטלפונקט. די שטאָט איז אויך געווארן אַ פאָקאַלן פונקט פֿאַר רעוואלוציאנערע אַקטיוויטעטן קעגן די בריטישע. עס איז אויך אַ וויכטיקע מיליטערישע באַזע און צושטעלן פונקט פֿאַר אליאירטע קראפטן ביים די בורמע קאַמפּיין אין דער צווייטער וועלט מלחמה. נאָך דער צעטיילונג פון אינדיע אין 1947, איז טשיטטאַגאָנג געווארן א טייל פון מזרח פּאַקיסטאַן. אין 1971, ווען מזרח פּאַקיסטאַן איז אויפגעשטאנען קעגן מערב פּאַקיסטאַנס אָפּזאָג צו אָננעמען רעזולטאַטן פון דעמאָקראַטישע וואלן, די דערקלערונג פון באַנגלאַדעשנס זעלבטשטענדיקייַט איז מודיע אין טשיטטאַגאָנג. 

הייַנט, טשיטאַגאָנג איז איינע פון די גיכסטע וואקסנדיקע שטעט אין דער וועלט. א הויפּט געשעפט און אינדוסטריעלע צענטער.
די פּאָרט שטאָט ווערט געזען ווי קריטיש צו דער עקאָנאָמישע אַנטוויקלונג פון לאַנד־איינגעשלאסן דרום אזיע, אַרייַנגערעכנט צפון־מזרח אינדיע, בהוטאַן, נעפּאַל און טיילן פון דרום כינע.

קאַטעגאָריע:שטעט אין אזיע
קאַטעגאָריע:פארט שטעט
אולטראוויאלעט

**אולטראַוויאלעטע** ליכט (אויך גערופן **UV** ליכט, ר"ת פון *ultraviolet*) איז עלעקטראמאגנעטישע שטראלונג מיט א כוואליע־לענג וואס איז קירצער ווי זעבארע ליכט, אבער לענגער ווי רענטגען שטראלן. דאס ווארט אולטראוויאלעט באדייט "ווייטער פון וויאלעט" (*ultra* איז לאטיין פאר "ווייטער פון"); וויאלעט איז דער זעבארער קאליר מיט דער קירצטער לענג. אולטראוויאלעט האט א כוואליע לענג צווישן 10 נאנאמעטער און 400 נאנאמעטער.

כאטש מענטשן קענען נישט זען אולטראוויאלעטע ליכט, אבער טייל אינסעקטן, רעפטיליעס, קראקאדילן און קליינע פייגעלעך קענען יא זען דאס.

אולטראוויאלעטע ליכט קען שעדיגן אדער הרגענן צעלן. ווען א מענטש באקומט צופיל אולטראוויאלעטע שטראלונג, למשל פון דער זון, ווערט זיין הויט פארברענט. אויך איז מעגלעך צו ליידן דערפון הויט ראק. דאס איז ווייל קורצע שטראלונג האט מער ענערגיע ווי לאנגע שטראלונג.

קאַטעגאָריע:ענערגיע
ישראל משה פרידמאן

רבי **ישראל משה פֿרידמאַן** (ד' אב תשט"ו–כ"א אב תש״ף; 23סטן יולי 1955–11טן אויגוסט 2020) איז געווען דער זעקסטער סאדיגורער רבי. ער האט געפירט זיין הויף אין בני ברק.

## ביאגראפיע
רבי ישראל משה איז געבוירן געווארן אין ניו יארק, פאראייניגטע שטאטן, אלס איינציקער זון צו זיין פאטער רבי אברהם יעקב פרידמאן, דער זון פון רבי מרדכי שלום יוסף און זיין מוטער ציפורה פייגא (פעלדמאן). מען האט אים געגעבן דעם נאמען ישראל נאכן מייסד פונעם רוזשינער חסידות, רבי ישראל פון רוזשין און משה נאך דעם באיאנער רבי'ן רבי משה פרידמאן.

ווען ער איז געווען א בחור איז די משפחה געצויגן קיין ארץ ישראל. ער האט געלערנט אין דער רוזשינער ישיבה אין בני ברק און אין דער פאנאוועזשער ישיבה.

ער האט געהייראט זיין קוזינע שרה, טאכטער פון זיין משפחה חיים משה פעלדמאן, פון די חשובע וויזשניצער חסידים און פון די פירער פון דער חרדישער קהילה אין לאנדאן. נאך דער חתונה איז ער אריבער וואוינען אין לאנדאן. זיי האבן צען קינדער. אין תשל"ט האט זיין פאטער איבערגענומען די רביסטעווע אין סאדיגורא. 

אין תש"ן (בערך) האט ער אויפגעשטעלט דעם בית מדרש "אור ישראל" אין דעם גאלדערס גרין געגנט פון לאנדאן. אויך האט מען אים באשטימט רב פון די סאדיגורער חסידים ארום דער וועלט. ער האט ממשיך געווען אין די אמטן ביז דער פטירה פון זיין פאטער.

י"ט טבת תשע"ג איז זיין פאטער נפטר געווארן, און זיינעדיק דער איינציגער זון, האט מען אים באשטימט סאדיגורער רבי. צוליב דעם האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין בני ברק.

אין יאר תשע״ט איז ער געווארן שטארק קראנק און ער האט געוויילט א לענגערער צייט אויף רפואה אין לאס אנזשעלעס.

כ״א אב תש״ף איז ער נפטר געווארן אין תל השומר שפיטאל.

## מחלוקת נאך זיין פטירה
נאך זיין הסתלקות אין חודש אב תש"פ, איז נתפרסם געווארן אז ער האט געשריבן אין צוואה אז רבי יצחק יהושע העשיל זאל איבער נעמען די סאדיגורער רביסטעווע כאטש אז ער איז דער פינפטער זון.

זיין רעבעצן שרה האט מכתיר געווען נאך צוויי זין אלס רבי׳ס: רבי מרדכי שלום יוסף סאדיגורער רבי אין ירושלים, און רבי אהרן בער, סאדיגורער רבי אין לאנדאן. רוב חסידים זענען געבליבן מיט רבי יצחק יהושע העשיל אין בני ברק.

## משפחה
זיינע קינדער זענען:
* חוה יוטא הדסה, ווייב פון הרב יהושע מאיר פרישוואסער, ר"מ אין לאנדאן, זון פון הרב שלמה ישראל פרישוואסער, רב פונעם סאסאווער בית המדרש און א ראש ישיבה פון חיי עולם ישיבה אין גאלדערס גרין, לאנדאן.
* הרב מרדכי שלום יוסף, סאדיגורער רבי אין ירושלים, איידעם ביי רבי נפתלי יהודה הורוויץ, באסטאנער רבי.
* די ווייב פון הרב צבי הירש אייכנשטיין, א ראש כולל אין ירושלים, זון פון רבי משה מרדכי אייכנשטיין, טריסקער רבי.
* די ווייב פון הרב מנחם מנדל מרגליות, ראש ישיבה פון שערי בינה אין לייקוואוד, זון פון הרב ליפא מרגליות, ראש ישיבה פון תורה תמימה.
* הרב אפרים פישל, איידעם ביים ראפשיצער רבי פון ברוקלין.
* הרב אהרן דב בער, סאדיגורער רבי אין לאנדאן.
* הרב אליהו אליקים געציל, איידעם ביי הרב שלמה האלבערשטאם, רב פון דער פאקשעווניצער קהילה אין לייקוואוד.
* הרב יצחק יהושע העשיל, זיין ממלא מקום אין בני ברק; האט געהייראט מרת מלכה, טאכטער פון הרב אשר חיים שטערנבוך פון אנטווערפן
* בריינדל, ווייב פון הרב יוחנן מאיר שפירא, זון פון רבי קלמן מנחם שפירא, פיאסעצענער רבי
* הבחור שמעון מנחם נחום.

ישראל משה
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:לאנדאנער רבנים
ישראל משה
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
ישראל משה
זשארזש ביזע

**זשאָרזש ביזע** (, פֿארמאַל: **אַלעקסאַנדער סעזאַר לעאפאלד ביזע** *Alexandre César Léopold Bizet*; 25סטן אקטאבער 1838 - 3טן יוני 1875) איז געווען א פראנצויזישער קאמפאזיטאר פון דער ראמאנטישער פעריאדע. ער איז בארימט פאר דער אפערע "קארמען".

## ביאגראפיע 
זשארזש איז געבוירן געווארן אין 1838 לעבן פאריז, צו מוזיקאלישע עלטערן. זיין פאטער איז געווען א פיאניסט.
ווען ביזע איז געווען אלט 10 יאר, האט ער אנגעהויבן לערנען אין דער פאריזער קאנסערוואטאריע.

אין 1875 האט ער געשריבן די אפערע "קארמען", וועגן דעם טראגישן לעבן פון דער ציגיינער מיידל, קארמען, באזירט אויפן בוך מיטן זעלבן נאמען פון פראספער מערימע.
די אפערע האט באקומען שלעכטע באריכטן, און, אפשר ווייל א צעבראכן הארץ וועגן די שלעכטע באריכטן, איז ביזע געשטארבן קורץ נאך די באריכטן.
קארמען גיווען איין דורכפאל אין דער אנהייב, אבער, נאך ביזעס געטראבן, דער אפערע איז געווארן זייער פאפולער.
היינט, איז קארמען די פאפולערסטע אפערע פון היסטאריע.

קאַטעגאָריע:קאמפאזיטארן
קאַטעגאָריע:פראנצויזן
רהאדיום

200px|לינקס
200px|קליין|זילבער-ווײַס מעטאַלישער רהאָדיום
**רהאָדיום** (*Rhodium*) איז אַ כעמישער עלעמענט מיט כעמישן סימבאָל **Rh**  און אַטאם נומער 45. רהאָדיום איז אינערטער, ווייַסער, הארטער איבערגאנג מעטאַל. רהאדיום איז אן אדעלער מעטאל, וואס ווערט נישט פארזשאווערט.

ווייסן גאלד טוט מען באדעקן מיט א דינער שיכטע פון רהאדיום צו גלאנצן שענער.

## באניץ 
איינער פון די הויפּט ניצן פון רהאדיום איז אין געשמעלצן מיט פלאטין און פאלאדיום צו פארהארטעוון זיי. מען ניצט די געשמעלצן אין אויוונס און עלעקטראדעס פאר עראפלאנען. אנדערע ניצן זענען:
* צוליב  זייַן נידעריקן עלעקטרישן קעגנשטעל, רהאדיום ווערט געניצט אין עלעקטרישע קאָנטאַקטן.
* רהאָדיום ווערט געניצט אין צירונג פאבריקאציע.

* רהאָדיום איז געניצט אין אינדוסטריע ווי אַ קאַטאַליסט אין כעמישע רעאקציעס. צום בייַשפּיל, אַ רהאדיום-באזירטער קאַטאַליסט לאזט שאַפֿן זעלטענע אַמינאָ זויערס.

## באווארענישט 
כאטש רהאָדיום איז אינערט, אבער זיינע פארבינדונגען קען זיין רעאקטיוו. רהאָדיום מעטאל האט נישט קיין געזונט ריזיקירן.

קאַטעגאָריע:איבערגאנג מעטאלן
קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
גבריאל גארסיא מארקעס

קליין|גבריאל גארסיא מארקעס, 2002
**גבריאל האזע דע לאַ קאנקארדיאַ גארסיאַ מאַרקעס** (; געב' דעם 6טן מערץ 1927) איז א קאלאמבישער ראמאניסט, סצענאר שרייבער און זשורנאליסט. אין 1982 האט מען אים באלוינט מיטן נאבעל פריז פאר ליטעראטור.

## ביאגראפיע 
גבריאל גארסיא מארקעס איז געבוירן געווארן דעם 6טן מערץ 1927 אין דער שטאט אראקאטאקא, קאלאמביע, צו זיין פאטער גבריאל עליגיא גארסיא און זיין מוטער לואיזא סאנטיאגא מארקעס. קורץ נאך זיין געבורט איז זיין פאטער געווארן אן אפטייקער. אין יאנואר 1929, האבן זיך זיינע עלטערן געצויגן אין סוקרע, און גארסיא מארקעס איז געבליבן אין אראקאטאקא, וואו זיינע זיידע־באבע (פון דער מאמעס זייט) האבן אים געהאדעוועט.

ער האט אנגעהויבן ארבעטן ווי א זשורנאליסט ביי דער קאלאמבישער צייטונג *El Espectador*, און שפעטער האט ער געארבעט ווי דער דרויסנדיקער קארעספאנדענט פון דער צייטונג אין רוים, פאריז, בארצעלאנע, קאראקאס און ניו יארק.

קאַטעגאָריע:שרייבער
קאַטעגאָריע:זשורנאליסטן
קאַטעגאָריע:קאלאמביע
עלזאס

קליין|עלזאס מארקירט רויט
**עלזאַס** (; עלזאסיש און ) איז איינער פון די 26 ראיאנען פון פראנקרייך. ער געפינט זיך ביים מזרח גרענעץ פון פראנקרייך, אויפן מערב ברעג פונעם ריין, לעבן דייטשלאנד און דער שווייץ. זיין באפעלקערונג איז 1.7 מיליאן.
די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז שטראסבורג.

עלזאס האט זיך געטוישט עטלעכע מאל צווישן פראנקרייך און דייטשלאנד. די קולטור איז מער דייטשיש ווי פראנצויזיש. די שפראך, מוזיק און לבוש זענען ענלעך צו די שוואבישע פונעם מזרח ברעג פונעם ריין.

עלזאס באשטייט פון צוויי דעפארטמענטן:

* אויבער-ריין (*Haut-Rhin*) 
* אונטער-ריין (*Bas-Rhin*)

קאַטעגאָריע:פראנקרייך
סעגעד

**סעגעד** (; ; ; ; ) איז די דריטע גרעסטע שטאט אין אונגארן (נאך בודאפעשט און דעברעצין), די גרעסטע שטאט און דער געביט־צענטער פונעם  דרום גרויסן פלוין און די קאנטשטאט פון טשאנגראד. דער אוניווערסיטעט פון סעגעד איז איינער פון די חשובסטע אוניווערסיטעטן אין אונגארן.
סעגעד באדעקט א שטח פון 280.84 קוואדראט ק"מ, און האט א באפעלקערונג פון 170,052 מענטשן (2012).

## געאגראפיע
סעגעד ליגט נישט ווייט פונעם דרום גרענעץ פון אונגארן, אויף ביידע ברעגן פונעם טייס ביים מויל פונעם מאראש טייך.

דער קלימאט איז קאלט אין ווינטער, ווארעם אין זומער, מיט ווייניג רעגן.
די זון שיינט א סך שעה'ן אין יאר, דעריבער רויפט מען סעגעד "די שטאט פון זון".

## יידן און יידישקייט 
קליין|רעכטס|די נייע שול אין סעגעד (געבויט תרס"ב)
כמעט די גאנצע יידישע געמיינדע פון סעגעד איז אומגעקומען ביי דער חורבן אייראפע.

## בארימטע מענטשן פון סעגעד 
* רביצין אסתר יונגרייז

קאַטעגאָריע:שטעט אין אונגארן
עדווארד גריג

**עדװאַרד האַגערופּ גריג** (; 15טן יוני 1843 - 4טן סעפטעמבער 1907) איז געווען א נארוועגישער קאמפאזיטאר פונעם ראמאנטישן פעריאד און א פיאניסט.
גריג איז בארימט פאר זיין ווערק "פער גינט".

## ביאגראפיע 
גריג איז געבוירן געווארן אין בערגען, נארוועגיע, דעם 15טן יוני 1843, צו אלעקסאנדער גריג, א סוחר, און יהודית האגערופ.
גריג האט אנגעהויבן צו לערנען מוזיק אינעם עלטער פון 6 יאר.
ווען גריג איז געווען 15, איז ער אנגעקומען אין דער לייפציגער קאנסערוואטאריע. גריג האט זייער ליב געהאט צו לערנען מוזיק.
אין 1863, איז גריג אריבערגעפארן קיין קאפנהאגן. דארטן האט ער זיך דערקענט מיט ריקאַרד נאָרדראַאַקן. נאכן פריצייטיקן טויט פון זיין פריינד האט גריג אויסקאמפאנירט זיין בארימטן "לוויהדיקן מארש".

אין 1867 האט גריג חתונה געהאט מיט נינא האגערופן, זיין קוזינע. א יאר שפעטער, איז זייער איינציקע קינד געבוירן געווארן, אלעקסאנדרא, וואס איז אבער אומגעקומען צוויי יאר שפעטער.

אין 1874-1876 האט גריג קאמפאנירט "פער גינט", זיין בארימטסטע מוזיק יצירה.

עדווארד גריג איז געשטארבן אין 1907. 

## בארימטע מוזיקאלישע שאפונגען 
גריג איז בארימט פאר "פער גינט" און דעם "לוויהדיקן מארש", אבער ער האט אויך קאמפאנירט א פידל סאנאטע.

## זעט אויך 
קאַטעגאָריע:נארוועגער
קאַטעגאָריע:קאמפאזיטארן
אנטאנין דווארזשאק

**אַנטאנין לעאפאלד דווארזשאַק** (; 8טן סעפטעמבער 1841 - 1טן מיי 1904) איז געווען א טשעכישער קאמפאזיטאר. דווארזשאק איז איינער פון די דריי בארימטע טשעכישע קאמפאזיטארן וואס האבן געשריבן טשעכישע נאציאנאליסטישע מוזיק (די אנדער צוויי זענען בעדריך סמעטענע און לעאש יאנאטשעק. ער האט געשריבן ניין סימפאניעס. די לעצטע ווערט גערופן די "נייע וועלט סימפאניע" ווייל ער האט געשריבן זי אין אמעריקע.

## לעבנסגעשיכטע 
דווארזשאק איז געבוירן געווארן אינעם דארף נעלאהאזעוועס, לעבן פראג, עסטרייכער אימפעריע (היינט טשעכיי), דער עלצטער זון פון פראנטישעק דווארזשאק און זיין ווייב אנא זענדקאווא. אין 1847 האט ער אנגעהויבן לערנען שפילן דעם פידל.

ער האט שטודירט מוזיק אין אן ארגל שולע.

אין 1873 האט ער געהייראט אנא טשערמאקאווא. זיי האבן געהאט ניין קינדער.

פון 1901 ביז זיין טויט אין 1904 איז ער געווען דער דירעקטאר פון דער קאנסערוואטאריע אין פראג.

קאַטעגאָריע:טשעכן
קאַטעגאָריע:קאמפאזיטארן
די באוועגונג

**די באוועגונג** () איז א צענטער־לינקע פאליטישע פארטיי אין ישראל וואס האט זיך פארמאסטן אין די כנסת וואלן 2013. די פירערין פון דער פארטיי איז ציפי ליבני. די פארטיי האט באקומען 6 מאנדאטן.

דעם 27סטן נאוועמבער 2012 האט לבני געמאלדן די נייע פארטיי "די באוועגונג" וואס גייט זיך פארמעסטן אין די קומענדיקע כנסת וואלן. דעם 3טן דעצעמבער האט דער כנסת קאמיטעט באשטימט אז זיבן דעפוטאטן פון דער קדימה פראקציע זענען אריבער צו דער באוועגונג פראקציע. די זיבן דעפוטאטן זענען: רחל אדאטא, מאדזשאלי וואהאבי, אורית זוארעץ, יואל חסון, ראבערט טיוויאיעוו, שלמה מאלא ומאיר שיטרית.

אין די 2013 וואלן האט די פארטיי באקומען 6 מאנדאטן: ציפי לבני, עמרם מצנע, עמיר פרץ, אלעזר שטערן, מאיר שיטרית, דוד צור.

קאַטעגאָריע:פאליטישע פארטייען אין ישראל
אררט, ארמעניע

**אררט** (; פריער, **דאַוואַלו**) איז א שטאט אין אררט פראווינץ אין ארמעניע, בערך 42 ק"מ דרום־מזרח פון יערעוואן.

קאַטעגאָריע:ארמעניע
קאַטעגאָריע:שטעט אין אייראפע
נתן בירנבוים

קליין|200px|נתן בירנבוים
**נתן בירנבוים** (דייטשיש: *Nathan Birnbaum*) (16טן מיי 1864 – 2טן אפריל 1937), אויך באוואוסט מיט דעם פסעוודאנים **מתתיהו אחר**, איז געווען א יידישער דענקער וואס האט אויסגעקלערט דעם טערמין "ציוניזם". דערנאך איז ער געווארן א יידישיסט און האט אויפגעשטעלט די ערשטע קאנפערענץ פון יידיש.
 
אין גאנג פון דער ערשטער וועלט מלחמה איז ער געווארן א בעל תשובה. ענדלעך האט ער זיך איינגעשלאסן אין אגודת ישראל און געווארן איר סעקרעטאר.

## לעבנסגעשיכטע
בירנבוים איז געבוירן געווארן אין ווין, די  הויפטשטאט פון עסטרייך. אין זיין יונגע יארן האט ער געלערנט אין דייטשע שולעס, און האט אויפגעהערט היטן מצוות. ביי די פופצן יאר האט ער, פון א נאציאנאליסטישן באוואוסטזיין, אוריסגעגעבן א העפט  קעגן אסימילאציע.

## רעפערענצן
*מיכאל קינטאפ, "נתן בירנבוים. ביאגראפיע", טיבינגען, 1990

קאַטעגאָריע:עסטרייכער יידן 
קאַטעגאָריע:ציוניסטן
קאַטעגאָריע:אגודת ישראל
קאַטעגאָריע:יידישיסטן
קאנאל

[קליין|דער [דוניי־שווארצער ים קאנאל ביי מורפאטלאר]]
א **קאַנאַל** איז געוויינלעך א וואסער וועג געמאכט דורך מענטשן. מען מאכט קאנאלן פאר צוויי צוועקן:
:1 א שיפיקער טראנספארטאציע קאנאל פאר שיפן צו פירן סחורות און מענטשן.
:2 א וואסערקאנאל צו פירן טרינקבאר וואסער.

אפטמאל איז א קאנאל שמאל, אז נאר בארקעס און שמאלשיפן קענען פארן אויף אים.

## זעט אויך
* סועץ קאנאל
* פאנאמא קאנאל

קאַטעגאָריע:קערפער פון וואסער
קאַטעגאָריע:וואסער טראנספארט
פאקן

[קליין|א מענטש אין [אילינוי וואס ליידט פון פאקן אין 1912]]
**פּאָקן** (אין לאטיין: *variola* „וואַריאָלאַ“ און אין  „סמאָלפּאָקס“) איז א שטארק אנשטעקיקע קראנקייט פון מענטשן, וואס קומט פון דעם ווירוס *Variola major*. דער ווירוס גייט אריבער צווישן מענטשן דורך דער לופט, בעיקר אין ווינטער און אין אנהייב פרילינג. אין 2010 האט מען געמאלדן אז פאקן איז די ערשטער קראנקייט וואס מ'האט געדאנזשעט אויסראטן.

די קראנקייט גייט אריבער פון איין מענטש צו אן אנדערן דורך קליינע טראפן אין דעם אטעם. דער ווירוס וואקסט אינעם מענטש צוויי וואכן. דער מענטשן שפירט קאפשמערצן און אנדערע שמערצן, און קליינע רויטע פינטלעך קומען ארויס אויפן קערפער. במשך א וואך וואקסן די פינטלעך און דער קערפער ווערט באדעקט מיט פאקן, וואס ווערן אנגעפילט מיט אייטער. אפטמאל שטערן די פאקן דאס אטעמען און דער מענטש שטארבט. די וואס ווידערהוילן זיך קען דויערן עטלעכע וואכן.

א בריטישער דאקטער, עדווארד דזשענער, האט באמערקט אז פויערים וואס ארבעטן מיט קי האבן נישט געליטן פון פאקן, און טאמער יא, האבן זיי געליטן אין א לייכטן אופן און געווארן געזונט נאכהער. ענדלעך האט ער אנטפלעקט אז זיי פלעגן באקומען אן ענלענכע קרענק, קופאקן, וואס האט זיי געשיצט קעגן פאקן. שוין אין טערקיי און כינע איז מען דערגאנגען אז איינער וואס דערלעבט די פאקן וועט זיי נישט כאפן א צווייט מאל.

פון דעם האט מען ערפינדן די סיסטעם פון וואקצינירונג קעגן פאקן.

אין 1979 האט די װעלט געזונט ארגאניזאציע געמאלדן אז קיינער בלייבט נישט אין דער וועלט מיט פאקן און במילא איז די קראנקייט אוועק פון דער וועלט.

קאַטעגאָריע:קרענק
אברהם רובינשטיין

**אברהם רובינשטיין** (געבוירן ל' סיון תשי"ח, 18טן יוני 1958) איז דער בירגערמייסטער בני ברק, זייט 2018, און סעקרעטאר פון דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה.

## ביאגראפיע
רובינשטיין איז געבוירן געווארן אין בני ברק, צו זאב און שרה רובינשטיין. ער האט געלערנט אין דער אור ישראל ישיבה אין פתח תקוה און נאכהער אין דער פאנאוועזשער ישיבה. ער האט געהייראט יהודית אלפא, אן אור־אייניקל פון הרב מאיר קארעליץ. נאך זיין חתונה האט ער געלערנט אין כולל חזון איש.

אין די תש"ם יארן איז ער געווען איינער פון די גרינדער פון דער "נחלת משה" שול אין בני ברק. ער איז דער הויפט גבאי פון דער שול, און דורך זיין איניציאטיוו איז די שול געווארן א צענטער פון שיעורי תורה. אויך פירט ער די הנהלה פונעם כולל אין דער שול וואס ציילט הונדערטער יונגעלייט.

רובינשטיין איז א מיטגליד אין דער סעקרעטאריאט פון דער דגל התורה פארטיי. סוף פון די תש"נ יארן האט מען אים באשטימט סעקרעטאר פון דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה. אין ראם פון זיין אמט פירט אן שליחותן צווישן די רבנים פון דגל התורה. 

אין תשנ"ח האט מען אים דערוויילט צום בני ברק שטאטראט אלס דעלעגאט פון דגל התורה. נאך די וואלן אין 2004 איז ער געווארן וויצע־בירגערמייסטער.

אזוי ווי דער בירגערמייסטער פון בני ברק יעקב אשר איז געווארן דערוויילט א דעפוטאט אינעם 19טן כנסת אין דער יהדות התורה ליסטע, האט די שטאטראט באשטימט רובינשטיין איבערצונעמען דעם אמט פון בירגערמייסטער ביז די קומענדיקע לאקאלע וואלן אין נאוועבמבער 2013. 

רובינשטיין איז מקורב צו הרב חיים קאניעווסקי. די צוויי זענען מחותנים: רובינשטיין האט א זון אן איידעם ביי הרב שלמה קאניעווסקי, ראש ישיבה פון קרית מלך, א זון פון הרב חיים קאניעווסקי. הרב קאניעווסקי האט רעקאמענדירט רובינשטיין ווי דער קאנדידאט צו פארבייטן יעקב אשר, או האט געשריבן צו הרב אהרן לייב שטיינמאן, פארזיצער פון דער מועצת גדולי התורה: "זעט מיר אויס אז דער פאסנדער מענטש צו ווערן בירגערמייסטער איז אונזער ידיד הרב אברהם רובינשטיין, ער פרעגט דאך אויף יעדער זאך און טוט וואס מ'הייסט אים, און ער איז שטארק באליבט אויפן עולם".
## משפחה
רובינשטיין און זיין ווייב יהודית אילפא האבן געהאט זין חיים שאול און ישראל און נאך קינדער.

קאַטעגאָריע:דגל התורה
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
טאמיל נאדו

**טאַמיל נאַדו** (; ) איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין דרום אינדיע, מיט די בוכטע פון בענגאל צו מזרח און דער אינדישער אקעאן צו דרום. די ארומיקע שטאטן זענען קעראלא, קארנאטאקא און אנדרא פראדעש.

די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז טשעניי (פריער געהאט דעם נאמען מאַדראַס). די שפראך פון דעם שטאט איז טאמיל.

טאמיל נאדו באדעקט א שטח פון 130,058 ק"מ², און האט א באפעלקערונג פון 72,138,958 מענטשן (אין 2011). טאמיל נאדו איז דער עלפטער גרעסטער שטאט פון אינדיע לויט שטח און דער זעקסטער גרעסטער לויט באפעלקערונג.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:אינדיע
פינאקיא (1940 פילם)

**פּינאָקיאָ** (ענגליש: *Pinocchio*) איז אן אמעריקאנישער אנימירטער פאנטאזיע מוזיקפילם פון 1940 וואס איז געמאכט געווארן דורך וואלט דיזני. ער איז דיזני'ס צווייטער אנימירטער פילם אין פולער לענג, און איז באזירט אויף דאס איטאליענישע בוך "די אַוואַנטורעס פֿון פּינאָקיאָ" פון קאַרלאָ קאָלאָדי.

## געשיכטע 
דזשעפּעטאָ מאכט א וואונטש צו האבן א קינד, און דער האלצערנע ליאלקע וואס דזשעפּעטאָ האָט געבויט קומט צו לעבן און הייסט "פּינאָקיאָ". אין זיין ערשטן טאג אין שולע טרעפט ער מיט א רעדנדיקער פוקס מיטן נאמען ערלעכער דזשאן. אבער, דער פוקס איז אן אויסווארף און ער פארקויפט פּינאָקיאָ צו דער צירקוס מאן סטראמבאלי, וואס כאפט פּינאָקיאָ אוועק.

צו זיין גליק לויפט פּינאָקיאָ אוועק און גייט אהיים. אבער, ער זעט דער פוקס ווידער א מאל, און ער צורעדט פּינאָקיאָ  צו פארן צו "פארגעניגל אינזל". דער אינזל האט א שלעכטער געהיים. דערנאך ווערט פּינאָקיאָ געגעסן דורך א וואלפיש און קומט צוריק אהיים, און ווערט פארוואנדלט אין אן אמתער קינד.

## שטימע אקטיארן 
* קליף עדוואַרדס אַלס דזשימיני דער גריל
* דיקי דזשאָנס אַלס פּינאָקיאָ
* קריסטיאַן ראַב אַלס דזשעפּעטאָ
* וואָלטער קאַטלעט אַלס דזשיי. וואָרטינגטאָן "ערלעכער דשאָן" פֿאַולפֿעלאָ
* טשאַרלס דזשודלס אַלס סטראָמבאָלי און דער בעלעגלה
* עוועלין ווענעבל אַלס די בלויע פֿיי
* פֿרענקי דאַראָ אַלס לעמפּוויק

קאטעגאריע:אמעריקאנישע פילמען
קאַטעגאָריע:דיזני אנימירטע פילמען
זייערס

[קליין|[צינק, א מעטאל, רעאגירט מיט זאלצזייערס, א זייערס]]
א **זײערס** איז א כעמישע סובסטאנץ וואס רעאגירט מיט א באזע. געוויינלעך האבן זייערסן א זויערן טעם, און זיי רעאגירן מיט געוויסע מעטאלן, למשל קאלציום, און מיט באזעס, למשל נאטריום-קארבאנאט צו שאפן זאלצן. די שטארקייט פון א זייערס ווערט געמאסטן מיט pH, וואס נידעריקער איז שטערקער דאס זייערס. 

טאג-טעגליכע ביישפילן פון זייערסן זענען עסיגזייערס (וואס מען טרעפט אין עסיג, א צעפירונג), שוועבל-זייערס (א פליסיקייט, געניצט אין אויטא באטעריעס) און וויין-זייערס (א הארטער קערפער, געניצט ביים באקן). אויך א גאז ווי כלאר-וואסערשטאף קען ווערן א זייערס ווען מען צעלאזט אים אין וואסער. שטארקע זייערסן זענען צעפרעסעוודיק. דער זויערער טעם פון א לימאן קומט פון ציטרישע זייערס.

ס'זענען פאראן עטלעכע וועגן צו שילדערן א זייערס. דער ערשטער וואס האט פרובירט דאס איז געווען דער פראנצויזישער כעמיקער, אנטואן לאוואואזיע, וואס האט באמערקט אז זייערסן אנטהאלטן אקסיגען. פונקט וועגן דעם האט אקסיגען אן אנדער נאמען "זויערשטאף".

ווען א זייערס ווערט געמישט מיטם וואסער, ווערט עס צענומען אין יאנען, דאס הייסט *דיסאציאציע*: א פאזיטיווער וואסערשטאף יאן +H (פראטאן) ווערט אפגעריסן פונעם זייערס און ווערט פארבונדן מיטן וואסער צו שאפן א *הידראניום* יאן H3O+. אז מען שרייבט HA פאר אן אלגעמיינעם זייערס, קען מען פארשרייבן דעם פראצעס:  

:\  HA + H_{2} O_{(l)} \leftrightarrow H_3 O^{+}_{(aq)} + A^{-}_{(aq)} 

## אנווענדונגען פון זייערסן 
### אין מענטשלעכע קערפער 
זייערסן שפילן וויכטיקע ראלעס אין דעם מענטשלעכן קערפער. דאס זאַלץ־זייערס וואס געפֿינט זיך אין דעם בויך העלפֿט פֿאַרדייאונג דורך איינברעכן גרויסע און קאמפלעקסע עסן־מאלעקולן. אמינאזייערסן  זענען נייטיק כדי די קערפער־געוועבן זאלן וואַקסן און זאלן ווערן פֿאַרראכטן. נוקלעאישע זייערסן זענן וויכטיק פאר דער פֿאַבריקאַציע פֿון  DNA און RNA און כדי צו טראנסמיטירן אייגנקייטן צו אפשטאמלינגען דורך גענעס. קארבאנישע זייערס איז וויכטיק צו היטן די גלייכוואָג פון pH אין דעם קערפער.
קאַטעגאָריע:כעמישע פארבינדונגען
1750

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 28סטן יולי - יאהאן זעבאסטיאן באך, דייטשער קאמפאזיטאר (געב' 1685)
1749

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 29סטן יאנואר - קריסטיאן דער זיבעטער, מלך פון דענמארק (געש' 1808)
* 23סטן מערץ - פיער סימאן לאפלאס, מאטעמאטיקער און אסטראנאם (געש' 1827)
* 17טן מיי - עדווארד דזשענער, ענגלישער דאקטער (געש' 1823)
* 28סטן אויגוסט - יאהאן וואלפגאנג פאן געטע, דייטשער שרייבער, דיכטער, פילאסאף און וויסנשאפטלער (געש' 1832)

## געשטארבן
אלבערט מאל

**אַלבערט מאָל** (; 1טן יאנואר, 1917 – 9טן מערץ, 2004) איז געװען א באליבטער האלאנדישער דיכטער און אקטיאר. ער טרעט אין פילמע און אױסשטעטלונגען אױף, אין א קאריערע װאס דױערט ס איאר.

קאַטעגאָריע:האלענדער
קאַטעגאָריע:אקטיארן
וואלקאוויסק

**וואלקאוויסק** ( *וואקאַוויסק* ; ; ) איז א שטאט אין גראדנער גובערניע, דרום־מערב בעלארוס, 72 ק"מ דרום־מזרח פון גראדנע, 88 ק"מ מזרח פון ביאליסטאק.

ער האט א באפעלקערונג פון 48,000.

די שטאט ווערט שוין דערמאנט אין יאר 1005.

## היסטאריע
אין 1503 האט די שטאט באקומען  מאגדעבורג רעכטן פונעם פוילישן מלך זיגמונד דער ערשטער.

לויטן רוסישן צענזוס פון 1897, איז די יידישע באפעלקערונג פון וואלקאוויסק געווען 5,528, מער ווי העלפט פון דער שטאטס באפעלקערונג פון 10,323. 

ביז דער ערשטער וועלט מלחמה איז וואלקאוויסק געווען אין וואלקאוויסקער באצירק, גראדנער גובערניע, רוסלענדישע אימפעריע. צווישן די צויי מלחמות איז ער געווען אין ביסקופיצער באצירק, ביאליסטאקער גובערניע, פוילן.

## געאגראפיע
די שטאט ליגט אויפן ראס טייך, צווישן גראדנע, בריסק און באראנאוויטש.
די שטאט באדעקא א שטח פון 79 קוואדראט ק"מ.

## יידישע היסטאריע 
די יידישע געמיינדע פון וואלקאוויסק שטאמט פון די ת"ק יארן. דער ערשטער רב איז געווען הרב אביגדור חריף, א קרוב פונעם ווילנער גאון אנדערע רבנים זענען געווען הרב דוד קאצנעלנבויגן, הרב בנימין דיסקין,  הרב יצחק אייזיק חבר (מחבר פון שו"ת בנין עולם).

אין 1897 האבן געוואוינט אין וואלקאוויסק 5,528 יידן, און אין 1931, 7,347 יידן. 

## פערזענלעכקייטן 
* רבי יהושע לייב דיסקין
*הרב אבא יעקב הכהן באראכאוו
* אליהו גאלאמב
* זרח ווארהאפטיג

## וועבלינקען
* וואלקאוויסק פארטאל 

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין בעלארוס
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
אראם כאטשאטוריאן

**אַראַם כאַטשאַטוריאַן** (; ; 6טן יוני 1903 - 1טן מיי 1978) איז געווען אן ארמענישער קלאסישער קאמפאזיטאר, בארימט פאר זיין אדאדזשיא פון ספארטאקוס און סייבער טאנץ.

## ביאגראפיע
אראם כאַטשאַטוריאַן איז געבוירן געווארן אין 1903 אין טיפליס, רוסלענדישע אימפעריע (היינט טביליסי, גרוזיע) אין אן ארעמער ארמענישער משפחה.

אין 1921, האט אראם אנגעהויבן לערנין ביאלאגיע אין מאסקווע.

זיינע הויפט קאמאפאזיציעס זענען "ספארטאקוס" און "גאיאנע".

קאַטעגאָריע:ארמענער
קאַטעגאָריע:קאמפאזיטארן
בן-ציון ראבינאוויטש

הרב **בצלאל שמחה מנחם בן-ציון ראבינאוויטש** (**בש"ם בנציון**; געבוירן ח' אדר ה'תרצ"ה, 1935) איז דער ביאלער רבי און דער מחבר פון די ספרים "מבשר טוב". ער איז א מיטגליד פון דער מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל. ער איז געווען אב"ד פון לוגאנא, שווייץ פון תשל"ט ביז תשע"א. 
ער איז נפטר געווארן אין ב אייר תשפ"ד אין עלטער פון ניין און אכציג, 
איבערלאזענדיג בנים קדושים אין איבער 100 ספרים, עס איז דא נאך א סאך וואס זענען נישט געדרוקט געווארן.

## לעבנסגעשיכטע 
רבי בן-ציון איז געבוירן געווארן אין שעדליץ, פוילן, דער יונגסטער זון פונעם ביאלער רבי'ן רבי יחיאל יהושע, דער "חלקת יהושע".

ווען נאצי דייטשלאנד האבן אינוואדירט שעדליץ אין 1939, איז די ראבינאוויטש משפחה, צוזאמען מיט אסאך שעדליצער יידן, אנטלאפן קיין  מזרח פוילן, אין דעם שטח וואס די רויטע ארמיי האט געכאפט דורכן ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך. די משפחה האט די סאוועטע רעגירונג דעפארטירט אין סיביר. אין 1942 זענען די ראבינאוויטש קינדער (אחוץ דער עלטסטער ברודער רבי ירחמיאל צבי) אנגעשלאסן געווארן אין די טעהראן קינדער.

רבי בן-ציון איז אנגעקומען אין ארץ ישראל א טאג פאר פורים תש"ג וואו דער פאנעוועזשער רב, הרב יוסף שלמה כהנעמאן, האט אים געהאדעוועט מיט א גרופע פון די טעהראן קינדער. שפעטער האט ער געלערנט אין דער פאנאוועזשער ישיבה ביי רבי דוד פאווארסקי און רבי שמואל ראזאווסקי.

אין תשי"ז האט ער געהייראט אין סונדערלאנד, ענגלאנד, מרת ביילא ברכה, די טאכטער פונעם סונדערלאנדער רב, הרב אברהם משה באב"ד. נאך זיין חתונה האט ער געלערנט אין דעם גייטסהעדער כולל.

## קינדער
*הרב לייבוש, איידעם פון הרב אליהו שטערנבוך פון אנטווערפן; רב פון ״שערי תפילה״ אין פרעסטוויטש, מאנטשעסטער. 
*הרב דוד מאניש, איידעם פון רבי חנניה יו"ט ליפא מייער-טייטלבוים, דער סאסאווער רבי.
*הרב יוסף, איידעם ביים קאפיטשניצער רבי׳ן
*הרב צבי. 
*הרב אברהם משה, האט געהייראט פערל מלכה, טאכטער פון שמעלקא האלפערט
*די ווייב פון הרב אברהם יצחק ווייס.
*די ווייב פון הרב מרדכי וויינבערג, סלאנימער רב אין לאנדאן.

בן-ציון
קאַטעגאָריע:פוילישע יידן
קאַטעגאָריע:שווייצער רבנים
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:מחברי ספרי קודש
קאַטעגאָריע:אגודת ישראל
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
אווידיוס

קליין|דער לאטיין דיכטער אווידיוס
**פובליוס אווידיוס נאַסא** (20סטן מערץ 43- - 17), באקאנט אויך ווי **אוויד**, איז געווען א רוימישער דיכטער. ער צוזאמען מיט ווערגיל און האראץ ווערן גערעכנט די דריי גרויסע דיכטער פון לאטיינישער ליטעראטור.

## לעבנסגעשיכטע 
אווידיוס איז געבוירן געווארן אין סולמאנע, צפון איטאליע אין א גבירישער פאמיליע. ער האט שטענדיג געוואלט ווערן א דיכטער, אבער זיין פאטער האט זיך געשטעלט אז ער זאל ווערן אן אדוואקאט, און האט אים געשיקט שטודירן אין רוים. נאכן טויט פון זיין ברודער ביי די צוואנציג יאר, איז אווידיוס געפארן קיין אטען. ער האט געהייראט דריי מאל, אבער די ערשטע צוויי ווייבער האט גע'גט. ער האט געהאט איין טאכטער.

אין יאר 8 האט דער קייסער אויגוסטוס אים געשיקט אין גלות קיין טאמיס, אויפן שווארצן ים.

ער איז געשטארבן אין טאמיס (היינט קאנסטאנצא, רומעניע).

קאַטעגאָריע:רוימער
קאַטעגאָריע:דיכטער
צפון מאקעדאניע

**צפֿון־מאַקעדאָניע** (), אפיציעל די **רעפובליק פון צפון־מאקעדאניע** (, *רעפובליקאַ מאַקעדאניאַ* ) איז א לאנד אין דעם צענטראלן באלקאנער האלבאינזל אין דרום-מזרח אייראפע.  זי איז איינע פון די נאכפאלג לענדער פון דער אמאליגער יוגאסלאוויע, פון וועלכער זי האט פראקלאמירט זעלבשטענדיקייט אין 1991. א לאנד איינגעשלאסן לאנד, מאקעדאניע גרענעצט סערביע צו צפון, בולגאריע צו מזרח, גריכנלאנד צו דרום און אלבאניע צו מערב. זי באשטייט בערך די צפון־מערב העלפט פון דעם גרעסערן געאגראפישן ראיאן פון מאַקעדאָניע, וואָס נעמט איין אויך טיילן פון גריכנלאנד און בולגאַריע.

די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז סקאָפּיע, מיט 506,926 באוווינער לויטן 2002 צענזוס. אנדערע שטעט זענען כולל ביטאלע, קומאנאווא, פרילעפ, טעטאווא, אהריד, וועלעס, שטיפ, קאטשאני, גאסטיוואר און סטרומיקע. 

צפון־מאקעדאניע האט מער ווי 50 אזערעס און זעכצן בערג העכער ווי 2000 מעטער. 

צפון־מאקעדאניע איז געווארן אַ מיטגליד פון די פֿאַראייניקטע פֿעלקער אין 1993 אָבער, צוליב אַ פּאָלעמיק מיט גריכנלאנד וועגן דעם נאָמען, האט מען זי אריינגלאזט מיטן פראוויזארישן נאמען די  **געוועזענע יוגאסלאווישע רעפובליק פון מאַקעדאָניע**.
אויך איז צפון־מאקעדאניע א מיטגליד אינעם אייראפע-ראט. זייט דעצעמבער 2005 קאנדידירט זי צו ווערן א מיטגליד פונעם אייראפעישן פארבאנד, און האט זיך געוואנדן צו ווערן א מיטגליד אין נאַטאָ.
 

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:לענדער אין אייראפע
טראוויזיע

**טראַוויזיע** (; ) איז א שטאט אין ווענעטא, צפון איטאליע, 30 ק"מ צפון פון ווענעדיג און 40 ק"מ צפון־מזרח פון פאדוא. אין נאוועמבער 2010 האט זי געהאט 82,854 איינוואוינער.

## טראנספארט 
פון טראוויזיע צענטראלע באן סטאנציע פארן באנען קיין ווענעדיג, אודינע און טריעסט. מערב פון דער שטאט געפינט זיך טראוויזיע פליפארט.

## צווילינג שטעט 
טראוויזיע האט די פאלגנדע צווילינג שטעט:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

קאַטעגאָריע:שטעט אין איטאליע
פרעזידענט-הויז (ישראל)

קליין|250px

דאס **פרעזידענט־הויז פון ישראל** געפינט זיך אין דער פרעזידענט גאס, טאַלביע, ירושלים , און איז דער אפיציעלער וווינאָרט פון דעם פרעזידענט פון ישראל זײַט 1971.

## וועבלינק 
* נשיא מדינת ישראל 

קאַטעגאָריע:ישראל
קאַטעגאָריע:ירושלים
בית אגיון

קליין| בית אגיון

**בית אַגיוֹן** איז א געביידע אין טאלביע, ירושלים, אויף סמאלענסקי גאס 9, ראג באלפור גאס. היינט איז דאס הויז די אפיציעלע וואוינונג פונעם פרעמיער מיניסטער פון ישראל.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:בית ראש הממשלה
קאַטעגאָריע:ישראל
קאַטעגאָריע:ירושלים
קאַטעגאָריע:געביידעס
1751

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 16טן מערץ - זשיימס מעדיסאן, דער פערטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1836)

## געשטארבן
מנחם אלון

קליין|100px|מנחם אלון

**מנחם אֵלון** (כ"א חשוון ה'תרפ"ד, 1טן נאוועמבער 1923 - כ"ו שבט ה'תשע"ג, 6טן פעברואר 2013)  איז געווען אַ פראפעסאר פון געזעץ, א ריכטער פון בג"ץ, דער העכסטער געריכטהויז אין ישראל, (1977- 1993) און א תלמיד חכם בוגר ישיבה.

ער האט געלערנט אין חברון ישיבה אין ירושלים און דערנאך אין דער תל אביב שולע פון געזעץ און עקאנאמיק. ער איז געווארן א לעקטאר אינעם העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים.

אין 1979 האט מען באלוינט אלון מיטן ישראל פריז, פאר יידישן געזעץ. אין 1983 האט ער זיך קאנדידירט פאר פרעזידענט פון ישראל.

## לעבנסגעשיכטע 
אֵלון איז געבוירן געווארן מנחם פעטער אין דיסלדארף, דייטשלאנד, אין א פרומער פאמיליע. אין 1932 איז די משפחה אנטלאפן פון דייטשלאנד קיין האלאנד, און אין 1935 זענען זיי ארויף אין ארץ ישראל.

קאַטעגאָריע:ריכטער
קאַטעגאָריע:דייטשע יידן
קאַטעגאָריע:ישראלים
שלמה הירשל

הרב **שלמה הירשל** (י"ט שבט ה'תקכ"ב - כ"ז חשוון ה'תר"ג) איז געווען אב"ד פון לאנדאן און הויפט-רב פון גרויסבריטאניע פון תקס"ב ביז זיין פטירה אין תר"ג. ער איז געווען דער זון פון הרב צבי הירש לעווין, וואס אויך געווען אמאל אב"ד פון לאנדאן.

## לעבנסגעשיכטע 
שלמה איז געבוירן געווארן אין יאר תקכ"ב אין לאנדאן. ביי די זיבעצן יאר האט ער חתונה געהאט. אין תקנ"ב האט ער באקומען א רבנות שטעלע אין פרייסן.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ענגלישע רבנים
קאַטעגאָריע:הויפט רבנים
1753

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 10טן אויגוסט - עדמונד ראנדאלף, אמעריקאנער פאליטיקער (געש' 1813)

## געשטארבן
פינחס פינטשיק

**פינחס פינטשיק** (ה'תר"ס – ה'תשל"א), געבוירן **פינחס סג"ל**, איז געווען א חזן, א זינגער און א קאמפאזיטאר פון חזנות שטיקלעך און פאלקסלידער אויף יידיש.

## לעבנסגעשיכטע 
פינטשיק איז געבוירן געווארן אין זשיוועטעוו, פאדאליע, רוסלענדישע אימפעריע (היינט אוקראינע) אין תר"ס, מיטן נאמען פינחס סג"ל. יונגערהייט האט ער געלערנט איןישיבה אין סקווער. אין סקווער פלעג ער הערן די חזנים וואס זענען געקומען דארט אהין. נאכהער האט ער שטודירט מוזיק אין דער קיעווער קאנסערוואטאריע. אנהייב האט ער געזינגען פאלקסלידער, און ער האט געראכטן קאנצערטן אונטערן נאעמן "פינטשיק", דער נאמען וואס איז געבליבן ביי אים א גאנץ לעבן. אויך איז ער געווארן א חזן אין א שול אין קיעוו.

אין תרפ"ג האט מען אים אויפגענומען אלס הויפט חזן אין דער פעטראגראדער שול, דעם אמט האט ער געהאלטן ביז תרפ"ו. דארט האט ער געדארפט זינגען חזנות שטיקלעך פונעם קאמפאזיטאר לעוואנדאווסקי פון בערלין, וואס איז נישט געווען לויט זיין מסורת.

אין תרפ"ו האט זיין חבר איציק פעפער געהאלפן אים באקומען דאקומענטן ארומפארן אייראפע און די פאראייניגטע שטאטן. ער איז געווארן שטארק באגייסטערט פון אמעריקע און איז געבליבן דארט. ער פלעג דאווענען אין דער "כנסת ישראל נוסח ספרד שול" אין שיקאגא.

פינטשיק איז באקאנט פאר דער חסידישער ווארעמקייט אין זיין דאווענען. זיינע מערסטע באקאנטע שטיקלעך זענען רזא דשבת און דער "רבונו של עולם" פון ספירת העומר, וואס זענען געווארן קלאסישע חזנות שטיקלעך וואס אסאך חזנים מאכן נאך ביזן היינטיקן טאג.

## רעפערענצן 
* חזן פינטשיק ביי קאווע שטיבל

## וועבלינקען 
* ארטיקל וועגן פינטשיק אין דער הצופה צייטונג, פון עקיבא צימערמאן
* די פלאטע "צוויי זייטן פון פינטשיק"  ביי Judaica Sound Archive פון פלארידע אוניווערסיטעט.

קאַטעגאָריע:חזנים
קאַטעגאָריע:יידיש שפראך זינגערס
קאַטעגאָריע:יידישע קאמפאזיטארן
קאַטעגאָריע:סקווערער חסידים
פרידא קאהלא

**פֿרידאַ קאַהלא דע ריוועראַ** (; 6טן יולי, 1907 – 13טן יולי, 1954; געבוירן **מאַגדאַלענאַ קאַרמען פֿרידאַ קאִהלא אי קאַלדעראן**) איז געווען א מעקסיקאנער מאלערין, מערסט באוואוסט פאר אירע זעלבסט־פארטרעטן וואס זי האט געמאלעוועט פון זיך אליינס.

אינטערעסירט אין איר קונסט זענען מעקסיקאנער קולטור און אמערינדישע קולטור.

## לעבנס געשיכטע 
קאהלא איז געבוירן געווארן אינעם "בלויען הויז" אין קאיאאקאן, מעקסיקא, און ביי די זעקס יאר האט זי געליטן פון פאליא. האט זי פראבירט שטודירן מעדיצין, מיט דער ציל צו ווערן א דאקטער, אבער ביי די אכצן יאר איז זי שטארק פארוואונדעט געווארן אין א פארקער אקצידענט, האט זי נאך דעם אנגעהויבן מאלן.

וויבאלד זי איז געווען א קאמוניסט, האט זי פון דעם אויך געמאכט פאטרעטן, און אין פאקט איז זי געווען גאר א געלונגענע קונסטלער, נאר זי האט נישט זוכה געווען צו באקומען די שעצונג ווילאנג זי האט געלעבט.

זי האט געהייראט דעם מאלער דיעגא ריווערא. און זיי האבן נישט געהאט קיין צו לייכטע לעבן, נאך וואס זיי האבן זיך צעטיילט, און שפעטער ווידער געהייראט, און זי איז געשטארבן אינעם יונגע עלטער פון 47 יאר. און אינטערעסאנט, אז נאך איר טויט האט מען זיך ארויפגעכאפט אויף איר אייגענשאפטליכער אויסנאמליכער קונסט, און היינט איז דאס גאר היסטאריש באוואוסט.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:מעקסיקאנער
קאַטעגאָריע:מאלערס
אבו קאביר געריכטלעכער מעדיצין אינסטיטוט

שמאל|קליין|200px|המכון הלאומי לרפואה משפטית
דער **אַבו קאַביר געריכטלעכער מעדיצין אינסטיטוט** אדער **פאָרענסיק אינסטיטוט** () ליגט אויף בן צבי וועג ראג הערצל גאס אין אבו קאַביר, תּל אביב, און איז דער איינציקער ציבור אנשטאלט וואָס גיט פאָרענסיק מעדיציניש באַדינונגען אין ישראל.

## װעבלינקען 
* המכון לרפואה משפטית, באתר משרד הבריאות
* הכנסת קבעה: אלפי איברי נפטרים יובאו לקבורה, ynet,  22סטן פעברואר 2012

קאַטעגאָריע:ישראל
ישראל מעטעאראלאגיע באדינונג

די **ישראל מעטעאָראָלאָגיע באדינונג** אפטיילונג פון דעם ישראל מיניסטעריום פון טראַנספּאָרט איז פאַראַנטוואָרטלעך פֿאַר פאָראויסזאגן וועטער און מעטעאָראָלאָגישע דאַטן צושטעלן קלימאַט פאָרשונג אין ישראל. אנהייבנדיק אין 1937 ביי דער בריטישן מאַנדאַט רעגירונג, איז זי אַ מיטגליד פון דער וועלט מעטעאָראָלאָגיע ארגאניזאציע זינט 1949. די דינסט האלט אויס מער ווי 30 מעסטן סטאנציעס איבער ישראל, און דער צענטער איז אין ראשון לציון.

## װעבלינקען 
* די ישראל מעטעאָראָלאָגיע באדינונג

קאַטעגאָריע:ישראל
קאַטעגאָריע:מעטעאראלאגיע
רפאל פארגעשריטענע פארטיידיקונג סיסטעמען

קליין|פאפיי מיסל

**רפאל פארגעשריטענע פארטיידיקונג סיסטעמען** (פריער **רפא"ל - רשות לפיתוח אמצעי לחימה** און פאר דעם, **"אמ"ת - האגף למחקר ותיכוּן"**) ישראל איז אַ רעגירונג פירמע פאַרקנאַסט אין דער אַנטוויקלונג און פּראָדוקציע פון אַוואַנסירטע געווער, אַרייַנגערעכנט מיסלען.

די פירמע איז געגרינדעט אין 1958 ווי אַן איינהייט פון דעם פארטיידיגונגס מיניסטעריום. אין די סוף 1980ער יארן איז זי אדורכגעגאנגען אַן עקאָנאָמישן קריזיס, און איז געווארן אַ רעגירונג פירמע. 

אין אנהייב האט די פירמע זיך באשעפטיקט מיט פֿאָרשונג און אַנטוויקלונג פון וואפן. ווערנט די יאָרן האט זי אנגעהויבן אויך פּראָדוקציע, סיי פֿאַרן ישראלדיקן מאַרק סיי פארן אינטערנאציאנאלן מאַרק. די פאבריקן פון דער פירמע האט מען געבויט אין דעם גליל, כדי בייַשטייַערן צו זייַן אַנטוויקלונג, און ווי פון 2010 איז דער גרעסטער ארבעטגעבער אין צפון געגנט.

## וועבלינקען 
* רפאל - פארגעשריטענע פארטיידיקונג סיסטעמען בע"מ
* משה וינברג, **שפריר 2 - פיתוחו והפעלתו של טיל אוויר-אוויר **, ענף היסטוריה במטה חיל-האוויר, 1999.

קאַטעגאָריע:ישראל געווער אינדוסטריע
יד לשריון

קליין|450px|

**יד לשריון** איז אַ אַרמאָרעד קאָר דענקמאָל אין ישראל. די פּלאַץ כולל אַ געשיכטע מוזיי און אַ זאַמלונג פון אַרמערד טאַנגקס און אַרמערד פייטינג וועהיקלעס.
דער פּלאַץ איז ליגן אין לאַטרון וואַלי פון ייַאַלאָן, טעגאַרט פעסטונג געגרינדעט דורך די בריטיש בעשאַס די מאַנדאַטע צייַט.

די פּלאַץ מחנות יעדער יאָר דער מאַרץ לאַטרון אַרמאָרעד קאָר פסח, עקסהיביטיאָן פֿאַרזאַמלונג מאָדעלס און עקסהיביטיאָן פון וועפּאַנז און די מיטל רבי - זעלנער פון דער ערד פאָרסעס אויף ינדעפּענדענסע טאָג.

## גאלעריע 

טעקע:Latrun-Police-Building.jpg
טעקע:M4-Sherman-tower-latrun-2.jpg
טעקע:Latrun-tanks001.jpg
טעקע:WWII-Memorial-latrun-1.jpg

## וובלינקען 
* אתר "יד לשריון"
* שאלות ותשובות עם אוצר התצוגה ב"יד לשריון"
* תמונות מהמוזיאון וסביבותיו
* סיור מצולם שנערך ביד לשריון
* פארק עוצבות השריון

קאטעגאריע:ישראל
ליל

**ליל** () איז די גרעסטע שטאָט אין פראנצויזיש פלאנדערן אין צפֿון פֿראַנקרײַך אויפן דעל טייך. ער איז די הויפטשטאט פונעם נארד פא דע קאלע ראיאן.

ליל איז דאס הארץ פון א גרעסערער קאנאורבאציע וואס נעמט איין ליל, רובע, טורקווען און ווילענעוו ד׳אסק, וואס איז די 4טע גרעסטע שטאטישע קאנגלאמעראציע מיט א באפעלקערונג אין 1999 פון איבער 1.1 מיליאן מענטשן.

## באקאנטע מענטשן פון ליל 
* לואי פאסטער (1822–1895), מיקראביאלאג
* זשאן באפטיסט פערין (1870–1942), באלוינט מיטן נאבעל פריז פאר פיזיק
* שארל דע גאל (1890–1970), גענעראל, פרעזידענט פון פראנקרייך

## צווילינג שטעט 
ליל האט די פאלגנדע צווילינג שטעט:
*  
* 
*  
*  

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט אין פראנקרייך
המכון למחקרי ביטחון לאומי

קליין|250px|שמאל|המכון למחקרי ביטחון לאומי

**המכון למחקרי ביטחון לאומי** איז אַ פרייַ פאָרשונג אינסטיטוט אַפּערייטינג אין ישראל. דער אינסטיטוט איז אַ פונדרויסנדיק גוף פון דעם אוניווערסיטעט פון תּל אביב און דילז מיט דייווערס געביטן דער הויפּט שייַכות צו די נאציאנאלע זיכערהייַט פון די שטאַט פון ישראל. דער אינסטיטוט קאַנדאַקץ אַקטיוויטעטן אין סעמינאַרס און קאַנפראַנסאַז, און טראגט פארשיידענע אויסגאבעס אַרייַנגערעכנט שטעלע צייטונגען, שטודיום און דזשערנאַלז. אינסטיטוט אין 2008 און רייטאַד צווישן די שפּיץ צען לידינג ינסטאַטוץ אין די פעלד פון ציבור פּאָליטיק דורך די אמעריקאנער פֿאָרש אינסטיטוט The Foreign Policy Institute.

## וובלינקען 
*אתר האינטרנט של המכון למחקרי ביטחון לאומי (INSS)
*עדכן אסטרטגי – כתב עת של המכון למחקרי ביטחון לאומי 
*צבא ואסטרטגיה - כתב עת של המכון למחקרי ביטחון לאומי 
*מבט על - פרסום של המכון למחקרי ביטחון לאומי 
*רשימת מזכרים בהוצאת המכון למחקרי ביטחון לאומי 
*הערכה אסטרטגית לישראל 2011 בהוצאת המכון למחקרי ביטחון לאומי 

קאטעגאריע:ישראל
נארד-פא-דע-קאלע

**נארד-פאַ דע קאַלע** (; ) איז איינער פון די 27 ראיאנען פון פראנקרייך. ער שליסט איין די דעפארטמענטן נארד און פא-דע-קאלע, און געפינט זיך אין צפון פראנקרייך, לעבן דעם גרענעץ מיט בעלגיע און (אריבערן ענגלישן קאנאל) מיטן פאראייניגטן קעניגרייך. זיין באפעלקערונג איז 4.02 מיליאן.
די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז ליל. די צווייטע גרעסטע שטאט איז קאלע, א וויכטיקער טראנספארט קנופ.

דער שטח פון נארד-פאַ דע קאַלע פלעג זיין א טייל פון די נידערלאנדן. צווישן 1477 און 1678 איז ער ביסלעכווייז געווארן א טייל פון פראנקרייך. מען רעדט אין דעם ראיאן סיי פראנצויזיש סיי האלענדיש.

## טראנספארט 
דער ראיאן איז באהאפטן צום פאראייניגטן קעניגרייך דורכן 50 ק"מ לאנג אייראטונעל.

קאַטעגאָריע:פראנקרייך
פראסטיץ

**פּראָסטיץ** (טשעכיש: Prostějov; דײַטש: Proßnitz; ) איז אַ שטאָט אין אָלמיצער ראיאן, מזרח טשעכיי, אינעם היסטאָרישן ראיאן מעהרן. 

פראסטיץ האט געהאט אַ גרויסע ייִדישע קהילה,, מיט חשובע רבנים ווי הרב מאיר אייזנשטאט, מחבר פון *פנים מאירות*, הרב יהונתן אייבעשיץ און הרב משה סופר, מחבר פון *חתם סופר*. אין 1900 האבן געוואוניט אין פראסטיץ 1600 יידן.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין טשעכיי
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
גריצע

**גריצע** (;  *גרויעץ*) איז א שטעטל אין פוילן, 42 ק"מ דרום פון ווארשע. עס איז די הויפטשטאט פונעם גריצער דיסטריקט, מאזאוויער וואיעוואדעשאפט, און זי באדעקט א שטח פון 8.52 קוואדראט ק"מ. אין 2004 האט גריצע געהאט 14,875 איינוואוינער.

## געאגראפיע 
גריצע געפינט זיך מערב פונעם ווייסל, אויף דער ווארשע-ראדעם-קעלץ-קראקע שאסיי, 42 ק"מ פון ווארשע און 56 ק"מ פון ראדעם.

## יידישע קהילה
קליין|דריי פראגמענטן פון מצבות אויףן יידישן בית-עולם אין גריצע
די יידישע קהילה פון גריצע ווערט דערמאנט אינעם פינקס פון דעם וועד ארבע ארצות אין 1754. אין 1810 האבן געוואוינט אין גריצע 150 יידישן אין א באפעלקערונג פון 600.

די יידישע באפעלקערונג פון גריצע האט געציילט 3,723 איינוואוינער אין 1827, און 4,922 אין 1921.
ווען פוילן איז געווארן זעלבשטנעדיק אין 1918, זענען 70% פון די איינוואוינער פון גריצע געווען יידן.

ביי דער צווייטער וועלט מלחמה האבן די נאציס אויפגעשטעלט אין גריצע א יידישע געטא. סעפטעמבער 1942 האבן זיי ליקווידירט די געטא, און די 6,000 איינוואוינער האט מען אריבערגעפירט אין דער ווארשעווער געטא. פון דארט זענען כמעט אלע אומגעקומען אין טרעבלינקע.

## באוואוסטע מענטשן פון גריצע 
## רעפערענצן
* *מגילת גריצע*, י.ב.אלטערמאן
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
1752

## געשעענישן 
* 6טן יוני - שריפה פארברענט א דריטל פון מאסקווע
* 15טן יוני - בנימין פרענקלין ווייזט אז בליץ איז עלעקטריע.
* 2טן סעפטעמבער - דאס פאראייניגטע קעניגרייך נעמט אן דעם גרעגאריאנישן קאלענדאר.

## געבוירן 
## געשטארבן