open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
אינדוסטריע

**אינדוסטריע** איז דער טייל פון דער עקאנאמיע וואס באהאנדלט פראדוצירן סחורה און באדינסטן. ד.ה. פאבריצירן גוטן פון רויע מאטריאלן.
די אינדוסטריעלע רעוואלוציע איז געווען דער גורם פארן אנטוויקלען פון גרויסע פֿאבריקן פאר מאסן פראדוקציע. די ערשטע פאבריקן זענען געווען פארע-געטריבן, שפעטער זענען זיי אריבער צו עלעקטרישן קראפט.

## אינדוסטריעלע אנטוויקלונג 
 האבן דערמעגלעכט די גיכע אנטוויקלונג פון אינדוסטריע. Here is a thermal oxidizer during the industrial shipping process.]]
 פאבריק אין קונדע, עסטלאנד)]]
די אינדוסטריעלע רעוואלוציע האט געברענגט צו דער אנטוויקלונג פון פאבריק פאר גרויסער פראדוקציע, מיט קאנסעקווענטע ענדערונגען אין דער געזעלשאפט. אריגענעל זענען די פאבריקן געווען געטריבן דורך פארע, אבער שפעטער זענען זיי אריבער צו עלעקטריע נאכדעם וואס מ׳האט אנטוויקלט א שטראמנעץ. מען האט איינגעפירט די מעכאניזרטע מאנטאזש-ליניע כדי צונויפצושטעלן טיילן אויף א נאכאמאליגן אופן, אין וואס יעדער ארבעטער טוט ספעציפישע טריט ווערנט דעם פראצעס.
דאס האט געברענגט צו זינענדיקן וואוקס אין עפעקטיווקייט, וואס האט גענידערט דעם פרייז פונעם ענדע פראצעס. שפעטער האט מען מער און מער געניצט אויטאמאציע אנשטאט מענטשלעכע אפעראטארן . דער פראצעס האט זיך פארגיכערט מיט דער אנטוויקלונג פון די קאמפיוטער און ראבאט.

## צווייגן פון אינדוסטריע 
* עלעקטראניק
* דרוקעריי

* טעקסטיל

* כעמיע

* עסנווארג

* מעטאל

* טעלעקאמוניקאציע

* מעדיצין
* קאנסטרוקציע

* האלץ

* פארמיטל

קאַטעגאָריע:האנדל און פינאנץ
*
ארכיטעקטור

קליין|ארכיטעקטור
ארכיטעקטור (פון גריכיש ἀρχιτεκτονική - אַרכיטעקטאניקע) איז די קונסט אין וויסנשאפט פון פלאנעווען געביידעס און סטרוקטורן שיינע געבויען.

די אוראלטע ציוויליזאציעס האבן געהאט זייער אייגענעם סטיל פון ארכיטעקטור. למשל אין אוראלט עגיפטן האט מען געבויט גרויסע פיראמידן. די גריכן האבן געניצט שטיינערנע זיילן.
די רוימער האבן געניצט א בויגן אין זייערע סטרוקטורן, וואס זיי האבן געלערנט פון די עטרוסקער.

במשך די יארן האט מען אוועקגעלייגט געוויסע כללים וואס מען רופט היינט **קלאסישע ארכיטעקטור**. לויט די כללים דארף מען בויען מיט סימעטריע, מיט פראפארציע ניצנדיק דעם גאלדערנעם שניט.

*
קאמוניקאציע

קליין|קאמוניקאציע
**קאָמוניקאַציע** מיינט פארבינדונגען צווישן צוויי זאכן, ווי צווישן מענטשן, לענדער אא"וו. ווי צב"ש "רעדן" איז א מיטל פון קאמוניקאציע צווישן מענטשן.

די קאמוניקאציע ווערט צעטיילט אויף עטליכע אפטיילונגען.
* **נאטורליכע קאמוניקאציע** - ווי רעדן, שרייבן, מאלעריי, פאטאגראפיע, ליטעראטור, טעאטער, מוזיק, פאסט אא"וו.
* **טעכנאלאגישע קאמוניקאציע** - טעלעפאן, סעלפאן, פאקס, ראדיא, טעלעוויזיע, ווידעא, אינטערנעט, בליצפאסט, סקייפ אא"וו.
* **ווולגארער קאמוניקאציע** - איז די ידיעות וואס דערשיינט בשערי בת רבים און איז פארבונדן צו מאסעס מענטשן פון די גארער וועלט וואס איז האפט מאל פארמישט מיט פאליטיק אדער אנדערע גערודעריי. צווישן זיי זיינען דער צייטונג, ראדיא, טעלעוויזיע, קינא, אינטערנעט און נאך...

## אין געשיכטע 
ביז דער ענדע פונעם 19טן י"ה איז די קאמוניקאציע צווישן שטעט און דערפער געוועזן זייער באגרעניצט, מען האט איבערגעפירט סחורה און אינפארמאציע בעיקר דורכן פאסט אדער דורך א שליח. אבער אין סוף דעם 19טן י"ה איז דערשינען דער טעלעגראף און גלייך נאך דעם דאס טעלעפאן, וואס האט שטארק רעוואלוטירט די קאמוניקאציע איבער די וועלט.

אויך די ראדיא איז אנטוויקלט געווארן ביים סוף פון דעם 19טן י"ה, וואס האט פארבינדט אלע דערווייטערטע דערפלאך, און געלאזט זיי וויסן וואס עס גייט פאר אין זייערע שטעט און איבער די גאנצע וועלט.

*
מארווין שיק

**מארווין שיק** (3 יולי 1934 – 23 אפריל 2020) איז געווען אן עסקן פאר יידישן חינוך אין אמעריקע. ער איז געווען פראפעסאר פון געזעצן און פרעזידענט פון דער רבי יעקב יוסף שולע.

ער האט געדינט אויך ווי א פארטיידיגער פון פרומע אינטערעסן - נישט בלויז אין געריכט זאל, נאר אויך אויף די בלעטער פון דער אנגלא-אידישער פרעסע. ער האט געהאט א בלאג, און זיינע קאלומס זענען ערשינען וועכנטליך אין דעם זשערוסאלעם פאסט און אין דער זשואיש פרעס. 

## פאמיליע 
זיין זון איז איז דער וועלט בארימטער אסיסטענט אונטער עליאט שפיצער "זשאו שיק", וואס פארשט די וואל סטריט באהערדע. 

זיין ברודער איז ארטור שיק וואס צוליב אים איז געווארן ראיאטן אין בארא פארק.

זיין פלימעניק איז דייוויד שיק, דער באקאנטער גרונטייגנס אדוואקאט וואס האט ארויסגעשווינדלט שווערע צענדליגע מיליאנען פון רייכע פרומע אידן.

זיין זון איז געווארן דער גרעסטער אידישער קנאקער ביים ניו יארק גובערנאטארס ביורא. געשטעלט צו אנטוויקלען עקאנאמיש ניו יארק שטאַט און אלע אירע געגנטן.

## וועבלינקען 
* מארווין שיק'ס בלאג

קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער
קאַטעגאָריע:אידישע בלאגס
קאַטעגאָריע:עסקנים
קאַטעגאָריע:פראפעסארן
פאטאגראפיע

**פאטאגראַפֿיע** איז א קונסטלעכער מיטל צו מאכן בילדער מיט א קאמערע וואס דויערן, אדער עלעקטראניש דורך א בילדסענזאר, אדער כעמיש מיט א מיטל וואס איז ליכט־סענסיטיוו ווי למשל פֿאטאגראַפֿישער פֿילם. דאס בילד קען ווייזן אן אביעקט אדער א פנים פון א מענטש אויף פאפיר אדער אן עקראן אדער ערגעץ אנדערש. דאס בילד וואס מען מאכט רופט מען אויך א **פֿאטאגראַפֿיע**.

געוויינלעך ניצט מען א לינדז צו פאקוסירן דאס ליכט וואס איז געווארן אפגעשפיגלט אדער ארויסגעגעבן פון אביעקטן צו א רעאלן בילד אויף א ליכט־סענסיטיוון אייבערפֿלאך אינערהאלב א קאמערע ווערנט אן אַפגעזייגערטן באַלייכט. מיט אן עלעקטראנישן בילדסענזאר טוט דאָס פראדוצירן אן עלעקטרישע אנלאדונג ביי יעדן פיקסעל  וואס ווערט פראצעסירט עלעקטראניש און איינגעשפייכלערט אין א דיגיטאַלישער בילד־טעקע וואס מען קען שפעטער ווייזן אדער פראצעסירן.
## פאטאגראף 
א מענטש וואס מאכט פאטאגראפיעס פאר זיין פאך רופט מען א "פֿאטאגראַף".

קאַטעגאָריע:בילדער
קאַטעגאָריע:לעבנסשטייגער
קאַטעגאָריע:קונסט
קאַטעגאָריע:טעכנאלאגיע
הערשי שניצלער

**הערשי שניצלער** איז א ספיריטואליסט און א סצענאר שרייבער.

ער איז א זון פון אייזיק שניצלער פון מאנסי, נעפע פון דעם זינגער מיכאל שניצלער איז היינט א שטיקל בעל תשובה.

זיין טאטע ר' אייזיק האט גענומען זייער שווער דעם טויש פון זיין זון און איז געווארן א פארברענטער וויזשניצער חסיד פון מאנסי רבין, דאס איז געווען א גרויסער טויש פון טאטען זייענדיג א סאטמאר'ער וואס האלט נישט פון קיין רעביס. האט ער איינגעזעהן אז טאמער א קינד זעהט אינדערהיים אז די טאטע איז זיך נישט מבטל פאר קיין איין איד, גייט דאס ארויס פון קאנטראל.

הערשי, אחוץ דעם וואס ער איז צו שטארק א געפיליגער איז ער א זייער פארשטענדליכער און היבש קלוגער אינגערמאן

ער איז געווארן צוגעצויגן צו די ספרדים ווען ער איז נאך נישט געווען בר מצוה

זיין שארפע מוח איז געווען א שם דבר, ער האט געשריבן קארעספאדענס אלס אינגע בחור מיט ר' עובדי' יוסף וואס האט אים געענטעפרט,

ער איז שפעטער געגאנגן דאווענען אין א ספרדישע שוהל נאנט צו זיין הויז, און געווארן דער בעל קורא דארט

ער איז געווארן א ליטוואק ביי די 15-16 און ער האט געלערנט אין סאוט פאלסבערג ישיבה און לויט איין גירסא אין טאראנטא אויך

ביי די 18 האט ער שוין געקענט די מורה נבוכים, כוזרי, און אלע אנדערע אויסעווייניג, און איז שוין געווען צומישט, ביזן עק אז קיין איין רב אדער תלמוד חכם האט שוין נישט געקענט איינשטילן זיינע ספיקות און קשיות אין די יסודות האמונה.

ביי די 20 האט ער חתונה געהאט קיין סי געיט צו משפחת  י. י. לעפקאוויטש.

פון דארט און ווייטער פארציילט ער אליין אויף די סי.ען.ען. אינטערוויאו

ער האט געהאלפן שרייבן דעם סקריפט פון "מענדי", א פילם איבער א פאר חסידישע סאטמארער אפגעפארענער.

ער איז געווען לאנגע יארן אין אינדיע. היינט וואוינט ער אין בושוויק נעבן וויליאמסבורג פאר פריי רענט און דינט אלס שומר פון א געביידע פאר קאנסטראקשאן. 

ער איז זייער ספיריטואל און באנוצט זיך פון צייט צו צייט מיט לעגאלע דראגס אויפהייטערן זיין געמוט.

ער איז א פייערדיגער חסיד פון ר' מרדכי שטיינער פון מאנסי.

## וועבלינקען 
* הערשי שניצלער דרשנט ביי "טשאלנט" 
* http://www.fandango.com/hersheyschnitzler/filmography/p471494

קאַטעגאָריע:שרייבער
קאַטעגאָריע:סצענאר שרייבער
קדם

**קדם** איז דער האנדל נאמען פון דער פירמע *Royal Wine Company* אין די פאראייניגטע שטאטן.

די פירמע איז געגרינדעט געווארן אין די 1940 יארן. היינט פאבריצירן זיי און פארקויפן וויינען און טרויבן זאפט. 

די פירמע באלאנגט פאר משפחת הערצאג זייט 1958

קאטעגאריע:וויין
קאטעגאריע:פירמעס
חוש (מוסד)

צו מיינט איר חוש ווי שפירען?

**חוש** איז א מוסד, ווי מלערנט מיט באגרעניצטע קינדער צו אנטוויקלען זייערע חושים פונקט ווי אלע אין זייער יאר גאנג, מיט לערנען פראבלעמן, דערנאך גייען די קינדער און גוטע ישיבות און טוען גוטע שידוכים.

קאטעגאריע:חינוך
גרונטייגנס

**גרונטייגנס**, **אומבאוועגלעכע גיטער** אדער **איממאביליען** (דייטשיש: Immobilie, ענגליש: Real estate, (העברעאיש: נדל"ן) - איז דער האנדל און מארקעט פון הייזער און שטחים.

## װעבלינקען 
א װעבזײַטל וואס לאזט אייך זען די ווערט פון א הויז לויט די מארקעט פרייזן, באגלייט מיט א פינקטליכער מאפע אנצייכענונג.זילאו.

קאטעגאריע:האנדל און פינאנץ
*
וואסער פראנט

אין וויליאמסבורג לענג אויס קענט עוועניו איז דער וואסער פראנט מען גייט דארטן תשליך.

## דערויסענדע לינקס 
* קורצער ווידיאו פון דעם וואסער פראנט. http://www.youtube.com/watch?v=WFI6MXsDvTU

קאטעגאריע:נאטור
קאטעגאריע:פארוויילונג
סקינהעד

**סקינהעדס** זענען געווענליך גרופּעס מענטשן מיט אָפּגעגאָלטע קעפּ. זיי זענען אין אלגעמיין עקסטרעם ראַסיסטיש אדער אפילו נאצי געשטימט ליידיגייער באמס וועלכע באַשטייען הויפּטזעכליך פון יונגע שקצים מערסנטס פון יוגנטליכע בויעס וועלכע דרייען זיך אַרום אן קיין עול פון פרנסה מיט דאגות פון ראסע.

די געגאָלטע זענען אַפיר געקומען דאָס ערשטע מאָל אין ענגלאַנד אין די אָנהייב זיבעציגער יאָרן, די גרופּע איז באַשטאַנען פון יוגנטליכע אַרבייטסלאָזע וועלכע האָבן רעוואָלטירט קעגן דער נאָרמאַלער געזעלשאַפט. ס'האָט געהייסן אַז זיי זענען אין כעס אויף דער רעגירונג פאַר זייער אַרבייטלאָזער צושטאַנד.
זייער הויפּט ציל פאַר געוואַלדטאַטן זענען געווען אַזיאַטישע און אַפריקאַנער אימיגראַנטן וועלכע האָבן לויט זייער מיינונג צוגענומען ביי זיי די אַרבייטס פּלעצער.

אין אַמעריקע איז די גרופּע אַפירגעשווימען אין די אַכציגער יאָרן, פון לאַבוסעוואַטע יוגנטליכע, וואָס קומען פון צובראָכענע היימען.

די סקינהעדס האָבן אין אָנהויב געזאָלט זיין די זעלבע וואָס די היפּיס זענען געווען אין די זעכציגער יאָרן, נעמליך אַ פּראָטעסט אויסדרוק קעגן די רעגירונג.

זיי האָבן דעריבער – פאַרקערט פון די "היפּיס" וואָס האָבן זיך געלאָזט וואַקסן לאַנגע האָר – אָפּגעגאָלט ביזן ביין, ווי אויך האָבן זיי, אַנדערש ווי די היפּיס, אַדאָפּטירט ווילדקייטן, רוישיגע מוזיק און ווילדע אַטאַקעס.

די "געגאָלטע קעפּ" זענען אַ גרופּע פאַר זיך אָבער זיי זענען זייער עקסטרעם און אכזריות'דיג. זייערע קינדערישע יאָרן וועלכע האָט זיך געווענליך אָפּגעשפּילט אין אַ צובראָכן הויז וואו עס איז נישט געווען קיין טאַטע מאַמע ברענגט זיי נישט צו וויסן פון קיין רחמנות אָדער דאָס מינדענסטע מענטשהייט.
אַסאַך פון די חברה זענען שוין באַגאַנגען געוואַלדטאַטן, געשטאָכן מענטשן, דורכגעפירט מאָרדן און טעראָר אַקטן ווי אויך קאָנספּיראַציע קעגן די רעגירונג.

קאטעגאריע:ראסע
קאטעגאריע:לעבנסשטייגער
קאטעגאריע:סאציאלאגיע
נאס

left|250px
א **נאָס**, אדער ווי אנדערע רופן עס: **ניס**, איז לופט שליים, שמוץ און וואסער, ארויסגעשאסן מיט אן עקספלוזשען פון א מויל און די נאז מיט אן אויסערגעווענליכע קראפט און קען גרייכן פון צען ביז צוואנציג פיס ווייט.

א נארמאלער נאָס שיקט ארויס פון זיך צווישן צוויי ביז פינף טויזנט באקטעריע אין דער לופט.

אפילו אז לויט טייל דאקטורים איז א נאָס פון א געזונטן מענטש נישט שעדליך און קען קיינעם נישט טאן קיין שאדן. אבער וויבאלד מ'קען דאך נישט וויסן ווער עס איז פארקילט, דארף מען זיך היטן און דאס נישט טאן נעבן אנדערע מענשטען, מען רעדט שוין נישט פון דעם וואס איז זייער נישט איידל, און עס איז זייער אומאנגענעם צו ווערן באשפּריצט פון א מבול פּיטשינקע נאסע שמוציגע שליימיגע טראָפּנס וואס קומען ארויס פון א פרעמדן מענטשנס מויל און נאָז, און דער גערוך און עקל וואס דאס ברענגט.

א מענטש וואס ליידט פון א פארקילונג, אדער פון א קלעפּיגער און אָנשטעקנדער קראנקייט, קען דורך אַן אומשולדיגן נאָס אָנשטעקן צענדליגע מענטשן מיט דער זעלבער קראנקייט פון וועלכע ער ליידט. אויב איינער ליידט פון א פארקילונג, הוסט און ניסט, דארף ער זוכן נישט צו קומען צווישן מענטשן און אנשטעקן אנדערע מיט זיין קראנקייט.

אפילו ווען עמיצער איז נישט קראנק און ליידט נישט פון א קאָלד אבער ער פילט פלוצלינג אז ער מוז טאן א הוסט אדער א נאָס, דארף ער זיך אוועקדרייען אין אַ זייט אדער זיך צוהאלטן די נאז און מויל מיט די הענט, מיט א טאשנטיכל אדער אָפּוויש-פּאַפּיר.

ווען איינער מאַכט אַ נאָס הערט זיך אַן אָפּקלאַנג: "האַ-טשו".

דער גורם צו דעם נאָס איז אז די הארעלעך פון נאז דערשפירן פרעמדע שטויבעלעך אדער שארפע גערוכן וואס זיי מיינען אז דאס אומגערופענע שמוץ וואס ווילן אינוואדירן דעם אינווייניגסטן קערפער, און די הארעלעך זענען אזוי ווי מינעס וואס עקספלאוידן, און ווערט אקטיוויזירט דורך דעם סענסער אלארם מיט אן אטאטמאטישער רעאקציע דאס ארויסצטרייבן מיט קראפט. דעריבער ווען א מענשט ניסט זאגט מען אים צום געזונט אדער אין ענגליש בלעסס יו, אדער אין העברעיש לבריאות, אים צו דערמאנען ווי גליקלעך ער איז אז זיין נאָס האלט אים לעבעדיג און ווארפט ארויס שעדליכע באצילן וואס ווילן אים קראנק מאכן און הרגענן.

ווען מען ניסט קען מען נישט האלטן אפן די אויגן ווייל די נאז און אויגן נערוון זענען שטארק פארבינדן.

אמאל פון אנפאנג פון די וועלט באשאף ביז די צייט פון יעקב אבינו פלעגן מענטשן שטארבן און אוועקגיין פון דער וועלט פלוצלינג, נאר דורך געבן א נאָס, און אזוי אויסהויכען די נשמה. דאס האט זיך אבער געטוישט ווען יעקב אבינו האט מתפלל געווען צום אויבערשטען אז מענטשען זאלען נישט אוועקגיין פלוצלינג, נאר זאלען זיין קראנק בעפאר, כדי מען זאל זיך קענעון געהעריג צוגרייטען צום טויט, און קענען געהעריג צוואה לאזען פאר די קינדער א.א.וו.

דער באשעפער האט צוגעהערט זיין געבעט, און אים געזאגט אז טאקע פון דיר וועט מען אנהויבען, און יעקב אבינו איז געווען די ערשטער מענטש זייט די בריאה צו זיין קראנק, ווי עס שטייט ארויס אין פסוק אין תורה אין פרשת ויחי "**ויוגד ליוסף לאמר הנה אביך חולה**", "און עס איז פארציילט געווארן פאר יוסף אזוי צו זאגן: אט איז דיין טאטע קראנק געווארן", און דעריבער ווען א מענטש ניסט וואונטשט מען אים "אסותא", דאס מיינט אויף א אראמיש א "רפואה", אין אויף אידיש "א היילונג", ווייל ביז דעמאלטס פלעגט מען אוועקגיין פון דער וועלט דורך געבן א נאָס.

קאַטעגאָריע:קערפער
קארטאפל

לינקס|250px|קארטאפל
דער **קאַרטאָפֿל** אדער **דזשעמיקע** (פויליש-יידיש) אדער **פּאָטעיטאָ** (ענגליש-יידיש) אדער **בולבע** (וויסנשאפטלעכער נאמען: *Solanum tuberosum*) איז א געוויקס פון די נאכטשאטן פאמיליע *סאָלאַנאַצעאיי (Solanaceae)*. די קנאלן וואס פארמען זיך פון זיינע שטענגלעך וואס לויפן אונטער-ערד, ווערען געניצט צום עסן. 

דער **קארטאפל** איז זייער רייך אין קראָכמאַל (סטאַרטש), און ווערט פאררעכענט אלס איינע פון די הויפט שפייזונגס מיטלן צוזאמען מיט ברויט אין רייז.

עס איז אנגעקומען צום ערשטן מאל אין אייראפע פאר נאנט צו 500 יאר צוריק, דורך שפאנישע מאטראזן.

איבער 100 ערליי קארטאפל זענען פאראן, אין פארשידענע מאָסן, פאָרמען און קאלירן. טראץ דעם אונטערשיד אין טעם און אויסזען, זענען זיי אלע אייניג נארהאפטיג און געזונט.

אין די לעצטע פאר הונדערט יאר איז קארטאפל שטארק פארשפרייט געווארן צוליב זיין נארהאפטיגקייט.

עס איז פאררעכנט אלס א מיטגליד אין די נאכטשאטן פאמיליע, וואס שליסט אויך איין אבערזשין (עגפּלענט) און טאמאטעס. עס אנטהאלט אויך א קליינע מאס אַטראָפּין. דער סובסטאנץ איז גיפטיג אין גרויסע קוואנטומס, אבער אין קליינע מאסן האט עס א ווירקונג קעגן ספּאַזמען. דאס הייסט אז קארטאפל איז א רפואה פאר בויך ווייטאג און קרעמפן.

ווען דער קארטאפל וואקסט, נאכדעם וואס די בלימעלעך קומען ארויס, וואקסן קליינע פרוכט וואס זען אויז ווי טשערי טאמאטעס, זיי זענען אבער גיפטיק.

## ברכה 
די אלעגעמיינע פירונג איז צו מאכן אויף דעם **קארטאפל** א **בורא פרי האדמה**, ס'איז אבער פאראן ערטער צ.ב.ש. ראפשיצער און צאנז (הויף)ער חסידים וואס מאכן א **שהכל **.

## בדיקת תולעים 
אין דער **קארטאפל** איז געווענליך נישט פאראן קיין אינסעקטן (שרצים) אדער ווערים, דערפאר לױט דער הלכה דארף מען זיי נישט קאנטראלירן. אויב אבער איז פארהאן אנצייגונגן פון פלעקען דארף מען עס דארט קאנטראלירן.

## מצוות התלויות בארץ 
די **קארטאפל** וואס וואקסט אין ארץ ישראל דארף מען מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות און שמיטה.

## שמיטה 
דער דאטום וואס פאלט אויף דער **קארטאפל** די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש חשוון פון דעם זיבעטן יאר, ביז חנוכה פון דעם אכטן יאר. 

## זעט אויך 
* רשימה:גרינסן

## רעפערענצען 
* *אנציקלופדיה לכשרות המזון*

קאַטעגאָריע:גרינסן
קאַטעגאָריע:פרוכט פון ארץ ישראל
קינד

קליין|200px|א שטייגער פון א קינדער
שמאל|ממוזער|250px|קינדער
ממוזער|250px|קינדער
ממוזער|250px|קינדער

א **קינד** (בלשון רבים: **קינדער**, **קינדערלעך**) איז א יונגער מענטש. מען רופט אזוי עמיצן וואס איז נאכנישט דערוואקסן און יונג אין יארן. אבער אפילו עמיצער וואס איז קליין-געבליבן מיטן שכל קען מען רופן: "געבליבן א קינד".

**קינד** איז אויך דאס וואס ערפילט און דערגענצט דאס באדייט פון עלטערן. אן א קינד קען מען נישט ווערן קיין עלטערן; אויך דערוואקסענע מענטשן בלייבן אייביג קינדער פון זייערע עלטערן. לדוגמא *"שלמה, 46 יאר אלט, איז א קינד פון דוד, 76 יאר אלט".*

א קינד, איידער ער הייבט אן צו גיין אין שולע, שפילט אין דער היים אדער מיט אנדערע קינדער מיט שפילכלעך. אויך יונגע קינדער ווען זיי קומען אהיים פון דער שולע שפילן זיי מיט שפילכלעך.

[קליין|200px|לאדזשער קינדער אויפגעקליבן צו דעפארטירן זיי אינעם [כעלמנא פארטיליקונג לאגער. בערך 1.5 מיליאן יידישע קינדער האבן די נאציס דערמארדעט.]]

## תורה 
* געבוירן זיי, פון פרו ורבו. אידן נאכן חורבן אייראפע האבן מער קינדער ווי נאטור ערלויבט צו נעמען נקמה אין היטלער וואס האט געוואלט פארטיליגען אידן.
* זיי מחנך זיין, פון והגדת לבנך

קאַטעגאָריע:קינדהייט
קאַטעגאָריע:משפחה
קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע
קאַטעגאָריע:נאטור
דערציונגס מיניסטעריום

## אין מדינת ישראל
**משרד החינוך** איז איינע פון די ישראלישע רעגירונג ביוראן (אָפיסעס) וואס פאראנטווארט דער ישראלישן חינוך קולטור און ספארט.

משרד החינוך איז געגרינדעט געווארן ה'תש"ט (1949) ווען זלמן שזר איז געווען דער מיניסטער.

קאַטעגאָריע:ישראלישע רעגירונג ארגאניזאציעס
קאַטעגאָריע:בילדונג
אקאדעמישער דיפלאם

אן **אַקאַדעמישער דיפּלאם** איז א דיפּלאָם פּראָגראַם וואס די אוניווערסיטעטן און די קאַלעדזשן באשיינען סטודענטן וואס האבן געענדיקט מיט הצלחה לערנען זייערע לערנונגען.

עס זיינען דא דריי ראנקען פון דיפלאמען:
# **BA** (אין העברעיש: **תואר ראשון**).
# **MA** (אין העברעיש: **תואר שני**).
# **DR.** דאקטאר (אין העברעיש **תואר שלישי**)
# .Ph.D אין פילאזאפיע.

קאַטעגאָריע:חינוך
קאטעגאריע:דיפלאמען
אונגוואר

**אונגוואַר** (; ) איז א שטאט אין אוקראינע, נישט ווייט פון דער גרעניץ מיט אונגארן, פוילן און רומעניע. אונגוואר איז די הויפט שטאט פון דעם קארפאטן ראיאן. עס געפינט זיך 30 ק"מ פון מונקאטש און נאנט צו דער גרעניץ ביי דער שטאט טשאפ.

## אידן אין אונגוואר 
אין אונגוואר פלעגט זיין פאר דער צווייטער וועלט קריג א גרויסע קהילה פון אידן, מיט באוואוסטע און בארימטע רבנים. ווי הגאון המהר"ם א"ש און הגאון ר' חיים צבי מאנהיימער און הגאון דער "בעל קיצור שולחן ערוך" - ר' שלמה גאנצפריד.

אין יאר ה'תרע"ב, זונטאג ט"ז טבת איז דארטן אויפגענומען געווארן פאר א געוויסער תקופה הרב יונתן שטייף אבד"ק עדת יראים וויען אין וויליאמסבורג, וואס שפעטער איז ער געווארן אויפגענומען אלס דיין און בודאפעסט

### נאך דעם קריג 
נאך דער קריג זיינען צוריקגעקומען הונדערטער אידען צו דער שטאט, און היינט לעבן דארט ארום טויזנט אידן. אין די לעצטע יארן, איז דארט געקומען א ליובאוויטשער שליח צו דער שטאט, הרב מנחם מענדל ווילהעלם און ער איז דער שטאט-רב און הויפט רב פון דעם קארפאטן ראיאן.

### אין אמעריקא 
אין בארא פארק האט געוואוינט הרב מנשה קליין (ווערט באקאנט אלס "מנשה הקטן") אונגווארער רב, און מחבר ספרי משנה הלכות.

## צווילינג שטעט
די היינטיקע צווילינג שטעט פון אונגוואר זענען:

*
* 
*
*

*
*
*, זייט 1992
*, זייט 1993

*, זייט 2008
*, זייט 2002
*
*

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:קארפאטארוס
אסאמא בין לאדען

**אָסאַמאַ בין לאַדען** (אַראַביש: **أسامة بن محمد بن عوض بن لادن**; 10טן מערץ, 1957 – 2טן מיי, 2011) איז געווען אן איסלאמישער טעראריסט. ער האט געגרינדעט די טעראר-ארגאניזאציע, על-קאידא אין אפגאניסטאן צוזאמען מיט איימאן אל-זאוואהירי.

די אמעריקאנער רעגירונג האט אים באשולדיגט אלס דער אויספירער פון די סעפטעמבער 11 טעראר אטאקעס, און האבן צוגעזאגט 50 מיליאן דאלער פאר דעם וואס כאפט אים.

בין לאַדען איז געהארגעט געווארען דעם צווייטן מיי 2011 דורך אמעריקאנער זעלנער אין פאקיסטאן, נישט ווייט פון דער הויפטשטאט איסלאמאבאד וואו ער האט זיך אויפגעבויעט א פעסטונג.

ער איז געהרגעט געווארן אין 2011 אין א געלוגענע אפעראציע פון די אמעריקאנער נעווי סיעלס קאמנדא איינהייט אין א הויז 800 יארד אוועק פון א נעווי באזע אין א מליטערישע שטעטל "אבטבאד" א פארשטאט פון די הויפט שטאט איסלאמאבאד אין פאקיסטאן דעם 1טן מאי 2011.

די אפעראציע איז אנגעפירט געווארן דורך דער סי. איי. עי. אגענטור.

קאַטעגאָריע:טאליבאן
קאַטעגאָריע:טעראריסטן
קאַטעגאָריע:על-קאידא
הייוון

קליין|250px|א מין הייוון
**הייוון** איז אַ לעבעדיגע שוואם וואָס עסט, מערט זיך און שטאַרבט. כאָטש עס באַשטייט פון נישט מער ווי 1 צעל און ס'איז אַזוי פּיצל אז מ'קען עס נישט אָנזען מיט'ן אויג.

**יוסט** איז אזא סארט זגאל פון איינצעלע-צעלן שוועמלעך, 

עס איז די זויער - טייג וואס מאכט די טייג זאל יערן פאר חלה און ברויט אדער קעיק.

אויך נוצט מען דאס צו מאכן אלקאהאלישע געטראנקען. 

ווייצן אדער גערשטן (און די אנדערע חמשת מיני דגן) וואס יערן הייסט דאס אויך חמץ.

וויסנשאפטלער האבן שוין דעפענירט מער פון טויזנטע זגאלן פון הייוון.

עס זענען פאַראַן אומגעפער 350 סאָרט הייוון. די הייוון וואָס מיר נוצן צו באַקן ברויט און חלה ווערט ספּעציעל געהאָדעוועט אדער פאַבריצירט אויף דעם צוועק; רוב הייוון באַצילן עקזיסטירן אָבער אַלס אַ נאַטורליכער טייל פון די בריאה, וואַקסנדיג אויף געוויקסן, חיות, און מענטשן. הייוון קען ברענגען אַן אַנטצינדונג אויב זיי מערן זיך צופיל. די באַצילן ווערן אויך פארשפּרייט דורך די לופט אָדער וואסער.

דער הייוון באַציל מיט וועלכן מיר זענען אַממערסנטס באַקאַנט, איז דער וואָס פאַרוואַנדלט טייג אין חמץ, מאָסט אין וויין, און גערשטן אין ביר. בשעת די טייג, מאָסט אדער גערשטן שטייט, זאַמלען זיך אין דעם הייוון באַצילן פון דער לופט וועלכע פיטערן זיך דערויף. די שפּייז וואָס הייוון דאַרף האָבן כדי זיך צו קענען מערן איז צוקער אדער קראָכמאַל ("סטאַרטש") אין וועלכע פאָרעם עס איז. די הייוון צעלן פאַרוואַנדלען זייער שפּייז אין אַלקאָהאָל, וואס מאכט פון מאָסט וויין און פון גערשטן ביר. אויך אין גאַז וואָס מאַכט פון טייג חמץ.

די צעלן פון הייוון וואַקסן זייער שנעל. עס מערט זיך און שאַפט נאָך און נאָך צעלן. דעריבער איז דאָ דער אויסדרוק: *"עס וואַקסט ווי אויף הייוון"*.

קאטעגאריע:ביאלאגיע
קאטעגאריע:פאנגי
לאסט (טעלעוויזיע סעריע)

thumb|left

**LOST** (פֿון ענגליש, ס'טײַטש **פֿאַרבלאָנדזשעטע**) איז אַ פאפולערע אַמעריקאַנער טעלעוויזיע סעריע וואָס געהערט צום דראַמאַ זשאַנער אין סוף פֿונעם 2004.

די סעריע זעט אויס בעלעטריסטיק, אבער די שאפערס זאגן אז ביים ענדע וועט מען זען אז אלע מאדנע פאסירונגען אין דער פילם איז רעאליסטיש.

## געשיכטע 
די געשיכטע איז איבער אַן אַעראָפּלאַן (מיטן נאמען אשיאניק 815) אויפן וועג פון אמעריקע קיין אויסטראליע, וואס איז אומגעפאלן אין אן אינדזל אין דעם פאציפישן אקעאן, און איבער די געראטעווע לעבנס געשעענישן אינעם אינדזל.

## װעבלינקען 
* אפֿיציעלע װעבזײַטל
* א וועבזייט פון אָנהענגערס.

קאַטעגאָריע:טי ווי סעריעס
באמבע

left|300px|thumb|אויפן בילד ווי מען ווארפט איין א געביידע דורך אויפרייס מאטריאל
א **באמבע** איז א צוזאמענגענומעכץ פון אויפרייס מאטעריאל אריינגעלייגט אין א שאכטל אדער אנדער זאך וואס מען רייסט אויף נוצנדיג א ספעציעלן צינדער.

דאס האט מען ערפינדן בעיקר צו נוצן דורך מיליטער. עס איז אבער אויך דא ציווילע באנוץ פון דעם, בעיקר אויף איינצוווארפן גרויסע געביידעס אויף צו איבערבויען, אדער אויפהאקן גרויסע בערג כדי צו בויען אויף דעם בארג.

קאטעגאריע:נאטור
קאטעגאריע:סאציאלאגיע
קאטעגאריע:טעראר
קאטעגאריע:מיליטער
קאַטעגאָריע:כעמיע
קאטעגאריע:געווער
דור ישרים

**דור ישרים** איז אן ארגאניזאציע  וואס פירט דורך גענעטישע טעסטס, אויף בחורים און מיידלעך, צו זען צי די קינדער וואס זיי וועלן געבערן וועלן נישט ליידן פון גענעטישע קראנקייטן.

געגרינדעט דורך א קרית יואל איד, ר' יוסף עקשטייין, וואס האט געהאט 9 קראנקע קינדער און האט געפענט די ארגאניזאציע אז אנדערע זאלן נישט דורך גיין די ביטערע שיקזאל.

קאַטעגאָריע:יידישע ארגאניזאציעס
על זשאזירא

**אַל-זשאַזיראַ** איז אן אראבישע טעלעוויזיע סטאנציע באזירט אין דאכא, קאטאר.

קאטעגאריע:פאליטיק
קאטעגאריע:טעלעוויזיע
קאטעגאריע:טיווי נייעס
קאַטעגאָריע:טעלעוויזיע קאנאלן
ירחי כלה

דער איינפאַל ציעט זיך צו די צייטן פון דער גמרא און די גאונים: די “**ירחי כלה**”, ווען מ’פלעגט, אין אדר און אין אלול קומען לערנען אויף אַן אינטענסיוון אופן אַ מסכתא. ס’איז קלאָר, אַז די שיינקייט פון דער זאַך ליגט דעריין, וואָס מענטשן וואָס זיינען אַ גאַנץ יאָר שטאַרק פאַרנומען מיט “זייערע זאַכן” קענען גיכער אָפּגעבן אַ באַשטימטן חודש אויף לערנען, ווי ס’דאַרף צו זיין, איידער “צאַצקען זיך” דערמיט דאָ און דאָרטן ווען ס’לאָזט זיך. אין דער נייער צייט, איז אין דער ישיבה וועלט אַלעמערשטנס באַקאַנט די אויפלעבונג פונדערפון אין דער פּאָנעוועזשער ישיבה אין בני ברק, ווי ס’האָט עס איינגעפירט דער באַליבטער “פּאָנעוועזשער רב”, הרב יוסף שלמה כהנעמאַן ז”ל.

קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
בשעה טובה

**בשעה טובה** איז א וואכן צייטונג וואס פלעגט ערשיינען אין ארץ ישראל אויף העברעאיש. 

עס איז געווען זייער לטובת די חרדים מתנחלים און קאבאליסטן.

עס פלעגט אמאל הייסן **השבוע** אבער האט הרב מרדכי צוקערמאן איר צוגעמאכט און געפענט אונטער אן אנדער נאמען.

קאַטעגאָריע:פרומע צייטונגען
קאַטעגאָריע:צייטונגען ארויסגעגעבן אין ישראל
נטרונא

**נטרונא** איז אן ארגאניזאציע וואס געבט זיך אפ מיטן פארשפרייטן, בעיקר פאר די גוים, אז נישט אלע אידן האלטן פון דער מדינה. זי ווערט אנגעפירט דורך ר' יושע כ"ץ פון וויליאמסבורג און פינאנצירט דורך סאטמארער נגידים און אינגעלייט וואס וואוינען בעיקר אין וויליאמסבורג. 

נטרונא איז אקטיוו בעיקר אין א וועבזייטל  Jews Against  Zionism ("אידן קעגן ציוניזם") אדער אונטער זייער אנדער דאמיין נאמען *תורה טרו זשאוס* (תורה טרייע אידן  Torah True Jews) געגרינדעט און אויסגעהאלטן דורך סאטמאר מיטן ציל צו לערנען און פארשפרייטן אויף די גארער וועלט די שיטה פון סאטמארער רב רבי יואל טייטלבוים.

זיי טוען אויך פארשפרייטן צעטליך און קונטרסים ווי אויך האבן זיי א גרויסע טייל און די גרויסע פראטעסטן וואס איז אפגעהאלטן געווארן דורך סאטמאר און אמעריקא און ווי אויך אין אייראפע.

זיי האבן אויך א האטליין טעלעפאן וואו מ'קען הערן נייעס און דרשות בנוגע ציונות.

* תורה טרייע אידן

קאַטעגאָריע:סאטמאר
קאַטעגאָריע:קנאות
קאַטעגאָריע:ארגאניזאציעס
נאציאנאל געאגראפיש

קליין|נאציאנאל געאגראפֿיש'ס לאָגאָ
**נאציאנאל געאגראפֿיש** (ענגליש: *National Geographic*) איז א מאָנטלעכער זשורנאל וואס ערשיינט אין פילע שפראכן איבער דער גאנצער וועלט און באהאנדעלט שיינע אינטרעסאנטע זאכן איבער נאטור און קולטור ארום דער וועלט.

## וועבלינקן 
* אפיציעלע וועבזייטל

קאַטעגאָריע:וויסנשאפט-זשורנאלן

קאַטעגאָריע:נאטור
פיש

קליין|אַ הערינג
א **פֿיש** איז א בעל חי וואס לעבט אין וואסער און אטעמט דורך קשעלעס (זשאברעס). אַ פֿיש װאָס װאױנט אין דעם ים און דאַרף זאַלץ-װאַסער צו לעבן הייסט א ים־פיש. א פיש וואס לעבט אין טייכן און אזערעס הייסט א פרישוואסער פיש.

## פיש אלס מאכל 
פיש זענען א וויכטיגער מקור פון עסן פאר מענטשן.
## פיש אין דער תורה 
לויט דער תורה מעג מען עסן נאר פיש װאָס האָבן פֿלוספֿעדערן און שופּן (סנפיר וקשקשת) אזוי ווי ס'שטייט אין ויקרא (י"א ט'): אֶת-זֶה, תֹּאכְלוּ, מִכֹּל, אֲשֶׁר בַּמָּיִם: כֹּל אֲשֶׁר-לוֹ סְנַפִּיר וְקַשְׂקֶשֶׂת בַּמַּיִם, בַּיַּמִּים וּבַנְּחָלִים--אֹתָם תֹּאכֵלוּ.

*
קאלעדזש

[קליין|250px|א קאלעדזש אין "[עמק יזראעל" (יזראעל-טאָל)]]
א **קאלעדזש** אדער **הויכשולע** איז אן ארט וווּ סטודענטן שטודירן הויכע לימודים (בעיקר פאכן) אויף צו באקומען אקאדעמישע דיפלאמעס B.A און M.A, אבער נישט Ph.D. וואס מען שענקט נאר אין אוניווערסיטעטן.

מערסטנט, מוז מען פערמאגן א באשיינונג דאָקומענט (אויף העברעיש: תעודת בגרות) כדי זיך צו אנגעבן אין א קאלעדזש.

אין גרויסבריטאניע, זענען ביידע "קאלעדזש" און "אוניווערסיטעט" גלײַך.

## זעט אויך
* אוניווערסיטעט

קאַטעגאָריע:בילדונג
שולע

א **שולע** איז אן אינסטיטוט פאר בילדונג.

## טיפן שולעס 
* אַ **גרונדשולע** איז אַ מוסד וווּ די יוגנט שטודירן ידיעות און חכמה. אפיציעלע שולעס זײַנען קאָנטראָלירט אונטער די רעגירונג'ס אָרגאַניזאַציעס (וו.צ.ב. די אָרגאַניזאַציע אין ישראל הייסט "משרד החינוך") און מען שטודירט גרונטענע ערקערונגען צו שאַפן א דיפּלאָם מיטן נאָמען "תעודת בגרות". אין ישראל ווערן די גרונדשולעס געשטיצט דורך די רעגירונג.

* א **מיטלשולע** () איז א שולע אין די יארגאנג פון 14 ביז 18 (אין ענגלאנד פון 11 ביז 18).

## זע אויך 
* תלמוד תורה
* בית יעקב

*
שולע (באדייטן)

א שולע מיינט געוויינלעך אן ארט וואו קינדער (בערך פון 6 ביז 15 יאר אלט) לערנען.
מענטש

קליין
א **מענטש** איז אַ זגאל פון די מאמאל פאמיליע.

לויט דער עוואלוציע טעאריע האט דער מענטש זיך אנטוויקלט פון א מאַלפּע פאַר אומגעפער 30 מיליאָן יאָר אדער מער. לויט דער רעליגיעזע גלויבונג איז דער ערשטער מענטש, אדם הראשון, באַשאַפן געוואָרן אינעם 6טן טאג זינט די וועלט איז באַשאַפן אין יאר א.

א מענטש לעבט דורכשניטליך צווישן 80 ביז 120 יאר.

## נעמען פון עלטערקײַטן 
* **בובאַלע** (אָדער **עופֿאלע**, **בייבי**) - א פיצל קינד אין די ערשטע מאָנאַטן.
* **קינד** - ביז 13 יאר (בר מצוה) אדער לגבי עלטערן.
* **בחור** - פון 13 יאָר ביז די חתונה.
* **יונגערמאַן** - פון דער חתונה ביז די עלטערע יאָרן (אומגעפער ביז 50 יאָר אַלט).
* **עלטערער מענטש** - פון אומגעפער 50 יאָר אַלט.
* **זיידע** - אזוי רופט אים דער אייניקל.
* **אלטער מענטש** - גאָר אין דער עלטער ווען מען איז שוין פאַרקוועטשט מיט אַ גאַנץ ווײַסער בארד.

קליין|מענטשן

קאַטעגאָריע:קערפער
קאַטעגאָריע:לעבנסשטייגער
קאַטעגאָריע:משפחה
*
חסידישע מוזיק

**חסידישע מוזיק** איז אזעלכע מוזיק וואס ווערט געזונגען אין רבישע הויפן און אין אלגעמיין ביי די פרומע קרײַזן, וואס בדרך כלל ווערן זיי געזונגען מיט הייליגע ווערטער פון הייליגע ספרים, ווי תנ"ך, גמרא, מדרשים א.א.וו.

די הויפט קינסטלער פון חסידישע מוזיק היינט זענען חיים באנעט, יוסף משה כהנא, ירמיה דאמען און בן-ציון שענקער.

אפילו מען רופט דעם זשאנער **חסידישע מוזיק**, מוז עס נישט זײַן געזונגען נאר ביי די חסידישע קרײַזן. נאָר הײַנט איז אײַנגעפירט רופן אלערליי מאָדערנע פרומע מוזיק - "חסידישע מוזיק". ווארשיינליך אַלס די פּאָפּאָלאַרישע מוזיק וואס ווערן געזונגען דורך יעקב שוועקי, אברהם פריעד און מרדכי בן דוד.

די עכטע חסידישע מוזיק הייסן **חסידישע ניגונים**, דאָס זײַנען די לידער וואס ווערן געזונגען בײַ די אדמור"ים אין זייערע חצרות קודש.

----

אויך חזנות מיט כלעזמער ווערט גערעכנט אלץ חסידישע מוזיק, (זעהט מער אין זייערע לינקען).

## דערויסענדע לינקס 
* שמח מוזיק , אידישע מוזיק נייעס בלאג.
* יאהו אידישע מוזיק שמועס גרופע. זשואיש מוזיק

קאַטעגאָריע:מוזיק זשאנערס
קאַטעגאָריע:חסידות
קאַטעגאָריע:פרומע זינגערס
קאַטעגאָריע:נגינה
אברהם טווערסקי

לינקס|אברהם טווערסקי
הרב **אברהם יהושע העשיל טווערסקי** (6טן אקטאבער 1930 – י"ח שבט ה'תשפ"א, 31סטן יאנואר 2021) (באקאנט מיין צונאמען עי.דזשעי.) איז געווען אַ פסיכיאטער און א רב וואס וואוינט אין מאנסי, ניו יארק. ער איז אַ חסיד און גרויסער יחסן, שטאמענדיג פון רבי מאטעלע טשערנאבלער, דער רבי ר׳ זושא און די באבאווער רבי׳ס. ער האָט געשריבן איבער 90 ספרים רוב אויף נפשיותדיגער רפואה.

ער גיט זיך אוועק צו העלפן אידן. ער האט געעפענט א דראג רעהאביליטאציע צענטער אין זיין היים שטאט פיטסבורג אין פענסלוועיניע. זיין נייע בוך גייט זיין איבער אזארטשפילן.

זונטאג, יתרו, י״ח שבט תשפ״א, איז ער נפטר געווארן אין ארץ ישראל, נאכן ווערן אנגעשטעקט מיטן קאראנאווירוס.

## וועבלינקען
* א באשרייבונג איבער רב טווערסקי'ס אויפטוען 

* דער בעל מופת; א פרויפייל איבער אים אין די גויאישע לאקאלע פרעסע פון זיין היים שטאט פיטסבערג 

* ווידעא דרשה פון אים איבער דעם געמבלינג פראבלעם. 

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
אברהם
אברהם
קאַטעגאָריע:יידישע דאקטוירים
קאַטעגאָריע:רעדנער
קאַטעגאָריע:פסיכיאטער
קאַטעגאָריע:קרבנות פון דער קאוויד-19 מגיפה
דאקטער

250px|קליין|אַ דאָקטער

א **דאָקטער** (מ"צ דאקטוירים) איז דער וואס פראַקטיצירט מעדיצין און היילט אויס קרענק.

כאטש דאס ווארט דאקטער שטאמט פון דעם טיטל דאָקטאָר, היינטיגע טעג קען מען ווערן א דאקטער אן דעם דאקטאר טיטל. אין טייל לענדער ווערן די ציינדאקטוירים אויך גערופן "דאקטער".

## דאקטעריי אין אמעריקע 
אין דעם פעלד פון דאקטעריי איז פארהאן צוויי שטאפלען, איינס וואס ווערט אנגערופן אויף די ענגלישע שפראך מיט די בוכשטאבן **פי סי פי**, וואס איז ראשי תיבות פ'ריימערי ק'עיר פ'ראקטישאנער, אן אלגעמיינער דאקטער וואס ער דארף זיך אויסקענען מיטן גאנצן געשטעל פונעם מענטשן אין אלע הינזיכטן אבער ער קען נישט יעדע פאך באזונדער, דאס הייסט א דאקטער וואס איז פונעם ערשטן שטאפל וואס ער קען זיך מער ווייניגער אויס מיט יעדן חלק פונעם גוף אויף אזויפיל צו קענען וויסן ווי צו שיקן אויב עס מאכט זיך א קאמפליקאציע, אויך קען ער היילן געוונליכע קליינע זאכן, און בפרט איז דאס זייער וויכטיג ווען א מענטש האט מערערע קאמפליקאציעס און איינער דארף צוזאמען נעמען אלע אויף איין פלאץ און זעהן וויאזוי מען באהאנדלט דאס אז עס זאל ארבעטן אויף ווי ווייט מעגליך אויף אן ארגאניזירטן סיסטעם.

די אמעריקאנער באפעלקערונג איז זייער פארגלייבט און זיי געווענליכן פי סי פי וואס אסאך רופן דאס אן דער פאמיליע דאקטאר, און זיי געבן זיך נישט קיין ריר אן איהם, אזוי אויך די אלע ספעציאליסטן האלטן זייער שטארק אז מען זאל אויספאלגן אלע רעקאמענדאציעס וואס דער פריימערי דאקטער זאגט אן אדער ער פארשרייבט, און איז די אנגענומענע שיטה אז מען פארמיידט זייער אסאך קרענק גענוג פרי, און וויאזוי די סטאטיסטיק ווייזן איז זינט דער סיסטעם איז איינגעפירט געווארן, לעבן מענטשן צעביסלעך לענגער און לענגער, ווייל מען כאפט אלעס פריער און מען פרובירט דאס צו פארמיידן און/אדער אויסהיילן אויף א שטרענג ארגאניזירטן פארנעם.

דערנאך איז פאראן א העכערער שטאפל דאס איז א דאקטער **ספעציאליסט** וואס אין געווענליכע פעלער ווען א מענטש דארף דיאגנאזירט ווערן זעהט ער נישט דעם מענטש, ער זעהט איהם ערשט ווען דער פי סי פי האט אונטערזוכט דעם מענטש און ער האט באשלאסן אז צוליב די און די סיבה דארף דער מענטש אנקומען צו ספעציאליסט צ.ב.ש. פון הארץ דאקטעריי, דאן גיט ער איהם א רעקאמענדאציע בריוול אז ער זאל גיין צו דעם און דעם לאמיר זאגן קארדיאלאג וואס ער וועט אים באהאנדלען פאר דעם און דעם ענין און ער וועט דורכפירן געוויסע פראצעדורן [אויב מעגליך] אויסצוהיילן אדער אוועק צו שטעלן דעם מענטש.

*
קאַטעגאָריע:דאקטעריי
קאַטעגאָריע:פאכן
קאַטעגאָריע:מעדיצין
תלמוד תורה

[left|250px|thumb|אַ חדר אין [מירון אין יאָר 1912]]
[קליין|אַ חדר אין [בני ברק אין יאָר 1965]]
**תּלמוד תּורה** אָדער **חיידר**, איז אַ מוסד פאַר קינדער פון 3 ביז 13 יאָר אַלט, וואָס מען לערנט דאָרט כמעט אַ גאַנצן טאָג נאָר לימודי קודש, חומש משניות און גמרא - עיון און בקיאות.

די עלטערן ברויכן צו צאָלן שולע געלט. אַזעלכע עלטערן וואָס האָבן נישט צו צאָלן, צום מערסטנס, גיט מען זיי נאך, און מען לערנט זייערע קינדער אומזיסט.

## אין אייראפע 
## אין אמעריקע 
## אין מדינת ישראל 
אין מדינת ישראל איז דא א געזעץ אז די רעגירונג דארף שטיצן שולעס פאר קינדער (זעט מער: **חינוך**), אבער בתנאי די אינסטיטוציעס שטייען אונטער די משרד החינוךס קאנטראלע וואס צווינגען זיי צו לערנען געוויסע לימודי חול. רוב פון די חדרים אין ישראל ווערן געשטיצט דורך דער רעגירונג ווי ״אנערקענטע בילדונג״.

די קנאים און אנטי ציוניסטן נעמען נישט קיין געלט פון דער רעגירונג בשיטה, און פירן זייערע חדרים נאר לויט זייער אייגן ווילן. די תלמוד תורה'ס פאדערן פון די עלטערן פון די קינדער מער באשטייער, און דראפען זיך אויף די ווענט כדי צו אויסהאלטן זייערע אינסטיטוציעס.

קאַטעגאָריע:חינוך
אזארטשפיל

קליין|250px|שפיל
**אזארטשפילן** איז יעדער סארט וועטן זיך מיט געלט אדער אן אנדער ווערטפולער זאך אויף א ריזיקע, ווי צום ביישפיל שפילן קארטן.

עס איז פארבאטן לעגאל דאס צו טאן נאר אין געוויסע דעזעגנירטע פלעצער (למשל אין ישראל) ווי ס'איז אונטער א שטרענגער קאנטראלע נישט צו טאן גניבה.

אזארטשפיל קען מען געפינען אין קאסינאס, ווי אויך זענען דא שפילן ווי למשל קארטן שפיל און טריק-טראק.

די תורה פארבאט דאס אלס משחק בקוביא, עס קארופטירט דעם מענטש, ווייל דער ווילדער גלוסט צו געווינען געלט, מאכט גנב'נען און בארגן אן רשות, און רוב מאל פארלירט מען די הויזן, און מען בלייבט א בעל חוב.

פאר איינער וואס האט געווינען איינמאל גרויס געלט ווערט ער צוגעוואונט און עדיקטעט דאס צו טאן נאכאמאל און מען קען זיך אריינצוען אין שווערע מיליאנען חובות. רוב מאל איז טאקע סוף גנב לתליה און דאס לעבן פון דעם באטרעפענדען גייט לטמיון.

אויך קען נישט קיין נארמאלער דאקטער העלפן דעם באטרעפענדן. מען מוז אים שיקן צו א גרופע פון געוועזענע געמבלערס וואס קומען זיך צאם און רעדן זיך אויס דעם פראבלאם און וויאזוי דאס צו באקעמפען.

## וועבלינקען 
ר' אברהם טווערסקי קלערט אויף איבער דעם פראבלעם.ווידיאו 

*
קאטעגאריע:קרענק
קאטעגאריע:מצוות און מנהגים

קאַטעגאָריע:פארוויילונג
מתתיהו מילער

**מתתיהו מילער** (געבוירן ה' תמוז ה'תשל"ט), באקאנט אלס **מתתיהו**, איז א בעל תשובה א געוועזענער לובאוויטשער וואס זינגט דזשאמייקישן רעגיי.

## ביאגראפיע
ווערענדיג געבוירן צו פרייע ליבעראלע אידישע עלטערן אין וועסט טשעסטער, פענסילוועניע. דערנאך האט זיך זיין פאמיליע אריבערגעצויגן קיין ווייט פלעינס, ניו יארק. 

אין די שפעטערע 1990ער יארן איז ער געווארן נתקרב צו אידישקייט דורך חב"ד, נאכדעם וואס זיין נשמה האט געפלאקערט מיט ספיריטואלע אינספיראציע דורך זיין מוזיק. אין 2001 איז ער געווארן א פולשטענדיגער בעל תשובה, און האט אנגעהויבן שפילן מיט דער אידישער קאפעליע פא-דלית.

דערנאך האט ער חתונה געהאט און געבוירן איין קינד, זיך אפגעבנדיג מיט זיין מוזיק און לערנענדיג תורה אין איינע פון די ליובאוויטשער ישיבות אין זיין וואוין ארט קרוינהייטס. שפּעטער האָט ער זיך געצױגן צו ברסלב.. 

דעצעמבער 2011 האָט ער זיך אפּגעשוירן זײַן באָרד,שפעטער האט ער זיך עס געלאזט צוריק וואקסן.

לינקס|מתתיהו

## זיין סטיל
מתתיהו האט אן אייגענארטיגן סטיל אין רעפ, וואס איז א געמיש פון רעגיי, רעפ, מיט גיטאר סאלא וועלכע מען געפינט מער ביי ראק מוזיק קאפעליעס. 

זיין זינגען ווערט באשריבן דורך די וועלט בארימטע קריטיקס אין ניו יארק טיימס און שיקאגא טריבונע שרייבער קעווין פאנג, אלס א נשמה-אויפשאקלער, וואס דרינגט אריין ביז די חדרי הלב.

## מתתיהו ווערט פאפולער
מתתיהו איז היינט א פאפולערער רעגיי זינגער און איז באקאנט אין גאנץ אמעריקע. זיינע אלבאמען זענען א צעכאפעניש. 

ער טרעט אויף אין פרייע וועלטליכע קלאבס און קאנצערטן אויף טעלעוויזיע ארום דער גארער וועלט, אלעס מיט זיין פולער חסידישער טראגע. אלע זיינע ניגונים זענען פיל מיט ווערטער וואס רופן צו דער נשמה צו עבודת ה'. שמחה און חסידישע באגריפן, ער באנעמט זיך זייער איידל און פיל מיט הכנעה. זיין פירונג רופט ארויס טיפע רעספעקט פון אלעמען איבער דער וועלט, מיט זיין שטרענג זיך האלטן צו דער אידישער תורה געזעצן און פארבאטן אפילו אין די שווערסעט אומשטענדן, טרעט נישט אויף אים שבת, רירט נישט צו א פרוי'ס האנט, עסט נאר כשר. א.א.וו.

### אלבאמען 
דערוויייל האט שוין מתתיהו ערצייגט 4 מוזיק אלבאמען.
# שעיק אוו די דאסט. נאוועמבער 1, 2004.
# לייוו עט סטאבס. אפריל 19, 2005.
# יוט. (יוגנט) מערץ 7, 2006
# יוט דאב. מערץ 7, 2006. (פראוויזיע)
# light - יוני 2009. אין איר די סינגל One Day.

## רעפערענצן 
## װעבלינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל
* http://www.crownheights.info/index.php?itemid=41549

קאַטעגאָריע:פרומע זינגערס
קאטעגאריע:ראפערס
קאטעגאריע:רעגיי זינגערס
קאטעגאריע:בעלי תשובה
מקור ראשון

200px|טעקסט=|לינקס
**מקור ראשון** איז א וועכנטליכע צייטונג וואס ערשיינט אין ארץ ישראל אויף העברעיש. דאס באלאנגט פאר דעם פרומען בעל הבית שלמה בן צבי 

זייער רעכט געשטימט.

קאַטעגאָריע:פרומע צייטונגען
דעיוויד לעטערמאן

קליין|דעיוויד לעטערמאן
**דעיוויד לעדערמאן** (ענגליש: *David Letterman*) איז א קאמעדיאנט וואס האט געהאט א קאמעדיע רעדן-שוי אויף א טעלעוויזיע פראגראם יעדע נאכט אויף אמעריקאנער טעלעוויזיע פאר 33 יאר.

ער האט זיך פּענסיאָנירט דעם 20סטן מאי 2015.

## ביאגראפיע 
## טעלעוויזיע קאריערע 
## וועבלינקען 
* http://www.imdb.com/name/nm0001468/
* א באריכט וועגן זײַן לעצטע נאכט אויף זײַן פראגראם (אין העברעאיש)

קאטעגאריע:טעלעוויזיע
קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן
בראדוועי

**בראדוועי** איז א הויפט גאס אין וויליאמסבורג, וואס צייכענט אפ די גרעניץ צווישן די חסידישע איינוואוינער דארטן און זייערע שפאנישע שכנים.

אויך איז בראדוועי א נאמען פאר אלע טעאטער שפילן וואס שפילן, ווייל זיי זענען פלאצירט אין 42סטער גאס ראג בראדוועי און ארום יענע געגנט, דעריבער רופט מען זיין "בראדוועי שויס".
קאטעגאריע:פארוויילונג
קאטעגאריע:גאסן
באלעסטיגן

**זלזול** איז טייטש אויסניצן א מענטש אדער א בעל חי, דאס קען זיין סיי אויף א חפצה און סיי אויף א גברא.

קאטעגאריע:סאציאלאגיע
קאטעגאריע:פארברעכנס
נפלאות הבורא

**נפלאות הבורא** איז טייטש פון ווונדערליכע געשענישן פונעם נאַטור. ווען עס פּאַסירט גאר א ווונדערליכע זאך אינעם נאטור, ווי דונערן, בליצן, ערדציטערנישן  א.ד.ג. בענטש מען אַ ברכה, אמאל האט מען נישט געוויסט אז אין יעדע זאך איז דא וואונדער האט מען נאר דאס געקענט באגרייפן פון א דוגמה ווי **כמה נאה אילן זה** אבער היינט צוטאגס מיט די ערפינדונג פון סייענס זעהט מען כמעט נישט קיין שום פשוטע זאך וואס סאיז נישט וואונדערליך אין די בריאה. 

היינט הייסט דער חכמה אינטעליזשענט דעזיין.

קאַטעגאָריע:נאטור
קוואדראט

קליין|250px|א קוואדרט מיט ריפ *a* און דיאגאנאל *d*
**קוואַדראַט** איז אַ פירעקיקע פילעק פֿאָרעם פֿון 4 גלייכע ריפן מיט דער זעלבער לענג און גלייכע ווינקלען (90 גראַד). די קוואַדראַטישע דיאַגאָנאַלן האָבן די זעלבע לענג און זענען פערפענדיקולאר מיט אנאנד. יעדער דיאַגאָנאַל איז גרעסער פון א ריפ מיט א פאקטאר  {\sqrt{2}}, דער קוואדראט ווארצל פון 2.

קאַטעגאָריע:געאמעטריע
יהודה גלאנץ

קליין|200px|יהודה גלאנץ ביי א קאנצערט
קליין| יהודה גלאנץ ביי א קאנצערט
קליין| יהודה גלאנץ ביי אקאנצערט

**יהודה גלאנץ** (געב' דעם 19טן מערץ 1958) איז א פרומער אידישער זינגער, א בעל תשובה. ער קומט פון ארגענטינע, דרום אמעריקע.

ער איז געהייראט, מיט צען קינדער און פינף אייניקלעך. ער וואוינט אין ירושלים.

## ביאגראפיע
גלאנץ איז געבוירן געווארן אין ארגענטינע אין א סעקולערער משפחה. ביי די 5 יאר האט ער אנגעהויבן לערנען שפילן דעם אקארדיוא מיט א פריוואטן לערער. ווען זיין פאטער האט געזען זיינע מוזיקאלע כשרונות האט ער אים געשיקט לערנענען אין א שולע פאר מוזיק. ביי די זעקס יאר האט ער אנגעהויבן זינגען אין דעם כאר פון דער מאקס נארדוי שול אין בוענאס איירעס מיט זיינע קוזינען. ער האט אנגעהויבן לערנען דעם פידל אין א קאנסערוואטאריע, און אין דער זעלבער צייט האט ער געשפילט פיאנע און גיטאר.

ביי די זעכצן יאר האט ער אנגעהויבן זיך צו ווייזן אין דער יונגער טרופע '"על קאנטא דע טאדאס"' (el canto de todos). ווען ער איז געווען אלט 17 יאר איז ער געפארן קיין בראזיל וואו ער האט געלערנט צוויי יאר שפילן די באסע-נאווע און סאמבא. דארט איז ער שטארק באאיינפלוסט פון די מוזיקער אנטאניא קארלאס זשאבים און זשילבערטא זשיל. 

ביי די 21 יאר איז ער אנגעקומען אין ישראל און ער האט באשלאסן צו בלייבן. ער האט געלערנט פיאנע און קאמפאזיציע ביי פראפעסאר נחום פערפערקאוויטש. 
ביי די 22 האט ער קאמפאזירט מוזיק אין אן ארגינעלן סטיל.

זייענדיק אין ארץ ישראל האט אויפגעוועקט ביי אים אסאך שאלות ווען זיין יידישקייט, און ער איז ביסלעכווייז געווארן א בעל תשובה. אזוי שרייבט ער דרום־אמעריקאנער מוזיק מיט די ווערטער פון תנ"ך. היינט זינגט ער איבער דער וועלט, אין די פאראייניגטע שטאטן, קאנאדע, דרום אפריקע, אויסטראליע, אייראפע, דרום אמעריקע און ישראל.

## זיינע אלבאמען 
* מוכרחים לרקוד
* הגאולה

קאַטעגאָריע:פרומע זינגערס
קאַטעגאָריע:ירושלים
קאַטעגאָריע:בעלי תשובה
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
ראק מוזיק

thumb|ראק מוזיק
**ראק** איז א מוזיק זשאנער וואס ווערט געשפילט שטארק באמבאדיריש און אומרוהיג. דאס האט זיך אנגעהויבן אין די 1940ער און 1950ער יארן, און האט זיך אנטוויקלט פון די 1960ער יארן אינעם פאראייניגטן קעניגרייך און די פאראייניקטע שטאטן. מען שפילט עס מיט אן עלעקטרישער גיטאר, צוזאמען מיט א קאנטראבאס גיטאר און פויקן.

געוויינטלעך האט א ראק קאפעלע פיר מוזיקאנטן.

די באקאנטע ראק מוזיקאנטן זענען באב דילן און די ביטלס.

קאַטעגאָריע:מוזיק זשאנערס
שובבי"ם

**שובבי"ם** איז א צייט אין די וואכן וואס מען ליינט די פרשיות: **ש**מות **ו**ארא **ב**א **ב**שלח **י**תרו **מ**שפטים. און דערפאר הייסט דאס שובבי"ם, ווייל שובבי"ם איז דער ראשי תיבות פון די פרשיות. 

לויט דער קבלה איז דאס א העכערע צייט ווען מען קען מאכן תיקונים אויף עבירות וואס האבן צוטאן מיטן ברעכן די מידת היסוד, וואס איז לויט דער קבלה דער יסוד סעקסועלע זינד.

קאַטעגאָריע:פאסט-טעג
קאטעגאריע:סעקס
וואטיקאן

קליין|250px|וואטיקאן שטאָט
קליין
וואַטיקאַן סיטי, א\אפיציעלע וואַטיקאַן סיטי שטאַט (איטאַליעניש: Stato della Città del Vaticano; [f] לאַטייַן: Status Civitatis Vaticanae), [g] [h] איז אַ לאַנדלאָקקעד פרייַ שטאָט-שטאַט, מיקראָ-שטאט און ענקלאַוו אין רוים, איטאליע. [15] [16] עס איז געווארן אומאפהענגיק פון איטאליע אין 1929 מיט די לאַטעראַן אפמאך, און עס איז אַ באַזונדער טעריטאָריע אונטער "פולע בעלות, אויסשליסליך הערשאפט, און הערשער אויטאָריטעט און יורעסדריקציע" פון די רוח זי, זיך אַ הערשער ענטיטי פון אינטערנאַציאָנאַלע געזעץ, וואָס מיינטיינז די שטאָט שטאַט ס. צייטווייליק, דיפּלאַמאַטיק און רוחניות זעלבסטשטענדיקייַט. [i] [17] מיט אַ שטח פון 121 אקער לאנד[C] און אַ 2019 צענזוס באַפעלקערונג פון וועגן 453, [12] עס איז דער קלענסטער שטאַט אין דער וועלט סיי לויט שטח און באַפעלקערונג.[18] ווי גאַווערנד דורך די רוח זען, וואַטיקאַן סיטי שטאַט איז אַן עקקלעסיאַסטיקאַל אָדער סאַסערדאָטאַל-מאָנאַרקיקאַל שטאַט רולד דורך די פּאָפּע וואס איז דער בישאָפּ פון רוים און הויפּט פון די קאַטהאָליק טשורטש. די העכסטע שטאַט פאַנגקשאַנז זענען אַלע קאַטהאָליק קלער פון פאַרשידן אָריגינס. נאָך די אַוויניאָן פּאַפּאַסי (1309-1377) די פּאָפּעס האָבן דער הויפּט ריזידאַד אין די אַפּאָסטאָליק פּאַלאַס אין וואָס איז איצט וואַטיקאַן סיטי, כאָטש טייל מאָל וווינען אַנשטאָט אין די קווירינאַל פּאַלאַס אין רוים אָדער אנדערש. דער וואַטיקאַן איז אויך אַ מעטאָנימע פֿאַר די רוח.

אין גמרא און אין מדרש שטייט אז אין רוים איז דא כלים פון בית המקדש, ר' יוסי האט געזעהן דעם פרוכת פון קדשי הקדשים און געזען ווי עס איז דערויף דא סימנים פון בלוט וואס מען האט דערויף געשפריצט, דעריבער איז דא וואס זאגן אז היינט צו טאג זענען זיי באהאלטן אין די קעלערן פון דעם וואטיקאן, די כלים זענען אהין געברענג דורך די רוימער וואס האבן חרוב געמאכט דאס הייליג לאנד און דעם בית המקדש ווי עס שטייט 'ואת כלי בית ה' וכו' ().

קאַטעגאָריע:קריסטנטום
קאַטעגאָריע:שטאטסשטאטן
קאַטעגאָריע:וואטיקאן
רב

א **רב** (לשון רבים: **רבנים**) איז איינער וואס ווערט אויפגענומען אין א אידישע קהלה אלץ דער רעליגיעזער פירער. דער הויפט פונקציע פון א רב איז צו ענטפערן אויף פראגעס פון הלכה און צו פירן דעם געמיינדע אין אנדערע רעליגיעזע אנגעלעגנהייטן. פילע רבנים נעמען אויך א טייל אין אקטיווע קהל'ישע ענינים לטובת דעם ציבור. 

## קוואליפיקאציעס
### ארטאדאקסן
אויף צו ווערן א רב אין אן ארטאדאקסישער קהלה פארלאנגט זיך צו זיין בקי אין רוב הלכות וואס זענען נוגע פאר א געווענליכע אידישע קהלה. דאס מיינט געווענליך די חלקים פון אורח חיים און יורה דעה פון שלחן ערוך, און אויך טיילן פון די אנדערע חלקים. א רב מוז אויך זיי טרעינירט צו קענען נאכקוקן און פארשטיין די הלכה אויף סיי וועלכן ענין עס זאל נאר אונטערקומען. אויף צו ווערן א רב פארלאנגט זיך געווענליך מען זאל האבן באקומען סמיכה אדער היתר הוראה פון אן אנגעזעהענעם רב אדער פוסק.
## ראביי
### נישט-ארטאדאקסן
ביי די נישט-ארטאדאקסן איז אפט דער דגוש מער אויף  פירערשאפט טרענירונג און פראקטיק אין קהלה אנגעלעגנהייטן ווי איידער בקיאות אין הלכה. דארט אויך דארף אבער א רב האבן ברייטע ידיעות אין אידישקייט און אין אידיש-רעליגיעזע אנגעלעגנהייטן. ביי די נישט-ארטאדאקסישע איז די סמיכה נישט קיין טראדיציאנעלע, נאר וואס רופט זיך "ארדינעישען" פון אן אנגעזעהנעם שולע אדער רבנישע אקאדעמיע.

## אויפגאבן
ביי ביידן, ארטאדאקסן און נישט-ארטאדאקסן, דארף א רב קענען פארלערנען און איבערגעבן תורה פאר זיין קהלה, מסדר זיין חופה וקידושין און גיטין, אפרעכטן ברית'ן, לוויות, און אנדערע רעליגיעזע באדערפענישן.

## רבנים אין די היסטאריע
דער אויפגאבע פון א רב איז שוין איינגעפירט פילע הונדערטער יארן, אבער עס איז נישט קלאר ווען עס האט זיך אוועקגעשטעלט דער פאזיציע אין דעם היינטיגן זין. ביז די צייטן פון די ראשונים ווערט נישט געפונען דעם פאסטן, נאר א רב איז געווען איינער וואס האט זיך אפגעגעבן מיט לערנען תורה מיט תלמידים גלייכער צו א ראש ישיבה. שפעטער ערשט איז איינגעפירט געווארן אז א יעדער קהלה האט אויפגענומען א פערזאן וואס איז בקי אין תורה צו זיין דער אפיציעלער הלכה פיגור פאר דער קהלה.

עס זענען געווען פילע רבנים אין די אידישע היסטאריע וואס זענען געבליבן איינגעקריצט אין זכרון פונ'ם פאלק אלץ הייליגע און פרומע מענטשן, גאונים און צדיקים, וואס זייער תורה ווערט געלערנט דור נאך דור און זייערע מעשים טובים ווערן פארהאלטן פאר אלע דורות אלץ מוסטערן פון וויאזוי א פרומער איד דארף זיך צו פירן.

## ביי חסידים
ביי חסידים ווערט דער **רבי**, אדער **אדמו"ר**, פונ'ם עדה אפטמאל באטיטלט אלץ רב. אין דעם פאל איז ער געווענליך נישט געשטעלט אויף צו ענטפערן געווענליכע פראגן אין הלכה נאר אויף צו פירן זיין קהלה אין די אויפגאבן פון א חסיד'ישע רבי. (זעה: אדמו"ר) אין די פעלער איז געווענליך דא אן אנדערן רב אדער דיין געשטעלט אויף צו פסק'ענען געווענליכע הלכה'שע ענינים. געווענליך איז אבער דער רבי/רב אויך טרענירט אין טראדיציאנעלע לימודים און האט סמיכה אדער היתר הוראה אויף צו פסק'נען.
אהרן טענדלער

left
רבי **אהרן טענדלער** איז אן אמעריקאנער רב און ראש ישיבה.

ער איז אן אייניקל פון הרב משה פיינשטיין ז"ל.

ער איז געווען יארן לאנג דער מנהל און ראש ישיבה פון יולע סקול אין לאס אנדזשעלעס. 

יארן לאנג געווען רב אין שערי צדק, די רייכטסטע און גרעסטע ארטאדאקסישע שול אין די וועלי אין לאס אנזשעלעס. 

זיין ברודער איז מרדכי טענדלער פון מאנסי, און זיין טאטע איז משה דוד טענדלער פון מאנסי.

טענדלער
אינסטיטוציע

**מוסד** (אדער **אינסטיטוציע** אדער **אנשטאלט**) איז אן ארגאניזאציע...

## מוסדות ביים פרומען סעקטאָר 
**מוסדות** זענען אידישע חינוך אינסטיטוציעס, ווי חדר און ישיבה ווערן גערופן מיט א שם כללי מוסדות - אינסטיטוציעס.

קאַטעגאָריע:חינוך
קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע