open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
בריטישער מוזיי

דער **בריטישער מוזיי** איז א מוזיי פון מענטשלעכער היסטאריע און קולטור אין לאנדאן.  זיינע קאלעקציעס, וואס זענען סה"כ מער ווי זיבן מיליאן אביעקטן, זענען פון די גרעסטע אין דער וועלט, און שטאמען פון אלע קאנטינענעטן, באשרייבנדיק די געשיכטע פון מענטשלעכן קולטור פון זיין אנהייב ביז היינט.

דער בריטישער מוזיי איז געגרינדעט געווארן אין 1753, באזירט בעיקר אין די קאלעקציעס פון דעם וויסנשאפטלער  סיר האנס סלאן. דעם מוזיי האט מען געעפנט צום ערשטן מאל צום ציבור דעם  15טן יאנואר 1759 אין מאנטאגו הויז, בלומזבורי, אין דעם זעלבן ארט ווי דער מוזיי געפינט זיך היינט. במשך די פאלגנדע צוויי און א האלב יארהונדערטער האט דער מוזיי זיך פארגרעסערט און געשאפן פארשידענע צווייג מוזייען; דער ערשטער פון זיי איז געווען דער  נאטירלעכע היסטאריע מוזיי אין דרום קענזינגטאן אין 1887.

ביז 1997 איז דער בריטישער מוזיי געווען דער איינציקסטער וואס האט געהאט א נאציאנאלן מוזיי פון אנטיקן און א נאציאנאלע ביבליאטעק אין איין געביידע. אין 1997 אבער האט די בריטישע ביבליאטעק זיך געצויגן פון דעם בריטישן מוזיי צו א נייעם ארט. אזוי ווי אלע נאציאנאלע מוזייען אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך, דארף מען נישט באצאלן אריינגיין אינעם מוזיי. זייט 2002 איז דער דירעקטאר פונעם מוזיי ניל מאגרעגאר.

## חשובע אויסשטעלן 
* די עלגין מארמארשטיינער, א טייל פונעם פארטענאן
* די ראזעטע שטיין
* די מאמי'ען פון עטליכע פרעה קעניגן פון עגיפטן

## אפטיילן 
### אפטייל פון אוראלט עגיפטן און סודאן 
### אפטייל פון גריכנלאנד און רוים 
### אפטייל פון מיטל־מזרח 
### אפטייל פון דרוקן און צייכענונגען 
דער אפטייל פון דרוקן און צייכענונגען האט די נאציאנאלע זאמלונג פון מערבדיקע דרוקן און צייכענונגען. דער ברייטער ציבור האט א צוטריט צו דער זאמלונג, וואס מ'האט געגרינדעט אין 1870.

עס זענען פאראן גאר שיינע גרופעס פון צייכענונגען פון לעאנארדא דא ווינטשי, ראפאעל, מיקעלאנדזשעלא, דירער, פעטער פאל רובענס, רעמבראנדט און גאיא.

אין דער זאמלונג זענען אומגעפער א מיליאן בריטישע דרוקן.

### אפטייל פון פארהיסטאריע און אייראפע 
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:מוזייען אין לאנדאן
טאזש מאהאל

קליין|300px|דער טאדזש מאהאל

דער **טאַזש מאַהאַל** איז א מאווזאליי געבויט אינעם 17טן יארהונדערט דורכן מאגול הערשער שאה דזשאהאן אלס אנדענק פאר זיין ווייב, מומטאז מאהאל. 

די געביידע געפינט זיך אויפן דרום ברעג פונעם טייך יאמונע אין דער שטאט אגרא, אוטאר פראדעש, אינדיע. א סאך מענטשן האלטן זי פאר איינער פון די שענסטע געביידעס אין דער וועלט, און זי איז פון אינדיעס גרעסטע טוריסטן אטראקציעס.

די געביידע איז באפוצט מיט שיינער קאליגראפיע געשריבן דורכן פערסישן ארכיטעקט און קאליגראף, אמאנאט כאן שיראזי. די לעגענדע דערציילט אז ווען ער האט געענדיקט בויען דעם טאזש מאהאל האט דער קייסער אפגעהאקט זיינע הענט, כדי ער זאל נישט קענען בויען נאך אזא שיינע געביידע.

קאַטעגאָריע:געביידעס
קאַטעגאָריע:קברים
קאַטעגאָריע:אינדיע
פערדינאנד מאגעלאן

**פֿערדינאַנד מאַגעלאַן** (, ; , ;  1480 – 27סטן אפריל 1521) איז געווען א פארטוגעזישער אויספארשער. ער איז געבוירן געווארן אין סאבראסא, אין צפון פארטוגאל, און האט געזוכט א מערבדיקע רוטע צו די "געווירץ אינזלען" (היינט די מאלוקו אינזלען אין אינדאנעזיע).

מאגעלאנס עקספעדיציע פון  1519–1522 איז געווען די ערשטע עקספעדיציע צו זעגלען פונעם אטלאנטישן אקעאן אריין אין פאציפישן אקעאן (זיי זענען אדורכגעפארן דעם מאגעלאן דורכגאס), און די ערשטע אריבערצופארן דעם פאציפיק.

## יונגע יארן 
מאגעלאן איז געבוירן אין (פרילינג) 1480 מיטן נאמען *פֿערנאַא דע מאַגאַליַאֵש* (פארטוגעזיש: *Fernão de Magalhães*), צו זיין פאטער ראדריגא דע מאגאליאש און זיין מוטער אלדא דע מעסקיטא, אין א קליין שטעטל אין צפון פארטוגאל וואו זיין פאטער איז געווען דער בירגערמייסטער. ווען ער איז געווען אלט 10 יאר זענען זיינע עלטערן געשטארבן, און צוויי יאר שפעטער איז ער געגאנגען דינען אין דעם מלוכישן הויף. דארט האט ער געענדיקט זיין בילדונג; ער האט זיך שטארק אינטרעסירט אין געאגראפיע און אסטראנאמיע, און ער האט באקומען טרענירונג ווי א קעמפער און א מאטראס.

קאַטעגאָריע:אויספארשערס
קאַטעגאָריע:פארטוגאלער
קאַטעגאָריע:מאטראסן
אטא פאן ביסמארק

250px|קליין|פאן ביסמארק, 1875
[קליין|250px|[הערב פונעם הויז פון ביסמארק]] 
[קליין|150px|אטא פאן ביסמארק אלס קאנצלער פון [פרייסן]]
**אטא עדוואַרד לעאפאלד פֿאן ביסמאַרק** (דייטש: *Otto Eduard Leopold von Bismarck-Schönhausen*; 1טן אפריל 1815 - 30סטן יולי 1898), באוואוסט ווי דער "אייזערנער קאנצלער", איז געווען קאנצלער (פרעמיער מיניסטער) פון פרייסן (1862-1873). ביסמארק האט פאראייניקט  דייטשלאנד אין א סעריע פון מלחמות, און איז געווארן דער ערשטער קאנצלער (1871-1890) פון דער דייטשער אימפעריע, און ווערט גערעכנט דער פאטער פונעם דייטשן פאלק. ביסמארק איז געווען א קאנסערוואטיווער, אריסטאקראטישער און מאנארכיסטישער  פאליטיקער. ער האט איינגעפירט געזונט פארזיכערונג און פענסיעס פאר ארבעטער.

קאַטעגאָריע:דייטשלאנד
קאַטעגאָריע:פרעמיער מיניסטארן
פראטעסטאנטישע רעפארמאציע

די **פראטעסטאַנטישע רעפֿארמאַציע** איז געווען א באוועגונג פון מארטין לוטער, זשאן קאלווין און אנדערע פראטעסטאנטן. די ערשטע "רעפארמירער" האבן "פראטעסטירט" קעגן די דאקטרינען, ריטואלן און קלויסטער־סטרוקטור פון דער קאטוילישער קירכע, וואס האט געשאפן די פראטעסטאנישע קירכעס.  דאס איז געשטיצט געווארן ווען אסאך קריסטן האבן פארלוירן זייער געטרוי אין דער קירכע. די קאטאליקן האבן אנגערופן מיט א קעגן־רעפארמאציע, געפירט דורך די יעזואיטן, וואס האט צוריקגעשטעלט די קאטוילישע קירכע אין עטלעכע טיילן פון אייראפע, למשל פוילן.  דער גרעסטער טייל פון צפון אייראפע, אחוץ אירלאנד איז געווארן פראטעסטאנטיש, און דרום אייראפע איז געבליבן קאטויליש. אבער אין צענטראלער אייראפע האבן אנגעהויבן מלחמות צווישן די פראטעסטאנטן און די קאטאליקן.  די גרעסטע פראטעסטאנטישע קירכעס זענען געווען די אנגליקאנער (באזירט אן ענגלאנד), די לוטעראנען (באזירט אין דייטשלאנד און סקאנדינאוויע), און די  רעפארמירטע קירכעס (באזירט אין דייטשלאנד, שווייץ, די נידערלאנדן און שאטלאנד). מען נעמט אן אז פראטעסטאנטישע רעפארמאציע האט אנגעהויבן אין 1517 ווען לוטער האט פארעפנטליכט זיינע 95 טעזן ביז  1648 ביים אפמאך פון וועסטפאליע וואס האט געענדיקט די אייראפעישע רעליגיעזע מלחמות.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:היסטאריע פון אייראפע
קאַטעגאָריע:קריסטנטום
31סטן אקטאבער

דעם **31סטן אקטאבער** איז דער 304טער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (305טער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 61 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1517 - מארטין לוטער, גרינדער פון  דער פראטעסטאנטישער קירכע, פארעפנטלעכט זיינע "95 טעזיסן"
* 1864 - נעוואדא ווערט דער 36סטער שטאַט אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע 
* 1892 - ארטור קאנאן דויל (Arthur Conan Doyle) פארעפנטלעכט די "אוואנטורעס פון  שערלאק האלמס" 
* 1922 – בעניטא מוסאליני ווערט פרעמיער מיניסטער פון איטאליע, דער יונגסטער אין דער היסטאריע פון איטאליע.
* 2008 - סעטאשי נעקעמאטא שיקט ארום דעם פלאן וויאזוי צו שאפן ביטקוין.

## געבוירן 
* 1887 - טשיאנג קיי שעק, כינעזישער הויפטקאמאנדאנט און פאליטיקער, פירער פון נאציאנאליסטישער כינע, (געש' 1975)

## געשטארבן 
* 1984 - אינדירא גאנדי, פרעמיער מיניסטער פון אינדיע דערמארדעט (געב' 1917)

## פייערטעג 
* 

----
* 30סטן אקטאבער - 1טן נאוועמבער
* אקטאבער

31
וואלט דיזני

**וואָלטער עליאַס** "**וואָלט**" **דיזני** (; 5טן דעצעמבער, 1901–15טן דעצעמבער, 1966) איז געווען אן אמעריקאנער פילם פראדוצירער, רעזשיסאר, סצענאר שרייבער, אקטיאר, איניציאטאר, און פילאנטראפ, וואס האט געהאט א שטארקן איינפלוס אינעם פעלד פון פארוויילונג אין דעם 20סטן יארהונדערט. מיט זיין ברודער רוי דיזני האט ער געגרינדעט וואָלט דיזני פראדוקציעס, וואס איז שפעטער געווארן פון די בעסטע באוואוסטע פילם פראדוצירערס אין דער וועלט. די פירמע הייסט היינט די וואלט דיזני פירמע און האט יערליכע הכנסות פון  USD $35 ביליאן.

דיזני האט געשאפן כאראקטערן ווי מיקי מויז און דאנאלד דאק. אויך האט ער געגרינדעט דעם דיזנילאנד שפילפארק.

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער
קאַטעגאָריע:רעזשיסארן
קאַטעגאָריע:אקטיארן
קאַטעגאָריע:פילם פראדוצירער
קאַטעגאָריע:דיזני מענטשן
30סטן אקטאבער

דעם **30סטן אקטאבער** איז דער 303טער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (304טער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 62 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1611 &ndash; גוסטאוואוס אדאלפוס ווערט ממלא מקום פון זיין פאטער טשארלס דער ניינטער ווי מלך פון שוועדן.
* 1941 – 1,500 יידן פון פאדהייץ (אין מערב אוקראינע) ווערן געשיקט דורך די נאציס צו בעלזיץ פארניכטונגס לאגער.
* 1944 –  אנא פראנק מיט איר שוועסטער מארגא פראנק דעפארטירט פון אוישוויץ אין דעם בערגן-בעלזן קאצעט.

## געבוירן 
* 1735 – זשאן עדעמס, צווייטער פרעזידענט פון די פאראייניקטע שטאטן (געש' 1826)
*

## געשטארבן 
* 1611 &ndash; דער מלך טשארלס דער ניינטער פון שוועדן (געב' 1550)
* 1626 – ווילעברארד סנעל, האלענדישער מאטעמאטיקער, אסטראנאם און פיזיקער, וואס האט אנטפלעקט סנעלס געזעץ (געב' 1580)

## פייערטעג 
* 

----
* 29סטן אקטאבער - 31סטן אקטאבער
* אקטאבער

30
6טן נאוועמבער

דער **6טער נאוועמבער** איז דער 310טער טאג פון יאר (311טער טאג אין אן עיבור־יאר). אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 55 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1918 - די צווייטע פוילישע רעפובליק פראקלאמירט אין פוילן

## געבוירן 
* 1479 – יאהאנא פון קאסטיל, מלכה פון קאסטיל, טאכטער פון איזאבעלא די ערשטע פון קאסטיל און פערדינאנד דער צווייטער פון אראגאן (געש׳ 1555)
* 1494 - סוליימאן דער ערשטער, אטאמאנישער סולטאן פון 1520 (געש' 1566)
* 1814 - אדאלף סאקס, ערפינדער פונעם סאקסאפאן (געש' 1894)
* 1905 - פיער זשומייעל, גרינדער פון דער פאלאנגען פארטיי אין לבנון (געש' 1984)
* 1932 – הרב יעקב מאיר שעכטער, פירער פון די ברעסלעווער חסידים אין ירושלים

## געשטארבן 
* 1893 - פעטער איליטש טשייקאווסקי, רוסישער קאמפאזיטאר (געב' 1840)
* 1993 - יוסף סערטשוק, קאמאנדיר פון די יידישע פארטיזאנען אין לובלין געגנט ביי דער צווייטער וועלט מלחמה (געב' 1919)

## פייערטעג 
* דאמיניקאנישע רעפובליק - זעלבשטענדיקייט טאג

----
* 5טן נאוועמבער - 7טן נאוועמבער
* נאוועמבער

נאוועמבער 06
חולון וואלפסאן באן סטאנציע

קליין|250px|חולון-וואלפסאן באן סטאנציע
**חולון וואלפסאן באן סטאנציע** איז א באן סטאנציע פון ישראל באנען צווישן חולון און יפו אויף דער ליניע הוד השרון—באר שבע. די סטאנציע געפינט זיך צווישן די צוויי טראקטן פון  דעם איילון שאסיי.
מען האט געעפנט די סטאנציע דעם 25סטן סעפטעמבער 2011 אויף דער נייער פארשטאטישער ליניע וואס באדינט די שטעט חולון, בת ים און ראשון לציון.

אין 2012 האט מען געעפענט די פארלענגערונג פון דער ליניע ביז יבנה. שפעטער האט מען פארלענגערט די ליניע צו באהעפטן מיט דער ליניע קיין אשדוד און אשקלון, און אין סוף 2013 האט מען פארלענגערט די ליניע קיין שדרות.

## רוטעס
‪‬
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ישראל
1851

## געשעענישן 
* 12טן אויגוסט - אייזיק סינגער באקומעט א פאטענט פאר זיין ניימאשין.
* 22סטן אויגוסט - גאלד אנטפלעקט אין אויסטראליע
* 18טן סעפטעמבער – צום ערשטן מאל ארויסגעקומען די *ניו יארק דיילי טיימס*, שפעטער געווארן די ניו יארק טיימס.

## געבוירן 
* 

## געשטארבן
1852

## געשעענישן 
* 17טן יאנואר - בריטאניע אנערקענט די הערשאפט פון די בויערן אין טראנסוואל.

## געבוירן 
* 18טן מיי - יצחק לייבוש פרץ, יידיש־שפראך שרייבער (נפ' 1915)
* 12טן סעפטעמבער - הערבערט הענרי אסקוויט, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 1928)
* 2טן אקטאבער - סיר וויליאם ראמזי, בריטישער כעמיקער (געש' 1916)

## געשטארבן
1853

## געשעענישן 
* 4טן מערץ - פרענקלין פירס איינגעשוואוירן דער 14טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן.
* 6טן מערץ - די אפערע "לאַ טראַוויאַטאַ" ווערט געוויזן צום ערשטן מאל אין ווענעציע.

## געבוירן 
* 30סטן מערץ - ווינצענט וואן גאך, האלענדישער מאלער (געש' 1890)
* 1טן מיי - יעקב גארדין, ײדישער־אמעריקאנער דראמאטורג (געש' 1909)
* 5טן יולי - סעסיל ראדס, דרום אפריקאנער פאליטיקער און גרינדער פון ראדעזיע (געש' 1902)
* 18טן יולי - הענדריק לארענץ, האלענדישער פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק 1902 (געש' 1928)

## געשטארבן
* 17טן מערץ - קריסטיאן דאפלער, עסטרייכער פיזיקער און מאטעמאטיקער, אנטפלעקט דעם דאפלער עפעקט (געב' 1803)
1854

## געשעענישן 
* 28סטן מערץ - קרימער מלחמה: בריטאניע און פראנקרייך פראקלאמירן מלחמה אויף דער רוסלענדישער אימפעריע

## געבוירן 
* 29סטן אפריל - אנרי פואנקארע, פראנצויזישער מאטעמאטיקער און פילאסאף (געש' 1912)
* 5טן יוני - יהודה פען, יידישער־רוסישער מאלער (נפ' 1937)
* 12טן יולי - זשארזש איסטמאן, ערפינדער פון דער קאדאק קאמערע (געש' 1932)
* 1טן סעפטעמבער - ענגלבערט הומפערדינק, דייטשער דיריגענט (געש' 1921)

## געשטארבן
1855

## געשעענישן 
* 2טן מערץ - אלעקסאנדר דער צווייטער באקרוינט דעם רוסישן צאר 

## געבוירן 
* 9טן אקטאבער - דוד וואלפסאן, ציוניסטישער עסקן (נפטר 1914)

## געשטארבן
* 23סטן פעברואר - קארל פרידריך גאוס, דייטשער מאטעמאטיקער (געב' 1777)
* 2טן מערץ - ניקוליי דער ערשטער, רוסישער צאר (געב' 1796)
* 10טן סעפטעמבער - רבי שלום רוקח, דער "שר שלום" פון בעלזא
שמעון נתן נטע בידערמאן (בני ברק)

רבי **שמעון נתן נטע בידערמאן** (געב' טבת ה'תרצ"א; נפטר יום כיפור ה'תש"ע) איז געווען דער לעלאווער רבי אין בני ברק.

## ביאגראפיע 
רבי שמעון נתן נטע איז געבוירן געווארן טבת תרצ"א צו זיין פאטער רבי משה מרדכי פון לעלאוו. ער האט געוואוינט אין צפת און פופצן יאר אין קרוין הייטס, ברוקלין. אין זיינע יונגערע יארן האט ער געלערנט אין דער תומכי תמימים ישיבה אין תל אביב, ביי הרב רפאל כהן. 

נאך זיין פאטערס פטירה אין תשמ"ז האט מען אים געקרוינט קארלין-לעלאווער רבי. שפעטער, צוליב א מחלוקת אין קארלין, האט ער באשלאסן אז ער וויל מער נישט פירן די קארלינער חסידים, נאר די לעלאווער חסידים. 

זיין בית מדרש איז געווען אין בני ברק. אין זיינע לעצטע טעג האט ער געוואוינט כמעט א גאנץ יאר אין צפת.

ער איז נפטר געווארן יום כיפור תש"ע, און מען האט אים באערדיקט אין הר הזיתים.

## משפחה 
רבי שמעון נתן נטע האט געהייראט מרת לאה איטא (נפ׳ א'  אדר ב' ה'תשע"א), טאכטער פון הרב שלמה פריינד. זיי האבן געהאט דריי זין און זעקס טעכטער:
* רבי אליהו עזריאל, דינט אלס רבי אין רמת לעלוב, בני ברק.
* רבי אהרן, דינט אלס רבי אין בית שמש—רוב פון די חסידים האבן אים מקבל געווען ווי זייער רבי.
* רבי יעקב יצחק, דינט אלס רבי אין ירושלים.
* גאלדא פריידא (נפ' געווארן ה'תשע"ח, ווייב פון רבי יששכר דב לייפער, נאדווארנער רבי אין צפת.
* ווייב פון הרב אליהו (אייליש) באכנער, וואוינט אין פאראייניגטע שטאטן.
* ווייב פון הרב שמחה אברהם קארנרייך, באבאווער חסיד.
* ווייב פון הרב מענדל גאלד, רב פון קהל בית אשר אין בארא פארק.
* ווייב פון הרב אברהם משה גראס, היינטיגער רב פון קערעסטיר בערבעשט, א סקווערער חסיד.
* אסתר צירל, ווייב פון הרב ישראל ערנסטער, זון פון הרב מנחם ערנסטער, דער וויזשניצער ראש ישיבה.

## וועבלינקען
* 
## רעפערענצן
* רבי שמעון נתן נטע בידערמאן אין חבדפדי"ה

* המודיע
* המבשר
* יתד נאמן

קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל
שמעון נתן
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
1857

## געשעענישן 
* 21סטן מערץ - ערדציטערניש אין טאקיא הרג'עט מער ווי 100,000 מענטשן
* 23סטן מערץ - דער ערשטער ליפט פון אלישע אטיס אינסטאלירט אין ניו יארק סיטי

## געבוירן 
* 22סטן פעברואר - ראבערט באדן-פאועל, גרינדער פון דער סקויטן באוועגונג (געש' 1941)
* 2טן יוני - עדווארד עלגאר, בריטישער קאמפאזיטאר (געש' 1934)
* 3טן דעצעמבער - זשאזעף קאנראד, בריטישער שרייבער געבוירן אין פוילן (געש' 1924)

## געשטארבן
1856

## געשעענישן 
* 30סטן מערץ - געענדיגט די קרימער מלחמה

## געבוירן 
* 10טן יולי - ניקאלא טעסלא, אמעריקאנער פיזיקער, עלקטרישער אינזשעניר און ערפינדער פון סערבישן אפשטאם, פון די פיאנערן פון  אפבייט שטראם (געש' 1943)
* 13טן נאוועמבער - לואיס בראנדייס, ריכטער אין דעם פאראייניגטע שטאטן העכסטע געריכט (נפ' 1941)
* 28סטן דעצעמבער - וואודרא ווילסאן, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן

## געשטארבן
* 24סטן פעברואר - ניקאליי איוואנאוויטש לאבאטשעווסקי, רוסישער מאטעמאטיקער (געב' 1792)
* 9טן יולי - אמעדעא אוואגאדרא, איטאליענישער כעמיקער (געב' 1776)
* 29סטן יולי - ראבערט שומאן, קאמפאזיטאר (געב' 1810)
1859

## געשעענישן 
* 14טן פעברואר - ארעגאן שליסט זיך איין אין די פאראייניגטע שטאטן.
* 25סטן אפריל - אנגעהויבן גראבן דעם סועץ קאנאל.
* 12טן יוני - זילבער ווערט אנדעקט אין די קאומאסטאק לאוד, אין ווירזשיניע און נעוואדא.
* 27סטן אויגוסט - אין טיטוסוויל, פענסילוועניע, ווערט געבויערט דער ערשטער נאפט קוואל אין דער וועלט.

## געבוירן 
* 2טן מערץ - שלום עליכם, יידישער שרייבער, פון די חשובע יידיש־שפראך שרייבערס (נפטר 1916)
* 15טן מיי - פיער קירי, פראנצויזישער וויסנשאפטלער, געווינער פון נאבעל פריז פאר  פיזיק (געש' 1906)
* 22סטן מיי - ארטור קאנאן דויל, סקאטישער דאקטאר און שרייבער וואס האט געשאפן "שערלאק האלמס" (געש' 1930)
* 9טן אקטאבער - אלפרעד דרייפוס, יידישער אפיציר אין דער פראנצויזישער ארמיי (נפטר 1935)
* 15טן דעצעמבער - לייזער זאמענהאף, ערפינדער פון עספעראנטא (נפטר 1917)

## געשטארבן
* 5טן מיי - יאהאן פעטער גוסטאוו דירישלע, דייטשער מאטעמאטיקער (געב' 1805)
* 15טן סעפטעמבער - אייזאמבארד קינגדאם ברונעל, ענגלישער אינזשעניר (געב' 1806)
1858

## געשעענישן 
* 11טן מיי - מינעסאטע שליסט זיך איין אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע

## געבוירן 
* 15טן אפריל - עמיל דורקהיים, סאציאלאג (געש' 1917)
* 23סטן אפריל - מאקס פלאנק, דייטשער פיזיקער, געווינער פון דעם נאבעל פריז פאר פיזיק (געש' 1947)
* 27סטן אקטאבער - טעאדאר רוזעוועלט, 26סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1919)

## געשטארבן
ליווערפול סטריט סטאנציע

**ליווערפול סטריט** (), אויך באוואוסט ווי **לאנדאן ליווערפול סטריט**, איז א צענטראל־לאנדאן באן טערמינוס, א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף פיר אונטערגרונט ליניעס און א סטאנציע אויף דער עליזאבעט ליניע. די סטאנציע, וואס געפינט זיך אין דער סיטי פון לאנדאן,  איז אין טראוולקארט זאנע 1 און פארוואלטעט דורך נעצווערק באן.

די סטאנציע איז די דריטע מערסט באשעפטיגסטע אין לאנדאן (נאך וואטערלו און ), מיט 123 מיליאן פאסאזשירן א יאר.

די סטאנציע האט זיך געעפנט אין  1874 אנשטאט בישאפסגייט סטאנציע ווי די הויפט לאנדאנער סוף־סטאנציע פון דער גרויסאיסטערן באן.

## הויפט-ליניע סטאנציע 
### היסטאריע 
מען האט געבויט ליווערפול סטריט סטאנציע צו זיין דער נייער וואָקזאַל פון דער גרויס-מזרחדיקער אייזנבאן (*GER*) וואס האט באדינט  און .
### באדינונגען 
## אונטערגרונט סטאנציע 
### באדינונגען 
ליווערפול סטריט אונטערגרונט סטאנציע ווערט באדינט דורך די האמערסמיט און סיטי, מעטראפאליטאן, צענטראלע און קרייז ליניעס און איז די זעקסט-באשעפטיקטסטע סטאנציע אויף דער לאנדאנער אונטערגרונט נעצווערק. אויף דער האמערסמיט און סיטי ליניע איז זי צווישן אלדגייט מזרח און מורגייט סטאנציעס, אויף די מעטראפאליטאן און קרייז ליניעס צווישן אלדגייט און מורגייט און אויף דער צענטראלער ליניע צווישן באנק און בעטנאל גרין. אזוי ווי די אנדערע טיוב סטאנציעס וואס באדינעטן צענטראל־לאנדאנער וואקזאלן איז זי אין טראוולקארט זאנע 1. ס׳איז נישט פאראן קיין צוטריט פאר רעדלעך־שטולן צו די טיוב פעראנען, אחוץ די מזרחדיקע האמערסטמיט און סיטי, מעטראפאליטאן און קרייז ליניעס, וואס האבן א ראַמפע צום פעראן.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:לאנדאנער וואקזאלן
קאַטעגאָריע:מעטראפאליטאן ליניע סטאנציעס
28סטן אקטאבער

דעם **28סטן אקטאבער** איז דער 301שטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (302טער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 64 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1492 - קאלאמבוס קומט אן צום ערשטן מאל אין  קובא.
* 1918 - טשעכאסלאוואקיי באקומט זעלבשטענדיקייט פון דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע.
* 1940 - אויסגעבראכן די איטאליענישע-גריכישע מלחמה.
* 2004 - טרמינל 3 אין בן גוריון פליפעלד, געעפנט צום ערשטן מאל.

## געבוירן 
[קליין|140px|[יונה עדווארד סאלק]]
* 1914 - יונה סאלק, ערפינדער פון אימוניזירונג קעגן פאליא (נפטר 1995)
* 1955 - ביל גייטס, גרינדער פון מייקראסאפט
* 1956 - מאכמוד אכמעדיניזשאד, פרעזידענט פון איראן

## געשטארבן 
[קליין|140px|[דזשאן לאק]]
* 1704 - דזשאן לאק, ענגלישער פילאסאף (געב' 1632)
*

## פייערטעג 
*

----
* 27סטן אקטאבער - 29סטן אקטאבער
* אקטאבער

28
קארל פרידריך גאוס

**יאהאַן קאַרל פֿרידריך גאַוס** (; , ) (30סטן אפריל 1777 23סטן פעברואר 1855) איז געווען א דייטשער מאטעמאטיקער און וויסנשאפטלער וואס האט בייגעשטייערט צו אסאך פעלדער, כולל נומערן טעאריע, סטאטיסטיק, אנאליז, דיפערענציאל-געאמעטריע, געאדעסיע, געאפיזיק, עלעקטראסטאטיק, אסטראנאמיע און אפטיק.

מען האט אים גערופן דעם *פרינץ פון מאטעמאטיק* () גאוס האט געהאט א מערקווערדיקע השפעה אין אסאך פעלדער פון מאטעמאטיק און וויסנשאפט. ער האט גערופן מאטעמאטיק "די מלכה פון וויסנשאפטן".

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:דייטשן
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיקער
קאַטעגאָריע:אסטראנאמען
קאַטעגאָריע:פיזיקער
קאַטעגאָריע:וויסנשאפטלער
בעטנל גרין אונטערגרונט סטאנציע

**בעטנל גרין אונטערגרונט סטאנציע** () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער צענטראל ליניע, צווישן ליווערפול סטריט און מייל ענד סטאנציעס. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.

מען האט געעפנט די סטאנציע דעם 4טן דעצעמבער 1946 אלס א טייל פון דער דערלענגערונג פון דער צענטראל ליניע קיין מזרח לאנדאן.
וועלט האנדל ארגאניזאציע

די **וועלט האַנדל־ארגאַניזאַציע** (WTO; ) איז א גרויסע אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע וואס רעגולירט האנדל צווישן לענדער. זי איז געגרינדעט געווארן דעם 1טן יאנואר 1995, אין דעם ארט פון דער פריערדיקער ארגאניזאציע, דער אלגעמיינער אפמאך וועגן צאלטאריפן און מסחר (*General Agreement on Tariffs and Trade* GATT). די ארגאניזאציע האט היינט 153 מיטגלידער לענדער, וואס פארטרעטן 97% פון דער וועלטס באפעלקערונג. די ארגאניזאציע איז הויפטקווארטירט אין גענף, שווייץ.
 
די וועלט האַנדל־ארגאַניזאַציע איז איינער פון וועלט קערפער וואס שטופן פאר מער עקאנאמישע גלאבאליזאציע. די ארגאניזאציע איז א צענטער פון עקאנאמישע פארשונג און אנאליז. זי ארבעט צוזאמען מיט די צוויי אנדערע אינטערנאציאלע פינאנציעלע ארגאניזאציעס, דעם אינטערנאציאנאלער געלטפאנד און דער וועלט באנק.

אפיציעל האט יעדע לאנד איין שטים אין דער ארגאניזאציע, אבער פראקטיש באשליסט מען נישט קיין זאך דורך שטימען נאר מען פרובירט שאפן א קאנסענזוס.

קאַטעגאָריע:אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס
זשאן-זשאק רוסא

**זשאַן-זשאַק רוסא** (; 28סטן יוני 1712 2טן יולי  1778) איז געווען א גענפֿער פילאסאף, שרייבער און קאמפאזיטאר אין דעם  18טן יארהונדערט. זיין פאליטישע פילאסאפיע האט באאיינפלוסט די פראנצויזישע רעוואלוציע.

רוסא האט געהאלטן אז מוסר און מידות לערנט מען פון רעליגיע. דערפאר קען אן אטעיסט נישט זיין קיין גוטער בירגער.

## לעבנסגעשיכטע 
רוסא איז געבוירן געווארן אין גענף, דעמאלסט אן אומאפהענגיק רעפובליק, אין 1712, צו זיין פאטער אייזיק, א זייגער־מאכער, און זיין מוטער, סוזאן בערנאר, די טאכטער פון א קאלוויניסטישן פריידיקער. זי איז געשטארבן ניין טעג נאך זיין געבורט.

אין 1742 האט זיך רוסא געצויגן קיין פאריז. פון 1743 ביז 1744 איז ער געווען דער סעקרעטאר פונעם פראנצויזישן אמבאסאדאר אין ווענעציע. ווען ער צוריקגעקומען אין פאריז האט רוסא זיך באפריינדעט מיט דעני דידערא, און ער האט אנגעהויבן שרייבן ארטיקלען פאר דידעראס גרויסע ענציקלאפעדיע.

*מיין וידוי פון רוסא (יידיש).

קאַטעגאָריע:פילאסאפן
קאַטעגאָריע:שרייבער
קאַטעגאָריע:קאמפאזיטארן
מייל ענד אונטערגרונט סטאנציע

**מייל ענד** () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין מזרח לאנדאן אויף די צענטראלע, האמערסמיט און סיטי און דיסטריקט ליניעס. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.

מען האט געעפנט די סטאנציע אין 1902.

## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:דיסטריקט ליניע סטאנציעס
קאַטעגאָריע:האמערסמיט און סיטי ליניע סטאנציעס
הלל זיידמאן

ד"ר **הלל זיידמאן**  (ז' כסלו ה'תרע"ה, 25סטן נאוועמבער 1914 - ג' אלול ה'תשנ"ה, 29סטן אויגוסט 1995), איז געווען א חרדישער עסקן אין פוילן און ניו יארק, און א שרייבער.

## ביאגראפיע
הלל איז געבוירן געווארן אין בוטשאטש אין גאליציע (היינט פוילן). צווישן די צוויי וועלט מלחמות איז ער געווען סעקרעטאר פון אגודת ישראל אין פוילן און סעקרעטאר פון  די אגודה מיטגלידער אין דעם פוילישן סיים. ער איז געווען נאנט צו די פירער פון פוילישן און ליטווישן יידנטום: הרב ישראל מאיר הכהן, דער "חפץ חיים", רבי אברהם מרדכי אלטער, דער גערער רבי, און רבי חיים עוזר גראדזענסקי, רב של ווילנע. ער האט זיך אסאך באשעפטיקט מיט אויפקלערן קעגן דער אנטיסעמיטיזם, און ער האט אסאך געשריבן, אויך אין פויליש.

ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן איז ער געווען פון די פירער פון דער יידישער געמיינדע אין ווארשע.

נאך דער מלחמה האט ער געארבעט צו העלפן די יידן אין די לאגערן. נאכהער האט ער אימיגרירט אין די פאראייניגטע שטאטן, וואו ער האט רעדאגירט דעם זשורנאל "די אידישע וואך" אין ניו יארק.

ער איז געווען אן איידעם ביי הרב צבי יעקב אבראהאם, פון די הויפטן פון דער יידישער קהילה אין זיבנבערגן.

הלל זיידמאן איז נפטר געווארן אין ניו יארק.

## זיינע שריפטן
קאַטעגאָריע:אגודת ישראל
קאַטעגאָריע:חרדישע שריפטשטעלער
קאַטעגאָריע:חרדישע זשורנאליסטן
קאַטעגאָריע:ווארשעווער געטא
קאַטעגאָריע:יידן פון ווארשע
קאמבריע

**קאַמבריע** () איז א גראפנשאפט אין צפון־מערב ענגלאנד, ביים גרענעץ מיט סקאטלאנד. די גראפנשאפט שטאט און גרעסטע שטאט אין קאמבריע איז קארלייל, אין צפון פון דער גראפנשאפט; די שטאט האט אן אוראלטן שלאס.

דער וועלט בארימטער אזערע דיסטריקט געפינט זיך אין קאמבריע.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
אינזל פון ווייט

דער **אינזל פון ווייט** () איז א גראפנשאפט און דער גרעסטער אינזל פון ענגלאנד, פלאצירט אין דעם ענגלישן קאנאל, דורכשניטלעך 2–4&nbsp;מייל (3–6&nbsp;ק"מ) פון דעם דרום בארטן פון דער גראפנשאפט פון האמפשיר, געשיידט פונעם יאדערלאנד מיט א דורכגאס וואס הייסט דער  סאלענט. 
דער אינזל באדעקט א שטח פון 384 קוואדראט ק"מ.

## וועבלינקען 
*אפיציעלער וועב ארט

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
קאַטעגאָריע:בריטישע אינזלען
גאטקעס

ממוזער| גאטקעס
**גאַטקעס** (אדער ווי מ'רופט זיי היינט, 'גאַטשעס') זענען אונטערהויזן, וואס טון פארדעקן דאס קערפער לייב.

ס'דא ספעציעלע חסידישע גאטשעס, וואס זענען לויז און לאנג, ענליך צו די "מכנסיים" וואס די כהנים זענען געגאנגען אין בית המקדש ביי דער עבודה.

דערצו זענען פארהאנען עטליכע סארט, אינעם מענערישע באנוץ אין אלגעמיין, אזעלכע וואס זענען ממש באהאפטן צום קערפער און אזעלכע וואס זענען קאלירט, און אויכעט 'ווינטער גאטשעס'.

אזוי ביי די פרויען איז פארהאנען ספעציעלע סארטן, געאייגענט לויט די מאדעס.

טויזנטער יארן צוריק, האט דאס בכלל נישט געהייסן א אבנארמאלע זאך, צוגיין דערמיט אין גאס, אבער מיט די יארן, ווען עס איז צוגעקומען דערצו א אויבערהויזן, אדער ביי פרויען א קלייד, האט דאס אויסגערופן אומ'באשיידנקייט, און היינט נאך ערגער, ביי די ערליכע רייהען.

קאַטעגאָריע:קליידונג
אליעזר יהודה פינקל (ב)

[קליין|200px|רבי אליעזר יהודה פינקל מיט ר' יוסי דייטש באגריסט [דן שפירא, דער אמעריקאנער אמאבאסאדאר.]]
קליין| הרב אליעזר יהודה פינקל
רבי **אליעזר יודל פינקל** (געב' י"ט אלול תשכ"ה; 16טן סעפטעמבער 1965) איז דער היינטיקער ראש ישיבה פון דער מירער ישיבה אין ירושלים, וואס איז די גרעסטע ישיבה אין דער וועלט.

רבי אליעזר יהודה איז א זון פון דעם פריערדיקן ראש ישיבה, רבי נתן צבי פינקל, און מרת רחל לאה פינקל, ביידע אוראייניקלעך פון רבי נתן צבי פינקל, דער אלטער פון סלאבאדקע. זיין מוטער איז א טאכטער פון רבי בנימין ביינוש פינקל, מירער ראש ישיבה. ער טראגט דעם נאמען פון זיין עלטער־זיידע, רבי ביינושנס פאטער, וואס איז געווען דער ערשטער מירער ראש ישיבה אין ירושלים.

רבי אליעזר יהודה איז געווען עטלעכע יאר פאראנטווארטלעך אויף די חסידישע בחורים אין דער ישיבה. ער פלעג אויך אונטערחתמענען דאקומענטן פאר דער פארוואלטונג פון דער ישיבה. ווען רבי נתן צבי איז פלוצלינג נפטר געווארן י"א מרחשון תשע"ב, האט מען באשטימט רבי אליעזר יהודה דעם נייעם ראש ישיבה. רבי אהרן לייב שטיינמאן האט אים געמאלדן אלס ראש ישיבה בשעת דער לוויה ווען ער האט מספיד געווען רבי נתן צבי.

קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ישראל
קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
קאַטעגאָריע:ליטווישע ראשי ישיבות
קאַטעגאָריע:מירער ישיבה
קאַטעגאָריע:דגל התורה
קאַטעגאָריע:פינקל פאמיליע
בלעך

**בלעך** איז מעטאל געמאכט אין דינע שטיקלעך, געוויינלעך דיקער ווי 6 מ"מ. אזוי ווי די שטיקלעך זענען דין קען מען זיי בייגן און קנייטשן. נארמאל באדעקט מען די שטיקלעך אייזן אדער שטאל מיט צין כדי זיי זאלן נישט ווערן פארזשאווערט. היינט ווערט בלעך גענוצט אסאך אין די פאבריקאציע פון פושקעס.

אמאל איז געווען נארמאל צו ניצן **מעשענע לייכטער**, ווי היינט זילבערנע לייכטער.

קאַטעגאָריע:מעטאלורגיע
קאַטעגאָריע:פאבריקאציע
אקספארדשיר

**אקספֿארדשיר** () איז א גראפנשאפט אין דרום־מזרח ענגלאנד, וואס גרענעצט וואריקשיר און נארטהאמפטאנשיר צו צפון, באקינגהאמשיר צו מזרח, בארקשיר צו דרום, ווילטשיר צו דרום־מערב און גלאסטערשיר צו מערב. אקספארדשיר באדעקט א שטח פון 2,605 קוואדראט ק"מ.

זי ווערט צעטיילט אין פינף דיסטריקטן: אקספארד, טשערוועל, וועל פון ווייט הארס, מערב אקספארדשיר און דרום אקספארדשיר.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט 

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
נפתלי הירצקא שטיין

**נפתלי הירצקא שטיין** איז א גבאי און נאנטער מקורב פון  סאטמארער רבי,  רבי אהרן טייטלבוים. 

ער איז אויך דער גרינדער פון דעם סאטמארער ארונים מצה בעקעריי אין וויליאמסבורג און איז אן אקטיווער מאן אין די סאטמארער ארונים מוסדות און קהילות אין ניו יארק און איבער דער וועלט. 

ר' נפתלי הירצקא שטיין איז דער עלטסטער זון פון ר' שלמה זלמן שטיין, א גבאי און מקורב פון צוויי סאטמארער רבי'ס, דער ברך משה און רבי אהרן טייטלבוים. 

ער איז אן איידעם ביי ר' יצחק אייזיק וויינבערגער, א לאנג יעריגער כלל טוער און עסקן ביי די פאליטישע אינסטאנצן.

## וועבלינקען
* ר' נפתלי הירצקא ביי א מצווה טאנץ פון סאטמארער רבי'ן

קאַטעגאָריע:גבאים
קענט

**קענט** () איז א גראפנשאפט אין דרום־מזרח ענגלאנד, וואס גרענעצט עסעקס צו צפון אריבער דעם טעמז, גרויסלאנדאן צו צפון־מערב, סארי צו מערב און מזרח סאסעקס צו דרום־מערב. קענט באדעקט א שטח פון 3,736 קוואדראט ק"מ. די גראפנשאפט שטאט איז מיידסטאן. קענט גרענעצט פראנקרייך דורכן קאנאל טונעל.

דאווער איז איינער פון די הויפט פארטן אין קענט.

## קולטור 
די רעליגיעזע ראלע פון קאנטערבורי האט אינספירירט טשאסערס ''קאנטערבורי מעשה'ס'', וואס האט אנגעהויבן די אנטוויקלונג פון ענגלישער ליטעראטור.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
*
22סטן מיי

**דעם 22סטן מיי** איז דער 142סטער טאג פון יאר (143סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 223 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1927 - ערדציטערניש מיט שטארקייט 8.3 הרגעט 200,000 מענטשן אין כינע
* 1960 - ערדציטערניש מיט שטארקייט 9.5 הרגעט 1,655 מענטשן אין טשילע
*
## געבוירן 
* 1859 - ארטור קאנאן דויל, סקאטישער דאקטאר און שרייבער וואס האט געשאפן "שערלאק האלמס" (געש' 1930)
*

## געשטארבן 
* 337 - קאנסטאנטין דער גרויסער, קייסער פון דער רוימישער אימפעריע (געב' 272)
* 1885 - וויקטאר הוגא, פראנצויזישער שרייבער און דיכטער (געב' 1802)

## פייערטעג
* 

----
* 21סטן מיי - 23סטן מיי
* מיי

22
עסעקס

**עסעקעס** () איז א גראפנשאפט אין מזרח ענגלאנד, וואס גרענעצט קענט צו דרום אריבער דעם טעמז, קעמברידזשיר און סאפאלק צו צפון, הארטפארדשיר צו מערב און גרויסלאנדאן צו דרום־מערב. עסעקס באדעקט א שטח פון 3,670 קוואדראט ק"מ. די גראפנשאפט שטאט איז טשעלמספארד.

לאנדאן סטאנסטעט פליפארט געפינט זיך אין עסעקס.

טילבורי איז איינער פון די הויפט פארטן אין עסעקעס.
קליין|פאן פון עסעקעס

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט 

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
געארג פרידריך הענדל

**געארג פֿרידריך הענדל** (, ; 23סטן פעברואר 1685 14טן אפריל 1759) איז געווען א דייטשער־בריטישער קאמפאזיטאר, באוואוסט פאר זיינע אפערעס און ארגאן קאנשערטאס. הענדל האט געלערנט מוזיק אין האלע, האמבורג און איטאליע ביז אין 1712 האט ער זיך ענדלעך באזעצט אין לאנדאן, און ער איז געווארן א בריטישער סוביעקט אין 1727.

הענדל האט קאמפאזירט מער ווי 42 אפערעס.

## יונגע יארן 
הענדל איז געבוירן געווארן אין האלע, הערצאגשאפט פון מאגדעבורג, צו זיין פאטער געארג הענדל און זיין מוטער דאראטעא טאוסט. ביי זיין געבורט איז זיין פאטער אלט  געווען 63 יאר.
ווען ער איז אלט  געווען זיבן יאר האט ער באקומען א קלאוויקארד, וואס ער האט געשפילט אויף דעם בוידעם ביינאכט ווען אלע זענען געשלאפן.

אין 1710 איז ער געווארן דער הויף מוזיקער פון פרינץ געארג לודוויג פון האנאווער. נאך א שטיק צייט זענען זיי געווארן פאראיבלט, און הענדל האט געזוכט זיינע גליקן ערגנטסוואו אנדערש. אין 1712 האט ער זיך ענדלעך באזעצט אין ענגלאנד. דארט האט ער באקומען געהאלט פון 200 פונט שטערלינג פון דער קעניגין אן. צו זיין באדויער, איז אן געשטארבן אין 1714 אן א יורש, און די מלוכה איז אריבערגעגאנגען צו זיין פריערדיקן בעל־הבית, געארג, וועמען מ'האט באקרוינט געארג דער ערשטער, מלך פון בריטאניע.

## מוזיק 
די שריפטן פון זיין מוזיק זענען היינט אין דעם בריטישן מוזיי.

קאַטעגאָריע:דייטשע קאמפאזיטארן
קאַטעגאָריע:בריטישע מענטשן
קאַטעגאָריע:לאנדאן
אוהל תורה ישיבה

קליין|250px|דער ראש ישיבה רבי אלחנן וואסרעמאן
**אוהל תורה** איז געווען א ישיבה גדולה אין באראנאוויטש, פוילן (היינט אין בעלארוס). דער ראש ישיבה איז געווען רבי אלחנן וואסערמאן.

## געשיכטע 
די אוהל תורה ישיבה איז געגרינדעט געווארן אין באראנאוויטש אין ה'תרס"ו דורך דעם אלטן פון נאווהארדאק, פאר א קליינער גרופע בחורים. דער גייסטיקער מנהל (משגיח) איז געווען דעם אלטנס איידעם, הרב ישראל יעקב ליובטשאנסקי, דער רב פון אלט באראנאוויטש. ביי דער ערשטער וועלט מלחמה האט זיך די ישיבה געשלאסן.

אין תר"ף איז אנגעקומען קיין באראנאוויטש רבי אלחנן וואסערמאן און ער האט אנגענומען באנייען די ישיבה. ער איז געווארן דער הויפט ראש ישיבה. ער האט צוגענומען אלס רמי"ם אין דער ישיבה די באקאנטע גאונים רבי שלמה היימאן, רבי דוד הכהן ראפאפארט (מחבר פון "צמח דוד", און "מקדש דוד" אויף קדשים) און רבי לייב גאוויע פון בריסק. אונטער די גאונים איז די ישיבה מיט אירע איבער 300 תלמידים געווארן בארימט אין דער תורה וועלט. די גייסטיקע משגיחים זענען געווען הרב ליובטשאנסקי מיט רבי צבי הירש גוטמאן. די שיעורים וואס דער ישיבה האט געזאגט אין דער ישיבה האבן די תלמידים פארשריבן, און שפעטער האט מען זיי געדרוקט אין די ספרים "קובץ שיעורים" און "קובץ הערות".

אויפן פארלאנג פון דעם ראש ישיבה האבן די נדיבים פון באראנאוויטש געבויט א גרויסן בנין אויפן ראג פון די ארלע און האווערא גאסן. שפעטער האט דער גביר ר' מרדכי סאדאווסקי געבויט אינעם הויף פון דער ישיבה א קיך וואו די תלמידים האבן געקראגן זייערע מאלצייטן.

דער קוידאנאווער רבי, ר' שלום אלטער פערלאוו, האט געלערנט אין דער ישיבה און איז געווען א תלמיד מובהק פון רבי אלחנן וואסערמאן.

## אין דער מלחמה 
אין די יארן פון חורבן אייראפע, האט די ישיבה געוואנדערט אין די שטעט ווילנע און טראק. ווען די נאציס זענען אריינגעקומען אין דער שטאט, האט מען געכאפט די אלע בחורים, וואס האבן דעמאלסט געהאלטן ביים לענרען מסכת נדה. י"א תמוז תש"א האט מען זיי געברענגט אין דעם ניינטן פֿארט דארט האט מען דערמארדעט דעם ראש ישיבה מיט זיין גאנצע משפחה און די גאנצע ישיבה.

נאך דער מלחמה, האט די רעגירונג פארוואנדלט דעם בנין פון דער ישיבה אין א ספארט־פלאץ.

## באקאנטע תלמידים 
* הרב משה שוואב, משגיח אין גייטסהעד
* רב מנדל קפּלן

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ליטווישע ישיבות
קאַטעגאָריע:בעלארוס
23סטן מיי

**דעם 23סטן מיי** איז דער 143סטער טאג פון יאר (144סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 222 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1430 - זשאן ד'ארק געפאנגען דורך די בורגונדער.
* 1788 - דרום קאראליינע באשטעטיגט די פאראייניגטע שטאטן קאנסטיטוציע און ווערט דער אכטער שטאַט פון די פאראייניגטע שטאטן.

## געבוירן 
* 1707 - קארל פאן לינע, שוועדישער באטאניקער און זאאלאג (געש' 1778)
* 1891 - פער לאגרקוויסט, שוועדישער שרייבער, דראמאטורג און דיכטער, געווינער פון נאבעל פריז פאר ליטעראטור (געש' 1974)
* 1908 - דזשאן בארדין, אמעריקאנער פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק אין אין 1956 און 1972 (געש' 1991)
* 1917 - עדווארד לארענץ, אמעריקאנער מעטעאראלאג און מאטעמאטיקער (געש' 2008)
* 1925 - יהושע לעדערבערג, יידישער־אמעריקאנער ביאלאג, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיאלאגיע און מעדיצין (נפטר 2008)
* 1926 – אוריאל וויינרייך, לינגוויסט (נפ׳ 1967)

## געשטארבן 
* 1906 - הענריק איבסן, נארוועגישער דראמאטורג (געב' 1828)
* 1945 - היינריך הימלער, הויפט פונעם עס עס (געב' 1900)

## פייערטעג
* 

----
* 22סטן מיי - 24סטן מיי
* מיי

23
גלאסטערשיר

**גלאסטערשיר** () איז א גראפנשאפט אין דרום־מערב ענגלאנד, וואס גרענעצט די צערעמאניע־גראפנשאפטן הערעפארדשיר, וואוסטערשיר, וואריקשיר, אקספארדשיר, ווילטשיר און  סאמערסעט, און אויך וויילס צו מערב. גלאסטערשיר באדעקט א שטח פון 3,150 קוואדראט ק"מ. די גראפנשאפט שטאט איז גלאסטער. דער הויפט טייך אין גלאסטערשיר איז דער סעווערן.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
1847

## געשעענישן 
* 26סטן יולי - ליבעריע ווערט זעלבשטענדיק

## געבוירן 
* 11טן פעברואר - טאמעס עדיסאן, ערפינדער (געש' 1931)
* 3טן מערץ - אלעקסאנדער גרעהעם בעל, ערפינדער (געש' 1922)

## געשטארבן
1846

## געשעענישן 
* 22סטן אויגוסט - די פאראייניגטע שטאטן אנעקסירן ניו מעקסיקא.
* 23סטן סעפטעמבער - דער פלאנעט נעפטון אנטדעקט
* 28סטן דעצעמבער - אייאווע ווערט דער 29סטער שטאַט פון די פאראייניגטע שטאטן.

## געבוירן 
* 

## געשטארבן
1845

## געשעענישן 
* 3טן מערץ - פלארידע ווערט דער 27סטער אמעריקאנער שטאַט.
* 28סטן אויגוסט - די ערשטע אויסגאבע פון דעם זשורנאל סייענטיפיק אמעריקאן ווערט פארעפנטליכט.
* 13טן אקטאבער - די איינוואוינער פון דער רעפובליק פון טעקסעס באשליסן צו באשטעטיגן דעם געזעץ וואס מאכט זיי א טייל פון די פאראייניקטע שטאטן.
* 29סטן דעצעמבער - טעקסאס ווערט אנגענומען ווי דער 28סטן שטאַט פון די פאראייניגטע שטאטן.

## געבוירן 
* 3טן מערץ - געארג קאנטאר, דייטשער מאטעמאטיקער
* 27סטן מערץ - ווילהעלם רענטגען, דייטשער פיזיקער (געש' 1923)
* 19טן אויגוסט - באראן ראטשילד (נפטר 1934)

## געשטארבן 
* 8טן יוני - ענדרו זשעקסאן, 7טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1767)
1844

## געשעענישן 
* 26סטן יאנואר - דאס פאראייניגטע קעניגרייך אנעקסירט האנג קאנג.
* 27סטן פעברואר - די דאמיניקאנישע רעפובליק ווערט זעלבשטענדיק פון האיטי
* 24סטן מיי - סאמועל מארס שיקט דעם ערשטן טעלעגראם 

## געבוירן 
* 20סטן פעברואר - לודוויג באלצמאן, עסטרייכער פיזיקער (געש' 1906)
* 14טן מערץ - אומבערט דער ערשטער, מלך פון איטאליע (געש' 1900)
* 18טן מערץ - ניקאליי רימסקי-קארסאקאוו, רוסישער קאמפאזיטאר (געש' 1908)
* 17טן אויגוסט - מעניליק דער צווייטער, נגעוס (קייסער) פון עטיאפיע (געש' 1913)
* 25סטן אקטאבער - פיליפ וויקסטיד, ענגלישער עקאנאמיסט (געש' 1927)
* 15טן אקטאבער - פרידריך ניצשע, 19טער יארהונדערט פילאסאף (געש' 1900)

## געשטארבן 
* 8טן מערץ - קארל דער פערצנטער, מלך אין שוועדן און נארוועגיע (געב' 1763)
* 27סטן יולי - דזשאן דאלטן, ענגלישער כעמיקער (געב' 1766)
1848

## געשעענישן 
* 29סטן מיי - וויסקאנסין ווערט דער 30סטער שטאט אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע
* 2טן דעצעמבער - פראנץ יאזעף דער ערשטער ווערט קייסער פון עסטרייך.

## געבוירן 
* 25סטן יולי - ארטור דזשיימס באלפור, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 1930)

## געשטארבן 
* 23סטן פעברואר - זשאן קווינסי עדעמס, דער זעקסטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1767)
* 12טן אויגוסט – דזשארדזש סטיוונסאן, בריטישער אינזשעניר, פלאנירער פונעם דאמף לאָקאָמאָטיוו (געב' 1781)
1843

## געשעענישן 
* קוואנטערניאן פארגעשטעלט דורך וויליאם ראאן האמילטאן

## געבוירן 
* 29סטן יאנואר - וויליאם מעקינלי, 25סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1901)
* 15טן יוני - עדווארד גריג, נארוועגישער קאמפאזיטאר (געש' 1907)

## געשטארבן 
* 2טן יולי – סאמועל האנעמאן, דייטשער דאקטער (געב' 1755)
1842

## געשעענישן 
* 21סטן פעברואר - איינגעשריבן א פאטענט פאר א ניימאשין
* 8טן מיי - מאנטשעסטער פיקאדילי סטאנציע געעפנט.

## געבוירן 
* 

## געשטארבן
קרימער מלחמה

קליין|250px|קרימישע מלחמה
די **קרימער מלחמה** (אקטאבער 1853 פעברואר 1856), אויך גערופן די  **מזרחדיקע מלחמה** (), איז געווען א מלחמה צווישן דער רוסלענדישער אימפעריע אויף איין זייט און דער פראנצויזישער אימפעריע, דער בריטישער אימפעריע, דעם קעניגרייך פון סארדיניע און דער אטאמאנישער אימפעריע פון דער צווייטער זייט. בעיקר האט מען געקעמפט אין דעם קרימער האלבאינזל, אבער אויך אין מערב טערקיי, און ארום דעם באלטישן ים.

קאַטעגאָריע:מלחמות
קאַטעגאָריע:אוקראינע
קאַטעגאָריע:פאראייניקטע קעניגרייך
קאַטעגאָריע:היסטאריע פון רוסלאנד
אוניווערסיטעט פון די אנדן (טשילע)

דער **אוניווערסיטעט פון די אַנדן** (שפאניש:*Universidad de Los Andes*, **UANDES** *אוניווערסידאַד דע לאס אַנדעס*) איז א פריוואטער אוניווערסיטעט אין דער שטאָט סאנטיאגא. ער איז איינער פון די פריוואטע אוניווערסיטעטן אין טשילע.

## געשיכטע 
דער אוניווערסיטעט איז געגרינדעט אין 1989.

## וועבלינקען 
* אוניווערסיטעט פון די אנדן 

אנדן
קאַטעגאָריע:טשילע
היסטאריע פון גריכנלאנד

די **היסטאריע של גריכנלאנד** האט זיך אנגעהויבן גאר פרי. שוין אין אוראלטע צייטן האט זיך אנטוויקלט די מינאישע ציוויליזאציע אויף די ברעגן פון דעם אגאישן ים. אין דעם 9טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג האט אנגעהויבן א נייע תקופה אין די געשיכטע פון גריכנלאנד, ווען די שטאטס שטאַטן ווי אטען, ספארטא און נאך זענען אויפגעשטעלט געווארן. אין יענער צייט האט זיך אנטוויקלט די העלעניסטישע קולטור.

אין דעם 4טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג האט אלעקסאנדער דער גרויסער פאראייניקט די אלע גריכישע שטעט און זיי זענען געווארן א טייל פון זיין אימפעריע. נאך זיין טויט האט די אימפעריע צעשפאלטן. 

דערנאך איז גריכנלאנד אראפגענגאנגען ביז אין יאר 168 האט די רוימישע אימפעריע איינגענומען גריכנלאנד, וואס איז דעמאלסט געווארן א פראווינץ אין דער רוימישער אימפעריע.
ווען די רוימישע אימפעריע האט זיך צעשפאלטן אויף צוויי אין דעם 4טן יארהונדערט, איז גריכנלאנד געווען אין דעם מזרח טייל, וואס מען רופט היינט די ביזאנטישע אימפעריע, מיט איר הויפטשטאט אין קאנסטאנטינאפאל. 
די ביזאנטישע אימפעריע האט געדויערט טויזנט יאר ביז, אין דעם 15טן יארהונדערט, האט די אטאמאנישע אימפעריע זי איינגענומען.
די אטאמאנען האבן געהערשט אין גריכנלאנד ביז דעם 19טן יארהונדערט. אין 1821 האט אויסגעבראכן א רעוואלוציע פון די גריכן קעגן דער אימפעריע, ביז אין 1832 האט זיך גריכנלאנד אפגעזונדערט פון דער אימפעריע.

אין 1940 האט אויסגעבראכן די איטאליע-גריכנלאנד מלחמה ווען פאשיסטישע איטאליע האט אינוואדירט גריכנלאנד. ווען די איטאליענער האבן נישט געקענט אייננעמען גריכנלאנד, האט נאצי דייטשלאנד אריינגמישט אין דער מלחמה און האבן געהערשט אין גריכנלאנד ביזן סוף פון דער מלחמה.

נאך דער וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן אין גריכנלאנד א בירגער קריג ביז 1949. נאכדעם איז גריכנלאנד געווען א קאנצטיטוציאנאלע מאנארכיע. אין 1967 האט די מיליטער איבערגענומען די הערשאפט. אין 1973 האט די מיליטערישע רעגירונג מבטל געווען די מאנארכיע.

אין 1975 איז אויפגעשטעלט געווארן אין גריכנלאנד א דעמאקראטישע רעפובליק.
אין 1981 איז גריכנלאנד געווארן א מיטגליד אין דעם אייראפעישן פארבאנד. אין 2001 איז גריכנלאנד אריין אין דער אייראזאנע און די וואלוטע איז געטוישט געווארן פון דעם דראכמא צו דעם איירא.

גריכנלאנד
קאַטעגאָריע:גריכנלאנד
בארקשיר

**בארקשיר** () איז א היסטארישע גראפנשאפט אין דרום ענגלאנד, וואס גרענעצט אקספארדשיר, באקינגהאמשיר,  סארי, ווילטשיר, האמפשיר און, זייט 1995, גרויסלאנדאן. בארקשיר באדעקט א שטח פון 1,262 קוואדראט ק"מ, און האט געהאט א באפעלקערונג פון 825,600 אין 2007. 

אין 1998 האט מען מבטל געווען דעם בארקשיר גראפנשאפט ראט, און די לאקאלע הערשאפט ליגט ביי די זעקס אפטיילן פון בארקשיר.

## וועבלינקען 
*
מאזיר

**מאזיר** (, ; ; , ) איז א שטאט אין  האמעל פראווינץ פון בעלארוס אויפן פריפעט בערך 210&nbsp;ק"מ מזרח פון פינסק, 77 ק"מ מערב פון האמעל און 100&nbsp;ק"מ צפון־מערב פון טשערנאבל.  די באפעלקערונג איז 112,500 (2009).  מאזיר איז א צענטער פון נאפט ראפינירן, בויען מאשינען און עסן פראצעסירן אין בעלארוס.  ער האט איינע פון די גרעסטע נאפט ראפינעריעס אין בעלארוס, וואס פאמפעט 18 מיליאן מעטרישע טאנען א יאר. 

דער רעכטער ברעג פונעם פריפעט טייך איז אסאך העכער ווי דער לינקער ברעג (ביז 80 מעטער).

מאזיר האט אמאל געהאט א גרויסע באפעלקערונג פון יידן. אין דער צווייטער וועלט מלחמה האבן די נאצי דערמארדעט אסאך יידן אין מאזיר. די היינטיגע שטאט האט עטלעכע אנדענקען צו דער טביחה.

ביי די לעצטע 15 יאר אונטער די קאמוניסטן, פון תשל"ה ביז תש"ן, האבן די מערהייט פון די געבליבענע יידן עמיגרירט, קיין ישראל און אמעריקע.

## באפעלקערונג
## באקאנטע איינוואוינער
* רבי חיים יצחק טווערסקי, לאיעווער רבי (טשערנאבל)
* רבי משולם זוסיא טווערסקי, טשערנאבלער רבי אין בני ברק

## וועבלינקען
*סאטעליט בילד פון מאזיר (פון גוגל מאפעס). מען זעט גאנץ קלאר די שפאלטטאלן.
*Сайт горада Мазыр  
*Cities of Belarus:Mozyr

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין בעלארוס
1841

## געשעענישן 
* 26סטן יאנואר - דאס פאראייניגטע קעניגרייך אנעקסירט האנג קאנג.
* 4טן אפריל - פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן וויליאם הענרי העריסאן שטארבט פון א לונגען אנטצינדונג, נאך נאר איין חודש אין אמט. 

## געבוירן 
* 28סטן יאנואר - הענרי מארטאן סטאנלי, זשורנאליסט און אויספארשער (געש' 1904)
* 25סטן פעברואר - פיער אגוסט רענואר, פראנצויזישער מאלער (געש' 1919)
* 8טן סעפטעמבער - אנטאנין דווארזשאק, טשעכישער קאמפאזיטאר (געש' 1904)
* 28סטן סעפטעמבער - זשארזש קלעמענסא, פראנצויזישער פאליטיקער (געש' 1929)
* 9טן נאוועמבער - עדווארד דער זיבעטער, מלך פון בריטאניע (געש' 1910)

## געשטארבן 
* 4טן אפריל - וויליאם הענרי העריסאן, 9טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן
שאול התרסי

**שאול התרסי** (10  - 67)) ווערט גערעכנט אין קריסטנטום דער חשובסטער שליח פון יעזוס, וואס האט געפועלט צו פארשפרייטן די קריסטלעכע רעליגיע. טייל רופן אים דער גרינדער פון קריסטנטום.

שאול (גערופן פאולוס אין לאטיין) איז געבוירן א ייד אין תרסו‏ס, קליינאזיע (היינט טערקיי), אין א העלעניסטישער משפחה.

## מקורות וועגן שאול התרסי 
קיין היסטארישע מקורות זענען נישט פאראן וועגן שאול, נאר וואס שטייט אין דעם נייעם טעסטאמענט, דערפאר ווייסט מען ווייניג פרטים וועגן דעם מענטש.

קאַטעגאָריע:קריסטנטום
בלוז

די **בלוז** איז א מוזיק זשאנער וואס האט אנגעהויבן אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע אין אנהייב פונעם 20סטן יארהונדערט. די ערשטע צו זינגען און שאפן מוזיק אין דעם זשאנער זענען געווען באפרייטע שקלאפן וואס האבן געוואוינט ביים מיסיסיפי טייך. ווען זיי האבן זיך געצויגן אין די צפונדיקע שטאטן האבן זיי מיטגעברענגט זייער מוזיק. דארט האב זיי אנטוויקלט די מוזיק אין נייע פארעמען ווי די שיקאגא בלוז, וואס מען שפילט מיט עלעקטרישע אינסטרומענטן.

לואי ארמסטראנג איז געווען א באקאנטער בלוז זינגער וואס האט געשפילט דעם טרומייט.

אזוי ווי דזשעז, ראק און ראל, שווערער מעטאל מוזיק, היפ האפ, רעגיי, דארפישע מוזיק, און פאפ מוזיק, האט מען באשולדיקט בלוז אז ס'איז דעם טייוול'ס מוזיק.

קאַטעגאָריע:מוזיק זשאנערס
1840

## געשעענישן 
* 6טן מיי - ערשטער ניץ פון א פאסטמארקע. צום ערשטנס אין בריטאניע, דערנאך אין דער גאנצער וועלט

## געבוירן 
* 2טן אפריל - עמיל זאלא, פראנצויזישער שרייבער, שרייבט דעם "איך באשולדיג" אין די שפורן פון דער דרייפוס פרשה (געש' 1902)
* 7טן מיי -  פעטער איליטש טשייקאווסקי, רוסישער  קאמפאזיטאר (געש' 1893)
* 14טן נאוועמבער - קלאָד מאָנע, פֿראַנצױזישער קינסטלער (געב' 1926)

## געשטארבן 
* 27סטן מיי - ניקאלא פאגאניני, איטאליענישער פידלער און קאמפאזיטאר (געב' 1782)
* 7טן יוני - פרידריך ווילהעלם דער דריטער, מלך פון פרייסן (געב' 1770)
סאן פעדרא דע לא פאז

קליין|345px|דער הויפט שאסיי פון סאן פעדרא דע לא פאז
**סאַן פּעדראָ דע לאַ פּאַז** (שפאניש: *San Pedro de la Paz*) איז שטאָט פֿון טשילע. אין 2002 איז איר באפעלקערונג 80,447.

## זעט אויך 
* גרויס קאנסעפסיאן

## וועבלינקען 
* מוניציפאליטעט פון סאַן פּעדראָ דע לאַ פּאַז

קאַטעגאָריע:שטעט אין טשילע
טאלקאוואנא

**טאַלקאַוואַנאָ** (שפאניש: *Talcahuano*) איז שטאָט פֿון טשילע. אין 2002 איז איר באפעלקערונג 171,383.

600px|קליין|צענטער|פאנאראמע פון פארט אין טאלקאוואנא

## זעט אויך 
* גרויס קאנסעפסיאן

## וועבלינקען
* מוניציפאליטעט פון טאַלקאַוואַנאָ
* http://www.asmar.cl/ast_tal.html  

קאַטעגאָריע:שטעט אין טשילע
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין דרום אמעריקע
נח צבי אולמאן

הרב **נח צבי אולמאַן** (נפ' כ"ג חשוון ה'תרע"ז) איז געווען דער ערשטער אב"ד פון דער מחזיקי הדת קהילה אין אנטווערפן, און מחבר פון "נחלת צבי".

הרב נח צבי איז געווען א זון פון הרב משה אולמאן (זון פון הרב שלמה זלמן אולמאן), רב פון דער מחזיקי הדת קהילה אין גרויסווארדיין. ער האט געהייראט חייטשא, טאכטער פון הרב חיים סופר, מחבר פון "מחנה חיים".

זיינע איידעמעס זענען געווען ר' יוסף ווייסבארט און ר' אלטער ישראל שמעון פערלאוו (א זון פונעם נאוואמינסקער רבי'ן).

## וועבלינקען 
* מצבה פון הרב נח צבי אולמאן אין פיטע

קאַטעגאָריע:בעלגישע רבנים
קאַטעגאָריע:אנטווערפן
1850

## געשעענישן 
* 4טן אפריל - לאס אנדזשעלעס פראקלאמירט א שטאט
* 9טן יולי - פרעזידענט זאקארי טיילאר שטארבט, און מילארד פילמאר ווערט דער 13טער פרעזידענט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע
* 10טן יולי - מילארד פילמאר געוויילט דער 13טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן

## געבוירן 
* 29סטן יאנואר - אנטאן פאוולאוויטש טשעכאוו, רוסישער שרייבער און דראמאטורג (געש' 1904)
* 7טן מערץ - טאמאס מאסאריק, דער ערשטער פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי (געש' 1937)

## געשטארבן
* 23סטן אפריל - וויליאם ווערדסווערט, ענגלישער דיכטער (געב' 1770)
מזרח סאסעקס

**מזרח סאסעקס** () איז א גראפנשאפט אין דרום־מזרח ענגלאנד, וואס גרענעצט קענט, סארי און מערב סאסעקס, און דעם ענגלישן קאנאל צו דרום. מזרח סאסעקס באדעקט א שטח פון 1,792 קוואדראט ק"מ.

די גראפנשאפט שטאט איז לואיס

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט 

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
אפערע

[קליין|250px|די אפערע־הויז אין [פראנקפורט]]

**אפערע** (פון איטאליעניש: *opera in musica* – מוזיקאלישע ווערק) איז א פארעם פון  טעאטער וואו מען גיט איבער דעם דראמאטישן אינהאלט דורך געזאנג און מוזיק. 
די ערשטע אפערע האט געשיינט אין איטאליע אין סוף פונעם 16טן יארהונדערט. די מוזיק ווערט געשפילט דורך אן ארקעסטער וואס געפינט זיך פארנט פון דער טריבונע, אבער נידעריגער כדי די אוידיטאריע זאל קענען זען די שוישפילער.

געווינלעך ווערט אפערע געשפילט אין אן אפערע־הויז.

## היסטאריע פון אפערע 
די ערשטע אפערע איז געשפילט געווארן אין 1597 אין פירענצע, איטאליע. אין 1657 האט מען געעפנט די ערשטע אפערע־הויז אין ווענעציע, איטאליע, פון 1600 ביז 1750 איז געווען דער באַראק פעריאד, ווען אפערע איז געווען א פארוויילונג פאר די אריסטאקראטן.

קאַטעגאָריע:מוזיק
דוביי

**דובײַ** (אראביש: دبيّ; )  איז די הויפטשטאט פונעם עמיראט פון דוביי אין די פאראייניגטע אראבישע עמיראטן, וואס געפינט זיך אויפן פערסישן איינגאס.

דוביי איז די מערסט באפעלקערטע שטאט אין די פאראייניגטע אראבישע עמיראטן.

די טוריזם אין דוביי איז  שטארק זינט די 1980ער יארן, און אסאך אייראפעישע קומען קיין דוביי אויף קורארט אין ווינטער. אויך דאס עפענען די לופט פאר אלעמען, האט אריינגעברענגט לופטליניעס וואס פליען צום ווייטן מזרח, וואס שטעלן זיך אפ דארט.

אין דוביי געפונען זיך אסאך וואלקן קראצערס, צווישן זיי בורדזש כאליפא, די העכסטע געביידע אין דער וועלט, און בורדזש על אראב, דער העכסטער האטעל אין דער וועלט.
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע אראבישע עמיראטן
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אזיע
זשאן-פאל סארטרע

קליין|זשאן-פאל סארטרע אין זיינע עלטערע יארן
**זשאַן-פאל סאַרטרע** (; 21סטן יוני 1905 15טן אפריל 1980) איז געווען א פראנצויזישער פילאסאף, דראמאטורג, ראמאניסט, סצענאר, פאליטישער אקטיוויסט און ליטעראטור קריטיקער.

## ביאגראפיע 
זשאן-פאל איז געבוירן דעם 21סטן יוני 1905 אין פאריז, פראנקרייך, צו זיין פאטער זשאן-באפטיסט סארטרע, אן אפיציער אין דעם פראנצויזישן פלאט, און זיין מוטער אן-מארי שווייצער. ווען ער איז געווען אלט פופצן מאנאטן איז זיין פאטער געשטארבן, און זיין מוטער האט זיך צוריקגעצויגן צו אירע עלטערן. דארט האט זיין זיידע אים געלערנט מאטעמאטיק און ליטעראטור.

ער האט שטודירט פילאסאפיע אין עקאל נארמאל סופעריער. אין 1929 האט ער באקומען א דאקטאראט אין פילאסאפיע. דאס זעלבע יאר האט ער באקאנט סימאן דע באוואר וואס איז דעמאלסט געווען א סטודענטקע אינעם סארבאן. פון 1929 ביז 1931 האט ער געדינט אין דער פראנצויזישער מיליטער.

קאַטעגאָריע:פראנצויזן
קאַטעגאָריע:פילאסאפן
קאַטעגאָריע:ראמאניסטן
קאַטעגאָריע:דראמאטורגן
טאנג דינאסטיע

די **טאַנג דינאַסטיע** (; ) (18טן יוני, 618 – 1טן יוני, 907) איז געווען אן אימפערישע דינאסטיע פון כינע, נאך דער סואי דינאסטיע און פאר דעם פינף דינאסטיעס פעריאד. די טאנג דינאסטיע איז געגרינדער געווארן דורך דער לי (李) משפחה, וואס האבן  געכאפט די שליטה ביים אונטערגיין פון דער סואי אימפעריע. במשך פופצן יאר איז די דינאסטיע געווארן אפגעהאקט דורך דער צווייטער זשו דינאסטיע  (8טן אקטאבער, 690 – 3טן מערץ, 705) ווען די קייסערינע וואו זעטיאן האט געכאפט די טראן; זי איז געווען די ערשטע און איינציגע קייסערינע וואס האט געהערשט אין כינע.

די הויפטשטאט פון דער טאנג דינאסטיע איז געווען  טשאנגאן (היינט קסיאן), דעמאלסט די מערסטע באפעלקערטע שטאט אין דער וועלט.

ביי דער טאנג דינאסטיע איז בודהיזם געווארן א הויפט איינפלוס אויף כינעזישער קולטור.

צוויי פון כינעס מערסטע בארימטע דיכטער האבן געלעבט אין דעם פעריאד, לי ביי און דו פו.

קאַטעגאָריע:כינע
קאַטעגאָריע:היסטאריע
קאַטעגאָריע:אימפעריעס