open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
12טן פעברואר

**דעם 12טן פעברואר** איז דער 43סטער טאג פון יאר אין דער זיבעטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 322 טעג (323 אין אן עיבור־יאר).

## היסטארישע געשעענישן 
* 1541 - געגרינדעט די שטאט סאנטיאגא אין טשילע 
* 1733 - געגרינדעט די אמעריקאנער קאלאניע דזשארדזיע און איר ערשטע שטאט, סאוואנאה

## געבוירן 
* 1809 - אברהם לינקאלן, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (דערמארדעט 1865)
* 1809 - טשארלס דארווין, ענגלישער ביאלאג, האט אויסגעטראכט די טעאריע פון עוואלוציע (געש' 1882)
* 1942 - אהוד ברק, שעף פון גענעראל שטאב, פארטיידיקונגס מיניסטער און פרעמיער מיניסטער פון ישראל

## געשטארבן 
* 1554 - דזשיין גריי, מלכה פון ענגלאנד פאר ניין טעג (געב' 1537)
* 1804 - אימאנועל קאנט, דייטשער פילאסאף (געב' 1724)
* 1916 - רישארד דעדעקינד, דייטשער מאטעמאטיקער (געב' 1831)
* 1975 - קארל לוץ, שווייצער דיפלאמאט,  חסיד אומות העולם וואס האט געראטעוועט טויזנטער אונגארישע יידן ביי דער חורבן אייראפע (געב' 1895)

----
* 11טן פעברואר - 13טן פעברואר
* פעברואר

12
יאנישער ים

קליין|300px|דער יאנישער ים.
[קליין|דער יאנישער ים, געזען פון [קארפו אינזל, גריכנלאנד, מיט סאראנדע, אלבאניע אין הינטערגרונט]]
[קליין|דער יאנישער ים, אויסבליק פון אינזל [קעפאלאניע]]

דער **יאָנישער ים** (,  אדער *Jonio*, )  איז אן ארעם פונעם מיטלענדישן ים, דרום  פונעם אדריאטישן ים (דורכן דורכגאס פון אטראנטא). צו מערב איז דרום איטאליע כולל קאלאבריע, און סיציליע; צו מזרח איז דרום מערב אלבאניע, און א סאך גריכישע אינזלען, כולל די יאנישע אינזלען קארפו, זאקינטאס, קעפאלאניע, איטאקא, און לעפקאס.  דער ים איז פון די מערסטע סייזמישע אין דער וועלט, ד"ה עס פאסירט דארטן א סאך ערדציטערנישן.

די שטאט סיראקוזע ליגט אויפן ים.

קאַטעגאָריע:ימען
יצחק לייפער

**רבי יצחק לייפער זצ"ל** (ה'תק"ל - ו' שבט ה'ת"ר) רבי אין קאלוש.

## אפשטאם 
**רבי איציקל** איז געבוירן אין יאר ה'תק"ל (אומגעפער) צו זיין פאטער רבי **אהרן אריה לייב לייפער** פון פרעמישלאן, א זון פון רבי מאיר (הגדול) פון פרעמישלאן. און צו זיין מוטער מרת **יענטע**.

## רבנות 
נאך ביים פאטער'ס לעבען איז **רבי איציקל** געווארן רבי אין קאלוש אויף זיין פעטער (זיין פאטער'ס ברודער) רבי דוד'ס ארט, און דער זעלבע צייט וואס דער חוות דעת איז דארט געווען רב.

## הסתלקות 
אין יאר ה'ת"ר איז **רבי איציקל** שטארק קראנק געווארן, צוויי שעה פאר ער איז אוועק האט ער צוזאמען גערופן די פאמיליע און זיי געזעגנט, און ער האט זיי איבער געגעבן זיינע כתבים אין קבלה, ער איז נפטר געווארן ו' שבט ה'ת"ר. 

## זיין פאמיליע
דער בארדיטשעווער רבי האט ג'שדכנט פאר **רבי איציקל** מרת **פייגא** א טאכטער פון רבי **איתמר הכהן**. זיין שווער רבי איתמר האט געהאט א קרעטשמע אין א דערפל טשיזיקאוו נעבן לעמבערג, ער איז געווען פון די צדיקים נסתרים, רבי לייב שרה'ס פלעגט פיל פארברענגן מיט אים, אויך אנדערע צדיקים. זייערע קינדער:

* הרב **ישכר דוב בערטשע לייפער** (ה'תק"ן (אומעפער) - ג' אלול ה'תקצ"א), רבי פון נאדווארנא.
* הרב **ישראל מייער** ( - כ"ה אדר ה'תר"ם), ממלא מקום פון פאטער, רבי פון קאלוש.
** הרב **אהרן אריה לייב** ( - ו' סיון ה'תרמ"ג), פון ראזשניטאוו.
*** הרב **יצחק**, פון ראזשניטאוו. 
** הרב **יצחק**, ממלא מקום פון פאטער, רבי פון קאלוש
** הרב **יהודה**, פון קאלוש 

* הרב **שלמה לייפער** ( - י"א ניסן ה'תרכ"ח), פון חברון. ער האט נישט איבער געלאזט קיין קינדער.

* הרב **מיכל לייפער**, פון נאדווארנא

* הרב **דוד אייזעקסאהן** ( - א' חשון ה'תרס"ח), פון ראמאן.

* הרב **משה לייפער**, פון קאלוש.

* הרב **אהרן לייב מאיר**.

**בזיווג שני** האט **רבי איציקל** געהייראט מרת **בריינא**. זייערע קינדער:

* מרת **רחל**, די ווייב פון הרב **צבי** פון קאלוש.

* מרת **חנה לאה**, די ווייב פון הרב **אהרן אריה לייב רעדליך**.

* הרב **יחיאל מיכל** ( - ט' ניסן ה'תקצ"ג) פון קאמארנא.

## זעט אויך
* פרעמישלאן (הויף)

## רעפערענצען
* *פנים מאירים*
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה, מאיר וונדר*

קאַטעגאָריע:גאליציאנער אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:פרעמישלאן
סאנטיאגא

קליין|250px|הימל־ליניע פון סאנטיאגא
**סאַנטיאַגא** () איז די הויפטשטאט פון טשילע.

סאנטיאגא איז דער אינדוסטריעלער און פינאנציעלער צענטער פון טשילע. ער האט א מאדערנעם טראנספארט אינפראסטרוקטור, מיט א מעטרא.

די געביידע פונעם יוסטיץ פאלאץ (*Palacio de Tribunales*) געפינט זיך אויף דער דרום זייט פון מאנט סקווער . זי איז געפלאנעוועט געווארן דורכן ארכיטעקט עמיליא דאיער, און מ'האט זי געבויט צווישן 1907 און 1926. די געביידע איז די היים פונעם העכסטן געריכט פון טשילע. אויך איז די געביידע די הויפטקווארטיק פונעם אפעליר־געריכט פון סאנטיאגא.

## וועבלינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל פון סאנטיאגא מוניציפאליטעט 

קאַטעגאָריע:שטעט אין טשילע
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין דרום אמעריקע
גרינלאנד

**גרינלאנד** איז א גרויסער אינזל אין דעם צפון אטלאנטישן אקעאן, מיט דער ארקטישער אקעאן צו צפון. זיין באפעלקערונג איז נאר 50,000, ווייל עס איז זייער קאלט. כמעט אלע איינוואוינער וואוינען אין דרום, ביי די בארטנס. די הויפטשטאט איז נואוק.

**גרינלאנד** איז אן אויטאנאמישע טעריטאריע פון דענמארק, אבער איז געאגראפיש נאענט צום אמעריקאנער קאנטינענט.

גרינלאנד איז דער גרעסטער אינזל אין דער וועלט וואס איז נישט קיין קאנטינענט.

דער פרעמיער מיניסטער פון גרינלאנד הייסט קואופיק קלייסט.

דער אינזל האט אסאך בערג. די שטעט זענען אויפן בארטן ווייל דער אינזל איז באדעקט מיט אייז אומעטום.

קאַטעגאָריע:דענמארק
קאַטעגאָריע:צפון אמעריקע
קאַטעגאָריע:אינדזלען
זאגרעב

**זאַגרעב** איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט פון קראאטיע. אין 2008 איז זיין באפעלקערונג געווען 804,200.

בשעת דעם צווייטן וועלט קריג איז זאגרעב (און די גארע קראאטיע) געווען אין יוגאסלאוויע. מען האט אנגעהויבן צו דעפארטירן פון דארטן שוין אין 1940, און אסאך אידן זענען אנטלאפן פון דארטן קיין אונגארן וואו זיי האבן פרובירט אויפצושטורעמען די מאסן אז מען זאל בשום אופן נישט אריינגיין אין די טראנספארט באנען, אבער קיין צו גרויסן טומל האבן זיי נישט געקענט מאכן זייענדיג אומלעגאל אין א פרעמד לאנד אויס מורא אז מען זאל זיי נישט דעפארטירן, ווי אויך האט זיי קיינער נישט געוואלט גלייבן ביז עס איז נעבעך אנגעקומען דער טאג שושן פורים ה'תש"ד וואס דעמאלטס איז שוין ליידער געווען צו שפעט עפעס צו טון.

קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אייראפע
קאַטעגאָריע:יוגאסלאוויע
קאַטעגאָריע:קראאטיע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
13טן פעברואר

**דעם 13טן פעברואר** איז דער 44סטער טאג פון יאר אין דער זיבעטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 321 טעג (322 אין אן עיבור־יאר).

## היסטארישע געשעענישן 
* 1689 - מערי די צווייטע און וויליאם דער דריטער פראקלאמירט די הערשער פון ענגלאנד, סקאטלאנד און אירלאנד.
* 1943 
** די דייטשער שטעלן א קנס פון צען מיליאן פֿראנק אויף די יידן פון דזשערבא
** צווייטער וועלט קריג: די רויטע ארמיי באפרייט ראסטאוו
* 1945 - צווייטער וועלט קריג: די רויטע ארמיי באפרייט בודאפעשט
* 2001 - ערדציטערניש מיט א שטארקייט פון 6.6 אויף דער ריכטער סקאלע קלאפט אויף על סאלוואדאר און מער ווי 400 מענטשן שטארבן
* 2006 - אילן חאלימי, פראנצויזישער ייד דערמארדעט דריי וואכן נאך מ'האט אים געכאפט

## געבוירן 
* 1470 - אליהו בחור, לינגוויסט, פון די ערשטע שרייבער פון ליטעראטור אויף יידיש (נפטר 1549) 
* 1805 - יאהאן פעטער גוסטאוו דירישלע, דייטשער מאטעמאטיקער (געש' 1859)
* 1939 - בעאטא קלארספעלד, דייטשער-פראנצויזישער זשורנאליסט וואס האט געקעמפט אויפדעקן נאצישע קריגס פארברעכער

## געשטארבן 
* 1883 - ריכארד וואגנער, דייטשער קאמפאזיטאר (געב' 1813)
* 1963 - דניאל אסטער, דער ערשטער יידישער בירגערמייסטער פון ירושלים, און דער ערשטער בירגערמייסטער פון מערב ירושלים (געב' 1893)

----
* 12טן פעברואר - 14טן פעברואר
* פעברואר

13
יעקב לארבערבוים

הרב **יעקב לארבערבוים זצ"ל** (ה'תק"ל - כ"ה אייר ה'תקצ"ב) איז געווען שטאטס רב אין ליסא, קאליש און סטרי, און איז באקאנט אויף די נעמען פון זיינע ספרים **דער חוות דעת** אדער **דער נתיבות**.

## אפשטאם 
**רבי יעקב** איז געבוירן אין יאר ה'תק"ל צו זיין פאטער רבי **יעקב משה**, רב אין זבאראוו, א זון פון רבי נתן בראדער, א זון פונעם חכם צבי.
**רבי יעקב** איז געבוירן נאך זיין פאטער'ס פטירה.

## רבנות 
**רבי יעקב** האט געלערנט ביי זיין פעטער רבי יוסף תאומים, רב אין בורשטיין, נאכהער אין טיסמעניץ ביי רבי משולם איגרא.

נאך זיין חתונה האט **רבי יעקב** אינוועסטירט זיין געלט מיט א שותף רבי אברהם זיידנפעלד, אין א בראנפן ברענעריי, נאך וואס דער שותף האט באנקראטירט האט **רבי יעקב** נישט מער געהאט קיין ברירה, און אנגענומען צו זיין א רב, ערשטענס אין מאנאסטריטש און פון דארט איז ער אריבער קיין קאלוש, גאליציע, אומגעפער אין יאר ה'תק"ן. אין יאר ה'תקס"ט איז **רבי יעקב** אויפגענומען געוווארן רב אין ליסא, פוילן. אין יאר ה'תקפ"א איז **רבי יעקב** צוריק געפארן אין גאליציע, דארט איז ער אויפגענומען אלס רב אין סטרי. 

## הסתלקות 
**רבי יעקב** איז נפטר געווארן אין סטרי כ"ה אייר ה'תקצ"ב. 

## זיין פאמיליע
**רבי יעקב** האט געהייראט בזיווג ראשון א טאכטער פון דעם גביר רבי **נפתלי הירצל** פון די אנגעזענע יידן פון סטאניסלאוו. בזיווג שני האט **רבי יעקב** געהייראט מרת שיינדיל א טאכטער פון רבי **יאקיל אשכנזי** פון רימאנאוו. 

זיינע קינדער:

* הרב **נתן נטע לארבערבוים**.
* הרב **מרדכי אריה יהודה לייב**, פון צפת.
* מרת **חיה**, די ווייב פון איר שוועסטער-קינד רבי צבי הירש תאומים פון קאלוש
** הרב אפרים תאומים, אב"ד קריסניפאליע
* מרת **בריינדל**

## זיינע ספרים
* **חוות דעת** - אויף שולחן ערוך יורה דעה (תקנ"ט)
* **מעשה ניסים** - אויף הגדה של פסח (תקס"א)
* **מקור חיים** - אויף שולחן ערוך אורח חיים (תקס"ז)
* **נתיבות המשפט** - אויף שולחן ערוך חושן משפט (תקס"ט)
* תורת גיטין - אויף מסכת גיטין און הלכות גיטין 
* בית יעקב - אויף מסכת כתובות און הלכות כתובות
* דרך החיים - סידור תפלה
* קהלת יעקב - אבן העזר
* נחלת יעקב - אגדות הש"ס
* אמת ליעקב - אגדות הש"ס
* **תעלומות חכמה** - אויף מגילת קהלת (תקס"ד)
* צוואת הגאונים
* תיקון עירובין
## קישורים חיצוניים
* נתיבות המשפט, באתר "דעת"
* 
* 

קאַטעגאָריע:פוילישע רבנים
קאַטעגאָריע:גאליציאנער רבנים
קאַטעגאָריע:מחברי ספרי קודש
פלוגות השדה

**פלוגות השדה** אדער **פעלד איינהייטן**, איז געגרינדעט געווארן אין מאורעות תרצ"ו-תרצ"ט, דורך די הגנה פירערשאפט, אנשטאט צו ווארטן ביז די אראבער קומען אריין אין יידישע שטעט, זענען ארויס אינדרויסן פון די שטעט, און אפגעווארט די אראבער, און זיי אטאקירט.

געגרינדעט אין 1937. זיי פלעגן אפטמאל אטאקירן אראבישע דערפער, און דערנאך צאמנעמען אלע איינוווינער, און געזוכט וואפן אין די הייזער, און אויפשטענדלער צווישן די איינוווינער.

אין 1938, זענען די איינהייטן געווארן נאציאנעל אקטיוו, אין באשיצן די לאנד פון אראבישע אויפשטענדלער, קאמאנדיר איז געווען יצחק שדה. אין 1939 זענען די איינהייטן אויפגעלעזט געווארן, און צונויפגעשמאלצן געווארן מיט אנדערע גרופעס, וואס האבן אויך געקעמפט אין די רעוואלט.

אין 1940 איז געגרינדעט געווארן, די פעלד מיליטער, וואס איר אויפגאבע איז געווען דער זעלביקער.

קאטעגאריע:בריטישער מאנדאט
צור

קליין| צור
"צור" איז א שטאט אין לבנון, וואס געפונט זיך אויף די ברעגעס פון די מיטלענדישער ים. די פערטע גרעסטע שטאט אין לבנון, מיט א באפעלקערונג פון 120,000 איינוווינער, ס'מערהייט שיאטן מוסלמענער, אויך סוני, און קריסטן. די שטאט איז דערקלערט געווארן דורך די פאראייניגטע פעלקער, אלס אינטערנאציאנאלע היסטארישע פלאץ.

## היסטאריע 
עס איז נישט קלאר, ווען גענוי די שטאט איז געגרינדעט געווארן, אין תנ"ך ווערט דערמאנט חירם קעניג פון צור, וואס האט געהאט פארבינדונגען מיט שלמה המלך. אין יוסיפון ווערט דערמאנט צור, און ער שרייבט אז די שטאט איז געווען אן אינדזל, און אויך אויף די טרוקעניש. און חירם, האט פאראייניקט די שטאט. אנדערע היסטאריקער פון יענע צייט שרייבן, אז די שטאט איז פאראייניקט געווארן דורך אלכסנדר מוקדון.

די שטאט איז מערערע מאל אטאקירט געווארן, דורך אימפעריעס פון יענע צייט, ווי עגיפטן, בבל, און אשור, און שפעטער דורך אלכסנדר מוקדון. נאך די אראבישע זיג, קעגן די ביזאנטישע אימפעריע, איז צור געווארן א וויכטיקע פארט, פאר די אראבישע ים פלאט. און איז שפעטער געווארן הויפטשטאט פון די געגנט, איבערנעמענדיק עכו.

ווען די קרייצצוג איז אנגעקומען, האבן זיי איינגענומען צור אין יאר 1124, און עס איז געווארן א טייל פון די ירושלים קעניגרייך. און די שטאט איז געבליבן אין קריסטליכע הענט, ביזן יאר 1291, ווען די מאמלוקן, האבן צוריק איינגענומען די שטאט, סאלאך א דין האט נישט באוויזן איינצונעמען צור.

שפעטער איז עס געווארן א טייל פון די אטאמאנישע אימפעריע, די הערשער פון גליל, האט אויפגעבויט זיין הויפטשטאט עכו, מיט שטיינער פון צור. א פירער פון די דרוזן, האט פרובירט צו שטעלן די שטאט אויף די פיס, אין די זיבנצענטע יארהונדערט, ער איז אבער דורכגעפאלן.

נאך די ערשטע וועלט מלחמה, איז אויפגעשטעלט געווארן א שטאטראט, וואס האט געשטיצט פייסל דער ערשטער, נאכדעם וואס פראנקרייך, האט פארשיקט פייסל פון סיריע. דער פראנצויזישער מאנדאט האט געגרינדעט די היינטיקע לבנון, און צור איז געווארן א שטאט אין לבנון.

## ארכיטעקטור פון שטאט 
די שטאט איז געבויט לענגאויס די ים, די אינדזל איז די אלטשטאט, און צוויי בריקן פארבינדן די אלטשטאט צום שטאט. די בריקן זענען טריקעניש דורכגענג, אין די מזרח טייל פון שטאט, לויפט די היסטארישע באן פון חיפה קיין ביירוט.

אין 1948 זענען אויפגעשטעלט געווארן דריי פאלעסטינער פליטים לאגערן, אין די געגנט פון צור.

קאטעגאריע:שטעט אין לבנון
צידון

קליין| צידון
**צידון** איז די דריטע גרעסטע שטאט אין לבנון. עס געפונט זיך 40 קילאמעטער צפון פון צור, און 48 קילאמעטער דרום פון ביירוט. אויף די ברעגעס פון דעם מיטלענדישן ים. מיט א באפעלקערונג פון איבער 300,000 איינוווינער, א מערהייט זענען שיאטן מוסולמענער, און די אנדערע סוניס, קריסטן, און פאלעסטינער, נאך דער אומאפהענגיקייט מלחמה פון ישראל.

די שטאט איז א וויכטיגע אינדוסטריעלע שטאט, מיט וויכטיקע איינריכטונגען אינעם לאנד, ווי נעפט רעפיינעריס, ווי אויך א נאפט רער פון אראבישער האלבאינדזל, צום מיטלענדישן ים קיין אייראפע.

צידון ווערט שוין דערמאנט אין דער תורה, אויף שבט זבולון וירכתו על צידון, לויט די טראדיציע זענען די שבטים יששכר און זבולן באגראבן אין צידון.

אין די היסטאריע, איז די שטאט געווען א וויכטיקע שטאט ביי די פיניקער, אבער שפעטער איז צור, געווארן הויפטשטאט פון די פראווינץ, אסאך אימפעריעס האבן געוועלטיקט איבער די שטאט, אנגעהויבן מיט די רוימישע אימפעריע, די מוסולמענער, די קרייצצוג, און די אטאמאנישער אימפעריע. אויך שפעטער ביי די לבנון ברודער קריג, און ביי די ערשטע לבנון מלחמה, האט די שטאט געהאט געטוישט אסאך הענט.

ביים צווייטן בית המקדש איז געווען דארט א יידישע קהילה.

קאַטעגאָריע:שטעט אין לבנון
זאכלא

**זאכלא** () איז א שטאט אין לבנון, די זיבעטע גרעסטע שטאט, מיט א באפעלקערונג פון בערך 150,000 מענטשן, רוב פון זיי מאראנען. די שטאט געפונט זיך אויף דעם לבנון בארג. די הויכקייט איז 2,000 פיס העכערן ים פלאך, איבער די ווינטער איז די געגנט באשנייט, אין די זומער טרוקן און הייס, די צענטער פון שטאט געפונט זיך, צווישן די צוויי זייטן פון די בארדאני טייך, וואס איז א פארפעסטעטע און שמוציגע טייך, די אלטשטאט געפונט זיך אויף די מערב זייט פון די טייך, אבער די געשעפטן אויף די מזרח זייט. די שטח פון די שטאט איז בערך 20 קאנט קילאמעטער.

דורכאויס די לבנון ברודער קריג, איז פארגעקומען דארט ביטערע שלאכטן, צווישן די פאלאנגען, און די סירישע ארמיי. זייענדיק א שטאט וואס געפונט זיך, אויפן ביירוט דמשק שאסיי, באשיר זשומייעל האט געוואלט איינעמען זאכלא, צוליבן שטיצע וואס ער וואלט באקומען פון די קריסטן, איידער ער איז געלאפן פאר פרעזידענט. צום סוף האט ישראל דורכגעפירט איר אינוואזיע, ביים ערשטע לבנון מלחמה, און אזוי ארום איז באשיר ערוויילט געווארן, אבער געהרגט געווארן נאך איידער ער איז איינגעשוווירן געווארן.

קאטעגאריע:שטעט אין לבנון
געווער

**געווער** אדער **וואפֿן** איז געצייג וואס ווערט באנוצט צווישן מענטש קעגן מענטש, אדער צו פאנגען חיות, און זיך באשיצן פון זיי, אמאל איז געווער בעיקר באשטאנען פון, שטיין. און אויך פון קופער, אייזן, און אנדערע מעטאלענע כלים. ביז ווען מען האט אויסגעפונען אויפרייס פולווער.

די כינעזער האבן דערפינדן שיספולווער אין די אוראלטע צייטן. מיט פולווער האט מען אנגעהויבן צו שאפן ביקסן און פיסטוילן צו כאפן בעלי חיים, אבער אויך צו שיסן אנדערע מענטשן.
במשך די יארן האט מען דערפינדן נייע געווער. אין 1884 האט מען דערפינדן דעם מאשינביקס, וואס קען שיסן א סך קוילן גאר גיך. 

געווער ווערט איינגעטיילט אין פארשידענע קאטעגאריעס. 
* קאנווענציאנאלע געווער
** קאלט געווער ווי מעסערס, שפיזן, פייל און בויגן.
** הייס געווער: רעוואלווערן, ביקסן, לייכטע אויטאמאטישע ביקסן. שווערע געווער ווי מארטאר, ארטילעריע, שווערע אויטאמאטישע ביקסן. באמבעס, אויפרייס מאטעריאל, מינעס. 
** מעכאניזירטע מאשינען וואס טראגן געווער, ווי קריגס עראפלאנען, טאנקען, געפאנצערטער סאלדאטן טראנספארט, שיפן ווי סובמארין, צושטער שיפן.

* נישט קאנווענציאנאלע וואפן: כעמישע וואפן, ביאלאגישע וואפן, יאדערישע וואפן.

**געווער** איז ווארשיינליך אלט ווי די מענטשהייט, מען טרעפט אין דער תורה, ווי קינדער פון למך האבן געמאכט געווער, און קין איז געהרגט געווארן דורך א פייל און בויגן. 

פעציפסטן זען אין געווער, א נעגאטיווע און שלעכטע זאך, מיליטעריסטן האלטן זיך שטאלץ דערמיט, אין ישראל פלעגט די ארמיי מאכן מארשן, זיך צו ווייזן און אויפטון מיט זייער געווער, ביז מען האט עס אפגעשאפן.

קאטעגאריע:מיליטער
קאטעגאריע:געווער
פיאדאר יעמעליאנענקא

**פֿיאדאר וולאדימיראוויטש יעמעליאנענקא** () (געב' דעם 28סטן סעפטעמבער, 1976) איז א רוסישער שווערגעוויכט קריגסקונסט קעמפער.

## ביאָגראַפיע 
יעמעליאנענקא איז געבוירן אין רוביזשנע (היינט אוקראינע) צו זיין פאטערוולאַדימיר עמיליאַנענקאַ, און מוטער  אָלגאַ פעדאָראָוונאַ, לערער פון פאַך. 

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:אוקראינע
קאַטעגאָריע:רוסן
קאַטעגאָריע:ספארטלער
געפאנצערטער סאלדאטן טראנספארט

[קליין|250px|[Pindad Panser אינדאניזיע - ANOA 6X6 APS UN]] 
[קליין|250px|APC [אינדאניזיע Pindad Panser - ANOA 6X6 APS]]

א **געפאנצערטער סאלדאטן טראנספארט** איז א מאכענאזירטע מאשין, וואס טראגט זעלנער זיכערערהייט צום שלאכט פעלד, און דערנאך ברענגט זיי אהיים.

די ערשטע אזא מאשין, איז אריין אין באנוץ, סוף ערשטע וועלט מלחמה. ביי דער צווייטער וועלט קריג, איז רוב טראנספארטאציע געטון געווארן דורך לאסט אויטאס, דזשיפן, און האלב ראד מאשינען, די מעלה איז געווען שנעלקייט, אבער פארפאנצערונג איז כמעט נישט געווען.

די ערשטע מאשינען האבן געהאט מינימאלע פארפאנצערונג, מיט א דיקע שיכט אלומיניום, צוריק צו האלטן פייער פון לייכטע געווער, פון אריינדרינגען אינעווייניג. דער קאבינע פון אינעווייניג, האט געקענט טראגן 12 זעלנער, אויסער די מאנשאפט, וואס אפערירט דעם מאשין. דער מאשין האט פארמאגט עטליכע לייכט אטאמאטישע געווער. דער מאטאר האט געהאט די זעלבע קראפט, ווי א מאטאר פון אן אויטאבוס. דער כלי איז געווען לייכט פארפאנצערט, צו פארגרינגערן די גיכקייט ביים פארן. 

די נייערע מאשינען פון אמעריקאנער מיליטער, און פון די רוסישער מיליטער, איז אביסל מער אפעקטיוו, צום ביישפיל זיי קענען אריבערפארן א טייך אן א פראבלעם, ווי די צוויי גרויסע רעדער-שינעס, שטופן דעם מאשין פארויס. אבער ווען אנטי טאנק געווער ווערט געשאסן אין ריכטונג פון א מאשין, רייסט עס אויף, און דער מאשין איז אומבאשיצט, קעגן אזא סארט געווער.

ווען עס קומט צו געהעריגע שטאט, גאסן און שאסייען, וועט די מאשין פארן אויף נארמאלע רעדער, די באוויסטע רעדער שינעס, ווי ישראל באנוצט זיך, אדער די פאראייניגטע שטאטן אין איראק, איז פארן מדבר, אדער פאר די שווערע דזשונגל, וואס געפונט זיך אין ווייטן אזיע, דער אמעריקאנער עם-113, איז פאבריצירט געווארן פאר די וויעטנאם קריג.

צה"ל האט באקומען די אמעריקאנער כלי, אלס הילף ביי די יום כיפור מלחמה, ישראל האט אויסגעשטאט זייערע מאשינען מיט גאר מאדערנע איינריכטונגען, ווי קאמאנד צענטערן, אנטי עראפלאן ראקעטעס, די אינזשעניר מיליטער פון ישראל, האט אויפגעשטעלט פון דעם א מאשין, וואס איר אויפגאבע איז רייניקן פיינטליך שטח, פון מינעס, זייט באמבעס, און אנדערע שטרויכלונגען, וואס קענען זיך געפונען אויפן שלאכטפעלד.

ווי שוין פריער געשריבן, אנטי טאנק ראקעטן, האבן אריינגעברענגט א נייע סארט פארפאנצערטע מאשין, ווי די אמעריקאנע ברעדלי, די ישראלדיקע אכזרית, אדער נמר. די מאשינען זענען שווער פארפאנצערט, בשעת א קריג, קענען זעלנער בלייבן אינעווייניג, עס איז אויסגעשטאט מיט שווערע מאשין געווער. די אמעריקאנע ברעדלי, האט אן אטאמאטישע קאנאן 30 מילימעטער. ישראלדיקע האבן שווערע מאשין געווער פון עטליכע סארטן, די נמר האט א מאשין געווער, וואס הייסט גראנאט שיסער.

קאטעגאריע:מיליטער
קאטעגאריע:געווער
באאבדע

**באאבדע** איז א שטאט אין לבנון, מיט א באפעלקערונג געשאצט אויף 2,500 איינוווינער. רוב מענטשן זענען מאראנען קריסטן, אויך שיאטן מוסלמענער און דרוזן. 

באאבדע דינט אלס געגנטליכע הויפטשטאט פאר מערב לבנון בארג. די שטאט געפונט אין מערב פון לבנון, דרום מזרח פון ביירוט. אין דעם געגנט געפונען זיך אויך אנדערע מינאריטעטן, ווי סוניס, און אנדערע קריסטליכע עטנישע גרופעס.

דער פרעזידענטישער פאלאץ געפונט זיך אין שטאט, אזוי אויך דער פארטיידיגונגס מיניסטעריום און אנדערע רעגירונגס געביידעס.

קאַטעגאָריע:שטעט אין לבנון
ווישי רעגירונג

די **ווישי רעגירונג** איז געווען די רעגירונג פון פראנקרייך פון יולי 1940 מיטן דייטשן אריינמארש, ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, ביז אויגוסט 1944, מיטן באפרייאונג דורך די פרייע פראנקרייך טרופן, אינאיינעם מיט די אליאירטע, איר הויפטשטאט איז געווען אין ווישי.

דער פרעזידענט פון דער רעגירונג איז געווען אנרי פיליפ פעטען (ער האט זיך גערופן לאנד פירער).

די רעגירונג האט קאלאבארירט מיט די נאציס, אין אלע הינזיכטן, ווי די יידן. זיי זענען געווען ווי בלינדע הינער, נאכפאלגנדיק היטלער.

קאַטעגאָריע:צווייטע וועלט מלחמה
קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע
ד' אדר ב'

## געשטאָרבן 
* ה'תרכ"ז - ר' חיים יוסף גאטליב סטראָפּקאָװער רב.
* ה'תשנ"ב - מנחם בעגין, דער זעקסטער פרעמיער מיניסטער פון ישראל  (געב' ה'תרע"ג)

קאַטעגאָריע:אדר
קאמפאניע (מיליטעריש)

א **קאמפאַניע** (אדער **ראטע**—) איז א מיליטערישע איינהייט פון 75-200 זעלנער. איר קאמאנדיר הייסט געוויינלעך א קאפיטאן.

מערסטע קאמפאניעס זענען צוזאמענגעשטעלט פון 3-5 פלאָטאָנען. עטלעכע קאמפאניעס צוזאמען שאפן א פאלק.

קאַטעגאָריע:מיליטער
ווישי

**ווישי** () איז א שטאט אין צענטראלן פראנקרייך, מיט 80,194 איינוואוינער. עס איז א קאמונע, אין אליער פראווינץ, אין אוועריין אבלאסט. עס געפונט זיך, אויף די ברעגעס פון דעם אליער טייך.

אין דער צווייטער וועלט מלחמה, האט עס געדינט אלס הויפטשטאט פון דרום פראנקרייך, ווען די אנדערע טיילן זענען געווען אקופירט, דורך נאצי דייטשלאנד.

קאַטעגאָריע:שטעט אין פראנקרייך
דען רעדער

קליין

**דען רעדער** איז אממערסטנס באקאנט אלס דער צווייטער סי בי עס אנקער מאן אן אמט וואס ברענגט גרויס כבוד און וואס יעדער זשורנאליסט זוכט צוצוקומען דערצו

איבער גענומען דעם אמט האט ער פון וואלטער קראנקייט וואס דער נאמען און דער פאזיציע איז ספעציעל געשאפן געווארן פאר אים דורכאויס דעם 1964 קאנווענשאן און וואל טאג וואס איז געוועזן זייער א הייסער און ער האט עס אזוי גוט מאנעווירט אזוי ווי אן אנקער מאן מאנעווירט דעם שיף אז עס זאל זיך נישט איבערדרייען, און דעמאלטס איז געבוירן געווארן דער אמט, און דער נעקסטער אין דער רייע אין 1981 ווען קראנקייט האט אויפגעגעבן זיין פאזיציע איז דאן געווען, דער פארהעלטנסמעסיג יונגער זשורנאליסט דען רעדער וואס האט זיך דורכאויס די יארן באקאנט געמאכט און געווארן זייער פאפולער דורך דעם וואס ער האט זיך אריינגעריסן אין דעם מויל פון דעם לייב און ווי עס איז נאר געווען א נייעס איז דארט געווען אויפן ארט און דאס געדעקט לעבעדיג אפילו ווען יעדער אנדערער זשורנאליסט האט שוין געציטערט אהין צו גיין, ווי אויך איז ער שוין געווען גוט באקאנט צוליב זיינע בייסיגע פראגן צו פאליטישע פיגור'ן אזוי אז עס איז נישט געווען דאן קיין פאסיגערער מענטש ווי רעדער וואס זאל פארטרעטן קראנקייט'ס פאזיציע.

שפעטער אבער מיט די יארן איז ער געווארן מער און מער גענויגט אויף לינק'ס אזוי ווי דער גאנצער אמעריקאנער מעין סטרים מידיע און אזוי האט ער צעביסלעך אויפגעהערט צו האבן אזויפיל צוהערער אז די פירמע האט אים שוין געקענט באשטיין אויפצוטוישן מיט א פרישן יונגען ענערגישן אוואנטוריסט.

זיין קאריערע האט זיך געענדיגט דורך דעם רעדער-געיט סקאנדאל וואס אויפגעדעקט א געשיכטע איבער בוש און 2004 הארט פאר די וואלן, און אויב עס וואלט זיך ארויסגעשטעלט פאר אמת וואלט דאס אים געקענט אוועק לייגן, אבער ווי רעדער טענה'ט איז די געשיכטע יא אמת געוועזן נאר מען האט אים באזייטיגט אויפן דרוק פון דער פירמע'ס מוטער פירמע וויאקאם וואס איר שעף איז געשטאנען און זייער גוטע באציאונגען מיט דעם דעמלטדיגן ווייסן הויז פארוואלטונג.

נאך אלעם בלייבט ער נאך אלס אין דער געשיכטע אלס דער לעגסטער אנקער מאן וואס איז נאר געווען.

קאטעגאריע:זשורנאליסטן
מרדכי לייפער (נאדווארנא)

**רבי מרדכי לייפער זצ"ל** (י"ט אייר ה'תקפ"ה - ט"ו תשרי ה'תרנ"ה), רבי פון נאדווארנא.

## אפשטאם 
**רבי מאטאלע נאדווערנער** איז געבוירן י"ט אייר ה'תקפ"ה צו זיין פאטער רבי **ישכר דוב בערטשע לייפער**, רבי אין נאדווארנא, א זון פון רבי **יצחק לייפער** פון קאלוש, א זון פון רבי אהרן אריה לייב לייפער, פון פרעמישלאן, א זון פון רבי מאיר (הגדול) פון פרעמישלאן. און צו זיין מוטער מרת **רחל** א טאכטער פון רבי **אברהם לייב בלאך**, א זון פון רבי חיים גבריאל בלאך, מחבר פון ספר יפה נוף, א זון פון רבי יוסף פון אלעסק, מחבר פון ספר גנזי יוסף.

## רבנות 
**רבי מאטאלע** האט זיך אוועק געצויגן פון נאדווארנא קיין גאליציע, און נאכהער אין יאר ה'תרכ"ה האט ער זיך באזעצט אין אונגארן, קודם איז ער געוווען אין קיוויאשד נאכהער אין חוסט, און שפעטער אין באשטינא.

גדולי הדור האבן אים געלויבט ווען ער איז געווען א יונגערמאן. הרב אברהם יהודה שווארץ, רב פון מאד, אונגארן, און מחבר פון שו"ת "קול אריה" האט אים געהאלטן פאר אן איש קדוש.

## קבלה פון אליהו הנביא
‏**רבי מאטעלע** האט מקבל געווען דריי זאכן פון אליהו הנביא.

1) אז סוף זמן אכילת חמץ ערב פסח איז אכט אזייגער.

2) אז ערב פסח צופרי זאל מען מאכן א סעודה כסעודת שלמה בשעתו.

3) אז ס'איז גוט צו ניצן אונגארישע וויין פאר ארבע כוסות.

און זיינע אייניקלעך פירן זיך טאקע אזוי

## הסתלקות 
**רבי מאטאלע** איז נפטר געווארן דעם ערשטן טאג סוכות ט"ו תשרי ה'תרנ"ה.

## זיין פאמיליע
**רבי מאטאלע** האט געהייראט מרת **חיה** א טאכטער פון רבי **שמואל שמעלקא טויבש**,  רב אין יאס. זיינע קינדער:

* הרב **יצחק לייפער** פון סטאניסלאוו
* הרב **ישכר דוב בערטשע לייפער** (ה'תר"ה (אומגעפער) - כ"ב אלול ה'תרס"ו), פון סאטמאר
* הרב **מאיר ראזנבוים** (ה'תר"ח (אומגעפער) - ל' סיון ה'תרס"ח), פון קרעטשניף
* הרב **ישראל יעקב לייפער** ( - ט' אדר ב' ה'תרפ"ט), פון חוסט
* הרב **אהרן משה לייפער** (ה'תרט"ו (אומגעפער) - ז' חשון ה'תרפ"ו), פון זשאלין און לאנצהוט
* הרב **יוסף לייפער** פון דעברעצין און נירעדהאז
* מרת **בינא** די ווייב פון הרב **אברהם יוסף איגרא** ( - כ"ד אלול ה'תרע"ח), פון דזשאלין און קשאנאוו.

## זיינע ספרים 
* מאמר מרדכי
* אור מרדכי
* גדולת מרדכי
* תפארת מרדכי

## זעט אויך
* פרעמישלאן (הויף)
* נאדווארנא (הויף)

## רעפערענצען
* *פנים מאירים*
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה, מאיר וונדר*

קאַטעגאָריע:נאדווארנא אדמורי"ם
רודאלף פראנץ העס

**רודאלף פראנץ העס** () (25סטן נאוועמבער 1900 - 16טן אפריל 1947) איז געווען דער קאמנדיר פון אוישוויץ קאצעט.

קאַטעגאָריע:נאציס
קאַטעגאָריע:אוישוויץ
קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע
14טן פעברואר

**דעם 14טן פעברואר** איז דער 45סטער טאג פון יאר אין דער זיבעטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 320 טעג (321 אין אן עיבור־יאר).

## היסטארישע געשעענישן 
* 1349 - 2000 יידן פארברענט אין שטראסבורג, פראנקרייך.
* 1556 - אקבאר ווערט הערשער פון דער מוגהאל אימפעריע ביי דער עלטער פון 13.
* 1859 - ארעגאן שליסט זיך איין אין די פאראייניגטע שטאטן
* 1904 - באלטימאר חרוב געווארן אין א שריפה
* 1912 - אריזאנע שליסט זיך איין אין די פאראייניגטע שטאטן
* 1918 - דער סאוועטן פארבאנד אדאפטירט דעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (ביז דעמאלסט האט ער געניצט דעם יוליאנישן קאלענדאר)
* 1961 - אנטפלעקט געווארן דער כעמישער עלעמענט לארענציום
* 1966 - דער אויסטראלישער דאלער ווערט די אפיציעלע וואלוטע אין אויסטראליע
* 2005 - דער לעבאנעזער פרעמיער מיניסטער ראפיק על כארירי דערמארדעט, מיט נאך מענטשן, אין אן אויפרייס פון אן אויטאבאמבע אין ביירוט

## געבוירן 
* 1912 - טיבאר סעקעלי, אויספארשער

## געשטארבן 
* 1779 - דזשיימס קוק, ענגלישער אויספארשער (געב' 1728)
* 1943 - דויד הילבערט, דייטשער מאטעמאטיקער (געב' 1862)
* 2005 - ראפיק על כארירי, פרעמיער מיניסטער פון לבנון

----
* 13טן פעברואר - 15טן פעברואר
* פעברואר

14
רודאלף העס

thumb|left|רודאלף העס

**רודאלף וואלטער רישארד העס** () (26סטן אפריל 1894 - 17טן אויגוסט 1987) איז געווען דער וויצעפירער אין נאצי דייטשלאנד. קורץ פארן קריג מיטן סאוועטן פארבאנד, איז ער געפליען קיין שאטלאנד צו שאפן א שלום מיטן פאראייניגטן קעניגרייך. ווען ער איז אנגעקומען האט מען אים ארעסטירט מ'האט אים געמשפט'עט אין נירנבערג און פאראורטלט צו לעבן אין טורמע אין שפאנדוי טורמע, בערלין, וואו ער איז געשטארבן אין 1987.

העס, רודאלף
16טן פעברואר

**דעם 16טן פעברואר** איז דער 47סטער טאג פון יאר אין דער זיבעטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 318טעג (319 אין אן עיבור־יאר).

## היסטארישע געשעענישן 
* 1873 - שפאניע ווערט א רעפובליק
* 1918 - ליטא ווערט זעלבשטענדיק פון דער רוסלענדישער אימפעריע
* 1937 - איינגעשריבן א פאטענט אויף ניילאן דורך זיין ערפינדער, וואלאס קאראטערס פון דער דופאנט געזעלשאפט
* 1959 - פידעל קאסטרא ווערט דער הערשער פון קובא
* 1987 - געעפנט דער דעמיאניוק פראצעס

## געבוירן 
* 
## געשטארבן 
* 1992 - זשאניא קוואדראס, פרעזידענט פון בראזיל (געב' 1917)

----
* 15טן פעברואר - 17טן פעברואר
* פעברואר

16
פילאדעלפיע

**פֿילאַדעלפֿיע** ()  איז די גרעסטע שטאט אין פענסילוועניע און די זעקסטע מערסטע באפעלקערשטע שטאט אין די פאראייניגטע שטאטן.

אין 2010, איז די באפעלקערונג פון דער שטאט געווען איבער 1.52 מיליאן.

פון 1790 ביז 1800 איז פילאדעלפיע געווען די הויפטשטאט פון די פאראייניגטע שטאטן.

## רעפערענצן 
ֿ

קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין די פאראייניגטע שטאטן
קאַטעגאָריע:פענסילוועניע
ליסטע פון שטעט אין די פאראייניגטע שטאטן לויט באפעלקערונג

פאלגנד איז א  **ליסטע פון די מערסטע באפעלקערטע שטעט און שטעטלעך אין די פאראייניגטע שטאטן**. 

די שטאָט באפעלקערונג איז אזוי ווי געשאצט דורכן פ"ש צענזוס־ביוראָ דעם 1טן יולי 2013.

[קליין|200px|1 – [ניו יארק סיטי|ניו יארק, ניו יארק]]
[קליין|200px|2 – [לאס אנזשעלעס, קאליפארניע]]
[קליין|200px|3 – [שיקאגא, אילינוי]]
[קליין|200px|4 – [היוסטן, טעקסאס]]
[קליין|200px|5 – [פילאדעלפיע, פענסילוועניע]]
[קליין|200px|6 – [פיניקס, אריזאנע]]
[קליין|200px|7 – [סאן אנטאניא, טעקסעס]]
[קליין|200px|8 – [סאן דיעגא, קאליפארניע]]
[קליין|200px|9 – [דאלאס, טעקסאס]]


קאַטעגאָריע:באפעלקערונג
פאראייניגטע שטאטן
וואלטער קראנקייט

thumb|left|וואלטער קראנקייט
**וואלטער לעלאַנד קראנקייט** (4טן נאוועמבער, 1916 – 17טן יולי, 2009 ) איז געווען אן אמעריקאנער זשורנאליסט און פאר לאנגע יארן דער אנקער מאן אויף דער סי בי עס נייעס סטאנציע.

קראנקייט איז געבוירן אין מיזורי צו זיין פאטער דר. וואלטער לעלאנד קראנקייט, א דענטיסט, און זיין מוטער, העלענא לענא פריטשע.

ער איז געגאנגען צווישן די טראפן פון רעכטס און לינקס און איבעגעגעבן עכטע רעפארטזש אזש מען האט אנגעהויבן צו רופן אן אנקער מאן, אזוי אן אנקער מאן דארף גוט קענען מאנווירדן דעם שיף צווישן די ברויזענדע ווינטן, און זינט ער האט באקומען דעם טיטול איז דאס געווארן דער העכסטער פאזיציע און נייעס באריכטונג בפרט און זשורנאליזם בפרט, אזש דאס איז דער ציל פון יעדן וואס לאזט זיך אריין אין דעם פעלד אנצוקומען צו דעם פאזיציע, אבער ווי פאשטענדליך האבן זייער ווייניג מענטשן געדינט אויף דער פאזיציע, טאקע ווייל מען דארף זיין מורא'דיג אינטעליגענט, און עס איז דא זייער ווייניג וואס קענען דאס באווייזן

ווען ער איז געשטארבן אין יאר 1981 האט איהם איבערגענומען דען רעדער וואס ער האט געדינט אויף דער פאזיציע ביז אין 2005 נאכדעם וואס ער האט געהאט א שטוינענדן דורכפאל מיט אויפדעקן אן אויסגעטראכטע געשיכטע איבער פרעזידענט בוש, ווען עס האט געהלטן לערך זיבן וואכן פאר די נאציאנאלע וואלן, און סי. בי. עס. אונטער גרויס דרוק איז פון איהם פטור געווארן אויסקלויבנדיג איהם אלס דער שעיר לעזאזל, וואס דאן איז באשאפן געווארן דער סלאגאן רעדער געיט וויאזוי עס ווערט באצייכנט אינעם פאליטשן לעקסיקאן, אבער ער באקעמפט דאס אין געריכט מיט גרויס אנטשלאסנקייט, טענה'נדיג אז ער קעמפט נישט פאר זיך נאר קעגן די גרויסע אינטערעסן וואס פרובירן צו באיינפלוסן די אפענע מידיא, וואס לויט ווי ער  טענה'ט וועט דאס אונטער מינעווען די 1טע אמענדמענט וואס גיט פרייהייט פון ווארט פאר יעדן איינציגן בירגער.

קאטעגאריע:ראדיא
קאטעגאריע:זשורנאליסטן
ישכר דוב בערטשע לייפער

**רבי ישכר דוב בערטשע לייפער** (ה'תק"ן - ג' אלול ה'תר"ח) איז געווען דער גרינדער פונעם נאדווארנער חסידות.

## אפשטאם 
**רבי בערטשע** איז געבוירן אין יאר ה'תק"ן (אומגעפער) צו זיין פאטער רבי **יצחק לייפער** פון קאלוש, א זון פון רבי אהרן אריה לייב לייפער, פון פרעמישלאן, א זון פון רבי מאיר (הגדול) פון פרעמישלאן. און צו זיין מוטער מרת **פייגא** א טאכטער פון הרב **איתמר הכהן**, פון די צדיקים נסתרים.

## רבנות 
**רבי בערטשע** איז געווען א תלמיד מובהק פון רבי יצחק פון ראדוויל, און א תלמיד פון סטרעליסקער מגיד פון וועמען ער האט גענומען דעם וועג פון דאווענען מיט א פלאם פייער. **רבי בערטשע** איז געפארן צו זעקס און צוואנציג צדיקים בעלי רוח הקודש. אויף דעם אנווייז פון זיין פעטער רבי מאיר פון פרעמישלאן האט מען אויפגענומען **רבי בערטשע** אלס רבי אין נאדווארנא.

## הסתלקות 
**רבי בערטשע** האט זיך מוסר נפש געווען פאר כלל ישראל בשעת ס'האט אויסגעבראכן א מגיפה כאטש ער איז נאך געווען יונג, און ער איז נפטר געווארן ג' אלול ה'תקצ"א.

## זיין פאמיליע
**רבי בערטשע** האט געהייראט בזיווג ראשון א טאכטער פון רבי **אהרן בראטשיווער**. נאכהער האט ער געהייראט בזיווג שני מרת **רחל** א טאכטער פון רבי **אברהם לייב בלאך** פון נאדווארנא. זייערע קינדער:

* הרב **אהרן אריה לייב לייפער** (ה'תק"ע (אומעפער) - י"ד שבט ה'תרנ"ז), ממלא מקום פון פאטער, רבי פון נאדווארנא.

* הרב **מרדכי לייפער** (י"ט אייר ה'תקפ"ה - ט"ו תשרי ה'תרנ"ה), רבי פון נאדווארנא.

* הרב **יוסף לייפער** ( - ט' תמוז ה'תרפ"ו), פון בורשא.

## זעט אויך
* פרעמישלאן (הויף)

## רעפערענצען
* *פנים מאירים*
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה, מאיר וונדר*

קאַטעגאָריע:גאליציאנער אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:פרעמישלאן
קאַטעגאָריע:נאדווארנא אדמורי"ם
שטערן (קאפ)

דער **שטערן** אין מענטשלעכער אנאטאמיע איז דער פאדערשטער טייל פונעם קאפ. דאס איז דער הארטער טייל ארויף פון פנים פון א מענטש, העכער די אויגן. מען דאס אויך דעפינירן די הויט פון פנים צווישן די ברעמען און דיהאר. 

## אנאטאמיע 
די צענטראלע ארטעריעס אינעם שטערן זענען די אויבער־אויגנלאך און אויבער־ספיראלער צווייגן פון דער טעמפאראלער ארטעריע. די צענטראלע אדערן זענען דער אויבער־אויגנלאך און דער פאדערשטער אדערן. דער צענטראלער נערוו אינעם שטערן איז דער פאדערשטער נערוו.

קאַטעגאָריע:קאפ און גענאק
18טן פעברואר

**דעם 18טן פעברואר** איז דער 49סטער טאג פון יאר אין דער זיבעטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 316 טעג (317 אין אן עיבור־יאר).

## היסטארישע געשעענישן 
* 1930 - אנטפלעקט דער קארליק פלאנעט פלוטאן
* 1943 - אויפגעשטעלט געווארן די שאנכייער געטא

## געבוירן 
* 1516 - מערי די ערשטע, מלכה פון ענגלאנד (געש' 1558)
* 1745 - אלעסאנדרא וואלטא, איטאליענישער פיזיקער, ערפינדער פון דער ערשטער עלעקטרישער באטעריע (געש' 1827)
* 1838 - ערנסט מאך, עסטרייכער-טשעכישער פיזיקער און פילאסאף (געש' 1916)
* 1903 - ניקולאי פאדגארני, פרעזידענט פונעם סאוועטן פארבאנד (געש' 1983)

## געשטארבן 
* 1294 - קובליי כאן, כאן פון דער מאנגאלישער אימפעריע (געב' 1215)
* 1546 - מארטין לוטער, גרינדער פון פראטעסטאנטע קריסטנטום (געב' 1483)
* 1564 - מיקעלאנדזשעלא, איטאליענישער סקולפטאר (געב' 1475)

----
* 17טן פעברואר - 19טן פעברואר
* פעברואר

18
לוי

**לוי** איז דער דריטער זון פון יעקב און לאה. זיינע קינדער און אייניקלעך, שבט לוי, זענען די לוויים און כהנים.

לוי האט געהאט דריי זין: גרשון, קהת און מררי, וואס זענען אראפ קיין מצרים מיט אים. 

לוי האט געלעבט 137 יאר (שמות ו טז).

אין ילקוט שמעוני אויף ספר שמות ווערט געברענגט דעם געבורטסטאג פון לוי ט"ז ניסן. אין פרקי דרבי אליעזר שטייט אז לוי איז געווען אלט 45 ווען יעקב איז אראפ מיט זיינע קינדער קיין מצרים, און ער האט געלעבט אין מצרים 92 יאר. לויט סדר עולם רבה, איז לוי געבליבן לעבן דער לעצטער פון די אלע ברידער.

קאטעגאריע:קינדער פון יעקב
וועלוול טערלעצקי

**וועלוול טערלעצקי** ( טערלעצקי וולאַדימיר יעווגעני) (22סטן יאנואר 1931 - 22סטן יולי 1998) איז געווען א יידישער-רוסישער מוזיקער, קאמפאזיטאר, דיריגענט און אראנזשירער.

## לעבן
וועלוול טערלעצקי איז געבוירן געווארן דעם 22סטן יאנואר פון 1931 אין מאסקווע, ראטנפארבאנד .זיינע עלטערן זיינען געווען קאמוניסטישע אקטיוויסטן, פונדעסטוועגן זיי זיינען ארעסטירט און אומגעבראכט געווארן בשעת דער סטאלין-קולט תקופה. וועלוול איז אויסגעכאוועט געווארן פון זיין באבען. 

טערלעצקי האט שטודירט מוזיק אין דער גנעסינס-שולע, דערנאך אין דעם גנעסינס-אינסטיטוט פאר מוזיק-אונטעריכטן. אליין מיכאל גנעסין האט אים געעצעט אז ער זאל זיך פארנעמען מיט יידישער מוזיק. טערלעצקי האט פארנומען פילצאליקע שטעלעס אלס דיריגענט /די ארקעסטערן פון מאסקווער עסטראדע, ראסקאנצערט, מאסקאנצערט, עסטראדע ארקעסטער פון באקו/. ער איז צוגעאייגנט געווארן דעם טיטל פון א פארדינסטפולן ארטיסט פון אזערביידזשאן.
 
טערלעצקי איז געשטארבן דעם 22סטן יולי פון 1998 אין מאסקווע, רוסלאנד.

## שאפן
טערלעצקי האט פארפאסט פיל זינג-לידער, בינע- און פילם-מוזיק, מוזיק פאר טעלעוויזיע און ראדיא-אוידיציעס. ער איז געווען באוווסט אלס אן אויסגעצייכנטער אראנזשירער. פון זיין יידישער מוזיק טיילן זיך אויס צוויי יידישע סואיטעס פאר ארקעסטער, זינג-לידער אויף די ווערטער פון אהרון ווערגעליס און אלי ביידער. ער האט באארבעט פיל יידישע פאלקס-ניגונים. טערלעצקי'ס מוזיק איז באוווסט מיט איר מעלאדישער פשטות און לעבעדיקייט, און זיין ארקעסטרירן איז דערפינדעריש און פארביק.

## רעקארדירונגען
עטלעכע ווערק זיינע זיינען רעקארדירט געווארן פון דער סאוועטישער רעקארדירונגס-פירמע *מעלאדיא*. באזונדערס, מיטן אנסאמבל *פייערלעך* פון ווילנע האט ער רעקארדירט א *באזעצן די כלה* אין 1981 – צום ערשטן מאל זינט דער איינציקער  רעקארדירונג ביי די סאוועטן אין קיעוו אין 1937. ער האט אויך געמאכט רעקארדירונגען מיט אזוינע זינגער ווי אינע סלאווסקע, מארינע גארדאן, דינה פאטאפאווסקע, מאריע לוקאטש, נינע בראדסקע, אלעזר באבין, משה מגיד און אנדערע.

קאַטעגאָריע:יידישע קאמפאזיטארן
קאַטעגאָריע:דיריגענטן
אוף שימחעס

**אויף שמחות** (**אוף שימחעס**) איז אַ ישראלדיקע קאפעלע וואס שפילט חסידישע מוזיק אין מאָדערנע סטילן. די מיטגלידער אין דער קאפעלע זענען: ישי לפידות (סאליסט), שמשון דלעבקאוויטש,  בעני שוואלב און יענקי אלפא.

די קאפעלע איז פארמירט געווארן אין 1996.

קאַטעגאָריע:טרופעס
קאַטעגאָריע:יידישע מוזיקערס
19טן פעברואר

**דעם 19טן פעברואר** איז דער 50סטער טאג פון יאר אין דער אכטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 315 טעג (316 אין אן עיבור־יאר).

## היסטארישע געשעענישן 
* 1799 - על אריש פאלט אין די הענט פון נאפאלעאן.
* 1878 - דער פאנאגראף ווערט איינגעשריבן אלס פאטענט דורך טאמעס עדיסאן.
* 1881 - קאנזאס ווערט דער ערשטער שטאט אין די פאראייניגטע שטאטן וואס אסר'ט פארקויפן אלקאהאלישע געטראנקען.
* 1915 - ערשטע וועלט מלחמה: אנהייב פון דער גאליפאלי שלאכט
* 1919 - פוילן נעמט איין ביאליסטאק פון די ליטווינער.
* 1942 - צווייטע וועלט מלחמה: דער יאפאנישער מיליטער אטאקירט דארווין אין אויסטראליע.
* 1986 - דער סאוועטן פארבאנד שיקט אין קאסמאס די קאסמאס סטאנציע מיר.

## געבוירן 
* 1473 - ניקאליי קאפערניק, פוילישער אסטראנאם און מאטעמאטיקער (געש' 1543)
* 1960 - פרינץ ענדרו, הערצאג פון יארק

## געשטארבן 
* 1670 - פרעדעריק דער דריטער, מלך פון דענמארק (געב' 1609)
* 1897 - קארל ווייערשטראס, דייטשער מאטעמאטיקער (געב' 1815)
* 1916 - ערנסט מאך, עסטרייכער-טשעכישער פיזיקער און פילאסאף (געב' 1838)
* 1995 - הרב שלמה זלמן אויערבאך, "זקן הפוסקים" און פון די חשוב'סטע פוסקים אין דעם לעצטן דור (געב' 1910)

----
* 18טן פעברואר - 20סטן פעברואר
* פעברואר

19
דיטער וויסליצעני

**דיטער וויסליצעני** (13טן יאנואר 1911, רעגולאווקן, מזרח פרייסן, היינט מאזשדזשאני, פוילן – 4טן מיי 1948, פרעשבורג) איז געווען דער הויפט פון אייכמאן איבער די דעפארטירונג פון די סלאוואקישע אידן.

וויסליצעני איז געווען א מיטגליד פון דעם נאצי עס עס, און דער הויפט פון אייכמאן איבער דער דעפארטירונג פון די סלאוואקישע אידן. ער האט ליקווידירט אסאך חשובע יידישע געמיינדעס אין גריכנלאנד, אונגארן און סלאוואקיי.

וויסליצעני'ס עדות ביים נירנבערג פראצעס איז געווען וויכטיג בשעת ווען מען האט פראקורירט אייכמאן פאר קריגס פארברעכן אין ישראל אין 1961. מ'האט אויסגעליווערט וויסליצעני קיין טשעכאסלאוואקיי, וואו מ'האט אים געמשפט'עט און געהאנגען פאר זיין פארברעכן אין 1948.

קאטעגאריע:חורבן אייראפע
קאטעגאריע:נאציס
שעטלאנד

**שעטלאנד** איז אן ארכיפעלאג אין שאטלאנד, אוועק פון צפון-מזרח בארטן. די אינזלען זענען צפון-מזרח פון ארקני, 280 ק"מ פון די פארא אינזלען און זענען א חלק פונעם אפטייל צווישן דעם אטלאנטישן אקעאן צו מערב און דעם צפון ים צו מזרח. דער גאנצער שטח איז 1466 קוואדראט ק"מ. אדמיניסטראטיוו איז דער ראיאן איינער פון די 32 קאנסיל שטחים פון שאטלאנד.

דער גרעסטער אינזל, מיינלאנד, באדעקט א שטח פון 967 קוואדראט ק"מ, און איז דער דריטער גרעסטער שאטישער אינזל און דער פינפטער גרעסטער פון די בריטישע אינזלען.

## טראנספארט 
שעטלאנד האט צוויי וויכטיקע פראם רוטעס:
:לערוויק - אבערדין
:לערוויק - קירקוואל

קאַטעגאָריע:בריטישע אינזלען
קאַטעגאָריע:שאטלאנד
20סטן פעברואר

**דעם 20סטן פעברואר** איז דער 51סטער טאג פון יאר אין דער אכטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 314 טעג (315 אין אן עיבור־יאר).

## היסטארישע געשעענישן 
* 1472 - נארוועגיע שרייבט איבער די ארקני און שעטלאנד אינזלען צו שאטלאנד
* 2005 - שפאניע באשטעטיקט די קאנסטיטוציע פונעם אייראפעישן פארבאנד

## געבוירן 
* 1844 - לודוויג באלצמאן, עסטרייכער פיזיקער (געש' 1906)
* 1885 - פרינצעסין אליס פון באטנבערג, די מוטער פון פרינץ פיליפ, הערצאג פון עדינברע און איינע פון די חסידי אומות העולם (געש' 1969)
* 1951 - גארדאן בראון, פרעמיער מיניסטער פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך

## געשטארבן 
* 1960 - לענארד וואולי, בריטישער ארכעאלאג (געב' 1880)
* 1966 - טשעסטער נימיץ, קאמאנדיר פון דעם אמעריקאנער פלאט אינעם פאציפישן אקעאן ביי דער צווייטער וועלט מלחמה (געב' 1885)

----
* 19טן פעברואר - 21סטן פעברואר
* פעברואר

20
סיסקא

קליין|250px|סיסקאָ לאָגאָ
**סיסקא** (Cisco Systems) איז אײנע פֿון די IT (ר"ת פֿון: אינפֿאָרמאַציע טעכנאָלאָגיע) פֿירמעס װעלכע זײַנען זײער מצליח אין דער אינטערנעט עפּאָכע.

סיסקאָ איז געגרינדעט געװאָרן אינעם יאָר 1984 אין קאַליפֿאָרניע. די פֿירמע פראָדוצירט למשל רוטירערס.

## װעבלינקען 
* סיסקאָ װעבזײַטל.

קאַטעגאָריע:פירמעס
קאַטעגאָריע:הארטווארג
קאַטעגאָריע:קאמפיוטער נעצווערקן
013 נעטוויזשן

קליין|250px|013 נעטוויזשן לאָגאָ
'''013 נטוויז'ן''' איז אַ ישֹראלדיקע פֿירמע װעלכע באַזאָרגט אינטערנעט סערװיזן, לאָקאַלע טעלעפֿאָניע און אינטערנאַציאָנאַלע טעלעפֿאָניע און אױך IP טעלעפֿאָנען דורך די VoIP טעכנאָלאָגיע. די פֿירמע איז געגרינדעט געװאָרן אינעם יאָר 2007 פֿון אַ צונױפֿגאָס פֿון די פֿירמעס: 013 באַראַק, נעטװיזשן און גלאָבקאָל. אינעם יאָר 2009 האָט זי באַקומען רעכטן צו עפֿענען אַ טעלעפֿאָן ליניע מיטן פּרעפֿיקס 073 פֿאַרן עולם.

נעטװיזשן אַלײן איז געגרינדעט געװאָרן אױגוסט 1994, און זי איז געװען די ערשטע אינטערנעט פֿאַרזאָרגערין פֿאַר הײמלעכע קליענטן. 013 און גלאָבקאָל זײַנען געגרינדעט געװאָרן אינעם יאָר 1997.

## װעבלינקען 
* 013 נטוויזשנס װעבזײַטל (העברעיש) 

קאַטעגאָריע:פירמעס
קאַטעגאָריע:טעלעפאניע
אידישע געמיינדע

א **אידישע געמיינדע** איז א גרופע אידן וואס וואוינען אין א יישוב (א שטאט אדער א שטעטל) און שאפן דינסטן פאר יידיש לעבן, למשל, מקוואות, שולן, חינוך, כשרות און א חברה קדישא.

פון ווען דאס אידישע לעבן איז געשאפן געווארן האט דאס אלס אנגעהאלטן אויפן פארנעם פון א קהילה/געמיינדע, און דאס איז געוועון דער  ווירקזאמער מיטל וואס האט אלס אנגעהאלטן אז עס זאל נישט פארפאלן גיין, אלס איז מען ארום גענומען מיט רבנים און העכערע גייסטליכע, ווי צ.ב.ש. דיינים, שוחטים, מורי הוראות, און דאס איז געווען דער שטארקסטער געווער קעגן אסימילאציע

אנגעהויבן האט זיך דאס נאך ביים דור המדבר דער דור דעה וואס האט געהאט אזא גרויסן רבי'ן ווי משה רבינו, און שפעטער האט מען צוגענומען עטליכע פירער איבער יעדן אינדיווידואל, אז אז מיט דעם שטרענגען ארדענונג דיסציפלין האט מען אויסגעהאלטן אלע שווערע צייטן.

דערפאר איז נישט מער ווי רעכט אז די אידישע געמיינדעס ווי גרויסע און קליינע עס זאלן נאר זיין איז כדי דאס צו קאטעגאריזירן, אז מען זאל קענען צוזאמען שטעלן א שטיקל בילד וויאזוי עס איז אריבער פון איין דור צום צווייטן און פון איין גלות צום צווייטן, און וויאזוי מען איז איבערגעקומען אלע שוועריגקייטן.

## קהילה מוסדות
* שול
* בית מדרש
* בית דין
* חדר
* ישיבה
* כולל
* מקווה
* חברה קדישא

## זעט אויך
* התאחדות קהלות החרדים אין לאנדאן
* קאנסיסטואר
מעמפיס

**מעמפיס** איז א שטאט אין דעם דרום מערב ווינקל פון טענעסי, איינער פון די פאראייניגטע שטאטן. די שטאט געפינט זיך דרום פון דעם צוזאמענפליס פון דעם וואלף און מיסיסיפי טייכן. 

מיט א באפעלקערונג פון 670,100, איז מעמפיס די גרעסטע שטאט אינעם שטאַט טענעסי, און די 20סטע גרעסטע אין פאראייניגטע שטאטן.

## בארימטע איינוואוינער 
* הרב אפרים גרינבלאט, פוסק

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע
פראנץ יאזעף

קליין|250px|דער קייסער פראנץ יאזעף, 1915
**פראנץ יאזעף דער ערשטער** (18טן אויגוסט 1830 - 21סטן נאוועמבער 1916) איז געווען קייסער פון עסטרייך, און קעניג איבער אונגארן, גרינדער פון דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע. אנהייב איז זיין פאליטיק געווען דיקטאטוריש, מיט די יארן איז ער געווארן א ליבעראל, נאך עטליכע אויפשטאנדן קעגן אים. זיין ווייב איז געווען די פרינצעסין עליזאבעט פון בייערן.

ער איז פון די לענגסטע הערשערס אין אייראפע, פון 1848, ווען ער איז געווארן קעניג איבער בעהמען ביז ער איז געשטארבן אין יאר 1916. ער האט איבערגעלעבט אן אטענטאט פארזוך, ווען אן אונגארישער נאציאנאליסט, האט אים פרובירט שטעכן מיט א מעסער.

ער איז געשטארבן 21סטן נאוועמבער 1916, אין ברען פון דער ערשטער וועלט מלחמה.

## די יידישע פאליטיק זיינע 
ער ווערט פארעכנט אלס זעלטענער יידן פריינד, שענקענדיג זיי גלייכבארעכטיגונג, און יידישע פארשטייער אין פארלאמענט אין וויען. ער האט אויפגעשטעלט א פאנד פאר יידישע מוסדות.

ער איז באקאנט פאר צוויי וויכטיגע הויכפונקטן פון נאנטשאפט צו אידן/אידישקייט דורכאויס זיין קאדענץ, צום ערשטן האט ער גלייך ווען ער האט איבערגענומען דעם טראן פון זיין פעטער דעם קייסער פֿערדינאנד, האט ער איינגעפירט די עמאנציפאציע וואס איז טייטש גלייכבארעכטיגונג, (ביז דאן זענען אידן געווען צווייט קלאסיגע בירגער).

ווי אויך איז ער באקאנט מיטן דורכפירן און אנערקענען דעם היסטארישן טיילונג אין אונגארן, ווי ער האט געגעבן א רעכט פאר יעדן איד אז ער זאל קענען אנגעהערן צו וועלכע פראקציע ער וויל, אזוי ארום איז אויסגעמיטן געווארן דאס פולקאמע אסימליאציע וואס די פרייע עלעמענטן האבן געוואלט ארויפצווינגען אויף דעם גאנצן אידנטום, און אזוי איז טאקע באקאנט געווען ביז דער צווייטער וועלט קריג, איז אונגארן און זיבנבערגן געווען די גרעסטע פעסטונג פון חרדישע אידן איבער דער גארער וועלט אין דער צייט וואס די אנדערע חלקים פון אייראפע וואס די רעגירונג האט נישט געלאזט זיך צוטיילן זענען געפאלן שטיקער שטיקער, אזש מען האט שוין באלד נישט געוואוסט ווער עס איז יא אפשטאמיג פון אידן און ווער נישט.

אין 1870, צו דער דערעפענונג פון סועץ קאנאל, איז ער געקומען צו דעם מיטל מזרח. ער האט באזוכט ירושלים, וואו ער איז אויפגענומען געווארן מיט גרויס כבוד. ער האט געגעבן געלט צו דער תפארת ישראל שול, וואס האט געהאלטן אינמיטן געבויט ווערן.

קאַטעגאָריע:עסטרייך
קאַטעגאָריע:אונגארן
קאַטעגאָריע:קיסרים
קאַטעגאָריע:האפסבורגער
עמאנציפאציע

**עמאנציפאציע** איז טייטש גלייכבארעכטיגונג, און דאס איז געווען דער ערשטער אקט וואס דער קייסער פראנץ יאזעף פון עסטרייך האט איינגעפירט ווען ער איז ארויף אויפן טראן.

קאַטעגאָריע:פאליטישע וויסנשאפט
VoIP

[קליין|150px|[סיסקאָס VoIP טעלעפֿאָן]]
[150px|קליין|[Avaya 1140E VoIP Phone]]
**VoIP** ‏(Voice over Internet Protocol) איז אַ כּלליתדיקער נאָמען פֿאַר טעכנאָלאָגיעס און פֿאַרשײדענע שיטות צו אַריבערפֿירן רײד אױף IP נעצװערקן (װי למשל די אינטערנעט). מיט די דאָזיקע טעכנעלאָגיע נוצן זיך למשל פֿאַרשײדענע גלײַכיקע שמועסן פּראָגראַמען (תיכּף־קאָרעפּאָנדענציען) װי די ICQ, Messenger, Skype און נאָך. אױך IP טעלעפֿאָנען נוצן די טעכנאָלאָגיע.

עס איז זײער ביליק, אָבער דער קול־קװאַליטעט איז נידעריק אין פֿאַרגלײַך מיט די אַלגעמײנע טעלעפֿאָן ליניעס.

קאַטעגאָריע:טעכנאלאגיע
קאַטעגאָריע:קאמוניקאציע
עסטרייך אונגארישע אימפעריע

די **עסטרייך־אונגארישע אימפעריע** איז געווען אן אימפעריע אין אייראפע, צווישן די יארן 1918-1867. זי איז צוזאמגעשטעלט געווארן דורכן אונגארישן קעניגרייך און עסטרייכישן קייסערטום, אלס פעדעראלער רעגירונג, אונטער דער האבסבורג דינאסטיע. 

דער אויל צום פייער פון דער ערשטער וועלט מלחמה איז געווען ווען קרוינפרינץ פראנץ פערדינאנד איז אומגעקומען אין אן אטענטאט, דורך א סערבישן נאציאנאליסט, אין סאראיעווא. די אימפעריע האט דעריבער דערקלערט קריג קעגן סערביע, און מיט דעם האט די מלחמה אויסגעבראכן. און ביי דער ענדע איז די אימפעריע צעפאלן, אלס די תוצאה פון דער מלחמה.

## די גרינדונג פון אן אימפעריע 
אין 1867, נאך לאנג יעריגע שטרייטן צווישן לענדער אין ראיאן, און נאך א רעוואלוציע, אין אונגארן, האט פראנץ יאזעף, קייסער פון עסטרייך, איינגעשטימט צו שענקן אונגארן, א סארט אויטאנאמיע, אריינגערעכנט אן אייגענעם פארלאמענט און פרעמיער מיניסטער, און בודאפעשט וועט דינען אלס הויפטשטאט. אונגארן וועט פירן איר אייגענע אינערליכע פאליטיק, ווי פאליציי, דערציונג, געזונטהייט אא"וו. אבער עסטרייך איז דער געזעץ געבער, דער הערשער איז אן עסטרייכער, און זיכערהייט און אויסערן פאליטיק, איז אונטער עסטרייך און וויען דינט אלס הויפטשטאט, פון דער אימפעריע.

## ערשטע וועלט מלחמה 
עסטרייך האט געמאלדן אין אן אולטימאטום, אז סערביע מוז איינשטימען אויף צען פונקטן, און סערביע האט געמוזט ענטפערן אין 48 שעה. סערביע האט איינגעשטימט צו אלע אויסער איין. עסטרייך אונגארן האט איבערגעהאקט אירע דיפלאמאטישע באציונגען מיט סערביע דעם 25סטן יולי 1914.

אום 28סטן יולי 1914, האט עסטרייך דערקלערט קריג קעגן סערביע, אין א טעלעגראם וואס זיי האבן געשיקט צו דער סערבישער רעגירונג, דאס איז דער טאג וואס די ערשטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן.

עסטרייך־אונגארן, איז געווען אליאירט מיט דייטשלאנד, דער אטאמאנישער אימפעריע און בולגאריע, זייענדיק די צענטראל מאכטן, אין די קריג.

דעם 3טן נאוועמבער 1918, האט עסטרייך־אונגארן געבעטן א פייער אפשטעל, און אום 4טן נאוועמבער האט עסטרייך־אונגארן קאפיטולירט, אונטער געשריבן באזונדער דורך די צוויי רעגירונגען, די עסטרייכישע און די אונגארישע. 

1,200,000 זעלנער פון דער אימפעריע זענען אומגעקומען, און נאך 300,000 ציווילע בירגער, זענען געווען צווישן די טויטע.

## נאכווייען 
די אימפעריע איז צופאלן, די אונגארישע רעפובליק איז געווארן זעלבסטשטענדיק, און די זעלבע מיט עסטרייך, גאנצע שטחים זענען אוועקגענומען געווארן פון דער אלטער אימפעריע, פון וואס עס איז אויפגעשטאנען טשעכאסלאוואקיי. גאליציע איז געגעבן געווארן צו פוילן. זיבנבערגן און בוקאווינע האט רומעניע באקומען. קראאטיע, סלאוועניע, און אנדערע שטחים זענען צונויפגעשמאלצן געווארן מיט סערביע, וואס איז שפעטער געווארן יוגאסלאוויע. 

עס האבן זיך געפונען מערערע דייטשיש און אונגאריש רעדער אין אלע לענדער. וואס האט צוגעברענגט צו א געוויסע עקסטרעמיסטישע נאציאנאליזם, ווי אלע בירגער זאלן זיך געפונען אין לאנד, און די צוויי לענדער זאלן צוריק באקומען די פארלוירענע געביטן, וואס האט צוגעברענגט צו דער צווייטער וועלט-מלחמה.

קאַטעגאָריע:היסטארישע לענדער אין אייראפע
קאַטעגאָריע:עסטרייך
קאַטעגאָריע:אונגארן
קאַטעגאָריע:ערשטע וועלט מלחמה
מעזשילאבריץ

**מעזשילאבריץ** ( "מעדזילאַבארצע", , , *מעדזשילאַבירסי*)  איז א שטעטל אין צפון מזרח סלאוואקיי, לעבן דעם גרעניץ מיט פוילן.  די שטאט איז 21 ק"מ מערב פון סטראפקאוו אין 26 ק"מ דרום פון בוטשאטש.

מעזשילאבריץ איז דער געבורט ארט פאר דעם גאון עולם, הר"ר שרגא פייוול מענדלאוויטש, משגיח אין ישיבת תורה ודעת אין ברוקלין, און שפעטער מייסד פון דער בארימטער ישיבה בית מדרש עליון אין דער חרדישער שטאט מאנסי, וואס לויט טייל היסטאריקער איז די ישיבה צו פארדאנקען דעם אנטוויקלטן קולטור אין דער שטאט, ווי אויך זענען רוב אמעריקאנער רבנים און מורי הוראות תלמידים פון דער דאזיגער ישיבה.

איינער פון די רבנים פון דער שטאט איז געווען הרב צבי אלימלך שעהנפעלד.

קאטעגאריע:שטעט און שטעטלעך אין סלאוואקיי
קאטעגאריע:שטעטלעך אין אונגארן
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
21סטן פעברואר

**דעם 21סטן פעברואר** איז דער 52סטער טאג פון יאר אין דער אכטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 313 טעג (314 אין אן עיבור־יאר).

## היסטארישע געשעענישן 
* 1804 - די ערשטע רייזע פון א לאקאמאטיוו
* 1842 - איינגעשריבן א פאטענט פאר א ניימאשין
* 1995 – סטיוו פאסעט ווערט דער ערשטער מענטש אריבערצופארן דעם פאציפישן אקעאן אין א לופטבאלאן.
* 2008 - א גאנצע ליקוי לבנה אבזערווירט איבער צפון און דרום אמעריקע, אייראפע, אפריקע, און מערב אזיע

## געבוירן 
* 1794 - סאנטא אנא, הערשער איבער מעקסיקא (געש' 1876)
* 1895 - שמואל זיגלבוים, בונדיסט (נפטר 1943)
* 1937 - האראלד דער פינפטער, מלך פון נארוועגיע

## געשטארבן 
* 1677 - ברוך שפינאזא, יידישער-האלענדישער פילאסאף (געב' 1632)
* 1941 - פרעדעריק באנטינג, ערפינדער פון אינסולין (געב' 1891)

----
* 20סטן פעברואר - 22סטן פעברואר
* פעברואר

21