open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ווייסער נילוס

דער **ווייסער נילוס** (  *אַן-ניל אַל-אַביאַד*) איז א טייך אין אפריקע, איינער פון די צוויי הויפט בייטייכן פונעם נילוס; דער צווייטע איז דער בלויער נילוס. דער נאמען קומט פון דעם קאליר פון ליים אין דעם וואסער.

דער נאמען "ווייסער נילוס" באדייט דעם טייך וואס הייבט אן ביי אזערע נא, ביים צוזאמענפלוס פון די באהר אל זשאבאל און באהר על גאזאל טייכן. טיילמאל רופט מען "ווייסער נילוס" אלע בייטייכן וואס פליסן פון דער וויקטאריע אזערע ביזן צוזאמענפלוס מיטן בלויען נילוס.

אין דעם 19טן יארהונדעט האבן אייראפעער אויסגעזוכט דעם מקור פונעם ווייסן נילוס וואס האט זיך פארשוואונדן אין וואס מ׳האט דעמאלסט גערופן ״טונקלסטע אפריקע״. דעם אמת׳ן מקור פונעם ווייסן נילוס האט מען ערשט אנטפלעקט אין 1937, ווען דער דייטשער אויספארשער בורקהארט וואלדעקער האט געפונען דעם מקור אין א טייכל אין רוטאוואו, אונטער בארג קיקיזי.
קליין|457x457פיקס|א מאפע וואס ווייזט דעם ווייסן נילוס און דעם בלויען נילוס אין מזרח אפריקע.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:טייכן
קאַטעגאָריע:אפריקע
בריטישע ווירדזשין אינזלען

די **בריטישע ווירדזשין אינזלען** זענען א טייל פון די ווירדזשין אינזלען, א קייט פון אינזלען אין די קאראאיבן.  די בריטישע ווירדזשין אינזלען זענעם דער מזרח העלפט פונעם אינזלען־קייט און זיי זענען א בריטישע מעבר-לים טעריטאריע. זיי האבן 16 באפעלקערטע אינזלען און מער ווי 20 וואס זענען נישט באפעלקערט. די גאנצע באפעלקערונג איז איבער 22,000.

## געשיכטע 
די ערשטע איינוואוינער פון די אינזלען זענען געווען די אראוואקן. ווען די ערשטע אייראפעאישע אויספארשער האבן אנטפלעקט די אינזלען האבן די אראוואקן שוין אלע געהאט פארלאזאט דעם ארט. צוערשט האבן די האלענדער באזעצט די אינזלען, דערנאך זענען געקומען די ענגלענדער.  די שפאניער האבן אויך געוואלט נעמען די אינזלען און האבן געקעמפט קעגן די האלענדער און די ענגלענדער.

אין 1672 האבן די ענגלענדער איבערגענומען די אינזלען נאך א מלחמה קעגן די האלענדער, און די אינזלען געהערן נאך צו בריטאניע היינט.

## עקאנאמיע 
רוב מענטשן ארבעטן אדער אין טוריזם אדער אין פינאנציעלע דינסטן. ס׳איז פאראן אויך א קלענער צאל פון פארמערס אין פישער.

קאַטעגאָריע:בריטישע מעבר-לים טעריטאריעס
קאַטעגאָריע:אינדזלען
טראק

**טראק** (ליטוויש: *Trakai*, פויליש: *Troki*) איז א שטאָט אין ליטע, 28 ק"מ מערב פון ווילנע, און איז געווען די ערשטע הויפטשטאט פון דער ליטע. די שטאט געפינט זיך אויף א האלבאינזל און איז ארומגענומען מיט עטלעכע אזערעס.

דייטשלאנד האט אנעקסירט ליטע ביי דער אפעראציע בארבאראסע. די נאציס האבן דערמארדעט מער ווי 5000 יידן פון דעם טראק געגנט. 

## די קראים אין טראק 
אין 1392 האט  וויטאוטס דער גרויסער באזיגט די טאטערן. ער האט אריבערגעברענגט משפחות פון קראים, יידן און טאטערן פונעם קרים האלבאינזל און האט זיי דערמעגלעכט זיך צו באזעצן אין טראק און נאך שטעט אין דער גרויסהערצאגשאפט פון ליטע. נאך דער גירוש שפאניע זענען נאך יידן אנגעקומען קיין טראק. אין 1495 האט מען פארטריבן די יידן און די קראים פון טראק, אבער מ׳האט זיי צוריקגעלאזט אין 1503.

אין 1793 איז ליטע געווארן אנעקסירט צו דער רוסלענדישער אימפעריע דורך יעקאטירענע די גרויסע, און א סך קראים האבן זיך באזעצט אין גרויסע שטעט ווי ווילנע און פעטערבורג.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט אין ליטע
אוטיאן

**אוטיאַן** (, ,) איז א שטאט אין אוטענער דיסטריקט, צפון־מזרח ליטע, אויפן טייך קראשואנע. די שטאט געפינט זיך 92 ק"מ צפון פון דער הויפטשטאט ווילנע. די שטאט האט 26,491 איינוואוינער (2017).

## יידישע היסטאריע 
די יידישע קהילה פון אוטיאן איז געווען פון די ערשטע אין דער ליטע. אין 1765 האבן געוואוינט אין דער שטאט 341 יידן. אין 1900 האבן געוואוינט אין דער שטאט 2,405 יידן.

### רבנים פון אוטיאן
* הרב צבי הירש פרוש – א תלמיד פון רבי חיים וואלאזשינער, האט געדינט ווי אב בית דין פון דער יידישער קהילה 
* רבי אברהם צבי הירש אייזנשטאט – פון גדולי הפוסקים אין רוסלאנד, מחבר פון "פתחי תשובה"
* זיין זון, רבי בנימין אייזנשטט – מחבר פון "משאת בנימין"
* זיין זון, רבי אברהם צבי אייזנשטאט
* הרב נחמן הירשאוויץ – לעצטער רב פארן חורבן אייראפע

## באקאנטע מענטשן פון ווילקאמיר 
* הרב מרדכי גימפל יפה (תק"ף - תרנ"ו), רב פון ראזשינאי.

## ביבליאגראפיע 
* **יזכור-בוך: אוטיאן און אומגעגנט**, תל אביב: פארלאג ניי-לעבן, תשל"ט/1979

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין ליטע
נתיב הדעת

קליין|בית מדרש|300פיקס
**נתיב הדעת** (אויך גערופן** קאפלאן** **ישיבה** אויפן נאמען פון דעם גרינדער און משגיח) איז א ליטווישע ישיבה גדולה אין רמות פולין, ירושלים. 

די ישיבה איז געווארן אויפגעשטעלט אין חודש ניסן תשס"ט דורכן משגיח הרב נפתלי קאפלאן, וואס איז פריער געווען משגיח אין די ישיבות בית מתתיהו און קול תורה. די ישיבה האט אנגעהויבן מיט 50 בחורים פון די ישיבות אור ישראל, תפרח און פאנאוועזש.

היינט לערנען אין דער ישיבה עטלעכע 300 בחורים.

די ראשי ישיבות זענען הרב בונים שרייבער און הרב אברהם קאפלאן, זון פונעם משגיח. די ר"מים זענען הרב אברהם זיסקינד, הרב מנחם כהן, הרב אשר דאמב, הרב אליהו דיסקין און הרב יהודה אריה ראפאפארט.

קאַטעגאָריע:ישיבות אין ירושלים
קאַטעגאָריע:ליטווישע ישיבות
יעקב יודא דאסקאל

**יעקב יודא (יענקי) דאסקאל** (געב' ה'תשמ"א, 1981), איז א חסידישער זינגער און קאמפאניסט. ער איז דער הויפט סאליסט פונעם וויזשניצער כאר אין בני ברק.

## לעבענסגעשיכטע און בארופליכע קאריערע
ר' יענקי דאסקאל איז געבוירן געווארן אין קרית וויזשניץ בני ברק צו זיין פאטער הרב יחיאל מיכל, פון דער בארומטער, דאסקאל פאמיליע, וואס ווערט באטראכט אלס אן אויפפאלנדע און אלס איינע פון די חשוב'סטע משפחות פונעם וויזשניצער חסידות אין בני ברק.

דאסקאל האט אנגעפאנגען זיין מוזיקאלישע קאריערע, ווען ער האט אנגעהויבן צו זינגען די תפילות, און ניגונים אין די טישן וועלכע זענען אפגעראכטן געווארן אינעם וויזשניצער הויף ביים פריערדיגן רבי'ן הרה"ק רבי משה יהושע האגער, אויף שבתים און ימים טובים, מיט דער באטייליגונג פון טויזנטער חסידים.

אומגעפער א יארצענדלינג צוריק, האט ער אנגעהויבן צו דינען אלס דער הויפט סאליסט פונעם וויזשניצער כאר אין אירע אויפטריטן און אלבאמען.

אין דעם גרויסארטיגן מעמד פון סיום הש"ס, וואס איז פארגעקומען אין דעם "יד אליהו" סטאדיאן אין יאר 2005, האט דאסקאל אויפגעטראטן אלס א הויפט סאליסט פארנט פון א פובליקום פון צענדליגע טויזנטער אנטיילנעמער, א פאראנשטאלטונג צוליב וועלכער איז ער מוזיקאליש און געזעלשאפטליך אויפגעדעקט געווארן אויף א ברייטן פארנעם.

זיין הויפטזעכליכע מוזיקאלישע טעטיגקייט פירט ער אויס אין וויזשניץ ביים רבי'ן רבי ישראל האגער, אין פארשידענע געלעגנהייטן אזוי ווי ימים טובים, שמחות און אנדערע פאראנשטאלטונגען פונעם וויזשניצער הויף, ווי אויך שבתים ביים טיש און ביים דאווענען זינגט ער די רירנדע און הארץ-ערגרייפנדע ניגונים און יצירות וועלכע זענען שוין לאנג באוואוסט אויך אויסערהאלב פונעם וויזשניצער חסידות.

זייענדיג א טיכטיגער און א באגאבטער זינגער און בעל תפילה, וואס האט זיך ערווארבן א שיינעם נאמען אין פארלויף פון די יארן, ווערט ער איינגעלאדנט צו זינגען אין פארשידענע פאראנשטאלטונגען פון דער חרדישער געמיינדע אין ארץ ישראל און אויסלאנד.

דאסקאל האט אנטייל גענומען אין פילצאליגע מוזיקאלישע פראיעקטן, אזוי ווי צום ביישפיל די פאפולארע סעריע פון "לחיים טיש" פון יוסף משה כהנא און אנדערע, אבער הויפטזעכליך איז ער טעטיג אין די מוזיקאלישע יצירות פון וויזשניץ אזוי ווי די סעריע אלבאמען "א וויזשניצער ניגון", די אלבאמען "שבת אין וויזשניץ", "עתיקין" און נאך.

לעצטענס פירט ער זיך צו פארן קיין אמעריקע אויף די ימים נוראים, וואו ער דינט אלס א בעל תפילה אין דער צענטראלער שוהל פון לייקוואוד. גלייך נאכדעם פארט ער צוריק אהיים קיין ארץ ישראל צו זינגען אין דער צענטראלער יערליכער שמחת בית השואבה אין וויזשניץ, וואו עס קומען אהין טויזנטער אידן זיך צו מחייה זיין פון די לעבעדיגע טישן און פון דער אומגעהויערע שמחה וואס הערשט דארט.

דאסקאל האט זאגאר קאמפאזירט נייע ניגונים און לידער פאר'ן וויזשניצער הויף, און עטליכע פון זיי האבן אפילו דורכגעבראכן די גרענעצן פונעם חסידות. צווישן די ניגונים קען מען אריינרעכענען: "הכל יודוך", "מרן דבשמיא", "ואילו פינו מלא שירה", "קרוץ מחומר" און נאך.

אין די לעצטע יארן האט דאסקאל באקומען א צוזעצליכע אויפטראג: ער קאמאזירט דעם יערליכן טראדיציאנעלן מארש וואס ווערט געזינגען ראש השנה אין דעם וויזשניצער הויף, און ווערט פארהיינטיגט יעדעס יאר.

דאסקאל איז פארהייראטעט און א פאטער פון זיבן קינדער.

קאַטעגאָריע:פרומע זינגערס
קאַטעגאָריע:יידיש שפראך זינגערס
קאַטעגאָריע:וויזשניצער חסידים
קאַטעגאָריע:ישראלדיקע זינגערס
ניסן קאפלאן

הרב **ניסן שלמה הכהן קאפלאן** איז א רב אין ירושלים און ראש ישיבה פון דער ישיבה ״דעת אהרן״ געגרינדעט אין תשע״ח. ער איז דער מחבר פון דעם ספר ״שלמי ניסן״.

## ביאגראפיע 
הרב ניסן איז געבוירן געווארן אין באלטימאר, מערילענד, פאראייניגטע שטאטן צו זיין פאטער רבי נפתלי קאפלאן, דעמאלסט א מגיד שיעור אין נר ישראל ישיבה, און צו זיין מוטער חיה.

ער האט געהייראט גיטל (נפטר געווארן כ״א מרחשון תש״פ), טאכטער פון רבי אברהם גורוויץ, דער גייטסהעדער ראש ישיבה.

ער האט געלערנט אין פאנאוועזש. שפעטער האט ער געלערנט אין מיר (ירושלים) וואו ער האט אנגעהויבן צו האלטן וועד׳ן און זאגן שיעורים. אין יאר תשע״ו איז ער געווארן דער ערשטער רב פון קהילת גבעת המבתר אין ירושלים.

אייר תשע״ח איז ער געווארן ראש ישיבה פון דער נייער ישיבה דעת אהרן.

ער איז א ברודער פון רבי אברהם קאפלאן, ראש ישיבה פון נתיב הדעת, און פון רבי חיים יצחק קאפלאן, משגיח אין דער חברונער ישיבה.

קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
קאַטעגאָריע:ליטווישע ראשי ישיבות
קאַטעגאָריע:כהנים
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
אליטע

**אַליטע** (ליטוויש: *Alytus*, פויליש: *Olita*, רוסיש: *Олита*, בעלארוסיש: *Аліта*, דייטש: *Aliten*) איז די הויפטשטאט פון אליטער דיסטריקט אין דרום ליטע, אויף די ברעגן פונעם טייך נעמאן און אויף די הויפט שאסייען קיין ווילנע, קאוונע אין בעלארוס. די שטאט געפינט זיך 50 ק״מ דרום פון קאוונע.

## היסטאריע 
אינעם 14טן יארהונדערט איז געווען אויפן ארט א שלאס וואו מענטשן פון דער טעווטאנישער ליגע האבן געהיט דעם גרענעץ פון ליטע. אין יאר 1581 האט אליטע באקומען מאגדעבורג רעכטן פון דעם גרויסהערצאג פון ליטע, סטעפאן באטארי. אין אנדענק האט מען איינגעפירט אין דער שטאט א פייערטאג, "אליטע טאג".

ביי דער דריטער טיילונג פון פוילן אין 1795, איז די שטאט צעטיילט געווארן צווישן דער  רוסלענדישער אימפעריע און דעם קעניגרייך פון פרייסן. נאך דער אינוואזיע פון נאפאלעאן און דעם טילזיט שלום, איז די מערב זייט פון דער שטאט געקומען אונטערן פוילישן קעניגרייך, אונטער רוסלאנד. נאך דער קאנגרעס פון ווין האט די גאנצע שטאט געקערט צו פוילן. נאך דער 1863 רעוואלוציע, ווען ס׳איז דורכגעפאלן דער פרואוו פון קאנגרעס פוילן צו ווערן אומאפהענגיק, איז געווארן אפגעשוואכט די אויטאנאמיע פון פוילן, אבער די צוויי טיילן פון דער שטאט זענען געבליבן ווייטער אונטער צוויי הערשאפטן.

אין 1939, האבן די סאוועטן איינגענומען מזרח פוילן. אין זומער 1941 האבן די דייטשן איינגענומען די שטאט. אין די ארומיגע וועלדער האבן די דייטשן דערמארדעט 60,000 מענטשן, רוב פון זיי יידן.

## יידן אין אליטע 
קליין|פראָנט פון דער שטאָטישער שול אין אליטע
אין 1900 האבן געוואוינט 1234 יידן אין אליטע.

## באקאנטע מענטשן פון אליטע 
### שטאטס-רבנים פון אליטע 
* הרב יואל זעליג זאלקינד
* הרב אהרן מילעווסקי, געבוירן אין אליטע, שטאטס-רב תר״ץ - תרצ״ח, דערנאך הויפט-רב פון מאנטעווידעא
* הרב דוד נחמן קאלאדיצקי,
* הרב יהודה יאבלאנסקי, שטאטס-רב פון אליטע מזרח
* הרב בצלאל לעווין, שטאטס-רב פון אליטע מערב
* הרב ראובן לעווינבוק

### אנדערע 
* הרב יצחק קאליץ, געבוירן אין אליטע, הויפט-רב פון ירושלים

## צווילינג שטעט
אליטע האט די צווילינג שטעט:

## וועבלינקען 
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין ליטע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
יעקב חיים סופר

הרב **יעקב חיים סופר** (גרופן **חכם יעקב**, ה'תרכ"ז אדער ה'תר"ל 1870 - ט' סיון ה'תרצ"ט, 27סטן מיי 1939) איז געווען א מקובל, א מחבר פון ספרים און א פוסק, וואס האט געשריבן דאס הלכה ספר כף החיים.

## ביאגראפיע
ער איז געבוירן געווארן אין באגדאד צו זיינע עלטערן רב יצחק ברוך בן רבי אליהו פון דער "מוסה" אדער "מוסא" משפחה און מרת אסתר סופר. ער האט געלערנט תורה ביי זיין פאטער און אויך צו ווערן א סופר סת"ם. ער האט געלערנט ווייטער אין דער "מדרש בית זילכה" ישיבה אונטער הרב עבדאללה סומך. אויך האט ער געלערנט ביי הרב אלישע דאנגור מחבר פון מעשה בית דין. ער איז באאיינפלוסט געווארן אין תורה און קבלה פון הרב יוסף חיים פון באגדאד, מחבר פונעם "בן איש חי", וואס האט אים געגעבן היתר הוראה. ער האט חתונה געהאט מיט מרת פרחה בדהובא. פאר פרנסה האט ער געדינט ווי א סופר סת"ם, דעריבער האט ער גענומען דעם משפחה נאמען "סופר".

ראש חודש סיון 1904 ה'תרס"ד האט ער אימיגרירט קיין ארץ ישראל מיט זיינע פריינט, רבנים יחזקאל עזרא רחמים און צדקה חוצין. ער האט געוואוינט אין דעם בוכארים געגנט און האָט געלערנט אין דע מקובלים ישיבה בית אל און ישיבת שושנים לדוד.

אויף זיין נאמען האט מען געגרינדעט די ״כף החיים״ ישיבה אין דער שטאָט ציפראָ, מאראקא.

רבי יוסף חיים זאנענפעלד האט עדות געזאגט אין זיינע ספרים אז ער איז געווען איינער פון די וואס האבן זיך פארנומען מיט דער תורה לשמה, און ער האט אויך געהאט קארעספאנדענץ מיט הרב קוק און דער משנה ברורה, וועלכע האבן געוואוסט די גרויסקייט פון זיין הויכן ווערט. אין ירושלים פלעגן זיי זאגן וועגן אים אז אפילו די מלאכי השרת האבן זיך געשעמט פון אים צוליב דער גרויסקייט פון זיין ריינקייט, ענווה, קדושה, און באשיידנקייט.

## משפחה
ער האָט חתונה געהאַט מיט מרת פריחא (בדהובא) פון וועמען זיינע קינדער וואָס האָבן געוואוינט אין ירושלים זיינען געבוירן געוואָרן:
* מרת רעדזשינא מועלם-מלמד (ווייב פון רבי יוסף חיים מועלם)
* מרת דזשארדזיא דארגאן
*רבי ראובן סופר
*רבי משה סופר, וועלכער האָט זיך באשעפטיקט מיט סת"ם און האָט געהאָלפן זיין פאָטער א סך יאָרן אין דרוקן דאס ספר כף החיים און נאך ספרים

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:רבנים פון בבל
קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
קאַטעגאָריע:אחרונים
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
מאסקווע שטאט אוניווערסיטעט

ממוזער|250px|
**מאָסקווע שטאַט אוניווערסיטעט** (רוסיש:Московский государственный университет имени М. В. Ломоносова ) איז דער גרעסטער און עלטסטער אוניווערסיטעט אין רוסלאַנד. ער איז געגרינדערט געווארן אין 1755 אין מאָסקווע  דורך איוואן שווואַלאָוו און מיכאל לאָמאָנאָסאָוו. ער האט א נאמען נאָך לאָמאָנאָסאָוו׳ן.

## וועבלינקען 
*מאסקווער אוניווערסיטעט: אפיציעלע וועבזייטל
*סאטעליט בילד פון דעם מאסקווער אוניווערסיטעט
*פאקולטעט פון מאטעמאטיק און מעכאניק (נישט אפיציעל) 
*פאקולטעט פון זשוראנליזם (נישט אפיציעל)  
*סקופליסין אינסטיטוט פאר נוקלעארער פיזיק 
*מעדיצין אנשטאלט
*מכון בילוריזסקי לפיזיקה כימיה ביולוגיה
*מרכז המחקרים הממוחשבים

קאַטעגאָריע:רוסלאנד
קאַטעגאָריע:אוניווערסיטעטן
דרומדיקע גשור

דאס דרומדיקע קעניגרייך **גשור** איז געווען פון דרום זייט פון די שטעט פון די פלשתים. דאס לאנד  ווערט דערמאנט אין ספר יהושע ווי איינע פון די לענדער וואס יהושע בן נון האט נישט איינגענומען.

אין ספר שמואל ווערט דערמאנט, אז ווען דוד המלך האט געוואוינט אין צקלג, ווען ער איז געזעסן אונטער אכיש דער קעניג פון גת, האט ער געפירט מיט זיי א מלחמה.

הרב יהודה קיל אין דער פירוש דעת מקרא אויף יהושע שרייבט, אז לויט דעם אלטן נאמען פון דער הויפטשטאט פון די חורים וועלכער איז געווען "גשור", קען זיין אז דאס פאלק "גשור" פון דרום זענען געווען פון די חורים.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט אין ארץ ישראל
ים המלח מגילות

[קליין|אַ פֿראַגמענט פֿון דער מגילת [ספר ישעיה|ישעיה 1QIsab]]

די **ים המלח מגילות** זײַנען אַ זאַמלונג פֿון אנטיקע כתבֿי־ידות וואָס מען האָט געפֿונען אין די היילן בײַם ים המלח אין קומראַן. די מגילות האָט  אַ בעדואינער געפֿונען אין 1947.

פֿאָרשערס וואָס האָבן באַקוקט די מגילות געפֿונען, אַז זיי זענען געשריבן געוואָרן צווישן דעם צווייטן יאָרהונדערט פאַר דער נוצרישער ציילונג ביז דער צווייטער מרידה אין ערשטן יאָרהונדערט פון דער נוצרישער ציילונג. 

אַ סך פֿון די מגילות האָבן איבערשריבן פֿון טיילן‎ פֿון תּנ"ך געוואָרן. אַנדערע מגילות זײַנען מדרשים אָדער זײַנען וועגן דער קהילה וואָס האָט געוואוינט לעבן דעם ים המלח. הײַנט, זײַנען מערסטע מגילות אין מדינת ישׂראל און ירדן.
קאַטעגאָריע:ארכעאלאגיע
קאַטעגאָריע:ארץ ישראל
יאזע דע אנשיעטא

**יאזע דע אַנשיעטאַ** (; 19טן מערץ, 1534, טענעריפע, שפאניע - 9טן יוני 1597, בראזיל) איז געווען אַ יעזואיטישער מיסיאנער און הייליקער פון דער קאטוילישער קירכע מיט א שפּאַנישן אפשטאם.

## ביאגראפיע 
זיין זיידע איז געווען אַ איד וואָס האט זיך געשמדט. ביי די 14 יאר, איז ער אריבערגעפארן קיין פּאָרטוגאַל, ווו ער האט זיך אייַנגעשלאָסן ביי די יעזואיטן און האט געלערנט פּאָרטוגעזיש און לאטיין. אין עלטער פון 19 יאר האָט ער זיך איינגעשריבן אין דער עקספעדיציע פון די יעזואיטן צו די נייַע קאָלאָניעס פון בראזיל.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
* Esbozo de la Vida y Obra del Beato por José María Fornell Lombardo titulada El portentoso Padre José de Anchieta 

קאַטעגאָריע:גלחים
קאַטעגאָריע:שפאניער
קאַטעגאָריע:קריסטנטום
סט אלבאנס סיטי באן סטאנציע

**סט אלבאנס סיטי** () איז איינע פון צוויי נאציאנאלע באן סטאנציעס אין סט אלבאנס, הארטפארדשיר, ענגלאנד (די אנדערע איז סט אלבאנס עבי באן סטאנציע). די סטאנציע געפינט זיך אויף דער מידלאנד הויפט ליניע און ווערט באדינט דורך טעמזלינק אויף דער טעמזלינק רוטע קיין לאנדאן, גאטוויק פליפעלד, לוטאן פליפעלד און ברייטאן. 

## היסטאריע 
די סטאנציע איז געבויט געווארן דורך דער מידלאנד באן אויף דער פארלענגערונג קיין  אין 1868.

## באדינונגען
די באנען ווערן אפערירט דורך טעמזלינק: צפון פארן זיי קיין לוטאן און בעדפארד; דרום פארן זיי קיין סאטאן, גאטוויק פליפעלד, ברייטאן און ריינהאם. 

אין די נישט שפיץ שעה׳ן פארן:
* 2 באנען א שעה דרום האלב-גיך קיין 
* 2 באנען א שעה דרום האלב-גיך קיין 
* 2 באנען א שעה דרום קיין ריינהאם
* 4 באנען א שעה דרום קיין 
* 4 באנען א שעה צפון קיין בעדפארד
* 2 באנען א שעה צפון קיין 

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין הארטפארדשיר
ישראל זיסל דווארעץ

הרב **ישראל זיסל דווארעץ** (אויך באקאנט מיט זיין  פענע נאמען: **פלטין**) (תרמ"ה, 1885 - כ"ט שבט תשכ"ח, 1968) אזי געווען א חרדישער רב און עסקן. ער איז געווען רב אין יאד און אין יזדע אין דער ליטא, און איז געווען רעדאקטאר פונעם תורה זשורנאל "תבונה".

## לעבנסגעשיכטע 
ער איז געבוירן געווארן אין דענענבורג, לעטלאנד, צו בצלאל דווארעץ, א שוחט און א קאפוסטער חסיד. ווען ער איז געווען פערצן יאר אלט האט ער אנגעהויבן לערנען אין דער סלאבאדקער ישיבה. ער האט געהייראט חנה חיה פייגא לופט. צוליב די גזירות פון דער רעגירונג האט ער געדארפט וואנדערן אין פארשידענע ערטער אין ליטע און רוסלאנד. א שטיק צייט האט ער געוויילט אין קאמיי, וואו ער האט געדינט אלס רב און האט אויפגעשטעלט א ישיבה. דערנאך האט מען אים באשטימט רב פון יאד, אויך דארט האט ער אויפגעשטעלט א ישיבה. ביי דער  ערשטער וועלט-מלחמה איז ער געווען צוזאמען מיט די תלמידים פון דער סלאבאדקער ישיבה אין קרעמענטשאג, און אין יענער שווערער תקופה האט ער געהאלפן א סך אז די ישיבה זאל זיך קענען אויסהאלטן. אין תרע"ז (1917) האט ער באטייליקט אין אויפשטעלן די "מסורת וחירות" פארטיי ווען ער האט געוואוינט אין דער שטאט טולע לעבן מאסקווע, און ביי דער גרינדונג קאנווענץ איז ער געווען דער סעקרעטאר. אין אנהייב פון די 1920ער יארן האט ער זיך ארומגעקערט קיין סלאבאדקע מיט דער ישיבה. ווען ער איז אנגעקומען האט ער זיך איינגעשפאנט אויפשטעלן א נעצווערק פון חדרים און ישיבות קטנות דורכאויס ליטא, צוזאמען מיט זיין ברודער הרב יצחק דווארעץ.

הרב דווארעץ איז געווען די רעכטע האנט פון הרב נתן צבי פינקל, דער ״אלטער פון סלאבאדקע״, און האט אים א סך געהאלפן אנטוויקלען די ישיבה אין פארשידענע צייטן סיי אין חו"ל סיי אין אריבערפירן די ישיבה קיין ארץ ישראל צו דער שטאט חברון. ווען הרב דווארעץ איז געווארן קראנק האט דער אלטער פון סלאבאדקע געהייסן געבן אים נאך א נאמען פאר א סגולה פאר אריכות ימים, און ער האט אויסגעקליבן דעם נאמען כלב, אזוי ווי דער נאמען פון כלב בן יפונה וואס איז געווען פארבונדן מיט דער שטאט חברון. ער האט צוגעלייגט אז דער נאמען איז נוטריקון "כולו לב", הרומז להתמסרותו של הרב דבורץ לצורכי הכלל.

אין יאר תרצ"א איז ער געווען צווישן די גרינדער פון דער ישיבה היכל התלמוד אין תל אביב.

ער איז נפטר געווארן כ"ט שבט תשכ"ח (די יארצייט פון זיין רבי׳ן הרב נתן צבי פינקל), און איז געווען פון די ערשטע וואס מען האט באערדיקט אין הר הזיתים נאך זיין באפרייאונג.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:לעטישע יידן
קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים
קאַטעגאָריע:קאפוסטער חסידים
קאַטעגאָריע:רבנים אין ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:באנקירן
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
עלעמענטארע אלגעברע

[לינקס|קליין|240x240פיקס|די קוואדראטישע פארמל, וואס איז דער באשייד פון דער [קוואדראטישע גלייכונג|קוואדראטישער גלייכונג ax^2+bx+c=0 וואו a\neq0. דא רעפרעזענטירן די סימבאלן a,b,c ארביטרארישע נומערן, און x איז א וואריאבל וועמענ׳ס ווערט איז דער באשייד פון דער גלייכונג.]]
**עלעמענטארע אלגעברע** נעמט איין טייל פון די גרונטלעכע באגריפן פון אלגעברע, וואס איז איינער פון די הויפט צווייגן פון מאטעמאטיק. געוויינטלעך טוט מען דאס לערנען מיט הויכשולע סטודענטן און דאס בויט אויף זייער פארשטאנד פון אריטמעטיק. בשעת ווען אריטמעטיק באהאנדלט ספעציפישע נומערן, ברענגט אלגעברע  אריין קוואנטיטען אן באשטימטע ווערטן, וואס מע׳רופט וואריאבלען. ניצן וואריאבלען אזוי ברענגט צו א באניץ פון אלגעברעאישער נאטאציע און א פארשטאנד פון די אלגעמיינע כללים פון אפעראטארן פון אריטמעטיק.

אנדערש פון אבסטראקטער אלגעברע, באהאנדלט נישט עלעמענטארע אלגעברע קיין  אלגעברעאישע סטרוקטורן אויסער רעאלע און  קאמפלעקסע צאלן.

## אלגעברעאישע נאטאציע 
אלגעברעאישע נאטאציע באשרייבט ווי מען שרייבט אלגעברע. עס זענען פארהאנען געוויסע כללים און אן אייגענע טערמינאלאגיע. למשל, דער אויסדריק 3x^2 - 2xy + c האט די פאלגנדע קאמפאנענטן:
256x256פיקס
1 : פאטענץ, 2 : קאעפיציענט, 3 : צוגאב, 4 : אפעראטאר, 5 : קאנסטאנט, x, y : וואריאבלן

א *קאעפֿיציענט* איז א נומערישער ווערט, אדער א בוכשטאב וואס רעפרעזענטירט א נומערישן קאנסטאנט, וואס טאפלט א וואריאבל (מען שרייבט נישט דעם אפעראטאר). א *צוגאב* איז א גרופע פון קאעפיציענטן, וואריאבלען און פאטענצן וואס ווערט געשיידט פון אנדערע צוגאבן מיט א פלוס אדער א מינוס אפעראטאר. בוכשטאבן רעפרעזענטירן וואריאבלען און קאנסטאנטן. דער שטייגער איז צו ניצן בוכשטאבן ביים אנהייב פונעם לאטיינישן אלפאבעט (למשל a, b, c) צו רעפרעזענטירן קאנסטאנטן, און די ביים סוף פונעם אלפאבעט (למשל x, y און z) צו רעפרעזענטירן וואריאבלען. מען שרייבט די בוכשטאבן קורסיוו.

אלגעברעאישע אפעראציעס ארבעטן גענוי אזוי ווי  אריטמעטישע אפעראציעס, ווי צוגאב, אראפנעם, טאפלונג, צעטיילונג and  פאטענץ. און ווערן געוואנדן צו אלגעבראישע וואריאבלען און טערמינען.  מען טוט נישט שרייבן דעם טאפלונג סימבאל ווען צוויי וואריאבלען אדער טערמינען קומען נאכאנאנד, אדער נאך א קאעפיציענט. למשל, 3 \times x^2 ווערט געשריבן 3x^2, און 2 \times x \times y ווערט געשריבן 2xy.

## באגריפן 
### וואריאבלען 
[לינקס|קליין|ביישפיל פון וואריאבלען וואס ווייזן דעם פארהעלטעניש צווישן דעם דיאמעטער פון א קרייז און זיין ארומנעם. פאר יעדן [קרייז, איז זיין ארומנעם  c, צעטיילט דורך זיין דיאמעטער d, גלייך צום קאנסטאנט פי, \pi (אומגעפער 3.14).]]

### אפשאצן אויסדריקן 
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אלגעברע
ציון גולן

**ציון גולן** איז אַן ישראלישער זינגער פֿון תימנישער מוזיק. אַ סך פֿון זײַנע לידער האָט געשריבן  רבֿ שלום שבזי אָדער זײַן שוויגער, נעמי עמרני. ער זינגט אין תימנישער עבריתֿ און אַראַביש.

אין 1974, האָט גולן זיך פֿאַרגעשרײַבט אין צה"ל ווי דער זינגער. הײַנט, האָט ער 22 זינגלידער גערעקאָרדירונגן. 

ציון גולן איז אויך פּאָפּולער אין דער אַראַבישער וועלט, בפֿרט אין תימן, הגם די רעגירונג פֿון תימן דערלאָזט נישט קאָנטאַקטירן מיט מדינת ישראל.

קאַטעגאָריע:מוזיק
קאַטעגאָריע:ישראלדיקע זינגערס
קאַטעגאָריע:תימנישע יידן
אימפעדאנץ

**אימפּעדאַנץ** איז אַ קאָמפּלעקסע צאָל וואָס ווערט געניצט אָפּצומשלען דאָס שײַכות צווישן עלעקטרישן וואָלטאַזש און שטראָם. אימפּעדאַנץ גענעראַליזירט קעגנווירקונג דורך קוקנדיק אויף דעם חילוק אין פֿאַזע (phase אויףֿ ענגליש) צווישן וואָלטאַזשן און שטראָמען. אויב די וואָלטאַזש און שטראָם זײַנען אין די פֿאַזאָרישע פֿאָרעם (phasor form אויףֿ ענגליש), קענען זיי זײַן פֿאַרבינדן דורך דער גלײַכונג V=IZ.

## אָפּשטאַם 
די דרײַ פֿונדאַמענטאַלע שטראָמקרײַזיקע באַשטאַנדטיילן זײַנען דער רעזיסטאָר, דער קאָנדענסאַטאָר און דער אינדוקטאָר. די דרײַ באַשטאַנדטיילן באַפֿרידיקן די ווײַטערדיקע גלײַכונגען

אויב I איז אַ סינוסיש שטראָם (ד"ה בײַטשטראָם) מיט אַן אָפֿטקייט \omega קען מען אָנשרײַבן ווי

I=I_0 \cos(\omega t+\phi)

ערשט,גיט מען צו דעם קאָמפלעקסן סינוס כּדי מאַכן די פֿאַזער פֿאָרעם פֿון דער גלײַכונג:
: I = \Re(I_0 \cos(\omega t+\phi) + I_0 j \sin(\omega t+\phi)) = \Re(I_0 e^{j\omega t+j\phi})

אַזוי, די אָפּהענגיקייט פֿון דער צײַט (time dependence אויףֿ ענגליש) קען זײַן באַזײַטיקט ווערן ווי:

\tilde I = I_0 e^{j\phi}

מען קען צוריקבאַקומען דעם שטראָם דורך דעם צוגעבן שטעלן פֿון דער אָפּהענגיקייט פֿון דער צײַט און עקסטראַקטן דעם רעאַלן טייל.

### רעזיסטאָר 
אין אַ שטראָמקרײַז וואָס האָט אַ רעזיסטאָר וואָס זײַן ווערט איז R , איז דער וואָלטאַזש V=IR. מען קען באַניצן די פֿאַזאָרישע פֿאָרעם, ווײַלV=\Re(\tilde IZe^{j\omega t}) איז V=IR.

### אינדוקטאָר 
אין אַ שטראָמקרײַז וואָס האָט אַן אינדוקטאָר וואָס זײַן ווערט איז L , איז דער וואָלטאַזש V=L I'(t) = -L \omega \sin(\omega t+\phi)=-L \omega \cos(\omega t+\phi-\pi/2) .דערפֿאַר, איז די פֿאַזאָרישע פֿאָרעם \tilde V=-e^{-j\pi/2}\omega L \tilde I = j\omega L , אַזוי איז דער אימפּעדאַנץ פֿון אַן אינדוקטאָר Z=j\omega L .

### קאָנדענסאַטאָר 
אַזוי, איז דער וואָלטאַזש פֿון אַ קאָנדענסאַטאָר

\begin{align}
V=\frac{1}{C}\int_{t_0}^{t} I\,dt &= \\
\frac{I_0}{C}\int_{t_0}^{t} \cos(\omega t+\phi) \,dt &=\\
\frac{I_0}{\omega C} \sin(\omega t+\phi)-\frac{I_0}{\omega C} \sin(\omega t_0+\phi)
\end{align} 

אין אַ שטראָמקרײַז וואָס האָט אַן קאָנדענסאַטאָר וואָס זײַן ווערט איז C . ווען דער שטראָמקרײַז בלײַבט אין דעם זעלבן סינוסיש מעמד גיט דער צײַט (sinusoidal steady state אויףֿ ענגליש), איז דער וואָלטאַזש 

V=\frac{I_0}{\omega C} \sin(\omega t+\phi) = \frac{I_0}{\omega C} \cos(\omega t+\phi+\pi/2) 

די פֿאַזאָרישע פֿאָרעם איז\tilde V = \frac{\tilde I}{j\omega C}  , אַזוי איז דער אימפּעדאַנץ פֿון אַ קאָנדענסאַטאָר Z  = (j\omega C)^{-1} .

## רעפֿערענצן 
## וועבלינקען 
*

קאַטעגאָריע:עלעקטראניק
קאַטעגאָריע:עלעקטריע
קאַטעגאָריע:אינזשעניריע
גילבערט גאטפריד

**גילבערט דזשערעמי גאָטפֿריד** (ענגליש: *Gilbert Jeremy Gottfried*; 28סטן פעברואר 1955 - 12טן אפריל 2022) איז געווען א יידיש-אמעריקאנער סטענד-אַפּ קאמיקער, אקטיאר און שטימע אקטיאר. ער האט געשפּילט די שטימע פֿון יאַגאָ, דער פּאַפּוגייַ פֿונעם דיזני פֿילם "אַלאַדין", און אויך אין זיינע המשך-פֿילמען און דער טעלעוויזיע סעריע.

## פערזענלעכע לעבן 
גאָטפֿריד איז געבוירן געווארן אין ברוקלין, ניו יארק דעם 28סטן פעברואר 1955, דער יונגסטער פֿון דריי קינדער.

## וועבלינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל 
* 

קאטעגאריע:אמעריקאנער יידן
קאטעגאריע:פילם אקטיארן
קאטעגאריע:שטימע אקטיארן
קאטעגאריע:קאמיקער
מידלאנד הויפט ליניע

די **מידלאנד הויפט ליניע** (ענגליש: *Midland Main Line*) איז א וויכטיגע אייזנבאן רוטע אין ענגלאנד פון לאנדאן קיין שעפילד אין צפון ענגלאנד. די ליניע איז רוטע 19 פון נעצווערק באן און באשטייט פון די ליניעס פון סט פאנקראס סטאנציע אין לאנדאן אדורך לעסטער, דארבי/נאטינגהאם און טשעסטערפילד אין די מזרח מידלאנדס.

עקספרעס פאסאזשירן באדינונגען אויף דער ליניע ווערן פארזארגט דורך דער מזרח מידלאנד אייזנבאן. דער טייל צווישן סט פאנקראס און בעדפארד איז עלעקטריפיצירט און איז דער צפון טייל פון  טעמזלינק (אפערירט דורך טעמזלינק און גרויס-נארדערן), מיט א גיכער באדינונג קיין ברייטאן און אנדערע פארשטאטישע באדינונגען.

א צפון טייל פון דער רוטע, צווישן דארבי און טשעסטערפילד, איז אויך א טייל פון דער קראס קאנטרי רוטע אפערירט דורך קראסקאנטרי. די שינעס פון נאטינגהאם קיין לידז דורך בארנזלי און שעפילד ווערן געטיילט מיט נארדערן.
לינקס|קליין|A Midland Mainline High Speed Train at  in 2005 introduced in 1983 by British Rail

קאַטעגאָריע:באן טראנספארט אין גרויסבריטאניע
קאַטעגאָריע:באן ליניעס
נעמאן

דער** נעמאַן** אדער **ניעמאַן** (בעלארוסיש: *Нёман* (נְיאָמאַן); ליטוויש: *Nemunas*; לעטיש: *Nemuna*; פויליש: *Niemen*; פרײסיש: *Mīmeli*; רוסיש: *Неман*, (נעמען); דייטש: *Memel* (מעמל); זאמוטיש : *Nemons*) איז דער גרעסטער טייך אין ליטע, און דער דריט־גרעסטער אין בעלארוס.

דער שטראמט דורך א לענג פון 937 ק"מ, מיט אן אויסגאס פון 616 קובישע מעטער א סעקונדע.

ער קומט פון דעם צוזאמענפלוס פון צוויי קליינע בייטייכן עטלעכע 15 קילאמעטער דרום־מערב פון דעם שטעטל אוזדע אין צענטראל בעלארוס און פליסט דורך ליטע איידער ער גיסט ארויס דורך דער קארונישער לאגונע צום באלטישן ים נאנט צו מעמל.

קאַטעגאָריע:טייכן אין אייראפע
קאַטעגאָריע:רוסלאנד
קאַטעגאָריע:בעלארוס
קאַטעגאָריע:ליטע
אלעקסאנדער צעדערבוים

**אַלעקסאַנדער (הלוי) אָסיפאָוויטש צעדערבוים** (זאמאשטש, 27סטן אויגוסט, 1816 – פעטערבורג, 8טן סעפטעמבער, 1893) איז געווען אַ פוילישער-רוסישער ייד, אן אַרויסגעבער, אַן איבערקלעריקער יידישיסט, און איינער פֿון די גרעסטע "משכילים" אין דעם רענעסאַנס פֿון וועלטלעכער ליטעראַטור אויף העברעאיש און אויף יידיש אין 19טן-יארהונדערט. ער האט געגרינדעט און רעדאקטירט ״הַמֵליץ״ און אנדערע זשורנאלן אויף רוסיש און יידיש.

## ביאָגראַפֿיע 
צעדערבוים איז געבוירן געוואָרן אין זאַמאָשטש, קאנגרעס פוילן. נישט קוקנדיק אויף זײַן אָרעמקייט, איז ער געווען אַן אמתדיק קינד פֿון דער השכלה זינט זײַן קינדהײַט—ער האָט גערעדט העברעאיש, רוסיש, פויליש, און דײַטש, און האָט אויסגעבראַקירט דאָס חסידות פֿון זײַנע עלטערן. ער האט חתונה געהאט אין לובלין. אין 1840 האט ער זיך געצויגן קיין אדעס.

אין אנהייב, האָט ער אָפגעשפעט פֿון דער יידישער שפראַך ווי פֿון אַ פרימיטיוון "זשאַרגאָן"— דאָס איבערבלײַבס פֿון אַ וועלט פֿאַר דער השכלה. בכן, זײַן ערשטער חודש-זשורנאַל, "המליץ" (דער ערשטער חודש-זשורנאַל אויף העברעאיש אין דער רוסלענדישער אימפעריע), איז געוואָרן אַ פּלאַטפאָרמע פֿאַר וועלטלעכער ליטעראַטור אויף העברעאיש.

אָבער, האָט צעדערבוים אויך געוואָלט‎ צו דערגרייכן צו די אָרעמע, "פרימיטיווע" חסידים פֿון זײַן קינדהײַט, און בכן, אין 1863, האָט זיך אָנגעהויבן צו אַרויסגעבן אַ סופּלעמענט אויף יידיש—"קול מבשר". מיט "קול מבשר" (און זײַן נאָכקומער אין פעטערבורג, "די יידישעס פֿאָלקסבלעט"), האָט ער געפּרוווט צו נוצן יידישע איבערזעצונגען פֿון וועלטלעכער ליטעראַטור (פֿון אלעקסאנדער פושקין, למשל) צו צוציען די חסידים צו רוסיש, פויליש, און דײַטש.

אָבער מיט צייַט, זײַנען זײַן צילן געביטן. ווען האָט צעדערבוים געטראָפֿן מיט אַ סך פֿון די גרעסטע יידישע ראָמאַניסטן פֿון דער צייַט, האָט ער זיך אָנגעהויבן צו זען די יידישע שפראַך ווי אַ לעביקע וועלטלעכע שפראַך. סוף-כּל-סוף, איז ער געוואָרן אַ טשעמפּיאָן פֿון וועלטלעכער ליטעראַטור אויף "זשאַרגאָן", און "קול מבשר" איז געווען אַ פּלאַטפאָרמע פֿאַר אַ סך פֿון די גרעסטע יידישע מחברים, בתוכם:

* מענדעלע מוכר ספרים (שלום יעקב אַבראַמאָװיטש), ראָמאַניסט
* אברהם בער גאָטלאָבער, דער מחבר פֿון "דער גלגול" (אַן אַנטיחסידישע סאַטירע)
* שלום עליכם

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פוילישע יידן
קאַטעגאָריע:יידישע זשורנאליסטן
קאַטעגאָריע:רוסישע שרייבער
קאַטעגאָריע:משכילים
מייז היל באן סטאנציע

**מייז היל** () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אין מייז היל, גריניטש, לאנדאן, צוויי מינוט צופיס פון גריניטש פארק. 

זי איז אין טראוולקארט זאנע 3.

## היסטאריע
מייז היל סטאנציע איז געעפנט געווארן אין 1873 דורך דער דרום־מזרחדיקער באן מיטן נאמען **גריניטש (מייז היל)**, און איז געווען פינעף יאר א סוף־סטאנציע.

## באדינונג
===סאדאיסטערן==
אין די נישט שפיץ שעה׳ן פארן:
* 6 באנען א שעה מערב קיין לאנדאן קאנאן סטריט;
* 2 באנען א שעה מזרח קיין סלייד גרין, ווייטער קיין קאנאן סטריט אדורך בעקסליהיט
* 2 באנען א שעה מזרח קיין סלייד גרין, ווייטער קיין קאנאן סטריט אדורך סידקאפ
* 2 באנען א שעה מזרח קיין 

### טעמזלינק
* 2 באנען א שעה קיין 
* 2 באנען א שעה קיין ריינהאם

## וועבלינקען
* 

קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין לאנדאן
קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
פינסק

**פינסק** (בעלארוסיש: Пінск *פינסק*; ; ) איז א שטאט אין בעלארוס אינעם בריסקער וואבלאסט, פלאצירט 160 ק״מ מזרח פון בריסק און 222 ק״מ דרום־מערב פון דער הויפטשטאט מינסק. געאגראפיש געפינט זיך די שטאט אין פאלעסיע, איינער פון די גרעסטער זומפ געגנטן אין אייראפע.

די שטאט ליגט אויף די ברעגן פונעם טייך פריפעט (וואס גיסט אין דעם דניעפער אריין נאנט צום דרום גרענעץ פון בעלארוס מיט אוקראינע).

## היסטאריע
די שטאט ווערט דערמאנט צום ערשטן מאל אין 1097 מיטן נאעמן פינעסק, וואס געהערט צום פירשט פון קיעוו, סוויאטאפאלק פון טוראוו. אין יאר 1320 האבן די הערשער פון נאווהארדאק איינגענומען פינסק וואס איז פון דעמאלסט געווארן א טייל פון דער גרויסהערצאגשאפט פון ליטע. אין יאר 1569, נאך דער פאראייניקונג פון ליטע מיט פוילן, איז פינסק געווארן דער צענטער פון דעם בריסקער פראווינץ אין דער פויליש-ליטווישער קאמאנוועלט.
אין 1581 האט דער פוילישער קעניג געגעבן פינסק מאגדעבורג רעכטן.

אין יאר ה'ת' ביי דעם אויפשטאנד פון די קאזאקן אונטער באגדאן כמעלניצקי קעגן דעם פוילישן מלך יאן קאזימיר דער צווייטער, האבן די קאזאקן איינגענומען פינסק און אויסגעפירט א פאגראם קעגן די יידן.

דער שוועדישער מלך קארל דער צוועלפטער האט איינגענומען די שטאט אין 1706 און האט זי פארברענט. טראץ דעם האט זיך די שטאט ווידערגעשטעלט אויף די פיס. ביי דער צווייטער טיילונג פון פוילן אין 1793 איז פינסק געפאלן צו דער רוסלענדישער אימפעריע.

לויטן רוסישן צענזוס פון 1897 האבן געוואוינט אין פינסק 28,400 מענטשן, 74% פון זיי יידן; פינסק איז געווען כמעט די מערסט יידישע שטאט אונטער צארישער הערשאפט.אין 1900 האבן געוואוינט אין פינסק 21,065 יידן.

### 20סטער יארהונדערט 
די דייטשע אימפעריע האט איינגענומען פינסק דעם 15טן סעפטעמבער 1915 במשך דער ערשטער וועלט-מלחמה.

אין 1920 איז פינסק געווארן א טייל פון דעם נייעם פוילן. פינסק איז געווען לכתחילה די הויפטשטאט פון דער פאלעסיער גובערניע אבער נאך א גרויסער שריפה דעם 7טן סעפטעמבער 1921 האט מען אריבערגעפירט די הויפטשטאט צו בריסק.

נאך דער אפעראציע בארבאראסע איז פינסק געווען אקופירט דורך נאצי דייטשלאנד פון דעם 4טן יולי 1941 ביזן 14טן יולי 1944. רוב פון די יידן האבן זיי אויסגעהרגעט אין 1942 ווען זיי האבן ליקווידירט די פינסקער געטא. אין איין טאג האבן זיי געהרגעט 10,000 יידן.

זייט 1991 איז פינסק א טייל פון אומאפהענגיקן בעלארוס.

## באקאנטע מענטשן פון פינסק 
* רבי לוי יצחק, דער ״קדושת לוי״, איז געווען רב אין פינסק
* רבי ברוך עפשטיין, מחבר פון ״תורה תמימה״ און נאך ספרים
* רבי חיים קאניעווסקי, א פירער פון דעם ליטווישן עולם, געבוירן אין פינסק
* גאלדא מאיר, פרעמיער מיניסטער פון ישראל, האט געוואוינט צוויי יאר אין פינסק

## זעט אויך
## וועבלינקען
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין בעלארוס
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
אקטאן הויפט ליניע באן סטאנציע

**אקטאן מיין ליין** () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער גרויס-מערבדיקער הויפט ליניע וואס געפינט זיך אין אקטאן, לאנדאנער בארא פון אילינג, מערב לאנדאן.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3.

די סטאנציע ווערט געדינט דורך TfL באן. מזרח פארט די באן גראד קיין פאדינגטאן.

## היסטאריע 
די גרויסע מערבדיקע באן האט געעפנט די סטאנציע דעם 1טן פעברואר 1868 מיטן נאמען **אקטאן**. אום 1טן נאוועמבער 1949 האט מען געענדערט איר נאמען צו **אקטאן מיין ליין**.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין לאנדאן
1491

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 28סטן יוני - הענרי דער אכטער, מלך פון  ענגלאנד (געש' 1547)
* 31סטן דעצעמבער - זשאק קארטיער, פראנצויזישער אויספארשער (געש' 1557)

## געשטארבן
פעטס וואוד באן סטאנציע

**פעטס וואוד** () איז א באו סטאנציע אויף דער דרום-מזרחדיקער הויפט ליניע וואס באדינט פעטס וואוד, לאנדאנער בארא פון בראמלי, דרום־מזרח לאנדאן. 
די סטאנציע ווערט באדינט דורך סאדאיסטערן און טעמזלינק, און איז אין טראוולקארט זאנע 5.

## היסטאריע
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אויף דער הויפטליניע צפון פון ארפינגטאן אום 9טן יולי 1928 מיט איין אינזל פעראן.

## גאלעריע 

File:Petts Wood stn fast northbound look south.JPG|צפונדיקער גיך פעראן, קוקנדיק אויף דרום
File:Petts Wood stn fast southbound look north.JPG|דרומדיקער גיך פעראן, קוקנדיק אויף צפון
File:Petts Wood stn signage.JPG|פעראן שילד

## באדינונגען
אין די נישט־שפיץ שעה׳ן איז די באדינונג:
### סאדאיסטערן
* 4 באנען א שעה אלע סטאנציעס קיין לאנדאן וויקטאריע
* 2 באנען א שעה קיין לאנדאן טשארינג קראס
* 2 באנען א שעה אלע סטאנציעס קיין קאנאן סטריט
* 8 באנען א שעה קיין  (2 פון זיי פארן ווייטער קיין 

### טעמזלינק
* 2 באנען א שעה קיין קענטיש טאן (אין די שפיץ שעה׳ן קיין )
* 2 באנען א שעה קיין 

## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין לאנדאן
קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
רעדהיל באן סטאנציע

**רעדהיל באן סטאנציע** () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער ברייטאן הויפטליניע וואס באדינט דאס שטעטל רעדהיל, סארי, ענגלאנד. די סטאנציע איז אן איבערבייט פונקט אויף דער ברייטאן הויפטליניע.

## היסטאריע
די לאנדאן און ברייטאן באן האט געעפנט די ערשטע סטאנציע אום 12טן יולי 1841 מיטן נאמען ״רעד היל און רייגייט ראד״. אין 1844 האט מען פארמאכט די סטאנציע, און די לאנדאן און ברייטאן באן האט אנגעהויבן ניצן די רייגייט און רעדהיל סטאנציע פון דער דרום־מזרחדיקער אייזנבאן.

אין יולי 1929 האט מען געענדרט איר נאמען צו ״רעדהיל״.

## באדינונגען
### סאדערן
* 2 באנען א שעה צפונדיק קיין לאנדאן וויקטאריע 
* 8 באנען א שעה צפונדיק קיין לאנדאן ברידזש
* 2 באנען א שעה דרומדיק קיין הארשאם
* 1 באן א שעה דרומדיק קיין טאנברידזש
* 1 באן א שעה דרומדיק קיין רייגייט

### גרויס-מערבדיקע באן
* 1 באן א שעה קיין 
* 2 באנען א שעה קיין רעדינג

### טעמזלינק
* 2 באנען א שעה צפונדיק קיין בעדפארד
* 2 באנען א שעה צפונדיק קיין פיטערבארא
* 2 באנען א שעה דרומדיק קיין גאטוויק פליפעלד
* 2 באנען א שעה דרומדיק קיין הארשאם

## גאלעריע 

File:Redhill Station 01.JPG| 
File:Redhill Station 02.JPG| 

## ליניעס 
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין סארי
קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
קולזדאן דרום באן סטאנציע

'*קולזדן דרום* () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער ברייטאן הויפטליניע וואס באדינט קולדזן אין דער לאנדאנער בארא פון קרוידן, דרום לאנדאן. זי איז אין טראוולקארט זאנע 6. די סטאנציע האט צוויי פעראנען וואס זענען גענוג לאנג פאר א באן מיט 12 וואגאנען.

## היסטאריע
קולזדן געפינט זיך אויף א שטרעק פון דער אייזנבאן וואס דער בריטישער פארלאמענט האט געהייסן זאל ווערן געטיילט צווישן צוויי רוטעס, די לאנדאן און ברייטאן באן רוטע קיין ברייטאן און די דרום-מזרחדיקע אייזנבאן קיין דאווער.

די דרום-מזרחדיקע אייזנבאן האט געעפנט די סטאנציע אום 1טן אקטאבער 1889.

## באדינונגען
### סאדערן
* 2 באנען א שעה צפונדיק קיין לאנדאן וויקטאריע
* 2 באנען א שעה דרומדיק קיין רייגייט

### טעמזלינק
* 2 באנען א שעה צפונדיק קיין פיטערבארא
* 2 באנען א שעה דרומדיק קיין הארשאם

## גאלעריע 

File:Coulsdon South stn look south.JPG| קוקנדיק אויף דרום
File:Coulsdon South stn look north.JPG| קוקנדיק אויף צפון
File:Coulsdon South stn signage.JPG|סטאנציע שילד

## ליניעס 
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין דער לאנדאנער בארא פון קרוידן
קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
יצחק יוחנן האגער

רבי **יצחק יוחנן האגער** איז דער וויזשניצער רבי פון וויליאמסבורג.

## לעבנסגעשיכטע און אייגנשאפטן
רבי יצחק יוחנן איז געבוירן געווארן י"ח אב ה'תשט"ו אין וויליאמסבורג, ברוקלין, צו רבי מרדכי האגער, דער פריערדיגער וויזשניצער און מרת סימא מירל, טאכטער פון רבי יעקב יוסף טווערסקי, דער פריערדיגער סקווערער רבי. 

זייענדיג א יונגער בחור, איז ער געשיקט געווארן קיין ארץ-ישראל צו לערנען אין דער ישיבה פון זיין זיידן דער אמרי חיים. 

ער ווייזט א שטוינענדע בקיאות אין דעם ספר הקדוש אמרי חיים, און אויך קען ער פילצאליגע עובדות און מעשיות אויפן אמרי חיים. ביי זיינע דרשות דערמאנט ער דעם זיידן. 

אין יאר ה'תשל"ג, האט ער געהייראט מרת חיה מינדל, טאכטער פון רבי משה האלבערשטאם,קיוויאשדער רב פון וויליאמסבורג. נאך זיין חתונה האט ער געלערנעט אין קיוויאשדער כולל.

נאכדעם וואס זיין פאטער האט זיך אריבערגעצויגן קיין מאנסי האט רבי יצחק יוחנן איבערגענומען די וויזניצ'ע רבנות אין וויליאמסבורג. רבי יצחק יוחנן איז באקאנט אלס א צדיק תמים ונשגב. 

רבי יצחק יוחנן אריינגעטאן אין אלע עניני הקהילה, און יעדער קליינער פרט גייט דורך זיינע הענט. ער פירט די קהילה מיט שטייפקייט און עקשנות פון איין זייט און אויך ווייכקייט פון די צווייטן זייט

אפטמאל דאוונט רבי יצחק יוחנן שחרית אין דער וויזשניצער תלמוד תורה מיט די קינדער. ער איז שטארק אריינגעלייגט אין עניני חינוך פונעם חדר און די ישיבה, אין די זומער מאנאטן געפינט ער זיך אין קעמפ מיט די קינדער און בחורים.

אום כ"ט אדר ה'תשע"ח איז ער געקרוינט געווארן אלס ממשיך פון זיין פאטער אין וויליאמסבורג, די קהילה רעכנט  500 משפחות, ווי אויך א ברייטע נעץ פון מוסדות, און די וויזניצע אינגעל און מיידעל קעמפס, אין ליבערטי און סאוט פאלסבורג.

## קינדער
***בת שבע**, ווייב פון ר' **חיים מאיר הורוויץ**, וויזניץ וויליאמסבורג דיין, זון פונעם פריערדיגן מעליצער רבי'ן.
***מרים חנה רחל**, ווייב פון איר שוועסטער-קינד ר' **דוד**, זון פון רבי **אברהם דוב טווערסקי**, רחמיסטריווקער רב אין מאנסי, איידעם פון רבי **מרדכי האגער**
***ברכה**, ווייב פון ר' **אברהם זרח אריה לייביש טווערסקי**, זון פון רבי **מנחם נחום**, טשערנאבילער רבי פון בני ברק.
***ריבא מלכה**, ווייב פון איר שוועסטער-קינד ר' **חיים מאיר האגער**, זון פון  איר פעטער רבי **אהרן**, וויזשניצער רבי פון מאנטריאל.
***חיים מאיר**, האט געהייראט זיין שוועסטער-קינד **ציפורה ברכה**, טאכטער פון זיין פעטער רבי **ברוך שמשון האגער**, וויזשניצער רבי פון בית שמש.
***מרגליא**, ווייב פון איר שוועסטער-קינד ר' **דוד האגער**, זון פון איר פעטער רבי **מנחם מענדיל**, וויזשניצער רבי פון **קייאמישע לייק**.
***ביילא**, ווייב פון ר' **שלום מרדכי פרידמאן**, זון פון רבי **יוסף חיים**, אב"ד בערזאן ניו יארק.
***ציפורה**, ווייב פון איר שוועסטער-קינד'ס זון ר' **שמואל צבי**, זון פון רבי **יעקב יוסף האגער**, וויזשניצער רבי פון בארא פארק.

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער אדמורי"ם
יצחק יוחנן האגער
מערסטהאם באן סטאנציע

**מערסטהאם** () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער ברייטאן הויפטליניע וואס באדינט מערסטהאם, סארי, ענגלאנד.  די סטאנציע ווערט באדינט דורך סאדערן און טעמזלינק.

## היסטאריע
מערסטהאם געפינט זיך אויף א שטרעק פון דער אייזנבאן וואס דער בריטישער פארלאמענט האט געהייסן זאל ווערן געטיילט צווישן צוויי רוטעס, די לאנדאן און ברייטאן באן רוטע קיין ברייטאן און די דרום-מזרחדיקע אייזנבאן קיין דאווער; צוליב דעם זענען געווען צוויי באן סטאנציעס אין מערסטהאם.

די דרום-מזרחדיקע אייזנבאן האט געעפנט די היינטיקע סטאנציע אום 4טן אקטאבער 1844.

## באדינונגען
### סאדערן
* 2 באנען א שעה צפונדיק קיין לאנדאן וויקטאריע
* 2 באנען א שעה דרומדיק קיין רייגייט

### טעמזלינק
* 2 באנען א שעה צפונדיק קיין פיטערבארא
* 2 באנען א שעה דרומדיק קיין הארשאם

## גאלעריע 

File:Merstham station looking south (geograph 5475260).jpg| קוקנדיק אויף דרום
File:Merstham station looking north (geograph 5475265).jpg| קוקנדיק אויף צפון

## ליניעס 
קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין סארי
בית ישראל ודמשק אליעזר ישיבה

קליין|די בית ישראל דמשק אליעזר ישיבה געביידע אין בני ברק
**בית ישראל ודמשק אליעזר** איז די הויפט און גרעסטע וויזשניצער ישיבה אין בני ברק. די ישיבה שטייט אין הויפט פונעם היינטיגן ראש ישיבה, רבי מנחם ערנסטער, זון פון רבי משה און מרת שבע ברכה, און איידעם פון רבי משה יהושע האגער, דער פריערדיגער וויזשניצער רבי פון בני ברק.

## אורשפרינגליכע געשיכטע
פאר דער צווייטער וועלט קריג, איז געווען א ישיבה אין וויזשניץ, וואס איז געלייטעט געווארן דורך דעם רבי'ן, רבי ישראל האגער, וועלכער איז געווען באקאנט אלס דער "אהבת ישראל", און דורך זיין זון רבי מנחם מענדיל האגער, וואס איז שפעטער געווארן ווישאווער רבי, בעל מחבר ספר "שארית מנחם". די ישיבה איז געווען גערעכנט אלס איינע פון די בעסטע ישיבות אין בוקאווינא. דער לימוד אין דער ישיבה פלעגט אריינרעכענען אין זיך ש"ס, און שולחן ערוך חושן משפט ווי די שטייגער פון אלע אנדערע ישיבות אין רומעניע און אונגארן, וואס האבן איינגעגלידערט אונטערריכטן פון הלכה מיט אונטערריכטן פון גמרא. דער אהבת ישראל פלעגט דורכפירן א פארהער אין דער ישיבה, יעדן ערב ראש חודש, און דער שארית מנחם וואס האט געדינט אלס ראש ישיבה, פלעגט פארהערן יעדער ערב שבת. ווען די ערשטע וועלט קריג איז אויסגעבראכן, האט דער אהבת ישראל פארלאזט וויזשניץ און אריבערגעצויגן קיין גרויסווארדיין, דארט וואו ער האט אנגעפירט זיין הויף ביז צו זיין פטירה אום ב' סיון ה'תרצ"ו, און צוליב דער מלחמה האט מען צוגעמאכט די ישיבה.

## די  ישיבה אין אייראפע
אין תרפ”ג (1923) האט דער אהבת ישראל אויפגעשטעלט די וויזשניצער ישיבה, וואס איז געפירט געווארן דורך זיין דריטן זון רבי אליעזר, אין דער שטאט וויזשניץ אין בוקאווינע.

זיין ברודער דער ווישעווער רב האט געהאט א באזונדערע ישיבה אין אויבער ווישעווע, מארמאראש, ווי אויך זיין ברודער דער סערטער רבי האט געהאט א ישיבה אין סירעט, רומעניע.

ביי דער ענדע פון דער צווייטער וועלט־מלחמה אין 1944 איז דער דמשק אליעזר, רבי אליעזר האגער, ארויפגעקומען קיין ארץ ישראל און ער האט דארט אויפגעשטעלט די וויזשניצער ישיבה פון פריש אין תל אביב, צוזאמען מיט זיין נעפע רבי משה יהושע. די ישיבה האט זיך שפעטער אריבערגעצויגן קיין שיכון וויזשניץ בני ברק וואו זי שטייט ביזן היינטיגען טאג. 
קאַטעגאָריע:וויזשניץ
קאַטעגאָריע:חסידישע ישיבות
קאַטעגאָריע:בני ברק
1492

## געשעענישן 
* 31סטן מערץ - גירוש ספרד: פערדינאנד, מלך פון שפאניע, און די מלכה איזאבעלא באפעלן די יידישע איינוואוינער זיך צו שמדן אדער צו ווערן פארטריבן פון שפאניע.
* 31סטן יולי - גירוש ספרד: די לעצטע יידן פארלאזן שפאניע.
* 3טן אויגוסט – קריסטאפער קאלאמבוס הייבט אן זיין רייזע אין וואס ער איז אנגעקומען אין אמעריקע.

* 12טן אקטאבער – קריסטאפער קאלאמבוס אנטפלעקט אמעריקע.
* 28סטן אקטאבער - קאלאמבוס קומט אן צום ערשטן מאל אין קובא.
* 5טן דעצעמבער - קריסטאפער קאלומבוס אנטפלעקט דעם אינזל היספאניאלא.
* 31סטן דעצעמבער - 100,000 יידן פארטריבן פון סיציליע.

## געבוירן 
* 2טן יולי - עליזאבעט טיודאר, ענגלישע פרינצעסין (געש' 1495)

## געשטארבן
אליעזר זאב האגער

רבי **אליעזר זאב האגער** (געב' כ"ג חשוון ה'תשי"ז), איז דער וויזשניצער רבי פון ירושלים, און א לאנגיעריגער מעדיצינישער עסקן.

## לעבענסגעשיכטע און טעטיגקייט
רבי אליעזר זאב איז געבוירן געווארן אין פאראייניקטע שטאטן, צו זיין פאטער רבי מרדכי האגער, דער פריערדיגער וויזשניצער רבי פון מאנסי, און צו זיין מוטער מרת סימא מירל, טאכטער פון הרה"ק רבי יעקב יוסף טווערסקי, דער פריערדיגער סקווערער רבי. 

ער האט געהייראט מרת דבורה, טאכטער פון רבי דוד טווערסקי, דער געוועזענער סקווערער רבי פון בארא פארק. 

אין אויפטראג פון זיין פאטער איז ער געשיקט געווארן קיין ירושלים צו דינען אלס רב פון דער ארטיגער קהילה פון די מאנסי-וויזשניצער חסידים. דער רבי האט יענע יארן אנגעקניפט נאענטע באציאונגען אין שטוב פון דער ירושלימער רב, רבי משה אריה פריינד, ווי אויך מיט דעם תולדות אברהם יצחק רבי, רבי שמואל יעקב קאהן, נאך איידער ער איז געווארן א רבי. 

שפעטער איז ער צוריקגעפארן קיין אמעריקע וואו ער אין א געוויסן זון איבערגענומען זיין שווער מיטן קונה זיין א שם פון א מעדיצינישער עסקן, וואס האט פארבינדונגען מיט די גרעסטע דאקטוירים. דער רבי פארברענגט א סאך אין דעם מאונט סיני שפיטאל וואו ער העלפט ארויס טויזנטער חולי ישראל.

נאך דער פטירה פון זיין פאטער, איז ער געקרוינט געווארן אלס דער וויזשניץ ירושלימ'ער רבי, דער רבי פארט כסדר קיין ירושלים, אבער איבערן יאר איז דער רבי מער ווייניגער אין בארא פארק, וואו ער דאווענט אין דער שוהל אויף דער 42סטער גאס.

## קינדער
*הרב **יצחק** (איצי), האט געהייראט מרת שפרה מלכה, טאכטער פון רבי שמואל דוד קרויז, אב"ד אודווארי.
*מרת **ציפורה**, ווייב פון הרב יעקב דוד ראבינאוויטש, זון פון ביאלע-פשיסחא רבי.
*מרת **שיינא פערל**, ווייב פון הרב אלעזר שטיין, זון פון אב"ד פאלטיטשאן.
*הרב **חיים מאיר**, האט געהייראט מרת רייזל, טאכטער פון רבי משולם זלמן לייפער, טעמעשווארער רבי פון בארא פארק.
*הרב **יעקב יוסף**, האט געהייראט מרת פייגא רייזל, טאכטער פון רבי משה שנעעבאלג, טשערנאוויצער רבי, און זון פון רבי מענדיל שנעעבאלג, גאב"ד מאנטשעסטער.
*מרת **מרגליא**, ווייב פון הרב ישראל מאסקאוויטש, זון פון רבי יצחק יחיאל מיכל, רב פון דער שאצער קהילה אין מאנסי, און איידעם פון הרה"ק רבי מרדכי האגער, פון וויזשניץ מאנסי.
*מרת **רבקה נעכא**, ווייב פון הרב יוחנן טווערסקי, זון פון רבי נחמן יוסף, זון פון רבי מנחם נחום, זון פון רבי יוחנטשע פון רחמיסטריווקא ירושלים.

אליעזר זאב
ביבליאטעק פון דער היינטצייטיקער יידישער ליטעראטור

**ביבליאָטעק פֿון דער הײַנטצײַטיקער ייִדישער ליטעראַטור** איז אַ ביכער-סעריע, וואָס דערשײַנט אין תּל-אָבֿיבֿ זינט 2015. זי איז געגרינדעט געוואָרן און ווערט רעדאַגירט דורך וועלוול טשערנין און מיכאל פֿעלזענבאַום, טיילווײַז פֿינאַנסירט פֿון דער ישׂראלדיקער "נאַציאָנאַלער אינסטאַנץ פֿאַר ייִדישער קולטור". 

**ביכער, וואָס זײַנען דערשינען אין דער סעריע:**

1. ישׂראל נעקראַסאָוו, "אָפּגעברענטע שטעט", לידער, 2015.

2.	פֿעליקס חיימאָוויטש, "רעדן מיט עכאָ", לידער, 2016.

3.	זיסי ווייצמאַן, "אַ פֿריילעכער רעגן", לידער, 2016.

4.	באָריס קאַרלאָוו, "אָנגעצויגענע סטרונע", לידער, 2016.

5.	הערשל-צבֿי כּנר, "דער קלאָון אין אוישוויץ", דערציילונגען, 2016.

6.	עפֿרה אליגון, "אַ דאַמע מיט בלומען", דערציילונגען, 2016.

7. בערל קאָטלערמאַן, "דער סוד פֿון ווײַסע בערן", זיבן נאָוועלעס, 2017.

8.	"אַ רינג", אַנטאָלאָגיע, ייִדישע פּאָעזיע, נאָכן-חורבן-דור, 2017.

9. ירמיהו־אהרן טאַוב, "אַ מויז צווישן וואַקלדיקע וואָלקן־קראַצערס", לידער, 2017.

10. מיכאל פֿעלזענבאַום, , "ביאָגראַפֿיע פֿון אַ סענטימענטאַלער לבֿנה", אַוואַנטורע-נאָוועלן, 2017.

11. וועלוול טשערנין, "נאָענט צו מיר", עסייען, 2017.

12. מאַרעק טושעוויצקי, "פֿון ביידע זײַטן שפּיגל", לידער, 2018.

13. מיכאל קרוטיקאָוו, "צווישן שורות", נאָטיצן וועגן ייִדישער קולטור, 2018.

14. גענאַדי עסטרײַך, "פֿון מײַן און ניט נאָר פֿון מײַן לעבן", דערציילונגען און עסייען, 2018.

15. וועלוול טשערנין, "בײַם ראַנד פֿון שטורעם", לידער, 2019.

16. הלל קאַזאָווסקי, "ווערטער און בילדער", אַרטיקלען וועגן דער ייִדישער קונסט, 2019.

17. קאָבי ווײַצנער, "אפֿילו בײַ אונדז אין מאַנהעטן", צוויי פּיעסן, 2020.

18. "הערט אַ מעשׂה", אַנטאָלאָגיע פֿון ייִדישער מאָדערנער דערציילונג אין מדינת־ישׂראל, 2020.

19. לעקסיקאָן פֿון דער ייִדישער ליטעראַטור אין ארץ־ישׂראל, ערשטער באַנד א': א – מ, 2021

20.  לעקסיקאָן פֿון דער ייִדישער ליטעראַטור אין ארץ־ישׂראל, ערשטער באַנד: ב' נ – ש, 2023

21. וועלוול טשערנין, לעקסיקאָן פֿון דער הײַנטצײַטיקער ייִדישער ליטעראַטור, 2025.

קאַטעגאָריע:יידיש-שפראכיגע ביכער