open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
פעניצילין

קליין|אטאמישע סטרוקטור פון פעניצילין
**פעניצילין** איז א ברייט־באניצטער אנטיביאטיק קעגן באקטערישע אינפעקציעס. דער סקאטישער וויסנשאפטלער סיר אלעקסאנדער פלעמינג האט ערפינדט פעניצילין אין 1928. אין די 1940ער האט מען אנגעהויבן פראדוצירן פעניצילין אויף א ברייטן אופן. מען ניצט פעניצילן קעגן מוח מעמבראן אנצינדונג, לונגען אנטצינדונג און נאך א סך קראנקייטן. 

טייל מענטשן זענען אלערגיש צו פעניצילין.

פעניצילין איז דער ערשטער אנטיביאטיק וואס מען האט ערפינדט און האט גורם געווען א רעוואלוציע אין פארמאקאלאגיע און מעדיצין.

קאַטעגאָריע:מעדיקאמענטן
אברהם גראדזינסקי

הרב **אברהם גראדזינסקי** (ה'תרמ"ד - כ"ט תמוז ה'תש"ד ;  1884 - 13טן יולי 1944) איז געווען דער משגיח פון דער כנסת ישראל ישיבה אין סלאבאדקע, ליטא.. אין די לעצטע יארן פארן חורבן אייראפע איז הרב גראדזינסקי געווארן ראש ישיבה. ער איז דערמארדעט געווארן דורך די נאציס.

## ביאגראפיע 
הרב אברהם איז געבוירן געווארן אין ווארשע צו זיין פאטער רב יצחק. ביי די 17 יאר איז ער געפארן צו גיין לערנען אין דער ישיבה אין סלאבאדקע (היינט א פארשטאט פון קאוונע), און ער איז געווארן א תלמיד פון רבי נתן צבי פינקל, דער "אלטער פון סלאבאדקע". ביי די 21 יאר האט דער ראש ישיבה אים געקליבן צוזאם מיט נאך דריי בחורים איינצופירן די שיטה פון מוסר אין דער טעלזער ישיבה. נאך דער הצלחה פון דער מיסיע איז ער צוריק אין סלאבאדקע ווען ער געווען אלט 24 יאר און מען האט אים אריינגענומען אין דער הנהלה פון דער ישיבה.

ביי דער ערשטער וועלט מלחמה האט די ישיבה געוואנדערט פון ארט צו ארט. אין יענער תקופה האט הרב גראדזינסקי זיך אויסגעוויזן פאר א מנהיג און א מחנך וואס איז עמפינדלעך צו יענעמס פיין. נאך א קורצן וויזיט אין ארץ ישראל און אין דער חברונער ישיבה וואס איז געגרינדעט געווארן אין תרפ"ה דורך א גרופע סלאבאדקער בחורים, איז ער צוריקגעפארן אין  סלאבאדקע, און פון תרפ"ז האט ער געדינט אין דעם אמט פון ראש הישיבה און מנהל הרוחני, וויבאלד דער אלטער פון סלאבאדקע און רבי משה מרדכי עפשטיין זענען אריבער צו פירן די ישיבה אין חברון.

## משפחה 
הרב אברהם גראדזינסקי האט געהייראט די טאכטער פון דעם פריערדיקן משגיח אין סלאבאדקע, הרב דוב הירש העלער. (הרב העלערס צווייטע טאכטער, איטה עטיל, האט חתונה געהאט מיט הרב יעקב קאמינעצקי.)
 
זייער קינדער זענען:
* הרב יצחק גראדזינסקי פון בני ברק, איידעם פון הרב מרדכי זעליוואנסקי. דער איידעם פון הרב יצחק גראדזינסקי איז  הרב בן ציון קוק, זון פון הרב שלמה קוק, געוועזענער רב פון רחובות.
* די ווייב פון הרב שלמה וואלבע - פון די גרויסע בעלי מוסר אין דעם לעצטן דור
* שרה, ווייב פון  הרב חיים קרייזווירטה - דער "קראקעווער עילוי", אנטווערפענער רב.
* די ווייב פון  הרב ברוך ראזנבערג - ראש ישיבה פון דער סלאבאדקער ישיבה אין בני ברק.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:פוילישע רבנים
קאַטעגאָריע:ליטווישע ראשי ישיבות
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין אייראפע
קאַטעגאָריע:משגיחים
קאַטעגאָריע:רבנים אומגעקומען אין חורבן אייראפע
קאטעגאריע:קדושים
קאַטעגאָריע:יידן פון ווארשע
בורדזש כאליפא

קליין|בורדזש כאליפא
**בורדזש כאַליפֿאַ** (, טייטש "כאליפא טורעם") איז א  וואלקן קראצער אין דוביי, פאראייניגטע אראבישע עמיראטן. מ'האט אנגעהויבן בויען דעם 21סטן סעפטעמבער 2004. בשעת ווען מען האט אים געבויט האט מען גערופן דעם טורעם *בורדזש דוביי* (דוביי טורעם), אבער ביים עפענען דעם 4טן יאנואר 2010 האט מען געגעבן די געביידע דעם נאמען פון כאליפא בין זייד אל נאחיאן, דער פרעזידענט פון די  פאראיניגטע אראבישע עמיראטן. דער טורעם איז הויך 829.84 און איז דער העכסטער געבויטער סטרוקטור אין דער וועלט. די געביידע האט 163 שטאק. די ליפטן פארן זייער גיך, 64 ק"מ/שעה.

קאַטעגאָריע:געביידעס
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע אראבישע עמיראטן
28סטן סעפטעמבער

**28 אין סעפטעמבער** איז דער 271סטער טאג פון יאר (272סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 94 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1066 - וויליאם דער ערשטער אינוואדירט ענגלאנד.
* 1939 - ווארשע פאלט אין די הענט פון דער ווערמאכט.
* 1958 - גינע פראקלאמירט איר זעלבשטענדיקייט.

## געבוירן 
* 551- - קאנפוציוס, כינעזער פילאסאף (געש' 479-)
* 1841 - זשארזש קלעמענסא, פראנצויזישער פאליטיקער (געש' 1929)

## געשטארבן 
* 1895 - לואי פאסטער, פראנצויזישער מיקראביאלאג און כעמיקער (געב' 1822)
* 1953 - עדווין האבל, אמעריקאנער אסטראנאם (געב' 1889)
* 1964 - הארפא מארקס, אמעריקאנער קאמיקער (געב' 1888)
* 1970 - גאמאל אבדול נאסער, פרעזידענט פון עגיפטן (געב' 1918)
* 1989 - פערדינאנד מארקאס, פרעזידענט פון די פיליפינען (געב' 1917)
* 2000 - פיער עליאט טרודא, דער 15טער פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע (געב' 1919)

## געשעענישן פונעם טאג 
* 

----
* 27סטן סעפטעמבער - 29סטן סעפטעמבער
* סעפטעמבער

28
טאסמאן-ים

קליין|220px|מאפע פונעם טאסמאן-ים
קליין|סאטעליט בילד פונעם טאסמאן-ים
דער **טאַסמאַן-ים** (; מאאריש: *Te Tai-o-Rehua*, *טע טיי־א־רעהואַ*) איז א גרויסער קערפער פון וואסער צווישן אויסטראליע און ניי זילאנד, א דיסטאנץ פון אומגעפער 2000 ק"מ. דער ים איז גרויס 2,800&nbsp;ק"מ (בערך) פון צפון צו דרום. ער איז א דרום־מערבדיקער אפשניט פונעם דרום פאציפישן אקעאן. מען האט געגעבן דעם ים זיין נאמען נאכן האלענדישן אויספארשער אבעל טאסמאן, דער ערשטער אייראפעישער וואס האט אנטפלעקט ניי זילאנד און טאסמאניע.

סיי אין אויסטראליע סיי אין ניי זילאנד איז דער טאסמאן-ים ברייט גערופן **דעם ראוו** (); למשל, *אריבערגיין דעם ראוו* מיינט פארן קיין ניי זילאנד פון אויסטראליע אדער פארקערט. 

די קערפער פון וואסער לעבן דעם טאסמאן-ים זענען דער קאראל ים צו צפון, דער פאציפישער אקעאן צו צפון־מזרח און מזרח, דער דרום אקעאן צו דרום־מזרח און דרום, און דער באס דורכגאס צו מערב.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:ימען
קאַטעגאָריע:אויסטראליע
קאַטעגאָריע:ניו זילאנד
קאַטעגאָריע:פאציפישער אקעאן
מאניטאבא

**מאַניטאבאַ** () איז א פראווינץ אין קאנאדע, מיט א שטח פון 649,950 ק"מ2 און האט א פלאכע טאפאגראפיע. די הויפט אינדוסטריעס אין דעם פראווינץ זענען לאנדווירטשאפט, טראנספארטאציע, פאבריקאציע, מינערײַ, וועלדערײַ, ענערגיע און טוריזם.

די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז וויניפעג, וואו וואוינער 60% פון דעם פראווינצנס באפעלקערונג.

מאניטאבא איז געווארן א פראווינץ פון קאנאדע אין 1870. דער היינטיקער פרעמיער מיניסטער איז גרעג זעלינגער.
סעמיהאלי

**סעמיהאַלי** אדער **סעמיהײַ** () איז געווען א דארף אין סאבאלטש-סאטמאר-בערעג דיסטריקט אין צפון־מזרח אונגארן. ער געפינט זיך 45 ק"מ מזרח פון מישקאלץ און 26 ק"מ מערב פון נירעדהאז. זייט 1952 איז דאס דארף א טייל פון דער שטאט טיסאוואשווארי.

אין 1880 האבן געוואוינט אין דעם דארף 422 יידן, און אין 1941, 648 יידן.

## וועבלינקען 
* 

קאַטעגאָריע:דערפער אין אונגארן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
אלעסק (הויף)

**אַלעסק** אין מזרח גאליציע איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן האט געוואוינט הרב **חנוך העניך דוב מייער**, אן איידעם ביי הרב שלום רוקח פון בעלזא, וואס זיינע אייניקלעך זענען די רבי'ס פון אלעסק, סאסוב און סטאניסלאוו.
 
## רבי'ס פון דער אלעסקער דינאסטיע
הרב **חנוך העניך דוב** איז געבוירן געווארן אין תק"ס (1800) צו רבי שמואל מאיר פון בעלז, אן איידעם פון רבי מאיר פון בעלז, א תלמיד פונעם בעל שם טוב. ער איז געווען א חסיד פון רבי אורי פון סטרעליסק, רבי נפתלי צבי הורוויץ פון ראפשיץ און פון זיין שווער רבי שלום פון בעלזא. אלס בחור איז ער נאך געווען ביים חוזה פון לובלין. ער איז געווען רב אין סטאנאוו און דערנאך, פון תר"י אין אלעסק. נאך זיין שווער'ס פטירה אין אלול תרט"ו האט ער אנגעהויבן פירן א רביסטעווע. ער האט פארפאסט די ספרים "לב שמח" אויף תורה, הגדה של פסח און סידור. ער איז נפטר געווארן א' אלול ה'תרמ"ד (1884). זיינע איידעמעס זענען געווען רבי חיים אליהו ליבערמאן פון זאלקווא, רבי משה זילבערפארב, רבי צבי רוקח און רבי אשר אנשיל אשכנזי.

זיין עלטערער זון הרב **יצחק** (תקפ"ט - כ"ד אדר תרס"ד) איז געווען זיין ממלא מקום אין אלעסק. ער איז געווען אן איידעם ביי רבי יוסף יאסקע פון לאשקאוויץ, אן אייניקל פון רבי משולם פייוויש העלער פון זשבארזש, דער "יושר דברי אמת". נאך זיין חתונה איז ער געווען א שטיק צייט ביי זיין שווער'ס שווער רבי מאיר פון פרעמישלאן. ער איז געווען א חסיד פון רבי ישראל פון רוזשין און פון זיין זיידן רבי שלום פון בעלז. 
נאך זיין פאטער'ס פטירה האט ער איבערגענומען די רביסטעווע. ער איז געווען מפורסם אלס א גדול בתורה. ער האט געהאט איין טאכטער, וואס האט חתונה געהאט מיט רבי אהרן מנחם מענדל אייכנשטיין, א זון פון רבי סענדער ליפא פון זידיטשוב.

הרב **אהרן מנחם מענדל** איז געווען דער ממלא מקום פון זיין שווער אלס אב"ד און רבי אין אלעסק. ביי דער ערשטער וועלט מלחמה האט ער זיך געצויגן קיין לעמבערג וואו ער איז נפטר געווארן י"ט אב ה'תרפ"ג (1923).
29סטן סעפטעמבער

דעם **29סטן סעפטעמבער** איז דער 272סטער טאג פון יאר (273סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 93 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1939 - פוילן צעטיילט צווישן נאצי דייטשלאנד און דעם סאוועטן פארבאנד.
* 1941 - צווייטע וועלט מלחמה: אנהייב פון דער רציחה פון די קיעווער יידן אין באבי יאר דורך די נאציס און זייערע העלפער
* 1944 - צווייטע וועלט מלחמה: סאוועטישע קראפטן אינוואדירן יוגאסלאוויע
* 1993 - ערדציטערניש אין אינדיע. 10,000 מענטשן אומגעקומען.

## געבוירן 
* 1518 – טינטארעטא, איטאליענישער מאלער פון דער רענעסאנס ערע (געש׳ 1594)
* 1547 - מיגעל דע סערוואנטעס, שפאנישער שרייבער (געש' 1616)
* 1758 - האריישא נעלסאן, בריטישער  אדמיראל (געש' 1805)
* 1901 - ענריקא פערמי, פיזיקער, באלוינט מיטן נאבעל פריז פאר  פיזיק אין 1938 (געש' 1954)
* 1936 - סילוויא בערלוסקאני, פרעמיער מיניסטער פון איטאליע 
* 1938 - ווים קוק, פרעמיער מיניסטער פון האלאנד
* 1943 - לעך וואלענסא, ארבעטער פירער און פרעזידענט פון פוילן
* 1951 - מיטשעל באטשעלעט, פרעזידענט פון טשילע
* 1961 - זשוליא גילארד, פרעמיער מיניסטארקע פון אויסטראליע

## געשטארבן 
* 1560 - גוסטאוו וואסא, מלך פון שוועדן (געב' 1496)
* 1902 - עמיל זאלא, פראנצויזישער שרייבער (באקאנט פאר זיין עסיי "איך באשולדיג" נאך דער דרייפוס פרשה) (געב' 1840)
* 2018 – משה ראטשילד, א חרדישער דאקטער אין ישראל, גרינדער און פרעזידענט פון דעם מעייני הישועה שפיטאל אין בני ברק און זיין ערשטער דירעקטאר (געב׳ 1929)

## פייערטעג
* 

----
* 28סטן סעפטעמבער - 30סטן סעפטעמבער
* סעפטעמבער

29
קאנסאנאנט

א **קאָנסאָנאַנט** איז א טערמין אין לינגוויסטיק וואס באשילדערט איינעם פון די צוויי עיקר סארטן פאנען וואס זענען פאראן אין אלע נאטירלעכע שפראכן, וואס זענען קאנסאנאנטן און וואקאלן. פארשונג אין קאנסאנאנטן, וואס איז א טייל פון דער פארשונג אין אלע פאנען פון א שפראך, געהערט צו די געביטן פון פאנעטיק און פאנאלאגיע וואס געהערן צו לינגוויסטיק. מען פראדוצירט א קאנסאנאנט מיט אדורכפירן א שטראם פון לופט וואס ווערט אין געוויסן מאס אפגעהאלטן אין דעם מויל אדער דעם האלדז, אנדערש ווי א וואקאל, וואס ווערט אינגאנצן נישט אפגעהאלטן.

אין א ווארט קען אמאל קומען איין קאנסאנאנט באזונדער, אדער א גרופע פון צוויי אדער מער קאנסאנאנטן. צו שאפן א טראף דארף ווערן צוגעלייגט צום קאנסאנאנט (אדער צו דער גרופע קאנסאנאנטן) א וואקאל.

א קאנסאנאנט קען זיין שטימיק (למשל "ג") אדער אומשטימיק (למשל "ק"). די 20 קאנסאנאנטן אין יידיש זענען: ב, ג, ד, ה, װ, ז, זש, ט, י, כ, ל, מ, נ, ס, פ, פֿ, צ, ק, ר, ש. (די אותיות בֿ, ח, כּ, שׂ, תּ און תֿ וואס קומען אין ווערטער פון לשון הקודש רעדט מען אויס גלייך ווי די קאנסאנאנטן װ, כ, ק, ס, ט און ס). דער אות "י" ווערט אויך געניצט ווי א וואקאל.

קאַטעגאָריע:פאנעטיק
קאַטעגאָריע:לינגוויסטיק
אנא פראנק

**אַנעליס מאַרי ("אַנאַ") פֿראַנק** ( 12טן יוני 1929 – 31סטן מערץ 1945) איז געווען א יידיש מיידל פון דייטשלאנד וואס האט געשריבן א טאגבוך וועגן דעם מצב אין וואס זי און איר פאמיליע האבן זיך געפונען ווען זיי האבן זיך באהאלטן פון די נאציס אין א בוידעם פון א פארבריק אין אמסטערדאם.

פארן סוף פונעם קריג איז די פאמיליע פאר'מסר'ט און געכאפט געווארן און זי מיט איר פאמיליע זענען פארשיקט געווארן אין אוישוויץ און בערגן-בעלזן, וואו זי און רוב פון איר פאמיליע זענען געשטארבן פון הונגער און מגיפות.

איר פאטער האט איבערגעלעבט די מלחמה און האט זיך צוריק געקערט קיין אמסטערדאם וואו ער האט געפונען אַנא'ס טאגבוך, און האט געדרוקט און פארשפרייט איר טאגבוך אין בוך פארמאט, ביז היינט צוטאגס איז די טאגבוך פון אַן פראנק און אירע איבערזעצונגען אין הונדערטער שפראכן איינע פון די מערסט פארשפרייטע ביכער אין דער געשיכטע פון דער וועלט.

## לעבנסגעשיכטע 
אַנאַ פראנק איז געבוירן געווארן אין פראנקפורט, דייטשלאנד, דעם 12טן יוני 1929, די צווייטע טאכטער פון איר פאטער אטא היינריך פראנק און איר מוטער עדיט האלענדער.

נאָך דעם וואס די נאַציס האָבן איבערגענומען די מאַכט אין דײַטשלאַנד און האָבן געװינען די מוניציפּאַלע װאַלן אין פֿראַנקפֿורט אין מערץ 1933, איז עדיט מיט די קינדער איבערגעפֿאָרן קײַן אָכן צו איר מוטער. אָטאָ פֿראַנק האָט קורץ שפּעטער באַקומען אן אָנמוט צו שאַפֿן אַ האָלענדישע צװײַג פֿון דער פֿירמע "Opekta" אין אַמסטערדאַם, װאָס ער האָט אָנגענומען. זײַן משפּחה האָט אים נאָכגעפֿאָלגט אַ יאָר שפעטער.

ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן אין 1939, האט האלאנד פראקלאמירט נייטראלקייט. פונדעסטוועגן האט נאצי דייטשלאנד אינוואדירט האלאנד און בעלגיע דעם 10טן מיי 1940. האלאנד איז איינגענומען געווארן אין פינף טעג און האט נאכגעגעבן דעם 15טן מיי. גלייך נאך דער דייטשער אינוואזיע האבן זיך אנגעהויבן די גזירות קעגן דעם האלענדישן יידנטום, וואס האט דעמאלסט געציילט 140,000 מענטשן (מיט נאך 30,000 דייטשע פליטים, צווישן זיי די  משפחה פון אַן פראנק). ביים סוף פון דער מלחמה זענען געבליבן לעבן נאר 40,000 יידן, וואס די מערהייט פון זיי האבן איבערגעלעבט ווייל זיי זענען באהאלטן געווארן און מ'האט זיי נישט געכאפט. די אנדערע האט מען געשיקט אין קאצעטן אין האלאנד (דער גרעסטער פון זיי איז געווען וועסטערבארק), פון וואס די מערהייט האט מען געשיקט אין באנען צו די טויט לאגערן אין פוילן, וואו זיי זענען אומגעקומען.

## וועבלינקען
* טאגבוך פון א מיידל : 14 יוני 1942-1 אויגוסט 1944

קאַטעגאָריע:דייטשע יידן
קאַטעגאָריע:האלענדישע יידן
קאַטעגאָריע:אומגעקומען אין חורבן אייראפע
קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער
לא פאז (דעפארטמענט אין באליוויע)

**לאַ פאַז** איז א דעפארטמענט אין מערב באליוויע וואס טיילט די טיטיקאקא אזערע מיט פערו. ער האט א שטח פון 133,985 קוואדראט ק"מ, מיט א באפעלקערונג פון 2,350,466 אין 2001.
די הויפטשטאט פונעם דעפארטמענט איז די שטאט לא פאז, די הויפטשטאט פון באליוויע.

קאַטעגאָריע:באליוויע
1701

## געשעענישן 
* 18טן יאנואר - פרעדעריק דער ערשטער ווערט מלך פון פרייסן

## געבוירן 
* 27סטן נאוועמבער - אנדערס צעלזיוס, שוועדישער אסטראנאם און פיזיקער , האט פארגעשטעלט די צעלזיוס טעמפעראטור סיסטעם (געש' 1744)

## געשטארבן 
* 16טן סעפטעמבער - זשיימס דער צווייטער, מלך פון ענגלאנד (געב' 1633)
אטשאקאטשי

**אַטשאַקאַטשי**  איז א שטעטל אויפן אלטיפלאנא פלאטא אין די דרום אמעריקאנער אנדן, אינעם לא פאז דעפארטמענט אין באליוויע. ער איז די הויפטשטאט פון אמאסויאס פראווינץ.

דאס שטעטל געפינט זיך ביי א הייך פון 3,854 מעטער איבערן ים שפיגל אינעם אטשאקאטשי האלבאינזל אויפן מזרח ברעג פון דער טיטיקאקא אזערע, 96 ק"מ צפון־מערב פון דער הויפטשטאט לא פאז.

## צווילינג שטאט
* 

## רעפערענצן 
* www.ine.gov.bo

קאטעגאריע:שטעטלעך אין דרום אמעריקע
פאטאסי דעפארטמענט

**פאטאסי** איז א דעפארטמענט אין דרום־מערב באליוויע. ער האט א שטח פון 118,218 קוואדראט ק"מ, מיט א באפעלקערונג פון 709,013 אין 2001.
די הויפטשטאט פונעם דעפארטמענט איז די שטאט פאטאסי.

קאַטעגאָריע:באליוויע
ארורא דעפארטמענט

**ארורא** () איז א דעפארטמענט אין מערב באליוויע, מיט א שטח פון 53,588 קוואדראט ק"מ.
די הויפטשטאט פונעם דעפארטמענט איז די שטאט ארורא.

אין דעם 2001 צענזוס איז די באפעלקערונג געווען 420,000.

קאַטעגאָריע:באליוויע
בעני דעפארטמענט

**בעני** איז א דעפארטמענט אין צפון־מזרח באליוויע. ער איז דער צווייטער גרעסטער דעפארטמענט (נאך סאנטא קרוז) מיט א שטח פון 213,564 קוואדראט ק"מ, און א באפעלקערונג פון 420,000 אין 2006.
די הויפטשטאט פונעם דעפארטמענט איז די שטאט טרינידאד.

קאַטעגאָריע:באליוויע
טשוקיסאקא דעפארטמענט

**טשוקיסאַקאַ** () איז א דעפארטמענט אין דרום באליוויע, מיט א שטח פון 51,524 קוואדראט ק"מ.
די הויפטשטאט פונעם דעפארטמענט איז די שטאט סוקרע, די אפיציעלע הויפטשטאט פון באליוויע.

אין  2005 איז די באפעלקערונג געווען 572,165.

קאַטעגאָריע:באליוויע
קאטשאבאמבא דעפארטמענט

**קאטשאַבאַמבאַ** () איז א דעפארטמענט אין צענטראלער באליוויע, מיט א שטח פון 55,631 קוואדראט ק"מ.
די הויפטשטאט פונעם דעפארטמענט איז די שטאט קאטשאַבאַמבאַ.

אין 2007 איז די באפעלקערונג געווען 1,750,000.

קאַטעגאָריע:באליוויע
פאנדא דעפארטמענט

**פאַנדא** () איז א דעפארטמענט אין צפון באליוויע, לעבן דעם גרענעץ מיט בראזיל, מיט א שטח פון 63,827 קוואדראט ק"מ.
די הויפטשטאט פונעם דעפארטמענט איז די שטאט קאביכא.

אין 2005 איז די באפעלקערונג געווען 66,689.

קאַטעגאָריע:באליוויע
סאנטא קרוז (דעפארטמענט אין באליוויע)

**סאנטא קרוז** () איז א דעפארטמענט אין מזרח באליוויע, לעבן דעם גרענעץ מיט בראזיל. מיט א שטח פון 370,621 קוואדראט ק"מ, איז ער דער גרעסטער דעפארטמענט פון באליוויע..
די הויפטשטאט פונעם דעפארטמענט איז די שטאט סאנטא קרוז דע לא סיערא.

אין 2001 איז די באפעלקערונג געווען 2,029,471.

קאַטעגאָריע:באליוויע
טאריכא דעפארטמענט

**טאַריכאַ** () איז א דעפארטמענט אין דרום באליוויע, לעבן דעם גרענעץ מיט ארגענטינע און פאראגוויי, מיט א שטח פון 37,623 קוואדראט ק"מ.
די הויפטשטאט פונעם דעפארטמענט איז די שטאט טאריכא.

אין 2001 איז די באפעלקערונג געווען 391,226.

קאַטעגאָריע:באליוויע
ווערגיל

**פובליוס ווערגיליוס מאַרא** (;  15טן אקטאבער 70- - 21סטן סעפטעמבער 19-), באקאנט ווי **ווערגיל**, איז געווען א דיכטער אין אוראלט רוים. ער ווערט גערעכנט פון די גרעסטע רוימישע דיכטער. ער האט געשריבן דריי הויפט ליטערארישע ווערק, איינע פון זיי די עפישע פאעסיע וועגן איניעס אין צוועלף ביכער.

## לעבנסגעשיכטע 
ווערגיל האט שטודירט מעדיצין און אסטראנאמיע אין רוים, אבער ער האט זיי איבערגעלאזט פאר פילאסאפיע.

ווערגיל האט געהאט א השפעה אויף דעם איטאליענישן דיכטער פון דעם מיטל־אלטער, דאנטע אליגערי.

## רעפערענצן 
ֿ

קאַטעגאָריע:רוימער
קאַטעגאָריע:דיכטער
דרום יארקשיר

**דרום יארקשיר** () איז א מעטראפאליטאנע און צערעמאניע־גראַפֿנשאַפֿט אין צפון ענגלאנד, וואס גרענעצט מערב יארקשיר צו צפון־מערב, צפון יארקשיר צו צפון, מזרח ריידינג פון יארקשיר צו צפון־מזרח, לינקאנשיר צו מזרח, נאטינגהאמשיר צו דרום־מזרח און דארבישיר צו דרום־מערב. דרום יארקשיר באדעקט א שטח פון 1,552 קוואדראט ק"מ.

דרום יארקשיר באשטייט פון פיר מעטראפאליטאנע באראס: בארנסלי, דאנקאסטער, ראדערהאם און שעפילד.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט 

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
יסוד ושורש העבודה

**יסוד ושורש העבודה** איז א ספר געשריבן דורך הרב אלכסנדר זיסקינד פון הוראדנא. דער ספר איז געבויט אויפן סדר היום און די תפילות. דער ספר לערנט אויס דעם מענטש וויאזוי צו דינען דעם אייבערשטן, און אויסרעדן די תפילות מיט דקדוק פון די ווערטער.

דאס ספר איז געדריקט געווארן דאס ערשטע מאל אין תקמ"ב אין נאווידוואר, פוילן, מיט דער הסכמה פון רבי לוי יצחק בערדיטשעווער וואס איז אין יענער צייט געווען שטאטס רב אין פינסק.

## וועבלינקען 
* 

קאַטעגאָריע:מוסר ספרים
אלכסנדר זיסקינד פון הוראדנא

הרב **אלכסנדר זיסקינד פון הוראדנא** (ה'תקמ"ט – י"ח אדר ב' ה'תקנ"ד, 1794) איז געווען א רב און א מקובל. ער איז באקאנט ווי דער מחבר פונעם ספר **יסוד ושורש העבודה**.

## לעבנסגעשיכטע
ער איז געבוירן געווארן אין ראסיין, ליטע, צו זיין פאטער רב משה און זיין מוטער מרת רבקה, אן אייניקל פון רבי מרדכי יפה דער "לבוש". רוב זיין לעבן האט ער געוואוינט אין הוראדנא (גראדנא).

קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים
קאַטעגאָריע:מקובלים
בצלאל ראקאוו

הרב **בצלאל ראַקאוו** (י"ג אייר ה'תרפ"ז  &ndash; כ' תמוז, ה'תשס"ג) איז געווען דער שטאטס רב אין גייטסהעד. ער איז געווען איינער פון די פירער פון אגודת ישראל אין גרויסבריטאניע.

הרב ראקאוו איז געבוירן געווארן אין פראנקפורט, דייטשלאנד אין א רבנישער משפחה, אן אייניקל פון הרב יום טוב ליפמאן העלער, דער "תוספות יום טוב". זיין פאטער, רבי יום טוב ליפמאן ראקאוו, איז געווען א תלמיד פון דער וואלאזשינער ישיבה און א ראש ישיבה אין פראנקפורט. אין תרצ"ט, מיט די רדיפות פון יידן אין דייטשלאנד, האט ער מיט זיינע טאטע־מאמע און זיין ברודער בנציון באקומען אזילרעכט אין ענגלאנד, און זיי האבן זיך באזעצט אין לאנדאן.

ביי די 18 יאר האט מען אים אריינגענומען אין  גייטסהעד כולל, וואו מ'האט געהאלטן פון אים ווי א חשובער תלמיד חכם, און ער האט באקומען היתר הוראה. אין תש"ח האט ער חתונה געהאט מיט מרים, טאכטער פון הרב נפתלי שאקאוויצקי, דער גייטסהעדער רב. דאס פארפאלק האט זיך געצויגן קיין מאנטרע, שווייץ, וואו ער איז געווארן א מגיד שיעור אין דער ישיבה. נאך זיין שווער'ס פטירה אין תשכ"ד האט די גייטסהעדער קהילה גערופן אים אויפנעמען זיין שווער'ס אמט. דארט אין גייטסהעד איז ער געווארן פון די מנהיגים פון דעם ציבור.

נאך זיין פטירה אין תשס"ג האט מען אים געפירט צו קבורה אין הר המנוחות.

קאַטעגאָריע:ענגלישע רבנים
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות
קאַטעגאָריע:גייטסהעד
סטאמפארד היל באן סטאנציע

קליין|באקוק פון פעראן
**סטאמפארד היל** () איז א סטאנציע אין דער לאנדאנער בארא פון העקני, צפון לאנדאן, ענגלאד. זי געפינט זיך אין טראוולקארט זאנע 3, אויפן סעוון סיסטערס אפצווייג פון די לי וועלי ליניעס. די סטאנציע, און אלע באנען וואס דינען זי, ווערט אפערירט דורך לאנדאנער איבערגרונט. דער אריינגאנג זאל פון דער סטאנציע אויף אמהורסט פארק געפינט זיך אין דער לאנדאנער בארא פון העקני, אבער די פעראנען זענען אין טאטנהאם אין דער לאנדאנער בארא פון הארינגיי אין צפון לאנדאן.

## באדינונגען
די נארמאלע נישט שפיץ־שעה׳ן באדינונג איז:

*4 באנען א שעה קיין ;
*2 באנען א שעה קיין ;
*2 באנען א שעה קיין .

## רעפערענצן 
## וועבלינקען
*
כפר חב"ד באן סטאנציע

**כפר חב"ד באַן סטאַנציע** איז א ישראל באנען סטאנציע פאר פאסאזשירן, אויפגעשטעלט אין 1952, וואס דינט כפר חב"ד און צריפין. 

## באדינונג 
*רוב שעהן פון טאג שטעלט אפ אין יעדער ריכטונג איין באן א שעה אויף דער  -  ליניע.
*שבתע־נאכטס איז נישטא קיין באדינונג.

## רוטעס 
## װעבלינקען 
*ישראל באנען אפיציעלע וועבזייטל

קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ישראל
אונעסקא

[קליין|[לאגא פון אונעסקא]]
**אונעסקא** (ענגליש: *United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization - UNESCO*) איז די ארגאניזאציע פאר בילדונג, וויסנשאפט און קולטור פון די פאראייניגטע פעלקער.
אונעסקא איז געגרינדעט געווארן דעם 16טן נאוועמבער 1945, מיטן ציל פון העלפן צו אינטערנאציאנאלע פרידן און זיכערהייט. 

אינגאנצן זענען 195 לענדער מיטגלידער אין אונעסקא. די ארגאניזאציע איז הויפטקווארטירט אין פאריז, פראנקרייך, און האט אנשטאלטן אין פארשידענע לענדער פון דער וועלט.

אונעסקא ארבעט דורך פינף הויפט פראגראמען: בילדונג, נאטירלעכע וויסנשאפטן, סאציאלע וויסנשאפטן, קולטור, און קאמוניקאציע און אינפארמאציע.

קאַטעגאָריע:אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע פעלקער
לע קארבוזיע

קליין|לע קארבוזיע
**שארל-עדווארד זשאנערע**, באוואוסט ווי **לע קארבוזיע** (; 6טן אקטאבער, 1887 – 27סטן אויגוסט, 1965), איז געווע אן ארכיטעקט, פלאנעווער און שרייבער. ער איז געווען בארימט אלס א פיאנער פון מאדערנעם ארכיטעקטור.
ער איז געבוירן געווארן אין דער שווייץ, און איז געווארן א פראנצויזישער בירגער אין 1930. זיין קאריערע האט זיך געצויגן אריבער פינף יארצענדלינגער, און מען האט געבויט זיינע געביידעס דורכויס אייראפע, אינדיע און אמעריקע.

לע קארבוזיע האט געהאלטן אז ווען מען בויט א געביידע דארף מען אריינרעכענען ווי אזוי זי איז צוגעפאסט צו טראנספארטאציע, למשל אן אויטא. היינט פארשטייט דאס יעדער ארכיטעקט, אבער ער איז געווען דער ערשטער וואס האט געקלערט דערפון.

## יונגע יארן 
לע קארבוזיע איז געבוירן געווארן אין א קליין שטעטל אין צפון שווייץ. אין 1907, ביי די 19 יאר, האט ער זיך געצויגן קיין פאריז, פראנקרייך. ער איז ארומגעפארן איבער אייראפע.

קאַטעגאָריע:פראנצויזן
קאַטעגאָריע:ארכיטעקטן
קאַטעגאָריע:שרייבער
דיעגא וועלאזקעז

קליין|אייגענער פארטרעט פון דיעגא וועלאזקעז
**דיעגא ראדריגעז דע סילוואַ אי וועלאַזקעז** (; 6טן יוני, 1599 – 6טן אויגוסט, 1660) איז געווען א שפאנישער מאלער וואס איז געווען דער פירנדיקער קינסטלער אינעם הויף פונעם מלך פיליפ דער פערטער. ער איז געווען א קינסטלער פון דער באראקער תקופה, וויכטיק פאר זיינע פארטרעטן.

## יונגע יארן 
[upright|קליין|געבורטס פלאץ פון וועלאזקעז אין [סעוויל]]
דיעגא וועלאזקעז איז געבוירן געווארן אין סעוויל, אנדאלוסיע, שפאניע, דאס ערשטע קינד פון יאאַא ראדריגעז דע סילוואַ און זשעראנימא וועלאזקעז.

קאַטעגאָריע:שפאניער
קאַטעגאָריע:מאלער
מאנמעטה

**מאנמעטה**' (ענגליש: *Monmouth*, וועלשיש: *Trefynwy*) אי א שטעטל אין מאנמעטשיר, אין דרום־מזרח וויילס אין דעפפאראייניגטן קעניגרייך.

דאס שטעטל געפינט זיך ביים צוזאמענפלוס פון די וויי און מאנאו טייכן, א 3.2 ק"מ מערב פונעם גרענעץ מיט ענגלאנד, 58 ק"מ צפון־מזרח פון דער וועלשישער הויפטשטאט קארדיף אן 204 ק"מ מערב פון לאנדאן.

קאַטעגאָריע:וויילס
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אינעם פאראייניגטן קעניגרייך
אוניווערסיטעט פון עדינבורג

קליין|דער "אלטער קאלעדזש" פונעם אוניווערסיטעט
דער **אוניווערסיטעט פון עדינבורג**, געגרינדעט אין 1583, איז א פארשונג אוניווערסיטעט פלאצירט אין עדינבורג, די הויפטשטאט פון סקאטלאנד. דער אוניווערסיטעט, וואס געפינט זיך אין דער אלטשטאט, איז באשטימט געווארן דורך אונעסקא פאר א וועלט ירושה ארט. דער אוניווערסיטעט איז קלאסיפיצירט געווארן 20סטער אין דער וועלט אין 2011.

ענדיבורג
קאַטעגאָריע:סקאטלאנד
נאציאנאלע באן

**נאציאנאלע באן** (*National Rail*) איז א האנדל-מארקע פון דער אסאסיאציע פון באן פארקער אונטערנעמונגען אין גרויסבריטאניע. אומגעפער צוואנציק פריוואטע געזעלשאפטן  אפערירן די באנען זייט דעם פריוואטיזירן פון בריטישער באן. זיי זענען אומאפהענגיק, אבער זיי ניצן דעם נאמען "נאציאנאלע באן" פארן נאציאנאלן באן נעצווערק.

קאַטעגאָריע:באן טראנספארט אין גרויסבריטאניע
סטאק ניואינגטן באן סטאנציע

**סטאק ניואינגטן באן סטאנציע** איז א סטאנציע אין דער לאנדאנער בארא פון העקני, צפון לאנדאן, ענגלאנד. זי געפינט זיך אין טראוולקארט זאנע 2, אויפן סעוון סיסטערס אפצווייג פון די לי וואלי ליניעס. די סטאנציע, און אלע באנען וואס דינען זי, ווערט אפערירט דורך לאנדאנער איבערגרונט. 

באנען פארן קיין ליווערפול סטריט אין צענטראלן לאנדאן, און קיין  און  צו צפון. בערך יעדע 15 מינוט קומט אן א באן.

## גאלעריע

טעקע:Stoke Newington stn look north.JPG|צו צפון
טעקע:Stoke Newington stn look south.JPG|צו דרום
טעקע:Stoke Newington stn signage.JPG|פעראן שילד

## באדינונגען
די נארמאלע נישט שפיץ־שעה׳ן באדינונג איז:

*4 באנען א שעה קיין ;
*2 באנען א שעה קיין ;
*2 באנען א שעה קיין .

## רעפערענצן 
## וועבלינקען
*
CFA פראנק

קליין|230px|לענדער אין אפריקע וואו מען ניצט דעם CFA פראנק. רויט: צענטראל אפריקאנער CFA פראנק (XAF) גרין: מערב אפריקאנער CFA פראנק (XOF)
דער **CFA פראנק** (פראנצויזיש: *CFA franc*) איז דער געזעצלעכער צאלמיטל אין 12 לענדער פון אפריקע וואס זענען אמאל געווען פראנצויזישע קאלאניעס און אויך אין גינע-ביסאו (א געוועזענע פארטוגעזישע קאלאניע) און עקוואטארישע גינע (א געוועזענע שפאנישע קאלאניע). די פארקירצורענגען פון דער וואלוטע לויט ISO 4217 זענען: XAF פארן **צענטראל אפריקאנער CFA פראנק** און XOF פארן **מערב אפריקאנער CFA פראנק**. געזעצלעך זענען די צוויי CFA פראנקען באזונדערע וואלוטעס, אבער פראקטיש זענען זיי גאנץ ברייט אנגענומען ווי איין וואלוטע.

דער CFA פראנק האט א סטאבילן קורס קעגן דעם איירא: 100 CFA פראנק זענען ווערט איין פראנצויזישער פראנק = 0.152449 איירא.

## נאמען
אין די יארן 1945-1958 איז CFA געווען די ראשי תיבות פון "פראנצויזישע קאלאניעס אין אפריקע" (פראנצויזיש: Colonies françaises d'Afrique). אין 1958 האט פראנקרייך אנגעהויבן געבן די קאלאניעס זעלבשטענדיקייט, און אין אנהייב די 60ער יארן איז דער נאמען אפגעטייטשט אנדערש : "פראנצויזישע געמיינדע פון אפריקע" (פראנצויזיש: Communauté française d'Afrique). זייט דער זעלבשטענדיקייט פון די לענדער טייטשט מען אפ די ראשי תיבות Communauté Financière Africaine (אפריקאנער פינאנציעלע געמיינדע).

קאַטעגאָריע:וואלוטע
קאַטעגאָריע:אפריקע
העקטאר בערליאז

**העקטאר בערליאז** ( *עקטאר בערליאז*; 11טן דעצעמבער 1803  8טן מערץ 1869) איז געווען א פראנצויזישער קאמפאזיטאר, שטארק באוואוסט פאר זיין קאמאזיציע *פאנטאסטישע סימפאניע* וואס ער האט קאמפאנירט אין 1830. בערליאז האט ביישטייערט גרויסע ביישטייערונגען צו דער מאדערנער ארקעסטרע. טיילמאל האט ער ספעציפירט ריזיקע ארקעסטרעס פאר זיינע. ווען ער האט אליין דיריגירט האט ער דורכגעפירט עטלעכע קאנצערטן מיט מער ווי 1,000 מוזיקער. ער האט אויך קאמפאנירט אומעגעפר 50 געזאנגען. ער האט שטארק באאיינפלוסט די קאמפאזיטארן ניקאליי רימסקי-קארסאקאוו, פראנץ ליסט, רישארד שטרויס, גוסטאוו מאהלער און נאך.
קליין|טייל פון א פאטא פון העקטאר בערליאז, בערך 1855

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:קאמפאזיטארן
קאַטעגאָריע:פראנצויזן
דורכגאס פון סיציליע

קליין|280px|דורכגאס פון סיציליע אינעם מיטלענדישן ים
דער **דורכגאס פון סיציליע** (, ) איז דער דורכגאָס צווישן סיציליע און טוניסיע . ער איז ברייט בערך 145 קילאָמעטער און צעשיידט דעם טירענישן ים און דעם מערב מיטלענדישן ים פונעם מזרח מיטלענדישן ים. זײַן מאַקסימום טיף איז 316 מ.

טיפע שטראמען אין דעם דורכגאָס שטראָמען פון מזרח צו מערב, אבער דער שטראם נאנט צום אייבערפלאך גייט אין דער פאַרקערטער ריכטונג.

דער אינזל פאנטעלעריע ליגט אין מיטן דעם דורכגאס.

סיציליע
קאַטעגאָריע:איטאליע
קאַטעגאָריע:אפריקע
ראמאן, רומעניע

**ראמאַן** (, , ) איז א שטעטל אין צפון־מזרח רומעניע, ביים צוזאמענפלוס פון די סירעט און מאלדאווע טייכן, 46 ק"מ מזרח פון פיאטרע און 283 ק"מ צפון פון בוקארעשט.

דער נאמען פונעם שטעטל נעמט זיך פונעם הערצאג ראמאן דער ערשטער, וואס האט געגרידנעט דאס שטעטל אין דעם סוף פונעם 14טן יארהונדערט. צווישן די ערשטע איינוואוינער זענען געווען יידן.

## וועבלינקען 
* ראמאן אין פנקס הקהילות

קאַטעגאָריע:רומעניע
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין אייראפע
1702

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 8טן מערץ - וויליאם דער דריטער, מלך פון ענגלאנד (געב' 1650)
1703

## געשעענישן 
* 27סטן מיי - געגרינדעט פעטערבורג, הויפטשטאט פון דער רוסלענדישער אימפעריע

## געבוירן 
* 23סטן יוני - מאריא לעשטשינסקא, פרינצעסין פון פוילן, ווייב פון לואי דער פופצנטער, מלך פון פראנקרייך (געש' 1768)

## געשטארבן 
* 3טן מערץ - ראבערט הוק, ענגלישער פיזיקער (געב' 1653)
נידער-זאקסן

**נידער-זאַקסן** (, נידערדייטש: *Neddersassen*) אין צפון־מערב דייטשלאנד איז איינע פון די 16 לענדער אין דייטשלאנד. זיין שטח איז 47,618 קוואדראט ק"מ (דאס צווייטע גרעסטע לאנד אין דייטשלאנד); לויט זיין באפעלקערונג איז עס דאס פערטע מיט בערך אכט מיליאן איינוואוינער.

די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז האנאווער.

נידער-זאַקסן גרענעצט דעם צפון ים צו צפון, און זייגערווייז פון צפון גרענעצט זי די לענדער שלעזוויג-האלשטיין, האמבורג, מעקלענבורג-מערב פאמעראניע, בראנדנבורג, זאקסן-אנהאלט, טורינגיע, העסע און נארד ריין-וועסטפאליע, און דעם קעניגרייך פון האלאנד.

## באקאנטע מענטשן 
* הרב שלמה זאב צווייגענהאפט, ראש השוחטים פון פולין און רב פון האנאווער און נידערזאקסן

קאַטעגאָריע:לענדער אין דייטשלאנד
בראנדנבורג

**בראַנדנבורג** (, נידערדייטש: *Brannenborg*) אין מזרח דייטשלאנד איז איינע פון די 16 לענדער אין דייטשלאנד. זיין שטח איז 29,478 קוואדראט ק"מ (דאס פינפטע גרעסטע לאנד אין דייטשלאנד); לויט זיין באפעלקערונג איז עס דאס צענטע גרעסטע מיט 2,495,635 איינוואוינער.

די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז פאטסדאם.

בראַנדנבורג גרענעצט דעם פוילן צו מזרח, און זייגערווייז פון מזרח גרענעצט זי די לענדער זאקסן, זאקסן-אנהאלט, נידער-זאקסן און מעקלענבורג-מערב פאמעראניע.

קאַטעגאָריע:לענדער אין דייטשלאנד
זאקסן

**זאַקסן** () אין מזרח דייטשלאנד איז איינע פון די 16 לענדער אין דייטשלאנד. זיין שטח איז 18,413 קוואדראט ק"מ (דאס צענטע גרעסטע לאנד אין דייטשלאנד); לויט זיין באפעלקערונג איז זי דאס זעקסטע גרעסטע מיט 4.3 מיליאן איינוואוינער.

די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז דרעזדן.

זאַקסן גרענעצט פוילן צו מזרח, טשעכיי צו דרום און זייגערווייז פון דרום גרענעצט זי די לענדער בייערן, טורינגיע, זאקסן-אנהאלט און בראנדנבורג.

קאַטעגאָריע:לענדער אין דייטשלאנד
זאקסן-אנהאלט

**זאַקסן-אַנהאַלט** (; ) אין מזרח דייטשלאנד איז איינע פון די 16 לענדער אין דייטשלאנד. זיין שטח איז 20,448 קוואדראט ק"מ (דאס אכטע גרעסטע לאנד אין דייטשלאנד); לויט זיין באפעלקערונג איז זי דאס עלפטע גרעסטע מיט 2.34 מיליאן איינוואוינער.

די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז מאגדעבורג.

זאַקסן-אַנהאַלט גרענעצט זייגערווייז פון צפון־מערב  זי די לענדער בראנדנבורג, זאקסן, טורינגיע און נידער-זאקסן.

קאַטעגאָריע:לענדער אין דייטשלאנד
טורינגיע

דער **פֿריישטאַט טורינגיע** () אין צענטראלן דייטשלאנד איז איינע פון די 16 לענדער אין דייטשלאנד. זיין שטח איז 16,171 קוואדראט ק"מ (דאס זעקסטע קלענסטע לאנד אין דייטשלאנד); לויט זיין באפעלקערונג איז זי דאס פינפטע קלענסטע מיט 2.29 מיליאן איינוואוינער.

די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז ערפורט.

טורינגיע גרענעצט זייגערווייז פון צפון־מערב זי די לענדער נידער־זאַקסן, זאַקסן-אַנהאַלט, זאַקסן, בייערן און העסע.

טורינגיע איז באדעקט מיט וועלדער.

קאַטעגאָריע:לענדער אין דייטשלאנד
ערפורט

קליין|220px|די אלטע שול אין ערפורט, די עלטסטע אין אייראפע
**ערפֿורט** () איז די  הויפטשטאט פון טורינגיע, פלאצירט 100&nbsp;ק"מ דרום־מערב פון לייפציג, 150&nbsp;ק"מ צפון פון נירנבערג און 180&nbsp;ק"מ דרום־מזרח פון האנאווער. 

אין 2010 האט ערפורט געהאט א באפעלקערונג איבער 200,000.

## היסטאריע 
אין 1349, בשעת א כוואליע פון פאגראמען אין אייראפע נאכן שווארצן טויט, האט מען אטאקירט די יידן אין ערפורט און געהרגעט מער ווי הונדערט פון זיי, און די איבערגעבליבענע האט מען פארטריבן פון דער שטאט. לעצטנס האט מען אנפלעקט די מיטל־אלטער שול אין דער שטאט; אין 2009 האט מען זי באנייט.

## צווילינג שטעט 
ערפורט האט די פאלגנדע צווילינט שטעט:
*  גיאר, אונגארן, זײַט 1971
*  ווילנע, ליטע, זײַט 1972
*  קאליש, פוילן, זײַט 1982
*  מיינץ, דייטשלאנד, זײַט 1988
*  ליל, פראנקרייך, זײַט 1991
*  שאני, קאנזאס, פאראייניגטע שטאטן, זײַט 1993
*  סאן מיגעל דע טוקומאן, ארגענטינע, זײַט 1993
*  לאוועטש, בולגאריע, זײַט 1996
*  חיפה, ישראל, זײַט 2000
*  קסוזשא, מענטשן רעפובליק פון כינע, זײַט 2005
*  קאטי, מאלי, זײַט 2011

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט אין דייטשלאנד
דרכנו

קליין|250px|דרכנו זשורנאל
**דרכנו** איז געווען א חרדישער זשורנאל, דער אפיציעלער זשורנאל פון דער וועלט אגודת ישראל פאר דער צווייטער וועלט מלחמה.
דער זשורנאל איז געוואן א וואכנבלאט וואס האט דערשיינט יעדן דאנערשטיק.  

דער רעדאקטאר איז געווען אלכסנדר זושא פרידמאן, און דער סעקרעטאר פון דער רעדאקציע איז געווען שימש אלימלך שטייער.
ער האט אנגהויבן אין תרצ"ד מיט ארטיקלען פון שרייבער אין לאנדאן, ארץ ישראל, פוילן, רוסלאנד און נאך. 

## וועבלינקען
* 

קאַטעגאָריע:פרומע צייטונגען
קאַטעגאָריע:חרדישע יידנטום
פתח תקוה קרית אריה באן סטאנציע

**די פתח תקוה - קרית אריה באן סטאנציע**  איז א פאסאזשירן באן סטאנציע פון ישראל באנען.  זי געפינט זיך אין צפון־מערב פון דער שטאט פתח תקוה, אין דער אינדוסטריעלער זאנע קרית אריה. די סטאנציע געפינט זיך אויף דער ירקון ליניע וואס ציט זיך צווישן תל אביב און כפר סבא.
מען האט געעפנט די סטאנציע נפתחה מוצאי שבת דעם 3טן מיי 2008.‏‏

## רוטעס
צוויי באנען פארן יעדע שעה אין ביידע ריכטונגען, און אין די שפיץ צייטן, דריי באנען א שעה.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ישראל
קאַטעגאָריע:פתח תקוה
מאיר הלוי ראטנבערג

רבי **מאיר הלוי ראטנבערג פון אפטא** (ה'תק"ך - כ"ה תמוז ה'תקצ"א) איז געווען א רבי פון חסידים און אב"ד אין דער שטאט אפטא אין קאנגרעס פוילן. פון אים שטאמט די אפטער רביס.

## ביאגראפיע
רבי מאיר הלוי איז געבוירן געווארן צו זיין פאטער רבי שמואל סג"ל הלוי ראטנבערג, אן אייניקל פונעם של"ה, און צו זיין מוטער פייגא אן אייניקל פונעם ש"ך. יונגערהייט איז ער געווארן פאר'יתומ'ט פון זיין פאטער, און זיין מוטער האט אים געהאדעוועט אליין.

ער האט געלערנט אין דער ישיבה פון רבי אברהם יצחק הכהן כ"ץ,  מחבר פונעם ספר "כתר כהונה" און אב"ד אין סטאפניץ און פינטשעוו. שפעטער איז ער געפארן צום חוזה פון לובלין און ער איז געווארן פון זיינע פעסטע חסידים.

## רבנות 
ווען הרב אברהם יהושע העשיל האט פארלאזט דאס אפטער רבנות אין תקס"ח, האט רבי מאיר איבערגענומען די שטעלע, וואס ער האט געהאלטן ביז זיין לעצטן טאג אין תקצ"א.

שבת פרשת פינחס תקע"ה איז ר' מאיר'ל געפארן קיין לובלין צום חוזה. יענעם שבת האט דער חוזה נישט עולה געווען לוי אליין, נאר געגעבן די עליה צו רבי מאיר'ל. דעם בעל קורא האט דער חוזה געהייסן לייענען די פרשה פון לוי ביז דער פרשה "יפקד ד' אלקי הרוחות לכל בשר". מיט דעם האט ער באשטימט ר' מאיר'ל פאר זיין נאכפאלגער און טאקע צוויי וואכן שפעטער איז דער חוזה נסתלק געווען.

רבי מאיר האט זיך שטארק דערקעגנט צו דער פרשיסכער שיטה.

## משפחה 
רבי מאיר איז געווען אן איידעם ביי רבי אהרן "נסתר".זייערע קינדער:
* רבי ישראל פון סטאשעוו (נפ' ה' תמוז תר"ב)
* רבי פינחס פון אפטא (נפ' תקצ"ז) איידעם ביי רבי חיים יעקב שטראם אב"ד דוקלא. ממלא מקום פון זיין פאטער אין אפטא.
* די ווייב פון רבי מנחם מענדל רובין פון גלאגאוו (נפ' תרל"ה)
* די ווייב פון הרב לייבוש נייהויז פון טאמאשאוו, זון פון רבי יוסף קעזיס פון חעלמא
* די ווייב פון הר"ר קאפל, זון פונעם חוזה'ס שוועסטער

## פון זיינע תורות 
רבי יצחק אייזיק ווייס, רב פון סוואליאווע האט געזאגט: איך האב געהערט פונעם סטאפניצער צדיק (רבי מאיר הלוי ראטנבערג) אז איינער וואס שערט זיינע נעגעלעך ערב שבת און איז מעביר סדרה דווקא ערב שבת פאר חצות, איז ער פארזיכערט נישט קומען צו קיין הארבע עבירות א גאנצע וואך.

## ספרים 
זיינע תורות זענען געדרוקט אינעם ספר **אור לשמים** און אין **קהל צדיקים**

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פוילישע אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:רבנישע לויים
ראש העין צפון באן סטאנציע

די **ראש העין צפון באן סטאנציע**  איז א פארשטאטישע פאסאזשירן באן סטאנציע פון ישראל באנען.  זי געפינט זיך אין צפון ראש העין, לעבן דעם קסם איבערבייט צווישן שאסיי 5 און שאסיי 6. די סטאנציע געפינט זיך אויף דער ירקון ליניע וואס ציט זיך צווישן תל אביב און כפר סבא.
מען האט געעפנט די סטאנציע דעם 13טן סעפטעבמער 2003.‏‏

## רוטעס
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ישראל
קאַטעגאָריע:פתח תקוה
כפר סבא נארדוי באן סטאנציע

די **כפר סבא נארדוי באן סטאנציע**  איז א פארשטאטישע פאסאזשירן באן סטאנציע פון ישראל באנען, די צווייטע סטאנציע אויף דער הוד השרון - שדרות ליניע.  זי געפינט זיך אויף הצברים גאס ביים גרענעץ פון כפר סבא און הוד השרון. דער אריינגאנג איז פון כפר סבא אבער די פעראנען זענען אין הוד השרון.
די סטאנציע געפינט זיך אויף דער ירקון ליניע וואס ציט זיך צווישן תל אביב און כפר סבא.

מען האט געעפנט די סטאנציע מיטן נאמען "הוד השרון - כפר סבא באן סטאנציע" דעם 13טן אפריל 2003.‏‏ א צען טאג נאכהער האט א זעלבסטמארד באמבארדירער אקטיווירט זיין באמבע אריינקומענדיק אין דער סטאנציע. דער שומר, אלכסנדר קאסטיוק, האט אים אפגעשטעלט און איז דערמארדעט געווארן אין דער אטאקע. מען האט צוגעגעבן דעם נאמען "קאסטיוק" צו דער סטאנציע. אין מערץ 2010 האט מען געענדערט דעם נאמען צו "כפר סבא באן סטאנציע".

## רוטעס
צוויי באנען פארן  יעדע שעה אין ביידע ריכטונגען, און אין די שפיץ צייטן, דריי באנען א שעה. די נסיעה ביז יבנה מערב דויערט א שעה און אכט מינוט.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ישראל
פרענק לויד רייט

קליין|פרענק לויד רייט, 1954
**פֿרענק לויד רייט** (; 8טן יוני 1867 - 9טן אפריל 1959) איז געווען אן אמעריקאנער ארכיטעקט. ער האט געפלאנעוועט פארשידענע געביידעס, איינשליסנדיק בענק, ביוראען, א שול, א בענזין־סטאנציע, א בירגארטן און א קונסט מוזיי. ער ווערט גערעכנט איינער פון די חשובסטע ארכיטעקטן פונעם 20סטן יארהונדערט.

## לעבנסגעשיכטע 
פרענק לויד רייט איז געבוירן געווארן אין ריטשלאנד צענטער, וויסקאנסין, די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, דעם 8טן יוני 1867.
אין 1885 האט ער אנגעהויבן שטודירן אינעם אוניווערסיטעט פון וויסקאנסין.

ער איז געשטארבן אין פיניקס, אריזאנע, דעם 9טן אפריל, 1959. ער האט איבערגעלאזט א זון אן ארכיטעקט, לויד רייט.

קאַטעגאָריע:ארכיטעקטן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער
ראגבי פוטבאל

**ראַגבי פֿוטבאל** איז א ספארט צווישן צוויי גרופעס וואס מען שפילט מיט א אוואַלן באל (מאטעמאטיש—ווי א שפיציקער ספערויד). די עיקר לענדער וואו מען שפילט ראגבי זענען דאס פאראייניגטע קעניגרייך, אויסטראליע, ניי זילאנד, אירלאנד, איטאליע, פראנקרייך, דרום אפריקע, ארגענטינע, יאפאן, די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע און קאנאדע. מען שפילט ראגבי אויף א פעלד וואס אין די ביידע עקן איז א טויער וואס זעט אויס ווי  H.

זענען פאראן צוויי אופנים פון ראגבי: ראגבי יוניאן, מיט 15 מענטשן אין א גרופע, און ראגבי ליג, מיט 13 מענטשן אין א גרופע. ראגבי יוניאן האלט א וועלט פארמעסט יעדע פיר יאר.

דער נאמען פונעם ספארט נעמט זיך פון ראגבי שולע אין ענגלאנד.

קאַטעגאָריע:ספארט
איתמר ראזנבוים

קליין| מציבת הרב איתמר ראזנבוים אדמו"ר נאדווארנא
רבי **איתמר ראזנבוים** (ה' תמוז ה'תרמ"ו - כ"ב סיון ה'תשל"ג) איז געווען אדמו"ר פון נאדווארנא.

## אפשטאם 
רבי איתמר איז געבוירן געווארן ה' תמוז תרמ"ו צו זיין פאטער רבי מאיר ראזנבוים פון קרעטשענעוו, א זון פון רבי מרדכי לייפער פון נאדווארנא, א זון פון רבי ישכר בערטשע לייפער פון נאדווארנא, און צו זיין מוטער, א טאכטער פון רבי יחיאל מיכל טירער פון דאראהוי.

## אדמו"רות 
ביי די פופצן יאר האט רבי איתמר אנגעהויבן פירן א רעביסטעווע אין טשערנאוויץ. אין תרע"ד, ביי דער ערשטער וועלט מלחמה, איז ער אריבער אין ווין און קרעטשענעוו. נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האט ער זיך גצויגן אין אמעריקע. אין תשכ"ט האט ער אויפגעשטעלט זיין בית מדרש אין תל אביב.

## הסתלקות 
רבי איתמר איז נפטר געווארן כ"ב סיון תשל"ג און מ'האט אים באערדיקט אין הר הזיתים. ער האט שוין געהאט געזען אן אור אייניקל וואס האט געפירט א רביסטעווע.

## פאמיליע 
רבי **איתמר** האט געהייראט מרת **מלכה**, א טאכטער פון רבי אשר ישעיה פון קאלבאסאוו. זייערע קינדער:
* רבי מאיר ראזנבוים, הויפט רב פון קובא ביז תשט"ו און דערנאך רב אין מעקסיקא ביז תש"ס
* רבי חיים מרדכי ראזנבוים (כ"ד אייר ה'תרס"ג - ט"ו טבת ה'תשל"ח) פון נאדווארנא; ער האט געהייראט מרת סימא רייזל, טאכטער פון זיין פעטער רבי אליעזר זאב פון קרעטשניף.
* רבי ישכר בער ראזנבוים (תרס"ה - תשמ"א) פון סטראזשניץ, איידעם ביי רבי ישכר דוב בערטשע לייפער פון סאטמאר
* רבי יצחק אייזיק (געב' תרס"ח) פון זוטשקא.
* רבי אשר ישעיה (תרע"ד - ח' תמוז תשע"ב) פון בוקארעשט און חדרה. איידעם ביי זיין ברודער רבי יצחק אייזיק פון זוטשקע
* די ווייב בזיווג שני פון רבי ישראל דוד הורוויץ פון שענדישאוו־שאץ 
* די ווייב פון רבי אברהם אבא לייפער פון פיטסבורג
* די ווייב פון רבי מאיר אייזיקסאן פון ראמאן פילאדעלפיע (נעפע פון רבי איתמר)
* די ווייב פון רבי שלום ישכר בער שפירא פון קעכניע

## רעפערענצן 
* 

קאַטעגאָריע:נאדווארנא אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
העקני דאנס באן סטאנציע

**העקני דאנס באן סטאנציע** איז א סטאנציע אין דער לאנדאנער בארא פון העקני, צפון לאנדאן, ענגלאנד.

די סטאנציע געפינט זיך אין טראוולקארט זאנע 2, אויף די לי וועלי ליניעס און דער מערב אנגליע רוטע פון אבעליא גרויס-אנגליא. די סטאנציע ווערט אפערירט דורך לאנדאנער איבערגרונט. אין די אנהייב 1980ער יארן האט מען איבערגעבויט די סטאנציע.

Hackney Downs is a London Overground and Network Railstation, in Hackney Downs in the London Borough of Hackney in East London.

The station is a short walk from Hackney Central, on the North London line; Hackney Central closed in 1944 and because due to there is no footway between Hackney Central and Hackney Downs. However, Hackney Central reopened in 1985, but there is no footway. 

## History 
This station was opened as Downs Junction in 1872 and renamed Hackney Downs.

## באן דינסט 
* יעדע שעה פארן ארויס 10 באנען קיין ליווערפול גאס אין צענטראלן לאנדאן (4 וואס שטעלן זיך אפ אין יעדער סטאנציע, 4 וואס שטעלן זיך אפ אין בעטנל גרין, און 2 אן אפשטעל).
* יעדע שעה פארן ארויס צו צפון
** 4 באנען קיין 
** 2 באנען קיין  דורך סעוון סיסטערס
** 2 באנען קיין  דורך סעוון סיסטערס
** 2 באנען קיין  , אן אפשטעל ביז טאטנהאם הייל און דערנאך אלע סטאנציעס.

## גאלעריע

טעקע:Hackney Downs stn slow northbound.JPG|צו צפון (סעוון סיסטערס ליניע)
טעקע:Hackney Downs stn slow southbound.JPG|צו דרום (סעוון סיסטערס ליניע)
טעקע:Hackney Downs stn fast northbound.JPG|צו צפון (מערב אנגליע ליניע)
טעקע:Hackney Downs stn fast southbound.JPG|צו דרום (מערב אנגליע ליניע)
טעקע:Hackney Downs stn signage.JPG|פעראן שילד

## באדינונגען
די נארמאלע נישט שפיץ־שעה׳ן באדינונג איז:

*4 באנען א שעה קיין ;
*2 באנען א שעה קיין ;
*2 באנען א שעה קיין .

## רעפערענצן 
## וועבלינקען
* 

קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין לאנדאן
1704

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 28סטן אקטאבער - דזשאן לאק, ענגלישער פילאסאף (געב' 1632)
האנס קריסטיאן אנדערסען

קליין

**האַנס קריסטיאַן אַנדערסען** (; 2טן אפריל  1805 - 4טן אויגוסט 1875) איז געווען א דענישער שרייבער און דיכטער, וואס איז מערסט באקאנט פאר זיינע מעשה'לעך. מען האט איבערגעזעצט זיינע דיכטונגען און מעשה'ס אין מער ווי 150 שפראכן.

## יונגע יארן 
האנס קריסטיאן אנדערסען איז געבוירן געווארן דעם 2טן אפריל 1805 אין דער שטאט אדענסע, דענמארק. דעם 26סטן אפריל 1816, ווען ער איז געווען אלט 11 יאר, איז זיין פאטער געשטארבן. נאכדעם האט ער כמעט אויפגעהערט גייען לערנען אין דער שולע, נאר ער פלעג דערציילן מעשה'ס. ביי די 14 יאר האט ער געצויגן קיין קאפנהאגן צו ווערן אן אקטיאר; דארט איז ער געווען גאר ארעם.

## וועבלינקען 
* אנדערסענ'ס שאפונגען אויף יידיש

קאַטעגאָריע:דענער
קאַטעגאָריע:דיכטער
קאַטעגאָריע:שרייבער
1705

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 16טן אויגוסט - יאקאב בערנולי, שווייצער מאטעמאטיקער (געב' 1654)
1706

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 17טן יאנואר - בענזשעמין פראנקלין, שרייבער, ערפינדער, פארלעגער און אמעריקאנער אמבאסאדאר אין פראנקרייך (געשטארבן 1790)

## געשטארבן
דייטשע לענדער

דייטשלאנד באשטייט פון 16 **לענדער** (דייטשיש: ***Land*** מ״צ *Länder* אדער *Bundesland*/*Bundesländer*) וואס זענען טיילווייז סואווערענע שטאטן פון דער פעדעראלער רעפובליק פון דייטשלאנד.

אינעם היינטיקן מצבֿ האט מען די לענדער געשאפן נאך דער צווייטער וועלט מלחמה אין 1949, ווען מ'האט אויפגעשטעלט די פעדעראלע רעפובליק. אין 1952 האט מען צונויפגעשטעלט דריי קליינע לענדער (באדן, ווירטמבורג-באדן און ווירטמבורג-האהענצאלערן) צו שאפן באדן-ווירטמבורג. אין 1957 איז די זאר פראטעקטאראט, וואס איז געווען אונטער פראנצויזישער אדמיניסטראציע, צוגעשטאנען צו דער פעדעראלער רעפובליק ווי זארלאנד. אין 1990 זענען די פאראייניקטע שטאט בערלין און די טעריטאריע פון דער דייטשלאנד דעמאקראטישער רעפובליק צוגעשטאנען די פעדעראלע רעפובליק ווי זעקס נייע לענדער.

*
העסע

**העסע** () אין מערב־צענטראלן דייטשלאנד איז איינע פון די 16 לענדער אין דייטשלאנד. איר שטח איז 21,100 קוואדראט ק"מ (דאס זיבעטע גרעסטע לאנד אין דייטשלאנד); לויט זיין באפעלקערונג איז זי דאס פינפטע גרעסטע מיט 6,067,021 איינוואוינער.

די הויפטשטאט איז וויסבאדן און די גרעסטע שטאט אין העסע איז פראנקפורט. די עלטסטע און צווייטע גרעסטע שטאט איז מיינץ.

העסע גרענעצט זייגערווייז פון צפון־מערב זי די לענדער נידער־זאַקסן, טורינגיע, בייערן, באדן-ווירטמבורג, ריינלאנד-פאלץ און נארד ריין-וועסטפאליע.

העסע איז בערגיש.

קאַטעגאָריע:לענדער אין דייטשלאנד
טעפליק

**טעפליק** (, , ) איז א שטעטל אין וויניצער גובערניע, מערב אוקראינע. דאס שטעטל געפינט זיך 35 ק"מ מערב פון אומאן און 111 ק"מ דרום-מזרח פון וויניצע.

טעפליק איז געגרינדעט געווארן אינעם 15טן יארהונדערט.
 
## יידן אין טעפליק 
הרב שמשון אהרן פאלאנסקי איז געווען שטאטס רב אין טעפליק.

אין 1900 האבן געוואוניט אין טעפליק 3,725 יידן.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין אוקראינע
אטלעטיק

קליין|לויפוועג און פעלד
**אַטלעטיק** איז פארשידענע סארטן ספארט ווי לויפן, שפרינגען און ווארפן. די אטלעטיק געשעענישן ווערן געהאלטן אין א ספארט סטאדיאן, אדער אויפן לויפוועג, אדער אויפן פעלד אינעווייניק פונעם לויפוועג. מען האלט אטלעטיק איבער דער גארער וועלט. די שפרונג געשעענישן זענען הויכשפרונג, ווייטשפרונג, דריישפרונג און שפרינגען מיט א טיטשקע. ווארפן געשעענישן זענען ווארפשפיז ווארף, דיסקוס ווארף, האמער ווארף און קויל שטויס. אויך איז פאראן דער *דעקאטלאן*, וואס שליסט איין צען לויפן און שפרינגען געשעענישן (100 מעטער, ווייטשפרונג, קויל שטויס, הויכשפרונג, 400 מעטער, הירדנלויף, דיסקוס ווארף, שפרינגען מיט א טיטשקע, ווארפשפיז ווארף און 1500 מעטער.

אטלעטיק געשעענישן קומען פאר ביי די אלימפיאדעס.

קאַטעגאָריע:ספארט
נארד ריין-וועסטפאליע

**נאָרד רײן־װעסטפֿאַליע**, אדער **צפון רײן־װעסטפֿאַליע** (, ) איז אַ דײַטשלענדיש לאַנד, װאָס געפֿינט זיך אין מערבֿ־דײַטשלאַנד. די הױפּטשטאָט איז דיסלדאָרף. דאָס לאַנד האָט די גרעסטע באַפֿעלקערונג צװישן אלע דײַטשע לענדער מיט 17,878,000 אײַנװױנערס. דער שטח איז 34,088.01 ק״װ ק״ם: דאָס פֿיר־גרעסטע לאַנד, אָבער מײנסט געדיכט באַװױנט. דאָס לאַנד איז באַגרינדעט געװאָרן אין 1946 װי אַ סכום פֿון פֿריערדיקע פּרײסישע פּראָװינצן רײנלאַנד (נאָר די צפֿונדיקע טײל) און װעסטפֿאַליע.

## באַפֿעלקערונג 
דאָס האַרץ פֿונעם לאַנד איז די רור געגנט, װאָס איז מיט אירע 5,172,745 מיליאָן אײַנװױנערס די מערסטן באַפֿעלקערטע שטאָט־אַגלאָמעראַציע אין דײַטשלאַנד. פֿונדעסטװעגן, די צװײ גרעסטע שטעט קעלן (די פֿירט גרעסטע שטאָט אין דער מלוכה) און דיסלדאָרף (די הױפּטשטאָט) געהערן צו אירע אײגענע געביטן. די צען גרעסטע שטעט זענען די פֿאָלגנדיקע:

קאַטעגאָריע:לענדער אין דייטשלאנד
באפאר

**באָפֿאָר** () איז אן אור אלטע פעסטונג, וואס געפונט זיך אין דרום לבנון, נאנט צו דער קני פון ליטאני טייך, וואס איז נישט באוואוסט ווען עס איז געבויט געווארן, ווען די קרייצצוג איז אנגעקומען קיין מיטל מזרח, אין זייער קאמף קעגן די אראבער, איז באפארט שוין געווען אן א סטראטעגיש ארט.

אין יאר 1189, האט סאלאדין איינגענומען די פעסטונג פון די קריסטן.

אין די 1970ער יארן האט די פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע זיך באנוצט מיט די פעסטונג און בארג, וועלכע געפונט זיך ביי א הויכקייט פון 700 מעטער, צו אטאקירן און טעראריזירן מדינת ישראל.

ביי דער קריג פון פרידן פארן גליל, זענען שווערע שלאכטן פארגעקומען, ווען צה"ל זעלנער האבן איינגענומען דעם בארג. אין די נאכפאלגענדע יארן, האבן אסאך צה"ל זעלנער פארלוירן זייער לעבן, פון כעזבאלא אנגריפן, בעתן היטן אויף דער זיכערהייט זאנע. ביז ישראל האט זיך ענדגיליג צוריק געצויגן פון לבנון אין יאר 2000.

א פילם מיט דעם נאמען, איז ארויס אין ישראל באזירט אויף א בוך וואס באצייכנט אמתע פאסירונגען, וואס זענען פארגעקומען מיט ישראל זעלנער, ביים היטן אויפן בארג.

קאַטעגאָריע:בערג
קאטעגאריע:לבנון
קאטעגאריע:ישראל
קאטעגאריע:מיטל מזרח קאנפליקט
באדן-ווירטמבורג

**באדן-ווירטמבורג** () אין דרום־מערב דייטשלאנד, מערב פונעם ריין, איז איינע פון די 16 לענדער אין דייטשלאנד. באדן-ווירטמבורג איז דאס דריטע גרעסטע לאנד אין דייטשלאנד, סיי לויט שטח, מיט 35,752 קוואדראט ק"מ, סיי לויט זיין באפעלקערונג, מיט 10.7 מיליאן איינוואוינער.

די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז שטוטגארט.

באדן-ווירטמבורג גרענעצט זייגערווייז פון צפון־מערב די דייטשע לענדער ריינלאנד-פאלץ, העסע און בייערן, און די מדינות שווייץ און פראנקרייך.

דער ריין איז דער מערב גרענעץ און אויך א טייל פונעם דרום גרענעץ. דער דוניי קומט ארויס אין באדן-ווירטמבורג.

קאַטעגאָריע:לענדער אין דייטשלאנד
ט

**ט**' (טית, ארויסגערעדט ״טעס״) איז דער ניינטער אות פון אלף בית. 

היינט רעדן אויס רוב יידן א ט' ווי לאטיינישן t, גלייך ווי א תּ, אבער ספרדים רעדן אויס א הארטן ט', ענלעך צו אראביש. ט איז איינער פון די דטלנ"ת אותיות וואס מען רעדט אויס מיטן צונג. ט איז א קאנסאנאנט אן א קלאנג.

אין גימטריא ט = 9. אויך אין גימטריא שרייבט מען ט"ו = 15 און ט"ז = 16.

ט איז איינער פון די שעטנ"ז ג"ץ אותיות וואס די סופרים שרייבן מיט דריי תגים.

## פארשטעלונג פון אות ט'
לינקס|חיתן
דער אות ט' ווערט פארגעשטעלט דא אין די פאלגנדע פאנטן (פון רעכטס אויף לינקס): פרנק-ריהל, אריאל, דוד, כתב רש"י, כתב סת"ם, האנטשריפט, חיים.

דער קאד 05D8 רעפרעזענטירט ט' אין יוניקאד.

רעכטס|ברייל טית
איז די פארשטעלונג פונעם אות ט' אין ברייל.

דער פעניקישער טית זעט אויס אזוי: 35px|פעניקישער טית

## זעט אויך 
* אלף בית

קאַטעגאָריע:אלף בית
5טן אקטאבער

דעם **5טן אקטאבער** איז דער 278סטער טאג פון יאר (279סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר . ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 87 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1550 - געגרינדעט די שטאט קאנסעפסיאן, היינט אין טשילע.
* 1908 - בולגאריע דערקלערט איר זעלבשטענדיקייט.

## געבוירן 
* 1830 - טשעסטער עלען ארטור, דער 21סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1886)
* 1936 - וואצלאוו האוועל, פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי און טשעכיי (געש' 2011)
* 1976 - ראמזאן קאדיראוו, דריטער פרעזידענט פון טשעטשניע

## געשטארבן 
* 1974 - זלמן שזר, דער דריטער פרעזידענט פון ישראל (געב' 1889)
* 1995 - אלעק דאגלעס-היום, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1903)
* 2004 - מאריס ווילקניס, בריטישער ביאלאג, געווינער פון נאבעל פריז פאר ביאלאגיע און מעדיצין אין 1962  (געב' 1916)
* 2011 - סטיוו זשאבס, גרינדער פון עפל קאמפיוטערס (געב' 1955)

----
* 4טן אקטאבער - 6טן אקטאבער
* אקטאבער

05