open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
דער קליינער פרינץ

**דער קליינער פּרינץ** (פראנצויזיש: *Le Petit Prince*; ערשט פֿאַרעפֿנטלעכט אין 1943) איז דאָס סאַמע באַרימטע בוך פֿונעם פֿראנצויזישן פּילאָט און שרײַבער אנטואן דע סענט-עקזופערי.

כאָטש עס איז געשריבן און אילוסטרירט ווי אַ קינדער בוך פֿאַרמאָגט "דער קליינער פּרינץ" אַ סך ערנסטע געדאַנקען וועגן לעבן און ליבע, וואָס מאַכן עס ניט אַזוי קלאָר צי ס'איז טאַקע א קינדער בוך. די ווידמונג "פֿאַר לעאָן ווערט, ווען ער איז געווען אַ יונג קינד" ווינקט אַז דאָס בוך איז אַ מין נאָסטאַלגישער דענקמאָל פֿון די דערוואַקסענע לייענער, און נישט דווקא פאר קינדער.

די געשיכטע איז וועגן אַן אויסגעטראַכטער פּאַסירונג אין וואס דער דערציילער (סענט-עקזופּערי) געפינט זיך אַרײַנגעזעצט אינעם מדבר סאַהאַראַ נאָך אַ פּראָבלעם מיט זײַן עראָפּלאַן, וואו ער געפֿינט אַ מאָדנע קינד - דעם קליינעם פּרינץ, דעם הויפּט כאַראַקטער. אין זייערע שמועסן אַנטדעקט דער שרײַבער זײַן אָנשױונג װעגן דער אומלאָגיקייט וואָס מענטשן אָפֿט דעמאָנסטרירן, און די פּשוטע אַקסיאָמען וואָס דערוואַקסענער אָפֿט פֿאַרגעסן. סענט-עקזופּערי איז טאַקע געווען אַ פּילאָט און האָט געלאַנדעט אַן עמערגענץ לאַנדונג אינעם סאַהאַראַ. שפּעטער איז ער אומגעקומען ווען זײַן עראָפּלאן האָט געקראַכט אין די צווייטע וועלט-מלחמה.

די מאָלערײַען אינעם בוך וואָס אילוסטרירן דעם קליינעם פּרינץ און די הויפּט דערשײַנונגען זענען געצייכנט געוואָרן דורך דעם שרײַבער אַליין און געבן דעם בוך א באזונדערן כאַראַקטער.

## יידישע אויסגאבע 
דאָס בוך איז איבערגעזעצט געוואָרן אויף יידיש פֿון שלמה לערמאַן, און איז ערשט פֿאַרעפֿנטלעכט געוואָרן אין 2000.

## וועבלינקען 
## רעפערענצן 
קאטעגאריע:קינדער ביכער
נאבעליום

250px|לינקס
**נאָבעליום** איז אַ כעמישער עלעמענט מיט סימבאָל **No** און אַטאָמישן נומער 102. עס איז אַן אויסשטראַלער. פֿאַראַן 12 באַקאַנט איזאָטאָפּן פֿון נאָבעליום.

נאָבעליום איז אַ נאָמען נאָך אַלפֿרעד נאָבעל. עס איז אַנטדעקט געוואָרן אין 1957 אין שוועדן.

קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
דזשארזש מייקל

קליין|דזשארדזש מייקל אין 2006
**דזשארזש מייקל** (ענגליש: *George Michael*), בינע נאָמען פון **יורגוס קיריאקאס פאנאיוטו** (גריכיש: *Γεώργιος Κυριάκος Παναγιώτου*;‏ 25סטן יוני 1963 – 25סטן דעצעמבער 2016) איז געווען אַ בריטישער זינגער און פּאָפּ קאָמפּאָזיטאָר. מייקל האט געהאט אינטערנאַציאָנאַלע הצלחה ווי אַ מיטגליד פון דעם !WAM דואָ. אין די 1980ער יארן.

זיין מערסט דערפאלגרייכער אלבאם איז "אמונה" וואָס איז באפרייט געווארן אין 1987 און האט פארקויפט איבער 20 מיליאָן עקזעמפלארן איבער דער וועלט.

## ביאגראפיע 
### **1963-1981: פרי לעבן** 
מייקל איז געבוירן אין מזרח פינטשלי, צפון לאָנדאָן, ענגלאנד, צו אַ גריכיש-ציפרישן פֿאָטער וואָס איז געווען אַ רעסטאראַטער און אן ענגלישער מוטער. זיין מוטערלעך באָבע איז געווען א ייִדענע. מייקל האט אנגעהויבן זיין מוזיק קאַריערע מיט דער עקסעקוטיווע, וואָס ער האָט געגרינדעט צוזאַמען מיט זיינע חברים פון שולע, ענדרו רידזשלי  און דייוויד אסטין. די באַנדע האָט נישט געדויערט לאַנג און מייקל האָט אָנגעהויבן ארבעטן אויף טיילמאָליקע דזשאבס צו פינאַנצן זיך.

### 1981–1986: !Wham 
אין 1981, האט מייקל געגרינדעט די ווהאַם דואָ! צוזאמען מיט רידזשלי. דער ערשטער אלבאם פון דער באַנד "Fantastic!", האט באַקומען הצלחה און אין אַ יאָר זיי רעלעאַסעד די איין (Wham Rap! (Enjoy What You Do. זייער צווייטע סינגל, (Young For Guns (Go For It, איז געווען דער ערשטער פון א סעריע היץ וואס איז אריין אין דער ליסט פון די Top 10 לידער אין דער בריטישער סינגל.
קאַטעגאָריע:בריטישע מענטשן
קאַטעגאָריע:זינגער
שלום שװארצבארד

**שלום שװאַרצבאָרד** איז געווען א יידישער דיכטער און פובליציסט. ער האָט געשריבן אויף יידיש. ער האָט דערהרגעט סעמיאָן פּעטליוראַ און איז באפרײַט געוואָרן דורך א פראנצויזישן געריכט.

קאַטעגאָריע:יידן
קאַטעגאָריע:דיכטער
ה'רמ"ה

## געשעענישן
## געבוירן
## נפטר געווארן
* 

## קאלענדאר
## צום באמערקן
## רעפערענצן
ה'רמ"ב

## געשעענישן
* כ"ד תשרי - די שפאנישע אינקוויזיציע באשטימט די צוויי ערשטע אינקוויזיטארן און מיט דעם הייבט אן איר טעטיקייט קעגן דעם שפאנישען יידנטום.

## געבוירן
## נפטר געווארן
* 

## קאלענדאר
## צום באמערקן
## רעפערענצן
אריטהא פרענקלין

**אַריטהאַ לואיז פרענקלין** (ענגליש: *Aretha Louise Franklin*, ‏25סטן מאַרץ 1942 – 16טן אויגוסט 2016) איז געווען אַ בשורה זינגער, נשמה מוזיק און אמעריקאנער ריטם און בלוז.

## ביאגראפיע 
זי איז געבוירן געווארן אין מעמפיס, טענעסי, און געהאדעוועט אין דעטרויט, מישיגן. זי איז גערופן די "נשמה סאָנג קווין" אָדער "נשמה לאַדי" פֿאַר יאָרן. זי איז באַוווסט פֿאַר רעקאָרדינג נשה מוזיק און ריטם פון לידער און בלוז, אָבער אויך דזשעז, שטיין, פּאָפּ בלוז, בשורה און אפילו אָפּערע. 

מוזיקער און מוזיק צייטונגען, אַזאַ ווי "ראָלינג סטאָן", רעכענען זי ווי איינע פון די גרעסטע זינגערס תמיד, און געלויבט איר פעאיקייט צו דורכנעמען איר פּאָעזיע, אויף קיין אונטערטעניק, אין די טיפעניש פון דער נשמה (דערפאר די צונעמעניש "די לאַדי פון דער נשמה") און איר טיף אינער גלויבן אַז געדינט איר. ראַנגקט רגע אויף דער רשימה פון פאָלקס אַוואָרד-ווינינג זינגערס אין דער געשיכטע פון ​​די גראַמי אַוואַרדס, נאָך אַליסאָן קרויס. פרענקלין האט געוואונען 18 גראַמי אַוואַרדס, פון וואָס עלף פֿאַר דער בעסטער שטים פאָרשטעלונג פון ריטם און בלוז זינגער, אַן אַנפּרעסידענטיד דערגרייך. אין 2005 האָט פּרעזידענט דזשאָרדזש וואָקער בוש באַלוינט איר דעם פּרעזידענט־מעדאַל פון פרייהייט, דעם העכסטן כּבֿוד פון ציווילע כּבֿוד אין די פאראייניקטע שטאטן.

## פונדרויסנדיק לינקסט 
אַריטהאַ פרענקלין, אויף געזעלשאַפטלעך מידיאַ אינסטאגראם

אַריטהאַ פרענקלין, אויף די געזעלשאַפטלעך נעץ פייסבוק

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער
קאַטעגאָריע:זינגער
טאלעס

**טאַלעס פון מילעטוס**, בערך 624 פד״צ - 546 פד״צ, איז געווען א פאר-סאקראטישער גריכישער פילאסאף . ער איז געווען פון מילעטוס אין קליינאזיע . פיל, דער הויפּט אַריסטאָ, באַטראַכטן אים ווי דער ערשטער פילאָסאָף אין דער גריכישער מסורה. 

לויט בערטראַנד ראסל, "מערב פילאָסאָפיע הייבט אָן מיט טאַלעס". טאלעס האט געפרואווט צו דערקלערן נאַטירלעכע פענאָמענען אָן דערמאָנען  מיטאלאגיע און איז געווען שטארק באאיינפלוסבאר אין דעם ענין. כּמעט אַלע אנדערע פאַר-סאָקראַטישע פילאסאפן פאָלגן אים נאך פּרואוונדיג צו צושטעלן אַ דערקלערונג פון מאַטעריע, ענדערונג און די עקזיסטענץ פון דער וועלט—אָן דערמאָנען מיטאלאגיע. יענע פילאָסאָפן זענען אויך באאיינפלוסבאר, און ענדלעך איז טאלעס׳נס פסל׳ן פון מיטאלאגישע דערקלערונגען געווארן אַן עיקערדיקער געדאַנק פֿאַר וויסנשאַפֿט. ער איז אויך געווען דער ערשטער צו דעפינירן אלגעמיינע  פּרינציפן און שטעלן היפּאָטעזן. דערפאר ווערט ער גערופֿן דער "פאטער פון וויסנשאַפֿט", כאָטש אפֿשר קומט דעמאָקריטוס דער טיטל.  

אין מאַטעמאַטיק, האט טהאַלעס געניצט געאמעטריע צו לייזן פּראָבלעמען ווי רעכענען די הייך פון פּיראַמידן און די ווייַטקייט פון שיפן פון דעם ברעג. ער איז דער ערשטער באַקאַנטער יחיד צו וועמען מען טוט צושרייבן אַ מאַטאַמאַטישע אויפדעקונג. טאלעס איז געווען דער ערשטער מענטש וואָס ס׳איז באַוואוסט אז ער האט שטודירט עלעקטרע.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:פילאסאפן
קאַטעגאָריע:אלט גריכנלאנד
וויליאם הערשל

סיר **פרעדעריק וויליאם הערשל** (; 15טן נאוועמבער 1738 - 25סטן אויגוסט 1822) איז געווען א דייטשיש-בריטישער אסטראנאם, דער גרעסטער אָבסערוואַטיווער אסטראָנאָם פון יענער צייט. ער איז מערסט באַוואוסט פֿאַר זיין אנטדעקן דעם פלאנעט אוראַנוס אין 1781. ער האָט אויך אנטדעקט אינפרארויט שטראלונג, ביינערי שטערן און האט פארעפנטלעכט וויכטיקע קאַטאַלאָגן פון שטערן און נעפלען. הערשעל האָט געבויט פיל טעלעסקאָפּן, אַרייַנגערעכנט די גרעסטע אין דער וועלט אין יענער צייט. 

הערשל איז אויך געווען א מוזיקער אין זיינע יונגערע טעג. ער האָט געשפּילט די טשעלאָ, אָבאָ, האַרמפּסיקאָרד און אָרגאַן . ער האט פארפאסט א סך מוזיקווערק, אַריינגערעכנט 24 סימפאָניעס און פיל קאָנשערטאָס, ווי אויך א טייל קירך מוזיק. 

## יינגע יארן 
ווילהעלם פרידריך הערשל איז געבוירן אין דעם עלעקטאראט פון האנאווער, איינער פון צען קינדער. זיין פאטער איז געווען פון א יידישן אפשטאם, און אן אָבאָיסט אין דער האנאווער מיליטערישער קאפעלע. אין 1755, ווען האנאווער און גרויסבריטאניע זענען ביידע געווען אונטער דעם קרוין פון געארג דער צווייטער, איז דער האַננאָווערישע גוואַרדיע פאלק, אין וועמענס קאפעלע ווילהעלם מיט זיין ברודער יעקב זענען געווען אָבאָיסטן, אריבערגעפירט קיין ענגלאַנד. דאס קומענדיקע יאָר האבן די ברידער זיך אפגעזאגט פון דער קאפעלע, און האבן זיך אריבערגצויגן קיין לאָנדאָן זיך אויסמיידן פון דער זיבן יעריגן קריג. p4 ווילהעלם, דעמאלסט אלט ניינצן יאָר, האָט געשווינד געלערנט די ענגלישע שפּראַך. אין ענגלאַנד איז ער געגאַנגען לויט דער ענגלישער ווערסיע פון זיין נאָמען, פרעדעריק וויליאם הערשעל. 

## אסטראנאמיע 
### אוראנוס 
ווען הערשל האט אנטדעקט אוראנוס איז דאָס געווען די ערשטע אויפדעקונג פון אַ נייעם פּלאַנעט זינט אוראלטע צייטן. די ערשטע פינף: מערקור, ווענוס, מאַרס, יופּיטער און סאַטורן, זענען קענטיק מיט דעם נאַקעטן אויג, און זענען געווען באַוואוסט זייט דער פריערער געשיכטע. אוראנוס איז געווען דער ערשטער פלאנעט אנטדעקט דורך א טעלעסקאָפּ.אנדערע אסטראנאמען האבן געזען אוראנוס פריער מיט טעלעסקאָפּן, אָבער איז געווען אנגעצייכנט אויף קארטעס ווי אַ שטערן. הערשל האָט אויסגעפֿונען אַז ער באוועגט זיך קעגן דעם הינטערגרונט פון שטערן, און זיין ערשטער געדאַנק  איז געווען אז עס איז אַ קאָמעט. דער פראנצויזישער מאטעמאטיקער פּיער לאַפּלאַס האט איבערגעקוקט זיינע מעסטונגען, און  האָט אויסגערעכנט זיין אָרביט, און באוויזן אַז ער איז  אַ פּלאַנעט. 

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:דייטשן
קאַטעגאָריע:מוזיקער
קאַטעגאָריע:בריטישע מענטשן
קאַטעגאָריע:אסטראנאמען
שישים ריבוא

**שישים ריבּוֹא** (600,000) איז א נומער דערמאנט זיך אין תורה.  סע װערט אָנגעגעבן אַלס צאָל פון ײדן, װעלכע זענען אַרױסגעגאַנגען פֿון מצרים.

דער אויסדרוק „שישים ריבוא” געפינט זיך אין חז"ל; אין תורה שטייט געשריבן „שש מאות אלף.”

טייל האַלטן אז אן אָרט דאַרף געפאָר פֿון שישים ריבוא מענטשן כדי צו זיין רשות הרבים.

אינעם זוהר ווערט געשריבן „יש שישים ריבוא אותיות לתורה”  כאָטש באמת פאראן בערך 300,000 אותיות.

## קוואַלן
טאפלא באן סטאנציע

**טאפלא** () איז א באן סטאנציע אויף דער גרויס־מערבדיגער הויפטליניע פון לאנדאן פאדינגטאן וואס באדינט דאס דארף טאפלא, באקינגהאמשיר; די סטאנציע געפינט זיך א שטיק וועג דרום פונעם דארף.

כדי צוצוגרייטן פארן איינפירן פון דער עליזאבעט ליניע האט TfL באן איבערגענומען די פארוואלטונג פון דער סטאנציע אין דעצעמבער 2017. 

## היסטאריע 
די גרויס-מערבדיקע באן האט געעפנט די היינטיקע סטאנציע דעם 1טן סעפטעמבער 1872 אויף דער אריגינעלער ליניע וואס האט געעפנט דעם 4טן יוני 1838.

## באדינונגען 
זייט נאוועמבער 2022 זענען כמעט אלע באדינונגען דורך דער עליזאבעט ליניע; א פאר באנען פון GWR שטעלן זיך אפ דא פרימארגנס און שפעט ביינאכט.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין באקינגהאמשיר
ציינראד

קליין|צוויי פארבונדענע ציינרעדער
א **ציינראָד** איז א מעכאַנישער טייל מיט ציין וואס איינהעפֿטן זיך מיט ציין אויף אן אנעדערער טייל צו איבערפירן אדער באקומען קראפט און באוועגונג.

א סך געשמעלץ, באגיסנדיקע אייזנס, פודער-מעטאַלורגיע און פלאסטיק ווערן באנוצט אין ציינרעדער פאבריקאציע. אבער, שטאָל איז דער מערסט אפט באנוצטער מאטעריאל צוליב די הויכע שטאַרקייט קעגן וואָג-געניטיוון און זיין ווערט.

## זעט אויך 
* טראנסמיסיע

קאטעגאריע:מעכאניק
פיער קירי

**פיער קירי Curie** (; 15סטן מיי 1859, פאריז - 19טן אפריל 1906, פאריז) איז געווען א פראנצויזישער פיזיקער. ער האָט מיטגעטיילט דעם נאָבעל פּריז פאר פיזיק אין 1903 מיט זיין פרוי, מאַרי קירי און מיט אנרי בעקערעל, פאר דער אַרבעט אויף 'ספּאנטאנישער ראַדיאָאַקטיוויטעט ' וואָס בעקווערעל האט אנטדעקט. 

## אַרבעט 
פיער און זיין ברודער זשאַק האָבן געטאן אַ סך אַרבעט אויף ראדיאאקטיוויטעט איידער פיער האט חתונה געהאט מיט מארי. זיי זענען געווען די ערשטע צו נוצן דעם טערמין 'ראַדיאָאַקטיוויטי' און זענען געווען פיאנערן אין זייַן שטודיע. פיער און זיין ברודער, זשאק קירי, האבן געבויט אַ ספּעציעלן ציילער צו מעסטן קליינע קוואנטיטען פון עלעקטריע, וואָס פיער און מארי האָבן געניצט אין זייער אנדערע אנטדעקונגען. 

נאָך פיער׳ס טויט, האבן אַ גרופּע וויסנשאפטלער ביי דער ראַדיאָלאָגיע קאָנגרעס באַשלאָסן אים צו ערן דורך געבען א נאמען דעם איינס פון ראַדיאָאַקטיוויטעט אַ ״קירי״ . 

## פּרעמיעס 
* נאבעל פריז פאר פיזיק (1903) 
* דייווי מעדאַל (1903) 
* מאַטעוטשי מעדאַל (1904) 

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:פראנצויזן
קאַטעגאָריע:נאבעל פריז
קאַטעגאָריע:פיזיקער
קאַטעגאָריע:פאריז
שטאטן און טעריטאריעס פון אויסטראליע

## שטאַטן און טעריטאָריעס פון אויסטראַליע 
### שטאַטן 
### טעריטאָריעס 
#### יאָדערלאַנד 
פון 1926 ביז 1931, האט  צענטראַל-אויסטראַליע עקזיסטירט ווי אַ באַזונדערע טעריטאָריע צווישן די 20סטער און 26סטער גארטל-ליניעס, דערנאך איז זי געווארן נאכאמאל אַ טייל פון דער נאָרדערנער טעריטאָריע. 

#### מעבר - לים טעראַטאָריעס 

## הינטערגרונט און איבערבליק 
די שטאַטן זענען געווען באַזונדערע בריטישע קאָלאָניעס פאר דער פעדעראציע (אין 1901). זייערע כוחות זענען געשיצט דורך דער אַוסטראַלישער קאָנסטיטוציע . די טעראַטאָריעס זענען אונטער דער קאָנטראָל פון דער קאמאנוועלט רעגירונג. דער אויסטראַלישער פּאַרלאַמענט האָט כוחות צו שאפן געזעצן אין די טעריטאריעס וואָס ער האָט נישט אין די שטאטן. 

יעדער שטאַט האט א גובערנאטאר . דער גובערנאטאר ווערט אויסדערוויילט דורך דער מלכּה, אָבער זי קלויבט דעם מענטש לויט דער עצה פון דעם שטאַט פּרעמיער.די אויסטראַלישע הויפטשטאט טעריטאָריע ווערט רעגירט דורך דעם אַלגעמיינער-גובערנאטאר. 
קאַטעגאָריע:אויסטראליע
עקדיש

דער **עקדיש** אדער **סקאָרפּיאָן** איז א גיפטיקער אכטפיסיקער אַראַכניד. זיי האבן א לאנגער קערפער מיט א לאנגער וויידל מיט א שטאָך. א טיפישער דערוואקסענער עקדיש איז בערך 3 אינטש לאנג. דער לענגסטער עקדיש איז דער אפריקאנישער עקדיש, וואס קען ווערן 9 אינטש לאנג. עס זענען דא בערך 1,750 זגאלן עקדישן וועלטווייט.

די עוואלוציאנאלע היסטאריע פון די עקדישן האט אנגעהויבן אין דער סילור עפאכע, 430 מיליאן יאר צוריק. זיי האבן אדאפטירן זיך צו א סך סארטן אומגעגנטן, און געפינען זיך אין אלע קאנטינענטן אחוץ אנטארקטיקע. עס זענען דא 13 לעבעדיקע פאמיליעס. נאר 25 זגאלן האבן גיפט וואס קען הרגענען א מענטש.

## אנאטאמיע 
אן עקדיש האט אכט פיס און צוויי צוואנגען (בערך ווי פון א לאבסטער). דער וויידל איז ענג און ווערט געבויט פון סעגמענטן. געוויינטלעך האט עס א בויגן איבער דער הינטערטייל, מיט א גיפטיקער שטאָך אויפן עק.

דער קערפער האט דריי טיילן. דער פאדערטייל איז דער קעפֿאַלאָטאָראַקס (*cephalothorax*), דער בויך הייסט דער מעזאָסאָמע (*mesosoma*) און דער וויידל הייסט דער מעטאַסאָמע (*metasoma*). דער קערפער ווערט באהאלטן און באשיצט דורך א דרויסנדיקער סקעלעט.

## זעט אויך 
* אראכניד
* שפין

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:אראכנידן
מיידנהעד באן סטאנציע

**מיידנהעד** () איז א באן סטאנציע אויף דער גרויס־מערבדיגער הויפטליניע פון לאנדאן פאדינגטאן וואס באדינט דאס שטעטל מיידנהעד, בארקשיר, ענגלאנד. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער עליזאבעט ליניע און דורך לאקאלע באדינונגען פון דער גרויס-מערבדיקער אייזנבאן, און איז א קנופ פאר דער מארלא צווייג ליניע.

די סטאנציע האט פינף פעראנען.

## היסטאריע 
די גרויס-מערבדיקע באן האט געעפנט די סטאנציע דעם 1טן נאוועמבער 1871 אויף דער אריגינעלער ליניע וואס האט געעפנט ביז רעדינג אין 1840.

אין 2010 האט מען געשטעלט א סטאטוע פון סיר ניקאלאס ווינטאן אויף איינעם פון די פעראנען.

## באדינונגען 
אין די נישט-שפיץ שעה׳ן איז די באדינונג:
* 4 באנען א שעה קיין עבי וואוד (עליזאבעט ליניע)
* 2 באנען א שעה קיין  (עליזאבעט ליניע)
* 2 באנען א שעה קיין לאנדאן פאדינגטאן (גרויס-מערבדיקע אייזנבאן)
* 2 באנען א שעה קיין  (גרויס-מערבדיקע אייזנבאן)
* 1 באן א שעה קיין  (גרויס-מערבדיקע אייזנבאן)

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין בארקשיר
איצטיקע צייט-רעכענונג

די **איצטיקע צײַט־רעכענונג** (ראָשי־תּיבֿות: אצ״ר) איז אַ צײַט־רעכענונג וואָס הייבט אן דעם 3761 () לבריאת־העולם. היינט ציילט מען יאָרן פֿון איצטיקער צײַט־רעכענונג באַניצנדיק דעם גרעגאָריאַנישן קאַלענדאַר.

דער קריסטלעכער מאָנאַך דיאָניסיוס דער ניכנע האָט געפֿונען אויס די איצטיקע צײַט־רעכענונג אין יאָר 525 אצ״ר (– לבריאת־העולם). ער האָט געמיינט, אַז ערשטן יאַנואַר, 524 יאָר פֿאַר זײַן צײַט איז געווען דער געבוירן־טאָג פֿון אותו האיש. ס'רובֿ היסטאריקער הײַנט האַלטן, אַז ישוע איז פֿאַקטיש געבוירן געוואָרן אַרום 4 פֿאר דער אצ״ר, אין משך פֿון הורדוס'נס רעגירונג.

## אָפּשיקן
קאַטעגאָריע:גרעגאריאנישער קאלענדאר
קאַטעגאָריע:קריסטנטום
קאַטעגאָריע:קאלענדארן
1471

## געשעענישן 
* 4טן מיי – מלחמות פון די רויזן: עדווארד דער פערטער, מלך פון ענגלאנד זיגט ענדלעך די קראפטן פונעם הויז פון לאנקאסטער ביים קריג פון טיוקסבורי.

## געבוירן 
* 21סטן מיי - אלברעכט דירער, דייטשער מאלער (געש' 1528)

## געשטארבן 
* 21סטן מיי - הענרי דער זעקסטער, מלך פון ענגלאנד (געב' 1421)
כעמישע רעאקציע

קליין|200x200פיקס| אייַזן ווערט פארזשאווערט
א **כעמישע רעאַקציע** פאסירט ווען איינער אָדער מער כעמישע סובסטאנצן ווערט פארוואנדלט אין איינער אָדער מער אנדערע סובסטאנצן. ביישפילן: 

* אייַזן און זויערשטאָף קאַמבינירן צו מאַכן זשאַווער 
* עסיג און באק סאָדע קאמבינירן צו שאפן נאטריום אַצעטאט, קוילן זויערס און וואַסער 
* זאכן וואס ברענען אָדער עקספלאדירן 
* פיל רעאַקציעס וואס פּאַסירן אינערהאלב לעבעדיגע באשעפענישן
* עלעקטראָכעמיקישע רעאַקציעס בשעת  אויסלאדן אדער לאדן באַטעריעס 

טייל רעאקציעס פאסירן גיך, אבער אנדערע זענען פּאַמעלעך. עטלעכע פּאַסירן אין פאַרשידענע גיכן געווענדעט אויף טעמפּעראַטור אָדער אנדערע זאכן. צום בייַשפּיל, האָלץ טוט נישט רעאגירן מיט לופט ווען ער איז קאַלט, אָבער ווען ער איז גענוג הייס, הייבט ער אן ברענען. רעאקציעס וואס געבן ארויס ענערגיע ווערן גערופן עקסאָטערמיש . רעאקציעס וואס נעמען אריין ענערגיע ווערן גערופן ענדאטערמיש. 

כעמישער רעאקציעס ציען אריין בלויז די עלעקטראָנען פון אַטאָמען. קערן-רעאקציעס זענען נישט כעמישע רעאקציעס; זיי ציען אריין  די פּראָטאָנען און נייטראָנען פונעם אַטאָמקערן . 

## פיר גרונטלעכע טיפּן 
צענטער|קליין|500x500פיקס| די פיר גרונטלעכע טיפן כעמישע רעאקציעס: סינטעז, צעלייגונג, איינפאך פאַרבייַט און טאָפּל פאַרבייַט

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:כעמיע
1470

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 13טן פעברואר - אליהו בחור, לינגוויסט, פון די ערשטע שרייבער פון ליטעראטור אויף יידיש (נפטר 1549)
* 30סטן יוני - שארל דער אכטער פון פראנקרייך (געש' 1498)
* 4טן נאוועמבער – עדווארד דער פינפטער, מלך פון ענגלאנד (געש׳ 1483)

## געשטארבן 
* 15טן מיי - קארל דער זיבעטער, מלך פון שוועדן (געב' 1409)
פילאט

קליין|דער אמעריקאנישע ארמיי לופט-מיליטער  טעסט-פילאט לייטענאנט מייק האַנטער אין א פלי-אוניפארם, אקטאבער 1942
א **פּילאָט** אדער **אַוויאַטאָר** איז א מענטש וואס קאנטראלירט א לופטמאשין אלס א פאך, אין דער מיליטער אדער אלס א האבי. געוויינטלעך באדייט דער טערמין די וואס פליען מאטאר לופטמאשינען ווי עראפלאנען און העליקאפטערס, אבער אויך איינער וואס פליט אנדערע לופטמאשינען ווי אוויאנעטקעס, לופטבאלאנען, לופטשיפן און צעפלינען, און אנדערע לופטמאשינען.

דער טערמין "אַוויאַטאָר" קען שליסן איין נישט נאר דער וואס אפערירט די לופטמאשין, אבער אויך אנדערע מאנשאפט מיטגלידער ווי נאַוויגאַטארן און פלי אינזשענירן און אנדערע ראלעס אין דער אפעראציע, בפרט אין מיליטערישע מיסיעס.

## וועבלינקען
גרויסער יידישער אויפשטאנד

פונעם גרויסן יידישן אויפֿשטאַנד, יאר ד' (69/70 אצ"ר)]]
דער **גרויסער** (אָדער **ערשטער**) **ייִדישער אויפֿשטאַנד** (אין העברעאיש: מרד הגדול) איז געווען אַ מלחמה צווישן די יידן אין יהודה און די רוימער אין יאָר 66 ביז 70 אצ"ר. דער דאזיקער אויפֿשטאנד איז דער ערשטער פון דריי גרויסע אויפשטאנדן קעגן די רוימער ביי יידן.

די מלחמה האָט אָנגעהויבן אין יאר 66 צוליב וואקסנדיקע שפּאַנונגען. במשך פֿון דער מלחמה האָבן די רוימער חרוב געמאַכט אַ סך שטעט (גמלא, מצדה, ירושלים, אאַ"װ) און אין יאָר 70 דעם בית־המקדש.

## די מלחמה
ערשטנס האָט די רוימישע ארמיי פון סיריע אַטאַקירט די יידן מיט שוועריקײַט. קייסער נירון האט ארויסגעשיקט וועספאסיאנוס ארויס קיין גליל פון רוים צו העלפֿן. שוין אין 68 האט וועספאסיאנוס איינגענומען גאנצן גליל. יוסף בן מתתיהו האָט פּרטימדיק אפּגעמשלט די באַלעגערונגען פֿון טאַריכעאַ, יודפת און גמלא.

אין 69 איז וועספאסיאנוס געווארן דער קייסער פון רוים; זיין זון טיטוס האט ממשיך געווען צו אַטאַקירן די יידן. טיטוס האָט באלעגערט ירושלים זיבן חדשים. די רוימער האבן חרוב געמאכט ירושלים און דעם בית־המקדש אין 70 אצ"ר און האבן צעראבאווענט די מנורה, דעם שולחן, די כלים און געלט פון זיי.

פונדעסטוועגן, עטלעכע שטעט האבן די רוימער נישט איינגענומען ביז נאך חורבן ירושלים. מע איז למשל איינגענומען מאַכיירוס אין 72 אצ"ר און מצדה אין 73 אצ"ר.

## היסטאָרישע קוואַלן
 פֿון די רוימישער ארמיי טראגנדיק דאס רויב פֿון ירושלים אין רוים.]]
שער רוב װאָס מיר װייסן װעגן דער מלחמה האָט יוסף בן מתתיהו רעקאָרדירט אין זײַנע ביכער. ער איז געווען אַ כהן וועלכער איז געוואָרן אַ יידישער גענעראַל אינעם גליל. דערנאָך האָבן די רוימער אים געפֿאַנגען גענומען. יוסף האָט אָנגעהויבן צו העלפֿן די רוימער און איז געוואָרן פֿלאַוויוס יאָסעפֿוס (Flavius Josephus). וואוינענדיק אין רוים האט ער געשריבן עטלעכע ביכער וועגן יידישער געשיכטע, יידישער רעליגיע און זיין לעבן.

רוימישער היסטאָריקער און חז"ל האָבן אויכעט געשריבן וועגן דער מלחמה. 

זייער א סך ארכעאלאגישע ארטיפאקטן און מטבעות האָבן זיך געפֿונען שוין אין ארץ ישראל.

## דער דערנאָכדעם פֿון אויפֿשטאַנד
די צעשטערונג נאָך דער מלחמה איז געווען וואָגיק. די חורבן פון בית־המקדש און שטאַט יהודה איז געווען טראַגיש צו יידן ביז היינטיקע צייטן. יידן פֿאַסטן און קלאגן אלע יאָר תשעה באב, דעם טאג ווען מען האָט חרוב געמאַכט ביידע בתי מקדשים. די מלחמה איז געווען אַ פונדאמענטאלע תקופֿה אין יידישער געשיכטע. 

תפילה און שילן זיינען געווארן מער וויכטיק נאכן חורבן, ווייל מען האט נישט געקענט נאך ברענגען קרבנות.

קאַטעגאָריע:בית המקדש
קאַטעגאָריע:ירושלים
קאַטעגאָריע:מלחמות
קאַטעגאָריע:אידישע היסטאריע
קאַטעגאָריע:רוים
עדווארד דער דריטער פון ענגלאנד

**עדוואַרד דער דריטער** (13טן נאוועמבער 1312 - 21סטן יוני 1377) איז געווען קעניג פון ענגלאנד און האר פון אירלאנד פון יאנואר 1327 ביז זיין טויט; ער איז באמערקט פֿאַר זיין מיליטערישן דערפאלג און פֿאַר אומקערן דעם קעניגלעכן אויטאָריטעט נאָך די קאטאסטראפאלער און אומגעוויינלעכער הערשאפט פון זיין פאָטער עדווארד דער צווייטער . עדוואַרד דער דריטער האט פארוואנדלט דאס קעניגרייך פון ענגלאנד אין איינער פון די מערסט מוראדיקע מיליטערישע כוחות אין אייראָפּע. זיין לאנגע הערשאפט פון 50 יאָר איז געווען די צווייט לענגסטע אין מיטלאלטער ענגלאנד (נאך דעם פון זיין עלטער-זיידע הענרי דער דריטער) און האָט געזען וויכטיגע אנטוויקלונגען אין לעגיסלאציע און רעגירונג, בפרט די עוואלוציע פונעם ענגלישן פארלאמענט, די אנהייב פון די הונדערט יאר מלחמה און די טויט פון די שווארצן טויט.

קאַטעגאָריע:ענגלישע מאנארכן
UTC+1

**UTC+1**
[קליין|400x400פיקס|UTC+1 : [בלוי (יאנואר), אראנזשן (יולי), געל (א גאנץ יאר), העל בלוי – ימען]]
איז די צייט זאנע געריקט איין שעה פאר אוניווערסאלער צייט. די צייט זאנע ווערט געניצט:

* צענטראל אייראפע
*מערב-אפריקע
*מערב-אייראפע זומער זייגער
**ענגלישער זומער זייגער
**אירישער סטאנדארט-זייגער

## צענטראל-אייראפעישער זייגער (צפון-האלבקיילעך-ווינטער) 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## מזרח-אייראפע זומער זייגער  (צפון-האלבקיילעך זומער) 
* 
* 
* 
* 

* 

## ווי סטאנדארטצייט (א גאנץ יאר) 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

קאַטעגאָריע:צייט זאנעס
הערש דוד נאמבערג

**הערש דוד נאָמבערג** (1876, אמשינאוו –1927, אטוואצק) איז געווען אַ ײדיש־העברעאישער שריפֿטשטעלער, יידישיסט און פּובליציסט, דעפּוטאַט פֿון פּױלישן פּאַרלאַמענט (סײם, Sejm), גרינדער פֿון דער יידישער פֿאָלקיסטישער פּאַרטײ, אָנהענגער פֿון ײדיש אַלס נאַציאָנאַלע שפּראַך פֿון ײדישן פֿאָלק. ער האט דערשינען זײנע געזאַמלטע װערק.

נאָמבערג איז אַ באַוואוסטער יידישיסט. אין משך פֿון דער קאָנפֿערענץ פֿאָר דער ייִדישער שפּראַך האט נאָמבערג פֿירגעלעגן צו דעקלאַרירן יידיש ווי *אַ* יידישע שפראַך (נישט *די* יידישע שפראַך, נישט זשארגאן). די אונטערשטע שורה האט די קאָנפֿערענץ דאס אנָגענומען.

נאָמבערג איז געווען אַ פֿריינד מיט י.ל. פרץ.

חוץ זײַן אייגענע אָריגיענע ווערן האָט נאָמבערג איבערגעזעצט אין אידיש די באַרימטע מיטל-מזרחישע פֿאָלקסמעשׂיות „טויזענד און איין נאַכט: שעכעראַזאַזע׳ס מעשׂה׳לעך".

## קוואַלן
* 

* נאָמבערג,הערש דוד (ייווא ענציקלאפעדיע)

קאטעגאריע:יידיש-שפראך שרייבער
קאטעגאריע:יידישע שרייבער
קאטעגאריע:פוילישע יידן
סאדבורי און הארוי ראד באן סטאנציע

**סאדבורי און הארוי ראד** () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אין הארוי ראד, סאדבורי, אין דער לאנדאנער בארא פון ברענט, אויף דער טשילטערן הויפט ליניע.

די סטאנציע ווערט באדינט דורך טשילטערן באנען.

די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 4.

## היסטאריע 
די סטאנציע האט געעפנט אום 1טן מערץ 1906.

## באדינונגען
טשילטערן באנען פארזארגט א שטארק באגרעניצטע באן באדינונג אין דער סטאנציע. 

מאנטיק-פרייטיק פארן 4 באנען אין די מארגן שפיץ-שעה׳ן קיין לאנדאן מארלעבאן, און 4 באנען אין די נאכמיטאג שפיץ שעה׳ן קיין , וואס איינע פון זיי פארט  ווייטער קיין .

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
* 

קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין דער לאנדאנער בארא פון ברענט
דזשייסן גרינבלאט

**דזשייסן דוב גרינבלאט** (; געבוירן 1967) איז אַן אמעריקאנער אַדוואָקאַט. ער איז געווען דער עקזעקוטיוו וויצע־פּרעזידענט און הויפּט לעגאַלער באאמטער צו דאָנאַלד טראַמפּ און די טראַמפּ ארגאניזאציע, און זיין עצה־געבער וועגן ישראל. אין יאנואר 2017, איז ער באשטימט געווארן אלס אסיסטענט צום פרעזידענט און ספעציעלער פארשטייער פאר אינטערנאציאנאלע פארהאנדלונגען דורך פרעזידענט דאנאלד טראמפ . 

## יונגע יארן 
גרינבלאַט איז דער זון פון אונגאַרישע אידישע פּליטים, און איז אויפֿגעוואַקסן אין פארעסט הילס, קווינס, ניו יאָרק סיטי. בעת דער צווייטער וועלט מלחמה, איז זיין פאָטער אַנטלאָפן פון טשעקע  אין 1941 אלס קינד; זיין מוטער האָט זיך באהאלטן אין בודאפעסט מיט איר פאַמיליע בשעת דער נאצישער אָקופּאַציע, און איז אַנטלאָפן אין די פארייניקטע שטאטן נאָך דער אונגערישער רעוואלוציע אין 1956. ער איז געבוירן מיט דעם נאָמען טעאָדאָר, אָבער אין זיין בחורישע יארן האט ער געזעצלעך געענדערט זיין נאמען. ער איז דער ערשטער קוזינע, שני בשלישי, פון דעם אַנטי מלחמה אַקטיוויסט ראבערט גרינבלאַט. 

גרינבלאַט האט געלערנט אין ישיבה דב רעוועל, דער מאַרשאַ שטערנער תלמודישער אַקאַדעמיע, דערנאָך אין ישיבה אוניווערסיטעט וואו ער האָט שטודירט ענגליש.  אין 1992, האט גרינבלאט באקומען אַ JD דיפלאם פון דעם ניו יארק אוניווערסיטעט שולע פון געזעצן. 

## פערזענלעכע לעבן 
גרינבלאט איז אן ארטאדאקסישער איד, און וואוינט אין טינעק, ניו דזשערסי, מיט זיין פרוי און זעקס קינדער,  וואס די עלטסטע דריי פון זיי זענען א דרילינג. זיין פרוי, ד״ר נעמי גרינבלאַט, איז א פסיכיאטערקע.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:אדוואקאטן
קאַטעגאָריע:מענטשן פון ניו יארק
אבי בערקאוויץ

**אברהם ( "אַבֿי") בערקאָוויץ** (ענגליש: *Avrahm (“Avi”) Berkowitz* ; געבוירן דעם 4טן נאוועמבער 1988) איז א יידיש־אמעריקאנער אַדוואָקאַט און פּאָליטישער עצה־געבער, וואס דינט היינט ווי וויצע־אַסיסטאַנט צום פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן און אדווייזער צום עלטערן אַדווייזער אינעם  ווייסן הויז פון פּרעזידענט דאָנאַלד טראַמפּ. עס זעט אויס אז ער וועט איבערנעמען רובֿ פון דעם אויטאָריטעט אין דער אַדמיניסטראַציע פון  דזשייסן גרינבלאט, וואס האט מודיע אַז ער וועט זיך באַלד אפזאגן זיין אמט. 

אין יאר 2009 האט ער זיך צוריקגעצויגן אין די פארייניקטע שטאטן און זיך איינגעשריבן צו גיין לערנען אין נר ישראל אין באלטימאָר. ענדלעך איז ער אריבער צו קווינס קאָלעדזש, וואו ער האט געמאכט זיין ערשטן דיפלאם. דערנאָך האט ער געלערנט אין דער געזעץ שולע אין האַרוואַרד אוניווערסיטעט . 

נאָך זיין גראַדואירן פון הארווארד געזעצן שולע האט ער געארבעט פֿאַר טראַמפּ׳ס קאמפיין ביי די 2016 פּרעזידענט־וואַלן אין די פאראייניגטע שטאטן. 

## השפעה אויף פּאָליטיק 
### מיטל מזרח שלום פּלאַן 
אין 2019, האבן די עצה־געבערס אינעם ווייסן הויז, דזשערעד קושנער און דזשייסן גרינבלאט, געענדיקט שרייבן דעם שלום פּלאַן פֿאַרן מיטל מזרח (דאס „געשעפט פונעם יארהונדערט“). אין דעם ווייסן הויז מאַנשאַפֿט האבן זיי געהאלטן עס פאר אַ סוד, וואס בלויז פיר מענטשן האבן געהאט א צוטריט צו אים; איינער פון די פיר איז געווען אבי בערקאָוויץ. אין פעברואר 2019, האט בערקאָוויץ געפלויגן מיט קושנער צו זעקס לענדער (אָמאַן, באַכריין, קאַטאַר, די פא״ע, טערקיי און סאַודי אַראַביע) מיטן ציל צו פראמאווירן דעם פּראָגראַם. 

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:חרדים
קאַטעגאָריע:אדוואקאטן
וועקסילאלאגיע

[קליין|די פאָן פון דער אינטערנאַציאָנאַלער פעדעראַציע פון וועקסילאָלאָגישע אַסאָציאַציעס באַווײַזט אַ [וועבער'ס בינדונג|וועבערס בינדונג ]]
**וועקסילאָלאָגיע** (ענגליש: *vexillology*) איז די שטודיע פון דער היסטאָריע, סימבאָליזאַציע און באַנוץ פון פֿענער, אָדער יעדן סאָרט אינטערעס אין פֿענער אין אַלגעמיין. דאָס וואָרט איז אַ צונויפשטעל פון דאָס לאַטיין וואָרט *vexillum* (*וועקסילום*, "פֿאָן") און דאָס אוראַלט גריכיש וואָרט *λογία* (*לאָגיע*, "שטודיע").

איינער וואָס שטודירט פֿענער הייסט אַ **וועקסילאָלאָג**, איינער וואָס פורעמט אויס פֿענער הייסט א **וועקסילאָגראַף** און די קונסט פון פֿענער־פאָרמירונג הייסט וועקסילאָגראַפיע. איינער וואָס האָט ליב אָדער באַוואונדערט פֿענער הייסט א **וועקסילאָפֿיל**.

## היסטאָריע 
די שטודיע פון פֿענער (וועקסילאָלאָגיע) איז פאָרמולירט דורכן אַמעריקאַנער פֿאָרשער און פֿענער סטודענט וויטני סמיט אין 1961 מיט דער פּובליקאַציע פון "דעם פֿענער בולעטין". אַדורך זײַן לעבן האָט סמיט אָרגאַניזירט פאַרשידענע פֿענער אָרגאַניזאַציעס און פאַרזאַמלונגען ווי דער ערשטער אינטערנאַציאָנאַלער קאָנגרעס פון וועקסילאָלאָגיע, די צפון־אַמעריקאַנישע וועקסילאָלאָגישע אַסאָציאַציע און די אינטערנאַציאָנאַלע פעדעראַציע פון וועקסילאָלאָגישע אַסאָציאַציעס. סמיט, וואָס האָט אויסגעטראַכט דעם טערמין "וועקסילאָלאָגיע" אין 1957, האָט געשריבן: "כאָטש אַז פֿענער זענען גענוצט געווען זינט די פֿריסטע טעג פון דער מענטשליכער ציוויליזאַציע, די ערנסטע שטודיע פון דעם באַנוץ איז אַזוי נײַ אַז דער טערמין האָט נישט ערשינען אין שריפֿט ביז 1959". איידער יענע צײַט איז די שטודיע פון פֿענער פאַררעכנט געווען אַלס אַ טייל פון העראַלדיק.

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:פאנען
ס

**ס**' (סמך, ארויסגערעדט ״סאַמעך״) איז דער פֿיפֿצנטער אות פון אלף בית. 

"ס" איז א קאנסאנאנט, וואס מ'רעדט אויס [s].

אין גימטריא ס = 60.

## פארשטעלונג פון אות ס'
לינקס|סמכ'ן
דער אות ס' ווערט פארגעשטעלט דא אין די פאלגנדע פאנטן (פון רעכטס אויף לינקס): פראנק-ריהל, אריאל, דוד, כתב רש"י, כתב סת"ם, האנטשריפט, חיים.

אין יוניקאד, רעפרעזענטירט דער קאד 05E1 דעם אות ס'.

right
איז די פארשטעלונג פון ס' אין ברייל.

דער פעניקישער סמך זעט אויס אזוי: 35px|פעניקישער סמך

## זעט אויך 
* אלף בית

קאַטעגאָריע:אלף בית
צ

**צ**' (צדיק) איז דער אכצנטער אות פון אלף בית. 

"צ" איז א קאנסאנאנט, וואס מ'רעדט אויס [ts]‏.

"צ" איז איינער פון די מנצפ"ך אותיות וואס ווערן געשריבן אנדערש ביים סוף פון א ווארט—מען ניצט דארט דעם לאנגן "ץ".

אין גימטריא איז צ = 90, ץ = 900.

## פארשטעלונג פון אות צ'
לינקס|פא׳ען
דער אות צ' ווערט פארגעשטעלט דא אין די פאלגנדע פאנטן (פון רעכטס אויף לינקס): פראנק-ריהל, אריאל, דוד, כתב רש"י, כתב סת"ם, האנטשריפט, חיים.

לינקס|לאנגע פא׳ען

דער אות ץ פארגעשטעלט אין די זעלבע פאנטן:

אין יוניקאד, רעפרעזענטירט דער קאד 05E6 דעם אות צ', און 05E5 דעם אות ץ'.

right איז די פארשטעלונג פון צ' אין ברייל.

דער פעניקישער פא זעט אויס אזוי: 35px|פעניקישער צדיק

## זעט אויך 
* אלף בית

קאַטעגאָריע:אלף בית
מיינקראפט

קליין
**מיינקראַפֿט** (ענגליש: *Minecraft*) איז א זאמדקאסטן ווידעא שפיל וואס איז געשאפן געווארן דורכן שוועדישער שפיל אנטוויקלער מארקוס פערסאן און פובליצירט געווארן דורך מאָדזשאַנג אין 2011. דער שפיל דערלויבט שפילער צו בויען מיט א סך פארשידענע בלאקן אין א דריי-דימענסיעדיקע ווירטואלע וועלט וואס דאַרפט שעפערישקייט פונעם שפילער. אנדערע אקטיוויטעטן אינעם שפיל זענען פארשונג, צונויפקלייב, האנטווערק און קעמפן קעגן באשעפענישן. עס זענען דא פארשידענע שפילמאָדן וואס טוישן דעם אויפפיר פונעם שפיל, אזוי ווי דער איבערלעבנמאָד (*Survival*) וואו דעם שפילער דאַרף קריגן רעסורסן צו בויען די וועלט און בלייבן געזונט, און דער קרעאַטיוומאָד (*Creative*, "שעפעריש") וואו דעם שפילער האט קיין גרענעצן איבער די רעסורסן צו בויען דערמיט. די דזשאַוואַ אויסגאבע פונעם שפיל דערלויבט שפילער צו ענדערן דעם שפיל מיט מאָדן צו שאפן נייע שפיל מעכאניק, זאכן, טעקסטורן און נאך. אין סעפטעמבער 2014 האט מייקראסאפט אנאנסירט א באשעפטיקונג צו קויפן מאָדזשאַנג און דער "מיינקראפט" קאנצעסיע פאר $2.5 ביליאן, און די איינשאפונג האט זיך געענדעט נאך צוויי מאנאטן.

"מיינקראפט" האט באקומען קריטישע לויבן און געוואונען א סך פריזן, און איז דעקלארירט געווארן אלס איינער פון די מערסט ווירקזאמע און גרעסטע ווידעא שפילן אין היסטאריע. סאציאלע מעדיע, פאַראָדיעס, אדאפטאציעס, פראדוקטן און דער MineCon קאנגרעס האבן געהאבן גרויסע ראלעס אינעם פאפולאריזאציע פונעם שפיל. אויך איז ער באנוצט געווען אין דערציערישע אומגעגנטן, בפרט אין קאמפיוטעריי סיסטעמען ווייל מען קען בויען ווירטואלע קאמפיוטערס און הארטווארג געצייג אין "מיינקראפט". אינעם מיטל פון 2018 איז ער געשפילט געווארן דורך בערך 91 מיליאן אקטיווע שפילער א מאנאט. אויך איז ער דער מערסט פארקויפטער ווידעא שפיל פון אלע צייטן, מיט מער ווי 176 מיליאן קאפיעס איבער אלע פלאטפארמעס אין מיי 2019. עס אויך זענען דא פארשידענע ספין-אף שפילן ווי "מיינקראפט: סטארי מאד", "מיינקראפט ערד" און "מיינקראפט טורמעס".

## וועבלינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל 
* וויקי ביי גיימפעדיע 

קאטעגאריע:ווידעא שפילן
נארטאמבערלאנד פארק באן סטאנציע

**נארטאמבערלאנד פארק סטאנציע** () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף די לי וואלי ליניעס, א טייל פון דער וועסט אנגליא הויפט ליניע, אין טאטנהאם, צפון־מזרח לאנדאן, ענגלאנד. די סטאנציע געפינט זיך צווישן  און , אין טראוולקארט זאנע 3.

די סטאנציע און אלע באנען וואס באדינען זי ווערן אפערירט דורך גרויס-אנגליא. אין 2017 האט מען צוגעלייגט א נייעם פעראן.

## היסטאריע
די סטאנציע איז געעפנט געווארן דעם 1טן אפריל 1842 מיטן נאמען **מארש ליין**.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען
* 

קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין לאנדאן
איינקויף וואגאן

קליין
אן **איינקויף וואגאן** איז א סארט וואגאן וואס געשעפטן גרייטן פאר קאנסומענטן (בפרט סופערמארקן) צו פירן זייערע וואַרעס צו די ווערקויפסערטער ביים איינקויף. אין א סך פאלן קען דער קאנסומענט נוצן דעם וואגאן אויך צו פירן וואס ער האט געקויפט צו זיין פארמיטל, אבער א טייל וועגענער ווערן פלאנירט צו פארמיידן דעם אויסגאנג פון דאס געשעפט.

אין א סך פלעצער אין די פאראייניקטע שטאטן און דעם פאראייניגטן קעניגרייך ווערן קאנסומענטן דערלויבט צו לייגן די וועגענער אין באצייכנטע געגנטן אין דער אפלאגארט, און ארבעטער פון דעם געשעפט שטעלן זיי צוריק אינעם איינלאגערונג ארט. אבער, אין א סך פלעצער עס זענען דא מטבע/זשעטאן-אפערירטע שליסונג מעכאניזמען צו מוטיקן קאנסומענטן צו לייגן די וועגענער צוריק אין דער ריכטיקער לאקאציע נאכן באנוץ.

## אויספארמירונג 
קליין|א קינדער-זיכערע איינקויף וואגאן
מערסט מאדערנע איינקויף וועגענער ווערן געבויט פון מעטאל (אדער א קאמבינאציע פון מעטאל און פלאסטיק) און ווערן אויסגעפורעמט צו איינהעפטן זיך אין א ריי. דאס מאכט עס מער גרינג צו קלייבן און באוועגן א סך מיט איין מאל און אויך אָפּשפּאָרט איינלאגערונג רוים. די וועגענער קענען קומען אין פארשידענע גרייסן, און די גרעסערע קענען טראגן א קינד. עס אויך זענען דא ספעציעלע וועגענער געבויט פאר צוויי קינדער, און עלעקטראמאבילן מיט קוישן פאר קאנסומענטן מיט דעפעקטיווקייטן.

אין די פאראייניקטע שטאטן ווערן 24,000 קינדער באשעדיקט יעדע יאר פון איינקויף וועגענער. א טייל געשעפטן אין די וועלט האבן וועגענער וואס קוקן ווי אן אויטא אדער ווען מיט א זיצארט פאר א קינד מיט א "דרייונג רעדל" און א מאל א "פייפער". די דאזיקע "אויטא וועגענער" קענען פארשפילן דעם קינד און באשיצן אים פון פאלנדיקע זאכן.

איינקויף וועגענער האבן געוויינטלעך פיר רעדער, אבער א ראד וואס ווערט אריינגעזעצט קען מאכן דעם וואגאן שווער צו באהאלטן. מערסט וועגענער אין די פאראייניקטע שטאטן האבן דרייענדיקע פראנט-רעדער און שטייענדיקע הינטער-רעדער, און אין אייראפע האבן זיי געוויינטלעך פיר דרייענדיקע רעדער.

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:קליינהאנדל
עלזא לאסקער-שילער

**עלזא לאסקער-שילער** איז געווען א בארימטע יידישע דיכטערין, שרייבערין און מאָלער. לאַסקער-שילער איז געווען איינער פון די ווייניק פרויען וואָס האבן געהערט צו דער עקספּרעסיאָניסטישן שטראָם פון פּאָעזיע. זי איז אַנטלאָפן פון דעם נאַציסטישן רעזשים און האָט די לעצטע יארן פארבראכט אין ארץ ישראל. זי ליגט אין הר הזיתים.

קאַטעגאָריע:דייטשע יידן
קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
קאַטעגאָריע:מאלער
אלעזר אבוחצירא

רבי **אלעזר אבוחצירא** (ד' אב תש"ח – כ"ז תמוז תשע"א)**,** גערופן **באבא אלעזר,**  איז געווען א באוואוסטער רב, א זון פון רבי מאיר אביחצירא און זיין ווייב שמחה.

## משפחה
רבי אלעזר אביחצירא האט חתונה געהאט מיט דבורה. ביי זיין לוויה איז זיין עלטסטער זון, רבי פנחס אביחצירא, געקרוינט געווארן אלס נאכפאלגער. אין 2012 איז דער עושר פון זיין הויף, וואס ער האט ירושה פון זיין פאטער, געשאצט אויף בערך 1.3 מיליארד שקל.
שמאל|ממוזער|קברו של רבי אלעזר
 
ער ליגט אין הר הזיתים.
קאַטעגאָריע:ספרדישע רבנים
קאַטעגאָריע:מקובלים

קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
הגלישה באתרוג במסלול מתחם נשים
הגלישה באתרוג במסלול מתחם נשים
יעקב שמשון שפירא

**יעקב שמשון שפּיראָ** (4טן נאוועמבער 1902 – 14טן נאוועמבער 1993) איז געווען דער ערשטער גענעראל-פראקוראר פון מדינת ישראל.

קאַטעגאָריע:רוסישע יידן
קאַטעגאָריע:אדוואקאטן
קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
שלום שוואדראן

רבי **שלום מרדכי הכהן שוואַדראן** (תרע״ב - כ״ב כסלו תשנ״ח) איז געווען א בארימטער ירושלים מגיד.

## משפחה 
זיינע קינדער זענען:
*רבי יצחק שוואדראן, מגיד אין ירושלים און א ראש ישיבה אין ישיבת שער השמים
*מלכה, ווייב פון הרב אליהו דוד רייכמאן
*חיה, אלמנה פון אריה מילעצקי
*רחל, אלמנה פון שמחה נתן סג״ל
*הדסה יוכבד, אלמנה פום הרב צבי שינקער, ראש ישיבת בית דוד, בני ברק 
*חנה, ווייב פון משה אריאל
*ברכה אסתר, ווייב פון נחום מאיר שינלזאן
*בת שבע, ווייב פון מנחם שמואל קעניגסבערג

## זיינע ספרים
*שאל אביך ויגדך
*לב שלום.
## ביאגארעפיע
*ספר **קול חוצב** (הוצאת מכון דעת תורה).

## נוסח מצבה
*על מצבתו נכתב:
"הרב הגאון הצדיק מגדולי בעלי המוסר אשר הקדיש את חייו לקרב לב בנים לאבינו שבשמים ורבים השיב מעון הרבה פעלים לתורה וחסד והאיר את העולם בהוצאו לאור עולם תורתו של זקנו רשכבה"ג המהרש"ם זצוק"ל מבערז'אן רבי שלום מרדכי הכהן שבדרן זצוק"ל בהגה"צ רבי יצחק זצוק"ל אבד"ק העצמאר השיב נשמתו לבוראו ביום כ"ב כסלו תשנ"ח".

קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
קאַטעגאָריע:כהנים
קאַטעגאָריע:מגידים
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
הערי פישל

[ממוזער| גאס ישראל אהרון פישל פון [נוה צבי קווארטל בוכארישער קווארטאל]]
**ישראל אהרן ״הארי״ פישל**  (י"ז תמוז ה'תרכ"ה ליטע, 1865 – י"ט טבת ה'תש"ח, 1948 ארצות הברית) איז געווען א יידישער ביזנעסמאן און פילאנטראפ, וואס האט געגרינדעט א סך מאסט פאבריקן.

ער איז געבוירן געווארן אין מערעטש.

מכון הארי פישל אויף זיין נאמען געפינט זיך אין רחוב דוד, נוה צבי קווארטל בוכארישן קווארטל, ירושלים.

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער ביזנעסלייט
קאַטעגאָריע:פילאנטראפן
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
דזשייס נארמאן

**דזשייס לי נאָרמאַן** (געבוירן דעם 21סטן מערץ 2000) איז אַן אמעריקאנער אַקטיאָר. ער איז דערקענט פֿאַר זיין פּיוואַטאַל ראָלע ווי הענרי האַרט אויף די "אַגענט הענרי" ווייַזן אויף ניקעלאָדעאָן טשאַננעל.

## קאַריערע 
דזשייס האט אנגעהויבן זיין שפילן קאַריערע אין 2012, פּלייינג ווי אַ סאַב-כאַראַקטער אין איינער פון די עפּיזאדן פונעם טעלעוויזיע סעריע"דזשעסי" אויפן דיזני קאנאל. נאָך "דזשעסי", האָט ער שטערנקלאר אין "די טאַנדער פאַמיליע" אויף די ניקעלאָדעאָן טשאַננעל, אין וועלכע ער האָט שטערנקלאר אין דן שניידער די ערשטע סעזאָן שניידער איז געווען לייַדנשאַפטלעך פֿאַר די וועג דזשייס פּלייַעד און באַשלאָסן צו וואַרפן אים פֿאַר די פירן ראָלע אין די "אַגענט הענרי" סעריע, וואָס איז געקומען אין 2014. נאָך דעם גרויסן הצלחה פֿון דער פארשטעלונג, האָט נאָרמאַן זיך באוויזן אין פילע פילמען אויף דעם ניקעלאָדעאָן קאַנאַל, אריינרעכנדיק "רופוס", "שפּאַלטן מענטש", "רופוס 2," "עדזשעקטעד" און נאך. Jace Norman האט געווינען די טיטל פון "באַליבסטע שפּילער" דריי מאָל אין אַ רודערן ביי די (Nickelodeon Children's Choice Awards 2017–2019).

## וועבלינקען 
* דזשייס נארמאן ביי אינסטאגראם
משה חברוני

הרב **אברהם משה חברוני** (ה׳תרס״ה - ט' תמוז ה׳תשל״ה) איז געווען דער ראש ישיבה פון חברון ישיבה און א מיטגליד אין ראט פון מועצת גדולי התורה.

קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
יהודה החסיד (ירושלים)

רבי **יהודה החסיד סג"ל** (ה׳ת״ך–ה׳תס״א) איז געווען א דרשן און חסיד וואס האט אריבערגעברענגט א קבוצה יידן פון פוילן און דייטשלאנד וואס האבן זיך באזעצט אין ירושלים.

ער איז געבוירן געווארן אין דובנא, פוילן (היינט אוקראינע) אין די 1660ער יאָרן, עלף יאָר נאָך די פאגראמען פון ת״ח און ת״ט, אין וועלכע יידן זיינען אויסגעשאכן געווארן אין די שטעט פון היינטיקער אוקראינע. ער איז געווען א מגיד אין דער שטאָט  שידלאָוו אין דער ליטע.

קאַטעגאָריע:פוילישע רבנים
קאַטעגאָריע:וואהלין
קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
קאַטעגאָריע:יישוב הישן
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
מרדכי שרעבי

הרב **מרדכי שַרעַבי** (תרע״ב - כ חשון, תשמ״ד) איז געווען א תימנישער מקובל, גרינדער און הויפּט פון דער נהר שלום ישיבה אין ירושלים. 

ער איז געבוירן אין תימן. זיין טאטע איז נפטר געווארן ווען ער איז געווען א אינג קינד, און ער איז ערצויגן געווארן דורך זיין מאמע און זיידע.אין יאר תרצ"ב האט ער זיך געצויגן קיין ארץ ישראל, און זיך באזעצט אין ירושלים.  

ער ליגט באערדיגט אויפ'ן הר המנוחות אין ירושלים. 
[ממוזער|ישיבת נהר שלום שכייניש פון [שוק מחנה יהודה פון ירושלים. (2019)]]
ממוזער|דער אַלייע נעבן דעם הויז וואו דער רבי האָט געוואוינט
ממוזער|חצר פון הויז (2019)

קאַטעגאָריע:תימנישע יידן
קאַטעגאָריע:מקובלים
קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים

קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות
ע

**ע**' (עַין) איז דער זעכצנטער אות פון אלף בית. 

אין יידיש איז "ע" א וואקאל, וואס מ'רעדט אויס [e].

אין גימטריא ע = 70.

## פארשטעלונג פון אות ע'
לינקס|עינ'ען
דער אות ע' ווערט פארגעשטעלט דא אין די פאלגנדע פאנטן (פון רעכטס אויף לינקס): פראנק-ריהל, אריאל, דוד, כתב רש"י, כתב סת"ם, האנטשריפט, חיים.

אין יוניקאד, רעפרעזענטירט דער קאד 05E2 דעם אות ע'.

right
איז די פארשטעלונג פון ע' אין ברייל.

דער פעניקישער עין זעט אויס אזוי: 35px|פעניקישער עין

## זעט אויך 
* אלף בית

קאַטעגאָריע:אלף בית
האוו באן סטאנציע

**האוו באן סטאנציע** () באדינט האוו אין דער גראפנשאפט מזרח סאסעקס, דרום ענגלאנד. די סטאנציע ווערט אפערירט דורך סאדערן, וואס פארזארגט כמעט אלע באדינונגען אין דער סטאנציע. עטלעכע באנען פון דער גרויס-מערבדיקער אייזנבאן און טעמזלינק שטעלן זיך אפ דא.

## היסטאריע 
די סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 1טן אקטאבער 1865 מיטן נאמען **קליפֿטאנוויל**, דורך דער לאנדאן און ברייטאן אייזנבאן. די סטאנציע האט באקומען דעם היינטיקן נאמען **האוו** אין 1895.

## באדינונגען
די באדינונגען פון סאדערן אין די נישט-שפיץ שעה׳ן זענען:
### מזרחדיק
* 6 באנען א שעה קיין 
* 2 באנען א שעה קיין לאנדאן וויקטאריע

### מערבדיק
* 1 באן א שעה קיין 
* 1 באן א שעה קיין 
* 2 באנען א שעה קיין 
* 2 באנען א שעה קיין  

טעמזלינק אפערירט 3 באנען א טאג קיין 

גרויס-מערבדיקע אייזנבאן אפערירט 2 באנען א טאג קיין 

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ענגלאנד
קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
וועמבלי סטאדיום באן סטאנציע

**וועמבלי סטאדיום** () איז א נעצווערק באן סטאנציע אין וועמבלי פארק, וועמבלי אין דער לאנדאנער בארא פון ברענט, אויף דער טשילטערן הויפט ליניע. זי איז די נענטסטע סטאנציע צו וועמבלי סטאדיום.

די סטאנציע ווערט באדינט דורך טשילטערן באנען.

די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 4.

## היסטאריע 
די סטאנציע האט געעפנט מיטן נאמען ״וועמבלי היל״ אום 1טן מערץ 1906. דער היינטיגער נאמען איז פונעם 11טן מיי 1987.

## באדינונגען 
טשילטערן באנען פארזארגט די נאציאנאלע באן באדינונג אין דער סטאנציע. די נארמאלע באדינונג אין די נישט שפיץ שעה׳ן איז:
* 2 באנען א שעה קיין לאנדאן מארלעבאן
* 2 באנען א שעה קיין , איינע פון זיי פארט ווייטער קיין 

די באן קיין לאנדאן מארלעבאן קומט אן אין 10 מינוט.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
* 
* וועמבלי סטאדיום ביי טשילטערן באנען

קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין דער לאנדאנער בארא פון ברענט
יעקב יוסף טווערסקי (לייקוואוד)

הרב **יעקב יוסף טווערסקי**, איז דער רבי פון תולדות מרדכי אין לעיקוואוד, א צווייג פונעם מאנסי-וויזשניצער הויף.

## לעבנסגעשיכטע
רבי יעקב יוסף איז געבוירן געווארן אין מאנסי, ניו יארק, צו זיין פאטער רבי אברהם דוב טווערסקי, רב פון רחמיסטריווקא חסידים אין מאנסי, און צו זיין מוטער מרת ציפורה, עלטסטע טאכטער פון רבי מרדכי האגער, דער פריערדיגער וויזשניצער רבי פון מאנסי. 
ער האט געהייראט מרת דבורה, טאכטער פון רבי חיים יצחק טווערסקי דער לאיעווער רבי פון בארא פארק. 

עטליכע יאר פלעגט ער דינען אלס רב פון מאנסי וויזשניצער חסידים אין לעיקוואוד, דארט וואו ער האט זיך ערווארבן א נאמען, און געווארן זייער באליבט ביי די מיטגלידער פון דער קהילה. 

נאך דער פטירה פון זיין זיידן דער וויזשניצער רבי, אין חודש אדר ה'תשע"ט, האט רבי יעקב יוסף אנגעהויבן צו פארברענגן אויך ימים טובים צוזאמען מיט זיין זיידנ'ס חסידים אין לייקוואוד.

י"ז אלול ה'תשע"ט, מיט דער אונטערשטיצונג פון זיין פעטער, רבי ישראל האגער, דער וויזשניצער רבי פון מאנסי און פון די מתפללים פון בית המדרש אין לייקוואוד, איז רבי יעקב יוסף באקרוינט געווארן אלץ רבי פון תולדות מרדכי אין לייקוואוד.

## קינדער
*יוכבד, ווייב פון הרב יוחנן זון פון הרב דוד טווערסקי, אב"ד רחמיסטריווקא ירושלים.
*הרב יוחנן, האט געהייראט ברכה, טאכטער פון רבי ניסן ראזנבוים, קרעטשנעווער רבי פון ירושלים.
*הרב משולם זוסיא, האט געהייראט הענא נחמה, טאכטער פון הרב אלישע סעקולא, זון פון אב"ד סאדאוונא, און איידעם פון סטריזאווער רבי'ן.
*מרגליא, ווייב פון הרב מנחם מענדיל, זון פון הרב ישראל האגער, זון פון רבי פנחס שלום האגער בעל "אור שלום", דער געוועזענר אב"ד וויזשניץ אין בארא פארק.
*הרב נתן נטע זאב, האט געהייראט חנה מלכה, טאכטער פון רבי שלמה לויפער, אב"ד קראלי אין מאנסי.
*רבקה, ווייב פון הרב יצחק אייזיק, זון פון רבי ישראל שנעעבאלג, אב"ד באלחאוו אין בארא פארק, און זון פון רבי מענדל שנעבאלג, אב"ד מאנטשעסטער
*הרב שמואל צבי, איידעם פון הרב פנחס שלום טווערסקי, זון פון רבי ברוך בנציון, אב"ד לאיעוו טשערנאביל פארשעיי.
*הינדא, ווייב פון הרב משה, זון פון רבי יהושע לייפער, אב"ד עוז והדר טעמעשוואר,און איידעם פון רבי משה ניישלאס.
*בריינא פריידא, האט געהייראט הרב שמואל צבי, זון פון הרב יוסף גרינפעלד, אב"ד סעמיהאלי עירמאנט, און איידעם פון רבי שלמה לויפער, אב"ד קראלי מאנסי.
*שפרה
*סימא מירל
*דוד
*אסתר רחל
*ישראל

יעקב יוסף טווערסקי (לייקוואוד)
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
עובדיה עבדאללה סומך

חכם **עובדיה ״עבדאללה״ אברהם יוסף סומך** (תקע"ג - י"ח אלול ה'תרמ"ט) איז געווען א דערציער, ראש ישיבה פון בית זילכה, א תלמיד חכם, א גדול בתורה, און פירער פון בבלישער אידישקייט אינעם 19טן יאָרהונדערט.

## תלמידים
*הרב יוסף חיים פון באגדאד.

## זיינע ספרים
***עץ השדה**.
* **חידושים** אויף ש״ס
***חזון למועד**.
***זבחי צדק** (ב' חלקים טור און שולחן ערוך הלכות שחיטה און יורה דעה און שו"ת).
***קיבוץ חכמים** אויף הגדה של פסח.

## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:רבנים פון בבל
קאַטעגאָריע:באגדאד
זעקסעק

א **זעקסעק** איז א פילעק מיט זעקס ריפן. אין אן איינפאכן זעקסעק באטרעפן די זעקס אינעווייניגע ווינקלען פון א זעקסעק 720º.

די פלאך מאס פון א רעגלמעסיקן (קאנוועקסן) זעקסעק מיט ריפ לענג *a* ווערט גערעכנט: 

A = \frac{3}{2}a^2 \cot \frac{\pi}{6} = \frac{3 \sqrt{3}}{2}a^2 \simeq 2.59808 a^2..

לינקס|frame|קאנסטרוקציע פון א רעגלמעסיקן זעקסעק
## קאנסטרוקציע 
מען קען מאלן א רעגלמעסיקן זעקסעק מיט א ווירע לויט דער אנימאציע צו לינקס.

## נאטירלעכע זעקסעקן 

Image:Graphen.jpg|קריסטאל־סטרוקטור פון גראפֿענע אין א זעקסעקיגן געפֿלעכט
Image:Honey comb.jpg|א בינענשטק וואקס-טאוול
Image:Carapax.svg|די שופן פון א ים־טשערעפאכע׳ס קאראפאקס
Image:PIA20513 - Basking in Light.jpg|סאטורנ׳ס זעקסעק, א זעקסעקיגער וואלקן-פורעם ארום דעם צפון פאלוס פונעם פלאנעט

קאַטעגאָריע:געאמעטריע
לודוויג בערנע

**לודװיג בערנע** (דייטשיש: Karl Ludwig Börne) (1785 אין פֿראנקפֿורט - 1837 אין פּאַריז) איז געווען אַ שריפֿטשטעלער און דענקער און פֿרייהײטס־קעמפֿער אין דײטשלאנד. ער האָט געשטאַמט פֿון ײדן, געהײסן אַלס ײד „לײב ברוך”. 

ער האָט געמוזט אַנטלױפֿן פֿון דײטשלאַנד קיין פאריז. צוזאַמען מיט הײנע געשאַפֿן דעם דײטשן פֿעליעטאָן.

אין זײנע שריפֿטן און צײטונגס־אַרטיקלען האָט ער געפֿירט אַ שטאַרק קאַמף קעגן רעאַקציע און אַנטיסעמיטיזם. באַקאַנט זענען זײנע „בריװ פֿון פּאַריז” און אַנדערע װערק, װעלכע זענען ערשינען אין דער זאַמלונג „נאכגעלאסענע שריפֿטן” הײנע האָט פֿאַרעפֿנטלעכט קעגן אים די פּאָלעמיק „בריװ איבער בערנע.”

## קוואַלן
קאַטעגאָריע:דייטשע יידן
קאַטעגאָריע:דייטשן
קאַטעגאָריע:שרייבער
דרום קרוידן באן סטאנציע

**דרום קרוידן** () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אין דער לאנדאנער בארא פון קרוידן, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך סאדערן און טעמזלינק.

די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 5.

## היסטאריע 
די סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן סעפטעמבער 1865 דורך דער לאנדאן, ברייטאן און דרום בארטן אייזנבאן. 

## באדינונגען
### סאדערן
אין די נישט-שפיץ שעה׳ן איז די באדינונג:
* 2 באנען א שעה צפון קיין לאנדאן ברידזש אדורך 
* 2 באנען א שעה צפון קיין  אדורך ,  און נאך סטאנציעס
* 2 באנען א שעה דרום קיין /
* 2 באנען א שעה דרום קיין 

### טעמזלינק
* 5 באנען אין די פרימארגן שפיץ שעה׳ן אויף דער – ליניע
* עטלעכע באנען אין די שפיץ שעה׳ן אויף דער בעדפארד– רוטע

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
* 

קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין דער לאנדאנער בארא פון קרוידן
קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
פאטאן

דער **פֿאָטאָן** איז אַ טיפּ עלעמענטאַרישן טיילכל . ער איז דער קוואַנטום פון דעם עלעקטראמאגנעטישן פעלד אַריינגערעכנט עלעקטראָמאַגנעטישע שטראלונג אַזאַ ווי ליכט און ראַדיאָ כוואליעס, און דער קראַפט טרעגער פֿאַר דער עלעקטראמאגנעטישער קראַפט. די אומענדערבארע מאַסע פון דעם פאָטאָן איז נול; ער באוועגט זיך שטענדיק מיט דער גיך פון ליכט אין א וואַקוום  . 

ווי אַלע עלעמענטאַרע טיילעכלעך, זענען פאָטאָנען  דערווייל בעסט דערקלערט דורך קוואַנטן־מעכאַניק און שטעלן אויס כוואַליע-טיילכל צווייאיקייט, מיט אייגנשאפטן פון סיי כוואליעס און סיי . 

קאַטעגאָריע:אפטיק
קאַטעגאָריע:עלעקטראמאגנעטיזם
קאַטעגאָריע:קוואנטן-מעכאניק
דודו טאפאז

220px|קליין| דודו טופז
**דודו טאָפּאַז** (20סטן סעפטעמבער 1946, כ"ד אלול תש"ו - 20סטן אויגוסט 2009, ל' אב ה'תשס"ט) איז געווען אַ פֿאַרווײַלער, אַקטיאָר, סצענארשרייבער, שרײַבער און ישׂראלדיקער ראַדיאָ און טעלעוויזיע מאן. דער געווינער פונעם David Violin Award. באַוווסט דורך ישראל מעדיע ווי "דער ערשטער אין פאַרווייַלונג", געהייסן נאָך זייַן טעלעוויזיע ווייַזן, און "מלך פון די רייטינג".
[שמאל|ממוזער|250px|דודו טופז מיט מפיקת הרדיו [רחל הרמתי, 1984.]]
שמאל|ממוזער|350px|דודו טופז, 2006

## ביאגארפיע
טאָפּאַז איז געבוירן דוד גאָלדענבערג אין חיפה  צו לילי און אליהו גאָלדענבערג.

## משפחה
אין 1990 האָט טאָפּאַז חתונה געהאט מיט דליה בר ששת (געשטארבן מערץ 2019), א פארקויפערין פון בת ים. דאָס פּאָרל האט געהאט א זון עומר.

אין 1997 האט ער חתונה געהאט מיט רוני חן, א לערער אין ענגליש. די פּאָר האט אַ זון יונתן .

קאַטעגאָריע:אקטיארן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
עדגאר רייס באראז

קליין
**עדגאַר רײַס באַראָז** (ענגליש: *Edgar Rice Burroughs*; 1טן סעפטעמבער 1875 - 19טן מערץ 1950) איז געווען אן אמעריקאנער מיליטערישער קארעספאנדענט און שרייבער וואס איז בפרט באקאנט געווען אלס דער שרייבער פון די ביכער סעריעס "טאַרזאַן", "באַרסום" און נאך.

## לעבן 
עדגאר רייס באראז איז געבוירן געווארן אין 1875 אין א רייכער משפחה אין שיקאגא. ער האט געלערנט ביי א מיליטערישער אקאדעמיע, און דערנאך האט ער זיך געוואנדן צו פארשידענע ארבעטן, איינשליסלעך אלס א שאכטיאר און א קובוי. ער איז געווארן א שרייבער אין 1912 און האט געשריבן פיקטיווע וויסנשאפט ביכער, אבער וועט אפ שטענדיק ווערן באמערקט אלס דער שאפער פון טאַרזאַן. אין דער צווייטער וועלט-מלחמה האט ער געדינט אלס א מיליטערישער קארעספאנדענט. 

נאך דער מלחמה האט באראז זיך איבערגעקליבן צוריק קיין ענסינא, לאס אנדזשעלעס, וואו ער איז געשטארבן פון א הארץ אטאקע דעם 19טן מערץ 1950 נאך א סך געזונטהייט פראבלעמען. ער איז נקבר געווארן אין טאַרזאַנע, קאליפארניע.

ביי זיין טויט איז ער געטראכט געווען אלס דער שרייבער מיט די העכסטע הכנסות פון פילמען, ווייל ער האט באקומען העכער $2 מיליאן פון 27 פילמען באזירט אויף "טאַרזאַן".

## שאפונגען אין פילמען 
פילם אדאפטאציעס פון די "טאַרזאַן" ביכער ווערן פראדוצירט זינט 1918. איבער די יארן איז טאַרזאַן געשפילט געווארן דורך א סך אקטיארן, און דער מערסט בארימטער איז דזשאני ווייסמילער וואס האט ערשט געשפילט אים אין 1932. א געגנט אין לאס אנדזשעלעס איז געהייסן טאַרזאַנע נאך דער סעריע.

אין 2012 איז דער פילם "דזשאָן קאַרטער" באפרייט געווען, באזירט אויף די ביכער פון באראז וועגן מאדים.

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:אמעריקאנער שרייבער