open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
טאג

ממוזער|200px|די פעריאדישקייט פון דער זון קומט פון דער ראטאציע פון דעם ערד־פלאנעט ארום זיין אַקס.
ממוזער|200px|די ראטאציע פון דער ערד דורך דעם טאג

א **טאָג** אדער א **מעת-לעת** איז אן איינס פון צייט וואס איז לאנג אזוי ווי די זון גייט איין מאל ארום דער ערד. וואס די זון גייט לכאורה ארום דער ערד איז צוליב דעם וואס די ערד דריים זיך אויף איר אקס, אבער די לענג פון דעם טאג איז אויך אפהענגיק אין דעם וואס די ערד גייט ארום דער זון.

א מעת-לעת האט 24 שעה׳ן, וואס איז 1,440 מינוט, וואס איז 86,400 סעקונדעס. איין זון יאר האט (בערך) 365.2422 טעג, ד״ה 365 טעג, 5 שעה׳ן, 48 מינוט און 46.08 סעקונדעס.

א טאג איז א נאטירלעכער איינס פון צייט (אנדערש ווי א שעה, וואס איז אן אויסגעקלערטער איינס).

אויך קען א טאג אפגצייכענען די האלבער טאג קעגן די נאכט, דאן רופט מען עס **בייטאג** דאס הייסט די דאזיגע שעות וואס איז ליכטיג.

דער אידישער טאג הייבט זיך אן פון דער צאת הכוכבים.

## אין אידישקייט
* עלות השחר - 
* צאת הכוכבים - 
* בין השמשות - 

## זעט אויך 
* אוונט
* נאכט

קאַטעגאָריע:צייט
הלכה

**הלכה** איז דער אידישער באגריף וויאזוי זיך צו פירן אויף די וועלט ביים לעבן און ביים טויט. עס איז א מאדערן ווערסיע פון תרי"ג מצוות.

עס איז דא א 4 טיילן שלחן ערוך: חושן משפט געלט און האנדל. יורה דעה - כשרות. אורח חיים טעגליכע פירונגען. און אבן העזר - מאן און ווייב. 

לעצטנס איז דא דער משנה ברורה וואס זענען פארשריבן אלע מאדערן הלכות. 

עס איז דא וואס זענען צווישן איין מענטש און אנדערן. און צווישן גאט אין דעם מענטש.

## צענטראלע טעמעס אין הלכה 
***דאווענען און ברכות** -

***שבת** -

***כשרות** - הלכות וואס מען מעג און וואס מ'טאר נישט עסן. הלכות פון כשרות פארנעמען א באמערקלכען טייל פון יורה דעה אין שולחן ערוך.

***נידה** - דער איסור פון געשלעכטלעכע באציאונגען מיט א פרוי בשעת איר חודשלעכן פעריאד און נאכהער. דאס ווערט פארשריבן אין דער משנה אין מסכת נדה, אין רמב"ם אין ספר קדושה, און אין שולחן ערוך אין חלק יורה דעה.

*
קאטעגאריע:מצוות און מנהגים
יידל מיטן פידל

250px|קליין
**יידל מיטן פידל** (פויליש: Judel gra na Skrzypcach, ענגליש: Yiddle With His Fiddle) איז א זייער ערפאלגרייכער פילם אויף יידיש, וואס איז געשאפן געווארן אין פוילן דורך רעזשיסאר יוסף גרין, מיט מאלי פיקאן אין דער טיטל־ראלע. די פרעמיערע איז געהאלטן געווארן אין ווארשע י"ד תשרי תרצ"ז, און דער פילם האט געעפנעט אין ניו יארק י"ז טבת. מיט א סינכראניזאציע אויף העברעאיש שפילט ער אויך אין ארץ ישראל זייט ח' תמוז דעם זעלבן יאהר.

די געשיכטע פון דעם פילם דערציילט וועגן א יונג מיידל (מאלי פיקאן) און איר טאטע, וואס האבן נישט קיין געלט מען האט זיי ארויסגעווארפן פון דער דירה און זיי מוזן וואנדערן אין וועגן און פארדינען געלט ווי כליזמרים. דאס מיידל האט מורא צו וואנדערן ווי א מיידל, וואס איז זייער שווער אין די וועגן און זי טוט זיך אן ווי א בחור, וואס הייסט יידל.
יידל און זיין טאטע טרעפן זיך מיט צוויי אנדערע כליזמרים, און יידל פארליבט זיך אין דעם יונגער מאן אפרים. עס איז אוודאי נישט גרינג פאר איר ווייל ער מיינט זי איז א בחור.

אינמיטן וועג זענען זיי ביי א חתונה וואו די כלה וויל נישט עכט חתונה האבן ווייל זי איז פארליבט אין יאסל פריעדמאן. יידל ערלעדיגט אז מען זאל זי מיטנעמען מיט די קלעזמער, און זי זינגט צוזאמען מיט זיי. ווען אפרים וויל זיך פארליבן אין דער כלה פרובירט יידל עס צו שטערן. סוף-כל-סןף, נאך א סך צרות, ער לערנט זיך אז זי איז א מיידל. ער ליבט איר און זי ליבט אים און זיי פארן צוזאמען קיין אמעריקע, וואו זי וועט זיין א זינגערין.

## ניגונים אין דעם פילם 
* יידל מיטן פידל

* שיכור

* אוי מאמע, בין איך פארליבט

## וועבלינקען 
* אידל מיט'ן פידל: צווייטער טייל.
* דער נייער יידישער פילם "יידל מיטן פידל" (א געשפראך מיטן דירעקטאר און מיטרעזשיסאר יוסף גרין) , ליטערארישע בלעטער, י"ב תשרי תרצ"ז. 
* "היינט: די לאנג ערווארטעטע פרעמיערע, מאלי פיקאן אין אידעל מיט'ן פידעל", היינט, י"ד תשרי תרצ"ז.
* מיטוואך דער 30-טן, פרעמיערע פון 'יידל מיטן פידל', ליטערארישע בלעטר, י"ט תשרי תרצ"ז.

קאַטעגאָריע:יידיש-שפראך פילמען
קעלטער

left|thumb|260px|חביות עץ לאכסנת היין בשלב היישון
א **קעלטער** איז דער פלאץ וואו מ'קוועטשט אויס טרויבן בכדי צו מאכן וויין. ספעציעל מיינט א קעלטער די גרוב וואו דער זאפט זאמעלט וואס קומט ארויס ווען מ'פרעסט די טרויבן.

אמאל פלעג דער קעלטער זיין לעבן דעם וויינגארטן. אבער היינטיגע צייטן ברענגט מען טרויבן פון דער ווייט צום קעלטער.

## פראדוצירן וויין אין א קעלטער
### אפשיידן און פרעסן
### יויערן
### קוועטשן
### פארעלטערן
### איינפלאשן
## דרויסנדיקע פארבינדונגען
*אתר "סוד היין"

קאטעגאריע:וויין
פאטענץ

**פאטענץ** ((העברעיש: "חזקה", ענגליש: "exponentiation")) איז אן אריטמעטישע אפעראציע אויף צאלן. דער פשוטסטער אופן פון פאטענץ איז איבערגעחזרטע טאפלונג. מען שרייבט א פאטענץ מיט א **מדרגה** אדער **כפל אנצייגער**; די מדרגה שרייבט מען קליינטשיק, אויבן, ביי דער רעכטער זייט פונעם נומער, אזוי: \ A^b, און דאס צייכנט אן צו טאפלען דעם באזיס נומער *A* מיט זיך אליין אזוי פיל מאל ווי די מדרגה *b* ווייזט. 
 
צום ביישפיל: ווען עס שטייט פאר אונדז דער טערמין \ 3^{4} דארפן מיר טאפלען דעם 3 מיט זיך אליין 4 מאל. \ 3 \times 3 \times 3 \times 3 וואס קומט אויס \ 81. און מע זאגט עס ארויס "דריי צום פערטן כח" אדער "דריי צו דער פערטער מדריגה".

א מדריגה איז חל נאר אויפן באזיס נומער. צב"ש אויב דער באזיס נומער איז מיט א מינוס, דאפלען מיר ניט דאס מינוס סיידן אויב דער באזיס נומער מיטן מינוס זיינען מיט קלאמערן. למשל
: \ (-3)^4=(-3) \cdot (-3) \cdot (-3) \cdot (-3)=81
: \ -3^4=-3 \cdot 3 \cdot 3 \cdot 3=-81

באשטימטע וועגן ווי צו רעכענען איינלערנונגען מיט מדרגות.
* a^m \cdot a^n = a^{m+n}

* \frac{a^m}{a^n}= a^{m-n}

* {(a^m)}^n = a^{m*n}

* a^n \cdot b^n = {(a \cdot b)}^n

* \frac{a^n}{b^n} = {(\frac{a}{b})}^n

* a^{-n} = {\frac{1}{a^n}}

**ביישפילן**
 4^3 \cdot 4^5 = 4^{3+5} = 4^8 = 65536

 \frac{4^5}{4^3}= 4^{5-3} = 4^2 = 16

 {(2^3)}^4 = 2^{3*4} = 4096

 3^3 \cdot 4^3 = {(3 \cdot 4)}^3 = 12^3 = 1728

 \frac{6^4}{3^4} = {(\frac{6}{3})}^4 = 2^4 = 16

* ווען איינער וויל זאגן 100000 קען ער אויך שרייבן: \ 10^5, וואס מען זאגט ארויס: 10 צום פינעפטן כוח.

* דאס ווערט גענוצט אסאך אין נומערן סיסטעם און איז אויף וואס א נומערן סיסטעם איז געבויעט. לויט וויפיל סימבאלן מען האט איז וויפיל מען קען ציילן אין א קאלום, וואס יעדע קאלום מיינט די באזע פון די נומערן סיסטעם צום כוח פון דער קאלום. למשל די דריטע קאלום אין דעסימאל איז די הונדערטער קאלום ווייל עס איז 10 צו דער צווייטער מדרגה (די ערשטע קאלום איז אלעמאל די נול קאלום).

## זעה אויך 
* נומערן סיסטעם

קאַטעגאָריע:אריטמעטיק
הושענא רבא

קליין|מרכז| הושענא רבא בבית הכנסת החורבה
**הושענא רבא** איז דער לעצטער טאג פון דעם יו"ט סוכות, עס מיינט "פילע הושענא'ס" צוליב די פילע געבעטען וואס מען זאגט ביים דאווענען אין דעם דאזיגן טאג, מיט דעם ווארט "הושענא".

אין צייטן פון בית המקדש האבן כהנים ארום שפאנצירט די מזבח מיט בינטלעך ערבות זינגענדיג געזאנגען.
אלס א געדענקעניש צום ביהמ"ק שפאנצירט מען ארום דעם באלעמער מיטן לולב און אתרוג זיבן מאל זאגנדיג א באזונדערע "הושענא" געבעט יעדעס מאל באזונדער. אויפן באלעמער שטייט מען מיט זיבן ספרי תורות. אין צאנז בלאזט  מען  שופר צווישן יעדע רינג.

דער טאג ברענגט מיט זיך א פארכטיגע געמוט אזוי ווי ימים נוראים, עס איז אנגענומען אז דער טאג איז דער גמר דין פון די נייע יאר וואס הייבט זיך אן אום ראש השנה, דעריבער וואונטש מען זיך מיטן וואונטש "א גוט קוויטל" וואס ווייזט אויף די ענדגילטיגן וואונטש צום נייעם יאר.

דאס דאווענען איז אויפן ימים נוראים סטיל, דער בעל תפלה טוט אן א קיטל, די ניסוח איז די זעלבע ווי ימים נוראים, טייל האבן דעם מנהג צו זאגן שיר המעלות ממעמקים נאך ישתבח, איידער קריאת התורה זאגן טייל  די שלש עשרה מדות און דעם זעלבן יהי רצון ווי די ימים נוראים.

געוויסע חסידישע רבי'ס האלטן עמאציאנאלע רעדעס צו ערוועקן אידן צו טאן תשובה .

מען נעמט א בינטל מיט 5 ערבות וואס רופט זין "הושענות", אין מ'קלאפט דאס אויף דער ערד.

פון דא נעמט זיך דאס שפריכווארט "ווערד ווי אויסגעקלאפטע הושענות" צוליב וואס מען ניצט נישט איבער די זעלבע הושענות נאכדעם וואס מ'האט שוין געקלאפט דערמיט.

## תיקון ליל הושענא רבה 
הושענא רבה ביינאכט זענען דא פארשידענע מנהגים. מען ליינט גאנץ ספר דברים (אסאך ליינען בציבור פון א ספר תורה) און מען ענדיגט גאנץ תהלים (נאָך יעדן ספר זאגט מען א ספעציעלן *יהי רצון*). ס'איז אויך דא אזעלכע וואס קוקן אויפן שאטן ביים ליכט פון דער לבנה כדי צו דערגיין וואס וועט פאסירן אין קומענדיגן יאר.

קאַטעגאָריע:סוכות
קאַטעגאָריע:ימים נוראים
גוגל ערד

left|thumb|250px|גוגל ערד לאגא
**גוגל ערד** (**Google Earth**) איז א קאמפיוטער פראגראם פון גוגל וואס ווייזט געכאפטע בילדער דורך א סאטעליט פון יעדע אדרעס און פלאץ ארום דער ערד. 

* גוגל ערד
קרעיגסליסט

**קרעיגסליסט** איז דער מערסטע באנוצטער קלאסיפיידס עדווערטייזונג וועב סייט און סאציאלער חברים נעטווארק וועב סייט.

געגרינדעט דורך א פרייען איד קרעיג ניימארק, אין יאר 1995 אין סאן פראנסיסקא איז דאס היינט צוטאגס צו וואקסן אין צו 900 לאקאלע וועב סייטס. פון יעדע שטאט וואס האט אן אייגענע **קרעיגליסטע**

* ניו יארק סיטי קרעיגליסט

קאטעגאריע:אינטערנעט
יוסף יצחק זאב קאלקאווסקי

קליין|250px|איציק אלס בחור מיט זיין רבין ר' משה וויינבערגער
קליין|הרב קאלאקאווסקי מיט גאווערנאר טאם וואלף פון פענסילוואניא חנוכה תשע"ט
ר' **יוסף יצחק זאב קאלקאווסקי** (געווען באקאנט אלס זשאוסעף קאלקאווסקי) איז רב הצעיר פון בית מדרש ד'ווייט לייק אין ניו יארק, אונטער דער נשיאות פון הרה"ג רבי שמואל יוסף פישביין היינט צוטאגס.  ער איז אויך א טשאפלין אין א תפיסה אין פענסילוואניא און אויך אין א שפיטאל אין ראקלאנד קאונטי.  ער רופט זיך אן אב"ד קאבלענץ היינט צוליב ער איז אן איינעקל פון דעם בעל חוות יאיר, ווער איז געווען רב אין קאבלענץ, און ער רופט זיך דעם קהילה אין די תפיסה "ק"ק חוות יאיר ד'קאבלענץ".

ער איז געווען רב אין קהילת קול אמת - א יאנג איזראעל שול - א פאר יאר.  ער איז אויך געווען רבי פון מוסדות נחלי אמונה ד'ריטשמאנד אין ווירזשיניע.

אויך באקאנט אלס *איציק קאלקאווסקי*, ער איז געבוירן צו זיין אידישער מאמע אין לאנג איילאנד, און אלס קינד זיינע עלטערן האבן געצויגן אין א קליין דערפל קאליקון, א האלבע שעה אוועק פון מאנטיסעלא אפסטעיט ניו יארק. זיין טאטע איז א באקאנטער פאליציימאן אין דער געגנט וואס אלע אידישע קאנטרי'ס און קעמפ'ס קענען זייער גוט. 

thumb|אין ווירשזיניע חול המועד פסח נאכן זאגן א דרשה פאר פרייע אידן
זיין זיידע איז געווען א מאדערנער ארטאדאקסישער איד, געבוירן אין אמעריקא צו אונגארישע אידן פון דער שטאט סאטמאר, און ער האט אים זייער שטארק מקרב געווען.  דעם זיידע אליין איז געווען אן איינעקל פון גדולי רבנים, צווישן זיי דעם טשענגער רב (הרב משה שפיטץ), קראלער רב (הרב משה אריה אסטרייכער און זיין פאטער,הרב מייר לייב), טעמעשווארער רב (הרב לוי ירושלמי), ווערדאנער רב (הרב נפתלי צבי ליפכאוויץ), של"ה הק',דעם בעל חוות יאיר, מהר"ל מפראג, און אויך אנדערער גרויסער רבנים און צדיקים.  דער קליינער ''זשאסעף'ל'' וויאזוי מען האט אים דענמאלטס גערופן איז נתקרב געווארן צו אידישקייט זיך צוזעהנדיג די באשיידן און פיל מיט פרייד און געפיל לעבנסשטייגער פון די ארטיגע חסידים וואס וויילן דארטן אין די זומער טעג. 

ער האט אנגעהויבן צו זיכן און נישטערן ביז איינער האט אים געשיקט לערנען אין עזרא אקאדעמיע א קירוב שולע אין קווינס, דארטן איז ער נשפע געווארן פון זיין רבי און מורה דרך ר' משה וויינבערגער אליין א געווארענער חסיד נאכדעם וואס ער איז צוריק צו זיין אפשטאם אלס בעלזער חסידים פארן צווייטן וועלט קריג. 

ר' משה וויינבערגער פירט זיך ווי א רבי נאכן פיאצעסענער רב.

נאך דעם, ר' יצחק זאב האט געלערנט אין ישיבת אור שמח און ירושלים, און דארט האר ער געהאט א שטארקער קשר מיט א סאך אדמורי"ם, און נאך דעם האט ער געלערנט און ישיבת בית מדרש לתלמוד און קווינס און דארט איז ער בקומען הוראה.

*זיין קהילה אין ריטשמאנד, ווירשזיניע 
*קליין|הרב קאלאקאווסקי מאכט הבדלה מוצאי ראש השנה תש"פזיין וועב סייט

קאַטעגאָריע:בעלי תשובה
קאַטעגאָריע:חסידים
Myspace

**מיי ספייס** (יידיש: **מיין פלאץ**), איז א סאציאלער חברים נעצווארק וועבזייטל, וואו מען מאכט זיך נייע חברים און מען האלט אן קאנטאקט] מיט זיי. עס איז אויסגעשטעלט צו אקאמאדירן די פריינטשאפט קאמיוניקאציע מיט געצייג און אייגענע ?סוירטש? מאשין מיט בילדער, טשעט אימייל, מוזיק ווידעא בלאגס פערזענליכע פראפילן און נאך פארשיידענע אויסשטעלונגן צווישן אירע באנוצער. 

עס איז געווארן אפגעקויפט דורך רופערט מורדאק מעדיע אימפעריע. 

* My Space וועבזייטל

קאטעגאריע:אינטערנעט
פראגע צייכן

קליין|250px|פראגע צייכן אין רוב שפראכן
**פראגע צייכן** איז דער סימבאל וואס ווערט געשטעלט ביי דער ענדע פון א זאץ וואס איז פראגע, אנשטאט א פינטל. אנציצייכענען אז די פריערדיקע פראזע דארף געליינט ווערן מיט א ניגון פון א פראגע.

עס קוקט אויס אזוי: **?**

ביי א געוויינליכן קלאוויאטור איז דאס פלאצירט לעבן דעם רעכטן שיפט קנעפל, וואס איר דארפט ארפאדרוקן צוזאמן מיט דעם באטאן כדי עס זאל ווייזן א פראגע צייכן.

קאַטעגאָריע:אינטערפונקציע
גאלדערס גרין

קליין|250px|יידישע געשעפטן אין גאלדעס גרין
**גאָלדערס גרין** איז א אידישע געגנט אין צפון-מערב לאנדאן, וואס איז הײַנט פֿון די גרעסטע יידישער באפֿעלקערונג אין ענגלאנד. לויטן צענזוס פון 2011 זענען 37% פון די איינוואוינער יידן. אמאל פֿלעגן וווינען דארט פֿיל פֿארמעגליכע יידן אבער הײַנט געפֿינט זיך דארט אלערלײַ יידן.

זענען פאראן דארט צענדליקע בתי מדרשים, אסאך מוסדות התורה והחסד, ווי למשל א וועד הצדקה וואס באשטעטיגט די נויטווערדיגקייט פון אידן וועלכע קומען קלייבן געלט. צווישן די מוסדות התורה זענען דא יידישע שולעס און חדרים און עטליכע בית-יעקב'ס, ווי אויך ישיבות און כוללים.

אין גאלדערס גרין קען מען געפֿינען אלץ וואס מען טרעפֿט אין יעדער גרויסער יידישער געמיינדע.

## שולן 
די גרויסע שולן אין גאלדערס גרין זענען:
# בית ישכר דוב
# בית שמואל
# גאלדערס גרין בית המדרש
# גאלדערס גרין שול
#גערער שטיבל
# מחזיקי  הדת
# קהלת אהל משה

## טראנספארט 
גאלדערס גרין סטאנציע איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער נארדערן ליניע אין זאנע 3. זי איז די ערשטע אייבערפלאך סטאנציע אויפן עדזשווער צווייג צפונדיק. אין דעם הויף פון דער סטאנציע געפינט זיך די גרויסע גאלדערס גרינער אויטאבוס סטאנציע וואו עס קומען אויטאבוסן פון גאנץ צפון־מערב לאנדאן; דאס איז אויך א סטאנציע פאר נאציאנאלע עקספרעס צווישנשטעט קאטשן אריין און ארויס פון צענטראל לאנדאן. 

צווישן די בוס רוטעס אדורך גאלדערס גרין זענען דער 210 קיין פֿינזבורי פארק, דער 102 קיין עדמאנטאן גרין, דער 139 קיין וואטערלו. פון גאלדערס גרין סטאנציע הייבן אן דער 83 קיין אילינג שפיטאל, דער 183 קיין פינער און דער 240 קיין עדזשווער.

## באקאנטע מענטשן פון גאלדערס גרין 
* הרב אלחנן היילפרין
* הרב הערשל האגער

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:לאנדאנער בארא פון בארנעט
אשרי יושבי ביתך

**אשרי יושבי ביתך** איז דער אויסדערוועלטער קאפיטל (קמ"ה) פון תהילים וואס מען זינגט צו הקב"ה לויט די א ב.
מנחה

מיינט איר קרבן מנחה?

**מנחה** איז די תפילה וואס אידן דאווענען פאר-נאכטס.
די מיטאג תפילה ווערט אזוי אנגערופן, דאס האט מתקן געווען יצחק אבינו. דער זמן איז פון א האלבע שעה נאך חצות (דאס ווערט גערופן מנחה גדולה ביזן זמן פון דאווענען מעריב וואס דאס ווענט זיך אינעם לענג פונעם טאג (שעות זמניות) זומער איז עס שפעטער ווינטער איז עס פריער. עס ווערט געברענגט א דיעה צו דאווענען אין דעם זמן פון מנחה קטנה, וואס הייבט אן צוויי און א האלב שעה'ן פארנאכט.

די תפילה איז איינגעטיילט אזוי: 

# קרבנות
# אשרי
# שמונה עשרה, און עלינו, ביי אסאך קהילות זאגט מען תחנון ביי מנחה פונקט ווי ביי שחרית.

**די מעלה פון מנחה**

אין די הייליגע ספרים שטייט אז מנחה איז די גרעסטע תפילה פון טאג, אליהו הנביא ביים הר הכרמל איז נישט געענטפערט געווארן נאר ביז ווען עס איז געקומען דער זמן פון תפילת **מנחה** און ער האט דאן מתפלל געווען איז ער גענטפערט געווארן.
פארגעניגן

**פארגעניגן** אדער **נחת** אדער **תענוג** אדער **גישמעאק** אדער **א מחייה**, איז א פאזיטיווע סענזאציע. דאס פארקערטער ווי פיין, עס איז א געפיל פון גוט קעגן שלעכט. מען שפירט דאס אלס טעם געוויינליך בשעתן עסן אדער האבן געשלעכט אדער הייליגע מענטשן שפירן דאס בשעתן דאווענען אדער גאר אינטאלעקטואלע ביים לערנען ווייל מען איז דעמאלטס פרייליך און דאס שאפט פארגעניגן.

## אידישקייט 
### אידיש נחת 
ביי אידן אז די קינדער גייען אין די מסורה איז דאס פארשאפט ***נחת*** פאר די עלטערן.

### עונג שבת ויו"ט 
עס איז א מצוה צו שלאפן און עסן פלייש און טרינקען אלקאהאלישע געטראנקען אין שבת און יו"ט כדי צו זיין פרייליך און אזוי ארום זיין אין פארגעניגן אין די הייליגע טעג. 

קאטעגאריע:פארוויילונג
וויין

[קליין|250px|א [גלעזל רויט וויין.]]
ממוזער|חביות יין ב"יקב בוטיק" בגליל

**וויין** איז אן אלקאהאליש געטראנק אויפגעארבייט פון טרויבן זאפט.

עס זענען פאראן פארשידענע סארטן וויין; ווייסע און רויטע, טרוקענע און זיסע, לייכטע און שטארקע.

עס איז אויך פאראן א ראזשינקע וויין גערופן אויף לשה"ק "יין צמוקים", וואס יודן האבן גענוצט אין די פלעצער וואס מען האט נישט געהאט קיין פרישע טרויבן.

## וויין ביי יודן 
ביי יודן פארנעמט וויין א גאר חשוב'ער ארט: מען מאכט דערויף א באזונדערע ברכה און עס ווערט נישט גע'פטר'ט מיט א המוציא, מען מאכט דערויף קידוש, הבדלה, ד' כוסות און ברכת המזון.

פורים איז א מצוה מדרבנן צו טרינקען וויין עד דלא ידע. 

*
נגינה

**נגינה** מיינט יידיש געזאנג. אַ ניגון האָט דאָס גרעסטע כּוח צו מעורר זײַן דעם מענטש. 

נגינה גייט צוריק ביז דוד המלך וואס האט געזינגען די תהלים און אויך צוגעשפילט מוזיק.

די אַרבעט פֿון די לוויים אין בית המקדש איז געװען צו זינגען און צו שפילן כלי זמר.

אין שפעטערדיגע דורות איז איינגעפירט געווארן זינגען ביים דאווענען מיט א חזן און א קאפעלע (כאר). איינער פון די גרויסער קאמפאזיטארן פון שול מוזיק איז געווען לעוואנדאסקי.

הײַנטיקע צײַטן איז דאָס געװאָרן צוריק אן אינטעגראַלע טײל פֿון ייִדישקײט דורך דער עבודה פֿון חסידים װאָס איז געװאָרן געגרינדעט דורך'ן בעש"ט.
## זע אױך 
* ליד

*
חלב

**חלב** (כיילעוו) איז די טיילן פעטנס פון א רינד וואס איז פארבאטן צו עסן פאר א אידן. אזוי ווי די פסוק זאגט אין פרשת שמיני .

נישט אלע פעטנס פון א בהמה איז חלב, חז"ל זאגן אז נאר די טיילן פעטנס  וואס די תורה רעכנט אויס אין פרשת צו פון א קרבן חטאת אז מען זאל דעמפן אויפן מזבח אט די טיילן זענען די פארבאטענע, די איבעריגע ווערן אנגערופן שומן און מען מעג עס עסן.

די פאך פון אויסרייניגן א רינד פון חלב, ווערט אנגערופן "ניקור", א מענטש וואס איז באהאווענט אין די פאך ווערן אנגערופן א "מנקר", און אלגעמיין זענען דאס די שוחטים.

עס זענען דא געוויסע טיילן פון א רינד וואס קיינער איז נישט באהאווענט פונקטליך ווי אזוי צו אויסרייניגן דעריבער טוט מען עס אינגאנצען אפשניידן מיט די פלייש און די ביינער אין פארקויפן פאר גוים, ווי למשל די אינטערשטע 2 פיס מיטן גאנצן אינטישטן טייל, עס ווערט אנגערופן "חלק אחורנית".

חלב פון א פויגל אדער א חיה מעג מען עסן.

קאַטעגאָריע:כשרות
קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
געמיט

**געמיט** אדער **שטימונג** אדער **גיסטע** איז דער מצב און וואס דער מענטש געפינט זיך און וואסארא פון די פאלגענדע עמאציעס נעמען אים ארום. 

# פרייליכקייט
# עצבות
# מרה שחורה
# הייליגקייט
# גייסטליכקייט
# שאפונג
# ליבע.
# נערוועז

קאַטעגאָריע:פסיכאלאגיע
קאטעגאריע:געפילן
מאנטל

קליין|מאנטל
**מאנטל** איז א דיקער **אויבערראק** צו שיצן פון קעלט, און היינט צוטאגס פאר מאדע. עס ווערט געטראגן סיי דורך פרויען און סיי דורך מענער.

קאטעגאריע:קליידונג
בארברא סטרייסאנד

קליין|250px|בארברא סטרייסאנד יונגע

**באַרבראַ סטרײסענד** (Barbra Joan Streisand) איז א יידישע זינגערין. זי האט זיך באקאנט געמאכט מיטן אקטען אויף פידלער אויפן דאך.

אלס פיצל קינד פון פופצן חדשים איז זי געווארן פאריתומט פון איר טאטע. איר מאמע האט שווער געארבעט איר אויסצוהאלטן, און שפייזן.

קאטעגאריע:יידישע זינגער
קאטעגאריע:פאפ זינגערס
עלינו לשבח

**עלינו לשבח** איז א תפילה וואס לויט ווי עס שטייט אין כתבי רב האי גאון האט דאס יהושע בן נון קאמפאזירט תיכף נאכדעם וואס ער האט אריבערמארשירט מיט דער אידישער ארמיי די שטאט יריחו, די ערשטע שטאט וואס יהושע האט איינגענומען אין ארץ ישראל. דעמאלטס האט ער געזעהן די פילע גויאישע אפגעטער, און ער האט זיי אלע פארטיליגט, האט יהושע דעמאלטס געזאגט די תפלה, ווי ער לויבט גאט מיט די ווערטער 

ווען יהושע האט מלחמה געהאלטן אויף דער שטאט יריחו האט ער געזאגט די תפלה זיבן מאל אהין און צוריקוועגס און געבלאזן שופר ביז די מויער פון דער שטאט איז איינגעזונקען.

לויט געוויסע פארשער איז די תפילה געשריבן געווארן ביי די צייטן פון די תנאים.

די ווערטער האט מען אראפגענומען  אין די צייטן פונעם צענזור, צוליב וואס די קריסטן האבן געהאלטן אז דאס ווארט "ולריק" איז קעגן דעם "אותו האיש" וואס איז בגימטריא די זעלבע ווי ישו, אבער מ'האט עס דערנאך צוריקגעשטעלט. דער ערוגת הבושם פסק'נט אז מ'מוז עס זאגן, אנדערש איז מען משנה ממטבע שטבעו חכמים.

נאך ״עלינו״ זאגט מען די תפילה וואס פאנגט זיך אהן "(ו)על כן נקוה" האט עכן געמאכט ווען ער האט תשובה געטאן. ***ע***ל ***כ***ן ***נ***קוה איז ראשי תיבות ***עכן***.

כאטשיג וואס יהושע האט בלויז ערפינדן די תפלה פאר זיך פאר יענעם מאמענט, האבן שפעטער די קדמונים מתקן געווען מ'זאל דאס זאגן יעדן טאג נאך יעדע תפלה. דער ב"ח אין אורח חיים סימן קל"ג, זאגט דער טעם כדי איידער מ'גייט ארויס זיך אפטיילן פון שוהל ארבייטן מיט די גוים, זאל מען אריינברענגען און הארץ פון א אידן אמונה אין אויבערשטן כדי זיך נישט אפלערנען פון די געצין דינער.

לויט דער הלכה דארף מען שטיין ווען מען זאגט די תפילה. עס איז אינטערעסאנט וואס דער חיד"א ברענגט אין זיין ספר עבודת הקודש להחיד"א אז **עלינו** איז גימטריא "**ומעומד**".

מען זאגט עלינו מיט על כן נקוה נאך יעדער תפילה. נאך א ברית און נאך קידוש לבנה זאגט מען אויך עלינו.

אויך זאגט מען עלינו אין דער מוסף שמונה עשרה פון די ימים נוראים.
מאטקע בלוי

ר' **מאטקע בלוי** איז דער אנפירער גרינדער און הויפט עסקן פאר **משמרת הקודש והחינוך**.

ער איז א ירושלים'ער געבוירענער און אייניקל פון ר' עמרם בלוי ז"ל. 

ער חזרט שטענדיק איבער אז ער האט נישט גארנישט פון זיין גאנצער עסקנות און ער טוט בלויז די שליחות פון די רבנים בעיקר ר' ניסן קארעליץ און ר' שמואל וואזנער.

ער האט פאר א שטיק צייט צוריק אנגעהויבן א חרדישע אויסגאבע פון נעשונאל זשיאגראפיק זשורנאל ריין פון אפיקורסות פון עוואלוציע און צניעות ארטיקלן, אונטערן הכשר פון **משמרת הקודש והחינוך**.

אויך האט ער אנגעהויבן צו לייגן דרוק מיט סוקסעס אויף אלע קאנצערטן פון חול המועד עס זאל האבן די הכשר פון משמרת הקודש והחינוך, און די 3 גרויסע זינגער יעקב שוועקי, מרדכי בן דוד מיט אברהם פריד וואס טרעטן אויף פאר געמישטע עולם באקומען נישט זיין הכשר ליפא שמעלצער באקומט יא.

קאטעגאריע:משמרת הצניעות
אקטאבער

**אָקטאָבער** (October) איז דער צענטער חודש פון יאר לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר, און איינער פון אירע זיבן חדשים וואס אנטאהאלטן גאנצע 31 טעג. דאס ווארט "אקטאבער" שטאמט פון לאטייניש און איז טייטש "אכטער", ווייל אמאל איז דאס טאקע געווען דער אכטער חודש ביז מען האט צוגעלייגט יאנואר און פעברואר.

*
קורץ ווארט

א **קורץ ווארט** מיינט א ווארט אדער פראזע וואס איז פארקורצט, צי דורך ראשי תיבות אדער אנדערע סימנים.

קאטעגאריע:לינגוויסטיק
פיאדאר טיוטשעוו

קליין|200px|פֿיאָדאָר טיוטשעוו

**פֿיאָדאָר איוואַנאָוויטש טיוטשעוו** (5טן דעצעמבער 1803 – 27סטן יולי 1873)איז געווען אַ באַוווּסטער רוסישער דיכטער און דיפּלאָמאַט. ער האט
געוווינט אין מינכן און אין טורין, און ער איז געווען באַקאַנט מיט היינריך היינע און  פרידריך שעלינג. 

אין ליטעראַרישן לעבן האָט טיוטשעוו קיין אָנטייל ניט גענומען, פֿאַר ליטעראַט האָט ער זיך ניט געהאַלט. 
עס זייַנען פֿאַרבליבן אַן ערך 400 פֿון זייַנע לידער, וואָס זייערע שורות ציטירט מען אָפֿט אין רוסלאַנד. טיוטשעווס פֿריע לידער זייַנען געשריבן אויפֿן שטייגער דער פּאָעטישער טראַדיציעס פֿונעם 18סטן יאָרהונדערט. אין זייַנע געדיכטן, וואָס שטאַמען פֿון די 1830ער, זייַנען שטאַרק די טראַדיציעס פֿונעם אייראָפּעישן (באַזונדערס דייַטשן) ראָמאַנטיזם. דאָס איז פֿילאָסאָפֿישע (מעדיטאַטיווע) דיכטונג, וואָס איר וויכטיקסטע טעמעס זייַנען: געדאַנקען וועגן דער אַלוועלט, וועגן דעם מענטשלעכן גורל, וועגן דער נאַטור. אין די 40ער יאָרן האָט טיוטשעוו געשריבן אַ ריי פּאָליטישע אַרטיקלען, געווידמעט דער פּראָבלעם פֿון די באַציונגען צווישן רוסלאַנד און דער מערבדיקער ציוויליזאַציע. אין די 1850 האָט ער געשאַפֿן עטלעכע שאַרפֿע ליבעס-לידער, וואָס אין זיי די ליבע איז באַטראַכט ווי אַ טראַגעדיע. די דאָזיקע לידער זייַנען דערנאָכדעם געווען פֿאַראייניקט אין אַזוי-גערופֿענעם "דעניסיעווער ציקל" – דהיינו דעם לידער-ציקל, געווידמעט י.אַ. דעניסיעווען, דעם דיכטערס אַ געליבטער. אין די 60-70-ער יאָרן שאַפֿט טיוטשעוו על-פי-רוב פּאָליטישע ליריק. 

דאָס סאַמע באַרימסטע טיוטשעווס ליד – "!Silentium" – איז אַ ביטער רוף צום שווייַגן, אַ באַדויערונג, וואָס איין מענטש קען ניט קיינמאָל אינגאַנצן פֿאַרשטיין דעם אַנדערן. אַ סך שורות פֿון טיויטשעווס לידער זייַנען געוואָרן ברייט ציטירטע אַפֿאָריזמען.

## וועבלינקען 
* פֿיאָדאָר טיוטשעוו

טיוטשעוו
טראפיק טיקעט

**טראפיק טיקעט** מיינט געווענליך א באוועגן פארלעצונג פון געזעץ וואס ווערט געטון דורך דער קאר שאָפֿער. אנדערשט ווי פארקינג טיקעטס וואס ווערט אויסגעשריבן קעגן קאר ווערט דאס אויסגעשריבן קעגן דעם דרייווער.

(אין ניו יארק) מען באקומט א טיקעט פאר די פאלגענדע פארברעכן:
* ספידן: - פארן שנעל. העכער ווי דער גיכקייט לימיט.
* דרייווען מיט אפגעלאפענער אינספעקציע סטיקער פון קאר.
* פארן בשעתן רעדן אויף א צעלפאן. 90 דאלער קנס, קיין פוינטס.
* נישט סינגעלן מיט די בלינקערס ביים טוישן לעיןס.
* נישט זיך אפשטעלן פאר א פוס גייער אים געבן די רעכט דורך צו גיין בעפאר.
* אדורך פארן א רויט לייט אדער סטאפ סיין. 
* פעסן לעינס אויף גראדע ליינס.
* פארן אין נישט זיין איינגעבינדען מיט שיצפאסן.
* זיך נישט אפשטעלן פאר קינדער שולבוס ווען זיי בלינקן מיטן לייט.
* פארן מיט צובראכענע לייטס אדער אויסגעלאשענע.
* נישט האבן געהעריגע אינשורענס אדער רעגיסטרעישן אידענטיפיקאציע קארטלן.
## פוינטס
פוינטס אז מען זאמלט זיך אן א געוויסער סכום פון פוינטס, וואס יעדער טיקעט געט צו אביסל, דארף מען זיך איבערלערנען דרייווען אז נישט נעמט אוועק די דרייווער'ס לייסענס.

## וועבלינקען
ניו יארק דעפארטמענט אפ מאטאר וויעקל http://www.nydmv.state.ny.us/ 
קאטעגאריע:געזעץ
קאַטעגאָריע:טראנספארט
שלאק

**שלאק** איז א צודעק פאר א סוכה, געמאכט צו באשיצן די סוכה פון רעגן.

* אויך איז דאס א שפּעֶט-נאמען אויף א פרוי וואס איז שלעכט. ***זי איז א שלאק***, דאס מיינט געווענליך אז מען קען זיך נישט דורכקומען מיט איר.

* צוליב וואס הלכות סוכה פארלאנגט אז די דאך פון די סוכה זאל זיין אונטערן הימל, און מענטשן ווילן נישט אז זייער סוכה זאל נאס ווערן ווען עס גייט א רעגן, מאכט מען א שלאק וואס איז א דאך וואס מען קען גרינג עפענען ווען עס רעגנט נישט, און צומאכן ווען עס רעגנט יא.

## סארטן שלאק
עס זענען דא עטליכע סארטן שלאק. דאס רוב זענען געמאכט פון שטאף וואס לאזט נישט אדורך וואסער, און מען קען דאס נייען און בייגן.

עס זענען דא בעיקר צוויי וועגן פון מאכן א שלאק מיט די שטאף.
left|200px|thumb|א סוכה מיט א שלאק
left|300px|thumb|א סוכה מיט א שלאק אביסל ארויפגעדרייעט
* אויף א פארעם, וואס מען בויעט א פארעם - געווענליך פון האלץ - אזוי גרויס - אדער אביסל גרעסער - ווי די דאך פון די סוכה, און מען טשעפעט צו די שטאף צו די עקן פון די פארעם. די פארם איז צוגעטשעפעט צו איין זייט פון די דאך פון די סוכה אויף אנגלען, אויף די זייט וואס איז אנטקעגן איבער די אנגלען בינדט מען צו א שטריק וואס איז איינגעפעדעמט אין א רעדל וואס קומט אן כאטש אזוי הויך ווי די שלאל ווען עס איז אפען. ווען מען שלעפט די שטריק הייבט דאס אויף די שלאק, און אז מען בינדט דאס צו האלט זיך דאס אפען.
* אויף א רער, מען טשעפעט צו די שטאף צו א דיקע רער פון בערך 3 אינטשעס דיק. און די אנדערע עק פון די שטאף טשעפעט מען צו צו א שטיק האלץ. די שטיק האלץ ליגט אביסל העכער - בערך 3 פיס - ווי די דאך פון די סוכה ביי איין זייט. נוצענדיג העלצער וואס ליגן אויף די האלץ און צוגעטשעפעט צו די דאך אנטקעגן איבער פון די האלץ - אזוי אז די העלצער זענען שיף - שפרייט מען אויס די שטאף אויף די דאך פון די סוכה איבער די שיפע העלצער. כדי מען זאל קענען גרינג עפענען און צומאכן די שלאק נוצט מען שטריק. די חכמה אין די שלאק ליגט אין איינפעדעמן די שטריק, און מאכן זיכער אז עס קען גרינג צוגעמאכט ווערן. מען ניצט צוויי שטריקן, איינס אויף צו עפענען און איינס אויף צו צומאכן. די שלאק ווערט פארמאכט דורך דעם וואס מען - נוצענדיג די שטריק - דרייט די שטאף ארויף אויף די רער. דאס טוט מען דורך דעם וואס מען בינדט צו די שטריק אונטער די שלאק גאנץ אויבען ביי די האלץ, מען ברענגט דאס ארום די שלאק צו די זעלבע האלץ אבער די מאהל העכער די שלאק. נוצענדיג א רעדל לייגט מען די שטריק און די רעדל, יעצט ווען מען שלעפט די שטריק דרייט דאס צוזאם די רער מיט די שטאף. כדי צו קענען עפענען די שלאק, בינדט מען איין א שטריק אינמיטן פון די רער, אזוי ווען עס דרייט זיך צוזאם דרייט זיך די שטריק מיט. ווען מען שלעפט די שטריק דרייט זיך די רער אויף די פארקערטע זייט, דאס הייסט עס דרייט זיך אויף.

קאַטעגאָריע:סוכות
גריכישע מיטאלאגיע

**גריכישע מיטאלאגיע** איז א זאמלונג פון לעגענדארישע דערציילונגען וואס זיינען געשאפן געווארן אינעם אלטן גריכנלאנד. באשרייבונגען איבער פארמענטשלעכונגע אפגאטער.

*
קאַטעגאָריע:גריכנלאנד
עדיפוס

ממוזער| אדיפוס
**עדיפוס** איז א טראגעדישער פיגור אין דער גריכישער מיטאלאגיע.

די מיטאלאגיע דערציילט אז עדיפוס איז געווען א קינד צו זיין טאטן לאיאס, דער קעניג פון טעביי, און צו זיין מאמען יאקאסטא. ווען עדיפוס איז געבוירן געווארן האט דער מגיד עתידות אראקעל פון דעלפי געזאגט נבואה אז עדיפוס וועט אין זיין עלטער מארדן זיין טאטע און ליגן מיט זיין מאמען. עדיפוסס עלטערן האבן באשלאסן גערן צו איבערגעבן זייער קינד צו א פאסטאך, זאל אראפווארפן דאס קינד פון א הויכע בארג. אבער דער פאסטאך מיט זיין דערבארעמדיקייט האט דאס נישט געטון, און האט איבערגעגעבן דעם קינד צו אן אנדער פאסטאך פון קארינאטוס. דער פאסטאך פון קארינאטוס האט איבערגעגעבן דעם קינד צו די אומפרוכפערדיקע קעניגן פון קארינאטוס.

ווען עדיפוס איז דערוואקסן געווארן האט ער באזוכט דעם זעלבער צוקונפט-אנזאגער "אראקעל פון דעלפי" און איז דערוווסט געווארן פון די שרעקלעכע נבואה אז ער וועט אין צוקונפט הרגענען זיין טאטן און ליגן מיט זיין מאמען, דערפאר האט ער אנטלאפן געשווינד צו דער שטאט טעביי (אומוויסנדיק אז זיינע אמתע עלטערן וווינען דארט). אויפן וועג צו טעביי האט ער זיך באגעגנט מיט א דראשקע וואס צוליב-וואס האט זיך אנטוויקלט א קריג צווישן אים מיט די דראשקע איינזיצערס, וואס ביים ענדע האט ער געהרגעט זיין אומווויסנדיגער טאטע "לאיאס" וואס איז דארטן געווען.

ווען עדיפוס איז אנגעקומען ביים מויער פון טעביי האט ער באזיגט א שרעקלעכער ספינקס מאנסטער וואס האט זיך אימער פערזוימט ביים טויער פון טעביי און פארמיידט אלע איינוווינערס פון איר א דורך צו גיין. צוליב דעם האט די שטאט טעביי באשטימט עדיפוס ווי זייער קעניג צו זיין אומוויסנדיקע מאמע יאקאסטא.

עדיפוס מיט זיין מאמע האבן געבוירן 4 קינדער: צוויי זין פאלינעקעס און עטעאקלעס, און צוויי טעכטער אנטיגאנא און איסמענא.

אין א צייט ארום האט זיך צעשפרייט א שרעקלעכע עפידעמיע אין טעביי וואס דורך דעם איז געווויר געוארן פאר עדיפוס זיינע זינד אז ער האט געהרגעט זיין טאטן און געלעגן מיט זיין מאמען, גלייך דערנאך האט ער זיך אויסגעהאקט זיינע אויגן, און גוזר געווען אויף זיך גלות.

נאך דעם האבן זיינע קינדער "פאלינעקעס" מיט "עטעאקלעס" זיך צוקריגט, פאלינאקעס איז אנטלאפן קיין ארגאס און חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון דעם קעניג פון ארגאס. נאכער איז ער ארויס מלחמה קעגן דער שטאט טעביי וואס ביי דעם קריג האבן די צוויי ברידער זיך געהרגעט איינער דעם צווייטן, און די שטאט טעביי האט געווונען דעם קריג.

קרעאן דער ברודער פון "יאקאסטא" איז ארויף ווי אן הערשער פון טעביי, און האט באפוילן צוצוגרייטן א פרעכטיקע לוויה צו "עטעאקלעס", און דער קערפער פון "פאלינעקעס" דער פאררעטער ווארפן אין פעלד זאלן די הינט און די רויב־פויגלען אים אויפרייסן.

פון דער געשיכטע האט דער יידישער פסיכאלאגער זיגמונד פרויד ערפינדן דעם באגריף עדיפוס קאמפלעקס אויף דערוואקסענע וואס בלייבן אויפגעהאנגען צו זייער מאמען.

קאַטעגאָריע:מיטאלאגיע
שמחת בית השואבה

**שמחת בית השואבה** איז א טאנץ צעראמאניע וואס מען פרייט זיך מיט אויסערגעווענליכע ענטוזיאזם אפצוצייכענען די ניסוך המים עבודה פון די צייטן פון בית המקדש.

וויבאלד סוכות איז דער הערבסט יום טוב (חג האסיף) וואס הייבט זיך אן די רעגן סעזאן, נוצט מען אויס דער מאמענט צו בעטן און דאנקן און לויבן פאר די **וואסער** וואס איז דער אינטערגאלסטער באשטאנדטייל פון נאטור.

די משנה אין סוכה ערקלערט לגבי די פרייליכקייט:

מי שלא ראה שמחת בית השואבה לא ראה שמחה מימיו. במוצאי יום טוב הראשון של חג ירדו לעזרת נשים ומתקנין שם תיקון גדול. מנורות של זהב היו שם, וארבעה ספלים של זהב בראשיהם, וארבעה סולמות לכל אחד ואחד, וארבעה ילדים מפרחי כהונה, ובידיהם כדים של מאה ועשרים לוג שהן מטילין לכל ספל וספל. מבלאי מכנסי כהנים ומהמייניהן, מהן היו מפקיעין, ובהן היו מדליקין. ולא היה חצר בירושלים שאינה מאירה מאור בית השואבה. חסידים ואנשי מעשה היו מרקדין בפניהם.

קאטעגאריע:סוכות
חופשת קיץ

left|thumb|250px|א בילד פונעם פילם
**חופשת קיץ** (, ייִדיש: **מײַן פֿאָטער, מײַן האַר**) איז דער נאמען פון א דראמאטישן ישראלדיקן פילם וואס דערציילט איבער דעם חרדישן ליטווישן לעבן. די הויפט אקטיארס זיינען אסי דיין וואס שפילט װי דער ראש ישיבה, שרון הכהן בר שפילט װי זיין ווייב, און אילן גריף שפילט װי זייער קינד. דער רעזשיסאר פון דעם פילם איז דוד וולך וואס איז א אפגעפארענער ירושלמער ליטווישער יונגערמאן וואס האט געלערנט אין דער פאנאוועזשער ישיבה און װוינט הײַנט אין תל אביב.

די פרעמיערע אויפפירונג פון דעם פילם איז דערשינען דעם 13טן אקטאבער 2006 בײַם חיפה קינא פעסטיוואל פארמעסטונג. אויך איז דער פילם דערשינען אין טרייבעקא קינא פעסטיוואל-פארמעסט אין טרייבעקא, ניו יארק אנטקעגן אנדערע 17 פילמען.

## דער פילם ביי דער פארמעסטונג
דער פילם האט זיך מיטגעטיילט ביים פארמעסטונג אין "חיפה קינא פעסטיוואל". און די ריכטערס האבן דאס באלוינט אלס די בעסטע פילם, און האבן געשיינקט פאר דער רעזשיסאר "דוד וולך" א סומע פון 30,000 שקל, אבער רוב צוזעער האבן אויסגעקליבן דאס פילם "תנועה מגונה" װי די אויסדערוועלטע פילם פון דער פעסטיוואל.

אויך ביי דער טרייבעקא-קינא-פעסטיוואל-פארמעסטונג איז דאס באלױנט געווארן װי דער בעסטער דערציילערישער פילם, און האבן געשיינקט פאר דעם רעזשיסאר "דוד וולך" א סומע פון 50,000 דאלאר.

## װעבינקען 
* באשרייבונג אין NRG 
* רעפארטאזש פון הארץ-צייטונג איבער טרייבעקא פארמעסטונג

קאַטעגאָריע:ישראל פילמען
חתונה

קליין|רעכטס|250px|א יידישע חופה

דער ארטיקל איז בלויז צערעמאניע און פראצעדור פון **חתונה האבן, אויב זוכט איר מער אינפארמאציע פארן לעבן נאך דעם גייט אין **אישית**.

**חתונה** אין אידיש **הייראט''' איז די נאכט און מאמענט ווען מאן און ווייב גייען אריין אין זייער בשותפותדיגען לעבן טאנצט מען און עס איז א גרויסע זאך צו אויפלעבן דעם חתן מיט די כלה זיי זאלן זיין פרייליך פארן גאנצן לעבן.

הייראטען דאס איז דער באדייט פון חתונה האבן.

עס קומט פון לשון הקודש, ווי עס איז איינגעפירט ביי אידן צו מקדש זיין א פרוי ווען דער חתן גיט דער כלה אונטער דער חופה א גאלדן רינגל און זאגט "הרי את מקודשת לי בטבעת זו כדת משה וישראל".

## מצוות און מנהגים 
אשכנזים זענען נוהג צו מאכן די חופה פון א זיווג ראשון תחת כיפת השמים (אונטער דער הימל) פאר א סימן ברכה, אזוי ווי עס שטייט אין פסוק: "והרבה ארבה את זרעך ככוכבי השמים" (בראשית כב, יז). א סך האבן דעם מנהג (לויט שולחן ערוך יורה דעה) אז די חופה זאל זיין "במילוי הלבנה" ווען די לבנה ווערט פול, ד"ה די ערשטע דריי וואכן פונעם חודש אין דעם יידישן קאלענדאר.

* חופה - 
* דער חתן צוברעכט א גלאז ביי דער חופה צו געדענקען דער חורבן בית המקדש. מען לערנט דאס ארויס פון דער פסוק : - איך וועל געדיינקען חורבן ירושלים אין יעדער שמחה.
* מצווה טאנץ -

קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
קאַטעגאָריע:חתונה
אראקל פון דעלפי

[קליין|250px|א [פרעסקא פון מיכעלאנגעלא פון דעם אראקל פון דעלפי]]
**אראקל פון דעלפי** איז געווען א אראקל אין אוראלט גריכנלאנד אין שטאט דעלפי וואס האט געזאגט נבואה וואס עס וועט פאסירן אין דער צוקונפט.

עס איז דא א באוווסטע מיטאלאגיע איבער דער אראקל מיט דעם קעניג עדיפוס.

קאַטעגאָריע:גריכישע מיטאלאגיע
ספינקס

[left|thumb|250px|די [גרויסע ספינקס פון גיזע אין מצרים]]
דער **ספֿינקס** (פון אוראלט גריכיש: *σφίγξ*; "דערשטיקן") איז א מיטאלאגישער מאנסטער צונויפגעשטעלט פון א לייב מיט א קאפ פון א מענטש (זעט די בילד).

ביי די גריכישע מיטאלאגיע איז ער געזעצן ביים טויער פון דער שטאט טעביי און האט געפרעגט יעדער דורכגייהער א רעטעניש: "וואס פאר א באשעפעניש גייט אויף פיר פיס אין דער פרי, צוויי פיס ביי טאג און דריי פיס אין אוונט?" אויב דער דורכגייער האט נישט געוווסט די ענטפער, האט אים דער מאנסטער פארשטיקט גערן.

ביי די געשיכטע פן עדיפוס, איז עדיפוס געווען דער ערשטער וואס האט געוווסט דעם ענטפער אויף דעם רעטעניש (אז דאס איז א קינד), און דער מאנסטער האט זיך דאן אראפגעווארפן פון דער מויער צום טויט. נאך דעם האבן די שטאט טעביי אים באקרוינט אלס זייער קעניג.

קאַטעגאָריע:מיטאלאגישע באשעפענישן
קאַטעגאָריע:גריכישע מיטאלאגיע
דעלפי

[לינקס|קליין|250px|דער טעמפל פון [אפאלאן אין דעלפי]]
**דעלפי** איז א שטאט אין גריכנלאנד. ביי די אלטע גריכלאנד איז דארט געווען א רעליגיע צענטראל וואס איז דארט געווען פלאצירט דער מגיד עתידות דער אראקעל פון דעלפי.

היינט געפינט זיך דארט "ארכיאלאגישע פלאץ" מיט די אלטע טעמפל פון אפאלאן דער אפגאט פון די זון און נאך...

קאַטעגאָריע:גריכנלאנד
קאַטעגאָריע:גריכישע מיטאלאגיע
אראקל

**אראַקל** (שטאמט פון לאטייניש וואס מיינט "רעדן") איז ביי דער גריכישער מיטאלאגיע אַן ארט ווו גאט רעדט צו די נביאים.

אויך איז דאס א נאמען פון א פארצייטישער מיטאלאגישער מגיד עתידות מיטן נאמען אראקל פון דעלפי.

דער מלבי"ם שרייבט אויף זיי ""

קאַטעגאָריע:גריכישע מיטאלאגיע
אינזל

[קליין|א קליינער אינזל לעבן [פידזשי]]
אן **אינזל**, אדער **אינדזל**, איז א קליין ערדישער שטח אין ים. דער גרעסטער אינזל אויף דער וועלט איז גרינלאנד מיט 2,166,086 ק"מ ווען 81.1% פון אים איז אייז.

אזעלכע אינזלען זענען אומאפהענגיקע שטעט ווי קיובא, איסלאנד, מאדאגאסקאר און נאך. אזעלכע אינזלען האבן אין זיך עטלעכע שטעט ווי בארנעא און היספאניאלא.

א גרופע אינזלען וואס האבן א שייכות צוזאמען שאפן אן ארכיפעלאג.

קאַטעגאָריע:געאגראפיע
*
ים

[קליין|250px|[כוואליעס ביים ברעג ים]]
א **ים**, **מער** אדער **זעע** איז א גרויסער געביט מיט געזאלצענע וואסער. אין אלגעמיין פארבינדן זיי זיך מיט אן אקעאן.

רוב וועלט איז געדעקט מיט ים. די טראנספארט אויפן ים איז דורך שיפן.

## ליסטע פון ימען 
### פאציפישער אקעאן 
* בערינג ים
* איינגאס פון אלאסקע
* איינגאס פון קאליפארניע
* ים פון אכאצק
* יאפאנישער ים
* מזרח כינע ים
* דרום כינע ים
* פיליפינער ים
* טאסמאן ים
* געלער ים

### אטלאנטישער אקעאן 
* האדסאן בוכטע
* קאריביאישער ים
* איינגאס פון מעקסיקא
* סארגאסא ים
* צפון ים
** באלטישער ים
* אירישער ים
* קעלטישער ים
* ענגלישער קאנאל
* מיטלענדישער ים
** אדריאטישער ים
** אגאישער ים
** שווארצער ים
** ים פון אַזאָוו
** יאנישער ים
** ליגורישער ים
** ים פון מארמארא

### אינדישער אקעאן 
* ים סוף
* איינגאס פון אדען
* פערסישער איינגאס
* איינגאס פון אמאן
* אראבישער ים
* בוכטע פון בענגאל
* איינגאס פון טיילאנד
* דזשאווא ים

### ארקטישער אקעאן 
* בארענטס ים
* קארא ים
* גרינלענדישער ים
* מזרח סיבירישער ים

*
אקעאנוס

מיינט איר דער ים אקעאן?

**אקעאנוס** איז ביי די גריכישע מיטאלאגיע דער נאמען פון דער טייך-אפגאט.

פארצייטנס האבן די גריכן געגלויבט אז דער אקעאן איז א זון פון די געטטער אוראנוס (די הימל) מיט גאיא (די ערד).

קאַטעגאָריע:גריכישע מיטאלאגיע
אוראנוס (אפגאט)

**אוראנוס** איז ביי דער גריכישע מיטאלאגיע דער ערשטער אפגאט, די הימל. לויט דער מיטאלאגיע איז באשאפן געווארן אלע לעבענישן פון דעם וואס די היץ פון דער זון מיט די רעגן האבן געשיצט אויף דער ערד, ווען די ערד איז זיין ווייב, די אפגאטין גאיא. 

דער 7טער פלאנעט אוראנוס הייסט נאך דעם אפגאט.

קאַטעגאָריע:גריכישע מיטאלאגיע
קאַטעגאָריע:מעשה בראשית
זעאוס

left|thumb|250px|דער אפגאט זעאוס
**זעאוס** איז דער נאמען פון דער הויפט אפגאט ביי דער גריכישער מיטאלאגיע. דער אפגאט איז דער הערשער אויפן דונער און אויפן בליץ. אויך איז ער דער פאראנטװאָרטלעכער אױף די געזעצן און גערעכטיקײַט.

בײַ די רוימישע מיטאלאגיע הייסט ער **יופיטער**, וואס נאך אים רופט מען די 5טע פלאנעט יופיטער.

קאַטעגאָריע:גריכישע מיטאלאגיע
קאַטעגאָריע:אפגעטער
ה'תרע"ג

## קאלענדאר
## געשעענישן
* טאמעס וואדראו ווילסאן ווערט דער 28סטער USA פרעזידענט.

## געבוירן
* ר' מעכל דארפמאן פון חשובי חסידי ברסלב (נפ' ה'תשס"ו)
* ב' אלול - רבי שמואל וואזנער, חרדישער רב און אלטוועלטליכער פוסק, מחבר פון "שבט הלוי" (נפ' ה'תשע"ה).

## נפטר געווארן
באטאניק

[left|thumb|250px|א פלאנץ ארט אין [רוווענזארי רייהע בערג]]
**באטאניק** (שטאמט פון גריכיש) איז א טייל פון די ביאלאגישע וויסנשאפט וואס פארנעמט זיך מיט פלאנצן און געוויקסן, בלומען און ביימער. איר אנטוויקלונג, איר וואקס, איר פרוכט א.א.וו.

אַ װיכטיקער באַשטאַנדטײַל פֿון דער באָטאַניק איז די פֿלאַנצן-סיסטעמאַטיק, די װיסנשאַפֿט װאָס טײלט די מלוכה פֿון די פֿלאַנצן אין גרופּעס. אַן אַנדער צװײג פֿון דער באָטאַניק איז די פֿיזיִאָלאָגיִע פֿון די פֿלאַנצן, װאָס שטודירט דעם מעטאַבאָליזם, די באַװעגונג פֿון פֿלאַנצען און אַזױ װײַטער.

באטאניקער שטודירן די קלאסיפיקאציע (טאקסאנאמיע), סטרוקטור (אנאטאמיע און מארפאלאגיע) אדער פונקציע (פיזיאלאגיע) פון פלאנצן, סיי צעלן, סיי געוועבן, סיי ארגאנען, סיי גאנצע פלאנצן, סיי גרופעס פון פלאנצן.

די שטודיע פון פלאנצן איז לעבנס־נייטיק ווייל זיי זענען א פונדאמענטאלער טייל פון לעבן אויף דער ערד, שאפן זויערשטאף און עסנווארג דורך וואס מענטשן און אנדערער באשעפענישן קענען לעבן. דורך פאטאסינטעז טוען פלאנצן איינזאפן קוילן זייערס. ווי אויך לאזן זיי ארויס זויערשטאף אין דער אטמאספער. נאך, פלאנצן פארמיידן אונטערשווענגונג פון דער ערד.

## זעט אויך 
* באטאנישער גארטן

*
קאַטעגאָריע:ביאלאגיע
פלאנץ

קליין|250px|פארשידענע פלאנצונגען
האט איר געמיינט אנפלאנצן? (אריינלייגן זאכן אין דער ערד עס זאל דערפון וואקסן)

האט איר געמיינט איבערפלאנצן? (אריבערלייגן א פלאנץ פון איין פלאץ צום צווייטן, אדער אן גליד פון איין מענטש צום צווייטן)

**פלאנץ** ווערט גערופן אלע סארט לעבעדיגע געוואוקסן וועלכע שפראצן ארויס פון דער ערד, למשל ביימער, גראזן און געווירצן.

די וויסנשאפט וואס פארנעמט זיך מיט פלאנץ הייסט באטאניק.

די סיסטעם וויאזוי א פלאנץ לעבט און וואקסט איז דורך נוצן זון שטראלן, וואסער, געוויסע מינעראלן, און קוילן זייערס. דאס ווערט גערופן פאטאסינטעז.
די פלאנצונגען האבן ווארצלען וואס לויפן אראפ אונטער דער ערד און זיי ציען אריין אין זיך פייכטקייט און אנדערע כוחות פון די ערד.

*
דינסטיק

**דינסטיק** איז דער דריטער טאָג פֿון דער װאָך, נאך מאנטיק און פאר מיטוואך. 

לויטן סדר פון די זיבן כוכבי־לכת חל"ם כצנ"ש, הייבט אן דער טאג פון דינסטיק מיט ם=מארס; דער נאמען דינסטיק שטאמט טאקע פון דעם דייטשישער נאמען פון מארס.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:טעג
וואל סטריט זשורנאל

left|thumb|250px|זיי האבן צוגעלייגט קאליר צום פראנט זייט פאראיאר
**וואל סטריט זשורנאל** איז דער ביזנעס טאג-צייטונג וואס האט איבער 2 מיליאן ליינער פון ארום די גארער וועלט. עס איז זייער פרעסטיזשפול און האט שוין געווינען 29 פוליצער פרייזעס.

עס איז א בראדשיט ווי די ניו יארק טיימס, אבער עס האט כמעט נישט קיין בילדער נאר אזעלכע קאמפיוטער גראפיקס פון פנים'ער פון מענטשן און נומערן.

עס ווערט ארויסגגעבן אין ניו יארק סיטי מיט אזיע און אייראפע אויפלאגעס. דורך די דאו זשאונס קאמפאני.

איר הויפט קאנקורענט איז דער פיינעסל טיימס פון לונדון. און עס איז דער צווייטער גרעסטער צייטונג נאך יו עס עי טודעי. 

עס איז באקאנט פאר איר ערשטע זייט, וואס האט איין קאלום וואס טוט זיך אין די גאנצע וועלט אין קורצען און אינעווייניג איז מער באריכות.

די עדיטאריעל איז זייער קאנסערוועטיוו געשטימט, אבער די נייעס רעפורטארשזען זענען מער לינק און נישט צוגעבינדען צו די מיינונגען פון די רעדאקטארן.

איר הויפט נייעס איז בעיקר פינאנץ און ביזנעס דעריבער טראגט דאס דעם נאמען נאכן גאס אין מאנהעטן אווו עס געפינט זיך די סטאק מארקעט; וואל סטריט. 
קאטעגאריע:ביזנעס
קאטעגאריע:צייטונגען
האניג

left|thumb|250px|האניג
**האניג** אדער **האניק** איז א פליסיגע זיסע זאך וואס קומט ארויס פון א האניג בין. מען נוצט דאס אלס א מענטשנס עסנווארג.

## היסטאריע 
די פארשער האבן געטראפן פערשטיינערטע רעסטן פון בינען וואס ווערן געשאצט צו א תקופה פון פאר 150 מיליאן יאר.

אין א אויסגעגראווירטע וואנט אין זימבאבווע פון פאר 15,000 יאר זעט מען א מענטש וואס נוצט זיך מיט רויך כדי צו רויבן האניג.

## יידישקייט 
לויט דער הלכה איז מען פארבאטן צו עסן א בין, אבער איר האניג מעג מען יא עסן, וויבאלד די האניג ווערט נישט באשאפן דורך די בין אליין, נאר די בין בריינגט דאס פון די בלימען צום בינשטאק, אזוי ווי עס שטייט:  און אין רמב"ם:  

לויט דער היינטיגער וויסנשאפט ווייסט מען אז די בין נעמט יא ארויס פון איר קערפער פארשידענע מאטעריעלן צו דער האניג. די רבנים ענטפערן דערפון אז די מאטעריעלן זיינען ווייניגער ווי א זעכציגסטל, און זיי זיינען בטל בשישים.

עס איז דא א מנהג ביי יידן צו עסן עפל מיט האניג אין דער יום טוב ראש השנה. 

קאַטעגאָריע:עסנווארג
גארנישט

**גארנישט** איז געווענטליך פארשטענדליך אלס עס פעלט און די חסרון פון אלעס אז עס איז נישט פארהאן גארנישט אינגאנצן. אבער טייל מאל איז דער טערמין אויך באנוצט אז עס נישטא גארנישט רעלאטיוו אדער וויכטיג. אדער צו אראפמאלן אן אומאינטערסאנטער זאך מענטש געשעניש.
קאַטעגאָריע:פילאסאפיע
ווארט פראצעסאר

[קליין|300px|[OpenOffice.org Writer]]
**װאָרטירער** אדער **ווארט פראצעסאר** איז א קאמפיוטער פראגראם וואס באדינט צו שרייבן און אויסשטעלן טעקסטן און זיי אפדרוקן.

איינע פון די פאפולערע שרייב פראגראמען איז די מייקראסאפט ווארד פראגראם.

מען קען היינט טייפן אן-ליין, אן אפלאדירן א פראגראם אויף אייער קאמפיוטער, דורך גיין צו גוגל דאקס און ספרעדשיטס.

קאַטעגאָריע:ווארט פראצעסארן
דיג

**דיג** (digg) איז א סאציאלע װעבזײט װאו מיליאנען אינטערנעץ באניצער פון דער גאָרער וועלט קומען זיך צוזאם אין אָפּצײכן דורך וואלן פאר לינקען פון ארטיקלען, װעבזײטלעך, בלאגס און סתם נייעס איבער טעמעס איבער װיסנשאַפט, פאליטיק, טעכנאלאגיע, א.א.וו., ווער עס האט די מערסטע שטימעס שווימט ארויף אויבן און ווייזט אלס די מערסטע פאפולערע ענין. עס איז אומזיסט. און אן קיין צענזור. 
 
* **דיג.קאם**

קאטעגאריע:אינטערנעט
קיינציקלאפעדיע

[left|thumb|250px|דער [לאגא פון די יידישע קיינציקלאפעדיע וואס איז אויספארמירט פון א בילד פון געפילטע פיש]]
**קיינציקלאפעדיע** (ענגליש: *Uncyclopedia*; ווערטלעך: "אומציקלאפעדיע") איז א קאמישער ענציקלאפעדיע פראיעקט וואס איז א פאראדיע פון וויקיפעדיע.

דער פראיעקט אין פאראן אין עטלעכע שפראכן ארײַנגערעכנט די יידישע שפראך https://yi.uncyclopedia.info/ און די העברעישע שפראך מיטן נאמען **איןציקלופדיה** https://eincyclopedia.org.

פאלגנדיק איז די ליסטע פון אלע קיינציקלאפעדיעס פראיעקטן:

## וועבלינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל

קאַטעגאָריע:הומאר
פאסיל

[קליין|א [דיינעסאר פאסיל]]
קליין|פאסיל פון א פיש
קליין|פאסיל פון א בוים
קליין|מען גראבט אויף פאסילען
**פאסיל** (קומט פון די לאטיין ווארט אויפגראבן) איז רעסט פון בעלי חיים אדער פון פלאנצן וואס זייער פארעם איז געבליבן געהיטן. דאס איז די סימנים פון עוועלאציע

די דאזיגע וויסענשאפט הייסט פאלאטעלאגיע וואס העלפט פאר די געאלאגישע פארשערס צו זיך אויסלערנען איבער די פערגאנגענע צייטן. ווי.צ.ב.ש האט מען געטראפן איבערבלייבענישען פון דינאזאריערס וואס האבן געלעבט ביז פאר 65 מיליאן יאר. אויך אין די היינטיגע שטיינער זעהט מען צייכענעס פון איר פרימיטיווער אלטע שטאנד.

עס קען זיין פוס טריט אפדרוקען אדער סיי וואס וואס געט סימנים פון א פריערדיג לעבן.
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פאלעאנטאלאגיע
קאַטעגאָריע:פאסילען
תל אביב נייע צענטראלע סטאנציע

קליין|250px|א בילד פון דעם 6טן שטאק
**תל אביב נייע צענטראלע אויטאבוס סטאנציע** () איז א טערמינאל פאר אויטאבוסן אין תל אביב, און זי איז די גרערסטע טערמינאל איבער דער גארער וועלט.

מען האט איר אנגעהויבן בויען אין יאר ה'תשכ"ז, אבער די געבוי האט זיך פארזאמט זייער לאנג, און נאר 26 יאר שפעטער אין יאר ה'תשנ"ג האט מען אויפגעעפנט די סטאנציע.

די סטאנציע געפינט זיך אין דרום תל אביב, נישט ווייט פון תל אביב ההגנה באן סטאנציע.

קאַטעגאָריע:תל אביב
קאַטעגאָריע:צענטראלע אויטאבוס סטאנציעס
קאַטעגאָריע:טראנספארט אין ישראל
פאלעאנטאלאגיע

**פאַלעאָנטאָלאגיע** איז די שטודיע פון וויאזוי לעבן האט זיך אנטוויקלט אויף דער ערד. 

עס איז באזירט אויף די פאסיל רעקארדס וואס מ'טרעפט און זוכט כסדר פריש.

קאַטעגאָריע:זאאלאגיע
קאַטעגאָריע:געאלאגיע
חזיר ווארצל

**חזיר ווארצל** איז א אויפגעבלאזן פימפל וואס קוקט אויס ווי א ווארצל אויף דער הויט פון א פינגער. דאס קומט פון א ווירוס.

עס קען שאפן קענסער און עס קען זיך פארשפרייטן. 

דאקטוירים נעמען דאס היינט אראפ מיט א פייער ברען.

קאטעגאריע:געזונט
קאטעגאריע:ווירוסן
ליינען

**ליינען**, **לייענען** אדער **לעזן** איז פאַרשטיין שרייבן אין אַ שפּראַך.

דער חוש פון א מענטש צו אויפכאפן אינפארמאציע אין דעם מוח מיט די אויגן.

קאַטעגאָריע:בילדונג
קאַטעגאָריע:ליטעראטור
כל העולם כולו (הייד פארק)

**כל העולם כולו** איז א הייד פארק אינטערנעט שמועס פלאץ אויף אידיש.

לכתחלה זענען רוב זאכן און מיינוגען דארטן געווען ארוניש געשטימט איבער די סאטמאר פאליטיק און עס איז געווען די בעסטע פלאץ צו דערוויסן וועגן אלע ארונישע ניוז און דעמעגאגיע דורכאויס דעם טאג.

* כל העולם כולו 

קאַטעגאָריע:הייד פארק פארומען
קאטעגאריע:ארונים
יונג יידיש

שמאל|ממוזער|150px|דער לאגא פון יונג יידיש
**יונג יידיש** איז א געזעלשאפט פון א גרופע מיט יונגע טעטיקערס וואס זייער ציל איז צו אנהאלטן די יידישע שפראך זאל נישט פארניכטעט ווערן. געגרינדעט אין 1991 און אנגעפירט ווי הויפט דירעקטאר פונעם קינסטלער שרייבער און קולטור-טוער מענדי קאהן אדער מנחם כהנא, זייט 2016 איז דער הויפט וואלונטערן אלי בענעדיקט, און זייט 2019 איז ער דער כלל-אנפירער אונטער מענדי, 

## געשיכטע
## זאמעלונג
ממוזער|א אויסשטעלונג אין יונג יידיש
יונג יידיש האט א זאמלונג פון איבער 100,000 יידישע ביכער, צייטשריפטן, פלאטעס, דאקומענטן אא"וו. און איז היינט איינע פון די פינף גרעסטע אידיש-זאמלונגען אויף דער וועלט.

## אקטיוויטעטן
יונג יידיש ארגאניזירט קאנצערטן, אויסשטעלונגען, יום טובדיקע אימפרעזעס ווי אויך יידיש-לימודים, מיט וועלכע האט געפלעגט פירן דער לערער חנן בארדין פון דער העברעאישער אוניווערסיטעט, און אין שפעטרדיגע יארן פאלינא בעלילאווסקי, ווי אויך א לייען גרופע מיטן נאמען "רעדן יידיש" וואס איז געפירט דורך אלי בענעדיקט. 

שמאל|ממוזער|היכל פון יונג יידיש אין א קאנצערט 2021

די געזעלשאפט פארמאגט צוויי גרויסע ביבליאטעקן וואס זי האט געשאפן דורך א נאציאנאלער זאמל-פראיעקט אין ישראל פון יידישע ביכער : איינע, זינט 1993 אין ירושלים, אויף ירמיהו גאס 52 און די צווייטע, זינט 2006 אינעם ארטיסטן אפטייל פון דער תל אביב נייע צענטראלע סטאנציע אין תל אביב. יונג יידיש פירט אויך אן מיט אימפרעזעס, פראָיעקטן און פראדוקציעס אין גאנץ ישראל און אין אויסלאנד.

## וועבלינקען
* אפיציעלע וועבזייט 
*אפיציעלע פייסבוק בלאט
*אפיציעלע יוטיוב קאנאל
*ענבל סיני, כלכליסט, התחנה המרכזית לאומנות באתר כלכליסט, 16 מארץ 2019

קאַטעגאָריע:יידיש
קאַטעגאָריע:יידישיסטישע ארגאניזאציעס
קאַטעגאָריע:ישראלדיגע ארגאניזאציעס
ה'ק"ם

## קאלענדאר
## געשעענישן
* די ברילן איז דערשינען געווארן אומגעפער אין יאר ה'ק"ם; 1779.

## געבוירן
## נפטר געווארן
קערפער פלעק

**קערפּער פלעק** אָדער **שיינהייט מאַרק** איז אַ פּימפּל אויפן געזיכט. 

עס איז נישט קיין געזונט פּראָבלעם, עס איז נאָר אַן עקל אבער געוויסע קאלירטע פימפלען זענען יא שיין.
פארהאן וואס פרובירן צו מאכן א אפעראציע דאס אפצוטאן פון געזיכט.

קאַטעגאָריע:געזונט
קאַטעגאָריע:אנאטאמיע
באבי יאר

**באבי יאר** איז דער טאל צפון - מערב נעבן קיעוו וואו די נאציס האבן ביי חורבן אייראפע דארטן אויסגעהארגעט הונדערט טויזנט מענטשן רובם ככולם אידן אין דעם צווייטן וועלט קריג. אנגעהויבן דעם 29סטן סעפטעמבער 1941. 

קליין|250px|

קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע
טעלעוויזיע פראגראם

א **טעלעוויזיע פראגראם** איז א פראגראם אויף פארשידענע טעמעס ווי אקטואליע פראגראם, געסט אויפנאמע פראגראם, שפאט פראגראם א.ד.ג.

## טעלעוויזיע סעריע 
א **טעלעוויזיע סעריע** איז א המשכדיקע דערציילערישע טעלעוויזיע פראגראם.

קאַטעגאָריע:טעלעוויזיע
קאַטעגאָריע:פילם
נאפט

[קליין|250px|מען [גראבן|גראבט אויל אין טעקסאס.]]
**נאַפֿט** אדער **אויל** איז א נאטירלעכע שווארצע אויפרייסענדער פליסיגקייט, צונויפגעשטעלט בעיקר פון קוילנוואַסערשטאפֿן, וואס ליגט באהאלטן אונטער דער ערד אין טיפע שטיינער פארמאציעס.

די מערסטע באנוצטער כעמיקאל היינט אין לעבן – פלאסטיק איז פון דעם. אויטאמאבילן און מאשינען פארן און זענען צוזאם געשטעלט דורך דעם. מען מאכט פון דעם בענזין און פלאסטיק.

קאַטעגאָריע:מאטעריאלן
בוימל

קליין|לינקס
**בוימל** אדער **אויל** איז א פליסיג עסנווארג וואס ווערט ארויסגעפרעסט פון פארשידענע פרוכט, ירקות, תבואה. א.א.וו. למשל איילבירטן, קוקוריזע, ניסלעך און זונרויזן.

אזוי ווי בוימל קאכט אסאך הייסער ווי וואסער, ניצט מען דאס אסאך צו פרעגלן פיש, אייער, פלייש און אנדערע עסן. מ'ניצט בוימל אויך צו געבן א געשמאק אין סאלאטן.

## באניץ 
טייל מענטשן באניצן דאס ווארט "בוימל" אויף שמן־זית דווקא. - און זיי רופן אן דעם דאזיגן ארטיקל בוימל מיט איר שם כללי *אויל*.

עס זענען פארהאנען נאך סארטן אויל, ווי צום ביישפיל, באלזאם וואס הייסט אין לשון הקודש שמן אפרסמון - פונעם פרוכט וואס מ'רופט היינט אפרסמון, נעמט מען ארויס א שמעקעדיגע גוטע אויל, וואס איז מער געאייגענט פאר גערוך.

אזוי זענען פארהאן נאך סארטן אויל, פאר אנדערע נוצן, ווי צום ביישפיל 'בעיבי אויל' פאר א אויסשלאג, צו מאכן איידעלער דאס הויט.

קאַטעגאָריע:עסנווארג