open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
אש-זייף

דאס איז א אור אלטע וועג פון רייניגן קליידער און געשיר.
עס איז זייער זייער שארף, טראץ וואס עס איז דורכזיכטיג ווי איינפאכע וואסער, איז עס נאך אזוי שארף ווי בליטש.

די מנהג אין סקווירא איז, אז פארן יום טוב פסח, רייניגט מען אלע קליידער און געשיר, בלויז מיט דעם.

עס איז פשוט פראדעצירט, דורכן אויפקאכן וואסער ביז עס קריעלט און באבעלט אויף א גליענדיגער גראט, דאן לייגט מען אריין א פארבינדענע טיכל מיט שווארצע אש, דאס טוישט נישט די קאליר פונעם וואסער, נאר עס געבט צו דעם שארפקייט, און ווערט א שארפע כעמיקאל.

דאס איז געווען א נארמאלע וועג פון רייניגן, אינעם אלטן היים אין אוקריינע. [אפשר איבעראל אויכעט]

קאַטעגאָריע:כעמישע פארבינדונגען
ביזת הים

**ביזת הים** איז א טשערנאבילער מנהג, וואס ווערט היינט געפירט אין סקווירא און אנדערע טשערנאבלער אפשטאמיגע חסידותן, אז פארטאגס פונעם נאכט פון שביעי של פסח, נאכן טיש, טיילט דער רבי 'ביזת הים', א שטיקל מצה'לע, וואס איז א סגולה אויף פרנסה.

די טעם המנהג איז דאך פשוט, לזכר ווען די יודן האבן געכאפט ביזת הים, נאכן קריעת ים סוף, און די מובן פונעם מנהג, איז נישט בלויז א סגולה, נאר די אמונה וואס שטעקט דערין, אז מ'גלייבט באמונה שלימה, אז דער אייבירשטער קען גיבן פאר יעדן וואס ער דארף.

חסידים האבן געזאגט פשט, אז נישט נאר פרנסה גשמי מיינט מען, נאר בעיקר טאקע פרנסה פונעם נשמה, די אמונה טהורה אז מ'טוהט השתדלות און מ'שטופט זיך צו נעמען א מצה'לע, און דאס צייגט די אמונה, אז מ'גלייבט אינעם צדיק, און אינעם באשעפער, לויטן פסוק, 'ויאמינו בהשם ובמשה עבדו'.

די מנהג איז, אז מ'שטופט זיך ממש מיט די גאנצע כח, אן קיין סדר אדער שורה, נאר ווער ס'איז מצליח שטופט זיך בעסער, און דער רבי טיילט ארום מיט א טיפע חשבון, ווער ס'איז מצליח גייט דאס געשיקט, און ווער נישט, קומט ארויס אויסגעקלאפט. מ'זאגט אז ס'איז א אפקומעניש אז די פרנסה זאל כאטש גיין גרינגער.
קאַטעגאָריע:פסח
קאַטעגאָריע:מנהגים
קאַטעגאָריע:טשערנאבל
לאנדאנער בארא פון קאמדן

דער ** לאנדאנער בארא פון קאמדן** () איז א לאנדאנער בארא וואס געפינט זיך אין צפון לאנדאן. עס איז באשאפן געווארן אין 1965.
ת"ר יארן

**ת"ר יארן** ווערן אנגערופן די יארן פון ה'ת"ר ביז ה'תרצ"ט, וואס עס איז געוועזן א תקופה פון א דורכגאנג צווישן ווען אידן זענען אין בעסטן פאל פאררעכנט געווארן ווי צווייטע קלאס בירגער, אבער געווענליך אסאך נידריגער דערפון, און די נייע גלייכבארעכטיגונג עפאכע.

ווי אויך האט דאס נאך א סיבה, ווייל צום סוף פונעם יארהונדערט איז געווען דער גרויסער חורבן וואס דאס האט גורם געווען אז דאס כלל ישראל האט זיך אזוי ווי אנגעהויבן פון דאסניי אינעם אנהויב פונעם נייעם יארהונדערט די  ת"ש יארן און דאס האט גורם געווען אז די לעצטע תקופה פון אמאל, ווי מען דרוקט זיך אויס דער אלטער היים זענען געווען די **ת"ר יארן**

קאטעגאריע:יידישע יארן ה'ת"ר - ה'תרצ"ט
קאסערנע

א **קאסערנע** איז א געביידע וואו סאלדאטן וואוינען.

מען ברענגט דארטן אהין יוגנטליכע און מען איבט זיי אויס צו ווערן פולקאמע, און/אדער טיילווייזע סאלדאטן, געוואנדן לויט דעם געברויך פון דעם ספעציפישן לאנד און די ספעציפישע אומשטענדן.

קאטעגאריע:מיליטער
רעקרוטירן

**רעקרוטירן** איז דער טייטש אויסקלויבן מענטשן צו דינען אין א געוויסן אמט.

קאַטעגאָריע:אדמיניסטראציע
פאפראד

קליין|250px|פאפראד
**פאפראַד** (, , ) איז א שטאט אויפן פאפראד טייך אין צפון סלאוואקיי אונטער די הויכע טאטרא בערג. ער איז די גרעסטע שטאט אין ספיש ראיאן, און די צענטע גרעסטע שטאט אין סלאוואקיי מיט 55,000 איינוואוינער.

## היסטאריע 
ביז 1772 האט פאפראד געהערט צו פוילן.

פון פאפראד זענען א טייל פון די ערשטע 4000 מיידלעך וואס האבן געבויט די גאז קאמערן אין אוישוויץ ארויס געפארן, בעפאר'ן ארויספארן האט מען זיי צוזאמען גענומען און א ליידיגן שפיטאל פון א קאסערנע און זיי דארטן געהאלטן און אזוי האט מען זיי נאכן צוזאמען נעמען פון דארטן אוועק געפירט.

און די שפעטערע ת"ר יארן איז דארטן געווען רב הרב צבי פראגער א זון פון הרב יעקב פראגער אבד"ק אדא און ברודער פון הרב שלמה ברוך פראגער הי"ד אבד"ק פעטראוואסעלע

קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין סלאוואקיי
קאַטעגאָריע:שטעט אין אייראפע
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
נוס

קליין|250px|אַ וועלטשענער נוס
א **נוס** אדער **ניסל** איז א פרוכט וואס האט א הארטן שאלעכץ און אן עסבאר קערנדל. אין באטאניק רופט מען א **נוס** נאר א טרוקענעם פרוכט וואס האט אן איינציגן זוימען וואס זיין שאלעכץ ווערט גאר הארט ווען ער ווערט צייטיק.

## סארטן ניס
די פאלגנדע זענען ניס וואקסן אויף ביימער:
*קעסט
*האזן ניסל
*היקארי
*וואלדניסל
*מושקאט
*וועלטשענער נוס
*חזיר-ניסל
*בוקסבוים
*מאקאדאמיע
*פעקאן

עס איז פארהאנען אסאך ערליי ניס, א טייל קען מען עסן רוי, און אנדערע וואס מ'דארף עס אויסארבעטן אין פארשידענע וועגן עס זאל ווערן עסבאר, ווי למשל מעדעצינען, אדער נוס מילעך, 'בוק' פאר קינדער עסן. 

און ס'דא וואס זענען ראוי פאר בעלי חיים, ווי למשל דאס 'חזיר־ניסל' איז א מאכל פון וועווערקעס.

רויע עסן נוס ווי פאלגנד:
מאנדלען, האזל נוס, מאקאדעמיע [א טייערע נוס], קעסטן נוס [אויך געקאכט אדער געבאקן], פעקאן, פיסטעטשא, פינאטס, וואלנאט, קוקוסנוס , קאשו, בראזיל נוס, און סאסנע נוס.
פארהאנען קערעלעך, וואס ווערן געגעסן ווי נוס, צום ביישפיל, פאפיטעס און קירבעס זאמען. און ס'פארהאנען די קאפע קערל, און קאוילע קערל, וואס פון די סארטן מאכט מען בארואינגוג געטראנקן, ווי קאווע, קאקאו, און קאלע געטראנקן.
קאַטעגאָריע:פרוכט
מנחה עריע

**מנחה עריע** איז א פלאץ אין ניו יארק וואס איז אוועק געשטעלט צו דאווענען דארטן זומער מנחה-מעריב אויפן וועג צו די קאנטריס, עס איז געשאפן געווארן אין די 90ער יארן דורכן וועטעראן עסקן הרב חיים ברוך גלאק, ווי עס ווערט פארוואנדלט אין א ביהמ"ד ווי עס דאווענען לויט געוויסע שאצונגען אריבער 10,000 אידן יעדן דאנערשטאג אויף דער נאכט דורכאויס דעם זומער סעזאן, עס דאווענען דארטן אלס סארטן אידן, פון די מערסט מארדערנסטע ביז די פרומסטע.

קאַטעגאָריע:תפילה
קאַטעגאָריע:ניו יארק
רעגירונגס-אגענטור

א **רעגירונגס-אַגענטור** איז א קערפערשאפט אדער אן ארגאניזאציע געשאפן דורך רעגירונג'ס אינסטאנצן וואס פארפיגט איבער א געוויסע זאך.

## איבער דער וועלט 
### אמעריקע 
פאלגנד איז א  טיילווייזע ליסטע פון אמעריקאנער אגענטורן

#### פימא 
וועלכע איז אוועק געשטעלט צו פארפיגן אין צייטן פון קריזיסן, ווי צ.ב.ש. א האריקעין.

#### NASA 
וועלכע פארפיגט איבער לופט פארקער, און ספעיס פראגראמען

#### מעדיקעל עקזעמינער אפיס 
וועלכע פארפיגט איבער געוויסע הומענטארישע געזונטהייט פראצעדורן

#### CIA 
וועלכע געט זיך אפ מיט שפיאנאזש אינדרויסן פון די פאראייניגטע שטאטן

#### FBI 
וועלכע געט זיך אפ מיט אינלאד שפיאנזש, און קאנטער טעראריזם, ווי אויך פארברעכן, און וואנדאליזם

#### היימלאנד זיכערהייט 
#### NTSB 
פארפיגט איבער די זיכערהייטס מאסנאמען פון דעם לופט פארקער

#### FAA 
וועלכע האט דעם קאנטראל איבער לופט קאנטראל, און איבער לופט פעלדער

#### קאסטאמס 
וועלכע האבן קאנטראל איבער אלע גרעניצן אין אמעריקא

קאַטעגאָריע:רעגירונג
31סטן מיי

**דעם 31סטן מיי** איז דער 151סטער טאג פון יאר (152סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 214 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1740 - פרידריך דער צווייטער באקרוינט מלך פון פרייסן
* 1894 - דזשאן הארווי קעלאג שרייבט איין א פאטענט פאר קארנפלייקס
* 1910 - די בריטישע זידלונג אין דרום אפריקע דערקלערט איר זעלבסשטענדיקייט און שטעלט אויף די "פאראייניקונג פון דרום אפריקע"
* 1916 - ערשטער וועלט קריג: קאמף פון יוטלאנד
* 1935 - 50,000 שטארבן אין אן ערדציטערניש אין אינדיע
* 1946 - היטרוי לופטפעלד אין לאנדאן ווערט געעפנט פאר ציווילער אוויאציע
* 1962 - אדאלף אייכמאן הינגעריכט
* 1970 - 67,000 שטארבן אין אן ערדציטערניש אין פערו

## געבוירן 
* 1460 – עמנואל דער ערשטער, מלך פון פארטוגאל פון 1495 ביז 1521 (געש׳ 1521)
* 1910 - קלמן כהנא, פירער פון פועלי אגודת ישראל (נפטר 1991)
* 1923 - פרינץ רייניער דער דריטער פון מאנאקא (געש' 2005)

## געשטארבן 
* 1740 - פרידריך דער ערשטער, מלך פון פרייסן (געב' 1688)
* 1809 - יאזעף היידן, עסטרייכער קאמפאזיטאר (געב' 1732)
* 1832 - עוואריסט גאלוא, פראנצויזישער מאטעמאטיקער (געב' 1811)
* 1962 - אדאלף אייכמאן, פון די הויפט נאציס אין דעם צווייטן וועלט קריג (געב' 1906) 
* 2001 - פייסל כוסייני, פאלסטינער פאליטיקער (געב' 1940)

## פייערטעג 
* "נישט רייכערן טאג" פון דער וועלט געזונט ארגאניזאציע
----
* 30סטן מיי - 1טן יוני
* מיי

31
מארקא פאלא

thumb|left|מארקא פאלא
**מאַרקאָ פּאָלאָ** (1254 - 8טן יאנואר 1324) איז געווען א ווענעדיגער סוחר און אויספארשער. ער איז געווען פון די ערשטע אייראפעישע אויסצופארשן מזרח אזיע. 

ער איז געפארן אויף א רייזע פון 25 יאר מיט זיין פאטער און פעטער ווערנט דער מאנגאלישער דינאסטיע. אין כינע האט ער באזוכט דעם מאנגאלישן הערשער קובליי כאן.

קאַטעגאָריע:אויספארשערס
קאַטעגאָריע:מענטשן פון מיטל אלטער
קאַטעגאָריע:איטאליענער
היימלאנד זיכערהייט

דער **פאראייניגטע שטאטן דעפארטמענט פון היימלאנד זיכערהייט** () (**DHS**) איז א קאבינעט דעפארטמענט פון דער פאראייניגטע שטאטן  פעדעראלער רעגירונג מיט דער פאראנטווארטלעכקייט צו שיצן די טעריטאריע פונעם לאנד פון טעראריסטישע אטאקעס און אנרופן צו  נאטירלעכע קאטאסטראפעס.

זי איז אויפגעשטעלט געווארן נאך די אטאקע פון סעפטעמבער11 צי זיכער מאכען אז דאס פאסירט נישט נאכאמאל.
קאַטעגאָריע:USA רעגירונג
קאַטעגאָריע:זיכערהייט
יהודה

קליין| יהודה און תמר (ציור)
**יהודה** איז דער פערטער זון פון יעקב און לאה. זיינע קינדער און אייניקלעך זענען שבט יהודה, פון וועמען איז געקומעם דוד המלך, שלמה המלך און די מלכים פון ארץ יהודה.

יהודה האט געהאט פינף זין: ער, אונן, שלה (פון זיין ווייב בת־שוע) און די צווילינג פרץ און זרח (פון תמר). ער און אונן זענען ביידע געשטארבן יונגערהייט, נאכן חתונה האבן מיט תמר. 

יהודה איז געבוירן ט"ו סיון.

קאטעגאריע:קינדער פון יעקב
4טן יוני

**דעם 4טן יוני** איז דער 155סטער טאג פון יאר (156סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 210 טעג .
## היסטארישע געשעענישן 
* 1878 - די אטאמאנישע אימפעריע גיט נאך ציפערן פארן פאראייניגטן קעניגרייך
* 1917 - דער פוליצער פריז ווערט געטיילט צום ערשטן מאל
* 1920 - געחתמעט אין פראנקרייך דער טריאנאן אפמאך צו צעטיילן די לענדער פון עסטרייך אונגארן
* 1936 - לעאן בלום ווערט פרעמיער מיניסטער פון פראנקרייך
* 1940 - צווייטער וועלט קריג: די דייטשע ארמיי גייט אריין אין פאריז
* 1942 - צווייטער וועלט קריג: אנגעהויבן דער קאמף פון מידוויי
* 1948 - אומאפהענגיקייט מלחמה: ערשטע קאמף אויפן וואסער דורך דעם ישראלדיקן פלאט
* 1970 - טאנגע ווערט זעלבשטענדיק פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
* 1979 - מיליטערישע רעוואלוציע אין גאנע
* 1982 - די ערשטע לבנון מלחמה האט אויסגעבראכן

## געבוירן 
* 1738 - געארג דער דריטער, מלך פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 1820)

## געשטארבן 
* 1941 - ווילהעלם דער צווייטער, דער לעצטער קייסער פון דייטשלאנד (געב' 1859)
* 1942 - ריינהארד היידריך, א נאצי פירער (געב' 1904)

## פייערטעג 
* טאנגע - אומאפהענגיקייט טאג

----
* 3טן יוני - 5טן יוני
* יוני

04
לאנדאנער בארא פון סאדארק

די ** לאנדאנער בארא פון סאדארק** () איז א לאנדאנער בארא וואס געפינט זיך אין דרום לאנדאן. עס איז באשאפן געווארן אין 1965.
## געאגראפיע 
די בארא גרענעצט די סיטי פון לאנדאן און די לאנדאנער בארא פון טאר האמלעטס צו צפון, די לאנדאנער בארא פון לאמבעט צו מערב און דילאנדאנער בארא פון לואישעם צו מזרח. צו דרום זענען די לאנדאנער בארא פון בראמלי און די לאנדאנער בארא פון קרוידן.
דאנג הוי לופטפעלד

**דאנג הוי לופטפעלד** () איז א לופטפעלד פלאצירט 6 ק"מ צפון פון דאנג הוי, הויפטשטאט פון קוואַנג בינה פראווינץ, וויעטנאם. . דאס לופטפעלד קענן דינען ערבוס A321, קענען דינען 500.000 פּאַסאַזשירן א יאָר. אין 2008, עס אנגעהויבן געשעפט אָפּעראַציע.

קאַטעגאָריע:פליפעלדער
קאַטעגאָריע:וויעטנאם
שייטת 13

**שייטת 13** איז אן עליטער קאמאנדא איינהייט, פון צה"ל, און א טייל פון דעם ישראלדיקן ים פלאט. די באזע זייערע געפונט זיך אין עתלית, דרום פון חיפה. זיי ווערן אויסמושטירט צו קעמפען פון די וואסער, און די טרוקעניש. אויף מערערע סארטן קאמף סטראטעגיעס.

די געדאנק פון איינהייט, איז שוין פון די צייטן פון פלמ"ח, אנהערנדיק צו די ים פלאט פלי"ם. שפעטער ביי דער אומאפהענגיקייט מלחמה, האבן זיי טיילגענומען אין עטליכע אקציעס. דאס וויכטיקסטע איז געווען, זינקען די עגיפטישע קריגס שיף, אויפן נאמען פון קעניג פארוק.

אין די יארן צווישן 1949, ביז דער זעקסטאגיקער מלחמה, איז די שייטת נישט געווען צופיל אקטיוו. ביי דער מלחמה זעלבסט, האבן זיי געליטן עטליכע דורכפעלער. ביי די מלחמת ההתשה, האבן זיי דערפאלגרייך צוזאמען מיט סיירת מטכ"ל, איינגענומען די גרין אינדזל. אין די נאכפאלגענדע יארן האבן זיי אטאקירט טעראר צילן אין לבנון, אינאיינעם מיט סיירת מטכ"ל און די מוסד, ווי עטליכע פון די טעראריסטן פאראנטווארטליך אין די ישראלדיקע ספארטלער אומקום ביי די מינכן אלימפיאדע.

ביי דער יום כיפור מלחמה, האבן זייערע אקציעס געהאט הצלחה. און נאכדעם האבן זיי טיילגענומען אין מערערע אקציעס אין לבנון, קעגן די פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע, און דעריבער באקומען די אויסצייכענונג פון שעף פון גענעראל שטאב. 

ביי די ערשטע לבנון מלחמה האבן זיי אויך טיילגענומען, אבער שפעטער זענען זעלנער געטראפן געווארן פון מינימאלע דורכפעלער, וואס האט געלייגט זייער ארבעט אין שאטן. אין 1997 זענען עלף זעלנער אומגעקומען, אין א כעזבאלא אטאקע, וואס איז באוויסט געווארן אין ישראל, אלס די שייטת טראגעדיע, וואס עס איז געשען גענוי איז א געהיימניס.

ביי דער על אקצא אינטיפאדע האבן זיי טיילגענומען אין די קאמפן, קעגן פאלעסטינער טעראריסטן, און פארכאפט דריי שיפן, אנגעלאדענט מיט וואפן, וואס איז געווען אויפן וועג קיין עזה שטרייף. 

אין דער צווייטער לבנון מלחמה, איז די קאמאנדא איינהייט ווידעראמאל געווען זייער אקטיוו, און אין צור, דורכאויס אן אטאקע, געהאט עטליכע פארווונדעטע.

איבער די יארן, האבן זיי געהאט דורכגעפירט מערערע מיסיעס, אין א סאך ערטער איבער די וועלט. אין עטיאפיע, ארויף צו ברענגן די יידן קיין ישראל. אין אלזשיר. אין יאר 2009 האבן זיי פארכאפט א שיף נאנט צו ציפערן, פיל מיט וואפן געשיקט פון איראן, געווענדעט צו די כאמאס אין עזה.

אום 31סטן מיי 2010, האבן זיי איבערגענומען זעקס שיפן, וואס זענען ארויס פון טערקיי און גריכנלאנד, וואס איר ציל איז געווען, ברעכן די בלאקאדע וואס ישראל האט ארויף געלייגט אויף עזה, אויף איין שיף האט אויסגעבראכן ווילדע געראנגעל צווישן די אזויגערופענע "שלום אקטיוויסטן", און אין די שלעגערייען זענען ניין אקטיוויסטן אומגעקומען, און נאך צוואנציק פארווונדעט געווארן, צווישן די זעלנער זענען צען פארווונדעט געווארן צוויי פון זיי ערנסט.

צו ווערן אנגענומען אין שייטת, גייט מען דורך שווערע פיזישע טעסטן, אויף פיר טעג, די טרענירונגען זענען אינטענסיוו פאר צוואנציק מאנאטן, און מען דארף דינען אין ארמיי פיר און א האלב יאר. דאס געזונטהייט מוז זיין פראפיל 97 לויטן ישראל מיליטערישן סטאנדארט.

קאטעגאריע:צה"ל
3טן יוני

**דעם 3טן יוני** איז דער 154סטער טאג פון יאר (155סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 211 טעג .
## היסטארישע געשעענישן 
* 1621 - געגרינדעט די האלענדישע מערב-אינדיע געזעלשאפט.
* 1944 - שארל דע גאל ווערט פרעמיער מיניסטער פון פראנקרייך.
* 1974 - יצחק ראַבין איינגעשוואוירן פרעמיער מיניסטער פון ישראל.
* 1979 - אויפרייס אין א נאפט אין דרום פונעם איינגאס פון מעקסיקע איז גורם 600,000 טאן נאפט זאל שטראמען אין ים.
* 1982 - דער שגריר ישראלדיקער אמבאסאדאר אין לאנדאן, שלמה ארגוב, ווערט געשאסן דורך פאלעסטינער טעראריסטן פון אבו נידאל'ס ארגאניזאציע
* 1989 - רעגירונג פון דער פאלקישער רעפובליק פון כינע שיקט זעלנער אוועקצוטרייבן די דעמאנסטרירער אין טיאנאנמען סקווער אין בייזשינג נאך זיבן וואכן פון דעמאנסטראציעס
* 2006 - מאנטענעגרא דערקלערט זיין זעלבשטענדיקייט פון סערביע.

## געבוירן 
* 1865 - געארג דער פינפטער, מלך פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 1936)

## געשטארבן 
* 1875 - זשארזש ביזע, פראנצויזישער קאמפאזיטאר (געב' 1838)
* 1899 - יאהאן שטראוס דער זון, עסטרייכער קאמפאזיטאר (געב' 1825)
* 1924 - פראנץ קאווקא, טשעכישער שרייבער (געב' 1883)

## פייערטעג 
* 

----
* 2טן יוני - 4טן יוני
* יוני

03
עסציטאלאפראם

**עסציטאַלאפּראַם** (מיט האנדל־נעמען **לעקסאַפּראָ** און **ציפּראַלעקס**) איז אן אנטידעפּרעמירן מעדיצין, וואָס ווערט געניצט הײַנטיקע טעג.
עסצילאַטאפּראַם איז נישט פאררעכנט אלס א הארבע נערוון פּיל, נאָר א מעדיצין, וואָס ווערט הײַנט גענוצט דורך א ריזן פּראָצענט פונעם געהעריקן פּובליקום, גרויסע פירער און וואָס האָבן פיל דרוק, א סך וואָס גייען אדורך א טראוומע, ווערן געשטיצט עס צו נעמען. מ'זאָגט אן ערנסט ווערטל, אז בקרוב וועט זײַן אויסגעשטעלט, אזויווי א פובליקער טעלעפאן אָדער א סאדע מאשין, אויכעט א קעסטל וווּ מ'וועט קענען קויפן לעקסאַפּרא, אז ס'זאָל זײַן צו באקומען צוליב דעם פולן פארלאנג.

עסציטאַלאפּראַם איז דערפונדן געוואָרן אין די לעצטע יאָרצענדליקער, און האָט ממש אויפגעטון א וועלט אינעם גײַסטיק געזונטן פעלד, אזוינס וואָס איז גאָר הויך געשאצט.

דאָס פּראָצעדור דערפון איז פון אָנהייב נישט לײַכט, ווײַל עס שלאָגט זיך מיט די דעפּרעסיע געפילן, און עס איז נישט ראטזאם צו געבן פאר יוגנטליכע אונטער א באזעצענעם עלטער, ווײַל עס קען ברענגען געפילן פון זעלבסטמאָרד, אָבער פון העכער צוואנציק איז דאָס שוין יאָ געבליך.
דאָס קורצטע טערמין איז זעקס חדשים, די לענגסטע - ס'דאָ וואָס זענען דערויף יאָרן. ווען נאָך צוויי וואָכן דערויף ווערט מען צוגעוווינט און עס מאכט דעם מענטש ממש איבער.

דער מענטש קען אָנהייבן קלערן נארמאַל, לעבן נארמאַל, אָנהייבן א נײַ פריילעך לעבן, און בעיקר פונקציאָנירן הונדערט פּראָצענט נארמאַל, און גאָר שטײַגן אינעם לעבן ציל הויכע שטיפעס.

עס מאכט זיך, לויט די אויספאָרשונגען, א מעגלעכקייט פון עצירות ווען מען נעמט עסצילאַטאפּראַם.

פאָלגנד איז א טיילווײַזע ליסטע פון רעגולערע מענטשן וואָס באנוצן זיך דערמיט
*פי. פי. די.
*עי. בי. די. פעלוויס, ווייטאגן

אויך איז דאָ די מעדיצין קלאָנאַזעפּאַם, וואָס גייט צוזאמען אָבער פאר א גאָר וויכטיקע קורצע טערמין.

אויך איז פאראנען אן אנדערע מעדיצין אזויווי לעקסאפּראָ, וואָס הייסט עפעקסאָר XR וואָס איז פאר דאגה, פחד און אָפּגעשלאָגענע מוט.

קאַטעגאָריע:מעדיקאמענטן
6טן יוני

**דעם 6טן יוני** איז דער 157סטער טאג פון יאר (158סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 208 טעג .
## היסטארישע געשעענישן 
* 1513 – שווייצער טרופן באווייזן צו פארטרייבן די פראנצויזן פון איטאליע.
* 1644 - מאנטשו ארמיי נעמט איין ביידזשינג, כינע; אנהייב פון טשינג דינאסטיע.
* 1752 - שריפה פארברענט א דריטל פון מאסקווע.
* 1912 - וואולקאן אויסבראך אין אלאסקע (דער צווייטער גרעסטער אויסבראך אין היסטאריע).
* 1944 - צווייטער וועלט קריג: D-Day - די אליאירטע כוחות אינוואדירן נארמאנדי (אפעראציע אווערלארד)
* 1956 - אויסגערופן די אויפשטעלונג פונעם תל אביב אוניווערסיטעט
* 1974 - שוועדן ווערט א געזעצלעכע מאנארכיע.
* 1993 - ערשטע וואלן פאר פרעזידענט אין מאנגאליי

## געבוירן 
* 1599 - דיעגא וועלאזקעז, שפאנישער מאלער ( געש' 1660)
* 1799 - אלעקסאנדער פושקין, רוסישער שרייבער (געש' 1837)
* 1901 - סוקארנו, ערשטער פרעזידענט פון אינדאנעזיע (געש' 1970)
* 1906 - מאקס צארן, דייטשער-אמעריקאנער מאטעמאטיקער (געש' 1993)
* 1909 - ישעיה בערלין, פאליטישער פילאסאף (געש' 1997)
* 1934 - אלבערט דער צווייטער, מלך פון בעלגיע
* 1958 - מארואן בארגוטי, פאלעסטינער פירער

## געשטארבן 
* 1832 - דזשערעמי בענטהאם, בריטישער פילאסאף (געב' 1748)
* 1891 - דזשאן אלעקסאנדער מאקדאנאלד, ערשטער פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע (געב' 1815)
* 1941 - לואי שעווראלע, גרינדער פון "שעווראלע" (געב' 1878)
* 1968 - ראבערט קענעדי, רעגירונגס פראקוראר פון די פאראייניגטע שטאטן און סענאטאר (געב' 1925)
* 1994 - יוחאי בן-נון, גרינדער פון שייטת 13 און קאמענדאנט פונעם ישראלדיקן ים־פלאט (געב' 1924)

## פייערטעג 
* שוועדן - אומאפהענגיקייט טאג
* אויסטראליע - קווינסלאנד טאג

----
* 5טן יוני - 7טן יוני
* יוני

06
אש

**אַש** איז וואס בלייבט איבער ווען מ'פארברענט ארגאנישע מאטריאלן, ווי צום ביישפיל פאפיר, לייוואנד, עסנווארג אש איז א שווארצע בלעזל וואס צוברעקעלט זיך ביז שטויב און מאכט שווארץ ווען מ'קומט אין בארירונג דערמיט.

טיילמאל ווערט עס אזוי שטארק שווארץ, אז עס ווערט אויבנ'אויף געטוישט די קאליר צו ווייס גרוי.

קאַטעגאָריע:כעמיע
דזשינגיס כאן

קליין|מאנגאלישע אימפעריע סוף פון דזשינגיס כאנס לעבן
**דזשינגיס כאַן** (1162 - 1227) איז געווען דער גרינדער, הערשער (**כאַן**) און קייסער פון דער מאנגאלישער אימפעריע. ביים סוף פון זיין לעבן האט די אימפעריע אריינגענומען א גרויסן טייל פון צענטראל אזיע און כינע. זיינע זין האבן פארגרעסערט די אימפעריע ביז מזרח אייראפע. ער איז געווען טאלעראנט צו אלע רעליגיעס.

## נאמען 
זיין אמתער נאמען איז געווען *טעמודזשין*, וואס מיינט "דער גרויסער קאוואל". ער האט געקריגן דער נאמען דזשענגיס כאן נאך ער איז געווארען קייסער פון מאנגאליי אין 1206. היינט דער נאמען איז געשרייבן Чингис Хаан אין קירילישער שריפט און 成吉思汗 (פיניין: Chèngjísī Hàn) אין כינעזישע שריפט.

קאַטעגאָריע:מאנארכן
קאַטעגאָריע:מאנגאליי
רימאלאוו

**רימאלאוו** () איז א שטעטל אין טארנאפאלער אבלאסט, מערב אוקראינע. פריער איז דאס געווען סקאַלאַט באצירק, אסט־גאליציע. רימאלאוו געפינט זיך 40 ק"מ דרום־מזרח פון טארנאפאל און 32 ק"מ צפון־מערב פון הוסיאטין.

אין תר"ן האבן געוואויט דארט 2977 יידן, און דער רב איז געווען הרב יעקעלע וויידנפעלד.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:גאליציע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
לייוונט

**לײַוונט** אדער **לייוואנד** איז שטאף געוועבט פון פעדעם געמאכט פונעם פֿלאַקס פלאנץ. פון לייוונט מאכט מען האנטעכער, קליידער און ליילעכער, ווי אויך קיטלען און תכריכים.

לייוונט ווערט גענוצט שוין טויזנטער יאר, זייט אוראלטע צייטן אין עגיפטן. לייוונט איז דער שטערקסטער פון אלע פלאנצן פיברעס.

## שעטנז
די תורה אסרט טראגן קליידער געמאכט פון וואל און לייוונט. דאס ווערט גערופן "שעטנז".
געווענליך די סארט שטיקלעך מאטריאל הייסט א שטיק לייוואנד, אדער טעקסטיל. היינט זאגט מען א שטיקל סחורה.
קאַטעגאָריע:טעקסטיל
פראטאן

א **פראטאן** איז א טיילכל פון אן אטאם מיט א פאזיטיווער עלעקטרישער לאדונג. אין דעם יאדער פונעם אטאם טרעפט מען פראטאנען און נייטראנען. די פעריאדישע טאבעלע רעכענט אויס אטאמען לויט דער צאל פראטאנען וואס זיי האבן. 

דער לייכטסטער אטאם איז הידראגען—איין אטאם דערפון באשטייט אן עלעקטראן וואס דרייט ארום א פראטאן. כמעט די גאנצע מאסע פון דעם אטאם ליגט אינעם פראטאן, וואס וועגט 2000 מאל ווי דער עלעקטראן. אלע אנדערע אטאמען האבן א יאדער צוזאמענגעשטעלט פון פראטאנאן און נייטראנען. אין א געוויסן עלעמענט, האט יעדער אטאם די זעלבע צאל פראטאנען; די צאל ווערט גערופן דער אטאמישער נומער פונעם עלעמענט.

קאַטעגאָריע:קערנפיזיק
ראדני קינג

**ראדני קינג** (2טן אפריל 1965 - 17טן יוני 2012) איז א שווארצער מאן פון לאס אנזשעלעס, קאליפארניע, וואס איז אין יאר 1992 מיס צעשלאגן און צימזיק'ט געווארן דורך א גרופע כעס'יגע פאליציאנטן, נאך א הויכער גיך אויטא געיעג וואס האט געגרייכט צו 115 מפ"ש, 

די פאליציאנטן וואס האבן אנגעגריפן קינג'ן זענען אלע געשטעלט געווארן פאר א געריכטליכער פראצעס, 

אלע פאליציאנטן זענען גענצליך פרייגעשפראכן געווארן דורך א לאס אנזשעלעס זשורי, 

די באפרייאונג האט ארויפגעברענגט דאס בייזבלוט פון די שווארצער המון, און עס האט אויסגעבראכן די טרויעריגע בארימטע לאס אנזשעלעס ראיאטן ווען א צעיושעטער המון שחורים האבן זיך ארויסגעלאזט אויף די גאסן פלינדעווען און ראבעווען פאר פיר טעג אין א צי. 

בעת די ראיאטן איז ראדני געווען חרוב ונחרב, ער האט לעולם נישט געזוכט זאל ארויסקומען געוואלדאטן, און ער האט זיך אויס געדריקט די היסטארישע באקאנטע פראזע: 

פארוואס זאלן מיר זיך נישט קענען אויסקומען?

קינג, ראדני
חיים וואזנער

**הרב חיים מאיר הלוי וואזנער** (א׳ סיון תרח"צ–כ"ה שבט תשפ"א) האט געדינט אלס רב פון דער סאטמארער קהילה אין לאנדאן במשך אכצן יאר. דערנאך ווען זיין פרויד ר שמואל הלוי וואלנער איז נפטר געווארן איז ער אויפגענומען געווארן זייענדיג דער עלטסטער זון האט ער ממלא מקום געווען אלס דער רב פון זכרון מאיר אין בני ברק און ראש ישיבה פון "ישיבת חכמי לובלין" .

## ביאגראפיע
ר' חיים איז געבוירן געווארן אין ווין, אין תרצ"ט, דער עלצטער זון פון הרב שמואל וואזנער אין בני ברק, מחבר פון "שבט הלוי". ער איז געבליבן אין אייראפע ווען זיינע עלטערן זענען געקומען קיין ארץ ישראל. ערשט נאך דער מלחמה איז ער געווארן פאראייניגט מיט זיינע עלטערן.

נאך זיין חתונה איז ער געווארן א מגיד שיעור אין "ישיבת חכמי לובלין" אין בני ברק.

אין חודש שבט תשפ״א איז ער געווארן קראנק מיט קאוויד־19 און כ״ה שבט איז ער נפטר געווארן אין מעיני הישועה מעדיצינישער צענטער, בני ברק.

## רבנות
אין תשנ"ב איז ער געקומען קיין לאנדאן צו ווערן רב פון די סאטמארער חסידים אין לאנדאן, ער האט איבערגענומען דאס רבנות פון הר"ר נתן יוסף מייזעלס ,וואס האט דעמאלטס פארלאזט לאנדאן און געפארן וואוינען אין מאנסי. אויך האט ער געפירט א בית דין פאר דיני תורות אונטער דער לאנדאנער חרדישער קהילה.

ער האט געדינט אין לאנדאן ביז תמוז תשס"ט, ווען ער איז געפארן ארויסהעלפן זיין טאטן דעם שבט הלוי אין בני ברק, צוליב זיין הויכן עלטער. נאך זיין פאטער'ס פטירה אין תשע"ה האט מען אים באשטימט ממלא מקום.

## פאמיליע
זיינע קינדער זענען:
* הרב יוסף בנימין וואזנער (עלצטער זון) פון אלעד און מגיד שיעור אין ישיבת חכמי לובלין, בני ברק, געשטעלט געווארן תמוז תש"ע אלס רב פונעם סאטמארער שטיבל "ייטב לב" אין קלאפטאן קאמאן, לאנדאן
* די ווייב פון הרב שרגא פייוויש האגער, קאסאווער רבי אין בארא פארק, ניו יארק. און ער דינט אויך אלס דיין אין וויזשניץֲמאנסי אין בארא פארק
* די ווייב פון הרב מרדכי געלבער, מו"צ אין דער מונקאטשער קהילה פון בני ברק
* הרב מרדכי זאב וואזנער, רב פון קהל מחזה אברהם אין ניו יארק
*רבי עקיבא וואזנר, מו״ץ ביי דער עדה חרדית אין ירושלים
*רבי אהרן וואזנער, מו״ץ אין דעם בית דין ״נתיבות חיים״
*הרב משה שמעון וואזנער, רב אין שאטוי פארק, לייקוואוד
*רבי ישראל, מינצקער רבי אין ניו יארק

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:סאטמאר
קאַטעגאָריע:רבנים פון בני ברק
קאַטעגאָריע:רבנישע לויים
קאַטעגאָריע:לאנדאנער רבנים
קאַטעגאָריע:קרבנות פון דער קאוויד-19 מגיפה
פי (אות)

**פי** (אייבערשטער פֿאל **Π**, אונטערשטער פֿאל **π**; ) איז דער זעכצנטער אות אין דעם  גריכישן אלפֿאבעט. אין דער סיסטעם פֿון גריכישע נומערן האט ער דעם ווערט 80. דער צירילישער בוכשטאב П קומט פון פי.

קאַטעגאָריע:גריכישער אלפאבעט
1900ער

די **1900ער** זענען געווען דער ערשטער יארצענדלינג פון דעם 20סטן יארהונדערט.

מען האט אנגעהויבן פליען מיט מאשינען, די ערשטע עראפלאנען. 

אלבערט איינשטיין האט פארעפנטליכט זיין ספעציעלע טעאריע פון רעלאטיוויטעט.

*
Windows PowerShell

[קליין|250px|דאָס [װינדאָס־מעכטיקעשאָל איקאָן]]
**Windows PowerShell** איז אַ פֿאַרברײטערטע אױטאָמאַטישע אינזשעניר פֿון מײַקראָסאָפֿט, עס באַשטײט פֿון אַ באַפֿעל־ליניע רױם און פֿון צוגעפּאַסטע סקריפּט שפּראַכן. עס איז תּומך די .NET Framework.

די ערשע װערסיע 1.0 איז אינטעגרירט אין Windows Server 2008, און די צװײטע װערסיע 2.0 איז אינטעגרירט אין Windows 7 און אין Windows Server 2008 R2.

קאַטעגאָריע:Windows קאמפאנענטן
1922

## געשעענישן 
* 31סטן אקטאבער – בעניטא מוסאליני ווערט פרעמיער מיניסטער פון איטאליע, דער יונגסטער אין דער היסטאריע פון איטאליע.
* 6טן דעצעמבער - אירלאנד ווערט זעלבשטענדיג.
* 30סטן דעצעמבער - אויפגעשטעלט געווארן דער סאוועטן פארבאנד.
* יאזעף סטאלין ווערט געוועלטיגער איבערן סאוועטן פארבאנד
* די רחביה געגנט געגרינדעט אין ירושלים

## געבוירן 
* 1טן מערץ - יצחק רבין, פינפטער פרעמיער מיניסטער פון ישראל (דערמארדעט 1995)
* 8טן נאוועמבער - קריסטיאן בארנארד, דרום אפריקאנער כירורג, פיאנער פון הארץ כירורגיע  (געש' 2001)

## געשטארבן 
* 5טן יאנואר - ערנעסט שאקלטאן, אירישער אויספארשער (געב' 1874)
* 2טן אויגוסט - אלעקסאנדער גרעהעם בעל, ערפינדער פון דעם טעלעפאן און גרינדער פון דער "בעל" טעלעפאן פירמע (געב' 1847)

## נאבעל פריזן 
* פיזיק - ניעלס באהר
9טן יוני

**דעם 9טן יוני** איז דער 160סטער טאג פון יאר (161סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 205 טעג .
## היסטארישע געשעענישן 
* 1798 - נאפאלעאן נעמט איין מאלטא.
* 1815 - דער קאנגרעס פון ווין ענדיגט און ס'ווערט אויפגענומען די החלטות וועגן אייראפע נאך דער תקופה פון נאפאלעאן: פראנקרייך גייט צוריק צו זיינע פריערדיקע דימענסיעס, האלאנד ווערט פאראייניגט, שווייץ בלייבט נייטראל.
* 1942 - צווייטער וועלט קריג: די אמעריקאנער ארמיי אין די פיליפינען קאפיטולירט צו יאפאן.
* 1944 - חורבן אייראפע: ליקווידאציע פון דער קלויזנבערגער געטא.

## געבוירן 
* 1640 - לעאפאלד דער ערשטער, קייסער פון דער הייליגער רוימישער אימפעריע (געש' 1705)
* 1672 - פיטער דער גרויסער, דער צאר פון דער רוסלענדישער אימפעריע (געש' 1725)
* 1781 – דזשארדזש סטיוונסאן, בריטישער אינזשעניר, פלאנירער פונעם דאַמף לאָקאָמאָטיוו (געש' 1848)
* 1916 - ראבערט מאקנאמארא, פארטיידיקונגס מיניסטער פון די פאראייניגטע שטאטן ביי דער וויעטנאם מלחמה, און פרעזידענט פונעם וועלט באנק

## געשטארבן 
* 68 - נירון, רוימישער קייסער (געב' 37)
* 1597 - יאזע דע אנשיעטא, איז געווען אַ יעזואיטישער מיסיאנער און הייליקער פון דער קאטוילישער קירכע מיט א שפּאַנישן אפשטאם (געב' 1534)

## פייערטעג 
----
* 8טן יוני - 10טן יוני
* יוני

09
10טן יוני

**דעם 10טן יוני** איז דער 161סטער טאג פון יאר (162סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 204 טעג .

## היסטארישע געשעענישן 
* 1610 – די ערשטע האלענדישע זידלער באזעצן זיך אינעם אינזל מאנהעטן.
* 1940 – צווייטער וועלט קריג: איטאליע דערקלערט מלחמה קעגן פראנקרייך און בריטאניע.
* 1940 – צווייטער וועלט קריג: קאנאדע דערקלערט מלחמה קעגן איטאליע.
* 1942 – די נאציס מערדן אויס די איינוואוינער פונעם טשעכישן דארף  לידיצע און פארניכטן עס, אלס נקמה פארן אטענטאט פון ריינהארד היידריך.
* 1946 – 30 יידן דערמארדעט אין דער מאקאווער שחיטה.
* 1967 – געענדיגט די זעקסטאגיקע מלחמה.

## געבוירן 
* 1921 - פרינץ פיליפ, דער הערצאג פון עדינברע
* 1953 - דזשאן עדוארדס, אמעריקאנער סענאטאר
* 1959 - עליאט שפיצער, 58סטער גובערנאטאר פון ניו יארק

## געשטארבן 
*  - אלעקסאנדער דער גרויסער (געב' )
* 1190 - פרידריך בארבאראסא, קייסער פון דער הייליגער רוימישער אימפעריע (געב' 1122)
* 1836 - אנדרע מארי אמפער, פיזיקער (געב' 1775)
* 1997 - לעא פולד, יידישער זינגער (געב' 1912)
* 2000 - כאפעז על אסאד, פרעזידענט פון סיריע

## פייערטעג 
* פארטוגאל - אומאפהענגיקייט טאג
----
* 9טן יוני - 11טן יוני
* יוני

10
חיים זשיטלאווסקי

קליין|חיים זשיטלאווסקי
דאקטער **חיים זשיטלאווסקי** () (19טן אפריל 1865, אושאץ - 6טן מיי 1943, קאלגארי, קאנאדע) איז געווען פון די גרויסע און אנגעזענסטע יידישיסטן, א שרייבער, פובליציסט און קריטיקירער.

זשיטלאווסקי איז געבוירן אין אושאץ, וויטעבסקער גובערניע, רוסלענדישע אימפעריע (היינט בעלארוס) דעם 19טן אפריל 1865 צו זיין פאטער יוסף, א ליובאוויטשער חסיד.

אנגעהויבן זיין פאליטישן לעבן האט ער אלס רעוואלוציענער קעגן צאר אין רוסלאנד. מיט די צייט איז ער געווארן א ראדיקאל, און ער האט זיך אנגעשלאסן אין די סאציאל רעוואלוציאנערע פארטיי, וואס האט געשטיצט א רעוואלוציע באזירט אויף אגרעסיווע און ברוטאלישע שריט.

אין יאר 1908 האט ער זיך באטייליקט ביי דער טשערנאוויצער קאנפערענץ, און געווען פון די גרויסע פערזענליכקייטן דארט. ער איז געווען א שטארקע קעגנער פון ציוניזם, און העברעיש. זיין אידעאלאגיע איז געווען, אויפשטעלן א לאנד פאר יידן באזירט אויף יידיש, דעריבער האט ער באקומען א שארפע קעגנערשאפט אין שפראכן קריג, קעגן העברעיש.

אין יאר 1930 האט ער עמיגרירט קיין אמעריקע, נאכן דורכפאל פון זיין חלום פון יידישע אויטאנאמיע אין א לאנד אן גרענעצן. דארט איז ער געווען פון די גרינדערס פון יידישער קולטור פארבאנד, וואס האט זיך פארנומען מיט דרוקן ביכער. ער האט געגרינדעט א יידישן קולטור צענטער אין קאנאדע. אויך האט ער זיך באגעגנט מיט אנארכיסטן פון מענטשן זיינס גלייכן, ווען מאקסים גארקי האט באזוכט אין די פאראייניקטע שטאטן, האבן זיך די צוויי געטראפן.

זיינע אנשויאונגען האבן געבראכט צו א סך רייבערייען צווישן די יידישע פארטייען אין אייראפע, און ער האט זיך ערווארבן א סך פיינט, פון די ציוניסטישע פארטייען. נאך זיין עמיגראציע פון אייראפע זענען די געמיטער רואיקער געווארן. 

זשיטלאווסקי איז געווען א רעוואלוציאנער, סאציאליסט, און אן אנגעזעענער יידישיסטישער דעה זאגער. ער האט פארעפנטליכט זיבעציק ביכער, פון זיי קריטיק, ארטיקלען און עסייען, דערציילונגען.

ער איז געשטארבן דעם 6טן מיי 1943  אין אלבערטא, קאנאדע. און געברענגט געווארן צו קבורה אין ניו יארק.

אויף זיין נאמען איז דער פאנד פאר יידישע שטודירונגען, און עס ווערט פארטיילט די זשיטלאווסקי פרעמיע דורך דער ארגאניזאציע.

קאטעגאריע:יידיש שפראך שרייבערס
קאטעגאריע:יידן פון בעלארוס
קאטעגאריע:יידישיסטן
13טן יוני

**דעם 13טן יוני** איז דער 164סטער טאג פון יאר (165סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 201 טעג .

## היסטארישע געשעענישן 
* 1373 - ענגלאנד און פארטוגאל שרייבן אונטער א בונד.
* 1774 - ראד איילנד ווערט די ערשטע בריטישער קאלאניע וואס פארבאט אריינברענגען שקלאפן.
* 1898 - יוקאן ווערט א קאנאדישע  טעריטאריע.
* 1920
**פוילישע סאוועטישע מלחמה: פוילן ציט צוריק פון קיעוו.
** די אמעריקאנער פאסט אגענטור פארבאט שיקן קינדער דורך דער פאסט.
* 1934 - אדאלף היטלער ימ"ש און מוסאליני טרעפן זיך אין ווענעדיג; באזוך באטיטלט מוסאליני דעם נאצי פירער א "נארישע קליינע מאלפע".
* 1940 - צווייטע וועלט  מלחמה: פראנצויזישע רעגירונג אנטלויפט פון פאריז.
* 1944 - צווייטע וועלט  מלחמה: צום ערשטן מאל שיקט דייטשלאנד  V-1 ראקעטן קעגן ענגלאנד. נאר פיר פון די עלף שטיק וואס פליען ארויס קומען אן אויף זייערע צילן.
* 1966 - אמעריקאנער הויכגעריכט פסקענען אז די פאליציי מוז אינפארמירן חשודים זייערע רעכטן פארן אויספרעגן.
* 1978 - צה"ל ציט צוריק פון לבנון.
* 1982 - ערשטע לבנון מלחמה: צה"ל קראפטן דערגרייכן ביירוט.
* 1983 - די קאסמאס־שיף פיאניר 10 ווערט דער ערשטער מענטשן געמאכטער אביעקט איבערצולאזן די  זון סיסטעם.
* 2007 - שמעון פרס געוויילט דער ניינטער פרעזידענט פון מדינת ישראל.

## געבוירן 
* 1773 - טאמאס יאנג, ענגלישער וויסנשאפטלער (געש' 1829)
* 1831 - דזשיימס קלארק מאקסוועל, שאטישער פיזיקער (געש' 1879)
* 1901 - טאגע ערלאנדער, פרעמיער מיניסטער פון  שוועדן 1969-1946 (געש' 1985)
* 1911 - לואיס אלווארעז, אמעריקאנער  פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר כעמיע (געש' 1988)
* 1928 - זשאן פארבס נאש, אמעריקאנער מאטעמאטיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר עקאנאמיק

## געשטארבן 
* 1886 - לודוויג דער צווייטער מלך פון בייערן (געב' 1845)
* 1965 - מארטין בובער, יידישער פילאסאף (געב' 1878)
* 1982 - כאליד מלך פון סאודי אראביע (געב' 1912)

## פייערטעג
----
* 12טן יוני - 14טן יוני
* יוני

13
אירקוצק

**אירקוצק** () איז איינע פון די גרעסטע שטעט אין סיביר און דער אדמיניסטראטיווער צענטער פונעם אירקוצקער אבלאסט, פלאצירט 5185 ק"מ מיט דער באן פון מאסקווע. זיין באפעלקערונג איז געווען 606,369 ביים צענזוס אין 2024. די שטאט ליגט אויפן רעכטן ברעג פונעם אנגארא טייך.

קאַטעגאָריע:שטעט אין אזיע
קאַטעגאָריע:שטעט אין רוסלאנד
מאטערסדארף

קליין|סמל מטרסדארף
**מאַטערסדארף** (, , קראאטיש: *Materštof*) איז געוון א שטעטל אין בורגנלאנד, מערב אונגארן (היינט עסטרייך).

## פלאצירונג 
מאטערסדארף ליגט אין צפון בורגנלאנד, מזרח פון ווינער ניישטאט אין דעם וואולקע טייך טאל, אין דער וויינגארטן ראיאן.

היינט קען פארן קיין מאטערסדארף אויפן שאסיי, אדער דער בורגנלאנד שאסיי S31 פון אייזנשטאט אדער דער מאטערסבורג שאסיי S4 פון ווינער ניישטאט.

מאטערסדארף איז פארבונדן מיט ווינער ניישטאט און  שאפראן דורך דער מאטערסדארפער באן.

## היסטאריע 
מענטשן האבן געוואוינט אין מאטערסדארף שוין אין 1202. אין 1924 איז מאטערסדארף געווארן א שטאט און האט געטוישט זיין נאמען צו מאטערסבורג.

מ'זאגט אז די שישא ברידער, פליטים פון דער אינקוויציע אין שפאניע, האבן געגרינדעט די יידישע קהילה אין מאטערסדארף.

מאטערסדארף איז געווען איינע פון די שבע קהילות פון בורגנאלד. די ערשטע יידן האבן זיך באזעצט אין מאטערסדארף אינעם 16טן יארהונדערט, ווען זיי זענען פארטריבן פון שאפראן, און זיי האבן זיך געמערט אין די קומענדיגע יארן. אין  1671, האט לעאפאלד דער ערשטער באפעלט אז זיי זאלן פארלאזן דאס שטעטל. אין 1678 האט מען זיי ערלויבט צוריקקומען קיין מאטערסדארף, אבער זיי האבן געדארפט צוריקקויפן זייערע פארמעגן. די יידישע געמיינדע האט געהאט פולע אויטאנאמיע ביז תרס"ג, ווען זיי זענען צונויפגעגאסן מיט דעם אלגעמיינעם שטעטל.

## מענטשן פון מאטערסדארף 
* אהרן חורינער, משכיל, האט געלערנט דא
* רבי עקיבא איגר, געבוירן אין אייזנשטאט, האט געלערנט דא
* שמואל עהרנפעלד, געבוירן דא
* דער חת"ם סופר, געבוירן אין פראנקפורט, איז געווען רב דא
* דער רבי ר' בונם פון פרשיסחא, געבוירן אין פוילן, האט געלערנט דא

## זעט אויך 
* קרית מאטערסדארף
## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:שבע קהילות
קאַטעגאָריע:עסטרייך
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין אונגארן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
Directory Service

**Directory Service** (קאַטאַלאָג־דינסט), איז אַ קאָמפּיוטער־פּראָגראַם װעלכע זאַמלט בשותּפֿתדיקע אינפֿאָרמאַציע אין אַ קאָמפּיוטער־נעצװערק, װי למשל טעלעפֿאָן־נומערן, בליצפּאָסט־אַדרעסן, IP־אַדרעסן, אױטאָריזאַציעס, װאָרטצײכנס און פֿאַרעפֿנטלעכע שליסלען. למשל די Active Directory באַדינט װי אַ קאַטאַלאָג־דינסט אין Windows Server אָפּערירן־סיסטעמען.

קאַטעגאָריע:ווייכווארג
קאַטעגאָריע:קאמפיוטער נעצווערקן
Windows Server

**Windows Server** איז א סעריע פון סערווערן (באדינער) אפערירן סיסטעמען געמאכט דורך מייקראָסאָפט  צו אנפירן קאמפיוטער נעצווערק. מ'האט גענוצט דעם נאמען פאר די פאלגנדע ווייכווארג ארויסלאזן:

## Windows Server 2003 
Windows Server 2003 (װינדאָס סערװער 2003) איז דערשינען געווארן אפריל 24, 2003. עס אין דער נאָכקומער פֿון Windows 2000 Server. עס איז דער ערשטער דינער אפערירן סיסטעם וואס איז נישט ערשינען צוזאמען מיט א קליענט ווערסיע, פון מייקראסאפט. אויכט האט מייקראסאפט געטוישט דעם נאמען צו "ווינדאס סערווער 2003" אנשטאט "ווינדאס 2003 סערווער" ארויס צו ברענגן מער דעם פאקט אז איז א סערווער אפערירן סיסטעם.

## Windows Server 2008 
left|thumb|250px|Windows Server 2008 עקראַן־כאַפּ
Windows Server 2008 איז באַפֿרײַט געװאָרן פעברואַר 27, 2008 (כ"א אדר א' תשס"ח). Windows Server 2008 איז דער נאָכקומער פֿון Windows Server 2003.

Windows Server 2008 איז געבױט אױף דער זעלבער קאָד־נאָמען פֿון Windows Vista, און עס האָט פיל ענדלעכע אײגנקײַטן װי די Windows Vista. נאָך דעם איז אַרױס די Windows Server 2008 R2 װערסיע װעלכע איז געבױט אױפֿן Windows 7 קאָד־נאָמען.

Windows Server 2008 איז כּולל אַ דינער־יאָדער (Server Core). דינער־יאָדער איז אַזאַ סאָרט אינסטאַלאַציע װעלכע קומט אָן אַ Windows Explorer שאָל, אַלע אײַנשטעלונגען װערן ערלײדיקט דורך אַ באַפֿעל־ליניע רױם (command line interface).

Active Directory איז פֿאַרברײטערט געװאָרן מיט אידענטיטעט, באַשטעטיקונג און דיגיטאַלע רעכטן אַדמיניסטראַציע סערװיזן. די Active Directory ביז די Windows Server 2003 װאָס דערלױבט צענטראַליזירן און אַדמיניסטרירן לאָקאַלע גרופּעס פּאָליסן פֿאַר בשותּפֿותדיקע קאָמפּיוטערס באַניצערס האָט געטױשט איר נאָמען צו Active Directory Domain Services ו(AD DS) און עס איז צוגעקומען נײַע AD סערװיזן.

Windows Server 2008 64Bit איז כּולל אַ Hyper-V.

### Windows Server 2008 R2 
דער לויפיקער ארויסלאז פון Windows Server 2008

## Windows Home Server 
א היים סארווער אפערירן סיסטעם

קאַטעגאָריע:אפערירן סיסטעמען
עליזאבעט די ערשטע

קליין
**עליזאבעט די ערשטע** (7טן סעפטעמבער 1533 - 24סטן מערץ 1603) איז געווען מלכה פון ענגלאנד און אירלאנד פונעם 17טן נאוועמבער 1558 ביז זי איז געשטארבן. עליזאבעט איז געווען דער פינפטע און לעצטע מאנארך פון דער טודאר דינאסטיע. זי איז געבוירן א פרינצעסין, א טאכטער פון הענרי דער אכטער און אן באלין.

עליזאבעט איז געבוירן נאכמיטאג דעם 7טן סעפטעמבער 1533, דאס איינציגע קינד פון איר מוטער, אן באלין.

ווען זי איז געשטארבן אן א יורש, איז דזשיימס געווארן דער מלך.

קאַטעגאָריע:ענגלישע מאנארכן
קאַטעגאָריע:הויז פון טיודאר
אייראפעישע עקאנאמישע געמיינדע

די **אייראפעישע עקאנאמישע געמיינדע** (אויך גערופן די **אייראפעישע געמיינדע**, אדער דער **Common Market** **בשותפותדיקער מארק** אין דער ענגליש־רעדנדער וועלט) איז געווען אן אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע וואס האט עקזיסטירט פון 1957 ביז 1993. זי איז געשאפן געווארן דורך דעם רוימישן אפמאך, דעם 25סטן מערץ 1957, צו ברענגען עקאנאמישע אינטעגראציע (כולל אן איינציקן מארק) צווישן בעלגיע, פראנקרייך, מערב דייטשלאנד, איטאליע, לוקסעמבורג און האלאנד.

שפעטער איז זי פארגרעסערט געווארן אריינצונעמען נאך זעקס לענדער און, פון 1967 אָן, צו פירן די אייראפעישע קוילן און שטאל געמיינדע און אייראפעישע אטאמישע ענערגיע געמיינדע (אייראטאם) אונטערן טערמין אייראפעישע געמיינדעס. ווען דער אייראפעישער פארבאנד איז געשאפן געווארן אין 1993, די אייראפעישע עקאנאמישע געמיינדע איז געווארן פארוואנדלט אין דער אייראפעישער געמיינדע, איינע פון די דריי זיילן פונעם אייראפעישן פארבאנד, און די אייראפעישע עקאנאמישע געמיינדע אנשטאלטן האבן געפינען א המשך אלס אנשטאלטן פונעם אייראפעישן פארבאנד.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:אייראפע
קאַטעגאָריע:אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס
מזרח פריזישע אינזלען

קליין|450px|מאפע פון די מזרח פריזישע אינזלען
די **מזרח פריזישע אינזלען** () זענען א קייט פון אינזלען אינעם צפון ים, לעבן דעם בארטן פון מזרח פריזיע אין נידער־זאַקסן אין דייטשלאנד.

די זיבן באפעלקערט אינזלען זענען (פון מערב צו מזרח):

* בארקום
* יואיסט
* נארדערני
* באַלטרום
* לאַנגעאג
* ספיקעראג
* וואַנגעראגע

עס זענען דא נאך אינזלען וואס זענען נישט באפעלקערט.

צווישן די אינזלען זענען נישט פאראן קיין בריקן, און אויך נישט צווישן די אינזלען און דער יבשה. מען קען צוקומען צו די אינזלען נאר מיט א פראם.

אין בארקום און נארדערני זענען דא אויטאמאבילן, אבער נישט אין די אנדערע אינזלען.

קאַטעגאָריע:אינדזלען
קאַטעגאָריע:דייטשלאנד
Microsoft Office

**Microsoft Office** (מײַקראָסאָפֿט־אָפֿיס) אין אַ פּעקל פֿון קאָמפּיוטער־פּראָגראַמען פֿאַר אַ ביוראָ, אַרױסגעגעבן דורך מײַקראָסאָפֿט, װעלכע זײַנען געשטימט צו מײקראָסאָפֿטס אָפּערירן־סיסטעמען און צו עפּלס אָפּערירן־סיסטעמען. דאָס ערשטע פּעקל איז אַרױס 1990, די Office 1.0 װערסיע, און די לעצטע איצטיקע װערסיע איז Office 2010.

די פּעקל איז כּולל די פֿאָלגנדיקע פּראָגראַמען:
* Microsoft Word
* Microsoft Excel
* Microsoft PowerPoint
* Microsoft Outlook
* Microsoft FrontPage
* Microsoft Publisher
* Microsoft Access
* Microsoft InfoPath

קאַטעגאָריע:קאמפיוטער פראגראמען
אייראפעישע אטאמישע ענערגיע געמיינדע

די **אייראפעישע אַטאָמישע ענערגיע געמיינדע**,   אָדער אין קורצן **אייראַטאָם**,  איז אַן אינטערנאציאנאלע אָרגאַניזאַציע מיט דעם ציל צו העכערן דאס פרידליכע ניצן פון אטאמישער ענערגיע.

אייראַטאָם באשטייט דורך מיטגלידער פון דעם אייראפעישן פארבאנד. די אָרגאַניזאַציע איז געגרינדעט געווארן דעם 25סטן מערץ 1957 דורך דעם אפמאך פון רוים ווען די אייראפעישע עקאָנאָמישע געמיינדע איז געווארן געגרינדעט.

די אייראפעישע אַטאָמישע ענערגיע געמיינדע איז אַ באַזונדערע אָרגאַניזאַציע, אָבער די מיטגלידערשאַפֿט און אָרגאַניזאַציע איז אינגאַנצן אינטערגרירט (ארבעט צוזאמען) אין דעם אייראפעישן פֿאַרבאַנד.

אום 1טן יאנואר 1958 איז אריינגעקומען אין קראַפט דער אפמאך פון רוים.

אַלע לענדער וואָס ווערן פאַרבינדן אין דעם אייראפעישן פֿאַרבאַנד שרייבן אונטער דעם אפמאך פון רוים און אויטאָמאַטיש ווערן זיי מיטגלידער פון אייראַטאָם.

## וועבלינקען 
* די אייראַטאָם אפמאך אין PDF פֿאָרמאַט 
* Heuel-Fabianek, B., Kümmerle, E., Möllmann-Coers, M., Lennartz, R (2008): די שייכות פון אַרטיקל 37 פון דעם אייראטאם אפמאך פֿאַר די צולייגונג פון נוקלעאַרע רעאַקטאָרס. אַטוו - אינטערנאַציאָנאַלער זשורנאַל פֿאַר נוקלעאר קראפט 6 / 2008, אין PDF פֿאָרמאַט 

קאטעגאריע:אייראפע
קאטעגאריע:אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס
איוואן קאניעוו

**איוואן סטעפאנאוויטש קאניעוו** (28סטן דעצעמבער 1897 - 21סטן מיי 1973) איז געווען מארשאל פון סאוועטן פארבאנד, א באוואוסטער גענעראל, דורכאויס די צווייטע וועלט מלחמה, און הויפט קאמאנדיר פון ווארשע פאקט, אין די יארן 1955 ביז יאר 1960.

געבוירן אין א דארף אין קיראוו אבלאסט, אין צענטראל רוסלאנד. ווען ער האט פארענדיקט שולע, איז ער געווארן א האלץ האקער, און אין 1916, מאביליזירט געווארן אין צארס ארמיי, און געשיקט געווארן צום פראנט, ביי די ערשטע וועלט מלחמה.

ווען רוסלאנד האט אונטערגעשריבן דעם אפמאך מיט דייטשלאנד, איז ער באפרייט געווארן פון מיליטער. ער האט וואלונטירט צו דער רויטער ארמיי, דורכאויס די קאמוניסטישע רעוואלוציע. דורכאויס דעם ברידערקריג, האט ער געדינט אין מזרח, און אין סיביר. און איז שנעל געשטיגן אויפן אפיצירן לייטער אין דער רויטער ארמי. אין יאר 1940, איז ער געשטעלט געווארן אלס קאמאנדיר פון צפון קאווקאז.

ווען דייטשלאנד האט אינוואדירט רוסלאנד, אין אפעראציע בארבאראסע, אין יאר 1941. איז ער געשטעלט געווארן אלס קאמאנדיר פון מערב פראנט, אבער ער האט געליטן א ביטערן דורכפאל, ביים פרובירן אפהאלטן די דייטשע אינוואזיע. ער איז כמעט געברענגט געווארן צו א מיליטערישע געריכט, ווי ער וואלט זיכער אומגעקומען. נאר א דאנק דאס אינערווענץ פון זיין פריינט געארגי זשוקאוו, איז ער געראטעוועט געווארן פון דעם.

אין אקטאבער 1941, איז ער באשטימט געווארן אויפן פארטיידיקונג פון צפון מזרח מאסקווע, ווי דארט האט ער באוויזן אפצושטויסן די נאציס, און דערנאך דורכגעפירט א סוקסעספולע קאנטעראטאקע.

ביים קורסק קאמף האט ער אפגעהאלטן די נאציס, און דערנאך ארויס אין א קאמף, ווי ער האט מיט זיין מיליטער, באפרייט עטליכע שטעט, אין אוקראינע. ביים קריג אין אוקראינע, האט ער ארומגערינגלט צען דייטשע דיוויזיעס, מיט די צווייטע אוקראינישע פראנט, און זיי באזיגט, אויף דעם האט ער באקומען דעם אויסצייכענונג, מארשאל פון סאוועטן פארבאנד. 

אין יולי 1944, האט ער אטאקירט, און דערנאך געווען די ערשטע אריבערצושפרייזן דעם ווייסל טייך, און מיט דעם אנגעפאנגען די באפרייאונג פון פוילן.

צום ענדע מלחמה, האט קוניאוו קאמאנדירט אויפן ערשטע אוקראינישע ארמיי, און צוזאמען מיט זיין פריינט זשוקאוו, וואס איז געווען קאמאנדיר פון ערשטע בעלארוסישע ארמיי, איינגענומען בערלין.

נאכדעם וואס דייטשלאנד האט קאפיטאלירט, האבן ער אין זיינע טרופן זיך געוואנדן קיין פראג, טשעכאסלאוואקיי. און זיגרייך באפרייט.

נאכן מלחמה, איז ער געווארן הויפט קאמאנדיר פון עסטרייכישע אקופירטע זאנע. און דערנאך הויפט גענעראל פון די טרוקעניש. און אין 1951 געווארן קאמאנדיר פון קארפאטארוס אומגעגנט, וואס ער האט אנגעהאלטן ביז יאר 1955. ווען ער איז געווארן הויפט קאמאנדיר פונעם ווארשע פאקט, און געווען פאראנטווארטליך אונטער צו ברענגען די אונגארישע רעוואלוציע, פון 1956.

אין 1960, איז ער געווארן הויפט פון די רוסישע קרעפטן, אין מזרח דייטשלאנד. און אין 1962 האט ער רעזיגנירט פון דער ארמיי.

אום יאר 1973 איז קאניעוו געשטארבן, און ער איז באגראבן אין קרעמלין.

ער האט באקומען אסאך אויסצייכענונגען, נישט נאר פון רוסלאנד, פון טשעכאסלאוואקיי, פוילן, מאנגאליי, גרויסבריטאניע און די פאראייניקטע שטאטן.

קאטעגאריע:צווייטע וועלט מלחמה רעגירער
קאַטעגאָריע:סאוועטן פארבאנד
ענטעבע

**ענטעבע** איז א שטאט אין אוגאנדע, 37 ק"מ דרום פון דער הויפטשטאט קאמפאלא. דארט איז אמאל געווען די רעגירונג פונעם פראטעקטאראט פון אוגאנדע. אוגאנדע'ס גרעסטער פליפעלד געפינט זיך אין ענטעבע.

קאַטעגאָריע:שטעט אין אפריקע
18טן יוני

**דעם 18טן יוני** איז דער 169סטער טאג פון יאר (170סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 196 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1815 - נאפאלעאן באזיגט אין דעם קאמף פון וואטערלו דורך די  פרייסישע און בריטישע ארמייען 
* 1940 - גענעראל שארל דע גאל האלט די רעדע וועגן פרייען פראנקרייך אין ראדיא בי בי סי פון לאנדאן
* 1952 - פיער מענדעס-פראנס געוויילט פרעמיער מיניסטער פון פראנקרייך
* 1953 - עגיפטן ווערט א רעפובליק
* 1970 - עדווארד היט געוויילט פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
* 1996 - בנימין נתניהו ווערט פרעמיער מיניסטער פון ישראל

## געבוירן 
* 1868 - מיקלאש הארטי, אונגארישער מאטראס און פאליטיקער וואס האט געדינט אלס רעגענט אין אונגארן פון 1920 ביז 1944 (געש' 1957)
* 1942 - טהאבא מבעקי, 11טער פרעזידענט פון  דרום אפריקע
* 1942 - פאל מאקארטני, זינגער און מיטגליד פון די ביטלס
* 1949 - לעך קאטשינסקי, פרעזידענט פון פוילן (געש' 2010)
* 1949 -  יאראסלאוו קאטשינסקי, פרעמיער מיניסטער פון פוילן

## געשטארבן 
* 1928 - ראאלד אמונדסען, נארוועגישער אויספארשער (געב' 1872)
----
* 17טן יוני - 19טן יוני
* יוני

18
יעדוואבנער פאגראם

דער **יעדוואבנער פאגראם** האט פאסירט אין יולי 1941, ווען די פוילישע בירגער פון יעדוואבנע האבן דורכגעפירט א בלוטיקע פאגראם, קעגן זייערע יידישע שכנים.

פאר יארן לאנג איז דער מיינונג געווען, אז די נאציס האבן דורכגעפירט דעם פאגראם. ביז דער היסטאריקער, יאן טאמעס גראס, אן אמעריקאנער, פון יידיש-פוילישער אפשטאם, האט נאך לאנגע פארשונגען אין די געשעעניש, געשריבן אז די שולדיקע אין פאגראם זענען פאלאקן, און עס האט גאנץ ווייניק געהאט צו טון מיט די עס.עס. אדער אנדערע דייטשע פאראנטווארטליך אין אומברענגען יידן.

לויטן ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך, איז די געגנט אריבער צו די סאוועטן פארבאנד, ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן. אבער נאך דער דייטשע אינוואזיע אויף סאוויעט רוסלאנד יוני 1941, איז די געגנט אריבער צו די דייטשן. דייטשע איינזעצגרופען האבן גלייך אנגעהויבן מיט זייער סיסטעמאטישע ארבעט פון אומברענגען יידן. אין יולי 1941, זענען צווישן 380 אין 1,600 יידן, פון א דארף מיט 2,500 איינוווינער, פארברענט געווארן לעבעדיקערהייט אין שטאלן. 

עס איז נישט באוויסט גענוי וויפיל זענען אומגעקומען.

ווען דער היסטאריקער גראס, האט פארעפנטליכט זיין באריכט, איז געווארן א שטורעם אין פוילן, נאכדעם וואס יארן לאנג, זענען די איינזעצגרופען געווען באשולדיקט, אלס די וואס האבן דורכגעפירט דעם מארד. טייל האבן געשריבן אז ריכטיק אז פוילישע האבן געהאט א דירעקטע האנט אין דעם מארד, איז עס נישט געווען זייער איניציאטיוו, אנדערע האבן געטענהט אז די נומער 1,600 איז אן איבערגעטריבענע, און 380 זענען אומגעקומען. מענטשן וואס זענען געווען דארט ווען די פאגראם האט פאסירט, זענען אויך צוטיילט, עטליכע ווייסן צו זאגן פון דייטשן וואס האבן זיך דארט געפונען, בעת אנדערע טענהן, אז עס זענען בכלל נישט געווען קיין דייטשן אין דארף.

היינט איז זיכער, אז פוילישע האבן געהאט א האנט, אין די מאסן מארד. די פראגע אויב נאציס זענען געווען איז ביז היינט נישט פארענטפערט.

אין 2001, האט דער פוילישער פרעזידענט, אנערקענט פאראנטווארטליכקייט פון די פאלאקן אין די מארד, און געבעט אנטשולדיקונג, פון די יידן. אין א רעדע וואס האט אויפגערודערט פוילן.

ער האט געזאגט, דאס אז צווישן די רודפים און אומברענגערס, ווייסן אונדז אויף זיכער, אז עס האבן טיילגענומען פוילישע, בירגער פון פוילישע רעפובליק זענען אומגעקומען דורך אנדערע בירגער. פאר דעם קרימינאלן טהאט, בעטן אונדז פארגעבונג פון די שאטנס פון די אומגעקומענע, און זייערע פאמיליעס. איך בעט אנטשולדיקונג היינט, אלס פוילישער בירגער און פרעזידענט, אין מיין נאמען און אין נאמען פון אלע פוילישע בירגער, וואס זענען אויפגעשוידערט פון די מארד. וואס גלייבן אין די שטאלץ פון די פוילישע מדינה, מוז אריינרעכענען אלע וואס זענען טראגיש אומגעקומען דורך פוילישע בירגער, אומגערעכטערהייט מיט רשעות און ווייטאג.

מערערע האבן קריטיקירט פרעזידענט קאשניעווסקי אויפן רעדע, זאגנדיק אז עס איז נישט קלאר, ווער עס האט דורכגעפירט דעם מארד.

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:יידישע פוילישע היסטאריע
פאנאר

קליין| פאנאר

**פּאָנאר**, איז א פארשטאט 10 קילאמעטער ווייט פון ווילנע, ליטע. ביי די צווייטע וועלט מלחמה, זענען צווישן 70,000 און 100,000 מענטשן דארט אומגעקומען, סמערהייט יידן, ציגיינער, און פוילישע געפאנגענע. 

די סאוועטישע, האבן דארט אויפגעגראבן גריבער, פאר גאזאלין טאנקן, אבער נישט עספיעט עס אנצופילן, ווען די נאציס, האבן אטאקירט רוסלאנד, אין אפעראציע בארבאראסע. 

אנגעפאנגען אין יולי 1941, האבן די איינזעצגרופען, אהינגעברענגט יידן, ציגיינער, קעגנער פון די נאציס, און פוילישע געפאנגענע, און זיי אומגעברענגט. די ערשטע גרופע פון פינף טויזנט יידן זענען אומגעקומען אין יולי, און שפעטער זענען געברענגט געווארן, נאך און נאך קורבנות. ביי ענדע יאר זענען 40,000 יידן געשאסן געווארן אין פאנאר, רוב  פון זיי פון ווילנער געטא.

ווען די רויטע ארמיי האט גענומען מאכן פארשריט אין ריכטונג פון ליטע, האבן די נאציס געפנט די גריבער, כדי צו פארברענען די קערפערס, און פארווישן די גרוילטאטיקע טהאטן, וואס זיי זענען באגאנגען קעגן מענטשהייט. אכציק געפאנגענע פון א דערנעבנדע קאנצעטראציע לאגער, זענען געצווינגען געווען צו טון די ארבעט. נאך א האלבע יאר איז זיי געלונגען צו אנטלויפן, און עלף פון זיי זענען געבליבן ביים לעבן, צו דערציילן וואס די נאציס האבן אפגעטון אין פאנאר.

קאטעגאריע:ליטע
יעדוואבנע

**יעדוואבנע** איז א שטעטל, נישט ווייט פון לאמזשע, פוילן.

אין תק"ל איז געווען א שול אין יעדוואבנע.

אין יולי 1941, האבן די פוילישע דורכגעפירט א בלוטיקע פאגראם, קעגן זייערע יידישע שכנים.

קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאטאר

**קאַטאַר** איז אן אראבישער עמיראט אינעם מיטל מזרח. צו דרום ער גרענעצט סאודי אראביע און פון אלע אנדערע זייטן איז ער ארומגענומען מיטן פערסישן איינגאס. קאטאר האט די דריטע גרעסטע רעזערוון פון נאטירלעכן גאז אין דער וועלט. די באפעלקערונג איז 907,227 אבער נאר 350,000 זענען בירגער.
הא טשי מין שטאט

**הא טשי מין שטאָט** (פריער **סייגאן**) איז די גרעסטע שטאט אין וויעטנאם. פון 1954 ביז  1976 איז זי געווען די הויפטשטאט פון דרום וויעטנאם.  איר נאמען איז געענדערט געווארן צו הא טשי מין שטאט אין 1976. זי ליגט אויפן מערב ברעג פון דעם סייגאן טייך.

איר באפעלקערונג איז 6,424,519 (2006). 

## וועבלינקען 
* אפיציעל וועבזייטל  

קאַטעגאָריע:שטעט אין וויעטנאם