open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
פאפיראס

קליין|250px|צווי פאפיראסן.
[קליין |250px|אן [אש טעצל אפצושטויבן די אש.]]
**ציגארעט** אדער **פאַפיראָס** איז א פראדוקט וואס ווערט גערייכערט און אויפגענוצט דורך רייכערן און פאבריצירט פון אויסגעארבעטע און געשניטענע טאבאקא בלעטער, וואס זענען קאמביאנירט מיט אנדערע אדיקטיווע סובסטאנצן, דאן איז דאס צאמגעדרייט און אנגעשטאפט אריין אין א פאפירן בינטל צילינדער (געווענליך ווינציגער ווי 120 מילימעטער אין לענג און 10 ממ אין דיאמעטער).

דער פאַפיראָס ווערט אונטערגעצינדן פון איין עק און אזוי ארום ווערט דאס ערמעגליכט צו ברענען פאר דער ציל פון אריינציען און אריינאטעמען זיין רויעך פון דער אנדערער זייט פאַפיראָס וואס ליגט געווענליך אין מויל (דורך א פילטער), טייל לייגן דאס אויך אין מויל דורך א פאַפיראס האלטער (ווי למשל פסח וועגן חשש חמץ פונעם ספאנדזש וואס דינט אלס פילטערס).

רוב מאל ווען דער אלגעמיינער עולם רעדט פון ציגארעטל רייכערן איז דאס טאקע מייסטענס פשוט'ע טאבאק. אבער פיל מאל בעיקר די איגענטליכע ווען זיי רייכערן קען דאס אנטהאלטן אנדערע געוויקסן ווי קאנאביס. 
 
און די פירמעס האבן ערצייגט א לייכטערע ווערסיע וואס זיי פלעגן רופן "לייטס" און "אלטרע לייטס", דאס מיינט אז עס איז מכלומר'שט לייכטער און געזונטער ווי די "דאַרק" און מידיום". דער אמת איז אבער אז ס'איז בכלל נישט געזונטער ווייל זיי מאכן עס לייכטער דורך כעמיקאלן, דעריבער איז עס נאר שעדליכער. אבער לעצטענס איז ארויסגעקומען א געזעץ אז מען מעג שוין נישט שרייבן מער "לייטס", נאר אנשטאט דעם שרייבן זיי "גאלד" און "זילבער".

פאפיראסן זענען אויפגעוויזן לויט אלע דאקטוירים אלס זייער אדיקטיוו, ווי אויך דער גורם צו פארשידענע סארטן קענסער, הארץ פראבלעמן, אטעמען קראנקייטן, צירקולאציע קראנקייטן, און געבורט אפעקטירונגען. 

א פאפיראס איז אנדערשט ווי א ציגאר מיט דעם וואס עס איז פשוט קלענער,און ווי אויך מיט דעם וואס עס האט געווענליך פראצעסירטע בלעטער. ווידעראום ציגארן זענען טיפיש צאמגעשטעלט פון גאנצעטע טאבאקא בלעטער.

## יידישקייט 
עטליכע פוסקים היינט האלטן אז ס'איז אסור צו רייכערן.

ליד: *פאפיראסן*

קאַטעגאָריע:רויכערונג
בלום

קליין|250px|בלומען
**בלום** (אדער **בלומען**) איז (אדער זענען) דער רעפראדוקציע גליד און סטרוקטור פון די ביימער און געוויקסן וואס זענען אויסגעשטעלט אז זייערע פרוכט אדער אנדערע זאכן וואס זיי האבן אין זיך קערנדלעך צו ווידער רעפראדוצירן.

נאך די פערטילאזאציע טוען זיך פארציעס פון די בלום אנטוויקלען אין פרוכט אנטהאלטענדיג די קערנדליך אין זיך.

די אויפגאבע פון די בלומען איז צו באשאפען קערענדליך וואס ווערן אנגענומען דורך סעקסואלע רעפראדוקציע - דורך דער פאלינאציע.

ביי אויבערשטע געוויקסן, איז דער קערנדל דער קומענדיגער דור פון די געוויקס, און דער עיקר מיטל צו פארשפרייטן איר מין אויף דער וועלט.

דער בלום ציעט צו זיך בעלי חיים פאר פאלינאציע דורך נעקטאר צורה, פארב אדער שמעק.

דער שמעק פון די בלומען איז בדרך כלל זייער געשמאק און ציעדיג, אבער עס איז אויך דא גאר שרעקליכע שטונקס וואס זייער גערוך פארטרייבט דעם מענשט אבער ציעט צו זיך געוויסע פליגן אדער ענדליכע אינסעקטן.

אחוץ זייער רעפראדוקציע פליכט און אויפגאבע איז בלומען באנוצט און באטראכט פון מענשטן אלס א שיינקייט סימבאל וואס מען לייגט אראפ צו באצירן און באשיינען חתונות לוויות און אזוי ווייטער אנדערע צערמאניאלע כבוד און ליבע ארויסווייזונגען.

## זעט אויך 
* ליסטע פון בלומען

*
רענטגען שטראלן

קליין|250px|א רענטגען פון א קאפ
**רענטגען שטראלן** זענען א פארמאט פון עלעקטראמאגנעטישע שטראלונג, עס ווערט בעיקר באנוצט פאר ראדיאגראפיע טעסטן.

די כוואליע־לענג פון רענטגען שטראלן קענען זיין פון  0.01 ביז 10 נאנאמעטער. דאס מיינט א פרעקווענץ צווישן  30 פעטאהערץ ביז 30 עקסאהערץ (3×1016 Hz ביז 3×1019 Hz) און ענערגיעס צווישן 100 eV און 100 keV.

רענטגען שטראלן קענען אדורכגיין א סך סאלידע מאטריאלן. צוליב דעם מאכט מען בילדער מיט רענטגען שטראלן פאר מעדיצינישע צוועקן, צו זען ביינער און אנדערע זאכן אינעם קערפער.

קאטעגאריע:מעדיצינישע טעסטן
קאַטעגאָריע:פיזיק
סינדי שעהין

[left|thumb|250px|סינדי שעהין אין פארענט פון [ווייסן הויז.]]
**סינדי שעהין** (געבוירן 10טן יולי, 1957) איז אן אמעריקאנער אנטי-מלחמה אקטיוויסטקע וואס איר זון, **קעסי** איז געשטארבן אינדערמיט פון זיין דינסט אין דער איראק מלחמה אום 4טן אפריל, 2004, זייענדיג אין דער עלטער פון בלויז 24 יאר.

זי דאן געטס זי נישט אויף צו פראטעסטירן בושנס מלחמה בייטאג און ביינאכט, איבערהויפט האט זי זיך אויפגעהאלטן חדשים לאנג געוואונט געגעסן און געשלאפן אינדרויסן פון בושנס אפרוה הויז אין קראפארד, טעקסאס, וואו עס זאמלן זיך אן דארטן אירע סימפאטיקער און אויכט פראטעסטירער. זי האט א נאמען געגעבן אויף דעם פלאץ קעסי קעמפ נאך איר זון.

זי האט שוין אפיציעל זיך אפגעזאגט פון די שלום באוועגונג אין אמעריקע זאגענדיג אז די לינקע האבן איר אריינגעשטאכן פונקט אזויפיל מעסערס אין רוקן ווי די רעכטע.

דעם 8טן יולי האט זי געשטעלט אן אולטימאטום צו דער הויפט דעמאקראטישע קאנגרעס פרוי ספיקער נענסי פעלאסי אז אויב זי וועט נישט אריינטראגן אפיצעלע פאפירן צו אימפיטשען פרעזידענט בוש פאר זיינע פארברעכן אין אירע אויגן פון אויספאפן אמעריקע אריינצוגיין אין מלחמה מיט איראק דאן וועט זי לויפן פון סאן פראנסיסקא קעגן פעלאוסי איר אומציווארפן פון אמט.
קאטעגאריע:אמעריקאנער פאליטיק
פארענהייט

[קליין|א [טערמאמעטער וואס מעסט די טעמפעראטור פון א שטוב אויף פֿארענהייט]]

**פֿאַרענהייט** איז א טעמפעראטור באשטאנדטייל מעסטונג ווערנדיג אנגערופן נאך איר דייטשער-נידערלאנדישער פיזיקער דניאל גבריאל פארענהייט (1686 - 1736) וואס האט דאס פארגעשלאגן אין יאר 1724.

דאס ווערט סימבאליזירט און געשריבן מיטן אות F.

די שיטה איז געבויט אויף דעם שמעלצונג פונקט פון אייניגע אויסמיש פון זאלץ מיט אייז און דער טעמפעראטור פון א געזונטן קערפער פון א מענטש.

אין אנפאנג האט ער באזירט זיין מעסטונג אויף א לייטער פון 12 אפטיילונגען אבער שפעטער האט ער צוטיילט יעדע אפטיילונג אויף 8 שטיקלעך, דערמיט שאפנדיג א לייטער פון 96 טרעפ.

נאך זיין שטארבן האט מען איבערגעמאכט די מעסטונג זעענדיג אז עס האלט נישט אויס.

אין דער וואג-מעסטונג וועג, איז דער פרירפונקט פון וואסער 32 גראד פארענהייט (געשריבן “ºF32”) , און די קאכן פונקט איז 212 גראד, פלאצירענדיג די בוילינג און די פריזינג פונקטן פון וואס פונקטליך 180 דעגריס פינאדערגעשיידט.

אין די צעלזיוס וואג-מעסטונג וועג, די פרירפונקט און קאכפונקט פון וואסער זענען פונקטליך 100 גראַד פֿונאדערגעשיידט, דעריבער איז איין באשטאנדטייל פון דער סיסטעם, איין גראד פארענהייט, איז א ברוכטייל 5/9 פון א גראד צעלזיוס.

די שיטה ווערט היינט אממייסטענס באנוצט אין אמעריקע.

קאַטעגאָריע:ענערגיע
קאסאם

[left|thumb|250px|די איבערבלייבענישן פון אן עקספלאודירטער ראקעט געשאסן פון [עזה פאס קיין ארץ ישראל.]]
**קאסאם ראקעטע** אויכט **קאסאם** איז א פשוטער היים געמאכטער אייזן'ער ראקעט אנגעפילט מיט אויפרייס שטאף, פראדוצירט דורך די פאליסטינע מיליטאנטישער ארגענעזאציע חאמאס. 

דריי מאדלן זענען שוין געווען אין באנוץ. כאטשיג זיי ווערן טייל מאל גערופן אין די מידיע מיסילס זענען זיי אבער פריי-פליענדיגע ארטילירי ראקעטען נישט האבענדיג קיין שום פירענדע סיסטעם.

די עזה פאס איז געווארן אפגעטיילט פון ארץ ישראל דורך דעם וואנט זינט 1996 וואס דאס האט אפגעשטעלט די איפליראטירונג פון די טעראריסטן פון דארטן אריינצוקומען אנזייען פאניק טויט אין טעראר אין ארץ ישראל טאראריע. 

אין יאר 2005 האט ארץ ישראל דורך געפירט א ריקצוג פון אלע אירע אידישע בירגער ארויס פון עזה פאס און אויך ארויסגענומען איר מיליטער, בלויז אנהאלטענדיג די לופט אויבערהאנט און מארין וואסער צוקום.
 
דעריבער איז דער קאסאם געבליבן דער איינציגסטער מיטל פארן פאליסטינער וויאזוי צו מלחמה האלטן ווייטער מיט איר אידישער שכן און שונא ארץ ישראל. כאטשיג זיי פלעגן דאס נוצען פארן צוריקציג איז דאס אבער איצט געבליבן די איינציגסטע געווער ווייל דאס פליעט אריבער דעם חומה. 
 
כאטשיג דאס איז רעלאטיוו אומשעדליך ווייל מען מאכט דאס זייער אומבלאימפערט און מען שיסט דאס אן א ציל, מאכט דא אבער אן א שריפה ווען עס פאלט אויף א הויז, און גרויסע שאדען'עס, און האט שוין אומגעברענגט גאר אסאך נפשות פון אירע אזויפיל געשאסן ווערן.

עס הייסט נאך א גייסטליכע שעך פון חאמאס.

קאַטעגאָריע:ראקעטן
קאטעגאריע:על אקצא אינטיפאדע
יוגא טשאוועז

קליין|טשאוועז|150px
**יוגא טשאַוועז** (28סטן יולי, 1954 - 5טן מערץ 2013) איז געווען דער פרעזידענט פון ווענעזועלע. ער איז געווען דער פירער פון א רעוואלוציע און ער האט זיך געזען אלס א פירער פון די לינקע ליבעראלע וויזיע צו פראטעזשירן איבער דער גארער וועלט צו איינפירן זיין סאציאליזם.

ער איז אויך געווען א וויסטער ארכי שונא און קריטיק פאר אמעריקע צוליב אירע ניאו-ליבעראלע גלאבאליזאציע פאליסיס וואס שטערט לויט אים און לייגט אין סכנה די גוטס און אינטערעסע פון לאטיין אמעריקע דורך אמעריקעס ווייט גרייכנדע אויסערן מיניסטאריום פאליסיס. 

א קאריערע מיליטערישער אפיציר, שאוועז האט געגרינדעט די לינקע פליגעל *פיפטער רעפובליקאנער באוועגונג* נאכן דורכפירן און ארקעסטרירן א דורכגעפאלענער פוטש אויפן פריערדיגן פרעזידענט קארלאס ענדרעס פערעז. 

שאוועז האט דערנאך שפטער אין 1998 געוואנען די פרעזידענט וואלן מיט די הילף פון די ארימע באפעלקערונג און זינט דעמאלטס שוין צוויימאל וויידער ערוויילט געווארן צוליב דעם וואס די ארימע זענען די איבערוויגענדע מערהייט אין לאנד.

אין זיין לאנד האט ער שוין ערקלערט מלחמה קעגן קרענק, אנאלפאבעטיזם, נישט־דערשפייזטקייט, ארימקייט און אנדערע סאציאלע שוואכקייטן אבער ער ווערט נאכאלטס באטראכט פון די דערויסענדע מערב וועלט אלס א דיקטאטור און קארופטירטער פירער וואס ווארפט א פחד און מורא אויף די ציוויליזירטע וועלט מיט זיינע סטראשענוקעס וואס קומט בעיקר פון זיין זיין דערביטערט פון ארימקייט, כאטשיג זיין לאנד האט דאס רייכסטע אויל קוואל אויפן אמעריקאנעם קאנטינענט, דא איז טאקע דער סוד פון אמעריקעס פראבלעם מיט אים ווייל ער קאנטראלירט אין א געוויסן זין די אויל פרייזן וואס די עקאנאמיע איז פיל אנגעוואנדן אין דער סחורה. 

ער האט אלע פריוואטע גרויסע אויל פאבריקן און נאך אינדוסטריעס איינגענומען מיט מיליטער, אז דאס זאל געהערן פאר די מענשטן קאנטראלירט און אנגעפירט דורך זיין רעגירונג.

קאַטעגאָריע:פרעזידענטן פון ווענעזועלע
טובערקולאז

**טובערקולאז** אדער TB (אינקורצן פאר *טובערקל באקילוס*) איז א פארשפרייטער טויטליכער אינפעקציע קרענק וואס ווערט געשאפן דורך מיקאבאקטעריע, הויפטזעכליך דורך די מיקאבאקטעריע וואס הייסט אזוי *מיקאבאקטעריום טובערקולאז*.

טובערקולאז טוט מייסטענס אפקעטירן די לונגען, אבער עס קען זיך אויך מאכן אז עס אפעקטירט די צענטראלע נערווען סיסטעם, ביינער, געלענקען און אויך די הויט. 

מ'פלעג רופן דאס **שװינדזוכט** אבער היינט ניצט מען דעם נאמען טובערקולאז.

איבער א דריטל פון דער וועלט'ס באַפֿעלקערונג האט איצט די טי.בי. באקטעריום אין זייער קערפער רח"ל, און נייע אינפעקציעס געשענט נאכאנאנד אין די ראטע פון איין'ס פער יעדע סעקונדע. 

נישט יעדער וואס איז אינפֿעקטירט אנטוויקלט דער קרענק, אין דער אמתן איז דער אינפעקציע דאס מערסטע טרעפבאר פון אלע אינפעקציעס. פון דעסט וועגן איז אין איין'ס פון צען אזויליכע אינפעקציעס וועלן פראגרעסערן צו אקטיווע טי.בי. קראנקייט וואס, אויב לאזט מען דאס אומקערגענומען דורך מעדעצין, דערהארגעט מער ווי העלפט פון אירע קרבנות. 

אין יאר 2004, 14.6 מיליאן מענטשן האבן געהאט אקטיווע טי.בי. און עס איז געווען 8.9 מיליאן נייע פעלער און 1.7 מיליאן טויט פעלער, מייסטענס אין אנטוויקעלענדע לענדער. 

אין צוגאב, א שטייגענדער צאל מענטשן אין שוין אנטוויקלטע פארגעשריטענע לענדער כאפן איבער טובערקולאז, ווייל זייער אימיון סיסטעם איז אפגעשוואכט דורך אמיון דערדריקונג דעם נוצן פֿון דראָגס אדער עיטש.איי.ווי.\עידס. 

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:באקטערישע קרענק
גראזשניידער

left|thumb|250px|א פארגעשריטנער גראזשניידער
א **גראזשניידער** קען מיינען א מאשין וואס שנייד גראז, א מענטש וואס שנייד גראז ווערט אויכט אנגערופן א גראזשניידער.

קאַטעגאָריע:גארטן ווערקצייג
קאַטעגאָריע:היים אפאראטן
יאגארט

left|thumb|250px|טערקישע יאגארט.
**יאגארט** איז א מילכיגער פראדוקט פראדוצירט פון באקטעריעלע יערן פון דעם מילך. 

יערן פון די מילך צוקער, (לאקטאז) פראדוצירט מילכזייערס (ענגליש: "lactic acid", דייטש: "Milchsäure"), וואס טוט אקטיוויזירן אויף די מילך פראטין ארויסצוגעבן יאגארט זיין טעקסטור און כארעכטעריסטישער געפיל. מילכזייערס האט דעם כעמישן נאמען "2-הידראקסיפראפאנזייערס" (ענגליש: "2-hydroxypropanoic acid", דייטש: "2-hydroxypropansäure").￼ 

יאגארט קען אויך געמאכט ווערן פון סויע מילך.

קאַטעגאָריע:מילכיקע פראדוקטן
איסור גיורא

**איסור גיורא** ווערט דערמאנט אין דער גמרא עטלעכע מאל. ער איז קודם געווען א גוי, ווען שמואל'ס טאכטער רחל איז געפאנגען געווארן (מסכת כתובות כג) האט ער חתונה געהאט מיט איר אלס גוי אין געפענגעניש, זי איז נתעבר געווארן פון אים אלס גוי, שפטעטר האט ער זיך מגייר געווען, און האט חתונה געהאט מיט איר נאכאמאל ווי די הלכה איז. דאס קינד וואס איז געבוירן איז געווען רב מארי בר רחל.

די גמרא זאגט אז רבא [אדער רב, ווי תוס' איז גורס] האט אים מכשיר געווען ער מעג האבן א שטעלע ביי אידן, כאטש א גר טאר נישט, אבער אים האט מען יא געליינט “מקרב אחיך” עיי”ש.

אין עבודה זרה (ע.) שטייט אז איסור גיורא האט געזאגט פאר רבא "ווען איך בין געווען א גוי האב איך געמיינט אז די אידן זענען מחלל שבת, ווייל איך האב געזען זיי טרעפן א בייטל געלט, און נעמען עס, שפעטער ווען איך בין געווארן א איד, האט איך פארשטאנען אז זיי זענען עס מטלטל אום שבת ווייניגער ווי פיר איילן, און דאס איז מותר".

די גמרא פארציילט (ב”ב קמט) אז איידער ער איז געשטארבן האט ער געהאט דרייצן טויזנט רענדלך און האט עס געוואלט איבערלאזן א ירושה פאר זיין זון רב מארי בר רחל, אבער ער איז דאך געווען א גר, און די הלכה איז א גר קען נישט יורש זיין פאר זיין קינד, האט ער געלאזט שרייבן א שטר אז דעס געלט געהערט זיין זון.
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין גמרא
ניל ארמסטראנג

קליין|250px|ניל ארמסטראנג
**ניל אָלדען אַרמסטראָנג** (ענגליש: *Neil Alden Armstrong*; 5טן אויגוסט 1930, אהאיא - 25סטן אויגוסט 2012) איז געווען אן אמעריקאנער אסטראנויט, דער ערשטער וואס האט ארויף געטראטן אויף דער לבנה. ער איז געווען דער קאמאנדאנט פון אפאלא 11 וואס האט זיך אראפגעלאזט אויף דער לבנה אין 1969.

אום 20סטן יולי 1969 זענען ארמסטראנג צוזאמען מיט אפאלא-11 לבנה־מאדול פילאט באז אלדרין געווארן די ערשטע מענטשן צו לאנדן אויף דער לבנה, און דעם נעקסטן טאג האבן זיי פארברענגנט צוויי און א האלב שעה'ן ארויס פון דעם לבנה־מאדול "איגל" ("אדלער") קאסמאסשיף, בשעת ווען מייקל קאלינס איז געבליבן אין א לבנה־ארביט אין דעם אפאלא קאמאנדע־מאדול "קאלאמביע".

קאַטעגאָריע:אסטראנויטן
אפאלא 11

[קליין|[באז אלדרין|באַז אָלדרין אויף דער לבנה]]
**אַפּאלא 11** (ענגליש: *Apollo 11*) איז געווען די ערשטע מענטשישע קאסמאס מיסיע וואס האט זיך אראפגעלאזט אויף דער לבנה דעם 16טן יולי 1969, און די פינפטע אפאלא פראגראמס אפשיק.

דער ערשטער מענטש פון דער קאסמאסשיף וואס האט ארויף געטראטן אויף דער לבנה איז געווען דער אסטראנויט ניל אַרמסטראָנג. מיט אים זענען געווען באַז אָלדרין און מייקל קאלינס.

קאַטעגאָריע:קאסמאסשיפן
רב מרי בר רחל

**רב מרי בר רחל** איז געווען אן אמורא אין דעם דריטן דור.

ער איז געווען דער זון פון רחל, זיין טאטע האט געהייסן איסור גיורא. רחל איז געווען די טאכטער פון שמואל, דער חבר פון רב, דער זון פון אבא. שמואל איז געווען א כהן.

אין ש"ס אין אסאך פלעצער ווערט ער אנגערופן רב מרי בר רחל (ברכות טז. שבת פח, ב"מ קג.). ער ווערט נישט אנגערופן דער זון  פון  זיין טאטע נאר פון זיין מאמע, דאס איז ווייל זיין מאמע רחל איז געפאנגען געווארן צו א גוי (זעט כתובות כג: בנתיה דשמואל אשתביין), זי איז נתעבר געווארן פון אים אלץ גוי, דערנאך האט ער זיך מגייר געווען, דערנאך איז געבוירן דאס קינד וואס מען האט גערופן רב מארי, קומט אויס אז דאס קינד איז געווען הורתו שלא בקדושה, זיין מאמע האט איהם געהאט נישט דורך א איד, אבער ווען ער איז געבוירן איז שוין זיין טאטע געווען א איד דאס הייסט אז לידתו איז געווען בקדושה. דאס  קינד איז אויסגעוואקסן א גרויסער אמורא, דער חבר פון רבא.

אלץ כבוד פון זיין מאמע האט מען אים גערופן נאך זיין מאמע (רש"י עבודה זרה עג:).

אין גמרא (תענית כד.) שטייט ער האט געזען מלאכים דורך דער תפלה פון רבי יהודה.

אין תוס' (ב"ב קמט) קומט אויס אז עס זענען געווען צוויי רב מארי בר רחל בת שמואל, און די סיבה פאר וואס מען רופט איהם נאך זיין מאמע, איז וויבאלד מען האט געוואלט מחשיב זיין רב מארי אלץ א אייניקעל פון שמואל.

רב מרי האט געהאט דריי קינדער אמוראים, 1) רב אחא סבא (קידושין כא. סה: זבחים צא.). 2) מר זוטרא. 3) רבא. (רש"י ב"ק פרק השוכר).

מרי בר רחל
וואלקן קראצער

[קליין|250px|[טייפי 101 ביינאכט]]

א **וואלקן קראצער** ווערט אנגערופן א גאר הויכער בנין וואס מענטשן האבן געבויט און עס קוקט אויס ווי עס כאפט זיך אן אין די וואלקענעס.

אין ניו יארק איז היינט פארבליבן דער עמפייער סטעיט בילדינג אלס העכסטער וואלקן קראצער, אויך די טווין טאוערס זענען געווען וואלקן קראצערס.

ביים סוף פון דעם 20סטן יארהונדערט האט זיך געמאכט אן אומאפיציעלער פארמעסט צו בויען דעם העכסטן וואלקן קראצער. מ'האט געבויט אסאך אין מזרח אזיע, אין כינע, יאפאן, מאלייזיע, דרום קארעע און טייוואן. אין אנהייב פון דעם 21סטן יארהונדערט האט מען אנגעהויבן בויען גאר הויכע סטרוקטורן אינעם מיטל מזרח.

דער העכסטער וואלקן קראצער אויף דער וועלט איז געווען דער טייפי 101, וואס געפינט זיך אין טייפי, טייוואן, מיט 101 שטאק, און איז הויך
509.2 מעטער (1670.60 פיס). זייט 2010 איז דער העכסטער וואלקן קראצער בורדזש כאליפא, מיט 163 שטאק און הויך 828 מעטער.

קאַטעגאָריע:וואלקן קראצערס
0 (נומער)

לינקס|250px|זערא
**נול** אדער **זעראָ** איז דער נומער **0** וואס קומט נאך 1- און פאר 1.

עס איז אַ נומער וואָס באַדייט גאָרנישט מיט גאָרנישט. 10 זעראָס איז צען מאָל גאָרנישט און 1,000 זעראָס זענען טויזנט מאָל גאָרנישט. די זעראָס פאַר זיך האָבן נישט קיין שום באַדייט און קיין שום ווערט.

ווען מ'שטעלט אָבער אַוועק פאַר דעם זעראָ אַ ציפער: 1, 2, אָדער 3, ווערט דער זעראָ אַ גאַנצער יחסן און באַקומט פּלוצלינג פלייש מיט ביינער.

אַ זעראָ מיט 1 איז גאַנצע 10. אַ זעראָ מיט 2 איז 20, אַ זעראָ מיט 3 איז 30, און אַ זעראָ מיט אַ 4 איז 40. אַ ציפער 1 אָדער 2 מיט אַסאַך זעראָס דערנאָך, קען ווערן אַ מיליאָן (1,000,000), אַ ביליאָן אָדער אַ טריליאָן.

דער נול, דער זעראָ, דער אַזוי-גערופענער גאָרנישט, איז זייער וויכטיג אין דער וויסנשאַפט פון מאַטעמאַטיק און אָן אים וואָלט נישט מעגליך געווען צו ציילן די יאָרן און פירן אַ קאַלענדאַר, מען וואָלט נישט געקענט מאַכן חשבונות און קאַלקולאַציעס אין אַסטראָנאָמיע, פֿיזיק און אַרכיטעקטור.

ווער עס איז געווען דער געניאַלער דערפינדער פון דעם זעראָ איז נישט באַקאַנט און אויך ווייסט מען נישט גענוי אין וועלכן יאָר ער איז צום ערשטן מאָל גענוצט געוואָרן. מ'גלויבט אָבער אַז דער זעראָ איז דערפינדן געוואָרן ביי די מאַיאַ אינדיאַנער פון צענטראַל אַמעריקע מיט אומגעפער 1600 יאָר צוריק.

מ'האָט נאָך אין יענער צייט ביים דערפונדן דעם נול נישט געגעבן קיין נאָבעל־פּריזן פאַר וויכטיגע דערפינדונגען און אַנטדעקונגען, דער דערפינדער פון דעם זעראָ וואָלט אָבער אָן אַ צווייפל פאַרדינט די נאָבל פּרעמיע ווען מ'וואָלט דעמאָלט געגעבן אַזעלכע פּרעמיעס. און ווען מ'ווייסט זיין נאָמען וואָלט ער פאַרצייכנט געוואָרן אַלס איינער פון די גרעסטע דערפינדער אין דער וועלט.

## אין מאטעמאטיק 
יעדער נומער וואס מען טאפלט מיט א נול, באטרעפט א נול. אין מאטעמאטיק איז פארבאטן צו צעטיילן סיי וואסערע נומער מיט א נול. ד"ה, א נול קען ניט זיין קיין דענאמינאטאר.
1 (נומער)

left|thumb|250px|אנטוויקלונג פון שרייבן דעם נומער
**1** איז דער ערשטער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאכן נול און פארן צוויי. 

1 איז גימטריא **א**'

## אין יידישקייט 
* גאט איז איינער.
2 (נומער)

left|thumb|250px|אנטוויקלונג פון שרייבן דעם נומער
**2** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 1 און פאר 3. 

2 איז גימאטריע **ב**'

## אין מאטעמאטיק 
## אין יידישקייט
3 (נומער)

**3** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 2 און פאר 4. 

3 איז גימאטריע **ג**

## אין מאטעמאטיק 
## אין יידישקייט
4 (נומער)

left|thumb|250px|אנטוויקלונג פון שרייבן דעם נומער
**4** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 3 און פאר 5. 

4 איז גימאטריע **ד**

## אין מאטעמאטיק 
## אין יידישקייט 
* פיר מאמעס—שרה, רבקה, רחל, לאה
* ארבעה מינים
* ארבע כוסות
5 (נומער)

קליין|250px|אנטוויקלונג פון שרייבן דעם נומער 5
**פינף** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך פיר און פאר זעקס. 

5 איז די גימאטריא פון **ה**'.

## אין מאטעמאטיק 
* 5 איז א פרימצאל.

## אין וויסנשאפט 
* 5 איז דער אטאם נומער פון באר.

## אין יידישקייט 
* די תורה האט 5 חומשים.
באריום ענימע

**באריום ענימע (קאנע)** איז א מעדיצינישער טעסט, צו באקוקן די גראבע קישקע, מען נעמט אן איקסשטראל (רענטגן) פון דער גרויסער קישקע אין דער צייט וואס מען פילט זי אן מיט באריום.

## דער טעסט 
דעם טעסט מאכט מען אין דעם ראדיאלאגיע אפטייל פון א שפיטאל אדער א קליניק.
## דער נוצן 
## זייטן עפעקט 
אזוי ווי אלע איקסשטראלן האט אויכט דער טעסט שעדליכע ראדיאציע, און א גאר קליינע מעגלעכקייט פון מאכן א לאך אין דער קישקע.

## זעט אויך 
* קאלאנסקאפי
* ווירטועל קאלאנסקאפי

קאַטעגאָריע:מעדיצינישע טעסטן
6 (נומער)

left|thumb|250px|אנטוויקלונג פון שרייבן דעם נומער
**זעקס** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך פינף און פאר זיבן. 

6 איז גימאטריע **ו**'

## אין מאטעמאטיק 
## אין יידישקייט 
* 6 סדרים פון דער משנה
8 (נומער)

left|thumb|250px|אנטוויקלונג פון שרייבן דעם נומער
**אכט** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך זיבן און פאר ניין. 

8 איז גימאטריע **ח**'
10 (נומער)

**צען** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 9 און פאר 11.

איז גימאטריע **י**

## אין מאטעמאטיק 
## אין יידישקייט 
* צען מכות
* עשרת הדיברות
* עשרת ימי תשובה
* עשרת השבטים
* צען זין פון המן
* עשרה הרוגי מלכות
7 (נומער)

left|thumb|250px|אנטוויקלונג פון שרייבן דעם נומער
**זיבן** איז די נאטירלעכע צאל וואס קומט נאך זעקס און פאר אכט. 

7 איז גימאטריע **ז**'

## אין מאטעמאטיק 
## אין יידישקייט 
די צאָל 7 האָט אין תנ"ך און גמרא און אויך אין שפּעטערע ספרים אַ געוויסע באַדייטונג. אין חומש בראשית א' און ב' ווערט דערציילט, אַז גאָט האָט באַשאַפן די וועלט אין 6 טעג און גערוט אין דעם 7טן טאָג; דערפון איז געװאָרן דער רו־טאָג שבת (שמות כ') פּסח און סוכות האָבן 7 טעג יום־טוב (דער 8טער טאָג פון סוכות איז אַ באַזונדער יום־טוב „שמיני עצרת”); פון צומאָרגנס פון פּסח („ממחרת השבת”, לויט דעם פּירוש פון דער טראַדיציע) ווערט געציילט 7 װאָכן (7 מאָל 7 טעג) און עס איז דער יום־טוב שבועות (ויקרא כ"ג); די געהיימע צאָלן אין ספר דניאל י"ג זענען אלע אַרום 7 (שבעתים, שבעים ושבעה), אין די שפּעטערע ספרים איז אָנגעװיזן געװאָרן אויף די „7 פּלאַנעטן” (שבעה כוכבי לכת) װאָס זענען דעמאָלט געווען באַקאַנט; דער ילקוט שמות רע"ו זאָגט „כל השביעיים חביבים למעלה” (אַלע זיבנטלעך זענען ליב אין הימל); די מפרשים אויף תורה (אבן עזרא סדרה תזריע און אַנדערּע) ווייזן אָן, אז דאָס טמא זיין 7 טאָג האָט אויך אַ שייכות דערמיט.

א שמיטה איז זיבן יאר און א יובל זיבן שמיטות.

## קוואַלן
דזשאסעף ברונא

left|thumb|250px|דזשאסעף ברונא
**דזשאסעף ברונא** (געבוירן אפריל 8 1929) איז אמעריקאנער ביזנעסמאן און פאליטיקאנט, ער איז דער יעצטיגער מאיאריטעט פירער פון דעם ניו יארק שטאט סענאט, ערוויילט אין דעם 43סטן דיסטריקט. ער איז א רעפובליקאנער.

ברונא
13 (נומער)

**דרײַצן** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 12 און פאר 14. 

איז גימטריא **יג**

## אין מאטעמאטיק 
## אין יידישקייט 
* צו דרייצן יאר ווערט א יינגל בר-מצוה
* 13 מדות פון רחמים
14 (נומער)

**פֿערצן** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 13 און פאר 15. 

 

## אין מאטעמאטיק 
## אין וויסנשאפט 
* 14 איז דער אטאם נומער פון סיליציום.

## אין יידישקייט
15 (נומער)

**פֿופֿצן** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך פערצן און פאר זעכצן. 

15 איז די גימטריא פון **ט"ו**.

## אין מאטעמאטיק 
## אין יידישקייט 
פופצן שיר המעלות'ן אין תהלים.
16 (נומער)

**זעכצן** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 15 און פאר 17. 

## אין מאטעמאטיק 
## אין יידישקייט
17 (נומער)

**זיבעצן** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 16 און פאר 18. 

## אין מאטעמאטיק 
## אין יידישקייט
18 (נומער)

**אַכצן** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 17 און פאר 19. 

## אין מאטעמאטיק 
## אין יידישקייט 
אין משנה מסכת אבות שטייט בן שמונה עשרה לחופה, ביי אכצן יאהר דארף מען חתונה האבן.

אכצן איז א סימן ביי אידן פון לעבן, ווייל עס איז גימטריא פון חי.
19 (נומער)

**נײַנצן** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 18 און פאר 20. 

19 איז גימאטריע **יט**

## אין מאטעמאטיק 
## אין יידישקייט
צוואנציק

**צוואנציק** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך ניינצן און פאר 21. 

20 איז גימאטריע **כ**'
22 (נומער)

***** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 21 (נומער) און פאר 23 (נומער). 

איז גימאטריע **כב**

## אין מאטעמאטיק 
## אין יידישקייט
23 (נומער)

***** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 22 (נומער) און פאר 24 (נומער). 

איז גימטריא **כג**

## אין מאטעמאטיק 
* 23 איז א פרימצאל
## אין יידישקייט 
* א קליינער סנהדרין האט 23 דיינים
24 (נומער)

***** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 23 און פאר 25. 

איז גימטריא **כד**

## אין מאטעמאטיק 
## אין יידישקייט
25 (נומער)

***** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 24 און פאר 26. 

איז גימאטריע ''''''

## אין מאטעמאטיק 
## אין יידישקייט
26 (נומער)

***** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 25 און פאר 27. 

## אין מאטעמאטיק 
## אין יידישקייט
29 (נומער)

***** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 28 און פאר 30. 

איז גימטריא '''''

## אין מאטעמאטיק 
## אין יידישקייט
35 (נומער)

**35** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 34 און פאר 36. 

## אין מאטעמאטיק 
## אין וויסנשאפט
*35 איז דער אטאמישער נומער פון בראם

## אין יידישקייט
12 (נומער)

**צװעלף** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 11 און פאר 13. 

12 איז גימטריא **יב**

12 מאנאטן אין א יאר.
## אין מאטעמאטיק 
## אין יידישקייט 
* 12 שבטים
37 (נומער)

**37** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 36 און פאר 38. 

## אין מאטעמאטיק 
* 37 איז א פרימצאל
## אין וויסנשאפט
## אין יידישקייט
38 (נומער)

**38** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 37 און פאר 39. 

איז גימטריא **לח**

## אין מאטעמאטיק 
## אין יידישקייט
36 (נומער)

**זעקס און דרייסיק** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך פינף און דרייסיק און פאר זיבן און דרייסיק. 

איז גימטריה **ל"ו**

## אין יידישקייט 
36 אין צוויי מאל ח"י.
39 (נומער)

**39** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 38 און פאר 40. 

איז גימטריא **לט**

## אין מאטעמאטיק 
## אין יידישקייט 
* 39 מלאכות וואס מ'טאר נישט טון שבת
* 39 מלקות

## אין היסטאריע 
*די צאל  סקוד מיסלען וואס איראק האט געשאסן איןישראל במשך דעם איינגאס קריג אין 1991
41 (נומער)

**41** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 40 און פאר 42. 

* איז גימאטריע **מא**

## אין מאטעמאטיק 
## אין יידישקייט 
## אנדערע 
* דער אינטערנאציאנעלער טעלעפאן קאד פאר דער שווייץ
40 (נומער)

***** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 39 און פאר 41. 

* איז גימאטריע **מ**

## אין מאטעמאטיק 
## אין וויסנשאפט 
* 40 איז דער אטאם נומער פון צירקאניום
* די טעמפעראטורן 40º- צעלזיוס און 40º- פארנהייט זענען גלייך
## אין יידישקייט 
*  ביים מבול האט גערעגנט 40 טעג און 40 נעכט
* משה רבנו איז ארויף אויפן בארג סיני  40 טעג און 40 נעכט
מאראסט

[left|thumb|250px|[פוס אין מאראסט.]]
**מאראסט** איז פליסיגע זאמד, שטויב, ערד און אנדערע סובסאטנצען אויסגעמישט מיט וואסער אדער ליים. 

מאראסט, ווערט אנגעקוקט דורך מענשטן בטעות ווי שמוץ אבער דאס טוט דינען אלס א וויכטיגער ארטיקל פאר פילע לעבנס וויכטיגע אויפגאבעס.

עס טוט דינען ווי א קריטיש וויכטיגער ארטיקל פאר די פארשער און וויסנשאפטלער צו דערגיין די יארגאנג פון דער וועלט און אויך וואס איז מיט איר דורך זינט איר באשאפונג. שטיקער מאראסט וואס זענען פארטרונקעט געווארן טוען אנטהאלטן אין זיך גאר אסאך היסטאריע פון אירע געאלאגישע שיכטן און פאסיל רעקארדס.

מאראסט שטעלט צו וואונינג אין פארעם פון א הויז פאר פארשידענע מינע חיות, אריינגערעכענט פארשידענע ווערעם, פרעש, שלענג, א.א.וו. אנדערע חיות ווי חזירים און העלפאנדן, באדן זיך אין מאראסט כדי צו ווערן קיל און זיך אפהיטן פון די זון וואס שיינט אין זייערע הייסע קלימאטן.

אין דיר קאנסטרוקציע אינדוסטריע טוט דאס מיינען אויך נאסע פלעסטער, צעמענט אדער אנדערע ענדליכע סובסטאנצן, אמאל פלעגט מען בויען די הייזער מיט סתם מאראסט.

קאַטעגאָריע:געאלאגיע
11 (נומער)

**עלף** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 10 און פאר 12. 

עלף איז גימאטריא **י"א**.

## אין יידישקייט 
* אין אחד מי יודע צייכנט עלף אן די אחד עשר כוכביא.
42 (נומער)

**42** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 41 און פאר 43. 

## אין מאטעמאטיק 
## אין יידישקייט 
42 איז גימטריא מ"ב צוויי און פערציג, עס איז דא א הייליג שם וואס ווערט דערמאנט און זוהר און אין ספרי קבלה, דאס איז די עליות העולמות, דערמיט ווערט נתעלה פון איין וועלט צום צווייטן, דאס הייסט עס איז דא פיר וועלטן אצילות, בריאה, יצירה עשיה, און מיטן שם מ"ב ווערט מען נתעלה, דעריבער זאגט מען ביים דאווענען אנ"א בכ"ח וואס איז מרומז אויפן שם מ"ב, ווייל דעמאלטס גייט מען איבער די פיהר וועלטן (אריז"ל).
43 (נומער)

**דריי און פערציק** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך צוויי און פארציק און פאר פיר און פערציק. 

43 איז גימאטריע **מ"ג**

## אין מאטעמאטיק 
## אין יידישקייט
46 (נומער)

**46** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 45 און פאר 47. 

## אין וויסנשאפט
* 46 איז דער אטאם נומער פון פאלאדיום
## אין אנדערע פעלדער 
* 46 איז דער אינטערנאציאלער טעלעפאן קאד פאר שוועדן
47 (נומער)

**47** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 46 און פאר 48. 

## אין מאטעמאטיק 
* 47 איז די 15טע פרימצאל

## אין וויסנשאפט
* 47 איז דער אטאם נומער פון זילבער
## אין אנדערע פעלדער 
* דער AK-47 אדער קאלאשניקאוו ביקס
45 (נומער)

**45** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 44 און פאר 46. 

## אין מאטעמאטיק 
## אין יידישקייט
50 (נומער)

***** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 49 און פאר 51. 

## אין מאטעמאטיק 
**פופציג** איז די קלענסטע צאל וואס מען קען שרייבן ווי די סומע פון צווי קוואדראטצאלן אין צוויי פארשידענע אופנים: 50 = 12 + 72 = 52 + 52. זי איז אויך די סומע פון דריי קוואדראטצאלן: 50 = 32 + 42 + 52.
## אין וויסנשאפט 
* דער אטאם נומער פון צין
## אין יידישקייט 
* אין דער גמרא שטייט (מסכת ראש השנה) עס איז דא פופציג שערים פון בינה, ניין און פערציג קען מען צוקומען דערצו, און משה רבינו האט דערצו זוכה געווען, אבער דער פופציגסטער טויער פון בינה איז זייער טיף, אפילו משה רבינו האט נישט דערצו זוכה געווען.
* די צאל פון יארן אין א יובל
60 (נומער)

**זעכציק** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 59 און פאר 61. 

איז גימאטריע **ס**'
## אין מאטעמאטיק 
אין געאמעטריע, 60 סעקונדן אין איין מינוט, 60 מינוט אין איין גראד.

א שאק (= 5 טוץ) איז 60.
70 (נומער)

**זיבעציק** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 69 און פאר 71. 

איז גימאטריע **ע**'
## אין וויסנשאפט 
* דער אטאם נומער פון ייטערביום, א לאנטאניד.

## אין יידישקייט 
* 70 נפשות פון די בני יעקב זענען אראפ אין מצרים. 
* 70 פעלקער אין דער וועלט
80 (נומער)

**אכציק** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 79 און פאר 81. 

האט גימאטריע **פ**'
## אין וויסנשאפט 
* דער אטאם נומער פון קוועקזילבער.

## אין יידישקייט 
* ווען א מענטש דערגרייכט די עלטער פון 80 איז ער צוגעקומען צו גבורות (מסכת אבות פרק ה, משנה כא)
49 (נומער)

**49** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 48 און פאר 50. 

## אין מאטעמאטיק 
*  49 איז דער קוואדראט פון 7.

## אין וויסנשאפט 
* 49 איז דער אטאם נומער פון אינדיום

## אין יידישקייט 
מען ציילט די ספירה ניין און פערציג טעג, פון דעם צווייטן טאג פסח ביז דעם יום טוב שבועות.

## אין אנדערע פעלדער 
**49** איז:
* די צאל סטראנעס אויף א הארפ
* דער אינטערנאציאנאלער טעלעפאן קאד פאר דייטשלאנד
100 (נומער)

**100** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 99 און פאר 101.

100 איז גימאטריע **ק**'
200 (נומער)

**צוויי הונדערט** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך הונדערט ניין און ניינציק און פאר צוויי הונדערט איינס. 

**200** איז גימאטריע **ר**'

## אין מאטעמאטיק 
## אין יידישקייט
300 (נומער)

**דרײַ הונדערט** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 299 און פאר 301. 

איז גימאטריא **ש**

## גאנצצאלן פון 301 ביז 399
400 (נומער)

**400** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 399 און פאר 401. 

## אין מאטעמאטיק 
* 400 איז דער קוואדראט פון 20.
## אין יידישקייט 
* אברהם אבינו האט באצאלט 400 זילבערנע שקלים פארן מערת המכפלה
500 (נומער)

**500** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 499 און פאר 501.

## אין מאטעמאטיק 
* 500 איז א הארשאד צאל

## אין יידישקייט 
* הר הבית איז געווען גרויס 500 x  500 איילן
1000 (נומער)

**1000** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 999 און פאר 1001. 10 מאל 100 איז 1000.

טויזנט איז גימטריא **תת"ר**.

## אין מאטעמאטיק 
אין מאטעמאטיק נוצט מען דעם אות K (וואס באדייט קילא) צו באצייכענען טויזנט. ווי צב"ש 30,000 קען מען שרייבן אויך אזוי 30K. אבער אין קאמפיוטער איז א K נומער 1,024.
2000 (נומער)

***** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 1999 און פאר 2001 . 

## אין מאטעמאטיק 
## אין יידישקייט 
א תחום שבת איז 2000 איילן.
סעלערי

left|thumb|250px|סעלערי שטעקן איבערגעשניטן
**סעלער** אדער **סעלעריע** איז א גרינצייג, וואס וואקסט אין נאסע ערד, עס געדויערט צוויי יאר פון ווען מען פלאנצט זי איין ביז עס איז גרייט. דיאס ערשטע יאר וואקסט נאר בלעטלעך, דאס צווייטע יאר קומט שוין ארויס די שטעקלעך.

די סעלעריע נוצט מען בעיקר צו קאכן, אבער מען קען עס אויך עסן פרישערהייט איינגעטונקען אין דיפ (טינק).

## אידישקייט 
אזוי ווי ביי סעלעריע טרעפט מען ווערעם, דערפאר דארף מען דאס גוט בודק זיין.

קאַטעגאָריע:גרינסן
90 (נומער)

***** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 89 און פאר 91. 

## אין מאטעמאטיק 
יעדער ווינקל פון א קוואדראט האט 90 גראד.
## אין וויסנשאפט 
* דער אטאם נומער פון טאריום, אן אקטיניד.
## אין יידישקייט 
* דעם קאפיטל אין תהלים וואס משה האט געזאגט.

## אנדערע 
* דער אינטערנאציאנאלער טעלעפאן קאד פאר טערקיי
שווארצער פעפער

קליין|250px|שווארצער און ווייסער פעפער
דער **שוואַרצער פֿעפֿער** איז א געוואוקס וואס ווערט באניצט אלס געווירץ. מען קען אים נוצן צו קאכן גאנצערהייט, אבער אין מערסטנטייל ווערט ער צוריבן.

עס איז דאס מערסטע באניצטע געווירץ אין דער וועלט און ליגט געוויינליך אויפן טיש זייט ביי זייט מיט זאלץ.

ווען מען צומאלט אים פרישערהייט איז סאך געשמאקער ווי ווען מען קויפט אים צוריבן.

דער שווארצער פעפער קומט פון אינדיע, אמאליגע צייטן ווען מען האט געוואלט זאגן אז איינער זאל אוועקגיין און מער קיינמאל נישט צוריקקומען האט מען געזאגט "גיי ווי דער שווארצער פעפער וואקסט".

## סארטן 
עס זענען פאראן זעקס סארטן פעפער וואס אלע פון זיי קומען פונעם זעלבן געוואוקס, נאר ווערט אנדערש פראצעסירט.
* ראזע
* גרין
* טעליטשערי
* מאלאבאר שווארץ
* סאראוואק ווייס
* מונטאק ווייס

## זעט אויך 
* גרינער פעפער

קאַטעגאָריע:געווירצן
קאַטעגאָריע:פעפער
ווירטועל מאשין

[300px|קליין|[VirtualBox]]
**ווירטועל קאמפיוטער** אדער **ווירטועל מאשין** איז ווייכווארג וואס מאכט נאך א קאמפיוטער. מען קען אינסטאלרין אין דעם ווייכווארג וואס פאסט די נייע מאשין למשל אן אפערירן סיסטעם.

קאַטעגאָריע:ווייכווארג
לונגען קענסער

קליין|250px|א לונג מיט קענסער פון א רויכערער
**לונגען קענסער/ראַק** איז א קענסער געוואוקס אין די לונגען, עס הרגט 1.3 מיליאן מענטשן א יאר, עס איז פאראנטווארטלעך פאר די מערסטע טויט פעלער פון אלע קענסער/ראַקן ביי מענער, און די צווייטע מערסטע ביי פרויען נאך ברוסט קענסער.

## סימפטאמען 
א טייל פון סימפאטמען וואס קענען מיינען לונגען קענסער.

* א שנעלן אטעם.
* אויפהיסן בלוט
* כראנישע הוסן אדער א טויש און די וועג וויאזוי מען הוסט
* וויזען
* ווייטאגן אין די ברוסטקאסטן אדער אין די בויך
* שווערע שלונג
* הייזעריגער קול.
* וואג פארלוסט, מידעקייט, און פארלוסט פון די אפעטיט.

רוב פון די זאכן ווערן געווענליך פאראורזאכט פון אנדערע קרענק.

אזוי ווי ביי אלע קענסער האט עס נישט כמעט קיין סימאפטאמען אנפאנג, נאר ווען עס איז מער צושפרייט.

## דיאגנאזירן און טעסטן 
* רענטגען שטראלן אויפן ברוסטקאסטן
* קעטסקען ווייזט גאר קליינע קענסערס וואס א געווענליכן רענטגען ווייזט נישט

## באהאנדלונג 
* אפעראציע, אויב דער קענסער איז נאכנישט צושפרייט.
* כעמאטעראפיע
* באשטראלונג טעראפיע

## ווי אזוי צו פארמיידן 
רויכערן און צווייטע האנט רויך איז גרעסטער פאראורזאכער פון לונגען קענסער.

קאַטעגאָריע:קענסערס
תלמיד חכם

[250px|ממוזער|תלמידות חכמות ב[מדרשת שיל"ת ישראל]]
[300px|קליין|מרכז| תלמידי חכמים ב[מוסקבה רוסלאנד]]
[קליין|מרכז| הרב [יעקב ישראל קאניעווסקי גריפן "הסטייפלער" בעל "הקהילות יעקב" פון בני ברק א תלמיד חכם של הדור]]
**תלמיד חכם** איז טיטל פאר איינער וואס קען לערנען אסאך תורה.

א תלמיד חכם טאר נישט ארומגיין מיט שמוציגע קליידער, אויך טאר ער נישט גיין אליין ביינאכט.
קאַטעגאָריע:טיטלען
ארץ ישראל יישוב בעת'ן ערשטן וועלט קריג

בשעת דעם ערשטן וועלט קריג האט געהערשט אויף ארץ ישראל די אטאמאנישע אימפעריע (די טערקן) וואס האבן געמאכט שווערע גזירות אויף דעם אידישן יישוב אין ארץ ישראל. דער לאגע איז געקומען צום ענד אין יאר ה'תרע"ח ; 1918 ווען די בריטן האבן איינגענומען די טערקישע אימפעריע.

## די שוועריקייטן וואס האט באהערשט אויף די אידן אין ארץ ישראל 
* בשעת דעם ערשטן וועלט קריג האבן די אידן אין ארץ ישראל געליטן פון שטארקער ארימקייט, ווייל דער עיקר פרנסה פון די אידן פאר דער ערשטער וועלט קריג איז געווען פון עקספארטן פרוכט קיין חוץ לארץ, און ביי די פרומע פון אנשי יישוב הישן פון באקומען כספי חלוקה פון נדיבים אין חוץ לארץ, אבער זינט דער ערשטער וועלט קריג וואס מען האט פארשפארט אלע גרענעצן האבן די אידן געבליבן אָן קיין פרנסה.

* אויסער דעם האבן די טערקן ארויפגעלייגט אויף די אידן שווערע מלחמה-שטייער און גענומען פון די אידן בהמות, ווערקצייג, עסנווארג און נאך...

* צודערצו איז געווען אן א שרעקליכער געפאר וואס האט זיך פארפלייצט א היישעריק-מכה וואס האט פארדארבן אלע איבעריגע פלאנצונגען.

* אויך האט זיך צעשפרייט עטליכע שווערע מגיפות וואס האט דערארגעט פיל מענטשן. אזוי זיינען די אידן געבליבן אָן גארנישט. פיל זיינען געשטארבן פון הונגער און פון מגיפות.

דער באציאונג צווישן די טערקישע רעגירונג מיט די אידן איז געוועזן זייער שלעכט, ווייל רוב פון די אימיגראציע גרופעס זיינען געווען פון די איינשטימונג רעגירונגס (ווי רוסלאנד און נאך...) און דערפאר האבן די טערקן פארדאכט די אידן אלס שפיאנער וואס וועלן העלפן די בריטן צו מלחמה האלטן קעגן זיי, און דערפאר האבן די טערקן געפאדערט פון א טייל אידן צו מאביליזירן צו די טערקישע ארמיי, און פון א טייל אידן פארלאזן די לאנד דורך עגיפטן, אויך האבן זיי פארבאטן פון די אידן צו טראגן געווער, האלטן פאסט מארקעס, שרייבן בריוון אויף די אידישע אדער העברעישע שפראך, לערנען אין די שולעס נאר אויף טערקיש, הויפהייבן די ישראלישע פאן.

ביי דער ענדע פון דעם ערשטן וועלט קריג איז אראפ די צאל פון די אידישע איינוווינער אין ארץ ישראל פון 84 טויזנט צו 56 טויזנט.

קאַטעגאָריע:אידישע היסטאריע
יישוב
קאַטעגאָריע:ערשטע וועלט מלחמה
פדיון הבן

**פדיון הבן** איז מצוות עשה פון די תרי"ג מצוות אז דער טאטע דארף אויסלייזן זיין קינד, וואס איז בכור צו זיין מאמען, ווען ער ווערט אלט א חודש, מיט 5 שקלים, וואס זענען ריין זילבער, אדער א זאך וואס איז ווערט די סכום, ביי א כהן.

עס ווערט פארעכנט פאר איינס פון די כ״ד מתנות כהונה.

א יתום אדער איינער וואס  דער טאטע האט אים נישט אויסגעלייזט דארף זיך אליין אויסלייזן ווען ער איז שוין א אויפגעוואקסענער.

ביים פדיון טוט מען מאכן א סעודה. דער כהן זיצט בשעת מ'ברענגט אים דאס קינד.און פרעגט דעם טאטן וואס ער דארף ענדערש דאס קינד אדער די געלט ווען דער טאטע ענטפערט דאס קינד מאכט דער טאטע א ברכה "אשר קדשנו במצוותיו וצונו על פדיון הבן" איידער ער גיט איבער דעם פדיון צום כהן. דערנאך מאכט דער כהן א ברכה "בורא פרי הגפן" אויף א כוס וויין.

## די מקור פון דער מצווה
די מצווה פון פדיון בכור געפונען מיר עטליכע מאל אין די תורה, די ערשטע מאל אין ספר שמות יג, `יג: "...וכל בכור אדם בבניך תפדה". `

## מנהגים 
ס'איז פאראן א מנהג, ווען מען ברענגט אריין דאס קינד צום פדיון, לייגן די פרויען אויף זיין קישן זייער צירינג, אויך לייגט מען אויף אים צוקער.

קאטעגאריע:תרי"ג מצוות
קבר רחל

[קליין|אַן קאָנטראָל פֿון [צה"ל|צבא הגנה לישראל לעבן קבר רחל]]
[קליין|קבר רחל אמנו [2014 ה'תשע"ד]]
קליין|250px|דער בנין פון קבר רחל
[קליין| קבר רחל אמנו [1992]]
**קבר רחל אימנו** איז דער קבר ווי די מאמע רחל די ווייב פון יעקב אבינו איז באערדיגט. ער געפינט זיך לעבן בית לחם. א גרויסער עולם פארט ארויס דאווענען דארט אויף איר יארצייט, י"א מרחשון.
קאַטעגאָריע:מקומות הקדושים
קאַטעגאָריע:ארץ ישראל
הענרי פארד

[קליין|250px|הענרי פארד [1919]]
**הענרי פארד** (30סטן יולי, 1863 - 7טן אפריל 1947) איז געווען דער גרינדער פון פארד מאטאר געזעלשאפטט, און ער איז דער טאטע פון די מאדערנע אסעמבלי ליניעס וואס ווערט געניצט און מאסן פראדוקציע.

ער איז בכלל געווען א ראסיסט, ער האט פיינט געהאט יידן און אפריקאנער אמעריקאנער. ער האט געהאלפן פארשפרייטן די פראטאקאלן פון זקני-ציון, און ער אליין האט געגלייבט אין אינטערנאציאנאלער ייד, און אז די יידן האבן א קאנספיראציע, וואס זיי ווילן אונטער ברענגען די וועלט. ער האט פארשפרייט א בוך, מיטן נאמען דער אינטערנאציאנאלע ייד, וואס זענען ארויס אין פיר בענדער. ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, האט פארד אויפגעשטעלט פאבריקן אין נאצי דייטשלאנד, צו פראדוצירן אויטאס, און יידן האבן דארט געארבעט צוואנגס ארבעט.

קאַטעגאָריע:געשעפטסלייט
קאַטעגאָריע:אנטיסעמיטן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער
מסכת בבא מציעא

**מסכת בבא מציעא** איז די צווייטע מסכתא אין סדר נזיקין אין משניות. די טייטש פון בבא מציעא אין אראמיש איז דער "מיטלסטער טויער", עס ווערט אזוי אנגערופן וויבאלד עס איז די מיטלסטע פון די דריי "בבא'ס", וואס מען רעדט פון דיני נזיקין: בבא קמא, בבא מציעא און בבא בתרא. די מסכתא האט 10 פרקים.

## נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא
#**שנים אוחזין**
#**אלו מציאות** 
#**המפקיד** 
#**הזהב** 
#**איזהו נשך** 
#**השוכר את האומנין** 
#**השוכר את הפועלים** 
#**השואל את הפרה**
#**המקבל שדה מחבירו** 
#**הבית והעלייה**

## אינהאלט פון דער מסכתא
מסכתא בבא מציעא אנטהאלט די הלכות פון תביעות און טענות צווישן א מענטש און זיין חבר נישט דורך שעדיגן, אזוי ווי דיני אבידה ומציאה, דיני שומרים ואחריותם, דיני הלוואות, אונאה, ריבית ושכירות.

## באקאנטע סוגיות און די מסכתא
*תקפו כהן - דף ז ע"א-ע"ב
*תגרי לוד - דף נ ע"א
*תנורו של עכנאי - דף נט ע"ב

קאַטעגאָריע:משניות
קאַטעגאָריע:גמרא
פלאטא

[קליין|[בארג ראריימע, א פלאטא אין ווענעזועלע]]
א **פלאטא** איז א פליין וואס איז העכער פון דעם ארומעדיגן ראיאן, אזוי ווי א בארג וואס האט נישט קיין שפיץ נאר איז פלאך אויבן.

דער העכסטער פלאטא אין דער וועלט איז דער טיבעטישער פלאטא.

קאַטעגאָריע:געאגראפיע
מסכת בבא בתרא

**מסכת בבא בתרא** איז די דריטע מסכתא אין סדר נזיקין אין ש"ס. די טייטש פון בבא בתרא אין אראמיש איז די "לעצטע טיר", עס ווערט אזוי אנגערופן וויבאלד עס איז די לעצטע פון די דריי "בבא'ס" (טירן), וואס מען רעדט פון דיני נזיקין: בבא קמא, בבא בתרא און בבא מציעא. די מסכתא האט ווי אלע בבא'ס 10 פרקים.

בבא בתרא איז דער גרעסטער מסכתא אין ש"ס (לויט דער צאל פון בלעטער); זי אנטהאלט 176 דפים.

## נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא
#**השותפין**
#**לא יחפור**
#**חזקת הבתים**
#**המוכר את הבית**
#**המוכר את הספינה**
#**המוכר פירות**
#**בית כור**
#**יש נוחלין**
#**מי שמת**
#**גט פשוט**

## אינהאלט פון דער מסכתא
מסכתא בבא בתרא אנטהאלט די דינים פון ענייני קרקעות, שותפות בקרקע, נזקי שכנים, חזקת קרקע, מכירת קרקעות, דיני ירושה ושטרות. אויכט געוויסע ענייני אישות.

## באקאנטע סוגיות אין דער מסכתא
*גוד או אגוד- דף יג ע"א
*רוב וקרוב - דף כג ע"ב
*אגדות רבה בר בר חנה - עג ע"א ואילך
*"רבנן לא צריכי נטירותא"-פטור תלמדי חכמים ממסים והשתתפות **ממונית** בהגנת העיר-דף ח'

קאַטעגאָריע:משניות
קאַטעגאָריע:גמרא
מסכת סנהדרין

**מסכת סנהדרין** איז די פערטע מסכתא אין סדר נזיקין אין משניות, די מסכתא רעדט בעיקר ארום פון די אידישע משפטים. זי האט 11 פרקים.

די מסכתא האט גמרא אין סיי תלמוד בבלי סיי תלמוד ירושלמי.

## נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא
#**דיני ממונות בשלשה**
#**כהן גדול**
#**זה בורר** מוכר יותר בשם **זבל"א** (ראשי תבות של **זה בורר לו אחד**)
#**אחד דיני ממונות**
#**היו בודקין**
#**נגמר הדין**
#**ארבע מיתות**
#**בן סורר ומורה**
#**הנשרפין**
#**אלו הן הנחנקין
#**חלק'''

## אינהאלט פון דער מסכתא
מסכת סנהדרין אנטהאלט די סדרי משפטים און בעיקר די סדרי דיני נפשות, אויכט די סוגיות ווער ס'איז ראוי צו זיין א דיין, וויאזוי אויסצופארשן די עדים, וואספארע שטראף מען איז גוזר פאר וועלכע עבירה.

קאַטעגאָריע:משניות
קאַטעגאָריע:גמרא
קאַטעגאָריע:ירושלמי
סבוראים

**סבוראים** אדער **רבנן סבוראי** זענן די חכמים פון די ישיבות בבל פון די סוף תקופת אמוראים ביז די גאונים.
דער טיטל שטאמט פון תלמוד ירושלמי, מסכת קידושין, וואס איז מסביר די ווארט "סבורא"  אלס בעל סברא, איינער וואס פארשטייט א זאך.

## די סוגיות פון סבוראים 
לויט די עדות פון אסאך ראשונים געפינען זיך אין אונזער גמרא חלקים פון די סבוראים.

## די נעמען פון די באקאנטע סבוראים 
*רבה יוסי
*רב אחאי מבי חתים
*רבה (?)
*רב רחומי
*רב שמואל בריה דרב אבהו
*רב סימונא
*רב עינא
*רב אחא בר נהלאי
*רבנא סמא בר רבנא יהודה 
*רבינא בר אמוציא
*רב אחדבוי בר בטינא
*רב רבאי דמן רוב

קאטעגאריע:סבוראים
קאטעגאריע:בבל
קאטעגאריע:גמרא
מסכת שבועות

**מסכת שבועות** איז די זעקסטע מסכתא אין סדר נזיקין אין משניות. די מסכתא האנדלט ארום בעיקר "דיני שבועה" די ערשטע צוויי פרקים איז וועגן "דיני טומאת מקדש וקדשיו"

עס האט 8 פרקים און 48 דפים.

## נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא
#**שבועות שתים**
#**ידיעות הטומאה**
#**שבועות שתים**
#**שבועת העדות**
#**שבועת הפקדון**
#**שבועת הדיינין**
#**כל הנשבעין**
#**ארבעה שומרין**

## אינהאלט פון די מסכתא
די מסכתא אנטהאלט די דיני העלם טומאה, שבועת ביטוי, ושבועת שוא, שבועת העדות, שבועת הפיקדון, שבועת הדיינים, שבועת המשנה, און אנפאנג דיני ארבע שומרים.

קאַטעגאָריע:משניות
קאַטעגאָריע:גמרא
מסכת מכות

**מסכת מכות** (**מלקות**) איז די פינפטע מסכתא אין סדר נזיקין אין משניות. די מסכתא האנדלט ארום פון די עונשים וואס בית דין האט געגעבן.

די מסכתא האט 3 פרקים און די גמרא בבלי האט 23 דפים.

## נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא
#**כיצד העדים**
#**אלו הן הגולין**
#**אלו הן הלוקין**

## אינהאלט פון די מסכתא
מסכתא מכות אנטהאלט, די הלכות פון עדים, עדים זוממים בעיקר, און זייער שטראף, דער דין פון א רוצח בשוגג, ערי מקלט, הלכת מלקות.

קאַטעגאָריע:משניות
קאַטעגאָריע:גמרא
מסכת עדיות

**מסכת עדיות** אדער **מסכת בחירתא** איז די זיבעטע מסכתא אין סדר נזיקין אין משניות. די מסכתא אנטהאלט אסאך ענינים פון גאנץ ש"ס.
די מסכתא האט נישט קיין גמרא, נישט אין בבלי און נישט אין ירושלמי.

זי האט 8 פרקים.

## נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא
#**שמאי אומר**
#**רבי חנינא**
#**כל המטמאין**
#**אלו דברים**
#**רבי יהודה** 
#**רבי יהודה בן בבא**
#**העיד רבי יהושע**
#**העיד רבי יהושע בן בתירא**

## אינהאלט פון דער מסכתא
די מסכתא אנטהאלט געקליבענע משניות פון אלע מסכתות.

קאַטעגאָריע:גמרא
מסכת עבודה זרה

**מסכת עבודה זרה** איז די אכטע מסכתא אין סדר נזיקין אין משניות. די מסכתא האנדלט איבער די איסור קירוב צו געצן-דינער און די יסודות פון איסור והיתר.

עס האט 5 פרקים און 76 דפים.

## נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא
#**לפני אידיהן**
#**אין מעמידין**
#**כל הצלמים**
#**רבי ישמעאל**
#**השוכר את הפועל**

## אינהאלט פון די מסכתא
קאַטעגאָריע:משניות
קאַטעגאָריע:גמרא
מאיר בניהו

קליין|פראפסעאר מאיר בניהו מגדולי המולי"ם ומהדירי הספרים בכל הדורות
[מרכז|ממוזער| הרב יצחק נסים (מרכז) הראשון לציון הרב הראשי לישראל פאטער פון מאיר בניהו, מיט הרב איסר יהודה אונטרמן הרב הראשי לישראל האשכנזי (שמאל) מיט הרב ישראל בראדי הרב הראשי ל[בריטניה (ימין)]]
פראפעסאר **מאיר בניהו** (כ"ב כסלו תרפ"ז - ב' אייר תשס"ט) איז א זון פונעם אמאליגן ספרדישן הויפט רב יצחק ניסים.

ער איז א גרויסער חוקר אויף אלטע ספרים און כתבי יד. ער זעלבסט האט א גרויסע ביבליאטעק פון פארשידענע כתבים.

ער האט ארויסגעגעבן אסאך ביכער איבער אלטע כתבי ידות, צווישן זיי איז באקאנט דער כתבי רמח"ל אויף די כתבים פון רבי משה חיים לוצאטא, און ספר החיד"א אויפן חיד"א.

## חיים פרטיים
רבי **מאיר בניהו** איז געשטאָרבן אין ירושלים און איז באַגראָבן געוואָרן אויפן הר הזיתים. ער איז סערווייווד דורך זיין פרוי, סאַנדראַ בניהו, און פינף קינדער. ברידער פון מאיר בניהו משה ניסים.

קאַטעגאָריע:יידישקייט
קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער
קאַטעגאָריע:חוקרים
44 (נומער)

**44** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 43 און פאר 45. 

## אין מאטעמאטיק 
* איז א פריילעכער נומער
## אין יידישקייט 
* די צאל פון ליכט וואס מען צינד א גאנצן חנוכה
## אנדערע 
* דער אינטערנאניאנאלער טעלעפֿאן קאד פֿארן פאראייניגטן קעניגרייך
מסכת הוריות

**מסכת הוריות** איז די צענטע און די לעצטע מסכתא אין סדר נזיקין אין משניות. די מסכתא האנדלט ארום ווען בית דין פסק'נט אפ אז מעג טון א זאך וואס מען דארף אויף דעם ברענגען א קרבן חטאת.

זי האט דריי פרקים. הוריות האט א תוספתא, ווי אויך א גמרא אין בבלי פון 14 דפים, און אויך א ירושלמי.
דער רמב"ם שרייבט אז דעריבער איז די מסכתא אין סדר נזיקין, נאך מסכת אבות, ווייל די דינים זענען נוגע א בית דין.

## נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא
#**הורו בית דין** — באהאנדלט דעם פאל ווען דער סנהדרין פסקנט מען מעג טון א זאך וואס ס'האט אן עונש פון כרת, און רוב יידן האבן געפאלגט
#**הורה כהן משיח**—ווען דער כהן גדול פסקנט צו טון א זאך וואס איז אסור מן התורה
#**כהן משיח**

## אינהאלט פון דער מסכתא
קאַטעגאָריע:משניות
קאַטעגאָריע:גמרא
קאַטעגאָריע:ירושלמי
מסכת אבות

[קליין|280px|**מסכת אבות**, [s:אבות פרק א משנה ו|פרק א, משנה ו ומשנה ז אין דעם קויפמאן כתב יד, איינער פון די חשובסטע כתבי־ידות פון דערמשנה, בערך פון די ד'תת"ק יארן.]]
**מסכת אבות** איז די ניינטע מסכתא אין סדר נזיקין אין משניות. די מסכתא האנדלט אין ענייני מוסר, מידות טובות און דרך ארץ.

אין משניות האט מסכת אבות פינף פרקים. צוזאמען מיט דער ברייתא פון **קנין תורה**, ווערט די מסכתא גערופן **פרקי אבות**, און איז געדרוקט אין סידורים מיט דעם נאמען, צו זאגן די זומער שבתים מנחה צייט.

אויף מסכת אבות איז נישט דא קיין גמרא, נישט אין בבלי און נישט אין ירושלמי; אויך איז נישט דא אין דער מסכתא קיין תוספתא.
אבער ס'איז דא אין מסכתות קטנות א מסכתא **אבות דרבי נתן**, וואס פארברייטערט דעם אינהאלט פון דער מסכתא.

## נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא 
# **משה קיבל תורה מסיני**.
# **רבי אומר**
# **עקביא בן מהללאל אומר**
# **בן זומא**
# **בעשרה מאמרות נברא העולם**
# קנין תורה: **שנו חכמים בלשון משנה**

## אינהאלט פון דער מסכתא 
אנדערש ווי אנדערע מסכתות, מסכתא אבות איז נישט קיין הלכות, די מסכתא איז נאר עוסק אין מוסר, דרך ארץ און מידות טובות, און אויף דעם האט רבא געזאגט `"האי מאן דבעי למהוי חסידא, לקיים מילי דאבות",` דאס מיינט - ווער עס וויל זיין א חסיד זאל איינהאלטן וואס שטייט אין פרקי אבות.

## פירושים אויף מסכת אבות 
* פירוש הר"ן
* הרב ישראל מאיר לאו, יחל ישראל אויף מסכת אבות

## פארשידנס 
דער ברטנורא זאגט אז וועגן דעם הייבט זיך עס אן מיט משה קיבל תורה מסיני, וויבאלד די גויים האבן אויך פארדידענע מוסר וואס זיי פארשטייען, וויל די משנה זאגן אז מסכת אבות איז א קבלה מהר סיני פונקט ווי  אלע אנדערע מסכתות.

אבות
פאן

[קליין|פֿאָנען אין די [פֿאַראײניקטע פֿעלקער]]
א **פֿאָן** איז א שטיקל געוועבטער שטאף וואס פלאטערט אויף א זייל אדער סיי ווי ארויפגעלייגט, בדרך כלל אנצווייזן א צייכן פון אידענטיטעט אלס סימבאל פון א מדינה אדער פארטיי א.א.וו. 

פון אנפאנג אן איז איר עיקר ציל געווען צו נוצן דאס פון די זעלנער אין מיליטער זיך צו אינדעטיפיצירן אלס זייער לאנד אין מלחמה צו קענען קאראדענירן דעם שלאכט דורך וויסן ווער איז דער שונא און ווער פון די אייגענע.

היינט צוטאגס טוען פענער אויך דינען אלס קאמוניקאציע צו אריבערפירן מעסעדזשעס אדער עדווערטייזונג, אדער צו באצירען אבער דער עיקר דינסט איז אידענטיפיקאציע מיט שטאלץ ארויסציווייזן לאיאליטעט און פאטריאטישקייט. די עלטסטע פאן וואס איז נאך אין באנוץ אויף דעם ציל איז די דענמארק פאן נאך פון פערצנטן יארהונדרערט.

## היסטאריע 
כאטשיג פאָנען זענען געווען אין באנוץ פון שטענדיג אן נאך אין די אור-אלטע קולטור, ווי צום ביישפיל טרעפן מיר אין דער תורה אז די אידן האבן געהאט פענער לויט די שבטים. איז אבער איר באנוץ נישט אריין אין קראפט אלס מדינות אידענטיפיקאציע ביז אין פופצנטן יארהונדערט ווען מען האט אנגעהויבן צו מאכן גרעניצען אויף ים און יעדע מדינה האט אנגעהויבן צו האבן שיפן האט זיך אויסגעפעלט גרויסע סימבאלן צו אידענטיפיצירן וועמען'ס שיף איז וועמען'ס פון דערווייטענס.

*
גאנצע צאל

left|thumb|100px|דער אות וואס באצייכנט דעם סכום פון גאנצע צאלן
א **גאנצע צאל** איז א גאנצער נומער און נישט קיין ברוכצאל. א גאנצע צאל קען זיין א פאזיטיווער נומער (א נאטירלעכער נומער) (1, 2, 3, …) אדער א נעגאטיווער נומער (−1, −2, −3, ...) אינקלודיוו א נול. א גאנצע צאל איז די גרופע {...3, 2, 1, 0, 1‏−, 2‏−, 3‏−...}. (למשל א 1/2 צו א 1/3 זיינען נישט קיין 'גאנצע צאלן').

געוויינטלעך באצייכנט מען דעם סכום פון גאנצע צאלן מיטן אות \mathbb {Z}.

קאַטעגאָריע:נומערן טעאריע