open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
פרי תמרים

**פּרי תמרים** איז געווען א מאנאטליכער הלכה'דיגער קובץ תורני וועלכע אנהאלט חידושים וועלכע איז נתחדש געווארן דורך סאטמארער רבנים און כולל יונגעלייט פון איבער די וועלט.

עס האט זיך אנגעהויבן אין די שפעטע למ"ד יארן, ווען דער ערשטער סאטמארער רבי האט נאך געלעבט, און אנגעהאלטן ביז אין די נו"ן יארן.

אינעם צווייטן קובץ, וועלכע איז ערשינען לכבוד שבועות תשל"ח אין א הארטן דעקל, איז פאראן הסכמות פון: רבי יצחק יעקב ווייס בעל מנחת יצחק, ראחאווער רב פון ב"ב, רבי משה אריה פריינד און הרב וואזנער.

אלימלך שטערן איז געווען דער ערשטער עורך און משה הערש קליין, יחזקאל ט"ב און רבי מענדל פר"מ זענען געווען פון די חברי המערכת, שפעטער איז עס איבערגענומען געווארן דורך רבי ישראל דוד הארפענעס, יוסף אריה פעלזען און ישראל מענדל שווארץ.

במשך די יאהרן זענען דארט אויסגעלופטערט געווארן אסאך שווערע הלכהישע שעררויות און שאלות.
ווי צב"ש: בודק זיין א ס"ת דורך א קאמפיוטער, עפענען פארמאכטע פלעשער אום שבת און נאך.

## טייל פון די קובצים און זייערע דאטומען 
* שבועות תשל"ח, קובץ שני, קס עמודים
* שבט תשמ"ז, שנה ו' קובץ ב', סו עמודים
* ניסן תשמ"ח, שנה ז, קובץ ה', צו עמודים
* סיון-תמוז תשמ"ט, שנה ח', צו עמודים
* תשרי תשנ"א, שנה י', צו עמודים

קאַטעגאָריע:תורה בלעטער
דיין טייערער געשאנק

**דיין טייערער געשאַנק** איז א יודיש זאמל בוך פון פארשידענע אינטרעסאנטע ערציילונגען געשריבן דורך באוואוסטע באגאבטע שרייבערין'ס בעיקר איבער דעם ענין פון צניעות און באשיידנקייט ביי פרויען, ארויסגעגעבן אין יאר תשע"ד דורך ח. רוזנגרטן פון הוצאת שושנים אין ירושלים און פארשפרייט דורך נר למאור פארלאג.

עס האט הסכמות פון די בי"ד פון עדה החרדית און אלכסנדר האבערפעלד.

עס אנטהאלט זעקס-און-צוואנציג ערציילונגען אין א ס"ה פון צוויי הונדערט איין-און-אכציג זייטן.

קאַטעגאָריע:יידישע ביכער
גרעגארי קומט צוריק אהיים

**גרעגארי קומט צוריק אהיים** איז א דיקער בוך וואו עס ווערט געשילדערט א העכסט דראמאטישע לעבנס-געשיכטע פון א טאטע מיט א זוהן פון רוסלאנד, אנגעהויבן ביי די צווייטע וועלט מלחמה און געענדיגט יארן שפעטער ווען זיי האבן דעזערטירט קיין אמעריקע.

דער בוך איז ארגינעל געשריבן אין די רוסישע און אונגארישע שפראך און איז איבערגעזעצט געווארן אויף יודיש דורך המסביר טרענסלעישן סערוויסעס (HAMASBIR TRANSLATION SERVICES).

עס איז געדרוקט און פארשפרייט דורך דפוס המעתיק אין ברוקלין, ניו יארק ה'תשס"ח און אנטהאלט 43 קאפיטלען אין 640 זייטן.

## די געשיכטע 
קאטעגאריע:יידישע ביכער
קאטעגאריע:רוסיש
קאטעגאריע:ביכער געדרוקט אין ניו יארק
זוועהיל (הויף)

קליין|מרכז|הרה"ק שלוימקה מזוויעהל
**זוועהיל**, וואהלין, איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, דורך דעם וואס דארטן האט געוואוינט רבי משה זוועהילער, א זון פון רבי יחיאל מיכל, דער זלאטשאווער מגיד.

זיין זון הרה"ק רבי יחיאל מיכל זי"ע האט איבערגענומען דעם זוועהילער הויף, און נאך זיין פטירה י"ב תשרי תרט"ז איז די הנהגה אריבער צו זיין זון הרה"ק רבי מרדכי'לע זי"ע, דער פאטער פון הרה"ק רבי שלמה'קע זוועהילער זי"ע, וועלכער האט איבערגעפלאנצט דעם זוועהילער הויף אין ארץ ישראל.

## דער זוועהילער בוים
רבי משה ( - י' אייר ה'תקצ"א), פון זוועהיל, איידעם ביי רבי דוד ז"ק פון גראבאוויטש – מגיד אין מעזריטש און זוועהיל.
* רבי יחיאל מיכל גאלדמאן (ה'תקמ"ח - י"ב תשרי ה'תרט"ז), פון זוועהיל, איידעם ביי רבי ישראל חיים פון לודמיר.
** רבי יצחק שלמה גאלדמאן פון זשעליכאוו (ה'תקע"ג - כ"ט חשוון ה'תרל"ב), איידעם ביי רבי משה אליקים בריעה פון קאזשניץ (הויף).
** רבי מרדכי גאלדמאן פון זוועהיל (ה'תקע"ח - י"ד תשרי ה'תרס"א)
*** רבי יחיאל מיכל פון קארעץ (נפ' תרפ"ב)
**** רבי יעקב ישראל קארף פון זוועהיל (תרמ"ג - תשי״ג), איידעם ביי רבי יחיאל מיכל פון קארעץ; אין תרפ"ד איז ער געווארן רב און אדמו"ר אין באסטאן. 
***** רבי שמואל יצחק קארף פון זוועהיל-באסטאן (נפ' תשל"ה), איידעם ביי רבי יוסף מאיר טווערסקי פון מאכניווקא.
*** רבי שלמה גאלדמאן (תרכ"ט - כ"ו אייר תש"ה), איידעם ביי רבי אלטער בן ציון גינזבורג פון דאוויד-האראדאק.
**** רבי גדליה משה גאלדמאן פון זוועהיל (כ"ו אייר ה'תרמ"ו - כ"ד מרחשון ה'תש"ט), איידעם ביי רבי דוד שלמה פון קאברין.
***** רבי מרדכי גאלדמאן פון זוועהיל (י"א מרחשון תרס"ו - כ"ח שבט תשל"ט), איידעם ביי רבי שמואל מרדכי פון סטאביכאוו.
****** רבי שלמה גאלדמאן פון זוועהיל-צאנז (תש״ז - כ״ז תמוז תשע״ז)
****** רבי יעקב לייב גאלדמאן 
******* רבי אליעזר גאלדמאן פון זוועהיל-צאנז
****** רבי יוסף גאלדמאן פון זוועהיל-ירושלים
******* רבי יעקב לייב גאלדמאן פון זוועהיל-מאנסי
****** רבי אברהם גאלדמאן פון זוועהיל, איידעם ביי רבי מרדכי שטערנבערג.
***** רבי אלעזר אדלער, זוועהילער רבי אין אמעריקע, איידעם פון רבי משה פון בלענדאוו, איידעם ביי רבי שלמה זוועהילער.

## זשעליכאווער צווייג 
רבי יצחק שלמה גאלדמאן פון זשעליכאוו (ה'תקע"ג - כ"ט חשוון ה'תרל"ב), איידעם ביי רבי משה אליקים בריעה פון קאזשניץ (הויף).
* רבי משה אליקים בריעה גאלדבערג פון זשעליכאוו (י' אייר תקצ"ב - כ"ג תשרי תרס"ב) איידעם ביי רבי יהושע אשר פון פאריסאוו.
** רבי יהושע אשר דוד גאלדבערג פון זשעליכאוו (נפ' כ"ב תשרי)
*** רבי אברהם שלום גאלדבערג פון זשעליכאוו הי"ד (נפ' חוה"מ סוכות תש"ב)
*** רבי אלימלך פון ריקע הי"ד (נפ' תש"ב)
*** רבי יעקב פון לאסקראוו
** רבי ישראל חיים פון סטאצק ( תרי"ד - ד' אלול תרפ"ד) – מורה הוראה אין זשעליכאוו, און רב אין מאדזשיץ און סטאצק.
*** רבי אליעזר חיים פון סטאצק הי"ד (נפ' תש"ג)
*** רבי יצחק שלמה גאלדבערג, איידעם ביי רבי חיים שמואל פון כענטשין.
** רבי ישראל אלימלך פראמער פון לאדזש, איידעם ביי רבי משה אליקים בריעה פון זשעליכאוו.
** רבי גרשון ראטבלאט פון שעדליץ, איידעם ביי רבי משה אליקים בריעה פון זשעליכאוו.
*** רבי יהושע אשר ראטבלאט פון שעדליץ (תר"ם - ט"ו כסלו תש"ב), איידעם ביי זיין פעטער רבי ישראל חיים פון סטאצק.
**** רבי אליעזר פלטיאל ראטבלאט פון שעניצא; שפעטער געווען אין קאלאמביע און (פון תשכ"ו) אין ניו יארק.

## רעפערענצן
1604

## געשעענישן 
* 24סטן נאוועמבער - ערדציטערניש אין טשילע מיט א שטארקייט פון 8.5 אויף דער ריכטער סקאלע.
* *אומבאוואוסטע דאטע*
** הרב שלמה אפרים פון לונטשיץ, מחבר פון "כלי יקר", ווערט אב"ד פון פראג.

## געבוירן 
* *אומבאוואוסטע דאטע*
** רבי מנשה בן ישראל (נפ' 1657)

## געשטארבן
צאנזער קשר

דער **צאנזער קשר** איז א סארט קניפּ פון תפילין של ראש, געמאכט פון צוויי דל"ת'ס, און זעט אויס ווי א שלאס מ"ם.
אנדערש פון א קשר דל"ת מיט א צורה פון איין דל"ת, אדער קשר מרובע מיט א צורה פון א קוואדראט.

## מקור 
עס איז דא א מקור אין זוהר הקדוש אז די קניפ פון תפילין של ראש דארף צו האבן צוויי דל"ת'ס.

דער סיסטעם פון אויפבויען דעם קשר איז ערפינדן געווארן דורך  רבי נתן אדלער וואס האט זיך אסאך מטריח געווען דאס צו ערפונדן. נאך וואס זענען געגאנגען מיט דעם קשר איז זיין תלמיד דער חתם סופר, און דער צאנזער רב בעל דברי חיים און זיינע קינדער נאך אים. היינט איז דער קשר אנגעפירט אין דער צאנז קלויזנבורגער קהילה.

דער צאנזער רב האט זיך זייער אנגעשטרענגט וועגן דעם קשר און געשיקט אן עקסטרער שליח קיין פרעשבורג כדי צו לערנען ווי צו מאכן דעם קשר.

## דער קשר אין שינאווא 
דער צאנזער רב'ס עלסטער זון רבי יחזקאל שרגא האלבערשטאם דער שינאווער רב האט מקפיד געווען נישט צו גיין מיט דעם קשר, זאגנדיג אז כדי צו מאכן דעם קניפ דארף מען צו זיין א גרויסער מומחה און ווען עס וועט נישט גענוי פאסטן אויפן קאפ וועט זיין א שטיקל פראבלעם עס צו ארדענען.

## דער קשר אין צאנז קלויזנבורג 
אין דער צאנז קלויזנבורגער געמיינדע איז דער קשר זייער שטארק איינגעפירט, און ווען מען האט געפרעגט דעם צאנז קלויזנבורגער רבי'ן צי צאנזער קשר איז ליחודי סגולה אדער אויך פאר פשוט'ע מענטשן, און צי מען מעג טוישן פון דעם טאטע'נס פירונג און מאכן דעם קשר, האט ער געענטפערט אז אויף אנדערע קשרים קען מען מפקפק זיין אבער דעם קשר איז גוט לכו"ע. דאך אבער מען זאל נישט טוישן אויב מען איז נישט בקיא אין דעם קשר, ווייל ווען עס וועט נישט זיין גוט אויפן קאפ זאל מען דאס קענען קלענער אדער גרעסער מאכן. 

קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגיםקאַטעגאָריע:צאנז

קאַטעגאָריע:תפילין
__לחיפוש__
פאליטעיזם

**פאליטעיזם** (פון גריכיש:  *πολύ פאלי*, "פיל" און *θεός טעאס*, "גאט") איז די גלויבונג אין א סך אפגעטער, אנדערש ווי מאנאטעיזם, די גלויבונג אין איין גאט. די רעליגיעס וואס גלייבן אין פאליטעיזם זענען **פאליטעיסטישע רעליגיעס**. איינער וואס גלייבט אין דעם איז א **פאליטעיסט**. אמאליגע צייטן האבן פיל פעלקער פון דער וועלט געגלייבט אין פאליטעיזם, ווי למשל, אוראלט עגיפטן, אוראלט גריכנלאנד און אוראלט רוים. די רעליגיעס האבן א מיטאלאגיע וועגן זייערע אפגעטער.

ווען אברהם אבינו האט געמאלדן אז ס'איז נישט דא מער ווי איין גאט, האט מען אים געוואלט הרגענען.

היינטיקע רעליגיעס וואס גלייבן אין פאליטעיזם זענען שינטאאיזם, טאאיזם און הינדואיזם. 

## זעט אויך
* אפגאט

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:טעאלאגיע
די מיזעראבלער

thumb|די דעקל פון "דער גיבור אין קייטן" וואס איז ערשינען אין ווארשא דורך ב' שימין אין דעם יאר 1911
**די מיזעראַבלער** (פראנצויזיש: *Les Misérables לע מיזעראַבלע*) איז א ראמאן וואס זיין געשיכטע געשעט אין פראנקרייך אין דעם ערשטן העלפט פון דעם 19טן יארהונדערט, דאס בוך האנדלט וועגן די נאטור פון דעם מענטש און וועגן דעם לעבן, דאס בוך גייט נאך דער כאראקטער פון זשאן וואלזשאן און נאך די אנטוויקלונגען אין פראנקרייך, מיט שארפער רעצענזיע וועגן די ארעמקייט או די פארהעלטעניש פון דער פראנצויזישער געזעלשאפט צו די ארעמעלייט און די רחמנות'דיגע. דאס בוך האט געשריבן אין יאר 1862 דער בארימטער פראנצויזישער שרייבער וויקטאָר הוגאָ. דאס בוך איז געבענטשט מיט געפארבטע קאלירן און טיפע אנאליזן פון פיגורן, אויך די זאטיגע פון זיי. "די מיסעראבלער" ווערט גערעכנט אלס די גרעסטע באשאפונג פון וויקטאר הוגא צוזאמען מיט דער באשאפונג דער הויקער פון נאטרעדאם.

## איבערזעצונג צו יידיש 
מיטן נאמען "דער גיבור אין קייטן". ב' שימין ווארשא. 1911.

## רעקארדן 
דערנאך ווען ער האט געענדיגט אראפ צו שרייבן דעם ראמאן די מיזעראבלער, איז וויקטאר הוגא ארויס אין וואקאציע, ער איז געווען נייגעריג צו וויסן צי דאס פארקויפן דאס בוך געלונגט האט ער געשיקט א טעלעגראם צום פארלעגער מיט איין איינציגער צייכן: "?". דער ענטפער וואס האט נישט פארשפעטיגט צו קומען האט אריינגערעכנט אין זיך אויך נאר איין צייכן: "!". אנדערש פון דער קורצער מיטשטימונג, וואס ווערט גערעכנט אלס די קערצסטע מיטשטימונג פון אלע צייטן, פארמאגט "די מיזעראבלער" איינע פון די לענגסטע זאצן אין דער וועלט ליטעראטור. די לענג איז 823 ווערטער, 93 קאמעס, 51 פינטלעך מיט קאמען און-4 קווים מפרידים (-),עס ווערט צעשפרייט אויף כמעט דריי זייטן.

## וועבלינקען 
*   צו ליינען דורך די יידישער ביכער-צענטער

קאַטעגאָריע:ראמאנען
פילאדעלפיע ישיבה

180px|מרכז|קליין| רבי שמואל קמנצקי ראש ישיבת פילדלפיה

**פֿילאַדעלפֿיע ישיבה** (פולער נאמען: **די תלמודישע ישיבה פון פֿילאַדעלפֿיע**) איז איינע פון די חשובע ליטווישע ישיבות אין אמעריקע. דער צענטראלער קאמפוס פון דער ישיבה געפינט זיך אין אווערברוק, פילאדעלפיע.
די היינטיקע ראשי ישיבה זענען הרב שמואל קאמינעצקי (זון פון הרב יעקב קאמינעצקי), רבי שמעון יהודה שוויי און רבי שלום קאמינעצקי.

די ישיבה אנטהאלט סיי א ישיבה קטנה סיי א ישיבה גדולה.

## היסטאריע 
די ישיבה האט מען געגרינדעט אין יאר ה'תשי"ג (1953) מיטן אנווייז פון הרב אהרן קאטלער, ראש ישיבה פון בית מדרש גבוה אין לייקוואוד, ניו זשערסי, און איז געווען פון די ערשטע ישיבות אין די פאראייניגטע שטאטן. די ערשטע ראשי ישיבה זענען געווען  הרב שמואל קאמינעצקי און הרב דוב שווארצמאן.
 
צוויי יאר נאכהער האט הרב שווארצמאן פארלאזט די ישיבה, און הרב אליה שוויי, א תלמיד מובהק פון הרב אהרן קאטלער, האט איבערגענומען זיין אמט, און ער האט געדינט ווי ראש ישיבה ביז זיין פטירה אין תשע"א (2009).

קאַטעגאָריע:ישיבות
קאַטעגאָריע:חרדישע יידנטום
קאַטעגאָריע:פענסילוועניע
1599

## געשעענישן 
* 25סטן דעצעמבער - געגרינדעט די שטאט נאטאל אין בראזיל.

## געבוירן 
* 25סטן אפריל - אליווער קראמוועל, הערשער איבער ענגלאנד (געש' 1658)
* 6טן יוני - דיעגא וועלאזקעז, שפאנישער מאלער ( געש' 1660)

## געשטארבן
1597

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 20סטן יוני - ווילעם בארענץ, אויספארשער און קארטאגראף (געב' 1550 בערך)
* יאזע דע אנשיעטא, יעזואיטישער מיסיאנער און הייליקער.
1598

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 13טן סעפטעמבער - פיליפ דער צווייטער פון שפאניע (געב' 1526)
1596

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 31סטן מערץ - רענע דעקארט, פראנצויזישער מאטעמאטיקער און פילאסאף (געש' 1650)

## געשטארבן 
* 28סטן יאנואר - פראנסיס דרייק, ענגלישער נאוויגאטאר, פיראט און פאליטיקער (געב' 1540)
1595

## געשעענישן 
* 24סטן מיי - דערשינען דער קאטאלאג פון דער ליידענער אוניווערסיטעט ביבליאטעק, דער ערשטער געדרוקטער ביבליאטעק קאטאלאג.

## געבוירן 
## געשטארבן
1594

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 2טן פעברואר - דזיאוואני דא פאלעסטרינא, איטאליענישער קאמפאזיטאר (געב' 1525)
* 2טן דעצעמבער - גערארדוס מערקאטאר, פלעמישער געאגראף (געב' 1512)
האדיטש

**האַדיטש**,  (אוקראיניש: Гадяч *גאַדיאַטש*; ; ) איז א שטאט אין דעם פאלטאווער אבלאסט, אוקראינע. זיין באפעלקערונג איז געווען 24,196 באוואוינערס אין 2013.

## געאגראפיע 
האדיטש געפינט זיך אויף דעם פסעל טייך, און איז 98 ק״מ אויף צפון-זייט פון פאלטאווע.

## היסטאריע 
די בראשית-יארן פון האדיטש זענען נישט פונקטליך געוואוסט, אבער די שטאט ווערט דערמאנט אין א דאקומענט פונעם יאר 1634. אין דער מלחמה צווישן שוועדן און רוסלאנד אין דעם 18טן יארהונדערט, איז האדיטש געווען אונטער דער שוועדישער הערשאפט אין 1709 און א שפיטאל איז געשאפן געווארן. שפעטער, איז די שטאט געווארן א טייל פון רוסלאנד אין 1713.

אין 1897, איז די באפעלקערונג פון האדיטש געווען 7,721 באוואוינערס. די אוקראינישע זענען געווען דער מערטייל מיט 72.85% פון דער באפעלקערונג, נעקסט אידן מיט 24% און רוסן מיט 2.6%. עס איז געווען דא צוויי פאגראמן אין 1905 און 1919. אין דער צווייטער וועלט מלחמה, די נאציס זענען געקומען קיין האדיטש דעם 27סטן סעפטעמבער 1941. די אידן זענען אומגעקומען על קידוש השם דעם 9טן יאנואר 1942. 

אין היינטיגע טעג קומען יעדן יאר אין דער שטאט פיל יידן מחמת דעם אלטען יידישן בית-עלמין, דארט איז דער קבר פון הרב הקדוש שניאור זלמן פון לאדי, דער ערשטער רבי פון חב"ד חסידות.

קאַטעגאָריע:חב"ד
קאטעגאריע:שטעט אין אוקראינע
לאנקאשיר

**לאַנקאַשיר** () איז א גראפנשאפט אין צפון־מערב ענגלאנד. לאַנקאַשיר גרענעצט די גראפנשאפטן קאמבריע צו צפון, צפון יארקשיר צו צפון־מזרח,  מערב יארקשיר צו מזרח, און גרויס-מאנטשעסטער און מערזיסייד צו דרום; צו מערב געפינט זיך דער אירישער ים. לאַנקאַשיר באדעקט א שטח פון 3,079 קוואדראט ק"מ.

די גראפנשאפט שטאט איז לאנקאסטער, און די אדמיניסטראציע ווערט געפירט פון דער שטאט פרעסטאן.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
1601

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 17טן אויגוסט - פיער דע פערמא, פראנצויזישער מאטעמאטיקער (געש' 1665)

## געשטארבן 
* 24סטן אקטאבער - טיכא בראהע, דענישער אסטראנאם (געב' 1546)
מערב סאסעקס

**מערב סאַסעקס** () איז א גראפנשאפט אין דרום ענגלאנד. מערב סאַסעקס גרענעצט האמפשיר צו מערב, סארי צו צפון און מזרח סאסעקס צו מזרח, מיטן ענגלישן קאנאל צו דרום. מערב סאַסעקס באדעקט א שטח פון 1,991 קוואדראט ק"מ.

די גראפנשאפט שטאט איז טשיטשעסטער.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
*
גלאסטער

**גלאסטער** () איז א היסטארישע שטאט אין גלאסטערשיר, ענגלאנד. די שטאט געפינט זיך אויפן סעווערן טייך, בערך 51 ק"מ צפון־מזרח פון בריסטאל און 72 ק"מ דרום־מערב פון בירמינגהאם. זיין באפעלקערונג אין 2011 איז געווען 121,900.
  
די שטאט  האט גוטע טראנספארט פארבינדונגען, מיט גלאסטער באן סטאנציע, דער M5 מאטארוועג און  דער A38 שאסיי.

## באקאנטע מענטשן
* הובערט סעסיל בוטה (1871–1955),  אויסגעפינער פון דער שטויבמאשין 

## וועבלינקען 
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין ענגלאנד
קאַטעגאָריע:גראפנשאפט-שטעט אין ענגלאנד
גראבע קישקע

קליין|די גראבע קישקע
די **גראבע קישקע** איז דער לעצטער טייל פון דער פארדייאונג סיסטעם אין באשעפענישן מיט א רוקנביין. איר צוועק איז איינזאפן וואסער צום קערפער, און ארויספירן דעם איבעריגן אפפאל. ביי מענטשן הייבט זי אן ביי דער טאליע אויף דער רעכטער זייט, ווי זי איז באהאפטן צו דער קליינער קישקע דורך דער בלינדער קישקע, און גייט ארויף דעם בויך, ווייטער אריבער דעם בויך צו דער לינקער זייט, און פון דארט אראפ צום אנוס. די מענטשן גראבע קישקע איז לאנג אומגעפער 1.5 מעטער. דער פראצעס פון דורכגיין די גראבע קישקע דויערט עטלעכע 24 שעה.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:בויך
קאַטעגאָריע:פארדייאונג סיסטעם
פאריזער קלוב

קליין|425px|מאפע פון די שטענדיקע מיטגלידער פונעם פאריזער קלוב

דער **פאַריזער קלוב** () איז אן אומפארמעלע גרופע פון פינאנץ־באאמטע פון 21 לענדער וואס זענען פון דער וועלטס גרעסטע עקאנאמיעס. דער קלוב פארזארגט געוויסע פינאנסיעלע דינסטן, מסדר זיין די חובות פון פארחובטע לענדער און זייערע קרעדיטארן.  

דער קלוב קומט צוזאמען יעדע זעקס וואכן אין דעם ביורא פונעם פראנצויזישן מיניסטעריום פון עקאנאמיק און פינאנץ אין פאריז. דער פארזיצער איז א הויפט באאמטער פונעם פראנצויזישן אוצר, היינט ראמאן פערנאנדעז.

די שטענדיקע מיטגלידער זענען: אויסטראליע, איטאליע, אירלאנד, בעלגיע, דייטשלאנד, דענמארק, האלאנד, יאפאן, ישראל, נארוועגיע, עסטרייך, דאס פאראייניגטע קעניגרייך, די פאראייניגטע שטאטןפינלאנד, פראנקרייך, קאנאדע, רוסלאנד, שווייץ, שוועדן און שפאניע.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס
קאַטעגאָריע:עקאנאמיק
יעקב ישראל קארף

רבי **יעקב ישראל קארף** (כ"ו תשרי תרמ"ג - ט' תשרי תשי"ג) איז געווען דער זוועהיל-מעזשביזשער רבי אין זוועהיל און דערנאך אין באסטאן, מאסאטשוסעטס.

## ביאגראפיע 
רבי יעקב ישראל איז געבוירן אין תרמ"ג אין שטעטל מעזבוזש צו זיין פאטער רבי מרדכי בן ציון, זון פון רבי מיכל דראביטשער (אן איידעם פון רבי מאטעלע טשערנאבליער), זון פון רבי איצקיל דראביטשער (אן איידעם פון רבי ברוך מעזשביזשער), זון פון רבי יאסעלע יאמפעלער, זון פונעם זלאטשאווער מגיד.

רבי יעקב ישראל האט באקומען היתר הוראה ביים ערוך השולחן און ביי רבי מרדכי אשמינער, סלאנימער רב. ער האט געהייראט מרת גיטל הי"ד, א טאכטער פון רבי יחיאל מיכל גאלדמאן פון קארעץ (א ברודער פון רבי שלאמקע זוועהילער). ער איז געווארן ראש בית דין אין זוועהיל.

שפעטער איז ער געווארן רבי אין שטעטל מעזשביזש. ווען זיין שווער איז אוועק איז געווארען רבי אין דער שטאט זוועהיל. זיין ווייב מרת גיטל איז אומגעקומען אויף קידוש ה' ביי א פאגראם אין שטעטל זעווהיל אין תרע"ט. ער האט נאכאמאל חתונה געהאט מיט איר שוועסטער מרת יוכבד. 
 
אין יאר תרפ"ד האבן זיינע חסידים אים ארויס געברענגט קיין באסטאן, וואו ער האט געבויט א בית מדרש און האט אויפגעשטעלט א בית דין מיט כשרות .ער פלעגט אליין גיין מיט זיין גבאי צו באסטאן הארבאר פארט, וואו מענטשן זענען אונגעקומען מיט דער שיף פון אייראפע, און ער האט זיי געברענגט קיין באסטאן צו זיך אינדערהיים. אזוי האט ער געראטוועט א סאך מענטשן פון די רוסישע פאגראמען און פון די דייטשע הענט.
ער איז געווען פון די מייסדים פון אגודת האדמורי"ם. ער איז געווען גוט מיט די פאליציי אפיצירן און פאליטישע פיגורן ווי דער בירגערמייסטער און סענעטארן.

ער איז נפטר געווארן ערב יום כיפור ה'תשי"ג און ער ליגט אינעם בית החיים נצח ישראל אין טשעלסי.

## משפחה 
פון זיין ערשטער ווייב מרת גיטל הי"ד:
* רבי שמואל יצחק קארף (געב' תרע"א), האט געהייראט מרת נעשא, טאכטער פון רבי מנחם נחום טווערסקי פון סקווער-מאכניווקא.
* רבי ברוך קארף (תרע"ד  - תשנ"ה), אמעריקאנער עסקן.
* אדל (געב' תרע"ז)
* רבי מנחם נחום (געב' תרע"ט)
** רבי יצחק אהרן פון זוועהיל-מעזשביזש

פון זיין צווייטער ווייב מרת יוכבד איטא:
* חאסיע גיטל
* יחיאל מיכל
* מלכה
* מרדכי בן ציון 
* פעסא חיה

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:רוסישע אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:באסטאן
קאַטעגאָריע:אייניקלעך פון בעש"ט
מערב מידלאנדס (גראפנשאפט)

**מערב מידלאַנדס** () איז א מעטראפאליטאנע גראפנשאפט אין  מערב צענטראל ענגלאנד. מערב מידלאַנדס גרענעצט סטאפארדשיר צו מערב און צפון, וואריקשיר צו מזרח און וואוסטערשיר. מערב מידלאַנדס גראפנשאפט באדעקט א שטח פון 902 קוואדראט ק"מ.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
אמהערסט, מאסאטשוסעטס

**אַמהערסט** () איז א שטעטל אין העמפשיר קאנט, מאסאטשוסעטס, אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע. עס געפינט זיך אינעם קאנעטיקוט טייך טאל.

דער יידישער ביכער-צענטער געפינט זיך אין אמהערסט.

## בארימטע איינוואוינער 
* עמילי דיקינסאן  (1830–1886) - אמעריקאנער דיכטערין

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין די פאראייניגטע שטאטן
קאַטעגאָריע:מאסאטשוסעטס
מערב יארקשיר

**מערב יארקשיר** () איז א מעטראפאליטאנע און צערעמאניע־גראפנשאפט אין צפון ענגלאנד. מערב יארקשיר איז לאנד-איינגעשלאסן און גרענעצט די גראפנשאפטן לאנקאשיר צו צפון־מערב, צפון יארקשיר צו צפון און מזרח,  דרום יארקשיר צו דרום־מזרח, דארבישיר צו דרום און גרויס-מאנטשעסטער צו דרום־מערב. מערב יארקשיר באדעקט א שטח פון 2,029 קוואדראט ק"מ.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
לא פלאטא

**לא פלאטא** (שפאניש: La Plata) איז אַ שטאָט אין ארגענטינע.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט פון לא פלאטא  (שפאניש)

קאַטעגאָריע:שטעט אין ארגענטינע
די קונסט פון מלחמה

קליין|400פיקס|א טייל פונעם בוך *די קונסט פון מלחמה*
***די קונסט פון מלחמה*** ( *סון זי בינג פֿאַ*) איז א בוך געשריבן דורכן כינעזישן גענעראל סון צו אינעם 6טן יארהונדער פאר דער ציווילער רעכענונג. דאס בוך האט 13 קאפיטלעך. דאס בוך דערציילט וועגן מלחמות און וויאזוי מען זיגט. עס רעדט וועגן מיליטערישער סטראטעגיע און פארוואלטונג פון מלחמה.

מען האט איבערגעזעצט דאס בוך אויף פראנצויזיש צום ערשטן מאל אין 1772, און אויף ענגליש (טיילווייז) צום ערשטן מאל אין 1905.

## טעמעס 
סון צו האט געהאלטן אז וואס ווייניגער מען פירט מלחמה איז בעסער. די מלחמה זאל מען פירן וואס גיכער כדי צו פארמיידן עקאנאמישן שאדן.

## די דרייצן קאפיטלעך 
:1 מאכן חשבונות
:2 מלחמה האלטן
:3 אטאקירן

קאַטעגאָריע:ביכער
קאַטעגאָריע:מלחמה
קאַטעגאָריע:כינע
יידישער ביכער-צענטער

קליין|דער יידישער ביכער־צענטער אין מאסאטשוסעטס
דער **יידישער ביכער־צענטער** (ענגליש: *Yiddish Book Center*) (פריער גערופן דער **נאציאנאלער צענטער פאר יידישע ביכער**)  געפינט זיך אין אמהערסט, מאסאטשוסעטס, פאראייניגטע שטאטן.

ער איז א קולטור אינסטיטוס וואס זיין מטרה איז האלטן יידישע ביכער און מולטימעדיע זאכן. דער צענטער, וואס איז א טייל פון די מוזייען פארבאנד  "Museums10", איז א נאנפראפיט ארגאניזאציע וואס ארבעט אינעם קאמפוס פון העמפשיר קאלעדזש  און זיינע אקציעס ווערן פינאנצירט דורך אבאנענטן און דורך געשאנקען.

זיי האבן אויך דיגיטאליזירט טויזנטער ביכער וועלכע מ'קען לייענען פאר אומזיסט אויף זייער וועבזייטל.

## היסטאריע 
## פראגראמען 
## וועב 
* אפיציעלע וועבזייטל http://www.yiddishbookcenter.org/
* אן ארטיקל אין פארווערטס http://yiddish.forward.com/articles/178113/yiddish-book-center-receives-governmental-prize/
* ארטיקל אין ידיעות אחרונות אויף העברעאיש http://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-1876508,00.html

קאַטעגאָריע:יידישע ביכער
קאַטעגאָריע:יידישע ארגאניזאציעס
קאַטעגאָריע:מוזייען
קאַטעגאָריע:מאסאטשוסעטס
__לחיפוש__
1593

## געשעענישן 
*25סטן יולי - אנרי דער פערטער פון פראנקרייך טוישט זיין גלויבונג פון פראטעסטאנטיזם צו קאטאליציזם.

## געבוירן 
## געשטארבן 
* 30סטן מיי - קריסטאפער מארלא, ענגלישער דראמאטורג (געב' 1564)
1592

## געשעענישן 
* 3טן מערץ - געגרינדעט טריניטי קאלעדזש, דובלין, אירלאנדס עלטסטער אוניווערסיטעט.

## געבוירן 
*אומבאוואוסטע דאטע*
*  מוסטאפא דער ערשטער, סולטאן פון דער אטאמאנישער אימפעריע (געש' 1639)

## געשטארבן
צפון יארקשיר

**צפון יארקשיר** () איז א מעטראפאליטאנע און צערעמאנישע גראפנשאפט אין צפון־מזרח ענגלאנד. צפון יארקשיר גרענעצט די גראפנשאפטן מזרח יארקשיר, דרום יארקשיר און מערב יארקשיר צון דרום, לאנקאשיר צו דרום־מערב, קאמבריע צו צפון־מערב און דארהאם צו צפון; אין דער מזרח זייט געפינט זיך דער צפון ים. צפון יארקשיר באדעקט א שטח פון 8,654 קוואדראט ק"מ.

די גראפנשאפט שטאט איז נארדאלערטאן.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
זאפט

[קליין|א גלעזל  [מאראנצן זאפט]]

**זאַפֿט** איז א פליסיקייט וואס געפינט זיך נאטירלעך אין פרוכט] און  גרינצייג. אויך רופט מען זאפט א פליסיקייט וואס אנטהאלט א נאטירלעכן זאפט אדער א פליסיקייט וואס קומט פון פלייש אדער פיש. מען טוט אפט פארשלינגן זאפט ווי א געטראנק, אדער מען ניצט אים צו געבן געשמאק אין עסנווארג.

א טייל פון די פרוכט וואס מען ניצט צו מאכן זאפט זענען עפל, מאראנץ, טאמאטע, אנאנאס, גרייפפרוכט, גוואווע, מאנגא, קאווענע, זשורעכלינע, וויינטרויבן, לימענע און גרינע לימענע.

אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך מעג מען רופן זאפט, לויטן געזעץ, נאר צו ריינעם זאפט פון פרוכט אן קיין שום אנדער זאך נישט אריינגעמישט.

## צוגרייטן
מען גרייט צו זאפט דורך קוועטשן אדער ווייקן די פרוכט אדער גרינצייג, אן צו הייצן. למשל, מאראנצן זאפט איז די פליסיקייט ארויסגעקוועטש פון מאראנצן, און טאמאטע זאפט איז די פליסיקייט וואס מען דרוקט פון די פרוכט פונעם פאמידאר פלאנץ. מען קען צוגרייטן זאפט אין שטוב מיט א האנט־ אדער עלעקטרישן זאפטמאכער. זאפט איז זייער פאפולער צו טרינקען אין דער פרי אויף פרישטיק.

## זעט אויך 
* טרויבן-זאפט

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:געטראנקען
סטערויד

א **סטערויד** איז א ליפיד וואס שטאמט פון דער כעמישער פארבינדונג סטעראל, ד"ה א כעמישע סובסטאנץ, סיי נאטירלעך סיי קינסטלעך, וואס האט פיר ציקלא-אלקאנע רינגען אין איר סטרוקטור. טייל סטערוידן ווירקן ווי הארמאנען אין דעם קערפער. ביישפילן פון סטערויד הארמאנען זענען עסטראגען, טעסטאסטעראן, פראגעסטעראן און כאלעקאלציפעראל (באוואוסט ווי וויטאמין D3). אויך כאלעסטעראל איז א סטערויד, וואס דער קערפער ניצט צו שאפן אנדערע סטערוידן.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:הארמאנען
קאַטעגאָריע:ליפידן
חנוך דוב פאדווא

הרב **חנוך דוב פאַדווא** (כ' אב ה'תרס"ח - ט"ו אב ה'תש"ס) איז געווען אב בית דין פונעם התאחדות קהלות החרדים, די חרדישע קהילה פון לאנדאן, ענגלאנד, און א וועלטס פוסק.

## יונגע יארן 
חנוך דוב פאדווא איז געבורין געווארן כ' אב תרס"ח (17טן אויגוסט 1908) אין בוסק, א קליין שטעטל אין גאליציע (היינט אין אוקראינע) צו ר׳ אליעזר וואלף טויבער און זיין ווייב מרת טויבא, טאכטער פון ר׳ שמואל יוסף פאדווא. זיין פאטער ר' אליעזר וואלף האט אים א נאעמן געגעבן נאכן אלעסקער רבי'ן. ביי די פינעף יאר איז אויסגעבראכן די ערשטע וועלט מלחמה, און די משפחה האט זיך געצויגן פונעם פראנט קיין ווין (וואס איז דעמאלסט געווען די הויפטשטאט פון דער עסטרייך אונגארישער אימפעריע, פון וואס גאליציע איז געווען א טייל. אין ווין האט ער געלערנט ביים בוקאווסקער רב, הרב חיים פינטער. שוין אין די יונגע יארן איז חנוך דוב געווען באוואוסט פאר אן עילוי. פון ווין איז ער געפארן לערנען אין דער ישיבה אין צעהלעם און אין מאטערסדארף. שפעטער איז ער געפארן לערנען אין גרויסן בעלזער שטיבל אין קראקע. אלס בעלזער חסיד איז ער געווען צו די לעצטע ימים-נוראים  תרפ״ז ביים בעלזער רבי׳ן, רבי ישכר דוב רוקח. אויך איז ער געפארן פון קראקע קיין בעלז צו דער לווייה פונעם בעלזער רב.

ער האט חתונה געהאט מיט חנה גיטל, טאכטער פון נפתלי גאטעסמאן, גבאי צום בעלזער רבי׳ן.

אין ירושלים איז ער געווארן נאענט צום טשעבינער רב און צום טעפליקער רב.

ווען דער בעלזער רבי, רבי אהרן רוקח, איז געקומען קיין ירושלים, פלעגט רבי חנוך דוב זיצן אויבן־אן.

אין ח׳ טבת תש״ד, ווען ער האט נאך געוואוינט אין ירושלים, איז נפטר געווארן פון א לונגען אנצינדונג זיין ווייב חיה גיטל. זייערע פינף קינד האט געהאדעוועט זיין זיווג שני יהודית, טאכטער פון רבי אברהם אהרן זאנענפעלד, א זון פון גאב״ד פון ירושלים הרב יוסף חיים זאנענפעלד, מיט וועמען ער האט חתונה געהאט אין תש״ז.

אין יאר תשט"ו האט מען אים גערופן די דינען ווי אב"ד פונעם התאחדות קהילות החרדים אין לאנדאן, די ארגאניזאציע וואס פאראייניגט די חרדישע קהילות אין לאנדאן. רבי חנוך דוב האט געדינט אלס רב פון לאנדאן ביז זיין פטירה.

ער האט פארפאסט שו"ת "חשב האפוד" (דריי חלקים), מיט דער הסכמה פונעם טשעבינער רב.

ז' שבט תשנ"ג איז נפטר געווארן זיין ווייב מרת יהודית.

רבי חנוך דוב איז געווען א בעלזער חסיד.

ער איז נפטר געווארן ט"ו באב ה'תש"ס (16טן אויגוסט 2000), און איז באערדיגט אין הר המנוחות אין ירושלים.

## משפחה
די קינדער פון הרב חנוך דוב פאדווא זענען:
* ר׳ יהושע העשיל פאדווא אין מאנטשעסטער
* הרב יוסף פאדווא
* הרב משה חיים אפרים פאדווא, זיין נאכפאלגער ווי אב״ד אין לאנדאן
* מרת בריינא מאשא, ווייב פון הרב שלום פרידמאן, דיין אין התאחדות קהלות החרדים, לאנדאן
* די ווייב פון הרב יצחק ענגל אין אנטווערפן

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:גאליציאנער רבנים
קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
קאַטעגאָריע:לאנדאנער רבנים
קאַטעגאָריע:חסידישע רבנים
קאַטעגאָריע:בעלזער חסידים
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות
נתנאל ווייל

קליין|הרב נתנאל ווייל, קארלסרוער רב
הרב **נתנאל ווייל** (ה'תמ"ז, 1687 – ל' ניסן ה'תקכ"ט, 1769) איז געווען ראש ישיבה אין פראג און שטאטס רב פון קארלסרוע.

ער האט מחבר געווען די באוואוסטע פירושים "קרבן נתנאל" אויפן רא"ש פאר די מסכתות אין מועד און נשים, און "נתיב חיים" אויף שולחן ערוך אורח חיים.

## ביאגראפיע 
נתנאל ווייל איז געבוירן געווארן אין שטילינגען אין יאהר תמ"ז צו זיין פאטער רבי נפתלי צבי ווייל, וואס איז געווען א זיבעטער דור פון רב יעקב ווייל (דער מהר"י ווייל), און צו זיין מוטער מרים. אין ה'תנ"ב איז זיין פאטער געהרגעט געווארן, און אין תנ"ז האט זיין מוטער אים געפירט אין פיורדא, און פון דארט האט זי אים געשיקט אין א קארעטע קיין פראג, צו זיין פעטער (זיין פאטערס ברודער), ר' ליפמאן.
און ער איז געווען אין יאהר ה'תקי"א באשטימט שטאטס רב פון קאַרלסראָה.

## קינדער 
* רבי ידידיה טיאה, ממלא מקומו
* רבי שמעון הירש

## ספרים 
* מנחת נתנאל
* נתיב חיים
* קרבן נתנאל
* תורת נתנאל

## וועבלינקען 
* רבי נתנאל ווייל ביי וויקישיבה

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אחרונים
קאַטעגאָריע:רבני דייטשלאנד
קאַטעגאָריע:רבני טשעכיי
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין אייראפע
נארטהאמבערלאנד

**נארטהאַמבערלאַנד** () איז א לאקאל-רעגירונג דיסטריקט וואס איז אן אוניטארישער אויטאריטעט, און אויך א צערעמאניע־גראפנשאפט אין צפון־מזרח ענגלאנד. די צערעמאניע־גראפנשאפט נארטהאַמבערלאַנד גרענעצט די גראפנשאפטן לינקאנשיר און דרום יארקשיר צון דרום און צפון יארקשיר צו מערב און צפון; אין דער מזרח זייט געפינט זיך דער צפון ים. נארטהאַמבערלאַנד באדעקט א שטח פון 2,479 קוואדראט ק"מ.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
בלינצע

קליין|קעז בלינצעס
א **בלינצע** איז א מאכל געמאכט פון מעל געמישט מיט וואסער אדער מילך און געפרעגלט זייער דין. נאך דעם פילט מען די בלינצע מיט קעז אדער קאנסערוו אדער אנדערע זאכן.

שבועות איז א מנהג ביי יידן פון מזרח אייראפע צו עסן בלינצעס אנגעפילט מיט קעז.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:יידישע קיך
זון (משפחה)

א **זון** איז א קינד וואס איז א זכר.

אין טייל קולטורן איז א זון א מער געוואונטשט קינד ווי א טאכטער.

## ירושה 
לויט דער תורה, ווען איינער איז נפטר און לאזט איבער א זון אדער זין, באקומען זיי די גאנצע ירושה, און די טעכטער גארנישט. חז"ל האבן אבער מתקן געווען איבערלאזן א טייל פון דער ירושה פאר די טעכטער וואס זענען נאך נישט געהייראט.

טאמער דער עלטסער זון איז א בכור צו זיין פאטער, באקומעט ער צוויי טיילן פון דער ירושה קעגן זיינע ברידער.

קאַטעגאָריע:משפחה
סאן דיעגא

**סאַן דיעגא** () איז א הויפט שטאט אין דעם אמעריקאנישן שטאַט קאליפארניע, אויפן בארטן פונעם פאציפישן אקעאן, 190 ק"מ דרום פון לאס אנדזשעלעס, און לעבן דעם גרענעץ מיט מעקסיקא. סאן דיעגא איז די אכטסטע גרעסטע שטאט אין די פאראייניקטע שטאטן און די צוויטע גרעסטע שטאט אין קאליפארניע.

אין סאן דיעגא געפינט זיך דער אוניווערסיטעט פון קאליפארניע, סאן דיעגא.

## יידישקייט 
אין סאן דיעגא וואוינען  90,000 יידן.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין די פאראייניגטע שטאטן
קאַטעגאָריע:קאליפארניע
אינפראסטרוקטור

**אינפֿראַסטרוקטור** (אין ענגליש: Infrastructure) איז דער טערמין געניצט צו באַשרייַבן די איינריכטונגען וואָס שטיצן מאָדערן מענטש לעבן.

טיפישע סטרוקטורעלע קאמפאנענטן זענען גאסן, בריקן, באנען, וואסער-פארזארגונג, עלעקטריע-נעץ און טעלעקאמוניקאציע.

## עטימאלאגיע 
דאס ווארט אינפראַסטרוקטור איז אריגינעל פון פראנצויזיש, וואו ס'מיינט א באזיס אדער פונדאמענט אויף וואס א סטרוקטור האלט זיך; אינפראַ = אונטן + סטרוקטור. פון דארט האט מען עס אדאפטירט אין ענגליש אלס די "בעיסיק" סטרוקטורן וואס פעלן זיך אויס פאר א שטאט צו פונקציאנירן, ווי געביידעס, גאסן, עלעקטרי, פלאמבינג, אא"וו.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:אינזשעניריע
קאַטעגאָריע:ארכיטעקטור
1590

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 18טן אפריל - אהמעט דער ערשטער, דער פערצנטער סולטאן פון דער אטאמאנישער אימפעריע (געש' 1617)

## געשטארבן
הנה באהל

**הנה באהל** איז א יודישער בוך וואו עס ווערט באשריבן די אפשטאם און לעבנס-געשיכטע פון רעבעצין רייזל פארטוגאל פון סקולען.

עס איז געשריבן און בעארבעט געווארן דורך ש. בריזל און ארויסגעגעבן דורך איהרע קינדער.

עס באשטייט פון זיבן חלקים אין א ס"ה פון פינעף הונדערט און פינעף-און-צוואנציג זייטן.

דער ספר אנטהאלט פיל פאעמען וועלכע די רעבעצין אליינס האט געשריבן און ווערטלעך וואס זי פלעגט זאגן.

עס איז צום ערשט ערשינען אום ז' תמוז תשע"א און איבערגעדרוקט געווארן אין יאהר תשע"ג.

קאַטעגאָריע:יידישע ביכער
סיבילאנט

א **סיבילאַנט** איז א קאנסאנאנט וואס מען מאכט דורך א שטראם לופט צווישן דעם צונג און די ציין. אויף יידיש זענען פאראן די סיבילאנטן: 
* ס (אויך שׂ און ת) /s/ 
* ש /ʃ/ 
* ז /z/  
* זש /ʒ/
* צ /t͡s/ 
* טש /t͡ʃ/
* דז /d͡z/  
* דזש /d͡ʒ/

די סיבילאנטן ז, זש, דז או דזש מאכט מיט א קלאנג; די אנדערע ש, ז, צ, טש אן א קלאנג.

קאַטעגאָריע:פאנעטיק
מיר, בעלארוס

[קליין|דער [מירער שלאס]]
**מיר** (; ; ) איז א שטעטל אין דער הראדנער גובערניע פון בעלארוס אויף די ברעגן פונעם מיראנקא טייך. ער איז פלאצירט 85 ק"מ דרום־מערב פון מינסק.

די באפעלקערונג איז 2,500 (2005). 

אין 1897 האבן געוואוינט אין מיר 3,319 יידן. פאר דער צווייטער וועלט-מלחמה האבן געוואוינט דארט 2,400 יידן, העלפט פון דער שטאטס באפעלקערונג. אין 1941 האבן די דייטשן דעמארדעט די גאנצע געמיינדע, אחוץ 50 יידן וואס האבן אנטלאפן.

## באקאנטע מענטשן פון מיר 
* הרב איסר זלמן מעלצער, סלוצקער רב און ראש ישיבה פון עץ חיים, ירושלים
* הרב אברהם צבי קאמאי, שטאטס רב פון תרע"ז ביז תש"ב
* זלמן שזר, פרעזידענט פון ישראל

## וועבלינקען 
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין בעלארוס
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
מזרח ריידינג פון יארקשיר

**מזרח ריידינג פון יארקשיר** () איז א לאקאל-רעגירונג דיסטריקט וואס איז אן אוניטארישער אויטאריטעט, און אויך א צערעמאניע־גראפנשאפט (וואס נעמט איין די שטאט האַל אין צפון־מזרח ענגלאנד. די צערעמאניע־גראפנשאפט מזרח ריידינג פון יארקשיר גרענעצט די גראפנשאפטן לינקאנשיר און דרום יארקשיר צון דרום און  צפון יארקשיר צו מערב און צפון; אין דער מזרח זייט געפינט זיך דער צפון ים. מזרח ריידינג פון יארקשיר באדעקט א שטח פון 2,479 קוואדראט ק"מ.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
אסאציאטיוויטעט

אין מאטעמאטיק, איז א בינארישע אפעראציע \ (a,b) \mapsto a*b **אסאציאטיוו** ווען פאר יעדע \ a,b,c האלט די גלייכונג \ a*(b*c) = (a*b)*c. באקאנטע ביישפילן פון אסאציאטיווע אפעראציעס זענען צוגאב און טאפלונג פון רעאלע צאלן. אין אלגעמיין, פונקציע קאמפאזיציע איז אסאציאטיוו; פון דעם שטאמן די אסאציאטיווע אייגנשאפטן פון אפעראציעס אויף מאטריצן.

אסאציאטיווע אפעראציעס שפילן א צענטראלע ראלע אין אבסטראקטער אלגעברע: א סכום מיט אן אסאציאטיווער אפעראציע ווערט גערופן א האלב גרופע און , מיט נאך אקסיאמען שאפט מען מאנוידן, גרופעס, און נאך אלגעברעישע סטרוקטורן.

קאַטעגאָריע:אלגעברע
מאודי

**מאודי** (ענגליש: Modi) איז א יודישער סטענד-אפ קאמיקער, אקטיאר און חזן.

ער איז געבוירן געווארן אין יאר תש"ל אלס **מרדכי ראזענפעלד** אין תל אביב, ישראל און זיין פאמיליע האט זיך געצויגן קיין ניו יארק ווען ער איז געווען זיבן יאר אלט.

ער האט שטודירט פילאסאפיע אין באסטאן אוניווערסיטעט און חזנות אין ישיבה יוניווערסיטי.

ער דינט אלס קאמיקער אין לאס אנדזשעלעס און אין ניו יארק.

ער רעדט אויף ענגליש, אבער קען אויך העברעאיש און יודיש.

די ניו יארק טיימס האט איהם באצייכנט אלס דער קומענדיגער דזשעקי מעסאן.

## פילמאגראפיע 
* ווארטן פאר וואודי אלען
* סטענד אפ
* א פערפעקט האלידעי
* טוישן האליוואוד

## וועב-לינקען 
* זיין אפיציעלע וועבזייטל
* מאודי אויף די אינטערנעץ מאוווי דאטאבאזע
* זעט א קליפ ווי ער פירט אן א שווארצע\יודישע חתונה

קאַטעגאָריע:אקטיארן
קאַטעגאָריע:חזנים
קאַטעגאָריע:ישראלים
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
דער וועג צו בטחון

**דער וועג צו בטחון** איז א דינער ספר געשריבן אין א לייכטן יודיש, איבערגעארבעט פון די שיעורים אויף מדת הבטחון פון רבי יוסף דוב פרידמאן און באזירט אויפן ספר חובת הלבבות שער הבטחון.

עס איז ארויסגעקומען אין יאהר תשס"ג אין ברוקלין ניו יארק געדרוקט ביי דפוס האחים גרויס.

ער האט הסכמות פון: רבי יחזקאל ראטה, וויענער רב, רבי משה וואלפסאן, אברהם הערש וואזנער, יצחק שטיין און יחזקאל שארף.

ער אנטהאלט זיבן קאפיטלען אין א ס"ה פון הונדערט -דריי-און-זעכציג זייטן.

קאַטעגאָריע:מוסר ספרים
הענרי דער אכטער פון ענגלאנד

**הענרי דער אכטער** (28סטן יוני 1491 – 28סטן יאנואר 1547) איז געווען א מלך פון ענגלאנד פון דער טיודאר דינאסטיע צווישן די יארן 1509-1547. ער איז געווען איינער פון די מערסט באאיינפלוסער הערשער אין זיינע צייטן. די הויפט רעפארמען וואס ער האט פראמאווירט זענען געווען די אפזונדערונג פונעם פויבסט, דאס גרינדן די אנגליקאנישע קירכע און פאראייניקן ענגלאנד מיט וויילס.

הענרי איז באוואוסט פאר די זעקס ווייבער וואס ער האט געהייראט—צוויי האט ער גע'גט (וואס איז געווען די אורזאך פון זיין באזונדערן פון דער קאטוילישער קירכע, וואס אנערקענט נישט קיין גט), צוויי האט ער געהייסטן הינריכטן, איינע איז געשטארבן, און די לעצטע האט אים אויסגעלעבט. דערפאר האט ער געהייראט אזוי פיל מאל ווייל ער האט שטארק געוואלט א זון וואס זאל ירשענען זיין טראן. ענדלעך האט ער געהאט אן איינציקן זון, עדווארד דער זעקסטער, וואס האט אים טאקע גע'ירשענט. נאך עדווארדס טויט האבן געקעניגט הענרי'ס צוויי טעכטער, מערי פון ענגלאנד (*בלוטיקע מערי*) און עליזאבעט די ערשטע. עליזאבעט האט געקעניקט לאנגע יארן און איז געווען פון די מערסטע באאיינפלוסע מאנארכן פון ענגלאנד.

## יונגע יארן 
הענרי איז געבוירן געווארן אין 1491, דער זון פון הענרי דער זיבעטער פון דער טיודאר דינאסטיע, וואס האט פארכאפט דעם ענגלישן טראן נאך דעם באזווארט קאמף (1485), וואס האט געשלאסן די רויזן מלחמות און ווען ריטשארד דער דריטער איז אראפגעווארפן פונעם טראן. ריטשארד דער דריטער איז געווען דער לעצטער מלך פון דעם הויז פון יארק; אז הענרי דער זיבעטער איז ארויף אויפן טראן האט אנגעהויבן די פראכטפולע תקופה פון דעם הויז פון טיודאר. הענרי'ס מוטער עליזאבעט איז געווען דאס עלטסטע קינד פונעם מלך עדווארד דער פערטער פונעם הויז פון יארק, אזוי איז הענרי געווען א דירעקט אייניקל פון די גרויסע מלכים פון ענגלאנד, פון זיין מוטערס זייט.

## וועבלנינקען 
קאַטעגאָריע:הויז פון טיודאר
קאַטעגאָריע:ענגלישע מאנארכן
קאַטעגאָריע:מאנארכן
נארענדרא מאדי

קליין|נארענדרא מאדי
קליין|זיין חתימה
**נאַרענדראַ דאַמאדאַרדאַס מאדי** (; געב' דעם 17טן סעפטעמבער 1950) איז דער 14טער און היינטיקער פרעמיער מיניסטער פון אינדיע זייט 2014. ער איז דער דעפוטאט פאר וואראנאסי. מאדי געהערט צו דער בהאראטיא דזשאנאטא פארטיי.

פון 2001 ביז 2014 איז ער געווען דער 14טער הויפט מיניסטער פון גודזשאראט.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פרעמיער מיניסטארן
קאַטעגאָריע:אינדיער
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
היסטאריע פון כינע

די **היסטאריע פון כינע** גייט צוריק צו אוראלטע צייטן, מיט באריכטן פון פאר 3,500 יאר. כינעזישע קולטור האט אנטוויקלט ארום די דינאסטיעס וואס האבן געהערשט איבערן לאנד, די פילאסאפיע פון קאנפוציוס אין דעם 6טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג, און דער פאראייניגטער שריפט וואס האט אנטוויקלט אין דעם 2טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג.

די ערשטע יישובים זענען געגרינדעט געווארן אינעם טאל פונעם געלן טייך.

## אוראלטע תקופה 
### די שיא דינאסטיע 
### די שאנג דינאסטיע 
### די זשאו דינאסטיע 
### פרילינג און הארבסט תקופה 
### די קעמפנדיקע מדינות 
## אימפערישע כינע 
### טשין דינאסטיע 
אין יאר 221 פאר דער ציווילער רעכענונג האט טשין שי הואנג פאראייניקט די פארשידענע מלוכות וואס האבן שטענדיק געהאלטן מלחמה מיט אנאנד, און האט געשאפן פאר זיך דעם טיטל ״קייסער״ (הואַנגדי) פון דער טשין דינאסטיע; מיט דעם האט אנגעהויבן אימעפרישע כינע. דינאסטיעס נאכאנאנד האבן אנטוויקלט ביוראקראטישע סיסטעמען וואס האבן דערמעגלעכט דעם קייסער צו קאנטראלירן ריזיקע שטחים דירעקט.

### האן דינאסטיע 
### טאנג דינאסטיע 
### מינג דינאסטיע 
### טשינג דינאסטיע 
## מאדערנע כינע 
### רעפובליק פון כינע 
### מענטשנס רעפובליק פון כינע 
## וועבלינקען 
*
מזרח אזיע

לויט די פאראייניקטע פעלקער:

]]
קליין|מזרח אזיע (באצייכנט גרין)
**מזרח אַזיע** איז דער מזרח ראיאן פון דעם אזיע קאנטינענט, וואס מען קען דעפינירן אדער לויט געאגראפיע אדער לויט קולטור. מזרח אזיע באדעקט א שטח פון אומגפער 12,000,000 ק"מ2, בערך 28% פון אזיע.
מער ווי 1.5 ביליאן מענטשן, 22% פון דער גארער באפעלקערונג פון דער וועלט, וואוינען אין מזרח אזיע.

היסטאריש זענען פיל פון די געזעלשאפטן אין מזרח אזיע באאיינפלוסט פון כינעזישער קולטור.

מזרח אזיע נעמט איין כינע, צפון קארעע, דרום קארעע, יאפאן, מאנגאליי און די רעפובליק פון כינע. קולטורעל געהערט אויך וויעטנאם צו מזרח אזיע.

## שטעט 
* טאקיא, הויפטשטאט פון יאפאן, און די גרעסטע שטאט אין דער וועלט.
* סעאל, הויפטשטאט פון דרום קארעע.
* שאנכיי, די גרעסטע שטאט אין כינע.
* טייפעי, הויפטשטאט פון טייוואן
* האנג קאנג
* אולאן באטאר, גרעסטע שטאט אין מאנגאליי
* פיאנגיאנג, הויפטשטאט פון צפון קארעע.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:אזיע
יאסוא פוקודא

קליין|200px|יאַסוא פֿוקודאַ אין 2004
**יאַסוא פֿוקודאַ** (; געב' דעם 16טן יולי 1936) איז געווען  פרעמיער מיניסטער פון יאפאן אין די יארן 2007-2008. ער איז געווען גאסטגעבער ביי דער גרופע 8 אסיפה אין האקיידא יולי 2008.

## ביאגראפיע 
פוקודא איז געבוירן געווארן אין יאפאן אין 1936.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פרעמיער מיניסטארן פון יאפאן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
אנגעלא מערקל

קליין|אנגעלא מערקל, 2012
**אַנגעלאַ דאראטעאַ מערקל** (; געב' **קאַסנער** דעם 17טן יולי 1954) איז א דייטשע פאליטיקערין און א געוועזענע וויסנשאפטלערין, וואס איז געווען קאנצלער פון דייטשלאנד פון 2005 ביז 2021 . פון 2000 ביז 2018 איז זי געווען די פֿירערין פון דער קריסטלעכער דעמאקראטישער פארטיי.
## ביאגראפיע 
זי איז געבוירן געווארן אין האמבורג. ווען זי איז געווען א קינד האט איר פאמיליע זיך געצוין קיין מזרח דייטשלאנד. זי וואוינט אינעם לאנד מעקלענבורג-מערב פאמעראניע (אין דעם שטח פונעם געוועזענעם מזרח דייטשלאנד).

זי רעדט רוסיש און ענגליש פליסיק.

דעם 22סטן נאוועמבער 2005 איז זי געווארן די ערשטע פרוי קאנצלערין אין דייטשלאנד.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:דייטשן
קאַטעגאָריע:פרעמיער מיניסטארן
זאלץ (כעמיע)

אין כעמיע, איז א **זאַלץ** א יאנישע פארבינדונג וואס וועט געמאכט פון א כעמישע רעאקציע צווישן א זייערס און א באזע. א זאלץ איז צוזאמענגעשטעלט פון פאזיטיווע יאנען (מיט א פאיזיטיווער לאדונג) און נעגאטיווע יאנען וואס איז סה"כ נייטראל עלעקטריש. די באשטאנדטייל יאנען קענען זיין אומארגאניש, ווי כלאריד (Cl ), אדער ארגאניש, ווי אצעטאט (C2H3O2); און קענען זיין פון איין אטאם,ווי פֿלואריד (F), אדער פון עטלעכע אטאמען, ווי  סולפאט (−SO42).

אין טאג־טעגלעכן לעבן ניצט מען דאס ווארט "זאלץ" פאר א געוויסן זאלץ, NaCl (נאטריום כלאריד), וואס מען ניצט פאר קאכן און אנדערע צוועקן פון צוגרייטן עסן.

אין אלגעמיין, ביי סטאנדארטן טעמפעראטור און דרוק, זענען נישט צעלאזטע זאלצן סאליד.

א צעשמאלצן זאלץ, אדער א זאלץ וואס איז צעלאזט אין א פליסיקייט, ווערט גערופן אן עלעקטראליט, ווייל עס קען דורכפירן עלעקטריע.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:כעמישע פארבינדונגען
גרופע 8

[300px|קליין|G8 זאמלונג אין [טאקיא אין 2008. פון לינקס צו רעכטס: סילוויא בערלוסקאני פרעמיער מיניסטער פון איטאליע, דמיטרי מעדוועדעוו פרעזידענט פון רוסלאנד, אנגעלא מערקל קאנצלערין פון דייטשלאנד, גארדאן בראון פרעמיער מיניסטער פון בריטאניע, יאסוא פוקודא פרעמיער מיניסטער פון יאפאן, דזשארדזש וו. בוש פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, סטיוון הארפער פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע, ניקאלא סארקאזי פרעזידענט פון פראנקרייך און זשאסע מאנועל באראסא פרעזידענט פון דער אייראפעישער קאמיסיע]]

די **גרופע פון אכט** (*The Group of Eight* - **G8**) איז אן אינטערנאציאנאלע עקאנאמישע ארגאניזאציע וואס שליסט איין: די פאראייניגטע שטאטן,  רוסלאנד, קאנאדע, יאפאן, דייטשלאנד, פראנקרייך, איטאליע און דאס פאראייניגטע קעניגרייך. די לענדער צוזאמען רעפרעזענטירן עטלעכע 65% פון דער וועלטס עקאנאמיע. די ארגאניזאציע דעבאטירט א ברייטן אויסוואל פון טעמעס אין די געביטן פון עקאנאמיע, פאליטיק און געזעלשאפט ביי זייערע פארשידענע זאמלונגען.

## גרינדונג
די ארגאניזאציע האט מען ערשט אויפגעשטעלט נאכן ענערגיע קריזיס אין די 1970ער יארן און דעם עקאנאמישן קריזיס וואס האט נאכגעפאלגט. די זעקס גרינדער לענדער זענען געווען די פאראייניגטע שטאטן, יאפאן, מערב דייטשלאנד, פראנקרייך, איטאליע און בריטאניע, און איז צוזאמענקומען צום ערשטן מאל אין פראנקרייך אונטערן נאמען **G6**. אין 1975 איז פארגעקומען די ערשטע שפיצקאנפערענץ צווישן די פירער פון די דאזיקע זעקס לענדער. ווען קאנאדע האט מיטגעטיילט אין 1976, איז די גרופע געווארן די **G7**. אין 1997 ווען האט רוסלאנד זיך איינגשלאסן ווי א פולער מיטגליד ביי דער קאנפערענץ אין דענווער, קאלאראדא, האט די ארגאניזאציע באקומען איר היינטיקן נאמען.

אין 2014 נאך וואס רוסלאנד האט אנעקסירט דעם קרים האלבאינזל פון אוקראינע האט מען אים אויסגעשלאסן פונעם סאמיט, און עס איז צוריקגעווארן די G7 סאמיט.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס
המבשר די וואך

**המבשר די וואך** איז א אידיש שפראכיגע וועכנטליכע אויסגאבע פון דער פרומער ארץ ישראל'דיגער צייטונג המבשר, וועלכע ערשיינט יעדע וואך און ווערט געדרוקט ווי א טייל פון דער טעגליכער פרייטיג צייטונג. די צייטונג פארמאגט בלויז איין גרויסן בלאט און די רעדאקציע געפונט זיך אין די פאראייניגטע שטאטן.

## שפראך 
די שפראך פון דער צייטונג איז א  מין געמישט לשון פון אמעריקאנער, ארץ-ישראלדיגער און אייראפעשיער אידיש. די צייטונג איז נישט מקפיד אויף די גראמאטישע סטאנדארטן און ווערט געשריבן ווי ס׳לאזט זיך.

## אינהאלט 
אין דער צייטונג איז פאראן פארשידענע אפטיילונגען:

נייעס: די נייעס, וואס זענען פארלאפן אין דער פארגאנגענער וואך אין ארץ ישראל.
"נייעס אין קורצן" - קארצע נייעס פון ארץ ישראל און דער גארער וועלט.  

ערציילונגען: "ערציילונג" - א וואכנדיגער דערציילונג. 
"סיפור בהמשכים" - א דערציילונג מיט פארזעצונגען.

דברי תורה: "די וואכעדיגע פרשה - דער לימוד מוסר דערפון" - א קורצע געדאנק פון דער וואכעדיגער סדרה.

קאַטעגאָריע:יידיש שפראך צייטונגען
ווילטשיר

**ווילטשיר** () איז א גראפנשאפט אין דרום־מערב ענגלאנד. די צערעמאניע־גראפנשאפט פון ווילטשיר גרענעצט דארסעט צו דרום־מערב, סאמערסעט צו מערב, גלאסטערשיר צו צפון, אקספארדשיר צו צפון־מזרחֿ בארקשיר צו מזרח און האמפשיר צו דרום־מזרח. ווילטשיר באדעקט א שטח פון 3,485 קוואדראט ק"מ.

די גראפנשאפט שטאט איז טראברידזש.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
סארדיניע

קליין|פלאציר פון סארדיניע אין איטאליע
**סאַרדיניע** ( ,  ) איז דער צווייטער גרעסטער אינזל אינעם מיטלענדישן ים (נאך סיציליע אבער פאר ציפערן) און אן אויטאנאמישער ראיאן פון איטאליע. די נענסטע יבשות זענען (זייגערווײַז פון צפון) דער אינזל קארסיקע, דער איטאליענישער האלבאינזל, סיציליע, טוניסיע, די באלעארישע אינזלען און פראוואנץ.  דער [טירענישער ים, א טייל פונעם מיטלענדישן ים, געפינט זיך מזרח פון סארדיניע צווישן דעם מזרח בארטן פון סארדיניע און דעם מערב בארטן פונעם איטאליענישן האלבאינזל.

די הויפטשטאט און גרעסטע פון סארדיניע איז [קאליארי.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:אינדזלען
קאַטעגאָריע:איטאליע
1588

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 5טן אפריל - טאמאס האבס, ענגלישער פילאסאף (געש' 1697)

## געשטארבן
1591

## געשעענישן 
* דזשיימס לאנקאסטער ווערט דער ערשטער אייראפער צו דערגרייכן קאמאראס.
* מאראקער מלחמה - מאראקא אטאקירט און פארטיליקט טימבוקטו.

## געבוירן 
## געשטארבן
1586

## געשעענישן 
* 27סטן יולי - סיר וואלטער ראלי אימפארטירט טאבאק פון אמעריקע קיין ענגלאנד צום ערשטן מאל.

## געבוירן 
* 1טן יאנואר - פאבלא קלאריס, פרעזידענט פון קאטאלאניע (געש' 1641)

## געשטארבן
1585

## געשעענישן 
* 12טן יאנואר - האלאנד אדאפטירט דעם גרעגאריאנישן קאלענדאר.

## געבוירן 
## געשטארבן
1587

## געשעענישן 
* 8טן פעברואר - מערי מלכה פון די סקאטן הינגעריכט.

## געבוירן 
* 18טן אויגוסט - ווירזשיניע דער, דאס ערשטע קינד געבוירן צו ענגלישע קאלאניסטן אין אמעריקע.

## געשטארבן 
* 8טן פעברואר - מערי, מלכה פון סקאטלאנד (הינגעריכט) (געב' 1542)
ה'ש"ן

## געשעענישן
## געבוירן
## נפטר געווארן
* ב' חשוון - רבי שמואל די-מודינה (דער מהרשד"ם)
* 

## קאלענדאר
1589

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 2טן אויגוסט - אנרי דער דריטער, מלך פון פראנקרייך (געב' 1551)
טיין און וויר

**טיין און וויר** () איז א מעטראפאליטאנע גראפנשאפט אין צפון־מזרח ענגלאנד. טיין און וויר גרענעצט די גראפנשאפטן קאנטי דארהאם צו דרום און נארטהאמגערלאנד צו דרום; אין דער מזרח זייט געפינט זיך דער צפון ים. טיין און וויר באדעקט א שטח פון 538 קוואדראט ק"מ.

## וועבלינקען 
]

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
שערי צדק

קליין|לינקס
דער **שערי צדק מעדיצין-צענטער** איז דער גרעסטער שפיטאל אין ירושלים. דער שפיטאל איז געווידמעט געווארן י"ט שבט תרס"ב (דעם 27סטן יאנואר 1902). זיין גרינדער און ערשטער דירעקטאר  במשך 45 יאר (1902 - 1947), איז געווען ד"ר משה וואלאך. אין 1980 איז דער שפיטאל אריבער געגאנגען צו זיין נייער געביידע אינעם בית וגן קווארטל פון ירושלים. אין דעצעמבער 2012 איז געווארן אנגעשלאסן צו אים דער ביקור חולים שפיטאל.

## היסטאריע פונעם שפיטאל
אין אנהייב פונעם 20סטן יארהונדערט זענען שוין געווען אין ירושלים דריי יידישע שפיטעלער: מאיר ראטשילד שפיטאל, משגב לדך, און ביקור חולים שפיטאל. די הויפט אורזאך וואס האט געברענגט אויפשטעלן נאך א שפיטאל איז געווען צוליב א קאנפראנטאנציע וואו יידן מיט אן אפשטאמונג פון דייטשלאנד און האלאנד זענען געווען דערווייטערט פון דער פארוואלטונג פון ביקור חולים שפיטאל.

די געביידע פון שערי צדק שפיטאל האט מען אויפגעשטעלט אויף דער דרום זייט פון יפו גאס, צפון פון דעם שערי צדק פערטל, פון וואס דער שפיטאל האט באקומען זיין נאמען. די געביידע איז אויפגעשטעלט געווארן דורך דער יידישער אונטערנעמער פאמיליע פרידלאנד, וואס האט געפועלט א סך אין אויפבויען ירושלים ביים סוף פונעם 19טן יארהונדערט און ביים אנהייב פונעם 20סטן יארהונדערט. 

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:ירושלים
קאַטעגאָריע:שפיטעלער
באפעלקערונג ענגקײט

[קליין|400px|[סקיצע פון באפעלקערונג ענגקייט אין לענדער פון דער וועלט אין 2006 (איינוואוינער פאר א קוואדראט ק"מ)]]
**באַפֿעלקערונג ענגקייט** איז א באגריף אין דעם געביט פון דעמאגראפיע, וואס באצייכנט די פארהעלטעניש צווישן באפעלקערונג און שטח פאר א געאגראפישן ארט. געוויינטלעך ווערט דאס געמאסטן אין צאל איינוואוינער פאר א קוואדראט קילאמעטער, טיילמאל לויט וויפיל קוואדראט מעטער פאר אן איינוואוינער.

מיט דעם טערמין קען מען גאנץ גרינג אידענטיפיצירן געגנטן מיט ווייניג באפעלקערונג, דערפער און שטעט. ווען מען טרעפט א הויכע באפעלקערונג ענגקייט ווערט דער שטח גוט אויסגעניצט מיט הויכע און געדעכטע געביידעס.

ניו יארק סיטי האט א גאנץ הויכע ענגקייט, 10,292 מענטשן אין א קוואדראט ק"מ. 

דאס לאנד מיט דער גרעסטער באַפֿעלקערונג ענגקייט אין דער וועלט איז מאנאקא, מיט 16,620 מענטשן אין א קוואדראט ק"מ. קאנאדע, אבער, איז א גרויס לאנד און גאנץ פארשפרייט, און האט נאר 3.5 מענטשן אין א קוואדראט ק"מ.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:דעמאגראפיע
סאמערסעט

**סאַמערסעט** () איז א גראפנשאפט אין דרום־מערב ענגלאנד. די צערעמאניע־גראפנשאפט פון סאַמערסעט גרענעצט בריסטאל און גלאסטערשיר צו צפון,  ווילטשיר צו מזרח, דארסעט צו דרום־מזרח און דעוון צו דרום־מערב. צו צפון־מערב ליגן דער בריסטאל קאנאל און דער סעווערן טייך.
סאַמערסעט באדעקט א שטח פון 4,171 קוואדראט ק"מ.

די גראפנשאפט שטאט איז טאנטאן אין דרום.

דער הויפט געשעפט אין סאַמערסעט איז לאנדווירטשאפט, איבערהויפט שאף און פיך.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
ברוך האלבערשטאם (גריבאוו)

רבי **ברוך האלבערשטאם** הי"ד (ה'תרס"ג - ג' תשרי ה'תש"ג) איז געווען רב אין גריבאוו.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן צו זיין פאטער הרב מרדכי זאב האלבערשטאם אב"ד גריבאוו אין תרס"ג.

ער האט געהייראט מרת רייזל שרה, א טאכטער פון הרב סיני האלבערשטאם, אב"ד גריבאוו.

ער איז אומגעקומען על קידוש השם ג' תשרי תש"ג.

זיין זון רבי נפתלי (תרפ״ד–י״ב תמוז תש״פ) איז דער צאנז-גריבאווער רבי אין בארא פארק.

ברוך
קאַטעגאָריע:גאליציאנער רבנים
קארדאבע, ארגענטינע

**קארדאבע** (שפאניש: Córdoba) איז אַ שטאָט אין ארגענטינע. 

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט פון קארדאבע (שפאניש)

קאַטעגאָריע:שטעט אין ארגענטינע