open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
סוכה

280px|קליין|סוכות אין ירושלים
250px|קליין|
**סוכה** איז די פּראָוויזאָרישע כאַטקע וואָס אידן ציען זיך אַרײַן צו וואוינען דאָרטן אין משך פון סוכות. מען עסט און מען שלאָפט אין דער סוכה. אַ סוכה דאַרף זײַן באַדעקט מיט כשרן "סכַך".

דאָס ווערט אַרויסגעלערנט פונעם פסוק: בַּסֻּכֹּת תֵּשְׁבוּ שִׁבְעַת יָמִים.

## עסן און שלאָפן אין דער סוכה
עסן אין דער סוכה איז א פליכט נאר ווען מען עסט אן ״אכילת קבע״, אבער שלאפן אין דער סוכה איז נישט קיין חילוק נאר אלעמאל א מצווה.

### מקור פון דער מצווה
די מצווה פון וואוינען אין דער סוכה שטייט אין פרשת אמור אין ספר ויקרא: בַּסֻּכֹּת תֵּשְׁבוּ שִׁבְעַת יָמִים, האבן די חז״ל געלערנט פונעם ווארט 'תשבו' א די מצווה פון וואוינען אין דער סוכה איז פשט אזוי ווי א מענטש וואוינט אין זיין שטוב א גאנץ יאר, און איינע פון די הויפט זאכן וואס א מענטש טוט ביי זיך אין שטוב איז עסן]: תנו רבנן: ''''תשבו' - כעין תדורו**. מכאן אמרו: כל שבעת הימים עושה אדם סוכתו קבע וביתו עראי. כיצד? היו לו כלים נאים - מעלן לסוכה, מצעות נאות - מעלן לסוכה, **אוכל ושותה''' ומטייל בסוכה, ומשנן בסוכה.

## סכך
סכך (ארויסזאגנדיג: סְכאַך) איז דער דאך פון דער סוכה, דאס איז פאררעכנט אלס דער וויכטיקסטער טייל פון דער סוכה. לויט דער הלכה מוז איר מאַטריאַל זיין נאך פון אן אָבּגעשטינער געוואוקס פון דער ערד וואס איז רוי נישט אויסגעאַרבערט אדער פראצעסירט. די הלכה לויטעט אויך אז די סכך מוז זיין געבויט אויפן געדאנק פאר דער מצוה פון סוכה, דער אויסדרוק פון תלמוד איז "לְשֶם מִצוַת סוּכָּה", אדער על כל פנים צו שיצן פון דער זון. די ווענט מעגן זיין פון אלערליי מאַטריאַלן און מוז נישט זיין געבויט לשם מצות סוכה. צו זיין כשר, דארף א סוכה האבן כאטש דריי ווענט וואס זענען הויך צען טפחים, און זיין באדעקט מיט סכך.

אינווייניג פון  דער סוכה, פון דער פאדלאגע ביזן סכך טאר נישט זיין העכער פון צוואנציק איילן (אמות) און נישט ווינציקער פון צען טפחים.

## נוי סוכה
ס׳איז פאראן א ברייט אנגענומענער מנהג צו באשיינען די סוכה מיט נוי סוכה.
## טעם
# דאס ווערט געבויט היינט צוטאגס אלס אנדענק צום באפרייאונג פון מצרים, צו דאנקען גאט פאר די ניסים דאן, אין סימבאליש צייכענט דאס אפ די הימלישע ווענט פון פון די 4 וואלקענעס וואס איז געווען דער איינציגסטער שוץ אין מדבר ווען די אידן האבן דארטן געוואלגערט 40 יאר און עס איז זיי גארנישט געשען קיין שלעכטס.
# און דער סעזאן איז אויסגעשטעלט דווקא אין הארבסט סעזאן, בעפאר די ווינטער ווען די פארמער און פלאנצער ענדיגן זייער פעלד ארבעט, וואס אמאל איז יעדער געווען אין אזא ארבעט. און זיי עסן דאן אין אזא סוכה צו פייערן און דאנקען פאר די גוטע פלאנצונג פון יאר.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:סוכות
יודל שיין

ר' **יודל שיין** איז א פריוואטער מענטש, וואס וואוינט אין לייקוואד און איז טעטיג אין כשרות ענינים.

ער האט געפירט אן אנגייענדע מערכה אויפקלערן די וועלט איבער די כשרות פראבלעמען פון פלייש פון רובאשקין.

ער זאגט אז דער קאשוי רב האט געזאגט אז ער איז אן איש אמת וואס נעמט נישט קיין שוחד.

רובאשקין ענטפערט אז ער איז פון די מלאכים מיט א שרעקליכע שנאה צו חב"ד און אז ער האט געוואלט מאכן עקסטארשן אויף זיי פארלאנגענדיג שווערע פראצענטן זיי אריינצוברענגען אין לייקוואד וואס זיי האבן צוריק געוויזן זינט דעמאלטס ליידן זיי זיך אן פון אים.

ער האקט אויף די פאלגענדע הכשרים אז מען טאר זיך נישט פארלאזן אויף זיי:
* מכון להוראה
* ר' מנחם מאיר ווייסמאנדל
* וואלאווע
* התאחדות

## וועבלינק
* זיין בלאג יודל'ס רעסט אף די סאטרי

קאטעגאריע:בלאגס
קאטעגאריע:כשרות
ווייץ

קליין|250px|ווייץ
**ווייץ** איז א מין גראז וואס איז קולטיווירט איבער דער גאנצער וועלט, עס איז די מערסטער וויכטיגער מענטשליכער עסענווארג קערנדל, און דאס צווייטער מערסטע פלאנצונג פון תבואה אגריקולטור נאך קוקוריזע. איינס מער פון רייז וואס איז די דריטע.

מען מאכט דערפון ברויט חלה קוכן קיכעלעך, מצה און פיטא, אויך נוצט מען דאס צו מאכן אלקאהאל און וואדקע. אויך נוצט מען די אויסגעטרוקנטע שטענגלעך דערפון–שטרוי– צו מאכן דעכער.

ווען ווייץ וואקסט דארף מען אכט געבן קעגן פארשידענע פלאטערלעך און מאלן וואס זייערע לארוועס עסן די ווייץ. אויך פייגעלעך און מייז עסן ווייץ.

קאַטעגאָריע:תבואה
פארקויף מאשין

**פֿאַרקױף מאַשין** אדער **פֿאַרקױפֿאָמאַט** איז אן אויטאמאטישע מאשין וואס פארקויפט זאכן אן קיין מענטש זאל דאס אפערירען. 

די ערשטע ווענדינג מאשין איז געווען צו פארקויפן הייליגע וואסער, היינט נוצט מען דאס בעיקר פאר סאדא און נאשעריי. אבער אין פראנקרייך איז דאס א נארמאלער ערשיינונג אז גאנצעטע שפייז זענען אויסגעשטעלט צו פארקויפן אסאך פראדוקטן אין אזא ריזיגען מאשין וואס פארנעמט א געשעפט פראנט פענסטער.

קאַטעגאָריע:ביזנעס
סימפלי צפת

**סימפלי צפת** איז א חסידישער מוזיק-טרופע וואס זינגען בראסלעווער ניגונים אויפן סטיל פון ר' שלמה קארליבאך און פארן ארום איבער דער וועלט אויפטרעטן אין יידישע צענטערן זיי מעורר זיין בתשובה דורך דעם כוח הנגינה מיט ר' נחמן ברסלבער'ס תורה און חיזוק. 

זיי וואוינען א גאנץ יאר אין צפת. 

קאטעגאריע:ברסלב
קאטעגאריע:פרומע זינגערס
קאַטעגאָריע:טרופעס
קאַטעגאָריע:צפת
תלמיד

**תלמיד** איז די לשון קודש ווארט אויף סטודענט.

דאס ווארט "תלמיד" ווערט אין אלגעמיין געניצט אויף איינער וואס לערנט תורה ביי א רבי.

א "תלמיד" איז א שטערקערע נאענטשאפט צו א רבי ווי א חסיד. א חסיד איז בלויז ווען איינער האט א שעצונג צו א רבי אין פרובירט זיך צו פירן לויט דעם רבי'נס הנהגה. ווידער א "תלמיד" איז איינער וואס לערנט פערזענליך תורה ביי א רבי און מ'האלט זיך כמעט ווי א קינד.

חז"ל זאגן תלמידו כבנו אז א תלמיד ווערט פארעכנט ווי א זון.

קאַטעגאָריע:חינוך
שוויגער

**שוויגער** איז די מאמע פון א ווייב אדער מאן.

ביי א טייל מענטשן איז די ווארט **שוויגער** ווייזט אויף א אומפארגינערשע יענטערישע כאראקטור, צוליב וואס עס איז זייער אפט וואס מאמעס טראסטן נישט אדער פארגינען נישט דאס זעלבסטשטענדיגע לעבן פון זייערע נאר וואס פארהייראטע קינדער, ספעציעל אויב די קינדער זענען נאך יונג, דעריבער מישן זיי זיך און זיי טיילן איין יעדע זאך ווי אזוי די קינדער זאלן זיך פירן, און עס קומט ארויס סאך קריגערייען דערפון.

קאטעגאריע:משפחה
די ניו יארק סאן

**די ניו יארק סאן** (ענגליש: *The New York Sun*) איז פארעפנטליכט אלס א טעגליכער צייטונג פון 2002 ביז 2008 אונטער איר רעדאקטאר סעט ליפסקי.

עס איז אין דעם סטיל פון א בראד שיט ווי דער ניו יארק טיימס לאנג און הויך. אויך איז דאס שטארק א פונקט צו דעקן די קונסט און ליטעראטור נייעס כדי צוציען די רייכע ליינער קרייז.

סעט איז א פרייער אבער שטארק טראדיציאנאלער איד וואס איז פרא ארץ ישראל און פרא רעליגיע. 

ער האט געגרינדעט דעם ענגלישן פארווארד און איר ארויפגעארבייט מיטן ברעכן אסאך אידישע נייעס וואס פאראינטערסירט אלגעמיינע גוים ווי למשל די אויפדעקונג מיט א בילד אז דער ביז דעמאלטסדיגער באקאנטער פרומער הלכה סענעטאר זשאו ליבערמאן טרינקט קאוק אין תשעה באב בעת קעמפעינענדיג מיט על גאר אלס וויצע פרעזידענט פון אמעריקע אויפן דעמאקראטישע פארטיי טיקעט. די אזאלכע סארטן נייעס האבן געבויט די צייטונג אלס וועלט איינפלוס ביז עס איז שוין געווען צו שווער צו פארטראגן פון זיינע בעלי בתים די אלטע ליבעראלע פרייע אידן וואס זענען נאך פון די קאמוניסטישע נייגונג נאך פון די ארבייטער רינג געדאנקען גאנג, און זיי האבן אים ארויסגעווארפן. דעמאלטס האט ער דאס געפענט דעם סאן.

אויך האט ער געגרינדעט די וואל סטריט זשורנאל אזיע אויסגאבע. 

ער האט 10 רייכע אידישע אינוועסטארס אין דעם סאן. 

ביי איר גרינדונג האבן רעכטע ציונים רבנים ווי אבי ווייס פון ריווערדעיל און נאך פראקלאמירט א מאסן אנסובסקריפשען פון ניו יארק טיימס ווי זיי זענען געווארן באשולדיגט צו זיין גענייגט קעגן אידן. און לעגעענדעס פליען אז דאס האט געגרייכט און צענדליגע טויזענטע קענסעלעישאןס וואס האבן אלע אויפגעסיינט צו באקומען דעליווערט אהיים דעם ניו יארק סאן אנשטאט דעם טיימס.

מיט איין דגוש ווילן זיי זיך איבערקלוגן פון ניו יארק טיימס אז זיי לייגן א גרעסערן דגוש אויף לאקאלע נייעס אויפן פאראנט בלאט.

קאטעגאריע:צייטונגען
לאכן

**לאכן** איז א מענטשלעכער אויסדרוק פון פרייד.

לאכן קען קומען אלץ רעזולטאט אדער צו ערוועקן איינע פון די פאלגענדע פארשידענע מצבים. ווי צום ביישפיל, גוטמוהטיגקייט, פריינדשאפט, פארגעניגען, אדער פרייליכקייט.

אפלאכן איז נישט קיין אמתער לאכן ווייל כאטש עס קומט אויך צו ערוועקן די אויבען דערמאנטע געפילען, איז עס בלויז א מיטל צו ערגרייכן א זייטיגע זאך דאס איז מער ווי ליצנות.
## אידישקייט 
אסור לאדם למלא שחוק פיו, דאס הייסט לאכן אויפן קול. ווייל מען מוז שטענדיג טרויערן לחרבן המקדש.

## זעט אויך 
* שמייכל

קאַטעגאָריע:הומאר
שמייכל

[קליין|250px|א [סמיילי.]]
**שמייכל** איז דער אויסשפראך פון ארויסווייזן און ערוועקן פריינדשאפט און גוטמוהטיקייט.

## אידישקייט 
אין חז"ל ווערט געברענגט פיל מאמרים איבער די וויכטיגקייט זיך באנוצען מיט א שמייכל שטענדיג:
* המלבין שינים לחבירו הרי זה יותר ממשקהו חלב.
* הווי מקבל את כל האדם בסבר פנים יפות.

קאַטעגאָריע:מויל
קאלטקייט

מיינט איר אן איינגנשאפט קאלטבלוטיקייט?

**קאלט** איז די פארקערטע פון הייס. און באדייט א נידריגער טעמפארטור. א פריזער מאכט דאס עסן קאלט און עס קען זיך האלטן אויף לאנגע מאנאטן.
אזוי אויך ווערט באנוצט דער עיר קאנדישאנער אפצוקילן די שטוב ווען עס איז הייס, ספעציעל אין די זומער חדשים.

קאטעגאריע:נאטור
קאטעגאריע:פיזיק
קאטעגאריע:וועטער
פאסיק

קליין
**פאסיק** אדער **ריעמען** האלט אן די הויזן זאל נישט אראפפאלן ארום דעם בויך.

א פאסיק איז געווענליך געמאכט פון לעדער אדער פלאסטישע מאטעריאלן.
קליין
עטימאלאגיש שטאמט פאסיק פונעם טשעכישן Pásek (פאסעק)

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:קליידונג
ישראל אהרן קלעצקין

ר' **ישראל אהרן קלעצקין** איז א באקאנטער צעטלעך און פאשקווילן קלעבער אין די ווענט פון מאה שערים און אין גאנץ ירושלים. די ביזנעס גייט שוין פון זיין טאטע וואס פלעגט אויך האבן א לעגענדארע באקאנטשאפט אין די אמאליגע ירושלים. ער פלעגט זיין בדחן ביי ירושלים חתונות, אויך דער זינגער און אויך די קלעזמער שפילער. און אויך די קול אויסצורופן אלע לוויות. 

ווען דער טאטע איז געשטארבן האט דער אינגערמאן ר' ישראל אהרן איבערגענומען די ביזנעס און זי געפירט אויף א מאדערן שטייגער וואס האט ארוסיגענומען די קנאים פון גלייכגעוויכט ביז זיי האבן געעפנט אן אייגענע פאבריק מרום צו קאנקורירן מיט דעם. זינט דאן גייען אן שאלכטן פון ביידע קאמפאניס וואס בלוט גיסט זיך ווי וואסער רייסענדיג איינער דעם אנדערן'ס צעטלעך. 

זיין מאדערנקייט שפיגלט זיך אפ מיט די פאלגנדע אקטן:
* ער איז אן אקטיאר צוזאמען מיט זיין ווייב אין א פרייע פילם איבערן לעבן פון פרומע. ער ענטפערט אז ער האט דאס געטאן פאר קירוב.
* ער האט געשלאסן א אפמאך מיט די שטאטראט אלס אן עקסקלוסיווער קלעבער.
* ער קלעבט נישט קיין פאשקעווילן וואס זענען זייער שארף געשריבן קעגן ציונים. נאר נאך צענזור דורך אים.
קאטעגאריע:אידישע קאנטראווערסיעס
קאַטעגאָריע:ירושאלמער
ארבעט

צי מיינט איר א אנגעשטעלטער וואס ארבייט פאר אן אנדערן?

[קליין|250px|[וואסער טרעגער ארבעטן ביטער שווער.]]
**ארבעט** איז דער וועג וויאזוי מענטשן זענען פארנומען אנצוהאלטן און מאכן א לעבן צו דורך פארדינען געלט אדער סתם זיך אונטערהאלטן צו אנהאלטן דאס לעבן.

## אידישקייט 
די תורה זאגט אז צוליב די זינד פון עץ הדעת איז "בזיעת אפך תאכל לחם", קען מען נאר דורך שוויצען; עסן ברויט.

ביי די נאציס אין אוישוויץ פארניכטיגונג'ס לאגער איז געווען גרויסע אויפשריפט ביים אריינגאנג טויער *ארבייט מאכט פריי*.

אמאליגע צייטן פלעגט מען ארבעטן מער פיזיש שווערער אבער היינט איז מען איבערוואג פון זיצן אין ביוראס און נישט מאכן איבונגען ביים ארבעטן.

### עבודה - גייסטליכע ארבעט 
**עבודה** איז לאוו דאווקא פיזיש נאר גייסטיש, אוואו מען האט כוונות און מען ארבייט שווער מיטן מוח.

## זעט אויך 
* עבודת ה'

קאַטעגאָריע:עקאנאמיע
טייג

קליין|250px|טייג
**טייג** איז מעל געמישט מיט וואסער. מען קנעט דאס און מען באקן צו מאכן א מצה, א פיתא אדער מען לאזט דאס יערן פארן באקן און מען מאכט ברויט. אויך קען מען קאכט טייג צו מאכן לאקשן.

קאַטעגאָריע:עסנווארג און געטראנקען
מעל

קליין|לינקס
**מעל** איז א פראשיק פון צומאלענע ווייץ אדער אנדערע סארטן תבואה. מעל איז דער עיקר אינגרעדיענט פון ברויט.

קאַטעגאָריע:עסנווארג
הויזן

[קליין|250px|[בלויע דענים זשינס]]
**הויזן** איז א מער מאדערענער וועג פון א קלייד וואס איז אויף יעדן פוס באזונדער. אונטער די הויזן טראגט מען גאטקעס.

זייט דעם 16סטן יארהונדערט איז דאס געווארן נארמאלע קליידונג פאר מענער אין מערב'דיגע לענדער.

אבער היינט צו טאג גייען דערמיט אויך פרויען.

## אידישקייט 
ביי חרדים טארן פרויען נישט גיין דערמיט ווייל עס פעלט אין באשיידנקייט, וויבאלד מען זעט די פארעם פונעם קערפער. נאר מיט א קלייד וואו די פארעם איז פארהוילן.

און דער מנהג ביי די חרדישע בחורים טראגן הויזן געמאכט פון שטאף, און נישט פון וואטע ווי רוב די וועלט.

קאַטעגאָריע:קליידונג
קליידל

[קליין|250px|א טייערע [חתונה קלייד.]]
**קליידל** הייסט א קלייד וואס זיין אונטערשטער טייל איז ווי א האלבקלייד, אנדערשט ווי א הויזן וואס איז בעיקר ביי פרויען וואס נעמען ארום דעם פוס און פונעם מענטש. 
## אידישקייט 
עס איז קעגן די הלכה אז א מאן זאל אנטאן א קלייד צוליב צניעות

קאטעגאריע:קליידונג
קאטעגאריע:מאדע
ערווה

**ערווה** ביי מענער איז דאס די מילה
ביי פרויען איז דאס יעדע שטיקל פלייש וואס איז אויפגעדעקט שלא כמנהג.
קאטעגאריע:סעקס
אברהם ישעיהו קארעליץ

[ממוזער|250px|רבי אברהם ישעיהו קארעליץ האט סנדקאות ביי א ברית מילה אין [תל אביב]]

רבי **אברהם ישעיהו קארעליץ** (י"א חשוון ה'תרל"ט, 1878, קאסעוו - ט"ו חשוון ה'תשי"ד, 1953, בני ברק), איז געווען איינער פון די פירער פון יידנטום אין ארץ ישראל, און דער מחבר פון די ספרים **חזון איש**.

## ביאגראפיע 
רבי אברהם ישעיהו איז געבוירן געווארן י"א חשוון תרל"ט אינעם שטעטל קאסעוו, ליטע, (דעמאלסט אין גראדנער גובערניע, רוסלענדישע אימפעריע, היינט אין בריסקער גובערניע, בעלארוס) צו זיין פאטער, הרב שמריהו יוסף קארעליץ, קאסעווער רב, און זיין מוטער, ראשא לאה, א טאכטער פון הרב קאצנעלבויגן, רב פון קאסעוו און דערנאך פון קאברין.

ביי דער ערשטער וועלט־מלחמה האט ער געוואוינט אין סטויפץ, וואו ער האט געדינט ווי שטאטס־רב ווען דער ארטיקער רב, הרב יואל סאראצקין, איז געווארן פארטריבן פונעם שטעטל. נאך עטליכע יאר איז דער חזון איש אריבער צו מינסק.

אין 1920 האט די משפחה קארעליץ זיך באזעצט אין דער שטאט ווילנע, וואו ער איז געווארן נאנט צום שטאט'ס רב, הרב חיים עוזר גראדזענסקי.

### ארץ ישראל 
אום ט"ז תמוז תרצ"ג (1933) איז ער ארויף קיין ארץ ישראל, נאכדעם וואס הרב חיים עוזר גראדזענסקי האט געבעטן משה פרוש פון אגודת ישראל צו באקומען סערטיפיקאטן פארן חזו"א און זיין ווייב כדי זיי זאלן קענען וואוינען אין ארץ ישראל.. לויט רפאל האלפערן האט דער חזון איש זיך איינגעשפארט אז מען זאל נישט באקומען דעם סערטיפיקאט דורכן הויפטראבינאט נאר דורך אגודת ישראל. 

ווען ער איז אנגעקומען אין לאנד איז ער געבליבן עטלעכע טעג ביי הרב דוד פאטאש, ביז ער האט געדונגען א שטוב אין גאולה גאס אין תל אביב. עטלעכע וואכן נאך תשעה באב האט ער געדונגען א דירה אין דער נייער קהילה וואס האט זיך אנטוויקלט אין בני ברק, וואס איז שפעטער געווארן, אין א גרויסער מאס צוליב אים, א פעסטונג פון חרדישן יידנטום אין ישראל.

זומער תרצ"ד (1934) האט דער חזו"א געוואוינט א לענגערע תקופה אין צפת פאר זיין געזונט; במשך דער תקופה האט ער געלערנט בעיקר אינעם בית מדרש פון רבי יוסף קארו אין דער אלטשטאט.

דעצעמבער 1936 איז דער חזון איש געווארן געפערלעך קראנק. מען האט דאס מודיע געווען אומעטום אין דער יידישער וועלט, און מ'האט גערופן דעם עולם צו דאווענען פאר אים.

אין תש"א איז נפטר געווארן ראשא לאה קארעליץ, דעם חזון איש'ס מוטער, אין ירושלים, און מען האט זי קובר געווען דארט.

## פון זיינע תלמידים 
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים
קאַטעגאָריע:רבנים פון בני ברק
קאַטעגאָריע:אחרונים
קלאסיק

**קלאסיק** באדייט די שטודיע פון דער גייסט וויסנשאפט פון גריכנלאנד און רוים אין די אוראלטע צייטן, צווישן די יארן 600- ביז 600.

מיינט אז עס איז אריין אין דער גאס אלס אנגענומענער און מערסטענס אויפגעכאפטער זאך אין א געוויסע צייט.
## קלאסישע מוזיק פעריאדעס 
* רעניסאנס פעריאדע
* באראק פעריאדע
* קלאסישע פעריאדע
* ראמאנטישע פעריאדע
* קאנטעמפארערי פעריאדע

## קלאסישע מוזיק וואריאציעס 
* סימפאניע
* קאנצערטא
* סאנאטע
* טשעמבער

## קלאסישע מוזיק קאמפאזיטארער 
* לודוויג וואן בעטהאווען
* וואלפגאנג אמאדעוס מאצארט
* יאהאן זעבאסטיאן באך
* פראנץ שובערט
* שומאן
* פעטער איליטש טשייקאווסקי
* ראכמאנינאוו

קאַטעגאָריע:קולטור
קאַטעגאָריע:גייסט וויסנשאפט
וויקימעדיע קאמאנס

thumb|150px|קאמאנס לאגא
**וויקימעדיע קאמאנס** (יידיש: וויקימעדיע שותפות) איז איינע פון די וויקי וועבזייטלעך פון דער וויקימעדיע פונדאציע.

וויקימעדיע קאמאנס איז דער אכסניא פאר טעקעס, בילדער און ווידעא און אוידיא קליפס. עס פאראייניגט אלע באניצערס פון אלע נאנט צו 300 וויקיפעדיע שפראכן, וואס טוען דארטן ארויפלאדירן אלעס און דערנאך טוישט מען זיך אויס יעדער איינער לינקט אהין פון זיין שפראך וויקיפעדיע.

עס איז דא א ראבאט באנוצער וואס טשעקט פון צייט צו צייט אראפנומען טויטע לינקען פון דא צו טעקעס וואס מ'האט אראפגענומען פון דארטן צו מחמת גניבה אדער אנדערע סיבות.

* קאמאנס

קאַטעגאָריע:וויקימעדיע פראיעקטן
דוד כהן

left|200px|thumb|הרב דוד כהן.

**הרב דוד כהן**, אדער ווי ער איז געווען באוואוסט אלס **הרב הנזיר** (דער רב דער נזיר), (אלול ה'תרמ"ז - כ"ח אב ה'תשל"ב), איז געווען א רב, א מקובל, פילאזאף און א נזיר - צוליב וואס מען האט אים גערופען דער נזיר - א תלמיד פון הרב קוק.

## היסטאריע
געבוירן אין דער שטאט מיעסיגאליע לעבן ווילנא, צו א חשובער רבנישער משפחה. געווען א תלמיד פון חפץ חיים, און א תלמיד אין די וואלאזשינער און סלאבאדקער ישיבות. אים האט געצויגן צו לערנען מער ווי וואס מען האט געלערנט אין ישיבה דערפאר האט ער זיך געקערט צו די לערנונגען פון הרב שמשון רפאל הירש און שפעטער צו די שרייבונגען פון הרב אברהם יצחק הכהן קוק. ער האט זיך אויך אויסגעלערנט די רוסישע שפראך כדי צו ווערן אנגענומען אין אוניווערסיטעט.

ער איז געווען א סטודענט אין די פאלגנדע אונווערסיטעטן:

* אקעדמיע פאר יידישע שטודיעס - וואו ער האט זיך באקענט מיט זלמן שז"ר, שפעטערדיגער נשיא פון מדינת ישראל.
* אונווערסיטעט פון פרייבורג אין דייטשלאנד.
* דורך דעם ערשטן וועלט קריג איז ער אפגעהאלטן געווארן אין דייטשלאנד אלס א פיינטליכער פארשוין, מען האט אים שפעטער ארויסגעלאזט און ער איז געפארן אין דער שווייץ. און ער איז געווען אין אונווערסיטעט פון באזעל.

אין דעם אוניווערסיטעט פון באזעל האט ער אויף זיך גענומען נזירות, אבער דאס נזירות איז נישט געווען קיין פשוטע, ער האט אויך גענומען אויף זיך א שטארקע דייעטע וואס האט נישט געהאט קיין שום פלייש און פיש. האט קיינמאל נישט געטראגן קיין לעדערנע בגדים ווי לעדערנע שיך. און א תענית דיבור יעדן ערב ראש חדש, און פון ראש חדש אלול ביז נאך יום כיפור.

ער האט זיך געטראפן מיט הרב קוק אין 1915 אין שווייץ, ער האט אויף דעם געזאגט אז דאס האט געטוישט זיין לעבן. ער האט דאן איבערגעלאזט אלע זיינע סעקולארע שטודיעס און האט זיך אריינגעווארפן אין יידישע לערנונגען.

אין 1922 האט אים הרב קוק - וואס האט זיך דאן געפונען אין ארץ ישראל - פארבעטן צו קומען זיין א לערער אין א ישיבה וואס ער האט אויפגעשטעלט, ער האט דאן געמאכט די לימודים פאר דער ישיבה וואס איז באשטאנען פון פילאסאפיע, היסטאריע, מוסר, עברית און תנ"ך. ער אליין איז געווען א לערער דארט פאר מוסר, גמרא און פילאסאפיע.

אויך האט ער גערעדט נאר עברית, און נישט פארלאזט ירושלים.

ער פלעגט זיך טרעפן מיט הרב קוק כמעט טעגליך, די צוויי זענען געווען זייער נאענט, און הרב קוק האט אים געטרויעט מיט זיינע כתבים אויף פילאסאפיע. וואס איז געווען די עיקר זאך אין וואס ער האט עוסק געווען.

ער האט געשריבן א ספר **קול הנבואה** אין וואס ער שרייבט אסאך וועגן די צוריקקער פון נבואה ביי אידן, וואס ער איז געווען זיכער וועט געשען דורכדעם וואס אזויפיל אידן קומען צוריק וואוינען אין ארץ ישראל.

ער איז געווען א פייערדיגע אנהענגער פון הרב קוק אז די צוריקער און די אויפקומען פון די רעגירונג אין ארץ ישראל אלס מדינת ישראל איז טייל פון דער גאולה.

ער האט איבערגעלאזט איין זוהן הרב שאר ישוב כהן אשכנזישער רב הראשי אין חיפה. און איין טאכטער די ווייב פון ישראלישע רב הראשי הרב שלמה גורן.

קאטעגאריע:רבנים
קאטעגאריע:ציוניסטן
מוכאמאד

[קליין|250px|ארגינעלער בריוו פון מוכאמאד צו [העראקלייאס]]
**מוכאמאד** (אראביש: **مُحَمَّد**, וואס מיינט **בארימטער**; 570 - 8טן יוני 632) איז דער נאמען פוןנעם גרינדער פון איסלאם וואס ווערט פאררעכנט ביי די מוסלמענער אלס דער לעצטער און חשוב'סטער נביא

ער איז געבוירן אין מעקא כ"ז ניסן ד'ש"ל ; 570 (לויט די סוניס), און געשטארבן י"א סיון ד'שצ"ב ; 632. זיין טאטע איז געשטארבן נאך איידער מוכאמאד איז געבוירן, און זיין מאמע איז געשטארבן ווען מוכאמאד איז געוועזן א קליין קינד, וואס דערפאר איז ער געהאדעוועט געווארן ביי זיין זיידן אַבד-על-מוטלעב (عبد المُطلب) און דערנאך ביי זיין פעטער אבו טאליב (أبو طالب).  נאך דעם איז ער געווארן א סוחר.

ווען ער איז געווען 20 יאר אלט האט ער חתונה געהאט צו א רייכן ווייב כעדימע (خَديجة) ווען זי איז געוועזן 40 יאר אלט און זיי האבן געבוירן א טאכטער מיטן נאמען פאטימא.

לויט דער איסלאמישער טראדיציע האט זיך מלאך גבריאל (جبريل) אנטפלעקט צו אים אין יאר ד'ש"ע ווען ער איז געווען 40 יאר אלט. דריי יאר שפעטער האט ער אנגעהויבן דרשנען אז מען דארף דינעם דעם איינציגן גאט.

אין 622 האט ער זיך געצויגן קיין מעדינע.

## וועבלינקען 
* קוראן אין יידיש. קוראן 

קאַטעגאָריע:איסלאם
רעסטאראן

**רעסטאראן** איז אזא מין געשעפט וואס טוט פארקויפן פארטיג געקאכט עסן וואס מען עסט אויפן ארט. אין אלגעמיין פארמאגט  עס א דיינונג רום מיט טישן און בענקלעך זיך אראפצוזעצין עסן.

אויך אין א האטעל האט מען א רעסטאראן ווו די געסט אין האטעל קענען עסן. געוויינטלעך איז אזא רעסטאראן אפן פאר אנדערע וואס וואוינען נישט אין האטעל.

*
נייער טעסטאמענט

[קליין|[פאפיראס ריילאנדס 52, די אלטסטע מאנוסקריפט דעס נייען טעסטאמענטס. ענטהעלט א טייל פון די בשורה לויט יוחנן, פרק י"ח.]]
דער **נײַער טעסטאַמענט** אָדער **בְּרִית חֲדָשָׁה** (גריכיש: Η Καινή Διαθήκη, אראמיש: **דיתקא חדתא**) איז דער נײַער בונד פון די קריסטן בנוסף צו דער אַלטער תורה פון די יידן וואָס הייסט תנ"ך. לכתחילה איז זי געשריבן געוואָרען אויף גריכיש, טראָץ דעם וואָס יידן האָבן מערסטנס גערעדט אַראַמיש אין יענע צײַטן. די ברית חדשה באַשטייט פון זיבן-און-צוואָנציק ביכער אָפגטיילט צווישען די פיר בשורות (עוון גליונות) וואס דערציילן איבער די לעבן פון ישו; די מעשה'ס פון די שלוחים, וואס דערציילט איבער ישו'ס שלוחים און די אנהייב דער קירכע נאך זיין עלייה אינס הימעל; די בריווע, הויפטליך פון זיין משולח שאול התרסי/פולוס, אבער אויך פון פטר חמור, ישו'ס ברודער יעקב און די משולחים יהודה און יוחנן; און די נבואה פון יוחנן, וואס דערציילט איבער יום הדין פון די קריסטן.

זי פאלגען אזוי:
***עוון גליונות**:
****די בשורה לויט מתי**, נאך קירכליכע מסורת, געפאסט פון לוי בר חלפי, איינער דער משולחים פון ישו. 
****די בשורה לויט מרקוס**, זאל געפאסט געווען פון יוחנן מרקוס, א פרוער קריסט און באגלייטער פון פולוס.
****די בשורה לויט לוקאס**, זאל געפאסט געווען פון לוקאס; קאן זיין וואס ער איז געווען א גוי, דער איינציגער גוי פון די פרפאסר דעס נייען טעסטאמענט.
****די בשורה לויט יוחנן**, זאל געפאסט גווען פון יוחנן, איינער פון ישו'ס שלוחים; נישט ווי די אנדערע, זעהר עהנליכע בשורות (פאר דעם הייסען זי "סינאפטישע בשורות") שילדערט זי די לעבן'ס ישו גאנץ אנדערש. זי איז די איינציגע ווי ער איז קלאר געצייגט אלס א גאט.
*'''מעשה'ס השלוחים''', זאל געפאסט געווען אויך פון לוקאס. דערציילט איבער די ערשטע נסיעות פון ישו'ס אנהענגער און וויזוי זי האבן פארשפרייטט די נייע גלויבע, צווישען די יודן אונד שפעטער אויך ביי די גויים. אויך דערציילט ווי די פרוש שאול התרסי האט געווארדן פון א רודף דער קריסטען צום פולוס, ישו'ס דרייצענטער שלוח, נאך וואס ער האט איהם געזעהן במחזה.
*'''פולוס' בריווען**, פארשידענע בריווען צו נייע קריסטליכע געמיינדען פון פולוס. ענטהעלט דרייצען בריווען:
****צו די רוימער**
****צו די קארינטער''', מכתב א' און מכתב ב'
****צו די גאלאטער**
****צו די עפעזר**
****צו די פיליפער**
****צו די קאלאסער**
****צו די טעסאלניקער**, מכתב א' און מכתב ב'
****צו טימאטעוס**, מכתב א' און מכתב ב'
****צו פילימאן**
***דער בריוו צו די עברים**, א בריוו צו די געמיינדע פון קריסטליכע-יודן (דעמעלסט איז נאך געווען א זאלכע זאך) אין ירושלים, מחבר נישט זיכער בעקאנט, מעג זיין פולוס.
***דער בריוו פון יעקב**, געפאסט פון ישו'ס ברודער יעקב, דער אנפירער דער קירכע אין ירושלים, צו די קריסטן ארויס פון ארץ ישראל.
***די בריווען פון פטרוס**, מכתב א' און מכתב ב', געפאסט פון פטר חמור.
***די בריווען פון יוחנן**, מכתב א', ב' און ג'.
***די נבואה פון יוחנן**, שילדערט די ענדעצייטען.
 
## װעבלינקען 
*ברית החדשה אין יידיש

קאַטעגאָריע:קריסטנטום
רעדאקטירונג

**רעדאקטירונג** אדער **רעדאגירונג** איז ענדערן צו פארקלארערן תוכן אדער נישט גוטע געפראזטע אדער געסעפלעטע ווערטער פון א געשריבענער טעקסט.
## רעדאקטארן פון צייטונגען
זיי זענען באקאנט אלס די אויספארעמער פון מיינונגען, געווענליך זענען זיי שרעקדעדיגע קריטיקירער וואס לעבן פון יענעם אויסבעסרן...

*
פאליסי

א **פאליסי** איז אויסגערעכענטער פלאן פון אקציע צו פירן באשלוסען און צו דערגרייכן ראציאנאלע מסקנות.

דער טערמין טוט אנצייכענען די רעגירונג ווערטשאפט, פריוואטער סעקטאר ארגענעזאציעס און גרופעס, און אויך צו אידיווידואלען.

אן עקזעקטיוו ארדער, קארפערעט פאליסיס, אין פארלעמענטארישע פארשריפטן פון סדר זענען אלע ביישפילן פון פאליסי. 
 
פאליסי קען אויך אנצייכענען די פראצעס פון מאכן וויכטיגע ארגענעזאציאנאלע באשלוסן, אריינגערעכנט די אידענטיפיקאציע פון פארשידענארטיקע אלטערנעטיווען ווי פראגראמען אדער ספענדינג פריאריטעטן, און אויסוועלן צווישן זיי באזירט אויף די השפעות און קאנסעקווענסן דאס וועט האבן.

פאליסיס קענען ווערן באטראכט ווי פאליטיש, מענעזשטאריעל, פינאנציעל, און אדמיניסטראטיווע מעכעניזםס אראנזשירט צו דערגרייכן באשטימטע צילן און אגענדעס.
## זעט אויך
* געזעץ
* פרינציפ
* אנווייזונג
* פלאן
* פארשריפט
* כלל

קאטעגאריע:רעגירונג
מאנטרעאל

**מאנטרעאל** (, ) איז די גרעסטע שטאט אין קוויבעק, א פראווינץ אין קאנאדע. איר באפעלקערונג איז 1,620,693 (קאנאדישער צענזוס, 2006). מאנטרעאל איז די צווייטע גרעסטע שטאט פון פראנצויזיש רעדערס, נאך פאריז.

## שפראך 
די אפיציעלע שפראך אין מאנטרעאל איז פראנצויזיש.

לויטן צענזוס אין 2006, זענען דא 8545 מענטשן אין מאנטרעאל מיט מאמע לשון אלס מוטערשפראך, און 4320 וואס רעדן העברעיש אלס מוטערשפראך. אבער די חסידישע קהילה פון מאנטרעאל האלט אז 15,000 מענטשן רעדן יידיש אלס מוטערשפראך.

## היסטאריע 
דער 16טן יארהונדערט אויספארשער זשאק קארטיער איז ארויף אויף א בארג אין 1535 צו וואס ער האט געגעבן דעם נאמען mont réal (מאנט רעאל), וואס איז טייטש "קעניגלעכער בארג", לכבוד דעם מלך פון פראנקרייך.

די ערשטע אייראָפּעישער באזעצונג אינעם געגנט איז געווען אין 1642.

## געאגראפיע 
מאנטרעאל געפינט זיך אין דרום־מערב פונעם פראווינץ קוויבעק.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:קוויבעק
קאַטעגאָריע:שטעט אין קאנאדע
*
יצחק ראזנבערג

**יצחק ראזנבערג** (תש״ט - ט׳ אייר תשע״ו)  איז געווען א מולטי מיליאנער פון וויליאמסבורג באקאנט אלס דער ראש הקהל פון די ארונים קהל יטב ד'סאטמאר און פרעזידענט פון סערטיפייד לאמבער אין וויליאמסבורג און בארא פארק. ער איז אויך געווען א גרויסער צדקה געבער און איינער פון די גרויסע שטיצער פון סאטמאר רבי אהרן טייטלבוים. 

יצחק ראזנבערג איז געבוירן געווארן אין בני ברק אין תש״ט צו זיין פאטער צבי ראזנבערג. שפעטער האט ער זיך געצויגן קיין וויליאמסבורג.

אין תשע״ד האט דער סאטמארער רבי אים באשטימט ראש הקהל פון סאטמאר.

אום ט' אייר תשע"ו איז ער טראגיש אומגעקומען אין מיאמי פלארידע ווען א שטורעם ווינט האט אים דערטרונקען אינעם אטלאנטישן אקעאן.

קאטעגאריע:יידישע ביזנעסלייט
קאטעגאריע:ארונים
קאטעגאריע:ראשי הקהילה
פריינטשאפט

**פריינטשאפט** איז דער בונט וואס 2 אדער אפאר מענטשן קענען זיך אויף א קלענערן פארעם ווי ליבע. 
## מעלות
* עס העלפט אין ביזנעס צו האבן ווי מער פריינט.
* עס העלפט אין ציוויליזאציע און סאציעלאגיע צו זיך פירן מיט פריינטשאפט.
* אויך צו קונה זיין תורה מוז מען זיך פירן מיט פריינטשאפט.
## חסרונות
* מנובלים פירן זיך אויך מיט אויסטערלישער פריינטשאפט דאס איז איינע פון די צרות פון אינטערנעט אז באנוצער שטעלן זיך פאר מיט איבער די מאס פריינטשאפט צו פארגאפן אינגע און תמימות'דיגע באנוצער צו ערייכן א ציל זיי צו באלעסטיגן.
קאטעגאריע:מענטשליכע באציאונגען
האן

[left|thumb|250px|[ווייס|ווייסע און ברוינע הינער.]]
**האָן** אדער **הון** (ווייבלעכער מין: **הין**; וויסנשאפטלעכער נאמען: *Gallus gallus domesticus*) איז א שטוביקטער מין עוף, אן אונטערזגאל פון דעם באנקיווע-האן (*Gallus callus*). מען ניצט דאס בעיקר פאר מענטשן עסנווארג פון זייער פלייש און אייער. אין 2011 זענען געווען אין דער וועלט 19 ביליאן הינער. 

הענער זענען אלץ-פרעסערס: זיי עסן סיי זאמען סיי אינסעקטן. 

* 
*
*
*זיי לייגן אייער יעדן טאג.
* אמאל פלעגן זיי וועקן דעם פארטאגס אזוי ווי היינט דער אלארם זייגער
*פרומע אידן שלאגן מיט זיי כפרות.

דער האן איז דער נאציאנאלער פויגל פון פראנקרייך.

## רעפערענצן 
קאטעגאריע:פויגלען
פראווינץ

א פּראָווינץ איז אן אפטיילונג פון א לאנד רוב לענדער פון די וועלט צעטיילן זייער טעריטאריע אין פראווינצן און דערנאך צו שטעט.

*
קאַטעגאָריע:געאגראפיע
קאַטעגאָריע:פאליטישע וויסנשאפט
גוגל דעסקטאפ

left|thumb|250px|גוגל דעסקטאפ לאגא.
**גוגל דעסקטאפ** - איז געווען אַ סוויטע פון כלים אויף דעם באַניצער'ס אייגענעם קאָמפּיוטער, דער הויפט פון זיי אַ פערזענליכן זוכמאַשין. דאס איז פאראן צו ניצן סיי אויף ווינדאס, מאק און לינוקס.

עס איז כמעט נישטא קיין זאך וואס דאס קען אייך נישט אפירטרעפן, אימעיל'ס טשעט פיטטשער'ס, און אפילו לאנג אויסגעמעקטע.

איינע פון די געוואלדיגע מעלות וואס דאס אפערט איז אז טאמער אייער קאמפיוטער גייט שלאפן אינמיטן ארבייטן אויף א בלאט, אדער טאמער א סיסאפ האט מיט אומרעכט אראפגעמעקט א געוויסער ארטיקל איז אייער שווערע ארבעט נישט לטמיון, דעסקטאפ וועט עס אייך אויפזיכן אויף די היסטאריע פאלדער ווייל אלעס ווערט געשפייכערט.

אין 2011 האט גוגל אויפגעהערט שטיצן גוגל דעסקטאפ.

* גוגל דעסקטאַפ
Microsoft Word

**וואָרד** איז דער ווארט פראצעסאר פון מייקראסאפט.

מ'קען דערמיט שרייבן און טייפסעטען ביכער, אי-מעיל, וויקיפעדיע ארטיקלן, און אזוי ווייטער.

* איר קענט אויפהיטן אלע פארעמעןאון דעזיינען פון טעקסט און אויסלייג וואס איר שרייבט לויט אייער געברויך, און דאס אויפהיטן אלס מוסטערן וואס הייסט ביי זיי מאקראס אדער סתם טאבעלעס.
* אויך איז דא אן אותיות אויסלייג אנאליז און גראמאטיק אנאליז
* אויסשטעלן לויט שורות קאלום'ס און קאפטילעך. א.א.וו.
* אויטאמאטיש אויפהיט, און אויטאמאטיש אפדרוק.
* מאכן אינדעקס און מפתחות, קאמענטארן און ציטאטן אינדעקס (מראה מקומות).
* פאסווארט פארזיכערונג.
און נאך פיל מער קאמפליצירטער זאכן וואס איז מער פארגעשריטן פארן דורכשניטליכן באנוצער.

עס דינט פאר די גרעסטע פראפעסיאנעלערע אויסשטעלערס ביז צום קלענסטן פשוט'ן באנוצער. 

## וועבלינקען 
* הילף וויאזוי צו מאכן א מאקרא. חדשות אנש הייד פארק
קאטעגאריע:ווארט פראצעסארן
ראמאדאן

[left|thumb|250px|קרעסאַנט פון [ראמאדאן]]

דער **ראמאדאן** () איז דער ניינטער מאנאט פון דעם איסלאמישן קאלענדאר.

אין דעם מאנאט פירן זיך די מוסולמענער, מענער און ווייבער פון 13 יאר אלט, צו פאסטן יעדן טאג פון עלות השחר ביז צאת הכוכבים, ווייל לויט זיי איז אין דעם מאנאט געשריבן געווארן דער הייליקער קוראן דורך מלאך גבריאל צו מוכאמאד, וואס דערפאר האט מוכאמאד נישט געגעסן און נישט געטרונקען משך דעם גאנצן מאנאט.

אין דעם חודש פירן זיך די מוסולמענער צו פייערן און פראווען סעודות יעדע נאכט, און צו עסן טייטלען, לזכר דעם וואס מוכאמאד האט דאן אויך געגעסן טייטלען.

איינער וואס צוליב-וואס האט נישט געקענט פאסטן אין די טעג, דארף ער משלים זיין דעם תענית און פאסטן אין א אנדער צייט.

אזוי ווי דער איסלאמישער קאלענדאר באשטייט צוועלף מאנאטן לויט דער לבנה, איז דאס איסלאמישע יאר קורצער פונעם זון יאר מיט 11 טעג, און דער מאנאט ראמאדאן רוקט זיך צוריק מיט 11 טעג יעדע יאר.


קאַטעגאָריע:איסלאם
קאַטעגאָריע:איסלאמישע חגאות
קריסטאל נאכט

[קליין|250px|איינע פון די אידישע געשעפטען וואס 
די גלאז איז אויפגעשאסן, פון הינטן זעט מען דעם [האקן קרייץ.]]

**קריסטאָל נאַכט** (אדער **קרישטאָלנאַכט**) איז געווען א פאגראם אויף אידן אין דייטשלאנד און אין טיילן פון עסטרייך אין ט"ז מרחשון ה'תרצ"ט (דעם 9טן און 10טן נאוועמבער 1938).

די נאציס האבן אויסגעניצט ווען א יונגער פוילישער איד, מיטן נאמען הערשל גרינשפאן, האט דערשאסן אויף טויט 2 נאציס, דייטשע דיפלאמאטן אין פאריז, צו פירן דעם פאגראם מיט וואס עס האט זיך אנגעהויבן חורבן אייראפע.

עס איז וויכטיג צו באטאנען אלס די היסטאריע, די נאצי פארטיי האט זיך געגרייט א לאנגע צייט פאר אזא מאמענט. יאזעף געבעלס, דער פראפאגאנדע מיניסטער, אין זיין צייטונג דער שטירמער האט געשטרומט א לאנגע צייט מיטן נוסח פון די נאציס און האבן אנגעגרייט דאס גאנצע דייטשע פאלק אז די אידן ווילן שיסן און פאטיליגין יעדן דייטש אויף דער ערד, די נאציס, מיט דאס דייטשע פאלגט מיט די הילף פון די דייטשע פאליציי, שטורם טרופערס, און געסטאפא האבן זיך א לאז געטאהן און האבן אויסגעשאסן אלע פענסטער און גלאז פון די אידישע בתי מדרשים און סינעגאגעס. אויך פון גאר אסאך יודישע געשעפטן האט מען געבראכן די גלאז און צוגענומען אלעס וואס איז געקומען אונטער די האנט. פון דעם מאמנעט איז קלאר געווארן ביי די אידן און ביי די וועלט אז די היטלער רעזשים איז גרייט אויסצופאלגן אלעס וואס די נאצי רעזשים פרעדיגט, דאס ערד פון אייראפע ברענט, וועלכער איד עס קען דארף הייבן פיס און אנטלויפן.

איבער טויזנט שטעט און דערפער האבן זיך אנגעפילט מיט גלאז פון די אידישע געשעפטן און הייזער וואס די דייטשע צעיושטע אויפגעהעצטע פאלקס מאסן האבן זיך א לאז געטאן צו שלאגן און פלינדערן די אידן און זייער אייגענטום  - צוליב דעם איז איר נאמען קריסטאל נאכט (אלס די פילע גלאס וואס האט זיך געשאטן אין די גאסן).

1668 שולן זענען געווארן חרוב און פארברענט.

30,000 אידן זענען געווארן אפגעפירט אין קאנצענטראציע לאגערן.

קאַטעגאָריע:פאגראמען
קאַטעגאָריע:שחיטות אין דעם חורבן
קלאוויאטור

א **קלאַװיאַטור** (ענגליש: *keyboard*) איז דאס ברעטל (פלאטע) וואס קומט ארגינעל פונעם שרייבמאשין. ער האט א סאך קלאווישן (קוואדראטישע קנעפלעך) אויסצוכאפן די אותיות און סימבאלן פארן קאמפיוטער דאס איבערטייטשן פונעם מענטש צום עקראן און פראצעסער. דאס האט איבערגענומען אין דער היינטיגער מאדערנער עפאכע דעם פעדער אנשטאט שרייבן טייפט מען.

[thumb|300px|נארמאלער [העברעישער קלאוויאטור מיט די קלאווישן געצייכנט סיי אויף העברעיש סיי אויף QWERTY.]]

## קלאַװיאַטור גיכ-קנעפלעך 
* Ctrl+z - איז צוריק גיין
* Ctrl+x - איז שניידן
* Ctrl+c - איז קאפירן (אין קורצן: שער און קלעפ)
* Ctrl+v - איז אריינקלעפן (אין קורצן: שער און קלעפ)
* Ctrl+b - איז פעט
* F5 - איז דערפרישן.
* F11 - נעמט אראפ דער טעסק-באר פון אונטען, און אויך פון אויבן דער סטאטוס-באר.
* Back Space - איז דער קריקרוטער.
* האלט + F4 - איז פאר צומאכן א פענסטער
* האלט + טעב - אריבערלויפן פענסטערס
* פענסטערס קנעפל + D = צו גיין צום דעסקטאפ (SHOW DESKTOP)
* פענסטערס קנעפל + E = עפענט אן בלעטערער פענסטער.
* SHIFT + ENTER = עפענט די פאפקע אין א באזונדערע פענסטער.
* ALT + ENTER = צו זעהן די פראפערטיס פון די אויסגעקליבענע טעקען/פאפקעס.
* CTRL + N (אין אינטערנעט בלעטערער) = עפנט א נייע פענסטער פון די דעם דאזיקן בלאט.
* CTRL + F4 = צומאכן א אפענע טעקע אין א פראגרעם ווען מען וויל נישט פארמאכן די גאנצע פראגראם.
* CTRL + i = קורסיוו (Italic)

## וואָרט גיכע קנעפלעך 
* CTRL + D = עפנט דער שריפט באקסל
* CTRL + N = נייע דאקומענט
* CTRL + SHIFT +C = קאפירן צורה (אנשטאט דרוקן מיטן מייזל אויפן טייטל)
* TRL + SHIFT +V = אריינקלעפ צורה
* ווינדאוס קנעפל + M = מינימייזד אלע פענסטערס
* ווינדאוס קנעפל + שיפט + M  = ברענגט צוריק אלע פענסטערס
* ווינדאוס קנעפל + E  = עפנט אויף "מיין קאמפיוטער"
* ווינדאוס קנעפל + BREAK  = ברענגט ארויס די "סיסטעם פראפערטיס" 
* זוכען א פייל אדער פאלדער
* CTRL + ESC =  מאכט אויף די סטארט מעניו
* F1 =  ברענגט ארויף די העלפ מעניו
* CTRL + P =  פרינט
* CTRL + F2 =  פרינט פריוויאו
* CTRL + H =  ריפלעיס
* F7  = ספעל טשעקער
* alt128  =  א
* alt154  =  ת
* ALT 249  = מאכט א פימפעל כזה

## װעבלינקען 
* נאך קלאוויאטורס קורצע־װעגן http://hydepark.hevre.co.il/topic.asp?topic_id=1933155 

קאַטעגאָריע:הארטווארג
טייפן

**טייפן** אדער **קלאפן** איז די מלאכה פון שרייבן אויף א קלאוויאטור אדער א שרייבמאשין.

א גוטע שיטה פון טייפן איז "בלינדטייפן", ווען מען קוקט נישט אויפן קלאוויאטור נאר אויפן עקראן.

## דרויסנדיקע לינקס
* אלע קלאוויאטור קורצ-וועגס (היימישע קרעטשמע )
* זיך אויסלערנען און איינגעוואוינען צו טייפן גיך. (חדשות אנש הייד פארק ) 

קאַטעגאָריע:קלאוויאטורן
וויקיביבליאטעק

קליין|200px|וויקיביביאלאטעק לאגא
**וויקיביבליאטעק** (Wikisource) איז א וויקי פראיעקט אויך פון וויקימעדיע צו זאמלען פרייערהייט אלע טעקסטן פון יידיש-שפראכיגע ביכער וואס איז נאר סיי ווען אמאל ארויס אויף דער וועלט און אויף דער אינטערנעט. אזוי ארום צאמצושטעלן א פרייע ווירטואלע ביבליאטעק פאר יעדן אפן צו ליינען און שרייבן (פארשטייט זיך אז דאס מוז קודם ווערן באפרייט פון די מחברים).

## היסטאריע 
די פילשפראכיגע אויסגאבע פון וויקיביבליאטעק האט אנגעהויבן דעם 6טן דעצעמבער 2003.
* די יידיש-שפראכיגע וויקיביבליאטעק
* אויף אנדערע שפראכן

## לשון קודש וויקי ביבליאטעק 
* העברעישער און לשון קודש וויקיביבליאטעק (דא קענט איר טרעפן אלטע סידורים מחזורים ספרים שאלות ותשובות און סתם קנטריסם.)

קאַטעגאָריע:וויקימעדיע פראיעקטן
קאַטעגאָריע:ביבליאטעקן
פריוואטקייט

מיינט איר װיקיפּעדיע:פריוואטקייט?

**פריוואטקייט** איז א מעגליכקייט און א רעכט פון א יעדער מענטש צו האלטן זיין זעלביגקייט, דאס הייסט אינפארמאציע איבער זיין אייגן פערזענליכן לעבן און שאפן אוועק פון פובליק, ארויס פון דאס וויסן פון די איבעריגע מענשטן פון ציוויליזאציע, אדער גרופע צו באשיצען איינע פון אירע מענטשן'ס פריוואטקייט. 

כמעט יעדע ציוויליזירטע לאנד אויף די וועלט האט געזעצען צו היטן די פריוואטקייט רעכט פון אינדיוואדועלע מענשטן פון אירע ציוויליזאציע'ס, און דאס ווערט אנערקענט אלס א יסודות'דיגער מענטשן רעכט. אויך האט אינטערנעט און סתם געזעלשאפטן ספעציעלע געזעצן צו היטן די פריוואטקייט פון אירע נוצער, קאסטומער און קאנקורענטן.

## סיבות פארוואס מענטשן האבן פריוואטקייט 
* ווייל אזוי דארפן זיי זיך נישט שרעקן פון אנדערע מענטשן וואס ווילן זיי שלעכט טאן.
* ווייל עס איז דא אסאך אינטאלעקטואלע זאךן וואס געהערן צו איינעם, און עס איז גניבה אויב אן אנדער דערוויסט זיך דערפון.

## אידישקייט 
אין אידישקייט איז דא א פאנדעמאטאלער פליכט פון צניעות וואס אין באגריף ענדעלט דאס אסאך צו פריוואטקייט. 

לגבי אלס רעכט איז דאס אבער נישט אזוי גרינג צו ערייכען, ווייל חז"ל באשטעטיגען אז *כל ישראל ערבים זה לזה*, און כאטשיג בית דין קען נישט גארנישט טאן אן עדות, איז אבער דא אן ענין פון קנאין פוגעין בו, אז אויב מען זעהט ביי איינעם אן עוולה מוז מען אים אויפמערקזאם מאכן, און ער קען נישט ענטפערן אז *מיינד יאר אוין ביזנעס* און מען מעג אים ארויסגעבן זיין פריוואטקייט צו פארשעמען ברבים לויט וויאזוי דער קנאי פארשטייט אז עס איז פאסיג צו טאן.

## השגת גבול 
דאס איז אן הלכה נישט צו קאפירן כדי צו מאכן געלט פון יענעם'ס ביזנעס איינפאל אדער פלאג.

## וועבלינקען 
* זעה װיקיפּעדיע:פריוואטקייט פאליסי.

קאַטעגאָריע:געזעץ
גוגל ווידעא

left|thumb|250px|גוגל ווידעא לאגא.
**גוגל ווידעא** () איז געווען א זוכמאשין ארויסגעגעבן דורך גוגל צו שפילן ווידעא קליפס פונעם אינטערנעץ.

עס איז אַ מאַסן פאַרזאמלונג פון טויזנטער ווידעאס צושפרייט איבערן גאַנצן וועב אבער עס שיקט אייך נישט צום מקור נאר עס לייגט די לינק פון ווי עס איז.

ארויפצולאדירן ווידעא און איר האט נישט קיין וועבזייטל איז זייער קאמפליצירט און דארף דארכגיין דעם צענזור פון גוגל איר קענט זיך באניצן מיט דעם קאנקורענט יוטוב וואס איז פיל שנעלער און גרינגער אבער נישט אזוי פראמיניט. 

עס האט אויך עקסטער זוך ווי למשל טייפט אריין זאלי אדער ארוני און זעט וואס עס גיט אייך אלס.

עס איז אויך דא זייער אסאך חסידישע קליפס דאס אלעס קומט פון איין איד זשאסעף קאלקאווסקי. וואס זייענדיג א חסידישער בעל תשובה גלייבט ער אז רעביס עבודת ה' וועט מאכן בעלי תשובה די אלע פרייע אידן וואס קוקן גוגל ווידעא, ער לייגט דאס אויף זיין וועבזייטל און גוגל ווייזט דאס אייך אין א באזונדערע בלאט נישט אהין טראגענדיג דעם אינטערנעט טראפיק.

עס שטעלט אויך צו אר עס עס פיעד אז אויב ווילט אריינבאקומען אלע ווידעאס פון סאטמאר סיינט איר זיך אויף פאר די ווארט.

אין יאר 2006 האט גוגל אפגעקויפט דעם קאנקורענץ יוטוב און פון דעמאלסט אן האט גוגל ווידעא אויפגעהערט ארויפנעמען נייע ווידעאס. אין 2012 האט די באדינונג פון גוגל ווידעא אינגאנצן אויפגעהערט.

## וועבלינקען 
* **גוגל ווידעא**
דוד וואלפסאן

**דוד וואלפסאן** (9טן אקטאבער 1855 - 15טן סעפטעמבער 1914) איז געוועזן דער פירער פון דער אלוועלטליכער ציוניסטישער באוועגונג נאך בנימין זאב הרצלס טויט. חיים ווייצמאן, האט אים איבערגענומען.

## ביאגראפיע
וואלפסאן איז געבוירן געווארן אין דראביאן, ליטע, צו זיינע עלטערן יצחק און פייגא.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן
קאַטעגאָריע:ציוניסטן
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הרצל
לולב

left|thumb|250px|דער זידיטשויווער ביים שאקלען לולב
דער **לולב** איז איינע פון די פיר מינים וואס מען איז מחויב צו שאקלען אום סוכות (יעדן טאג אחוץ שבת), אזוי ווי עס שטייט אין פסוק:  .

די לולבים וואקסן אויף טייטלביימער. ביז די לעצטערע יארן פלעגט מען נעמען סתם לולבים, רוב דערפון פלעגן קומען פון על אריש און פון עגיפטן. לעצטנס זייט עס איז ערפונדן געווארען די באקאנטע דערי לולבים זײַנען מדקדקים במצות מקפיד צו ניצן דעם סארט לולב וואס זיי האלטן אים פאר װוּנדער־שײן.

## טעם 
מען שאקלט לולב כדי צו זיך דערוועקן מיט פרייד צו אפגעבן לויב און דאנק פאר די גוטע פלאנצן.

## שמיטה פראבלעם 
אין שנת ה'תשס"ח שנת השמיטה איז געווארן א פראבלעם ווייל וויבאלד די דערי לולבים זאלן ארויסקומען שיין און שטארק און הויך דארף מען דערויף ארבעטן א גאנץ יאר און וויבאלד רוב פון די דערי לולבים קומען פון ארץ ישראל טאר מען דאס נישט ניצן אזוי ווי א סך פוסקים האלטן אז נעבד וואס דאס מיינט ארבעטן אין שמיטה קען מען נישט יוצא זיין דערמיט.

## הלכה 
קאַטעגאָריע:סוכות
אתרוג

קליין|200px|פארשידענע אתרוגים
[קליין|א קינסטלעריש־אויסגעארבעטע זילבערנע אתרוג-פושקע, געשאַפֿן דורך רבי [יוסף מאיר עלעפאנט|חיים-יוסף-מאיר עלעפאנט]]
**אתרוג** (*Citrus medica*) איז א מין שמעקעדיקע אלעמאל-גרינע ציטרוס פרוכט וואס ענדלט צו א לימענע סיי אין אויסזען און סיי אין טעם. דער אתרוג איז איינער פון די ארבעה מינים וואס מען נעמט סוכות.

דער אתרוג איז איינער פון די פינף מקורותדיקע ציטרוס פרוכט.

אין דער תורה ווערט דער אתרוג גערופן "פרי עץ הדר".

## הלכה 
### סוכות 
### יאנעווער אתרוגים
### מאראקאנער אתרוגים 
## טעם 
מען שאקלט דאס זיך צו ערוועקן מיט פרייד צו אפגעבן לויב און דאנק פאר די גוטע פלאנצונגן.

קאַטעגאָריע:פרוכט
קאַטעגאָריע:סוכות
הדס

**הדס** (דער מירטנבוים)(וויסנשאפלעכער נאמען: *Myrtus*)

## אידישקייט
מען שמעקט דאס אין שבת.

מען שאקלט דאס אין יום טוב סוכות א טייל פון די ארבעה מינים, זיך צו ערוועקן מיט פרייד צו אפגעבן לויב און דאנק פאר די גוטע פלאנצונגען.

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:סוכות
קאַטעגאָריע:פלאנצן
ערבה

**ערבות** זענען די צווייגעלעך און די בלעטער פון די ווערבע ביימער.

## אידישקייט 
מען לייגט צוויי ערבות צוזאמען מיטן לולב און הדסים פאר די ארבע מינים. רוב מענטשן שטעלן די ערבות אויף דער לינקער זייט פון דעם לולב; לויטן אריז"ל לייגט מען איין ערבה צו רעכטס און איינס צו לינקס.

הושענא רבה נעמט מען א בינטל פון פינף (לויט רוב שיטות) ערבה רוטעלעך וואס הייסט אן "הושענא" און מען קלאפט עס פינף מאל אויף דרערט.

מען שאקעלט דאס זיך צו ערוועקן מיט פרייד צו אפגעבן לויב און דאנק פאר די גוטע פלאנצונגן.

קאַטעגאָריע:סוכות
מרדכי מנשה זילבער

רבי **מרדכי מנשה זילבער** (געב׳  ג' אלול תשי"א), באקאנט אלס רבי **מאטל זילבער**, איז דער רבי פון קהל תולדות יהודה דתלמידי סטיטשין אין בארא פארק.

ער האט חסידים אין פארשידענע ערטער. אויסער דעם צענטראלן בית המדרש אין בארא פארק, האבן זיינע חסידים געעפנט שטיבלעך אין וויליאמסבורג, מאנסי, לעיקוואד, קרית יואל, און אויך אין ארץ ישראל אין ירושלים, בני ברק, בית שמש, חיפה, אשדוד, ביתר.

ער האט געלערנט אין ישיבת תורה ודעת. דער משגיח פון ישיבה  הגאון הצדיק רבי משה וואלפסאן, רב פון ביהמ"ד אמונת ישראל, האט אים גענומען פאר א איידעם. 

## ביאגראפיע 
רבי מרדכי איז געבוירן געווארן אין פאריז ג׳ אלול תשי״א צו זיין פאטער שמחה אלטער זילבער, א סטוטשינער חסיד פון גאליציע. ער אליין איז פון זיין יוגנט געווען א חסיד פונעם סטוטשינער רב, רבי יהודה הורוויץ.

רבי מאטל זאגט אסאך שיעורים אין חסידות, בפרט און ספר ליקוטי מוהר"ן אין מסילת ישרים, אויף א טיפן פארנעם. זיין סטיל איז גאר אייגנארטיג, באזירט אויף טיפע חסידישע ספרים ווי אויך כתבי אר"י און ספרי קבלה, מיט א געמיש פון ספרי חסידות. ער זאגט הפלא'דיגע גימטריאות על דרך הרמז געמישט מיט חסידות. שלש סעודות זאגט ער יעדע וואך א פרישן מאמר פון איבער א שעה. 

ער לערנט אסאך קבלה, און דאס איז רוב באשעפטיגונג דורכן טאג. ער זאגט עטליכע שיעורים אין קבלה פאר יונגעלייט, און ער פאדערט כסדר אז א מענטש דארף זיך מאכן פאר א כלי מוכשר צו קענען לערנען קבלה. אויך רעדט ער אסאך איבער די עבודת היחודים פון צדיקים צו וואס יעדער דארף צוקומען. 

ער זאגט אויך מוסר שמועסן און שיעורים אין אזעלכע ספרים ווי מסילת ישרים, און נאך. זיינע מוסר שמועסן זענען זייער אייגנארטיג. ער איז געבענטשט מיט הומאר און א גוטער שפראך, און צומאל איז עס זייער קאמיש און טשיקאוו. דער שיעור איז זייער פאפולער, נאך מער ווי די שיעורים אין חסידות, און איז א לייכטע שיעור. 

## רעפערענצן 
* גוגל ווידעא פון ישיבת דרך המלך: די שטערנס: ר' מאטל זילבער,  ר' משה וויינבערגער (וואודמיר), און רבי צבי מאיר זילבערבערג http://video.google.com/videoplay?docid=-6998648160177623731&q=derech 

קאטעגאריע:אמעריקאנער רבנים
קאַטעגאָריע:מענטשן פון בארא פארק
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קרן עזר למשפחות הנצרכות

**קרן עזר למשפחות הנצרכות** - אידיש: א פאנד פאר דארפענדע פאמליעס. איז געגרינדעט געווארן דורך 5 עשירים אין וויליאמסבורג, דער פירער איז ר' **משה דייטש** און דער מוסד איז די גרעסטע צדקה פאנד אין וויליאמסבורג, עס נעמט נישט קיין שטעלונג אין די סאטמאר מחלוקת ווייל עס סערווירט ביידע פארטייען, זיי זענען דערווייל די איינציגסטע מוסד וואס שטעלט נישט אריין קיין עדס נישט אין דער איד און נישט אין דער בלאט.

דער פאנד איז געשטעלט פאר אלע געברויכן פון לאקאלע אידישע פאמיליעס. עס מאכט חתונה קינדער און צאלט פאר טעגליכע געברויכן פון ארימע שטיבער פון לערנען פריוואט מיט זייערע שוואכע בחורים ביז צאלן גראסערי בילס.

היינט צוטאגס האט דאס א פילאליע אין קרית יואל אנגעפירט דורך ר' אברהם יושע גפן וואס ער האט געוואונט בעפאר אין וויליאמסבורג אין זיך אריבערגעצויגן דארטן דאס ארויפצוארבייטן.

קאטעגאריע:וואולטעטיגע ארגאניזאציעס
צבי מאיר זילבערבערג

רבי **צבי מאיר זילבערבערג** איז א חסידישער בעל דרשן און עובד ה' מיט פייערדיגע חסידים איבעראל, ער אליין איז א חסיד פון אמשינאווער רבי'ן פון ארץ ישראל. ער פירט די **נחלת יעקב** חבורה.

ער איז געבוירן געווארן אין תש"ך אין בארא פארק, ניו יארק צו זיין פאטער רבי משה זילבערבערג, א גערער חסיד, און זיין מוטער, א טאכטער פון רבי גדליה שור, ראש ישיבה פון תורה ודעת אין פלעטבוש, ברוקלין.

ער פראוועט היינט אין אן אייגענעם בית המדרש, אינדערוואכן אין דער בעלזא-מאכניווקער שול אין ירושלים, און שבת אין דעם בנין פון דער וויזשניצער תלמוד תורה. ביי שלוש סעודות קומען זיך יעדע וואך צוזאם בערך 150 אינגעלייט און בחורים, אזוי אויך אין די ימים נוראים האט ער בערך 200 מתפללים.

עס איז דא פון אים א ספר שיחות התחזקות פינף בענדער, חסידות און מוסר אויפן סדר פון די פרשיות.

ווען ער קומט צופארן קיין אמעריקע פון ארץ ישראל דינגט מען ארויס גאנץ ערשטע קלאס פאר אים כדי עס זאל חלילה נישט נכשל ווערן צו זיצן נעבן אן אומריינע פרוי אדער מאן.

## וועבלינקען
* גוגל ווידעא פון ישיבת דרך המלך: די שטערנעס: ר' מאטל זילבער, (סטיטשינער) ר' משה וויינבערגער, (וואודמיר), און ר' צבי מאיר זילבערבערג http://video.google.com/videoplay?docid=-6998648160177623731&q=derech 

זילבערבערג
קאַטעגאָריע:מגידים
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
הערבסט

[left|thumb|250px|הערליכער [גאלד קאליר ביימער.]]
[left|thumb|250px|[רויטער קאליר פון אראפגעפאלענע בלעטער.]]
**האַרבסט** אדער **אָסיען** איז איינער פון די 4 סעזאנען פון יאר נאך זומער און בעפאר ווינטער. מען טוט דעמאלטס איינזאמעלען די תבואה.

עס פאלן דעמאלטס די בלעטער פון די ביימער נאכדעם וואס זיי טוישן קאליר פון גרין צו אראנזש און דערנאך רויט.

די נאכט ווערט לענגער און דער טאג ווערט קירצער.

די טעמפעראטור ווערט קעלטער. 

עס רעגענט אפט.

עס איז משך פון די חדשים סעפטעמבער אקטאבער נאוועמבער דעצעמבער אין צפון זייט פון דער וועלט, און די חדשים פון מארץ אפריל מיי אין דרום זייט לענדער פון דער וועלט.

## אידישקייט 
דאס איז די צייט פון ימים נוראים, און יום טוב סוכות און דעם אנפאנג פונעם אידישן יאר.

קאַטעגאָריע:וועטער
משה וויינבערגער

קליין|250px|אלס אינגערמאן
קליין|250px|זיין בוך איבער קירוב על פי הלכה
ר' **משה וויינבערגער** איז דער רב אין קהילת אש קודש אין וואודמיר.

אין די איגענט איז ער געווען א מאדערן ארטאדאקס און זיך געלערנט אין וויי יו צו ווערן א לויער. ווען ער האט גענדיגט האט ער זיך מיישב געווען אז א לויער איז זייער נישט קיין ערליכע פאך האט ער דאס איבערגעלאזט אין אנגעהויבן צו לערנען תורה.

ער איז א זעלבסט געווארענער חסיד נאכדעם וואס ער איז צוריק צו זיין אפשטאם אלס בעלזא חסידים פאר די צווייטער וועלט קריג. 

ר' משה וויינבערגער גייט א שטריימל און פירט זיך ווי א רבי מיט א קאלירט בעקיטשע פירענדיג טיש פאר זיין עולם אין אש קודש אויפן פלאם פייערדיגן דרך אין עבודת ה' ווי דער הייליגער פיאצעסענא רב וואס איז אומגעקומען על קידוש ה' אין ווארשעווער געטא. 

זיינע שיעורים אויף ענגליש איז א ציאונגס קראפט דורכאויס דער גאנצער חרדישער וועלט. ער לערנט פאר פערל ווערטער און דברי חיזוק פון הרב קוק ביז תניא און פון סאטמאר רב ביז ר' יוסף גרינוואלד אלס פון אינעווייניג, נישט חלילה צו פארדרייען זייערע ווערטער. זיינע טעיפס קומען אן אין אלע עקן פון די גארער וועלט.

אויך האט ער שוין געמאכט אסאך בעלי תשובות פון איבעראל וואס מבקשים קומן צו אים צו פארן. זייענדיג א מאדערן געבוירענער און אויפגעוואקסענער פארשטייט ער פונקטליך צום המון עם, ער האט אנגעהויבן זיין ארבייט פון הרבצת התורה אין עזרא עקעדמי א רוסישע קירוב סקול אין קווינס. אבער זיין נאמען אלס ווארים און פייערדיג הארץ האט געשלאגן ווארצלן איבעראל און ווען אפאר עשירים האבן געבויט אן עקסקלויסווער קהילה אין וואודמיר האבן זיי אים פארבעטן צו ווערן רב ער איז פארבליבן וואונען אין פאר ראקוועי פאר די חינוך פון זיינע קינדער ביז עס איז אים געלונגען צו פארפרומען דעם גאנצן געגענט, ער האט געבויט א מענער מקוה און אין זיין שול טאר מען נישט רעדן ביים דאווענען, און א געוויינליכער דאווענען נעמעט ווי כל נדרי מען שרייט און מען בעט. הקיצור ער האט אוועק געשטעלט א געמיינדע פון מאדערענע ארטאדאקסישע דאקטוירים און לויערס און זיי אלע אנגעטאן גארטלן בארד און פיאות מיטן חסידישן פלאקער.

זיין קהילה איז דער רייכסטער שול אין די פייוו טאונס אין פילע רבנים און משולחים מיט רעביס קומען דארטן האלטן דרשות און פירן טישן, ווייל ר' משה וויינבערגער האלט אז בלויז דער דרך החסידות קען אנהאלטן די אידישקייט אין דעם דור.

ער פארט אוועק זומער אלס רב אין ווייט האוס עסטייטס קאנטרי אין לאך שעלדרייק, אפסטייט ניו יארק אויף א באהאלטן פלאץ וואס קיינער קען נישט צוקומען צו אים, און זיין צעלפאן איז פארלאשאן.

* **קהילת אש קודש **

## וועבלינקען
* זיינע טעיפס הערט א סעמפל
* גוגל ווידעא פון ישיבת דרך המלך: די שטערענעס: ר' מאטל זילבער, (סטיטשינער) ר' משה וויינבערגער, (וואודמיר), און ר' צבי מאיר זילבערבערג http://video.google.com/videoplay?docid=-6998648160177623731&q=derech 

קאטעגאריע:רבנים
קאטעגאריע:קירוב
קאטעגאריע:רעדנער

[
ערבות

צו מיינט איר ערבות פאר ארבעה מינים אדער פאר הושענה רבה?

**ערבות** איז א פארפליכטונג אזא גאראנטי, אז ווען איינער בארגט געלט פון א צווייטן נעמט ער מיט אן עָרב וואס יענער אף על פי וואס ער אליין'ס באקומט נישט דאס געלט נעמט ער זיך אונטער צו באצאלן אויב דער חבר קען נישט באצאלן.

ערבות איז א זאך וואס א מענטש איז זיך זעלבסט מתחייב זיי רופן דאס *וואראנטי* אז ווען מ'קויפט עפעס קען מען דאס צוריקגעבן און דער פארקויפער מוז געבן א נייע זאך צוליב זיין התחייבות.

אנשטאט וואס ביי די בענק איז דא נכסים פארמעגן וואס ווערט אן *ערב* פארן חוב איז דא אזא זאך אז אנדערע מענטשען קענען זיך מתחייב זיין צו באצאלן. די גמ"חים היינט אין ניו יארק פארבארגן בלויז מיט 3 אנדערע ערבים וואס שרייבן אונטער.

## אידישקייט
עס איז דא אזא רוחניותדיג **ערבות** אויף יעדן איד צו זעהן אז יענער זאל זיך פירן הייליג. ווי די משנה זאגט *כל ישראל ערבים זה בזה*

קאטעגאריע:בארג
הזכרת נשמות

**הזכרת נשמות** אדער יזכור איז א מנהג פון די קהילות צו זאגן א תפילה צו דערמאנען די געדענקן פון די טויטע נפטרים. מען איז מזכיר נשמות יום כיפור, אזוי ווי עס שטייט אין שולחן ערוך:
:"נהגו לידור צדקות ביוה"כ בעד המתים"

אין מזרח אייראפע איז מען מזכיר נשמות אויך די טעג פון יום טוב (שלוש רגלים) ווען מען ליינט אין דער תורה די פרשה "כל הבכור", ד.ה. אחרון של פסח, דעם צווייטן טאג שבועות און שמיני עצרת. 

נאך יזכור זאגט מען אב הרחמים, א תפילה פאר די קדושים פון די קרייצצוגן.

עס איז א מנהג ביי טייל ארויסצושיקן פון שול יעדעם איינעם וואס האט נאך ביידע עלטערן וואס לעבן. צוליב סזאל נישט שאטן קיין עין הרע מצד די חברה וואס האבן שוין נישט קיין עלטערן.

אויך געבט מען צדקה לעילוי נשמת זיי.

אויך צינד מען א נשמה ליכט פאר זיי.
קאַטעגאָריע:תפילות
גוט

זענען געהאלטן ריין-כאַרטאַד, וווילטויק און פּראַטעקטיוו ביינגז]]
**גוט** איז א מצב איז וואס ס'פילט זיך בעסער ווי סתם. עס קען מיינען א טאג, מענטש, מאמענט, מדה, געפיל, אדער זאך. עס איז די פארקערטע פון שלעכט.

## אידישקייט 
* ביום טוב היה בטוב.
* כשם שמברך על הטוב כן מברך על הרעה.
* אין טוב אלא תורה.

קאַטעגאָריע:מידות