open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
גאנגעס

דער **גאַנגעס** (,  גאנגאַ, , , ,  *גאַנגאַי*,  *גאַנגאַ*), איז א טייך  פון אינדיע און באנגלאדעש. דער 2525 ק"מ טייך קומט ארויס אין דער מערב הימאלייע אין דעם אינדישן שטאט אוטאראקהאנד, און פליסט דרום און מזרח דורך צפון אינדיע אין באנגלאדעש, וואו ער גיסט ארויס אין דער בוכטע פון בענגאל. ער איז דער לענגסטער טייך פון אינדיע און איז אין די 20 גרעסטע טייכן פון דער וועלט לויטן וואסער אויסגאס. דאס שאפט דעם גאנגעס בעקן, דער מערסטער באפעלקערטער טייך בעקן אין דער וועלט, מיט העכער פון 400 מיליאן מענטשן און א באפעלקערונג ענגקייט פון בערך 390 איינוואוינער א קוואדראט ק"מ.

די דריי גרעסטע בייטייכן פונעם גאנגעס זענען יאמונע, גהאגהארא און קאשי.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:טייכן אין אזיע
קאַטעגאָריע:אינדיע
קאַטעגאָריע:פאקיסטאן
1714

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 1טן אויגוסט - אן, מלכה פון בריטאניע (געב' 1665)
1715

## געשעענישן 
* 24סטן דעצעמבער - שוועדן נעמט איין נארוועגיע.

## געבוירן 
## געשטארבן 
* 1טן סעפטעמבער - לואי דער פערצנטער, מלך פון  פראנקרייך (געב' 1638)
1716

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 14טן נאוועמבער - גאטפריד ווילהעלם לייבניץ, דייטשער פילאסאף און מאטעמאטיקער (געב' 1646)
1717

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 13טן מיי - מאריא טערעזא, קייסערין פון דער הייליגער רוימישער אימפעריע און מלכה פון בעהמען און אונגארן (געש' 1780)
1718

## געשעענישן 
* 25סטן אויגוסט - די שטאָט ניו ארלינס אין לואיזיאנא ווערט געגרינדעט.

## געבוירן 
## געשטארבן
ניו ארלינס

**ניו ארלינס** (;  *לאַ נואוועלארלעאן*) איז א הויפט פארט אין די פאראייניגטע שטאטן און די גרעסטע שטאט אין דעם שטאַט לואיזיאנא. די שטאט האט באפעלקערונג פון 343,829 לויטן 2010 צענזוס. ניו ארלינס געפינט זיך אויף ביידע ברעגן פונעם מיסיסיפי טייך.

## וועבלינקען 
* כראניק פון הוראגאן קאטרינא

קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין די פאראייניגטע שטאטן
1719

## געשעענישן 
* 23סטן יאנואר – דער פרינציפאליטעט פון ליכטנשטיין ווערט געשאפן אין דער הייליגער רוימישע אימפעריע.

## געבוירן 
## געשטארבן
ענריקא פערמי

**ענריקא פֿערמי** (; 29סטן סעפטעמבער 1901 - 28סטן נאוועמבער 1954) איז געווען אן אמעריקאנער פיזיקער, געבוירן אין איטאליע, וואס האט געארבעט אויפן ערשטן קערנדיקן רעאקטאר, און איז באוואוסט פאר זיינע ביישטייערונגען צו דער אנטוויקלונג פון קוואנטן טעאריע, קערנפיזיק, טיילכל פיזיק און סטאטיסטישע מעכאניק. אין 1938 איז ער באלוינט געווארן מיטן נאבעל פריז פאר זיין ארבעט אויף ראדיאאקטיוויטעט.

ער איז געווען איינער פון די גרעסטע וויסנשאפטלער פונעם 20סטן יארהונדערט.

## ביאגראפיע 
פערמי איז געבוירן געווארן אין 1901 אין רוים. ער האט שטודירט אין פיסא. אין 1923 האט ער באקומען א סטיפענדיע פון דער איטאליענישער רעגירונג צו גיין שטודירן אין געטינגען, דייטשלאנד. אין 1924 האט ער באקומען א ראקעפעלער סטיפענדיע צו שטודירן אין ליידן, האלאנד. סוף 1924 איז ער צוריקגעקומען אין איטאליע און ער איז געווארן לעקטאר אין מאטעמאטיששער פיזיק און מעכאניק אינעם אוניווערסיטעט פון פירענצע.

קאַטעגאָריע:איטאליענער
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער
קאַטעגאָריע:פיזיקער
קאַטעגאָריע:נאבעל פריז
21סטן אקטאבער

דעם **21סטן אקטאבער** איז דער 294סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (295סטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 71 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1805 - דער פלאט פון נאפאלעאן צוזאמען מיטן שפאנישן פלאט ווערן באזיגט דורכן בריטישן פלאט אין דעם קאמף פון טראפאלגאר.
* 1986 - די מארשאל אינזלען באקומען זעלבשטענדיקייט.

## געבוירן 
* 1772 - סאמועל טיילאר קאלערידזש, ענגלישער דיכטער (געש' 1834)
* 1833 - אלפרעד נאבעל, ערפינדער פון דינאמיט (געש' 1896)
* 1899 - הרב יצחק כדורי, מקובל באקאנט ווי דער "זקן המקובלים" (נפ' 2006)
* 1912 - געארג שאלטי, אונגארישער דיריגענט (געש' 1997)
* 1949 - בנימין נתניהו, ניינטער און איצטיקער פרעמיער מיניסטער פון ישראל
* 1980 - קים קארדאשיען, אמעריקאנער רעאליטעט טעלעוויזיע פערזענלעכקייט, אקטריסע, מאדעלקע, געשעפטס-פרוי און סאציאליטין

## געשטארבן 
* 1805 - האריישא נעלסאן, בריטישער אדמיראל, געהרגעט אין מלחמה (געב' 1758)
* 1969 - וואצלאוו שערפינסקי, פוילישער מאטעמאטיקער (געב' 1882)
* 1994 - הרב שלמה קארליבאך, קאמפאזיטאר פון הארציגע ניגונים (געב' 1925)

## פייערטעג 
*

----
* 20סטן אקטאבער - 22סטן אקטאבער
* אקטאבער

21
עפיסטעמאלאגיע

**עפיסטעמאלאגיע** (פון גריכיש  *ἐπιστήμη עפיסטעמע* = וויסן און  *λόγος לאגאס* = שטודיע) איז די פילאסאפיע פון וויסן. עפיסטעמאלאגיע קלערט די פראגעס "וואס איז וויסן?", "וויאזוי באקומט מען וויסן?" און "וויאזוי ווייסן מענטשן זאכן?".

דאס ווארט **עפיסטעמאלאגיע** נעמט זיך פונעם שאטישן פילאסאף זשיימס פרעדעריק פעריער (1808 - 1864).

## וויסן 
ס'איז פאראן דריי ערליי וויסן:
# וויסן אז, למשל 2 + 2 = 4
# וויסן וויאזוי, למשל וויאזוי צוזאמען לייגן צוויי נומערן
# קענען, למשל א מענטש אדער א פלאץ

## גלויבן 
גלויבן האט צוויי באדייטן: צוטרוי אין א מענטש אא"ו, און גלייבן אז א געוויסע פראפאזיציע איז וואר. אין עפיסטעמאלאגיע האט "גלויבן" דאס צווייטע באדייט, קעגנאיבער "וויסן", אז מען ווייסט קלאר (און מען קען באווייזן) די ווארהייט פון א פראפאזיציע. למשל ווען א מענטש קוקט אויפן הימל און זעט אז ער איז בלוי, ווייסט ער דאס. אבער ווען א מענטש גלייבט אז דער הימל איז בלוי, האלט ער פעסט אין זיין מיינונג אויך ווען דער הימל איז ווירקלעך רויט.

קאַטעגאָריע:פילאסאפיע
קאַטעגאָריע:וויסן
רחובות באן סטאנציע

**רחובות באַן סטאַנציע** איז א ישראל באנען סטאנציע פאר פאסאזשירן אויפן לוד-אשקלון צווייג וואס באדינט די שטאט רחובות און איר אומגעגנט. די סטאנציע געפינט זיך נישט ווייט פונעם ווייצמאן אינסטיטוט פאר וויסנשאפט.

די סטאנציע האט דריי פעראנען. פעראנען 1 און 2 דינען די דורכבאנען אויף דער בנימינה - אשקלון רוטע. פעראן 3 איז פאר באנען וואס ענדיגן און הייבן אן אין רחובות.

## היסטאריע 
די סטאנציע האט מען געעפנט אין 1920. אום י"ג אדר א' תש"ג זענען אנגעקומען אין דער סטאנציע די טעהראן קינדער.

נאך 1948 איז נישט געווען קיין באן דינסט ביז מ'האט ווידעראמאל געענפט די סטאנציע אין 1990.

## דינסט 
* יעדע שעה פארט צוויי באנען אין ביידע ריכטונגען אויף דער פארשטאטישער בנימינה – אשקלון רוטע.
* רוב שעה'ן פארט ארויס נאך א באן יעדע שעה אין דער ריכטונג קיין נתניה.
* שפעט ביינאכט פארן ארויס צוויי באנען אין דער ריכטונג קיין חיפה חוף הכרמל.

## רוטעס 
## װעבלינקען 
*ישראל באנען אפיציעלע וועבזייטל

קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ישראל
ביבל לענדער מוזיי

דער **ביבל לענדער מוזיי** איז א מוזיי אין דעם גבעת רם קוואַרטל פון  ירושלים. ארכעאלאגישע פיינדינגז , לעבן די ישראל מוזיי און שכייניש צו די נאַציאָנאַלער קאַמפּאַס פֿאַר די אַרכעאָלאָגיע פון ישראל.

## וועבלינק 
* האתר של מוזיאון ארצות המקרא ירושלים

קאַטעגאָריע:מוזייען אין ישראל
קאַטעגאָריע:קרית הלאום
סרי לאנקא

**סרי לאנקא** (; , ), אפיציעל די **דעמאקראטישע סאציאליסטישע רעפובליק פון שרי לאנקא**, איז אן אינזל לאנד אין דעם צפון אינדישן אקעאן לעבן דעם דרום בארטן פון אינדיע אין דרום אזיע. סרי לאנקא האט ים גרענעצן מיט אינדיע צו צפון־מערב אריבער דעם איינגאס פון מאנאר און פאלק דורכגאס, און די  מאלדיוון צו דרום־מערב.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:אינדזלען
פיזיקאלישע כעמיע

**פֿיזיקאַלישע כעמיע** איז די שטודיע פון די פיזיקאלישע פענאמענען פון כעמישע סיסטעמען.

פיזיקאלישע כעמיע האט די פאלגנדע געביטן:
* טערמאדינאמיק
* כעמישע קינעטיק
* עלעקטראכעמיע
* ספעקטראסקאפיע
* מאטעריע וויסנשאפט
* קוואנטן כעמיע

די הויפט באגריפן פון פיזיקאלישער כעמיע שטאמען פון אן ארטיקל וואס דזשאסיא ווילארד גיבס האט געשריבן אין 1876.

## וועבלינקען
*פיזיקאלישע כעמיע   (Keith J. Laidler, John H. Meiser and Bryan C. Sanctuary)
*די וועלט פון פיזיקאלישער כעמיע (Keith J. Laidler, 1993)
*100 יאר פיזיקאלישע כעמיע (Royal Society of Chemistry, 2004)

קאַטעגאָריע:כעמיע
אבאסישער כאליפאט

דער **אַבאַסישער כאַליפֿאַט** איז געווען א דינאסטיע וואס האט געהערשט אין דעם גרעסטן טייל פון דער איסלאמישער אימפעריע צווישן די יארן 750 און 1258. ער איז געווען די צווייטע איסלאמישע אימפעריע, נאכדעם וואס זיי האבן איבערגעקערט די אומאיאד אימפעריע אין 750, און זיי האבן אריבערגעפירט די הויפטשטאט פון דער אימפעריע פון דמשק צו באגדאד. שפעטער איז געווארן סאמארא (אין היינטיקן איראק) די הויפטשטאט. אין די צייטן פון דעם אבאסישן כאליפאט, זענען די אומאיאדן געבליבן נאר מיט אל-אנדאלוס (דער איסלאמישער טייל פונעם איבערישן האלבאינזל. דער כאליפאט האט געענדיגט ווען דער מאנגאלישער הולאגו כאן האט זיי געזיגט אין 1258.

פריער איז געווען די הויפטשטאט דמשק, וואס איז געווען אין א נישט אזוי שטארק באפעלקערטן ראיאן, און די אבאסידן האבן געבויט א נייע הויפטשטאט באגדאד דארט ווי אסאך איינוואוינער האבן געוואוינט. דאס האט דערמעגלעכט אנדערע איסלאמישע פעלקער וואס זענען נישט אראבער מיטצוטיילן אין דער מיליטער און די הויכער רעגירונג אמטן, ווי למשל  פערסן און טערקן, אזוי איז די אימפעריע געווארן מער קאסמאפאליטאניש.

אין דער תקופה פונעם אבאסישן כאליפאט האט אראבישע דיכטונג דערגרייכט איר גרעסטע הייך. די שרייבער אבו טאמאם און אבו נואס זענען געווען נאענט צום הויף פונעם כאליף אין באגדאד אינעם אנהייב פונעם 9טן יארהונדערט.

קאַטעגאָריע:אימפעריעס
קאַטעגאָריע:היסטארישע לענדער
קאַטעגאָריע:אזיע
קאַטעגאָריע:איסלאם
קאַטעגאָריע:דינאסטיעס
אַביר (מאַרשאַל קונסט)

'אַביר קריגער קונסט פאַרבאַנד פון ישראל' לערנען זייַן אייגן נוסח פון "אַביר - אַביר קשת - העברעיש קריגער קונסט" (אבי"ר קשת - אומנות לחימה עברית) אין ירושלים און תל אביב. זיי טענה'ן אז זיי האבן א מסורה וואס גייט צוריק צו ישראליטישע אַנטיקוויטעט אפגעהיט דורך אַן אונטערערדישער שולע פון "באַני אַביר" אין האַבבאַן, תימן, וואס רופט זיך אַלוף אַביר אלוף אבי"ר. "גראַנדמאַסטער פון אַביר". דאס וואָרט אביר אַביר אין מאָדערן העברעיש מיטל "ריטער", אויסגעטייטשט ווי אַן אַקראַנים אבי"ר,. פֿאַר אדוננו, בוראנו, יוצרנו, רופאנו ("אונדזער האר, אונדזער באשעפער, אונדזער שאפער, אונדזער היילער").
דער שולעס לאָגאָ ספּעלז די וואָרט אין די פאָעניסיאַן אלפאבעט ווי 𐤀 𐤁 𐤉 𐤓; די בריוו שאַפּעס זענען באַטייַטיק ווייַל פון אַביר ס "אַלעף-בעט פייטינג סיסטעם" ווו "אַביר פּראַקטיצירער לערנען איבערנעמען די. פארמען פון די 22 העברעיש אותיות אין אַלע פון זייער זיבן טיפּן פון קאַמבאַט פּראָגראַמען. ". די דערצו קעשעט קשת מיטל "בויגן, כיטרע" און איז שייך צו אַן אופֿן פון "שטענדיק סטרייקינג מיט אַ אַרטשט ענדגליד אין אַ לופּינג, יליפּטיקאַל,. אָדער קייַלעכיק שטייגער".

## װעבלינקען 
* אפיציעל וועבזייטל 
* אבי"ר - קיים או לא קיים במקורות?, דיון בפורום אמנויות הלחימה של תפוז.
* "ראשון לציון" , רפי ברבירו, ידיעות אחרונות. 
* רב האמן החסידי , וונדי אלימן, זשערוסאלעם פאסט. 

קאַטעגאָריע:ישראל
25סטן אקטאבער

דעם **25סטן אקטאבער** איז דער 298סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (299סטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 67 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1415 - הונדערט-יעריגע מלחמה: ענגלאנד באזיגט פראנקרייך ביים קאמף פום אזשינקאר.
* 1760 - געארג דער דריטער ווערט מלך פונעם פאראייניגטן קעניגרייך.
* 2001 - מייקראסאפט באפרייט די Windows XP אפערירן סיסטעם.

## געבוירן 
* 1759 - וויליאם גראנוויל, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 1834)
* 1811 - עוואריסט גאלוא, פראנצויזישער מאטעמאטיקער (געהרגעט אין א דועל 1832)
* 1825 - יאהאן שטראוס דער זון, עסטרייכער קאמפאזיטאר. גערופן דעם "מלך פונעם וואלס". (געש' 1899)
* 1838 - זשארזש ביזע, פראנצויזישער קאמפאזיטאר (געש' 1875)
* 1844 - פיליפ וויקסטיד, ענגלישער עקאנאמיסט (געש' 1927)
* 1881 - פאבלא פיקאסא, שפאנישער מאלער און סקולפטאר (געש' 1973)
* 1895 - לוי אשכול, דער דריטער פרעמיער מיניסטער פון ישראל (נפטר 1969)

## געשטארבן 
* 1760 - געארג דער צווייטער, מלך פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1683)

## פייערטעג 
*
----
* 24סטן אקטאבער - 26סטן אקטאבער
* אקטאבער

25
סימאן באליוואר

**סימאן באליוואַר** (; 24סטן יולי 1783 - 17טן דעצעמבער 1830) איז געווען א ווענעזועלישער מיליטארישער און פאליטישער פירער. 

ער איז געבוירן געווארן אין קאראקאס, ווענעזועלע. ער האט באפרייט אסאך לענדער אין דרום אמעריקע, ווי למשל ווענעזועלע, קאלאמביע, עקוואדאר, פערו און  באליוויע, פון שפאניע. ער איז געווען דער  פרעזידענט פון גראן קאלאמביע, א לאנד וואס האט זיך שפעטער צעטיילט אויף קאלאמביע, ווענעזועלע, עקוואדאר און פאנאמא.

דער נאמען פון באליוויע איז לכבוד באליוואר.

## רעוואלוציע אין לאטיין אמעריקע 
שפאניע האט געהערעשט אין דרום אמעריקע דורך גובערנאטארן. אין 1808, האט נאפאלעאן איינגענומען שפאניע און האט איינגעשטעלט זיין ברודער, יאזעף באנאפארטע דעם נייעם מלך.  די קאלאניעס אין לאטיין אמעריקע האבן רעבעלירט מיט דער טענה אז זיי זענען געטריי צום אלטן קעניג, שארל דער פערטער פון שפאניע און נישט צו נאפאלעאן.

באליוואר האט געפירט א קאלאמבישע ארמיי און אין 1814 האט ער איינגענומען באגאטא.

דעם 6טן סעפטעמבער 1815 האט סימאן באליוואר געשריבן א בריוו פון דזשאמייקע וואו ער האט ערקלערט פארוואס גאנץ דרום אמעריקע זאל זיין אומאפהענגיק פון שפאניע.
אום 26סטן מיי 1819 האט באליוואר צוזאמענגענומען א גרופע פארטיזאנער וואס האבן געוואלט באזיגן די שפאנישע מיליטער. אום 7טן אויגוסט האבן זיי געקעמפט קעגן די מאנארכיסטן און האבן איינגענומען באיאקא, קאלאמביע. אין יוני 1821 האבן זיי איינגענומען קאראקאס, און א פאר טעג נאכהער גאנץ ווענעזועלע. דערנאך האט באליוואר געקערט צו דרום און האט איינגענומען קיטא.

אין 1819 האט ער פראקלאמירט די אומאפהענגיקייט פון דער רעפובליק פון גרויס-קאלאמביע, א לאנד וואס שליסט איין די היינטיקע לענדער פון עקוואדאר, קאלאמביע, ווענעזועלע און פאנאמא. דעם 17טן  דעצעמבער 1819 איז ער געווארן איר ערשטער פרעזידענט.

דעם 27סטן יולי 1822 האבן סימאן באליוואר און חאסע דע סאן מארטין געטראפן ביי גאיאקיל.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פרעזידענטן
קאַטעגאָריע:דרום אמעריקע
קאַטעגאָריע:פרעזידענטן פון ווענעזועלע
קאַטעגאָריע:קאלאמביע
באנק פון ישראל

קליין|250px|שמאל
די **באַנק פון ישראל** (העברעיש: בנק ישראל) איז די הויפט באַנק פון ישראל. זי געפינט זיך אין ירושלים, מיט אַ צווייַג אָפיס אין תל אביב. דער קראַנטער פראקוראטאר איז קרנית פֿלוג.

## אנפירער פונעם באנק
דעם 30סטן יוני 2013 האט סטענלי פישער געענדיגט זיין קאדענץ ווי אנפירער. די וויצע־אנפירערין, קרנית פלוג, האט געדינט ווי ממלא־מקום פונעם אנפירער. ביז זי איז אויסגעקליבן געווארן צום אמט אין אקטאבער 2013.

## רעפערענצן
## װעבלינקען 
* באנק פון ישראל אפיציעל וועבזייטל 
*באזוכער צענטער פון באנק פון ישראל 

קאַטעגאָריע:ישראל
ישראל
*
זשענג הע

קליין
:*דאס איז א כינעזישער נאמען; זשענג איז דער משפחה נאמען.*
**זשענג הע** (; 1371–1433), אדער **טשענג הא** אויך געוואוסט ווי **מאַ סאַנבאַא** און **האַדזשי מאַחמוד שאַמסודין**, איז געווען א מוסולמענער כינעזישער מארינער, אויספארשער, דיפלאמאט און פלאט אדמיראל, וואס האט קאמאנדירט רייזעס אינעם אינדישן אקעאן, צו די לענדער פון דרום-מזרח אזיע, דרום אזיע, דעם מיטל מזרח, סאמאליע און דעם סוואהילי בארטן פון 1405 ביז 1433. די רייזעס ווערן גערופן די "נסיעות פון זשענג הע".

זיין פלאט האט געהאט 317 שיפן, מיט 28,000 כינעזישע זעלנער.

זשענג הע איז געבוירן געווארן אין 1371 אינעם ראיאן וואס הייסט היינט יונאן.

אין 1381, ווען ער איז געווען אלט צען יאר, איז זיין פאטער געשטארבן. יענעם יאר האט די מינג דינאסטיע ארויסגעשיקט אן ארמיי קיין יונאן. די ארמיי האט געכאפט אים פאר א קנעכט, און מ'האט אים געמאכט א סריס.

פון 1405 ביז 1433, איז זשענג הע ארויסגעפארן אויף זיבן נסיעות צום אינדישן אקעאן, וואס די כינעזער רופן דעם  "מערב אקעאן". ער האט געפירט א גרויסן פלאט פון שיפן און א גרויסע ארמיי.

אין זיינע דריי ערשטע רייזעס האט ער באזוכט די לענדער פון דרום-מזרח אזיע, אינדיע און   סרי לאנקא. אין די פערטע ביז די זיבעטע רייזעס איז ער אנגעקומען ווייט צום בארטן פון אפריקע. ער פלעג געבן געשאנקען פון זיידע, פארצעלאן און פולווער. ער האט באקומען א סך אויסטערלישע מתנות, ווי זשיראפן און זעברעס.

קאַטעגאָריע:כינעזער
קאַטעגאָריע:אויספארשערס
קאַטעגאָריע:אדמיראלן
קאַטעגאָריע:מוסולמענער
קאַטעגאָריע:היסטאריע
ישראל פאליציי הויפטקווארטיר

קליין|ישראל פּאָליצייַ הויפּטקוואַרטיר

די נאציאנאלע **ישראל פּאָליצייַ הויפּטקוואַרטיר** געפינט זיך אויף קלערמאָנט גאַנאָ גאס אין קריית הממשלה אין מזרח ירושלים  איז היים צו די הויפט קאַמאַנד פון די ישראל פּאָליצייַ.

## װעבלינקען 
* ישראל פאליציי

קאַטעגאָריע:קרית הממשלה (מזרח ירושלים)
קאַטעגאָריע:ירושלים
קאַטעגאָריע:ישראל פאליציי
פאלסבורג

**פֿאַלסבורג** איז א שטעטל אין סאליוואן קאונטי, ניו יארק, פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע. די שטאט געפינט זיך אין מזרח טייל פון דער קאנטי. ביים 2010 צענזוס האט זי געהאט א באפעלקערונג פון 12,870.

## געאגראפיע 
עס גרעניצט זיך מיט אלסטער קאונטי, דער שטאָט טאמפסאן, שטאָט נעווערסינק און דער שטאָט ליבערטי.

## ישיבה אין דער שטאט 
אין סאוט פאלסבורג איז פאראן א גאנץ יאר די ישיבה גדולה "זכרון משה".

קאַטעגאָריע:שטעט אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע
קאַטעגאָריע:מוניציפאליטעטן אין ניו יארק

קאַטעגאָריע:סאליוואן קאונטי, ניו יארק
סאליוואן קאונטי

**סאליוואן קאונטי** איז א קאונטי אין דעם שטאַט ניו יארק אין די פאראייניגטע שטאטן.

אין דעם 2010 צענזוס איז די באפעלקערונג געווען 77,547.

די הויפטשטאט איז מאנטיסעלא.

אין סאליוואן קאונטי זענען געווען הונדערטער האטעלן פונעם בארשט פאסיק, פון די 1920ער ביז די 1970ער יארן.

## שטעטלעך, דערפער און האמלעטן
* בעריוויל (האמלעט)
* בעטעל (שטעטל)
* בלומינגבורג (שטעטל)
* קאליקאן (האמלעט)
* קאוהעקטאן (שטעטל)
* דעלעווער  (שטעטל)
* דיוויין קארנערס (האמלעט)
* עלדערד  (האמלעט)
* פאלסבורג  (שטעטל)
* פארעסטבורג  (שטעטל)
* פרימאנט  (שטעטל)
* גלען וויילד  (האמלעט)
* גרעהעמסוויל  (האמלעט)
* קאליקאן (האמלעט)
* נעראוסבערג (האמלעט)
* נעווערסינק (שטעטל)
* ראק היל (האמלעט)
* ראקלענד (שטעטל)
* ראסאקאו (האמלעט)
* סוואן לעיק
* סמאלוואוד (האמלעט)
* סאוט פאלסבורג (האמלעט)
* טאמפסאן (שטעטל)
* טאסטען (שטעטל)
* ווייט סאלפער ספרינגס (האמלעט)
* ווייט לעיק 
* וואודבורן (האמלעט)
* וואודרידזש (דארף)
* ווארטסבארא (דארף)
* קאַטעגאָריע:ניו יארק יאנגסוויל (דארף)
ישראל יארידן און קאנווענצן צענטער

קליין|250px
קליין|250px

דער **ישראל יארידן און קאנווענצן צענטער** געפינט זיך אויף רוקח בולעוואַרד אין צפון תּל אביב, ישראל, לעבן דער תל אביב אוניווערסיטעט באן סטאנציע. דער צענטער איז געגרינדעט געווארן אין 1932.
ער ווערט געניצט פֿאַר איבער יארידן, עקסאַבישאַנז, קאַנפראַנסאַז, און אנדערע געשעענישן. דער אָרט איז לויפן דורך "א פערז & קאַנווענשאַן צענטער ישראל לטד", אַ פירמע אָונד דורך די שטאָט מיוניסאַפּאַלאַטי פון תּל אביב - דזשאַפאַ. יעדער יאָר נעמען אָרט צווישן 45 און 60 געשעענישן פון אַלע גרייסן און געפאלן אין מער ווי 2,000,000 וויזאַטערז. קאַנווענשאַן צענטער איז אויך באַקאַנט ציבור ווי "עקסהיביטיאָן".

## זעט אויך 
* מזרח יאריד

## װעבלינקען 
* מרכז הירידים והקונגרסים בישראל  - אתר האינטרנט של המרכז
* "הביתן העגול" מתוך אתר "תל אביב 100" בפייסבוק
* הביתן העגול במרכז הירידים מיועד להריסה, לטובת בניין כנסים  - כתבה באתר האינטרנט של מוסף "גלריה" של עיתון עכבר העיר ועיתון הארץ

קאַטעגאָריע:תל אביב
1720

## געשעענישן 
* 11טן פעברואר - שוועדן און פרייסן שרייבן אונטער א שלום אפמאך.

## געבוירן 
* 23סטן אפריל - דער ווילנער גאון, גר"א (נפטר 1797)

## געשטארבן
הקריה

קליין|250px|שמאל|צה"ל קאמאנדע
קליין|250px|שמאל|מעדיע טורעם

**הַקִריה** איז דער נאָמען פון א שטח אין צענטראלן תל אביב וואס באדינט היינט צה"ל, דעם ישראל מיניסטעריום פון פאַרטיידיקונג, רעגירונג ביוראען און אנדערע שטאַטישע קערפער. הקריה ליגט צווישן די גאסן מלך שאול פון צפון, הארבעה פון דרום, בעגין טראקט פון מזרח און לעאָנאַרדאָ דאַ ווינטשי פון מערב.

## װעבלינקען 
* פרויקט דרום הקריה - מינהל מקרקעי ישראל 
* מיזם דרום הקריה
* הזזת בית הדואר של המושבה, גוגל וידאו.
*יונתן גת, ממושבה גרמנית - למחנה המטכ"ל, באתר גל"צ, 30 באוגוסט 2012

קאַטעגאָריע:תל אביב
קאַטעגאָריע:צה"ל
ווינגייט אינסטיטוט

**ווינגייט אינסטיטוט** איז נאַציאָנאַלער צענטער פֿאַר ספּאָרט אין ישראל. ער באדינט די באדערפענישן פון טרערנירער און אינסטרוקטארן און פּראמאָווירט טאַלאַנטירטע ספארטלער.

## וועבלינקען 
* מכון וינגייט
* וינגייט  המכללה האקדמית

קאַטעגאָריע:ישראל
קאַטעגאָריע:ספארט
ווייצמאן אינסטיטוט פאר וויסנשאפט

קליין|250px|ווייצמאן אקצעלעראטאר
דער **ווייצמאן אינסטיטוט פאר וויסנשאַפֿט** איז אַ פאָרשונג אינסטיטוט אין רחובות, ישראל, וואס ארבעט אין די פעלדער פון נאַטירלעכע וויסנשאפטן און מאטעמאטיק. אין דערצו, דער אינסטיטוט באדינט ווי אַ אוניווערסיטעט, און נעמט אויף סטודענטן וואס שטודירן פאר העכערע דיפלאמען).

דער פארשונג אינסטיטוס טראגט די נאמען "ווייצמאן" אויפןנאמען פון דער ישראלישער פרעזידענט חיים ווייצמאן.

## באקאנטע תלמידים 
* אריה ווארשל - נאבעל פריז פאר כעמיע 2013

## װעבלינקען 
* אתר מכון ויצמן למדע
* חדשות מכון ויצמן למדע
* רחובות 3D  תמונות תלת ממד של מכון ויצמן באתר "המימד השלישי"
* 
* מכון ויצמן במקום הראשון בארץ בקבלת מענקי מחקר מבוססי מצוינות מאירופה, 26 בינואר 2011
*מיכאל יעקובסון, השימור הלא קדוש: ספריית ויקס הופכת למרכז כנסים , באתר Xnet, 20 באפריל 2012 - על בניין "מרכז דוד לופאטי" (ספרית ויקס לשעבר)

קאַטעגאָריע:אוניווערסיטעטן
קאַטעגאָריע:ישראל
נאציאנאלער ספארט צענטער - תל אביב

קליין|250px|שמאל|ישראלדיקע אלימפישע קאמיטעט הויז אינעם נאציאנאלן ספארט צענטער - תל אביב, לעבן דעם ירקון פארק

דער **נאַציאָנאַלער ספּאָרט צענטער - תּל אביב** (אויך גערופן "ספּאָרט צענטער - הדר יוסף") איז אַ געהעפט אין הדר יוסף לאקאליטעט, תל אביב-יפו, וואָס איז כולל פילע ספּאָרט איינריכטונגען און אויך באקאנט "אָלימפּיק בנין". אין דערצו, עס איז אויך אין די ביוראען פון פילע ספּאָרט אסאסיאציעס אַרייַנגערעכנט די ישראל אַטלעטיק אסאסיאציע ביוראען, אָפאַסיז אָלימפּישער קאמיטעט פון ישראל, דער ישראל רעגירונג דזשודאָ פאַרבאַנד און דעם פאַרבאַנד פון ישראל נעצבאָל און אנדערע ספּאָרט אסאסיאציעס.

נאַציאָנאַלער ספּאָרט צענטער איז אַ קאַמפּאַונד קאַמפּלאַמאַנץ דעם ווינגייט אינסטיטוט אין נתניה. בשעת רובֿ טריינינג איז געשען אין דער ישראל אַטליץ, ספּאָרט צענטער קאַנסאַנטרייטאַד רובֿ פון די נאציאנאלע ספּאָרט אַסאָוסייישאַנז ישראל, אָוווערסי דער פּראָצעס פון ספּאָרט.

קאָמפּלעקס געעפנט אין 2009, דער מוזיי פון די אָלימפּיק דערפאַרונג.

## וועבלינקען 
* מרכז הספורט הלאומי תל אביב, אתר הבית
* מרכז הספורט הלאומי  באתר V5 אדריכלים
* הוועד האולימפי בישראל 
* המכללה האקדמית וינגייט תל אביב 

קאַטעגאָריע:ספארט אין ישראל
ישראלישע אנטיקן אויטאריטעט

די **ישראלישע אלטצייטישע זאכן אויטאריטעט** איז דער גוף פאַראַנטוואָרטלעך פֿאַר ארכעאלאגישע אויסגראבונגען און אוראלטע ערטער אין ישראל. די אויטאָריטעט איז אויך פאַראַנטוואָרטלעך פֿאַר באזארגן ערלויבנישן פֿאַר ארכעאלאגישע אויסגראבונגען, די השגחה פון אלטע ערטער און פּאָליטיק און קריטעריע פֿאַר די אויסגעפינען.

## וועבלינקען 
* וועבזייטל פונעם אלטצייטישע זאכן אויטאריטעט

קאַטעגאָריע:ישראלישע רעגירונג ארגאניזאציעס
קאַטעגאָריע:ארכעאלאגיע
קרבנות פון טעראר דענקמאל

קליין|300px|שמאל|
דער **קרבנות פון טעראר דענקמאל** אויף הר הרצל אין ירושלים איז דער הויפט דענקמאָל אין זכּרון פון אַלע קרבנות פון טעראריזם אין ארץ ישראל.

דער צענטראַלער אנדענק פאר קרבנות פון טעראָר אויף בארג הרצל איז געגרינדעט געווארן אין 1998 און האט זינט גערופן מעמאָריאַל טאָג אין ישראל ווי דער "מעמאָריאַל טאָג אין ישראל און קרבנות פון מלחמה־אקציעס." דער פּלאַץ האט שוין דיזיינד דורך ארכיטעקטן משה און ריטאַ שמאַכטן און געבויט דורך דער נאַציאָנאַלער פאַרזיכערונג אינסטיטוט און דער פארטיידיקונגס-מיניסטעריום. דער מאָנומענט שטייט אין דעם מיליטערישן בית־עולם.

דער מאָנומענט סימבאליזירט דעם הסכם פון די ייִדן אין זייַן לאַנד קעגן יענע וואס פּרובירן צו שאַטן די פארבליבן עקזיסטענץ. אויף די ווענט פון דער דענקמאָל פּלאַץ די נעמען פון אַלע די קרבנות ברוטאַל קאמפאניע געצווונגען די רעזידאַנץ פון די שטאַט פון ישראל, און דאָס וועט זייַן דערמאנט און נישט פארגעסן פֿאַר זייער קרבן. די רשימה כולל די נעמען פון די קרבנות זינט 1851 צו די פאָרשטעלן.
יעדער יאָר אויף מעמאָריאַל טאָג פֿאַר די פאַלאַן פון ישראל געמאכט דעם דענקמאָל פּלאַזאַ הויפט צערעמאָניע אין זכּרון פון אַלע קרבנות פון טעראָר און מלחמה־אקציעס זענען מערדערד אין דעם בייַזייַן פון פרעמיער מיניסטער, דער פרעזידענט, די ראשי רבנים פון ישראל, און פארזיצער פון דער נאַציאָנאַלער פאַרזיכערונג אינסטיטוט.

## גאַלעריע 

טעקע:אנדרטת חללי הטרור - הר הרצל 4.jpg
טעקע:אנדרטת חללי הטרור - הר הרצל 3.jpg
טעקע:אנדרטת חללי הטרור - הר הרצל 1.jpg
טעקע:Victims of Acts of Terror Memorial IMG 1252.JPG
טעקע:PikiWiki Israel 12294 terror victims memorial in mount herzl.jpg
טעקע:עמדת הנצחה ממוחשבת לחללי הטרור בהר הרצל - 1.jpg
טעקע:אנדרטת חללי הטרור בהר הרצל - 2.jpg

## וועבלינקען 
* אנדרטת חללי פעולות האיבה  באתר "לעד" של נאציאנאלער פארזיכערונג אנשטאלט

קאַטעגאָריע:טעראר
קאַטעגאָריע:ישראל
קאַטעגאָריע:אנדענק-מאנומענטן אויף הר הרצל
בית התפוצות

קליין|250px|בית התפוצות מוזיי

**בית התפוצות**, דער נחום גאָלדמאַן גלות מוזיי, געפינט זיך אין דעם תל אביב אוניווערסיטעט קאַמפּוס אין רמת אביב. אינעם צענטער פון דעם מוזיי, וואָס מ'האט געעפנט צום ציבור אין 1978, איז אַ שטענדיקע אויסשטעלונג וואס שפרייט זיך אויס אויף דרייַ שטאק און דערציילט די איינציקע און פארציענדע געשיכטע פונעם ייִדישן פאלק איבער די דורות ניצנדיק ניואנסירטע מוסטערונג מיטלען - מיוראַלז, דיאָראַמאַס, רעסטעריישאַנז דרייַ - דימענשאַנאַל, פילמס, דיספּלייז אָדער - קול און מאַניפּולאַטיוועס קאָמפּיוטער. די אַרויסווייַזן טראַסעס די רעטעניש פון עקזיסטענץ פון די צעשפרייט אַריבער די גלאָבוס און געראטן צו טייַנען זייַן לעגאַט, זייַן וועג פון לעבן און וואַלועס.

שטענדיק אויסשטעלונג קאַמפּלייז מיט שליסל ישוז: משפּחה, קהל, אמונה, שאַפונג, עקזיסטענץ און ינטעראַקשאַן מיט דעם ניט - ייִדיש און צוריקקומען צו ישראל. די וויזאַטערז אויך זענען לערנען רומז און דאַטאַבייסיז אויף אַ באַלעבאָס פון ישוז - פאָטאָס און קינאָ, גנאלוגיה, ייִדיש מוזיק, אינפֿאָרמאַציע אויף ייִדיש קהילות אַרום דער וועלט און דער טייַטש און אָנהייב פון ייִדיש משפּחה נעמען. ערד שטאָק פון דער מוזיי מחנות צייַטווייַליק עקסאַבישאַנז אויף פארשיידענע טעמעס: קהל, מענטשן, היסטאָרישע סוביעקטן און ווייזט פאָטאָגראַפיע און פייַן קונסט. בעט האַטעפוצאָטה קאַנדאַקץ בילדונגקרייז אַקטיוויטעטן דיזיינד פֿאַר אַ ברייט קייט פון אַדיאַנסאַז - סטודענטן, ימאַגראַנץ, זעלנער, סטודענטן, עדזשיוקייטערז, און מער. עס אויך כסדר געהאלטן קולטור געשעענישן - יוונינגז, קינאָ, קאַנסערץ און וויסנשאפטלעכע קאַנפראַנסאַז.

## וועבלינקען 
* מוזיאון בית התפוצות 
*בית התפוצות  ב-ilMuseums.com
* יהודה שרוני, כך הפך בית התפוצות ממקום על סף סגירה לעסק כלכלי מצליח , באתר nrg, 27 בדצמבר 2010

קאַטעגאָריע:תל אביב
קאַטעגאָריע:מוזייען אין ישראל
קאַטעגאָריע:גענעאלאגיע
20סטן אקטאבער

דעם **20סטן אקטאבער** איז דער 293סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (294סטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 72 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1687 - ערדציטערניש אין לימא געגנט מיט א שטארקייט פון 8.5
* 1803 - דער אמעריקאנער סענאט באשטעטיקט קויפן לואיזיאנא.
* 1818 - אונטערגעשריבן דער 1818 אפמאך צווישן די פאראייניגטע שטאטן און קאנאדע.
* 1930 - דאס פאראייניגטע קעניגרייך פארעפנטלעכט דאס צווייטע ווייסבוך.

## געבוירן 
* 1892 - דזשאמא קעניאטא, פרעמיער מיניסטער און ערשטער פרעזידענט פון קעניע (געש' 1978)

## געשטארבן 
* 1964 - הערבערט קלארק הואווער, דער 31סטער פרעזידענעט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע (געב' 1874)
* 1984 - פאל דיראק, בריטישער טעארעטיש־פיזיקער, פון די וואס האבן אוועקגעשטעלט די יסודות פון קוואנטן-מעכאניק, און געווינער פונעם נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1933 (געב' 1902)
* 2011 - מואמאר קאדאפי, דיקטאטאר פון ליביע (געב' 1942)

## פייערטעג 
*

----
* 19טן אקטאבער - 21סטן אקטאבער
* אקטאבער

20
דאן פראנסיסקא

קליין|דאן פֿראנסיסקא

**דאָן פֿראַנסיסקאָ** (געבוירן **מאַריאָ לויס קרויצבערגער בלומענפעלד** 28טן דעצעמבער 1940) איז א יידישער טשילענישער טעלעוויזיע גאסטגעבער.

קאַטעגאָריע:טעלעוויזיע
קאַטעגאָריע:טשילע
קאַטעגאָריע:יידן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
ישראל שיפבויערייען

קליין|250px|פאטראל שיף חץ

**ישראל שיפבויערייען** איז די גרעסטע שיפבויעריי אין ישראל און איינע פון די גרעסטע שיפבויערייען אין פריוואטע הענט אין דעם מיטל מזרח. דערצו איז זי דער איינציקער פּריוואַטער פּאָרט אין ישראל. דער פֿירמע'ס אפאראטן און ביוראען זענען פלאצירט אין דעם קישון פּאָרט געגנט פון חיפה, אויף א שטח פון 335 דונאם, מיט א ווערף וואס איז לאנג 900 מעטער מיט אַ וואַסער טיפקייַט פון 12 מעטער.

## וועבלינקען 
* וועבזייטל פון ישראל שיפבויערייען 
* וועבזייטל פון ישראל שיפבויערייען פארט  
* קוק אויף חיפה פארט  מאתר חברת נמלי ישראל

קאַטעגאָריע:ישראל געווער אינדוסטריע
קאַטעגאָריע:ישראל
קאַטעגאָריע:חיפה
קאַטעגאָריע:פירמעס
ישראל מיליטערישע אינדוסטריעס

**ישראל מיליטערישע אינדוסטריעס** (), באקאנט קורץ אין ישראל ווי **תעש** (אמאל **תע"ש**) איז דער הויפּט פאַבריקאַנט פון געווער און שיסוואַרג פֿאַר לאנד קראפטן אין ישראל, און זיי שאפן אויך פלי געווער. די מיליטערישע אינדוסטריעס איז אַ רעגירונגס פירמע און באשטייט פון עטלעכע פאבריקן, יעדער מיט זייַן אייגענעם ספּעציאַליטעט.

## וועבלינקען 
* אתר התעשייה הצבאית 
* הפרטת תעש , באתר של רשות החברות הממשלתיות
* הייצוא הביטחוני של ישראל ל-2009 יגיע לכ-6.75 מיליארד דולר , גלובס, 14/01/2010

קאַטעגאָריע:ישראל געווער אינדוסטריע
קאַטעגאָריע:ישראל
קאַטעגאָריע:פירמעס
קאַטעגאָריע:געווער
ישראל שטאט ארכיוון

שמאל|קליין|240px|ישראל שטאַט ארכיוון אין מקור חיים, ירושלים

**ישראל שטאַט ארכיוון** זענען די שטאַט ארכיוון פון ישראל בירושלים. ער געהערט צום  פרעמיער מיניסטערס ביורא. ארכיוון זאמלונגען זענען אַ מאַגנעט פֿאַר פאָרשונג און דינען דעם קהל היסטאָריקער אין ישראל.

## וועבלינקען 
* ישראל שטאט ארכיוון אפיציעלע וועבזייטל
* על אודות הגנזך באתר משרד ראש הממשלה

קאַטעגאָריע:בית ראש הממשלה
קאַטעגאָריע:ירושלים
סיטשעל

קליין|250px|סיטשעל פון מערב
**סיטשעל** (, ) איז א דארף אין מאראמאראשער קאנט, רומעניע, 53 ק"מ דרום־מזרח פון סיגעט, 10 ק"מ דרום פון אויבער-ווישעווע און 18 ק"מ מזרח פון בורשא.

## יידישע קהילה פון סיטשעל 
אין תרל"ז האבן געוואוינט אין סיטשעל 210 יידן, און אין תר"ף, 666.

אין יאר תרפ"ב איז הרב יחזקאל ווידמאן, א וויזשניצער חסיד, געווארן אב"ד פון סיטשעל.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:דערפער
קאַטעגאָריע:רומעניע
בנייני האומה

thumb|250px|left|

**בנייני האומה** (געביידעס פונעם פאלק) איז דער באוואוסטער נאמען פונעם **אינטערנאציאנאלער קאנווענצן צענטער, ירושלים**. ער איז דער גרעסטער קאנוועצן צענטער אינעם מיטל מזרח. דער באַלעבאָס יעדער יאָר דאַזאַנז פון קאַנפראַנסאַז, ווייזט און אינטערנאציאנאלע געשעענישן.  די געביידע איז געווידמעט געווארן אין 1956 לעבן דעם רעגירונג קאָמפּלעקס אין גבעת רם.

## וועבלינקען 
* האתר של מרכז הקונגרסים ירושלים
* וידאו: כתבה מ-1958 על תערוכת העשור
* סיפור תכנונם ובנייתם של בנייני האומה 
* 

קאַטעגאָריע:ירושלים
קאַטעגאָריע:געביידעס
קאַטעגאָריע:קרית הלאום
פרימאט

**פרימאַטן** (וויסנשאפטלעכער נאמען: *Primates*) זענען א גרופע זויגערס וואס שליסן איין אלע לעמורן און מאלפעס. עס זענען פאראן אומגעפער 400 זגאלן פון פרימאטן. פרימאטן האבן הענט מיט פינף פינגער און נעגלעך. ביים געבורט ווערט נארמאל געבוירן נאר איין קינד.

פרימאטן וואוינען מערסטנס אין ביימער. זיי האבן א מוח וואס איז גאנץ גרויס אין באהעלטעניש צו אנדערע באשעפענישן.

קאַטעגאָריע:זויגערס
ישמעאל בן נתניה

**ישמעאל בן נתניה** איז געווען א איד וואס האט געלעבט אין די צייט גלות בבל. ער איז געווען צווישן די ביסל אידן וואס פארבליבן אין ארץ ישראל נאָך דער גלות. ער איז געווען דער מערדער פון גדליהו בן אחיקם, וואס איז געווען דער פירער פון דער *שארית הפליטה* וואס איז פארבליבן אין לאנד נאָך די צעשטערונג פון דער ערשטער בית המקדש.

נאָך דער צעשטערונג פון דעם ערשטן בית המקדש זענען די יודן געגאנגען אין גלות, און די בבלים האבן באַשלאָסן צו איבערלאזן ווייניג יודן אינעם לאנד אזוי אז עס זאָל זיין עסן פאר דער ארמיי. ישמעאל בן נתניה איז אויך פארבליבן אין ארץ ישראל. די בבלים האבן באַשלאָסן צו נאָמינירן א קאמיסיאנער, צו קאנטראלירן די איבערגעבליבענע אידן אין לאנד, און זיי האבן נאָמינירט גדליהו בן אחיקם. ישמעאל האט געשטאמט פון ירחמאל דער בכור פון חצרון בן פרץ פון שבט יהודה. צוליב וואס ירחמאל האט געהייראט א פרעמדע פרוי, איז די מלוכה געגאנגען צו זיין ברודער **רם**.
אזוי שטייט אין ספר ירמיהו, פרק מ':
:וַיָּבֹאוּ אֶל-גְּדַלְיָה, הַמִּצְפָּתָה; וְיִשְׁמָעֵאל בֶּן-נְתַנְיָהוּ וְיוֹחָנָן וְיוֹנָתָן בְּנֵי-קָרֵחַ וּשְׂרָיָה בֶן-תַּנְחֻמֶת וּבְנֵי עופי (עֵיפַי) הַנְּטֹפָתִי, וִיזַנְיָהוּ בֶּן-הַמַּעֲכָתִי--הֵמָּה, וְאַנְשֵׁיהֶם.
און אין פרק מא:
:וַיְהִי בַּחֹדֶשׁ הַשְּׁבִיעִי, בָּא יִשְׁמָעֵאל בֶּן-נְתַנְיָה בֶן-אֱלִישָׁמָע מִזֶּרַע הַמְּלוּכָה וְרַבֵּי הַמֶּלֶךְ וַעֲשָׂרָה אֲנָשִׁים אִתּוֹ אֶל-גְּדַלְיָהוּ בֶן-אֲחִיקָם--הַמִּצְפָּתָה; וַיֹּאכְלוּ שָׁם לֶחֶם יַחְדָּו, בַּמִּצְפָּה. וַיָּקָם יִשְׁמָעֵאל בֶּן-נְתַנְיָה וַעֲשֶׂרֶת הָאֲנָשִׁים אֲשֶׁר-הָיוּ אִתּוֹ, וַיַּכּוּ אֶת-גְּדַלְיָהוּ בֶן-אֲחִיקָם בֶּן-שָׁפָן בַּחֶרֶב-וַיָּמֶת אֹתוֹ: אֲשֶׁר-הִפְקִיד מֶלֶךְ-בָּבֶל, בָּאָרֶץ.
דער מאָרד פון גדליה האט געבראכט מער צרות פאר די איינוואוינער פון יהודה. בעת דער צייַט זענען פילע פון יהודה אנטלאפן קיין מצרים און אנדערע לענדער. דער דאזיגער פּאָליטישער מאָרד איז פאררעכענט אלס אַ היסטארישע טראַגעדיע אין דער ייִדישער געשיכטע און דער סוף פון דעם ערשטן בית המקדש. צוליב דעם האבן די נביאים מתקן געווען דעם תענית פון צום גדליה. 

קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
מאראמאראשער קרייז

**מאַראַמאראשער קרייז** (, , , ) איז א קרייז () פון רומעניע, אין דער מאראמאראש ראיאן אין צפון פון לאנד. די הויפטשטאט איז באניע.

אין 2011 האט דער קרייז געהאט א באפעלקערונג פון 461,290. אין 1910 איז די יידישע באפעלקערונג געווען 18.4%.

## געאגראפיע 
דער קרייז באדעקט א שטח פון 6,304 קוואדראט ק"מ, פון זיי זענען 43% באדעקט פון די ראדנע בערג. די הויפט טייכן זענען דער טיסא און זיינע בייטייכן, די איזא, ווישעווע און מארע.

דער מאראמאשער קרייז האט 2 שטעט, 11 שטעטלעך און 63 קאמונעס.

די שטעט זענען:
* באניע
* סיגעט

די שטעטלעך זענען:
* פעלשע-באניע
* בארשא
* קאפניק
* דראגאמירעשט
* סעלישט
* סייני
* שאמקוט
* מאדיאר-לאפאש
* מאדיאראש
* אולמעני
* אויבער ווישעווע

קאַטעגאָריע:רומעניע
תרגום יונתן

**תרגום יונתן** אויף דער תורה איז אן אראמישע איברזעצונג אויף חמשה חומשי תורה. אין דעם געפונען זיך א סאך מדרשים, און ס'איז אנדערש ווי תרגום אונקלוס וועלעכער זעצט איבער די פסוקים ווארט ביי ווארט און לייגט נישט צו קיין מדרשים. די פארשערס קלערן אז ס'איז נתחבר געווארן אין 8טן יארהונדרט. ס'איז פארהן א סאך דרשות אין דעם תרגום וועלכע שטימען ווארט ביי ווארט מיט דעם מדרש פרקי דרבי אליעזר.

קאַטעגאָריע:תורה
צה"ל היסטאריע מוזיי

[קליין|250px|[מרכבה טאנק]]

די **צה"ל היסטאריע מוזיי** איז אַ מוזיי פון דער מיליטערישער געשיכטע פון ישראל.

## װעבלינקען 
* גלריית צילומים גדולה שבוצעה במוזיאון בתי האוסף של צה"ל 
* מוזיאון בתי האוסף  באתר יחידת המוזיאונים של משרד הביטחון

קאַטעגאָריע:צה"ל
קאַטעגאָריע:מוזייען אין ישראל
יום-טוב ליפמאן צונץ

**יום-טוב ליפמאן צונץ** (10טן אויגוסט 1794, דעטמאלד – 18טן מערץ 1886, בערלין) איז געווען א משכיל און איינער פון די באוואוסטע און גרעסטע פארשערס פון 'חכמת ישראל' אין דעם 19טן יארהונדערט. פון זיינע בארימטע ספרים איז 'הדרשות בישראל' וולעכער איז איבערגעזעצט געווארן צו העברעיש דורך מ"א זק און דערגאנצט דורך חנוך אלבעק. 

ווען ער איז געווען אלט אכט יאר איז זיין פאטער נפטר געווארן.

קאַטעגאָריע:דייטשע יידן
על אריש

**על אַריש** () איז א שטאט אין צפון פונעם סיני האלבאינזל אויפן בארטן פונעם מיטלענדישן ים, 344 ק"מ צפון־מזרח פון קיירא.

די שטאט האט אסאך האטעלן פאר טוריסטן.

אין געגנט פון על אריש וואקסן אסאך טייטלביימער, און מ'פלעג נעמען פון דארטן לולבים צו ניצן סוכות מיט די ארבעה מינים.

קאַטעגאָריע:עגיפטן
קאַטעגאָריע:שטעט
ישראל לופטפלאט מוזיי

קליין|250px|לינקס|א "כפיר" עראפלאן ביי דער מוזיי
דער **ישראל לופטפלאט מוזיי** געפינט זיך אין חצרים באַזע מערב פון באר שבע.

## וועבלינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל  

קאַטעגאָריע:מוזייען אין ישראל
סאפאקלעס

**סאפֿאקלעס** (גריכיש: Σοφοκλῆς,  496 פאר דער רעכענונג - 405 פאר דער רעכענונג) איז געווען איינער פון די דריי אוראלט־גריכישער דראמאטורגן פון טראגעדיעס. ער איז געווען נאך אייסקולאס און פאר אויריפידעס. עס ווערט געברענגט אז ער האט געשריבן 123 פארשטעלונגען, אבער נאר זיבן עקזיסטירן היינט.

אריסטו האט געהאלטן סאפאקלעס פאר דעם גרעסטן דראמאטורג פונעם גריכישן טעאטער.

## לעבנסגעשיכטע 
סאפאקלעס איז געבוירן געווארן אין דעמאס, אינעם לאנד פון אטיקע, אנדערט האלבן קילאמעטער דרום־מערב פון אטען. ער איז געבוירן פינף יאר פארן מאראטאן קאמף. זיין פאטער, סאליפאס, איז געווען א רייכער סוחר.

קאַטעגאָריע:גריכן
קאַטעגאָריע:דראמאטורגן
ירושלים סינעמאַטהעקווע

קליין|250px|

ירושלים סינעמאַטהעקווע איז סינעמאַטהעקווע - פֿילמען אַרכיוו אין ירושלים.

## ישראל פילם אַרכיוו 
אין 1981 געעפנט אין דעם קעלער פון אַ בנין סינעמאַטהעקווע * ישראל פילם אַרטשיווע* איניציאטיוו פון ליאַ פון לעער געלאפן די סינעמאַטהעקווע.

קאַטעגאָריע:ישראל
תל אביב סינעמאטעק

קליין
קליין|
דער **תל אביב סינעמאַטעק** איז א סינעמאַטעק (פילם אַרכיוו) וואס איז אַקטיוו אין תל אביב זינט דעם 12טן מיי 1973.

## ישראל פילם צענטראַל 
די נייע בנין אנטהאלט דרייַ טעאַטער זאַלן, אַ ביבליאָטעק, און אַ רעסטאָראַן.

## וועבלינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל 
* http://www.xnet.co.il/architecture/articles/0,14710,L-3083640,00.html , 6.6.11, Xnet

קאַטעגאָריע:ישראל
ישראל ים־פלאט מוזיי

קליין|250px|מבטח מיסל שיף

דער **ישראל ים־פֿלאט מוזיי** אויפן נאמען פון דוד כהן איז אַ מוזיי אין דער שטאָט חיפה, וואָס באהאנדלט די ים געשיכטע פון ישראל'ס מיליטערישע - פון אימיגראַציע -  אומלעגאַלע אימיגראַציע צו ישראל אין ישראל בשעת דעם בריטישן מאנדאט און דורך דער געשיכטע פון דער ישראל פלאט זינט זײַן איינפירונג צו די פאָרשטעלן.

## וועבלינקען 
* מוזיאון ההעפלה וחיל הים  ביים משרד הביטחון וועבזייטל

קאַטעגאָריע:מוזייען אין ישראל
סיקהיזם

**סיקהיזם** (פונדזשאבי: ਸਿੱਖੀ סיקקהי) איז א מאנאטעיזטישע רעליגיע געגרינדעט דורך גורו נאנאק אינעם 15טן יארהונדערט אין דעם פונדזשאב ראיאן אין דרום אזיע. ער איז די פינפט גרעסטע רעליגיע אין דער וועלט, מיט אומגעפער 30 מיליאן אנהענגער. די רעליגיע פאדערט אז מען זאל נאכלויפן יושר פאר אלע מענטשן. די רעליגיע האט געהאט צען גורוען און א סיקה מוז פאלגען זייערע תורות.

רוב פון די סיקהן וואוינען אין פונדזשאב, אינדיע, וואס איז דער איינציקער ראיאן פון דער וועלט וואס האט א מערהייט פון סיקהן. אויך אין דער קאמאנוועלט און די פאר וואוינען אסאך סיקהן.

סיקהן גלייבן אז דער אייבערשטער האט באשאפן די וועלט.

סיקהן שערן נישט די האר פונעם קאפ און די בארד, און טראגן א טורבאן אויפן קאפ. אויך גייען זיי מיט א בראצלעט פון שטאל און א קליינעם שווערד.

קאַטעגאָריע:רעליגיע
קאַטעגאָריע:אינדיע
צה"ל ארכיוון

**צה"ל ארכיוון** איז די הויפט ארכיוו פון צה"ל און דעם ישראל מיניסטעריום פון פאַרטיידיקונג,

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט פון צה"ל ארכיון 

קאַטעגאָריע:צה"ל
מזרח יאריד

300px|קליין|יאריד סימבאל
דער **מזרח יאריד** איז דער נאָמען פון אַן אינטערנאַציאָנאַלער יאריד געהאלטן אין תל אביב אין די 1930ער יארן, און דער כינוי פונעם שטח פון ווו שטענדיק סטרוקטורן זענען געבויט פון די שיין.

## גאַלעריע 

טעקע:PikiWiki Israel 2779 Great Britain בריטניה הגדולה.JPG|ביתן אנגליה
טעקע:PikiWiki Israel 2782 Poland ביתן פולניה.JPG|ביתן פולין
טעקע:PikiWiki Israel 29184 Events in Israel.jpg|ביתן רומניה
טעקע:PikiWiki Israel 29186 Events in Israel.jpg|אַרײַנגאַנג צום שטח, הינטערגרונט - איטאליענישער פּאַוויליאָן מיטן בעלגישן פּאַוויליאָן
טעקע:PikiWiki Israel 29190 Events in Israel.jpg|כיכר פלומר - אַרייַנגאַנג

## זעט אויך 
* ישראל יארידן און קאנווענצן צענטער

## וועבלינקען 
* יריד  המזרח   -  האתר  הרשמי
* יריד המזרח באתר עיריית תל אביב 
* תמונות של יריד המזרח  באתר ny27.
* תמונות של ביתן ההסתדרות ביריד המזרח באתר המוקדש לאדריכל אריה שרון
* יריד המזרח 1932 - סרט מתוך אתר ארכיון שפילברג.
* כתבה על "קפה גלינה" באתר גלובס.
* מאמר על יריד המזרח באתר של אוניברסיטת סטנפורד.
* מאמר על יריד המזרח  באתר artlog.
* יריד המזרח באתר JSTOR
* כרזות יריד המזרח באתר פליקר

קאַטעגאָריע:ישראל
קאַטעגאָריע:תל אביב
מיסיסיפי טייך

דער **מיסיסיפי טײַך** איז א טייך אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע, און איז איינער פון די לענגסטע טייכן אין דער וועלט. דער מקור פונעם מיסיסיפי איז אין דעם שטאַט מינעסאטע, נישט ווייט פונעם גרענעץ מיט קאנאדע. דער מיסיסיפי פלוסט דרום אדורך די פאראייניגטע שטאטן, דורך די שטאטן וויסקאנסין, אייאווע, אילינוי, מיזורי, קענטאקי, טענעסי, ארקענסא און מיסיסיפי. דער מויל פונעם מיסיסיפי טייך איז לואיזיאנא, דרום פון ניו ארלינס. דער מיסיסיפי פלוסט אריין אינעם איינגאס פון מעקסיקע. 

אין יאר 1993 האט פאסירט א גרויסע פארפלייצונג  לענגאויס די מיסיסיפי און מיזורי טייכן אן זייערע בייטייכן, פון אפריל ביז אקטאבער פון יענעם יאר. די פארפלייצונג האט גורם געווען שווערע נזקים צו די פארמעגן, גערעכנט צו 15 מיליארד דאלארן, און ווערט גערעכנט איינער פון גרעסטע נאטירלעכע קאטאסטראפעס אין דער היסטאריע פון די פאראייניגטע שטאטן. 50 מענטשן זענען אומגעקומען אין דער פארפלייצונג. 

## בייטייכן 
די גרויסע בייטייכן פונעם מיסיסיפי זענען:
* דער מינעסאטע טייך
* דער וויסקאנסין טייך
* דער אילינוי טייך
* דער מיזורי טייך
* דער אהייא טייך
* דער ארקענסא טייך

קאַטעגאָריע:טייכן
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן
קארבאהידראט

[88px|קליין|א געמעל פונעם סטרוקטור פון [פרוקטאז]]
א **קאַרבאהידראַט** איז אן ארגאנישע פארבינדונג וואס באשטייט נאר פון קוילנשטאף, וואסערשטאף און זויערשטאף. מערסטע קארבאהידראטן האבן צוויי מאל אזויפיל וואסערשטאף אטאמען ווי זויערשטאף אטאמען, מיט דער כעמישער פארמל  Cm(H2O)n.

געוויסע קארבאהידראטן זענען וויכטיק פאר ענערגיע אין פלאנצן און בעלי חיים.

מען ניצט דעם טערמין אין ביאכעמיע, אויך מיטן נאמען **סאַכאַרידן**.

ברויט, פאסטא און קארטאפל זענען עסנווארגן רייך אין קארבאהידראטן.

קאַטעגאָריע:כעמישע פארבינדונגען
קאַטעגאָריע:ארגאנישע כעמיע
קאַטעגאָריע:עסנווארג
צענטראלע ארכיוון פון דער געשיכטע פונעם יידישן פאלק

די **צענטראַלע אַרכיוון פון דער געשיכטע פונעם ייִדישן פֿאלק** איז אַן אַרכיוו פון דער אַלגעמיינער געשיכטע פון די יידן וואס געפינט זיך אין דעם קאמפוס פונעם העברעאישן אוניווערסיטעט אין גבעת רם, ירושלים.

## וועבלינקען 
* די צענטראַלע אַרכיוון פון דער געשיכטע פונעם ייִדישן פֿאלק - העברעאישער אוניווערסיטעט אין ירושלים  

קאַטעגאָריע:העברעאישער אוניווערסיטעט אין ירושלים
1721

## געשעענישן 
* 4טן אפריל - ראבערט וואלפאל ווערט דער ערשטער פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך.
* 2טן נאוועמבער - פיטער דער ערשטער ווערט דער ערשטער קייסער פון דער רוסלענדישער אימפעריע.

## געבוירן 
## געשטארבן
27סטן אקטאבער

דעם **27סטן אקטאבער** איז דער 300טער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (301שטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 65 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1991 - 
** טורקמעניסטאן ווערט זעלבשטענדיק.
** ערשטע פרייע וואלן געהאלטן אין פוילן.

## געבוירן 
* 1728 - דזשיימס קוק, ענגלישער אויספארשער (געש' 1779)
* 1858 - טעאדאר רוזעוועלט, 26סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1919)

## געשטארבן 
* 1505 - איוואן דער דריטער, הערשער איבער רוסלאנד (געב' 1440)
* 1605 - אקבאר דער גרויסער, דריטער מוגהאל קייסער אין אינדיע (געב' 1542)

## פייערטעג 
* זעלבשטענדיקייט טאג אין טורקמעניסטאן

----
* 26סטן אקטאבער - 28סטן אקטאבער
* אקטאבער

27
1722

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 4טן אפריל - רבי נחמן מברסלב (נפטר 1810)

## געשטארבן
האנגול

**האַנגול** (**한글** אין דרום קארעע, אדער **조선글** "טשאסנגול" אין צפון קארעע) איז דער אלפאבעט פון קארעיש. עס איז די אפיציעלע שריפט פון דרום קארעע און צפון קארעע. האנגול איז אן אמתער אלפאבעט מיט 24 אותיות. מען שרייבט די אותיות אין בלאקן פון טראַפֿן. יעדער בלאק האט פון צוויי ביז פיר אותיות; כאטש איין אות אין א בלאק מוז זיין איינער פון די 10 וואקאלן און איינער מוז זיין איינער פון די 14 קאנסאנאנטן.
די בלאקן קען שרייבן אדער פון לינקס אויף רעכטס אדער פון ארויף אראפ.

די האנגול שריפט האט ערפינדן דער מלך סעדזשאנג דער גרויסער אין 1443.

די צען וואקאלן זענען:

די פערצן קאנסאנאנטן זענען:

קאַטעגאָריע:שריפט
קאַטעגאָריע:אלפאבעט
קאַטעגאָריע:קארעע
1725

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 8טן פעברואר - פיטער דער גרויסער, דער צאר פון דער רוסלענדישער אימפעריע (געב' 1672)
1723

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 5טן יוני - אדם סמיט, שאטישער עקאנאמיסט (געש' 1790)

## געשטארבן 
* 25סטן פעברואר - קריסטאפער רען, פון די גרעסטע ענגלישע ארכיטעקטן (געב' 1632)
26סטן אקטאבער

דעם **26סטן אקטאבער** איז דער 299סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (300טער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 66 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1905 - נארוועגיע ווערט אומאפהענגיק פון שוועדן.
* 1994 - אונטערגעשריבן דער שלום אפמאך צווישן ישראל און יארדאניע.

## געבוירן 
* 1947 - הילערי קלינטאן, סענאטאר און שטאט סעקרעטאר פון די פאראייניקטע שטאטן

## געשטארבן 
* 899 - אלפרעד דער גרויסער, מלך פון ענגלאנד (געב' צווישן 847 און 849)
* 2007 - ארטור קארנבערג, יידישער-אמעריקאנער ביאכעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר מעדיצין און פיזיאלאגיע (געב' 1918)

## פייערטעג 
*
----
* 25סטן אקטאבער - 27סטן אקטאבער
* אקטאבער

26
1726

## געשעענישן 
* 24סטן דעצעמבער - געגרינדעט די שטאט מאנטעווידעא.

## געבוירן 
## געשטארבן
1724

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 22סטן אפריל - אימאנועל קאנט, פרייסישער פילאסאף (געש' 1804)

## געשטארבן
קאנפוציאניזם

300px|קליין|טעמפל פון קאנפוציוס אין קו פו
**קאנפֿוציאַניזם** איז א כינעזישע עטישע און פילאסאפישע סיסטעם אנטוויקלט פון די תורות פונעם כינעזישן פילאסאף קאנפוציוס (孔夫子 קאנג פֿוזי, 551–479 פאר דער ציווילער רעכענונג). קאנפויציאניזם האט אנגעהויבן ווי אן עטיק-לערער, אבער שפעטער האט מען אנטוויקלט מעטאפיזישע און קאסמאלאגישע עלעמענטן ביי דער האן דינאסטיע. נאך דער  קין דינאסטיע, איז קאנפוציאניזם געווארן די אפיציעלע אידעאלאגיע פון כינע ביז די קאמוניסטן זענען געקומען צו דער הערשאפט.
 
קאנפֿוציאַניזם האט געהאט א שטארקן איינפלוס אויף דער געשיכטע פון כינעזישער ציוויליזאציע.

קאנפוציאניזם איז געבויט אויף דרך ארץ פאר עלטערן, עלטערע מענטשן און די פריערדיקע דורות.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:כינע
קאַטעגאָריע:רעליגיע
קאַטעגאָריע:פילאסאפיע
ליסטע פון טייכן אין אייראפע

דא איז א ליסטע פון די הויפט **טייכן** אין אייראפע.

טייכן איבער 650&nbsp;ק"מ:

טייכן
*
דייוויד היום

**דייוויד היום** (ענגליש: *David Hume*; 7טן מיי 1711 - 25סטן אויגוסט 1776) איז געווען א סקאטישער פילאסאף און א היסטאריקער.
ער איז גערעכנט אלס איינער פון די חשובע און צענטראלע פילאסאפן אין דער סקאטישער השכלה.

קאַטעגאָריע:פילאסאפן
קאַטעגאָריע:היסטאריקער
קאַטעגאָריע:סקאטישע מענטשן
1727

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 31סטן מערץ - אייזיק ניוטאן, ענגלישער פיזיקער און מאטעמאטיקער (געב' 1642)
* 11טן יוני - געארג דער ערשטער, מלך פון גרויסבריטאניע (געב' 1660)
כפר תבור

**כפר תבור** איז א לאקאלער ראט אין דעם אונטער גליל געגנט, אין צפון דיסטריקט פון ישראל, וואס געפינט זיך ביים פוס פון הר תבור. דאס דארף איז געגרינדעט געווארן אין 1901.

אין 1949 האט עס באקומען דעם סטאטוס פון א לאקאלן ראט. זיין באפעלקערונג איז 3,006 (אין 2011).

קאַטעגאָריע:ישובים אין ישראל
ראדיאאקטיוויטעט

[קליין|[אלפא שטראלונג איז א טיפ ראדיאאקטיוויטעט, ווען אן  אטאמקערן לאזט ארויס אן אלפא טיילכל, און ווערט פארוואנדלט אין אן אטאם מיט ') מאסע נומער 4 ווינציקער און אטאם נומער 2 ווינציקער. אויך זענען פאראן אסאך אנדערע טיפן ראדיאאקטיוויטעט.]]

**ראַדיאאַקטיוויטעט** איז דער פראצעס ווי אן אטאמקערן פון אן אומסטאבילן אטאם פארלירט ענערגיע ביים ארויסלאזן טיילכלעך.

די ערשטע שטראלונג פראצעסן וואס מען האט אויסגעפונען זענען געווען אלפא שטראלונג, בעטא שטראלונג, און גאמא שטראלונג.

די מערסטע אטאמען זענען סטאביל און נישט ראדיאאקטיוו.

למשל, נארמאל האבן קוילנשטאף אטאמען אין זייער קערן זעקס פראטאנען און זעקס נייטראנען; דאס ווערט גערופן קוילנשטאף-12, ווייל צוזאמען האט דער אטאם אן אטאם־מאסע פון 12 פראטאנען און נייטראנען. ווען דער אטאם האט נאך צוויי נייטראנען האט ער אן אטאם־מאסע פון 14; דאס רופט מען קוילנשטאף-14. אין אזא פאל איז ער ראדיאאקטיוו.

ראדיאקטיווע אטאמען קענען זיין שעדלעך צו מענטשלעכן געזונט.

דער ערשטער וואס האט אנטפלעקט ראדיאאקטיוויטעט איז געווען דער פיזיקער אנרי בעקערעל אין 1896.

קאַטעגאָריע:קערנפיזיק
ראמזיי מאקדאנאלד

**דזשיימס ראמזיי מאַקדאנאַלד** (12טן אקטאבער 1866 - 9טן נאוועמבער 1937) איז געווען א בריטישער פאליטיקער און דער ערשטער לייבאר פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך. ער האט געפירט א לייבאר רעגירונג אין 1924, א לייבאר רעגירונג פון 1929 ביז 1931, און א נאציאנאלע רעגירונג פון 1931 ביז 1935.
קאנאדער

**קאַנאַדער** (, ) זענען די איינוואוינער פון קאנאדע. די ערשטער קאנאדער זענען געווען בריטישע און פראנצויזישע קאלאניסטן, אחוץ די היגעבוירענע.

די קאנאדער זענען א שיין ביסל באאיינפלוסט פון זייערע שכנים, די אמעריקאנער.

היינט זענען קאנאדער 0.5% פון דער באפעלקערונג פון דער וועלט. אומגעפער 40% פון קאנאדער זענען אימיגראנטן.

## באפעלקערונג 
אין 2010, זענען קאנאדער געווען נאר 0.5% פון דער גאנצער באפעלקערונג פון דער וועלט; קאנאדע האט זיך פארלאזט אויף אימיגראציע פאר באפעלקערונג געוואוקס און סאציאלע אנטוויקלונג. אומגעפער 41% פון היינטיגע קאנאדער זענען ערשטער־ אדער צווייטער־דור אימיגראנטן,   קאנאדער־אינדיאנער, לויטן 2016 קאנאדע־צענזוס, זענען 1,673,780 אדער 4.9% פונעם לאנד׳ס גאנצער באפעלקערונג  35,151,728.

## רעפערענצן 
*
אקספארד ענגליש ווערטערבוך

דאס **אקספֿארד ענגליש ווערטערבוך** (ענגליש: *Oxford English Dictionary*, אין קורצן *OED*) איז א ווערטערבוך פון ענגליש וואס ווערט פארעפנטלעכט דורך דער אקספארד אוניווערסיטעט פרעסע. דאס ווערטערבוך ווערט פאררעכנט דאס מערסט באגלייבסטע פאר דער ענגלישער שפראך. אין  2005 האט דאס ווערטערבוך אנטהאלטעט 301,100 הויפט ווערטער. די לעצטע גאנצע געדרוקטע אויסגאבע איז געווען די צווייטע אויסגאבע, וואס האט ארויסגעשיינט אין 1989. 

דער אפיציעלער צוועק פונעם ווערטערבוך איז דאקומענטירן אלע ניצן פון אלע ווערטער אויף ענגליש.

קאַטעגאָריע:ווערטערביכער
קאַטעגאָריע:לינגוויסטיק
פאלקלאנד אינזלען

קליין|פאן פון די פאלקלאנד אינזלען
די **פֿאַלקלאַנד אינזלען** זענען אן ארכיפעלאג אינעם דרום אטלאנטישן אקעאן, מער ווי 250 ים-מיילן (460 ק"מ) מזרח פון דעם בארטן פון דער דרום אמעריקע יבשה. דער ארכיפעלאג האט א שטח פון 12,173 ק"מ2 און באשטייט פון די אינזלען מזרח פאלקלאנד, מערב פאלקלאנד און נאך 776 אינזלען. די איינציגע שטאט אין די פאלקלאנד אינזלען איז די הויפטשטאט סטאנלי, אויף מזרח פאלקלאנד.

די אינזלען זענען א בריטישע טעריטאריע מעבר-לים וואס פירט רוב ענינים אליין.

קאַטעגאָריע:אינדזלען
קאַטעגאָריע:דרום אמעריקע
קאַטעגאָריע:בריטישע מעבר-לים טעריטאריעס
טראנספארמאטאר

[קליין|100px|[עלעקטרישער סימבאל פאר א טראנספארמאטאר]]

א **טראַנספֿארמאַטאר** (פון לאטיין *transformare* ‚טראנספארמירן, פארוואנדלען) איז אן עלעקטרישער עלעמענט אדער אן עלעקטרישע מאשין אין עלעקטרישער אינזשעניריע וואס פירט אריבער ענערגיע פון איין קרייז צו א צווייטן.

א טראנספארמאטאר קען זיין גאנץ קליין, ווי למשל אין א מיקראפאן, אדער גאר גרויס, ביז הונדערטער טאן, וואס מען ניצט אין א קראפט נעצווערק.

מען ניצט א טראנספארמאטאר צו ענדערן דעם וואלטאזש. ווען מען פירט עלעקטריע א ווייטן וועג דארף מען א הויכן וואלטאזש, כדי נישט פארלירן צופיל ענערגיע, אבער אין א פריוואטן הויז ניצט מען א נידעריקן וואלטאזש, דערפאר ניצט מען א טרעט־אראפ טראנספארמאטאר צווישן דעם נעצווערק און די געביידעס. ווי אויך, קאמפיוטערס, פאנען א.ד.ג. ניצן 12 וואלט קעגן 110 אדער 240 וואלט אין א געביידע, דעריבער ניצט מען א קליינעם טרעט־אראפ טראנספארמאטאר פאר די אפאראטן.

## פרינציפן פון דעם טראנספארמאטאר 
250px|קליין|ערשטיקער שטראם, עלעקטראמאגנעט און צווייטיקער שטראם
דער פרינציפ פון עלעטראמאגנעטיזם איז אז א שטראם שאפט א מאגנעטישן פעלד, און א מאגנעטישער פעלד וואס ענדערט זיך אין א שפול פון דראט שאפט א וואלטאזש אין דעם שפול. ממילא, אז מען פירט א בייטשטראם אין דעם ערשטיקן שפול פון א טראנספארמאטאר, טוט דאס שאפן א מאגנעטישן פעלד וואס ענדערט זיך כסדר, און אזוי ווערט געשאפן א שטראם אין דעם צווייטיקן שפול. ווען דער צווייטיקער שפול האט מער דרייען ווי דער ערשטיקער שפול, גייט ארויף דער וואלטאזש. פארקערט, ווען מען וויל נידעריקן דעם וואלטאזש, ניצט מען א טראנספארמאטאר וואו דער ערשטיקער שפול האט אסאך מער דרייען ווי דער צווייטיקער שפול, אזוי פלוסט א שטראם מיט א נידעריקן וואלטאזש (אבער א גרעסערן שטראם) ווי דער ערשטיקער שפול.

פראקטיש קען מען נישט שאפן גאר הויכע וואלטאזשן מיט א פשוטן טראנספארמאטאר. פאר דעם צוועק ניצט מען א טעסלא שפול, וואס ניקאלא טעסלא האט ערפינדן אין 1891.

קאַטעגאָריע:עלעקטרישע אינזשעניריע