open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
טיש (חסידות)

א טיש איז וואו חסידים קוקן זיך צו און האלטן מיט ווי זייער רבי עסט און פראוועט א סעודה למשל שבתים און ימים טובים.

געווייליך זינגט מען די זמירות און אנדערע ווארימע ניגונים, אפשר אויך א טאנץ לכבוד שבת.

עס איז איינגעפירט אז דער רבי פארטיילט פאר די חסידים די רעשט פון זיינע פארציעס עסן מיט די בלויזע הענט, עס רופט זיך שיריים, די חסידים האלטן אז עס קען ברענגען פארשידענע סגולות ווייל עס איז א סארט צייכענונג אז דער רבי איז משפיע ברכות. 

## זעט אויך
*באטע

קאטעגאריע:חסידות
אלטע פייגא טייטלבוים

מרת **אלטע פייגא טייטלבוים** ( ל' ניסן ה'תרע"ב; 17טן אפריל ,1912 - י"א סיון, ה'תשס"א; 2טן יוני, 2001). איז געווען די צווייטע רביצין פון סאטמארער רבי הרה"ק ר' יואל טייטלבוים זצ"ל.

זי איז געבוירן אין יאר ה'תרע"ב מיטן נאמען **אלטע פייגא שפירא**, אין דער שטאט טשענסטעכאוו פוילן, צו איר פאטער הר"ר אביגדור שפירא, טשענסטכאווער רבי, פון דער קאזשניצער גזע. איר מוטער איז געווען אן אייניקל פון מאור ושמש. זי האט חתונה געהאט מיט'ן סאטמארער רבי י"ג אלול ה'תרצ"ז. דער סאטמארער רבי איז געווען מער פון צוואנציג יאר עלטער פון איר. 

דעם סאטמארער רבי'נס טאכטער רויזא'לע איז געווען מער נישט ווי צען יאר יונגער פון דער רביצין, דעריבער האבן זיי זיך קיינמאל פארטראגן.

אין דער צייט וואס איר מאן האט געלעבט האט זי געשאפן גאר אסאך געלטער פאר צדקה, זי האט דאן אויפגעשטעלט א הכנסת כלה פאנד, וואס האט פארטיילט א יאר שווערע צענדליגער טויזנטער פאר הכנסת כלה, עס איז נישט דא קיין משפחה אין סאטמאר וואס האט נישט הנאה געהאט פון איר הכנסת כלה פאנד, אויך נאך דעם וואס איהר מאן איז נפטר געווארן האט זי געטיילט פאר יעדן ארץ ישראל איד וואס איז געקומען פאר הכנסת כלה עטליכע הונדערט דאלער, און צומאל עטליכע טויזנט דאלער. איר צדקה וחסד איז א וואונדער און א חידוש, אפילו אין די לעצטע יארן אירע פלעגט זי יעדן ערב שבועות ארום פארן און פארטיילן טויזנטער טויזנטער דאלארן פאר נויטבאדערפטיגע.

זי האט אויך אנגעפירט די לעידיס אקזילערי פון סאטמאר און געהאלפן אריינברענגן צענליגער טויזנטער דאלארן פאר די מוסדות סאטמאר, אסאך בנינים פון סאטמאר האט זי אויפגעשטעלט, אין קרית יואל איז דא א בנין וואס זי האט זעלבסט אויפגעשטלעט אהנע הילף פון קיינעם, היינט לערנט דארט די נוירסערי קינדער.

זי איז געווען א פראמינענטע און איינפלוסרייכע פרוי אין סאטמאר אמעריקע, בחייו פון רבינו יואל, ווי זי האט אנגעפירט מיט פילע טעטיקייטן, און געווען פארמישט און אלעם אין סאטמאר.

נאכן הסתלקות פון רבי'ן האט זי זיך אפגעטיילט פון דער נייער הנהגה פונעם ברך משה, און זיך געפירט א זעלבסטשטענדיגע ווירטשאפט, ווי עס זענען געווען שארפע שטרייטן צווישן איר אונעם ברך משה. אירע שטיצער זענען געווען די בני יואל. זייט איר מאן איז אוועק איז איר הויז געווען אפען פאר יעדן, מען האט דארט געקענט אייביג געקענט אריין איבערבייסן אויף גוטע געקאכן און הייסע געטראנקען, אירע שונאים פלעגן זיך טשעפן און אנרופן איר הויז "די טשענסטעכאווער קיך" צוליב דעם וואס מען האט דארט אייביג געהאט צועסן אזוי ווי א קיך.

זי איז אוועק י"א סיון תשס"א, און ליגט לעבן איר מאן אין קרית יואל.

נאך דעם וואס זי איז געשטארבן האט מען איר הויז איבערגעארבייט פאר א בית המדרש װאו הונדערטער אידן פון קרית יואל האבן געדאווענט, מען האט עס גערופן אויף איר נאמען "בית אלטא פיגא".

ווינטער ה'תש"ע, האט דער ראש הקהל פון סאטמאר אין קרית יואל פון די אהרונים פארטיי ר' דוד עקשטיין אריינגעגעבן א קלאגע אין דעם גוי'אישן געריכט אז דאס איז לעגאל נישט קיין בית המדרש, און לעגאל באלאנגט עס צו די אהרונים, דעמאלטס האט דער גוי'אישער געריכט צוגעמאכט איר הויז מיטן בית המדרש.

## וועבלינקען
*Faiga Teitelbaum, 89, a Power Among the Satmar Hasidim ניו יארק טיימס, 13טן יוני 2001.

קאטעגאריע:סאטמאר
פנים חדשות

**פנים חדשות** איז געווען א צייטונג ארויסגעגעבן דורך חיים שאולזאהן אין לשון קודש / עברית, איבער חרדישער פאליטיק, אזוי ווי **די חרדישע וועלט** אויף אידיש.
סאשע טייטלבוים

רביצן **סאשע טייטלבוים** (געב' י' אלול ה'תש"ח , 14טן סעפטעמבער 1948) איז די ווייב פונעם סאטמארער רבי'ן, רבי אהרן טייטלבוים.

## לעבנס געשיכטע
רעבעצין סאשא, איז געבוירן געווארן אין בני ברק אין יאר צו איר פאטער, דער פריערדיגער וויזשניצער רבי, רבי משה יהושע האגער זצ"ל און צו איר מוטער מרת לאה אסתר ע"ה, די טאכטער פון רבי חיים מנחם מענדל פאנעט פון דעעש און מרת סאשא (נאך וועמען זי הייסט) הי"ד.

אלס מיידל האט זי געלערנט אין דער וויזשניצער בית יעקב שולע אין בני ברק. אין כ"א סיון ה'תשכ"ו האט זי חתונה געהאט מיט איר מאן דעם צוקונפטיגן סאטמארער רבי, רבי אהרן טייטלבוים. די גרויסארטיגע חתונה איז געפראוועט געווארן אין קרית וויזשניץ, אין באטייליגונג פון טויזנטער חסידים פון ביידע הויפן - וויזשניץ און סאטמאר. אומגעפער א יאר נאך דער חתונה האבן זיי זיך אוועקגעצויגן אין אמעריקע. זי איז באקאנט אלס א גרויסע עסקנטע צו העלפן אידישע משפחות אפט מאל ביז מסירת נפש.

זי איז באוואוסט מיט איהר וויסנשאפט אין רפואה און גוטע פארבינדונגען מיט די בעסטע דאקטוירים, און העלפט א סאך קראנקע מענטשן. יעדע וואך פארט זי ארום צו פארשידענע שפיטעלער, כדי צו באזוכן און מחזק זיין קראנקע מענטשן און צעבראכענע נשמות. דערצו האט זי אויך געגרינדעט איהר צדקה ארגאניזאציע מיט דעם נאמען "אהבת חסד". 

קאטעגאריע:רביצינס
קאטעגאריע:סאטמאר
קאטעגאריע:וויזשניץ
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
שחיטה אין ווירזשיניע-טעק

left|thumb|250px
**מאסן שחיטה אין ווירדשיניע-טעק** איז א גרויזאמע טראגעדיע וואס האט פאסירט כ"ח ניסן תשס"ז אין די שטאַט ווירזשיניע, אמעריקע אין די גרויסע קאלעזש ווירזשיניע טעק, ווי א גייסטליכער קראנקער ציושטער 23 יעריגער מאן אן אפשטאמיגער פון דרום קארעא, א סטודענט אינעם קאלעזש, האט מיט א ביקס אויסגעקוילעט 32 קאלעגעס סטודענטן, און דערנאך זיך גענומען דאס לעבן מיטן שיסן זיך אין פנים. די שחיטה איז פארעכנט אלס די ערגסטע שחיטה אין די היסטאריע פון אמעריקע דורך א פריוואטע שיסעריי.

קאַטעגאָריע:מערדער
שלמה זלמן שטיין

ר' **שלמה זלמן שטיין** איז גאר שטארק ארויפגעקוקט און פאפולער צווישן אלע סאטמארער חסידים. ער איז געווען א גבאי און גאר נאנטע מקורב צום סאטמאר רב, דער ברך משה, און איז אויך גאר א נאנטע מענטש צום סאטמארע רבי, רבי אהרן.

ער איז אויך דער פארזיצער פון דעם גרויסן סאטמארער ארונים כולל אין וויליאמסבורג. 

ר' שלמה זלמן שטיין איז אן איידעם ביי ר' משה פריעדמאן, א קלוגער מאן און א אלסווייסער, און א לאנג יעריגער שרייבער אין דער איד.

ער איז דער בעה"ב פונעם געשעפט "לי עוועניו פאטא", וואס ווערט אנגעפירט דורך זיין זון נפתלי הירצקא שטיין, פון די נאנטע מקורבים און גבאים פונעם סאטמארער רבין רבי אהרן טייטלבוים.

## וועבלינקען 
* ר' שלמה זלמן שטיין ווערט געזעהן שטיין הינטער דעם סאטמארער רבי׳ן, רבי משה טייטלבוים ז"ל, ביי מגילה ליינען ליל פורים 

קאַטעגאָריע:גבאים
קאַטעגאָריע:סאטמאר
שלמה לייב וויינבערגער

רבי **שלמה לייב וויינבערגער**, פאיער רב, איז א חבר אין בית דין פון קהל יטב לב (זאליס)

רבי שלמה לייב איז א זון פון פריערדיגן פאיער רב רבי משה דוב וויינבערגער.

ער דינט אלס דומ"ץ אין ביהמ"ד תהלת יואל (קינגס טערעס), סאטמארער שול אויף ראטלעדש סטריט. ביים גרינדונג פון נייעם בית דין דורך סאטמארער רבי  זלמן לייב טייטלבוים איז ער געווארן א דיין אין בית דין, און ער ווערט באטראכט אלס פון די שטערקסטע בעלי השפעה אין סאטמאר ביי די זאליס. 

ער איז א תלמיד פונעם קאשויער רב, רבי רפאל בלום, און ווערט נישט באטראכט אלס עקסטרעמער קנאי נאר איידער אלס דורכגעטראכטער מענטש, וואס איז מער פארשטענדליך ווי אנדערע סאטמארער דיינים. ווי אויך איז ער א עניו און שמועסט מיט יעדן פריינטליך, און לערענט א גאנצען טאג אין זיין כולל צוזאמען מיט אלעמען.

צוליב וואס ער האט זיך נישט צוגעשטעלט צי די מערכה קעגן בני יואל, און אויך נישט לטובת די פאבליק סקול אין קרית יואל, ווערט ער פארעכענט דורך די ארונים פון די הויפט קעגנער פונעם ברך משה, ער האט אבער קיינמאל נישט ענפנטליך געהאלטן דרשות אדער ארויס קעגן דער הנהגה.

ער איז זייער שארף ארויס קעגן דעם עירוב אין וויליאמסבורג, און ער האט געפסקנט אז יעדער מיז אליינס מאכן א עירובי חצירות מיט א ברכה ביי זיך אין שטוב, איינמאל ביי א פראטעסט שבת האט ער געהויבן א האנט אויף א קלויזענבורגער איד וואס האט געטראגן אין שבת אין פארנט פון אים זיך צו רייצן.

ער איז פון די גרעסטע מומחים אין אלע אישות און נידה ענינים און האט שוין ארויסגעהאלפן פיל אינגעלייט פון אלע מיני פראבלעמען.

קאַטעגאָריע:ראשי כוללים
קאַטעגאָריע:סאטמארער דיינים
קאַטעגאָריע:וויליאמסבורגער רבנים
קאַטעגאָריע:זאלוינים
כפר סבא

**כפר סבא** איז א שטאט אין דעם צענטער דיסטריקט פון ישראל, דער שטח איז גרויס 14,000 דונאם. זי איז געווארן אַ שטאָט אין 1962. די שטאָט איז אַ מיטגליד אין פארום 15.

## באפעלקערונג
לויטן (צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק) ווי פון יוני 2010, האט כפר סבא האט 84,000 באוווינער. די באַפעלקערונג וואקסט יערלעך מיט 0.8%.

די פאלגענדע דאַטן אויף באַפעלקערונג אַנטוויקלונג אין דער שטאָט:

ImageSize  = width:700 height:220
PlotArea   = left:70 right:40 top:20 bottom:20
TimeAxis   = orientation:vertical 
AlignBars  = justify 
Colors = 
  id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:90000
ScaleMajor = unit:year increment:10000 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =

  bar:1914 color:gray1 width:1 
   from:0 till:100 width:15  text:100 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:1917 color:gray1 width:1 
   from:0 till:1400 width:15  text:1,400 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:1922 color:gray1 width:1 
   from:0 till:14 width:15  text:14 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:1931 color:gray1 width:1 
   from:0 till:1405 width:15  text:1,405 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:1943 color:gray1 width:1 
   from:0 till:3630 width:15  text:3,630 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:1948 color:gray1 width:1 
   from:0 till:5516 width:15  text:5,516 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:1952 color:gray1 width:1 
   from:0 till:16900 width:15  text:16,900 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:1961 color:gray1 width:1 
   from:0 till:17861  width:15  text:17,861 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:1972 color:gray1 width:1 
   from:0 till:26700  width:15  text:26,700 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:1983 color:gray1 width:1 
   from:0 till:43500  width:15  text:43,500 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:1995 color:gray1 width:1 
   from:0 till:72960  width:15  text:72,960 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:2005 color:gray1 width:1 
   from:0 till:80700  width:15  text:80,700 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:2009 color:gray1 width:1 
   from:0 till:83500  width:15  text:83,500 textcolor:red  fontsize:8px

## די שטאט היינט
### גאלעריע

טעקע:Kfar Saba Park, Israel.jpg|עקאָלאָגישער בעקן אין כפר סבא שטאט פּאַרק 
טעקע:War Memorial in Kfar Saba, Israel.jpg|א דענקמאָל אין זיכרון פון  די געפאלענע אין ישראל
טעקע:PikiWiki Israel 4984 samson in kfar saba park.jpg|סטאַטוע פון הגיבור פּאַרק כפר סבא
טעקע:Kenion Arim042.jpg|אַרים מאָל

### האנדל און אינדוסטריע
## צווילינג שטעט
* , זינט 1968
* , זינט 1979
* , זינט 1993
* , זינט 1995
* , זינט 2007
* 
* , זינט 2006

## וועבלינק
* וועבארט פון כפר סבא מוניציפאליטעט
משה מנחם טירנויער

ר' '*משה מנחם טירנויער זצ*ל''' איז געווען דער דיין פון דער סאטמערער קהילה אין מאנטרעאל, און דער ראש ישיבה פון ישיבת תורת משה (סאטמאר), מאנטרעאל. 

ער איז אן אויסגערופענער תלמיד חכם, און א גאון עצום. ער איז א סאטמארער תלמיד, אין אויך א תלמיד פון הגאון רבי אברהם לייטנער זצ"ל, מאנטעווידעא רב.

ר' משה מנחם האט זיך אריבערגעצויגן קיין מאנטרעאל דורך דעם שליחות פון דעם סאטמארער רבי.שפעטער ווען דער רב ר' שיימא איז אוועק איז ער דארט אויפגענומען געווארן אלס דיין, אויפן ארט פונעם פריערדיגן רב ר' שיימא שווארץ,  אין יאר תשל"ג לפ"ק. 

ער איז געווען א שטארקער חסיד פון ברך משה, און האט געשטיצט די פאבליק סקול אין קרית יואל, היינט צו טאגס איז ער א גרויסער שטיצער פון ר' זלמן לייב טייטלבוים, סאטמארער רבי אין וויליאמסבורג. 

ער איז א גרויסער קנאי, און פון די גרעסטע פרעדיגערס וועגן דער סאטמארער שיטה.

ער איז נסתלק געווארן מוצאי שבת כי תצא, יד אלול תשפ"א, אין עלטער פון 74 יאר אלט.

עקסטער האט ער אויפגעשטעלט א ישיבה פאר עלטערע בחורים וואס האבן שוין נישט בדרך כלל קיין מסגרת וואס ער האט גענומען אויף די אייגענע אחריות און אליינס געשאפן די פאנדן דערפאר. אלס ראש ישיבה איז אויפגענומען הרב אלטר יעקב יצחק וואגשאהל זון פון הרב סיני וואגשאהל מלאנצהוט.  און ער איז פארבליבן ראש ישיבה אויך שפעטער.

## פאמיליע 
איידעם ביי הרב משה הלל קאהן אבד״ק סענזשארץ.

### קינדער 
* ר בעריש
* ר עמרם
* ר שלמה
* ר יחזקאל
* ר יואל
* איידעם הרב יושע לערנער
* איידעם הרב פישל שטויבער
* איידעם הרב אהרן יוסף לייטנער

## תלמידים 
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין אמעריקע
קאַטעגאָריע:מאנטרעאל
קאַטעגאָריע:סאטמארער דיינים
קאַטעגאָריע:זאלוינים
לייביש טייטלבוים (קווינס)

ר' **לייבוש טייטלבוים** איז א משגיח און משפיע רוחני און מנהל בוקר וערב אין קווינס ישיבה.

ער איז א תלמיד פון דער סאטמארער ישיבה גדולה קרית יואל 

ער איז א קנאי מיטן האלט דרשות מוחה צו זיין אויף וואס עס לאזט זיך נאר.

ער קומט שוין  אין ישיבה 5:00 פארטאגס, מיט א ספעצילע "פינף'ווע" באס וואס איז צוגעשטעלט פאר בחורים מתמידים וואס ווילען אויפשטיין נאך פאר פארטאגס לערנען אין ישיבה.

אויך האט ער א ליל שישי כולל אין וויליאמסבורג ספעציעל פאר אגאנצן נאכט לערנען פון אידן.

קאטעגאריע:קנאים
קאטעגאריע:ראשי כוללים
קאטעגאריע:משגיחים

**די נפחה טאנץ**
 דאס איז א גאר אינטערסאנטע טאנץ וואס יעדער איז ישיבה ווייסט צו זאגן,דאס קומט פאר פרייטאג צונאכטץ נאכן סעודה פון רבינו שליט"א און די האלוועי פון די בית המדרש. א מאדנע ספעקטאקל שפילט זיך אפ יעדע וואך ווען עס טאנצן אינאיינעם אלע מיני בחורים,פון גאר שוואכע ביז גאר פרומע, מען טאנצט יעדע וואך די זעלבע נגינים א שטייגער ווי , לאך פון די וועלט, ה' הוא מלקינו און מען האקט א קעגן די בחירות און קעגן דף היומי און קעגן די האטליין בחצרות פון מאל צו מאל,און צומאל נגינים אן קיין ווערטער, די נאמען "נפחה טאנץ" נעמט זיך פון דעם וואס א גרויסע טייל בחורים גייען נישט אהין פאר די טענץ, נאר פאר.....וד"ל
לייביש טייטלבוים (איחוד קאנטרי)

ר' **לייביש טייטלבוים** ע"ה איז געווען דער רב ביי די ארונים פון איחוד קאנטרי און אויך פון ראס סטריט איחוד התלמידים שול. ער האט געגעבן אויך די השגחה אויף די ארונים בוטשער סטארס אין וויליאמסבורג. 

זיין ברודערס זענען ר' יוסף טייטלבוים ראש הכולל סאטמאר בארא פארק און ר' יחזקאל טייטלבוים רב פון קליימער סטריט סאטמאר שול.

קאַטעגאָריע:ארונים
קאַטעגאָריע:רבנים
ראובן חיים שטיינבערג

ר' **ראובן חיים שטיינבערג** איז א תלמיד חכם א ראש הכולל געווען אין אן עקספערט אויף עניני ווערעם. 

ער איז אויך א ראש ישיבה אין קווינס ישיבה פארמיטאג ח"ג און ארויף.

א מומחה אין די פעלד פון כשרות, און אויך איינגעשטעלט אין די לעצט געשאפענע רי-געעפנטע זאלונישע "ועד הכשרות" שע"י קהל יטב לב דסאטמאר וויליאמסבורג.

ער האט די גרעסטע כיתה אין קווינס ישיבה פון קרוב צו 200 בחורים, און ווי פארשטענדליך האט ער צו הילף נאך עטליכע איינגעשטעלטע:

קאטעגאריע:ראשי ישיבות אין אמעריקע
קאַטעגאָריע:ראשי כוללים
ביקיני

קליין|מרכז|ביקיני נקיבה
[קליין|א ביקיני אין א [מאזאיק פון די אוראלטע עלטערן ביי די ווילע ראמאנע דעל קאזאלע, סיציליע]]
א **ביקיני** (פון פראנצויזיש: *bikini*, נאך ביקיני אטאל) איז געוויינטלעך א צוויי-טייליקער פרויאישער שווימען קליידונג וואס באהאלט די בריסט און די וואגינע מיט כמעט די גאנצער תחת. פאר א קלענערע שווים קלייד וואס דעקט נישט צו די תחת הייסט זשי סטרינג.

## יידישקייט 
דער ביקיני איז זייער נישט צניעותדיק, און ביי די פרומע יידן נוצט מען דאס נישט, נאר מען שווימט מיט די געהעריקע קליידער אפילו ווען מענער זענען נישט דערביי.

קאטעגאריע:קליידונג
קאטעגאריע:שווימן
קאטעגאריע:באדן
תחנון

**תחנון** איז א תחינה וואס מען זאגט יעדן טאג אין דער וואכן נאך דער הויכע שמונה עשרה ביי שחרית און מנחה.

חסידים און רוב ספרדים זאגן שלש עשרה מדות פאר תחנון. דער עיקר תחינה וואס מען זאגט איז קאפיטל ו' פון תהלים לויט די אשכנזים אדער קאפיטל כ"ה לויט די ספרדים.
 
די טעג זאגט מען נישט קיין תחנון:
* שבת
* יום טוב
* חול המועד
* א טאג וואס מען זאגט הלל. (ראש חודש, חנוכה, פורים.)
* חמשה עשר בשבט
* ל"ג בעומר
* לויט רבנות הראשית לישראל - יום העצמאות

אויך זאגט מען נישט קיין תחנון ווען מען דאווענט מיט א חתן, א פאטער פון א קינד וואס האט א ברית דעם טאג, א סנדק אדער א מוהל

## תחנון ביי מנחה פאר א טאג ווען מען זאגט נישט תחנון 
היינט איז אנגענומען נישט צו זאגן תחנון ביי מנחה ווען דעם נעקסטן טאג זאגט מען נישט קיין תחנון. דערפאר זאגט מען קיינמאל נישט תחנון ביי מנחה פרייטיק (ווייל שבת זאגט מען נישט תחנון). 

ס׳איז פאראן א פאר אויסנאמען ווען מען זאגט יא תחנון צו מנחה כאטש דעם נעקסטן טאג זאגט מען נישט תחנון: מנחה א טאג פאר ערב ראש השנה און א טאג פאר ערב יום כיפור. דאס הייסט אז כאטש בערב ראש השנה (כ"ט אלול) זאגט מען נישט תחנון א גאנצן טאג, אבער מנחה דעם פריערדיגן טאג (ד״ה מנחה אום כ"ח אלול) זאגט מען יא תחנון. איין טעם איז ווייל מען גייט זאגן סליחות נאך דער תפילת מנחה (ערב ראש השנה נאך חצות, אדער פארטאגס) ווען מען וועט זאגן תחנון. דאס איז נישט אויסגעהאלטן פאר אשכנזים, וואס זאגן נישט תחנון ביי די סליחות ערב יום כיפור. דערפאר קען מען זאגן אן אנדער טעם, ווייל דאס נישט זאגן תחנון ערב יום כיפור נעמט זיך פון יום כיפור, אבער עס ציט זיך נישט צום פריערדיקן טאג. ביי רוב אשכנזים זאגט מען נישט תחנון פסח שני, אבער א טאג פריער זאגט מען יא תחנון צו מנחה; אויך דא קען מען זאגן אז דער שמחה פון פסח שני איז נאר בייטאג, און נישט דעם אוונט, במילא איז די פריערדיקע מנחה ווייט פונעם נעקסטן ״טאג״.  אין טייל קהילות אין מערב אשכנז איז דער מנהג אז ט"ו בשבט, ל"ג בעומר און ט"ו באב, זאגט מען נישט תחנון, אבער דעם טאג פריער זאגט מען יא תחנון צו מנחה.

רבי דוד אבודרהם שרייבט וועגן דעם מנהג אין שפאניע אין זיינע צייטן: 

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:תפילה
יוסף יואל קאהן

רבי **יוסף יואל קאהן** (געב' ירושלים י"ז אדר ב׳ ה'תשי"ט) איז דער רבי פונעם "מבקשי אמונה" חסידות. 

ער איז דער יונגסטער זון פונעם פריערדיגן תולדות אהרן רבי, רבי אברהם יצחק קאהן, און פון מרת יענטא, א טאכטער פון הרה"ק רבי אהרן ראטה, דער גרינדער פון דער שומרי אמונים - תולדות אהרן דינאסטיע. ער איז אן איידעם פון רבי מנחם מענדל מאנדערער, דער געוועזענער קאסאווער רבי פון ירושלים.  

רבי יוסף יואל ווידמעט זיין צייט און באשעפטיגט זיך מיט קירוב. ער פירט זיך צו פראווען שבתים און פירן טישן אין פארשידענע שטעט און זידלונגען, וואס עס וואוינען פרייע אידן אדער אזעלכע וועלכע געהערן צו דער מזרחי באוועגונג, כדי זיי צו מקרב זיין צו אידישקייט. אויסער דעם דינט ער אלס ראש כולל אין דער ישועות יעקב שוהל אין מאה שערים. פאר א סאך יארן האט נישט געהאט קיין קינדער, אבער טראצדעם האט ער זיך נישט מייאש געווען און נישט אויפגעגעבן, און יעדן טאג פלעגט ער צוזאמען אינאיינעם מיט זיין רעביצין פארן קיין קבר רחל און זיך אויסבעטן ביז ער איז געהאלפן געווארן. י"ב אדר ב ה'תשע"א, דריי און דרייסיג יאר נאך זיין חתונה, זענען אים געבוירן צווילינג מיידלעך.

ער ווערט געשטיצט דורך ביידע זיינע ברידער, סיי דער תולדות אהרן רבי, און סיי דער תולדות אברהם יצחק רבי.

## רעפערענצן
קאהן, יוסף יואל
מחיצה

א **מחיצה** איז א באגריף אין הלכה וואס ווערט געניצט אין פארשידענע געלעגנהייטן.
* אין הלכות שבת, דריי אדער פיר מחיצות קען שאפן א רשות היחיד אדער א כרמלית.
* א סוכה מוז זיין ארומגענומען מיט דריי מחיצות.
* אין א שול מוז מען האבן א מחיצה צו טיילן צווישן די מענער און פרויען.

קאַטעגאָריע:הלכה
קאטעגאריע:מצוות און מנהגים
קאטעגאריע:צניעות
ה'תשט"ז

## קאלענדאר
## געשעענישן
* גרינדונג פון תל אביב אוניווערסיטעט

## געבוירן
*כ"ו אדר ב' – רבי ישעיה יעקב פארטוגאל, סקולענער רבי

## נפטר געווארן
תל אביבער אוניווערסיטעט

קליין|250px|דער אינזשעניריע פאקולטעט אריינגאנג
דער **תל אביבער אוניווערסיטעט** איז דער גרעסטער אוניווערסיטעט אין ישראל. אין 2013 האבן דארט שטודירט 30 טויזנט סטודענטן. ער איז געגרינדעט געווארן דעם 6טן יוני 1956.

אין תל-אביב אוניווערסיטעט איז טעטיק די פאלגנדערע ניין פאקולטעטן:
* פינקטלעכע וויסנשאפטן
* אינזשעניריע
* נאטור-וויסנשאפטן
* סאציאלע-וויסנשאפטן
* אדמיניסטראציע
* גייסט וויסנשאפטן
* יוריספרודענץ
* קונסט
* מעדיצין

דער קאמפוס פונעם אוניווערסיטעט געפינט זיך אין רמת אביב אין צפון תל אביב.

## באקאנטע תלמידים 
* אלוף בן, הויפט רעדאקטאר פון "הארץ"
* שמשון בראקמאן, אלימפישער מאטראס
* אריה אלדד, געוועזן א כנסת דעפוטאט
* ארי פאלמאן, פילם-מאכער, רעזשיסאר פון "וואלס מיט באשיר"
* טל פרידמאן, קאמיקער, אקטיאר און מוזיקער
* בעני גאנץ, כנסת דעפוטאט און געוועזן דער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל
* רון חולדאי, איצטיקער בירגערמייסטער פון תל אביב
* אתגר קרת, שרייבער
* מאני מאשאנאוו, אקטיאר און קאמיקער
* יצחק מרדכי, געוועזן דער זיכערהייטס און טראנספארטאציע מיניסטער פון ישראל
* חיים רמון, געוועזן דער געזונטהייט און יוסטיץ מיניסטער פון ישראל
* אילן רמון (1954 - 2003), ערשטער ישראלדיקער אסטראנויט
* איילת שקד, געוועזן די יוסטיץ מיניסטערין פון ישראל
* אריאל שרון (1928 - 2014), געוועזן פרעמיער מיניסטער פון ישראל
* נתן יונתן (1923 - 2004), דיכטער
* גלעד צוקערמאן, לינגוויסט, שפראכן-אויפלעבער, מומחה אויף דער יידישער און העברעישער שפראך, קולטור און אידענטיטעט

## וועבלינק 
* תל-אביבער אוניווערסיטעט וועבזייטל

קאטעגאריע:אוניווערסיטעטן
קאַטעגאָריע:תל אביב
G-string

**זשי סטרינג** (העברעיש: **חוטיני** וואס מיינט: **חוט־אונטערװעש**) איז מייסטענס א שווים קלייד וואס איז מער אויסגעלאסן ווי א ביקיני, צוליב דעם וואס עס דעקט כמעט גארנישט צו פון די קערפער בלויז די מינימאלע לעגאלע באהאלטענקייטן מיט א דינע שטריק.

קאַטעגאָריע:קליידונג
יעקב ווייס

הרב **יעקב ווייס** איז דער רב אין בית המדרש ישמח משה אינעם טשעסטנאט רידזש געגנט אין מאנסי, א גרויסער מגיד און בעל דרשן ביים היימישן ציבור און איז אויך באקאנט מיט זיינע שיעורים אויף היסטאריע און אויף די פרשה. אזוי אויך איז ער יושב ראש הנהלה רוחני מוסדות סאטמאר מאנסי.

## ביאגראפיע 
קודם איז ר' יענקל געווען א מנהל יארן לאנג פון דער סאטמאר ישיבה גדולה אין מאנסי בנשיאות רבי חיים יהושע האלבערשטאם גאב"ד סאטמאר מאנסי, דערנאך איז ער אויפגענומען געווארן אלטס מנהל פון דער פאפא ישיבה גדולה אין וועסטשעסטער וואו ער האט דארטן געפירט געווען פאר ארום ניין יאר. בשנת תשע"א ווען די מתיבתא אין קרית יואל איז דורך פארשידענע זמנים און מען האט צוטיילט די מתיבתא אין עטליכע סניפים האט מען אים אויפגענומען אלס מנהל פון סניף ברך משה.

זינט זיין חתונה וואוינט רבי יעקב אין מאנסי.

ער איז דער תורה שרייבער פונעם ספר ברך משה פונעם סאטמארער רבי׳ן דער בעל ברך משה, ווי ער האט שוין במשך די יארן ארויסגעגעבן 12 בענדער ברך משה, און הגדה של פסח און זמירות ברך משה.

רבי יעקב אליין האט שוין ארויס געגעבן אסאך ספרים, אלה מסעי, נאות יעקב, משכנות יעקב, רנו ליעקב (צוויי בענדער), זמירות בית יעקב, הגדה של פסח תגיד ליעקב, הקול קול יעקב.

ר' יענקל איז א זון פון הרב דוד יואל ווייס פון ירושלים בעל מחבר ספרי מגדים חדשים על ש"ס ועל התורה - 14 בענדער, ויושב ראש כולל שומרי החומות.

ער איז א איידעם ביי רבי אברהם משה קרויס, טאפאלטשאנער רב פון מאנסי, בעל יעלת חן, בן המקובל רבי שמואל קרויס בעל שפתי חן.

קאַטעגאָריע:ארונים
קאַטעגאָריע:פאפא

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
שטאטס שטאַט

א **שטאטס שטאַט** איז א מדינה פון בלויז איין שטאט

## היינטיקע שטאטסשטאטן 
* וואטיקאן
* סינגאפור
* מאנאקא

גיבראלטאר איז נישט ממש א שטאטס שטאָט נאר א זעלבשטענדיגע שטאט וואס איז אפיציעל א קאלאניע פונעם פאראייניגטן קעניגרייך.
קאטעגאריע:שטאטסשטאטן
ניק

**ניק** איז א פאלשע נאמען וואס מען באנוצט זיך מיט זיי געווענליך אויפן אינטערנעט ווי מ'וויל נישט אז אנדערע זאלען אויפדעקן זיין אידענטיטעט.

חז"ל זאגן: "המכנה שם לחבירו אין לו חלק לעולם הבא".
על הגאולה ועל התמורה

**על הגאולה ועל התמורה** איז א קונטרס פון סאטמארער רבי ר' יואל טייטלבוים זי"ע, פארפאסט לאור די זעקס טאג קריג מלחמה פון די ציונים.
אין דעם ספר שרייבט ער אראפ זיין שיטה אז די מלחמה איז בכלל נישט געווען קיין נסים נאר א שטארקע מיליטערישע זיג פון די ציונים וועלכע האבן געוואוסט פון פאראויס אז זיי וועלן באזיגן די אראבישע שונאים. און אז אפילו אויב עס זענען יא געווען נסים, איז עס געווען פונעם ס"מ און נישט פון די צד הקדושה ווי אויך שרייבט ער מען זאל נישט גיין צום כותל המערבי.

דער ספר איז געבויעט אויף די באקאנטע שלוש סעודות תורות פון די פיער וואכן: נשא, בהעלותך, שלח, קרח פון יאהר תשכ"ז וואו דער רבי האט געפייערט קעגן די ניסים.

רוב ספר זעלבסט האט דער רבי נישט אליינס געשריבן, ווי דער רבי האט דאן געזאגט פאר רבי משה אריה פריינד: אז ער האט דאס נישט אליינס געשריבן **ווייל עס האט מיר געבלוטיגט דאס הארץ, איך האב געשפירט אז איך וועל עס נישט אויסהאלטן**. נאר די הקדמה האט דער רבי יא געשריבן, און ער האט זיך דערנאך אויסגעדרוקט: **דאס האב איך געשריבן מיט בלוט, נישט מיט קיין טינט**.

די ערשטע מהודרה אין א הארטע דעקל איז ערשיינען אין תשכ"ז געדרוקט בבית דפוס רבי סענדער דייטש אין ברוקלין. עס איז איבערגעדרוקט געווארן נאך זיבן מאל, ביז אום תשנ"ח איז עס פריש איבערגעדרוקט געווארן מיט אותיות מרובעות דורך הוצאת ירושלים און געדרוקט ביי דפוס מבין.

לכבוד די נייע אויסגאבע האט רבי יוסף אשכנזי געשריבן א לענגערע הקדמה וואו ער שרייבט אביסל איבער די היסטאריע פנעם ספר און די געשעעהנישן אין יענע צייט.

קאַטעגאָריע:ספרי סאטמאר
קאַטעגאָריע:ציוניזם
קאַטעגאָריע:זעקסטאגיקע מלחמה
פלוארעסצירנדיק לעמפל

קליין|פארשידענע פלוארעסצירנדיקע לאמפן
א **פֿלואָרעסצירנדיק לעמפל** איז א סארט עלעקטריש לעמפל (לעקטער גלעזל) וואס שאפט ליכט מיט הייסער גאז. עס ווערט גענוצט צו באלייכטן הייזער און געביידעס. דאס לעמפל איז אנדערש ווי א קאנווענציאנאל לעמפל וויבאלד עס נוצט א גרעסערן טייל פון דער ענערגיע וואס עס נעמט וועלכע איז א צענטל די ענערגיע מאס וואס א געווענליך לעמפל נוצט. 

מיט דער אנגייענדיגער דעבאטע איבער גלאבאלן אנווארעמען איז געווען א צייט ווען מיליאנען מענטשן איינגעטוישט טייל פון זייערע לעמפלעך צו פֿלוארעסצירנדיקע לעמפלעך צו שפארן ענערגיע און טאן עפעס ממשות צו ראטעווען די סביבה.

א פֿלואָרעסצירנדיק לעמפל האט אין זיך דעם כעמיקאל פֿאספֿאר און איז צוזאמענגעשטעלט פון קוועקזילבער וועפארס. די פאספאר שטויבלעך וועלכע ליגן אינעם גלאזערנעם האלטער זענען באגלייט מיט א געוויסער גאז וואס מאכט די שטויבלעך זאלן זיך פארשפרייטן איבעראל.

די פאספאר שטויבלעך לייכטן שטארק אויף ווען זיי קומען אין געגנווארט מיט ראדיאציע, ווי אנטראווליאט ליכט, וועלכע פראדוצירט עלעקטראמאגנאטישע שטראלונג, אדער עלעקטראן ביעמס. די כעמיקאלן ווערן אבער נישט הייס ווייל עס איז נישט דא וואס זאל זיי מאכן הייס. 

די פלארעסענט לאמפ איז שוין אויסגעטראפן געווארן איבער 400 יאר צוריק גענוי אויפ'ן זעלבן אופן ווי היינט. מען האט דאס אבער נישט געזען אין ערגעץ ווייל ווייניג מענטשן האבן זיך אין יענע צייטן געהאט עלעקטרישע פארבינדונגען. ערשט אין די יארן פון 1900 האט מען צוריק אנטוויקעלט די פלארעסענט לאמפ וועלכע געפינט זיך היינט אין אלע הייזער און אפיסעס. 

פֿלוארעסצירנדיקע לעמפלעך האבן עטלעכע מעלות: ערשט ניצן זיי פיל ווייניגער ענערגיע, זיי ווערן נישט אזוי הייס און ברענען זיך נישט אזוי שנעל אויס.

## זעט אויך 
* פלוארעסצענץ

קאטעגאריע: עלעקטריע
קאַטעגאָריע:געצייג
מושיען של ישראל

**מושיען של ישראל** איז א סעריע פון ספרים וואס באשרייבט אין לשון קודש שפראך דאס לעבנשאפן פון פריערדיגן סאטמארער רבי ר' יואל טייטלבוים זי"ע.

די פארפאסער פונעם ספר איז דער היסטאריקער ר' שלמה יעקב געלבמאן פון קרית יואל.

די ווארט **מושיען של ישראל** קומט ארגינעל פון א לשון חז"ל ווי פרעה האט פלאנירט צו פארמיידן דאס געבורט פון משה רבינו.

קאַטעגאָריע:יידישע ביכער
קאַטעגאָריע:היסטאריע
קאַטעגאָריע:סאטמאר
טעלעגראם

די **טעלעגראם** איז געווען דער ערשטער וועג וויאזוי מען האט געשיקט מעלדונגען עלעקטראניש צו א ווייטן ציל דורך קאדן און קלאנגען.

די ערשטע טעלעגראם האט דער אמעריקאנער ערפינדער סעמיול מארס אויסגעטראפן אין יאר 837'. די טעלעגראם איז טאקע דעמאלט אנגערופן געווארן אויף זיין נאמען: "מארס טעלגראם". אינעם זעלבן יאר האט א בריטישער פארשער מיט'ן נאמען טשארלס וויטסטאון אויך אליין אויסגעטראפן די זעלבע אויסטרעף.

די ערשטע טעלעגראף איז ערשט ארויסגעשיקט געווארן אין 844' דורך דעם זעלבן מורס. עס איז געווען א קורצע מעסעדזש וועלכע איז געשריבן געווארן דורך אן עלעקטראמאגנאטישע בליי וועלכע איז געלעגן אויף א דרייערדיגע אייזן וועלכע האט געמאכט די סימנים און שטריכן.

מורס האט זיך ארומגעשפילט מיט זיין נייע טעלעגראם פאר יארן ביז ער האט געקענט ארויסשיקן א מעסעדזש אזוי ווייט ווי 20 מייל.  ווייטער ווי 20 מייל זענען די סיגנאלן געווען צו שוואך אז עס זאל קענען גענוי אראפצייכנען די קאודס. מורס האט ווייטער געארבעט ביז ער האט באוויזן צו מאכן א מאשינקע וועלכע ער האט אראפגעשטעלט ביי די ווייטקייט ענדע פון די שטארקייט פון די סיגנאלן און מיט דעם האט ער געשיקט די סיגנאלן פאר נאך 20 מייל און אזוי ווייטער. 

ארום 20 יאר נאכדעם וואס ער האט אויסגעפונען די טעלעגראם האט ער עמטליך פובליצירט זיין אויסטרעף און די טויזענטער סייענטיסטן האבן זיך א נעם געגעבן דערצו מיט אלע באקן און ביז א קורצע צייט איז די מורס טעלעגראם אראפ פון די מאפע און צענדליגער נייערע און מער סאפיסטיקירטע טעלעגראמען זענען ארויסגעקומען ווערנדיג אלץ בעסער און בעסער.

(עס מוז דא באמערקט ווערן אז די טעלעגראמס האבן נאך דעמאלט נישט געארבעט ווייערלעס. עס האט זיך געמוזט ציען א לאנגע ווייער ביז א גענויער ארט מען זאל אהין קענען שיקן א טעלעגראף. אריבער א וואסער איז נישט געווען אין באטראכט). 

ווי געזאגט האט די טעלעגראם נאר געקענט שיקן קאודס, דאס טייטש אז אלע מעסעדזשעס זענען געשיקט און געפרינט געווארן דורך פארשידענע פארעמען וועלכע מען האט זיך איינגע'חזרט און אזוי ארום אפגעליינט די מעסעדזשעס. אין די ערשטע 50 יאר איז געווען זייער א טייערע זאך און נאר ריזיגע פירמעס האבן זיך געקענט ערלויבן צו האבן א טעלעגראם. אויס איינער האט דווקא געוואלט שיקן א טעלעגראף צו א ווייטן ארט האט ער געברויכט באצאלן אסאך געלט.

אין אנפאנג 20'סטן יאר-הונדערט האט מען אנטוויקעלט צוויי ווייערלעס טעלעגראם מאשינען: די טעלעפרינטינג סיסטעם וועלכע מען נוצט נאך הייינט. און די פעסעמיל ריפראדוקציע סיסטעם וועלכע איז געווארן א פארגאנגענהייט אין 980'. 

די טעלעפרינטינג סיסטעם פארשטייט די קאודס און פרינט זיי צו ווערטער. די מידיא פירמעס פלעגן נאך ביז א קורצע צייט צוריק זיך אסאך באנוצן מיט דעם. היינט נוצן עס די ארימערע לענדער.

קאטעגאריע:קאמוניקאציע
קאטעגאריע:טעכנאלאגיע
זאל

**זאַל** איז א גרויסער ליידיגער ארט. געוויינליך איז דאס א פארצימער פאר א הויז אדער סיי וואסערע גרעסערע זאלן זענען א באל רום, ווי מען פראוועט חתונות, קאנצפערענצן, געדענקמאלן, פארברענגען און צונויפקומען. 

אין רוסלאנד האט מען גערופן דעם בית מדרש וואו די בחורים האבן געלערנט, מיטן נאמען "זאַל" (און ביז אנט רופט מען אזוי אן דער "בית מדרש", אין ישיבות חב"ד, וואס שטאמען דאך פון רוסלאנד).

קאַטעגאָריע:ארכיטעקטור
דעטעקטיוו

**דעטעקטיוו** איז א באהאלטן פאליציי אפיציר געווענליך מיט ציווילע קליידונג, וועמענס אויפגאבע איז צו פארשן, נאכגיין פארברעכער אדער באווייזען.

קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע
קאטעגאריע:פאכן
דוד האלבערשטאם (שרייבער)

**דוד האלבערשטאם**  (10טן אפריל 1934 - 23סטן אפריל 2007) איז געווען אן אמעריקאנער פוליצער פרייז געווינער און שרייבער. באוואוסט מיט זיין ארבעט אויף דער וויעטנאם מלחמה, פאליטיק און שפעטער אלץ ספארט זשורנאליסט.

האלבערשטאם, דוד
דארמיטארי

א **דאָרמיטאָרי** אדער **אינטערנאַט** איז א געביידע וואס איז געמאכט בעיקר פאר שלאפן פאר מערערע מענטשן, עס ווערט געווענטליך גענוצט און קאלעזשעס, ישיבות און די מיליטער.
  
## אינטערנאט אין ישיבות 
אסאך ישיבות האבן א פלאץ ווי בחורים שלאפן ווען זיי זענען אין א ישיבה אוועק פון שטוב. רוב ישיבות וועלכע נעמען אריין בחורים פון אויסערן שטאט שטעלן צו א פלאץ פאר די בחורים צו שלאפן. די באוואוסטע מירער ישיבה אין ירושלים, זייענדיג די גרעסטע ישיבה אין דער וועלט, ערלויבט די בחורים זיך אליינס צו דינגען א פלאץ ווי צו שלאפן, אבער רוב בחורים האבן א פלאץ אין איינעם פון די אינטערנאטן.

אין אינטערנאטן זענען דא תקנות ווען מען מעג זיך דארט דרייען, און רוב ישיבות פארבאטן די טירן פון די שטובער פון צו האבן שלעסער כדי צו פארמיידן דברים אשר לא יעשו.

קאַטעגאָריע:געביידעס
לעבנסשטייגער

**לעבנסשטייגער** איז די וועג וויאזוי מען לעבט.

* שטיצבאַרע לעבן
*
שלוקערץ

א **שלוקערץ** איז א אויפטרייסלונג אין דעם אטעם-סיסטעם פונעם קערפער, וואס פאסירט געווענליך נאכן עסן, אבער אויך אפט, און האלט געווענליך אן פאר א קורצער צייט.

## אורזאך 
א מענטש אטעמט דורך די לונגען וואס זענען צוויי בּאַלאָנען וואס נעמען אריין דאס לופט וואס מ'אטעמט אריין און בלאזט עס צוריק ארויס. די ארבעט פון די לונגען איז אויסצורייניגן דעם מענטשנ'ס קערפער פון קארבאן דיאקסייד וואס ליגט אין דער לופט וואס מיר אטעמען אריין. די לונגען טוישן די לופט צו קלארן אקסיגען וואס דער מענטשלעכע אנאטאמיע נוצט פאר אלע צעלן.

א מענטש דארף נישט אינזין האבן ער זאל אטעמען, נאר ס'איז פארהאן א ספעציעלער אטעם-סיסטעם אינעם מוח וואס שיקט סיגנאלן דורך די נערוון אז די לונגען זאלן אטעמען.

אסאך מאל בייגן זיך אוועק די צענטער מוסקלען פון דער אטעם-סיסטעם און שיקן אראפ אסאך לופט ביז דער דיאפראגמע (א גרופע מוסקלען וועלכע טיילן אפ די לונגען פון די אנדערע טיילן אין בויך). די דיאפראגמע שיסט צוריק ארויף די לופט דורך זיך צאמציען, די פלוצלינגע גאלאפ און פלוס פון לופט אריין אין די לונגען אויף איין מאל פאראורזאכט דעם עפיגלאטיס זיך צו פארמאכן און דעריבער שאפֿנדיג דעם קול פונעם שלוקערץ וואס מיר הערן און שפירן.

וועגן דער זעלבער אורזאך טוט אמאל דער מענטש הוסטן. די אונטערשייד איז, אז ווען מען הוסט איז עס קורץ (צוויי ביז פינף מאל) און שלוקערצן קען געשען צענדליגער מאל.

## זעט אויך 
*גענעץ
*גרעפץ
*ניעס
*פארץ
קאַטעגאָריע:סימפטאמען
קול השבת

**קול השבת** איז דער חרדישע פאון האטליין פאר קנאים וואס שרייען שבת. דארטן וועט איר הערן א קאלעקשאן פון אלע רבנים וואס זענען קעגן די וויליאמסבורג און בארא פארק'ע עירוב.
קול זכור ימות עולם

**קול זכור ימות עולם** איז א האטליין צו פארציילען סיפורי צדיקים פון גדולי ישראל אין אמעריקא מיט יארן צוריק, און בעיקר פון צעלימער רב זצ"ל, די רעדנער איז איינער א גרוש.

אפיציעל האט ער עס אנגעהויבן אקעגן די ליין פון אליהו אמסעל, וועם ער באצייכענט אלץ ראטן וויידלעך און מויזן וויידלעך.

אין א שמועס פון מיטוואך פר' אחרי קדושים זאגט ער אז ער איז א גוטע ידיד פונעם רעדנער אויפן אויבענדערמאנטע ליין, און אז ער פלעגט שטופן מיט אים די צייט אין ברעסלאווער שטיבל אין מאה שערים פאר 25 יאר צוריק, און ער ווייסט נישט וואס ער האט קעגן אים.
טביה דער מילכיקער

[left|thumb|200px|שער בלאַט פון יאָר [ה'תש"ז (1947)]]
**טביה** אָדער **טעוויע דער מילכיקער** איז דער נאָמען פון אַ בוך, ווי אויך דער הויפּט כאַראקטער אין דעם בוך. געשאַפֿן פון שלום עליכם, אַרויס אויף אידיש אין יאָר ה'תרנ"ד (1894). אין יאָר ה'תרצ"ט (1939) האָט מען אַדאַפּטירט פון די דערציילונגען אויף דעם פילם טעוויע.

טביה איז אַן אָרימער איד וואָס וואוינט אין אַ דאָרף ניט ווײַט פון אַנאַטעווקע, מיט זײַן ווײַב גאָלדע, און זײַנע זיבן טעכטער (נאָר זעקס פון זיי ווערן דערמאָנט בײַם נאָמען: צייטל, האָדל, חוה, שפּרינצע, ביילקע און טײַבל).

## די געשיכטע 
דער בוך איז אויסגעשטעלט אַלס מאָנאָלאָגן, וואָס טביה דעציילט זײַנע איבערלעבונגען צו דעם מחבר.

### דאָס גרויסע געווינס 
אין דער ערשטער מעשה, דערציילט טביה ווי אַזוי ער איז געוואָרן אַ מילכיקער. איינמאָל איז ער געפאָרן אַליין אין וואַלד, און ער האָט דאָרט געטראָפן צוויי בלאָנזשענדיקע אידישע פרויען. נאָכן פירן זיי אין שטאָט אַרײַן, האָט זיך אַרויסגעוויזן אַז זיי באַלאַנגען צו אַ נגידישער משפחה, און אַלס לוין פאַר זײַן הילף, האָט מען עם אָנגעשטאָפּט מכל טוב אַהיים צו ברענגען, געלט, געבעקס און דער עיקר - אַ מעלקנדיקע בהמה.

### אַ בוידעם 
טביה שטויסט זיך אָן אויף זײַנעם אַ ווײַטן קרוב – מנחם מענדל. יענער רעדט טביה'ן אײַן ער זאָל מיט עם געטרויען זײַנע גאַנצע געלט ער זאָל מיט דעם קויפן אקציעס, צוזאָגנדיק דערבײַ אַז די געלט וועט זיך פאַרטאָפּלען עד בלי די און טביה וועט נאָך ווערן אַן עושר. טביה באַוויליקט זיך, און די גאַנצע געלט גייט לאיבוד.

### הײַנטיקע קינדער 
דער קצב לייזער־וואָלף, אַ גרויסער גביר – כאָטש אַ היבשער עם־הארץ, רעדט זיך צונויף מיט טביה'ן ער זאָל עם פאַרקנסנען זײַן עלטסטע טאָכטער צייטל. דערווײַלע ווײַזט זיך אויס אַז צײטל וויל גאָר חתונה האָבן מיט מאָטל קאַמזויל – דער אָרימער שנײַדער. טביה איז מסכים, און ער פאַלט אײַן אויף אַ המצאה כדי אײַנצורעדן גאָלדען: אינמיטן נאַכט כאַפּט ער זיך אויף ווי פון אַ בייזן חלום, און טענה'ט אַז לייזער־וואָלפס ערשטע פרוי פרומע־שרה, האָט עם שטרענג געוואָרנט ניט צו געבן זײַן טאָכטער פאַר איר געוועזענעם מאַן, אַניט – וועט זי שטאַרבן נאָך אַ וואָך דרײַ.

### האָדל 
אַ נײַער גאַסט באַווײַזט זיך אין שטעטל, טביה רופט עם אָן „פעפערל” נאָך זײַן שאַרפן צונג, אָדער אויף רוסיש – פּערטשיק. האָדל פאַרליבט זיך אין עם, נאָר ער איז אַ פאַרברענטער קאָמוניסט. נאָכן שטעלן חופה און קידושין, ווערט ער אַרעסטירט און פאַרשיקט אין סיביר. האָדל פאָרט עם נאָך אַהין צו.

### חוה 
טביהס דריטע טאָכטער חוה האָט שטאַרק ליב צו לייענען. זי הייבט אָן באָרגן ביכער בײַ איינעם אַ גוי כוועדקע, וועלכער זי טענה'ט „איז דער צווייטער גאָרקי”. זי פאַרליבט זיך אין עם, האָט חתונה מיט עם, און בײַ טביה'ן איז זי פּונקט ווי געשטאָרבן.

## זע אויך 
* דער פידלער אויפן דאך

קאַטעגאָריע:יידישע ביכער
1939

## געשעענישן
* 1טן יאנואר - נאצי דייטשלאנד אסרט פאר יידן צו ארבעטן מיט דייטשן
* 7טן מערץ - צווייטער וועלט קריג: איטאליע נעמט איין אלבאניע
* 14טן מערץ - סלאוואקיע שיידט זיך פון טשעכאסלאוואקיי און ווערט א פראטעקטאראט פון נאצי דייטשלאנד.
* 15טן מערץ - נאצי דייטשלאנד קאמפלעטירט אייננעמען טשעכאסלאוואקיי.
* 22סטן מערץ - נאצי דייטשלאנד אנעקסירט מעמל.
* 7טן אפריל - פאשיסטישע  איטאליע אינוואדירט אלבאניע.
* 13טן מיי - די פליטים שיף "סאנט לואיס" פארט ארויס פון האמבורג קיין קובא.
* 19טן מיי - פוילן און פראנקרייך שרייבן אונטער א מיליטערישן אפמאך.
* 23סטן אויגוסט - דער ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך ווערט אונטערגעשריבן צווישן נאצי דייטשלאנד און דעם סאוועטן פארבאנד.
* 1טן סעפטעמבער - צווייטע וועלט מלחמה: אויסברוך פון דער מלחמה, ווען נאצי דייטשלאנד אינוואדירט פוילן.
* 3טן סעפטעמבער - צווייטער וועלט קריג: פראנקרייך, אויסטראליע און דאס פאראייניגטע קעניגרייך פראקלאמירן מלחמה אויף דייטשלאנד.
* 6טן סעפטעמבער - דרום אפריקע פראקלאמירט מלחמה קעגן דייטשלאנד.
* 28סטן סעפטעמבער - ווארשע פאלט אין די הענט פון דער ווערמאכט.
* 29סטן סעפטעמבער - פוילן צעטיילט צווישן נאצי דייטשלאנד און דעם סאוועטן פארבאנד.

## געבוירן 
* 5טן פעברואר - שמואל האלפערט, כנסת דעפוטאט פון דער אגודת ישראל פארטיי (יהדות התורה)
* 13טן פעברואר - בעאטא קלארספעלד, דייטשער-פראנצויזישער זשורנאליסט וואס האט געקעמפט אויפדעקן נאצישע קריגס פארברעכער
* 26סטן יולי - דזשאן האווארד, פרעמיער מיניסטער פון אויסטראליע
* 9טן אויגוסט - ראמאנא פראדי, פרעמיער מיניסטער פון  איטאליע
* 1טן סעפטעמבער - טאני פראנדזשיע, לעבאנעזער פאליטיקער און מיליציע פירער אין די לעצטע יארן פונעם לבנון ברודער קריג (געש' 1978)
* 28סטן דעצעמבער - יהורם גאון, ישראלדיקער זינגער און אקטיאר

## געשטארבן
* 23סטן סעפטעמבער - זיגמונד פרויד, גרינדער פון פסיכאאנאליז (געב' 1856)

## נאבעל פריזן 
* פיזיק - ערנסט לארענס

קאַטעגאָריע:1930ער
האנטקייטן

left|thumb|250px|פיס האנטקייטן
[left|thumb|250px|הענד קאפ ווערן אויך באנוצט אין [בי.די.עס.עם..]]
**האנטקייטן** (אויף ענגליש: Handcuffs) זיינען צוויי אייזערנע רינגלען וואס זיינען פארבונדן איינער צום אנדערן מיט א קורצע קייט, די רינגלען ווערן פארשלאסן אויף א פאל וואס מען קען זיי נישט עפנען אן א שליסל. אין אלגעמיין ניצט מען זיי צו פארבינדן הענט און פיס פון פארברעכער. די רינגלען קען מען פארשטייפן און צופאסטן לויט די מאס פונעם מענטשנס ארעם אדער פוס.
## אידישקייט
דער ווארט **אזיקים** שטייט שוין עטליכע מאל אין תנ"ך: "לאסור מלכיהם ב**זיקים** ונכבדיהם ב**כבלי ברזל**. (תהילים קמ"ט).

קאטעגאריע:זיכערהייט
פאליש

**ספאליש** קען זיין א פאָר־ אדער הינטער־צימער צו א גרעסערן שטוב אדער בית המדרש. די גמרא רופט דאס אן פרוזדור. 

אז מערערע אידן דארפן א ברעטל צו מוסף, מאכט מען נאך א מנין אין פאליש. 
קאַטעגאָריע:שולן
מאדעם

**מאדעם** איז א קאמפיוטער געצייג, וואס פארבינד צום אינטערנעט דורך א טעלעפאן אדער א קאבל.
עס זענען פאראן מערערע ערליי מאדעמס.

* Dialup־מאָדעם
* DSL־מאָדעם
* קאַבל־מאָדעם

די אלע מאדעמס האבן איין און די זעלבע פונקציע, צו פארבינדן דעם קאמפיוטער אדער סערווער צו א טעלעקאמוניקאציע מיטל.

קאַטעגאָריע:הארטווארג
מאלצייט

א **מאָלצײַט** איז א צייט ווערנט דעם טאג וואס איז אוועקגעשטעלט פאר עסן, אדער מיט אנדערע אדער זיך אליין. עסן מוז מען ווייל אן דעם קען מען נישט לעבן, און מען ווערט הונגעריק עטלעכע מאל במשך דעם טאג; די מאלצייט שאפט די מעגלעכקייט צו מאכן פון דעם א קולטור. אין יעדער חברה איז איינגעפירט געוויסע צייטן אין טאג ווען מען עסט א מאלצייט אויף א טאג טעגלעכן אופן. אלס אויסנאם זענען דא געוויסע טעג—למשל שבת און יום טוב ביי יידן—אדער געוויסע סיבות—למשל א געבורטסטאג אדער א חתונה—ווען מען ענדערט די נארמאלע מאלצייטן. אפיציעלע באשטימטע מאלצײַטן װעלכע זײַנען ארגאניזירט פון א רעליגיעזע אדער געזעלשאפטלעכע סיבה ווערט אפט גערופן סעודה.

אין רוב מאדערנע געזעלשאפטן איז מען געוואוינט צו דריי מאלצייטן אינעם טאג; פרישטיק, מיטאג און וועטשערע.

די מאלצייטן עסט מען אממיינסטן אין שטוב אדער אין א רעסטאראן. אבער דאס איז לאוו דווקא—מען אויך עסן די מאלצייט ביי א פיקניק, ביים ברעג ים אדער א בארבעקיו.

צווישן די מאלצייטן קען מען אויך א קליין ביסל, דאס הייסט איבערבייסן.

## זעט אויך 
* סעודה

*
Windows Me

left|thumb|250px| Windows Me דעסקטאפ
**Windows Me** איז א גראפיקעל יוזער אינטערפעס (GUI) אפערירן סיסטעם וואס איז דערשינען דעם 14טן סעפטעמבער 2000, ארויסגעגעבן דורך מייקראסאפט, עס ערזעצט Windows 98, און זי איז די לעצטע פון דריי אפערירן סיסטעמען פון די ווינדאוס 9X פאמיליע, וואס איז געבויעט אויף דעם DOS אפערירן סיסטעם.

## איבערבליק 
**Windows Me** איז געווען א שטיקל דורכפאל פאר מייקראסאפט, עס איז ארויס געקומען 7 חדשים נאך Windows 2000 און וויבאלד Windows 2000 (דער NT קערל) איז נאך נישט גרייט פאר די קאנסומער ווייל רוב קאמפיוטער שפילערייען פון יענער צייט און אסאך קאנסומער פראגראמען האבן נאך נישט געארבעט מיט Windows 2000, האט מייקראסאפט ארויס געגעבן **Windows Me** אבער עס איז נישט געווען צו שטארק סטאביל, און עס האט געהאט פארשידענע פראבלעמען, ממילא איז עס נישט געווארן צו אויפגעכאפט.

קאַטעגאָריע:אפערירן סיסטעמען
קענגורו

קליין|250px|א רויטער קענגורו
א **קענגורו**, **קאנגאר** אדער **קאנגור** איז א חיה וואס וואוינט בעיקר אין אויסטראליע, און איז אויסטראליע'ס נאציאנאלער סימבאל.

זיינע פאדערשטע פיס זענען קלענער ווי די אונטערשטע דעריבער קען זי שפרינגן גאר הויכע צוימען.

קליין|250px|ניי געבורין זשאוי זייגט
כאטשיג ער איז אפט מאל 9 ביז 12 פיס הויך, אבער ווען ער ווערט געבוירן איז ער אזוי גרויס ווי א פליג און עס קלעבט זיך אן צו זייגן אויף אכט חדשים ביז זי ווערט ערוואקסן.

אנדערשט ווי אלע בעלי חיים איז דער מוטער קענגערו אנגעוואקסן מיט ספעציעלע מוסקלען אז דאס זאל פון זיך אליינס ארויספאמפען מילך פאר די פיצקעלע וואס האט נישט די כוח צו זייגן.

## טיפן קענגערוען 
ס'איז פאראן פיר זגאלן קענגורוען:

* דער רויטער קענגורו (מאַקראפוס רופֿוס) איז די גרעסטע בייטל־חיה אין דער גארער וועלט. דער רויטער קענגורו וואוינט אין דעם פארטריקנטן און האלב־פארטריקנטן צענטער פון אויסטראליע. א גרויסער זכר קען זיין הויך צוויי מעטער מיט א געוויכט פון 90 ק"ג. 
* דער מזרח גראער קענגורו (Macropus giganteus) איז נישט אזוי באקאנט ווי דער רויטער, אבער מ'זעט אים מער, וויילע ער וואוינט אין דעם באפעלקערטן מזרח טייל פונעם קאנטינענט. 
* דער מערב גראער קענגורו (Macropus fuliginosus) איז קלענער, מיט א געוויכט פון 54 ק"ג פאר א גרויסן זכר. מען געפינט אים אין דרום טייל פון מערב אויסטראליע, דרום אויסטראליע לעבן דעם בארטן, און אינעם דארלינג טייך בעקן. 
* דער אנטילאפינער קענגורו (Macropus antilopinus) איז ענדלעך צו די מזרח און מערב גראע. ער וואוינט אין גראזיקע פלוינען און וועלדער. זיי וואוינען און גרויסע גרופעס.

קליין|א קענגורו האפקעט

קאַטעגאָריע:זויגערס
קאַטעגאָריע:אויסטראליע
קאַטעגאָריע:חיות
מײַ 2007

**מיי 2007** איז געווען דער פינפטער מאנאט פון 2007, און האט אנגעהויבן דינסטיק.
## אקטועלע געשעענישן 
קאַטעגאָריע:מיי
*05
בוקאווסק

**בוקאווסק** איז א דארף אין מערב־גאליציע וואס איז געווען ביז צום צווייטער וועלט קריג א יידיש שטעטל.  

## געשיכטע 
דער ערשטער אדמו"ר פון בוקאווסק איז געווען הרב **מאיר יהודה שפירא** (ה'תר"ו - י"ט תשרי ה'תרס"ח) וואס האט געהאט די דינאווער חסידים מיט זיך. נאך אים האט זיין זון הרב **דוד שפירא** (ה' שבט ה'תרל"ז - כ"ט שבט ה'תרפ"ד) איבערגענומען , און נאך אים זיין איידעם הרב משה טייטלבוים, וואס האט ווייטער געפריט די דינאווער חסידים אין בוקאווסק. ער איז געווען א געראטענער בעל תפלה און בעל מנגן. אבער די טיטעל בוקאווסקער רבי האט געירש'נט ר' דוד'לס עלסטער זון, הרב אלטר ראובן שפירא פון סאניק הי"ד.

כדי צו פארמיידן מחלוקת עס איז אויך געווען א "רב" וואס האט משמש צאנזער חסידים. אין תרכ"ד איז רבי שלמה האלבערשטאם (הײַנט באוואוסט אלס באבאווער רב) געווארן רב אין בוקאווסק, ביז" תרל"ט. שפעטער האט מען גענומען אלס רב רבי חיים פינטער (דער פאטער פון ר' שמואל שמעלקע פינטער פון לאנדאן). בשעת דעם ערשטן וועלט קריג איז גאליציע געווען דער פֿראנט צווישן עסטרייך און רוסלאנד און אסאך יידן זענען אנטלאפן קיין ווין, די הויפטשטאט. נאכ'ן קריג איז דער רב געבליבן אין ווין און זײַן זון רבי אברהם פינטער איז געווארן רב.

צווישן די חסידישע שטיבלעך אין בוקאווסק זענען געווען א צאנזער שטיבל, א דינאווער שטיבל, א סאדיגורער שטיבל ווי אויך א שטיבל וואס האט געהייסן נאך רבי מענדעלע פון רימאנאוו.

אין די חורבן יארן פון אייראפע האבן די דײַטשע רשעים אויפגעשטעלט אין בוקאווסק א „באזונדערער לאגער" ווו אהין מ'האט געפירט די איבערגעבליבענע יידן פון סאניק, לינסק און דאבראמיל.

300px|קליין|דער בית עולם אין בוקאווסק

## וועבלינק 
*א איד באזוכט בוקאווסק

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:דערפער אין פוילן
קאַטעגאָריע:גאליציע
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
שווים באסיין

left|thumb|250px|לייג דא א הסבר אויפ'ן בילד
**שווים באסיין** איז א גרויסער בור וואס מ'פילט אן מיט וואסער און מ'שווימט דערין, עס איז אויך אויסגעשטעלט צו קענען אריינשפרינגען און זיך באדן דערין, געווענליך קומט דאס אפן אונטערן פרייען הימל, זיך צו קענען ליגן און באקן אונטערן זין.

קאַטעגאָריע:ספארט
קאַטעגאָריע:וואסער
קאַטעגאָריע:פרייצייט
דער שטירמער

**דער שטורעמער** (דייטש: *Der Stürmer*) איז געווען א נאצישע צייטונג מיט האס און פראפאגאנדע וואס איז געגרינדעט געווארן צו פארשפרייטן אנטיסעמיטיזם, האס און געהעצט קעגן אידן.

אונטערן ערשטן בלאט איז געשטאנען, Die Juden sind unser Unglück, די יידן זענען אונדזער אומגליק, 

פונעם בערליןער שטאטגארטן (זאא), איז א טיגער איין טאג אנטלאפן, און אויף דער גאס האט ער געהרגט א מענטש, איז א ייד וואס האט געהאט א רעוואלווער געקומען, און דערשאסן דעם טיגער אויף טויט, אויפן קומענדיגער טאג איז געשטאנען אין דער שטירמער, פארפליכטער יודע ברענגט אום הילפסלאז קעצעלע, השנאה מקלקלת השורה.

קאטעגאריע:נאציזם
קאטעגאריע:צייטונגען
יוסף מאיר טווערסקי

דער רבי רבי '''יוסף מאיר'ל טווערסקי פון מאכניווקא''' איז געווען דער עלטסטער זון ביים רבי'ן רבי אברהם יהושע העשיל טווערסקי פון סקווירא, דער עלטסטער זון פון רבי'ן רבי איציקל, כאטש מאיזה סיבה שיהיה האט ער נישט ממלא מקום געווען אין סקווירא, דאך אבער איז ער פאררעכנט געווארן פון צווישן די שענסטע רבי'ס אין דער טשערנאבילער גזע, איבערהויפט האט ער זיך זייער שטארק נאנט געהאלטן מיט זיין פעטער דעם רבי'ן רבי דוד'ל זי"ע און איז פאר אים געווען שטארק נכנע, ער האט געפירט זייער א שארפע פירערשאפט.

ר' יוסף מאיר'ל האט געהאט פיר טעכטער, אבער זיינע זין זענען אוועק יונגערהייט. ווען זיין טאכטער איז געווארן א כלה ביי (זיין פעטער) ר' דוד'ל סקווערער, האט אים ר' דוד געזאגט: מיין אנדער מחותן (ר' יעקב לייב פון טריסק) האט אויך נישט געהאט קיין זין איידער ער איז געווארן מיין מחותן. אויך דיר געב איך מיין ברכה אז דו זאלסט זוכה זיין צו א זון. זיין ברכה איז מקויים געווארן כ"ד אדר ה'תרנ"ה מיטן געבורט פון ר' אברהם יהושע העשיל. נאכדעם האבן די חסידים פון ר' יוסף מאיר פארזאמלט פאר'ן ארון הקודש און צוגעזאגט אז דאס קינד וועט ווערן מאכניווקער רבי, אלס סגולה פאר אריכות ימים.

זיין זון רבי אברהם יהושע העשיל האט באקומען סמיכה נאך פון רבי'ן רבי דוד'ל, ער האט אסאך יארן געוואוינט אונטער דער קאמוניסטישער רעזשים און איז שפעטער ארויס געפארן קיין ארץ ישראל ווי ער האט געוואוינט אין בני ברק.
  
רבי שמואל יצחק קארף פון זוועהיל-באסטאן (א זון פון רבי יעקב ישראל) איז געווען זיין איידעם.

נאך זיין פטירה האט אים איבערגענומען זיין פלומעניק דער רבי יושע'לע רוקח וועלכע פירט היינט צוטאגס אן מיט דער מאכניווקא-בעלזער הנהגה,

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:סקווירא
טווערסקי, יוסף מאיר
יידיש ראדיא אין אויסטראליע

**יידיש ראדיא אין אויסטראליע** איז שוין מער ווי 30 יאר אלט און קען אויך געהערט ווערן אויף דער אינטערנעט און ווי א פאדקעסט. עס זיינען פאראן צוויי יידישע פראגראמען ביי צוויי באזונדערע ראדיא סטאנציעס. איינע איז די מלוחישע SBS ראדיא באדינונג, זוכט אןיף:http://www.radio.sbs.com.au/language.php?language=Yiddish  
די אנדערע איז א קהילה געשטיצט סטאנציע ZZZ, זוכט אויף: http://www.3zzz.com.au/staging/default.aspx  
און האט הנאה פון ט יידיש ווארט און ליד.. 

קאטעגאריע:ראדיא
פאדקעסט

**פּאָדקאַסט** איז אן אוידיא אדער ראדיא פראגראם וואס איז ספעציעל פארמאטירט געווארן אין א טעקע פאר די פאפולערע אייפאד עם.פי.3 שפילער וואס די עפל פירמע האט ערצייגט.

די אייפאד איז די בעסט גייענדיגע דידזשיטעל שפילער, און קען האלטן פון 8 גיג ביז 80 גיג

קאטעגאריע:מוזיק
קאטעגאריע:אינטערנעט
Windows 98

:::left|thumb|250px|ווינדאוס 98 דעסקטאפ
**ווינדאוס 98** איז איז א גראפיקעל יוזער אינטערפעס (GUI) אפערירן סיסטעם וואס איז דערשינען געווארן 25 אין יוני 1998, ארויסגעגעבן דורך מייקראסאפט, עס ערזעצט ווינדאוס 95, און עס איז איינער פון 3 אפערעיטינג סיסטעם פון די ווינדאוס 9X פאמיליע, וואס איז געבויעט אויף דעם DOS אפערירן סיסטעם.

## איבערבליק 
**ווינדאוס 98** פארמאגט פארשידענע פארבעסערינגען פון ווינדאוס 95, צווישען די נייע זאכן וואס איז שטארק פארבעסרט געווארן איז PLUG IN PLAY.

קאַטעגאָריע:אפערירן סיסטעמען
מקור

צו מיינט איר מקור אין וויקיפעדיע?

מקור איז א קוואל, און קען באדייטן מערערע אפטייטשן און אידיאמען.
אין וויקיפעדיע קען  מען נישט שרייבן קיין שום נעגאטיווע זאך קעגן לעבעדיגע מענטשן אן א קראנטן מקור, דאס מיינט אן אנצוצייגען פון א פאראנטווארליכע צייטונג אז אזוי האט פאסירט מיט יענעם.
גאון

איז געווען א ענגלישער פולימאַט און גאון]]
**גאון** מיינט געווענליך אויף א זשעני, די ווארט גָאוֹן אינעם טריקענעם אפּטייטש שטאַמט פון לשון קודש וואס דאס מיינט "שטאלצע עהרע", אזוי ווי "גאון ועוז".

אינעם חרדישען לעקסיקאן איז עס א טיטול דוקא פאר תלמידי חכמים, לויט מאנכע האט מען אויסגעקליבן דעם ווארט וויבאלד ער איז בגימטריא "זעכציג", וואס דארף סימבאליזירן די זעכציג מסכתות אין ש"ס.

דער ווארט גאון קען מיינען איינע פון די מנהיגי ישראל און די תקופת הגאונים, 

היינט צוטאגס ווערט הגאון באניצט צו באטיטול סיי ווער וואס צייכענט זיך אויס מיט זייער בקיאות און חריפות אין די תורה הקדושה, אפגעזעהן צו זענען חסידים אדער מתנגדים.

היינט צוטאגס ווערט דער טיטל 'גאון' באניצט צו באטיטלען דעם אלגעמיינעם תלמיד חכם וועלכער איז באקאנט אין די תורה הקדושה מער ווי דעם פשוט'ן בעל הבית. אויך איז געווארן איינגעפירט צו נוצן דעם טיטל אויף יעדן בנן של קדושים און רבי'ש אייניקל.

## אינעם מאדערענעם העברעאיש 
אין עברית מיינט דער ווארט 'גאון' א געניאלער מענטש, וואס אויף ענגליש רופט מען א דשיניעס, צום ביישפיל אלבערט איינשטיין איז באטיטלט אין עברית א גאון, כאטש וואס עס קלינגט זייער ענליך איז עס אין גאנצן אן אנדערע באגריף ווי די וואס די פרומע אידן נוצן דאס ווארט גאון. ביידע באדייטן זענען זייער ווייט פון דעם טרוקענעם אפטייטש וואס מיינט שטאלץ.

## זעט אויך
* גאונים

קאַטעגאָריע:אינטעליגענץ
הומאר

קליין|250px|שמייכלן איז א צייכן אז הומאר איז ארום.
**הומאר** איז דער זאך ווארט אדער געשעניש וואס מאכט די געפילן פון אינטערסאנט און הנאה האבן און שמייכלן אדער גאר שטארק לאכן די מענטשן און די מצב ארום וואס זענען אויסגעשטלעלט צו איר צו ווערן פרייליך.

די נאמען הומאר שטאמט פון א געמישאכץ פון מעדעצינען וואס אמאל האט מען געהאלטן אז שמייכלן איז א פרעם פון מעדעצין.

ביי ארטאדאקסישע יידן, איז הומאר נישט אויסגעשלאסן, און ס'זענען אפילו פארהאנען פרויען הומאריסטן, ווי צום ביישפיל לאה פארסטער, אבער עס איז געווענליך אויף א באשיידענעם שטייגער.

## ביבליאגראפיע 
* זשעראר ראבינאוויטש, "Comment ça va mal ? : L'humour juif, un art de l'esprit", Éditions Bréal, 2009, 201 בלעטער, (ISBN 978-2749509198)
* זשעראר ראבינאוויטש, "Et vous trouvez ça drôle ?!... variations sur le propre de l'homme", Éditions Bréal, 2009, 208 בלעטער, (ISBN 978-2749530956)

## זעט אויך 
* קאמעדיע
* טוילעט הומער
* בדחנות
* ליצנות
* וויצן
* פארוויילונג
*
אוניווערסאלע וויסנשאפט

**אוניווערסאלע וויסנשאפט** איז דער אפטייל פון די חכמה מעטאפיזיק.

ארגינעל קומט דער געדאנק פון **אוניווערסאלע וויסנשאפט** פון פלאטאן'ס *סיסטעם פון אידעאליזם*, פארמולירט ניצנדיג די תורות פון סאקראטעס. 

## דרויסנדיקע מקורות 
Heading 6, Philosophy as the Theological Science

קאטעגאריע:פילאסאפיע פון וויסנשאפט
*