open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
עס עס

left|thumb|250px|עס עס פאן
**עס עס - SS** (אַ קורץ־וואָרט פון **Schutzstaffel - שוץ־שטאפל**, **ᛋᛋ**) איז געווען דער מיליטער פון די נאצי פארטיי. עס איז געגרינדעט געווארן ביי די 1920ער אלס א פערזענליכע וועכטער־אפטיילונג אויפן פירער פון די נאציס, אדאלף היטלער.

היינריך הימלער איז געווען דער פירער פון עס-עס זינט ה'תרפ"ט ביז ה'תש"ה (1929 - 1945). במשך די תקופה איז די עס עס געוואקסן פון א קליין פאראמיליטער צו איינע פון די גרעסטע און מעכסיקע ארגאניזאציעס אין די נאציסטישע דייטשלאנד. די סאלדאטן פונעם פארטיי האט מען אויסגעקליבן לויט די ראסישע פרינציפ פון נאציזם.

דער מיליטער איז געווען א באזונדער מיליטער און אפגעטיילט פון די פארמאלע מיליטער אין דייטשלאנד (דער ווערמאכט) ביז ווען אדאלף היטלער איז געווארן קאנצלער אויף דייטשלאנד. אבער זינט די נאציס האבן באקומען די מאכט אויף דייטשלאנד האבן זיי אויך קאנטראלירט אויף דער געהיים-פאליציי פון דייטשלאנד (דאס געשטאפא), און אויך אויפן זיכערהייט־דינסט (דער SD).

די מיליטערישע אפטייל פונעם עס עס (דער וואפען עס עס) איז געווען דער פאראנטווארטלעכער צום גרינדונג די קאנצענטראציע לאגערן און די פארניכטונג לאגערן. זיי האבן געהאלפן אפווישן די יידן פון ווארשאווער געטא.

דער פירער פון עס-עס (היינריך הימלער) איז געווען פון די גרעסטע פאראנטווארטלעכע צו דעם ענדגילטיקע לייזונג-פראגראם צו פארניכטן אלע יידן אין אייראפע.

קאַטעגאָריע:צווייטע וועלט מלחמה
סטאנדארט

**סטאנדארט** איז דער טערמין באנוצט צו פראצעסירן עפעס לויט א עטעבאלירטער טעכניק וואס איז אנגענומען אדער דאקומענטירט פאר איר געוויסע פעלד צווישן פארשידענארטיקע אינטערעסן פון זאכן.

געוויינליך זענען סטאנדארטען געשריבן און געמאכט דורך הויפט ארגענעזאציעס אדער די גרעסטע קאמפאניס אין דעם פעלד.
קאטעגאריע:געזעלשאפט
טערמין

**טערמין** איז אויף די כוונה און מיינונג פון די זאך וואס פירט זיך לויטן זאגער אדער טוער, מען קען עס נוצען סיי אויף א ווארט (טערמענאלאגיע) און סיי אויף צייט (קאדענץ). 

וו.צ.ב. א פלאמבער מיט א קאמפיוטער טעקנישן קענען זאגן די זעלבע ווארט אבער איטליכער רעכט פון אנדער מיינונג ווייל זייער טערמאנאלאגיע איז אנדערשט.

אדער ביי צייט ווען מען בארגט זיך איינער דעם אנדערן געלט דארף מען באצאלן לויט די טערמין'ען פון דעם בארגער אדער פארקערט לויט די טערמין פון דעם פארבארגער.
פראצעס

צו מיינט איר א פראצעס ווי אין א **געריכט**ליכע פראצעדור?

**פראצעס** (פון א לאטייניש ווארט אויף באוועגן) איז דער נאטורליכע געשענישען אדער דעזעגנירטע סעריע פון טוישונגען פון אייגנשאפטן פון א סיסטעם\אביעקט.

מער פונקטליך, און פון די מערסטע אלגעמיינער סיסטעמאטישער פערספעקטיוו, טוט יעדער פראצעס פארטרעטען אויף א געוויסער מהלך אדער א טייל פון א מהלך אינעם סיסטעם'ס פאזע אפטיילונגן.

יעדע מעסטן איז א פראצעס. די פראצעס פון מעסטן איז די פאנדעמענטאלער קאנצעפט פון פיזיקס, און די פראקטעצירונג פון יעדע פעלד פון סייענס און ענזשענירונג.

פאר די אויבנדערמאנטער ציל אריענטירטער סברה, פון די אינדאסטריאלער מענעזשמענט קוק ווינקל, די פאלגענדע אויסרעכענונגן קענען ווערן גענוצט אין א פראצעס ספעסיפיקאציע: מענטשען, מאשינען, און טולס, מאטריאל, ענערגיע, אינפארמאציע, פראפעסיענאלער וויסן, קאפיטאל, צייט און פלאץ.
קאטעגאריע:טערמינען
שמונה עשרה

left|thumb|250px|סידור געפענט צו די וואכענדיגע שמונה עשרה.
**שמונה עשרה** איז דער עיקר דאווענען פון אלע 3 תפילות שחרית מנחה ערבית.

עס הייסט אזוי ווייל אמאל איז דאס געווען 18 ברכות מען האט צוגעלייגט דערנאך אבער די מינינם.

מען שטייט און צאמגעלייגט די פוס, און מ'דאווענט דאס שטיל.

## אנטוויקולינג
דאס איז געגרינדעט און איינגעפירט געווארן אלס אוניוועריסאלער תפילה פון אידישן פאלק נאכן חורבן בית שני ווען עס האט זיך גענדיגט די קרבנות הקרב פאר גאט, האט מען געמוזט מאכן אנשטאט אן אנדער עבודת ה' פאר דעם האט יעדער געקענט דאווענען לויט זיין אייגענן געברויך אנדערשט פון צווייטן וואס ספעלט פאר יעדן איטליכער.
## געבוי
געבוי פון די תפילה איז איינגעטיילט אויף :3
# **לויב** - די ערשטע 3 ברכות זענען ווי אן אריינפיר צו זינגן די לויב פון הקב"ה, דורך בענטשן אים פאר די אבות; תחיית המתים; און זיין הייליגקייט.
# **געבעט** - דער עיקר איז די 13 ברכות וואס מען דאווענט אז הקב"ה זאל משפיע זיין דאס לעבן'ס געברויכן און גוטס:
##דעת; 
##תשובה; 
##פארצייאונג; 
##גאולה; 
##געזונט; 
##תבואה; די ברכה טוישט זיך ווינטער און זומער—ווינטער (אין א"י פון ז' מרחשון, אין חו"ל פון 4 אדער 5 דעצעמבער צו מעריב) ביז פסח זאגט מען *ותן טל ומטר לברכה*, בעטן אויף רעגן;
##אייזאמאלן אונזער פאלק אויף איין פלאץ; 
##צוריקערן די ריכטער; 
##אויסראטן די מינים און מוסרים; 
##אויפהאלטן די צדיקים; 
##אויפבויען צוריק ירושלים; 
##ברענגן אן אויסלייזונג; 
##אויסהערן די געבעט.
# **דאנקן** - פאר עבודת ה'; פארן לויבן אים; פאר שלום.

אלע ברכות ווערן געזאגט מיט א לשון רבים אז כלל ישראל רעדט.

ביי שחרית און מנחה זאגט איבער א שליח ציבור די תפילה הויך אויפן קול, און דער עולם שרייט אמן נאך יעדע בענטשונג.

## ווען זאגט מען דאס
ביי שחרית זאגט מען דאס נאך קריאת שמע און אירע ברכות, כדי נאנט צו לייגן די גאולה צו תפילה.

ביי מנחה זאגט מען דאס נאך אשרי

און ביי ערבית אויך נאך קריאת שמע און אירע ברכות.

אום יום-טובס שחרית-דאווענען זאָגט מען פּיוטים אין שמונה-עשרה (קרובץ). צב"ש פורים זאגט מען דעם קרובץ לפורים.
פרינציפ

א **פרינציפ** באצייכענט און מיינט די הויפט און יסודותדיגער פונקט אדער פונקטן פון מעגליכקייטן פון א סוביעקט (צ.ב.ש. די עשרת הדיברות איז לויט די תורה די פרינציפן פון די וועלט באשאפונג), וואס דאס טוט ערמעגליכן די פארמאציע פון געזעץ אדער נארמאלקייט, אדער פיראכץ'ער וואס מענטשן טוען פארטייטשן די פענאמענען (פון געשעענישן) צו שאפן און לעבן לויט די פרינציפען זייער גאנצער מהות.

א פרינציפ איז דער אונטערגאלער טייל (אדער ספיריט) פון דער באזע פון אן עוואלואטיווער נארמאטיוו אדער פארמאטיוו אנטוויקלונג, וואס איז דער אביעקט פון די סאביעקטיווער ערפארונג און\אדער אפטייטש. צ.ב.ש., די מידות פון א געוויסער מענטש קען ווערן באטראכט אלס א פאר פון אויסגעוועלטע פרינציפן, וואס דער יעניגער טוט אויפאלגן אין פארעם פון פיראכצער אדער געזעצען. די דאזיגע פרינציפן טוט דעריבער אויספארמען זיינע מידות.
 
רעדוצירענדיג א געזעץ אדער פיראכץ צו איר פרינציפ, זאגט אונז אז פאר די סיבה פאר אונז איצט, וועט די פרינציפ נישט קענען\נישט וועלן טיפער אריינגעטראכט און צולייגט דורך שאלות (פארשטייט זיך אויב מען וויל נישט צולייגן). דאס איז די גרינגע וועג צו גראד מאכן און פארשטיין א קאמפלעצירטער ארגומענט - קנאים אדער קאנסערוועטיווען טוען דאס זיי לאזן נישט אריינטייטשן דורך פראגעס און ענפערס אינעם פרינציפ בלייבן זיי ביי די אינציאלער שמאלער מיינונג פון דעם פאנדעמענט פון פרינציפ.

אבער א פרינציפ טוט אויך ערמעגליכן צו באשאפן אלע מעגליכע ווערסיעס אונטער איר סוביעקטיווער לאזונג, וויבאלד איר רעאליטעט באשאפונג\ווייטער אנטוויקולינג אונטער דעם סוביעקט איז אפן אן קיין ענדע און אומפאראויסזאגן פארלאזענדיג און אנהענגענדיג זיך אויף בחירה, און דאס טוען די מאדערענע אידן אדער ליבעראלן, ווייל זיי ארגומענטירן אז אויף דעם פרינציפ איז די געזעצען געבויט, נישט אז דאס איז זעלבסט די פרינציפ נאר די געזעצן ווען עס איז באשאפן געווארן איז טאקע דאן געווען אויסערליך די פרינציפ דורך די דעמאלטסדיגער קאנצענסוס אז געוויסע אקטן און געשעענישן וועלן פאסירן אונטער א קאמבינאציע פון פרינציפן וואס איז היינט אויסגעשטעלט צו א סתירה קעגן אסאך מער פרינציפן.

א פרינציפאלער מענטש מיינט נישט אז ער איז אן עקשן אדער טוט אייביג די זעלבער, דאס מיינט פשוט אז אלע זיינע אקציעס איז אויסגערעכענט ס'זאל שטימן מיט די פרינציפן וואס ער האלט חשוב.

קאַטעגאָריע:פילאסאפיע
ראשונים

**ראשונים** פון לשון די ערשטע זענען די פירענדע רבנים און הויפט טאן געבער פארן הלכה תורה אידישקייט וואס איז היינט דא זיי זענען געווען נאך די תקופה פון די גאונים און בעפאר די אחרונים.

זייער אויפטוה איז געווען צו איבערטייטשן און מסביר זיין די גמרא צו אוזער פראקטישער און אקטועלער לעבן וואיזוי זיך צו פירן לויט די גמרא.

פון זיי איז אויגפארעמט און צוזאמגעשטעלט די היינטיגער ספרים שאפע פון אלע ספרים וואס באציען זיך אויף זייערע ווערטער וואס זיי האבן געמיינט.

זיי האבן געלעבט און געשאפען אויפצוארבעטן די הלכה אין 11טער יארהונדערט און אין 12טער יארהונדערט בערך.

צווישן די הויפט רבנים וואס ווערן פארעכענט אלס ראשונים איז דער רי"ף, רש"י, רמב"ם, די רא"ש, רמב"ן און נאך צענדליגע רבנים וואס האבן זיך פארטאן צו מפרש זיין די תורה און תלמוד, און זיך אפגעגעבן מיטן אידישן פילאסאפיע, און אויכט פאעזיע און געזאנג.

*
אינטערנאציאנאלע קאסמאס סטאנציע

קליין
די **אינטערנאציאנאלע קאסמאס סטאנציע** (ענגליש: *International Space Station*; אין קורצן: *ISS*) איז די גרעסטע מענטשליך געבויטע סאטעליט וועלכע שוועבט אין קאסמאס און איז א פראיעקט צווישן א רייע מאדערניזירטע לענדער אין שפיץ פון אמעריקע און רוסלאנד.

די סטאנציע איז באוואוינט כסדר זייט דעם 2טן נאוועמבער 2000.

## היסטאריע 
די אינטערנאציאנאלע קאסמאס סטאנציע האט זיך אנגעהויבן אויפ'ן פארלאנג פון פרעזידענט ראנאלד רייגען אין 1984. רעיגן האט איינגעלאדענט 14 לענדער צו ווערן א טייל פון די אינטערנאציאנאלע קאסמאס סטאנציע מיט'ן תנאי אז יעדער וועט צוהעלפן דאס צו בויען. די לענדער זענען געווען: קאנאדע, יאפאן, בראזיל, און די אייראפעאישע קאסמאס קאמיסיע וועלכע אנטהאלט די לענדער בריטאניע, פראנקרייך, דייטשלאנד, בעלגיע, איטאליע, די נידערלאנדן, דענמארק, נארוועגן, שפאניע, שווייץ, און שוועדן. 

ווען דער סאוויעט פאראיין איז צוזאמענגעפאלן איז רוסלאנד איינגעלאדענט געווארן צו ווערן א הויפט טייל פון די אינטערנאציאנאלע קאסמאס סטאנציע. 

אמעריקע און רוסלאנד זענען געווען די הויפט בויערס פון די סטאנציע און די אנדערע לענדער בויען קליינע טיילן דערפון. די קאסמאס סטאנציע איז נאך אלץ נישט פארטיג אבער עס האלט שוין נענטער ווי ווייטער. די קאסמאס סטאנציע, ווען פארענדיגט, וועט זיין 290 פיס לאנג, 356 פיס ברייט, 143 פיס הויך און וועט וועגן א מיליאן פונט. אלעס אינאיינעם וועט די קאסמאס סטאנציע האבן די פלאץ וואו צוויי 747 דזשאמבא דזשעט פליגערס. 

די קאסמאס סטאנציע פליט שוין ארום דער ערד זינט 1998. די אינטערנאציאנאלע קאסמאס סטאנציע פליט אויף א הויכקייט פון בערך 250 מייל העכער דעם עקוואטאר.

די ארבעט פון בויען די סטאנציע האט גענומען 44 קאסמאס מיסיעס, מיט א סך הכל פון 1,950 ארבעט שעות דורך אסטראנאטן ביז עס וועט פארטיג ווערן אין 2000. ביז 2010 האט דער פראיעקט אפגעקאסט 150 ביליאן דאלאר.

## פונקציעס 
די אינטערנאציאנאלע קאסמאס סטאנציע וועט בעיקר גענוצט ווערן אלס א פלאץ וואו אסטראנטאן וועלן קענען וואוינען פאר א לענגערע צייט צו שטודירן וויסנשאפטלעכע זאכן וועלכע וואלט געדויערט פיל לענגער צו טאן אונטן אויף דער ערד. וואס נאך מען וועט טאן מיט די קאסמאס סטאנציע איז דערווייל אומבאקאנט. טייל מענטשן רעדן פון קאסמאס טוריזם אבער דערווייל האלט מען נאך ווייט דערפון.

קאַטעגאָריע:קאסמאס וויסנשאפט
טהרת המשפחה

**טהרת המשפחה** איז דער נאמען פון די איינזאמעלונג פון הלכות און דינים פון הרחקה - זיך דערווייטערן פון א פרוי ווי אויך זיין ווייב אין די דאזיגע טעג וואס דער פרוי איז א נדה.

די דאזיגע דינים איז בלויז שייך ביים פארפאלק ווען מען איז א פאמיליע ד.ה. מאן און א פרוי האבן חתונה געהאט געהעריג, ווייל לויט די תורה טאר מען דאך סיי ווי נישט האבן קיין סעקס צוויי מענטשן אן חתונה האבן. אבער די איסור נדה גייט אן אפילו ביי א פנויה.

קאטעגאריע:חתונה
קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
תנאים

**תנאים** זענען די אידישע רבנים וואס האבן געפירט די תורה אידישקייט פון הלל הזקן ביז די נאך משניות.

דאס איז געווען אין די עפאכעס פון ערשטען יאר הונדערט און אין צווייטען יאר הונדערט.

זיי הייסן אזוי ווייל תנא אין אראמיש מיינט א איבערזאגער ווי שנה וואס איז אויך די נאמען פון משניות, ווייל אן איבערזאגער אנדערשט ווי א פארלערנער, זאגט דאס פון אויסענווייניג און דאן האט מען נישט געלערענט פון אינווענייג נאר פון מויל צו אויער פון איינער צום צווייטען, נישט דורך'ן שרייבן און ליינען.

עס קומט נאך די תקופה פון די זוגות פאר די תקופה פון די אמוראים.

א תנא ווערט באטראכט אלס איינער וואס מ'זאגט א הלכה אין זיין נאמען אין דער משנה.

עס איז אנגענומען אז די תנאים זענען געווען 5 דורות, און א זעקסטער דור וואס איז געווען תיכף נאכן משניות וואס ווערן פארעכענט אלס האלב אמוראים און האלב תנאים.

די צאל פון וואס זענען דאקומענטירט אין חז"ל ביי די נעמען זענען 120

די תנאים האבן געלעבט און געשאפען אין ארץ ישראל אין פארשידענע צענטערן. נאכן חורבן פון ירושלים איז דער צענטער אנגעפירט דורך ר' יוחנן בן זכאי אריבער קיין יבנה. זיינע תלמידים האבן געגרינדעט תורה צענטערן אין לוד און אין בני ברק.

אסאך פון די תנאים האבן געהאט זייער פרנסה אלס האנט ארבייט פון פאך אויס וו. צ.ב.ש. ר' יוחנן הסנדלר וואס איז געווען א שיסטער, כאטשיג וואס זיי זענען געווען חשובע מרביצי תורה און פוסקים וואס האבן גענטפערט שאלות אין הלכה. א טייל תנאים זענען אויך געווען פירער פונעם פובליק, און זיי האבן אויך פארטרעטן דעם פאלק צו שתדלן און עסקענען פאר די רעגירונג אינסטאנצען פון די רוימער וואס האבן דאן געוועלטיגט אין ארץ ישראל דורך די רומישע אימפעריע.

## ליסטע 
דער רמב"ם אין זיין הקדמה פון משניות סדר זרעים רעכענט אויס איין און ניינצוג תנאים וואס עס ווערט פון זיי דערמאנט הלכות אין די משנה, און נאך זיבן און דרייסיג וואס עס ווערט פון זיי דערמאנט מוסר אדער אגדה. לויט אונזערע משניות איז דער ליסטע נישט קאמפלעט. א טייל פון די תנאים טוט דער רמב"ם גרופירן אין עלף גרופן לויט זייערע דורות, זעקס פון די זוגות און פינף פון די תנאים.  

## זעט אויך 
רשימה:תנאים

## רעפערענצן 
*
שאנדע

**שאנדע** איז די געוויסן וואס פלאגט דעם מענטש, איבער זיין באוויסטזיין אדער אנערקענונג פון נישט האבן קיין כבוד - אז אנדערע מענשטן קוקען אויף אים אראפ און נעגעטיוו צוליב עפעס א אקט אדער זאך.

שאנדע ווערט באטראכט אלס דער צוזאמהאלטונג פון געזעלשאפט, ווייל אז מען וויל נישט זיך וויי טאן פון די ווייטאג ווא לאזט נישט זיך שטעכן, וואס האלט צוריק יענעם'ס ווייטאג פון אן אנדערן וואס שפירט דאך דאס נישט. נאר די בושה איז די ווייטאג נישט צו רורען יענעם.

טאבוס אדער עבירות בין אדם למקום טוט מען אויך נישט צוליב דעם, ווייל אפילו עס גלוסט זייער שטארק האלט מען זיך איין וויבאלד מען שעמט זיך פון אנדערע.

טערעפאיסטן וואס באהאנדלן פאציענטן מיטן גייסטישן פראבלעם, אז זיי שעמען זיך מער פון אלגעמיינע מענטשן, זאגן אלס טערעפי דאס אנצוקוקן פאזיטיוו און אזוי ארום דאס באהאנדעלן און פארעכטן עס זאל זיין רעגלמעסיג, אז: *שאנדע איז א געפיל וואס לאזט אונז וויסן אז מיר זענען נישט אלמעכטיג און מיר זענען נישט פאר אייביג*
## אידישקייט 
מיר אידן ווערן באטראכט אלס מער שעמעדיג ווי די גוי. רחמנים ביישנים גמלנים.

אבער אפילו דאס איז א מעלה איז דאס אין עבודת ה' נישט קיין ארטיקל נאר דארטן דארף מען יא גיין מיט גאווה דקדושה.
## זעט אויך 
* שולד
רעכט

**רעכט** איז א לעגאלער באגריף אדער געפיל אז א אקציע, מענטש אדער זאך איז גוט, אדער עס געהער און עס קומט זיך פאר איר טוער אז דאס זאל זיין זיין אייגענטום, אדער ביי אן ארגומענט אז איינער איז מער גערעכט און א מענטש וואס טוט דאס כסדר איז א צדיק ווייל ער האט זייער אסאך רעכטפארטיגקייט.

עס ווערט דעריבער אויך אזוי אנגערופן איין זייט און דירעקציע פון די זעקס, (אויבן, אונטן, רעכטס לינקס, פאראויס, צוריקציוועגס.) ווייל מ'באנוצט זיך מיטן די איינע דירעקציע דאס מערסטע אין לעבן דערפאר איז דאס נישט מער ווי רעכט צו אנגערופן ווערן די רעכטע זייט.

אין פאליטיק ווערן די קאנסערוועטיווען אנגערופן רעכט ווייל זיי זענען מער טראדידציאנאל און דעריבער מער באנוצט ווייל די ליבעראלן זענען אויסגעשטעלט צו מאדערנעזירן און טוישן די געזעלשאפט אנדערשט ווי אייביג איז דאס מער לינק.

א יעדע מענטש האט רעכט און אין ציוויליזירטע געזעלשאפטן האט מען דאס געמאכט פאר א געזעץ וו.צ.ב.ש. ציווילע רעכט פאר די שווארצע אז מען טאר זיי נישט האלטן פאר קיין קנעכט, אדער אינדיווידואלע רעכט אז סתם מענטשן האבן זייער רעכט איבער געוויסע זאכן, וו.צ.ב.ש. אז מען טאר נישט לימיטירן דאס פרייהייט פון ווארט. אדער אייניגע רעכט אז מען טאר נישט דיסקרימינירן קעגן אידן און אראבער כאטשיג זיי זענען די מינדערהייט פון געזעלשאפט אין אמעריקע. א.א.וו.

קאַטעגאָריע:געזעץ
ארגאניזאציע

א **ארגאניזאציע** איז די סאציאלער ארגאניזרונג וואס דארף נאכקומען קאלעקטיווע צילן, וואס קאנטראלירט איר אייגענע פארשריט און אויפגאבעס, און וואס האט א גרעניץ וואס טיילט איר אפ פון איר סביבה.

די ווארט פאר זיך קומט פון א גריכיש ווארט וואס מיינט א געצייג.

די טערמין איז גענוצט סיי אין סייענטיפישער שפראך און סיי אין נארמאלער טאג טעגליכן לעבן אויף פארשידענע וועגן.

און די סאציאלע וויסשאפטן, זענען ארגאניזאציעס שטודירט דורך פארשער פון פארשידענע דיסציפלין'ען. מערסטענס אין סאציאלאגיע, עקאנאמיק, פאליטישע וויסנשאפט, פסיכיאלאגיע, פארוואלטונג, און ארגענצעזאציע קאמיניקאציע. דאס זענען די ברייטע פעלד פון וואס מ'רעדט געוויינליך ביים דערמאנען און דאס אנרופען אלס ארגאניזאציע שטודיעס, ארגאניזאציע אויפירונג אדער ארגאניזאציע אנאליז. דעריבער, איז פארהאן פארשידענארטיקע טעאריעס און פערספעקטיווס איבער דעם מהלך, טייל זענען אייניג אויסגעשטעלט און טייל זענען קעגנארטיק.

* ארגאניזאציע - בנוגע א פראצעס: א זאך וואס ווערט ארגענאזירט (ארגאניזאציע אלס אויפגאבע אדער אקט).
* ארגאניזאציע - פונקציעאל: ארגאניזאציע אלס א פונקציע וויאזוי זאכן ווי ביזנעסער אדער רעגירונגער אטויריטעטן זענען פארנוצט און ארבייטען (ארגאניזאציע אלס א פערמענאטער סטרוקטאר).
* ארגאניזאציע - אינסטיטוציע: א זאך איז אן ארגאניזאציע (ארגאניזאציע אלס אן אקטועלער ציל סטרוקטאר אינערהאלב א געזעלשאפטליכער קאנטעקסט).
*
קאטעגאריע:פובליק אינפארמאציע
משמר הגבול

קליין|רעכטס|גרענעצוואכס סימבאל
**משמר הגבול** (טייטש: **גרענעצוואך**) איז דער נאמען פון א סעקציע פון די ישראל פאליציי וואס איז פאראנטווארטלעך אויף דער אינווייניקסטער זיכערהייט אין ישראל, (און) מלחמה קעגן טעראר, פארזיכערן די גרענעץ פון מצרים און די גרענעצן ביי דער גרינע ליניע. אויך באדינען זיי אלס הילפֿפאליציי־טעטיקיער צו פארמיידן ארדענונג־צעשטערונגען, צעשפרייטן דעמאנסטראציעס, אויפרייסן אויפרייס מאטעריאלן אד"ג.

זיי דינען ווי א טייל פונעם פאליציי, וואס בעצם זענען זיי געהעריקע זעלנער, ווי אלע אנדערע אפטיילונגען פונעם מיליטער,
אזוי אויך טראגן זיי די עמבלעם, וואס אויבן איז אויפגעשריבן ישראל פאליציי, און אונטן גרענעץ וואך, אין צענטער א בילד פון א טורעם.

זייערע מונדירן זענען גרויליך און נישט גרין ווי אין דער ארמיי, אדער בלוי אין די פאליציי.

קאַטעגאָריע:פאליציי
קאַטעגאָריע:זיכערהייט
קאַטעגאָריע:ישראל
ים כנרת

[קליין|250px|דער כנרת פון א [סאטעליט]]
דער **כּנרת** בלשון חז"ל **ימה של טבריא** (*קינערעט*) איז די גרעסטע וואסער־איינזאמלונג (אזערע) אין ישראל פון זיס וואסער, און באניצט אלס די גרעסטע קוואל־וואסער פאר ישראל וואס ווערט טראנספארטירט דורכן לאנדישן קאנאל צו צענטראל־ און דרום־זייט ישראל. 30% פון ישראל טרינקען און באנוצן זיך מיטן וואסער פון כנרת.

דער נאמען כנרת שטייט שוין אין דער תורה דאס וואסער צום כנרת פליסט פון דעם ירדן טייך, און ס'איז אויך דא אונטערערדיגע קוואלן. דער כנרת באניצט אויך פאר פישעריי און פארוויילונג צו שווימען, שיפלען אד"ג.

די אזערע האט א שטח פון 166 קוואדראט ק"מ.

פון דער מערב זײַט פונעם כנרת געפֿינט זיך אונטער גליל.

אין דעם כנרת איז דא צוויי פלאכן, דער אונטערשטער פלאך און דער אויבערשטער פלאך. ווען די וואסער קומט אָן צום אונטערשטן פלאך, שעפט מען נישט ארויס מער קיין וואסער כדי זאל דאס וואסער נישט ווערן געזאלצן. און ווען דאס וואסער גייט אריבער דעם אויבערשטן פלאך, עפנט מען די דגניה־דאמבע, כדי זאל דער כנרת נישט איבערלויפן.

## היסטאריע 
ביז דער זעקס טאג קריג (מלחמת ששת הימים) האבן די סיריער געהאט דערלויבעניש צו שעפן וואסער פונעם כנרת כאטש וואס די גרענעץ פון סיריע איז געווען 10 מעטער ווייט אינדערויסן צפון־מזרח זייט פונעם כנרת. אבער נאך וואס ישראל האט איינגענומען דעם גולן האבן סיריע מער ניט געמעגט שעפן וואסער. און דאס איז איינע פון די סיבות וואס האט פארמיידט צו מאכן א שלום־אפמאך צווישן ישראל מיט סיריע.
## רעפרענצען
קאַטעגאָריע:אזערעס
קאַטעגאָריע:ישראל
קאַטעגאָריע:ארץ ישראל
פסיקתא זוטרתי

די **פסיקתא זוטרתא** איז געשטעלט אויף די פרשיות התורה, און בדרך כלל ווען מען טרעפט אין ספרים פסיקתא זוטרתי מיינט מען אויף די פרישיות התורה, עס ביישטייט פון קליינע מדרשי חכמים, וואס די חכמים האט גע'דרש'נט אויף די פסוקי התורה, ארויסגענומען פון ש"ס מדרש רבה תנחומא פסיקתא און נאך מדרשים, אויך איז דערין דא אסאך נייע מדרשים און דרושי הפסוקים וואס מען טרעפט נישט אין אנדערע פלעצער,

דער ספר האט מחבר געווען ר' אליעזר א חבר פון אבן עזרא. 

דער פסיקתא זוטרתי ביישטייט פון צוויי חלקים

דער ערשטער חלק האט געדרוקט דער משכיל שלמה באבער פון א כתב יד אין יאהר ה'תרמ"ז. און עס איז אויף סדר בראשית און שמות, עס איז זייער ענדליך צום מדרש שכל טוב און האט כעמט אויף יעדן פסוק און ווארט אין דער תורה אסאך דרשות בעיקר אויף אגדה.

דער צווייטער חלק איז שוין געווען געדרוקט פריער, עס איז אויף חלק ויקרא, במדבר, דברים, עס ווערט געברענגט אין די ספרי החיד"א און נאך פריעדיגע, עס האט נישט קיין סאך אויף אגדה מען קען דאס פרעכעננען מער צו די מדרשי הלכה, עס ברענגט אסאך פון תורת כהנים און ספרי.

שפעטער האט געדרוקט נאך חלקים פון פסיקתא זוטרתי וואס איז פירושים אויף די חמש מגילות, געדרוקט אין מדרשים פון בית המדרש.

אסאך ראשונים רופן אהן סתם פסיקתא און זייער כוונה איז צום פסיקתא זוטרתא.
קאַטעגאָריע:מדרשים
שלמה לייב פריעדלענדער

**שלמה לייב פרידלענדער** איז די מחבר פון די ירושלמי המזויף אויף סדר קדשים.

## ספר התיקון 
## תוספתא חשק שלמה 
## ירושלמי יבמות ע"פ חשק שלמה 
## די געפעלטשטע קמיע 
## ירושלמי קדשים 
## אברהם ראזענבערג 
קאַטעגאָריע:יידן
ירושלמי המזויף

**ירושלמי המזויף** איז א ירושלמי אויף סדר קדשים וואס איינער מיטן אנגעבליכען נאמען שלמה לייב פריעדלענדער האט אנגעבליך געפונען, די פאלטשקייט דערפון איז בשעתו אויפגעוויזן געווארן ללא עוררין.

קאַטעגאָריע:אידישע היסטאריע
שלמה יהודה ראפאפארט

**שלמה יהודה לייב הכהן** ראפאפארט (י"ט סיון ה'תק"ן - י"ט תשרי ה'תרכ"ח), אויך באקאנט מיט די ראשי תיבות **שי"ר**, איז געווען א גאליציאנער רב און א אידישער געלערענטער. 

געבוירן אין לעמבערג י"ט סיוון ה'תק"ן, יוני 1 1790, און געשטארבן און פראג, י"ט תשרי ה'תרכ"ח, 18טן אקטאבער 1867. ער איז געווען א מיטגלידער אין דער גאליציאנער השכלה באוועגונג, אזוי אויך איז ער געווען פון די גרינדער פון דער "וויסנשאפט דעס יודנטומס" (חכמת ישראל) באוועגונג. פון יאר 1838 ביז 1840 איז ער געווען רב פון שטאט טארנאפאל, און פון 1840 ביז צו זיין פטירה איז ער געווען רב פון פראג. זיין שווער איז געווען דער קצות החושן, און עס איז דא פון זיינע חידושים אין דעם ערשטן חלק פונעם ספר קצות החושן. אין 1816 זענען זיינע חידושי תורה געדריקט געווארן אין די ענדע פון זיין שווער'ס ספר "אבני מילואים".

ראפאפארט איז געווארן באוואוסט ווען ער האט מפרסם געווען אין 1824 אן ארטיקל אויף די אידישע שבטים אין אראביע אין דעם משכילישע זשורנאל "ביכורי העיתים". די גרויסע פרסום זינע, איז אבער געקומען ווען ער האט אין 1829 מפרסם געווען זיין ווערק אויף רב סעדיה גאון אינעם זעלבן זשורנאל. דער ארטיקל איז געווען די ערשטע אין א סעריע פון ביאגראפישע ווערק אויף חכמי ישראל אין די מיטל-אלטער. צוליב די ארבייט האט ער באקומען היבש אפאר פראמינענטע חבירים, צווישען זיי דער באקאנטער שמואל דוד לוצאטו (שד"ל). אין די יארן בעפאר ער איז געווארן רב אין פראג, האט ער זיך צושלאגן מיט א גרופע יונגע משכילים וואס האבן זיך א נאמען געגעבן "הרואים", און אין 1837 האבן זיי ארויסגעגעבן א קונטרס קעגן אים מיט  שארפע קריטיק.און 1839 האט זיך שי"ר צוקריגט מיט זיין נאענטע ידיד שד"ל, א סכסוך וואס אין דעם זענען געווען אריינגעמישט עינינים פון השקפה צוזאמען מיט פערזענליכע באשולדיגען. שד"ל האט געשיקט צו שי"ר א ביכל וואס ער האט א נאמען געגעבן "ספר כריתות", דארט האט ער געשריבן אויף אים "מיטב השי"ר כזבו". נאר אין 1841 האבן זיך שי"ר און שד"ל איבערגעבעטן אין זיי זענען צוריק געווארן גוטע פריינד. אויך רנ"ק (ר' נחמן קראכמאל) האט זיך דערוויטערט פון שי"ר נאכדעם וואס שי"ר האט נישט אנגענומען רנ"ק'ס דיעה נישט צו קומען אויף טארנאפאל; בעפרא די פטירה פון רנ"ק און 1840 האבן זיך די צוויי איבערגעבעטן.

קאטעגאריע:משכילים
פסיקתא דרב כהנא

**פסיקתא דרב כהנא** איז א מדרש אויף חומש און הפטורות. זי איז א חלק פון דער אלגעמיינער פסיקתא רבתי, אבער אזוי ווי אסאך ראשונים רופן אן דעם אלגעמיינעם פסיקתא מיטן נאמען פסיקתא דרב כהנא, און שלמה באבער האט געהאט א כתב יד פונעם פסיקתא האט ער געדרוקט דעם כתב יד און איר א נאמען געגעבן פסיקתא דרב כהנא, כאטש עס געפינט זיך נישט דערין קיין ספעציעלע חידושים, עס איז כמעט דער זעלבער ווי דער פסיקתא רבתי, דאך געפינט זיך דערין זייער אסאך מדרשים און וואונדערליכע מאמרים וואס מען טרעפט אין ערגץ נישט נאר אין דעם פסיקתא דר"כ.

ווי עס זעט אויס אין די הקדמות פון די גרויסע מפרשים (רא"ז מרגליות, הרד"ל) אויפן פסיקתא רבתי, איז דער פסיקתא מיט מיטן פסיקתא דרב כהנא גאר איינס, און דערפאר האבן די מפורשים גערופען זייער פסיקתא מיטן נאמען פסיקתא דרב כהנא, עס איז נישט קיין גאנץ נייער מדרש, עס איז נאר בלויז נאר א נוסח אזוי ווי פונעם ארגינאלן פסיקתא רבתי איז דא עטליכע נוסחאות און כתבי ידות. אבער שלמה באבער אין זיינע הקדמות טענה'ט אז דער אז דאס איז צוויי באזונעדערע פסיקתות.

קאַטעגאָריע:מדרשים
מתתיהו שטראשון

250px|קליין|מתתיהו שטראשון
**מתתיהו שטראשון** איז א זון פון ר' שמואל שטראשון באקאנט אלץ די **רש"ש**,  ער איז געווען א משכיל.

קאטעגאריע: משכילים
שטרויס

קליין|א שטרויס
דאָס װאָרט **שטרױס** פֿאַררופֿט אױף אײן זגאַל אָדער צװײ זגאַלן פֿון גרױסע, ניט־פֿליִענדיקע פֿױגלען, װאָס האָבן זייער אָריגינעלן הײם אין אַפֿריקע. זײ זענען די אײנציקע מיטגלידער פֿונעם מין שטרױספֿױגלען (סטרוטיאָ אָדער *Struthio*), װאָס איז די אײנציקע אױסהאַלטנדיקע צװײַג פֿון דער משפּחה שטרױסן (סטרוטיאָנידעי, *Struthionidae*). זינט 2014 מאַכט מען אַ קאָנטראַסט צװישן דעם **געװײנטלעכן שטרױס** און דעם **סאָמאַלישן שטרױס**, וואָס איז איצט אַ באַזונדערער זגאַל.

דער שטרױס איז אַ טײל פֿון דער אָרדענונג לױף־פֿױגלען (סטרוטיאָניפֿאָרמעס אָדער *Struthioniformes*), בײַזאַמען מיט די קיװיס, די עמוס, די ניאַנדוס און די קאַסוּװאַרעס. ער האָט אַ באַזונדערען געשטאַלט, מיט אַ לאַנגן האַלדז און לאַנגע פֿיס, און ער קען לױפֿן ביז אַ גיכקײט פֿון בערך 70 קילאָמעטער אַ שעה, װאָס איז די געשװינדעסטע לאַנד־גיכקײט פֿון אַלע פֿױגלען. דער שטרױס איז אױך דער גרעסטער זגאַל פֿון אַלע לעבנדיקע פֿױגלען, און די נקבֿה לײגט די גרעסטע אײער פֿון אַלע לעבנדיקע פֿױגלען (די אױסגעשטאָרבענע העלפֿאַנד־פֿױגלן פֿון מאַדאַגאַסקאַר און די ריזיקע מאָאַס פֿון נײַ־זײלאַנד פֿלעגן לײגן גרעסערע אײער).

די דיעטע פֿונעם שטרױס באַשטײט לרובֿ פֿלאַנץ־מאַטעריע, כאָטש ער עסט אױך אָנשדרהדיקע חיות. ער לעבט אין אַ נאָמאַדישער גרופּע פֿון 5 ביז 50 פֿױגלן. ווען ער דערשנאַפּט אַ דראָונג, דער שטרױס װעט אַנטלױפֿן אָדער זיך פֿאַרשטעלן, ליגנדיק אױפֿן גרונט. אויב ער װערט געכאַפּט אין אַ װינקל, קען ער געבן אַ קאָפּע מיט זײַנע שטאַרקע פֿיס. די פּאָרונגצײַט־מוסטערן שײדן זיך אונטער לפֿי דעם געאָגראַפֿישן ראַיאָן, אָבער טעריטאָריעלע זכרים באַקעמפֿן צװישן אַנאַנד כּדי צו אײַנשאַפֿן אַ האַרעם פֿון צװײ ביז זיבן נקבֿות.

מען האָדעװעט שטרױסן אױף דער גאָרער װעלט, בעיקר כּדי צו נעמען זייערע פֿעדערן, װאָס זענען דעקאָראַטיװ. מיט די פֿעדערן מאַכט מען אױך פֿעדערװישן. מען באַנוצט די פֿעל כּדי צו מאַכן לעדערפּראָדוקטן, און מע פֿאַרקױפֿט דאָס פֿלײש.

קאַטעגאָריע:פויגלען
שמואל שטראשון

קליין|דער רש"ש
רבי **שמואל שטראשון** (ה'תקנ"ד - י״ג אדר ב׳ ה'תרל"ב) איז באקאנט אלס דער **רש"ש**, ער האט געוואוינט אין שטאט ווילנא, און געווען א פאמיליע מיטגליד מיט די אלמנה ואחים ראם, וואס זענען געווען די ערשטע ארויסצוגעבן זיינע הגהות אויף ש"ס, מדרש רבה, א.ד.ג.

הרב שמואל שטראשון איז געבוירן אין זאסקאוויץ צו זיין פאטער ר׳ יוסף אין ה'תקנ"ד (1794). ער איז געווען אן איידעם ביי ר' דוד שטראשון, און האט גענומען זיין משפחה נאמען. זיין שווער האט זיך געצויגן קיין ווילנא ווען נאפאליאן איז אריין אין רוסלאנד. אין ווילנא האט ער געגרינדעט א "קלויז" (בית מדרש). זיינע הגהות אויף ש״ס זענען באוואוסט פאר זייער שארפקייט און ברייטקייט.

ער איז נפטר געווארן אין ווילנא י״ג אדר שני ה'תרל"ב (1872).

זיין זון רבי מתתיהו שטראשון איז געווען א באוואוסטער תלמיד חכם און האט געהאט א גרויסע ביבליאטעק; זיין טאָכטער צענא איטא איז געווען די ווייב פון יוסף שמואל הארקאווי.

קאטעגאריע:ליטווישע רבנים
קאַטעגאָריע:אחרונים
קאַטעגאָריע:מפרשי הש"ס
געשוויסטער

ממוזער|250px|צווי שוועסטר (ציכונג)

**געשוויסטער** מיינט שוועסטער אדער ברידער, ד.ה. צוויי מענטשן וואס האבן איין טאטע אדער איין מאמע.

דאס ווערט אנגעקוקט רוב מאל ווי א זיי זענען זייער נאנט ווייל זיי טיילן איין בלוט און פלייש אדער מער מאדערן איין גענע סטרוקטור, אבער אין די וועלט ווערט אן אדאפטירט קינד אויך אנגעקוקט ווי געשוויסטער וואס מען האלט זיך רוב מאל זייער נאנט, אחוץ ווען עס פלאצט אויס א מלחמה פון א גרויסע ירושה צו פון עשירים צו פון רעביס וואס דאן איז מען יא צוהארגעט און צושאלגן.

אבער אין רוב ציוויליזירטע געזעלשאפטן וועלן געשוויסטער אויפוואקסן זייער נאנט אין איין פאמיליע מיט די זעלבע עלטערן אונטער איין דאך דורכאויס די איגענט. די נאנטקייט לאזט איבער טיפע אנטוויקילענדע כאראקטעריסטישע און עמאציאנאלע ענדליכקייטן און פארבינדונגן צווישן זיי וואס פארבלייבט שטארק דורכאויס זייער איבעריג לעבן, וו.צ.ב.ש.פ. רעספעקט ליבע א.א.וו. אבער אין א מיעוט גאר טראגישע פעלער טוט די נאנטקייט איבערלאזן נעגעטיווע חרבנות אין די געשוויסטער ווי למשל אויב די עלטערן האבן באהאנדעלט איין געשוויסטער מער ווי זיין קאנקורענט קען דאס פארהארגענען דאס קינד און זיין קשר מיט די איבעריגע אויף זיין לעבן.

## זעט אויך 
*
* שוואגער
* שוועגערין
* צווילינג
* דרילינג
קאטעגאריע:משפחה
עלנבויגן

left|thumb|250px|עלנבויגן
**עלנבויגן** איז א אזא סארט מענטשלעך שארניר געלענק וואס לאזט און באמעגליכט די האנט זיך בייגן און דרייען. עס איז פארמירט פון דריי ביינער: די הומערוס פון די אויבערשער ארעם, און די פאר וואס הייסט רעדיאוס און אולנע פון די אונטערשעטער ארעם.

די ביינדערדיגע פראמינענץ פון די שפיץ פון די עלענבויגן איז די קאמפלעצירטער אלקרענאן פון די אולנע.
## באוועגונגן 
2 סארטן באוועגונגן זענען שייך ביים עלענבויגן:

* ווי א שארניר פון א טיר, בייגט עס זיך איין אין צוויי אדער גראד זיך אויס ביים עלנבויגן אז די האנט זאל זיין א לאנגע האנט, דאס שפילט זיך אפ אין דעם געלענק צווישן די הומערוס און די אולנע.
* די קאמפליצירטער אקציע פון דרייען די אונטערשטער טייל געשענט אויך דארטן, אבער צווישן די ראדיאוס און די אולנע. (דאס שפילט זיך אויך אפ אין דעם האנטגעלענק.)

אין די אנטאמישער פאזיציע, ליגן די ראדיאוס מיט די אולנע פאראראל איינער צום אנדערן. לענגאויס פראנציע, די אולנע פארבלייבט אויף איין פלאץ און רורט זיך נישט, און די ראדיאוס דרייט זיך ארום עס סיי אין דעם האנטגעלענק און סיי אין די עלענבויגן זשוינטס. אין די פראון פאזיציע, די ראדיאוס און די אולנע קוקען אויס ווי זענען איבער איינער דעם אנדערן ווי א קראס.

מערסטענס טייל פון די קראפט דורכאויס די עלענבויגן זשוינט ווערט געפירט דורך די הומערוס און די אולנע. זייער ווינציג קראפט איז דורכגעפירט דורך די הומערוס און די ראדיאוס. (אין קאנטראס פון דעם האנטגעלענק, וואס רוב קראפט איז טראנספערירט צווישן די ראדיאוס און די קארפוס, און די אולנע נעמט כמעט גארינשט קיין טייל אין דעם האנטגעלענק.)

 

## נאך בילדער 

 Image:MedialHumerusRadiusUlnaArticulated.jpg|הומערוס ראדיאוס און אולנע ארטיקולירט
 Image:LeftHumanPosteriorDistalHumerusExtended.jpg|לינקס הומערוס מענטשליכער דערויסענדער אויסגעצויגן
 Image:LeftHumanPosteriorDistalHumerusFlexed.jpg|לינקס הומערוס אויבערשטער טייל אויסגעצויגן
 Image:Gray330.png|לינק עלנבויגן-געלענק, showing posterior and radial collateral ligaments.
 Image:Gray331.png|Capsule of elbow-joint (distended). Anterior aspect.
 Image:Gray332.png|Capsule of elbow-joint (distended). Posterior aspect.
 Image:Gray420.png|The Supinator. Posterior view.
 Image:Gray526.png|Diagram of the anastomosis around the elbow-joint.
 Image:Gray1232.png|Back of right upper extremity.
 Image:RightElbowXray.jpg|Close-up radiograph, right elbow-joint
שויס

**שויס** איז דער אויבערפלאך באשאפן וואס ליגט צווישן די קני און די טאליע ווען מען איז אין א זיצן'דער פאזיציע. א שויס הייסט נאר ווען מען זיצט און נישט ווען מען שטייט אדער ליגט.

## קאנסומער פראדוקטען פארן שויס
עס זענען פארהאן פארשידענע קאנסומער געצייגן באשאפן ספעציפיש פארן באנוץ אויפן אדער מיטן שויס. די לעפטאפ צ.ב.ש., איז דעזיין'ט פאר מענטשן וואס ברויכן נוצן זייערע קאמפיוטער אוועק פון זייער ארבייטס טיש וואס זיי קענען זיך נישט באנוצן מיטן דעסקטאפ. היינט צוטאגס האט זיך שוין געטוישט איר נאמען אויף נאוטבוק אלס א נאטיץ ביכל וואס דינט מיט צושלעפן ווי מען גייט, אבער איר אגינעלער נאמען האט באצייכענט איר הויפט סיבה פון פאזיציע. ווייל מען נוצט דאס אויף א שויס אנשטאט א טיש.

## שויס אין קאלטור
ביי עלעטער לייט איז די סדר צו נעמען א קליין קינד אויפן שויס ארויסצווייזן חביבות און ליבשאפט זיך שפילן דערמיט.

אבער אז עלטערע מענטשן זאלן זיך ארויפזעצן אויפן אן אן אדערן'ס שויס איז דאס מער סעקסועל פון נאטור, עס איז אויך דא א אינטערטעימענט אפציע וואס הייסט שויס טאנץ, ווי א מיידל טוט זיך אויס האלב נאקעט און טאנצט אויפן שויס פון דעם צאלער.
שטודיע

**שטודיע** מיינט צו קונה זיין דעת אויף א געוויסער סאביעקט. אפט דורך זיך דאס איינחאזערן צו געדענקען אדער דורך ליינען פשוט.

**שטודירן** איז דער אקטיוויטעט פון א סטודענט. די מעטאדען פון שטודירן איז א גרויס פעלד פאר זיך. אין אידישקייט דארף מען חאזערען הונדערט אין איין מאל צו קענען גוט א זאך.
ברוך ראבינאוויטש

רבי **ברוך יהושע ירחמיאל ראבינאוויטש** (ו' תשרי ה'תרע"ה, שעדליץ, פוילן - כ"ז כסלו ה'תשנ"ח, פתח תקוה, ארץ ישראל) איז געווען דער מונקאטשער רב אין די יארן פאר דער צווייטער וועלט-מלחמה.

## ביאגראפיע
איז געווען א זון פון דעם פארצעווער רבי'ן, הרה"ק רבי נתן דוד ראבינאוויטש, און הרבנית יוטא שפירא, א טאכטער פון הרה"ק רבי משה לייב זצ"ל פון סטריזעוו. ער איז געווארן אן איידעם ביי הרה"ק רבי חיים אלעזר שפירא זצ"ל ממונקאטש בעל מנחת אלעזר.

ער האט איבערגענומען דאס רבנות און די רביסטיווע אין מונקאטש נאך דער פטירה פון זיין שווער אין יאר ה'תרצ"ז.

אויך ער האט ער איבערגענומען די ישיבה דרכי תשובה וואס ער האט געפירט מיט גרויס פקחות, און מיט א ספעציעלע אהבה צו אלע תלמידים באזונדער, וואס די צאל תלמידים האט געשטיגן איבער 300.

ביי די מלחמה יארן האט ער ארויסגעהאלפן טויזענטער אידן זיך צו ראטעווען פונעם קריג, וואס געדענקען אים צום גוטן, א שטיק צייט איז ער געזיצען אין פעסט און דארט אנגעפירט מיט זיינע הצלה אקטיוועטען, און ער ווערט קרעדיטירט צו די רעטונג פון פיל רבנים און רביס בשעת די קריג.

אין תש"ז האט ער חתונה געהאט מיט זיין זיווג שני, און איז אריבער קיין בראזיל, וואו ער איז געווארן רב פון סאו פאולא און הויפט־רב פון בראזיל.

אין תשכ"ג האט מען אים באשטימט הויפט־רב פון חולון, ישראל.

ער איז נפטר געווארן אין ארץ ישראל בליל כ"ז כסלו ה'תשנ"ט נאכ'ן צינדן חנוכה ליכט און שרייבן זיין לעצטע שטיקל תורה וואס ענדיגט זיך מיט די ווערטער, "ושבת עד ה' אלוקיך". ער ליגט אין די בית החיים סגולה אין פתח תקוה נעבן דעם ציון פון זיין פאטער, דער פארציווער רבי זצ"ל.

א חלק פון זיינע תורה'ס זענען געדרוקט געווארן אין די ספרים בינת נבונים און דברי נבונים. ווי אויך איז ארויסגעקומען פון זיינע חידושים דאס ספר חשב נבונים.

## משפחה 
די קינדער פון רבי ברוך און זיין זיווג ראשון, הרבנית חיה פרומא רבקה, זענען:
* הרב צבי נתן דוד (הערשעלע) ראבינאוויטש
* הרב חיים אלעזר ראבינאוויטש (י"ד אדר תרצ"ט - י"ב מרחשון תשע"ד)
* הרב משה לייב ראבינאוויטש, מונקאטשער רבי
* הרב יצחק יעקב ראבינאוויטש, דינאווער רבי
* מרת יוטא, ווייב פון הרב צבי ווילאמאווסקי
די קינדער פון רבי ברוך און זיין זיווג שני, הרבנית יהודית, זענען:
* הרב מאיר בצלאל יאיר ראבינאוויטש
* מרת רחל לביאה גרויסמאן, ווייב פון הרב חיים גרויסמאן.

## רעפערענצן
קאטעגאריע:רבנים אין ישראל
קאַטעגאָריע:רבנים אין דרום אמעריקע
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:פוילישע יידן
קאַטעגאָריע:פתח תקוה
אינפארמאציע

**אינפֿאָרמאַציע** איז אַ פֿילפֿאַכיגער באַגריף פֿון פאַרשידענע מיינונגען און פארעמעס, װאס באדינט דעם מענטש אויף פארשידענע וועגן און אופנים. פון נאך איז דאס בעיקר פארבינדן צו זאכליכע ענינים ווי וויסנשאפט, אנווייזונגען, מעדיע, א.א.וו.

אינפארמאציע איז א שם הכולל פאר יעדן קוואל אדער אוצר וואס געבט די מעגליכקייט צו פארשטיין זאכן פאר מענטשן.

עס איז דער רעזולטאט פון אויסשטעלן, מאניפולירן. און פראצעסירן דאטן אויף אזא אופן וואס געבט צו דעת פאר זייער מקבל. אין אנדערע ווערטער איז דאס דער קאנטעקסט אין וואס דאטן ווערן גענומען.

עס איז שטארק פארבינדן אין טאג טעגלעכן געברויך פון לעבן פאר קאמוניקאציע, קאנטראל, דאטן, דעת, מיינונג, מענטאלע סטימולוס, פעטערען, באגרייפן, און רעפרעזענטאציע.

אסאך רופן די היינטיגע צייטן אלס די אינפארמאציע תקופה צוליב די אינטערנעץ וואס האט פיל פארגרינגערט די אינפארמאציע מעדיום פאר מענטשן.

*
אקסל

left|250px|אקסל געלענק

דער **אקסל** אדער די **פלייצע** איז צוזאמגעשטעלט די טייל פון דעם קערפער וואס די ארעם פארבינדט זיך צו דער אויבערשטער טייל פון קערפער וואס הייסט טארסא. עס איז צאמגעשטעלט פון דריי ביינער: די קלאוויקל, (קאלער-ביין) די סקאפולע (אקסל בלעיד) און די הומערוס (אויבערשטער ארעם ביין) ווי אויך די פארבינדענע מוסקלען, ליגאמענטן און שפאנאדערן.

די ארטיקולירונג צווישן די אקסל ביינער מאכן די געלענקען. דער אקסל מוז זיין בייגנדיג פאר די ברייטע פאלץ זיך צו רוקן אהער און אהין און באוועגן די האנט אויפהייבן אראפלייגן רוקן און פירן זאכן. און עס מוז אויך זיין גענוג שטארק דאס צו ערמגליכען נוצן פאר שווערע זאכן צו שלעפן שטופן אדער שלאגן.

## געלענקען פון די אקסלען 
עס זענען פארהאן דריי געלענקען פון די אקסלען: די גלענאהומעראל, אקראמיאקלאוויקולער, און די סטערנאקלאוויקולער געלענקען.

### גלענאהומעראל געלענק 
די גלענאהומעראל געלענק איז דאס הויפט געלענק פון די אקסלען, ווען מער רעדט פון די "אקסלען געלענק" איז געוויינליך מיינט מען דאס. עס איז א באל אין א סאקעט סארט געלענק, וואס ערלויבט די ארעם זיך צו דרייען און א רינדעכיגע אופן אדער זיך צו הינזשען צו ארויס אדער אויף ארויף אוועק פונעם קערפער. עס איז אויסגעפארעמט דורך די ארטיקולאציע צווישן די קאפ פונעם הומערוס מיטן די לאטערעל סקאפולע. די "באל" פון דעם געלענק איז די רינדעכיגע דערויסענדע אויבערפלאך פון די הומערוס און די "סאקעט" איז פארמירט דורך די גלענויד קאוועטי, די כלי-פארעם פארציע פון די לעצטער סקאפולע. די הוילקייט פון די פאסע און רעלאטיווער לויזע פארבינדונגען צווישן די אקסל און די איבעריגע קערפער ערלויבט די ארעם צו האבן ריזיגע באוועגונגען, אויף אזוי ווייט אז עס האט די גרינגסטע סכנה צו ווערן ארויסגענומען פון פלאץ מער פון אלע געלענקען פון די קערפער.

די קאפסול פונעם געלענק איז א ווייכער געוועבענוועלאפ וואס רינגעלט ארום און אריין דעם גלענאהומעראל געלענק און פארטשעפעט עס צו די סקאפולע, הומערוס און די שפיץ פון די בייסעפס. עס איז אויגעשורה'ט דין, גליטשיק. די קאפסול איז געשטארקט דורך די

### אראמיאקלאוויקולער געלענק 
### סטערנאקלאוויקולער געלענק 
## באוועגונגען פון די אקסעלן 
## הויפט מוסקלען 
## אקסל אין קולטור 
ביי פרויען איז די אקסעלן קלענער און שמאלער ביי מענער ברייטער און גרעסער.

ווען א געליבטער איז אין א צרה איז דא אן אויסדרוק אז מען זאגט געב מיך דיין אקסל זיך אנצולענען, אדער אן אקסל צו וויינען דערויף. ד.ה. א בחינה פון דאגה בלב איש ישיחנה.

## נאך בילדער 

 Image:Gray326.png|די לינקע פלייצע און acromioclavicular געלענקען, and the proper ligaments of the scapula.

## זעט אויך 
* אקסל פראבלעמן
* ארעם
פלאן

א **פלאן** איז א פארגעשלאגנער אדער בכוונהדיגער מעטאד וויאזוי צו גרייכן פון איין מצב צו א צווייטן. זיי זענען אפט באנוצט זיך צו באוועגן פון איין איצטיגן מצב, כלפי דער דערגרייכונג פון איינער אדער מערערע צילן.

אינפארמאלע און נאכאנאנדיגע פלענער ווערן באשאפן דורך אינדיווידואלע מענטשן אין אלע צילן און נאכלויפונגען. סטרוקטארד און פארמאלע פלענער, גענוצעט דורך פארשידנארטיקע מענטשן, איז מער אויסגעשטעלט צו פאסירן אין פראיעקטן, דיפלאמאטיע, קאריערעס, עקענאמישע אנטוויקולינגען, מיליטערישע קאמפן, אויפן שלאכט, אדער אין די אקטיוויטעטען פון זייער ביזנעסער.

עס איז אפט דער סדר פון נישט פארמאלע פלענער צו ווערן באשאפן אלס אבסטראקטע אידעען, און פארבלייבן אין דעם פארעם דורכאויס זיי זענען אנגעהאלטן צו טאן אדער נאך אין די פאזעס פון פלאנירונג. מער פארמאלע פלענער ווי די וואס זענען גענוצט פאר ביזנעס און מיליטערישע צילן, כאטשיג זיי זענען לכתחילה באשאפן דורך אדער אלס אן אבסטראקטישער געדאנק, איז מער אויסגעשטעלט צו ווערן אראפגעשריבן, אראפגעמאלן אדער אנדערשט אוועגעלייגט אין א פארעם וואס איז אפען און האט צוטריט פאר אנדערע מענשטן דורכאויס צייט און פלאץ זאלן זיך אויך קענען דאס באנוצען זיך דערמיט. דאס ערמעגליכט מער פארלעסליכע קאלאבאראציע אין די אויספירונג פון דעם פלאן.

קאטעגאריע:מחשבה
קאַטעגאָריע:ביזנעס
אויל אויסגיסונג

אן **אויל אויסגיסונג** פאסירט געווענליך אויפן וואסער ווען א טאנקיר שיף ווערט געשעדיגט און דאס אויל רינט ארויס. דאס איז א זאך וואס פאסירט אפט צוליב די טויזנטער שיפן וואס קומען און גייען אויפן אטלאנטיק. 

## גרעסטע אויל אויסגיסונגען 
אט זענען די גרעסטע אויל אויסגיסונגען אין דער היסטאריע:

מערץ 1967 – 35 מיליאן גאלאנען אויל זענען אויסגעגאסן געווארן פון א טאנקיר שיף נעבן קארנוואל, ענגלאנד.

יוני 968' – 11 מיליאן גאלאנען זענען אויסגערינען פון א פראסעסינג פלענט.

דעצעמבער 972' – 31 מיליאן גאלאנען זענען אויסגערינען ווען צוויי טאנקיר שיפן האבן זיך צוזאמענגעשטויסן נעבן תימן.

מאי 976' – 22 מיליאן גאלאן זענען ארויפגעשווימען אויפ'ן אויבערפלאך פון א זינקנדיגע שיף אין לא קארונא, שפאניע.

דעצעמבער 976'  -  7.5 מיליאן גאלאן פון אן אויפרייס ביי א רעפיינערי אין מערילענד.

פעברואר 977'  - 30 מיליאן גאלאן ווען א טאנקיר שיף האט באקומען א לאך און אויפגעריסן נישט ווייט פון האוואי.

אפריל 977' – 81 מיליאן גאלאן ווען אן אויל פעלד האט אויפגעריסן אינעם צפון ים אין אייראפע.

מערץ 978' - 86 מיליאן גאלאן פון א זיקנדיגע זיף אין בריטעני, פראנקרייך.
 
יוני 979' – 180 מיליאן גאלאן ווען אן אויל קוואל האט אויפגעריסן אין די גאלף אוו מעקסיקא.

יולי 979' – 111 מיליאן גאלאן ווען צוויי טאנקיר שיפן האבן זיך צוזאמענגעשטויסן אין די קאריביען אינזלן.

פעברואר 983' – 180 מיליאן גאלאן פון אן אויפרייס אין אן אויל קוואל אינעם פערסישן גאלף.

אוגוסט 983' – 75 מיליאן גאלאן פון א פייער אויף א טאנקיר שיף אין צפון אפריקע.

מערץ 989' – 11 מיליאן גאלאן עקסאן וואלדעז שיף נעבן אלאסקא.

יוני 989' – 19.5 מיליאן גאלאן פון א פייער אויף א טאנקיר שיף אויף די קאנארי אינזלן, שפאניע.

יאנאואר 991' – 240 מיליאן גאלאן וועלכע איראקער קעמפער האבן בייזוויליג אויסגעגאסן ענדע קריג.

יאנואר 993' – 39 מיליאן גאלאן ווען א טאנקיר האט געזינקן אין שעיטלענד, סקאטלענד. 

פעברואר 996' – 19 מיליאן גאלאן אויך פון א טאנקיר זינקונג אין וועילס. 

נאוועמבער 02' – 10 מיליאן גאלאן פון א שפאנישע שיף וועלכע האט זיך איינגעברעכן פון שטארקע וואלן נישט ווייט פון גאליסיא, שפאניע. 

אויל
קאטעגאריע:ברענשטאפן
שליו

**שליו** איז די פויגעל וואס די יודען האבן געגעסן א חודש צייט אין מדבר.

קאַטעגאָריע:פויגלען
מאיר פרוסטין

**מאיר פרוסטין** איז געווען א תלמיד פונעם יעב"ץ, ער איז געווארן א משכיל.

קאטעגאריע: משכילים
ימח שמו

**ימח שמו** (אדער אין ראשי תיבות **ימ"ש**) איז א קללה אויסדרוק, וואס מיינט "זיין נאמען זאל אויסגעמעקט ווערן".

דער מקור דערפון איז א פסוק אין ספר תהלים "יהי אחריתו להכרית בדור אחר ימח שמם" (קט, יג).

דער קללה ווערט גענוצט בא אידען אף רשעים שונאי ישראל. 

קאַטעגאָריע:לשון קודש
אהרן חארינער

קליין|אהרן חורינער
הרב **אהרן חארינער** (כ"ח אב ה'תקכ"ו - ט' אלול ה'תר"ד) איז געווען א רעפארמער רב, וואס האט ארויסגעגעבן השכלה'ישע ביכער.

ער האט געלערנט אין די ישיבות פון פראג און מאטערסדארף, און האט באקומען היתר הוראה פונעם נודע ביהודה, וואס ער האט געהאלטן אלס רבו המובהק. ער איז געווען רב אין שטאט אראד, ער האט ארויסגעגעבן עטליכע חיבורים. קודם האט מען געמיינט אז באלאנגט פאר די פרומע אידן, ער האט קודם געהאט א מערכה פון דער שנירל פיש, ער האט עס מתיר געווען נאכן פסק פונעם נודע ביהודה, און גע'טענה'ט אז די וואס אסר'ן די פיש, גייען בלינדערהייט נאך א מנהג ישראל אפילו עס האט נישט קיין מקור אין די הלכה. דערמיט האט מחולק געווען מיטן הרב מרדכי בנעט וואס האלט אז די פיש איז אסור.

ביי איינע פון זיינע חיבורים האט ער געהאט א הסכמה פון דעם גאון רבי משה דער הויפט רב פון אויבן ישן, און דאס האט אים געגעבן מוט און שטארקייט אנגיין מיט זיין מערכה, ווען עס האט אויסגעבראכן די חילוקי דעות צו מען מעג אוישפטעלן א שוהל ווי א טעמפל, האבן אלע רבנים און גאונים אין די צייט געהאלטן אז ניין, און דעפאר האבט די רעגירונג אין דייטשלאנד נישט געגעבן קיין רשות פאר די רעפארמער צו עפעענן אזא סארט שול ביז האבן געברעגנט א הסכמה און א ספר פון דעם רב אהרן חורינער דעמאלטס האט די רעגירונג געזאגט אויב א רב פון די אידן האלט עס איז גיט איז עס מותר.

זיין גרעסטער קעגענער איז געווען רבי משה סופר דער בעל חתם סופר; ער רופט אים אָן אין זיינע תשובות אחר. דער חתס האט אויך געשיקט א בריוו צו רבי אפרים מרגליות מיט א טענה פארוואס זיין ערשטע תשובה אין זיין שות ספר, איז צו אהרן חארינער.

חארינער
קאַטעגאָריע:רבני אונגארן
ביל אריילי

קליין|250px|ביל אריילי עסט מיט די מיליטער לייט.
**וויליאם דזשיימס ״ביל״ אריילי דזשוניער** (; געבוירן דעם 10טן סעפטעמבער 1949) איז געווען דער גאסטגעבער אויף פאקס טעלעוויזיע, אויכעט האט ער א ראדיא שוי, "די ראדיא פאקטאר", ער רעדט בעיקר וועגן פאליטיק אין אמעריקע.

ער איז פון די ערשטע און מערסטע פאפולערסטע שטערן פון פאקס ניוז, וואס איז געקומען פון אן אנדער סטאנציע מיט יארן לאנג עקפספערטיז אין זשורנאליזם.

ער האט שוין געשריבן זעקס ביכער.

כאטשיג ער ווערט באטראכט אלס אן ארכי-קאנסערוועטיוו ביים המון טוט ער זיך אראפאמאל ווי א זעלבסשטענדיגער פאליטיקער, ער רופט זיך אבער קלאר א טראדיצאנאליסט און א פאפוליסט וואס איז אמאל געווען פאר א שטיק צייט רעגיסטרירט אלס מיטגליד אין דער רעפובליקאנער פארטיי.

אום 19טן אפריל 2017 איז ער געווארן אפגעזאגט פון פאקס ניוז.
לויבן

**לויבן** אדער ווי מ'רופט איר ביי אידן שבח והודיה איז אן אינטעגראלער טייל פון מענטשליכקייט, און איבערהויפט רעליגיע, דער שוואכערער פארעם דערפון איז הכרת הטוב צו מאכן שפירן אן אנדערן אז טאמער טוט ער א טובה איז ער אנערקענט. אין רעליגיע איז דאס דער יסוד און גאנצער עבודת ה' וואס אלע מצוות און מנהגים און סטרוקטאר איז אויסגעשטעלט צו זיך איבערגעבן מיט דאנקבארקייט דורך מעשים און געזאנג אלס הכרת הטוב פאר אונזער באשאפונג און עקזיסטענץ וואס רעליגיע זאגט אז איינער עפעס א העכערע כוח אין לבוש פון א נאמען וואס הייסט גאט האט דאס אונז באשאפן מיטן ציל מיר זאלן אים דינען מיט לויב.

אין פראקטישן טאג טעגליכען מאדערענעם באנוץ איז לויב דער אקט פון מאכן פאזעיטיווע ארויסזאגן איבער אן אנדערן מענטש, אביעקט, אדער אידעע, צו פובליקלי אדער אפילו פריוואט.

לויב איז אויסגעשטעלט מיטן און נאכן קאנטראסט פון קריטיק, אוואו אן אנער איז אפגעשפעט מיט אויסשלוסליכע נעגעאטיווע ארויסזאגן קעגן אים, כאטשיג עס מוז נישט זיין טעכניש גערעכט.

רוב מענטשען זענען עמפינדליך און ענטעפערנדיג צו לויב און וועלן פארמערן זייער זעלבס-שטארקייט אדער קאנפידענץ אויב די ריכטיגע צאל לויב איז אים געשאנקן. -- אין פאקט געוויסע סייקאלאזשיקל טעאריעס האלטן אז דעם מענטש'ס לעבן איז אויסשלוסליך בלויז געטריבן אין גרויסן טייל בלויז צוליב זיינע פריווען און גלייבן אז ער וועט נאך האבן לויב אינעם עתיד פון זיינע אקטן.

אבער א געוויסע טייל מיעוט זענען טאטאל נישט בארירט פון לויב כלפי זיי צו ווייל זיי זענען בטבע קאלט און פארשלאפן דורך אויטיזם אדער אנדערע מענטאלישע פראבלעמן.

די ספר תהלים איז א גרויסע קאלעקציע פון לויב דורך הימנעס און פאמעם'ס וואס לויבן גאט.

די אידן הייסן אזוי מלשון הודיה וואס דאס איז לויבן אין יידיש.

## זעט אויך
* דאנקן
* רומען
* זינגען

קאטעגאריע:אויפירונגן
מארגארעט טאטשער

**מארגארעט הילדא טאטשער**, די **באראנעסע טאטשער**, (13טן אקטאבער 1925 - 8טן אפריל 2013) איז געווען די פרעמיער מיניסטארשע פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך פון 1979-1990, די ערשטע און איינציגסטע פרוי צו האלטן דעם אמט.

טאטשער האט שטודירט כעמיע אינעם אוניווערסיטעט פון אקספארד, און איז שפעטער געווארן אן אדוואקאט.

זי איז געווען פרעמיער אין ענגלאנד אין דער צייט פון דעם אמעריקאנער פרעזידענט רייגן, זי האט זיך צום ערשט באקאנט געמאכט אין דער וועלט ווען זי האט שטרענג רעאגירט ביי די מלחמה מיט ארגענטינא, ווען ארגענטינא האט פארכאפט די פלאקס אינזעלן, ענגלאנד האט גלייך געשיקט אהין מלחמה שיפן און נאך א קורצע צייט האט זיך ארגענטינע געבראכן און איז ארויס פון דארט, אזוי ארום האט ענגלאנד געוואונען דעם פארמעסט.

ביי די מלחמה פון די פאלקלאנד אינזלען האט ארגענטינא פארלוירן איבער זעקס הונדערט סאלדאטן, און די ענדלענדער האבן פארלוירן צווי הונדערט און צוואנציג בערך. אויך לאקאלע מענטשן פון די אינזלן זענען אומגעקומען.

זי ווערט פארעכנט אלס א שטרענגער קאנסערוואטיווער פירער, מען האט זי גערופן **די אייזערנע פרוי** צוליב איר שטייפקייט, אויפן אינטערנאציאנעלן פארנעם האט זי זייער פיינט געהאט די קאמוניסטן און זי צוזאמעם מיט רייגן האבן געקעמפט קעגן די רוסן אויף טריט און שריט ביים קאלטן קריג, עס איז אנגענומען אז זי האט א גרויסער חלק פאר וואס קאמניניזם איז צוזאמענגעפאלן.

זי איז געשטארבן דעם 8טן אפריל 2013 פון א שלאק.

קאַטעגאָריע:פרעמיער מיניסטארן פון בריטאניע
קאַטעגאָריע:אדוואקאטן
נפתלי הירץ וויזעל

קליין|נפתלי הירץ וויזעל
**נפתלי הירץ וויזעל** () (ה' טבת ה'תפ"ו – אור לא' אדר ב' ה'תקס"ה), באקאנט מיט זיינע ראשי תיבות **נה"ו**, איז געווען פון די גרויסע משכילים.

אסאך פון די ערשטע משכילים זענען זיינע תלמידים, צווישן זיינע תלמידים זענען חייקיל הורוויץ און זיינע צוויי איידעמער הירש בער הורוויץ און משה לאנדא. דער משה לאנדא איז געווען א זון פון ר' שמואל לאנדא, אן אייניקל פון ר' יחזקאל לאנדא דער "נודע ביהודה". ער האט געמאכט א ספר יין לבנון אויף מסכת אבות, עס האט א הסכמה פונעם נודע ביהודה.

אזוי ווי אלע גרויסע משכילים אין זיינער צייט האבן זיי זייער גע'רודפ'ט און גע'חוזק'ט פון חסידים, זיי האבן געוואוינט אין אומאן, און ווען ר' לוי יצחק בערדיטשעווער האט אמאל געוואלט ווערן רב אין דער שטאט, האבן זיי אים נישט געלאזט.

ווייזעל האט געוואלט אריינברענגען זיינע רעיונות און זיינע שטעלונגען ביי אידן, אבער וויסנדיג אז עס וועט זיין קאנטערוועסעיל, האט ער מחליט געווען ער וועט שרייבן א ספר וואס וועט הייסן יין לבנון, ער וועט בעטן דערויף א הסכמה פון א גדול הדור, אינעם ספר וועט ער שרייבן זאכן וואס יעדער איז מסכים דערצו, שפעטער וועט ער עס דרוקן מיט אן אנדער ספר וואס וועט הייסן יין הלבנון, און דארט וועט ער שרייבן אלעס וואס ער וויל, און די וועלט וועט אהנענמען אז דער גדול הדור האט דערויף אויך מסכים געווען. אזוי האט ער געשריבן דעם ספר יין לבנון אויף אבות, ער האט עס געטראגן פארן נודע ביהודה, און ער האט איהם געשריבן א הסכמה, שפעטער ווען דער נודע ביהודה איז געוואויר געווארן אז ער איז א משכיל, האט ער צוריק געבעטן זיין הסכמה, אבער נפתלי הירץ האט איהם נישט געוואלט צוריק געבען. למעשה האט מען געדרוקט דעם ספר יין לבנון אויף אבות מיט א הסכמה פונעם נודע ביהודה, אהנעם ספר יין הלבנון.

דער ספר יין הלבנון איז נישט דא, ביי די ברסלבער חסידים ווערט פארציילט אז ר' נחמן מברסלב האט באקריגן דעם ספר ווען עס איז געווען אין כתב יד פון זיינע תלמידים, און האט עס פארברענט. 

קאטעגאריע: משכילים
גימטריא

**גימטריא** מיינט אז יעדער אות פון לשון הקודש האט א ווערט לויט נומערן.

עס זענען דא פארשידענע וועגן וויאזוי צו רעכענען גמטריאות, אזוי ווי די ענדע אותיות מנצפ"ך קענען ווערן גערעכנט לויט זייערע אותיות ווערט, אבער לויט געוויסע חשבונות ווערט דאס גערעכנט צו די הונדערטער נומערן נאך ת' (ך=500, ם=600, ן=700, ף=800, ץ=900) אזוי קומט אויס אז ב"ן איז בגימטריא שב"ת.

גימטריאות טרעפט מען שוין אין די גמרא, און אין ספרי קבלה, און ספרי חסידות.

הייינט צו טאג'ס באנוצן זיך בדחנים מיט שיינע גמטריאות ווען זיי גראמען ביי א חתונה.

דער ספר "בעל הטורים" פון רבינו יעקב בן אשר איז פול מיט גימטריאות אויף די פסוקים פון דער תורה.

קאטעגאריע:מיסטיק
קאטעגאריע:העברעיש
טאני בלער

**ענטאני טשארלס לינטאן ״טאני״ בלער** (; געבוירן דעם 6טן מיי, 1953) 52סטער פרעמיער מיניסטער פון גרויס בריטאניע. געווען פירער פון דער לייבאר פארטיי פון גרויסבריטאניע, ער האט געפירט זיין פארטיי צו א זיג און איז ערוויילט געווארן אלס פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך. היינט צו טאג איז ער א שליח פארן מיטל מיזרח.

ער איז דריי מאל ערוויילט געווארן, ער האט רעזיגנירט אין 2007 און גארדן ברוין האט אים איבערנעמען.

כאטש ער איז נישט אזוי פאפולער, ספעצילע איז נישט פאפולער זיין שטיצע פאר די איראק מלחמה, דאך האט ער באוויזן א קונץ און איז שטענדיג געווארן ערוויילט,

ער איז געווען זייער נאנט צו דעם אמריקאנער פרעזידענט קלינטאן, און שפעטער איז ער געווארן זייער נאנט צום אמעריקאנער פרעזידנט בוש.

בלער
אבא מארי

ר' **אבא מארי** ב"ר משה מלוניל איז דער מחבר פון דעם ספר מנחת קנאות א ספר קעגן חקירה און קעגן לערנען מורה נבוכים.

ער האט געלעבנט אין די צייטן פון ר' שלמה ב"ר אדרת דער רשב"א.

זיין לעצט נאמען איז געווען אשטרוק אדער ווי מען רופט איהם אן אשטרוק, ער האט געוואוינט אין מונשפלייער, אין זיינע צייט האבן אסאך מענטשן אויפגעהערט צו לערנען תורה, מען האט זיך פארטיפט אין חקירה, און אין די לערנען פון אריסטו מיט זיינע ביכער, מען האט זיך אזוי ווייט דערין אריין געלייגט ביז מען האט געהאט פארשידענע קשיות אויף גאט, מען האט כופר געווען אין די תורה, אין חידוש העולם.

דעריבער האט איהם דער רשב"א געבעטן ער זאל מעורר זיין זיין מדינה, און אויפן אינצטיוו פונעם רשב"א האט ער מחבר געווען דעם אינטערעסאנטן ספר קעגן דעם מורה נבוכים, מנחת קנאות, עס איז געווארן געדרוקט אין פרעסבורג שנת ה'תקצ"ח מיט אן הסכמה פונעם חת"ם סופר.

קאַטעגאָריע:ראשונים