open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
אליעזר

**אליעזר** איז דער נאמען פון דריי מענטשן אין תנ"ך.

## אליעזר עבד אברהם
ער איז  געווען דער קנעכט פון אברהם אבינו. ביי דער מלחמה מיט די פיר מלכים שטייט אז אברהם האט מיטגענומען 318 מענטשן; חז"ל זאגן אז דאס איז געווען אליעזר, וואס די גימטריא פון זיין נאמען איז 318. תרגום יונתן רופט אים אליעזר דער זון פון נמרוד.

אברהם האט אים געשיקט אויסזוכן א כלה פאר יצחק. חז"ל זאגן אז ער הייסט "דמשק אליעזר" ווייל ער איז דולה ומשקה מתורת רבו לאחרים.

## אליעזר בן משה
[קליין|ציפורה מאעכט ברית מילה פון זון אליעזר, צייכונג; יאן בפטיסט ווינקס ([הולנד 1621)]]
דער צווייטער זון פון משה רבנו און צפורה האט געהייסן אליעזר.

## דער נביא אליעזר
אין מלכים ווערט דערמאנט דער נביא אליעזר וואס האט געזאגט א נבואה קעגן דעם מלך יהושפט.

## רעפערענצן
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
אלעזר ניסן טייטלבוים

**רבי אלעזר ניסן טייטלבוים** (ה'תקמ"ו - ח' תשרי ה'תרט"ו) רב אין דראהאביטש.

## אפשטאם
**רבי אלעזר ניסן** איז געבוירן אין שינאווא אין יאר ה'תקמ"ו, צו זיין פאטער הרב **משה טייטלבוים** דער ישמח משה און צו זיין מוטער מרת **חיה שרה** א טאכטער פון הרב **ניסן**.

## רבנות
אין יאר ה'תקצ"ד האט מען אויפגענומען **רבי אלעזר ניסן** רב אין סיגעט, ווען מען האט אים אוועק געשטיפט פון דארט האט זיין פאטער געזארגט מען זאל אויפנעמן **רבי אלעזר ניסן** רב אין מונקאטש.

נאך זיין פאטער'ס פטירה האט מען פארגעשלאגן פאר **רבי אלעזר ניסן** דאס רבנות אין איהעל אויף זיין פאטער'ס פלאץ, ער האט זיי אבער איינגעטראגן צו נעמען זיין זון דעם ייטב לב און ער האט אנגענומען צו זיין רב אין דראהאביטש.

## הסתלקות
**רבי אלעזר ניסן** איז נפטר געווארן ח' תשרי ה'תרט"ו אין דראהביטש.

## פאמיליע
**רבי אלעזר ניסן** האט געהייראט מרת **רויזא בלימא** א טאכטער פון הרב **אהרן** רב אין חאדאראוו. זייערע קינדער:

* הרב **יקותיאל יהודה טייטלבוים** (ה'תקס"ח - ו' אלול ה'תרמ"ג) רב אין סיגעט, באקאנט אלס דער „ייטב לב".

* הרב **שמואל טייטלבוים** (ה'תקע"ד (אומגעפער) - ט' חשוון ה'תרמ"ט), רב אין גארליץ.

* הרב **נחום צבי טייטלבוים**, רב אין דראהאביטש.

* מרת **חנה רחל**, די ווייב פון הרב **ישראל הכהן ראפאפארט**, רב אין טארנא.

## רעפערענצן
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה*, מאיר וונדר

קאטעגאריע:אוהעל

קאטעגאריע:חסידישע רבנים
קאַטעגאָריע:גאליציאנער רבנים
בתואל

[קליין|
אליעזר און רבקה אמנו באַזונדער פון בתואל הארמי ביי די בוים (צייכונג [קלוד ג'ילה לוריין)]]
**בתואל הארמי** איז געווען דער טאטע פון לבן הארמי און פון רבקה אמנו.

אין דער תורה ווערט דערמאנט זיין געבורט אין די פסוקים: 
קאטעגאריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
רבקה

**רבקה אמנו** איז געווען א טאכטער פון בתואל הארמי און דבורה און א שוועסטער פון לבן הארמי, און די ווייב פון יצחק אבינו.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:אבות און אמהות
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין דער תורה
ושתי

**ושתי** איז געווען די ערשטע ווייב פון אחשוורוש (מגילת אסתר פרק א). ווען אחשוורוש האט זי גערופן קומען ביי זיין גרויסער סעודה האט זי אפגעזאגט, האט אחשוורוש זי הינגעריכטכעט. דער מדרש ברענגט אז זי איז געווען אן אייניקל פון דעם קעניג נבוכדנצר.

קאטעגאריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
אסתר

קליין|250px|מעלעריי בילד פון אסתר המלכה, געמאלן דורכן ארטיסט פֿאוורעס דינגוואל
**אסתר המלכה** איז געווען די ווייב פון אחשוורוש.

אסתר איז געווען די טאכטער פון אביחיל פון שבט בנימין. איר שוועסטער־קינד מרדכי האט זי געהאדעוועט נאך דער טויט פון אירע טאטע־מאמע.

## זעט אויך 
* אסתר תענית

קאטעגאריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
קאטעגאריע:פורים
אלפרעד יאדל

קליין|250px|אלפרעד יאדל
**אלפרעד יאדל** אבסערט גענעראל פונעם ווארמאכט. ער איז באשטימט געווארן ביים נירנבערג פראצעס ווי א קריג פארברעכער און מען האט אים געטויט לעגאליש.

קאַטעגאָריע:קריגס פארברעכער
קאַטעגאָריע:נאציס
אנאלאגיע

**אנאלאגיע** איז סיי פון קאגניטיווער בחינה א פראצעס פון טראנספערירן אינפארמאציע פון איין סאביעקט (פון דער שורש) צו אן אנדער באזונדער סאביעקט (די ציל), און אויך איז עס א לינגוויסטישער אויסדרוק קארעספאנידרענדיג צו אזא פראצעס.

אין די שמעלערע זין פון ווארט, איז אן אנאלאגיע א משל צו קומן צו אן אויספיר און מסקנה איבער אן ענין אדער א לאגישער ארגומענט פון איין פרט צו אן אנדערע פרט, און נישט קיין משל אדער אויספיר פון א כללית'דיגער ענין אויף א פרט.

די ווארט *אנאלאגיע* קען אויך מיינען א גלייכקייט אדער אנדער סיי וואסערע פארבינדונג צווישן דער שורש און דעם ציל זעלבסט, וואס איז אפט, אבער נישט דוקא, א ענדליכקייט, אזוי ווי אנאלאגיע אין ביאלאגיע.
אנאלאגיע שפילט א גרויסע ראלע אין טאג טעגליכען לעבן אדער שפראך, וו.צ.ב.ש. אין פראבלעמען לייזונג, באשלוסען אפמאך, באגרייפען ענינים, זכרון, שאפונג, געפילן, הסברה, און קאמוניקאציע.

עס ליגט אויך אונטער גאר יסודות'דיגע אויפגאבעס אזויווי אינדעפיקאציע פון פלעצער, אביעקטען און מענטשען, צ.ב.ש., אין פנים אויפכאפן, אדער פנים'ליכע דערקענען סיסטעמען.

טייל טוען גיין אויף אזוי ווייט צו ארגומענטירן אז אנאלאגעיע איז "דער תוך פון קאגנישען", ספעציפישע אנאלאגישע שפראך שטעלט צוזאמן ביישפילען, צוגלייך'ען, מעטאפאר'ס, ענדליכקייטען, און משלים.

ווערטער אדער פראזען ווי: *א.א.וו.*, *און דאס גלייכן*, *אזויווי*, *כאילו*, טוען זיך אויך פארלאזן אויף אנאלאגישער פארשטאנד פונעם מקבל פון א מעסעדזש אז זיי זאלן דאס אין אכט נעמען.

אנאלאגיע איז נישט בלויז וויכטיג אינעם טאג טעגליכען שפראך און אין קאמאן סענס, אוואו פראווערבס און אידיאום'ס געבן פיל ביישפיל פון איר אפליקאציע, נאר אויכט אין סייענס, ווי מעטאמעטיקס און חקירה, און אין די הומענעטיס.

אנאלאגיע איז געווען שוין שטודירט זינט קלאסישע אנטיקוויטי דורך פילאסאפן, וויסנשאפטלער, און אדוואקאטן.
קאַטעגאָריע:לאגיק
מודיעין עילית

**מודיעין עילית** איז א חרדישע ישראל'ישע שטאט אויפן עק פון שומרון (צפון מערב ברעג), ביים ירושלים קארידאר. דער גרעסטער געגנט אי מודיעין עילית איז ״קרית ספר״; טייל מענטשן רופן דאס גאנצע שטעטל ״קרית ספר״. די אנדערע געגנטן אין שטאט זענען ״בראַכפֿעלד מאיאנטעק״ און ״נאות הפסגה״.

איר באפעלקערונג ציילט זיך אויף 64,179 נפשות (2015), זייענדיג דאס גרעסטע זידלונג אין דעם מערב ברעג.

ווי איר נאמען זאגט, איז מודיעין עילית א שטאט לעבן מודיעין, וואס איז פלאצירט אויף די בערג אנטקעגן איבער קרית ספר ממש נאך דער גרינער ליניע.

כאטשיג דאס איז א זעלבטשטענדיגער לאקאליטעט, איז דאס טעכניש אינערהאלב דער טעריטאריע פון אונטער די אדמיניסטראציע פון מטה בנימין ראיאן ראט.

דער פארזיצער פון דעם ארטיגן ראט איז הרב יעקב גוטערמאן. אין 2008 איז מודיעין עילית געווארן אנערקענט אלס א שטאט; אין מיטן נאוועמבער 2008 איז הרב גוטערמאן געווארן דער ערשטער בירגערמייסטער פון מודיעין עילית.

די באפעלקערונג אין מודיעין עילית באשטייט פון פארשידענע שיכטן און קרייזן פונעם חרדישן יידנטום. טראצדעם וואס די מערהייט פון די איינוואוינערס געהערן צו ליטווישע קרייזן, מען קען זיך באגעגענען דארט מיט גרויסע געמיינדעס פון חסידישע יידן אזוי ווי צום ביישפיל: וויזשניץ, באיאן, קארלין סטאלין, צאנז, ברסלב. אלס רב פון דער וויזשניצער קהילה דינט רבי ברוך שטערנבוך, זון פון רבי אליהו און איידעם פון רבי מנחם ערנסטער. אלס רב פון "קהל חסידים" (אלגעמיינע חסידישע שוהל) דינט רבי ניסן משה גראס, א זון פון רבי שלום יהודה, דער האלמינער רבי. עס איז פאראן דארט אויכעט א סאך ירושלימער יידן פון דעם יישוב הישן.

די באפעלקערונג פון מודיעין עילית איז 40% ליטוויש, 30% חסידיש און 30% ספרדיש.

## חינוך מוסדות 
### ישיבה גדולה'ס
* מירער ישיבה (בראכפעלד) מיט 600 בחורים און אן אינטערנאט, און 300 יונגעלייט; די ראשי ישיבות זענען הרב בנימין פינקל און הרב נועם אלון. 
*וויזשניצער ישיבה (בראכפעלד) (פון רבי ישראל) מיט אומגעפער 200 בחורים; דער ראש ישיבה איז הרב גבריאל יוסף וויזשניצער.
*כנסת הגדולה מיט 180 בחורים און 40 יונגעלייט; דער ראש ישיבה איז הרב יצחק זאב זאקס. 
* ישיבת כנסת יצחק מיט 300 בחורים אונטער הרב יעקב קארפ. 
* ישיבת נחלת בנימין, אונטער הרב דניאל יאקאבאוויטש 
* ישיבת נחלת אברהם, אונטער הרב אוחנא. 
* ישיבת קהילות יעקב (חזון יחזקאל), אונטער הרב קלופט.
* ישיבת נזר ישראל, אונטער הרב מנשה עוזרי.
* ישיבת דברי אמת אונטער הרב זבולון שוב.

775px|קליין|צענטער|פאנאראמא פון דער שטאט
רוחאלא כומעיני

**אייאטאלא רוחאלא כומעיני** (3טן יוני 1989 - 17טן מיי 1990) איז געווען א שיאטישער איסלאמישער אימאם און א פאליטישער פירער פון די 1979 איראןער רעוועלאציע וואס האט אראפגעווארפן די מאכט פונעם לעצטן שאך אין איראן.

נאכפאלגנדיג די רעוואלוציע, איז כומעיני געווארן דער הויפט און העכערער פירער פון איראן, און ער איז פארבליבן אלס דער העכסטער סימבאלישער פאליטישער פיגור פון די נייע איסלאם'ישער רעפובליק ביז צו זיין טויט.

כומעיני איז באוואוסט אלס אן אנטי-קאלאניע'אלישער פירער וואס האט באשאפן די נאך-קאלניע שטאט, איסלאם'ישער רעפאבליק פון איראן נאך א רעפערענדום.

ער איז געווען פארעכענט ווי א גרויסער צדיק אדער נביא וואס האט אויפגעלעבט דער קאנצעפט אז די גייסטישע זאלן זיין די פירער פון די אראבער, ער איז געווען פארגעטערט און פארהייליגט אלס רוחניותדיגער פירער פאר שיא מוסולמענער איבער די גארער וועלט.

ער איז געווען די טיים מאגאזין'ס מענטש פון יאר אין 1979 אויך אלס איינער פון די טיים מאגאזין'ס 100 מערסטע אייפלוסרייכסטע מענשטן פון עפאכע ליסטע, אין די 20'סטע יאר הונדערט.

אין 1989 האט ער ערלקערט א פאטווא פארארדענונג די הינריכטונג פון סאלמאן ראשדי פאר אפיקורסות.

קאַטעגאָריע:איראנער
זשאן טראוואלטא

קליין|טראוואלטא אויף 2016
**זשאן יאזעף טראוואלטא** (ענגליש: *John Joseph Travolta*, געבוירן דעם 19טן פעברואר, 1954) איז אן אקאדעמי אווארד נאמינירטער, גאלדען גלאוב אווארד געווינער אמעריקאנער אקטיאר, טאנצער און זינגער.

ער האט אטעבלירט זיין קאריערע אלס א פירנדער האליוואד אקטיאר מיט באקאנטע פילמען אזוי ווי *פרייטיג צונאכטס פיווער* און *גריכנלאנד*.

טראוואלטא'ס קאריערע האט ווידער אויפגעבליעט אין די 1990ער, שטאמענדיג פון זיין ראלע אין דער באקאנטן פילם "פאלפ פיקשען".

קאַטעגאָריע:אקטיארן
צווייטע פונישע מלחמה

די **צווייטע פונישע מלחמה** איז געווען פון דעם 218סטן י"ה פ"צ ביזן 202טן י"ה פ"צ, צווישן כאניבאל פון קארטאגא צו סקיפיא אפריקאנוס פון רוים. אין דער מלחמה האט כאניבאל דורכגעפאלן צו רוים.

קאַטעגאָריע:מלחמות
סאנט העלענע

קליין|300px|לאנגוואוד הויז, דאס פלאץ פון נאפאלעאן'ס טורמע
**סאנט העלענע** איז אן אינדזל אינעם דרום אטאלאנטישן אקעאן וואס געהערט פארן פאראייניגטן קעניגרייך, אמאליגע צייטן איז דאס געווען גאר א סטראטעגישער אינזל, וואס דורך דארט האט מען קאנטראלירט אלע שיפן וועלכע זענען געפארן צו אזיע, און צוריקגעקומען מיט סחורה פון אינדיע, שפעטער ווען מען האט געגראבן דעם סועץ קאנאל האט סאנט העלענע פארלוירן איר וויכטיגקייט.

אין סאנט העלענע וואוינען היינט בערך 7000 מענטשן, די הויפטשטאט איז **זשעימסטאון**.

אין סאנט העלענע געפינט זיך אויך דאס הויז אין וועלכן נאפאלעאן באנאפארטע איז געווען איינגשפארט, און דארטן געשטארבן. דאס איז איז פלאץ פאר טוריסטן.

קאַטעגאָריע:פאראייניגטע קעניגרייך
קאטעגאריע:מערב אפריקע
קאטעגאריע:אינדזלען

be-x-old:Выспа Сьвятая Гелена

zh-min-nan:Sèng Helena
כלל שפראך

דאס ווארט **כּלל־שפּראַך, כּלל־ייִדיש** אדער **סטאַנדאַרט־ייִדיש** באציט זיך צו דער יידישער קארעקטן אויסלייג און ארויסרייד צו סיי וואסערע יידישן דיאלעקט לויט די כללים פון ייווא.

דער אנגענומענער סטאנדארט ייִדיש איז הײַנט באנוצט ווייניגער ווי דער אלגעמיינער אידיש, אבער וויבאלד דאס איז מער דקדוק דורכגעטאן לערנט מען איר בעיקר צװישן סטודענטן אין די אוניווערסיטעטן, און איז באנוצט אין זייערע ביכער .

## פֿאַרגלײַכונגען מיט די ייִדישע דיאַלעקטן 
* דעם פוילישן "עץ" און "ענק" איז אפגעלייגט געווארן לטובת "איר" און "אייך". 
* סובסטאנטיוון האבן דריי מינים (זכר, נקבה, סתם) אזוי ווי פוילישע יידיש.

## זעט אויך
* יידישע דיאלעקטן
* יידישע אויסלייגן
* ייווא

## רעפערערענצן
קאַטעגאָריע:יידיש
הייצונג

**הייצונג** איז א פראקטיק וועלכע יעדע הויז פארמאגט זיך צו היטן פון קעלט אין די ווינטער.

הייצונג קען געטאן ווערן דורך א רייע דעווייסעס און סיסטעמען:

* פייערפלעיס

* צענטראלע הייצונג

* הייסע לופט סיסטעם

* הייסע וואסער סיסטעם

* סטים סיסטעם

* עלעקטריק  הייצונג סיסטעם

* היץ פאמפ

קאַטעגאָריע:לעבנסשטייגער
קאַטעגאָריע:הייצונג
צענטראל-הייצונג

א **צענטראל־הייצונג סיסטעם** איז טייטש אז א גאנצע הויז ווערט געהייצט דורך איין צענטראלע הייצונג אפאראט וועלכע צעשפרייט די היץ דורך דאקטס וועלכע גייען ארום די הויז. 

די סארט הייצונג איז אויסגעטראפן געווארן בערך 200 יאר צוריק און איז געקומען אין פארשידענע פארמאטן. די ערשטע געלונגענע אזא סיסטעם איז אויסגעטראפן געווארן אין בריטאניע אין 1816 און האט גענוצט די ענערגיע אויפצוקאכן הייסע וואסער וועלכע האט צירקולירט אין רערן. א צווייטע געלונגענע סיסטעם איז אויסגעטראפן געווארן אין אמעריקע אין 1835 וועלכע האט גענוצט ווארימע לופט און אין 1850 האט מען אויסגעטראפן די סטים הייצונג סיסטעם. 

היינטיגע צענטראלע סיסטעמען געבן הייצונג פון א צענטראלן אויוון צו א גאנצן הויז, געביידע, אדער עטליכע געביידעס. רוב גרויסע צענטראלע סיסטעמען נוצן הייסע וואסער אדער סטים וועלכע ווערט פארשפרייט אין די רערן. רוב הייזער אין אמעריקע נוצן אזעלכע סיסטעמען און דאס זעלבע איז מיט רוב אפיס געביידעס, האטעלן, און אפילו קאמפלעקסן פון עטליכע געביידעס ווי שאפינג צענטערס. 

צענטראלע הייצונג סיסטעמען אין אמעריקע ווערן געברענט דורך אויל, אדער קוילן. די ברענשטאף סופלייעט א פייער וועלכע הייצט מאטעלענע טיילן וועלכע הייצן ווייטער דאס וואסער, סטים, אדער לופט וועלכע צירקולירט אין די רערן. די אלע סיסטעמען ווערן קאנטראלירט דורך א טערמאסטאט וועלכע צינדט אן די הייצונג איינמאל די טעמפעראטור גרייכט די היץ אויף וועלכע עס איז אנגעשטעלט.

אלע צענטראלע סיסטעמען שיקן דאס געהייצטע וואסער אדער פארע צו ראדיאטארן וועלכע זענען ווי א שאכטל מיט עטליכע אפטיילונגען דערין וואו די היץ אדער וואסער צירקולירט ארום און ארום. די ראדיאטארן פארמאגן אלע איין קליינע עפענונג וועלכע קען געעפענט ווערן ארויסצולאזן לופט כדי צו רעגולירן דעם סיסטעם. 

די סארט סיסטעמען זענען אין פאקט די בעסטע הייצונג ווייל די רערן וועלכע לויפן ארום דעם הויז, ווערט דאס הויז געהייצט פון אינעווייניג און אלע ווענט און דעכער זענען באשיצט פון דער דרויסנדיגער קעלט, שפארנדיג אסאך ענערגיע. ספעציעל איז וואסער גוט ווייל דאס געהייצטע וואסער בלייבט ווארעם אפילו נאכדעם וואס די סיסטעם לעשט זיך אויס און אזוי דארף מען נוצן ווייניגער ענערגיע. 

עס זענען פאראן א רייע צענטראל־הייצונג סיסטעמען:

* הייסע לופט סיסטעם
* הייסע וואסער סיסטעם
* סטים סיסטעם
* עלעקטרישע הייצונג סיסטעם
* היץ פאמפע

## זעט אויך 
*קאמין

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:הייצונג
הייסע לופט סיסטעם

**הייסע לופט סיסטעם** איז א וועג פון הייצן א הויז דורך צעשפרייטן ווארימע לופט ארום די הויז דורך דאקס.

## סיסטעם סארט 1 
די מער פשוט'ע ווארימע לופט סיסטעמען באשטייען פון א פייער שאכטל וועלכע באקומט איר ענערגיע פון גאז, אדער עלעקטריק און צעשפרייט די ווארימע לופט אין דאקטס וועלכע זענען אויסגעשפרייט ארום די הויז. די לופט ווערט אריינגעצויגן אדער פון די גאס אדער פון די הויז זעלבסט. די סארט סיסטעמען מוזן זיין אראפגעשטעלט אונטער'ן הויז כדי צו פארזיכערן א גוטע לופט צירקולאציע. 

### פראבלעמען
דער ערשטער פראבלעם מיט אזא סיסטעם איז די לופט זעלבסט וועלכע איז זייער טרוקן און מאכט סטאטיק די גאנצע הויז. אבער געוויסע סיסטעמען האבן א לעזונג דערפאר און נוצן וואסער אינעם סיסטעם און יעדעס ביסל לופט גייט דורך די וואסער נאכ'ן אנגעהייצט ווערן וואו עס נעמט אויף אביסל פייכקייט. אבער דער פראבלעם בלייבט אפילו מיט דעם און די אטמאספערע אין א הויז וואס איז געהייצט מיט אזא סיסטעם איז נישט אזוי אנגענעם ווי א הויז וועלכע איז געהייצט מיט א וואסער סיסטעם.
 
נאך א פראבלעם מיט די סארט הייצונג איז די אומסטאבילקייט פון די ווארימקייט. לופט קען מען נישט איינטיילן וואו צו גיין און עס וועט זיך אליינס מאכן דעם וועג ארויס לויט איר מאס און איין צימער וועט ווערן ווארימער ווי די צווייטע. אויסער דעם דארף מען האבן גרויסע דאקטס כדי עס זאל קענען קומען גענוג לופט און זיי דארפן זיין גוט ארומגענומען ווייל אביסל קעלט פון אינדרויסן קען גרינג קאלט מאכן די לופט. 

## סיסטעם סארט 2 
די צווייטע סארט ווארימע לופט סיסטעם איז די צענטראלע עיר קאנדישן סיסטעם וועלכע גוט אויך הייצונג און איז אריינגעבויט אין זייער אסאך הייזער. די סארט סיסטעם נוצט א פען וועלכע צווינגט די לופט צו גיין פאראויס און איז בעסער קאנטראלירט. די סיסטעמען נוצן פילטערס צו רייניגן די לופט וועלכע עס ציט אריין און טייל פון זיי נוצן גאר שטארקע פאמפס וועלכע קענען שיקן די לופט אפילו אין קליינע דאקטס.

### פראבלעמען
די סארט סיסטעמען האבן די זעלבע חסרונות ווי פריער דערמאנט מיט'ן אויסנאם אז עס נוצט א פאמפ צו שיקן די לופט און מאכט דאס בעסער צירקולירן. דער הויפט מעלה פון אזא סיסטעם איז אז די איין סיסטעם טוט די הייצונג און אפקילונג פאר'ן גאנצן יאר.

## זעט אויך 
*צענטראלע הייצונג

*קאמין

*הייסע וואסער סיסטעם

*סטים סיסטעם

*עלעקטריק הייצונג סיסטעם

*היץ פאמפ
קאַטעגאָריע:הייצונג
הייסע וואסער סיסטעם

**הייס וואסער סיסטעם** איז א וועג פון הייצן א הויז דורך הייצן וואסער אין א פוירנעס און דאס ארומשיקן אין רערן דורך די קראפט פון גראוויטי.

## אמאל 
דער קאנצעפט פון הייס וואסער סיסטעמען גייט צוריק זייער לאנג ווען מען האט אין געוויסע פלעצער וואו עס איז פאראן נאטורליכע ווארימע ספרינג וואסער גענוצט די וואסער פאר הייצונג. דאס וואסער איז נאר איינמאל גענוצט געווארן ווייל נאכ'ן צירקולירן די גאנצע הויז איז עס געווארן קאלט און עס איז געגאנגען אין אפלויף גענוי ווי אונזערע קראנען. די סארט סיסטעמען האבן נישט גענוצט קיין פאמפ נאר די רערן זענען געווען אויסגערעכנט לויט די גראוויטי טבעיות און דאס וואסער האט צירקולירט פון זיך אליינס. 

## היינט 
מאדערנע וואסער סיסטעמען פארמאגן א בוילער וועלכע הייצט אויף דאס וואסער צווישן 140 און 180 דעגרי פארנהייט און דאן ווערט דאס וואסער צירקולירט ארום די הויז און גייט אריין אין ראדיאטערס וועלכע געבן ארויס די היץ אין די צימערן. אויך אין די סארט סיסטעמען זענען פאראן טייל אין וועלכע דאס וואסער צירקולירט דורך גראוויטי אדער לופט דרוק אבער רוב היינטיגע הייסע וואסער סיסטעמען נוצן יא א פאמפ וועלכע קאנטראלירט בעסער די קראפט פון דאס וואסער. 

## סיסטעם סארטן 
עס זענען פאראן צוויי ערליי סיסטעמען, איינס איז אן איינצעלע רער סיסטעם אין וועלכע אלע געהייצטע וואסער גייט אריין אין איין הויפט רער און פון דארט ווערט עס צעשפרייט צו אלע ראדיאטארס און דאן פליסט עס צוריק אריין אין די זעלבע רערן. דער פראבלעם מיט אזא סיסטעם איז אבער אז דאס וואסער ווערט אפגעקילט אויפ'ן וועג אין די רערן און די צימערן וועלכע געפינען זיך ווייט פונעם פוירנוס באקומען נישט די זעלבע מאס היץ ווי די נענטערע סיסטעמען. 

די צווייטע סארט סיסטעם איז פיל בעסער פון דעם און פארמאגט צוויי רערן ליניעס. עס איז פאראן א הויפט רער וועלכע צעשפרייט דאס וואסער צו אלע ראדיאטארס און דערנאך איז פאראן נאך א רער סיסטעם וועלכע שיקט צוריק דאס וואסער צו די פוירנוס און ווערט נאכאמאל געהייצט. אין אזא סיסטעם וועט יעדעס ביסל וואסער אנקומען צו יעדע עק פון די הויז ווייל עס נוצט א בעסערע צירקולאציע סיסטעם און ווערט נישט אפגעקילט אזוי שנעל. 

אין ביידע סארט סיסטעמען מוז זיין א רעזערוו טאנק פון הייסע וואסער וועלכע דארף זיין גרייט צו קענען סופלייען די סיסטעם ווען עס פעלט אויס מער וואסער. די טאנקן זענען אנגעפילט מיט 50 פראצענט צוזאמענגעדרוקטע לופט וועלכע שטופט ארויס דאס וואסער ווען עס לאזט נאך די פלוס אין די רערן.

## זעט אויך 
*צענטראלע הייצונג
*הייסע לופט סיסטעם
*סטים סיסטעם

*עלעקטריק הייצונג סיסטעם

*היץ פאמפ

קאַטעגאָריע:הייצונג

be-x-old:Паравы кацёл
קאמין

א **קאמין** איז אן ארט ווו מען מאכט א פייער צו הייצן א הויז אין דעם ווינטער.

דער אלטמאדישער קאמין איז נאך היינט די אפיציעלע הייצונג אין אסאך הייזער אין די ארימע וועלט אבער אויך דאס איז שוין געווען אן אויסטרעף און בעפאר דעם קאמין האט יעדער געטאן וויאזוי עס האט פארשטאנען.

## היסטאריע 
דער קאמין איז איינגעשטעלט געווארן אין רוב הייזער בערך 800 יאר צוריק לויט די אפשאצונגן פון היסטאריקער. דער געדאנק פון א קאמין איז געווען אז עס האט ארויסגעטראגן די רויך און פייער אפפאל צו א קוימען (טשימעני) וועלכע איז ארויפגעבויט געווארן הויך ארויף העכער'ן דאך. 

די ערשטע קאמינען זענען געווען ווי דריי זייטיגע שאכטלעך וועלכע זענען געשטאנען אויף פיר פיסלעך און זענען געווען געמאכט פון שטיין אדער אייזן. עס האט פארמאגט א ספעציעלע ארומגענומענע טאץ אין וועלכע די ברענשטאף איז אריינגעשטעלט געווארן און די היץ איז ארויסגעקומען פון די פערטע זייט און פון לעכער ארום און ארום. שפעטער האט מען דאס אנגעהויבן אריינבויען אין די ווענט פון די הייזער אזויווי אונז זעען מיר היינט אין טייל הייזער. אויסער וואס עס איז שענער און באקוועמער האט עס אויך ארויסגעגעבן מער היץ צו די הויז ווייל די דריי שטיינערנע ווענט האבן אויסגעשפיגן די היץ און ווייניגער היץ איז ארויס פון די קוימען. 

מער סאפיסטיקירטע הייזער האבן איינגעשטעלט מערערע רערן (דאקטס) ארום דעם הויז וועלכע זענען געקומען דירעקט פון דעם קאמין און האבן פארמאגט לעכער פון וועלכע עס איז ארויסגעקומען היץ. דאס האט געשפארט די ארבעט צו מאכן מער פייער וויבאלד נאך ווייניגער פייער איז ארויף צו די קוימען און מער צימערן האבן געקענט געהייצט ווערן אויפאיינמאל. 

אלע קאמינען האבן געפאדערט מען זאל רייניגן די קוימען יעדע שטיק צייט פון די אנגעזאמעלטע סאזשע (שווארצער פייער אפפאל) וואס האט זיך דארט אנגעזאמעלט. דאס איז געווען א שמוציגע ארבעט אבער איז געווען קריטיש וויכטיג ווייל אויב מען האט דאס נישט גערייניגט האט זיך מיט דער צייט אנגעזאמעלט אסאך שמוץ און האט בלאקירט די עפענונג און די גאנצע הויז איז געווארן פאררייכערט פון די פייער.

## זע אויך 
צענטראלע הייצונג

הייסע לופט סיסטעם

הייסע וואסער סיסטעם

סטים סיסטעם

עלעקטריק הייצונג סיסטעם

היץ פאמפ

קאַטעגאָריע:הייצונג
קאַטעגאָריע:הייזער
קאַטעגאָריע:פייער
היץ פאמפע

א **היץ פאָמפע** איז א פארגעשריטענער הייצונג און קילונג סיסטעם וועלכע איז נאר געאייגענט פאר הייזער וועלכע געפינען זיך אין שטעט וואו עס ווערט נישט צו קאלט אין די ווינטער.

די היץ פאמפע הנוצט א פאמפע מיט צענדליגער ווענטילאציעס וועלכע פארמאגן יעדע איינע א ספעציעלע רעפרידזשענט וואס איז ווי דינע רערן מיט א געוויסע כעמיקאל דערין. די כעמיקאל איז קאלט און דערפאר ציט עס אריין, מיט די כוח פון די פאמפ, נאר ווארימע לופט. די לופט ווערט דאן געשיקט צו א קאמפרעסאר וועלכע צעדרוקט עס זייער שטארק וואס טוט דאס מאכן הייסער. דערנאך ווערט די הייסע לופט ווייטער פארשפרייט איבער די הויז און אזוי גייט עס ארום און ארום. דאס זעלבע טוט עס אין דער זומער מיט קאלטע לופט און דעמאלט פליסט אריין אן אנדערע כעמיקאל אין די רעפרידזשענט וועלכע איז הייס און ציט אריין אין די ווענטילאציע נאר קאלטע לופט. 

ווי געזאגט איז א היץ פאמפע נישט אינטערעסאנט אין א קאלטע ארט וואו די טעמפרעאטור גייט אראפ אונטער 28ºF ווייל דעמאלט איז נישט פאראן קיין ווארימע לופט און די פאמפע סיסטעם קען דאס נישט באשאפן. טייל הייזער פארמאגן עלעקטרישע הייצונג און אויך א היץ פאמפע און אזוי שפארן זיי זיך עלעקטריע ווייל די היץ פאמפע פארשפרייט בעסער די ווארימע לופט.

## זע אויך 
צענטראלע הייצונג

הייסע לופט סיסטעם

סטים סיסטעם

עלעקטריק הייצונג סיסטעם

קאמין

קאַטעגאָריע:הייצונג
פייערלעשער

קליין|א יאפאנישער פייערלעשער ביים טרענירונג אויף א סימולירטע עראפלאן פייער
אַ **פֿייַערלעשער** אדער **לעש-קאָמאַנדאָ** איז אַ ראַטעווער וואס ווערט טרענירט אין **פֿייַערלעשעריי**, בפרט צו לעשן געפֿערלעכע פֿייַערן וואס רעזיקירן לעבן, אייגנטומס און די אומגעבונג, און צו ראַטעווען מענטשן און בעלי חיים פֿון געפֿערלעכע סיטואַציעס.

דאס פארלאנג דער פֿייַערלעשער צו קענען ערשטע הילף און אויך די ארבעט פֿון אויפֿשניידן אויטאס אין פֿאל פֿון א שווערע אקצידענט.

רוב פֿייַערלעשער זענען אויך טרענירט צו העלפֿן אין פֿאל פֿון א נאטירלעכער קאטאסטראפע אינאיינעם מיט די פאליציי און די עמערגענץ רפואה דינסטן.

פֿייַערלעשער זענען געווענליך איינגעשטעלט דורך די לאקאלע רעגירונגען אלס א טייל פֿון דער עמערגענץ רעאקציע סיסטעם וואס יעדע שטאט ברויך האבן. אין קלענערע שטעטלעך זענען רוב פֿייַערלעשער וואלונטירן און קומען צו דער פייער סטאנציע ווען מען רופֿט זיי.

## זעט אויך 
* לעשאויטא

קאטעגאריע:עמערגענץ דינסטן
קאטעגאריע:פאכן
קאטעגאריע:פייערלעשעריי
עלעקטרישע הייצונג סיסטעם

אן **עלעקטרישע הייצונג סיסטעם** איז א וועג פון הייצן א הויז דורך נוצן עלעקטראנישע בעיסבאורדס וועלכע גיבן ארויס היץ וואס ווערט פראדוצירט דורך עלעקטרישער ענערגיע.

עלעקטרישע הייצונג איז היינט זייער אויפגעכאפט ספעציעל אין פלעצער וואו יעדעס ביסל ארט איז פארנומען און די סארט סיסטעם נוצט נישט אויף קיין פלאץ בכלל. עלעקטריק הייצונג איז אן איינצעלע אזויגערופענע בעיסבאורד וועלכע ווערט געהייצט דורך עלעקטריק ענערגיע גענוי ווי יעדע אנדערע עלעקטריק מאשין וועלכע נוצט היץ. 

## מעלות און חסרונות 
עלעקטרישע הייצונג האט די מעלה אז מען קען דאס קויפן אין פארשידענע פארמאטן און מען דאס שטעלן וואו אימער מען וויל. מען קען עס שטעלן נעבן א פענסטער, נעבן א טיר, אדער סיי וואו עס פעלט אויס. אפילו א הויז וואס איז געהייצט דורך א צענטראלע סיסטעם קען מען שטענדיג צוקויפן א בעיסבאורד אין א צימער וואו עס איז נישט גענוג ווארים. 

עלעקטרישע הייצונג איז זייער טייער אין רוב שטעט וואו אויל און גאזאלין איז ביליגער. אין געוויסע שטעט וואו עלעקטריק איז ביליג לוינט זיך יא צו נוצן עלעקטריק הייצונג אבער עס וועט האבן די זעלבע חסרונות ווי א הייסע לופט סיסטעם וועלכע מאכט די לופט זייער טרוקן.

## זעט אויך 
*צענטראלע הייצונג

*הייסע לופט סיסטעם

* סטים סיסטעם

*קאמין

*היץ פאמפע

קאַטעגאָריע:הייצונג
קאַטעגאָריע:עלעקטריע
קאנסטרוקציע

[קליין|250px|אין [גרויסע *קאנסטרוקציע* פראיעקטן פארלאנגט זיך קראנען.]]
**קאנסטרוקציע** אדער **אױפֿבױ** איז די סיסטעם פון בויען סטרוקטורן ווי געביידעס, הייזער, א.א.וו. 

*קאנסטרוקציע* פארלאנגט ציווילע אינזשעניריע וויסנשאפט און נאר די וואס האבן א ספעציעלע ערלויבניש מעגן בויען.

די ארבעט פון *קאנסטרוקציע* איז קאמפלעקס וויבאלד זי פארלאנגט קאנטראקטן מיט צענדליגע סארטן בויער, און פלאנעווער. 

## זעט אויך 
* הויז קאנסטרוקציע
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:ארכיטעקטור
*
סטים סיסטעם

א **פארע סיסטעם** איז א וועג פון הייצן א הויז דורך צירקולירן הייסע וואסער פארע אנשטאט דאס וואסער זעלבסט.

פארע סיסטעמען ארבעטן אויפן זעלבן פרינציפ ווי הייס וואסער סיסטעמען נאר אנשטאט הייסע וואסער צירקולירט פארע (די רויך וועלכע וועפט אויס פון אויפגעקאכטע וואסער) אריין אין די רערן און אין די ראדיאטארס. די הויפט מעלה פון פארע איז די פייכקייט וועלכע עס טראגט ארום און גיט אן אנגענעמע הייצונג אן קיין גערודער. עס זענען פאראן דריי סארט פארע סיסטעמען:

## סיסטעם 1 
די ערשטע סארט איז אן איינצעלע רער סיסטעם אין וועלכע די פארע קומט אריין און גייט אויך צוריק צו דער סיסטעם. עס ווערט גענוצט גראוויטאציע דאס זאל פאסירן און א קליינע טייל קומט ארויס פון די לעכער וועלכע די ראדיאטארס פארמאגן. די סארט סיסטעם איז זייער ביליג און א גרויסע צאל הייזער פארמאגן דאס נאך היינט.

## סיסטעם 2 
א צווייטע סארט פארע סיסטעם איז די וועפאר סיסטעם וועלכע באשטייט פון א צוויי רער סיסטעם און די פארע קומט ארויס פון א ווענטיל  און גייט אריין אין די ראדיאטארס וואו עס ווערט דערשטוקט און ווערט אריינגעצווינגן אין די אפפאל רערן וועלכע גייען צוריק צום בוילער און די לופט דערפון וועפט אויס דורך ספעציעלע לעכער וועלכע מיר רופן ווענטס. אזא סיסטעם איז טייערער אבער עס שפארט אסאך ענערגיע ווייל די פארע צווינגט זיך אליינס צו צירקולירן ווייטער און אזוי דארף די בוילער זיך אנצינדן ווייניגער. 

## סיסטעם 3 
די דריטע סארט פארע סיסטעם איז די זעלבע ווי די צווייטע נאר נוצט א וואקיום סיסטעם צוריק אריינצושלעפן די לופט פון די ראדיאטארס וואס מאכט אז אלע לופט זאלן צירקולירן גאר שנעל ארום אין ארום. אין דער סארט סיסטעם איז פאראן א ווענטיל ביי יעדן ראדיאטאר וועלכע פארהאלט די פארע אינעווייניג. 

די מעלה פון אזא סיסטעם איז אז מען קען שטעלן די צענטראלע סיסטעם אויפ'ן זעלבן שטאק און אפילו א שטאק העכער ווייל די פארע וואס קומט צוריק ווערט אריינגעצויגן דורך וואקיום און עס ווערט נישט גענוצט קיין גראוויטאציע בכלל.

## זעט אויך 
*צענטראלע הייצונג
* הייסע לופט סיסטעם
* קאמין

* עלעקטרישע הייצונג סיסטעם

* היץ פאמפע

קאַטעגאָריע:הייצונג
קאטעגאריע:פארע סיסטעם
מוזיקאלישע טרופע

א **מוזיקאַלישע טרופע** אדער **באַנד** איז א גרופע פון צוויי אדער מערערע מוזיקער אדער בעלי מנגנים וואס טוען אפשפילן אינסטרומענטאלע אדער קול'יכער מוזיק צו סתם געזאנג אן מוזיק.

א טרופע פון צוויי, דריי, פיר אדער פינף מענטשן רופט מען, ענטפערנדיק, א דועט, טריא, קווארטעט אדער קווינטעט.
דער פארשפרייטערטער קווארטעט איז דער סטרונע קווארטעט, וואס אנטהאלט צוויי פידלן, א וויאלע און א טשעלא.

## זעט אויך
* קאפעליע

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:מוזיק
*
טראדיציאנעלער

**טראדיציאנעלער** () איז דער ביינאמען פאר סעקולערע יידן אין ישראל וואס פירן זיך לויט עטלעכע יידישע מנהגים, ווי צום ביישפיל עסן ניט טריפה.

קאטעגאריע:יידישע שטרעמונגען
גלאבאלע אפקילונג

קאנאדאישער פארשער ווארענען איבער א גאר פארקערטן גלאבאלן פראבלעם: "גלאבאלע אפקילונג". זיי פארלאנגען אז רעגירונגען זאלן זיך גרייטן איבער גאר קאלטע קלימאטן וואס די וועלט וועט זען אין די קומענדיגע צען פופצן יאר.

## לינקס 
קאנאדא.קאם

אשכול אין חדשות אנ"ש 
קאַטעגאָריע:קלימאטאלאגיע
אומגלייכהייט

אן **אומגלייכונג** () איז א באגריף אין מאטעמאטיק און צייכנט אָן צוויי ווערטן (אין אלגעמיין נומערן) וואס זיינען נישט גלייך.

אומגלייכונגען באצייכנט מען מיט דעם  סימבאל, ווען דער נומער אין דער שפיץ־זייט באצייכנט דעם קלענערן נומער און דער נומער אין דער אפענער זייט באצייכנט דעם גרעסערן נומער. צום ביישפיל דער אויסדרוק
:1  1  באדייט אז 1 איז קלענער פון 3. 
אויב וויל מען אנצייכענען אז איין זייט איז אדער גלייך אדער קלענער פון צווייטן זייט שרייבט מען דאס אזוי a \le b וואס באדייט אז a אין גלייך אדער קלענער ווי b. דאס זעלבע אויב מען וויל אנצייכענען אז איין זייט איז אדער גלייך אדער גרעסער פון צווייטן זייט שרייבט מען דאס אזוי a \ge b וואס באדייט אז a אין גלייך אדער גרעסער ווי b. 

די כללים אויסצולייזן א וואריאבל אין א אומגלייכונג איז מער קאמפליצירט ווי ביי א גלייכונג. ווייל בשעת ווען מען טאפלט ביידע זייטן מיט א מינוס, דארף מען איבערדרייען דעם סימבאל. צום ביישפיל:
:\ 7 > 3  דאס וועלן מיר טאפלען מיט 2-
:\ -14  דארף מען איבערדרייען דעם סימבאל

קאטעגאריע:אלגעברע
קאטעגאריע:לאגיק
איי-קיו

**אינטעליגענץ וויפלער** (אויף ענגליש: אינטעליגענץ קוואנטום. אין קורצן **איי קיו**) איז די מאס אינטעליגענציע פון א מענטש וואס ווערט באשטימט דורך עקזאמען.

קאַטעגאָריע:פסיכאלאגיע
טאמאטע

left|thumb|250px|טאמאטעס אויף דעם מארק
דער **טאָמאַטע** אדער **פּאָמידאָר** (וויסנשאפטלעכער נאמען: Solanum lycopersicum) איז א א פיל-יעריגער געוויקס (ער ווערט באהאנדלט געווענלך ווי אן איין יעריגע געוויקס) פון די נאכטשאטן פאמיליע *סאָלאַנאַצעאיי (Solanaceae)*. דער פרוכט איז ביי מערסטע ראסן רױט מיט גרינע בלעטער. עס געפֿינט זיך, אין דעם אָנהײב, אין דרום און צענטראַל אַמעריקע, פֿון מעקסיקא ביז פּערו, אָבער איצט איז ער באַרימט אין דער גאָרער וועלט, בפֿרט אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע.

די טאמאטע איז באקאנט געווארן נאכדעם וואס די שפאניע האבן אנדעקט מעקסיקע בערך אין די יארן פון ה אלפים ש' און ת'. אין יאר ה' תרנ"ד איז אנגעקועמן צום אמעריקאנער געריכט די מחלוקה אויב טאמאטע איז א פרוכט אדער א גרינצייט צוליב דעם וואס פרוכט און גרינצייג האבן געהאט באזונדערע ראטעס אויף שטייער, די אמעריקאנער געריכט האט גע'פסק'נט אז טאמאטע איז א גרינצייג.

## ווערט געגעסן 
מען עסט זיי רוי
געקאכט
געבאקן 
אזוי אויך איז זי גוט צום פרעגלען
געוויסע עסן דאס איינגעמאכט
צוריבענען טאמאטעס (טאמעטע סאוס)
קעטשופ

## היסטאריע 
די טאמאטע שטאמט פון מערב דרום-אמעריקע. אריגינעל איז די טאמאטע געווען קליין, ווי טשערי טאמאטעס, און גאנץ מעגלעך געל, נישט רויט. טאמאטעס געהערן צו דער גיפטיקער נאכטשאטן פאמיליע, און די אייראפעער האבן טאקע געמיינט אז דער גלאנציגער פרוכט איז נישט עסבאר.

## ברכה 
אויף דעם **פּאָמידאָר** מאכט מען די ברכה **בורא פרי האדמה**, אזוי ווי אויף אנדערע גרינסן.

## בדיקת תולעים 
אין דעם **פּאָמידאָר** איז געווענליך נישט פאראן קיין אינסעקטן (שרצים) אדער ווערים, דערפאר לױט דער הלכה דארף מען זיי נישט קאנטראלירן. אויב אבער איז פארהאן אנצייגונגן פון לעכער אדער פלעקען דארף מען עס דארט קאנטראלירן.

## מצוות התלויות בארץ 
דער **פּאָמידאָר** וואקסט אין א ברייטן פארנעם אין ארץ ישראל דארף מען מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות און שמיטה.

## שמיטה 
דער דאטום וואס פאלט אויף דעם **פּאָמידאָר** די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש תשרי פון דעם זיבעטן יאר.

## זעט אויך 
* רשימה:גרינסן

## רעפערענצען 
* *אנציקלופדיה לכשרות המזון*

קאַטעגאָריע:גרינסן
קאַטעגאָריע:פרוכט פון ארץ ישראל
ראיאט

א **ראיאט** איז אן אויפגעברויזטע מאסן וועלכע ווערן צעווילדעוועט און טוען אומלעגאלע אקציעס אלס א רעאקציע צו זייער אויפברויז. ראיאטן באשטייען פון ציוויליזירטע און אומציוויליזירטע מענטשן וועלכע פארמירן אינאיינעם א מאב און טוען זאכן וואס קיינער פון זיי וואלט נישט געטאן אליינס נאר וויבאלד עס איז א מאב פון מענטשן אינאיינעם בלייבן זייערע אקציעס פארדעקט און זיי ערלויבן זיך אסאך. 

ראיאטן האבן אין די פארגאנגנהייט פאסירט צוליב פארשידענע סארט אויפברויזן און פארכט. אבער אלס א כלל קען ראיאטן באצייכנט ווערן אלס א פייער וועלכע קען נאר אנגעצינדן ווערן אויב עס זענען פאראן די צוויי עלעמענטן: ברענשטאף און דער פונק.

די ברענשטאף פון א ראיאט בויט זיך נישט אויף פון איין מינוט אויפ'ן צווייטן. עס געדויערט יארן ווילאנג עס ווערט געשאפן א געוויסע אויפברויז וועלכע ווערט באצייכנט דורך א געוויסע מאסן אלס אומגערעכט און יעדעס מאל די שולד ווערט אויפגעוויזן פארמערט זיך די ברענשטאף. ספעציעל פארשפרייט זיך די רוגזה ווען די אנדערע צד קען נישט לעזן די סיטואציע, דעמאלט פעלט שוין נאר אויס א פונק און די עס פלאמט אויף. אין טייל פעלער איז דער פונק נאר געווען א קלאנג וועלכע האט זיך שפעטער ארויסגעשטעלט צו זיין פאלש אבער דאס האט נאך נישט צוריקגעהאלטן די אויפגעברויזטע מאסן פון זייערע אקציעס ווייל דער פייער האט שוין געברענט און דעמאלט איז שוין צו שפעט.

אויסער אויפברויז ראיאטן איז פאראן ראיאטן וועלכע פלאמען אויף פון איבערראשונג. אזא ביישפיל האט זיך אפגעשפילט אין באסטאן ווען די ארטיגע רעד סאקס האבן געווינען א בעיסבאל פארמעסט וועלכע זיי האבן נישט באוויזן צו געווינען צענדליגער יארן. די איבערראשונג און פרייד איז געווען אזוי גרויס אז די מאסן איז געווארן אנגעטרינקן און האבן טריאומפירט אין די גאסן פון וועלכע'ס לופט עטליכע יונגען זענען געווארן אנגעצינדן און האבן געמיינט אז מען קען יעצט טאן וואס דאס הארץ באגערט.

## זע אויך 
ראיאטן קאנטראל

1992 לאס אנדזשעלעס ראיאטן

קאַטעגאָריע:לעבנסשטייגער
קאַטעגאָריע:פראטעסט
1992 לאס אנדזשעלעס ראיאטן

די **1992 לאס אנדזשעלעס ראיאטן** איז באקאנטס אלס די ארגסטע ראיאטן געשיכטע אין אמעריקאנער היסטאריע.

## אינצידענט 
עס איז געווען אפריל 29 1992 ווען א דזשורי האט ארויסגעגעבן איר נישט שולדיג אורטייל פאר 4 ווייסע פאליציי אפיצירן וועלכע זענען אויפגעכאפט געווארן אויף קאמעראס וויאזוי זיי צושלאגן ברוטאל א שווארצער מאן (ראדני קינג) אין לאס אנדזשעלעס, קאליפארניע. עס האט נישט געדויערט קיין 2 שטונדן ביז די גאסן זענען געווארן פול מיט פראטעסטירער וועלכע זענען געווארן ווילד און ארויס פון אלע ראמען. 

די צעווילדעוועטע מאסן האבן אונטערגעצינדן פייערס, בארויבט געשעפטן, געשאסן און צעשלאגן ווייסע מענטשן פאר 3 טאג ביז ווילאנג עס איז געלונגען פאר די פאליציי אריינצוברענגן די נעשאנעל גארד, מארינען, און אנדערע פעדעראלע טרופן און אינאיינעם מיט די געבעטן פון גרויסע פאליטישענס, געשעפט פארוואלטער, און ראדני קינג אליינס איינצושטילן די האס. 

ווען אלעס איז בארואיגט געווארן האט מען זיך דערזען מיט 54 טויטע, 2,300 פארוואונדעטע, איבער 7,000 פארלאשענע פייערס, און גרויסע שאדענס פון געשעפטן וועלכע איז אלעס אינאיינעם ווערט געווען איבער א ביליאן דאלאר. די לאס אנדזשעלעס פאליציי דעפארטמענט (על-עי-פי-די), וועלכע איז די סאפיסטיקירטע און מערס ארגאניזירטע פאליציי קראפט אין לאנד, איז געווען פארנומען פאר חדשים דערנאך, בא'האנדלנ'דיג איבער 12,000 ארעסטן וועלכע זענען געווען די רעזולטאט פון די ראיאטן.

## זעט אויך 
* ראיאטן קאנטראל
* ראדני קינג

קאַטעגאָריע:אמעריקאנישע היסטאריע
קאַטעגאָריע:קאליפארניע
קאַטעגאָריע:ראיאטן
קאַטעגאָריע:לאס אנדזשעלעס
גוגאל

קליין|א גוגאל|250px
**גוגאָל** (Googol) איז דער נומער 1 מיט 100 נולן עס ווערט געשריבן אין קורצן אזוי  10100. דער נומער איז געשאפן געווארן אינעם יאר 1938 דורך "מילטאן סיראָטאַ" א פלימעניק פון דער מאטעמאטיקער עדווארד קאסנער.

די זוכמאשין גוגל הייסט נאכן נומער גוגאל.

קאטעגאריע:נומערן
באנעם

**באַנעם** אדער **קאגניציע** איז א ברייטער טערמין וואס מיינט אין קורצן *צו וויסן* עס איז באנוצט אין גאר ראדיקאלע פארשידענארטיקע וועגן און אופנים דורך פארשידענע פרינציפן.

אין פסיכיאלאגיע, טוט דאס געוונעטלעך מיינען אנצורופן די אינפארמאציע פראצעסירונג קוק פון אן אינדיווידואל'ס פסיכאלאגישער פונקציאנירונג.

ברייטערע אפטייטשן פון דער מיינונג פון *קאגניציע* פארבינדט עס צו דער אנטוויקלונג פון *באגריפן*; אינדיווידואלע געדאנקען גאנגען, גרופעס, ארגאניזאציעס, און אפילו גרעסערע קאאליציעס פון זאכן קענען ווערן מאדעליזירט ווי *געזעלשאפטן* וואס נעמען זיך צונויף צו פארעמען קאנצעפטן. די עלעמענטן פון איטליכער 'געזעלשאפט' וועט האבן די ברירה און מעגליכקייט צו דעמאנסטרירן אנטוויקלענדע אויפירונגן בעת א קריזיס אדער מעגלעכקייט.

קאגניציע קען אויך ווערן אויסגעטייטשט אלס א "פארשטאנד דורך פרואוון פונאנדערקלייבן  זיך אין  דער וועלט"

*
מיסט

**מיסט** איז אפגענוצטע מאטריאל פון וועלכע מען קען מער נישט מאכן קיין נוצן און מענטשן ווארפן דאס ארויס אין מיסט קאסטן פון וואו עס ווערט שפעטער אפגענומען דורך גארבעטש טראקס און אפגעפירט צו לענדפילדס אדער רעסייקלינג פלענטס.

## זע אויך 
מיסט מענעדזשמענט

קאַטעגאָריע:לעבנסשטייגער
מייקל סטיינהארט

**מייקל סטיינהארט** (מייקל שטיינהרט) (געב' 7טן דעצעמבער 1940, ברוקלין) איז א אידישער מולטי ביליאנער וואס האט געמאכט זיין רייכטום פון אנפירן א געלונגענע העדזש פאנד אויף וואל סטריט.

ער האט דאס אלץ אויפגעגעבן זיך אפצוגעבן זיין געלט און זיין לעבן אויפצוהאלטן די אידישקייט און אידישן פאלק פארן עתיד.

איינע פון זיינע הויפט דערגרייכונגען און אויפטוען איז די אנטוויקלונג פון דעם געבורטרעכט פונדאציע וואס צאלט אויס פאר יעדן אידישן בחור אדער מיידל א פרייען איינמאליגן טיקעט צו פליען קיין ארץ ישראל און טורן דאס לאנד. דאס טוט לויט אים שטארקן די קשר פון א איד צו זיין שורש אז ער וויזיט זיין לאנד וואס טראגט א גרויס חלק פון זיין טראדיציע און זענהדיג דאס אלעס ערוועקט דאס אינעם אינגן מענטש א ברען און ליבע צו זיין פאלק נישט חתונה האבן מיט קיין גוים און פארבלייבן אידיש.

## לינקען
*מייקל שטיינהרט בטוויטר https://twitter.com/steinhardt_m
*מייקל שטיינהרט באתר יוטיוב https://www.youtube.com/channel/UCL4A_HkI7J0OaE35PZoWI7Q/
* https://www.michael-steinhardt.co.il/ 

קאטעגאריע:יידישע ביזנעסלייט
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
ניקאלא סארקאזי

**ניקאלאַ סַארקאזי** (געבוירן דעם 28סטן יאנואר, 1955 אין פאריז, פראנקרייך) איז געווען דער פרעזידענט פון פראנקרייך, און ממילא אויך קא־פרינץ פון אנדארע.

ער איז געווארן ערוויילט 6טן מיי, 2007, נאכן מנצח זיין זיין לינקן ליבעראלן אפאנענט, פון דער סאציאליסטישער פארטיי, א פרוי סעגאלען רויאל. בעפאר זיין פרעזידנטשאפט איז ער געווען פירער פון זיין רעכטער פארטיי או.עם.פי..

סארקאזי איז באוואוסט פאר זיין קאנסערוואטיוון שטאנד אויף געזעץ און סדר טעמעס, און זיין התלהבות און גלייבן אויף א נייער עקנאמישער מאדעל פאר  פראנקרייך וואס טוט נאכקאפירן אמעריקעס מאדעל פון פרייען האנדל און ווייניגער ארבעטער געשטימט כדי צו געבן פאר פריוואטע ענטרעפענוערשיפ מער מעגליכקייטן צו וואקסן אן קיין סאך לימיטאציעס.

ביזן  26סטן מערץ 2007, האט ער געדינט אלס אינערליכער אנגעלעגנהייטן מיניסטער, וואס זיין פעסטע און שטייפע האנט וויאזוי זיך אומגיין מיט די אראבער און מיניאריטעטן זיי צו דערשטיקן האט אים פארדינט סיי זיין שטיצע און סיי זיינע קריטיקירער.

ער ווערט גערופן סארקוי סיי דורך זיינע שטיצער און סיי דורך זיינע קריטיקירער.

ביי די וואלן דעם 6טן מיי 2012 האט ער פארלוירן און פראנצווא האלאנד איז געווארן פרעזידענט.

קאַטעגאָריע:פרעזידענטן פון פראנקרייך
טאני ראבינס

קליין|250px
**אנטאני "טאני" ראבינס** ()   (געב' דעם 29סטן פעברואר 1960 אין נארט האליוואד, קאליפארניע, אמעריקע) איז א אמעריקאנער לעבן'ס-אנווייזער משפיע רוחני פאר הונדערטער טויזנטער גוים, שרייבער און פראפעסיאנאלער רעדנער.

זיינע טעיפס און ספרים פארקויפן זיך אין די מיליאנער קאפיס זייענדיג עטליכע מאל פאר חדשים אויפן בעסט סעלער ליסטעס דורכאויס אמעריקע.

ער איז הויכער שלאנקער מאן וואס ציט זיך ארויף די ארבל ווען ער  רעדט צו ווייזן זיינע אויסגעארבייטע מוסקלען און א טונקל הויטיגער שווארצע-ברוינע האר אן קיין ברילען טאנצט ער און שפרינגט און לויפט ארום דורכאויס זיין רעדע אויפצולעבן זיין מעסעדזש, מיט שאלות ותשבות פונעם אוידיענס דורכאויס די דרשות אז אלעס איז אריינגעטאן און לעבט מיט זיינע רייד.

עס זענען דא קריטיקירער וואס טענה'ן אז זיין התעוררות סטייל איז נישט עכט און ארגינעל נאר ער שטאפט זיך מיט כעמיקאלען און מעדעצינישע סובסאטאנצן צו ווייזן אומ-נאטורליכע פרייליכקייט און ענערגיע וואס דער עולם פון זיינע מיליאנען תמימותדיגע צוהערערע מיינען אז זיין מעסעדזש איז בלויז דער כוח פון זיין פרייליכקייט און מאטיוויציע.  ער איז מודה אז ער נעמט כעמיקאלן אבער לייקנט אז דאס איז צוליב זיין זיך וועלן ווייזן מאטיוויציע אדער ענערגיע, נאר צוליב דעם וואס ער איז געבוירן מיט א קראנקייט פון א טומער אין זיין מוח ביים פיטשוארי גלענד וואס מאכט אז זיינע גלידער וואקסן זייער שטארק מער אין פראפאראנץ ווי א נארמעלער מענטש מוז ער דאס רעגולירן דאס וואוקס אז עס זאל זיין פראפארציאנאל.

ער פירט דורך סעמינארן ווי טויזנטער ווערן אויפגעלעבט פון זיינע התעוררות דרשות מיט מוהט און מאטיוויציע אנצוגיין ווייטער אין לעבן און זיין פראדוקטיוו אין שטוב אדער אין פרנסה און סיי וואסערע אנדערע לעבן אויפגאבעס.

ער פארציילט אז זיין קאריערע פון אויפלעבן מענטשן מיט שמחת החיים צו זיי ערוועקן צו ערפילן זייער תכלית אין לעבן האט זיך אנגעהויבן אלס קליין קינד, ווען זיין טאטע איז געווען אן אלקאהאליקער וואס האט פארנאכלעסיגט די אויפגאבעס כלפי זיין פאמיליע, און איינמאל צוליב דעם וואס האט געהערשט אן ארימקייט אין שטוב, האבן זיי באקומען א ווארימע מאלצייט לכבוד עפעס א חגא פון א וואולטעטיגע ארגאניזאציע זיין טאטע דאס דערזעהנדיג האט ער פון גרויס צער פון די שאנדע אז ער קען זיך נישט אליין  קער נעמען און מוז אנקומען צו אנדרעןס טובות, האט ער עס נישט אויסגעהאלטן און זיך צושריגן אז זיין לעבן איז א דורכפאל און ער איז פלוצלינג אנטלאפן פון די היים און מער נישט געזעהן זיינע קינדער. די איבערלעבונג האט אים געשטופט צו העלפן אנדערע איבערצייגן אז אפילו זיי זענען דורכגעפאלן אין זייער לעבן קענען זיי זיך אייביג צוריקשטעלן אויף די פוס און מאכן א סוקסעס מעשה פון זייער לעבן. ער האט יענע סעקונדע זיך דאס אליין'ס גענומען אויף זיך און ער האט אנגעהויבן צו זאמעלן געלט דורך פארקויפן לעמאן עיד אין פארענט פון זיין הויז צו העלפן שפייזן זיין פאמיליע, און אויסטיילן מאלצייטן פאר אנדערע. היינט טייל ער אויס איבער צענדליגע מיליאנען פארציעס אין עפעס איין חגא א יאר צום זכרון פון יענע נאכט וואס זיין טאטע האט אים מפקיר געווען.

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער שרייבער
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
סטיווען האקינג

left|thumb|250px|ביי דער עלטער
**סטיווען האקינג** ( 8טן יאנואר 1942- 14טן מערץ 2018) איז געווען א בריטישער פיזיקער און פראפעסער פון מאטעמאטיק.

ער איז געלעמט און א קאמפלעטער אינוואליד פון לו געריגס קרענק זינט זיינע אינגע צוואנציגער יארן. ער קען נישט רעדן און נישט זיך רורן גארנישט בלויז צו פינטלען מיט די אויגן וואס אזוי קאנטראלירט ער אלע זיינע באוועגונגן פון עפענען די טיר ביזן רעדן דורך קליינטשיגע פארגעשריטענע סענסער וואס כאפן אויף און טייטשן איבער זיינע אויגן בלינקען אויף עלעקטראנישע סיגנאלן וואס טוען אלעס וואס ער וויל.

אין וויסנשאפט איז ער באוואוסט פאר זיינע ביישטייערונגען צו די פעלדער פון קאסמאלאגיע און קוואנטן-גראוויטאציע, ספעציעל אינעם קאנטעקסט פון שווארצע לעכער, און זיינע פאפולערע ווערק אין וואס ער דיסקוטירט זיינע אייגענע טעאריעס און קאסמאלאגיע בכלל.

זיין וויסנשאפטלעכע קאריערע האלט שוין אן איבער 40 יאר און זיינע ביכער און פובליק דרשות און אויפטריטען האט אים געמאכט א וועלט באוואוסטער סעלעבעריטי און וועלט באוואוסטער טעארעטישער פיזיקער.

אין 2017 האט ער געזאגט אז די וועלט גייט חרוב ווערן אין ארום 200 יאר, צוליב עטליכע פאקטארן, אן אטאמאטישע מלחמה, א ביאלאגישע מחלה, און בעיקר צוליב גלאבאלע אנווארעמען.

קאַטעגאָריע:פיזיקער
קאַטעגאָריע:בריטישע מענטשן
גארדאן בראון

**דזשיימס גארדאן בראון** (געבוירן דעם 20סטן פעברואר 1951) איז געווען פרעמיער מיניסטער פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך און פירער פון דער לייבאר פארטיי פון 2007 ביז 2010.

## זיין לעבן 
בראון איז דער זון פון א קאטוילישן גלח פון סקאטלאנד, ער האט געוואוינט אין גלאזגא ביז די 3 יאר, ווען זיין פאמיליע האט זיך אריבער געצויגן קיין קירקאלדי, וואס איז א קליין אינדוסטריעל שטעטל ביים צפון ברעג פון ענגלאנד, ער פארטרעט דאס שטעטל אינעם פארלאמענט.

## פאליטישע קאריערע 
ער האט געווינען א לייבאר זיץ אין 1982 זייענדיג 32 יאר אלט. אין פארלאמענט האט בראון מיטגעטיילט אן אפיס מיט טאני בלער וואס איז אויכעט געווארן ערוויילט דאס זעלבע יאר, זיי האבן צוזאמען געארבעט אויפצובויען די "לייבאר פארטיי" וואס איז דעמאלט שטארק געפאלן, און באקומען די ווייניגסטע שטימען אין 60 יאר, און האט פארלוירן שטיצע צו דער ניי־געשאפענער פארטיי "סאציאלע דעמאקארטן".

בראון
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
דגל התורה

קליין| לאגא פון דגל התורה
קליין| לאגא פון יהדות התורה
**דגל התורה** (אידיש: פאן פון דער תורה) איז די ליטווישע פאליטישע פארטיי, געגרינדעט דורך הרב שך זיך אפגעטיילט פון אגודת ישראל נאך זייער טענה אז די חסידים און זייערע רביס קאנטראלירן די יהדות החרדית פאליטיק. די פארטיי האט יעצט (2021) פיר דעפוטאטן אין דעם כנסת, משה גפני, אורי מאקלעוו, יעקב אשר און יצחק פינדרוס.

איצט דינען זיי מיט א שלום אינאיינעם מיט אגודת ישראל אינערהאלב יהדות התורה והשבת.

## היסטאריע 
דגל התורה איז געגרינדעט געווארן אין 1988 אפגעשפאלטן פון אגודת ישראל, דורך הרב אלעזר מנחם מן שך נאכדעם וואס די ליטווישע גדולים האבן געהאט גרויסע חילוקי דעות מיט די אדמורי״ם אין דער מועצת גדולי התורה. ביי די כנסת וואלן 1988 האט דגל התורה באקומען צוויי מאנדאטן, און זענען געווארן פארטרעטן דורך אברהם ראוויץ און משה גפני, און זיי האבן מיטגעטיילט אין דער קאאליציע רעגירונג פון יצחק שמיר. ביי די כנסת וואלן 1992, האט דגל געלאפן צוזאמען מיט אגודת ישראל מיט איין ליסטע יהדות התורה והשבת.

## מועצת גדולי התורה 
דער פארזיצער פון דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה היינט איז הרב גרשון עדלשטיין, ראש ישיבה פון דער פאנאוועזשער ישיבה. די אנדערע מיטגלידער זענען:
* רבי מאיר צבי בערגמאן, ראש ישיבה פון ישיבת רשב"י אין בני ברק

געוועזענע מיטגלידער פון דער מועצת זענען געווען הרב אהרן לייב שטיינמאן (פארזיצער), רבי נסים קארעליץ, ראש כולל פון כולל חזון איש (נפטר ה׳תש״פ) און רבי יצחק שיינער, ראש ישיבה פון דער קאמעניצער ישיבה אין ירושלים (נפטר תשפ״א).

די פאלגנדע זענען געווארן מיטגלידער פון דער מועצה כ"ה אב ה'תשע"ב ביי דער זיצונג וואס האט מטפל געווען מיטן ענין פון רעקרוטירן ישיבה בחורים אין צה"ל:
* רבי אריה פינקל, ראש ישיבה פון מיר (בראכפעלד) (נפטר ה'תשע"ו)
* רבי אליעזר יהודה פינקל, מירער ראש ישיבה אין ירושלים
* רבי בערל פאווארסקי,ראש ישיבה דער פון פאנאוועזשער ישיבה
* רבי ברוך מרדכי אזרחי, ראש ישיבה פון עטרת ישראל אין ירושלים
* רבי דוב יפה, זקן המשגיחים, פון רכסים כפר חסידים (נפטר ה'תשע"ח)
* רבי דן סג"ל, משגיח פון תפרח
* רבי דוד כהן, ראש ישיבה פון דער  חברונער ישיבה אין ירושלים
* רבי יצחק זילבערשטיין, רב פון רמת אלחנן
* רבי יהודה עדס, ראש ישיבה פון קול יעקב אין ירושלים
* רבי משה הלל הירש, א ראש ישיבה אין דער סלאבאדקער ישיבה אין בני ברק

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פאליטישע פארטייען אין ישראל
*
סוואן לעיק

**סװאן לעיק** איז איינע פון די שטעטלעך אין די קעטסקילס, אין די אומגעגנט פון ליבערטי, עס גרעניצט זיך מיט קאניויאנקע לעיק, ווייט לייק.

סװאן לעיק איז ביים עקזיט 104 פון ניו יארק 17 (אונטערסטעיט 86) דערנאך פארט מען אויפן 17B ביז צום עירפארט ראוד אויף די רעכטע זייט, ביים עק.

=קאנטרי און קעמפ=
אין סוואן לעיק געפונען זיך אויך אסאך היימישע יודישע קאנטריס און קעמפ'ס.

צווישן זיי:
*מחנה דברי יואל
*פאפא קעמפס
* מחנה תולדות יעקב יוסף - סקווערע יונגעל קעמפ, איז ביי עקזיט 101
*נחלת יעקב
* קעמפ אגודה 
*ראזענס
*נועם אלימלך

די סװאן לעיק שול, א טראדיציאנעלע חברה, האט געבױט אין יאר 1924 בײם זעלבע מענטשן װאס האבן געבױט גרױסע האטעלן און געשעפטן. דער רבי איז ישראל אײנהארן. 

קאטעגאריע:קעטסקילס
קאַטעגאָריע:סאליוואן קאונטי, ניו יארק
אנארכיזם

left|thumb|200px|אנארכיזם סימבאל
**אַנאַרכיזם** איז אַ פאליטישע מעטאד וואס ערקלערט אז מענטשן קענען לעבן צוזאמען אָן קיין קאנטראל פון א רעגירונג אדער פון סיי וואסארא אנדערע הערשאפט. אנארכיזם איז אנטקעגן הירארכיע (סאציאליסטישע שטאפלען) און קאפיטאליזם. עס איז פאראן אזעלכע סאציאליסטישע באוועגונגען וואס גלויבן אין אָט די פילאזאפיע פון אנארכיזם, און האלטן אז מען דארף אפשאפן אלע אויטאריטעטן פון די רעגירונגען.

אַ לאַנד וואס האט נישט קיין רעגירונג איז דא אין איר אנארכיע, וואס מיינט, אז יעדער איינער קען טאן וואס עס גלוסט זיך אים, און דארף זיך ניט רעכנען מיט וואס אנדערע מענטשן זאגן אויף אים.

רוב מענטשן באניצן דאס ווארט *אנארכיזם* מיט א נעגעטיוון טאן אויף צו פארשטעלן סיי וואסארא אומארדענונגער צושטאנד.

קאַטעגאָריע:סאציאליזם
קאַטעגאָריע:אנארכיזם
קאַטעגאָריע:רעגירונג מעטאדן
ווארעם

[קליין|240px|א [רעגנווארעם]]
א **ווארעם** איז א קריכעדיגער באשעפעניש וואס האט נישט קיין ביינער און גלידער.

אין דעם זענען אריינגערעכנט הונדערטער סארט בעלי חיים.

## ווערים אין אידישקייט 
אזוי ווי עס איז זייער א הארבער איסור צו עסן תולעים און עס טרעפט זיך אסאך אין געוואוקסן אז עס איז פארפּעסטיגט מיט ווערים, איז היינט דא פירמעס אזוי ווי בודק און דאס גלייכן וועלכע פארקויפן געוואשענע ירקות מיט א הכשר אז עס איז נקי מחשש תולעים.

צווישן די ירקות וואס מען טרעפט אסאך ווערים זענען:

* שאלאטן (חסא, ראמען לעטוס)
* טרוסקאווקעס
* קרויט
* יונג-ציבעלע

* וואסער אין ניו יארק סיטי

קאַטעגאָריע:בעלי חיים
רוסישע אליגארכן

אן **אליגארך**, איז אן עושר אדיר, וועלכער איז גלייכצייטיג א גבר אלים. אפטמאל מיינט דאס א רוסישער גביר נאכן צוזאמענפאל פון קאמוניזם.

## ליסטע פון רוסישע אליגארכן 
פארמעגן אין ביליאנען דאלארן
# ראמאן אבראמאוויטש 18.2 (Роман Абрамович, Millhouse Capital, sold Sibneft Oil)
# וולאדימיר ליסין 7.0 (Владимир Лисин, Novolipetsk Steel)
# וויקטאר וועקסלבערג 6.1 (Виктор Вексельберг, Renova Group)
# אלעג דעריפאסקא 5.8 (Олег Дерипаска, Rusal aluminium)
# מיכאל פרידמאן 5.8 (Alfa Group)
# אלישער אוסמאנאוו 5.7 (Алишер Усманов, ferrous metallurgy)
# Vladimir Yevtushenkov 5.1 (Владимир Евтушенков, Sistema telecommunications, finance, real estate)
# Alexei Mordashov 5.1 (Алексей Мордашов, Severstal ferrous metallurgy)
# Vladimir Potanin 4.7 (Владимир Потанин, Interros)
# Mikhail Prokhorov 4.7 (Михаил Прохоров, Interros)
# Vagit Alekperov 4.1 (Вагит Алекперов, LUKoil petroleum)
# Viktor Rashnikov 3.6 (Виктор Рашников, ferrous metallurgy)
# German Khan 3.5 (Герман Хан, petroleum, finances, telecom)
# Boris Ivanishvili 3.0 (Борис Иванишвили, metallurgy, finances)
# Alexander Abramov 2.9 (Александр Абрамов, Evraz Group steel)
# Aleksei Kuzmichev 2.7 (Алексей Кузьмичев, petroleum, finances, telecom)
# Suleiman Kerimov 2.6 (Сулейман Керимов, investor)
# Vladimir Bogdanov 2.3 (Владимир Богданов, petroleum (Surgutneftegaz))
# Iskander Makhmudov 2.2 (Искандер Махмудов, non-ferrous metallurgy)
# Nikolay Tsvetkov 2.2 (Николай Цветков, Uralsib finance)
# Mikhail Khodorkovsky 2.0 (Михаил Ходорковский, Yukos petroleum)

* Rustam Tariko 1.9, Russian Standard vodka and banking
* Boris Berezovsky 0.73 (Борис Березовский)
* Vladimir Gusinsky 0.35 (Владимир Гусинский, MediaMost)
* Anatoly Chubais (Анатолий Чубайс, Unified Energy System)
* Shalva Chigirinsky, Sibir Energy