open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
משה לייב לאנדא

רבי **משה יהודה לייב לאַנדא** (ט' תמוז ה'תרצ"ה , 10טן יולי 1935 - כ"ד אדר ב' תשע"ט, 30סטן מערץ 2019) איז געווען שטאָט׳ס רב און אב בית דין פון בני ברק. הרב לאַנדא האט געפירט די כשרות קערפערשאפט געגרינדעט דורך זיין פאטער, הרב יעקב לאנדא, אַ גוף אנגענומען דורך כמעט דעם גאנצן חרדי׳שן ציבור;  אויך האט ער געפירט דעם "פעמי יעקב" כולל און אנשטאלט.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן געוואָרן אין רמתיים צו חיה מינא און הרב יעקב לאנדא, וואָס איז געווען דער ארטיגער רב. מען האט אים געגעבן א נאמען נאך זיין זיידען, דער רב פון דער שטאָט פון קאָרניץ אין ווייסרוסלאַנד. בערך אַ יאָר נאָך זיין געבורט, איז זיין פאטער געווארן באשטימט רב פון דעם יישוב בני ברק, און די משפּחה איז אריבערגעגאנגען וואוינען אין בני ברק. 

ער האט געלערנט אין דער אור ישראל ישיבה אין פּתח תקוה , און עטלעכע יאָרן האט ער  געלערנט אין דער פּאָניוועזשער ישיבה אין בני ברק, און אין דער תומכי תמימים ישיבה אין לוד ביי רבי ברוך שמעון שניאורסאָן און ביים משפיע רבי שלמה חיים קעסלמאַן . אין תשט״ו איז ער באשטימט געווארן א מגיד שיעור פאר דער כיתה פון יונגערע תלמידים. אין חודש אלול תשי״ח האט ער חתונה געהאט. אין תשכ״ד האט מען אים באשטימט ווי א מגיד שיעור אין דער צענטראלער תומכי תמימים ישיבה אין כפר חב״ד , אַ שטעלע וואס ער האָט געהאלטן  23 יאר. אין דער זעלביקער צייַט, האט ער געדינט ווי זיין פאטער'ס רעכטע-האַנט מענטש און האט באהאנדלט מיט רובֿ פון די רבנישע ענינים פון דער שטאָט. פון דעם יאר תש״ם האט ער געפירט די שטאָטישע כשרות סיסטעם. 

## משפחה 
די קינדער פון הרב לאנדא און זיין ווייב מרים זענען:
* הרב שלמה זלמן לאנדא - משפיע אין די קהילות חב"ד-ליובאוויטש אין רעננה און בני ברק
* הרב יצחק אייזיק לאנדא - ממלא מקום פון זיין פאטער אין דעם רבנות פון בני ברק און זיין כשרות סיסטעם
* הרב ישראל לאנדא - מו"צ און חב"ד שליח פאר דער עברית־רעדניגער געמיינדע אין טאראנטא
* הרב יוסף לאנדא - קאנטראלער פון דער לאנדא כשרות אין אייראפע
* הרב מנחם מענדל לאנדא - חב"ד שליח אין פאלא אלטא, קאליפארניע
* הרב שניאור שמחה לאנדא - חב"ד שליח אין דעם קאמפוס אין נתניה
* מרת נחמה דינה, ווייב פון הרב יוסף יצחק בעלינאוו - רב אין בני ברק, ראש ישיבה אין דער צענטראלער תומכי תמימים ישיבה אין כפר חב"ד און ראש כולל "פעמי יעקב"
* מרת פֿראַדל שולמית, ווייב פון הרב נתן ווינקלער, קאנטראלער פון שחיטה פון דעם כשרות פון הרב לאנדא.
* מרת חיה מינע, ווייב פון אליהו וויינבערג

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:רבנים פון בני ברק
קאַטעגאָריע:חסידישע רבנים
קאַטעגאָריע:ליובאוויטשער חסידים
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
כואן גואיידא

**כואַן כערארדא גואיידאָ מארקעז** (שפּאַניש : *Juan* *Gerardo Guaidó Marquez***;** געבוירן 28סטן יולי, 1983)'''''''''' איז אן ווענעזועלישער אינזשעניר און פּאָליטיקער וואס באדינט ווי פּרעזידענט פון דער נאציאנאלער פארזאמלונג פון ווענעזועלע זינט יאנואר 2019. ער איז א מיטגליד פון דער פאלקס פּאַרטיי, וואס דינט ווי אַ פעדעראלער רעפּריזענאַטיוו וואס רעפרעזענטירט דעם שטאַט  וואַרגאַס . 

אין ליכט פון דעם אויסברוך פון א קאַנסטיטוציאנעלן קריזיס אין  לאַנד, איז ער דערקלערט געווארן צייַטווייַליקער פּרעזידענט פון ווענעזועלע אום 11טן יאנואר 2019 דורך דער נאציאנאלער פארזאמלונג טראָץ וואס ניקאָלאַס מאַדוראָ האט זיך אינאויגורירט פֿאַר אַ צווייטן טערמין ווי פּרעזידענט. גואַיידו ווערט אנערקענט ווי פרעזידענט דורך 51 לענדער. 

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:פרעזידענטן פון ווענעזועלע
1477

## געשעענישן 
* 27סטן פעברואר – געגרינדעט אופסאלא אוניווערסיטעט, דער ערשטער אוניווערסיטעט אין שוועדן און גאנץ סקאנדינאוויע.

## געבוירן 
## געשטארבן
אלטאנע

**אַלטאָנאַ** ( דייַטש : *Altona*) איז דער נאָמען פון דעם מערסט מערבדיקן באצירק פון האַמבורג, דייַטשלאַנד . ביז דער פאראייניקונג מיט האַמבורג אין 1937, איז אַלטאָנאַ איז געווען אַ פרייַשטאָט . 

## געשיכטע 
די שטאָט איז געגרינדעט געווארן אין 1535 ווי אַ פישערייַ דאָרף. אין 1664 האט זי באקומען דעם סטאַטוס פון אַ שטאָט פון דעם מלך פון דענמאַרק . אין 1867 איז די שטאָט געווארן טייל פון פרייסן . אין 1937 איז אלטאנא צוזאמען מיט נאך עטלעכע שטעט געווארן צונויפגעגאסן  אין דער שטאָט האַמבורג. 

קאַטעגאָריע:דייטשלאנד
קאַטעגאָריע:ארטיקלען מיט לאקאציע מאפע מוסטערן
קאַטעגאָריע:קאארדינאטן אויף וויקידאטן
וואקצין

[קליין|[יונה סאלק אין יאר 1955 מיט צוויי צעלקולטור־פלעשער פאר וואקסן קינדער־פאראליז וואקסין.]]
א **וואַקצין** איז אַ ביאלאגישע צוגרייטונג וואס שאפט אימוניטעט צו אַ געוויסן קרענק . א וואַקצין איז טיפיש כּולל אַן אַגענט וואס איז ענלעך צו אַ קרענק־גורם מיקראָאָרגאַניזם און איז אָפט געמאכט פון פארשוואכטע  אָדער געהרגעטע פארעמען פון דעם מיקראָב אדער זייַנע טאקסינען אָדער איינער פון זייַנע אייבערפלאַך פּראָטעינען. דער אַגענט סטימולירט דעם קערפער׳ס אימון־סיסטעם צו דערקענען דעם אַגענט ווי אַ סכנה, צעשטערן עס, און ווייטער צו דערקענען און צעשטערן אלע מיקראָאָרגאַניזמען פארבונדן מיט יענעם אַגענט וואס ער וועט טרעפן אין דער צוקונפֿט. וואַקסינען קענען זיין פּראַפילאַקטיש (צום בייַשפּיל: צו פאַרמייַדן אָדער פאַרבעסערן די עפעקטן פון אַ צוקונפֿטדיקער אינפעקציע דורך אַ נאַטירלעכן אָדער א "ווילדן" פּאַטאגען ), אָדער טעראַפּעווטיש (למשל, וואַקסינען קעגן ראַק וואס מען פארשט אויס).

די אַדמיניסטראַציע פון וואַקסינען ווערט גערופן וואַקסינאציע . וואַקסינאַציע איז דאס מערסט עפעקטיווע אופֿן פון פארמיידן אינפעקטיווע קראנקייטן; פארשפרייטער אימוניטעט צוליב וואַקסאַניאציע איז די גרעסטע סיבה פֿאַר דער גלאבאלער אויסווארצלונג פון פאקן און די באגרענעצונג פון חולאתן ווי קינדער־פּאראליז, מאזלען, און טעטאַנוס פון א גרויסן טייל פון דער וועלט. 

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:מעדיצין
ים-זויגער

**ים-זויגערס** זענען וואַסער־זויגערס וואס פאַרלאָזן זיך אויף דעם אָקעאַן און אנדערע ים־עקאסיסטעמען פֿאַר זייער עקזיסטענץ. זיי נעמען אריין בעלי־חיים ווי ים־הונט, וואלפיש, מאַנאַטיען, ים-ווידרעס און ווייסע בערן . זיי טאָן ניט פאָרשטעלן אַ באַזונדערן טאַקסאָן אָדער א סיסטעמאַטיש גרופּע, אָבער האָבן אַ פּאָליפילעטישע באַציאונג. זיי זענען פאראייניגט דורך זייער צוטרוי אויף דער ים-סביבה פֿאַר דערנערן זיך. 

## טאקסאנאמיע 
קאַטעגאָריע:זויגערס
קאַטעגאָריע:וואסער
גלעב אוספענסקי

**גלעב אוספּענסקי** איז געווען אַ בעדייטענדער רוסישער שריפֿטשטעלער װעלכער האָט געלעבט אין טולאַ צװישן 1840 און 1902, װעלכן פּעטער קראָפּאָטקין בעצייכענט אַלס אַן "אײנזאַמער קלאַסיקער פֿון זיין צייט". ער האָט געשריבן נאָװעלען אָן אַ סטריקט נאָװעליסטישן קאַראַקטער. ד.ה. ער האָט צו זײער פֿאָלקספּסיכאָלאָגיע אויך צוגעפֿירט עטנאָגראַפֿיע, דעמאָגראַפֿיע און אַפֿילו אויך פּראָפּאַגאַנדאַ. 

דאָס אַלעס שפּיגלט זיך אָב אין זיין אײן װערק "רואין". אין דער װערק שילדערט ער די גליקזעליגקייט װאָס עס האָבן געפֿילט די פױערים פֿון דאָרף אונטער דער פּאַנשטשינאַ, און װי אַלעס איז פֿעראונגליקט געװאָרן מיט דער אָבשאַפֿונג פֿון דעמזעלבן. דאָם איז אַ פּאַזע אין דער געשיכטע װעלכע איז פֿון קײנעם אין זיין ציט נאָטירט געװאָרן. 

װען ער פֿירט אוף אַ טיפּ אויף זײן בינע שטעלט ער אים פֿאָר ניט בלויז אַלס אַ אַ טיפּ, נאָר דיסקוטירט זיינע אַנזיכטן. אויף דיעזער װייזע װאַגט ער אויך נביאות צו זאָגן איבער דאָס קינפֿטיגע לעבן פֿון די פּויערים אױף זייערע דערפֿער. ער האָט די פּאָליטישע פֿראַגן פֿון טאָג אַריינגעלײגט אין מויל פֿון זײנע טיפּן, און שטיליסטיש זיי געפֿירט צװישן די גרענצן װאָס די נאָװעלע בילדעט. זער גרויס שעצט ער דעם געבילדעטען קלאַס װאָס װירקט צוגונסטן פֿון דעם אָרימען קלאַס. ער רייניגט אָב פֿון װעג אַלע פֿאָראורטײלע װאָס עקזיסטירן צװישן בײדע. צװײ פּונקטן װאָס ציען די בעװאונדערונג איבער אוספּענסקי זיינען 1) אַליין האָט ער געלעבט אין אַ גרויסע אינדוסטריעלע שטאָט און דאָך האָט ער געקאָנט דאָס דאָרפֿישע לעבן. אַזוי רעאַל און אַזוי פּסיכאָלאָגיש, 2) דאָס ער האָט בעװיזן צוס ערשטן מאָל, אַז סאָציאַלע פּראָבלעמע קענען ניט בעהאַנדעלט װערן אַריפֿמעטיש, נאַר מוזן געפֿינען זייער לעזונג אין דער פּסיכאָלאָגיע פֿון דעם קלאַס אַרום װעלכן זיי האַנדלען. אין אַ דאָרף הינטער נאָװגאָראָד האָט ער געלערנט די װיכטיגקייט פֿון דער ראָלע װאָס דער אַקערבויער שפּילט אין דעם לעבן פֿון אַ פֿאָלק, און זיין בעדײטונג פֿאַר דער מענשליכער קולטור. 

זיין בעסטעס װערק איז: "די קראַפֿט פֿון דער ערד", אַרױסגעגעבן אין יאָר 1882.

## קוואַלן
קאַטעגאָריע:שרייבער
אליה שוויי

רבי **אליה שוויי** ( י"ג אדר ב׳ ה'תרפ"ד, 19טן מאַרץ, 1924, קאוונע, ליטע - א' ניסן ה'תשס"ט, 26סטן מאַרץ, 2009,  פאַרייניקטע שטאַטן ) איז געווען דער ראש ישיבה אין פֿילאַדעלפֿיע און פּרעזידענט פון דער מועצת גדולי התורה  אין די פאַרייניקטע שטאַטן.

## לעבנסגעשיכטע 
ער איז געבוירן געווארן אין קאָוונע צו רב שמועל לייב שוויי וואס איז געווען אַ תּלמיד פונעם קאָוונער כולל אונטער דער פירערשאַפט פון רבי ישראל סאַלאָנטער, וואו ער פארבראכט זיין קינדשאַפט. 

ער איז אנגעקומען אין די פאַרייניקטע שטאַטן אין זיינע יונגע יארן, און האָט געלערנט אין דער רבי יעקב יוסף שולע פון און שפּעטער אין ישיבת תורה ודעת אוטנער  רבי שלמה היימאן, פון דאָרט האָט ער ממשיך געווען לערנען אין לייקוואוד און איז געווארן א תלמיד מובהק פון דעם ראש ישיבה רבי אהרן קאטלער. 

אין 1955 האט מען אים באשטימט ראש ישיבה פון דער פילאדעלפיע ישיבה (וואס איז געגרינדעט געווארן צוויי יאר פריער דורך רבי אהרן קאטלער) אנשטאט רבי דוב שווארצמאן, צוזאמען מיט רבי שמואל קאמינעצקי, א שטעלע וואס ער האט געהאלטן ביז זיין טויט. 

## משפחה 
ער איז געווען דער איידעם פון רבי אברהם קאלמאנאוויטש, גרינדער פֿון דער מירער ישיבה אין די פאַרייניקטע שטאַטן, און א שוואגער פון רבי שמואל בירנבוים . זיין ווייב דבורה איז נפטר געווארן ו' אדר א' ה'תשע"ט, 11טן פעברואַר 2019 ).

זייער קינדער זענען געווען:

* הרב שמעון יהודה, ראש ישיבה פון פילאדעלפיע ישיבה.
* מרת לייקי, ווייב פון הרב איסר זלמן גארעליק, ראש ישיבה אין סאט פאלזבורג
* מרת שרה, ווייב פון הרב מאטל דיק
* מרת נחמה, ווייב פון הרב יוסף ליפשוץ (ישיבת נחלת צבי, טאראנטא)
* הרב מאיר שמחה, לייקוואוד
* הרב אברהם, ירושלים
* הרב אהרו שלמה
* הרב חיים יוסף
* הרב מלכיאל

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין אמעריקע
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
מאנטשעסטער פיקאדילי סטאנציע

**מאַנטשעסטער פּיקאַדילי סטאַנציע** איז די הויפּט באַן סטאַנציע פון מאַנטשעסטער, ענגלאַנד . זי באדינט צווישנשטעט רוטעס קיין לאָנדאָן יוסטאָן, בירמינגהאַם ניו סטריט, דרום וויילז און דעם דרום ברעג פון ענגלאַנד, עדינבורג און גלאַסגוי צענטראַל אין סקאָטלאַנד, און רוטעס איבער צפוןנדיקן ענגלאַנד. זי איז איינע פון 18 בריטישע באַן סטאנציעס פארוואלטעט דורך די נעצווערק באן, און איז די גרעסטע און באשעפטיקסטע פון די פינף שטאָט־צענטער באַן סטאנציעס אין צענטראַל מאַנטשעסטער/ סאַלפאָרד. די אנדערע זענען מאַנטשעסטער וויקטאָריע, סאַלפאָרד צענטראַל, דינסגאייט און מאַנטשעסטער אָקספֿאָרד ראד . 

פיקאדיליע איז די באשעפטיקסטע סטאַנציע אין ענגלאַנד אינדרויסן פון לאָנדאָן פֿאַר פּאַסאַזשיר באניץ. לויט אַן אומאָפּהענגיקן אויספרעג אין 2007, האט מאנטשעסטער פיקאדילי דעם העכסטן קונדן צופֿרידנקייט פון אלע סטאַנציעס אינעם פאראייניגטן קעניגרייך, מיט 92% פון פּאַסאַזשירן צופֿרידן מיט דער סטאַנציע; דער נאציאנאלער דורכשניט איז געווען 60%.

די סטאנציע האט געעפנט דעם 8טן מיי 1842. 

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ענגלאנד
קאַטעגאָריע:מאנטשעסטער
ווירדזשין באנען

**ווירדזשין באנען** איז אַ באן-אפערירן פירמע אין דעם פֿאַראייניקטן קעניגרייך וואס געהערט צו ווירדזשין באן גרופע, אַ שותפות פירנעם צווישן דער ווירדזשין גרופע און סטיידזשקויטש, וואָס  אפּערירט די אינטערסיטי מערב בארטן קאנצעסיע זינט דעם 9טן מערץ 1997. ווירדזשין באנען אפערירט ווייט־דיסטאנץ פּאַסאַזשירן באַדינונגען אויף דער מערב ברעג הויפּט ליניע צווישן לאָנדאָן, וועסט מידלאַנדס, צפון מערב ענגלאַנד, צפון וויילז און סקאָטלאַנד . די דינסט פארבינדט זעקס פון די גרעסטע שטעט פונעם פֿ״ק: לאָנדאָן, בירמינגהאַם, מאַנטשעסטער, ליווערפּול, גלאַזגא און עדינבורג, וואָס האָבן צוזאמען אַ  מעטראָפּאָליטאַנע באַפעלקערונג פון איבער 18,000,000 מענטשן. 

## געשיכטע 
## באַדינונגען 
לינקס|קליין| קלאַס 221 סופער וואיאַזשער בייַ טשעסטער
קליין|א וועקטאָר מאַפּע ווייזט די נישט-שפּיץ שעה׳ן באדינונגען  יעדע שעה

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:באן טראנספארט אין גרויסבריטאניע
קאַטעגאָריע:פירמעס
לענגלי באן סטאנציע

**לענגלי** () איז א באן סטאנציע אויף דער גרויס־מערבדיגער הויפטליניע פון לאנדאן פאדינגטאן וואס געפינט זיך אין לענגלי, א פארשטאט פון סלא, בארקשיר.

כדי צוצוגרייטן פארן איינפירן פון דער עליזאבעט ליניע האט TfL באן איבערגענומען די פארוואלטונג פון דער סטאנציע אין דעצעמבער 2017. 

## היסטאריע 
די גרויס-מערבדיקע באן האט געעפנט די סטאנציע איז 1845 אויף דער אריגינעלער ליניע וואס האט געעפנט דעם 4טן יוני 1838. צווישן 1883 און 1885 איז די סטאנציע געווען באדינט דורך דער דיסטריקט באן אויף איר רוטע צווישן מאנשן הויז און ווינדזאר.

## באדינונגען 
גרויס-מערבדיקע באן:
* צוויי באנען א שעה אויף דער גרויס-מערבדיקער ליניע צווישן פאדינגטאן און רעדינג אדער אקספארד שטעלן זיך אפ אין דער סטאנציע.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין בארקשיר
יוסף חיים פון באגדאד

הרב החכם **יוסף חיים פון באגדאד** (כ"ז אב ה'תקצ"ה, 2טן אויגוסט 1835 – י"ג אלול ה'תרס"ט, 30סטן אויגוסט 1909) איז געווען א מקובל, א דרשן, א מנהיג, א ריש מתיבתא, א מחבר פון ספרים און איינער פון די אנזיכטיקער פוסקים ביים יידנטום פון בבל און אזיע. ער איז ברייט באקאנט ווי דער **בן איש חי** אויפן נאמען פון איינעם פון זיינע ספרים.

## זיינע ספרים 
ער האט מחבר געווען 150 ספרים, עטלעכע פון ​​זיינע באַרימטסטע ספרים: 
* בן איש חי
* ברכת אבות
* ברכת חיים
* ברכת הרי"ח
* עוד יוסף חי
* לשון חכמים
*בן איש חיל
* רב ברכות
* רב פעלים
* קרן ישועה
* אדרת אליהו
* בניהו
* בן יהוידע
* אם המלך

## לעבנסגעשיכטע 
הרב יוסף חיים איז געבוירן געווארן אין באגדאד צו זיין פאטער הרב אליהו חיים בן הרב משה חיים און זיין מוטער מרת מזל טוב. רבי יוסף חיים פון בגדאד איז געווען א תלמיד פון הרב עבדאללה סומך, ראש ישיבת בית זילכה.
## נוסח מציבה
נוסח מציבה פון הרב יוסף חיים פון בגדאד באידישע בית עולם פון הר הזיתים.
על מצבתו נכתב:
*הרב המקובל יוסף חיים – הבן איש חי
*"בן איש חי, רב פעלים, רבן של כל בני הגולה, גאון עוזנו, מורנו ורבנו ועטרת ראשנו, משירי כנסת הגדולה, הרה"ג ח"ר **יוסף חיים** זצ"ל, נלב"ע י"ג אלול שנת ה'תרס"ט, לפי עדות המקובל הרה"ג אברהם עדס זצ"ל אשר חלם על העברת מיטתו מבבל לירושלים (הר-הזיתים) גם בהקיץ בא הקברן אצל ח"ר בן ציון חזן זצ"ל וביקש חצי לירה זהב תמורת חפירת הקבר וקבורה ליד דודו הרה"ג עבדאלא משה חיים זצ"ל, אשר לטענת הקברן זה רצון המשפחה והאנשים שהיו בהלויה, הרב בן ציון חזן זצ"ל עלה עם הקברן למקום וראה את זה ושילם במקום לקברן, מדי שנה בשנה עלה הרב בן ציון זצ"ל למקום הזה וקרא קדיש, המצבה נבנתה במימון ועד ח"ק לעדת הבבלים בירושלים".

## משפחה
ער האט חתונה געהאט מיט רחל, טאכטער פון רבי יהודה סומך, פון וועמען ער האט געהאט אן איינציקן זון מיטן נאמען רבי יעקב חיים פון באגדאד, מחבר פונעם ספר **ציצים ופרחים**.
ער האט אויך געהאט א טאכטער​​, װאס הײסט שמחה חיים.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:רבנים פון בבל
קאַטעגאָריע:באגדאד
קאַטעגאָריע:אחרונים
קאַטעגאָריע:פוסקים
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
עלעקטרישע לאדונג

**עלעקטרישע לאדונג** איז א פיזיקאלישע אייגנשאפט פון מאטעריע, וואס איז גורם אן עלעקטראמאגנעטישע אינטעראקציע מיט אנדערע לאדונגען אדער מיט אן עלעקטרישן פעלד.

עלעקטרישע לאדונג איז א סקאלארע פיזיקאלישע גרייס וואס קען האבן פאזיטיווע אדער נעגאטיווע ווערטן. למשל, פראטאנען טראגן א *פאזיטיווע* לאדונג, און עלעקטראנען טראגן א *נעגאטיווע* לאדונג. ענלעכע לאדונגען שטופן אפ, און פארקערטע לאדונגען ציען צו. אן אביעקט אן קיין לאדונג ווערט גערופן *נייטראל*. דאס ערשטע פארשטאנד וויאזוי אנגעלאדנטע סובסטאנצן אינטעראגירן ווערט היינט גערופן קלאסישע עלעקטראדינאמיק, און איז נאך אלץ גאנץ גענוי פאר פראבלעמען וואו מען דארף נישט בארעכענען מיט קוואנטן-עפעקטן.

קאַטעגאָריע:עלעקטריע
קאַטעגאָריע:כעמיע
בערנהאם באן סטאנציע

**בערנהאם** () איז א באן סטאנציע אויף דער גרויס־מערבדיגער הויפטליניע פון לאנדאן פאדינגטאן וואס באדינט דאס דארף בערנהאם, באקינגהאמשיר; די סטאנציע געפינט זיך אבער אין מערב סלא, בארקשיר, א ביסל דרום פון בערנהאם.

די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער עליזאבעט ליניע.

## היסטאריע 
די גרויס-מערבדיקע באן האט געעפנט די סטאנציע דעם 1טן יולי 1899 מיטן נאמען **בערנהאם ביטשעס** אויף דער אריגינעלער ליניע וואס האט געעפנט דעם 4טן יוני 1838.
די סטאנציע האט באקומען איר היינטיקן נאמען אין 1975.

כדי צוצוגרייטן פארן איינפירן פון דער עליזאבעט ליניע האט TfL באן, אן אפטייל פון טראנספארט פאר לאנדאן, איבערגענומען די פארוואלטונג פון דער סטאנציע אין דעצעמבער 2017. 

## באדינונגען 
עליזאבעט ליניע:
* פיר באנען א שעה (אין די שפיץ שעה׳ן זעקס באנען א שעה) עבי וואוד און רעדינג שטעלן זיך אפ אין דער סטאנציע.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין בארקשיר
ניו סאוט וויילס

**ניו סאוט וויילס** () איז א שטאַט אין דרום־מזרח אויסטראליע, וואס באדעקט א שטח פון 809,444 קוואדראט ק"מ, און איז דער פינפט גרעסטער פון די שטאטן און טעריטאריעס פון אויסטראליע. אין 2018 האבן געוואוינט אין ניו סאוט וויילס 8,023,740 איינוואוינער.

די הויפטשטאט איז סידני.

דער שטאט איז געגרינדעט געווארן דעם 26סטן יאנואר 1788 ווי א ווי א קאלאניע פאר ארעסטאנטן.

## וועבלינקען
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אויסטראליע
רשות הרבים

**דער רשות־הרבים** שיקט אָפּ צו אַ ווערק וואָס יעדער איינער קען באַניצן און בייטן, אַדער אַן אָרט דורך וועלכן יעדער איינער קען גיין. דער רשות־הרבים איז וויכטיק אין ביידע יידישער און וועלטלעכער יוריספּרודענץ.

## יוריספּרודענץ
אין יוריספּרודענץ, שיקט אָפּ דער רשות־הרבים צו די ווערק אויף וועלכע מען האָט נישט קיין דרוקרעכט. למשל די מעשׂיות געשריבן דורך שלום עליכמען, די וויקיפעדיע, דער תּנ"ך און אַלע פּראָגראַמוואַרגן וואָס ווערן באַשאַפֿן פֿאַר 1974 זענען אינעם רשות־הרבים.

אַ ווערק קען ווערן אינעם רשות־הרבים דורך עטלעכע אופֿנים. אַלטע זאַכן וואָס מען האָט באַשאַפֿן פֿאַר עקסיסטירט דרוקרעכט, אָדער פֿאַר וועלכער דאָס דרוקרעכט זענט אויסגעגאַנגען זיינן אינעם רשות־הרבים. אַנדערע ווערק האָט מען באַשטימט אינעם רשות־הרבים פֿון אָנהייב.

## הלכה
דער רשות־הרבים אין ייִדישקייט איז אַן אויפֿגעדעקטע קהלשע אָרט ברייט לפֿחות 16 אמות. להבֿדיל, דער רשות־היחיד איז פּריוואַט־אייגנס. מע קאָן נישט עפּעס טראָגן 4 אמות אין רשות־הרבים, אָדער אַריבערטראָגן עפעס צווישן רשותן שבת לויט הלכה (זעט עירוב).
עקאנאמיע פון אויסטראליע

די **עקאנאמיע פון אויסטראַליע** איז אַ גרויסע געמישט-מאַרק עקאנאמיע, מיט אַ בא״פ פון  1.69 $A &nbsp; טריליאן אין 2017. אין 2018 איז אויסטראַליע געווארן דאס לאַנד מיט דעם גרעסטן מעדיאַן (מיטלווערט) רייכקייט פּער דערוואַקסענער. אויסטראַליע׳ס גאַנצע רייַכקייַט איז A$ 8.9 &nbsp; טריליאן אין יוני 2016. אין 2017, איז אויסטראַליע געווען די 13ט-גרעסטע נאציאנאלע עקאנאמיע לויט נאָמינאַלן בא״פּ, 20סט-גרעסטע דורך קויפקראפט-פאריטעט בא״פּ, און איז געווען דער 25סט-גרעסטע עקספּאָרטירער פון סחורה און דער 20סט-גרעסטער אימפּאָרטירער. 

די אויסטראַלישע עקאנאמיע איז דאַמינירט דורך זייַן דינסט סעקטאָר, וואס נעמט אריין 61.1% פון בא״פ און באניצט 79.2% פון דער אַרבעט קראַפט ווי אין 2016. מזרח אזיע (אַרייַנגערעכנט ASEAN און צפון־מזרח אזיע) איז אַ שפּיץ עקספארט ציל, וואס גיט אפ אומגעפער 64% פון עקספּאָרטן אין 2016. אויסטראַליע האט די אַכט-העכסטן סה״כ געשאצטע ווערט פון נאַטירלעכע רעסורסן, אפגעשאצט צו 19.9 $US טריליאן אין 2016.  טראָץ דעם לעצטן אַראָפּגיין אין דעם מינעריי סעקטאָר, איז די אויסטראַלישע עקאנאמיע פארבליבן שטיל און סטאַביל  און האט נישט דורכמיטגעמאכט אַ רעסעסיע זינט יולי 1991. 

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:עקאנאמיע
קאַטעגאָריע:אויסטראליע
סקאט מאריסאן

**סקאט דזשאן מאריסאן** (; געבוירן דעם 13סטן מיי, 1968) איז אַן אויסטראַלישער פּאָליטיקער . מאָריסאַן איז דער 30סטער און קראַנטער פּרעמיער מיניסטער פון אויסטראַליע זינט 24 אויגוסט 2018. ער איז געווען דער שאצמייסטער פון אויסטראַליע פון 2015 ביז 2018. מאָריסאן איז  אַ מיטגליד אין דעם אויסטראַלישן הויז פון רעפּרעסענטאַטיוון רעפּרעזענטירן די דיוויזיע פון קוק,, ניו דרום וויילז, זינט נאוועמבער 2007. ער האט געדינט ווי דער מיניסטער פֿאַר סאציאלע באדינונגען פון 2014 ביז 2015. ער איז געווען אויך דער מיניסטער פֿאַר אימיגראציע און באָרדער שיצן פון 2013 ביז 2014. ער איז אַ מיטגליד אין דער ליבעראַל פארטיי .  

מאָריסאן איז געבוירן געווארן אין סידני. ער האט געלערנט עקאָנאָמישע געאָגראַפיע אין דעם אוניווערסיטעט פון ניו דרום וויילס . ער איז געהייראט און האט צוויי קינדער. מאָריסאן איז אַ פּענטעקאָסטאַלער .  

אין אויגוסט 2018, נאָך פילע פירערשאַפט פּראָבלעמען מיט מאַלקאָלם טערנבול וואס האבן געברענגט צו אַ פירערשאַפט שפּאָרן אום 24סן אויגוסט, איז מאָריסאַן  געווארן דער פירער פון דער ליבעראַל פארטיי און גלייך נאכהער געווארן פרעמיער מיניסטער. 

## וועבלינקען 
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:פרעמיער מיניסטארן פון אויסטראליע
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
בראשית (לבנה-זאנד)

קליין|אַ פֿולער גרייס מאָדעל פֿונעם "בראשית" לבנה-זאָנד
**בראשית** (*בערעשיט*) איז געווען אַ ביישפּיל פֿון אַ קליינער לבנה־זאָנד (א ראָבאָטישער לבנה-לאַנדער און פֿאָרשער). ער איז פֿינאַנצירט געוואָרן אין ישראל דורך אַ פּריוואַטער גרופּע און איז פּלאַנירט געוואָרן צו לאַנדן אויף דער לבנה. דער זאָנד איז ערשט גערופֿן "שפּערל", און איז אָפֿיציעל גערופֿן "בראשית" אין דעצעמבער 2018.

דעם 11טן אַפּריל 2019 האָט אַן IMU איינהייט דורכגעפֿאַלן און אָנגעהויבט אַ נאָכפֿאָלג פֿון געשעענישן וואָס האָבן געלאָשן דעם הויפט מאָטאָר, און דער זאָנד האָט געקראַכט אויף דער לבנה. דעם 13טן אַפּריל איז "בראשית 2" אַנאָנסירט געווען.

## וועבלינקען 
* אָפֿיציעלע וועבזייטל פֿון SpaceIL
* אָפֿיציעלער יוטוב קאַנאַל פֿון SpaceIL
* "ישראלדיקע קאָסמאָסשיף אויפֿן וועג צו דער לבֿנה", ביי פארווערטס, 22סטן פעברואר 2019

קאטעגאריע:קאסמאסשיפן
ביין

[קליין|200px|די *ביינער* פון א מענטשנ׳ס [פוס]]
**ביינער** זענען א טייל פון דעם סקעלעט פון באשעפענישן מיט א רוקנביין . זיי באַשיצן גלידער אין דעם קערפער. 

די ביינער זענען דער גערעם פון דעם קערפער . אָן זיי וואלטן מענטשן און בהמות נישט געקענט שטיין, און געבליבן אַ הויפן פון גלידער אויף דער ערד. 

## שוץ 
דער קאפשארבן באשיצט דעם מוח און די ריפן באַשיצן דאס האַרץ און די לונגען. די קינבאק (בארדביין) און באקנביינער שטיצן די מוסקלען פונעם פנים, וואָס לאזט מענטשן שמייכלען. דער ברוסטקרסטן באשיצט דאס האַרץ און די לונגען, דער  בעקן באשיצט די רעפּראָדוקציע גלידער און די חוליות פון דער שדרה באַשיצן די חוט-השדרה. 

ביינער דאַרף מען אויסהאלטן מיט קאַלציום פון עסנווארג ווי מילך, און טונקעלע ירקות בלעטער ווי שפּינאַט. דער ביין מאַרך אינערהאלב די גרעסערע ביינער שאפט  רויטע בלוט צעלן . 

## סטרוקטור 
## רעפערענצץ
ביטי דויטש

**ברכה (ביטי) דויטש** (ענגליש : *Beatie Deutsch*; געבוירן אין 1989) איז א ישראלי־אמעריקאנישע חרדישע פרוי, אן אַטלעט. זי איז די ישראל-מייסטערקע אין לויפן א האלב-מאראטאן (2018) און א מאַראַטאָן (2019).

## ביאגראפיע 
דויטש איז געבוירן געווארן אין די פאַרייניקטע שטאַטן;  אין 2009 האט זי אימיגרירט קיין ישראל  זי האט אנגעהויבן טרענירן פאר לאַנגע לויפענישן אין 2015 ווען זי איז געווען אלט 25. זי לויפט אין א האלבקלייד און מיט באדעקטע האר. זי טרענירט מיט דער ירושלים לויפענישן גרופּע "די צווייטע גייסט" אונטער דער אנווייזונג פון עטי און יורם איינער. זי וואוינט אין דער הר נוף קוואַרטאַל פון ירושלים מיט איר מאַן און זייערע פינף קינדער, און אַרבעט ווי אַ פארבינדלערין מיט דער ״עולמי״ אידישע בילדונג ארגאניזאציע. 

### 2016 
### 2017 
### 2018 
### 2019 
אין דעם ריגע מאַראַטאָן געהאלטן אין ריגע אין מאי 2019 האט זי דערגרייכט דעם ערשטן אָרט אין דעם האַלב מעראַטאַן מיט א צייַט פון 1:17:34. 

## פערזענלעכע רעקאָרדן 
* לויפן 10,000 מעטער : 35:14:94 מינוט (2019) 
* האלב מאַראַטאָן : 1:17:10 שעה (2019) 
* מאַראַטאָן : 2:42:18 שעה, (2019)  

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:ישראלים
קאַטעגאָריע:חרדים
קאַטעגאָריע:אטלעטן
קאַטעגאָריע:ספארטלער
קאַטעגאָריע:ספארט אין ישראל
ארלזי באן סטאנציע

**אַרלזי** () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע וואס באדינט דאס שטעטל אַרלזי אין בעדפארדשיר, ענגלאנד.

## היסטאריע
די סטאנציע איז געעפנט געווארן דעם 7טן אויגוסט 1850 מיטן נאמען **ארלזי און שעפֿארד ראד**. אין 1959 האט מען צוגעמאכט די סטאנציע צוליב ווייניג פאסאזשירן. אין 1988 האט געעפנט די נייע סטאנציע אויפן זעלבן ארט מיטן נאמען **אַרלזי**.

## באדינונגען
### טעמזלינק
* 2 באנען א שעה קיין 
* 2 באנען א שעה קיין 
סוף־וואך פארן די באנען (זונטיק נאר 1 באן א שעה) צווישן קינגס קראס און פיטערבארא.

## וועבלינקען
* 

קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין בעדפארדשיר
ביגלזווייד באן סטאנציע

**ביגלזווייד** (*Biggleswade*) איז א באן סטאנציע וואס באדינט דאס שטעטל ביגלזווייד אין בעדפארדשיר, ענגלאנד. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק און גרויס-נארדערן.

## היסטאריע 
ביגלזווייד באן סטאנציע איז געווען איינע פון די ערשטע סטאנציעס אויף דעם דרום טייל פון דער גרויס נארדערן אייזנבאן וואס האט געעפנט אום 7טן אויגוסט 1850.

## באדינונגען 
פעראן 1 ווערט באניצט פאר דרומדיקע באדינונגען (קיין לאנדאן און דרום ענגלאנד), און פעראן 4 פאר צפונדיקע באדינונגען (קיין פיטערבארא). די געווענלעכע באדינונג איז 2 באנען א שעה אין יעדער ריכטונג צווישן הארשאם און פיטערבארא (טעמזלינק). אין די שפיץ שעה ווערט די סטאנציע באדינט דורך גיכע באנען צווישן פיטערבארא און לאנדאן קינגס קראס.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
*

קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין בעדפארדשיר
אלא פוגאטשעווא

**אַלאַ באָריסאָוונאַ פּוגאַטשעוואַ** (רוסיש: Алла Борисовна Пугачвва; געבוירן דעם 15טן אפריל  1949) איז א רוסישע פאפ זינגערין און אַקטריסע, איינע פון די גרעסטע אין דעם סאוועטן פארבאנד און דער רוסלענדישער פעדעראַציע. ווי פון 1997, האט זי פארקויפט עטלעכע 250 מיליאָן אַלבאמען.

פּוגאַטשעוואַ האט אנגעהויבן איר קאַריערע אין 1965 און האט זינט דעמאלסט געוואונען פיל אַוואַרדס, סיי אין סאוועטן פארבאנד סיי אין דער רוסישער פעדעראציע. זי באקומען א טיטל פון סאָוועטישן רוסלאַנד (Засуженный артист РСФСР) אין 1980, דער טיטל פון פאָלק קינסטלער אין 1991.

זי האט רעפרעזענטירט רוסלאנד אין דעם אייראוויזיע געזאנג קאנקורס 1997.
קאַטעגאָריע:אייראוויזיע באטייליקטערס
קרוז היל באן סטאנציע

**קרוז היל** () איז א באן סטאנציע אויף דער הארטפארד שלייף ליניע, וואס באדינט קרוז היל, אין דער לאנדאנער בארא פון ענפילד, צפון לאנדאן. זי איז אין טראוולקארט זאנע 6. די סטאנציע ווערט באדינט דורך גרויס נארדערן, און איז די מערסט דרומדיקע סטאנציע אין לאנדאן.

די סטאנציע האט געעפנט דעם 4טן אפריל 1910.

## באדינונגען
אין די נישט-שפיץ שעה׳ן פארן:
* 2 באנען א שעה קיין 
* 2 באנען א שעה קיין 

## וועבלינקען
* 

קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין לאנדאן
סערגיי לאזארעוו

**סערגיי לאַזאַרעוו** (רוסיש: Сергей Вячеславович Лазарев, געבוירן דעם 1טן אפריל 1983) איז אַ רוסישער זינגער, טענצער און אַקטיאָר.  ער איז געווארן באַרימט  בעיקר פֿאַר זיין געזאַנג קאַריערע.  סערגעי איז געווען אַ מיטגליד פון אַ קאפעליע גערופן סמאַש, אַ קאפעליע וואָס איז צעבראכן אין 2006. 

לאַזאַרעוו איז געבוירן געוואָרן אין מאָסקווע, ביי 6-9 יאר האט ער טרענירט אויף גימנאַסטיק. ער האט אנגעהויבן זיין געזאַנג קאַריערע איידער דער עלטער פון צען ווען ער האט אנגעהויבן זינגען אין א כאָר פון קינדער און האט געוואונען עטלעכע געזאַנג פארמעסטן פֿאַר קינדער.  אין 1999 האט ער אנגעהויבן לערנען אין דראַמע שולע אין מאָסקווע, אַ תּלמיד גענומען טייל אין פראדוקציעס פון ראָמעאָ און דזשוליעט. 

אין 2006 האט ער געענדיגט אין צווייטן אָרט אין דעם "טאנצן אויף אייז" פראגראם. 

זינט די באַנדע איז צעגאנגען ארבעט סערגעי אויף אַ סאָלאָ קאַריערע אין 2008 איז ער געווען דער רוסישער רעפּרעזענאַטיוו ביים אייראוויזיע געזאנג קאנקורס 2016 אין שטאָקהאָלם, שוועדן, וואו ער האט באקומען דעם דריטן אָרט. סערגיי לאַזאַרעוו האט ווידעראמאל רעפרעזענטירט רוסלאַנד אין דעם 2019 אייראוויזיע געזאנג קאנקורס אין תל-אביב, ישראל מיט דעם ליד "Scream", וואָס האט געוואונען דריטן אָרט נאכאמאל.

קאַטעגאָריע:אייראוויזיע באטייליקטערס
קאַטעגאָריע:רוסן
מאנס סעלמערעוו

**מאָנס סעלמערעוו** (; געבוירן דעם 13טן יוני, 1986 אין סקאָנאַ, שוועדן) איז אַ שוועדישער פאפ זינגער, קאָמפּאָזיטאָר און טעלעוויזיע אקטיאר. ער האט רעפרעזענטירט שוועדן אין דעם אייראוויזיע געזאנג קאנקורס אין 2015, מיט דעם ליד "Heroes" וואָס האט באקומען דעם ערשטן אָרט. 

קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:אייראוויזיע געווינער
דימה בילאן

דימאַ בילאַן (רוסיש:Дима Билан) איז אַ רוסישער אַקטיאָר און זינגער פון קאַראַטשאַי אָרקעסטער, און געווינער פון דעם אייראוויזיע געזאנג קאנקורס 2008.

קאַטעגאָריע:אייראוויזיע געווינער
קאַטעגאָריע:אייראוויזיע באטייליקטערס

קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
לאנדאנער בית דין

דער **לאָנדאָנער בית דין** ( ענגליש : *London Beth Din***,** אדער '''*LBD*)'* איז דער בית דין פון דער ק״ק כנסת ישראל (די *פאראייניגטע שול'') איז אַ באוואוסטע ארטאדאקס־יידישע אָרגאַניזאַציע אין בריטאַניע אונטער דעם רעליגיעזן אויטאָריטעט פון דעם בריטישן הויפט רב. דער הויפּט רב איז אפיציעל דער אב בית דין פון דעם לאנדאנער בית דין. 

## פאראנטווארטלעכקייטן 
דער לאנדאנער בית דין איז פאראנטווארטלעך פאר א ברייטער אויסוואל פון הלכה׳דיקע געביטן: 

* כשרות 
* השגחה אויף מוהלים 
* השגחה אויף ייִדישע חתונות אינעם פאראייניגטן קעניגרייך 
* מקוואות 
* אויפזיכט אויף ענינים פון גירות 
* השגחה אויף  עירובים אין לאָנדאָן 
* שאלות וועגן קבורה און אבילות 
* באַראָטן די ציווילע אויטאריטעטן אויף לעגיסלאטיווע ענינים בנוגע יידן 
* אויפזיכט אויף שחיטה און שוחטים 

## מיטגלידער פונעם בית דין 
* הויפט רב אפרים מירוויס - אב בית דין 
* דיין מנחם געלעי – ראש בית דין 
* דיין אהרן יצחק בינשטאָק 
* דיין שמואל סיימאָנס 

דער ספרא דדייני איז הרב דוד פריי.

## געוועזענע מיטגלידער פונעם בית דין 
* 
* דיין אברהם ראפאפארט 
* דיין אריה לייב גראסנאס 
* דיין חנוך הכהן ערנטרוי (ראב״ד) 
* הויפט רב יונתן סאַקס 
* דיין יחזקאל אַבראַמסקי (ראב״ד) 
* דיין יונתן אברהם 
* דיין  גרונפעלד 
* דיין שמואל יצחק הילמאן 
* דיין כתריאל דוד קאַפּלין 
* דייַן האַריס לאזארוס 
* דיין מאיר לעוו 
* דיין יצחק בערגער 
קאַטעגאָריע:בתי דינים
קאַטעגאָריע:לאנדאן
הראל סקאאט

**הראל סקאַאַט** (העברעאיש: *הראל סקעת*; געבוירן דעם 8טן אויגוסט 1981; אויך באקאנט אַלס **הראל**) איז אַן ישראלדיקער זינגער און לידער-שרייבער. ער האט רעפּרעזענטירט ישראל ביים 2010 אייראָוויזיע געזאַנג קאָנקורס מיט דעם ליד "מילים" ("ווערטער").

סקאַאַט האָט געזינגט און אויפֿגעטראָטן אין פּובליק זינט קינדהייט. ביים עלטער פֿון 6 יאָר האָט ער געוואונען אַ געזאַנג קאָנקורס פֿאַר קינדער. ווען ער איז געווען אין עלעמענטאַרשולע האָט ער אויפֿגעטראָטן אויף נאַציאָנאַלע טעלעוויזיע, און אַלס אַ יינגל איז ער געווען דער הופיט זינגער פֿאַר זיין שטאָט און זיין מיטלשולע'ס טרופּעס. בעת זיין צה"ל דינסט האָט ער געזאַנגען אין דער קאָמוניקאַציע-מיליטער טרופּע. סקאַאַט האָט באַקומען זיין פּראָפֿעסיאָנאַלע ארויסבליץ אַלס אַ קאָנקורענט אין די צווייטע סעזאָן פֿונעם פּראָגראַם "כוכב נולד" , און האָט באַקומען דער צווייטער פּלאַץ. נאָך דער פּראָגראַם איז געענדיקט האָט ער אונטערגעשריבן אַ רעקאָרדירונג קאָנטראַקט מיט הד ארצי, איינע פֿון די גרעסטע מוזיק פֿירמעס אין ישראל.

## וועבלינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל

קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן
קאטעגאריע:ישראלדיקע זינגערס
קאטעגאריע:להט"בע זינגער
קאטעגאריע:ישראלדיקע להט"בן
קאטעגאריע:טעאטער אקטיארן
קאטעגאריע:אייראוויזיע באטייליקטערס
לארדי

קליין|Lordi, 2023
**לארדי** (ענגליש: *Lordi*) איז אַ פֿינישע העווי ראָק טרופע, וואס אירע מיטגלידער באַהאַלטן זייערע געזיכט און קערפער מיט שווערער גרים און פארקליידונגען אינספירירט פון האראר פילמען ביי זייערע אויפטריטן. די טרופע האָט געוואונען ביים 2006 אייראָוויזיע געזאַנג קאָנקורס.

קאַטעגאָריע:אייראוויזיע געווינער
קאַטעגאָריע:טרופעס
אלעקסאנדער ריבאק

**אַלעקסאַנדער איגאָריעוויטש ריבאַק** (בעלאַרוסיש: *Алякса́ндр І́гаравіч Рыба́к*; נאָרוועגיש: *Alexander Rybak*; געבוירן דעם 13טן מיי 1986 אין מינסק, בעלאַרוס) איז אַ נאָרוועגישער זינגער-קאָמפּאָזיטאָר, פֿידלער, פּיאַניסט און אַקטיאָר. ער האט רעפרעזענטירט נארוועגיע און געוואונען דער ערשטער אָרט ביים 2009 אייראָוויזיע געזאַנג קאָנקורס, וואָס איז געהאַלטן געווען אין מאָסקווע.

קאַטעגאָריע:אייראוויזיע געווינער
קאַטעגאָריע:אייראוויזיע באטייליקטערס
אנאפאליס

**אנאפאליס** () איז די הויפטשטאט פון דעם שטאַט מערילאנד אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע. ער איז פלאצירט 40 ק״מ (25 מייל) דרום פון באלטימאר און אומגעפער 50 ק״מ (30 מייל) מזרח פון וואשינגטאן די סי.

דער ערשטער יישוב איז געגרינדעט געווארן אין 1649 מיטן נאמען ״פראווידענס״. אין 1694 האט דער יישוב באקומען דעם נאמען ״אנאפאליס״ און אין 1718 האט ער באקומען דעם סטאטוס פון א שטאָט.

## צווילינג שטעט 
אנאפאליס האט די פאלגנדע צווילינג שטעט:

* 
* 
* 
* 
* 
*  
*  
*  

## וועבלינקען 
## רעפערענצן
Tatoeba

**Tatoeba.org** (*טאַטאָעבאַ*) איז אַ פֿרײַ מיטאַרבעטנדיק װעבזײַטל מיט זאַצן איבערגעזעצט צװישן אַ סך שפּראַכן. זײַן נאָמען שטאַמט פֿון דעם יאַפּאַנישן טערמין „例 え ば tatoeba‟, װאָס באַטײַט „למשל‟. נישט װי אַנדערע אינטערנעטישע װערטערביכער, װאָס קאָנצענטרירן זיך אױף װערטער, Tatoeba קאָנצענטרירט זיך אױף גאַנצע זאַצן. פֿאַר אַ צולאָג, די סטרוקטור פֿון דער דאַטענבאַנק שטרײַכט אונטער אָנקערן יחידים־לרבים.

## וועבלינקען 
* טאַטאָעבאַ
* אַלע ייִדישע זאַצן אין טאַטאָעבאַ

קאַטעגאָריע:וועבזייטלעך
ווערוואלף

קליין
135px|קליין|א גראוויר פון א ווערוועלף אטאקע פון לוקאס קראנאך דער עלטער, ארום 1510
א **ווערוואלף** (אויך **וואלקעלאק** אדער **ווילקאלאק**) איז אין מיטאלאגיע און פאלקסקונדע פארברייטעטע אָנגעהויערליכע בריה, וואס איז כאראקטירט אלס א מענטש דער פון צייט צו צייט, באזאנדערעס ביים פאלע לבנה, צו איינעם וואלף משתנה זיין, אדער צו איינעם האלב-וואלף האלב-מענטש.

ספר חסידים סימן תתתרס"ה שרייבט וואס ס'דא אזאלעכע זאך ווי א ווערוואלף, וואס קאמט פון בלוט און טרינקט בלוט. אין סימן קע"א דארט שטייט וויאזוי מ'קען מרפא זיין א קינד וואס איז א ווערוואלף: מ'דארף אויפהאקן זיין ציין און זיין שוואנץ, או ער ווערט נארמאל. רבי מנחם ציוני שרייבט אין "ספר ציוני" וואס ס'דא "וכן איתא במקצת אנשים שנעשים זאבים". רבי אפרים ברבי שמשון, אין זיין פירוש אויף פרשת ויגש, בעהויפטט וואס בנימין איסט געווען איינעם ווערוואלף: "בנימין היה זאב יטרוף וטורף בני אדם לעתים, וכשבא לו העת שנהפך לזאב שנאמר "בנימין זאב יטרף", ובעוד שהיה אצל אביו נשען על הרופא ובאותו זכות לא היה נהפך לזאב, שכך אמר ועזב את אביו ומת, כלומר כשיפרד מאביו יהפך לזאב לעוברי דרכים והיה כל מוצאו יהרגהו." אין "שבחי הבעש"ט" ס'שטייט וואס דער בעש"ט, ווען ער איז געווען א תשב"ר, האט גהרגעט א "חיה רעה וואס הייסט וואקילאק" מיט א האלצערנע שטעקן.

עס זענען דא א סאך מעשיות וועגן ווערוועלף, צום ביישפיל די אלט-גריכישע געשיכטע פונעם קעניג ליקאון, וואס האט געהרגעט זיין אייגענעם זון און אלס עונש איז געווארן א וואלף. אין א סך מעשה'ס מ'קען איין ווערוואלף נאר מיט א זילבערנע וואפע, הויפטליך א זילברענע געשאס.

## רעפערנצן
קאַטעגאָריע:מיטאלאגישע באשעפענישן
פיטערבארא באן סטאנציע

**פיטערבארא** (*Peterborough*) איז א באן סטאנציע וואס באדינט די שטאט פיטערבארא אין קעמברידזשיר, ענגלאנד. 

די סטאנציע איז א הויפט איבערבייט וואס באדינט סיי די צפון-דרום מזרח בארטן הויפט ליניע און מזרח-מערב ליניעס.

## היסטאריע 
פיטערבארא באן סטאנציע איז געווען איינע פון די ערשטע סטאנציעס אויף דעם דרום טייל פון דער גרויס נארדערן אייזנבאן וואס האט געעפנט אום 7טן אויגוסט 1850. פון 1טן יולי 1923 ביזן 6טן יוני 1966 האט די סטאנציע געהייסן **פיטערבארא נארד** (צו פאראנדערן פון דער פיטערבארא מזרח סטאנציע, היינט פארמאכט).

## באדינונגען 
די סטאנציע האט 7 פעראנען:
* פעראן 1: געניצט מערסטנס דורך טעמזלינק באנען דרומדיק קיין הארשאם (2 באנען א שעה); צפון טייל אויך געניצט פאר מזרח מידלאנדס באנען מזרחדיק קיין לינקאלן.
* פעראן 2:
* פעראן 3: לאנדאן מזרח צפונדיקע אייזנבאן (גיך) באדינונגען קיין לאנדאן קינגס קראס. עקספרעס באנען וואס שטעלן זיך נישט אפ פארן אדורך דעם פעראן.
* פעראן 4: לאנדאן מזרח צפונדיקע אייזנבאן (גיך) באדינונגען צפונדיק קיין לידז, ניוקאסל און עדינבורג.
* פעראן 5: מזרח מידלאנדס באנען קיין נאריטש.
* פעראן 6: קראסקאנטרי באדינונגען קיין סטאנסטעד פליפעלד.
* פעראן 7: מזרח מידלאנדס באנען קיין ליווערפול און קראסקאנטרי באדינונגען קיין בירמינגהאם.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
*

קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין קעמברידזשיר
עדירנע

**עדירנע** ( ; ;), איז אַ שטאט אין צפון-מערב טערקיי.

## וועבלינק
* www.edirne.bel.tr

קאַטעגאָריע:שטעט אין טערקיי
ליטלהעוון באן סטאנציע

**ליטלהעוון באן סטאנציע** () באדינט די געגנטן ליטלהעוון, האלברוק און ראפֿי גרין אין הארשאם, מערב סאסעקס, ענגלאנד. די אייזנבאן-פירמעס וואס אפערירן באנען צו און פון דער סטאנציע זענען סאדערן און טעמזלינק.

## היסטאריע 
די סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 1טן יוני 1907 ווי ראספער ראד האלט. אין מיי 1969 האט די סטאנציע באקומען דעם היינטיקן נאמען **ליטלהעוון סטאנציע**

## באדינונגען
די סטאנציע ווערט באדינט אין די נישט-שפיץ שעה׳ן דורך:
### טעמזלינק
* 2 באנען א שעה צווישן  און 
יעדן אין דער פרי פארן זעקס באנען פון הארשאם קיין  (נאר אין דער דאזיקער ריכטונג)

סאדערן אפערירט א באגרענעצטע באדינונג אין די שפיץ שעה׳ן.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין מערב סאסעקס
קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
פעגייט באן סטאנציע

**פֿעגייט באן סטאנציע** () איז א סטאנציע אויף דער ארון טאל ליניע וואס באדינט דאס דארף פֿעגייט אין מערב סאסעקס, ענגלאנד. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק באנען.

## היסטאריע 
די סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 14טן פעברואר 1848 ווען מען האט געעפנט די צווייג ליניע צווישן דריי ברידזשעס און הארשאם.

## באדינונגען
די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק, מערסטנס אין די שפיץ שעה׳ן, צווישן  און 

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין מערב סאסעקס
קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
גלייכשענקליגער דרייעק

לינקס|120x120פיקס| Isosceles triangle
אין געאמעטריע, איז אַ **גלייכשענקליגער דרייַעק** אַ דרייעק וואָס האט צוויי ריפן מיט גלייכע לענג. 

די מאַטאַמאַטישע שטודיע פון גלייכשענקליגע דרייעקן גייט צוריק צו אוראלט־עגיפּטישער מאַטעמאַטיק און בבלישער מאטעמאטיק . גלייכשענקליגע דרייעקן זענען געווארן געניצט ווי באַפּוצונג שוין פון פריערירעגע צייטן, און באווייזן זיך אָפט אין ארכיטעקטור און פּלאַנירונג. 

די צוויי גלייכע ריפן זענען גערופן די שענקלעך און דער דריטער ריפ איז גערופן דער באַזיס פון דעם דרייעק. די הייך, שטח און פּערימעטער פונעם דרייעק קען מען רעכענען  דורך פּשוט פארמלען פון די לענג פון די שענקלעך און דער באַזע. יעדער גלייכשענקליגער דרייַעק האט אַ סימעטריע־אַקס לענגאויס דעם פּערפּענדיקולאַר-ביסעקטאָר פון זייַן באַזיס. די צוויי ווינקלען קעגנאיבער די שענקלעך זענען גלייַך און זענען שטענדיק שארף, אַזוי טוט מען קלאַסיפיצירן א גלייכשענקלדיגן דרייעק ווי שארף, גראד אָדער טעמפ לויט דער גרייס פונעם ווינקל צווישן די צוויי שענקלעך. 
קאַטעגאָריע:געאמעטריע
פריסטיק

**פֿריסטיק** (פויליש: *Frysztak*) איז א דארף אין סטריזשעווער גראפנשאפט, אונטערקארפאטישע וואיעוואדעשאפט, פוילן, 17 ק״מ צפון־מערב פון קראסנא. פריסטיק געפינט זיך נישט ווייט פונעם וויסלאק, א בייטייך פונעם סאן, אין דעם היסטארישן ראיאן קליינפוילן. צווישן די יארן 1772–1918 איז ער געווען א טייל פון מערב גאליציע.

## היסטאריע 
פֿריסטיק ווערט דערמאנט אין יאר 1259 ווי א שטאָט מיט מאגדעבורג רעכטן. אין 1474 האט די אונגארישע ארמיי פון קעניג מאטיאס קארווינוס פארטיליגט די שטאט.

רבי מענדעלע רימאנאווער (תק"ה - תקע"ה), איינע פון די גרויסע פירער פון חסידות אין גאליציע, האט געוואוינט לאנגע יארן אין פֿריסטיק.

נאך דער ערשטער וועלט-מלחמה, אין 1932, האט מען אוועקגענומען פון פֿריסטיק דעם סטאטוס פון א שטאט, ווייל די באפעלקערונג האט זיך פארמינערט. צוויי מאל (אין 1952 און 1975) האבן די איינוואוינער פרובירט צוריקבאקומען שטאָט-סטאטוס אָן דערפאלג.

## יידן אין פֿריסטיק 
אין יאר 1880 האבן געוואוינט אין פֿריסטיק 820 יידן, און אין 1921, 1,010 יידן. ווען די צווייטע וועלט-מלחמה איז די באפעלקערונג פון פֿריסטיק געווען דריי פֿערטל יידן, מיט 1,322 מענטשן.
 די דייטשן האבן איינגענומען דעם יישוב אום 8טן סעפטעמבער 1939, ווען דייטשע זעלנער האבן בארויבט יידישע הייזער און קראמען און האבן ארויפגעלייגט אויף די יידן צוואנג־ארבעט. א וואך נאכהער, ראש השנה, האבן די דייטשע זעלנער פֿארברענט תשמישי קדושה און דערמארדעט יידן וואס האבן געדאווענט אין שול.

### גאַלעריע 

טעקע:PL Frysztak, judaica, stary kirkut, 2013.07.20, fot. Ivonna Nowicka (2fragm).jpg|דער בית-עולם אין 2013
טעקע:PL Frysztak, judaica, stary kirkut, 2013.07.20, fot. Ivonna Nowicka (10) colour.jpg|איינע פון ​​די מצבות, געפאלן און באדעקט מיט מאָך
טעקע:PL Frysztak, judaica, stary kirkut, 2013.07.20, fot. Ivonna Nowicka (14) perspect.jpg|די היינטצייטיקע וואנט ארום א טייל פונעם בית-עולם
טעקע:PL Frysztak, judaica, stary kirkut, grob Estery c. Elimelecha, 2013.07.20, fot Nowicka (4).jpg|קבר פון טאכטער ​​פון רבי אלימלך, אסתר עטל עלבוים
טעקע:PL Frysztak, judaica, stary kirkut, grob Estery c. Elimelecha, 2013.07.20, fot Nowicka (1).jpg|די מצבה אויפן קבר פון אסתר עטל עלבוים, טאכטער ​​פון רבי אלימלך 

## וועבלינקען 
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:דערפער אין פוילן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
מוזיי פון לאנדאן

קליין|250x250פיקס|דאס גילדענע וועגעלע פונעם לארד בירגגערמייסטער
דער **מוזיי פון לאָנדאָן** (ענגליש: *Museum of London*) דאקומענטירט די געשיכטע פון לאָנדאָן פון דער פארהיסטארישער תקופה ביז צום היינטיקן טאג. דער מוזיי געפינט זיך אין צענטער פון דער סיטי פון לאָנדאָן, נאָענט צו סט פאלס קאַטעדראַל. 

## אויפשטעל 
דער מוזיי, וואָס האט זיך געעפנט אין די 70ער יארן געפֿינט זיך אין אַ בנין וואָס מ׳האט געבויט ווי א טייל פון דער רעסטאראציע פראיעקט פון דער סיטי, און איז איינער פון די געביידעס אין דעם באַרביקאַן קאָמפּלעקס. דער מוזיי גאָרטן איז כּולל טיילן פון דעם לאנדאנער מויער. דער מוזיי איז אָפן טעגלעך פון 10:00 צו 17:00.   

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
*  אפיציעלע וועבזייַטל פון דעם  מוזיי פון לאָנדאָן 
*  דאס UntoldLondon וועבזייטל געפירט דורך דעם מוזיי 

קאַטעגאָריע:מוזייען אין לאנדאן
קאַטעגאָריע:סיטי פון לאנדאן
אפטישע אותיות דערקענונג

**אָפּטישע אותיות־דערקענונג** ( ;ראשי תיבות: אא"ד) איז אַ מעכאַנישער פראָצעס דורך וועלכן אַ קאָמפיוטער פֿאַרוואַנדלט אַ בילד פֿון טעקסט צו טעקסט וואָס אַ קאָמפיוטער קען פֿאַרשטאַנען. 

מע ניצט אא"ד כּדי זוכן גרינג דורך דרוקזאַכן למשל. פֿאָרעמען און אַנדערע דאָקומענטן זענען אָפֿט געליינט דורך קאָמפיוטערס ניצנדיק אא"ד.

אא"ד איז וויכטיק פֿאַר מאָדערנע ייִדיש אויפֿן וועב, ווײַל הײַנט זענען פֿאַראַן אַ סך ייִדישע אַלטע ביכער. דער ייִדישער ביכער־צענטער סקאַנדירט אַ סך פֿון זיי, און מען באַניצט אא"ד כּדי דיגיטאַליזירן זיי.

קאַטעגאָריע:קאמפיוטעריי
קאַטעגאָריע:ווייכווארג
מערב זייט

די **מערבֿ־זייט** (אָדער דער אַבענד־לאַנד) (Occident) געגענזאץ צו מזרח־זייט (אָדער מאָרגנלאַנד) (Orient) נאָמען פֿאר די װעסטליכע העלפֿט פֿון אײראָפּע, איינשליסענד דייטשלאַנד, ענגלאַנד, פֿראַנקרייך, איטאליע און די פּיראנעישע האַלב־אינזל. אין דער צייט פֿון דער רוימישער װעלט־הערשאַפֿט האָט קייסער טעאָדאָזיוס די לענדער געטיילט אין צװיי טיילן. באַטראַכטענדיק רוים אַלס דעם מיטלפּונקט פֿון דער ערד האָט ער געגעבען די לענדער װאָס ליגן בײ זונן־אונטערגאַנג אַ נאָמען מערבֿ־מזרח־זייט. מיט דעם װאָרט מערבֿ־זייט איז פֿארשטאַנען געװאָרען דאָס װעסט־רוימישע רײך, און מיט דעם װאָרט מזרח־לאַנד דאָס אָסט־רוימישע רײד. אַלס דאָס קריסטנטום האָט זיך צום ערשטן מאָל געשפּאָלטן איז דאָס מערבֿ־זייט געבליבן ביים רוימיש־קאַטאָליציזם װערענד דאָס מזרח־זייט איז געװאָרן גרעכיש־קאַטאָליש. 

## קוואַלן
קאַטעגאָריע:געאגראפיע
וואלענטינא טערעשקאווא

קליין|טערעשקאָוואַ אין 1969
**וואַלענטינאַ וולאַדימיראָוונאַ טערעשקאָוואַ** (רוסיש: *Валенти́на Влади́мировна Терешко́ва*; געבוירן דעם 6טן מערץ 1937) איז אַ סאָוועטישע אינזשענירין, איצטיקע מיטגלידערין פֿון די רוסישע שטאַטישע דומאַ  און געוועזן אַ קאָסמאָנויטקע. זי איז געווען די ערשטע פֿרוי צו פֿליען צום קאָסמאָס, אויף וואָסטאָק 6 דעם 16טן יוני 1963. צוזאַמען מיט פֿיר אַנדערע איז זי דערוויילט געוואָרן פֿון מער ווי 400 אַנדערע פֿרויען צו פֿליען צום קאָסמאָס.

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן
קאטעגאריע:קאסמאנויטן
נחום איש גמזו

**נחום איש גמזו** איז געווען אַ תּנא אין ערשטן יאָרהונדערט, מסתּמא פֿון דער שטאָט גמזו (דערמאָנט אין דברי הימים ב' כ״ח). אין חגיגה י״ב װערט געזאָגט, אַז זײַן תּלמיד איז געװען רבי עקיבֿא, װעלכער האָט געלערנט בײַ נחום איש גמזו 22 יאָר. אין תּענית כ״א װערט געזאָגט, אַז דעריבער האָט מען אים גערופֿן איש גמזו, װײַל אױף אַלע פּאַסירונגען, אפֿילו אױף שלעכטע, האָט ער געזאָגט "גם זו לטובה" (אױך דאָס איז צום גוטן). די גמרא דאָרט אין תּענית ברענגט ספּורים װעגן אים. פֿאַראַן אַ מײנונג אַז ער איז נחמיה העמסוני, װעלכער איז אױך געװען דער רבי פֿון רבי עקיבֿא.

## קוואַלן
קאַטעגאָריע:רבנים
קאַטעגאָריע:תנאים
חיים מענדל מערמלשטיין

**חיים מענדל** פלעגט מען אים רופן; חיים מנחם מענדל מערמלשטיין, איז געווען א חסידישער בדחן, א ווישניצער חסיד, ביים רבי חיים מאיר האגער, דער "אמרי חיים", און ער איז געווען דער אפציעלער גראמער און בדחן ביי די גרויסע רעבישע חתונות.

מיט די יארן איז פלעגט מען נאכזאגן ווערטלעך אין זיין נאמען לרוב, און זיין תלמיד איז היינט דער אזוי-גערופענער בדחן - יארמער רב - יעקב מילער צו לאנגע יארן, וואס איז מער א קאמיקער.

קאַטעגאָריע:וויזשניצער חסידים
קאַטעגאָריע:בדחנים
רבי יהודה בן בבא

**רבי יהודה בן בבא** איז געווען אַ תּנא אין 3טן דור פֿון תּנאים, חבר פֿון רבי עקיבֿא. פֿון אים װערן געבראַכט אין דער משנה אַ רײ הלכות. מען האָט אים גערופֿן "חסיד."  ער איז אומגעקומען אױף קידוש השם און ער װערט גערעכנט צװישן די עשרה הרוגי מלכות. אין סנהדרין י״א װערט דערצײלט, אַז דאָס איז געװען באַלד נאָך חרבן ביתר װען די רױמישע רעגירונג האָט גוזר געװען אַז מען טאָר נישט געבן סמיכה תלמידים. דעמאָלט האָט רבי יהודה בן בבא יאָ געגעבן סמיכה צו 6 תּלמידים (רבי מאיר, רבי יהודה, רבי יוסי, רבי שמעון, רבי אלעזר בן שמוע און רבי נחמיה) און האָט זײ געהײסן אַנטלױפֿן. רבי יהודה בן בבא איז געכאַפּט געװאָרן דורך די רױמער און זײ האָבן אים דערשטאָכן צום טױט. 

פּרטים אין װײס "דור דור ודורשיו", 1טער טײל, און "תּולדות תּנאים ואמוראים" פֿון הײמאן.

## רעפערענצן
## קוואַלן
קאַטעגאָריע:תנאים
קאסמאס געיעג

[קליין|אַ מאָדעל פֿון [ספוטניק 1|ספּוטניק 1]]
דאָס **קאָסמאָס געיעג** איז געווען אַ קאָסמאָס עקספּלאָראַציע קאָנקורס צווישן דער סאָוועטן פֿאַרבאַנד און די פֿאַרייניקטע שטאַטן צווישן 1957 און 1969. זיי האָבן קאָנקורירט צו אויספֿאָרשן דעם קאָסמאָס מיט מענטשן-געמאַכטע סאַטעליטן, שיקן מענטשן צום קאָסמאָס און אַראָפּלאָזן זיי אויף דער לבנה.

דאָס קאָסמאָס געיעג האָט איינגעהויבן נאָך די סאָוועטן האָבן געשיקן ספּוטניק 1 דעם 4טן אקטאבער 1957. דער טערמין *קאָסמאָס געיעג* האָט אנגעהויבן אַלס אַ פֿאַרגלײַך צו דאָס באַוואָפֿענונג געיעג . דאָס קאָסמאָס געיעג איז געוואָרן אַ וויכטיקער טייל פֿון די פֿייַנדשאַפֿט צווישן די פֿאַרייניקטע שטאַטן און דער סאָוועטן פֿאַרבאַנד אינעם קאַלטער קריג. קאָסמאָס טעכנאָלאָגיע איז געוואָרן אַ זייער וויכטיקער טייל אין די דאָזיקע פֿייַנדשאַפֿט צוליב מעגלעכע מיליטערישע באַנוצן.
:* דעם 4טן אקטאבער 1957 האָט דער סאָוועטן פֿאַרבאַנד צעשיקט ספּוטניק 1, די ערשטע מענטשן-געמאַכטע סאַטעליט צו גיין אַריין אין דער ערד'ס אָרביט. דאָס האָט אנגעהויבן דאָס קאָסמאָס געיעג.
*  איין טייל פֿון דאָס קאָסמאָס געיעג איז געווען צו שיקן אַ מענטש צו דער קאָסמאָס. דער סאָוועטן פֿאַרבאַנד האָט דאָס געוואונען ווען יורי גאַגאַרין האָט אָרביטירט דער ערד דעם 12טן אפריל 1961.
* ביי אַ קאָנגרעס לעקציע דעם 25סטן מיי 1961 האָט דער פֿאַרייניקטע שטאַטן פּרעזידענט דזשאָן עף. קענעדי אויפֿגעשטעלט דער עהרגייציגער ציל אַראָפּצולאָזן אַ מענטש אויף דער לבנה ביים סוף יאָרצענדלינק. דער פּראָגראַם איז גערופֿן דער אַפּאָלאָ פּראָיעקט. דאָס האָט אויך געמאַכט אַן אַרויסרוף פֿאַר די רוסן צו פּרובירן דאָס ערשטנס. די אַמעריקאַנער האָבן געוואונען אין 1969 ווען ניל אַרמסטראָנג און באַז אָלדרין האָבן געלאַנדט אויף דער לבנה און צוריקגעקומען צו ערד געזונד אונט מונטר.

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:קאסמאס וויסנשאפט
קאטעגאריע:פאראייניגטע שטאטן
קאטעגאריע:ראטנפארבאנד
קרי וכתיב

די **קְרֵי וּכְתִֿיב** זענען אַראַמישע װערטער װאָס הײסן "געלײנט" און "געשריבן."

עס זענען פֿאַראַן װערטער אין תנ״ך װאָס װערן געשריבן אַנדערש װי זײ װערן געלעזן. די געשריבענע פֿאָרם הײסט "כתיב" און די געלעזענע פֿאָרם הײסט "קרי." די "מסורה" האָט פֿאַרצײכנט פֿיל אַזעלכע "קרי וכתיב"; פֿאַראַן אַפֿילו װערטער װאָס שטײען אינגאַצן נישט געשריבן און זײ װערן געלעזן, און פֿאַרקערט, זײ שטײען געשריבן און װערן איבערהױפּט נישט געלעזן. די ערשטע הײסן "קרײן ולא כתיבן" און די צװײטע הײסן "כתיבן ולא קרײן." זײ װערן געבראַכט אין דער גמרא נדרים ל״ז, אַז זײ זענען "הלכה למשה מסיני," דאָס הײסט, אַז דאָס איז איבערגעגעבן געװאָרן פֿון די עלטסטע צײטן אָן.

די תּנ״ך־קריטיקער װילן ציען פֿון די דאָזיקע "קרי וכתיב" די מײנונג, אַז דאָס זענען געװען פֿאַרשידענע טעקסטן פֿון די באַטרעפֿנדע תנ״ך־שטעלן.

## קוואַלן
* זעט ישראל ייבין, "מבוא למסורה הטברינית," אקדמון, ירושלים תשמ"ג (Introduction to the Tiberian Masorah).

קאַטעגאָריע:תנ"ך
דוויין דזשאנסאן

קליין|דזשאנסאן אין 2013
**דוויין דאַגלעס דזשאנסאן** (ענגליש: *Dwayne Johnson*; געבוירן דעם 2טן מיי 1972), אויך באקאנט מיט זיין  צירק נאמען **דער ראָק** (*The Rock*), איז אן אמעריקאנער אקטיאר, פראדוצירער און פראפעסיאנעלער ראַנגלער . ער איז בעסטנס באקאנט פאר זיין ארבעט מיט WWE.

## שפילן קאריערע 
דזשאנסאן האט אנגעהויבן אַקטונג אין 1999. אין 2004 האט ער געהאלט אויסצוראַנגלען צו פֿאָקוסירן זיך אויף אקטונג. אין די דאזיקע עפאכע איז ער געווען אין א סאך פילמען. ער איז אויך געווען א גאַסט אין א טייל טעלעוויזיע סעריעס, און האט געוויינטלעך געשפילט זיך אין אזלעכע עפיזאדן. ער האט געשפילט דער סקארפיאן-קעניג אין די פילמען "די מומיע קומט צוריק" און "דער סקארפיאן-קעניג", און איז אויך געווען אין די פילמען "דאס געיעג צום מכשפה-בארג", "די אנדערע מענער", "רייזע 2: דאס מיסטעריעז לאנד" און "דזשי.איי. דזשא - קאפיטולירונג".

## פערזענלעכע לעבן 
דזשאנסאן איז דער זון פונעם פראפעסיאנעלער ראַנגלער ראקי דזשאנסאן. זיין מוטער איז פון סאַמאָאַ און זיין פאטער איז פון נאָווע סקאָשע. ווייל זיין פאטער איז א קאַנאַדער האט דזשאנסאן געקומען א קאנאדישע בירגערשאפט אין 2009 צוליב טוישן אין די געזעץ.

## וועבלינקען 
* פראפיל פון דוויין "דער ראק" דזשאנסאן ביי WWE.com 
* דוויין דזשאנסאן ביי טוויטער 

קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער
קאַטעגאָריע:פילם אקטיארן
עסען

**עסען** () איז די צווייט גרעסטע שטאט פונעם רוהר, דער גרעסטער שטאטישער שטח אין דייטשלאנד, אויף די רוהר און עמשער טייכן.

## צווילינג שטעט
עסען האט די צווילינג שטעט:
* גרענאבלע, פראנקרייך *(זייט 1974)*
* ניזשני נאווגאראד, רוסלאנד *(זייט 1991)*
* סונדערלאנד, פאראייניגטע קעניגרייך *(זייט 1949)*
* טאמפערע, פינלאנד *(זייט 1960)*
* תל אביב, ישראל *(זייט 1991)*

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין דייטשלאנד
דארטמונד

**דארטמונד** () איז די דריט גרעסטע שטאט פון נארד ריין-וועסטפאליע, נאך קעלן און דיסלדארף, און די גרעסטע שטאט אין דעם רוהר, דער גרעסטער שטאטישער שטח אין דייטשלאנד, אויף די רוהר און עמשער טייכן.

## צווילינג שטעט
דארטמונד האט די צווילינג שטעט:

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין דייטשלאנד
1472

## געשעענישן 
* 20סטן פעברואר - נארוועגיע שרייבט איבער די ארקני און שעטלאנד אינזלען צו שאטלאנד

## געבוירן 
## געשטארבן
1473

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 19טן פעברואר - ניקאליי קאפערניק, פוילישער אסטראנאם און מאטעמאטיקער (געש' 1543)
* 17טן מערץ - זשיימס דער פערטער, מלך פון שאטלאנד (געש' 1513)

## געשטארבן
אימפעט

אין מעכאניק איז **מאָמענטום** א וועקטאר קוואנטיטעט, דער פּראָדוקט פון דער מאַסע און גיכקייַט פון אַן אביעקט: 

: \mathbf{p}= m \mathbf{v}\,,

: וואו **p** איז דער מאמענטום , *m* איז די מאסע און **v** איז די גיכקייט 

מאָמענטום מעסט די "שטארקייט" פון דער באוועגונג פון אַן אביעקט. מאמענטום איז א קאנסערווירטער קוואנטיטעט.

 
קאַטעגאָריע:מעכאניק
וועקסלשטראם

אַ **וועקסלשטראָם** ( **AC**) איז אַן עלעקטרישער שטראם וואָס זיין גרייס און ריכטונג בייַטן זיך שטענדיג, אנדערש פון גלייכשטראם, וואו די עלעקטראנען גייען כסדר נאר אין איין ריכטונג. דאס הייסט אַז ביי וועקסלשטראם טוט די ריכטונג פון דעם שטראם אין אַ קרייַז זיך דרייען הין און צוריק כסדר. 

די געוויינטלעכע כוואליע-פארעם פון אַן **AC** מאַכט קרייַז איז אַ סינוס כוואַליע, ווייַל דאָס פירט צו דער מערסט עפעקטיווע טראַנסמיסיע פון ענערגיע. אָבער, אין געוויסע פּראָגראַמען טוט מען ניצן פאַרשידענע כוואליע-פארעמען, אַזאַ ווי דרייעקיגע אָדער קוואַדראַט כוואליעס. 

די ריכטונג פון דעם שטראם בייט זיך 50 מאל (אדער 60 מאל) א סעקונדע. דאס פאסירט אזוי גיך אז מען קען נישט דערקענען, און א לאמפ ברענט אן א הפסק. 
## רעפערענצן 
* א צאל פראגעס מיט ענטפערס וועגן עלעקטריציטעט  ביי דער יידישער מאמענט

## זעט אויך 
* גלייכשטראם 
* עלעקטריק 
קאַטעגאָריע:עלעקטריע