open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
וועטער

די **וועטער** איז די פאר פון אלע עקזעסטירענדע פענאמענען און א אטמאספערע צו א געוויסע צייט. צו עס איז רעיגןדיג אדער קאלט אדער הייס א.א.וו.

דער טערמין טוט געוויינליך מיינען די אקטיוויטעט פון די פענאמענען איבער קורצע צייטן (שעהן אדער טעג), אנדערשט ווי דער טערמין קלימאט, וואס מיינט געוויינליך די דורכשניט אטמאספערישע קאנדיציעס איבער א לענגערן צייט אפשניט. 

ווען מען ניצט דאס סתם אזוי אן צולייגן א ווארט מיינט דאס געוויינליך די ערדס וועטער.

## הויפט און עיקרדיגע מעכעניזם 
וועטער טוט זיך מייסטענס רעזולטירן פון טעמפראטור אונטערשיידן צווישן איין פלאץ און דאס אנדערע.

אויף א גרויסן פארנעם טוט זיך טוישן די טעמפראטורס וועגן געגענטער וואס זענען נענטער צום עקוועטאר באקומען מער ענערגיע פער באשטאנדטייל פון זייער געגענט פון די זון ווי אנדערע ראיאנען נענטער צום פאולס. 

אויף לאקאלע מעסטונגען טוט זיך טוישן די טעמפאראטור אונטערשיידן צוליב פארשידענארטיקע אנדערשטיגע אויבערפלאכן (אזעלעכע ווי אקעאנען, וועלדער, אייז שיכטן, אדער מענשטליכע געמאכטע אביעקטן) האבן אנדערשטיגע פיזיקאלע כאראקטערן ווי אפשפיגלבארקייט, פעסטקייט, אדער פייכטקייט אינהאלט. אויבערפלאך טעמפעראטור אנדערשטקייטן מאכן אן דרוק פארשידענארטיקייטן.
 
א הייסער אויבערפלאך הייצט אן די לופט העכער איר, און די לופט פארשפרייט זיך, אראפנידערונג די לופטדרוק.
 
די רעזולטירענדער האריזאנטאלע דרוק גראדיענט הייבט זיך די לופט פון הויך צו נידעריג פרעשור, שאפענדיג א ווינט, און די ערדס ראטאציע טוט דאן אנמאכן אז עס זאל זיך בעוועגן ארויף און אראפ איר פלוס דורך די קאריאליס אפעקט. 

## וועטער פאראויסזאגן 
*
נאטירלעכע צאל

[left|thumb|200px|מיט א נאטירלעכע צאל ציילט מען אביעקטן ווי צב"ש [איין עפל מיט נאך צוויי עפלעך און נאך דריי עפלעך זיינען זעקס עפלעך.]]
**אַ נאַטירלעכע צאָל** איז יעדע גאנצע צאל וואס איז העכער פון נול. און אזעלכע רעכענען אריין דעם נול אויך. נאטירלעכע צאלן זיינען ביז אין סוף, און עס עקזיסטירט נישט א גרעסטע נאטירלעכע צאל.

געוויינטלעך באצייכנט מען עס אָן מיטן אות \mathbb {N}.

מיט נאטירלעכע צאלן ציילט מען אביעקטן, ווי צום ביישפיל 3 עפלעך און 5 מאראנצן.

וויבאלד אזעלכע רעכנען יא דעם נול ווי א נאטירלעכע צאל און אזעלכע נישט, איז באשטימט צו עס באצייכענען ווי פאלגנדיק: ווען דער נול איז 'יא' אריינגערעכנט, שרייבט מען עס אזוי: \mathbb{N}^+ אדער אזוי: \mathbb{N}_0 , און ווען דער נול איז 'נישט' אריינגערעכנט, שרייבט מען עס אזוי: \mathbb{N}^* אדער אזוי: \mathbb{N}_{>0}.

קאַטעגאָריע:נומערן טעאריע
לכה דודי

**לכה דודי** איז א פיוט וואס אידן פירן זיך צו זינגען יעדן פרייטיג צו נאכטס ביים קבלת שבת.

עס רעדט ווי אידן גרייטן זיך צום שבת, ווי אזוי זיי זאלן זיך אפשאקלען פון די שטויב און שמוץ און זיך אנטועהן שיינע בגדים. 

עס איז ווי א משל ווי א כלה גרייט זיך צו איהם גלוסטיגן חתן מקבל זיין דעם ליכטיגן שבת.

אזוי ווי ביי אידן איז דער עיקר שמחה און פרייליכקייט ווען משיח וועט קומען, רעדט דער שיר זייער אסאך ווי אזוי אידן וועלן זיך אפשאקלען פון דעם ביטערן גלות, מען וועט גיין קיין ירושלים בויען דעם בית המקדש, די שונאים פון אידן וועלן האבן א וויסטע מפלה, און מיט פרייליכקייט ווען מען ענטפאגען דעם משיח.

דער פיוט האט געשריבן א גרויסער מאן ר' שלמה אלקבץ. ער איז געווען דער שוואגער און דער רבי פון ר' משה קורדיווארי, געוואונט האט ער אין צפת און געווען פון די גרויסע מקובלים.

ער האט געמאכט פארשידענע ספרים ווי שורש ישי, מנות הלוי, אילת אהבים און נאך.

אזוי ווי דער שיר ברענגט ארויס די ליבשאפט ווי א כלה בענקט נאך איהר חתן, און ווי זיי טרייסטן זיך אז עס קומט זיסע צייטן, איז דער שיר איבערגעשריבן אויף אסאך שפראכן, אפילו די גוים באנוצען זיך דערמיט.

קאטעגאריע:פיוטים
קאטעגאריע:שבת
חסד לאברהם

קליין| חסד לאברהם דפוס ווילנע
חסד לאברהם איז א וואונדער בארער חיבור.

עס אנטהאלט אין זיך ידיעות און הקדמות אויף אלע סארט נושאים, אבער בעיקר איז אויף קבלה ענינים, אויף די בריאה, אויף די אויבערשטע וועלטן, ער איז פון די ערשטע וואס זענען מעתיק דעם מסכת גיהנם מיט א פי'.

דאס האט געשריבן דער בעל מקובל ר' אברהם אזולאי.

אין די הקדמה שרייבט ער אזוי: ספרים וואס האבן אין זיך דרושים וואס טייטשן אויס פסוקים און מאמרים איז דא געניג, איך זעה נישט וואס איך קען דערין צולייגן, דעריבער האט איך באשלאסן צו פארפאסן א ספר וואס זאל נישט אויסטייטשן קיין פסוקים, נישט מסביר זיין גמרות און מדרשים, איך זאל זיך קאנצטעטרירין בלויז אויף וויסענשאפט און אינטרעסאנטע הקדמות וואס איך וויכטיג צו וויסן איינער וואס זיכט זאכן אין ספרים.

אזוי האט ער טאקטע געטוהן ער טייטש נישט קיין פסוקים נאר שרייבט גאנצע פרקים און ענפים פון אינטרעסאנטע זאכן. זיין אייניקעל דער חיד"א ברענגט אסאך פון איהם.

אין שם הגדולים שרייבט דער חיד"א אז דער ספר איז זייער גרייזיג, אין די לעצטע צייטן האט מען דאס איבערגעדורקט פון כתב יד מיט א צווייטער נוסח וואס מיר האבן געהאט ביז איצט.
קאטעגאריע:קבלה ספרים
ימי בין המצרים

**ימי בין המצרים** זענען די **דריי וואכן** צווישן שבעה עשר בתמוז (זיבעצן טאג אין תמוז) און תשעה באב (די ניינטע טאג אין אב). לויט מנהג אשכנז פייערט מען נישט קיין חתונות, מען שערט נישט די האר, און מען הערט נישט קיין מוזיק. 

## נאמען
עס הייסט אזוי צוליב דעם פסוק (איכה א, ג) "כל רודפיה השיגוה בין המצרים". אלע שונאים וואס האבן געיאגט די אידן האבן איהר דערגרייכט צווישן די ענגאשאפט, דאס הייסט מען איהר דאן געאכאפט צווישן די עקן, ווייל ווען מען האט נאך וואו צו אנטלויפן קען מען נישט כאפן, אבער אין די טעג איז פאר אידן געווען זייער ענג זיי האבן נישט געהאט וואו צו אנטלויפן.

## היסטאריע
דער שונא איז אריין אין ירושלים זיבעצן טאג אין תמוז, דעמאלטס האט זיך געבראכן דער מויער, זיי האבן גע'הרג'ט גע'רצח'ט פון כלל ישראל איין און צוואנציג טעג (21) ביז תשעה באב ווען זיי האבן אנגעצינדן דעם בית המקדש און גענומען די אידן אין געפענגעניש.

אין רש"י (קהלת יב, ה) שטייט אז ווען דער נביא האט געזאגט "מקל שקד אני רואה" האט ער געמיינט אז אידן וועלן האבן צרות אזוי ווי א מאנדל וואס וואקסט 21 טעג, דאס זענען די ימי בין המצרים.

אין די טעג ליינט מען אין דער תורה אויף די מצרים, די גבולים פון ארץ ישראל וואס עס באלאנגט פאר אידן, דאס איז א טרייסט אז סוף כל סוף וועלן אידן צוריק באקומען ארץ ישראל דעריבער הייסט עס אויך בין המצרים פונעם לשון די גבולים (בני יששכר).

וויבאלד מען האט אויפגעהערט מקריב זיין דעם קרבן תמיד, און צו גיסן וואסער אין בית המקדש האבן זיך די פרויען פארגענומען נישט צו טרינקען וויין און נישט עסן פלייש אין די טעג אזוי ווי עס שטייט אין ירושלמי (פסחים פ"ד) אז עס איז א גוטער מנהג. אבער להלכה מעגן מיר יא עסן פלייש און טרינקן וויין אין די דריי וואכן, אבער מיר פירן זיך אזוי פון ראש חודש אב (רשב"א, וסידור רש"י). דאס הייסט כאטש פון די הלכה פון די גמרא מעג מען עסן פלייש אפילו ערב תשעה באב דאך איז דאס א מנהג פון די ראשונים אין דער טור (סי' תקנ"א) שרייבט מען טאר נישט צוברעכן די גדר פון די ראשונים.

דער רמב"ם שרייבט אז די איסור גייט אּן בלויז אין דעם וואך וואס תשעה באב פאלט אויס. 

אין גמרא שטייט אויך אז די וואך זאל מען זיך נישט שערן די האר.

מען האט נישט חתונה אין די וואך, אפילו איינער וואס האט נאך נישט קיין קינדער. אויך שטייט אין מדרש רבה (במדב"ר פי"ב) אז אין די טעג זאל מען נישט גיין אליין פון צען אידערפרי ביז דריי נאכמיטאג ווייל דעמאלטס איז שולט קטב מרירי.

## די ניין טעג
די **ניין טעג** זענען די טעג פון ראש חודש אב ביז מוצאי תשעה באב. חז"ל זאגן "משנכנס אב ממעטין בשמחה" און דעריבער האבן חז"ל געאסר'ט צו בויען א געביידע פון שמחה אין די טעג (ביז תשעה באב) און אויך נישט צו מאכן שענער אדער צו פארבן דאס הויז אדער פארבעסרן א זאך וואס מ'קען איבערלאזן אויף שפעטער. אויך האבן חז"ל געאסר'ט צו האנדלען אין א זאך פון שמחה, ווי קויפן נייע מעבל אדער קליידער, נאר ווען דאס קען גורם זיין א גרויסן פארלוסט.

ווי אויך וואשט מען נישט קיין וועש, מעו טוישט נישט קיין קליידער און מען גייט נישט שווימען.

אין די טעג זענען אלע עדות נוהג ממעט זיין אין שמחה, און אפשטופן א פראצעס וואס מ'האט מיט א גוי אויף נאך עשרה באב. 

אויך איז אסור אין אלע געמיינדעס צו שטעלן א חופה, נאר ווען דער חתן האט נאך נישט מקיים געווען די מצוה פון פריה ורבייה (און אפילו אין דעם פאל איז דער מנהג צו מאכן די חתונה נאך תשעה באב כאטש מען מעג מן הדין). א שידוך אן א סעודה מאכט מען יא אפילו אום ת"ב זעלבסט, ווייל מען האט פארכט זיך טאמער איינער וועט אים פעדערן.

קאטעגאריע:אב
פראנץ שובערט

**פראנץ שובערט** ( דעם 31סטן יאנואר, 1797 - דעם 19טן נאוועמבער 1828) איז אן עסטרייכישער קאמפאזיטאר פון קלאסישע מוזיק, פון דער ראמאנטישער פעריאדע.

שובערט האט פארפאסט אריבער 600 לידער, די אממערסטן באקאנטע זענען זיינע זיבן פולקאמע סימפאניעס און די אכטע וועלכע איז געבליבן אומפארטערטיגט, און טראגט טאקע דעם זעלטענעם נאמען, **"די אומגעפארטיגטע סימפאניע"**, וועלכע איז א שם דבר אין די קלאסישע מוזיק, מיט אירע רייכע הארציגע מעלאדיעס און סטרונעס.

פון אלץ גאר יונג קינד האט שובערט אנגעהויבן שפילן אויף די וויאלע. יעדן זונטאג פלעגט ער שפילן אינאיינעם מיט זיינע ברידער מיט זייער פאטער. ער איז אויך צוגעצויגן געווארן צו אנטאניע סעליערי, וועלכער איז געווען פון די ריזן קאמפאזירער אין זיינער צייט.

ס'זענען פאראן אזעלכע וועלכע זעען אין שובערט ווערק, אז ער האט נאכגעפאלגט די שטריכן פון מייסטער בעטהאווען, וועלכער איז געווען עטוואס פאר אים. אין 1822 האט זיך שובערט געטראפן מיט בעטהאווען און קארל מאריע פאן וועבער, און ס'איז פאראן א נאטע אין וועלכן בעטהאווען שרייבט איבער דעם געניאל און וואונדערקינד וואס באזיצט שובערט.

אין 1888, האט מען אריבערגעפירט די קברים פון שובערט און בעטהאווען צום צענטראלפרידהויף, וואו זיי ליגן אצינד לעבן די קברים פון יאהאן שטראוס דער זון און יאהאנעס בראהמס.

קאַטעגאָריע:קאמפאזיטארן
קאַטעגאָריע:עסטרייכער
יצחק אזולאי

רבי **יצחק אַזולאַי** איז געווען אַ זון פֿון רבי אברהם אזולאי דער בעל מחבר פֿון דעם אינטרעסאַנטען ספר חסד לאברהם אַ זיידע פֿונעם חיד"א.

ער האָט חתונה געהאַט מיט די שוועסטער פֿון ר' נחמי' דנינו פֿון די רבנים פֿון חברון (מעגל טוב)
דער חיד"א שרייבט אויף אים אין שם הגדולים "א מקובל און אַ בעל מחבר ספר". אויך שרייבט ער אויף אים "מיין שוועסטער קינד ר' ישראל זאבי האָט געזאָגט אויף אים זייער אינטערעסאַנטע זאַכן, אַ בעל מקובל, ער פירט זיך בחסידות, און באַווייזט מופתים".

דער חיד"א ברענגט פֿון אים אינטרעסאַנטע חלומות (זעה מחזיק ברכה חלק אורח חיים סי' ר"י סקי"ב).

ער האָט געמאַכט אַ ספר זרע יצחק וואָס איז פאַרלוירן געוואַרן. אויך איז דאָ פֿון אים אין כתב יד אַ ספר בריכת אברהם.

ר' יצחק איז געווען די רבי פֿון דעם גאון ר' ישראל זאבי זיין נעפיו. ער האָט אים אַמאָל געזאָגט דעם פסוק בני אם חכם לבך, אויב די וועסט זיין קליג, ישמח לבי גם אני וועט דאָס זיין א מעלה פאַר מיר, ווײַל די ביזט אַ קינד פֿון מיין שוועסטער, און רוב קינדער זענען געגליכן ווי די ברודער פון די מאמע, קומט אויס אז מען וועט זאגן אז די ביזט געראטן אין מיר (חומת אנ"ך משלי כג).

אין די לעצטע יאָרן האָט מען אים געשיקט קיין קושטא זאַמלען געלד, אויפן וועג איז ער נפטר געווארן (שם הגדולים ערך ר"א אַזולאַי).
קאטעגאריע:מקובלים
קארל מאריע פאן וועבער

thumb|שמאל|קארל מאריע פאן וועבער
**קארל מאריע פאן וועבער**, איז געווען א דייטשער קאמפאזיטאר, דיריגענט, פיאניסט און פון די פיאנערן און גרינדער פונעם ראמאנטישן פעריאד אין קלאסישער מוזיק.

וועבער איז געבוירן דעם 18טן נאוועמבער 1786 אין האלשטיין, און געשטארבן דעם 5טן יוני 1826 אין לאנדאן.
די בארימטסטע ווערק זיינע זענען די אפערעס "דער פרייער שיצער","אייריאנטע" און "אבעראן", וועלכע האבן ארויסגערופן גרויס וואונדער אין זיינ צייט, און ווערן נאך געשפילט ביזן היינטיקן טאג, ארויסרופנדיק מאמענטום און פאטאס ביי אלע צוהערער אומעטום.

זיינע גלעצנדיקע דערפאלגן אויפן געביט פון דער פיאנא האבן זיך געמאכט אויערן גאר שנעל אינערהאלב גאנץ אייראפע, און האט דערפאר צוגעצויגן די טאלאטפולע קאמפאזיטארן ווי פרעדעריק שאפען, פראנץ ליסט, פעליקס מענדעלסאן, וועלכע זיינען פון אים באיינפלוסט געווארן אנהייב זייערע קאריערעס. 

זיינע ווערק אין דעם אפערע-זשאנער האבן זיך אויך געענדיקט אין א געוואלדיקער דערפאלג, און האבן טיף אריינגעדרונגען און געהאט א שטארקע השפעה אויף אזעלכע לייבן ווי ריכארד וואגנער, גלינקע און מייערבער.

קאַטעגאָריע:דייטשע קאמפאזיטארן
קאַטעגאָריע:דיריגענטן
קאַטעגאָריע:פיאניסטן
קאַטעגאָריע:קלאסישע מוזיק
קאַטעגאָריע:דייטשן
אברהם אזולאי

ממוזער
קליין| ציון חכם אברהם אזולאי באידישע בית עולם פון חברון

החכם הרב **אברהם אזולאי** (נפ' כ"א מרחשון ה'ת"ד), דער זיידע פונעם חיד"א איז געווען א גרויסער בעל מקובל און גאון און מחבר פון עטלעכע ספרים.

ער איז געבוירן צו זיין טאטן ר' מרדכי אזולאי. די משפחה שטאמט פון זייער א גרויסן יחוס, שטאמען פון די רבנים פון קאשטיליא, און ביי דעם גירוש ספרד זענען זיי פארטריבן געווארן קיין שטאט פאס אין ברבריא.

נאך עטליכע יאר איז חרוב געווארן די שטאט פאס, און נישט האבענדיג קיין ברירה האט ער גענומען צוריק דעם וואנדער שטעקן און זיך געלאזט פארן קיין ארץ ישראל.

אינמיטן וועג איז געקומען א שטורעם ווינט וואס האט כמעט צובראכן די שיף, ביז מען איז געקומען צו א בארטן אין אפריקא קאפוטיקיא, זיי האבן אלעס איבערגעלאזט אין שיף און שנעל געלאפן אויף די טריקעניש ווייל די ווינט האט זייער געבודזשעוועט, פלוצלונג איז געקומען די ווינט און האט דערטרונקען דעם שיף, זיי זענען ניצול געווארן פון דעם דורך א נס, ר' אברהם אזולאי פארציילט דאס אין זיין ספר בעלי ברית אברהם, ער איז זיך זייער מצער ווייל זיינע חידושים אויף די תורה איז דארט דערטרונקען געווארן.

דער חיד"א שרייבט אז צוליב דעם נס איז די חתימה פון זייער גאנצע משפחה משפחת אזולאי אזוי ווי א שיף, עס איז אין פארעם פון א שיף.

אנקומענדיג קיין ארץ ישראל איז ער געקומען קיין חברון, און האט זיך באקענט מיט דעם גאון ר' אליעזר בן ארחא, און האט דארט געטראפן כתבים פון ר' חיים וויטאל און פון ר' משה קארדאווערא.

אין יאר ה'שע"ט איז געווען א מגפה אין חברון, איז ער מיט זיין משפחה שנעל אנטלויפן קיין ירושלים.

זיינע ספרים חסד לאברהם, בעלי ברית אברהם, קרית ארבע א פי' אויפן זוהר, אהבה בתענוגים א פי' אויף משניות.

דער חיד"א באטיטלט איהם מז"ה מ'ורי ז'קני ה'רב, אין זיין ספר שו"ת חיים שאל (סי' ס"ח בח"א) פרעגט איהם איינע אהן פארוואס שרייבט ער אויף איהם זקני הרב אינדעצייט וואס ער איז גאר זיין עלטער זיידע נישט זיין זיידע, ענטפער דער חיד"א אז דאס טרעפט זיך אין די וועלט פון ספרים אז מען רופט א עלטער זיידע אלס זיידע ווי מען זעהט אז דער זון פון רשב"ץ רופט אן זיין עלטער זיידע דער רמב"ן מיטן נאמען "זיידע".

זיינע איידעמער זענען אויך געווען גרויסע גאונים. ר' בנימין זאבי דער טאטע פונעם גאון ר' ישראל זאבי. ר' דוד יצחקי דער טאטע פונעם גאון ר' אברהם יצחקי דער מחבר פונעם ספר זרע אברהם.

זיין זון רבי יצחק אזולאי האט געהאט א זון ר' ישעיהו אזולאי, וואס איז געווען דער זיידע פון דער חיד"א.

קאטעגאריע:מקובלים
קאטעגאריע:רבנים
קאַטעגאָריע:כהנים
קאַטעגאָריע:חברון
קורדן

**קורדן** זענען א עטנישער שבט שטאמענדיג פון די אינדא-איראנער. זיי האלטן זיך אז זיי שטאמען און באלאנגען צום ראיאן וואס ווערט גערופן קורדיסטאן, א געגנט וואס שפרייט זיך אויס אין איראן, איראק, סיריע און טערקיי. 

קורדישע קהילות געפינען זיך אויך אין לבנון, ארמעניע, אזערביידזשאן, און אין די לעצטע צענדליגע יארן אויך אין אייראפע און אין אמעריקע. 

עטניש זענען זיי קרובים צו א חלק פון די איראנער פאלק.

זיי רעדן אן אייגענע שפראך קורדיש.

מען ווייסט נישט און עס איז נישט דאקומענטירט פונקטליך פון ווי און וויאזוי זיי שטאמען און האבן זיך אנטוויקלט אין אנפאנג.

זיי ווערן גערודפט פונקט ווי די אידן ווי זיי גייען אין טערקיי הארגעט מען פון זיי שטיקער און אין איראק און אויך אין איראן פון אמאל.

קאַטעגאָריע:פעלקער
קאַטעגאָריע:מיטל מזרח
רעאלע צאל

א **רעאַלע צאָל** איז א צאל וואס מען קען שרייבן אלס אן אינסופֿדיקע דעצימאל. זיי זענען סיי ראציאנאלע און סיי איראציאנאלע (למשל פי, און דער קוואדראט ווארצל פון 2) צאל. אין אלגעמיין ווען מען רעדט וועגן סתם א "נומער" מיינט מען א ווירקלעכער (רעאלע) צאל. א נומער וואס איז נישט ווירקליך הייסט א צונויפגעשטעלטע צאל. א רעאלע צאל קען זיין פאזיטיוו, נעגאטיוו אדער נול.

מען ניצט דעם סימבאל ℝ צו באדייטן דעם סכום פון רעאלע צאלן.

אנדערש ווי די נאטירלעכע צאלן, זענען די רעאלן אן אומציילבארע געזעמל.

קאַטעגאָריע:נומערן
אליק (הויף)

דער ערשטער אליקער רבי איז געווען הרה"צ ר' צבי אריה (הערש לייב) לנדא. אליק איז געווען א שטעטל אין וואהלין (היינט אין אוקראינע).

רבי הערש לייב איז געווען א תלמיד פון דעם מגיד פון מעזריטש רב דוב בער. זיינע תורות זענען געדרוקט אינעם ספר "אור חכמים".

רבי נחמן מברסלב האט זיך עטליכע מאל געטראפן מיט אים, און זיי האבן געהאט לענגערע שמועסן אין קבלה און אין מעשה מרכבה.
רבי נחמן מברסלב האט געזאגט אויף אים ער האט אין זיך די חכמה פון שלמה המלך ע"ה.
איינער האט אמאל געזאגט פאר רבי נחמן אז רבי הערש לייב איז זייער פרום, האט אים ר' נחמן געזאגט זיין מעלה איז נישט ער איז פרום זיין מעלה איז ער איז קלוג.

רבי הערש לייב האט געהאט א זון, רבי יוסף דוד (זיין נאכפאלגער אין אליק), און א טאכטער וואס האט חתונה געהאט מיט רבי פינחס פון קאלק, א זון פונעם *אור המאיר* פון זשיטאמיר.

דער צווייטער רבי צבי הערש לייב לנדא פון אליק איז געווען א זון פון ר' שמעון שלמה (אן אור-אייניקל פון דעם מייסד פון דעם הויף) און אן איידעם פון טריסקער רבי'ן רבי יעקב לייב. צום זיווג שני האט ער חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון ר' פינחס פון לעכאוויטש.

אין יאר תרפ"ד (1924)  האט ער געצויגן קיין אמעריקע. ער איז אוועק י"א אב תשכ"ו.

## דער אליקער בוים  
רבי צבי אריה לאנדא (י"א תשרי ה'תק"ך - י"א תשרי ה'תקע"ב), רבי אין אליק.
* רבי יוסף דוד לאנדא ( - כ"ח מנחם אב ה'תר"ט), פון אליק.
** רבי ישראל לאנדא, רבי אין דעלאטין.
** רבי מרדכי לאנדא ( - י"א חשוון ה'תרמ"ה), פון אליק.
*** רבי שמעון שלמה לנדא (ה'תרי"ט - כ' תמוז ה'תרנ"ז), פון אליק.
**** רבי צבי אברהם אריה לאנדא (ה'תר"ן - י"ג אב ה'תשכ"ו) פון אמעריקע
**** רבי יוחנן לאנדא, פון אליק.
**** רבי אלטער יוסף דוד לאנדא הי"ד ( - כ"ט אב ה'תש"ב), פון אליק.
** רבי צבי אריה לאנדא ( - ח' תשרי ה'תרכ"ט), פון פעלשטין.
*** רבי אהרן לאנדא (בראנדוויין) (תר"ב -כ"ח כסלו תרס"ז) פון פעלשטין - צפת.
**** רבי יחיאל מיכל בראנדוויין (ה'תרל"ח - כ"ג אדר ה'תרח"ץ) פון טורקא - סטרעטין
*** רבי יוסף דוד לאנדא, פון צפת. 

## רעפערענצן
אברהם יצחקי

ר' **אברהם יצחקי** איז געווען א אייניקל פון ר' אברהם אזולאי דער בעל מחבר ספר חסד לאברהם. זיין מאמע איז געווען א טאכטער פון דעם חסד לאברהם.

זיין תלמיד איז געווען זיין ברודער'ס א זוהן ר' יצחק זרחיה אזולאי דער טאטע פון חיד"א.

קאַטעגאָריע:רבנים
פעלד

thumb|250px|א פעלד פון גרינע גראז
א **פעלד** ווערט אנגערופן א גרויסער שטח פון אגריקולטור וואס ווערט גענוצט צו פלאנצן ירקות תבואה און נאך. אויך קענען דארט וואקסן גראזן וואס ווערט באנוצט פאר בהמות צו פאשן און עסן די גראז.
[thumb|170px|[שאף פאשען אין א פעלד.]]
קליין|169x169פיקס|ריגלי פילד

## אין קאמפיוטעריי 
א פעלד קען אויך ווערן אנגערופן אין טעכנישע שפראך אן אפטייל ווי מען לייגט אריין דאטן.

קאַטעגאָריע:לאנדווירטשאפט
וואנע

left|thumb|300px|א וואנע
א **וואנע** איז א גרויסער שיסל געמאכט זיך אפצובאדן דעם קערפער מען זאל זיין ריין פון שמוץ אדער אויפגעפרישט לכבוד שבת. געווענליך ליגט עס אין בית הכסא אדער אין א ספעציעלן באדע צימער.

אין א וואנע זעצט מען זיך אריין מיטן גאנצן קערפער און מען ווערט בעסער אפגעוואשן ווי מיט א טוש, אבער דער פרייז איז אויך אסאך טייערער ווייל אנצופילן א וואנע דארף מען פארנוצן אסאך מער הייס וואסער און דאס אויפצוקאכן קאסט אסאך מער.

די וואנעס ווערן היינט געמאכט פון פיבערגלאז, אבער די אלטע וואנעס פלעגן זיין געמאכט פון א שטיק אייזן און זענען געווען גאר שווער אין וואג.

## זעט אויך 
* באדעצימער
* האנטוך
* טוש
* שוויצבאד
קאטעגאריע:רייניגונגס געצייג

קאַטעגאָריע:ריינקייט
פשוטע ענגלישע וויקיפעדיע

די **פּשוטע ענגלישע װיקיפעדיע** (ענגליש: *Simple English Wikipedia*) איז א וויקיפעדיע געשריבן אין א פשוטן ענגליש וואס איז נישט אזוי קאמפליצירט. מיטן ציל צו מאכן גרינגער פאר מענטשן וואס קענען נישט אזוי גוט ענגליש, צו לייענען די העכערע שפראך וואס די געווענליכע ענגלישע וויקעפידיע איז געשריבן.

קאַטעגאָריע:וויקיפעדיעס לויט שפראכן
י"ב טבת

## געשעענישן 
* ה'ש"ע - גאלילעא גאליליי זעט צום ערשטן מאל די פיר לבנות פון יופיטער

## געבוירן 
* ה'תרצ"ט - אריק איינשטיין, זינגער

## יארצייטן 
* ה'תקמ"א - רבי משה מרגליות, מחבר פון *פני משה* אויף תלמוד ירושלמי
* ה'תקס"ו - רבי משה פשעווארסקער, מחבר פון *אור פני משה*
* ה'תשי"ד - רבי מרדכי חיים סלאנים
* ה'תשס"ז – טעדי קאלעק, בירגערמייסטער פון ירושלים (געבוירן ה'תרע"א)

קאַטעגאָריע:טבת
ברוך שפינאזא

left|thumb|250px|ברוך שפינאזא
**ברוך שפינאזא** (געבוירן אין אמסטערדאם י"א כסליו ה'שצ"ג - אוועק י"ט אדר א ה'תל"ז) א יידישער נידערלאנדישער פילאסאף.

ווען ער איז געווען 24 יאר אלט, האט אים די יידישע געמיינדע מחרים געווען, אלס דעם וואס ער האט געשאפט א נייע פילאסאפיע קעגנזעץ די טראדיציאנאלע אמונה איבער דאס גלויבן אין גאט, און נאך וואס ער האט דעשריבן: "עס איז קלאר ווי זי זון אז דער חומש איז נישט געשריבן געווארן דורך משה רבינו נאר דורך איינער וואס האט געלעבט פיל שפעטער". אויך די קאטאלער האבן אים מנדה געווען, און אים אנגערופן "ברוך דער געשעלטער".

שפינאזא איז געווען פון די אויסגערופנסטע פאנטעיסטן ביי כלל ישראל, וועלכער האט זיך בארימט געמאכט מיט זיין אפענער פאנטעיזם. נאך זיין טופונג צום קריסטלעכע גלויבונג האט ער באקומען דעם קריסטליכן נאמען בענעדיקט שפינאזא.

## לעבנסגעשיכטע 
שפינאזא איז געבוירן אין אמסטערדאם, צו זיינע פאטער מיכאל שפינאזא, וועלכער האט געטראגן דעם לאטיינישן נאמען מיגועל שפינאזא.

זיין פאטער איז געווען אן אפשטאמיגער פון די שפאנישע אנוסים, וועלכע זענען דערנאך אנטלאפן קיין פארטוגאל. אבער דארט האט זיי אויך נישט אפגעווארט קיין גוטס, ווייל מ'האט זיי דארט געצווינגען זיך צו טויפן, זענען פון דארט אנטלאפן ווייטער קיין האלאנד, און זיך באזעצט אין אמסטערדאם, מיטן ציל צו קענען איינהאלטן אפען א אידיש לעבן.

שפינאזא איז געווען א טיפער דענקער און א פילאסאף. ער האט ליב געהאט צו לערנען, און זיין רייץ צו חקירה און פארשונג האט אים געפירט צו קריגן אפן אויף די אידישע חכמים און זאגאר אויך אויף תורת משה.

זיין מוטער איז געשטארבן ווען שפינאזא איז נאך געווען א יונג קינד. ער איז אויפגעצויגן געווארן ביי זיין פאטער. זיין טאטע איז געווען א רייכער מאגנאט און זיך געציילט פון די חשוב'ע אידן אין אמסטערדאם. שפעטער ווען זיין פאטער איז אויך געשטארבן, האט שפינאזא איבערגעגעבן די גאנצע האנדלונג פאר זיין ברודער און ער האט זיך גענומען מער צו זיינע חקירה און פארש ארבעט, און אנגעהויבן מער מיט זיינע וואולגארישע ארויסטריטן קעגן אלעס הייליג ביי אידן.

ער האט זיך נישט אפגעשטעלט בלויז ביי זיין אפענע ארויסטרירט קעגן חז"ל. ער האט זיך זאגאר באפריינדעט מיט קריסטליכע פילאסאפן, שפעטער האט זיך אנגעהאנגען אין דעם וועלט בארימטן פילאסאף רענע דעקארט. שפינאזא האט דאן פארעפנטליכט זיינע טעאריעס איבער א-ל-הית און דאס מציאות השם, געבויעט אויף די ראציאנאליסטישער פילאזאפיע פון דעקארט.

דאס האט געפירט אז די קהילה אין אמסטערדאם האט אים מחרים געווען מיט א פולסא דנורא. דאס איז פארגעקומען אין יאר תט"ז לפ"ק ווי עס ליינט זיך דער כתב חרם:

דער פאלגענדער כתב פולסא דנורא האט געהאט א מעכטיגן אפקלאנג. שפינאזא האט זיך געמוזט אוועקציען פון דארט. ער האט זיך אריבערגעצויגן קיין רעגנשבורג, ווייטער אראפצו אין האלאנד. און האט זיך אפגעגעבן מיט שלייפן טעלעסקאפן און אפטיק.
## וועבלינקען 
*שפינאזא'ס ווערקען אויף יידיש

קאַטעגאָריע:פאנטעיסטן
קאַטעגאָריע:פילאסאפן
א' טבת

ראש חדש טבת. רוב יארן איז היינט דאס זיבעטע חנוכה ליכטל, אמאל דאס זעקסטע חנוכה ליכטל.

די טעג ווען א' טבת קען געפאלן זענען:

## געשעענישן 
## געבוירן 
* א'תתקמ"ח - אברהם אבינו
* ה'תשט"ז - רמי לוי אין ירושלים, אַ ישראל-קאָמערסאַנט און ראַיאָנער אין ירושלים, מנהל פון רמי לוי שיווק השקמה
* ה'תש"ל - אַלומה גורן, אַ ישראל קוישבאָל שפּילער

## יארצייטן 
*  - אברהם אבינו
* ה'תס"ב - הרב יאיר חיים בכרך, מחבר פון "חוות יאיר"
* ה'תשל"ז – הרב פינחס קהתי, מחבר פונעם פירוש המשניות הבהיר

קאַטעגאָריע:טבת
ב' טבת

רוב יארן איז היינט דאס אכטע חנוכה ליכטל, אמאל דאס זיבעטע חנוכה ליכטל
## געשעענישן 
## געבוירן
* ה'תש"י - דב גליקמן, ישראל פאַרוויילער און אַקטיאָר, פון סדרת שטיסל

## יארצייטן 
* ה'תס"ב - הרב יאיר חיים בכרך, מחבר פון שו"ת **חוות יאיר**
* ה'תרמ"ט - רבי יעקב צבי ראבינאוויטש אשכנזי, פאריסאווער רבי, דער "עטרה לראש צדיק".

קאַטעגאָריע:טבת
ג' טבת

אין א שנה חסרה איז היינט דאס אכטע חנוכה ליכטל.

די טעג ווען ג' טבת קען געפאלן זענען:

## יארצייטן 
* ה'תרכ"ה - רבי אברהם בראנדוויין פון סטרעטין
* ה'תשל"ט - רבי חיים שמואלעוויטש, מירער ראש ישיבה

## געשעענישן 
קאַטעגאָריע:טבת
ד' טבת

## יארצייטן 
* ה'תרנ"א  - רבי גרשון העניך ליינער - דער ראדזינער רבי, וואס מ'האט אים גערופן דעם "בעל התכלת" ווייל ער האט מחדש געווען "תכלת" אין "ציצית".

## געשעענישן 
קאַטעגאָריע:טבת
ה' טבת

## יארצייטן 
* ה'תקפ"ט - רבי אהרן פון טיטיעוו, אייניקל פון בעל שם טוב
* ה'תשכ"א - רבי אברהם יעקב פרידמאן, סאדיגורער רבי אין תל אביב, דער "אביר יעקב"

## געשעענישן 
קאַטעגאָריע:טבת
ו' טבת

## יארצייטן 
* ה'תצ"ג - רבי יעקב ריישער, מחבר פון "חק יעקב" און אנדערע ספרים
* ה'תרנ"ט - רבי יחזקאל שרגא האלבערשטאם, דער שינאווער רב, מחבר פון "דברי יחזקאל"

## געשעענישן
ישעיהו אזולאי

ר' ישעיהו אזולאי איז געווען א זון פון ר' יצחק אזולאי א זון פון דעם באקאנטען מקובל רבי אברהם אזולאי.

ר' ישעיהו איז געווען דער טאטע פון ר' יצחק זרחיה אזולאי דער טאטע פונעם חיד"א.

דער חיד"א ברענגט אסאך חידושים פון אים. ער שרייבט אויף אים "דער חסיד דער עניו" (דברים אחדים דרוש י"ב), אויך ברענגט ער פון אים פשטים אויף פסוקים (זעה נחל קדומים בראשית כה, יוסף תהלות מזמור צ'), ער שרייבט אויף אים אין שם הגדולים ער איז געווען א ראש ישיבה און געלערנט תורה מיט תלמידים, ער זעלבסט איז געווען א תלמיד פון דעם גאון ר' חזקיהו די סילוה דער בעל מחבר ספר פרי חדש.

ער איז אויך געווען פון די מקובלים, פון דער חבורה פון דעם גאון ר' יהודה החסיד, השני, דער חיד"א ברענגט אויך פון אים אסאך הגהות וואס ער געשריבן אויפן זוהר חדש, און שרייבט אז די הגהות איז פון די גאנצע חבורה פון ר' יהודה החסיד געשריבן אין יאר ה'תס"ג.

ער איז געווען א חבר פונעם בית דין אין שטאט ירושלים, עס איז געבליבן פון אים כתבים פון פסקים און דינים.

ער איז נפטר געווארן זעקס טאג אין אדר ה'תצ"ב (שם הגדולים ערך ר' אברהם אזולאי).

קאטעגאריע:מקובלים
ח' טבת

די טעג ווען ח' טבת קען געפאלן זענען:

## געשעענישן 
* ה'תשכ"ב - אדאלף אייכמאן געפֿינען פֿאר שולדיק אין מלחמה פארברעכן, אינעם געריכט אין ישראל.

## יארצייטן 
קאַטעגאָריע:טבת
ט' טבת

## געשעענישן 
* ה'תשנ"ב - דער סאוועטן פארבאנד איז צאמגעפאלן.

## געבוירן
* ה'תש"ז - רבי דוד קאהן, אדמו"ר פון תולדות אהרן.
* ה'תרמ"ב - ישראל דע האן, אדוואקאט און שטיצער  פון אגודת ישראל, דער ערשטער קרבן פון א פאליטישער דערהרגענונג אין ארץ ישראל (דערמארדעט ה'תרפ"ד)

## יארצייטן 
*  - עזרא און נחמיה
* ד'תתכ"ז - הקדוש ר' יהוסף  ב"ר שמואל הנגיד פון גראנאדא
* ה'שצ"ב - רבי אברהם חיים שור, מחבר פון "תורת חיים"
*  - רבי יהודה הורוויץ פון מעליץ

קאַטעגאָריע:טבת
יונה נבון

רבי **יונה נבון** איז געווען א זון פון ר' חנון. דער שוואגער פון ר' יצחק זרחיה אזולאי, און דער רבי מובהק פונעם חיד"א.

ער איז געבוירן אין ירושלים אין יאר ה'תע"ג,

זיין רבי איז געווען ר' ישראל מאיר מזרחי דער מחבר פון שו"ת פרי הארץ (נחפה בכסף ח"א סי' א').

ער האט זיך קובע געווען לערנען אין בית המדרש בית יעקב, אבער אזוי ווי ער האט געלעבט געלעבט זייער בדחקות האט ער מסכים געווען צו ווערן ראש ישיבה אין ישיבת כנסת ישראל. דאס איז די ישיבה פון נגלה וואס דער אור החיים ר' חיים בן עטר האט מייסד געווען.

דער חיד"א שרייבט אויף איהם: א הייליגער חסיד, א געטליכער מקובל, דער ראש ישיבה און דער רב, מיין רבי, א אמת'ער רב (הקדמה לספר גט פשוט). אין שם הגדולים שרייבט דער חיד"א אויף איהם: א חסיד א מקובל, ער איז געווען כמעט דער גרעסטער פוסק אין אונזער גלילות.

קאטעגאריע:רבנים אין ארץ ישראל
סדרדיקע צאל

**סדרדיקע צאל** איז א וועג צו צייגן נומערן לויט זייער פלאץ אין א סעריע. ווי צום ביישפיל: דער "דריטער" פרעזידענט, דעם "אכטן" פעברואר, די "טויזנטסטע" ארטיקל אד"ג.

## יידיש גראמאטיק
אויף יידיש קען מען עס אויך שרייבן מיט א נומער קאמבאנירט מיט טעקסט. ווי למשל: דער 3טער פרעזידענט, דעם 8טן פעברואר, די 1000סטע ארטיקל. ביז נומער 20 קומט נאכן נומער א טי"ת (און נאכן טי"ת קומט א עי"ן אדער א עי"ן-רי"ש, אדער א נו"ן - לויט די יידיש גראמאטיק געזעצן) און פון נומער 20 און ווייטער קומט נאכן נומער א סמ"ך, און נאכן סמ"ך קומט דער טי"ת אזוי ווי ביז 20. דאס זעלבע איז ביי די הונדערטערס און טויזנטערס: 119טן, 120סטן אא"וו.

ביי די נאטירליכע צאלן (ווי 0, 1, 2, אא"וו) זענען די סדרדיקע צאלן און די גרונטצאלן (וואס רופן זיך "קארדינאל-צאלן") כמעט די זי זעלבע. דערפאר איז נישט אזוי וויכטיג דער אונטערשייד. א ממשדיקע אנטדעקונג האט געמאכט דער יידישע מאטעמאטיקער קאנטור ווען ער האט צוגעטראפן אז צווישן די אין-סופיקע צאלן זענען פארהאן א סך מער סדרדיקע צאלן ווי גרונטצאלן. צום ביישפיל, לאמיר זאגן אז אלע גאט'o מלאכים שטייען איינער נאכן צווייטן אין א רייע, ווארטנדיק פאר גאט זיי צו געבן אן אויפגאבע.  ווייסט דאך יעדער אז גאט האט מלאכים און נאך מלאכים אן א סוף. לאמיר אבער זאגן אז יעדער מלאך זעט נאר אן ענדליכע צאל אנדערע אין פארנט פון אים. פלוצלינג האבן זיך די מלאכים מיכאל און גבריאל פארחוצפה'ט, האט מען זיי ארויסגעווארפן פון שורה. האבן זיי געמוזט גיין הינטער אלע אנדערע. זענען איצטער פארהאן א גלייכע צאל מלאכים אין פארנט פון מיכאל ווי פון גבריאל כאטשיג זיי האבן נישט די זעלבע פלאץ אין די סעריע.

קאטעגאריע:מאטעמאטיק
קאבל אינטערנעט

קליין|250px|אפטישער פיבער דראטן
**קאבל אינטערנעט** איז א וועג פון פארבינדן צווישן דעם אינטערנעט סערוויס פֿאַרזאָרגער  (ISP) און דעם קונה וואס וויל ניצן די אינטערנעט (אינדערהיים אדער ביי דער ארבעט), עס ווערט געצויגן מיט דעם זעלבן אופן און שיטה ווי טעלעוויזיע קאַבלען און א סאך מאל ווערן אויך געניצט די טעלעוויזיע קאַבלען פאר דעם צוועק.

אריבערפירן אינפארמאציע IP (בעיקר פאר אינטערנעט) דורך דראָטן איז אן אנגענומענעם וועג אריבער צופירן אינפארמאציע שנעל (עס האט א ברייטן קארידאר).
קאבל אינטערנעט איז א ערנסטע קאנקארענץ צו DSL צוליב דעם וואס עס פירט אריבער מער און שנעלערע אינפארמאציע אין דער זעלבער צייט אפשניט.

דער קאבל וואס ווערט געניצט פאר אינטערנעט איז פון גלאז, אין דער וועלט ווערט דאס אונגערופען אפטימום, (פיבער אפטיק). דאס פירט אריבער די אינפארמאציע פון דעם פֿאַרזאָרגער (ISP) דורך ליכט. ווען דער אפטימום קאבל קומט נענטער צו באוואוינטע ערטער טוישט זיך דאס צו קאבל פון קופערנע דראטן (ווייער) די שיטה ערלויבט אריבערצופירן הונדערטער מעגא-הערץ אויף איין מאל. די סארט שיטה פון באַדראָטן ווערט אנגערופן HFC - Hybrid Fiber Coax.

קאטעגאריע:אינטערנעט
קאַטעגאָריע:קאמפיוטער נעצווערקן
שיוואס ריגעל

**שיוואס ריגל** (Chivas Regal) איז א נאמען פון א  סקאטש וויסקי.

## איר היסטאריע
שיוואס איז פאבריצירט געווארן אין יאר 1801 אין סקאטלאנד. אנגעהויבן האט זיך דאס אלס א געטראנקען ברענעריי געבויט דורך די ברידער דשעמס און דשאן שיבאס. איינער פון די הויפט פאקטוירען וועלעכע האבן ארויף געברענגט דעם נאמען צו ווערן א אויפגעכאפטע נאמען איז געקומען אין יאר  1843 און וועלעכער מען האט זיך דערוויסט אז דאס איז איינע פון די משקאות וועלעכע באדינען די בריטישע מלכות פאלאץ, דאס איז געווען גענוג אז דער פראדוקט זאל ווערן שנעל אויפגעכאפט. אין יאר 1909 האט די משקה אונגעהויבן פארשפרייט ווערן אין אמעריקע.

היינט ווערט זי פארבערצירט דורך א פאבריק מיט נאמן Pernod Ricard.

קאַטעגאָריע:אלקאהאלישע געטראנקען
י"א טבת

## געשעענישן 
* ה'תרפ"ג - געגרינדעט דער סאוועטן פארבאנד

## יארצייטן 
*ה'תרע"ג - רבי יהושע הורוויץ, דער "עטרת ישועה" פון דזשיקאוו
*ה'תרע"ה - רבי דוד טווערסקי, זלאטיפאלער רבי
*ה'תש"א - ישי שור, יידישער מאטעמאטיקער (געב' ה'תרל"ה).

קאַטעגאָריע:טבת
י"ג טבת

## געשעענישן 
* ה'תשמ"ט - טעראר: 270 געהרגעט ווען אן עראפלאן פון "פאן אם" פלי געזעלשאפט איז אויפגעריסן איבער לאקערבי, סקאטלאנד
* ה'תשנ"ט - די איירא מטבע גייט ארויס צום ערשטן מאל, פאראלעל צו די פריערדיגע מטבעות פון די לענדער

## געבוירן
* ה'ת"ג - אייזיק ניוטאן, בריטישער וויסנשאפטלער (געשטארבן ה'תפ"ז)
* ה'תרס"ג - בנימין מינץ, כנסת דעפוטאט און פאסט מיניסטער אין ישראל (נפטר ה'תשכ"א)

## יארצייטן 
* ה'תרי"ג - רבי משה בידערמאן פון לעלאוו
* ה'תש"א - רבי מנחם מענדיל האגער פון ווישעווע, דער "שארית מנחם"

קאַטעגאָריע:טבת
י"ד טבת

## געשעענישן 
* ד'תתקי"ט - רבי **אברהם אבן עזרא** האט א חלום פרייטאג צונאכט און זעט דעם **"איגרת השבת"** 

## יארצייטן 
* ה'תשל"ט - רבי שמואל אהרן יודעלעוויטש, מחבר פון "מעיל שמואל"
* ה'תשס"א - רבי אלטער אלעזר מנחם בידערמאן פון לעלאוו

קאַטעגאָריע:טבת
אקערן

[300px|קליין|א [פארמער אקערט דאס פעלד מיט צוויי פערד און אן אקעראייזן.]]
**אקערן** מיינט אויפגראבן די ערד און ווייך מאכן דעם באדן פון א פעלד דאס אנצוגרייטן מען זאל דארט קענען אנפלאנצן תבואה אדער אנדערע געוואוקסן.

היינטיגע צייטן נוצט מען גרויסע טראקטארן צו אקערן די פעלדער, אבער אמאל פלעגט מען נוצן אן אקעראייזן וואס איז געווארן געשלעפט פון פערד.

## הלכה
אקערן איז פארבאטן אום שבת און איז איינע פון די ל"ט מלאכות.
אויך טאר מען נישט אקער דעם פעלד אום שמיטה אדער אין יובל.

קאטעגאריע:ל"ט מלאכות
קאטעגאריע:לאנדווירטשאפט
קאטעגאריע:שמיטה
מוקצה

**מוקצה** איז אן איסור מדרבנן צו רוקן געוויסע חפצים פון איין פלאץ צום צווייטן אום שבת אדער אום יום טוב. 
## טעמים פון מוקצה
לויטן רמב"ם  איז דער טעם פון מוקצה וועגן:

*פונקט ווי מען לערנט ארויס פון פסוק "אם תשיב משבת רגלך וגו'" אז מען טאר נישט גיין שבת אזוי ווי אינדערוואכן, איז א קל וחומר אז שבת טאר מען נישט מטלטל זיין אזוי ווי אינדערוואכן.
*אז מען זאל נישט זיין פארנומען אוועקצולייגן די מוקצה זאכן, ווען נישט האבן קיין צייט **רוען**.
*אויב מען וועט מטלטל זיין א כלי שמלאכתו לאיסור, האב איך מורא אז ער וועט זיך פארגעסן און נכשל ווערן צו טאן אן ארבעט וואס מען טאר נישט.
*די מענטשן וואס ארבעטן נישט א גאנצע וואך, דארפן אויך דערקענען אז ס'איז שבת, מיט דעם וואס מען איז נישט מטלטל מוקצה איז דא א חילוק צווישן שבת אין וואכן.

דער ראב"ד האלט דעם טעם מען זאל נישט ארויסטראגן פון רשות היחיד צו א רשות הרבים.

## סארטן מוקצה
***מוקצה מחמת גופו** - איז א זאך וואס האט נישט קיין נוצן פאר גארנישט, (למשל א שטיין).
***בסיס לדבר האסור** - איז א מותר'דיגע זאך וואס אן איסור ליגט אויף דעם.
***כלי שמלאכתו לאיסור** - איז א כלי וואס מען נוצט פאר זאכן וואס איז אסור צו טאן שבת, (למשל א האמער, מען טאר נישט אריינהאקן א נאגל).
***מוקצה מחמת חסרון כיס** - א טייערע כלי וואס מען היט דאס נישט צו נוצן נאר פאר די זאך וואס מען דארף עס (למשל א פאספארט.
***מוקצה לצורך מצווה** - א זאך וואס איז באשטימט פאר א מצוה (למשל א אתרוג אום סוכות).
***מוקצה מחמת מיאוס** - א זאך וואס מענטשן עקלען זיך דערפון.
***מקצה מדעתו** - א זאך וואס דער מענטש נוצט נישט, נאר האט עס געקויפט פאר אינוועסמענט למשל א ציג אויף צו מעלקן. 
***נולד** - א זאך וואס איז געווארן באשאפן אום שבת, (למשל א פרי וואס איז אראפגעפאלן פון בוים, אדער א איי וואס איז געבוירן געווארן, אדער דער באנוץ דערפון האט זיך געטוישט אום שבת, (למשל א כלי האט זיך צובראכן און מען קען עס יעצט נאר נוצן צו הייצן).

## מקורות
קאטעגאריע:שבת
נאגל (בויען)

thumb|left|נאגלעך
א **נאגל** אדער א **טשוואָק** איז אן אייזן מיט א גראדן קאפ און לאנגן שארפן שפיץ, מען נוצט א האמער דאס אריינצוקלאפן אין אן אנדערע זאך, געווענליך נוצט מען עס צו באהעפטן צוויי שטיקל האלץ און דאס גלייכן.

קאַטעגאָריע:ווערקצייג
ז' טבת

## געשעענישן 
*  (470) - דריי פֿירערס פון יידן אין בבל זענען איינגעזעצט: דער ראש הגולה - הונא מרי בר מר זוטרא, רב אמימר בר רב ינוקא און משרשיא בר פקוד. שפעטער האט מען זיי געהרגעט.

## געבוירן 
* ה'תרכ"ו – רבי אברהם מרדכי אלטער, גערער רבי.

## יארצייטן 
*ה'תק"ם - רבי צבי הערש, זון פונעם בעל שם טוב
*ה'תרי"ד - רבי מרדכי יוסף ליינער, דער איזשביצער רב
*ה'תרל"ט - רבי שלום יוסף פרידמאן, הוסיאטינער רבי

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:טבת
קאלאסעום

קליין|300px|דאס קאלאסעום
דאס **קאלאסעום** (לאטייניש: *Amphitheatrum Flavour* ; איטאליעניש: *Anfiteatro Flavio*  אדער *Colosseo* ) איז א ריזיגער ארכיטעקטור, אן אוואלער אמפֿיטעאטער אין דעם צענטער פון דער שטאט רוים, איטאליע. דאס קאלאסעאום איז פלאצירט מזרח פונעם רוימישן פֿארום.

די קאנסטרוקציע פונעם קאלאסעאום האט אנגעהויבן אונטער קייסער אספאסינוס אין יאר 72, און איז געקאנטשעט געווארן אין יאר 80 אונטער זיין נאכפאלגער טיטוס.  שפעטער האט מען געמאכט ענדערונגען אין דער תקופה פון דעם קייסער דאמיטיאן (81-96).  די דאזיקע דריי קייסרים ווערן גערופן די פֿלאווישע דינאסטיע, און דערפאר הייסט דער אמפיטעאטער אויף לאטייניש מיט דעם נאמען פֿלאוויאוס.

עס איז דער גרעסטער אמפיטעאטער וואס מ׳האט א מאל געבויט. מען האט עס געבויעט צו קענן ענטהאלטן צווישן 50,000 און 80,000 לייט,  מיט א דורכשניטלעכן עולם פון עטלעכע 65,000. מען האט עס גענוצט פאר רוימישע ספארט פארמעסטן, וואו מענטשן האבן זיך פארמאסטן מיט שווערד אנטקעגען אנדערע מענטשן אדער ווילדע חיות, און אויך פאר דראמעס באזירט אויף קלאסישער מיטאלאגיע.

במשך די יארן איז דאס קאלאסעאום געווארן טיילווייז פארניכטעט דורך ערדציטערנישן און גנבים וואס האבן געגנב׳עט די שטיינער. דאך איז עס איינע פון די מערסט פאפולער טוריסטן אטראקציעס אין רוים.

דאס קאלאסעאום איז געשילדערט אויף דער איטאליענישער ווערסיע פון דער פינף־צענט איירא־מטבע.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:ארכיטעקטור
קאַטעגאָריע:רוים
קאַטעגאָריע:געביידעס
מסכת זבחים

**מסכת זבחים** איז די ערשטע מסכתא פון סדר קדשים אין משניות, די מסכתא האנדלט ארום הלכות פון קרבנות וואס קומט פון א לעבדיגע באשעפעניש (בהמה און עוף).

עס האט 14 פרקים 120 דפים.

## נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא 
# **כל הזבחים**
# **כל הזבחים שקבלו דמן**
# **כל הפסולין**
# **בית שמאי**
# **איזהו מקומן**
# **קדשי קדשים**
# **חטאת העוף**
# **כל הזבחים שנתערבו** (ווערט אויך אנגערופן **פרק התערובות**)
# **המזבח מקדש**
# **כל התדיר**
# **דם חטאת**
# **טבול יום**
# **השוחט והמעלה**
# **פרת חטאת**

## אינהאלט פון די מסכתא 
מסכת זבחים אנטהאלט די דיני קרבנות הבאים מן החי (בהמה ועוף), אויך פארשידענע דינים וואס איז האב צוטאן מיטן בית המקדש. די פיפטער פרק ממסכת זבחים (פרק "איזהו מקומן") איז באקאנט וועגען ווייל מען זאג דאס פארתפילת שחרית.
די פרק רעכנט אויס די סוגי הקרבנות און זייער פלאץ.

קאטעגאריע:משניות
קאטעגאריע:גמרא
דענקער

א **דענקער** איז א מענטש מיט א ברייטן פארשטאנד, וואס האט א טיפע און גרונטליכע הבנה איבער נאטור.
דאס טיטל **דענקער** ווערט צוגעטילט צו פיליזאפן אדער מענטשן וועלכע דערגרונטעווען זיך אין וויסנשאפט, ווי חכמת התכונה, חקירה אין אמונות ודעות.

טראצדעם וואס דער דענקער באזיצט די טאלאנטן צו מערערע חכמות און וויסנשאפט, אויסער דעם פראפארץ פון חקירה, איז דער דענקער געבליבן דער טיטל ווי פילאזאף, וואס שטרייכט אונטער זיין וויסנשאפט אין העכערע, געטליכע פארשטאנד אין די בריאה.

צווישן די גרעסטע אידישע דענקער און פיליזאפן ווערן פאררעכנט:

רבי משה בן מימון, דער רמב"ם

רבי יוסף אלבו, דער עקרים

רבי יהודה הלוי, דער כוזרי

דער אבן עזרא, ר' אברהם בן מאיר.

פון די גרעסטע גוי'ישע דענקער ווערן פאררעכנט:

אלעקסאנדר דער גרויסער, אדער אלכסנדר מוקדון.

סאקראטעס

זיין תלמיד פלאטו אדער, ווי ער ווערט אנגערופן אין די ספרים אפלטון

זיין תלמוד אריסטא

## זע אויך 
* פילאזאף
* אינטעלעקט
*
קאטעגאריע:סאציאל וויסנשאפט
ספר עזרא

**ספר עזרא** איז א ספר אין תנ"ך, איז דער צענטער באנד אין סדר כתובים, איר פלאץ איז נאך ספר דניאל און פאר ספר נחמיה.

לויט חז"ל (מסכת בבא בתרא) איז עזרא-נחמיה אלץ איין ספר.

קאטעגאריע:ספרים פון תנ"ך
גרשון העניך ליינער

רבי **גרשון העניך ליינער** ( ה'תקצ"ט - ד' טבת ה'תרנ"א) איז געווען דער ערשטער ראדזינער רבי, א זון פון דעם איזשביצער רב ר' יעקב ליינער דער בעל מחבר פון די ספרים "בית יעקב", וואס איז געווען א זון פון רבי מרדכי יוסף ליינער, מחבר פון ספר מי השילוח, דער ערשטער רבי פון איזשביצא.

רבי גרשון העניך איז געווען א גאון און א רבי, עס איז געווען ווייניג אזעלכע גאונים און קענערס ווי ער, ער האט געקענט כל התורה כולה ממש, ווי מען זעט אין זיינע ספרים.

ער איז געקרוינט אלס רבי נאך זיין פאטערס פטירה, ט"ו אב תרל"ח.

## זיינע ספרים זענען 
* סדרי טהרות (כעין גמרא לסדר טהרות)
* שפוני טמוני חול
* פתיל תכלת
* עין התכלת
* דלתות שער העיר
* תפארת החנוכי
* סוד ישרים אויף מועדים
* אורחות חיים, א ביאור אופן ספר אורחות חיים להרא"ש, והגהות אויף די עשר מילין דחסידותא פון רב, און אויף צוואות רבי אליעזר הגדול.

## זיין שטורעמישע לעבן 
ביי די איין און צוואנציג יאר האט ער ארויסגעגיבן זיין ספר "סדרי טהרות" א גאונית'דיגע פירוש אויף סדר טהרות וואס האט נישט קיין פירוש הגמרא.

## חידוש התכלת 
**זיין אנטדעקונג פון די תכלת:** ער איז באקאנט פארן זיין דער "מחדש התכלת". ער האט איבערגעדרייט א וועלט בשעתו טענה'דיג אז ער האט געפונען די "חלזון פיש" און ער ווייסט וויאזוי מ'ארבעט עס אויס צו מאכן דערפון "תכלת". זיין אלע חסידים און נאך פילע אנדערע האבן טאקע אנגעטוהן די תכלת, טראץ דעם גרויסן התנגדות און קעגנערשאפט פון רוב וועלט. ער האט ארויסגעגעבן אין יענער צייט דריי ספרים: "שפוני טמוני חול", "פתיל תכלת" און "עין התכלת".

ער האט געהאט שטיצע פון געוויסע גדולים. אבער רוב זענען ארויסגעקומען קעגן אים. צווישן דעם זענען פילע ארויס דערקעגן גאר שארף. און אים אויסגעטיילט ביטערע רדיפות.

ער איז נאך נסתלק געווארן אינמיטן דער פרשה און זיין זוהן האדמו"ר ר' מרדכי יוסף האט געדרוקט זיין דריטע ספר "עין התכלת".

ראדזינער חסידים מאכן נאך אלס היינט צוטאג'ס די תכלת און פילע גייען דערמיט.

## זיינע קינדער 
* רבי מרדכי יוסף אלעזר ליינער, זיין מ"מ אין ראדזין

ליינער, גרשון העניך
ברוס וויליס

250px|קליין|ברוס וויליס
**וואלטער ברוס וויליס** (ענגליש: *Walter Bruce Willis*; געבוירן דעם 19טן מערץ 1955) איז אן אמעריקאנער זינגער און געוועזן אן אקטיאר. 

ער איז געווארן באקאנט אין די סוף 1980ער יארן און האט זינט דאן אנגעהאלטן א קאריערע אין סיי אלס א האליוואוד פירענדער פערזענליכקייט און סיי אלס א סופארטינג אקטיאר.

באזונדער איז ער באקאנט אלס זיין כאראקטער וואס ער שפילט אין די דיי הארד דראמא און עקשאן סעריע פילמען אלס זיין ראלע אין א גיבור און תמימות'דיגער אבער פיל מיט סענס אפ הומערדיגער העלדישיר קעמפער מיטן נאמען זשאן מקלעין.

וויליס האט חתונה געהאט מיט דער אקטריסע דעמי מור און זיי האבן געהאט דריי מיידלעך צוזאמען ביז זיי האבן זיך גע'גט אין 2000 נאך דרייצן יאר וואויננדיג צוזאמען. ער איז אבער פארבליבן  נאנטע חבר צו איר און ביז זי האט נישט ווידער חתונה געהאט מיט אן אנדערן האט יעדער גאהאלטן אז זיי גייען נאך ווידער צוריק חתונה האבן דערווייל אבער זענען זיי בלויז גוטע פריינט וואס גייען איבעראל צוזאמען כאטשיג זי האט שוין א צווייטן מאן.

ער איז פון די איינציגסטע גרויסע אקטיארן וואס זענען פובליקלי ארויסגעקומען צו שטיצן בושס איראק מלחמה אין פארשידענע אינטערוויאוס אויך איז ער שטארק פרא מדינת ישראל קעגן די אראבער א זאך וואס איז זעלטן ביי די ליבעראלע האליוואוד קרייזן. ער איז אויך לטובת באמבאדירן די מעקסיקא טאבאקא פעלדער צו לימיטירן די דראגס וואס מ'שווערצט פון דארטן קיין אמעריקע צו קארופטירן די איגענט.

זיינע פילמען שארן ביליאנען, זייענדיג דער זעקסטער מערסט געלט געמאכטער שטערן אין האליוואד.

קאַטעגאָריע:אקטיארן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
אנפלאנצן

[350px|thumb|א [פארמער פלאנצט אן רייז.]]
האט איר געמיינט פלאנצן? (פלאנצונגען און געוואוקסן וועלכע וואקסן פון דער ערד)

האט איר געמיינט איבערפלאנצן? (אריבערלייגן א פלאנץ פון איין פלאץ צום צווייטן, אדער אן גליד פון איין מענטש צום צווייטן)

**אָנפלאַנצן** ווערט אנגגערופן דער פראצעדור פון פעלד ארבעט ביי וועלכן מען פלאנצט אן נייע ביימער תבואה און ירקות, דאס טוט מען דורך אויפאקערן די ערד און אריינלייגן זאמען, דערנאך באמיסטיגט מען די פעלדער עס זאל גוט וואקסן.

די מומחים ווייסן אויסצורעכענען יעדעס יאר ווען ס'איז די בעסטע צייט וואס איז די מערסטע געאייגנט אנצופלאנצן.

## הלכה
אנפלאנצן איז פארבאטן אום שבת און איז איינס פון די ל"ט מלאכות.
אויך טאר מען נישט אקער דעם פעלד אום שמיטה אדער אין יובל.

קאטעגאריע:ל"ט מלאכות
קאטעגאריע:לאנדווירטשאפט
]
ט"ז טבת

## יארצייטן 
* ה'תשס"ב - הרב חיים קרייסווירטה, אב"ד פון דער מחזיקי הדת קהילה, אנטווערפן (געב' ה'תרע"ח)

## געשעענישן 
קאַטעגאָריע:טבת
נאגל (אנאטאמיע)

200xp|left
**נאגל** איז ביים עק פון פינגער ענדיגט זיך דאס מיט א הארטע לייסטל וואס העלפט גרינגער מאכן דאס לעבן דורך קראצן אנכאפן און דאס וואקסט פריש שטענדיג.

וויבאלד די נעגל צוקראצן פארשידענע זאכן א גאנצן טאג, באהאלטן זיך אונטער דעם אסאך שעדליכע באצילן, דערפאר טאר מען דאס נישט נעמען נעבן דעם מויל, נאז אדער אויער, ווייל די באצילן וועלן זיך אריינכאפן אינעווייניג אין אייער קערפער קראנק מאכן.

סאיז נישט צום גלויבן וויאזוי מיר וואלטן זיך באגאגאנען אן די נעגל, ווי למשל וויאזוי וואלטן מיר געפענט א קעטשאפ?

אינעם קאסמעטישע פעלד, זענען פארהאנען געוויסע וועגן וויאזוי שיין צו מאכן די נעגל, אדער גאר צולייגן פאלשע נעגל, ספעציעל ביי פרויען, וואס געבט צו א באזונדערע חן.

איינע פון די מענטשליכע באדינגונג, איז צו שניידן די נעגל פון צייט צו צייט, מיט א נעגל שניידער.

עס באנייט זיך דאס מערסטע, וואקסענדיג פון פריש כסדר.

קאַטעגאָריע:קערפער
קוואדראט ווארצל

אין מאטעמאטיק, אַ **קװאַדראט װאָרצל** (אויך **קװאַדראט שורש**) איז א רעאלע צאל (א נומער) וואס ווען מען טאפלט אים מיט זיך אליין גיבט ער ארויס דעם ערשטן צאל (דעם קוואדראטישן ווארצל).

צום ביישפיל:
* 2 און 2- זיינען די קוואדראטישע ווארצלען פון 4, ווייל 2 מאל 2 און 2- מאל 2- זיינען גלייך 4.
* 3 און 3- זיינען די קוואדראטישע ווארצלען פון 9, ווייל 3 מאל 3 און 3- מאל 3- זיינען גלייך 9.

יעדער נומער וואס איז העכער פון נול קען האבן צוויי קוואדראטישע צאלן, א פאזיטיוו און א נעגאטיוו נומער, (אזוי ווי מיר האבן פריער געזען אז סיי 2 און סיי 2- זיינען די קוואדראטישע צאלן פון 4). ווייל מינוס מאל מינוס איז שטענדיק פלוס. א נול האט אימער נאר איין קוואדראטישער ווארצל, און דאס איז א נול אליין. יעדער רעאלע צאל וואס איז קלענער פון נול קען נישט זיין א קוואדראטישע צאל, ווייל קיין נומער וואס מען וועט טאפלען מיט זיך אליין וועט נישט צוברענגען צו א מינוס, און דערפאר \sqrt -4 \ne {a} איז א פאלשע צאל.

די פאזיטיווע קוואדראט ווארצל שרייבט מען מיט דעם סימבאל \sqrt {a}. צום ביישפיל \sqrt 4 איז גלייך 2.

## קאנסטרוקציע 
אוקלידוס ווייזט אין זיין *עלעמענטן* וויאזוי מען קען קאנסטרואירן דעם געאמעטרישן דורכשניט מיט א צירקל און א ווירע. דער געאמעטרישער דורכשניט פון a און b איז \sqrt {ab}; אז מען נעמט b = 1 באקומט מען דעם קוואדראט ווארצל \sqrt {a}.

קאטעגאריע:מאטעמאטיק
עזרא

קליין|ממוזער| עזרא הסופר עבדא דקודשא בריך הוא
**עזרא** איז געווען א מנהיג פונעם יידישן פאלק וואס איז צוריקגעקומען פון גלות בבל אין ארץ ישראל אויפצובויען דעם צווייטן בית המקדש, בערך אין יאר ג'ש. ער איז געווען א מיוחס'דיגער כהן א זון פון שריה הכהן פון בית צדוק.

דער פערסישער מלך ארתחשסתא האט געגעבן עזרא רשות צו פירן די יידן צוריק קיין ארץ ישראל, אבער ווייניג יידן זענען געקומען מיט אים. פון די לוויים איז כמעט קיינער נישט געקומען. ווען עזרא איז אנגעקומען איז ער געוואויר געווארן אז די יידן אין ארץ ישראל זענען געווארן אסימילירט צווישן די גויים, און אסאך פון זיי האבן חתונה געהאט מיט גוי'אישע ווייבער. ער האט זיי געמאכט אלע שווערן אז זיי וועלן זיך אפטיילן פון די פרעמדע ווייבער.

עזרא האט איינגעפירט:
* אז מען זאל שרייבן א ספר תורה אין כתב אשורי.
* אז מען זאל רופן די חדשים מיט די בבלישע נעמען ניסן, אייר, א.א.וו. אנשטאט די אלטע נעמען (אביב, זיו, ירח איתנים, בול). 

עזרא הסופר איז געשטארבן ט' טבת אין יאר .

יוסיפון שרייבט אין קדמוניות היהודים אז עזרא ליגט באגראבן אין ירושלים. אבער ס'איז פאראן א מסורה אז עזרא ליגט אין באסרא איו בבל (היינט איז דאס איראק). במשך הונדערטער יארן פלעגן יידן גיין אויף זיין ציון.

## תקנות עזרא 
די גמרא (ברכות כ"ב:; ובבא קמא פ"ב.) ברענגט צען תקנות וואס עזרא האט מתקן געווען:

# מ'זאל ליינען די תורה יעדן מאנטאג און דאנערשטאג (בכדי ס'זאל נישט זיין דריי טעג איינס נאך אנאנד אן תורה, ווי אויך שבת צו מנחה (פאר די וואס האבן פארפעלט דאס תורה ליינען אינמיטן דער וואך. 
# מ'זאל ליינען די תוכחה פאר שבועות (פרשת בחקתי) און פאר ראש השנה (פרשת כי תבא) ווייל „תכלה שנה וקללותיה" (מגילה לא:). 
# די בתי דינים זאלן זיצן יעדן מאנטאג און דאנערשטאג (די זענען געווען די מארק טעג).
# מ'זאל וואשן די קליידער דאנערשטאג (כדי צו האבן צייט פרייטאג פאר די אנדערע הכנות אויף שבת). 
# עסן קנאבל פרייטאג צונאכט. 
# די ווייבער זאלן פריש ברויט יעדן אינדערפרי. 
# די ווייבער זאלן גיין אנגעטון אונטערקליידער (וועגן צניעות).
# א ווייב זאל זיך גוט קעמן די האר מיט א קאם איידער זי טובל'ט זיך אין דער מקוה. 
# פעדלערס זאלן ארומדריין די שטעט פארקויפן צירינג. 
# א בעל קרי טאר נישט לערנען תורה ביז ער טובל'ט זיך (טבילת עזרא).
## הנצחת עזרא הסופר במדינת ישראל
*אין תל אביב איז געגרינדעט געווארן א שכונות וואס האט געהייסן נאך אים, וואס הייסט שכונת עזרא.
*עס איז געגרינדעט געווארן א מושב מיטן נאמען בית עזרא, א מושב (פון די מושבים באוועגונג) אויפן דרום ברעג פלאן, צווישן אשדוד און אשקלון.
*אויף זײן נאמען איז געגרינדעט געװארן די תנועת עזרא־באװעגונ גאן נאציאנאל ע רעליגיעז ע יוגנט־באװעגונג.
*די אגודת עזרא, א פארבאנד פאר לערנען העברעאישע שפראך, געגרינדעט אין שטעטל פלונסק אין 1900 דורך דוד בן גוריון, וועלכער איז דעמאלט געווען פערצן יאר אלט, איז געגרינדעט געווארן אויף זיין נאמען, צוזאמען מיט אנדערע מיטגלידער, אריינגערעכנט שלמה צמח, יצחק כבשנה און שמואל פוקס.
*עזרא גאס ירושלים.
*עזרא גאס בני ברק.

## זע אויך 
* ספר עזרא

קאַטעגאָריע:כהנים
קאַטעגאָריע:אנשי כנסת הגדולה
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
קאַטעגאָריע:תקופת בית שני
קאַטעגאָריע:מנהיגים פון כלל ישראל
י"ז טבת

## געבוירן
*ה'תרמ"ז ー הרב יואל טייטלבוים, המייסד והאדמו"ר הראשון של חסידות סאטמר (נפטר בכ"ו באב ה'תשל"ט)
*ה'תרע"א ー משה כרמל, אלוף פיקוד הצפון הראשון, שר התחבורה וחבר הכנסת מטעם אחדות העבודה והמערך (נפטר ה'תשס"ג)
* ה'תרצ"ח ー דוד לוי, א ישראלישער פאליטיקער און פובליק פיגור

## יארצייטן 
* ה'תקס"ה - דער דובנער מגיד, מחבר פון *אהל יעקב* 
* ה'תקפ"ב - רבי פישל סטריקאווער
* ה'תר"ו -  הרב אריה לייביש ליפשיץ, אב"ד בריגעל און ווישניצא, מחבר פון *אריה דבי עילאי*
* ה'תש"ל - הרב פנחס עפשטיין, ראב"ד פון ירושלים
* ה'תשל"ה - הרב סאלמאן מוצאפי

## געשעענישן 
קאַטעגאָריע:טבת
מוזיקער

**מוזיקער** זענען די סארט מענשטן וואס געבן זיך אפ און שפילן מיט כלערליי אינסטראמענטן פון מוזיק.
מסכת מנחות

**מסכת מנחות**  איז די צווייטע מסכתא פון סדר קדשים אין משניות, די מסכתא האנדלט ארום דיני קרבנות וואס קומט פון א געוויקס.

עס האט 13 פרקים.

## נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא
#**כל המנחות**
#**הקומץ את המנחה**
#**הקומץ רבה**
#**התכלת**
#**כל המנחות באות מצה**
#**רבי ישמעאל**
#**אלו מנחות נקמצות**
#**התודה הייתה באה**
#**כל קרבנות הציבור**
#**שתי מידות**
#**שתי הלחם**
#**המנחות והנסכים**
#**הרי עלי עשרון**

## אינהאלט פון דער מסכתא
מסכת מנחות אנטהאלט די דיני קרבנות וואס קומט פון א געוויקס וואס ווערט אנגערופן מנחות אנדערש ווי מסכת זבחים וואס איז עוסק מיט קרבנות הבאים מן החי, דער פערטער פרק אין דער מסכתא איז עוסק  וועגן ציצית, תפילין, הלכות ספר תורה, און מזוזה.

קאטעגאריע:משניות
י"ט טבת

## געשעענישן 
## געבוירן
* ה'תרנ"ח - הרב אלעזר מנחם מן שך, ראש ישיבה פון דער פאנאוועזשער ישיבה
* ה'תרפ"ח - הרב ישראל דן טויב, מאדזשיצער רבי, דער *נחלת דן* (נפטר ה'תשס"ו)
* ה'תרפ"ט - הרב מאיר סאלאווייטשיק (נפטר כ"ד אדר ב' ה'תשע"ו)

## יארצייטן 
* ה'תקע"ג - רבי אריה לייב הכהן העלער בעל "קצות החושן"
* ה'תר"ט - רבי אלימלך ווייסבלום פון רודניק
* ה'תרכ"ב - רבי אליעזר ב"ר שלמה מדאלינע, הנקרא רבי אליעזר הגדול. ליגט אין קאלאמיי
* ה'תרל"ב - הרב אברהם שמואל בנימין סופר, באקאנט אלס כתב סופר.

קאַטעגאָריע:טבת
געאמעטרישע פארעם

די **געאמעטרישע פארעם** פון א זאך איז איר דרויסענדיק קאנטור אויף צוויי מעסטונגען.

קאַטעגאָריע:געאמעטריע
קארל ראוו

left|thumb|250px|קארל ראוו
**קארל ראוו** (געבוירן דעצעמבער 25, 1950) איז געווען דער וויצע ווייסער הויז הויפט שעף פון די שטאב פון דער אדמיניסטראציע פון פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן דזשארדזש דאבעליו בוש.

ער איז געווען דער הויפט פון די אפיס פון פאליטישע אפערעס, דער אפיס פון פובליק ליעזאן, און די אפיס פאר סטרטעגעטישע אינציאטיוון. איבער זיין גאנצער קאריער פאר זיין דינסט אין ווייסן הויז איז ער געווען א פאליטישער יועץ.

ראוו'ס וואלן קליענטן זענען געווען אריינגערעכנט דזשארדזש דאבעליו בוש (2000 און 2004 פרעזידענטליכע וואלן, 1994 און 1998 טעקסעס גובערנאטאר וואלן), סענאטור זשאן עשקרעפט, (1994 סאנאט ווארלן), ביל קלעמאנטס, (1996 גאווערנער וואלן פון טעקסאס), סאנאטור זשאן קראנין, גובערנאטאר פון טעקסאס ריק פערי, (1990 טעקסאס אגריאקלטור קאמיסיאנער) און פיל גרעהעם (1982 און 1984 סענאט וואלן). 

ער ווערט פארעכענט אלס דער פאליטישער טאטע און אויספארעמער פון פרעזידענט בוש פון זיין ערשטע טריט אין פאליטיק ביז איצט.

קאַטעגאָריע:USA רעגירונג
דאו זשאונס

left|thumb|250px|דאו זשאונס לאגא
**דאו זשאונס & קאמפאני** איז א אמעריקאנער פובלישונג און פינאנציעלער אינפארמאציע פירמע.

די פירמע איז געגרינדעט געווארן אין 1882 דורך דריי רעפארטערס: טשארלס דאו, עדווארד זשאונס, און טשארלס בערגסטרעסער. 

זיי פארמאגן און פארעפנטלעכן צווישן אנדערע די פרעסטיזשפולע טעגליכע ביזנעס צייטונג וואל סטריט זשורנאל, די וואכענטליכע בעראנס מאגאזינע און נאך עלעקטאראנישע פינאנציעלע אינפארמאציע סערוויסעס. 

ווי די ניו יארק טיימס און וואשינגטאן פאסט זענען די אקציעס פון דער קאמפאני פובליקלי געהאנדלט אבער עס איז אנגעפירט און אונטער דעם בעלות פון זעכציג פראצענט שעיר האלדערס וואס פלעגט יארן לאנג באלאנגן צו די בענקרפעט פאמיליע. היינט צוטאגס זינט 2007 איז דאס פארקויפט געווארן פאר רופערט מארדאקס ניוז קארפ פאר 5 ביליאן דאלער. 
 
קאטעגאריע:פירמעס