open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
חב"דפעדיע

קליין|חב"דפעדיע לאגא
**חב"דפדיה** איז אַ ענציקלאָפּעדיע פון ​​חב"ד, פריי צו לייענען, שרייבן און רעדאקטירן. איר צוועק איז צו פארשפרייטן חסידישן דאָקטרין פון חב״ד, מיט אַ טראָפּ אויף גאולה און משיח־טעמעס..

ס'איז געווען אמאל א' ניסיון צו מאכען א' צוויטע ענציקלאפעדיע מיטן נאמען ויקיחב"ד, אבער די פארנעמונג האט אפגעשטעלט אינמיטן.

די חב״ד פון ערכים האָט: 11,000 איינסן.
טאג פון פארלייגען בכ"ד סיון ה'תשס"ז; 10טן יולי 2007

## וועבלינקען 
* חב"דפעדיע

קאַטעגאָריע:ליובאוויטש
קאַטעגאָריע:ענציקלאפעדיעס
קאַטעגאָריע:אינטערנעט פארומען
אלוואן שמעון אבידאני

הרב החכם **אלוואן שמעון אבידאני** (ה'תרמ"א, 1881 אמעדיע אטאמאנישע אימפעריע – כ"ט תמוז ה'תשמ"א, יולי 1981 ירושלים ישראל) איז געווען א חזן א דרשן און הויפט-רב פון אמעדיע אין  קורדיסטאן (א טייל פון דער אטאמאנישער אימפעריע, שפעטער אין איראק). 

ער איז געווען פון די גרעסטע קורדישע רבנים אין קורדיסטאן און ירושלים, ער האט פארטייטשט דעם תנ"ך אויף קורדישן אראמיש, און האט מחבר געווען א ספר אויפן זוהר.

קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
מוכאמאד דער זעקסטער

**מוכאַמאַד דער זעקסטער, קעניג פון מאראקא** (ענגליש: *Mohamed VI de Marruecos*, אַראַביש: محمد السادس; געבוירן דעם 21סטן אויגוסט 1963) איז דער איצטיקער קעניג פון מאראקא, זייט דעם 23סטן יולי 1999.

## ביאגארפיע
thumb|מוכאמד דער זעקסטער אין זיין יונגט**מוכאַמאַד** איז געבוירן געווארן אום 21סטן אויגוסט 1963 אין ראבאט די הויפּטשטאָט פון מאראקא, דער זון פון חאסאן דער צווייטער, קעניג פון מאַראָקאָ. ער האט באקומען א רעליגיעזע און קאנסערוואטיווע ערציאונג אין דער קעניגליכער שולע. ער האָט גראַדואיִרט מיטלשולע אין 1981, און אין 1985 האָט ער גראַדואיִרט מיט א דיפלאם אין געזעץ פון ראבאט אוניווערסיטעט פון מַאַראַקאַ.

דעם 21סטן מערץ 2002, האָט מוכאַמאַד דער זעקסטער חתונה געהאַט מיט סעלמאַ באַנאַני (פרינצעסין לעלאַ סעלמאַ, געבוירן אין 1978), אַ קאָמפּיוטער אינזשעניר פון פאַך אויס. זייער ערשטער זון און יורש צום טראָן, פּרינץ מולאי כאַסאַן, איז געבוירן געוואָרן דעם 8טן מײ 2003. זייער טאָכטער, פּרינצעסין לאַלאַ כאַדידזשאַ, איז געבוירן געוואָרן דעם 28טן פעברואר 2007.
קאַטעגאָריע:מלכים
קאַטעגאָריע:מאראקא
זאכא

**זאַכא** (העברעאיש; **זאקו** ) איז א שטאט אין דאהוק פראווינץ, קורדיסטאן, צפון איראק. זאַכא געפינט זיך לעבן דעם הויפּט גרענעץ אַריבערגאנג צווישן איראק און טערקיי. זיין באפעלקערונג איז איצט געשאצט צו 300,000, מערסטנס קורדן און אַסיריאַנער קריסטן. אין דער שטאָט איז די אלטע "דאַלאַל" בריק אויף דעם טייַך האַבראָר.

קאַטעגאָריע:שטעט אין איראק
מעקנעס

**מעקנעס** (;; ) איז א שטאט אין צפון מאראקא און די הויפטשטאט פון מעקנעס טאַפילאלאט. די שטאָט איז בערך 560 מעטער העכער דעם ים שטאַפּל, און בערך 120 קילאמעטער מזרח פון דער הויפּטשטאָט ראַבאַט.
קאַטעגאָריע:שטעט אין מאראקא

## גאלעריע
שמאל|ממוזער|250px|שער אל-ברדאין פון מעקנס

בילד:Meknès - Gran Mesquita.JPG|Džamija Bou Inanija
בילד:Meknès - Estany de l'Aguedal.jpg
בילד:Meknes Medersa Bou Inania.jpg
בילד:Mausoleum of Moulay Ismail.jpg|Mauzolej Mulaj Ismaila
בילד:Mulai Ismail tomb (js).jpg|grobnica Mulaj Ismaila
בילד:Royal Palace, Meknes.jpg|
בילד:Meknes.jpg
בילד:Panoràmica Meknès.jpg
בילד:Meknes paesaggio 3.JPG
בילד:Meknès - Madrassa Bou Inania - Pati.JPG|Medresa Bou Inanija
בילד:Royal Palace, Meknes.jpg
בילד:Royal stables, Meknes.jpg
בילד:Meknes, gate (js).jpg
בילד:Meknès - Bab Mansour.JPG
בילד:Meknès - Bab Mansour costat.jpg
נעמי וואלף

קליין|וואלף ביי דעם 2012 טעקסאס ביכער פעסטיוואל אין אסטין, טעקסאס
**נעמי ר. וואלף** (געבוירן דעם 12טן נאוועמבער 1962) איז אן אמעריקאנער ענגליש שפראך שרייבערין פון ביכער, אויפגעוואקסן אין סאן פראנציסקא.

זי איז בעיקר באקאנט פאר אירע פעמיניסטישע ווערק.

## משפחה 
איר פאטער איז לעאנארד וואלף. איר מאטער איז דבורה גולמן.

## ביכער 
### פרויען טעהמעס 
* The Beauty Myth, 1990
* Fire with Fire: The New Female Power and How To Use It, 1994
* Promiscuities: A Secret History of Female Desire, 1997
* Misconceptions: Truth, Lies, and the Unexpected on the Journey to Motherhood, 2001
* Vagina: A New Biography, 2012
* Outrages: Sex, Censorship and the Criminalisation of Love, 2019
### אנדערע 
* The Treehouse: Eccentric Wisdom from my Father on How to Live, Love, and See, 2005
* The End of America: Letter of Warning to a Young Patriot, 2007
* Give me liberty: a handbook for American revolutionaries, 2008

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער שרייבער
קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער
טעמן

**טעמן בע"מ** איז א פריוואטע אייגנטימער פירמע אין ישראל, וואָס טוט פּראָדוצירן, אימפארטירן און פֿאַרקויפן שפּייז-פּראָדוקטן פאר די רעטאַיל מאַרק אין ישראל, ווי אויך צום אַרויספירן פון עסן-פּראָדוקטן.

די מנהלים פון טעמן זענען שלום חיים דשן וווינען גבעת זאב און ברידער יהודה חיים.

## היסטאריע 
## לינקען 
קאַטעגאָריע:ישראל
קאַטעגאָריע:פירמעס
שמואל ברוך

הרב חכם **שמואל ברוך** (תרנ"ט, 1899, זאכא, קורדיסטאן – א' אייר תשנ"ד , ירושלים, ישראל) איז געווען איינער פון די פירער פון קורדיסטאנישן אידנטום. ער האט מחבר געווען דאס ספר **טעמי המצוות**.

געבוירן אין 1898 ה'תרנ"ט צו רבי יוסף בנימין, דער גייסטיקער פירער פון דער זאכישער יידישער קהילה און דער פאטער פון הויף.

ער איז באשטימט געווארן אלס רב, אימיגרירט קיין ארץ ישראל אין ה'תרפ"ה 1925. ווען ער איז אנגעקומען קיין ירושלים, איז ער געווען איינער פון די גרינדער פון דער געגנט זכרון יוסף לעבן דעם מחנה יהודה מארק.

קליין| הרב שמואל ברוך גאס פון מחנה יהודה ירושלים

קאַטעגאָריע:רבנים
דוד עובדיה

הרב **דוד מסעוד עובדיה** (מאי 1913 - מאי 2010), איז געווען רב פון צאפרו און האט געדינט אלס רב אין די שטעט ראבאט, פאס און מאראקעש אין מאראקא.  נאכן אימיגרירן קיין ישראל איז ער געווען רב אין בית וגן, ירושלים.

## אלע חיבורים
* **נהגו העם** – מנהגים, דינים ותקנות פון קהילת צפרו.

* **נתן דוד** – שו"ת, (כולל 81 שאלות ותשובות מארבעת חלקי השולחן ערוך).

* **פאס וחכמיה** – צווי כרכים (קורות העיר פאס מיום הווסדה, מלכיה, שריה ותולדות היהודים בה; תולדות חכמי פאס לדורותיהם; אגרות היסטוריות של הקהילה, שירים, תשובות ופסקי דין. מצורפים לחיבור זה גם החיבורים: 'לשון למודים' של היעב"ץ (הרב יעקב אבן צור); 'ערכים לדרשן מן התלמוד' של רבי שאול סירירו; 'דברי הימים של פאס' שנכתב על ידי הרב שאול שמואל סירירו). 

* **קהילת צפרו** – פינף כרכים, (מקורות ותעודות להיסטוריה הכלכלית, חברתית, מדינית ורוחנית של יהודי צפרו. בנוסף הובאו בספר: תקנות ייחודיות, אגרות ושרידי זכרונות מחכמי צפרו, היסטוריוגרפיה של החכמים ופעלם הדתי הלכתי).

קאַטעגאָריע:רבנים אין מאראקא
קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
רפי פרץ

שמאל|ממוזער|200px|הרב פרץ אין עצמונה
הרב **רפאל ״רַפֿי״ פרץ** (געבוירן כ"ג טבת ה'תשט"ז,  7טן יאנואר 1956) איז דער בילדונג מיניסטער, פארזיצער פון דער יידישער היים פארטיי און כנסת דעפוטאט אויף איר נאמען. ער איז געווען אַ העליקאָפּטער פּילאָט און שפּעטער הויפט־רב פון דער אַרמיי אין דעם ראַנג פון בריגאַדיר גענעראל.

## ביאגארפיע
רפי פרץ ער איז געבוירן געווארן צו יוסף פרץ און זיין ווייב מרגלית, יידן פון מאראקא. געוואקסן אין דעם קרית יובל קוואַרטאַל פון ירושלים. געלערנט אין ישיבה בני עקיבא נתיב מאיר.

קאַטעגאָריע:רבנים אין ישראל
קאַטעגאָריע:צה"ל
קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
קאַטעגאָריע:מיניסטארן אין ישראל
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
יוסף קנאפא

הרב **יוסף קנאַפֿא** (ה'תקפ"ג, 1823 - א' כסלו ה'תרס"א, 1900) איז געווען א רב און א מקובל, און רב פון מאגאדאר, מאראקא.

חתונה געהאַט די. רביצין **זוהרה** (וואָס האָט אימיגרירט קיין ירושלים נאָך זײַן טויט אין עלטער פון 70 יאָר, צו באגראבן ווערן דארט). דאָס פּאָרפֿאָלק האָט געהאַט דרײַ קינדער, צוויי זין - הרב דוד און הרב משה, און אַ טאָכטער.

אלע ספרים;
***זך ונקי** - על המידות והחגים
***מנחת ערב** - הלכות ופירושים על תפילת מנחה
***אות ברית קודש** - על שמירת הברית
***זבח פסח** ו-**יפה עיניים** - על ההגדה והלכות פסח
***שומר שבת** - הלכות שמירת שבת ותפילות, חלק בעברית וחלק בערבית יהודית 
***חסדי אבות** - סיפורי הבעש"ט ולקחי מוסר בעקבותיהם, בערבית יהודית
* **טוב רואי** - פירוש על מסכת אבות
* טרילוגיה **מעט מים** (יו"ל מכת"י על ידי פרופ' משה עמאר, ירושלים תש"פ) **מעט צרי** ו-**מעט דבש**
* **קול זמרה** - דרושים על התורה
* **יוסף בסתר** - ביאורים על ספר הזוהר ומפרשיו
* **בדי הארון** - הגהות על ספר "אוצרות חיים" לרבי חיים ויטל וביאורים על כתובים
קאַטעגאָריע:מאראקאנער רבנים
צבי בראווערמאן

הרב **צבי בראַווערמן** (געבוירן ה'תש"כ 1959) דינט אַלס ראש בית דין אין ביתר עילית, אויך דינט ער ווי אב״ד אין די נתיבות חיים און אמת און שלום בתי דינים אין ירושלים. אויך איז ער דער ראש כולל פון דעם שערי משפט כולל פאר דיינות אין ירושלים, און ווערט פאררעכנט ווי איינער פון די גרעסטע בוררים ביים חרדישן ציבור. ער איז דער רב פון דער ליטווישער קהילה אין דעם שמואל הנביא (קווארטאל) אין ירושלים.

געבוירן אין ירושלים אין ה'תש"ך 1959 צו רבי נתן בראַווערמאַן און זיין ווייב לאה. אין זײן יוגנט האָט ער געלערנט אין דער פאָנעוועזשער ישיבה אין בני ברק. 

ער האט געהייראט דבורה, די טאכטער ​​פון הרב רפאל רייכמאן, ראש ישיבת מאה שערים, וואס איז באטראכט געווארן נאענט צום בריסקער רב און הרב יוסף שלום אלישיב.

קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
קאַטעגאָריע:דיינים
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
יעקב גלאטשטיין

**יעקבֿ גלאַטשטיין** ( 20סטן אויגוסט 1896, לובלין –  19טן נאוועמבער  1971, ניו יארק)) איז געווען אַ ייִדישער שרײַבער, פּאָעט און ליטעראַרישער קריטיקער.

## ביאָגראַפֿיע 
גלאַטשטיין איז געבוירן געװאָרן אין לובלין, דעמאָלט אַ טייל פֿון רוסישער אימפּעריע, י"א אלול ה'תרנ"ו. אין 1914 האָט ער אימיגרירט קיין די פאראייניגטע שטאטן.

זײַנע ערשטע לידער זײַנען געדרוקט געװאָרן אין ייִדישע צײַטונגען אין ניו־יאָרק,, 1919, אונטערן פּסעװדאָנים **פּלאַראַ בלום**. אין 1920 האָט ער געגרינדעט דעם ליטעראַרישן זשורנאַל און באַװעגונג „אינזיך,“ װאָס האָט געפּרוּװט צו שאַפֿן אַ נײַעם מין ייִדישן פּאָעזיע װאָס האָט זיך דער עיקר פֿאַרנומען מיט אָפּשפּיגלען דעם אינװייניקסטן לעבן און אינדיװידואַליזם פֿון מענטשן סײַ ייִדיש סײַ גוייִש. זײַנע לידער (און די לידער פֿון אינזיך בכלל) האָבן זיך באַנוצט מיט נעאָלאָגיזמען, װײַסע פֿערזן, און אַ מעטאָד שרײַבן װאָס זיי האָבן אָנגערופֿן „קאַלײַדאָסקאָפּישקייט.“

## זײַנע ביכער 
טייל פון זײַנע ביכער זײַנען איבערגעזעצט געווארן אויף העברעיאיש, ענגליש און שפאניש.
### עסייען 
במשך די יאהרן האט ער געשריבן עסייען אין די טויזנטער, פון וואס די מערהייט איז נישט געזאמלט אין ביכער.
* ‏אין תוך גענומען, ניו־יאָרק תּשט"ז
* מיט מיינע פאַרטאָגביכער, ישׂראל, 1963
* אויף גרייטע טעמעס, ישׂראל, תּשכ"ח
* אין דער וועלט מיט יידיש, נ"י, תּשל"ב
* פּראָסט און פּשוט, נ"י, 1978
### דערציילונגען 
* וװען יאַש איז געפֿאָרן, 1938
* עמיל און קאַרל, 1940
* ווען יאַש איז געקומען, נ"י, 1940
### פּאָעזיע 
* יעקב גלאטשטיין, 1921
* פרייע פערזן, נ"י, 1926
* קרעדאָס, נ"י, 1929
* יידישטייטשן, ווארשע, 1937
* געדענקלידער, 1943
* יאָסל לאָקש פון כעלעם, 1944
* שטראַלנדיקע יידן, נ"י, 1946
* דעם טאַטנס שאָטן, נ"י, 1953
* פון מיין גאַנצער מי, 1956
* די פרייד פון יידישן וואָרט, נ"י, תשכ"ב
* א ייד פון לובלין, 1966
* כ׳טו דערמאָנען, 1967
* געזאַנגען פון רעכטס צו לינקס, נ"י, 1971

## ביכער מכּוח אים 
* Yankev Glatshteyn, Janet R. Hadda, 1980
## פֿאַרבינדונגען 
* אינטערוויו'ס מיט יעקב גלאטשטיין

קאַטעגאָריע:יידיש שפראך שרייבערס
קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער שרייבער
יוסף חיים הכהן

הרב **יוסף חיים כהן** (1851-1921) איז געווען דער רב פון דער מערב קהילה אין ירושלים.

קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
מאקאא

**מאַקאַאָ** (פארטוגעזיש: *Macau*) איז א שטאט און א ספעציעלער אדמיניסטראטיווער ראיאן פון דער פאלקס־רעפובליק פון כינע און דער קלענסטער פון 34 פראווינציאלע אדמיניסטראטיווע ראיאנען. מאקאא געפינט זיך 63 קילאמעטער דרום־מזרח פון האָנג קאָנג.
קאַטעגאָריע:שטעט אין אזיע
קאַטעגאָריע:כינע
פאלינא בייוול

**פּאָלינאַ לעאָפּאָלדאָוונאַ בייַוול** CBE   FRS   FREng   FInstP   (    ; געבוירן  דעם 14טן אפריל  1966) איז אַ בריטישע אינזשענירין און אַקדעמיקער. זי איז היינט פּראָפעסאָר פון אָפּטישע קאָמוניקאַציעס און נעצווערק אין דעם דעפּאַרטמענט פון עלעקטראָנישער און עלעקטרישער אינזשעניריע אין אוניווערסיטעט קאלעדזש לאָנדאָן. זי האָט היבש  בייגעשטייערט צו די אויספאָרשונג און פּלאַנעווען פון הויך־באנדברייט מולטי-כוואליעלענג אָפּטישן נעצווערקן. 

## בילדונג און פרי לעבן 
בייוול איז געבוירן געוואָרן אין אַ ייִדישער משפּחה, און איז אויפֿגעוואַקסן אין כאַרקיוו און לענינגראַד (היינט פעטערבורג ) ביז 1978. איר פאָטער איז דער פיזיקער לעאָפּאָלד בייוול און איר מוטער רייזא איז געווען אַ טעקסטיל-טעכנאלאג / קליידונג־אינזשעניר. 

זי האט געלערנט אין ענגלאַנד אין דער חשמונאים הויכשולע פאר מיידלעך און אוניווערסיטעט קאָלעדזש לאָנדאָן, וווּ זי האט באקומען אן ערשטן דיפלאם אין אינזשעניריע אין 1986 נאכדעם האט זי באקומען איר  דאקטאראט PhD אין 1990. אין 1990 אי זי געווארן באלוינט מיט אַ רויאַל געזעלשאפט פּאָסטדאָקטאָראַל עקסטשאַנגע פאָללאָוושיפּ אין דער פיברע־אָפּטיק לאַבאָראַטאָרי אין דעם אַלגעמיינע פיסיק אינסטיטוט פון דער סאָוועטישער אַקאַדעמיע פון וויסנשאפט אין מאָסקווע. 

## וועבלינקען 
* פּאָלינאַ בייַוועל אויף BBC Radio Four's *The Life Scientific* אין פעברואר 2020 

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן

קאַטעגאָריע:אוקראינער יידן
קאַטעגאָריע:וויסנשאפטלער
קאַטעגאָריע:בריטישע יידן
קיושו

**קיושו** (九州, Kyūshū, אויסגערעדט [kʲɯꜜːɕɯː]; ווערטלעך "ניין פראווינצן") איז דער דריט גרעסטער אינזל פון יאפאנ׳ס פינף הויפט אינזלען. קיושו באדעקט א שטח פון 36,782 קוואדראט קילאמעטער.

אין יאר 2016 האט קיושו געהאט א באפעלקערונג פון  12,970,479. 

## געאָגראַפיע 
## עקאנאמיע און סביבה 
קליין|568x568פיקס| מאַפּע פון קיושו מיט פּרעפעקטורעס

## הערות 
קאַטעגאָריע:יאפאן
קאַטעגאָריע:אינזלען
קאראנאווירוס

א **קאָראָנאַ וויירוס** (ענגליש: *Coronavirus*) איז א ווירוס וואס געהערט צו דער אונטער-פאמיליע פון *Orthocoronavirinae*. דער ווירוס איז גורם אן אנשטעקנדיקע קראנקייט אין מענטשן און בעלי חיים. געוויינטלעך איז די אנשטעקונג אין דעם אטעם-סיסטעם, און זעלטן איז דאס גורם שווערע קראנקהייטן אין דעם אטעם-סיסטעם.

דער נאמען **קאָראָנאַ** שטאמט פון דעם ווייל דער ווירוס זעט אויס ווי א קרוין.

אין אנהייב איז נאך נישט געווען קיין רפואה אדער וואקצין צו דעם. אבער ביזן סוף יאר 2020 האבן עטלעכע פירמעס ארויסגעגעבן וואקצינען וואס ווערן היינט געניצט אין א סך לענדער.

איינע פון די שטאמען פונעם ווירוס האט זיך אויסגעבראכן אינעם יאר 2019 אין כינע, דאס שטאם הייסט  SARS-CoV-2, וואס איז גורם אין מענטשן די **קאוויד-19** (*COVID-19*) קראנקהייט. אין א פאר מאנאטן האט די דאזיגע שטאמע איבערגענומען דאס גאנצע וועלט. אין די פאראייניגטע שטאטן אליינס זענען געשטארבן א האלבער מיליאן מענטשן. רוב פון די טויטע זענען געווען אין די עלטערע יארן.

ביז'ן יאר 2022 איז ארומגעפארן פרישע סארט ווערסיעס פונעם וויירוס, אבער שוין נישט אזוי טויטלעך אבער מער איבערכאפענד און אנשטעקיג. און אזוי ארום האט מען מער קענען געלערנט וויאזוי זיך צובאגיין דערמיט פאר'ן ברייטער פאלק.

=היילונג=
באלד ווען מ'ווערט אנגעשטעקט, איז דא פארשידענע היילונג, צו לינדערן דעם שלעכטן אפעקט. סיי נאטורליכע היילונג, ווי וואסער-זאפט וואס איז אפגעבריהט געווארן פון קנאבל, און אינגבער. אזוי אויך וויטאמינען ווי וויטאמין C און וויטאמין D, און צינק טאבלעטן.

און אויך געשאפענע מעדעצינען וואס ווערט שוין היינט גענוצט עמטליך, פאר ווער ס'ווערט אנגעשטעקט פונעם וויירוס. צום ערשט **אנטיבאדיס** און פלאזמא. ווידער איז דא **זיפעק** וואס הייסט אויפ'ן מעדעצינישע שפראך; אַזיטראָמייסען.

**זעט אויך:** קרבנות פון דער קאוויד-19 מגיפה

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:ווירוסן
קאטעגאריע:קרענק
אליהו גבאי

**אליהו בדור גבאי** (געבוירן דעם 5טן יאנואר 1943, כ"ט טבת תש"ג) איז א געוועזענער כנסת מיטגליד פון דער מפד"ל פארטיי, און א לערער פון פאַך.

## חיים אישיים
וואוינט אין ירושלים, חתונה געהאט און פאטער פון 3 קינדער. זײַן זון, אַדוואָקאַט יאיר גבאי, האָט געדינט אַלס מיטגלידער אינעם ירושלימער שטאָט-ראַט, און אַלס פאָרזיצער פונעם קאָמיטעט פאַר טעראָריסטן-פּלאַץ און ווי דער פאָרשטייער פון דער מוניציפאליטעט אינעם דיסטריקט פלאן- און בנין-קאָמיטעט.

קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
דן ווינד

**דן ווינד** (1935 - 2006, י״ב תשרי ה'תשס"ז) איז געווען א ציווילער אינזשעניר וואס האט געפירט פיל בוי פראיעקטן אין ירושלים. ער איז געווען איינער פון די פלאנירער פון דער ירושלים טראמוויי פראיעקט. ער איז געווען דער דירעקטאר פון דער תפנית אינזשעניריע פירמע.

## ביאגארפיע
ווינד איז געבוירן אין די בוכאַראַן קוואַרטאַל פון ירושלים צו משה, אַ געבוירענער פון פוילן און אַן ינזשעניר פון מרים, אַ געבוירענער פון רוסלאַנד.

קאַטעגאָריע:ישראלים
קאַטעגאָריע:אינזשענירן
יצחק חיים פרץ

הרב **יצחק חיים פרץ** (געבוירן כ"ג אדר ב׳ ה'תרצ"ח) איז רב פון רעננה. ער איז א תלמיד מובהק פון רבי מאיר הלוי חדש משגיח פון ישיבת חברון און א מיטגליד פון דער הויפט ראבינאט ראט. ער האט געדינט ווי פארזיצער פון דער ש"ס פארטיי, און ווי כנסת דעפוטאט פאר זיי.
## משפחה
חתונה געהאט מיט סימה פרץ און מיט איר האט ער עטלעכע קינדער.

קאַטעגאָריע:רבנים אין ישראל
קאַטעגאָריע:רעננה
קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
האריע סימא

**האָריע סימאַ** (רומעניש: **Horia Sima**; 3טן יולי 1906; מינדראַ, עסטרײַך־אונגאַרישע אימפּעריע— 25סטן מײ 1993) איז געװען אַ רומאַנישער פֿאַשיסט. סימאַ איז געװען דער צװײטער און דער לעצטער פֿירער פֿון דער פֿאַשיסטישער פּאַראַמיליטערישער אָרגאַניזאַציע "די אײַזערנע שמירה", און איז געװען דער קאָנדוקאַטאָר (מיט איאָן אַנטאָנעסקו) פֿון רומעניע צװישן די יאָרן 1940 ביז 1941. אין יאַנואַר 1941 האט סימאַ איניציאיִרט דעם בוכאַרעסט־פּאָגראָם, די גרעסטע און היציקע פּאָגראָם קעגן ייִדן אין מונטעניע. נאָך דעם פּאָגראָם,  איז סימאַ אַנטלאפן אין דײַטשלאַנד און נאָך שפּעטער אין שפּאַניע. 

סימאַ איז געשטאָרבן אין מאַדריד אין 1993.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:רומענישע פאליטיקער
קאַטעגאָריע:פאשיסטן
אשר סופר

רבי **אשר סופר** (ה'תרי"א - ה'תרס"ג) איז געווען א זון פון הרב **שמעון סופר** דער קראקעווער רב, און זיין רעביצין מרים, און אייניקל פונעם חתם סופר.

ער איז געווארן אן אויסגערופענער סקווערער חסיד און בעל תוקע ביים רבי'ן ר' דוד'ל סקווירער, און פון די חשובע רבנים אין הויף, נאך וואס ער האט געהייראט מרת **לאה מרים** א טאכטער פון הרב הנגיד צבי מאגעזאניק פון בארדיטשאוו, פון די באקאנטע משפחת מאגעזאניק, וואו ס'איז געווען תורה וגדולה במקום אחד.

קאַטעגאָריע:סקווערער חסידים
שמואל בן ארצי

**שמואל בן ארצי** (י"ד בטבת תרע"ה, 14טן דעצעמבער 1914, בילגאריי, פוילן  -  י"ב חשוון תשע"ב, 9טן דעצעמבער 2011, נפטר ירושלים) איז געווען א ישראלישער שרייבער, דיכטער און דערציער.

ער האט געלערנט אין דער נאווהארדיקער ישיבה.

## משפחה
שמואל בן-ארצי און זיין ווייב חוה האבן געהאט פיר קינדער, אריינגערעכנט שרה נתניהו געבוירן ארץ ישראל.
קליין| שמואל בן ארצי מיט זיין ווייב מיט פיר קינדער

קאַטעגאָריע:ישראלים
קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער
רייף

קליין|סטויגן פון נייע אויטאמאביל רייפן מיט פארשידענע געוועב פארעמס
א **רייף** איז א רינג פון אן עלאסטישער מאטעריאל וואס באַדעקט א ראד. מערסט טראקט פארמיטלען און א סך אנדערע ניצן גומענע רייפן. די רייפן מאכן עס גרינגער פאר פארמיטלען צו פארן גלאַט. א טייל מעטרא באנען און טראַמען אויך ניצן גומענע רייפן ארום זייערע שטאָלענע רעדער פאר בעסערע האַלטונג ווי יענע פון אנדערע באנען.

רייפן דאַרפן ווערן פארבייט נאך וואס זייערע געוועבן וויאַנען. עס איז זייער געפֿערלעך צו פארן מיט אָפּגעברויכטע רייפן, ווייל די רייף קען צערייסן זיך און מאכן דעם שאָפֿער פארלירן קאנטראל.

אדורך טויזנטער יאר האט מען געמאכט רייפן פון לעדער, און פון אייזן אדער שטאָל אדורך הונדערטער. פּנעמאַטישע גומענע רייפן זענען געווארן גאנגבאר ביים סוף פונעם 19טער יארהונדערט.

## קאנסטרוקציע 
רייפן ווערן געמאכט פון פארשידענע סארטן גומע. ווייכע גומע ווערט באנוצט אין זומער אדער ווען די רעדער דארפן בעסערע האַלטונג, צום ביישפיל ווי אין אן אויטא געיעג. רייפן פון מער הארטע גומע ווערן געמאכט פאר באנוץ איבער לאנגע פעריאדן, ווי אויף לאסטאויטאס פאר לאנגע דיסטאנץ אַװעקטראָג. רייפן קומען אין פילע פארשידענע סארטן און גרייסן און האבן פארשידענע געוועב פארעמס.

די גרייסן פון אויטא און לאסטאויטא רייפן ווערן באצייכנט מיט א דריי ציפֿער נומער ווי 225/60R16. דער ערשטער ציפֿער באצייכנט די ברייט פון די רייף אין מילימעטערן ווען מאָנטירט און אָנגעבלאָזט. דער צווייטער ציפֿער באצייכנט די הייך פון די זייטן אלס א צוגאַנג אדער פּראָצענט פון די ברייט. דער לעצטער ציפֿער איז דער דיאמעטער פון די רייף אין אינטשן.

**ביישפיל**

רייף גרייס: 225/60R16
:ברייט: 225 מילימעטערן
:זייט הייך: 135 מילימעטערן
:ראד דיאמעטער: 16 אינטשן

ריזיקע רייפן (צום ביישפיל, ווי אויף גרויסע מינעריי לאסטאויטאס) ניצן אנדערע איינהייטן, ווי 59/80R63. דער ערשער ציפֿער איז די ברייט פון די רייף אין אינטשן, דער צווייטער ציפֿער איז די הייך פון די זייטן אלס א צוגאַנג פון די ברייט, און דער לעצטער ציפֿער איז דער דיאמעטער אין אינטשן.

## רייף שאדנס 
היינט האבן מערסט רייפן נישט קיין אינעווייניקע רערן. עס זענען דא שניטן אינעם ראד וואס דערלויבן די רייף צו ווערן מאָנטירט און האלטן א סך לופט דרוק. אויב עס איז דא א פּאַנטשער אין די רייף קען ער נישט בלייבן אָנגעבלאָזט. רייף לעכצן זענען זייער גאנגבאר. די מערסט גאנגבארע סיבה איז א לאָך פון א נאָגל אדער שרויף. געוויינטעלך קען מען פארריכטן דאס דורך אויסלאַטען דער אינעווייניקער טייל פון די רייף צו ווידער האַלטן די לופט. עס קען נישט ווערן פארריכטן אויב דער לאָך איז אין אדער נאענט צו די זייט פון די רייף. דאס איז ווייל די זייטן ווייך ווערן צו שטיצן די וואָג פונעם פארמיטל, און קיין לאַטע איז גענוג שטארק אונטער דרוק.

## בלאטע-און-שניי רייפן 
בלאָטע-און-שניי (ענגליש: *Mud and Snow*; אין קורצן M+S אדער M&S) איז א דעזיגנאציע וואס רייף מאכערס ניצן צו באשרייבן אלע-סעזאן און ווינטער רייפן. געוויינטלעך ווערן זיי אויסגעפורעמט צו געבן פארבעסערטע פֿונקציאָנירונג אונטער נידעריקע טעמפעראטורן קעגן די זומער רייפן. געוויינטלעך ווערט די געוועב ווייכער ווי אויף רייפן באנוצט אין זומער קאנדיציעס. דאס פארבעסערט די האַלטונג אויף אייז און שניי, אבער זיי קאַליע ווערן שנעלער אין העכערע טעמפעראטורן. אזלעכע רייפן קענען האבן גאר מער שניטן אין דאס געוועב ווי געוויינטעלך צו האַלטן דעם אייז. אויף פיר ראדיקע טראנסמיסיע פארמיטלען, *M&S* רייפן זענען אפט סטאנדארטע געצייג.

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:אויטאמאביל טיילן
קאטעגאריע:גומע
קול יעקב

**ישיבת קול יעקב** איז אַ ישיבה גדולה וואָס געפינט זיך אין בית וגן געגנט אין ירושלים. אין דער ישיבה לערנען 250 תלמידים.

דער ראש ישיבה איז רבי יהודה עדס און דער משגיח איז געווען הרב דוב יפה מיט הרב צבי לוי.

קאַטעגאָריע:ישיבות אין ירושלים
דוד פיינשטיין

הרב **דוד פֿיינשטיין** (ה'תרפ"ט - י"ט חשוון ה'תשפ"א, 1929 - 6טן נאוועמבער 2020) איז געווען דער ראש ישיבה פון מתיבתא תפארת ירושלים אין ניו יארק, און א מיטגליד אינעם מועצת גדולי התורה אין די פאראייניגטע שטאטן און א פוסק.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן געווארן צו רב משה פיינשטיין און זיין ווייב סימא אינעם שטעטל ליובאן, די צווייטע פוילישע רעפובליקע (היינט בעלארוס), בעת ווען זיין פאטער איז געווען דארט שטאטס־רב. אין יאר 1937 (ה'תרצ"ז) האט ער אימיגרירט מיט זיין פאטער און זיין משפחה אין די פאראייניגטע שטאטן.

נאך זיין פאטער׳ס  פטירה י"ג אדר ב', ה'תשמ"ו (1986), האט ער איבערגענומען זיין פלאץ אלס ראש ישיבה פון מתיבתא תפארת ירושלים, אין איסט סייד, ניו יארק.

הרב פיינשטיין ווערט גערעכנט א פוסק א מחמיר.  ער האט געפסקנט פאר די איינוואוינער פון ניו יארק סיטי אז זיי דארפן פילטערן דאס וואסער פונעם קראן וועגן א חשש פון שרצים אין דעם וואסער.

אין יאר תשפ"א איז ער ל"ע זייער נישט געזונט געווארן. מען האט אים צוגעלייגט דעם נאמען חזקיהו.

ער איז נפטר געווארן פרייטאג, פרשת וירא, תשפ"א, אין עלטער פון 91 יאר. טויזנטער אידן האבן זיך באטייליגט ביי זיין לויה אין די איסט סייד, מאנהעטן.

300px|קליין|מתיבתא תפארת ירושלים

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
קאַטעגאָריע:ליטווישע ראשי ישיבות
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
קאַטעגאָריע:ניו יארק סיטי
אויטאמאביל באלייכטונג

קליין|פֿראָנט, הינטער, ווענדונג און אינדיקאַציע ליכטן
די **באלייכטונג סיסטעם פון א מאטאר פארמיטל** שליסט איין ליכט און סיגנאַלירן געצייג מאנטירט אין דער פֿראָנט, הינטער, זייטן און צומאל אויפן דאַך פון א מאטאר פארמיטל. זיי באלייכטן דער טראַקט פאר דעם שאָפֿער און מאכן דעם פארמיטל מער קענטיק, בפרט אין טונקלע אדער סמוטנע קאנדיציעס. דאָס ווארענט אנדערע שאָפֿערס און פוסגייער איבער א פארמיטל'ס אנוועזנהייט און פֿאָר-ריכטונג. עמערגענץ פארמיטלען האבן געוויינטלעך באזונדערע עקסטרע לעמפּלעך צו ווארענען שאָפֿערס און פוסגייער ביי זייערע געשווינדע רייזעס אין נויטפאלן.

## היסטאריע 
פארמיטלען האבן געהאט ליכטן העכער א הונדערט יאר. דראשקעס האבן געניצט ליכטלעך, און די ערשטע אויטאס (דעמאלט גערופן "דראשקעס אָן פערד") זענען געלויכטן געווארן מיט גאַז לאָמפן. אין 1908 האט מען אנגעהויבן ניצן עלעקטרישע באלייכטונג אויף מאטאר פארמיטלען. רויטע הינטער-לאָמפן און געלע ברעם-לעמפּלעך זענען ערשט באניצט געווארן אין 1915. באַדעקטע שטראָל פֿראָנט-לאָמפּן זענען באניצט געווארן זייט 1936 און ווענדונג לעמפּלעך זייט 1940. איידער 1939 איז נישט געווען א סטאנדארט פאר פֿראָנט-לאָמפּן פארמען. צווישן 1940 און 1956 האבן אלע פארמיטלען געבויט אין די פאראייניקטע שטאטן געדאַרפט האבן 7-אינטש רונדע פֿראָנט-לאָמפּן מיט באַדעקטע שטראָלן. אין 1957 איז עס דערלויבט געווארן צו מאָנטירן פיר פֿראָנט-לאָמפּן אויף איין פארמיטל (צוויי לאָמפּן אין יעדע זייט). אין 1960 זענען די ערשטע האַלאָגענע לאָמפּן געניצט געווארן אויף אייראפעישע פארמיטלען, און מען האט זיי אימפארטירט צו די פאראייניקטע שטאטן אין 1979. מען האט אנגעהויבן ניצן פארבייטלעכע אויטא לעמפּלעך אין די פאראייניקטע שטאטן זייט 1983.

## ליכטן 
* **פֿראָנט-לאָמפּן** באלייכטן דער רוים אַקעגן דעם פארמיטל. זיי ווערן אויסגעפורעמט צו דערלויבן דעם שאָפֿער זען ווייט ווי מעגלעך אָן פארבלענדן שאָפֿערס וואס פֿאָרן אין די אנדערע ריכטונג.
* **הינטער-לאָמפּן** זענען (נאר) רויט און צינדן זיך אָן ווען די פֿראָנט-לאָמפּן זענען אנגעצינט. מאדערנע פארמיטלען דאַרפֿן האבן צוויי הינטער-לאָמפּן. מערסט הינטער-לאָמפּן שליסן אויך **אָפּהאַלט לעמפּלעך** וואס ווארענען אנדערע שאָפֿערס אז דעם פארמיטל פֿאַרלאַנגזאַמט אדער האַלט זיך. אויך שליסן זיי די הינטערע **אינדיקאַציע ליכטן** און אפט די **ווענדונג סיגנאַלן**.
* **דריטע ברעם-לעמפּל** - זייט 1986 (אין די פאראייניקטע שטאטן און קאנאדע), 1990 (אין אויסטראליע און ניו זילאנד) און 1998 (אין רוב אייראפע) דאַרף א דריטע ברעם-לעמפּל ווערן מאָנטירט העכער די צוויי רעגולערע ברעם-לעמפּלעך.
* **נעפּל לעמפּלעך** זענען אפציאנאל אויף א סך פארמיטלען. נעפּל מאכט עס שווער צו קענען זען דער טראקט. רעגולערע פֿראָנט-לאָמפּן שפיגלען אָפּ ליכט און קענען פארבלענדן ווען דעם פארמיטל ארבעט אין נעפּל. נעפּל-לעמפּלעך ווענדן זיך אַראָפּ צו העלפן דעם שאָפֿער קלארער זען דעם טראקט. זיי אויך פארשפרייטן דאס ליכט ברייטער צוזאמען מיט די פֿראָנט-לאָמפּן אין נעפּל, רעגן, שניי אדער שטויב.
* **ווייטע ליכטן** זענען הילף-לעמפּלעך וואס פארברייטערן דאס ליכט פון די פֿראָנט-לאָמפּן. זיי שטראָלן אויס אן ענגער שטראָל גאָר ווייטער ווי פֿראָנט-לאָמפּן קענען געוויינטלעך טאָן אָן זיי.

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:אויטאמאביל טיילן
ראדיאטאר

א **ראַדיאַטאָר** (ענגליש: *radiator*) איז אן אפאראט וואס ווענדט היץ פון איין פלאץ צום צווייטן. א טייל ראדיאטארן ווערן באנוצט אָפּצוקילן זאכן ווי אויטאמאביל מאטארן, און אנדערע צו דערהייצן זאכן ווי הייזער.

## קילונג 
קליין|אן אויטא קילונג ראדיאטאר
מערסט אויטאס ניצן א ראדיאטאר אָפּצוקילן דעם מאטאר. צו פראדוצירן מאכט דארף א מאטאר ברענען א ברענשטאף, א פראצעס וואס מאכט א הויכע היץ. אויב די היץ וועט נישט ווערן אָפּגעװאנדן וועט דעם מאטאר צעהיצן זיך צו פיל און וועט נישט ארבעטן. דער ראדיאטאר ווערט פארבונדט מיט דעם מאטאר מיט רערן.

א קאלטע פֿליסיק פֿליסט אריין אינעם מאטאר, וואס מאכט די היץ ווענדן זיך פונעם מאטאר צו דעם פֿליסיק.

דערנאך ווערט דעם פֿליסיק געוואנדן דורך דעם ראדיאטאר, וואס אנטהאלט פילע קליינע רערן פאר דעם פֿליסיק דורכצוגיין. די לופֿט ארום די רערן קילט זיי צוזאמען מיטן פֿליסיק, וואס גייט צוריק אריין אינעם מאטאר.

## הויז הייצונג 
קליין|א ראדיאטאר פאר הייצונג
א סך הייזער ווערן געבויט אין געגנטן וואס קענען ווערן קאלט. דאס הויז דאַרף ווערן דערוואַרעמט פאר די באַקוועמקייט פון זיינע איינוואוינערס. א ראדיאטאר ווערט געלייגט אין א צימער צו פארשפרייטן די היץ פון א הרובע. א הייצונג ראדיאטאר ארבעט ענלעך מיט דער וואס מען נוצט פאר קילונג. די היץ פונעם הרובע גייט דורך דעם ראדיאטאר. ווייל דאס צימער ווערט קעלטער ווי דעם ראדיאטאר, גייט די היץ אריין און וואַרעמט דאס צימער.

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:אויטאמאביל טיילן
קאטעגאריע:היים אפאראטן
קאטעגאריע:קילונג
קאטעגאריע:הייצונג
וואטענס

**וואטנס** (אויף דייטש : *Wattens* ) איז א מארק שטעטל פון אינסברוק קאונטי אין טיראל, עסטרייך. 

די שטאָט איז מערסט באַוווסט ווי די סוואַראָווסקי קריסטאַל גלאַס פֿירמע. 

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:שטעט אין עסטרייך
קאַטעגאָריע:קאארדינאטן אויף וויקידאטן
חיים קאמיל

הרב **חיים הכהן קאַמיל** (ב' ניסן תרצ"ג, 29טן מערץ 1933 - ט"ו אדר תשס"ה, 26סטן מערץ 2005) האט געדינט פינף און צוואנציג יאר ווי ראש ישיבה אין אופקים מיט הרב יעקב הורוויץ.

## ביאגראפיע 
געבוירן אין פוילן צו זיין פאטער יעקב הכהן קאַמיל און זיין מוטער חנה. ער האט חתונה געהאט מיט אסתר לאה (נפטר י"ז תמוז תשע"ט, 2019), א טאכטער פון מרדכי ליבער פרוש (זון פון נפתלי צבי פרוש-גליקמאן).

קאַטעגאָריע:כהנים
קאַטעגאָריע:פוילישע יידן
קאַטעגאָריע:ליטווישע ראשי ישיבות
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:גדולי ישראל ארויף קיין א"י
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
איתמר בן גביר

**איתמר בן גביר** (געבוירן ו' אייר ה'תשל"ו,  6טן מיי 1976) איז אן כנסת דעפוטאט פון דער עוצמה יהודית פראקציע אין די רעליגיעזע ציונים פארטיי און א אדוואקאט און א ישראל רעכטער אקטיוויסט. ער האָט קאָנטעסטירט די וואלן צו די 19טן, 21סטן, 22סטן און 23סטן כנסת׳ס אויף פארשידענע ליסטעס פון דער יידישער מאַכט פארטיי אין נישט באקומען די נויטיגע מאדאטן אריין צו גיין. ביי די וואלן צו די 24סטן כנסת האט ער זיך פאראייניגט מיט די רעלעיזע ציונים פארטיי און ער איז ערוויילט געווארן. ער איז געווען אַ קאָמוניקאַציע אַדווייזער פֿאַר כנסת דעפוטאט מיכאל בן ארי און אַ רעדנער פאר דער נאַציאָנאַלער יידישער פראָנט.
## לעבנס געשיכטע
געבוירן אין ירושלים, דער ייִנגסטער פֿון צוויי זין פֿון שושנה און צדוק בן גביר. זיין פאטער איז געבוירן אין ירושלים, דער זון פון עלטערן פון איראק. דער טאטע האט געביטן דעם משפחה נאמען פון "חנן", גביר אויף אראביש. שושנה'ס מוטער, א טאכטער ​​פון עלטערן פון קורדיסטאן, איז געווען אן אירגון אקטיוויסט און איז ארעסטירט געווארן דורך די בריטישע אין עלטער פון 14 יאר.

## משפחה
בן גביר האָט חתונה געהאַט מיט איילה (געבוירן נמרודי) אין 2004. די צוויי האבן זיך באגעגנט נאכדעם וואס איילה איז ארעסטירט געווארן פאר א פארבלייבן אין אן פארשטאנד וואס איז געגרינדעט געווארן אין חברון, און האבן אפגעזאגט אונטערצושרייבן א באזייטיגונג פון די פאסט און באפרייט ווערן ווי אירע פריינט. הייַנט, אילה איז אַ שפּראַך לערער. די פּאָר האָט זעקס קינדער און זיי וואוינען אין גבעת האבות אין קרית ארבע.
קאַטעגאָריע:אדוואקאטן
קאַטעגאָריע:ישראלישע פאליטיקער
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
פאלקלאר

דער טערמין **פֿאָלקלאָר** מיינט לעגענדעס, טראַדיציעס, מנהגים, גלויבנס און נאך פֿון פֿאָלק. דער טייל פֿון דער וויסענשאַפֿט וואָס בעשעפֿטיגט זיך מיט פֿאָלקלאָר הייסט פֿאָלקלאָריסטיק.

## די וויכטיגסטע זאַמלונגען פֿון ייִדישער פֿאָלקלאָר
### פֿאָלקסלידער
* ש. גינצבורג און פ. מארעק. ייִדישע פֿאָלקסלידער אין רוסלאַנד (Еврейскія народныя пѣсни въ Россіи). פּעטערבור, 1901. זע אויך אין וויקיביבליאָטעק.
* יולי ענגעל. יידישע פאלקסלידער (Еврейскія народныя пѣсни).  פּעטערבור, 1909.

* טעקסטן צום לידער-זאַמלבוך פאַר דער ייִדישער שול און פֿאַמיליע, צוזאַמענגעשטעלט פֿון ז. קיסעלגאָף, באַאַרבעט פֿון א. זשיטאָמירסקי און פּ. לוואָוו..., מפיצי השכלה: פּעטערבורג, 1912 ;4-טע עדיציע, בערלין.

* נח פּּרילוצקי. יידישע פֿאָלקסלידער. צוויי בענד, נייער פֿאַרלאַג: וואַרשע, 1912 (אָדער 1913).דער 1טער באנד.דער 2טער באַנד.

* י. ל. כהן, יידישע פאלקסלידער מיט מעלאדיען, אויס דעם פאלקס-מויל געזאמלט, 2 בענד, אינטערנאציאנאלע ביבליאטעק פארלאג, ניו-יארק, 1912.

* קבוצת שירים: ענטהאלט ציון און פאלקס-ליעדער אין העברעאיש, אידיש אונד ענגליש, מיט נאטען, היברו פאבלישינג קאמפאני: ניו-יארק, 1915.

* י. ל. כהן, יידישע פאלקסלידער מיט מעלאדיען, אויס דעם פאלקס-מויל געזאמלט, 2 בענד, ליטערארישער פארלאג: ניו-יארק, 1920.

* לודוויג שטראוס. (Ludwig Strauss, Ostjüdische Liebeslieder: Übertragungen jidischer Volksdichtung, Welt-Verlag: Berlin, 1920). בערלין, 1920.

* 100 פאלקס-לידער: פון דער נייער און לעצטער ערע, פארלאג ש. גאלדפארב: ווארשע, 1925

*100 נייע פאלקס-לידער געזונגען פון: נ. ווינאגראדאוו, משה רודינאוו, רות לעוויאש, ז. זעליגפעלד און מ. קיפניס, ש. דאלדפארב: ווארשע, 1925.

* 90 געקליבענע יידישע פאלקס-לידער, פארלאג ש. גאלדפארב: ווארשע, 1926.

* שמואל לעהמאן. גנבים-לידער (מיט מעלאדיעס). פארלאג גראובארד, ווארשע, 1928. 

* ספר של השירים — עלה חלוץ, (כתב-יד אין דער ביבליאטעק פונעם ווארשעווער אינסטיטוט פון יידישער געשיכטע, דאטירט:) יולי 1935. 

* די צוויי בענד "פאלקלאר-לידער, נייע מאטעריאלן-זאמלונגען", מ. ווינער, ש. בערעגאווסקי, ז. סקודיצקי, "עמעס": מאסקווע, 1933 און 1936.

* הענרי לעפקאוויטש, יידישע פאלק-לידער, מעטרא מיוזיק קא': ניו-יארק, ארום 1935.
   
* משה בערעגאווסקי און איציק פֿעפֿער. יידישע פֿאָלקס-לידער. אוקרמעלוכענאצמינדפארלאג: קיעוו, 1938.

* יחזקאל דאברושין און אברהם יודיצקי. יידישע פֿאָלקס-לידער. מעלוכע-פארלאג "דער עמעס": מאָסקווע, 1940.
 
* נחום שאכנאווסקי. לידער געזונגען פֿון פֿאָלק, פֿאַרלאַג נתן: פּאַריז, 1958.

* עמיל סעקולעץ. יידישע פֿאָלקס-לידער. מוזיק-פֿאַרלאַג פֿון דעם קאָמפּאָזיטאָרן פֿאַרבאַנד: בוקאַרעשט, 1959.

* שמואל בוגאטש. דורות זינגען, שירת הדורות. פֿאַרבאַנד ביכער פֿאַרלאַג: ניו-יארק, 1961.

* די גאָלדענע פּאַווע, ייַדישע פֿאָלקסלידער געזאַמלט און רעדאַגירט פֿון משה גורלי, משה ביק און גדעון אלמגור. הוצאת המוזזיון וספרית אמלי למוסיקה: חיפה, 1970.

### סגולות און רפואות
* צבי הירש בן ירחמיאל חוטש. סגולות ורפואות. בית קאספר שטען: אמסטערדאם, 1703.
* ספר הרפואות. דיזיש דאקטר בוך.., יעסניץ, 1722.
* דוב בער ב"ר שניאור זלמן. ספר רפואות. ספר פוקח עורים עם ספר תעלה ארוכה, לעמבערג. *אָן א דאַטע*
* ספר רפואות העם עם דרכי ישרים..,  סלאוויטא
* דער מלאך רפאל אויך רפואות וסגולות, י. ראזענבערג , פשעמישל, 1914.
קעניגרייך פון ענגלאנד

דאס **קעניגרייך פון ענגלאנד** (אנגלא-נארמאניש: ''Realme d'Engleterre'', ) איז געווען א סואווערען לאנד אויפן אינזל גרויסבריטאניע פון יאר 927, ווען עס האט זיך פארמירט פון פארשידענע אנגלא-זאקסישע קעניגרייכן ביז 1707, ווען עס האט זיך פאראייניגט מיט סקאטלאנד צו שאפן דאס קעניגרייך פון גרויסבריטאניע.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:געוועזענע לענדער
קאַטעגאָריע:היסטאריע פון אייראפע
שמואל החסיד

ר' **שמואל בן קלונימוס החסיד פון שפּײַער** איז געווען איינער פון די בעלי־התוספות, אַ פייטן און פילאָזאָף וואָס האָט געלעבט אין דעם צוועלפטן יאָרהונדערט, וואָס איז אויך אָנגערופן געוואָרן אַ נביא. ווי עס שײַנט האָט ער געלעבט אין שפּאַניע און פראַנקרײַך. ער ווערט ציטירט אין תוספות אויף יבמות (ס"א, ב), און סוטה (י"ב, א), ווי אויך דורך דעם רשב"ם אין זײַן פירוש אויף ערבי פסחים (ק"ט, א).

ער איז געווען דער ערשטער פון די חסידי אשכנז, און דער פאָטער פון ר' יהודה החסיד. 

ר' שמואל האָט מחבר געווען אַ פירוש אויף מסכת תמיד, וואָס ווערט דערמאָנט אינעם פירוש פון דעם ראב"ד. ער איז אויך דער פאַרפאַסער פון דעם שיר היחוד, אַ פיוטישע תפילה אין זיבן פּאַראַגראַפן כנגד די טעג פון דער וואָך. דער פיוט אַ פילאָזאָפישער חיבור וועגן דער איינהײַט פון דעם באַשעפער, דעם יסוד פון וועלכן ער האָט גענומען פון ר' שלמה אבן גבירול'ס פיוט „כתר מלכות (פיוט)”. אזוי ווי אין אבן גבירול'ס פיוט, באַהאַנדלט שמואל החסיד די געטליכע אייגנשאַפטן על דרך השלילה – דאָס הייסט, ניט ער ערקלערט וואָס איז דער נאַטור פון דעם אויבערשטן, נאָר ער באַטאָנט ווי גאָט איז אַנדערש פון אַ מענטשן. זײַן לשון־קודש איז אַ ריינער, כאָטש ניט זייער פּאָעטיש; פונדעסטוועגן באַנוצט ער זיך מיט פרעמדע אויף פילאָזאָפישע באַגריפן. דאָס איבערלייענען דעם פיוט איז געאַסרט געוואָרן פון דעם מהרש"ל; אָבער אַנדערע רבנים האָבן געהאַלטן אויף פאַרקערט, צווישן זיי ר' שמואל יהודה קאצענעלענבויגן (דער מהרשי"ק), וועלכער האָט געשריבן א פירוש אויף דערויף. 

עס ווערט דערציילט וועגן עם אַז ער האָט געשאַפן אַ גולם, וואָס האָט עם באַגלייט אויף זײַנע רײַזעס און האָט עם באַדינט, אָבער האָט ניט געקענט רעדן.

## קוואַלן 
קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
יינות ביתן

די **יינות ביתן** פֿירמע () איז אַ פּריוואַטע קייט פון סופערמארקן אין ישראל. די קייט איז געגרינדעט געווארן דורך נורית און נחום פּאַוויליאָן, און האט אונגעהויבן אין 1995 ווי אַ קליין קראָם אין אשקלון. 

אין אפריל 2020 שטעלט עס אַ רגע נאָך שופערסאַל מיט 67 צווייגן אונטער די סאָרט "פּאַוויליאָן וויינז" און נאָך 99 צווייגן אונטער די פאַרשידן "מעגאַ" מארקן.

קאַטעגאָריע:פירמעס
כאמוס נחיאסי

הרב **כאמוס עמוס נחיאַיסי** (געבוירן 1896, טריפּאָלי, ליביע - ה' אדר תשכ"ה, 7טן פעברואַר 1965, תל אביב, ישראל) איז געווען רב און דיין, בקי במנהגי ק"ק טריפולי ליביע, דער פירער פון דער ליביער אידישער קהילה אין טריפּאָלי און שפּעטער אין מדינת ישראל.

## לעבנס געשיכטע 
געבאָרן אין יאָר 1896 אין טריפּאָלי וואָס אין ליביע צו זײַנע עלטערן דוד און דזשוליע נחאיסי, אַ נאָמען האָט מען עם געגעבן כמוס (אויפן אידישן טריפּאָלישן אַראַביש הייסט דאָס „עמוס”).

אין זײַן יוגנט האָט ער געלערנט אין תלמוד תורה און אין ישיבות אין טריפּאָלי, ביז אין יאָר 1913  איז ער צוגעשטאַנען צו דער שטאָטישער „חברת שומרים לבוקר”, וואָס פלעגט צוטיילן צווישן אירע מיטגלידער די נאַכט שעות אויף צו לערנען, גלייבנדיק אַז די שטאָט נייטיקט זיך אין לימוד התורה במשך דעם גאַנצן מעת־לעת. פון אַ יונגן עלטער האָט ער געדינט ווי רב אין דער העברעאישער שולע „דאַר אַ־סרוסי”, ווי דער מנהל פון דעם תלמוד תורה און ראש־ישיבה. ער איז אויך באַוואוסט געוואָרן אַלס אַ בעל־דרשן און פלעגט האַלטן דרשות אין די פאַרשידענע שולן אין שטאָט.

חתונה געהאַט האָט ער מיט מרים'ן, אַ טאָכטער פון ר' רפאל דאַבוש און אַן אייניקל פון ר' פרג'אללה דאַבוש. אָנגעטאָן פלעגט ער גיין מאָדערן ווי אַן איטאַליענער, און האָט מקפיד געוועזן אויף טראָגן קאָסטיומען און אַ ברייטע שליאַפּע וואָס אונטער איר אַ שוואַרצער מקיף.

אין יאָר 1935 איז ער געוואָרן אַ דיין אין דעם טריפּאלן בית־דין, אינאיינעם מיט ר' יששכר חכמון און דער אב בית דין חי גאביזון, דעם פּאָסטן האָט ער אָנגעהאַלטן ביז ער איז ארויף אין ארץ ישראל. ער איז געווען טעטיק אין דער ציוניסטישער באַוועגונג אין ליביע, און אין יאָר 1949 האָט ער אײַנגעפירט צוזאַמען מיטן בית־דין בראש פון דעם ליביער רב־הראשי שלמה ילוז, אַ תקנה פון תפילה און לייענען אין אַ ספר־תורה אויף דעם „יום העצמאות” פון מדינת ישראל. די תקנות און פירונגען פון די ליביער אידן אויף יום העצמאות זײַנען אייגנאַרטיק און אַנדערש פון ווי עס פירט זיך אַנדערש־וואו. אויסער די ספּעציעלע יום־טובדיקע תפילות, האָבן די ליביער רבנים אויך מתקן געוועזן קריאת התורה סײַ אין שחרית און סײַ מנחה, און הפטרה לייענען פון ספר זכריה, אפילו אין יאָרן ווען דער טאָג פאַלט ניט אויס אויף אַ יום הקריאה. צו דער תקנה האָבן זיי צוגעשריבן: „ותקנות אלו כיתד נטועים לא ימוטו לעולם”.

צווישן זײַנע תלמידים מובהקים איז דער רב און חבר־כנסת פריג'א זוארץ.
קאַטעגאָריע:רבנים אין ישראל

קאַטעגאָריע:ליביע
היפאפאטאם

דער **היפּאָפּאָטאַם** (*Hippopotamus amphibius*; פון אוראלט גריכיש: *Ιπποπόταμος היפּאָפּאָטאַמאָס*) איז א ריזיקער זויגער פון אפריקע וואס עסט געוויינטלעך פלאנצן. ער איז איינער פון די איינציקע צוויי זגאלן פון די *Hippopotamidae* פאמיליע וואס עקזיסטירן נאך. דער אנדערער איז דער קליינינקער היפּאָפּאָטאַם.

דער היפּאָפּאָטאַם איז די צווייטע גרעסטע און דריטע שווערסטע לאנד חיה. דער העלפאנד איז דער שווערסטער און דער ווייסער נאזהארן איז דער צווייטער שווערסטער (אבער א ביסל קלענער ווי דער היפּאָפּאָטאַם).

היפּאָפּאָטאַמען וואוינען געוויינטלעך אויף די טריקעניש אבער פארבראכן א סאך צייט אין טייכן און אזערעס, וואו די זכרים פירן גרופעס פון פינף ביז 30 נקבות און זייערע פלידעס. זיי קילן זיך אפ בייטאג דורך בלייבן אין דאס וואסער אדער בלאטע, אין וועלכע זיי אויך געבארן די פלידעס. ביים אונטערגאנג גיין היפּאָפּאָטאַמען אפצופֿרעסן גראז. כאטש אז היפּאָפּאָטאַמען בלייבן אין וואסער צוזאמען, זיי אנשטאט אפפֿרעסן זיך אליין.

א היפּאָפּאָטאַם האט א גרויסן קערפער מיט א פֿאַס ענלעכע פארעם, זייער גרויסע מויל און ציין, כמעט קיין האר און קורצע פיס. זיין וואג איז צווישן ½1 און 3 טאן. דעם ווייסן נאזהארן וואגט צווישן ½1 און ½3 טאן, און די דריי זגאלן העלפאנדן וואגן צווישן 3 און 9 טאן. כאטש זיינע קורצע, דיקע פיס קען א היפּאָפּאָטאַם לויפן שנעלער ווי א מענטש. א טייל היפּאָפּאָטאַמען האבן געלאפן 30 קילאמעטערן א שעה איבער קורצע דיסטאנצן. ער איז איינער פון די מערסט געוואלדיקע בעלי חיים אין די וועלט, און אפט הייסט איינער פון די מערסט געפערלעכע בעלי חיים אין אפריקע. עס זענען דא בערך 125,000 ביז 150,000 היפּאָפּאָטאַמען אין דרום סאהארא אפריקע. זיי זענען מערסט גאנגבאר אין זאמביע (בערך 40,000) און טאנזאניע (20,000 - 30,000). זיי זענען א זגאל אין סכנה ווייל זיי פארלוירן זייערע אומגעגנטן און ווערן געיאגט פאר זייערע פלייש און העלפאנדביינערע ציין.

## עטימאלאגיע 
דאס ווארט "היפּאָפּאָטאַם" שטאמט פון דעם אוראלט גריכיש *Ιπποπόταμος* (היפּאָפּאָטאַמאָס), וואס שטאמט פון *ἵππος* (היפּאָס, "פערד") און *ποταμός* (פּאָטאַמאָס, "טייך"). דאס הייסט אז "היפּאָפּאָטאַם" טייטשט "פערד פונעם טייך". דער דאזיקער זגאל איז אויך באקאנט אלס דער נילוס היפּאָפּאָטאַם.

## באשרייבונג 
היפּאָפּאָטאַמען זענען דער פערטער גרעסטער זויגער אין די וועלט (נאך וואלפיש, העלפאנדן און נאזהארנס). דער עגיפטישער היפּאָפּאָטאַם איז קלענער ווי די אנדערע. זיי קענען לעבן אין וואסער און אויף די טריקעניש, און קענען גיין אדער אפילו לויפן לענגאויס דער באדן פון א טייך.

ווייל היפּאָפּאָטאַמען זענען אזוי ריזיק איז דאס שווער אבצוועגן זיי אין דאס בושפעלד. מערסט דערוואקסענע זכרים וואגן צווישן 1,500 און 1,800 ק"ג. די נקבות זענען קלענער און וואגן געוויינטלעך צווישן 1,300 און 1,500 ק"ג. אלטערע זכרים קענען ווערן אפילו גרעסער. זיי וואגן לפחות 3,200 ק"ג און א מאל 4,500.

ווי עס זעט אויס דערוואקסן די זכרים פונעם היפּאָפּאָטאַם פאר זייערע גאנצע לעבן. אבער, די נקבות ווערן די שווערסטע ביים עלטער פון בערך 25 יאר אלט.

היפּאָפּאָטאַמען האבן גרויסע און שווערע קערפערס, א טונקל גרויער הויט און קורצע פיס. זייער הויפט שיצונג איז א זייער שטארקער מויל. זיי קענען ווערן 15 פיס לאנג און וואגן 3,000 פאונד.

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:בעלי חיים מיט טלאען
נאציאנאלע שולע פון ציווילע אוויאציע

קליין|250px
די **נאַציאַנאַלע שולע פֿון ציווילע אַוויאַציע** אדער **פֿראַנצויזישע ציווילע אַוויאַציע אוניווערסיטעט** (פראנצויזיש: ''École nationale de l'aviation civile*; אין קורצן: *ENAC*) איז א פראנצויזישע פובליקע גראַנד עקאָל פאר עראנויטיק וואס איז געגרינדעט געווארן דעם 28סטן אויגוסט 1949 און געפינט זיך אין פראנקרייך ביי ביסקאַראָס, קאַרקאַסאָן, קאַסטעלנאָדאַרי, שאַטאָ-אַרנאָ-סענט-אָבאַן, גרענאבלע, מעלען, מאָנפּעליע, מאָרע, סענט-יאַן און טולוז. זי איז א מיטגליד פון דער קאנפערענס דע גראנדע עקאלע, דער טולוז אוניווערסיטעט און דער עראספייס טאל, און איז דער פינפטער גרינדער פון "פראנס AEROTECH".

ENAC געבט טרענירונג אין ציווילע עראנויטיק. דער אוניווערסיטעט האט בערך 25 קורסן ווי עראספייס אינזשענירן, טעכניקערס, דיפלאמירטערס, מאַסטערע ספּעסיאַליזע (*Mastères Spécialisés''), לופטליניע פילאטן, פלי קאנטראלערס, מאנאזשערס און פלי לערערס.

קאַטעגאָריע:אוניווערסיטעטן
קאטעגאריע:ציווילע אוויאציע
קאַטעגאָריע:פראנקרייך
ווילהעלם דער צווייטער, קייסער פון דייטשלאנד

**פֿרידריך ווילהעלם וויקטאר אלבערט פון פרייסן, קייסער פון דייטשלאנד** (דייטש: *Frederick Wilhelm Victor Albert von Preußen*; 27סטן יאנואר 1859 - 4טן יוני 1941), באַקאַנט מיט זיין קעניגלעך נאָמען **ווילהעלם דער צווייטער**, איז געווען דער לעצטער הערשער פון די האהענצאלערן, וואס האט געדינט ווי קייסער פון דייטשלאנד און קעניג פון פרייסן. ווילהעלם האט געהערשט פון 1888 ביז 1918. אין דער צייט האט ער געפירט אגרעסיווע אויסערן פאליטיק, געפירט דייטשלאנד צום ערשטן וועלט קריג און האט רעזיגנירט נאכן ענדיגן א דייטשן פארלוסט.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:קיסרים
קאַטעגאָריע:פרייסן
קאַטעגאָריע:דייטשלאנד
יעקב פערלאוו (פאראייניגטע שטאטן)

רבי **יעקב פּערלאָוו** ( כ"א מרחשון ה'תרצ"א, 1930 - י"ג ניסן ה'תש"ף, 7טן אפריל 2020) איז געווען דער נאוואמינסקער רבי און א ראש ישיבה אין ניו יארק. ער האָט געדינט ווי פרעזידענט פון אגודת ישראל אין אַמעריקע  און פארזיצער פון איר מועצת גדולי התורה.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן געווארן אין די פארייניקטע שטאטן צו ביילא רחמה, די טאכטער פון רבי יצחק זעליג מארגאנשטערן, דער סאקאלאווער רבי, און צו רבי נחום מרדכי פּערלאוו, דער נאוואמינסקער רבי אין ניו יארק. מען האט אים געגעבן א נאמען נאָך זײן עלטער־זיידע, הרב יעקב פּערלאָוו (תר"ז, 1847 – תרס"ב, 1902), גרינדער פון דעם נאָוואָמינסקער הויף. 

ער האט געלערנט אין ישיבת רבינו חיים בערלין און איז געווען א נאענטער תלמיד פון דעם הרב יצחק הוטנער. אין דער זעלבער צייט ער געענדיקט אלגעמיינע שטודיעס אין ברוקלין קאָלעדזש. 

ער האט חתונה געהאט מיט יהודית, די טאכטער פון הרב אברהם אייכנשטיין, זידיטשויווער רבי אין שיקאגא, און זיין ווייב שאַרצא, די טאכטער פונעם קאסאנער רבי, הרב פנחס שלום ראטנבערג. נאך זיין חתונה האט ער געלערנט אין גור אריה כולל , דער יונגעלייט בית מדרש אין רבי חיים בערלין. דערנאָך האָט ער אָנגעהויבן לערנען אין בית המדרש לתורה "Hebrew Theological College"  אין סקאָקי, אילינוי . אין די אנהייב 1970ער יארן האט הרב שמעון שוואַב אים באַשטימט א ראש ישיבה אין דער ישורון ישיבה אין וואשינגטאן הייטס, מאנהעטן, די ישיבה פון קהל עדת ישורון  (רב ברויער׳ס קהילה), וואו ער איז געבליבן 11 יאָר. 

נאָך זיין פֿאָטער׳ס פטירה אין 1976, האָט ער אָנגעהויבן פֿירן די רעביסטעווע. ער האט אויפגעשטעלט  א שול ווי דער צענטער פוןנעם נאָוואָמינסקער חסידות און די "קול יהודה" ישיבה אין בארא פארק, ברוקלין, ניו יאָרק. ביסלעכווייז האָט ער איבערגעלאָזט זיינע טעטיקייטן אין דער ישיבה פון הרב ברויער און שפּעטער האט ער רעזיגנירט און האט זיך פאָקוסירט אויף זיין אייגענער ישיבה. 

הרב פּערלאָוו איז געווען פרעזידענט פון אגודת ישראל אין אַמעריקע און האָט געפירט די  מועצת גדולי התורה  פון אגודת ישראל אין די פארייניקטע שטאטן. ער האָט מחבר געווען דעם ספר "עדת יעקב" (ירושלים תשמ"ב-תשס"ח) אויף ש״ס. 
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין אמעריקע
קאַטעגאָריע:מחברי ספרי קודש
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:קרבנות פון דער קאוויד-19 מגיפה
קאַטעגאָריע:חסידישע ראשי ישיבות
קאַטעגאָריע:ברוקלין
קאַטעגאָריע:מענטשן פון ניו יארק

קאַטעגאָריע:מענטשן פון בארא פארק
האלאס

**האָלאַס** () איז אַ שטעטל אין סאַבאלטש-סאַטמאַר-בערעג מעדזשע, אין דעם נאָרדערן גרויסן פלוין געגנט פון צפון-מזרח אונגארן, 21 ק״מ צפון פון נירעדהאז. 

אין יאר תר"מ האבן געוואוינט אין האלאס 182 יידן, און אין תש"ד 270 יידן.‏ 

## געאָגראַפֿיע 
דאס שטעט באַדעקט אַ שטח פון 44.34 ק״מ2 און האט אַ באַפעלקערונג פון 5676 מענטשן (2015).  

## רעפֿערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין אונגארן
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
נאגאסאקי

**נאַגאַסאַקי** (יאפאניש: 長崎, "לאנגער קאַפ") איז די הויפטשטאָט און גרעסטע שטאָט פֿון נאַגאַסאַקי פּרעפעקטורע אויפן אינזל קיושו אין יאפאן. זי איז געווארן דער איינציגער פארט גענוצט פאר האנדל מיט די פארטוגעזער און האלענדער פון דעם 16טן יארהונדערט ביזן 19טן יארהונדערט. טייל פון נאגאסאקי איז געווען די היים פון א וויכטיקער אימפערישער יאפאנעזער ים־פֿלאט באזע דורכאויס דער ערשטער כינע־יאפאנעזישער מלחמה און דער רוסלאנד־יאפאנעזישער מלחמה.

בעת דער צווייטער וועלט מלחמה איז, דורך דער אמעריקאנישע אטאמישער באמבארדירונג פון היראשימע און נאגאסאקי די שטאט נאגאסאקי געווארן די צווייטע און לעצטע שטאט אין דער וועלט צו זיין די ציל פון א נוקלעאר אטאקע  (ביי 11:02 &nbsp; פֿארמיטאג, דעם 9טן אויגוסט 1945 'יאַפּאַן סטאַנדאַרד צייט (UTC + 9)'). 

אום 1טן יוני 2019, האט די שטאט געהאט א געשאצטע באפֿעלקערונג פון 513,643 מענטשן און אן ענגקייט פון 1,017 מענטשן א ק״מ². די שטאט באדעקט א שטח  פון 405.86 ק״מ².

## צווילינג שטעט 
די שטאָט נאַגאַסאַקי האט די פֿאלגנדע צווילינג  שטעט. 

* 
*  זייט 1955
*  
*  זייט 1972
*  זייט 1980
*  זייט 1978
* , זייט 1978
*  זייט 1978

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט אין יאפאן
שאול יחזקאל גרינפעלד

קליין|מגן שאול שער בלאט שנת תשנ"ט
קליין|מגן שאול שנת תרצ"ז ווראנוב
קליין|שער בלאט פונעם ספר מגן שאול פון די ערשטע דרוק שנת תרל"א אין אונגוואר
רבי **שאול יחזקאל גרינפֿעלד** (רבי **שאול ליטשיקער**; תקנ"ד – י"ד אדר תר"ט) איז געבוירן געווארן אין יאר תקנ"ד אין דער שטאט אוהעל צו זיין פאטער הגאון רבי אברהם שלמה "זאלי" גרינפעלד וואס איז געווען א דומ"ץ אין אוהעל אין דער צייט פון רבי משה טייטלבוים, דעם ״ישמח משה", און צו זיין מאמע שרה ליפשא, די טאכטער פון רבי יהושע העשיל, א זון פון רבי בנימין זאב, א זון פון  רבי יהודא לייב, א זון פון רבי ר' העשיל פון קראקע.

רבי שאול איז געווען א תלמיד מובהק פונעם ישמח משה וואס האט אים זייער מחבב געווען אלס זיין גדלות בתורה. אויך איז ער געווען א תלמיד פונעם חתם סופר, וואס שרייבט אויף אים "תלמידי החרוץ המופלא מו"ה שואל נ"י".
קליין|ציון פון הרב ר' שאול יחזקאל
ר' שאול איז אוועק פורים י"ד אדר תר"ט און איז באהאלטן געווארן אין מיהאלעוויץ.

רב שאול איז אויכעט געווען גרויס אין תורת הנסתר.

רבי שאול איז געפארן צו די צדיקי הדור, צום עטרת צבי פון זידיטשויב און צו רבי ר' אשר'ל ראפשיצער, ביים רבי ר' אשר איז געווען באקאנט בי די חבריה אז רב שאול איז געווען זייער באליבט ביי זיין רבי.

אין יאר תרל"א האט זיין אייניקל ר' משה ז"ל ארויסגעגעבן א קליין חלק פון זיינע חידושים אינעם ספר "מגן שאול", אין יאר תרצ"ז איז געדרוקט געווארן זיין ספר "מגן שאול" מיט הוספות דורך זיין אור אייניקעל ר' יצחק אייזיק גרינפעלד הי"ד, אבער במשך דיא יארן זענען רוב פון זיינע חידושים ליידער פארלוירן געגאנגען.

אין יאר תשס"ה איז געדרוקט געווארן דאס ספר "מגן בית שאול", תולדות פונעם מגן שאול און זיינע קינדער, דורך הרב דוד לייב גרינפעלד דער מייסד ויושב ראש פון דער וועד משמרת סת"ם,  די דאזיגע ארבעט איז ארויס צום צווייטן מאל אין יאר תשע"ו מיט דעם נאמען ״קורות חיי המגן שאול״.

## משפחה 
ער האט חתונה געהאט מיט מלכה, א טאכטער פון רבי צבי הירש זאוועטקער. זייערע קינדער:

* יצחק גרינפעלד (ער איז יונגערהייט אוועק כ"ה שבט תרי"א)
* מאיר יעקב גרינפעלד (ער איז אוועק כ' אדר ראשון תרנ"ד)
* נח גרינפעלד

בזיווג שני האט ער חתונה געהאט מיט  רייזל שפירא. זייער קינד:

* משה שפירא (ער אייז אוועק שנת תרס"ט)

רבי שאול האט געהאט א ברודער ר' משה וועלכע איז ליידער יונגערהייט אוועק, ער מיט זיין בני בית האשה מרת קלעריל ע"ה האבען איבער געלאזט א בן יחיד רבי יהושע העשיל גרינפעלד, רב שאול האט מגדל געווען זיין פלומעניק ווי אן אייגענע קינד, רב יהושע העשיל האט מאריך ימים געווען ער איז אוועק כ"ח סיון תרנ"ו (אלט זייענדיג אכט און אכציג יאהר).  

## זיינע ספרים 
* מגן שאול (תרל״א)
*  מגן שאול מיט הוספות

## זעט אויך 
## רעפערענצן
## וועבלינקען
http://www.ivelt.com/forum/viewtopic.php?t=32139
קאַטעגאָריע:רבני אונגארן
פרידזשא זאארעץ

הרב **פֿרידזשאַ זאָאַרעץ** (7טן דעצעמבער 1907 - 30סטן אפריל 1993) איז געווען א שרייבער און דיכטער, א לערער פון העברעאיש, א ציוניסטישער אקטיוויסט. נאָכן אימיגרירן פון ליביע קיין ישראל, האָט ער געדינט אלס כנסת דעפוטאט פון דער נאציאנאל־רעליגיעזער פארטיי אין דער דריטער, פערטער, פינפטער און זעקסטער כנסת.

קאַטעגאָריע:יידן פון ליביע
קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
פארבאנד פון די נאציאנאל-דייטשע יידן

דער **פֿאַרבאַנד פֿון די נאַציאָנאַל־דײַטשע ייִדן** איז געווען אַ רעכטע קאָנסערוואַטיווע און אַסימילאַטאָרישע ייִדישע פּאָליטישע אָרגאַניזאַציע אין דייטשלאַנד, וואָס האָט סוף־כּל־סוף אונטערגעשטיצט אַדאָלף היטלער. ער איז געגרינדעט געוואָרן דורך מאַקס נוימאַן אין 1921 און פֿאַרווערט אין 1935. די הויפּטקוואַרטיר איז געווען אין בערלין. זײַן אָרגאַן איז געווען דער זשורנאַל „דער נאַציאָנאַלדויטשע יודע‟ (1922–1934). צוליב דער פאָרמאַטיווער השפּעה פֿונעם גרינדער, די מיטגלידער פֿונעם פאַרבאַנד זענען אויך גערופֿן ווי „נאַומאַן־יודע‟ (נוימאַן־ייִדן) אָדער „נאַומאַניאַנער‟.
קאַטעגאָריע:יידישע ארגאניזאציעס
קאַטעגאָריע:דייטשלאנד