open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
מורמאנסק

**מורמאַנסק** ( רוסיש : **Му́рманск** ) איז א שטאָט ביים צפון־מערב עק פון רוסלאנד (68°58 צפון, 33°05 מזרח), צפון פונעם ארקטישן רינג, מיט א פארט אויף די ברעגן פונעם קאלא איינגאס, 12 קילאמעטער פונעם בארענטס ים אויף דעם צפונדיקן ברעג פון דעם קאלא האלבאינזל, נישט ווייט פון דעם רוסלענדישן גרענעץ מיט נאָרוועגיע און פֿינלאַנד.די שטאט האט א באַפֿעלקערונג פון 298,096 (אָפּגעשאַצט 2017 ). 

מורמאַנסק איז די גרעסטע שטאָט אין דער וועלט אין דעם אַרקטיק. 

## געשיכטע 
די שטאט, אמאל באוואוסט אלס ראמאנאוו־אויפן־מארמאן (Романов-на-Мурмане), איז געגרינדעט געווארן אום 21סטן סעפטעמבער 1916, ווען מען האט געבויט די אייזנבאן ליניע צום קולא האלבאינזל און האט באקומען איר נאמען פון דער רוסישער קעניגלעכער דינאסטיע ראמאנאוו הויז. מאָרמאַן איז דער אַלט־רוסישער נאָמען פֿאַר דעם בארענטס ים פון ברענט און פֿאַרן נאָרוועגישן פֿאלק, גערופן נאָרמאַנען. די שטאט האט באקומען איר היינטיקן נאמען נאך דער אקטאבער רעוואלוציע פון 1917. 

פון 1918 ביז 1920 איז די שטאט געווען אונטער דער הערשאפט פון די מערב כוחות וואס זענען געווען בונד פון דער ווייסע ארמיי אין דעם רוסישן ציווילע קריג . 

די דייטשע קראפֿטן האבן באמבארדירט די שטאָט אין 1941 . מורמאַנסק האָט געליטן גאָר ברייטע צעשטערונג, צווייטנס בלויז צו סטאַלינגראַד אין דער שטארקייט פון דער צעשטערונג. אָבער די סאָוועטישע ווידערשטאַנד האָט פאַרמיטן אַז די דייטשן זאָלן אָקופּירן די שטאָט און אָפּשטעלן באַן פאַרקער.

## פּאָליטיק און רעגירונג 
### בירגערמייסטער 
דער בירגערמייסטער ווערט געוויילט אין געהיימע וואַלן צווישן די ראטסמענטשן פֿאַר אַ טערמין פון 5 יאָר. דער ערשטער בירגערמייסטער נאָך דעם איינפֿאלן פונעם סאוועטן פארבאנד, אָלעג נאַידיאָנאָווֿ האָט געדינט 11 יאָר  אלס בירגערמייסטער און האָט בייגעשטייערט שטארק צו דער אנטוויקלונג פון דער שטאָט. 

ביי די וואלן אין סעפטעמבער 2003, האט גענאַדי גאַוורליאַנאָוו געזיגט, אָבער אַ חודש שפּעטער איז ער געווארן ערנסט קראַנק און האט רעזיגנירט אַ יאָר שפּעטער. אין האַרבסט פון 2004, עס זענען געווען ווידער וואַלן, אין וואָס מיכאַיל סאַווטשענקאָ איז געוויילט בירגערמייסטער, וואָס האט געדינט ביז מערץ 2009 ווען ער האט פֿארלירט די וואַלן צו סערגיי סובאָטין. 

## צווילינג שטעט 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

קאַטעגאָריע:שטעט אין רוסלאנד
רחל בלאוושטיין

קליין| רחל בלובשטיין סלע
**רחל בלאָוושטיין סלע** (י"ט תשרי ה'תרנ"א, 2טן אקטאבער 1890 – כ"ט ניסן ה'תרצ"א, 16טן אפריל 1931), באַקאַנט מיטן פּען-נאָמען "רחל" אדער   רחל די דיכטערין), איז געווען איינער פון די מערסט אָנגעזעענע פּאָעטן אין דער באנייט קלאסישער העברעישער פּאָעזיע.

## ביאגראפיע
רחל (רעיה) בלאוושטיין איז געבוירן געוואָרן אין דער שטאָט סאַראַטאוו אויף די ברעגנס פון דעם וואָלגא טייך אין דער רוסלענדישער אימפעריע, די טאָכטער פון איסר-לייב בלאוושטיין און סאָפיאַ (מאַנדעלשטאַם). איר זיידע, הרב משה מאנדלשטאם, האט געדינט אלס רב פון דער יידישער קהילה פון קיעוו.

## אין ישראלישער קולטור 
קליין|פארטרעט פון רחל אויף ישראלישע 20 שקל באנקנאטן

* אין עטלעכע שטעט אין ישראל זענען פארהאן גאסן מיט איר נאמען, און אין כפר סבא האט מען אויפגעשטעלט אין 2016 אן עלעמענטאר־שולע אויף איר נאמען.
* דעם 19טן פעברואר 1991 האט ישראל פאסט ארויסגלאזט א סעריע בריוומארקעס וועגן באקאנטע פרויען מיט פארטרעטן פון רחל אויפן בריוומארק פון 1.30 ש"ח.
* דעם 10טן אפריל 2011 האט מען אויסגעקליבן א פארטרעט פון רחל צוזאמען מיט פארטרעטן פון לאה גאלדבערג, נתן אלטערמאן און שאול טשערניכאווסקי פאר די נייע באנקנאטן פון מדינת ישראל. רחל איז אויסגעקליבן געווארן פאר די פון 20 נייע שקלים.

קליין| רחל בלאוושטיין סלע
קליין| הויז פון רחל
קליין| א פּאָעזיע פארפאסט פון דער דיכטער רחל אין איר אייגענער שריפט

קאַטעגאָריע:רוסישע דיכטער
קאַטעגאָריע:רוסישע יידן

קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
לאה גאלדבערג

קליין| לאה גולדברג 1946
קליין| א ליד פֿון לאה גאָלדבערג אין איר אייגענער שריפט
[קליין| הונדערט נייע שקל [2017 ה'תשע"ז בילס מיט א בילד פון לאה גאָלדבערג|טעקסט=]]

**לאה גאָלדבערג** ( ב' סיון ה'תרע"א, 29סטן מיי 1911 –  ח' שבט ה'תש"ל, 15טן יאנואר 1970,) איז געווען איינע פון די באַרימטסטע העברעאישע דיכטער פֿון מאָדערנער צײַט, אַן ערוואקסענער און קינדער שרייבער, איבערזעצער, קריטיקער, מאָלער און ליטעראטור פאָרשער, זשורנאליסט און קולטור קריטיקער, געווינער פון דער ישראל פרייז פֿאַר ליטעראַטור אין 1970. פּראָפעסאָר פון אלגעמיינער און קאָמפּאַראַטיווער ליטעראַטור אין דעם העברעישן אוניווערסיטעט פון ירושלים.

קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
קאַטעגאָריע:זשורנאליסטן
קאַטעגאָריע:פראפעסארן
טשעבין

**טשעבין** () איז אַ שטעטל אין קשאנאווער קרייז, קראקעווער גובערניע, פוילן, 269 ביז 407 מ׳ איבערן ים-פֿלאך, מיט א הויפט באן קנופ אויף דער קראקע–קאטאוויץ רוטע.
שמאל|ממוזער|250px|בית הכנסת של הסוחרים
שמאל|ממוזער|250px|בית הקברות היהודי

## היסטאריע 
## טשעבינער יידנטום 
יידן האבן זיך ערשט באזעצט אין טשעבין ביים סוף פון דעם 17טן יארהונדערט. ביים סוף פונעם 19טן יארהונדערט, ווען מען האט אנטוויקלט די מינערייען און פאבריקאציע אין דעם געגנט, האט די יידישע זידלונג געוואקסן. די פרנסה פון די יידן איז געווען באזירט אין קליינהאנדל און ארבעט און אויך א ביסל אין פארזארגן די פאבריקן.

## באקאנטע מענטשן 
* הרב דוב בעריש וויידנפעלד, שטאט׳ס רב פאר דער צווייטער וועלט-מלחמה.

קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
סילוואן שלום

**סילוואַן שלום** (; געבוירן דעם 4טן אויגוסט 1958) איז א ישראלישער פאליטיקער. ער האט געדינט ווי ווייצע פרעמיער מיניסטער, א מיניסטער אין דער ישראל רעגירונג און א כנסת דעפוטאט פון דער ליכוד פארטיי. שלום איז אַן אַדוואָקאַט. אין דעצעמבער 2015 האט ער פארלאזט דאס פּאָליטישע לעבן.

## ביאגראפיע 
שלום איז געבוירן **ציון סילוואַן משה שלום** צו שמעון און מרים שלום אין גאַבעס, טוניסיע. זיי האבן אימיגרירט אין ישראל אין 1959 און האָבן געוואוינט אין באר שבע. זיין פאָטער איז אומגעקומען אין עלטער פון 37 יאָר בעת אַ רויבעריי אין א באנק צווײַג אין באר שבע. אין אָנדענק פון זיין פאָטער, איז געגרינדעט געווארן אַ שול אין קוואַרטאַל ה׳ אין דער שטאָט. נאָך זײן מיליטערישער דינסט האָט ער שטודירט אין בן-גוריון אוניווערסיטעט פונעם נגב און האָט באַקומען אן ערשטן דיפּלאָם אין עקאָנאָמיק און צערטיפֿיקאַציע ווי אַן אַקאַנטאַנט . דערנאָך האָט ער געלערנט אין דעם תל אביבער אוניווערסיטעט, וואו ער האָט באַקומען אן ערשטן דיפּלאָם אין געזעצן און האט זיך קוואליפיזירט אלס אדוואקאט; אויך האָט ער א מייסטער-דיפלאם אין פובליקער פּאָליטיק. 

### כנסת דעפוטאט און מיניסטער אין די 1990ער יארן 
אין 1992, איז שלום געווארן געוויילט צום 13טן כנסת פאר דער ליכוד, און אין 1997 ער איז געווארן באשטימט וויצע פארטיידיקונגס־מיניסטער. אין יענער תקופה האט ער געפועל׳ט צו גרינדן דעם נחל חרדי רעגימענט. 

אין 1998 איז ער באשטימט געווארן מיניסטער פון וויסנשאפט און טעכנאלאגיע אין דער נתניהו רעגירונג. 

### פֿינאנץ מיניסטער 
שלום האָט געדינט ווי וויצע פרעמיער מיניסטער און פינאַנץ מיניסטער אין דער 29סטער ישראל רעגירונג, די ערשטע רעגירונג פון אריאל שרון (2001 - 2003). 

### אויסערן מיניסטער 
שלום האט געדינט אלס וויצע פרעמיער מיניסטער און אויסערן מיניסטער אין דער צווייטער רעגירונג פון אריאל שרון (פון 2003). 

אין 2003 האָט ער זיך באגעגנט מיטן קעניג פון מאראקא אין טעטואן, מיט דער האָפענונג צו נארמאליזירן די באַציאונגען צווישן ישראל און מאראקא. 

### זיין משפּחה 
אין 1993 האָט ער חתונה געהאט מיט דזשודי שלום ניר מאָזעס, פון דער קאָנטראָלינגער משפּחה פון ידיעות אחרונות. דאס פּאָרפֿאלק האט דריי קינדער צוזאַמען, און צוויי פון א פריערדיקן זיווג פון ניר מאָזעס. די משפּחה האָט געוואוינט אין רמת גן. אין אויגוסט 2017, האבן זיי זיך אפגעשיידט.    

## הערות 
קאַטעגאָריע:יידן פון טוניסיע
קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
קאַטעגאָריע:מיניסטארן אין ישראל
זלמן נחמיה גאלדבערג

הרב **זלמן נחמיה גאלדבערג** ( י׳ שבט תרצ״א, 28סטן יאנואר 1931 - ל׳ אב תש"ף , 20סטן אויגוסט 2020 ) איז געווען א ראש ישיבה, דיין אין דעם העכערן בית דין און דער הויפט רעדאקטאר פון דער תלמודישער ענציקלאפעדיע. 

ער איז געווען איינער פון די גרינדער פון דעם פריוואטן בית דין פאר דיני תורה "הישר והטוב" און דער ראש ישיבה פון דער סאַדיגורער  "דעת משה" ישיבה אין ירושלים. ער האט געדינט ווי ראש ישיבה אין בית מדרש פון דעם לעוו אקאדעמישן צענטער און אלס ראש כולל אין דעם "שבט ומחוקק" דיינות כולל. 

## לעבנס געשיכטע 
ער איז געבוירן געווארן אין מינסק צו הרב אברהם גאלדבערג, א תלמיד פון דער נאווהארדאקער ישיבה, און זיין ווייב פריידל (זייטטשיק). דעם טאָג נאָך זיין ברית, האבן די אויטאריטעטן ארעסטירט זיין פאטער און אים געשיקט קיין סיביר אויף צען יאָר אין  פֿאַר האַלטן אַ ישיבה. נאָך השתדלות וואָס האָט געדויערט אַרום אַ יאָר, האט מען אים באפרייט און דעפארטירט קיין ריגאַ, לעטלאנד. צוויי און אַ האַלב יאָר שפּעטער, ווען ער איז געווען פינף יאָר אלט, האָט די משפּחה אימיגרירט קיין ארץ ישראל מיט א צערטיפיקאַט וואָס זיי האָבן באקומען מיט דער הילף פון הרב אברהם יצחק הכהן קוק, און זיי האבן זיך באזעצט אין ירושלים. ער האָט געלערנט צוויי יאָר אין דער "מאה שערים" חדר און עטלעכע יאָר אין "עץ חיים", און ביי די צען יאָר האָט ער אָנגעהויבן לערנען אין דער תפארת צבי ישיבה. אין עלטער פון פערצן יאָר איז ער אריין אין דער חברונער ישיבה. עטלעכע חדשים שפּעטער, אין חשון תש״ז,, האָט ער זיך אריבערגעצויגן אין דער פּאָניעוועזשער ישיבה אין בני ברק, אויף דער עצה פון דעם חזון איש. אין תשי"א האָט ער זיך אומגעקערט לערנען אין חברון. 

אין חודש אב תשי"ג איז ער געווארן א חתן מיט רחל, די טאכטער פון רבי שלמה זלמן אויערבאך, און אין חודש אלול תשי"ד האבן זיי חתונה געהאט. ער האָט געוואוינט אין שיכון חב״ד אין ירושלים. 

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:רבנים אין ישראל
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ישראל
קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים
קאַטעגאָריע:דיינים
יצחק יהושע העשיל פרידמאן

רבי **יצחק יהושע העשיל פֿרידמאַן** (געבוירן כ"ד אייר תשנ"ו) איז דער היינטיגער סאדיגערער רבי אין בני ברק.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן געווארן אין לאנדאן צו רבי ישראל משה פרידמאן און צו שרה, טאכטער פון חיים משה פעלדמאן. ער האט געלערנט אין דעם בעלזער חדר און ישיבה קטנה, און אין דער גייטסהעדער ישיבה. דערנאך האט ער געלערנט אין דער מירער ישיבה אין ירושלים, וואו ער האט געלערנט ביי הרב אשר אריאלי.

ער האט חתונה געהאט ז' שבט תשע"ח מיט מלכה, טאכטער פון הרב אשר חיים שטערנבוך, דיין אין דעם אנטווערפענער מחזיקי הדת קהילה, זון פון הרב אליהו שטערנבוך.

נאך זיין טאטענ'ס הסתלקות אין חודש אב תש"פ, איז נתפרסם געווארן אז זיין טאטע האט געשריבן אין צוואה אז רבי יצחק יהושע העשיל וועט איבער נעמען די סאדיגורער רביסטעווע כאטש אז ער איז דער פינפטער זון.

מיט זיין הסכמה, האט זיין מאמע שרה מכתיר געווען נאך צוויי זין רבי׳ס: רבי מרדכי שלום יוסף, סאדיגורער רבי אין ירושלים, און רבי אהרן בער, סאדיגורער רבי אין לאנדאן.

יצחק יהושע העשיל
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:לאנדאנער רבנים
יצחק יהושע העשיל
מנחם לייזער מאזעס

**מנחם אליעזר "לייזער" מאזעס** (געבוירן כ״ה תשרי ה'תש"ז, 20סטן אקטאבער 1946) ער איז אן אשכנזישער פאליטיקער וואס האט געדינט האט געדינט ווי א כנסת דעפוטאט פון יהדות התורה אין די 18טן, 19טן און 20סטן כנסת׳ן. מאזעס האָט געדינט ווי דער שליח פונעם וויזשניצער רבי'ן, הרב ישראל האגער, און דער פאָרשטייער פון דער "פאראייניגטע פראַקציע" (א פֿראקציע וואס איז באזירט ארום דעם וויזשניצער חסידות) פון  אגודת ישראל אין דער רשימה פון יהדות התורה.
ממוזער|מנחם אליעזר מוזס

## ביאגראפיע 
מאָזעס איז געבוירן געוואָרן אין ירושלים, דער איינציקער זון פון שלמה זלמן מאָזעס, סעקרעטאר פון דער וועלטס אגודת ישראל און דער מועצת גדולי התורה. זיך איינגעשריבן אין צה״ל און געדינט אין דעם אדזשוטאנט אפטייל אויסטרעפן פעלנדיקע זעלנער. ער האט געלערנט אין דער וויזשניצער ישיבה, און נאך זיין חתונה איז געווען דער גבאי פון רבי חיים מאיר האגער, דער "אמרי חיים" פון וויזשניץ. 

אום 9טן פעברואר 2011, אינעם 18טן כנסת, איז מאָזעס באשטימט געוואָרן וויצע בילדונג מיניסטער, אנשטאט מאיר פּרוש, וואס האָט רעזיגנירט פון דעם כנסת דעם 6טן פעברואר 2011 אלס טייל פון דעם אינערלעכן ראָטאציע אפמאך אין יהדות התורה צווישן דער שלומי אמונים פראַקציע און בעלזער חסידות. 

אין גאַנג צו די  וואלן צום 21סטן כנסת, האָט דער צענטער פון אגודת ישראל באַשלאסן צו פאַרבייטן מיט יעקב טעסלער פון דער וויזשניצער חסידות, נאָך זייענדיק 10 יאָר אין כנסת. 

## פערזענלעכע לעבן 
מאזעס וואוינט אין ירושלים, ער איז געהייראט צו חנה און זיי האבן צען קינדער. איין טאכטער היידי איז אפגעפֿארן, און איז א לאביאיסטקע אין דעם כנסת. 

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:וויזשניצער חסידים
קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
קאַטעגאָריע:אגודת ישראל
קאַטעגאָריע:יהדות התורה
קאַטעגאָריע:גבאים
קאַטעגאָריע:ירושלים
גאבעס

**גאַבעס** (טוניסישע אראביש: قابس, *גאַביס*) איז די הויפּטשטאָט פון דער גאַבעסער גובערניע אין טוניסיע. ער געפינט זיך אויפן בארטן פונעם איינגאס פון גאבעס. גאַבעס האט אַ באַפעלקערונג פון 152,921,  און איז די זעקסט גרעסטע שטאָט אין טוניסיע .

## געשיכטע 
### עטימאָלאָגיע 
טאַקאַפּעס, דער אוראלטער נאָמען פון גאַבעס, איז אַ בערבערישער פלאץ־נאָמען. שפּעטער האָט מען אַראָפּגעלאָזט דאָס פּרעפיקס "טאַ" (וואָס מיינט "צו" אין בערבעריש), און דאָס אָרט איז געווארן באוואוסט ווי קאַפּעס. אזוי ווי אַראַביש האט נישט די קלאנג / פּ / איז קאַפּעס געווארן  קאַבעס, און שפּעטער באַוואוסט ווי גאַבעס. 

### רוימישע תקופה 
### מאדערנע תקופה 
אין 1940 נאכדעם וואס פראנקרייך איז איינגעפאלן צו די דייטשן, איז גאבעס געקומען אונטער דייטשן קאנטראל. אין 1941 האט פאסירט דער גאבעס פאגראם, ווען אראבער האבן אטאקירט און געהרג׳עט יידן אין גאבעס. אין 1943 איז גאבעס צוריק געקומען אונטער פראנצויזישער הערשאפט מיט דער הילף פון די בריטישע קראפטן.

די אָפּעראַציע האט צוגעברענגט צו ערנסטע שאדן אין דער  שטאָט׳ס אינפראַסטרוקטור און איז געווען דאס ערשטע מאל אין דער געשיכטע ווען מען האט באַזיגט היטלער. אין 1956 איז טוניסיע געווארן אומאפהענגיק פון פראנקרייך און גאבעס איז געקומען אונטער טויניסישער הערשאפט.

## בילדונג 
גאבעס האט אן אוניווערסיטעט פון וויסנשאפט און אינזשעניריע, דער אוניווערסיטעט פון גאבעס.

## עקאנאמיע 
גאַבעס איז איינע פון די גרעסטע אינדוסטריעלע שטעט אין טוניסיע. די אינדוסטריעס זענען מערסטנס כעמישע, און וועגן דעם די בעסטע כעמיע דיפלאמען אין אפריקע באקומט מען פונעם אוניווערסיטעט פון גאבעס. 

די הויפּט אינדוסטריעס זענען פאבריקאציע פון צעמענט, כעמישע פראדוקטן און ציגלען, און א נאפט ראפיניריע. 

די רעגירונג ארבעט צו פארקלענערן די פארפעסטיקונג פונעם איינגאס פון גאבעס דורך די פאבריקן. 

## טראנספארט 
קליין| גאבעס באן סטאנציע
גאבעס האט אן אינטערנאציאנאלן פליפארט און אויך איינעם פון די גרעסטע ים־פארטן פון טוניסיע, געניצט אריינצוברענגען מינעראל פראדוקטן פון דער שטאט גאפֿסא. 

גאבעס איז די סוף סטאנציע פון א שמאלער (1000 מ״מ) אייזנבאן פון דער הויפטשטאט. 

## קלימאט 
גאבעס האט אַ הייסן האַלב-טרוקן קלימאַט, מיט אַ הייסן  טרוקענעם סעזאן און א קילן מדבר׳דיקן סעזאן. 

## גאַלעריע 

טעקע:Entree du port.jpg|צוויי לייכט־טורעמס  ביים אַרייַנגאַנג פון דעם גאבעס פּאָרט
טעקע:Gabes Minaret.jpg|גאבעס מינארעט 
טעקע:Boutique au souk.jpg|דער שוק 

## באקאנטע מענטשן 
* גלאדיס אדא, אַקטיוויסט, געבוירן דאָ אין 1921
* הרב חיים חורי אב"ד פון גאבעס און רב פון באר שבע
* סילוואַן שלום, ישראלישער פּאָליטיקער, געוועזענער מיניסטער און כנסת דעפוטאט
*הרב חומאני אלוש מחבר פונעם ספר שבתי וקומי.
* טאהאר האדאד, שרייבערקע, אַקטיוויסט, רעפאָרמאַטאָר (1899-1935) 
* מוכאַמעד אלי על חאַמי, איינער פון די גרינדער פון טוניסישן סינדיקאַליזם, אַן אַקטיוויסט (1890–1928)

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
* גאבעס אפיציעלע וועבזייטל 

קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אפריקע
קאַטעגאָריע:טוניסיע
קאַטעגאָריע:מיטלענדישער ים
מלכה רוקח

**מלכה רוקח** (תק״ם – ח' אלול תרי"ג) איז געווען  די ערשטע בעלזער רעבעצין, ווייב פון רבי שלום רוקח, גרינדער פון בעלזא, און מוטער פון רבי יהושע רוקח, דער צווייטער אין דער דינאַסטיע. 

## איר לעבן 
די רביצין מלכה איז געבוירן געוואָרן אין דער שטאט סקאהל, צו רבי ישכר דוב רמר"ז, רב פון סקאהל, און מרת חנה רחל. 

ווען רבי שלום רוקח (דער "שר שלום" פון בעלזא א זוהן פון הרה"ק רבי אלעזר מבראד און הרבנית מרת רבקה העניא), איר צוקונפטיקער מאַן, און אַ קוזינע פון זיין מוטער זייט, איז געשיקט געוואָרן פון זיין מוטער צו לערנען אין איר ברודער רבי ישכר דוב'ס ישיבה, האָט רבי ישכר דוב אים אויסדערוויילט ווי דער חתן פון זיין טאָכטער מלכה.

לויט איר מאַן, איז זי געווען א שותף אין זיין התמדה אין תורה, און אין די הויכע גייסטיקע מדרגות וואס ער האָט פארדינט. צום ביישפּיל, מען זאָגט, אַז אין דער צייט וואָס רבי שלום האָט געוואוינט אין סקאהל, האט די רביצין אים אראפגעלאזט אין דער פינצטערניש פון דער נאכט דורך א פענצטער, כדי ער זאל גיין לערנען חסידות, קעגן דעם ווילן פון זיין שוואגער, רבי ישכר דוב רמר"ז, וועלכער האָט עס נישט ליב געהאט. רבי מאיר פרעמישלאנער, וועלכער האָט עס אָנגערופן די פראַזע "ומלכי צדק מלך שלם" און האָט איבערגעטייטשט פּאָעטיש וועג: ווייל  'מלכי' - רביצין מלכה, 'צדק' - איז א צדיקת, 'מלך שלם' - רבי שלום קינג און האָט געוואונען רבנות.

די רביצין האָט געהאַט אַ ספּעציעלע השפּעה אויף דעם וואָס איז געשען אין בעלזער הויף, און זי האָט אפילו גלייך אריינגעמישט אין איר פארוואַלטונג. די רביצין וואָלט אויך געקאָכט עסן פאר די חסידים וואָס האָבן זיך איינגעהילט אין דעם שאָטן פון רבי שלום, און אפילו געשטעלט און פארטיילט די שיסל פאר די חסידים מיט אייגענע הענט.

זי איז אוועק ח' אלול תרי"ג. אפילו הײַנט האָט זי אַן אָרט פון כּבֿוד אין הויף פון בעלזא חסידות. איר יארצייט ווערט געפֿייערט אין די בעלז חסידות און מען צינדט ליכט  פאר איר נשמה (וואס מען טוט נישט פאר די אנדערע בעלזער רביצינס). 

אין די לעצטע יארן איז אנטדעקט געווארן א מצבה, וואס איז דורכגעפאלן אונטער די יארן אונטער די קברים פון איר מאן און איר רבי'ס אייניקלעך אין בעלזא . 

עס הייסט נאָך איר די נעץ פון מיידל־שולעס פון בעלז חסידות "בית מלכה", אין ארץ ישראל און אַרום דער וועלט. 

איר ברודער איז געווען הרב צבי הירש, אן איידעם פון (אין דער ערשטער חתונה) זיין שוועסטער אייניקל, הרב סאנדער רוקח (זון פון רבי אלעזר) און (אין דער צווייטער חתונה) פון רבי יחזקאל שרגא האלבערשטאם . 

## דרויסנדיגע לינקס 
* רעבעצין מלכה'ס ציון אויף דער "מיי צדיק" וועבזייטל

קאַטעגאָריע:רביצינס
קאַטעגאָריע:בעלזא
יחד - העם איתנו

קליין|יחד העם איתנו כרזת בחירות
**יחד - העם איתנו** דורך אלי ישי (דער אפיציעלער נאמען פון דער פארטיי איז יחד - אנגעפירט דורך אלי ישי) איז א פארטיי וואס קאמבינירט חרדים מיט נאציאנאלע רעליגיעזע. די פארטיי איז געגרינדעט געווארן אין אנהייב פון די 20 טע כנסת וואלן דורך אלי ישי, געוועזענער טשערמאַן פון דער ש"ס פארטיי.
קאַטעגאָריע:פאליטישע פארטייען אין ישראל
אינווערנעס

**אינווערנעס** (ענגליש : *Inverness*; סקאטישע-גאליש: *Inbhir Nis*) איז א שטאט אין די היילאנדס פון סקאטלאנד, פלאצירט אויף די ברעגן פונעם טייך נעס און דעם קאלאדאניע קאנאל. אינווערנעס איז די אדמיניסטראטיווע הויפטשטאט פון דעם אינווערנעסס קרייז און ווערט פאררעכנט ווי די הויפטשטאט פון דעם היילאנדס ראיאן. 

די שטאָט איז די מערסט צפונדיק אין דעם פֿאַראייניקטן קעניגרייך. דער שטאָט'ס באַפעלקערונג אנטוויקלט זיך זייער גיך, פון די שנעלסטע אין אייראָפּע, פֿון 40,949 באוואוינער אין 2001 צו 46,870 אין יאר 2012, מיט אַ פערטל פון דער היילאַנדס באַפעלקערונג וואס וואוינען אין און אַרום דער שטאָט. די קוואַליטעט פון לעבן אין דער שטאָט איז די בעסטע אין סקאָטלאַנד און די פינפט־בעסטע אין דעם גאָרן פֿאַראייניקטן קעניגרייך. די שטאָט איז אדורכגעגאנגען זייער באַדייטיקע עקאָנאָמישע אַנטוויקלונג אין די לעצטיגע יאָרן. 

די שטאָט איז געגרינדעט געווארן נישט שפעטער ווי דער 6טער יאָרהונדערט און געפינט זיך לעבן דעם ארט ווי די קאמף פון קאַלאדן האט פאַסירט, פון די ערנסטע אין דער געשיכטע פון דעם פֿאַראייניגטן קעניגרייך. 

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:שטעט אינעם פאראייניגטן קעניגרייך
קאַטעגאָריע:סקאטלאנד
אגם רודברג קורבינר

קליין| אגם רודברג קרובינר
**אגם רוּדְברג קרובינר** (געבוירן 8טן פעברואר 1986) איז אַן ישראל מאָדעל, און אַקטריסע.

## ביאגארפייע
געבוירן צו פאטער **דוד ראדבערג** און מוטער **פּנינה ראָדבערג** א פּאָר פון מילכיק עלטערן פון מושב רמת צבי.
## משפחה
**אגם ראָדבערג** איז געווען פאַרקנאַסט צו אַקטיאָר און באַלעבאָס גל אַמיתי, אָבער אין דעצעמבער 2016 זיי צעבראכן אַרויף און קאַנסאַלד די חתונה.

אין 2019 האָט זי חתונה געהאַט מיט קאָמערסאַנט ביזנסמאן **דאָר קרובינער**. די פּאָר האט זייער ערשטער טאָכטער **הילני קרובינער** אין יולי 2020.
אברהם אזולאי (מאראקעש)

רבי **אברהם בן ישראל אזולאי** (נפטר ח' אב ה'תק"א ,21סטן יולי 1741) איז א מקובל און רב אין מאַראקעש, מאראקא.

קאַטעגאָריע:רבנים אין מאראקא
מאיה בוסקילה

[קליין|מאיה בוסקילה [2014 יאר]]
**מאיה בוסקילה** (געבוירן דעם 9טן נאוועמבער 1977) איז א ישראלישע זינגער און אקטריסע. זינגער פון יאר ביי דער יערלעכער העברעישער כאָר פּאַראַד פאר 2004.

## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:ישראלדיקע זינגערס
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
ברוך שמואל בלומבערג

**ברוך שמואל בלומבערג** (ענגליש: *Baruch Samuel Blumberg*; ‏28סטן יולי 1925 - 5טן אפריל 2011) איז געווען א יידיש־אמעריקאנער וויסנשאפטלער, געווינער פון א נאבעל פריז אין פֿיזיאלאגיע אדער מעדיצין.

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:וויסנשאפטלער
קאַטעגאָריע:נאבעל פריז
אברהם ערלאנגער

**אברהם ערלאַנגער** (דייטשיש: *Abraham Erlanger;* ה'תרי"ג, 1853 – כ"ג כסלו ה'תרצ"ב, 1931) איז געווען איינער פון די פירער פון ארטאדאקסישן יידישקייט אין דער שווייץ אין דעם 19טן יאָרהונדערט. ער איז געווען דער גרינדער און דער הויפּט פון דער ארטאדאקס־יידישער קהילה אין לוצערן און נשיא פון איר חברה קדישא. ער איז דער פאטער פון דער ערלאַנגער פאמיליע אין שווייץ און ישראל.

## משפחה 
זיינע קינדער:

* **שמעון** (1879 – 1982) זיין בכור, האט געהאט א טעקסטיל פאבריק אין לוצערן, בשותפות מיט זיין שוועסטער־קינד, אויך שמעון ערלאנגער. ער האט געגרינדעט די "ארגאניזאציע לקידום בתי הארחה יהודיים" און איז געווען פארזיצער פון איר שווייצער צווייג. זיין טאכטער עווא (חווה) האט חתונה געהאט מיט ד"ר ראברט (רפאל) גוגנהיים (1893 – 1953), א יתום וואס אברהם ערלאנגער האט אדאפטירט.  ד"ר גוגנהיימ׳ס טאכטער, בערטא, איז געווען די ווייב פון פראפ׳ **ראובן פייערשטיין**. זיין זון משה יהושע איז געווען דער ערשטער פון דער משפחה וואס איז ארויף אין ארץ ישראל אין יאר 1932.

קאַטעגאָריע:שווייצער יידן
שמואל (סמי) פלאטו שרון

**שמואל (סאַמי) פֿלאַטאָ שרון** (18טן יאנואר 1930 י"ח טבת ה'תר"ץ – 7 דעצעמבער 2018, כ"ט כסלו ה'תשע"ט) איז געווען א ישראלדיקער ביזנעסמאן פילאנטראפ, און כנסת מיטגליד.

ער האט געהייראט דריט קלאַראַ. ער האט געהאט א טאכטער ​​פון זײן ערשטער חתונה און א זון פון זײן צװײטער חתונה מיט אנעט, װאם ער האט זיך אפגעלאזט.
קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
דאנדי

**דאַנדי** (ענגליש : *Dundee*; שאטיש-געליש: *Dùn Dè* *טון טע*) איז די פערט־גרעסטע שטאט אין סקאטלאנד, פלאצירט אויף דעם צפון ברעג פונעם פֿירט פֿון טע. מיטן נאמען דאנדי סיטי (=דאנדי שטאָט) איז ער איינער פון די 32 ראט-געגנטן אין סקאטלאנד.

די שטאט גייט צוריק צום 12טן יארהונדערט ווען זי האט אנגעהויבן ווערן א וויכטיגער האנדל־פארט.
 

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:סקאטלאנד

קאַטעגאָריע:פארט שטעט אינעם פאראייניגטן קעניגרייך
מאה שערים (תל אביב)

[קליין| בית כנסת [הגר"א פון מאה שערים תל אביב-יפו]]

**מאה שערים (תל אביב-יפו)** (ארויסגערעדט: '''מיישאָ'רים''') איז א קווארטאל אין תל אביב. געגרינדעט אין 1920, מייסד צו אברהם אזולאי (מנדלבוים).
היראשימא

**היראשימאַ** () איז די הויפטשטאט פון היראשימא פרעפֿעקטור, יאפאן. די שטאט האט א באפעלקערונג (געשאצט) פון 2.089 מיליאן אין יוני 2019.

היראשימא איז געגרינדעט געווארן ווי שלאס־שטעטל אין 1598. ער האט באקומען דעם סטאטוס פון א שטאָט אין 1889.

## קולטור 
היראשימא האט א פראפֿעסיאנעלער סימפֿאניע ארקעסטער.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט אין יאפאן
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אזיע
קובישער מעטער א סעקונדע

א **קובישער מעטער א סעקונדע** איז א מאס-איינס אין דער אינטערנאציאנאלער סיסטעם פון איינסן (SI) וואס מען ניצט צו מעסטן דעם צושטעל פון א סיסטעם פאר פירן א פליסיקייט אדער א גאז, און צייכענט א צושטעל וואו עס שטראמט איין  קובישער מעטער פון פֿליסיקייט אדער גאז ווערנט איין סעקונדער. א קובישער מעטער א סעקונדע איז גלייך צו א טויזנט ליטער א סעקונדער.

די סיסטעם וואס מען מעסט קען זיין נאטורלעך, ווי א טייך, אדער פאבריצירט, ווי א וואסער־ראר.

א קלענערע מאס־איינס, וואס מעסט צושטעל דורך א לענגערער תקופה, איז **מיליאן קובישע מעטער א יאר**. כאטש מען מעסט אין מיליאנען קובישע מעטער, אבער א יאר (365 טעג) האט מער ווי 31 מיליאן סעקונדעס, דאס הייסט, איין קובישער מעטער א סעקונדע איז 31.356 מיליאן קובישע מעטער א יאר.

קאַטעגאָריע:מאס
אבישי בן צרויה

[thumb|240px|An 1873 illustration of Abishai (centre) encouraging David (right) to strike Saul.|ממוזער|מרכז| אילוסטראציע פון [1873, אין וועלכן אבישי (צענטער) זעט מען ערמוטיקן דוד המלך (אויף רעכטס) צו שלאגן שאול המלך (אויף די לינקע)]]
**אבישי בן צרויה** איז געווען דער זון פון צרויה, די שוועסטער פון דוד המלך, און דער ברודער פון יואב און עשהאל (שמואל ב').

קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
יקירי ירושלים

קליין| מוסדות יקירי ירושלים, מלכי ישראל גאס, רחוב הטורים, ירושלים|טעקסט=
**ישיבת יקירי ירושלים** אינסטיטוציעס זענען א פארבאנד פון ספרדישע חרדישע חינוך אינסטיטוציעס, וועלכע אנטהאלטן קינדערגארטנס, תלמוד תורה, ישיבה גדולה׳ס, ישיבה קטנות און א כולל אברכים. דער צענטער פון די אינסטיטוציעס איז אין ירושלים און עס זענען צווייגן אין בית שמש און נתיבות. טויזנטער תלמידים לערנען אין די אינסטיטוציעס. זייער גרינדער איז הרב יהודה כהן ער האט געגעבן זיין לעבן פֿאַר פיל תלמידים פֿאַר פיל יאָרן תלמיד פון אלע צדיקים הרב עזרא עטייה און הרב בן ציון אבא שאול און הרב יהודה צדקה פון ישיבת פורת יוסף.
*
* הרב יהודה כהן, נשיא המוסדות.
* זון, הרב חנוך כהן, ראש הישיבה הגדולה.
* זון, הרב מאיר כהן.
* זון, הרב רפאל כהן זצ"ל, משגיח.
* הרב צבי פאווארסקי (זון פון הרב ברוך דוב פאווארסקי, פאנאוועזשער ראש ישיבה).
* הרב ראובן שרבני (עד לפטירתו בשנת ה'תשע"ח).
* הרב מנשה שוע.
* הרב יצחק לארש, ר"מ.
* הרב דוד אלבז, ר"מ.
* הרב דוד פאור.
* הרב יהושוע אביכזר.

קאַטעגאָריע:ירושלים
ישראל ראזנער

**ישראל ראזנער** איז א גביר און א וויזשניצער חסיד פון ציריך, שווייץ.

ראזנער איז א 28 יעריגער ביזנעסמאן וועלכע האט אויפגעבויעט א מאסיווע פירמע אין שווייץ און אין ענגלאנד, ווי אויך איז ער שטארק מקושר מיט דעם וויזשניצער רבי, און ווי די באריכטן צייגן האט ער ארויסגעוויזן גאר שטארקע אינטערעסע אפצוקויפן די אל על לופטליניע און האט זיך שטארק אנגעכאפט אויף דעם דאזיגן האנדל און טוט פארשלאגן פיל מער געלט ווי די אנדערע אינוועסטירער האבן געהאט פארגעשלאגן. ווי אויך איז באריכטעט געווארן אז ישראל ראזנער האט זיך שוין געטראפן מיט עטליכע מדינת ישראל אדוואקאטן דורכצורעדן איבער א מעגליכע דיעל.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:וויזשניצער חסידים
קאַטעגאָריע:שווייצער
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:ביזנעסלייט
קאַטעגאָריע:שווייצער יידן
סלוביצע

250px|קליין| סלוביצע|טעקסט=
קליין|מאנומענט פון וויקיפעדיע אין סלוביצע
**סלוביצע** (פויליש: *Słubice*) איז א גרענעץ שטעטל אין מערב פוילן. די שטאט געפינט זיך אויפן מזרח ברעג פונעם אדער טייך, און אויף איר מערב ברעג איז די דייטשע שטאט פראנקפורט אן דעם אדער.

קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
ה'ר"ם

## געשעענישן
## געבוירן
* רבי משה באסאלא, רב און מקובל, אין פיזארא (היינט אין איטאליע) (נפטר ה'ש"ך)

## נפטר געווארן
* רבי יוסף קאלאן (מהרי"ק), אין פאדוא (געבוירן ה'ק"ף) 

* 

## קאלענדאר
## צום באמערקן
## רעפערענצן
שדות נגב

קליין|שדות נגב
**שדות נגב** רעגיאָנאַל קאָונסיל (פריער באוואוסט ווי דער "עזה רעגיאָנעלער קאָונסיל") איז א רעגיאָנאלער ראט אין צפון־מערב נגב, לעבן דעם עזה פאס.
יום הזכרון לחללי צה"ל

קליין| יום הזכרון בהר הרצל

## יום הזכרון לחללי חיילי צבא הגנה לישראל
אין מדינת ישראל ווערט געווענליך ד' אייר געפייערט אן אנדענקס טאג, צו די געפאלענע זעלנער פון צה"ל, און די אומגעקומענע פון טעראר אטאקעס.
אסתר סופר

**אסתר סופר** (געבוירן 1931 ה'תרצ"א - 2001 ה'תשס"ב) איז געווען א ישראלדיקער ראַדיאָ בראָדקאַסטער, און טעלעוויזיע פערזענלעכקייט.

## ביאגראפיע
סופר, א געבוירענער אין ירושלים, א מיטגליד פון א חרדישער משפּחה, האָט געלערנט אין דער עוועלינא דע ראָטשילד שולע. איז געווען דער ערשטער פרעזענטירער פון דער "פראגראם פאר מוטער און קינד" אויף דער שטימע פון ​​ישראל, וואס איז שפעטער באצייכנט געווארן "לאוואט לבן און אלע אינטערעסירטע" (1966-1984).
זהבה גאלאן

**זהבה גאַלאן** (געבוירן 4טן יאנואר 1956, כ' טבת ה'תשט"ז) איז א ישראלישע פאליטיקערין און פארזיצער פון דער מרצ פארטיי צווישן די יארן 2012–2018. זי איז געווען א כנסת דעפוטאט פאר מרצ.

## ביאגארפיע
זהבה גאלאן איז געבוירן געווארן זלאַטאַ שניפיצקי אין ווילנע, די הויפטשטאט פון ליטע (דעמאלסט א טייל פון סאוועטן פארבאנד) צו אריה  און יפה שניפיצקי. זי האָט געדינט אין צה"ל און איז געווען געראָטן אין איר ראָלע.

## פאליטיק
אַלע די יאָרן וואָס זי איז געווען אין פּאָליטיק, האט זי שטארק געקעמפט פֿאַר מענטשנרעכט און חשיבות און פרייהייט.
## משפחה
גאלאן איז געהייראט צו פסח גאלאן, וועלכער פארמאגט אינאיינעם דעם Galil CS ווייכווארג הויז, און איז די מוטער פון צוויי זין. זי וואוינט אין דער געגנט כפר גנים פון פתח תקוה.

קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן
קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן

קאַטעגאָריע:פתח תקוה
תמר זאנדבערג

**תמר זאַנדבערג** (געבוירן דעם 29סטן אפריל 1976, כ"ט ניסן ה'תשל"ו) איז א ישראלישע פאליטיקערין וואס האט געדינט אלס כנסת דעפוטאט פאר דער מרצ פארטיי. זי האָט אויך געדינט אלס פארזיצער פון מרצ פון 2018–2019 און איז געווען א דעפוטאט אין דעם 20סטן כנסת, וואו זי האט געדינט אלס פארזיצער פון דעם קאמיטעט צו באקעמפן ניצן דראגס און אלקאהאל און אראק.

תמר זאַנדבערג וואוינט אין תל אביב-יפו מיט איר שותף, אורי זכי, פאָרזיצער פון דער “מרצ”-ראַט און געוועזענער דירעקטאר פון דער “בצלם” אָרגאַניזאַציע אין אַמעריקע. זאנדבערג האט צוויי טעכטער, איינע פון א פריערדיגער חתונה און א געטיילטע טאכטער ​​מיט זכי.

אין מערץ 2019, אלס טייל פון דער מרצ פארטיי'ס וואל קאמפאניע פאר דער 21סטער כנסת, האט זי מיט איר שותף אפגעהאלטן א סארט אלטערנאטיווע חתונה צערעמאָניע אינדרויסן פונעם הויפט רבנות בנין אין תל אביב.

קאַטעגאָריע:ישראלים
קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן

קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
ה'רל"ט

## געשעענישן
* ו' כסלו – — אנהייב פון דער שפאנישער אינקוויזיציע

## געבוירן
* 

## נפטר געווארן
* 

## קאלענדאר
## צום באמערקן
## רעפערענצן
יום ירושלים

קליין| 
"ירושלים טאָג סעלאַבריישאַנז" א טאָג פון קאָנפעסיע צו גאָט פֿאַר די מיראַקאַלז און וואונדער
- חגיגות יום ירושלים יום הודאה להשם על הניסים ועל הנפלאות, טוב להודות להשם ולזמר לשמך עליון
**יום ירושלים** כ"ח אייר מ"ג בעומר/לעומר אין ישראל ווערט אפגעהאלטן דער טאג יום ירושלים, דער טאג וואס די ירושלים אלטשטאט און דער כותל איז איינגענומען געווארן ביי דער זעקסטאגיקער מלחמה.

קאַטעגאָריע:ישראל
קאַטעגאָריע:פייערטעג
ה'רל"ח

## געשעענישן
* 

## געבוירן
* 

## נפטר געווארן
* 

## קאלענדאר
## צום באמערקן
## רעפערענצן
בנות אלישבע

קליין| בנות אלישבע סעמינאר, רמות
**בנות אלישבע** איז א בית יעקב סעמינאַר וואס באלאנגט צו דער בית יעקב נעץ אין ירושלים. דער סעמינאַר האט מער ווי 1650 תלמידות.

דער סעמינאַר איז געווען לאנגע יארן אין מקור ברוך. צום אנהייב פון יאר תש״פ האט די סעמינאר זיך אריינגעצויגן אין א נייעם קאמפוס אין רמות. דער דירעקטאָר פונעם סעמינאַר איז הרב משה איינהאָרן בנשיאות הרב יעקב הלל ראש ישיבת אהבת שלום.

קאַטעגאָריע:סעמינארן
קאַטעגאָריע:ירושלים
קאַטעגאָריע:בית יעקב
אלישבע

קליין| קבר פון אלישבע מיט האמהות די "מוטער-קבר" געביידע אין טבריה, וואו לויט דער מסורה ליגט אלישבע לעבן זילפה, יוכבד, אביגיל, ציפורה און בלהה
אֱלִישֶׁבַע בַּת עַמִּינָדָב די טאָכטער פון עמינדב איז געווען די ווייב פון אהרן הכהן. זי איז געווען א שוועסטער פון נחשון, נשיא פון שבט יהודה.

זי האט געהאט פיר זין: נדב, אביהוא, אלעזר און איתמר.
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
תמר פון גרוזיע

**תָּמָר באַגראַטיאני**  (גרוזיניש: თამარი, *טאַמאַרי*; אדער თამარ მეფე,  *טאַמאַר מעפע*,  1166 בערך - 18טן יאנואר 1213) איז געווען די קעניגין פון מלכות גרוזיע פון 1184 ביז איר טויט אין 1213. איר הערשאפט ווערט באטראכט ווי די גאלדענע תקופה פון דער גרוזינישער מאנארכיע אין דעם מיטל אלטער, און זי אליינס איז געווען באטראכט ווי אַ געראָטענע און פרייַנדלעכע מלכּה מיט דעם צונאמען "קעניג פון מלכים און מלכּה פון מלכים" און "תמר די גרויסע".
קאַטעגאָריע:מלכים
קאַטעגאָריע:גרוזיע
גדי ראבינאוויטש

**גדי ראבינאוויטש** (געבוירן 20סטן אויגוסט 1965; כ"ב אלול תשכ"ה) איז א ישראלדיגער אקטיאר און קאמיקער.

גדי ראבינאוויטש, איז וויצע פּרעזידענט פון מאַרקעטינג און קאָמוניקאַציע אין הפועל חולון, אַקטיאָר, רעזשיסאָר און שרייבער. דערשינען אין "פוראבר" - אַ נייע יוגנט-סעריע אויף דעם ניקעלאָדעאָן קאַנאַל.

ער וואוינט אין מושב אזור 

ער האט חתונה געהאט מיט ליאורה רבינוביץ און זיי האבן א טאכטער שירה  - 21 יאָר אַלט, צה"ל ספּאָוקסמאַן, און רועי  - 18 יאָר אַלט, 12-קלאס תּלמיד אין אַטלעטיקס אין קרית שרת מיטלשולע. 

גדי ראבינאוויטש האָט אַ באַזונדערן באַליבטן מאכל אויפן שבתדיקן טיש. געהייסן "לאַזאַניאַ באָלאָנייזי".

קאַטעגאָריע:ישראלים
קאַטעגאָריע:אקטיארן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
רחל מכבי

קליין| **רחל מכבי** (מרי לואיז גרין) מיט **מכבי מני מוצרי** חתונה

**רחל מכבי** (10טן נאוועמבער 1915 - 12טן אקטאבער 2003) איז געווען פלמ״ח מענטש און א ישראלישע שרייבערקע געבוירן אין עגיפטן.

## ביאגרפיע
רחל מכבי איז געבוירן געוואָרן אין 1915 ווי **מערי־לואיז גרין** אין אלעקסאנדריע, עגיפּטן, אין א הויכער סאָרט יידיש-ציוניסטישער משפּחה. איר פאטער, פֿעליקס גרין, איז געווען א רייכער געשעפטסמאן, אן עלטערער מיטגליד פון דער יידישער קהילה און איינער פון די פירער פון דער ארטיקער ציוניסטישער באוועגונג. איר מוטער, דזשענין, איז געווען די טאָכטער פון באַראָן פעליקס דע מנשה.

## משפחה
ביי איין באזוך אין ארץ ישראל האט זי באגעגנט "מכבי מאצרי־מאני", דער זון פון דעם עגיפטיש-ציוניסטישע אקטיוויסטן "אלבערט און מאטילדא (מזל) מאצרי", און אין 1935 האט דאס פּאָר חתונה געהאט. זי האָט געענדערט איר נאָמען אין רחל נאָך דער דיכטערין רחל קיין ארץ ישראל נאָך איר מאַן. די צוויי האבן געוואוינט אין מושב תל צור און האבן געפירט א רויזן פארם. אין 1937 איז געבוירן געוואָרן זייער עלטסטער זון עודד אָבער ער איז  געשטאָרבן יונג און שפּעטער איז געבוירן געוואָרן איר זון יואש און ער איז אויך געשטאָרבן יונג, זי האָט איבערגעלעבט דאָס רעשט פון איר לעבן אין דער שטאָט חצור.

## ביכער
***מצרים שלי**, מרחביה: ספרית פועלים, 1968
***חול ואלונים**, מרחביה ותל אביב: ספרית פועלים, 1972
***לילות ירושלים**, תל אביב: ספרית פועלים, 1978
***בחיוך ובדמע**: סיפורים, תל אביב: ספרית פועלים, 1986
***אויר הרים**, תל אביב: ספרית פועלים, 1992
קאַטעגאָריע:יידן פון עגיפטן
קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער
קאַטעגאָריע:ישראלים
יוני המנחם

**יהונתן (יוני) המנחם** (געבוירן דעם 5טן סעפטעמבער 1942) איז א ישראלדיקער סטילס פאָטאָגראַף פֿאַר פילם און טעלעוויזיע.
א-טור

**אַ-טּוּר** (אראביש: **الطور** *דער בארג*) איז א געמישטע קווארטאל אין מזרח ירושלים, וואס געפינט זיך אויף הר הזיתים 813 מעטער העכער דעם ים-פלאך. אין 2016 האבן געוואוינט דארט 23,466 באוואוינער.

## רעפערענצן
אברהם יוסף שפירא

**אברהם יוסף ״מוניע״ שפירא** (כ"ב אדר א' ה'תרפ"א, 2טן מערץ 1921, - כ"ג סיון ה'תש"ס, 26סטן יוני 2000) איז געווען א כנסת דעפוטאט  פאר אגודת ישראל און יהדות התורה און א ביזנעסמאן.

## משפחה
אין דער עלטער פון 21 יאר האט שפירא חתונה געהאט מיט טובה שרייבער-סופר, די טאכטער ​​פון הרב אברהם שמואל בנימין סופר, דער  "חשב סופר", אן אייניקל פון דער חתם סופר דינאסטיע. זיינע קינדער זענען:

*הרב פנחס (ראָזי) שפירא, איידעם פון רבי אברהם יעקב פרידמאן, סאדיגורער רבי, און דינט אלס רב פון דעם סאדיגורער בית המדרש אין תל אביב.
*הנגיד יצחק שפירא אין לאָנדאָן
*אלימלך שרגא שפירא
*שמואל בנימין שפירא אין ווין.
*די ווייב פון יהושע אליעזר ברוקער 
*די ווייב פון שלמה אברהם אײנהארן.

קאַטעגאָריע:ישראלים
קאַטעגאָריע:ביזנעסלייט
קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
קאַטעגאָריע:אגודת ישראל
רחל עזריה

**רחל עזריה** (געבוירן דעם 21סטן דעצעמבער 1977, י"א טבת ה'תשל"ח) איז א ישראלדיקע עפֿנטלעכע פרוי וואס איז געווען א מיטגליד אין כנסת פון דער "כולנו" פראקציע, א מיטגליד אין דער ירושלימער שטאטראט  פון דער "ירושלמים" פראקציע, און וויצע בירגערמייסטער פון משה ליאן אין ירושלים.

## ביאגרפיע
עזריה איז געבוירן אין ירושלים צו **ישראל עזריה**, אַ געבוירענער פון טוניסיאַ, און **שרון** (פֿרידמאַן), אַ געבוירענע פון די פאַראייניקטע שטאַטן. זי איז אויפגעוואקסן אין מושב בית גמליאל, געלערנט אין שטאט רעליגיעזער חינוך און אין בני עקיבא. געדינט אין צה"ל ווי א זעלנער לערער אין דער געזעלשאפט פאר דער שוץ פון נאַטור (שדה עפרה שולע).
## משפחה
א איינוואוינער פון שכונת קטמונים אין ירושלים, זי האט חתונה געהאט מיט אלישיב עזריה, א תלמוד מלמד, און איז א מאמע פון ​​פיר קינדער.
קאַטעגאָריע:ירושאלמער
קאַטעגאָריע:ישראלישע פאליטיקער
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
גאלדן געיט בריק

די **גילדערנער טויער בריק** () איז א בריק אין קאליפארניע, און איז גלייכצייטיג די מערסט-באקאנטסטע לאנדמארק פון קאליפארניע, און פון די בארימטסטע אין אמעריקע.  די בריק איז אויך די מערסט-פאטאגראפירסטע בריק, א דאנק איר שיינקייט און ארומיגע פאנאראמע.

גאלדען געיט איז פאר צענדליגע יארן געווען די לענגסטע בריק אין דער וועלט, און איז אויך געווען די העכסטע בריק פאר עטליכע יאר. 

די בריק פארבינדט סאן פראנציסקא צו איר דערנעבנדיגע געגנט, מארין קאונטי.

## היסטאריע 
די בריק האט זיך געעפנט אין יאר 1937, די בוי-ארבעט האט גענומען פיר יאר, און האט געקאסט מער פון 35 מיליאן דאלער. ארבעטער האבן אראפגעגראבן גאר טיף אונטער דעם וואסער, אריינצובויערן די מאסיווע טורעמס וואס האלטן די בריק, עס זאל קענען איבערלעבן ערדציטערנישן, וואס באטרעפט אפט קאליפארניע.

א ספעציעלע זיכערהייט-נעץ איז אויפגעשטעלט געווארן אונטער די בריק צו באשיצן די ארבעטער וועלכע האבן געבויעט די בריק, און עס האט טאקע געראטעוועט עטליכע לעבנס; אבער נישט אייביג, א סקעפאלד וואס איז אראפגעפאלן אריין אינעם נעץ איז געווען צו א שווערע פאר'ן נעץ  און ס'איז אריינגעפאלן אין וואסער, צען מענטשן זענען דאן אומגעקומען. אין לויף פון די ארבעט זענען 19 ארבייטערס געראטעוועט געווארן א דאנק די נעץ.

די בריק איז 4,200 פיס – כמעט א מייל—לאנג. בריק איז א הענג בריק, וואס הענגט אויף שטארקע שטריק פון צוויי טורעמס. די טורעמס זענען ביידע 746 פיס הויך.

## איר נאמען
טראץ איר נאמען, "גאלדען געיט", איז עס געפארבט אין א רויטליכע קאליר, נישט גאלד. דער שטארקער קאליר העלפט איר ארויסשטארצן אפילו אין א שווערע נעפל. איר נאמען שטאמט טאקע נישט צוליב איר קאליר, נאר צוליב די וואסער העכער וואו זי ליגט, וואס הייסט די גאלדען געיט סטרעיט (דורכגאס).
קאַטעגאָריע:בריקן
קאַטעגאָריע:קאליפארניע
קאַטעגאָריע:סאן פראנציסקא
דוד צבי פנקס

**דוד צבי פנקס** (*פינקאַס*; 5טן דעצעמבער 1895 - 14טן אויגוסט 1952) איז געווען א ישראלדיקער פאליטיקער, איינער פון די אונטערשרייבער פון דער דעקלאראציע פון אומאפהענגיקייט און דער דריטער טראנספארט מיניסטער פון מדינת ישראל, פון 8טן אקטאבער 1951 ביז זיין פטירה. בערך צוויי חדשים פאר זיין טויט פון א הארץ אטאקע, איז ער געווען א קרבן פון א פראבירטן אטענטאט. 

## ביאגראפיע 
### אין אייראָפּע 
פּינקאַס איז געבוירן געוואָרן י״ח כסלו ה'תרנ"ו אין שאפראן, אונגארן (דעמאלסט אַ טייל פֿון דער עסטרייך-אונגערישער אימעפעריע) צו יעקב יהודה פנקס, אַ קאָמערסאַנט, אייגנטומער פון אַ האטעל און רעסטאראַנען און אַ באַנקיר, אַ גרינדער פון די מזרחי אין עסטרייך און א מיטגליד אין דער ווינער קהילה־ראַט. מען האט אים א נאמען געגעבן נאָך דוד צבי ריגלער, דער פאטער פון זיין מוטער שרה. דוד צבי, באקאנט אין זיין משפּחה מיטן נאמען "דאלפֿי", איז געווען דער ערשטער זון פון זיינע עלטערן נאָך זעקס טעכטער אין אַ משפּחה פון זיבן טעכטער און פיר זין. אין דער עלטער פון אַכט יאָר, איז זיין משפּחה אריבערגעצויגן קיין ווין. ער האט באקומען א טראדיציאנעלע און אלגעמיינע חינוך, יידישקייט האט ער געלערנט ביי רבי ישעיהו פירסט אין ווין און אין דער פרעשבורגער ישיבה, און ער שטודירט געזעצן אין דעם ווינער אוניווערסיטעט. 

ביים אויסברוך פון ערשטן וועלט קריג איז ער געווען אין דער עלטער פון פריזיוו, אָבער ער איז ניט ארײַנגעצויגן געוואָרן אין ארמיי ווי זײַנע אנדערע ברידער. אין יענער תקופה האָט ער שטודירט געזעצן. זיין פאטער האט ליקווידירט די רעסטאָראַנען געשעפטן און האט געקויפט אַ באַנק. פּינקאַס האָט נישט געענדיקט זיין דאָקטאָראַט אין געזעצן, ווײַל ער איז געצוואונגען אָפהאַקן זיינע שטודיעס כדי מיטטיילן אין ארבעט פאר דער באנק. 

### אין ארץ ישראל 
אנהייב 1925 האָט די משפּחה אימיגרירט קיין ארץ ישראל מיט מערסטע קינדער און אייניקלעך. דאָ האָט מען באַשטימט פנקס דירעקטאָר פון דער מזרחי באַנק אין תל אביב, וואָס ער האָט טאַקע געפירט ביז ער איז דערוויילט געוואָרן פארזיצער פון דער באנק־ראַט אין 1949, א פאזיציע וואָס ער האָט געהאלטן ביז זיין פטירה. ער האָט אָנגעפירט מיט די מזרחי עקאָנאָמישע אינסטיטוציעס אין לאנד. 

אין תרפ"ה, ער איז געווארן געוויילט פארזיצער פון דעם קאמיטעט פון דער גרויסער שול אין תל אביב. ער האט געדינט ווי דער ערשטער פארזיצער פון דער רעליגיע ראט, די תל אביבער קהילה־ראט. אין תרפ"ו האט ער געהייראט לאה פון ביאליסטאָק, שטיף־טאכטער פון הרב יעקב בערמאן, און שוועסטער, אויף דער מוטערס זייט, פון צוקונפטיגן כנסת ספיקער יצחק בערמאן. דאָס פּאָרפֿאָלק האָט געהאַט צוויי קינדער: מרדכי און יהודית. אין 1932 האט מען אים געוויילט צום תל אביבער שטאטראט פאר דער מזרחי פארטיי און האט געפירט די שטאטישע בילדונג אָפּטיילונג במשך 18 יאר. אין די ערשטע יארן פון דער מדינה, איידער מען האט אים באשטימט טראנספארט מיניסטער, איז ער ווידער דערוויילט געוואָרן צום שטאטראט, און צווישן 1950 און 1951 האט ער געדינט ווי וויצע בירגערמייסטער. 

## וועבלינקען 
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
קאַטעגאָריע:מיניסטארן אין ישראל
אנשי ספרד

**בית המדרש אנשי ספרד** איז א היסטארישע שול אין בארא פארק, און פון די ערשטע שולן אין בארא פארק. מען רופט די שול '''די ספרד'ישע שול'''. 

די שול געפינט זיך ביים ווינקל פון פערצנטע עוועניו מיט 45סטע סטריט. 

## היסטאריע 
די שול איז געגרינדעט געווארן אין יאר תרע"ה.

טראצדעם וואס אירע מתפללים זענען געווען אשכנזישע אידן, האט מען גערופן די שול די ספרדישער שול, צוליב וואס מען האט דארט געדאוונט אויף נוסח ספרד. 

די שול איז פאר יארן לאנג געווען באקאנט מיט אירע חזנים, צווישן אנדערע האט דער מלך החזנים יאסעלע ראזענבלאט דארט געדאווענט אלס חזן.

אלס רב דינט היינט צוטאגס הרב יחיאל קויפמאן.

קאַטעגאָריע:בארא פארק
קאַטעגאָריע:שולן
קיך

א **קיך** איז א צימער, אדער טייל פון א צימער, וואו מען קאכט, באקט און גרייט אן עסן.

אין יעדן הויז צי קאמירציעלע געביידע געפינט זיך איין צימער וואס איז דעזיגנירט פאר דעם ציל פון קאכן עסנווארג, און פון דעם שטאמט איר נאמען קיך.

א געווענליכע קיך איז אויסגעשטאט מיט א אויוון, קראן, פרידזשידער, און שענק אנגעפולט מיט צוגעהערן צום קאכן, ווי טעפ און געשיר.

די פארגעשריטענע קיכן פארמאגן אויך א געשיר־וואשער (א מאשין וואס וואשט אליינס די געשיר), א מיקראכוואליע אויוון, און אנדערע עלעקטראנישע געצייג.

קאַטעגאָריע:לעבנסשטייגער
בארג ראשמאר

קליין
**בארג ראַשמאר נאציאנאלער אנדענק** () איז א גרויסע סקולפטור אויף **בארג ראַשמאר** אין דרום-דעקאטע, וווא ס'איז איינגעקריצט פיר פנימ'ער פון בארימטע אמעריקאנער פרעזידענטן, אין די גראניט שטיין פון בארג ראשמאר. 

דער בארג פארמאגט אויסגעשניצט די פענימער פון די פרעזידענטן: דשארדזש וואשינגטאן, טאמעס דזשעפערסאן, טעאדער ראזעוועלט און אברהם לינקאלן. 

## היסטאריע 
דער אנדענק איז געבויעט געווארן אין א פארזוך צו ציען און פארמערן די צאל טוריסטן וואס באזוכן דרום דעקאטע,  און עס איז געלונגען, בארג ראשמאר איז פון די בארימסטע סימבאלן פון אמעריקע מיט נאנט צו דריי מיליאן באזוכער יערליך. 

דער ארגינעלער פלאן איז געווען סתם אויסצושניצן עטליכע בארימטע פיגורן און העלדן; שפעטער איז אבער באשלאסן געווארן אויסצוקריצן די צורות פון די פרעזידענטן וועלכע האבן די מערסטע געהאלפן אוועקשטעלן אמעריקע אין די ערשטע 130 יאר.

קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן
קאַטעגאָריע:בערג
אברהם בייגה שוחט

**אברהם "בייגא" שוחט** (כ"ד סיון ה'תרצ"ו, 14טן יוני 1936 - י"ט אדר א' ה'תשפ"ד) איז געווען א פאליטיקער אין ישראל וואס האט געדינט צוויי מאל ווי פינאנץ מיניסטער און איז געווען 20 יאר בירגערמייסטער פון ערד. 

שוחט איז געבוירן געוואָרן אין תל אביב אין 1936 צו זיין פאטער צבי שוחט, פאָרמאן אין דער סולל בונה קאנסטרוקציע פירמע, און זיין ווייב פניה (ניי פערל). קינדווײַז האָט ער געוואוינט תל אביב.

ער האט חתונה געהאט מיט תמה, טאכטער ​​פון לוי אשכול, פרעמיער מיניסטער פון ישראל, פון וועמען ער האט דריי קינדער און איז א זיידע פון ​​7 אייניקלעך.

ער איז געשטאָרבן דעם 28סטן פעברואר 2024.

קאַטעגאָריע:מיניסטארן אין ישראל
קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
קאַטעגאָריע:בירגערמייסטער
עליס איילענד

**עליס איילענד** () איז אן אינזל אין די ניו יארקער וואסערן, ממש נעבן די פרייהייט סטאטוע.  די אינזל האט געדינט אלס די גרעסטע אימיגראציע סטאנציע אין די פאראייניגטע שטאטן פון 1892 ביז 1924. איבער צוועלף מיליאן אימיגראנטן, אריינגערעכנט הונדערטער צי טויזנטער אידן, זענען דארטן אויפגענומען און פראצעסירט געווארן איידערן אריינגעלאזט ווערן צו די פאראייניגטע שטאטן. היינט צוטאגס איז עס א מוזעאום.

## די אינזל 
די אינזל איז באקאנט געווארן ביי די אימיגראנטן אלס די 'אינזל פון האפענונג', דינענדיג אלס זייער טיר צו די גאלדענע אמעריקע, אנטלויפנדיג פון אייראפע און אנדערע ערטער, פאר א בעסערע און גליקליכערע לעבן.

אין לויף פון די ערשטע און צווייטע וועלט מלחמות האט די אמעריקאנער מיליטער דארטן געהאלטן ארעסטאנטן.

די אינזל איז געווארן א טייל פון די סטאטוע פון ליבערטי נאציאנאלער מאנומענט אין 965'. אין 984' האט מען אנגעהויבן בויען א אימיגראנטן מוזעאום אין די הויפט געביידע וועלכע איז פארטיג געווארן אין 990' און איז געעפענט געווארן פאר די פובליק אלס א טייל פון די באזוך אויפ'ן ליבערטי אינזל. די מוזעאם באשטייט פון דריי שטאקן און אנטהאלט א שטודיע ביבליאטעק, און הונדערטער בילדער און ווידעאס פון איר היסטאריע. 

די טוריסטן פראמען טראגן די טוריסטן צו ביידע אינזלען און די טוריסטן קענען דארט בלייבן ווילאנג זיי ווילן, ווען יעדע 20 מינוט קומט אן א נייער פראם.

## וועבלינקען 
https://www.nps.gov/elis/index.htm
קאַטעגאָריע:ניו יארק
קאַטעגאָריע:אמעריקאנישע היסטאריע
קאַטעגאָריע:היסטאריע פון ניו יארק
אברהם יוסף לייזערזאן

**אברהם יוסף לייזערזאן** (תש"ג 1943 – י״ד טבת תש"ף, 11טן יאנואר 2020, ירושלים) איז געווען א חרדיש-ישראלישער עסקן און פערזענלעכקייט, וואס האט געדינט אלס פארזיצער פון חינוך עצמאי און איז פריער געווען וויצע־בירגערמייסטער פון ירושלים. ער איז געווען א כנסת דעפוטאט פאר  פון יהדות התורה במשך ארום אכט חדשים.

## ביאגראפיע 
לייזערזאָן איז געבוירן געוואָרן א זיבעטער דור אין ירושלים, צו רבי שמחה בונים לייזערזאן, וואס האָט געלערנט אין דער שפת אמת ישיבה און איז געווען איינער פון די גרינדער פון איר תל אביב צווייג. רבי שמחה בונים איז נפטר געווארן יונגערהייט ווען אברהם יוסף איז נאך געווען א קינד, און ער איז אויפגעוואקסן ביי רבי שמחה בונים אלטער, שפעטער דער גערער רבי. זיין מוטער רחל איז געווען א טאכטער פון רבי חיים יהודה לייב אויערבאך און די שוועסטער פון רבי שלמה זלמן אויערבאך. ער האט געלערנט אין דער בית מאיר ישיבה און אין דער סלאבאדקער ישיבה אין בני ברק, און האט באקומען היתר הוראה. 

ער האט חתונה געהאַט מיט צירל פֿערסטער. 

ער האט געדינט אלס א ווארטזאגער פאר אגודת ישראל און האט געדינט אלס אגודת ישראל מיטגליד אין ירושלימער רעליגיעזן ראט, א מיטגליד אין שטאטראט און א וויצע בירגערמייסטער. אויך איז ער געווען דער וויצע־פֿארוואלטער פון חינוך עצמאי. 

לייזערזאָן איז אריינגעקומען אינעם 14טן כנסת דעם 23סטן אקטאבער 1998, צוליב א ראטאציע אין אגודת ישראל, מיט דער רעזיגנאציע פון משה גפני פון דער כנסת, און האט געדינט אלס כנסת דעפוטאט ביזן סוף פונעם 14טן כנסת אין יוני 1999. ביי די וואלן צום 15טן כנסת, איז ער אוועקגעשטעלט געווארן אין דעם סימבאלישן 120סטן פלאץ אין דער רשימה. צו די וואלן צום 18טן כנסת, איז ער געשטעלט געווארן אלס פארטרעטער פון גערער חסידות אויפן ניינטן ארט אין דער יהדות התורה ליסטע און איז נישט געוויילט געווארן צום כנסת.   

ער האט געוואוינט אין ירושלים. זײן זון, רבי שמחה בונים, פארעפנטלעכט די סעריע ספרים "שולחן שלמה", א זאמלונג פון פסקים פון זיין פאטער׳ס פעטער, רבי שלמה זלמן אויערבאך. 

ער איז נפטר געווארן דעם 11טן יאנואר 2020. 

## וועבלינקען 
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות
קאַטעגאָריע:גערער חסידים
קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
מאנטיפיארע ווינטמיל

קליין|די ווינט מיל
די **מאָנטיפֿיאָרי ווינטמיל** קעגן איבער די מויערן פון דער אלט-שטאט ירושלים איז א פרעכטיגע פיר־שטאקיגע ווינטמיל וואס איז געבויעט געווארן אין יאר 1857 דורך דעם לעגענדארן עסקן, שתדלן און פֿילאנטראפ שר משה מאָנטיפֿיאָרי .

## היסטאריע 
שר משה מאָנטיפֿיאָרי האט באזוכט זיבן מאל אין ארץ ישראל, ווען ביי יעדן באזוך האט ער באוויזן נאך עפעס אויפצוטון פאר זיינע אידישע ברידער. ער האט געהאלפן רייניגן דעם כותל המערבי, איבערבויען קבר רחל און אויפבויען צענדליגע היימישע געגנטער פאר די ירושלימער אידן. 

די ירושלימ'ער אידן האבן זיך אין יענער תקופה געפינען אין א שרעקליכע ארעמע צושטאנד, ווואוינענדיג נאר אינעם חומה, אין אלט שטאט, אונטער דער טערקישער מלוכה און אראבישע הערשאפט. עס האט דאן געבוזשעוועט פארשידענע קרענק, און די אראבער האבן געבעטן אסאך געלט פאר די אידישע דירות.

משה מאָנטיפֿיאָרי האט צוגעזען די ביטערע מצב און האט געוואלט לינדערן אביסל די דחקות, האט ער נאך שווערע שתדלנות ביי די איסטאנצן געלונגען אפצוקויפן א באדן אינדערויסן פונעם חומה, נישט ווייט פון שער יפו, וואו ער האט פרובירט אויפצושטעלן א שפיטאל פאר די קראנקע אידן, אבער ווען די שפיטאל האט זיך נישט אויסגעארבעט האט מען זי פרובירט צו פארוואנדלען אין א אידישן יישוב. ער האט אויפגעבויעט עטליכע דירות וואס איז געווען באשטימט פאר תלמידי חכמים און ארעמלייט, די געגנט איז גערופן געווארן משכנות שאננים. 

צווישן אנדערע האט רבי משה אויפגעשטעלט א ווינטמיל וועלכע זאל דינען אלס א מקור פון וואו די ירושלימ'ער אידן זאלן קענען מאכן פרנסה. 

די ווינטמיל, האט אבער נישט געהאט קיין דערפאלג, צוליב די שוואכע ווינטן אין ירושלים האט די מיל נישט געמאלן די גאנצע צייט. קוים עטליכע טעג א יאָר איז געווען גענוג שטארקע ווינטן אז די מיל זאל ארבעטן געהעריג. 

אלנפאלס, האט די מיל געדינט פאר עטליכע יאר ביז עס ארויסגעקומען נייע טעכנאלאגיע. מילן האבן אנגעהויבן ארבעטן אויף קוילן. די מיל איז דאן פארנעכלעסיגט און נאכגעלאזט געווארן, פירנדיג עס זאל ארויסגיין פון באניץ און צובראכן ווערן.

## היינט צוטאגס 
אין לויף פון די יארן איז די מיל עטליכע מאל פארראכטן און צובראכן געווארן. נאך דער זעקס-טאגיגער מלחמה האט מען עס ווידעראמאל באנייט, און עס דינט היינט צוטאגס אלס א מוזעאום. טראצדעם וואס די מיל האט נישט עכט אויפגעטון איר ציל, דינט עס נאך היינט אלס א סימבאל פון חסד און צדקה. 

## וועבלינקען 
* https://www.jpost.com/magazine/rebirth-of-the-montefiore-windmill-576931
* https://www.itraveljerusalem.com/ent/montefiore-windmill/

קאַטעגאָריע:ירושלים
קאַטעגאָריע:אידישע היסטאריע
קאַטעגאָריע:מוזייען
געטראנק

קליין|מרכז| טיי
א **געטראַנק** איז א פליסיגקייט וואס א מענטש שלינגט אראפ, אריין אין זיין קערפער. 

פון די וועלט-בארימטסטע געטראנקען זענען וואסער, מילך, קאווע, טיי, וויין, און אנדערע אלקעהאלישע משקאות, ווי ביר, וואדקע, ליקער.

אזוי אויך זענען פארהאן גאר אסאך געשמאקע געטראנקען וועלכע ווערן געמאכט פון זאפט פון פרוכט; א שטייגער ווי דער גאר פאפולערער מאראנצן זאפט, אדער טרויבן זאפט וואס ווערט אסאך באניצט פאר קידוש, אלס אן ערזאץ פאר וויין.

## קולטור 
חוץ פון איר פשוט'ע פונקציע פון שטילן די נאטורליכע דארשט מיט וואס יעדע מענטש און באשעפעניש איז באשאנקען, טוען געטראנקען שפילן א גרויסע ראלע אין מענטשליכע קולטור, ווען אין יעדע ראיאן און לאנד איז א צווייטע געטראנק גאר פאפולער; למשל אין רוסלאנד טרינקט מען אסאך וואדקע; אין די פאראייניגטע שטאטן טרינקט מען גאר אסאך קאקע קאלע; אין מעקסיקע טרינקט מען אסאך טעקילע; פראנקרייך טרינקט מען אסאך רויטע וויין; און אין ענגלאנד טרינקט מען טיי. 

קאַטעגאָריע:עסנווארג און געטראנקען