open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
פוס

קליין|פֿיס
א מענטש הא צוויי **פֿיס** (איינצאל:**פֿוס**) וואס טראָגן און פֿירן דעם מענטש, און שטעלן אים אַרױף שטײענדיק אין דער הײך. ‬

‫דאָס בלוט לױפֿט און צירקולירט אין איר אַפֿילו אױף אַרױף און געבט איר ‫פֿעיִקײט ‬צו דינען דעם מענטש געטרײַ. ‬

‫דער אונטערשטער טײל פֿונעם פֿוס איז פֿלאַך און באַשטײט פֿון אַ סך קלײנטשיקע בײנער כּדי מען זאָל קענען טאַנצן לױפֿן און שפּרינגען אַן דעם װאָס אײן בײן זאָל װײ טאָן.
מאדע

[left|thumb| א [מאדעלקע שטעלט פאר נייע מאדע ביי א שפאציר אין א מאדע פארשטעלונג]]
**מאדע** איז די נייעסטע לעצטע מאדערענע סדר ווי אזוי מען טוט זיך אן ביי קליידונג, קאסמעטיק, וווינונג און אויך מעבל, געוויינלעך טוישט זיך דאס נאכאנאנד. אויך איז פאראן מאדע אין מוזיק און קונסט.

היינט ווערן גערעכנט די "הויפטשטעט פון מאדע" פאריז, מילאן, לאנדאן און ניו יארק.

די פארקויפער פון מאדע אין קליידונג און מעבל טוישן כסדר די מאדע בכדי זיי זאלן קענען פארקויפן יעדן סעזאן נייע זאכן, אזוי ווי מענטשן קויפן קליידער (ווי אויך ברילן, צירינג און אזעלכע זאכן) צו בלייבן אין דער מאדע כאטש עס פעלט זיי נישט אויס קיין נייע קליידער.

ביי די ווייבער איז מאדע א גאנצע אינדוסטריע מיט זשורנאלן וואס ווייזן כסדר די לעצטע מאדעס.

קאטעגאריע:מאדע
קאטעגאריע:לעבנסשטייגער

קאַטעגאָריע:קליידונג
איגנאראנץ

**איגנאריזם** איז דער חסרון פון ידיעה.

עס איז באנוצט בעיקר בשעת א מחלוקת וואס איינער **איגנארירט** דעם צווייטען.

עס איז אויך א מידה פון נישט וועלן צולייגן קאפ און זיך לערנען וויסן.

## אידישקייט
אן **עם הארץ** איז דער וואס איז א פשוט'ער פראסטער ייד וואס קען נישט לערענען, און ווייס נישט צו מבדיל זיין פון אסור צו מותר.

**בעלי בתים** זיינען פשוט'ע אידן פויערס וואס ארבייטן אויף פרנסה און באשטימען יעדן טאג א קורצע צייט צו לערענען חומש משניות הלכה אדער דף היומי.

קאטעגאריע:סאציאלאגיע
קאטעגאריע:וויסן
גלות

**גלות** איז א באגריף וואס דאס אידישע פאלק וואס ווארט און האפט אויף משיח, און ביז דעמאלטס זענען זיי פרעמד און פארטריבן פון דעם היימלאנד.

לויט די ציונים איז די גלות א באגריף בלויז שייך היינט אויף **חוץ לארץ** אידן דאס הייסט אלע אידן וואס וואוינען אויסער דעם לאנד וואס ביי זיי איז דאס ארץ ישראל.

לויט'ן סאטמארער רב טאר מען נישט גארנישט טוען וואס קען צוברענגן אויסצולייזן אידן פון גלות. אבער אנדערע רוב גדולי התורה האבן געקעמפט מיט ציונות בעיקר איבער זייער סעקולערקייט און אנטי-תורה וועגן.

קאַטעגאָריע:סאציאל וויסנשאפט
קאַטעגאָריע:תורה
קאַטעגאָריע:אידישע קאנטראווערסיעס
דער ציוניסטישער קאנגרעס

**דער ציוניסטישע קאנגרעס** איז געווען א יאריגע קאנפערענץ פון א פּאָר הונדערט ציוניסטישע אידן אין דער גולה, וואס האבן זיך צונויפגעקומען אומגעפער יעדעס יאר, צו קאָנפערענצן וועגן דעם ציוניסטישן געדאנק פון בריינגען אלע אידן אין ארץ ישראל, און אויפשטעלן א אידישע רעגירונג אין ארץ ישראל.

דער ערשטער קאנגרעס האט בנימין זאב הערצל ארגאניזירט אין באזעל שווייץ אין יאר ה'תרנ"ז (1897). דאן האט מען געשריבן די באזעל פלאן.
קאטעגאריע:רעגירונג
קאטעגאריע:היסטאריע

קאַטעגאָריע:ציוניזם
ניו יארק דיילי ניוז

**דיילי ניוז** () איז די גרעסטע שטאטישע צייטונג פון ניו יארק סיטי.

דער בעל הבית איז דער אידישער פילאנטראפ מאָרטימער זוקערמאַן

קאַטעגאָריע:צייטונגען
מענדעלע מוכר ספרים

left|thumb|250px|מענדעלע מוכר ספרים
left|thumb|250px

**מענדעלע מוכר ספרים** איז געווען דער פסעוודאנים פון **שלום יעקב אַבראַמאָװיטש,** א שרייבער אויף העברעאיש און יודיש וועלכער האט געלעבט און געשאפן פון 1839 ביז 1917.

דער גרויסער יידישער שריפטשטעלער, שלום עליכם, האט אים גערופן דער "זיידע" פון יידישער ליטעראטור, צוליב דעם וואס ער איז געווען דער סאמע ערשטער ראמאניסט פון דער יידישיסטישער באוועגונג, וואס איז געבוירן געווארן פון דער השכלה-באוועגונג. זיין אויפטו האט געבוירן א שפראך, וואס איז ביז דאן נאר געווען צוריקגעשטאנען און ארים, און האט גענוצט נאר צו רעדן און כמעט נישט צו שרייבן אדער לייענען ליטערארישע ביכער פון הויכער קוואליטעט. 

ביז דאן האט די יודישע אינטעליגענציע געקוקט אויף יודיש מיט א גרינגשעצונג. אונטער דער השפעה פון דעם יידישיסט יהושע מרדכי ליפשיץ האט טראנספארמירט דעם אזויגערופענעם **זשאַרגאָן** און אים געשטעלט אויף די פיס אלס א מאדערנער כלי צו חינוך און לעבן.

צו זיין ערשטער יודישער ווערק, **דאס קליינע מענטשעלע,** וועלכער ער האט אריינגעשיקט צום קול מבשר, האט ער זיך אונטערגעשריבן **סענדערל מוכר ספרים** נאך א לעבעדיגן פארשוין וועמען ער האט געקענט, נאר דער רעדאקטאר אלעקסאנדער צעדערבוים האט זיך דערשראקן, אפשר מיינט מען איםם אליין, האט ער דאס געטוישט צו מענדעלע.

## ביאגראפיע 
## זיינע ווערק
* אין א שטורם צייט
* דאס ווינשפינגעריל
* דאס קליינע מענטשעלע
* די טאקסע
* די נשרפים
* די קליאטשע
* דער פריזיוו, דראמע אין פיער אקטן
* מסעות בנימין השלישי
* פישקע דער קרומער
* עלטערן און קינדער
* שלמה ר' חיימ'ס

קאטעגאריע:יידישיסטן
קאטעגאריע:השכלה
קאטעגאריע:יידיש שפראך שרייבערס

## דערויסענדע לינקס 
*מענדעלע איז א אידישיסטישע וועב סייט לעילוי נשמתו http://www2.trincoll.edu/~mendele/ 

* אַלע װערק באַנד 1 די עהרשטע באַנד פֿון "אלע ווערק מענדעלע מוכר ספרים", צווייטע אויסגאבע, ווארשע 1928
גמ"ח

**גמ"ח** (ראשי תיבות: **גמילות חסדים**) (ארויסזאגענדיג: "געמאַח" אדער "גמילת חסדים קאסע") דינט ווי א וואולטעטיגער באנק וואס בארגט געלט פאר אידן אן פארצענטן ריבית. אויך דינט דאס צו בארגן פארשידענע באדארפענע פראדוקטן. 

דאס ווארט שטאמט פון פרקי אבות: "על שלושה דברים העולם עומד, על התורה, ועל העבודה, ועל **גמילות חסדים**".

קאַטעגאָריע:אידישע וואולטעטיגע ארגאניזאציעס
קאטעגאריע:מצוות און מנהגים
קאטעגאריע:גמחי"ם
קאַטעגאָריע:ראשי תיבות
וואקאל

אין פאנעטיק, איז א **וואקאל** א קלאנג אין דער רעדענדיגער שפראך וואס מען שאפט מיט דעם אפענעם וואקאלטראקט.

אין אייראפעישער שפראכן ניצט מען אותיות צו שרייבן וואקאלן. אויך אין יידיש ניצט מען די פאלגנדע אלס וואקאלן: א, ו, וי, י, יי, ע.

עס זיינען פאראן 5 **וואקאלן** (קלאנגען) אין דער העברעישער שפראך ווי אין די ווייטערדיקע טאבעלע. אלע אנדערע וואקאלן וואס זיינען נישט אינעם ווייטערדיקע טאבעלע, זיינען נישט וואקאלן.

די קלאנגען ווערט געצייכנט מיט נקודות.

## זעט אויך 
* פאנעם
* קאנסאנאנט

קאַטעגאָריע:פאנעטיק
ארון הברית

left|250px
דער **ארון הברית** (אדער **ארון הקודש**) אין בית המקדש איז געווען אן הייליגער קאסטן וואס מען האט אין איר געטראגט די לוחות הברית.

דער ארון הקודש איז געווען אזוי הייליג, אז מען האט איר נישט געטארט אנרורען, און ווער עס האט איר אנגערורט איז באלד געשטארבן. דערפאר האט מען אויף איר ארויפגעזעצט צוויי שטאנגען כדי צו טראגן דעם ארון.

אויפן ארון הברית איז געוועזן די כרובים, וואס איז געווען סטאַטוען אויסגעטשעטש פון צוויי מלאכים מיט א מענטשנס געזיכט און א קערפער פון א חיה (א לייב אדער א אקס) מיט 2 פליגלען וואס יעדע איינע איז געווען לאנג 5 איילן (אומגעפער 2.5 מעטער). דאס איז געווען כדי צו היטן אויפן הייליגן קאסטן.

דער ארון איז געלעגן אינעם קודש הקדשים, אויף א שטיין וואס הייסט אבן הפינה, און אין געוויסע מלחמות האט מען דאס מיטגעטראגן כדי גאט זאל העלפן ביים קריג. 

קאַטעגאָריע:בית המקדש
קאַטעגאָריע:תשמישי קדושה
יראת שמים

**יראת שמים** איז א אינטערגאלער טייל פון אלע רעליגיעס. דאס איז א געפיל פון שטענדיגע הכנעה פחד און רעספעקט פון גאט. אין יעדער רעליגיע טייטשט דאס געפיל פון מורא זיך אויס אנדערשט ווייל דאס ווענדט זיך וויאזוי מען קוקט אן דעם גאט און וואס ער וויל פון אונז כדי צו וויסן וואס אין וויאזוי מורא צו האבן און פון וואס.

ביי די קריסטן למשל וואס זיי האבן אויסגעריסן אלע געזעצן פון די תורה בין אדם למקום און עס איז נאר פארבליבן דינים בין אדם לחבירו איז נאך אלס דא דער באגריף פון מורא האבן פון גאט אבער דאס איז מער אין א פארעם פון רעספעקט אלס א כל יכול נישט אלס איינער וואס מען דארף אים פאלגן זיינע געזעצען ווייל עס איז כמעט נישטא קיין געזעצען וואס ער וויל אנדערעשט פון די מענטש.
## אידישקייט
אין ספר חובת הלבבות איז דא א גאנצער קאפיטל וויאזוי פונטקליך מ'קען מקיים זיין די מצווה עס ווערט גערופן *שער הבחינה*' מיט 7 מהלכים פון מחשבה צו בויען א סטרוקטאר אין זיך שטענדיג צו ערוועקן אין זיך די הכרה פון די גרויסע מעכטיגקייט פון גאט.

קאטעגאריע:תרי"ג מצוות
קאטעגאריע:גאט
גלוסט

**גלוסט** איז דער רייץ און ווילן צו א זאך אדער מענטש - וואס מען האט נישט. 

## אידישקייט
דאס איז פארבאטען פון די עשרת הדברות "לא תחמוד". 

**תאווה** איז א אידישער באגריף פון די תורה בעיקר פון מוסר און חסידות אז מען טאר זיך נישט נאכגעבן די תאוות.

קאטעגאריע:תורה
קאטעגאריע:געפילן
קאטעגאריע:מצוות און מנהגים
גענעראל פארזאמלונג

א **גענעראל פארזאמלונג** איז אן אסיפה פון מיטגלידער אין אן אסאסיאציע אדער פירמע אדער א קהילה וואס מען האלט בדרך כלל איין מאל  א יאר. אפטמאל איז דא א פליכט פונעם געזעץ צו האלטן א גענעראל פארזאמלונג.

## ביי חסידישע קהלות
דאס איז א נייער באגריף אין די לעבענס שטייגער פון די חסיד'ישע קהלות אין אמעריקע, וואו מען האט אויפגעשטעלט באזונדערע קהלות אין די גרויסע שטעט, וועלכע פירן זיך יעדער פאר זיך כאילו מען וואוינט אין א באזונדערע שטאט.

די קהלות פארמאגן געווענליך "שטאטוטן" דאס זענען די תקנות און געזעצן פון די קהלה ווער עס מעג געהערן צו די קהלה, און וואס זענען דאס אייגענטליך די גרונד פרינציפן פון די קהלה.

ווען עס קומט אויף עפעס א ערענסטע געשעעניש אין די קהלה, ווען עס נויטיגט זיך צו קאמיוניקירן מיט די קהלה מיטגלידער, ווערט פאררופען א "גענעראל פארזאמלונג" וואו עס טרעטן אויף די ראשי הקהילה, דער רב, אדער פארטרעטער פון די קהלה, און גיבם איבער די לעצטע אנטויקלונגען.

ווען מען וויל טוישן עפעס אין די שטאטוטן, קען מען דאס נאר טוהן מיט א "גענעראל פארזאמלונג".

קאטעגאריע:קאמוניקאציע
קאטעגאריע:רעגירונג
הייליגקייט

**הייליגקייט** איז א העכערער געטליכער באגריף, וואס איר מיינונוג איז א מיסטישער געפיל געמישט מיט א רעליגיעזן גרונט פון טראדיציע, וואס מענטשן דורכאויס היסטאריע האבן אייביג געשטרעבט דאס צו לעבן, און דערמיט שפירן אז מען איז נאנטער צו גאט, און דערמיט ערליך.

## שלימות - גאנצקייט, תיקון המידות 
די איינפאכער טייטש איז גאנץ, אז אזוי ווי ג-ט איז א מושלם א פולער אויסגעארבייטער כביכול'דיגער פערזאן, - "כי קדוש אני" - אן קיין שום פעלער און שוואכקייט, אזוי איז די ארבייט פון יעדע מענטש אויף די וועלט זיך אויסצוארבייטן די שלעכטע מדות און שוואכקייטן, צו זיין הייליג, און רש"י זאגט א עצה וויאזוי צוציקומען צו די הויכע מדרגה. 

דערפאר הייסט אן ערליכער מאן, א הייליגער מאן, ווייל ער איז אויסגעארבייט און קען נישט טאן זינד, פונקט ווי גאט.

## הייליגקייט אין יידישקייט 
די תורה באפעלט: "קדושים תהי' כי קדוש אני". לויט רש"י מיינט דאס לעבן מיט פרישות - זיך אפזונדערן און נישט נאכגיין געשמאקע גלוסטיגע ציאונגען בעיקר סעקס. (אבער לויט אנדערע ראשונים מיינט דאס אויך אייז קרים, פיצא, וויין א.א.וו.) אזוי ווי די תורה באפעלט ערגעץ אנדערשט "ולא תתורו אחרי לבבכם ואחרי עיניכם". אפילו זאכן וואס מ'מעג טאן זאל מען זיך צוריק האלטן, ווייל צום סוף וועט מען דורכפאלן מיט זינד, - און דערמיט וועט מען זיין *אינגאנצן* איבערגעגבן פאר גאט און זיין ווילן.

## זעט אויך 
* ערליכקייט
* קדושה
* קדוש

קאטעגאריע:הייליג
קאטעגאריע:סאציאלאגיע
געפיל

**געפילן** אדער **הרגשים** (ענגליש: emotions, העברעאיש: רגשות) טרײַבן דאָס גאַנצע לעבן, מען אַרבעט װײל מען װיל הנאה האָבן פֿון דאָס װײַב און קינדער און פֿילן סיפּוק אין לעבן, אָן הרגשים װאָלט מען נישט געקענט אױפֿשטײן מיט אַ נײַער פֿרײלעכער שטימונג כּדי אָנצוגײען מיטן לעבן.

די פארשער האלטן אז עס זענען פאראן צוויי סארטן געפילן. צוויי געפילן לערנט מען נישט אויס, נאר מען איז געבוירן מיט זיי; דאס זענען ווייטאג און הנאה. אנדערע געפילן, וואס א מענטש (און אמאל בעלי חיים) לערנט אויס, זענען פארכט, פריילעכקייט, גערירקייט, אנגסט, טרויער, קנאה, בייזקייט, אנטוישונג און ייאוש.

די געפילן פון א מענטש האבן א שטארקן איינפלוס אויף זיין אויפפירונג. למשל, איינער וואס איז פריילעך גיט א שמייכל און איז גרייט צו טון נארוואס. ווען איינער ליידט פון קנאה קען ער וועלן טון שלעכטס א צווייטן.

קאַטעגאָריע:קערפער
קאַטעגאָריע:געפילן
קאַטעגאָריע:לימביק סיסטעם
היפאקריטיע

**היפאקריטיע** - איז א פארפוילטע מדה פון א מענשט און ווייסט אויף טפשות און זעלבסט אבסעסיע, אז מען פארלאנגט פון יענעם א זאך וואס אליינס וועט מען נישט טאן. 

קאטעגאריע:מידות
פלייסיגקייט

**פלייסיגקייט** איז די מידה פון טאן א זאך אן אויפהער מיט נאכאנאנדיגער אנהאלטענדער עקשנות'דיגער המשכיות ביז מען טוט דאס דורך און מען גרייכט אין לשון קודש פאר די בני ישיבות ווערט דאס אנגערופן **התמדה** **זריזות**.

קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
קאַטעגאָריע:מידות
קנאה

**אומפארגינערישקייט** - יענעם צו וועלן אוועק נעמען א זאך וואס דו האלטסט אז סקומט זיך אים נישט.

קאַטעגאָריע:מענטשליכע באציאונגען
קאַטעגאָריע:מידות
קאַטעגאָריע:געפילן
הונט

קליין|250px|פארשידענע סארטן הינט
דער **הונט** (נקבה: **הונטין**) איז א הויזליכע ליבלעכע חיה.

א סך מענטשן האדעווען הינט אין דער היים צוליב איינער פון די מערערע סיבות: פון ליבשאפט, אדער ווי שומרים צו היטן זייער פארמעגן.

הינט זענען באשאנקען מיט א שארפן שמעק-חוש; דערפאר נוצט מען זיי אויך אין מלחמות - אדער פאליציי צו טרעפן דראגס און אנדערע פארבאטענע זאכן.

זיי האבן ליב צו לעקן און קומען נאנט צו מענטשן.

## אידישקייט
אין גמרא זעט מען אז עס איז נישט גלייך צו האבן א "שלעכטער" הונט, ווי דער גמרא זאגט ארור מגדל כלב רע בתוך ביתו, מען זאל נישט אויפציען א שלעכטער הונט, ספעציעל איז שטייט אין דער גמרא אז עס שאדט פאר א פרוי וואס איז טראגעדיג, זי קען פארליכן אין מפיל זיין איר קינד פון שרעק ווי דער גמרא פארציילט שיקלא טיבותא וכו'. אבער סתם אזוי צו האבן א הונט ביי זיך אין שטוב, מעג מען על פי הלכה. און כאטש דער רמב"ם שרייבט (הל' נזקי ממון פ"ה ה"ט) "ארור מגדל כלבים וחזירים מפני שהזיקן מרובה ומצוי, דאך האלט דער רמב"ם אז מען מעג האבן א הונט וואס איז געלערנט צו זיין זיין צווישן מענטשן, ווייל מען האט פון אים א שטארקע תועלת. אויך דער גאון רבי יעקב עמדין שרייבט אז לויטן רמב"ם מעג מען האבן א הונט וואס איז צוגעבונדן ער זאל אכט געבן אויפן הויז. אין פאקט אבער האבן א סך פרומע חרדים א פאניק פון הונט ווייל זיי זענען נישט איינגעוואוינט דערצו.

## הונט אלס מעטאפאר 
ווען מען וויל באליידיגן איינעם וואס פירט זיך אום אוממענטשליך, רופט מען אים "הונט" און פאר א פרוי "כלַבתא".

קאַטעגאָריע:חיות
העמד

left|200px|thumb|אַ בלוזקע
200px|thumb|אַ טישערט העמד
אַ **בלוזקע** איז א גענייטער עלעגאנטער בגד וואס איז געמאכט פון וואל אדער וואטע. זי האט א קאלנער מיט אן ארבל און ווערט אנגעטאן מיט קנעפלעך.

דאס קען זיין קאלירט אדער ווייס, עס קען איר טראגן מענער אדער פרויען.

מען טוט זי אן נאר אין מכובדיקע פלעצער אדער אויף יום טובים. מכובדיקע מענטשן גייען שטענדיג מיט א בלוזקע. אויך פרומע גייען שטענדיג א ווייסע בלוזקע, וויבאלד עס איז א אלט-מאדישע קליידונג, און די פרומע זיינען קאָנסערוואַטיוו און אפגעשיידט פון דער מאדע.

אנדערש איז א טישערט העמד, וואס עס מוז נישט זיין עלעגאנט. עס קען זיין אן א קאלנער, אן קנעפלאך, און צו מאלן אנגעקאטשקעט מיט אלערליי שמאנצעס.

קאַטעגאָריע:קליידונג
הגנה

left|200px
**ההגנה** ארגאניזאציע (אויף ענגליש: **Defence** איז טייטש: **די זיכערהײַט**). דאס איז געווען דער נאמען פון די מיליטערישע יידישע ארגאניזאציע אין ארץ ישראל ביי די צייטן פון דעם בריטישן מאנדאט. "ההגנה" איז געגרינדעט געווארן אין יאָר ה'תר"פ (1920) נאך תל חי פאגראמען, נאך וואס מען האט באשטימט צו פאראייניקן אלע קליינע ארגאניזאציעס צו איין גרויסע ארגאניזאציע "ההגנה" זאלן היטן אויף גאנץ ארץ ישראל.

אינמיטן מלחמת השחרור איז געגרינדעט געווארן צה"ל פון דער הגנה.

## וועבלינקן 
* הגנה וועבזייט

קאַטעגאָריע:ציוניזם
קאַטעגאָריע:מיליטער
קאַטעגאָריע:בריטישער מאנדאט
לוקסוס

**לוקסוס** איז א טייערע און רייכע לעבנסשטייגער, 

## אידישקייט
איז דאס אראפגעקוקט לויט טייל ווייל דאס פארברענט אידיש געלט פון אויסשווענדעריי פאר איבעריגע זאכן. 

עס איז אויך אין קעגנערשאפט פון דעם גלות באגריף וואס מען דארף לעבן באשיידען און בויגזאם און נישט אויפרייסעריש פאר די גוים זאלן באמערקן און קוקען אויף אונז מיט קנאה.

אבער אין טייל מקומות ווי אין ריזשין האט מען יא געהאלטן אז א אידן מוז זיין און זיך פירן קעניגליך ווייל לויט די תורה איז דאך יעדער איד א בן מלך.

קאטעגאריע:לעבנסשטייגער
קאטעגאריע:מידות
כ"ט בנובמבר

left|250px|קליין|
די יידן זיינען ארויס טאַנצן אין די גאַסן

**כ"ט בנובמבר** איז אן העברעיש אנערקענונגס-ווארט וואס באטייט דער טאג ט"ז כסלו ה'תש"ח ; 29סטן נאוועמבער 1947. "כ"ט בנובמבר" האט באקומען א "שם" און א סך גאסן אין ארץ ישראל ווערט אנגערופן לויט דעם: "כ"ט בנובמבר".

אין דער טאג האט דער יו-ען באשטימט די ענדע פון דעם בריטישן מאנדאט אין ארץ ישראל און צו אויפשטעלן צוויי באזונדערע מדינות: א יידישע רעגירונג און אן אראבישע רעגירונג, מיט ירושלים אונטער אן אינטערנאַציאָנאַלן קאנטראל.

די אראבער האבן נישט מסכים געווען צום יו-ען פסק, און האבן באלד אנגעהויבן די אומאפהענגיקייט מלחמה, וואס צו דער ענדע האבן זיי אנגעווארן דעם קריג.

----

דעם יו-ען פארשלאג פון דער פראגראם צו צעטיילן ארץ ישראל איז באשטעטיגט געווארן דורך רוב וויילערס. 33 מדינות האבן געשטימט יא, 13 - אויף ניין, 10 האבן זיך אפגעהאלטן פון שטימען, און איין לאנד איז געווען אפוועזנד.

* **יא-שטימערס:** פֿאַראײניקטע שטאַטן פֿון אַמעריקע, אויסטראליע, אורוגוויי, עקוואדאר, איסלאנד, אוקריינע, סאוויעטן פארבאנד, בעלגיע, באליוויע, בראזיל, בעלארוס, גוואטעמאלע, דרום אפריקע, דענמארק, דאמיניקאנישע רעפובליק, האיטי, האלאנד, ווענעזועלע, ליבעריע, לוקסעמבורג, ניו זילאנד, ניקאראגוא, נארוועגיע, פאנאמא, פאראגוויי, פערו, פיליפינען, פוילן, פראנקרייך, טשעכאסלאוואקיי, קאסטא ריקא, קאנאדע, שוועדן.
* **ניין-שטימערס:** איראן, אפגאניסטאן, אינדיע, גריכנלאנד, לבנון, עגיפטן, סיריע, איראק, סאודי אראביע, פאקיסטאן, קובא, טערקיי, תימן.
* **אפהאלטערס:** ארגענטינע, עטיאפיע, גרויסבריטאניע, האנדוראס, יוגאסלאוויע, מעקסיקא, כינע, טשילע, על סאלוואדאר, קאלאמביע.
* **געפעלט:** טיילאנד.

קאַטעגאָריע:בריטישער מאנדאט
נעט לואין

**נעט לואין** איז א אידישער אדוואקאט, וואס טרעט אויף פארן העכסטן געריכט צו אפווענדן קעיסעס וואס האבן צוטאן מיט רעליגיע.

נעט לואין איז געבוירן געווארן פאר דער צווייטער וועלט מלחמה אין לאדזש, פוילן

זייענדיג א פרומער ארטאדאקסישער איד, איז זיין רעפוטאציע גאר חשוב אין וואשינגטאן, ער האט פארטרעטן לובאוויטש צו ראטעווען די ספרים פארן רבין קעגן זיין עלטערן שוואגער גורארי, אויך האט ער פארדייטיקט דעם קרית יואל סקול דיסטריקט ביים סופרים קארט הערינג, אז עס איז יא אויסגעהאלטן לויט דער קאנסטיטוציע. א.א.וו.

## וועבלינקען 
* ווידעא דרשה אויפטרעטנדיג פאר חב"ד עולם שילדערונג זיין קאמף פאר זייערע ספרים

קאטעגאריע:אדוואקאטן
דודו פישער

250px|קליין|דודו פישער
**דודו פישער** (געב' דעם 18טן נאוועמבער, 1951) איז א פרומער אידישער זינגער וואס זינגט אידישיסטישע ניגונים פון אמאל, מיט א בערישער פעסטער שטימע און טאלאנטפולער סטיל קאפטעווירט ער די מאסן.

פישער איז געבוירן געוואָרן אין פתח תקוה ישראל אין א רעליגיעזער פאַמיליע, דער זון פון מיכאל פישער, א חורבן לעבנ געבליבענער געראטעוועט דורך א חסידי אומות העולם, און מרים פישער.

## וועבלינק
א לעבעדיגע ווידעא פון קאנצערט וואו ער זינגט ר' שלמה קארלעבאך ניגונים 

קאטעגאריע:פרומע זינגערס
שטייער

**שטייער** איז געלט וואס די מדינה אדער אן אונטער אפטיילונג פון דער מדינה נעמט פון די בירגער.

צאלן די בירגער פון יעדע לאנד פאר דער רעגירונג כדי אויסהאלטן די אינפראסטרוקטור ווי וועגן און באלייכטן די פובליק פלעצער, און אין געוויסע לענדער טראנספארט ווי בוסן און באנען.

אין אמעריקע איז דער איי אר עס (אינטערנעל רעוועניו סערוויס) דער אגענטור געשטעלט איינצומאנען און פארסירן דאס איינצאל.

## אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע
די באהערדע האבן א ספעציעלן איינהייט וואס רופט זיך איי.אר.עס. וואס פאסן אויף אז די בירגער און קאמאפניס זאלן טאקע הערליך צאלן זייער חלק. אך און וויי פאר איינעם וואס פאלט אריין אונטער זייער אינוואסטיגאציע אויף א פארדאכט אז מען האט אויסבאהאלטן שטייער אויף פארדינסטען, ס'איז זייער שטרענג. 

## פטור פון שטייער - נאן פראפיט 
מוסדות התורה און סתם וואולטעטיגע ארגענאזאציעס זענען פטור פון צאלן שטייער. 

וויליאמסבורג איז געבענטשט מיט רעליגיע און עס האט איבער 1000 אזאלכע גרופעס וואס צאלן נישט קיין שטייער.

## וועבלינק 
קאַטעגאָריע:רעגירונג
קאַטעגאָריע:האנדל און פינאנץ
קאַטעגאָריע:פאליטישע וויסנשאפט
קדש הקדשים

**קדש הקדשים** (הייסט אויך **דביר**) איז געווען דער הײליקסטער ארט אין בית המקדש, און נאר דער כהן גדול איז געווען ערלויבט אריין צו גיין דארט נאר אין יום כיפור.

דער קדש הקדשים איז געווען דאס גאר אינווייניקסטע צימער צווישן די דריי צימערן. אין דעם איז געוועזן פלאצירט דער ארון הקודש.

קאַטעגאָריע:בית המקדש
שמואל דוד האלבערשטאם

קליין|הרב שמואל דוד האלבערשטאם, קלויזנבורגער רבי בדביקות בה' בתפילת שחרית
קליין|מרכז| הרב שמואל דוד הלברשטאם
רבי **שמואל דוד האלבערשטאם** איז דער צאנז־קלויזענבורגער רבי אין די פאראייניגטע שטאטן.
250px|קליין|די דריי נשיאים פון כולל חיבת ירושלים אין אמעריקא, במרכז הקלויזנבורגר רבי
דער רבי איז דער יונגערער זון פון דעם פריערדיקן צאנז־קלויזענבורגער רבי׳ן זי"ע, רבי יקותיאל יהודה האלבערשטאם. נאך דעם וואס זיין טאטע איז אוועק אום ט' תמוז תשנ"ד האבן די חסידים אים אויפגענומען אלס איינער פון די צאנז-קלויזנבורגער רבי'ס.

ער וואוינט אין בארא פארק, ניו יארק, ווו ער האט זיין גרויסן בית המדרש אין צענטער פון געגנט. 

דער רבי איז באוואוסט מיט זיין שטארקער עבודת התפילה, בפרט ביי קריאת שמע, ווי מען קען ממש זען ווי דער רבי איז מקבל עול מלכות שמים מיט מסירת נפש, און מען זעט ווי דער רבי גייט אויס ביים ווארט "א-ח-ד" און ביי די ווערטער פון "ואהבת את ה' אלקיך" "בכל לבבך"  אז עס קען דויערן צוויי אדער צוויי א האלב שעה די ערשטע פרשה פון קריאת שמע אליין.

אזוי אויך פירט דער רבי אן א גאר לאנגע עבודה ביי שלוש סעודות ווי די זמירות און תורה ציעט זיך אריין לאנגע שעות אינעם מוצאי שבת, ווי מבקשי השם פון בארא פארק קומען כסדר שואב זיין מיט חיזוק והדרכה.

דער רבי איז אויך שטארק באוואוסט מיט די שטארקע פלפולים יעדע וואך פרייטאג צונאכט, אזוי אויך יעדן יום טוב, בפרט חנוכה זאגט דער רבי אלע אכט נעכט שטארקע פלפולים אויף דער סוגיא פון כבתה זקוק לה. עס איז אויך באקאנט פאר אלע מחברי ספרים אינעם פעלד פון פלפולים, אז מען קומט יעדע געלעגנהייט אריין צום רבי'ן אין הויף צו כאפן א רעיון, חידוש אדער סברה, וואס קען זיין גאר נוצבאר פאר תלמידי חכמים.

דער רבי איז דער נשיא פון דער קהילה און מוסדות צאנז קלויזענבורג פון אמעריקא. די קהילה האט מוסדות און שולן אין בארא פארק, וויליאמסבורג, מאנסי און לייקוואוד, און אויך אין מאנטריאל, לאנדאן און אנטווערפן, און אזוי אויך אין ארץ ישראל אין ירושלים, בני ברק, און בית שמש. אויך איז דער רבי נשיא פון מפעל הש"ס העולמי און נשיא הכבוד פון דעם גאליציאנער כולל צדקת רבי מאיר בעל הנס אין אמעריקא.

זיין חסידות ציילט איבער צוויי און א האלב טויזנט משפחות איבער דער גארער וועלט.

## וועבלינקען
* בילדער פון צאנז קלויזענבורג 
* ווידעא קליפ פון שמועס  מיט רבי מרדכי דוד אונגאר, באבאווער רבי

קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן
קאטעגאריע:אמעריקאנער אדמורי"ם
קאטעגאריע:צאנז

קאַטעגאָריע:מענטשן פון בארא פארק
ישי שליסל

**ישי שליסל**, געבוירן 1975, תשל"ו. א ליטוואק, וווינט אין קרית ספר. איז א אינגערמאן וואס ווען בראש כל חוצות אין ירושלים האבן זיך צאמגענומען האמאסעקסואלן אויף א שטאלץ פאראד דעם 30סטן מײַ 2005 אין ירושלים און געוואלט ארויסווייזן זייער שטאלץ פון זייער אויסוואל דורך א פאראדע מיט פענער און נגינה , איז ער אריינגעלאפן מיט א מעסער דעשטעכנדיג דריי יידן מיט בלוט.

אום תמוז תשע"ה איז ער פרייגעלאזן געווארן, נאך צעהן יאהר אין טורמע. אום י"ד אב איז ער געקומן צום שטאלץ-פאראד אין ירושלים און האט ווידער אטאקירט מיט א מעסער. זעקס מענטשן זיינען פארווונדיקט געווארדן. שליסל איז דורך די פאליציי ארעסטירט געווארן.

## וואס זאגט די תורה צו אים און זיין אקט 
צווישען די תורה לאגער איז דער מיינונג צעטיילט איינצלעכע עקסטרעמע פרומע האלטן אז דאס איז אזוי ווי פנחס בן אלעזר וואס האט געמאכט א קידוש ה'.

אבער די מערהייט שאקלען זיך אפ פון אים און זאגן אז איז דער פארקערטער אפעקט אז ס'ווייזט אז תורה איז רציחה רח"ל- און דערמיט ווערט א שרעקליכע חילול ה'.

## טורמע 
ער האט געדינט אן אורטייל פון 10 יאר טורמע.

קאַטעגאָריע:קנאים
קאַטעגאָריע:אידישע קאנטראווערסיעס
קאַטעגאָריע:טעראר
קאטעגאריע:מערדער
קידוש השם

**קידוש השם** איז דער אקט אדער סיטואציע וואס שאפט אז גאטס נאמען זאל זיין געהייליגט צווישן די מענטשן אויפן וועלט. קידוש השם איז דער מצוה אין דער תורה פון *"ונקדשתי בתוך בני ישראל"*, אז דאס יידיש פאלק און איעדע ייד פערזענליך, זאל זיך פירן אין א פארעם וואס וועט צוברענגען אז דער אייבערשטער וועט דורך זיי געהייליגט ווערן.

די מצוה פון קידוש השם איז נישט באגרעניצט צו סיי וועלכע ספעציפישע אקטן, נאר עס נעמט אדורך דאס גאנצע לעבן פון א ייד, אז ער זאל אין אלע אומשטענדן מיט אלע זיינע אקטן, שטענדיג זיך מיהען און מעסטן זיינע מחשבות, דיבורים און מעשים, אז דאס זאל העלפן צו מקדש זיין שם שמים.

קאטעגאריע:יידישקייט
קאטעגאריע:מצוות און מנהגים
חילול ה'

**חילול ה**'  איז יעדע זאך וואס דורך דעם ווערט א פארשוועכונג פון גאט. 

אויב איינער ערקלערט זיך אלס א גאט'ס פארכטיגער מאן און ער באגייט א זונד פארשוועכט ער דעם נאמען פון גאט.

דאס איז פארעכנט פון די ערגסטע זאך וואס א מענטש קען טאן, ווייל דורך דעם קערן זיך מענטשן אוועק פון באשעפער און זיין ציל פון באשעפעניש, און עס ווערט א חורבן און הפקר אין ציוויליזאציע.

קאטעגאריע:מצוות און מנהגים
קאטעגאריע:תורה
עלען דערשאוויץ

left**עלען מארטאן דערשאוויץ** (געב' 1טן סעפטעמבער, 1938) איז א ליבעראלער אקטיוויסט, פראפעסער, טאלק שוי גאסטגעבער, און רעדנער. ער איז א פארטיידיגער פון מדינת ישראל אנטי טעראר פאליסיס.

ער האט ארויסגעגעבן צענדליגע ביכער.

שטאמענדיג פון א פרומען אידישן שטוב פון בארא פארק, און קודם פון וויליאמסבורג, וואס באלאנגען צו די מלאכים קרייז. האט ער אלס בחור געלערנט אין דער תורה ודעת ישיבה. און ער איז נאכדעם געווארן א שנה ופירש'ניק. זיינע ביכער זענען פיל מיט לומדות פון גמרא. זיינע קינדער האבן אסימילירט און חתונה געהאט מיט גויטעס.

זיינע אנטי טעראר פאליסיס האבן אים אויסגעשפילט פון זיין ליבעראלע לינקע אינטעלקוטעלע קרייזן אבער פון צייט צו צייט קומט ער ארויס מיט פארטייאישע היציגע דעמעגאגיע קעגן קאנסערוועטיוו'ס אז זיי פארגעסן די טענות קעגן אים.

קאַטעגאָריע:אדוואקאטן
קאַטעגאָריע:פראפעסארן
קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער
קאַטעגאָריע:אפגעפארענער
זשימי וויילס

קליין|250px|זשימי וויילס
**זשימי דאנאל וויילס** (ענגליש: *Jimmy Donal Wales*; געבוירן דעם 7טן אויגוסט 1966) איז דער שותפות'דיגער גרינדער און היינטיגער פרעזידענט פון דער גאנצער וויקיפעדיע. 

ער פלעגט האנדלען מיט פינאנץ אלס בערזע-מעקלער.

אויך האט ער אנגעפירט א פובליק אינטערנעט פארום פאר איין ראנד נאכפאלגער וואס גלייבן אין איר פיליזאפיע פון אביעקטיוויזם.

היינט געט ער זיך אפ מיט זיין קהילה פארטאל וועב סייט וויקיע וואס לויפט אויך אויף וויקי סטיל ווייכווארג וואס הייסט מעדיעוויקי.

קאַטעגאָריע:וויקימעדיע פונדאציע
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קלינישער טויט

אַ **קלינישער טויט** מיינט, אז די 'געהירן' [מח] איז מער נישט אין דינסט, דער מענטש אטעמט כמעט מער נישט, און איז נאטורליך שוין טויט, אבער עס איז נאך דא שאנסן, אז ער זאל צוריק לעבעדיג ווערן, כאטש גאנץ ווייניג שאנסן.
עס איז פארהאנען א מעדעצינישע באהאנדלונג, וואס הייסט CPR, וואס געלערנטע פאראמעדיקער קענען צוריקברענגן דעם גוסס, פון א הארץ אטאקע פאל, און דאס גלייכן, און דורך דעם שענקען לעבן פראצענטיג דעם פאציענט.

געווענליך ווען דער פאציענט געפונט זיך דאן אין שפיטאל, לייגן די דאקטוירים ארויף אויף אים רעספערעיטאר רערן, וואס צווינגט דעם מענטש צו אטעמען, און דורכדעם זיך דערהאלטן ביים לעבן, ביז דאס מאקסימום וואס איז מעגליך.

דאס לעצטע זאך וואס ארבעט ביי א גוסס איז דאס הארץ, עס איז אנגענומען אז דער מענטש אין א מצב פון קלינישער טויט, שפירט שוין גארנישט, אבער ווי עס איז באקאנט, פון קראנטע קוועלער פון מענטשן וואס האבן יא צוריק אויפגעלעבט, אז דער מענטש הערט זייער גוט וואס טוהט זיך ארום זיך, אין די קריטישע מאמענטן פון גסיסה.

## ביי יידישקייט 
אין דער יודישער הלכה, איז פארבאטן צו דערנענטערן דאס טויט פון א מענטשן,  דורך סיי וועלכע שטייגער, ווי צום ביישפיל אראפנעמען די רערן, טראץ וואס עס קוקט אויס מינדערוויכטיג אים צו דערהאלטן ביים לעבן נאך אייניגע שטונדן, וויבאלד דער מענטש גייט דאך שוין ממילא נישט צוריק לעבעדיג ווערן ווי מען זעט געווענליך, דאך, טאר מען נישט צונעמען לויט יודישער הלכה, אפילו איין רגע פון זיין לעבן, וויפיל ער לעבט נאך. 

קאַטעגאָריע:קרענק
סטודענט

[קליין|250px|סטודענטן ביי א [מאטעמאטיק לעקציע]]
אַ **סטודענט** איז איינער וואס לערנט זיך סיי וואסארא ענין. אין די וועלט איז דאס ווען איינער געווענליך אן אינגער מענטש וואס שטודירט אין אן הויכע שולע ווי אוניווערסיטעטן און קאלעדזשן

## זעט אויך 
* תלמיד

קאַטעגאָריע:בילדונג
קדושה

דער ארטיקל דיסקוסירט דער באנוץ פון קדושה אין דער יידישער רעליגיע, פארן אלגעמיינעם באנוץ זעט הייליגקייט

**קדושה** - **הייליגקייט** אין דער יידישער רעליגיע איז גאר א ברייטער באגריף און טוט כאראקטעריזירן פיל פונקטן אין יידישקייט. דער טערמין קדושה ווערט גענוצט אויף צו באטיטלען העכערקייט, גייסטליכקייט און געטליכקייט. אויך איז דאס א מדה וואס דער יידישער רעליגיע פארלאנגט אז א מענטש זאל זיך אזוי פירן, און א מדרגה וואס א ייד איז געפאדערט צו דערגרייכן.

## קדושה
הייליג אין דער יידישער רעליגיע באדייט דער אומשטאנד, סיטואציע, אדער זאך, וואס טוט פאראייניגן הימלישקייט מיט ערדישקייט. די פונקטליכע באדייט פון הייליגקייט איז, אנדערש ווי פרישות, עפעס וואס איז באהאפטן צום ערדישקייט און פראסטקייט פון דער גשמיות'דיגער וועלט, אבער אין דער זעלבער צייט איז עס אפגעטיילט פונעם גשמיות און איז איינס מיטן העכערקייט און רוחניות. די בעסטע און שטערקסע ביישפיל דערפאר איז גאט אליין, וואס האט באשאפן אונזער ערדישע וועלט און געפונט זיך איבעראל אין איעדע גשמיות, און צוזאמען מיט דעם איז ער אפגעשיידט פון אלעס און העכער די גאנצע באשעפעניש.

ווען עס קומט צו א סיטואציע וואס עס ווערט אויפגעדעקט די געטליכקייט פון דער ערדישקייט, ווערט דאס באטיטלט אלס הייליג. אזוי אויך איז א מענטש הייליג ווען ער איז פארנומען אין גשמיות'דיגע געברויכן אבער זיין כוונה דערביי איז העכערס, ער האט אינזין דעם אייבערשטן, דאס הייסט אז זיין גשמיות איז איינס מיטן רוחניות.

דאס איז וואס דער תורה זאגט: קדושים תהיו - כי קדוש אני, אזויווי גאט איז כביכול איינס מיטן גשמיות און מיט דעם אלעם איז ער אינגאנצן העכער פון דעם, אזוי עטס אויך אפילו ווען ענק זענען באשעפטיגט מיטן גשמיות זאל אבער אייער הארץ און כוונה נישט זיין דערביי נאר אין רוחניות און אין העכערס.

אין תנ"ך ווערט דאס ווארט פיל מאל גענוצט אלס א טערמין פון גרייטקייט און מיוחד פאר א ספעציפישן צוועק. דאס איז ווייל איר ריכטיגער אפטייטש איז א נאכאנאנדיגער אפשיידונג פון דעם געווענליכן שטייגער, נישט בלויז אן איינמאליגער אפהאקונג דערפון, נאר א שטענדיגער און נאכאנאנדער באווייז אויף גרייטקייט און אנדערשקייט פון דעם פשוט'ן אויסערליכן איינדרוק.

### אין שמונה עשרה
קדושה מיינט אויך די דריטע ברכה פון שמונה עשרה, און ספעציעל דער טייל וואס מען זאגט ביי דער הויכער שמונה עשרה, וואס איז געבויט ארום די ווערטער פון פסוק ״קדוש קדוש קדוש״.

## קידוש ה'
נאך א מעכטיגן אקט וואס האט א אפקלאנג אויף ווייט און ברייט, ביטער אדער זיס, און דאס טראגט א מעסעזש אז עס איז דא א באשעפער אויף דער וועלט, ווערט דער אקט באטיטלט אלס קידוש ה', - הייליגונג פון גאט.

## קדושים
א ייד וואס איז זיך מוסר נפש צו שטארבן איידער ער זאל זיך שמדן ווערט גערופן א קדוש.

אויך ווען א איד שטארבט צוליב דעם וואס ער איז א איד, איז ער א קדוש, ווייל גאט איז געהייליגט געווארן דורך אים וואס מענטשן רעדן און זען אז זיינע קינדער זענען אזוי געטריי צו אים ווערט ער דאך אנערקענט. אלע חורבן אייראפע געשטארבענע זענען קדושים, אפילו זיי זענען פרייע און אטעאיסטן, האט מען דאך זיי געהארגעט פארן איינציגן זינד אז זיי זענען אידן, ווייל נישט קיין חילוק פארוואס א אידן ווערט געהארגעט וויבאלד זיין נאציאנאלע אידענטיטעט האט געשפילט א ראלע אין זיין טויט איז אויטאמאטיש דער נאמען פון גאט געהייליגט דורך זיין טויט.

קאטעגאריע:יידישקייט
קאטעגאריע:מצוות און מנהגים
קאטעגאריע:הייליג
מסירת נפש

**מסירת נפש** איז א יידישער באגריף וואס באדייט זיך אינגאנצן איבערצוגעבן צום רצון השם, אריינגערעכנט דאס אייגן לעבן אין געוויסע אומשטענדן.

כאטש אז דער הויכפונקט פון מסירת נפש און דער גרעסטער אויסדריק דערפון איז אוועקצוגעבן דאס אייגן לעבן פאר גאטס וועגן, דאך איז אבער דער פונדאמענט פון מסירת נפש פשוט איבערגעגעבנהייט און געטריישאפט, געמאסטן אין פילע שטאפלען געוואנדן אין דעם מענטשנס געטריישאפט צום אייבערשטן אין זיין טאג טעגליכן לעבן. ארגינעל נוצט מען דעם טערמין ווען איינער איז איבערגעגעבן און געטריי צו גאט, אבער מען נוצט עס אויך אין אלגעמיין אלס אן אויסדריק פון א געטריישאפט און איבערגעגעבנהייט צום ציל.

## קידוש השם דורך מסירת נפש 
ווען איינער איז זיך מוסר נפש און געבט אוועק זיין לעבן פארן רצון השם, איז ער מקיים די מצווה פון דער תורה פון קידוש השם. אזוי אויך א איד וואס ווערט געהארגעט בלויז ווייל ער איז איד, אפילו ער היט נישט קיין אידישקייט, הייסט עס אויך אז ער איז אומגעקומען אויף קידוש השם. אזעלכע אידן ווערן אנגערופן "קדושים".

### אין הלכה 
לויט די הלכה זענען דא דריי הארבע עבירות וואס מען טאר אויף קיין פאל נישט עובר זיין אפילו עס וועט אים קאסטן דאס לעבן. דאס איז: עבודה זרה, גילוי עריות און שפיכת דמים. מען טאר נישט עובר זיין דערויף סיי אין א געפאר פון ווערן געהארגעט דורך א צווייטן און סיי אין א געפאר פון פארלירן דערביי דאס לעבן דורך סיי וועלכע אנדערע מיטל.

אויב צווינגט מען אים פארנט פון צען מענטשן און די כוונה איז דווקא כדי אים צו מאכן זינדיגן, דאן טאר מען אויך נישט עובר זיין אויף אלע אנדערע עבירות אפילו מען סטראשעט אים מיטן לעבן. נאכמער טאמער עס איז אין א צייט פון שמד, וואס עס איז דא גזירות אנטקעגן אידישקייט און מען פרובירט צו נויטן אלע אידן צו זינדיגן בלויז כדי אויסצורייסן זייער אידישקייט, דעמאלטס מוז מען זיך לאזן הארגענען און מען טאר אויף גארנישט עובר זיין, נישט קיין חילוק וועלכע עבירה און נישט קיין חילוק אין וועלכע אומשטענדן. אויב ווערט ער דאן געהארגעט, האט ער מקיים געווען די מצווה פון קידוש השם.

### די ברכה 
עס איז דא א מיינונגס פארשידנהייט אויב מען דארף מאכן די ברכה פון "המקדש שמו ברבים" מיט שם ומלכות ווען איינער לאזט זיך הארגענען און איז מקיים די מצווה פון קידוש השם. עס זענען דא וואס זאגן אז מען זאל עס נישט זאגן מיט שם ומלכות, ווייל ביזן לעצטן מינוט קען ער נאך געראטעוועט ווערן, וועט אויסקומען אז ער האט געזאגט א ברכה לבטלה.

ביים חורבן אייראפע איז די שאלה געווען שטארק אקטועל און רבנים האבן פיל ארומגערעדט איבער דעם.

### אומריכטיגע מסירת נפש 
איינער וואס לאזט זיך הארגענען ווען מען טאר נישט, אפילו ער טוט דאס כדי צוריקצוהאלטן פון הארבע עבירות ווי צום ביישפיל חילול שבת, האט ער די הלכה פון א זעלבסטמערדער וואס איז איינס פון די הארבסטע עבירות אין דער תורה, ער איז עובר אויף "וחי בהם", אנשטאט קידוש השם איז ער עובר אויף חילול השם, און דאס איז פונקט פארקערט פון מסירת נפש, וויבאלד דא איז גאטס ווילן אז ער זאל זיך דווקא יא האלטן ביים לעבן, איז די ריכטיגע מסירת נפש צו מבטל זיין די אייגענע ווילן און פארשטאנד כדי אויסצופירן די ווילן פון גאט יא צו בלייבן ביים לעבן.

עס איז דא פארשידענע הלכות וויאזוי צו פארמינערן די כבוד פון א זעלבסטמערדער ביים באערדיגן זיין קערפער.

## מסירות נפש אין יידישע היסטאריע 
## זעט אויך 
*קדוש
*קידוש השם

קאטעגאריע:יידישקייט
קאטעגאריע:מצוות און מנהגים
מארקסיזם

left|250px|thumb|דער פילאזאף קארל מארקס.
**מארקסיזם** איז די סאציאליסטישע טעאריע וואס איז פארטראכט געווארן דורכ'ן פילאסאף קארל מארקס אין יאר ה'תר"ח (1848).

פארצייטנס, האט זיך דער מענטשלעכער לעבנסשטייגער געפירט מיט א גרויסער אונטערשייד צווישן שטעלעס פון דער מענטשהייט. עס איז געווען בלויז עטלעכע פראצענט רייכע מענטשן, רוב אנדערע זיינען געווען פויערן. די רייכע מענטשן וואס האבן פארמאגט די גרויסע פאבריקן, האבן אויסגעניצט די פויערן מיט שווערע ארבעט און באצאלט ווייניק פארדינסט. די ארבעטער האבן געפירט דעמאנסטראציעס אנטקעגן די רייכע לייט, און וועגן דעם האט מען איינגעפירט א נייעם סאציעלאגישע ערקלערונג פון מארקסיזם, אז מען מוז העכערן די שטעלע פון די פויערן, און לאזן זיי קאנטראלירן אויף געוויסע טיילן אין זייער ארבעט.

זעט אויך: קאמוניזם

קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע
קאַטעגאָריע:פאליטישע וויסנשאפט
קאסעטע

קליין|200px|א 60 מינוט קאסעטע
א **קאסעטע** איז א רעקטאנגל פלאסטיק האלטער וואס האלט א מאגנעטישע לענטע, און מ'קען הערן פון איר קלאנג ווי למשל מוזיק און רעדן דורך א קאסעטע שפילער.

היינט ניצט מען מאדערנע טעכנאלאגישע כלים, ווי אייפאד, MP3 און דאס גלייכן צו הערן לידער און דאס גלייכן.

## היסטאריע 
די ערשטע סארט אוידיא הערבארע פראדוקט איז געווען דער פאנאגראף. שפעטער איז געקומען די פלאטע מיטן רעקארד שפילער, דערויף איז אויפגעקומען די 'קאסעטע' וואס האט איבערגענומען דאס רעקארד ניץ ביים ציבור. לעצטענס ווערט דאס קאסעטע באניץ אויכעט צוביסעלך פארשווינדן און אויפן פלאץ קומט ארויף די סידיס און דיווידיס.

## ווי אזוי דאס ארבעט 
א טאשמע איז צוזאמען געשטעלט פון א קאסעטע וואס האט איז זיך צוויי רעדער וואס אויף די רעדער איז ארויף געדרייעט טעיפ געמאכט פון מאגנאטישע מאטריאל, ווי לענגער די טעיפ איז אלס לענגער קען מען רעקאדירן דערויף. אין אלגעמיין קען מען באקומען טעיפס אין די לענג פון 45, 60, 90, און 120 מינוט לאנג.

די חכמה פון רעקארדירן מוזיק קומט פון דעם וואס מען קען איבערדרייען פון קול (sound) אדער באוועגן (motion) צו עלעקטריע, איינמאל מען דרייט דאס איבער צו עלעקטריק נוצט מען מאגנאטיקס צו רעקאדירן דאס עלעקטרישע שטרומען אויף די מאגנאטישע טעיפ וואס איז דא אין די קאסעט.

ניצנדיג עלעקטריע קען מען באשאפן מאגנעטישע שטראמען, אז מען לייגט דאס צו צי מאגנעטישע מאטריעאל וועט די מאגנעטשיע מאטריאל האלטן די מאגנעטישע שטרומען אויף זיך פאר א לאנגע צייט. נוצענדיג א געדרייעכטץ פון פעדעמער קען מען צוריק באשאפן עלעקטריק פון די מאגנעטישע שטראמען וואס זענען אין דער קאסעטע, און דורך דעם באקומט צוריק די ארגינאלע עלעקטרישע שטרומען וואס פירן די קול אדער באוועגעכץ וואס מען האט רעקעדירט אויף די טעיפ.

## זעט אויך 
* ווידעא קאסעטע

קאַטעגאָריע:מוזיק
קאַטעגאָריע:טעכנאלאגיע
קאַטעגאָריע:איינשפייכלערונג מיטלען
סאציאלאגיע

**סאציאלאגיע** איז די חכמה פון שטודירן די געזעלשאפטלעכע פירונגען.

די הויפט פיגורן אין דער שטודיע פון סאציאלאגיע זענען געווען קארל מארקס, מאקס וועבער און עמיל דורקהיים.

*
מיטל אלטער

קליין 
די **מיטל אלטער** איז געווען א תקופה פון בערך טויזנט יאר אין דער אייראפעישער געשיכטע. עס האט זיך אנגעהויבן ארום יאר 476 (ד'רל"ו), ווען די מערב רוימישע אימפעריע האט זיך געענדיגט, און האט זיך געצויגן ביז ארום דער צייט וואס קריסטאפער קאלומבוס איז אנגעקומען אין דער נייער וועלט אין 1492. די צייט ווערט אנגערופן די 'מיטעל אלטער' ווייל עס איז פארגעקומען צווישן די פאַלן פון אימפעריעאַל רוים און די אָנהייב פון פרי מאָדערן אייראָפּע. 

דערבײַ יאָרהונדערטן די קריסטנטום האָט געגרינדעט, און די פֿאַנאַטישע אַנטיסעמיטעט; אָבער אויך די קונסטן, די מוזיק, די אַרכיטעקטורשאפט און די צייכענונג.

פעאדאליזם (feudalism) איז געווען דער עקאנאמישער און פאליטישער צושטאנד וואס האט געהערשט אין אייראפע דורכאויס דעם מיטלאלטער, מיט א קעניג ביים שפיץ, דערנאך אדללייט, פריצים, און צום לעצט די פויערן וועלכע זענען געווען פאקטיש ווי קנעכט פאר די פריצים.)

דער מיטלאלטער ווערט צעטיילט אויף דריי תקופות: פרי מיטלאלטער (פונעם 5טן יארהונדערט ביז 1000), הויך מיטלאלטער (בערך פון 1000 ביז 1300) און שפעט מיטלאלטער (1300 - 1500).

*
יצחק יעקב ראבינאוויטש (דינאוו)

רבי **יצחק יעקב ראבינאוויטש** (געבוירן ט"ו ניסן תש"ב) איז דער דער דינאווער רבי אין אמעריקע.

## ביאגראפיע 
רבי יצחק יעקב ראבינאוויטש איז געבוירן געווארן אין דער שטאט פעסט  אונגארן דעם ערשטן טאג פסח תש"ב צו זיין פאטער הרב ברוך יהושע ירחמיאל ראבינאוויטש, מונקאטשער רבי און צו זיין מוטער הרבנית חי פרומא רבקה טאכטער פון רבי חיים אלעזר שפירא זצ"ל, דער מנחת אלעזר פון מונקאטש. דער ברית איז פארגעקומען אחרון של פסח תש"ב. דער רבי הייסט "יצחק יעקב" נאך זיין עלטער זיידע רבי יצחק יעקב ראבינאוויטש פון ביאלע.

## זיין יוגנט 
אין ט' אדר תש"ד האט זיין פאטער מיט די משפחה פארלאזט אייראפע אין געפארן קיין ארץ ישראל, שפעטער אין זיינע קינדערישע יארן האט ער זיך אריבערגעצויגן צוזאמען מיט זיינע עלטערן קיין סאו פאולא בראזיל. אלס קינד האט ער געלערנט מיט זיין טאטע וואס איז דאן געווען רב פון סאו פאולא און הויפט־רב פון בראזיל. נאך זיין בר מצוה האט אים זיין טאטע געשיקט לערנען אין דער טעלזער ישיבה אין קליוולאנד, אהאיא, ווי אויך אין בית מדרש עליון אין מאנסי, ניו יארק.

ער איז געוווארן א איידעם ביי רבי בנציון פרענקל,וויעליפאליער רבי

## רבנות 
גלייך נאך זיין חתונה האט ער זיך געצוגען קיין פלעטבוש ווי ער האט געפענט זיין בית המדרש אין דעם קענזינגטאן געגנט פון פלעטבוש אויפן מונקאטשער נוסח.

אין תשס"ח האט ער זיך געצויגן קיין וויליאמסבורג אויפן פארלאנג פון די פילע תלמידי וחסידי מונקאטש וואס האבן געוואוינט דארט. ער האט געעפנט זיין ביהמ"ד אין ניי וויליאמסבורג און האט צענדליגע מנינים שחרית מנחה מעריב א טאג, א היכל התורה וואו עס זיצן הונדערטער אידן און לערנען א גאנצן טאג. אזוי אויך האט דער רבי א ישיבה קטנה אין וויליאמסבורג מיט קרוב צו הונדערט בחורים אין א ישיבה גדולה אין וויליאמסבורג מיט קרוב צו צוויי הונדערט בחורים וואס ווערט געפירט דורך זיין זון דער דיין און ראש ישיבה רבי חיים אלעזר.

אויפן וועג פון זיין זיידן דער מנחת אלעזר פון מונקאטש, און זיין טאטע, איז אויך דער רבי ממשיך אלץ מוהל, ווי אלע חסידים אדער סתם מעריצים זענען מכבד דעם רבין אלס מוהל.

מיט די צייט ווען די חסידות האט זיך מער פארשפרייט, האט ער געפענט **דינאווער שטיבלעך** אין בארא פארק וואס שטייט אין שפיץ פון זיין זוהן רבי שלמה, און אין קרית יואל אין שפיץ פון א דיין פון די דינאווער קהילה.

די נאמען דינאוו איז נאך זיין זיידע דער בני יששכר מדינאוו,
דער מייסד פון דער דינאוו (הויף)

## זיינע ספרים 
אין תשס"ח איז ארויס געקומען פון זיינע תורות א ספר שמן למאור עה"ת ומועדים. ווי אויך קומט ארויס יעדע וואך א גליון פון זיינע תורות.

## משפחה
די קינדער פון רבי יצחק יעקב ראבינאוויטש זענען:
* די רביצין פון רבי בערל לייפער, אב"ד נאדווארנע אין לייקוואד
* רבי חיים אלעזר ראבינאוויטש , דומ"ץ און דינאווער ראש ישיבה, אן איידעם פונעם סטריזשעווער רבי פון בארא פארק.
* רבי שלמה ראבינאוויטש. אב"ד דינאוו בארא פארק
* רבי צבי הירש ראבינאוויטש אב"ד באבוב מאנסי און ראש ישיבה פון דברי חיים, איידעם פון רבי יהושע רובין, רב פון באבוב-45.
* רבי בנציון ראבינאוויטש
* די רביצין פון רבי ישראל יעקב טייטלבוים
* רבי זלמן יוסף ראבינאוויטש

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:דינאוו
עמיר פרץ

**עַמיר אַרמאַנד פרץ** (געבוירן י"ב אדר ה'תשי"ב, 9 מערץ 1952) איז מיניסטער פון עקאנאמיע און פאבריקאציע, פארזיצער פון ארבעטס-פארטיי און א כנסת דעפוטאט אין ישראל. ער האט אמאל געדינט ווי וויצע פרעמיער מיניסטטער, פארטיידיקונגס-מיניסטער, מיניסטער פאר דער סביבה, פארזיצער פון דעם נייעם הסתדרות און פארזיצער פון דעם לאקאלן ראט פון שדרות.

## ביאגראפיע 
געבוירן אין מאראקא י"ב אדר ה'תשי"ב (9 אין מערץ 1952) און ארויף קיין ישראל אין יאר ה'תשט"ז (1956). ער האט פיר קינדער, וווינט אין שדרות און איז דארט דער בירגערמייסטער.

אין יאר ה'תשמ"ח (1988) איז ער אויסגעקליבן געווארן אין מפלגת העבודה'ס פארטיי אלץ א חבר כנסת, און ז' חשוון ה'תשס"ו (9טן נאוועמבער 2005) איז ער אויסגלעקיבן געווארן ביי די פריימעריס אלץ דער פירער פון דער פארטיי אין די רעגירונג פון אהוד אולמערט אין די קאאליציע מיט קדימה וואס האט בייגעשטאנען צו אויספירן די תוכנית ההתכנסות (איינזאמלונג פלאן). 

אין די ערשטע חודש ווען מען האט געוואלט מחדש זיין די אויפגאבע, האבן די חאמאס אפגעהאלטן זיין אויפגאבע ווען קריג האט אין די עזה-פּאס אויסגעפלאצט. א וואך ארום, האבן די חיזבאלא אויך ארויס מלחמה קעגן "ישראל" און זיך פערמיטלט מיט די פאלעסטינער אוטאריטעט.

עמיר פערעץ האט געגעבן רשות און א "פרייע האנט" צו די ישראלישע ארמיי צו זיך קעמפן מיט די צוויי טעראר ארגאניזאציעס.

דעצעמבער 2012 איז ער אריבער צו דער נייער די באוועגונג פארטי פון ציפי לבני, און איז דערוויילט געווארן א דעפוטאט אין דעם 19טן כנסת.

אום 19טן  דעצעמבער 2016 האט פרץ געמאלדן אז ער וועט קאנדידירן פאר דער פירערשאפט פון דער "ארבעטס-פארטיי". ער איז ארויף צו דער צווייטער רונדע, וואס איז פארגעקומען דעם 10טן יולי 2017, אבער האט פארלוירן צו אבי גבאי, מיט 14,734 (48%) קעגן 16,080 שטימען (52%).
## זיינע מיינונגען 
ער איז א לינקער סאציאליסט און געוועזן פירער פון ההסתדרות החדשה.

## משפחה
פרץ וווינט אין געגנט פון שדרות. ער מיט זיין ווייב אַחלמה, האבן פיר זין, אוהד, שני, יפתח, און מתן.

קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
קאַטעגאָריע:בירגערמייסטערס
שארי אריסאן

[קליין|סוראסקי מעדיצין צענטער, [איכילאוו שפיטאל, תל אביב, ישראל, געבויט מיט נדיבות פון שארי אריסאן טעכטער טעד אריסאן|טעקסט=]]
**שארי אריסאן** (געבוירן 9טן סעפטעמבער 1957) איז א רייכע ישראלישע ביזנעספרוי און פילאנטראפ, די אייגנטומערין פון אריסאן אינוועסטירונגען.

שאַרי אַריסאָן איז געבוירן **שאַראָן רויז אַריסאן** אין ניו יארק, צו מינא און   טעד אריסאן.
 
אין יוני 2009, איז אַרויס אַריסאָנס בוך "געבורט", וואָס פֿאַראייניקט אַן אויטאָביאָגראַפֿיע און אירע גײַסטיקע מיינונגען. אריסאן שרייבט אין א בוך אז זי האט באקומען נביאות וועגן דער צוקונפט, און וועמענס ראלע איז צו העלפן און ברענגען גאולה. 

קאַטעגאָריע:ביליאנערן
קאַטעגאָריע:יידישע ביזנעסלייט
קאַטעגאָריע:פילאנטראפן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:ישראלים
זשורנאליזם

**זשורנאליזם** איז דאס פארנעמונג מיט'ן פארזאמלען, אנאליזירן, פעסטשטעלן, און באריכטן די געשעענישן פון איבער דער גארער וועלט, און פארשפרייטן די באריכטן. די וועלכע פראקטיצירן זשורנאליזם רופט מען זשורנאליסטן.
זשורנאליסטישע מעדיע שליסן איין דרוק, טעלעוויזיע, ראדיא און אינטערנעץ.

די ראלע פון זשורנאליזם ענדערט זיך צווישן די לענדער. אין טייל פעלקער ווערט די נייעס מעדיע שטרענג קאנטראלירט פון דער רעגירונג, און די זשורנאליסטן זענען נישט אומאפהענגיק. אין אנדער מדינות זענען די נייעס מעדיע אומאפהענגיק פון דער רעגירונג אבער קענען ווערן אונטערטעניק צו אנדערע מאטיוון ווי למשל געלט און פאליטיק. מיט צוטריט צו  פרייער אינפארמאציע געזאמעלט דורך אומאפהענגיקע און קאנקורינדיקע זשורנאליסטן קענען בירגער זיין מער עפעקטיוו מיטטיילן אין דער פאליטיק פראצעס.

אין די פאראייניגטע שטאטן ווערט זשורנאליזם געשיצט דורכן פרעס־פֿרייהייט פאראגראף אין דעם ערשטן אמענדמענט.
 

## מעדיע 
### דרוק 
### אגענצן 
### אינטערנעץ 
## זעט אויך 
* געלע זשורנאליזם

## רעפערענצן
*
קאַטעגאָריע:נייעס
קאַטעגאָריע:צייטונגען
זשואיש פרעס

**זשואיש פרעס** - איז א רעכטע שטארק צינוסטישער צייטונג וואס ווערט ארויסגעגעבן וועכנטליך אין ניו יארק פאר מאדערן ארטאדאקס אידן, וואס וואוינען אין פלעטבוש, טינעק, וועסט סייד, ריווערדעיל. און אזוי ווייטער. עס האלט זיך פאר די גרעסטע אידישער צייטונג אין אמעריקע.

דאס איז געגרינדעט דורך ר' שלום קלאס אין א שותף און איז אריבער צו זיין טאכטער וואס איז אן עגונה.

זיי האבן גאר באלערענדע קאלומנעס פון אלע שישקעס און עסקנים פון ארטאדאקסישן אידנטום. פון צווישן זיי, מארווין שיק, רעביצען אסתר יונגרייז, ר' יחזקאל גאלדוואסער, סטיווען פלאוט, ר' יצחק לעווין דער אינגער זשורנאליסט אהרן קליין און פילע נאך. זייער איצטיגער רעדאקטאר איז זשעיסאן מאוז וואס האט אויך פילע בלערענדע קאלומנעס.

חסידים קויפן דאס בעיקר צוליב די מערסטע פאפולערע קלאסיפירטע רעקלאַמעס וואס דאס פארמאגט יעדע וואך פאר אַרבעט, שטעלעס און אנדערע פרנסה געלעגנהייטן.

זיי האבן די מערסטע רעקלאַמעס פון אלע אידישע צייטונגען, ד.ה. אין ביזנעס זענען זיי די מערסטע מצליח פון אלע אידישע צייטונגען. אבער עס איז זייער ארים און נידעריג אין זשורנאליסטישע סטאנדארט. ווייל עס איז בעיקר פראפעגאנדע און איינזייטיגע השקפה. כמעט נישטא קיין נייעס.

אבער זיי האבן יא אינטערסאנטע באלערנדע ארטיקלען לגבי היסטאריע און וויסנשאפט. 

זיי האבן א באזונדערע אפטיילונג פאר קינדער גערופן "פאמיליע מאגאזין", און אויך אן אפטיילונג פאר ערוואקסענע גערופן "פעמילי אישוס" וואס ספעציעל געלייגט אינמיטן כדי אז מען זאל עס קענען ארויסנעמען און די קינדער זאלן דאס נישט זעהן.

עס באלאנגט פאר די קלאס משפחה, זיי האבן איין אייניקל וואס לערנט זיך איצט אין קאלאמביע זשורנאליזם און מ'לייגט גרויס האפענונג אז ער וועט ארויפארבייטן די צייטונג וואס זיין מאמע און זיידע האבן נישט מצליח געווען.

## וועבלינקען
* זייער וועב זייטל: זשואיש פרעס 

קאַטעגאָריע:יידישע צייטונגען
קאַטעגאָריע:פרומע צייטונגען
קאַטעגאָריע:ציוניזם
שטעטל

**שטעטל** מיינט א קליינע שטאט.

מען ניצט דאס ווארט שטעטל א סך פאר די שטעטלעך אין אייראפע וואו אלע אידישע איינוואוינער ווייסן וואס טוט זיך ביי יענעם אין טאפ.

הײַנט אין מאדערענער אמעריקע איז אויך נאכגעמאכט געווארן דורך חסידים די באגריף מיט אויפשטעל פון קאשוי, טאהש, און קרית יואל, סקווירא. און אזוי ווייטער.

* אט האט איר א שיין זייטל וואס האט בילדער פון אמאליגן שטעטל לעבן. http://www.shtetl.info/photo.php

קאטעגאריע:יידן
קאטעגאריע:לעבנסשטייגער

*
ראפ מוזיק

**רעפ** איז אן אפריקאנישער מוזיק זשאנער, ווי מ'גראמט מיט פיוטים, און מ'טענהט זיך מיט לאזונגען, אויף ווילדע טענער און תנועות פון גוף. עס איז ווי א דעבאטע מיט כלי זמר און נגינה.

## דרויסענדיגע לינקס 
* א ווידיאו קליפ: חסיד קעגן א רבי

קאטעגאריע:ראפ מוזיק
קאטעגאריע:קונסט
מנין

א **מנין** איז דער קווארום פון צען אידישע מענער פון דרייצן יאר און העכער וואס מען באדארף אויף צו קענען מתפלל זיין געוויסע חלקים פון די אידישע תפלות. די חלקים רופן זיך *דברים שבקדושה*, און בטציען זיך געווענליך צו קדיש, קדושה, ברכו, חזרת הש"ץ, און קריאת התורה. 

נישט דער גאנצער מנין מוזן זיך באטייליגן אין די פולע תפלות אויף צו קענען זאגן די אויבנדערמאנטע תפלות. עס פארלאנגט זיך נאר זעקס אקטיווע מתפללים, און די רעשט קענען זיין פשוטע צוהערער און ענטפערן נאר אויף די דברים שבקדושה.

אין הלכה ווערט אויך פארעכנט א מנין אין אלגעמיין אלץ דער אידיאלער אופן פון אידישער תפלה, אפילו אויב די תפלות האבן נישט קיין דברים שבקדושה, ווי צ.ב.ש. אויף צו זאגן תהלים, אדער א צבור'ישע מצווה ווי חופה וקידושין, ברית מילה, פדיון הבן, א.ד.ג.
 
דער טערמין *מנין* ווערט אויך באנוצט אין אלגעמיין אויף דער ארגאניזירטער צוזאמקום אויף איינע פון די טעגליכע תפלות, אומאפהענגיג אויב דער *מנין* באשטייט פון צען מענטשן אדער פיל מער.

קאטעגאריע:מצוות און מנהגים
קאטעגאריע:תפילה

## דרויסנדיקע פארבינדונגען 
* מנין מאפע 
* גיי דאווען
ישיבה וועלט נייעס

**ישיבה וועלט נייעס** איז א וועב צייטונג אויף ענגליש. אלע נייעס וואס איז נוגע צום חרדישן ישיבה ליטוואקעס לאגער, איבערהויפט אלעס אין און ארום לעיקוואד, וועט איר דארטן טרעפן טעגליך. ער דעקט אויך אלע רעבישע הויפן וואס גייען צו דער מאדערנער אידישער וועלט.

אויך האט ער א האטליין 2 מאל א טאג אפדעיטעט 11 צופרי און 8 ביינאכט.

* ישיבה וועלט וועבזײַטל

קאטעגאריע:נייעס
דעטרויט

**דעטרויט** איז די גרעסטע שטאט אין מישיגען. דעטרויט איז א פארט שטאט אויפן דעטרויט טייך.

אין 2010, איז דעטרויט געווען די 18טע מערסטע באפעלקערשטע שטאט אין די פאראייניגטע שטאטן מיט א באפעלקערונג פון 713,777.

פון דעטרויט פאָרט מען אין דער דרום ריכטונג צו ווינדזאר אין קאנאדע.

אין דעטרויט וואוינען 100,000 יידן.

## געשיכטע 
דעטרויט איז געגרינדעט געווארן אום 24סטן יולי 1701 פון אַ פֿראַנצייזישן רויכוואַרגער אנטואַן דעמאָט קאַדילאַק, אויפן לאַנד פון די אַנישנאַבע און באָדעוואַטאָמי פֿעלקער. די פֿראַנצייזישע האָבן געבויט דעטרויט צו האַנדלען פֿוטערס. אין 1760 האבן די ענגלישע צוגענומען דעטרויט  פון די פֿראַנצייזן. אינעם קריג פון 1812, האבן די בריטישע און אַמעריקאַנער באַקעמפֿט איבער דעטרויט. אינעם 20סטן יאָרהונדערט, איז די שטאָט  געוואָרן אַ צענטער פֿון אינדוסטריע. 

## וועבלינקען 
* דעטרויט אידישע נייעס זשואיש אנליין
* פארלוירענע שולן

קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין די פאראייניגטע שטאטן
קאַטעגאָריע:מישיגן
מאנרא

**מאנרא** איז א שטעטל אין אפסטעיט ניו יארק, מיט א באפעלקערונג פון 39,912 אין 2010. עס וואוינען דארט אסאך חרדישע אידן. אויך געפונט זיך דארט דאס סאטמארער שטעטל קרית יואל.

קאַטעגאָריע:מוניציפאליטעטן אין ניו יארק
קאַטעגאָריע:אראנדזש קאונטי, ניו יארק
א געשעפט

**א געשעפט** איז דער נאמען פון א חרדישער פילם אין אמעריקע וואס ארויס אין אידיש.
 
די פרומע רבנים האבן דאס גע'אסר'ט צוליב מורא אז השפעות פון טעאטער און פילם וועט זיך אריינרייסן ביים חרדישן לאגער.

מאנסי ברודער קירש פראדעצורער.

## די געשיכטע 
די געשיכטע פארציילט איבער א קאליעקער יינגל וואס האט גערודפט און צרות געמאכט בקביעות פון אלץ קינד ביז צו דער עלטער א תמימות'דיגער ייד פון זיין קלאס וואס איז אין זיינע אויגן געוועזן זיין קאנקורענט. ביי איינע פון זיינע אקטן האט ער אוועקגעכאפט זיין פיינטס קינד גלייך נאכ'ן געבוירן, און אים אפגענארט דורך געבן שוחד פאר א דאקטער זאל אים זאגן אז זיין קינד איז געשטארבן. למעשה האט דער שווינדלער געהאדעוועט דאס קינד כאילו ס'וואלט געווען זיינס. ביים ענדע פון די געשיכטע האט זיך ארויסגעוויזן דער אמת, און דאס קינד איז צוריק געגאנגען צו זיין אמת'ן טאטן, און דער שווינדלער האט זיך אומגעקערט צום גלייכן וועג. 

## וועבלינק
* די נייעס פון איר קאנטערווערסיע אין פארווערד
קאטעגאריע:אידישע קאנטראווערסיעס
קאַטעגאָריע:יידיש-שפראך פילמען
קאַטעגאָריע:פילמען וועגן חסידים
קאַטעגאָריע:אמעריקאנישע פילמען
קאַטעגאָריע:דראמאטישע פילמען
בירגערמייסטער

[קליין|הרה"ק רבי [יואל טייטלבוים פון סאטמאר אינאיינעם מיט מעיאר ראבערט וואגנער.]]

**בירגערמײַסטער** אדער **מעיאָר** (, ) איז דער וואס שטייט אין שפיץ פון דער מוניציפאליטעט וואס איז פאראנטווארטלעך אויף אלע שטאטישע אגענטורן - פאליציי, פייערלעשער, סאבוויי אא"וו.

אין מדינת ישראל ווערט יעדע 5 יאר איינגעארדנט וואלן אין יעדער שטאט ווער זאל זיין דער קומענדיקער בירגערמייסטער.

(אין ניו יארק סיטי פלעגט דאס זיין דער אידישער ביליאנער מייקל בלומבערג. יעצט איז ביל די בלאזיא דער בירגערמייסטער.)

אין אסאך שטעט אין ענגלאנד איז דער בירגערמייסטער נישט קיין פירער פון דער מוניציפאליטער נאר דאס איז א צערעמאנישער טיטל.


קאַטעגאָריע:שטעט