open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
נתן צבי פינקל

קליין| הרב נתן צבי פינקל, דער אלטער פון סלאבאדקע, מיט זיינע תלמידים|טעקסט=
רבי **נתן צבי (נָטע הערש) פֿינקל**, דער **אלטער פון סלאבאדקע**, ה**אור הצפון** (געבוירן ה'תר"ט - כ"ט שבט ה'תרפ"ז) איז געווען דער גרינדער פון דער סלאבאדקער ישיבה "כנסת ישראל", פון די גרעסטע ראשי ישיבות אין ליטע און אין ארץ ישראל, און איינער פון די פירער פון דער מוסר באוועגונג.

## ביאגראפיע 
נתן צבי פינקל איז געבוירן געווארן אין ראסיין, ליטע, אין תר"ט. גאנץ יונגערהייט איז ער געווארן א יתום פון זיינע עלטערן, און ער איז געהאדעוועט געווארן אין זיין פעטער'ס שטוב.

ער האט חתונה געהאט מיט גיטל וואלפערט.

ער איז געווארן א תלמיד פון רבי שמחה זיסל זיו, דער ״אלטער פון קעלם״.

## תלמידים 
דער "אלטער פון סלאבאדקע" האט איבערגעלאזט טויזנטער תלמידים, צווישן זיי אסאך רבנים און ראשי ישיבות. 

זיינע בארימטע תלמידים זענען:
* רבי יעקב יצחק רודערמאן רב דבאלטימור אמעריקע.
* זיין איידעם רבי יצחק אייזיק שארר, ראש ישיבה אין סלאבאדקע בני ברק.
* זיין זון רבי אליעזר יהודה פינקל, מירער ראש ישיבה.
* זיין מחותן רבי משה מרדכי עפשטיין, ראש פון חברון ישיבה.
* רבי יחזקאל סרנא, ראש ישיבה אין חברון.
* רבי מאיר חדש משגיח אין חברון.
* רבי יחזקאל לעווינשטיין.
* רבי יצחק הוטנער, ראש ישיבה אין ישיבת חיים בערלין.
* רבי אלעזר מנחם מן שך, ראש ישיבה אין פאנאוועזש און וועלטספירער פון חרדישע יידן.
* רבי יחיאל יעקב וויינבערג, מחבר פון שו"ת "שרידי אש".
* רבי אהרן קאטלער.
* רבי איסר זלמן מעלצער.
* רבי יהודה לייב חאסמאן.
* רבי יעקב קאמינעצקי.
* רבי נפתלי טראפ.
* רבי ירוחם לייבאוויץ.
* רבי אברהם גראדזינסקי.
* רבי אברהם אליהו קאפלאן.

קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין אייראפע
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
קאַטעגאָריע:מוסר באוועגונג
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:פינקל פאמיליע
סלאבאדקע

קליין|מאדערנער אויסקוק פון דיסטריקט
**סלאבאדקע** (אדער **וויליאַמפאל**) ( ; ;  אדער *Wiliampol*) איז א דיסטריקט אין דער שטאט קאוונע, ליטע, וואס געפינט זיך אויפן רעכטן ברעג פונעם נעריס טייך און דעם נעמאן טייך, נישט ווייט פון זייער צוזאמענפלוס. בערך 32,000 מענטשן וואוינען אין דעם דיסטריקט.

סלאבאדקע איז געווען די היים פון דער סלאבאדקער ישיבה, און דארט האט מען אויפגעשטעלט די קאוונער געטא.

## רעפערענצן 
*  קאוונע שטאט - דיסטריקט פון וויליאמפאל

## וועבלינקען 
* וועבזייטל פון קאוונע 

קאטעגאריע:ליטע
קאַטעגאָריע:שטעטלעך
שאדיק

**שאַדיק** ()  איז א שטעטל אין לאדזשער וואויוואדעשאפט, פוילן, 12 ק"מ צפון פון זדונסקעוואלע און 35 ק"מ מערב פון לאדזש.

דאס שטעטל האט 2,050 איינוואוינער (2004).
## היסטאריע
שאדיק איז געווארן אפיציעל א שטעטל אין סוף פון 13טן יארהונדערט. אין 1624 האט דאס שטעטל באקומען דאס זכות נישט לאזן יידן בויען הייזער, אבער יידן פון לאסק פלעגן קומען קיין שאדיק איינקויפן.

אין 1765, האבן 8 יידישע משפחות זיך באזעצט אין שטעטל: א שניידער, א קירזשנער און א שוחט/חזן/מוהל. אין 1793 האט א ייד געהאט אן ארענדע פאר די דריי שענק.  אין 1802, נאכן צעטיילן פון פוילן, האט דער פרייסישער גובערנאטאר אנולירט דעם געזעץ וואס פארבאט יידן פון וואוינען אין שטעטל.

אין אנהייב איז שאדיק געווען א טייל פון דער לאסקער קהילה. בערך יאר ת"ר איז שאדיק געווארן אן אומאפהענגיקע קהילה, מיט אן אייגענעם בית עולם. דער ערשטער רב און אב"ד איז געווען הרב נחום לעווי, ביז תרמ"ד ווען ער איז ארויף אין ארץ ישראל. אין תרמ"ט האט מען באשטימט רבי פישל מאיר מארגנשטערן (א דיין אין לאסק) שטאטס רב. נאך אים האט געדינט זיין זון, הרב אברהם מארגנשטערן אלס אב"ד. דער לעצטער שאדיקער רב איז געווען הרב ראזנצווייג.
### יידן אין שאדיק
## וועבלינק
*אפיציעלער שטעטל וועבארט

קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
22סטן אקטאבער

דעם **22טן אקטאבער** איז דער 295סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (296סטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 70 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
*
## געבוירן 
* 1811 - פראנץ ליסט, קאמפאזיטאר (געש' 1886)

## געשטארבן 
* 
## פייערטעג 
*
----
* 21סטן אקטאבער - 23סטן אקטאבער
* אקטאבער

22
חיפה בת גלים באן סטאנציע

**חיפה בת גלים באן סטאנציע** () איז א ישראל  באנען פאסאזשירן סטאנציע אויף דער בארטן באן ליניע וואס באדינט די שטאט חיפה. די סטאנציע געפינט זיך אין דעם בת גלים געגנט. די סטאנציע איז געבויט געווארן אין 1975 און איז געווען די הויפט באן סטאנציע אין חיפה ביז די פריערדיקע 2000ער יארן. 

## היסטאריע
חיפה בת גלים באן סטאנציע איז געעפנט געווארן אין 1975, צוזאמען מיט חיפה בת גלים אויטאבוס סטאנציע, אלס א גרויסן קהלשן טראנספארט צענטער צווישן דעם הויפט שאסיי וואס פארט אדורך חיפה (שאסיי 4) און דעם בת גלים געגנט.  אזוי איז די סטאנציע געווארן די הויפט באן סטאנציע אין חיפה.

מ'האט אויסגעבויט די סטאנציע מיט צוויי פעראנען פון די צוויי זייטן און דריי פאראלעלע גערעלסן; דעם מיטלען ניצן נאר לאסטבאנען, וואס דארפן נישט אפשטעלן אין דער סטאנציע. אין די סוף 1990ער יארן איז געגרינדעט געווארן דער חיפה - קרית מוצקין פארשטאטישע באן באדינונג, און חיפה בת גלים איז געווען די דרום סוף סטאנציע. שפעטער האט מען געבויט די חוף הכרמל באן סטאנציע, וואס איז געווארן די נייע דרום סוף סטאנציע.

## באן באדינונג
250px|קליין|באקוק אינדרינען פון מערב
חיפה בת גלים באן סטאנציע איז א סטאנציע אויף דער הויפט צפון-דרום בארטן ליניע (נהריה – חיפה – תל-אביב – בן גוריון פליפעלד צווישנשטאטישע באדינונג) און אויך אויף דער פארשטאטישער ליניע וואס באדינט חיפה'ס צפונדיקע פארשטעט – די קרָיות און כרמיאל (חיפה - כרמיאל פארשטאטישע באדינונג). די סטאנציע געפינט זיך צווישן חיפה צענטראל באן סטאנציע צו צפון און חוף הכרמל באן סטאנציע צו דרום.

***צווישנשטעט דינסט**:
**וואכנטעג איז די סטאנציע באדינט מיט 40 דרומדיקע און 44 צפונדיקע באנען. די ערשטע באן פארט ארויס 04:58 און די לעצטע באן קומט אן 00:52.
**ערב שבת און יום טוב איז די סטאנציע באדינט מיט 19 דרומדיקע און 19 צפונדיקע באנען. די ערשטע באן פארט ארויס 05:01 און די לעצטע באן קומט אן 15:38.
**מוצאי שבת און יום טוב איז די סטאנציע באדינט מיט 6 דרומדיקע און 5 צפונדיקע באנען. די ערשטע באן פארט ארויס 18:50 און די לעצטע באן קומט אן 22:16.

***פארשטאטישע דינסט**:
**וואכנטעג איז די סטאנציע באדינט מיט 14 דרומדיקע און 12 צפונדיקע פארשטאטישע באנען צו און פון די קריות. די ערשטע באן פארט ארויס 07:00 און די לעצטע באן קומט אן 19:07.

## רוטעס
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ישראל
קאטעגאריע:חיפה
23סטן אקטאבער

דעם **23טן אקטאבער** איז דער 296סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (297סטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 69 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1942 - אויסגעבראכן דער על-אלאמיין קאמף אין עגיפטן
* 1956 - אויסגעבראכן די אונגארישע רעוואלוציע קעגן סאוועטישער הערשאפט
*
## געבוירן 
* 1935 - הרב אריה קאפלאן, אמעריקאנער רב און שרייבער (נפטר 1983)

## געשטארבן 
* 
## פייערטעג 
*
----
* 22סטן אקטאבער - 24סטן אקטאבער
* אקטאבער

23
נחום לעווי

הרב **נחום לעווי ** (באקאנט מיטן נאמען רבי **נחום שאַדיקער**) (תקע"ג - י"ב חשוון, תרכ"ה), איז געווען רב און אב"ד אין שטעטל שאדיק, פוילן. ער איז ארויף אין ארץ ישראל וואו ער איז באשטימט געווארן פירער פונעם פוילישן כולל.

## לעבנסגעשיכטע 
נחום לעווי איז געבוירן אין יאר תקע"ג צו זיין פאטער ר' אברהם לעווי (א תלמיד פון ר' יוסף הצדיק, דער איידעם פונעם נודע ביהודה) און זיין מוטער אסתר, א טאכטער פון ר' יצחק פון שלעשין. ער האט געלערנט ביים חמדת שלמה, דער ערשטער אב"ד פון ווארשע, ביי די אכצן יאר האט ער באקומען היתר הוראה, און ער האט באקומען די שטעלע פון רב און אב"ד פון שאדיק אין מערב פוילן.

ער פלעג גיין א גאנצן טאג אין טלית און תפילין. 

אין תר"ג איז ער ארויף אין ארץ ישראל. דארט האט ער חתונה געהאט מיט א טאכטער פון ר' משה מגיד ב"ר הלל ריבלין. אין ירושלים האט מען אים באשטימט דער פירער פון כולל פוילן - ווארשע, און ער איז געווארן איינער פון די מנהיגים פון דער אשכנזישער קהילה אין ירושלים. 

אין דער כאלעריע מגפה וואס האט אויסגעבראכן אין די יארן תרכ"ה - תרכ"ו איז ער נפטר געווארן. מען האט אים באגראבן אין הר הזיתים לעבן זיין ברודער הרב יהודה לייב.

## זיין רבנות 
ווען ער איז געווען אין שאדיק איז ער געווארן בידידות מיטן "זית רענן" און דעם חידושי הרי"ם. אין ירושלים האט ער געלערנט קבלה צוזאמען מיט זיין ברודער און רבי יוסף זונדל סאלאנטער ביי דעם מקובל רבי יהודה כהן. חצות יעדן נאכט האט ער געלערנט א חברותא מיט ר' יוסף זונדל. איינער פון זיינע תלמידים איז געווען זיין זון רבי זלמן בן רבי נחום (באקאנט מיטן נאמען רבי זלמן בהר"ן) וואס איז געווען פון די ערשטע וואס האבן אויפגעבויט מאה שערים.

אין רמות, ירושלים, איז דא א ישיבה אויף זיין נאמען, "ישיבת הר"ן". אויך  נווה יעקב בירושלים האט א גאס אויף זיין נאמען.

## זיינע קינדער
* רבי שלמה זלמן בהר"ן פון די גרויסע חכמים אין ירושלים, גרינדער פון דעם מאה שערים געגנט. א קורצע צייט האט ער געדינט אלס דיין אין דעם בית דין פון דעם בריסקער רב, רבי  יהושע לייב דיסקין.
* רבי אברהם בהר"ן.
* רבי אשר לעמיל בהר"ן.
* רבי דוד בהר"ן
* רחל יוכבד, ווייב פון רבי יהודה בערגמאן, זון פון רבי אליעזר בערגמאן, גרינדער כולל הו"ד.
זיין אייניקל הרב יהושע לעווי און זיין זון הרב חיים לעווי מיט ווייב אסתר אתי לוי זענען די פארוואלטער פון דעם מרכז הארצי לטהרת המשפחה.

## זיינע ספרים 
*"אבני קודש" אויף מסכת בבא מציעא (ירושלים, תרל"א). 
*שו"ת "אבני קודש" (ירושלים, תשל"ה). 

## וועבלינקען 
*זיין ספר שו"ת אבני קודש 

קאַטעגאָריע:רבנים אין ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:גדולי ישראל ארויף קיין א"י
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
24סטן אקטאבער

דעם **24סטן אקטאבער** איז דער 297סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (298סטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 68 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1795 - די דריטע און לעצטע צעטיילונג פון פוילן; פוילן הערט אויף עקזיסטירן ווי אן אומאפהענגיק לאנד.
* 1945 - געגרינדעט די פאראייניגטע פעלקער.
* 1964 - צפון ראדעזיע באקומט זעלבשטענדיקייט פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך, און ווערט דאס לאנד זאמביע.

## געבוירן 
[קליין|120px|[משה מאנטיפיארי]]
* 1632 - אנטאני וואן לעוונהוק, האלענדישער מיקראביאלאג, וואס האט פארבעסערט דעם מיקראסקאפ (געש' 1723)
* 1784 - משה מאנטיפיארי, יידישער פילאנטראפ און עסקן (נפטר 1885)
* 1796 - דייוויד ראבערטס, סקאטישער מאלער (געש' 1864)

## געשטארבן 
* 1601 – טיכא בראהע, דענישער אסטראנאם (געב' 1546)
* 1974 – דוד אויסטראך, יידישער-רוסישער פידלער (געב' 1908)

## פייערטעג 
*
----
* 23סטן אקטאבער - 25סטן אקטאבער
* אקטאבער

24
מארטין בובער

**מארטין (מרדכי) בובער** (8טן פעברואר 1878, וויען, עסטרייך - 13טן יוני 1965, ירושלים) איז געווען א פארשער און דענקער, און מחנך.

בעיקר האט ער זיך באשעפטיקט מיט גייסט וויסנשאפט, סאציאל וויסנשאפט, און חסידות. ווי אויך האט ער איבערגעטייטשט דעם תנ"ך צו דייטשיש. בובער האט אנגעהערט צו דעם רוחניותדיקן ציוניזם, וועלכע איז געגרינדעט געווארן דורך אחד העם.

ער איז געווען א גרויסער שטיצער, פון א בי-נאציאנאל לאנד, פון יידן און ישראל, ער איז געווען א סאציאליסט, און פלעגט אייביק ארונטעררייסן די ישראל רעגירונג, פארן נישט זיין גענוג סאציאליסטיש, ער איז אויך געווען אנגעשטעקט מיט אנארכיסטישע מיינונגען, ווי עס דערקענט זיך אין זיינע שריפטן.

זיין פאמיליע איז געווען א רעליגיעזע, ער האט אבער פארלאזט די רעליגיע, זיין משפחה איז געווען א חסידישע, און דארט האט ער זיך גענומען פארשן חסידות. ווען ער האט געמאכט עליה, קיין ארץ ישראל אין די 1930ער יארן, איז ער געווארן פון די הויפט פערזענלעכקייטן און פראפעסארן אין דעם העברעישן אוניווערסיטעט.

*בוכער אויף יידיש

קאטעגאריע:פילאסאפן
קאטעגאריע:טעאלאגיע
קאטעגאריע:חסידות
++C

++C (ארויסגערעדט *סי פלוס פלוס*) איז א העכערער ניווא אדער מיטלער ניווא פראגראמירן שפראך. זי איז געווארן אנטוויקלט אין 1979 דורך ביארנע סטרויסטרופ אלס פארבריידערונג פון C מיט אביעקט איינהייטן. אין 1983 האט די שפראך באקומען דעם נאמען ++C. די שפראך ווערט געניצט אסאך אין דער ווייכווארג אינדוסטריע.

קאַטעגאָריע:פראגראם שפראכן
14טן נאוועמבער

דער **14טער נאוועמבער** איז דער 318טער טאג פון יאר (319טער טאג אין אן עיבור־יאר). אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 47 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1501 – ארטור, פרינץ פון וויילס הייראט די שפאנישע פרינצעסין קאטערינא פון אראגאן.
* 1885 - אויסגעבראכן די סערביש-בולגארישע מלחמה
* 1918 - די רעפובליק פון טשעכאסלאוואקיי ווערט אויפגעשטעלט 
* 1922 - דער BBC הייבט אן ראדיא טראנסמיסיעס אינעם פאראייניגטן קעניגרייך
* 1940 - צווייטע וועלט קריג: די שטאט קאוונטרי אין ענגלאנד אומגעווארפן דורך דייטשע באמבארדירערס
* 1975 - שפאניע פארלאזט מערב סאהארא
* 1982 - לעך וואלענסא, פירער פון דער סאָלידאַרנאשטש באוועגונג אין פוילן, באפרייט נאך 11 חדשים טורמע

## געבוירן 
* 1650 - וויליאם דער דריטער, מלך פון ענגלאנד (געש' 1702)
* 1840 - קלאָד מאָנע, פֿראַנצױזישער קינסטלער (געב' 1926)
* 1954 - קאנדאליזא רייס, נאציאנאלע פארזיכערונג עצה־געבערין פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע

## געשטארבן 
* 1716 - גאטפריד ווילהעלם לייבניץ, דייטשער פילאסאף און מאטעמאטיקער (געב' 1646)
* 1831 - געארג ווילהעלם פרידריך העגל, דייטשער פילאסאף (געב' 1770)

## פייערונגען 
* וועלט צוקערקרענק טאג

----
* 13טן נאוועמבער - 15טן נאוועמבער
* נאוועמבער

נאוועמבער 14
סאמוריי

**סאַמוריי** (קאנדזשי: 侍) איז דער אויסדרוק גענוצט פאר דעם מיליטערישן אדל וואס זענען געווען אין יאפאן. לויט דעם איבערזעצער וויליאם סקאט ווילסון: "אין כינעזיש, דער אות 侍 איז פון אנהייב א ווערב וואס האט באדייט צו באגלייטן א חשובע מענטש, און עס איז אויכעט געווען אזוי מיט דער אריגינעל אויסדרוק אין יאפאניש, 'סובארו.' אין ביידער לענדער די אויסדרוקען זענען געווען געטוישט צו באדייטן 'זעי וואס  דינען נונט צו דער אדל,' מיט דער ארויסרעד אין יאפאניש געטוישט צו סאבוריי." לויט ווילסון, א פריצייטיק רעפערענץ צו דעם ווארט "סאַמוריי" איז געפונען אין דעם בוך "קאקין וואַקאַשו" (905-914), די ערשטע אנטאלאגיע פון פאעזיע, פארענדיקט אין ערשט טייל פון דעם ניינציגער יארהונדערט.

די פילאסאפיע פון די סאמוריי איז באאיינפלוסט געווארן פון פארשידענע רעליגיעזע באוועגונגען, ספעציעל פון זען בודהיזם.

די הערשאפט פון די סאמוריי איז אויפגעשטעלט געווארן צומערשט אין 1167. פון דעמאלסט איז יאפאן געווען געהערשט דורך קריגספירער, ביז דער מיידזשי רעסטאראציע אין 1868 וואס האט אוועקגענומען די רעכטן פון די סאמוריי.

## זעט אויך 
* נינדזשא

קאַטעגאָריע:היסטאריע פון יאפאן
קאַטעגאָריע:מיליטער
מנחם מאיר ווייסמאנדל

ר' **מנחם מאיר ווייסמאנדל** איז דער נייטרא רב אין מאנסי.

ער איז א זון פון הרב מיכאל בער ווייסמאנדל, און אן איידעם ביי ר' בעריש ווייס וואס איז א זון פון דעם מנחת יצחק.

ער איז באקאנט אין דעם עולם הכשרות, און ביז לעצטנס האט ער געגעבן דעם הכשר אויף דער גרעסטער כשרער פלייש פאבריק רובאשקין.

ווייסמאנדל, מנחם מאיר
אגריפראצעסארס

די פלייש פאבריק **רובאשקין** אויך באקאנט אלץ **אגריפראצעסארס** איז געגרינדעט געווארן דורך אברהם אהרן רובאשקין און געפירט געווארן דורך זיין זון שלום מרדכי רובאשקין.

רובאשקין איז געווען די גרעסטע כשר'ע פלייש פאבריק אין די פאראייניגטע שטאטן ביז פעדעראלע אגענטן האבן ארעסטירט הונדערטער אומלעגאלע אימיגראנטן און געפירט די קאמפאני צו באנקראט.

היינט צו טאגס ווערט די פירמע געפירט דורך הערש פריעדמאן פון מאנטרעאל.

די הויפט קאנקורענט זייערע איז מיעל מארט.
קאַטעגאָריע:פירמעס
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן
דורכשניט

אין מאטעמאטיק, איז דער **דורכשניט** פון א סכום פון נומערן א מאס פון דער "מיטל" ווערט פונעם סכום.

א דורכשניט איז איין נומער וואס איז א טיפישער ווערט פון די אלע נומערן. ווען אלע נומערן זענען גלייך, איז אט דער נומער דער דורכשניט. אנדערש דארף מען רעכענען דורכשניט פון אלע נומערן אין א ספעציפישן אופן.

ס'איז פאראן עטלעכע באשרייבנדיקע סטאטיסטיק וואס מעסטן די מיטל ווערט פון די נומערן. למשל, אריטמעטישער דורכשניט, מעדיאן, מאדע, געאמעטרישער דורכשניט און הארמאנישער דורכשניט.

## אַריטמעטישער דורכשניט 
דער אַריטמעטישער דורכשניט איז דער מערסטער פֿאַרשפּרײטער דורכשניט, אָפֿט מאָל רופֿט מען אים בלױז "דער דורכשניט". זײַן פֿאָרמולע איז װי פֿאָלגנדיק:

 \bar{x} = {1 \over n} \sum_{i=1}^n{x_i} = \frac{x_1 + x_2 + \dotsb + x_n}{n} 

קאַטעגאָריע:סטאטיסטיק
באשרייבנדיקע סטאטיסטיק

**באַשרײַבנדיקע סטאַטיסטיק** איז אַ צװײַג אין סטאַטיסטיק װעלכע באַשעפֿטיקט זיך מיט שאַפֿן און פֿאַרגלײַכן מאָסן. דער ציל איז צו באַשרײַבן דאַטן אױף אַ קורצן און לײַכטן אױפֿן, למשל אין טאַבעלעס, גראַפֿן אָדער מאָסן. 

עס איז דאָ פֿאַרשײדענע װעגן װי אַזױ צו רעכנען מאָסן. די צענטראַלע־טענדענצן וועלכע מעסטן די מיטל־ווערט פון די נומערן, װי דער דורכשניט, װעלכער איז כּולל דער אריטמעטישער דורכשניט, מעדיאן, מאדע, געאמעטרישער דורכשניט און הארמאנישער דורכשניט. אױך איז פֿאַראַן מאָסן װעלכע מעסטן די צעשפּרײטע־טענדענצן פֿון די נומערן, װי די װײַטקײַט, די צװישן־קװאַרטאַל־װײַטקײַט, די פֿאַרשײדנקײַט און דער סטאַנדאַרט־אָפּװײַכונג.

## צענטראַלע־טענדענצן 
### אַריטמעטישער דורכשניט 
דער אַריטמעטישער דורכשניט איז דער מערסטער פֿאַרשפּרײטער דורכשניט, אָפֿט מאָל רופֿט מען אים בלױז "דער דורכשניט". זײַן פֿאָרמולע איז װי פֿאָלגנדיק:

 \bar{x} = {1 \over n} \sum_{i=1}^n{x_i} = \frac{x_1 + x_2 + \dotsb + x_n}{n} 

### מעדיאַן 
מעדיאַן איז דער מיטלסטער װאַריאַבל פֿון די כּלל פֿרעקװענצן.

### מאָדע 
מאָדע איז דער װאַריאַבל װעלכער באַקומט די העכסטע פֿרעקװענץ.

### געאמעטרישער דורכשניט 
### הארמאנישער דורכשניט 
## צעשפּרײטע־טענדענצן 
### װײַטקײַט
װײַטקײַט איז די װײַטקײַט צװישן דער קלענסטער װאַריאַבל און דער גרעסטער װאַריאַבל ( R = x_{max} - x_{min} ).

### צװישן־קװאַרטאַל־װײַטקײַט 
די צװישן־קװאַרטאַל־װײַטקײַט (װערט באַצײכנט װי IQR) איז די װײַטקײַט פֿון אַ פֿערטל פֿון דער כּלל־װײַטקײַט (Q1) און דרײַ־פֿערטל פֿון דער כּלל־װײַטקײט (Q3). ד"ה 50% אין דער מיט. מען נוצט די מאָס כּדי צו רעכנען אַ מוסטער אָן באַרעכנען עקסטרעמע מאָסן פֿון די זײַטן. די פֿאָרמולע איז: IQR = Q3 − Q1.

### פֿאַרשײדנקײַט 
פֿאַרשײדנקײַט מעסט די װײַטקײַט צװישן יעדן װאַריאַבל און דער דורכשניט, אױף דער צװײטער מדריגה. כּדי צו רעכנען די פֿאַרשײדנקײַט נוצט מען די פֿאָרמולע:
:\sigma^2 = \frac {\sum_{i=1}^N \left(x_i - \overline{x} \right)^2} {N}

[left|thumb|250px|סטאַנדאַרט־אָפּװײַכונג געמעל פֿון אַ [נאָרמאַלע פֿאַרטײלונג]]

### סטאַנדאַרט־אָפּװײַכונג 
די סטאַנדאַרט־אָפּװײַכונג איז דער װאָרצל פֿון דעם פֿאַרשײדנקײַט, און באַװײַזט דעם פֿאַרשײדנקײַט צװישן די װאַריאַבלען און דער דורכשניט אין צאָלן פֿונעם מוסטער. זײַן פֿאָרמולע איז:
:s=\sqrt {\frac {\sum_{i=1}^N \left(x_i - \overline{x} \right)^2} {N}}

קאַטעגאָריע:סטאטיסטיק
טייס

דער **טייס** (; 
;
;
;
 *טיסא*) איז איינער פון די הויפט טייכן אין צענטראלער אייראפע. ער קומט ארויס אין אוקראינע, און ווערט געשאפן נאנט צו ראכעוו, וואו דער ווייסער טייס און שווארצער טייס פליסן צוזאמען. ער פליסט ביים גרענעץ מיט רומעניע, און קומט אריין אין אונגארן ביי טיסאבעטש. ווייטער איז ער דער גרענעץ צווישן סלאוואקיי און אונגארן, דערנאך פליסט ער אין אונגארן, און פאלט אריין אין דוניי אין וואויוואדינע, צפון סערביע.

דער טייס צאפט א שטח פון 156,087 קוואדראט ק"מ און איז לאנג 965 ק"מ (דער   16טער לענגסטער טייך אין אייראפע). 

## געאגראפיע
### בייטייכן
### שטעט און שטעטלעך
דער טייס פליסט אדורך די פאלגנדער לענדער, שטעט און שטעטלעך (פון מקור צום מויל):
* אוקראינע
**ראחוב
**טעטש
**חוסט
**סעליש
* רומעניע
**סיגעט
* אונגארן
**נאמעני
**זאהאני
**טאקיי
**טיסאלאק
**טיסא-איוואראש
**טיסאפירעד
**סאלנאק
**טיסאקעטשקע
**טשאנגראד
**סענטעש
**סעגעד
* סערביע
**קאניזשע
**ניי-קאנישע
**זענטא
**אדא
**מאל
**בעטשע
**ניי-בעטשע

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:טייכן אין אייראפע
קאַטעגאָריע:אוקראינע
קאַטעגאָריע:אונגארן
קאַטעגאָריע:רומעניע
קאַטעגאָריע:סלאוואקיי
קאַטעגאָריע:סערביע
טוניסיע

**טוניסיע** (אפיציעל די **רעפובליק פון טוניסיע**) איז א לאנד אין צפון אפריקע. די הויפטשטאט איז טוניס.

## היסטאריע 
שוין פון דער אלטער היסטאריע וואוינען אין טוניסיע די בערבער פעלקער. זיי האבן געבויט שטעטלעך און פארטן אויפן בארטן צו האנדלען ארום דעם מיטלענדישן ים.

דארט איז געווען די ערשטע אראבישע לאנד וואו עס האט אויסגעבראכן די אראבישע פרילינג דערנאך וואס א סוחר האט זיך אונטערגעצינדן.

## דעמאגראפיע
### רעליגיע 
כמעט אלע איינוואוינער פון טוניסיע (98% פון דער באפעלקערונג) זענען מוסולמענער. אויך זענען דא אומגעפער 1% קריסטן וואס שטאמען פון אייראפע. 
די דריט-גרעסטע רעליגיע אין לאנד איז יידישקייט, מיט עטלעכע 900 אנהענגער. א דריטל פון דער יידישע באפעלקערונג וואוינט אין און ארום דער הויפטשטאט. די רעשט וואוינען אויפן אינזל דזשערבא, מיט 39 שולן, אין א קהילה וואס גייט צוריק 2,600 יאר, אין ספאקס און אין האמאם-ליף.

אין דזשערבא, אן אינזל אינעם איינגאס פון גאבעס,  געפינט זיך די על גריבא שול, איינע פון די עלטסטע שולן אין דער וועלט. און די עלטסטע וואו מען דאווענט נאך אן א הפסק. א סך יידן גייען באזוכן די אוראלטע שול און איין מאל א יאר פֿייערט מען דארט. זיי האב א מסורה אז מ׳האט געבויט די שול מיט שטיינער פונעם ערשטן בית המקדש.

טוניסיע, צוזאמען מיט מאראקא, ווערן גערעכנט די אראבישע לענדער וואס זענען מערסט־טאלעראנט פון זייערע יידישער באפעלקערונג.

קאַטעגאָריע:צפון אפריקע
האנשו

**האנשו**  (טייטש "הויפט שטאַט")  איז דער גרעסטער אינזל פון יאפאן. ער איז דרום פון האקיידא, צפון פון שיקאקו און צפון־מזרח פון קיושו. ער איז דער זיבעטער גרעסטער אינזל  אין דער וועלט, און דער צווייטער מערסטער באפעלקערטער, נאך דזשאווא אין אינדאנעזיע.

דער אינזל איז בערך 1300 ק"מ לאנג, מיט א שטח פון   227,962.59&nbsp;ק"מ², 60% פונעם גאנצן שטח פון יאפאן.  ער איז גרעסער פונעם אינזל גרויסבריטאניע.  האנשו האט 5450 ק"מ פון בארטן.
קאַטעגאָריע:אינדזלען
קאַטעגאָריע:יאפאן
דאקלאנדס לייכטע באן

די **דאקלאנדס לייכטע באן** (DLR) איז אן אויטאמאטישע מעטרא אדער לייכטע באן סיסטעם, געעפנט 31סטן אויגוסט 1987 צו באדינען דעם ווידער־אנטוויקלט דאקלאנדס געגנט פון לאנדאן. די באן פארט אדורך עטלעכע געגנטן אין לאנדאן: צפון קיין סטראטפארד, דרום קיין לואישעם, מערב קיין באנק אין דעם סיטי פון לאנדאן, און מזרח קיין  בעקטאן און לאנדאן סיטי פליפארט.

די דל״ב ווערט אפערירט דורך סערקא דאקלאנדס לימיטיד פאר טראנספארט פאר לאנדאן. די סיסטעם  געהערט צו דל״ב געזעלשאפט, טייל פון דעם לאנדאנער  באן אפטייל פון טראנספארט פאר לאנדאן (TfL) וואס פארוואלטעט אויך לאנדאנער איבערגרונט און לאנדאן טראמלינק (אבער נישט לאנדאנער אונטערגרונט, וואס איז א באזונדערער אפטייל פון טראנספארט פאר לאנדאן.

אין 2006 האט די DLR געטראגן מער ווי 60 מיליאן פאסאזשירן.

DLR האט (זייט 2014) פינעף רוטעס: באנק–לואישעם, באנק–וואוליטש ארסענאל, טאער גייטוויי–בעקטאן, סטראטפארד–לואישעם און סטראטפארד אינטערנאציאנאל–וואוליטש ארסענאל.
## מאפע 
צענטער
## רעפערענצן 

קאַטעגאָריע:באן טראנספארט אין גרויסבריטאניע
קאַטעגאָריע:טראנספארט אין לאנדאן
ליסטע פון לענדער אין אפריקע

קליין|250px|פאליטישע מאפע פון אפריקע
דער קאנטינענט פון אפריקע ווערט איינגעטיילט אין 50 לענדער אין פינף געאגראפישע ראיאנען:

## געאגראפישע איינטיילונג פון לענדער 
קליין|200px|מזרח אפריקע
### מזרח אפריקע 
* אוגאנדע
* בורונדי
* דזשיבוטי
* טאנזאניע
* מאדאגאסקאר
* סאמאליע - סאמאלילאנד, פונטלאנד
* סיישעל
* עריטרעע
* עטיאפיע
* קאמארא
* קעניע
* רוואנדע

קליין|200px|צענטראלע אפריקע

### צענטראלע אפריקע 
* גאבאן
* דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא
* טשאד
* סאא טאמע און פריסיפי
* עקוואטארישע גינע
* צענטראלע אפריקאנער רעפובליק
* קאמערון
* רעפובליק פון קאנגא

קליין|200px|צפון אפריקע

### לענדער אין צפון אפריקע 
* אלזשיר
* דרום סודאן
* טוניסיע
* ליביע
* מאראקא
* מאריטאניע
* סודאן
* עגיפטן

קליין|200px|דרומדיקע אפריקע
### לענדער אין דרומדיקער אפריקע 
* אנגאלא
* באצוואנע
* דרום אפריקע
* זימבאבווע
* זאמביע
* לעסאטא
* מאריציוס
* מאזאמביק
* מאלאווי
* נאמיביע
* סוואזילאנד

קליין|200px|מערב אפריקע

### לענדער אין מערב אפריקע 
* בארטן פון העלפאנדביין
* בורקינע פאסא
* בענין
* די גאמביע
* גהאנע
* גינע
* גינע-ביסאו
* טאגא
* ליבעריע
* מאלי
* ניזשער
* ניגעריע
* סענעגאל
* סיערע לעאנע
* עקוואטארישע גינע
* קאפווערדישע אינזלען

קאַטעגאָריע:אפריקע
*
לענדער אין אפריקע
מעקא

**מעקאַ** (אראביש: مكة المكرمة‎ *מאקא אל-מוקאראמא*) איז א שטאט אין סאודי אראביע, מיט א באפעלקערונג פון 1,294,169 (2004 צענזוס). די שטאט געפינט זיך 73 ק"מ פון דזשעדא, און 81 ק"מ פונעם ים סוף.

מעקא, דער געבורטספלאץ פון מוכאמאד, איז די הייליגסטע שטאט ביי מוסולמענער. מער ווי 13 מיליאן מענטשן פארן קיין מעקא יעדע יאר.

דער בירגערמייסטער פון מעקא איז אסאמא אַל־באַר.

קאַטעגאָריע:שטעט אין אזיע
קאַטעגאָריע:סאודי אראביע
קאַטעגאָריע:איסלאם
בית ישראל (געגנט)

[שמאל|ממוזער|250px|הויז אויף הרב [חיים שאול עבוד גאס]]
[קליין|בית ישעיה געביידע פון [מירער ישיבה אין בית ישראל]]
[250px|קליין|בית שלום געביידע פון [מירער ישיבה אין בית ישראל]]
**בית ישראל** איז א אשכנזישע געגנט אין צפון ירושלים, צפון פון דעם מאה שערים געגנט. דער געגנט איז ארומגענומען מיט די גאסן מאה שערים, שבטי ישראל, שמואל הנביא און יואל. די גרויסע מירער ישיבה געפינט זיך אין בית ישראל.

דער נאמען "בית ישראל" קומט פונעם פסוק אין יחזקאל ל"ו 10: "וְהִרְבֵּיתִי עֲלֵיכֶם אָדָם כֹּל בֵּית יִשְׂרָאֵל כֻּלָה וְנוֹשְׁבוּ הֶעָרִים וְהֶחֳרָבוֹת תִּבָּנֶינָה". ס'איז דא א מסורה אז אין די צייטן פון צווייטן בית המקדש האט מען אין דעם געגנט געלייגט דעם אש פון די קרבנות וואס מען האט אראפגענומען פונעם מזבח.

## היסטאריע 
דער בית ישראל איז געגרינדעט געווארן אין די 1880ער יארן פאר יידן וואס האבן נישט געקענט צאלן די הויכע פרייזן פאר וואוינונגען אין מאה שערים. אין יענע יארן האט מען געבויט פיר קליינע געגנטן: שערי משה, עיר שלום, נחלת צבי און שערי פינה. אין אנהייב האט דער געגנט געהייסן דער 'נייער מאה שערים'. אין תרמ"ו (1886) האט הרב אריה לייב דיין געקויפט דעם שטח גאנץ ביליג צוליב דעם וואס דער געגנט איז געווען פול מיט וואסער.
סכעלדע

די **סכעלדע** (האלענדיש: ***Schelde*** , פראנצויזיש: ***Escaut***) איז א טייך לאנג 350 ק"מ. עס הייבט זיך אן אין צפון פראנקרייך, און שטראמט אין מערב בעלגיע אין פליסט אריין אין דרום־מערב האלאנד. 

## ליניע 
די קוואלוואסערן פון דער סכעלדע זענען אין גואי, אין דעם איין דעפארטמענט פון צפון פראנקרייך. זי פליסט צפון דורך קאמבראי, און קומט אריין אין בעלגיע לעבן טורנאי. אין גענט, וואו דער הויפט בייטייך, דער ליס, קומט אריין,, קערט די סכעלדע צו מזרח. נאענט צו אנטווערפן, די גרעסטע שטאט אויף אירע ברעגן, פליסט די סכעלדע מערב אריין אין האלאנד צום צפון ים.

## דרויסענדיגע לינקן 
אינפארמאציע איבערן טייך (אין האלענדיש) 

קאַטעגאָריע:טייכן אין אייראפע
קאַטעגאָריע:פראנקרייך
קאַטעגאָריע:בעלגיע
קאַטעגאָריע:האלאנד
29סטן אקטאבער

דעם **29סטן אקטאבער** איז דער 302טער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (303טער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 63 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1675 - גאטפריד ווילהעלם לייבניץ ניצט צום ערשטן מאל דעם סימבאל &int; &nbsp; פאר אן אינטעגראל.
* 1888 - געחתמעט געווארן דער  קושטא אפמאך, וואס גאראנטירט פריי דורכפורן דעם סועץ קאנאל.
* 1923 - די רעפובליק פון  טערקיי געגרינדעט דורך אטאטורק.
* 2012 - הוראגאן סענדי קלאפט דעם מזרח בארטן פון די פאראייניגטע שטאטן, שאפט היזקים פון $50 ביליאן און שווערע קראפט אויסלעשן.

## געבוירן 
* 1912 - לעא פולד, יידישער זינגער (נפטר 1997)
* 1929 - יעווגעני פרימאקאוו, פרעמיער מיניסטער פון רוסלאנד

## געשטארבן 
* 1618 - סיר וואלטר ראלי, ענגלישער אויספארשער (הינגעריכט (געב' 1554)
* 1950 - גוסטאוו דער פינפטער, מלך פון  שוועדן (געב' 1858)

## פייערטעג 
* טערקיי - רעפובליק טאג

----
* 28סטן אקטאבער - 30סטן אקטאבער
* אקטאבער

29
חולה טאל

דער **חולה טאל** (העברעיש: *עמק החולה*) איז א טאל אין "פינגער פון גליל", אין צפון ארץ ישראל, פאקטיש איז עס א המשך צום עמק הירדן, וואס געפונט זיך מער צו דרום. צפון פון טאל געפינט זיך דער איון טאל אין לבנון, און דער לבנון טאל.

דער טאל האט אסאך וואסער, און אמאל האט זיך געפונען אין דרומדיקן טייל פון טאל, די חולה אזערע, וואס ישראל האט אויסגעטריקנט אין די 1950ער יארן. היינט האט מען צוריק פארפלייצט עטליכע ערטער, נאכן זען אז דאס אויסטריקענען האט געברענגט צו עקאלאגישע ענדערונגען.

אין דעם טאל געפינט זיך היינט  איין שטאט קרית שמונה, א קאלאניע יסוד המעלה, און נאך דערפער און קיבוצים, וואס ווערן איינגעטיילט צו צוויי געגנטלעכע ראטן, גליל העליון  און מבואות החרמון.

## געאגראפיע 
דער חולה טאל געפינט זיך  צווישן די אויבער גליל נפתלי בערג פון מערב, און די גולן בערג פון מזרח. 

דער קלימאט איז עטוואס א שווערער, די דיפרענציאל אין וועטער איז הויך, וויבאלד עס איז ווייט פון ים, און איז א פארמאכטער טאל ארום גענומען ביי די זייטן מיט בערג, וואס ברענגט דערצו אז אויף די בערג קען גיין אסאך רעגן, די וואלקענעס טראסקענען אראפ צום טאל, און הייבן זיך ווידער צום גולן, וואס מאכט אז ביי די זייטן פון חולה רעגנט, אבער אין טאל נישט.

דרום פון חולה טאל געפינט זיך דער כינרת טאל, דער טאל וואס נעמט ארום דעם כנרת. ישראל באנען האט א פלאן צוגעגרייט  אויפצושטעלן גערעלסן פאר א צוקונפטיקער באן, וואס וועט פארן אין טאל ביז קרית שמונה.

קאַטעגאָריע:ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:געגנטן אין ישראל
קאַטעגאָריע:טאלן
קעגן לבנון בערג

300px|מרכז
די **קעגן לבנון בערג**, איז א קייט פון בערג, וועלכע געפונען זיך אין לבנון, און דינט אלס גרעניץ צווישן לבנון מיט סיריע.

די לענג פון די בערג זענען 150 קילאמעטער, פון דרום איז הר חרמון וועלכע איז א פונקט פאר גרעניצן צווישן דריי לענדער, ישראל, סיריע און לבנון, און איז די העכסטע בארג, מיט א הויכקייט פון 2,814 מעטער. און צפון איז די "משה ארויפגאנג" בארג, וועלכע גרייכט א הויכקייט פון 2,669 מעטער.

די גרעניץ פון די היינטיקע לבנון, איז באשטימט געווארן דורך דער פראנצויזישער מאנדאט, פון איין זייט די בארג צו לבנון, צו די אנדערע זייט, ווי עס געפונען זיך עטליכע טייכן צו סיריע.

צו מערב זייט פון די בערג, געפונט זיך די לבנון טאל, און די לבנון בארג. צו די סירישע זייט, געפונט זיך די דמשק פלאכלאנד, ווי עס געפונט זיך די הויפטשטאט פון סיריע, די בערג דערגרייכן ביז האמס, אין סיריע.

קאטעגאריע:לבנון
קאַטעגאָריע:בערג
לבנון טאל

מרכז|250px|קליין| זחלה
דער **לבנון טאל**, (אראביש: البقاع, *בעקאַאַ*), איז א טאל אין לבנון, וואס געפינט זיך אין מזרח זייט פון לאנד, נאנט צו דער גרעניץ מיט סיריע. די צפון שפיץ פון דעם טאל קומט אן ביז טערקיי. 

אין דער געגנט פון ביירוט איז די טאל ווייט פון מיטלענדישער ים 19 קילאמעטער. דער טאל איז ארומגענומען מיט בערג פון די צוויי זייטן, די לבנון בארג צו מערב, און די קעגן לבנון בערג צו מזרח.

דער טאל איז א המשך צו דעם חולה טאל אין ישראל, וואס גייט אריבער דער גרעניץ צו דעם איון טאל. די לענג פון דעם טאל איז 120 קילאמעטער, די דורכשניטליכע ברייט איז 16 קילאמעטער. צוויי טייכן קומען ארויס פון טאל, די ליטאני טייך, און די אאצי טייך וואס גייט אריבער צפון סיריע, וואו עס פאלט אריין אין ים. 

די גרעסטע שטאט אין טאל איז זאכלא, וועלכע געפינט זיך צפון צו דעם ביירוט-דמשק שאסיי.

אין די צייטן פון צווייטן בית המקדש, איז דארט געווען אן אראביש קעניגרייך, פון דעם יטור שבט. יהודה אריסטובולוס דער ערשטער האט איינגענומען די געגנט, און עס איז דעמאלט געווארן א טייל פון דערחשמונאים מלוכה אין ארץ ישראל. די רוימישע אימפעריע האט עס שפעטער אוועקגענומען, אבער צוריקגעגעבן צו הורדוס.

אין די 1970ער יארן, נאכדעם וואס כוסיין קעניג פון יארדאניע האט ארויסגעטריבן די פאטאך פון יארדאניע, און די פאסירונג פון דעם שווארצן סעפטעמבער, איז די געגנט גערופן געווארן **פאטאכלאנד**. ביי דעם לבנון ברודער קריג, זענען פארגעקומען דארט ביטערע שלאכטן, דורך אלע פארטייען וועלכע האבן טיילגענומען.

נאד דער ערשטער לבנון מלחמה, ווען צה"ל האט ארויסגעטריבן די פאטאך, איז די געגנט געווארן פון די גרעסטע צענטערן אין דער וועלט, פאר נארקאטיקן ווי כאשיש און אפיום. היינט איז דער ראיאן באהערשט דורך כעזבאלא קעמפער.

די געגנט איז מערסטנס באנוצט פאר אגריקולטור, אין צפון טייל בעיקר פאר פאשע און בהמות, אין דרום טייל פאר ווייץ, קארן, גרינצייג, און גערטנער פאר וויינטרויבן.

קאטעגאריע:לבנון
קאטעגאריע:טאלן
כעלמנא פארטיליקונג לאגער

**כעלמנאָ** אדער **קולמהאָף** איז געווען א פארניכטיקונגס לאגער אין מערב פוילן, נאנט צו די פוילישע דארף כעלמנא אויף די נער טייך, 60 קילאמעטער צפון מערב פון לאדזש. די ערשטע פון אזעלכע סארט לאגערן, וואס די נאציס האבן אויפגעשטעלט, מיטן ציל אומצוברענגען יידן. צום ערשטן מאל זענען יידן און אנדערע פארפאלגטע פעלקער, אומגעברענגט געווארן דורך גאז, אין ספעציעלע לאסטאויטאס, וואס זענען געשטעלט געווארן פאר דעם ציל. אויך איז עס געווען דער ערשטער ארט, ווי קערפער פון טויטע זענען פארברענט געווארן. די טייוול האט אנגעהויבן אפערירן די לאגער, 8טן דעצעמבער 1941, און האט מיט א קורצע איבעררייס אין 1943, אומגעברענגט מענער פרויען און קינדער ביזן 18 יאנואר 1945.

די לאגער איז אנגעפירט געווארן דורך די איינזעצגרופען, ביז דעמאלט זענען זיי נאכגעלאפן זייערע קרבנות, אין 1941 איז אנגענומען געווארן דעם באשלוס, אז אנשטאט זיי זאלן אומברענגען יידן אין די שטעט, זאלן יידן קומען צו די באשטימטע לאגערן.

עס איז נישט באוויסט דער גענויער צאל פון אומגעקומענע אין די לאגער, עס ווערט געשאצט צווישן 152,000 געהרגטע, און 320,000 געהרגטע מענטשן 98 פראצענט פון זיי יידן. עס איז באוויסט אויף פיר מענטשן, וואס האבן באוויזן צו אנטלויפן, אין "עונג שבת" פון עמנואל רינגלבלום, ווערט כעלמנא דערמאנט דורך אן עד וועלכע האט באוויזן צו אנטלויפן, אבער דער מאן האט ווארשיינליך נישט איבערגעלעבט דעם קריג. 

אסאך פון די יידן פון לאדזשער געטא, אזוי אויך פון אנדערע און ווייטע ערטער זענען דארט אומגעברענגט געווארן. ציגיינער וועלכע זענען אויך געהאלטן געווארן אין לאדזשער געטא, זענען דארט אויך פארגאזט געווארן, צוזאמען מיט עטליכע הונדערט פוילישע ארעסטאנטן.

קאטעגאריע:פארניכטונגס לאגערן
אנטיפטרוס

**אנטיפטרוס**, איז געווען א וויכטיקער שטאטסמאן, און פאליטיקער, אין די צייטן פון יוחנן הורקנוס דער צווייטער, אין די צייטן פון צווייטע בית המקדש, און דער פאטער פון צוקונפטיקע קעניג הורדוס. געבוירן אין יאר 104, געשטארבן אין יאר 43 איידער ציווילע רעכענונג.

ער איז געבוירן צו אנטיפס, א פאמיליע פון אדום, א פאלק וואס האט זיך געפונען אין דרום פון ארץ ישראל, נאכן איינעמען די געגנט דורך די אלכסנדר ינאי, האבן אלע איינוווינער זיך מגייר געווען, אנטיפס צווישן זיי, און ינאי האט אים געשטעלט אלס גובערנאטאר פון אדום. אנטיפטרוס האט געהייראט אן אראבקע מיטן נאמען קיפראס פון די נבטים שבט, און הורדוס איז געבוירן פון די פרוי, אין אשקלון. 

אין די צייטן פון ינאי המלך, און שפעטער זיין פרוי שלומציון המלכה, איז די קעניגרייך געווען רואיג, איינמאל די צוויי זענען געשטארבן, האט אויסגעבראכן אין ארץ יהודה, א בירגער קריג, צווישן די צוויי קינדער, יוחנן הורקנוס דער צווייטער, און יהודה אריסטובולוס דער צווייטער. הורקנוס איז געווען א שוואכער מאנספארשוין, און ער האט געשלאסן א שלום מיט זיין ברודער, אנטיפטרוס האט געהעצט הורקנוס די גאנצע צייט, אז די מלוכה קומט זיך אים און נישט צו זיין ברודער.

די רוימישע אימפעריע, האט זיך אריינגעמישט אין די קריג, און אנהייב האבן זיי געפסקנט לטובת אריסטובולוס, נאכדעם וואס ער האט זיי אונטערגעשמירט, אבער פאמפאיוס א רוימישע גענעראל, האט זיך אנגענומען פאר הורקנוס, און נאך א קורצע קריג קעגן אריסטובולוס, האט פאמפאיוס ארויף געשטעלט הורקנוס אויפן בענקל.

גאנצע שטיקער פון ארץ יהודה זענען אוועקגעריסן געווארן פון די מלוכה, ווי בית שאן, און יפו. הורקנוס איז געווארן עטנארך (געוועלטיגער אויס קעניג), אנטיפטרוס איז געווארן פאקטישע הערשער איבער די יידן. ער האט געוועליטיקט מיט אן אייזערנעם פויסט, זייענדיק פארפיינטעט ביי די פאלק.

אלכסנדר דער צווייטער, זון פון אריסטובולוס, האט אנגעפאנגען אן אויפשטאנד, נאכן אנטלויפן פון רוימישע געפענגעניש. אין די ענדע פון די קריג, נאכן שיקן די רוימישע מיליטער אונטערצוברענגען די אויפשטאנד, איז הורקנוס צוריק געווארן כהן גדול, רוים האט אבער צעטיילט די געגנטער אין ארץ ישראל צו באצירקן, אונטער באזונדערע הערשאפט, געפירט דורך רוים און מער נישט דורך הורקנוס.

אין רוים איז פארגעקומען דערווייל א קריג, צווישן גענעראל פאמפאיוס, און יוליוס קייסער, אנטיפטרוס האט געשיקט א מיליטער צו העלפן די גענעראל, אבער יענער האט פארלוירן, אנטיפטרוס האט זיך נישט פארלוירן, און זיך אנגעשלאסן צו די קייסערס וואגן.

יוליוס קייסער האט געשטיצט אנהייב אריסטובולוס, און זיין זון אלכסנדר, אבער געטוישט זיין מיינונג, און געשטעלט אנטיפטרוס פאר אפוטרופוס (וואס איז דער באדייט דערפון איז נישט באוויסט) איבער די יידן, אנטיפטרוס הא געשטעלט זיין זון פצאל אלס קאמאנדיר פון ירושלים און זיין זון הורדוס אלס קאמאנדיר פון די גליל.

אין די יאר 43 איידער די ציווילע רעכענונג, נאכן פארלירן זיין חן ביי הורקנוס, האט מליכוס א ראטגעבער פון הורקונוס אים פארסמט, און אנטיפטרוס איז געשטארבן. וואס ער האט אנגעפאנגען האט ער שפעטער אויסגעפירט, טאקע נאך זיין טויט הורדוס איז געווארן קעניג איבער די יידן. אלס נקמה האט הורדוס פארסמט די ראטגעבער, און יענער איז געשטארבן.
קאטעגאריע:הורדוס פאמיליע
קאטעגאריע:תקופת בית שני
1902

## געשעענישן 
* 27סטן יאנואר - געגרינדעט דער שערי צדק שפיטאל אין ירושלים
* 8טן מיי - צוליב דעם אויסבראך פון א וואולקאן אין מארטיניק שטארבן מער ווי 30,000 מענטשן.

## געבוירן 
* 13טן יאנואר - געארגי מאלענקאוו, הערשער פון סאוועטן פארבאנד צווישן 1953 און 1955 (געש' 1988)
* 24סטן יאנואר - אסקאר מארגנשטערן, אמעריקאנער עקאנאמיקער, פון די גרינדער פון שפיל טעאריע (געש' 1977)
* 18טן אפריל - רבי מנחם מענדל שניאורסאהן, ליובאוויטשער רבי (נפטר 1994)
* 28סטן יולי - קארל פאפער, פילאסאף פון וויסנשאפט, (געש' 1994)
* 8טן אויגוסט - פאל דיראק,  פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1933 (געש' 1984)
* 21סטן נאוועמבער - יצחק באשעוויס זינגער, יידיש־שפראך שרייבער, באלוינט מיטן נאבעל פריז פאר ליטעראטור (נפטר 1991)

## געשטארבן 
* 29סטן סעפטעמבער - עמיל זאלא, פראנצויזישער שרייבער (באקאנט פאר זיין עסיי "איך באשולדיג" נאך דער דרייפוס פרשה) (געב' 1840)

## נאבעל פריזן 
* כעמיע - הערמאן עמיל פישער

קאַטעגאָריע:1900ער
דן חלוץ

קליין|דן חלוץ
**דן חלוץ** (געבוירן 7טן אויגוסט 1948) איז געווען דער אכצנטער שעף פון גענעראל שטאב, פון צה"ל, אנגעהויבן אין יאר 2005, ביז יאר 2007. איידער ער איז געווארן שעף, איז ער געווען קאמאנדיר פון דעם לופטפלאט, און וויצע שעף. אין זיין צייט איז פארגעקומען די ריקצוג פון צה"ל  פון עזה שטרייף, און די צווייטע לבנונישע מלחמה. ער איז געווען דער ערשטער פילאט  צו ווערן שעף אין דער היסטאריע  פון דער ארמיי.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן אין תל אביב, צו עלטערן עולים פון איראק און איראן. אין 1968, איז ער געווארן מאביליזירט, אין ער איז געווארן א פליער, פון א קאמפס עראפלאן, ער האט טיילגענומען אין דער מלחמת התשה, און אין דער יום כיפור מלחמה, שוין אין רעזערוו. נאכן פארלאזן די ארמיי, און שטודירט "פירן געשעפטן", האט ער זיך אומגעקערט נאכן אויסברוך פון דער ערשטער לבנון מלחמה.

אין 2005, האט שאול מופז אים געשטעלט איבערצונעמען משה יעלון, נאכדעם וואס יעלון האט זיך קעגנגעשטעלט צו דעם ריקצוג פון עזה.

נאך דער לבנון מלחמה אין 2006, איז ער ברייט קריטיקירט געווארן, פארן אנפירן דעם אימבאלימפירטן קריג, וואס ישראל האט געפירט קעגן כעזבאלא, ער האט שפעטער רעזיגנירט פון אמט, נאכן זיין שעף פאר אנדערט האלב יאר.

אום 30סטן אפריל 2007, האט דער ווינאגראד קאמיסיע אים דערקלערט אלס טייל פון דורכפאל אין דעם קריג, אינאיינעם מיט אהוד אולמערט, דעמאלטדיקער פרעמיער מיניסטער, און עמיר פרץ, דאן פארטיידיקונגס מיניסטער.

קאטעגאריע:שעפן פון גענעראל שטאב פון צה"ל
קרית משה

ממוזער|קריית משה
[קריית משה, במבט מ[מלון קראון פלזה ירושלים|מלון קראון פלזה|250px|קליין|קרית משה]]
**קרית משה** איז א געגנט אין מערב ירושלים, וועלכע גרענעצט זיך מיט גבעת שאול פון צפון, און פון דרום געפונט זיך די בית הכרם געגנט. אויפגעשטעלט אין יאר 1925, דורך די מזרחי פארטיי, מיט די שטיצע פון משה מאנטיפיארי פאנד, און די געגנט טראגט זיין נאמען. 

געבויט געווארן אלס גארטן געגנט, וואס הייסט א הויז אויף א גארטן (ווילא), וועלכע איז היינט שוין אומקענטליך, צוליבן בויען אין ירושלים, און דאס צורעכענען די געגנט צום שטאט, נאכן מלחמת השחרור.

אין יאר 1964, איז די ישיבה מרכז הרב, אריבער צו די געגנט, און די באפעלקערונג אין געגנט האט זיך גענומען טוישן, פון א געמישטע רעליגיעזע און סעקולערע, איז היינט די געגנט באוווינט מערסטנס מיט פרומע יידן. אין יאר 2008, איז דארט פארגעקומען די מרכז הרב שחיטה, דורך טעראריסטן.
רמת דניה

250px|קליין|רמת דניה קווארטל
**רמת דניה** איז א געגנט אין דרום מערב ירושלים, נאנט צו בית וגן, קריית יובל, און רמת שרת. אויפגעבויט אין יאר 1966, און רוב איינוווינער זענען וועלטלעכע, דאקטוירים, און פראפעסארן.

אין די קליינע געגנט וווינען עטליכע טויזנט מענטשן, וועלכע ווערן צעטיילט אין פיר קלענערע געגנטער, פיל שטאקיגע געביידעס, פריוואטע וווינונגען, עטליכע דירות אין איין געביידע, און די נייע געגנט, וועלכע איז געבויט אויף (ווילאס) פריוואטע הייזער.

איינע פון די גרעסטע פארקן פון ירושלים, און פון די גאנצע געגנט בכלל, געפונט זיך אין רמת דניה. אין די געגנט פארט נישט אריבער קיין איין אויטאבוס ליניע, וואס איז פון די איינציקסטע געגנטער אין ירושלים, וואס האט נישט פובליק טראנספארטאציע.
ראש פינה

**ראש פינה** איז א שטעטל אין ישראל, וועלכע געפונט זיך אונטער צפת, און די גליל בערג ארום צפת, די שטעטל געפונט אבער אין די טאל, צו צפון פון שטעטל געפונט זיך חצור הגלילית.

געגרינדעט 12טן דעצעמבער 1882, און איז די פאקטישע ערשטע שטעטל, אויפגעשטעלט צו ווערן אין ארץ ישראל, אין די נייע תקופה. די שטח איז אפגעקויפט געווארן דורך יידן פון צפת, אין יאר 1875, וועלכע האבן זיך באזעצט דארט אין יאר 1878, און גערופן געווארן גיא אוני, אבער האבן איר פארלאזט, נאך קרענק, און אן עפידעמיע. אין 1882, איז די שטעטל ווידעראמאל באזעצט געווארן. נאך שוועריקייטן האט עדמונד זשיימס דע ראטשילד, גענומען די שטעטל, אונטער זיין אויפזיכט, און שפעטער האט ער איבערגעגעבן די אויפזיכט צו יק"א, די פאנד פון מאריס הירש.

לויט די צענטראלע ביורא פאר סטאטיסטיק, האט ראש פינה א באפעלקערונג, פון 2,700 איינוווינער, ריכטיק פאר 2010.

קאטעגאריע:ישובים אין ישראל
שפרעם

שמאל|ממוזער|200px|שפרעם אינעם 20סטן יארהונדערט
**שפרעם** איז א שטאט אין צפון דיסטריקט אין ישראל. די שטאט געפונט זיך אויף זיבן בערג, און דער מוניציפאלער שטח איז 22,000 דונאם. די שטאט געפונט אויף א קרייצוועג צווישן די גליל בערג און דעם טאל, צווישן חיפה, עכו און נצרת. 

די שטאט האט אן אלטע היסטאריע, נאך פון דעם צווייטן בית המקדש צייטן, און איז געווען איינע פון די שטעט, וואו די סנהדרין האבן געזעסן. דער תנא רבי יהודה בן בבא, איז דארט באגראבן. נאכן חורבן האבן קריסטן אנגעפאנגען קומען, און מיט די מוסלמענישער אנקום, זענען אראבער דארט אנגעקומען, מיט די יארן זענען צוגעקומען אויך דרוזן. יידן האבן זיך געפונען דארט, ביז די 1920ער יארן, און די שול שטייט ביז היינט.

ביי דער אומאפהענגיקייט מלחמה, זענען אסאך איינוווינער אנטלאפן. ביז פאר עטליכע יארן, זענען די קריסטן געווען א מאיאריטעט, אבער אין די לעצטערע יארן, האבן די מוסלמענער באקומען דאס מערהייט אין שטאט. די שטאט איז די צווייטע גרעסטע קריסטליכע שטאט, אין גאנץ ישראל, נאך נצרת.

לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, וווינען אין שפרעם 36,500 איינוווינער. 59 פראצענט פון שטאט זענען מוסלמענער, 26 פראצענט קריסטן, און 14 פראצענט זענען דרוזן.
יצחק אייזיק הלוי הערצאג

הרב **יצחק אייזיק הלוי הערצאג** (כ"ח כסלו ה'תרמ"ט - י"ט תמוז ה'תשי"ט) איז געווען דער ערשטער אשכנזישער הויפט רב פון ישראל. ער איז געווארן רב אין יאר 1936, וואס ער האט אנגעהאלטן ביז צו זיין נפטר ווערן, אין יאר 1959.
## לעבנסגעשיכטע 
געבוירן אין לאמזשע, פוילן, כ"ח כסלו תרמ"ט 3טן דעצעמבער 1888 צו זיין פאטער, הרב יואל לייב הערצאג. אין יאר תרנ״ז האט זיין פאטער באקומען א רבנות שטעלע אין לידז, ענגלאנד, און די משפחה האט זיך דארט געצויגן. אין יאר תר״ע האט יצחק אייזיק באקומען היתר הוראה. אין יאר תר״ע איז זיין פאטער באשטימט געווארן הויפט-רב פון פאריז, פראנקרייך.

אויך האט ער שטודירט אין אוניווערסיטעט אין לאנדאן און פאריז, מאטעמאטיק, סעמיטישע שפראכן, און קלאסישע שפראכן.

פון 1915 ביז 1936, האט ער געדינט אלס הויפט רב פון אירלאנד, דערנאך האט ער געמאכט עליה קיין ארץ ישראל, און נאך דער  פטירה פון הרב אברהם יצחק הכהן קוק, איז ער ערוועלט געווארן צו דינען אלס הויפט רב.

אין די צייטן פון דער צווייטער וועלט מלחמה האט ער געטון אסאך השתדלות, צווישן די אמעריקאנער און בריטישע אינסטאנצן, ארויסצוהעלפן די יידן אין אייראפע, אבער אן דערפאלג. נאכן קריג האט ער אין א לאנגע רייזע אין אייראפע, אסאך ארויסגעהאלפן די שארית הפליטה.

הרב הערצאג האט איניציאירט דאס בויען פון היכל שלמה פאר דעם הויפט ראבינאט.

## משפחה 
אין 1917, האט ער געהייראט זיין ווייב שרה, טאכטער פון הרב שמואל יצחק הילמאן, דיין אין גלאזגוי און לאנדאן, און געהאט מיט איר צוויי קינדער, חיים הערצאג וועלכע איז געווען ישראלס זעקסטער פרעזידענט, און יעקב הערצאג א פאליטיקער, און ישראלס אמבאסאדאר צו די פאראייניקטע פעלקער. זיין אייניקל איז יצחק הערצאג, וואס הייסט נאך אים, און איז א ישראל פאליטיקער.

## וועבלינקען
* 

קאטעגאריע:הויפט רבנים
קאטעגאריע:רבנים אין ישראל
קאַטעגאָריע:רבנישע לויים
קאַטעגאָריע:רבנים אין ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:נקבר אין סנהדריה
פאטאכלאנד

**פאטאכלאנד** איז געווען א געגנט אין דרום לבנון, נאנט צו די גרעניץ מיט ישראל. פאר 10 יאר האט די פאטאך, און די פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע געהערשט דארט. די געגנט האט נישט קיין פארמאלע גרעניץ, אבער געווענליך ווען מען רעדט דערפון מיינט מען די דרום מזרח געגנט פון לבנון טאל, אין די חרמון.

נאך די שווארצער סעפטעמבער, ווען כוסיין קעניג פון יארדאניע, האט פארטריבן די פאטאך פון יארדאניע טעריטאריע, זענען די פאלעסטינער קעמפער אנגעקומען קיין לבנון, פארצוזעצן זייער קאמף קעגן ישראל, דורכאויס די לבנון ברודער קריג, האבן די פאלעסטינער פארשטארקט זייער אנוועזנהייט, און פארגעזעצט זייערע אטאקע קעגן ישראל, וועלכע האט אין רעאקציע, אטאקירט אין די ליטאני אקציע.

ביי די ליטאני אקציע, זענען די לבנון קרעפטן אנגעקומען, און פארשיקט די פאלעסטינער, צו די אנדערע זייט ליטאני טייך, אבער די פאלעסטינער האבן פארגעזעצט זייערע אטאקעס, מיט קאטיושא ראקעטן אויף ישראלדיקע שטעט. מיט די אויסבראך פון ערשטע לבנון מלחמה, זענען די פאלעסטינער, אין שפיץ פון יאסיר אראפאט, אנטלאפן קיין ביירוט, און דערנאך אנגעקומען קיין טוניסיע. מיט דעם האט די געגנט פארלוירן איר נאמען, וועלכע האט זיך צוריק אויפגעוועקט, ווען די כאמאס האט דורכגעפירט זייער אויפשטאנד, אין עזה שטרייף, אין יאר 2007, און האט אנגעפאנגען גערופן ווערן "כאמאסטאן", ווען די מערב ברעג, האט באקומען די נאמען "פאטאכלאנד".

קאטעגאריע:לבנון
קאטעגאריע:ישראל פאלעסטינער קאנפליקט
קאטעגאריע:פאלעסטינער
כרם אברהם

קליין|כרם אברהם, 2008
**כרם אברהם**  איז א געגנט אין ירושלים, וואס גרענעצט גאולה, דעם שנעלער פלאץ און תל ארזה. דער נאמען שטאמט נאך א וויינגארטן, וואס אן אראבער פון חברון האט דארט געהאט, און אויף אראביש האט יענער געהייסן אלכאלילי, וואס מיינט גאטס פריינט, וואס די יידן האבן געטייטשט פאר אברהם אבינו.
[שמאל|ממוזער|250px|אויפשטעלן א [סוכה אין צפניה גאס, פאר סוכות ה'תשע"ב 2012]]
אין 1851 האט דער בריטישער קאנסול פון ירושלים, דזשיימס פין, אפגעקויפט דעם שטח, און אים געגעבן פאר יידן כדי זיי זאלן באארבעטן דעם שטח, שפעטער האט ער פארקויפט דעם שטח פאר זיינע ארבעטער, און זיי האבן דארט אויפגעשטעלט די שכונה.

די גאסן פון דער געגנט הייסן נאך די נביאים (הושע, עמוס, עובדיה, נחום, צפניה). פון יאר 2007 האט די ירושלימער מוניציפאליטעט, דורכגעפירט רענאוואציע ארבעט אויף די געסלעך. די געגנט איז היינט באוווינט בעיקר מיט רעליגיעזע מענטשן.

די דיכטערין זעלדע האט אמאל געוואוינט אין דער געגנט כרם אברהם.
יעקב דוד ווילאווסקי

הרב **יעקב דוד ווילאווסקי** (ל' שבט ה'תר"ה -   א' תשרי ה'תרע"ד) איז געווען דער סלוצקער רב. ער איז געווען דער מחבר פון צוויי פירושים אויף תלמוד ירושלמי, **רידב"ז** און תוספות הרי"ד.

## לעבנסגעשיכטע 
יעקב דוד איז געבוירן אין קאברין ל' שבט תר"ה צו זיין פאטער, ר' זאב ווילאווסקי.
ביי די 23 יאר איז ער באשטימט געווארן רב און אב"ד אין איזוואלין. נאכער איז ער אויפגענומען אלס רב אין באברויסק (תרל"ו), ווילנע (תרמ"א), פאלאצק (תרמ"ג), ווילקאמיר (תרמ"ז) און סלוצק (פון תר"ן ביז תר"ס).

אין תרס"ג האט מען אים דעמאלסט גערופן צו אמעריקע צו ווערן הויפט רב אין שיקאגא, אבער ווען ער איז אנגעקומען האט ער פארשטאנען אז קיין סאך וועט ער נישט קענען אויפטון דארט, און עטלעכע חדשים שפעטער האט ער פארלאזט זיין אמט. אין תרס"ה איז ער געקומען קיין צפת וואו ער האט אויפגעשטעלט די ישיבה "תורת ארץ ישראל".

## ירושלמי 
רוב זיינע טעג האט ער עוסק געווען לערנען ירושלמי, א לימוד מיט וואס רוב לומדים האבן נישט קיין ידיעה. ער האט געהאט אן אויסערגעוויינלעך זיכרון; אחוץ פון זיין א בקי אין בבלי, ירושלמי און פוסקים, האט ער געקענט עטלעכע מסכתות בעל פה.

ער האט געשריבן צוויי פירושים אויף ירושלמי— רידב"ז, א לויפיקער פירוש אויפן סטיל פון רש"י, און תוספות הרי"ד (ענלעך צו תוספות). געדרוקט צום ערשטן מאל אין פיעטרקאוו.

## שמיטה 
ער איז געווען שטארק טעטיג אין דעם ענין פון שמיטה. ער האט ארויסגעגעבן א "קונטרס השמיטה" קעגן דעם היתר מכירה.

## וועבלינקען 
* רידב"ז אין "דעת" ענציקלאפעדיע
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים
קאַטעגאָריע:רבנים אין ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:אחרונים
קאַטעגאָריע:מפרשי הש"ס
קאַטעגאָריע:גדולי ישראל ארויף קיין א"י
וויראלאגיע

**וויראלאגיע** איז די וויסנשאפטלעכע שטודיע פון ווירוסן. וויראלאגיע פארשט די געבוי און די קלאסיפיקאציע פון ווירוסן, און וויאזוי צו באהאנדלען און פארמיידן זייערע אינפעקציעס.

וויראלאגיע איז אן אונטער־דיסציפלין פון מיקראביאלאגיע.

קאַטעגאָריע:מיקראביאלאגיע
סלוצק

**סלוצק** (; ; ) איז א שטאט אין סלוצעקער ראיאן, מינסקער גובערניע, בעלארוס, אויפן סלוטש טייך, 105 ק"מ דרום פון מינסק אין 1995 איז זיין באפעלקערונג געווען 62,800.

ביזן צווייטן וועלט קריג און דער סלוצקער טביחה איז די שטאט געווען בעיקר יידיש, אבער היינט וואוינען דארט נישט קיין 100 יידן.

## מענטשן פון סלוצק 
*יצחק דוב בערקאוויטש, שרייבער
*רבי ברוך בער לייבאוויץ, ראש ישיבה

## צווילינג שטעט
סלוצק האט די צווילינג שטעט:
*
*
*

## וועבלינקען 
* סלוצק היימבלאט
* געשיכטע פון דער יידישער קהילה אין סלוצק
* פינקס פון דער סלוצקער חברה קדישא 

קאַטעגאָריע:שטעט אין בעלארוס
סעווערן

[קליין|280פיקס|דער סעווערן ביי [שרויזבורי]]
דער **סעווערן טייך** (וועלשיש: *Afon Hafren*, לאטיין: *Sabrina*) איז דער לענגסטער טייך אין גרויסבריטאניע, לאנג 354 ק"מ. ער קומט ארויס ביי א הויך פון 610 מעטער אויף  פלינלימאן אין די קאמברישע בערג פון וויילס. פון דארטן פליסט ער דורך שראפשיר, וואוסטערשיר און גלאסטערשיר. די שטעט  שרויזבורי, וואוסטער, און גלאסטער ליגן אויף זיין ברעגן. 

## בייטייכן 
די בייטייכן פונעם סעווערן זענען:
* סטאער טייך
* ווערנואי טייך
* ווארף טייך
* טערן טייך
* וויי טייך
* אסק טייך

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:טייכן אין אייראפע
קאַטעגאָריע:ענגלאנד
קאַטעגאָריע:וויילס
1טן נאוועמבער

**1טן נאוועמבער** איז דער 305טער טאג פון יאר (306טער טאג אין אן עיבור־יאר). אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 60 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1478 – אנהייב פון דער שפאנישער אינקוויזיציע
* 1520 – פערדינאנד מאגעלאן פארט אדורך דעם מאגעלאן דורכגאס צום ערשטן מאל
* 1951 – דער "אגד" קאאפעראטיוו פאר עפנטלעכן פארקער אין ישראל אויפגעשטעלט געווארן
* 1954 – אנהייב פון אומאפהענגיקייט מלחמה פון אלזשיר
* 1981 – אנטיגוע און בארבודע באקומט זעלבשטענדיקייט פון בריטאניע
* 1993 – דער מאאסטריכט אפמאך שטעלט אויף דעם  אייראפעישן פארבאנד

## געבוירן 
* 1880 - שלום אש, יידישער דיכטער וואס האט געשריבן אין  יידיש (נפטר 1957)
* 1914 - רבי משה טייטלבוים, סאטמרער רבי (נפטר 2006)
* 1923 - מנחם אלון, א ריכטער פון בג"ץ (נפטר 2013)
* 1944 - ראפיק על כארירי, פרעמיער מיניסטער פון לבנון

## געשטארבן 
## פייערטעג 
* אינטערנאציאנלער וועגאניזם טאג

----
* 31סטן אקטאבער - 2טן נאוועמבער
* נאוועמבער

נאוועמבער 01
2טן נאוועמבער

דער **2טער נאוועמבער** איז דער 306טער טאג פון יאר (307טער טאג אין אן עיבור־יאר). אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 59 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1721 - פיטער דער ערשטער ווערט דער ערשטער קייסער פון דער רוסלענדישער אימפעריע.
* 1889 - צפון דעקאטע און דרום דעקאטע אריינגענומען אין די פאראייניגטע שטאטן
* 1914 - רוסלאנד דערקלערט מלחמה אויף דער אטאמאנישער אימפעריע 
* 1917 - באלפורס דעקלאראציע פאר א יידישער מדינה אין ארץ ישראל
* 1945 - ליבעריע שליסט זיך איין אין די פאראייניגטע פעלקער

## געבוירן 
* 1795 - זשיימס נאקס פאלק, 11טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1849)
* 1815 - דזשארדזש בול, ענגלישער מאטעמאטיקער (געש' 1864)

## געשטארבן 
* 1820 - פסח לאנגזאם, אייניקל פון רבי שמשון אסטראפאלער און פאטער פון דעם בני יששכר פון דינאוו (געב' 1748)
* 1934 - באראן ראטשילד, שטיצער פון יידישן יישוב אין ארץ ישראל (געב' 1845)
* 1943 - הרב קלונימוס קלמיש שפירא, פוילישער רב און דענקער, רבי פון פיאסעצנא, נפטר אין חורבן אייראפע (געב' 1889) 
* 2001 - הרב אלעזר מנחם מן שך, ראש ישיבה אין פאנאוועזש און פון די פירער פון די ליטווישע חרדים (געב' 1894)

## פייערטעג 
* 

----
* 1טן נאוועמבער - 3טן נאוועמבער
* נאוועמבער

נאוועמבער 02