open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
חשבון

[קליין|250px|א [רעכן ברעט|רעכן אינסטרומענט וואס האט אמאל געניצט ווי א רעכנמאשינקע]]
**חשבון** איז די פיר הויפט פעולות אין **מאטעמאטיק**: צוגאב (מיט-נאך), אראפנעם, טאפלונג און צעטיילונג. די פעולות זענען בינארישע אפעראציעס.

## ציפערן 
מען איז געוואוינט צו ניצן די אראבישע ציפערן, 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9.

## צוגאב 
**צוגאב** איז די פעולה פון צוגעבן א צאל נומערן צו א רעאלע צאל. איר סימבאל איז: **+**. צום ביישפיל: \ 5 + 5 = 10 און \ 10 + 10 = 20.

## אראפנעם 
**אראפנעם** איז די פעולה פון ארפנעמען א צאל נומערן פון א רעאלע צאל. איר סימבאל איז **-**. ביישפילן:
:\ 36 - 5 = 31
:\ 5 - 5 = 0.

ווען די סומע קומט אויס וויניגער ווי 0, איז דער נומער אין **מינוס**. ביישפילן:
:\ 5 - 10 = -5
:\ -5 - 10 = -15
:\ -5 - (-10) = 5

## טאפלונג 
**טאפלונג** איז א קורצטע וועג צו אויסרעכענען עטליכע צוגאבן. איר סימבאל איז **X** אדער *****. ביישפילן:

צב"ש אנשטאט אויסרעכענען מיט צוגאבן אזוי: \ 3+3=6 און \ 6+3=9 טעפלט מען דאס אזוי: \ 3 \times 3 = 9
זעט אויך **מדרגה**.

## צעטיילונג 
**צעטיילונג** איז א פעולה פון צעטיילן א צאל נומערן צו א קלענערע צאל. איר סימבאל איז **:**. 

ביישפילן:
:\ 10 : 5 = 2
:\ 10 : 20 = 0.5

קאַטעגאָריע:אריטמעטיק
קיטל

א **קיטל** איז א אויבערראק, וואס ווערט גענוצט אויף געוויסע רעליגיעזע צערעמאניעס.
עס איז לאנג און ציהן זיך אראפ ביז לערך די קניען.

דער קיטל קען נאר זיין ווייס. א גרינער ראק, וועט מען נישט רופן **קיטל**.

דעם קיטל טוט מען אן:
# יום כיפור
# פסח ביים סדר
# א חתן אונטער דער חופה
# א טויטן טוט אן מען א קיטל, פון די תכריכים, אונטער'ן טלית.
# דער חזן טוט אן א קיטל ראש השנה. ביים בענטשן גשם און בענטשן טל און  הושענא רבה. 
 
קאטעגאריע: מצוות און  מנהגים
קאטעגאריע: פסח
מה נשתנה

**מה נשתנה** זענען די ערשטע צוויי ווערטע פון  די **פיר קשיות** וואס יידישע קינדער פרעגן זייערע טאטעס פסח ביינאכט ביים סדר.

## דער מנהג
### פרעגן 
*דער מנהג איז אן אלטער מנהג וואס ווערט געברענגט אין משניות מסכת פסחים אין פרק ערבי פסחים.
*עס איז געבויט אויף דעם וואס עס ווערט געשריבן אין דער תורה 'כי ישאלך בנך מחר' וואס פון דעם זעט מען אז דער קינד זאל פרעגן.
*עס איז אויך דא אסאך אנדערע מנהגים דורך אויס דעם סדר וואס דרייט זיך ארום דאס ענין אז די קינדער זאלן פרעגן, און אויך אז זיי זאלן בלייבן אויף דאס גאנצע סדר כדי צו הערן די נסים פון יציאת מצרים.

### אנדערע מה נשתנה מנהגים 
עס איז אויך דא וואס פירן זיך די פאלגנדע מנהגים:

*מען צינדט אן גרעסער און לענגערע וואקסענע ליכט  ("מה נשתנה ליכט") פון דאס וואס מען צינדט איין אנדער יום טוב אדער שבת.
*אויך איז דא א מנהג אז מען ווארפט ניסלעך פאר די קינדער פאר מה נשתנה, דאס איז פארדעם אז די קינדער זאלן ווערן לעבעדיג און נישט איינשלאפן.

## דער נוסח פון מה נשתנה 
### מקור 
דער נוסח ווערט געברענגט אין דער משנה.

### דער נוסח 
טאטע לעבן: איך וויל דיך פיר קשיות פרעגן.
מה נשתנה - פארוואס איז פארענדערט געווארן 
הלילה הזה - די נאכט פון פסח
מכל הלילות - פון אלע אנדערע נעכט פון א גאנץ יאר?

**די ערשטע קשיא איז:**
שבכל הלילות - אלע אנדערע נעכט פון א גאנץ יאר
אנו אוכלים - עסן מיר
חמץ ומצה - סיי חמץ, און סיי מצה
אבער הלילה הזה -די נאכט פון פסח
מצה - עסן מיר אלע נאר מצה.

**די צוויטע קשיא איז:**
שבכל הלילות - אלע אנדערע נעכט פון א גאנץ יאר
אנו אוכלים - עסן מיר
שאר ירקות - פארשידענע גרינצייגן
אבער הלילה הזה - די נאכט פון פסח
מרור - איז א מצוה צו עסן מרור.

**די דריטע קשיא איז:**
שבכל הלילות - אלע אנדערע נעכט פון א גאנץ יאר
אין אנו מטבילים - טונקען מיר נישט איין
אפילו פעם אחת - אפילו איינמאל אויך נישט
אבער הלילה הזה - די נאכט פון פסח
שתי פעמים - טונקען מיר איין צוויי מאל, איינמאל כרפס אין זאלץ וואסער און איינמאל מרור אין חרוסת.

**די פערטע קשיא איז:**
שבכל הלילות - אלע אנדערע נעכט פון א גאנץ יאר
אנו אוכלים - עסן מיר
בין יושבים - סיי זיצנדיג
ובין מסובים - און סיי אנגלאנט (אנגעשפארט)
אבער הלילה הזה - די נאכט פון פסח
כלנו מסובים - עסן מיר אלע אנגעלאנט.

טאטע לעבן: כ'האב דיך געפרעגט פיר קשיות, זיי מוחל ענטפער מיר א תירוץ.

## דער תירוץ 
*דער תירוץ ענטפערט דער טאטע מיטן זאגן עבדים היינו. וואס אין דעם דערציילט מען צו וואס אלץ איז א אנדענקעניש.

## פיר קינדער 
עס איז דא פיר קינדער קעגן וועם די תורה האט געזאגט פיר אנדערע מאל אז מען זאל זיי דערציילן די ווינדער פון יציאת מצרים.

### חכם 
דער איז דער וואס פארשטייט אן עסק און פרובירט צו דערגיין די זאך.

דער חכם פרעגט: פארוואס דארף מען מקיים זיין די געזעצן פון די תורה?

דער טאטע ענטפערט אים, פון וועגן צוויי סיבות:
# גאט האט אונדז באפרייט פון עבדות צו חירות. 
# גאט האט אונדז געשענקט די לאנד כנען. 

### רשע 
דער רשע איז דער וואס אינטערעסירט אים נישט צופיל, און גלייכט חוזק צו מאכן.

### תם 
דער תם איז דער וואס פארשטייט נישט וואס מען וויל פון אים.

### שאינו יודע לשאול 
דער איז דער וואס ווייסט ניטאמאל אז מען דארף פרעגן.

קאטעגאריע:ליל הסדר
אייגנשאפט

אן **אייגנשאפט** אדער **אייגנקייט** איז א **שטריך** וואס געהערט צו א זאך אדער מענטש וואס מיט דעם און/אדער אנדערע אייגנשאפטן איז דאס/זי/ער וואס דאס/זי/ער איז.
קאַטעגאָריע:ביאלאגיע
סדר

מיינסטו דער ליל הסדר?

סדר איז דאס אפדטייטש פון א פאראויסבאשטימטע **אויסלייגונג** פראגראם וואס גייט ווי מען האט עס פון פאראויס באשטימט.

א סקעדזשועל (ענגליש) איז א סדר, ווען די באס פארט אדורך.

עס איז א גוטער מדה צו זיין מסודר ווייל לויט געוויסע מוסר ספרים קומט מען אן מער אין לעבן מיט סדר.

## באנוץ פון סדר
א מענטש וואס איז אויסגערעכנט וואס ער טוט יעדן איינציגן טאג, האט א באשטימטן **סדר**.
ווען איינער גייט צום טעגליכן שיעור, זאגט מען: **ער גייט צום סדר**.

## זע אויך 
פסח סדר

קאטעגאריע: סאציאלאגיע
קאטעגאריע:מידות
קאטעגאריע:מוסר
כלה

**כלה** איז טייטש שנור, אבער ווערט אממערסטן באנוצט צו באצייכנען א מיידל וואס איז אנגעקניפט אין א שידוך מיט א חתן.

קאטעגאריע: סאציאלאגיע
חתן

חתן איז דער אפטייטש פון איידעם. צ.ב.ש. ראובן בן שמעון חתן לוי.

די דעפיניציע פון **חתן** ווערט אבער הויפטזעכליך באנוצט צו באצייכענען א בחור וועלכער אנגעבינדן געווארן אין א שידוך און ער איז דער **חתן** צו די כלה.

דעם זעלבן גורל וואס עס באגלייט דעם **חתן** טיילט אויך די כלה.
כלה איז טייטש שנור, אבער ווערט אממערסטן באנוצט אלס א מיידל וואס איז אנגעקניפט אין א שידוך מיט א **חתן**.

קאטעגאריע:משפחה
טלית

א **טלית** אדער **ציצית** איז א רעליגיעזער פירקאנטיקטער געוואנט, ווען אין די ווינקלען זיינען אנגעקינפט פעדימער, צו דערמאנען גאט'ס געבאטן, וועלכע ציילן זיך צו 613 (תרי"ג מצוות). 

* **טלית גדול** - א טלית גדול גייט מען יעדן טאג ביים דאווענען שחרית. ביי אסאך אשכנזים גייט מען א טלית גדול נאר נאך דער חתונה, אבער ביי יעקעס, אויבערלענדער און ספרדישע יידן גייט מען מיט אים שוין פון דער בר מצווה.
* **טלית קטן** - מען פירט זיך צו גיין א טלית קטן א גאנצן טאג ביי טאג, און א סך חסידים גייען אים אויך ביי נאכט אפילו ביים שלאפן.

בילד:Tallit-F.jpg|א פרענקשע טלית
בילד:Prayer_Shawl.jpg|א טלית
בילד:The rabbi with a talit.JPG|א טלית מיט אן עטרה
בילד:Tzitzith.jpg|געהעריגע ציצית אויבן, און ציצית מיט תחילת פעדימער,

קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
קאַטעגאָריע:תשמישי קדושה
קאמפיוטער פראגראמירן

**קאמפיוטער פראגראמירן** איז דער פראצעס פון געבן אינסטרוקציעס פאר א קאמפיוטער דורך שרייבן *קאד* אין א ספעציעלער פראגראמירן שפראך מיטן צוועק צו שאפן א קאמפיוטער פראגראם. דער וואס שרייבט פראגראמען הייסט א **קאָמפּיוטער פּראָגראַמירער**.

## שפראכן 
עס זענען דא פיל פראגראמירן שפראכן וואס יעדע פון זיי איז געאייגנט פאר אנדערע צוועקן. עטליכע באקאנטע שפראכן זענען: סי (C), ++C, וויזועל בייסיק (Visual Basic), פערל (Perl), דזשאווא (Java), סי שארפ (#C). 

אויך זענען דא עטליכע שפראכן ספעציעל פאר פראגראמירן אינטערנעט בלעטער.

## באגריפן 
פראגראמירן אין אסאך שפראכן באנוצן זיך מיט *פראצעדורעל פראגראמירן*. דאס מיינט אז קאמפיוטער קאד ווערט געשריבן אין דעם סדר וויאזוי דער קאמפיוטער דארף דאס אויספירן, שורה נאך שורה. א ביישפיל פון פראצעדורעל פראגראמירן איז די פאלגנדע, געשריבן אין וויזועל בייסיק:

 

::FirstNumber = 10
::SecondNumber = 20
::Result = FirstNumber + SecondNumber
::PrintToScreen "Here is the result: " & Result

עס זענען דא שפראכן וואס באנוצען זיך מיט *דעקלאראטיווע פראגראמירן*. דאס מיינט אז די שפראך ווערט נישט דוקא געשריבן מיט אן באפעל ווי אזוי אויסצופירן וואס מען שרייבט אריין. אריינגערעכנט אין דעם סארט שפראכן זענען Prolog (א לאגיק פראגראמירן שפראך) און די פונקציאנעל פראגראמירן שפראכן.

אנדערע ביישפילן פון דעקלאראטיוו פראגראמירן זענען CSS (א שפראך וואס מען ניצט איבערצוגעבן צו א בלעטערער וויאזוי א בלאט פון HTML זאל אויסזען).

אויך די באצייכענען שפראכן (markup language)  ווערן גערעכנט דעקלאראטיוו. ביישפילן זענען עיטש-טי-עמ-על (HTML), עקס-עמ-על (XML).

## זעט אויך 
* קאמפיוטער פראגראם

*
נביא

דער ארטיקל רעדט וועגן יידישע נביאים און איבערן באגריף פון נבואה אין יידישקייט, פאר אנדערע גלויבונגען זעט נביא (אלגעמיין)

א **נביא** איז איינער וואס ווערט געשיקט דורך גאט איבערצוגעבן פאר די מענטשן די ווערטער פון אייבערשטן.

דער ארגינעלער באדייט פון נביא אין לשון קודש איז איינער וואס איז געשטעלט איבערצוזאגן און איבערגעבן די ווערטער פונעם זאגער. אהרן הכהן ווערט אנגערופן דער נביא פון משה רבינו.

גאט זאגט צו משה: 

## נביאי שקר און נביאי הבעל 
א **נביא שקר** איז דער וואס גיט איבער רייד אין נאמען פון גאט, אבער זיינע רייד האט ער באמת נישט באקומען פון גאט. אויך זיינען דא **נביאי הבעל** - נביאים פון געטשעס. די צוויי סארטן נביאים איז זייער שטראף אין די תורה "טויט".

אין תנ"ך, די וועג צו דערקענען וועלכער נביא איז אן אמתער און וועלכער איז א פאלשער? זעט מען דערנאך, אויב די נבואה איז מקוים געווארן, איז ער א נביא אמת, אז נישט, איז ער א נביא שקר.

*
קניידלעך

thumb|left|קניידלעך אין הינדל יויך

א **קניידל** איז א באקאנטע יידישע מאכל וואס איז געמאכט פון מצה מעל מיט אייער און וואסער אפגעקאכט. 

אין אלגעמיין לייגט מען דאס אין הינדל יויך צוזאמען מיט אייער לאקשן. דער מאכל איז שטארק פאפולער ביי אזעלכע וואס גלייכן טראדיציאנעלע יידישע מאכלים. 

אין אמעריקע רופט מען דאס א **מצה באל**.

## פסח 
ביי חסידי'שע יידן וואס עסן נישט קיין געבראקטס אגאנץ פסח פירט מען זיך דאס צו עסן אחרון של פסח.

קאַטעגאָריע:יידישע קיך
קאטעגאריע:פסח
גלייכרעכטיקייט

**גלייכרעכטיקייט** אדער **גלייכבארעכטיקייט** איז א דעמאקראטישע געדאנק צו באוויליקן גלייכרעכטיקייט פאר יעדן מענטש אן אים דיסקרימינירן (אונטערשיידן) לויט זיין אפשטאם, געשלעכט, קאליר הויט,פאלק א.א.וו.

## גלייכרעכטיקייט אין פאליטיק 
אין פאליטיק קומט דאס ארויס מיטן געבן גלייכרעכטיגע געזעצן און דורכפירונגען (enforcement) פאר יעדן בירגער גלייך, ווי צ.ב.ש. ארויפלייגן דאס זעלבע שטראף פאר דער פרעזידענט ווי פאר יעדער אנדערער בירגער. אויסער ביי רעכטע אונטערשיידן, ווי צ.ב.ש. פאארבערן די שטראף פון דער וואס האט געמארדעט א קינד צו דער וואס האט געמארדעט א עלטערער.

אויך קומט דאס ארויס ביים טאג טעגליכע לעבן, ווי צום ביישפיל מען טאר נישט אפזאגן אן ארבעטארער אלס זיין קאליר הויט אדער אלס זיינע סעקסואלע ציאונגען. אדער מען טאר נישט באגרעניצן א געשעפט צו פארקויפן נאר פאר א געוויסע געמיינדע.

א רעגירונג דארף זארגן זאל נישט זיין דיסקרימינירונגען אין איר מדינה, און זי דארף אנטוויקלען דורך דיסקרימינירן אלע שוואכע גרופעס וואס זיינען אונטערבאוווסט ווייניגער ווערד (ווי צום ביישפיל די שווארצע לעומת די ווייסע, ווייבער לעומת מענער א.א.וו. און דערפאר איז למשל איינגעפירט ביי א שולע צו לאזן א אפגעשטימטע צאל פלעצער פאר די שווארצע סטודענטן). א זעלכע שטעלן זיך קעגן דער געדאנק און האלטן אז די רעגירונג טאר נישט דיסקרימינירן אויף יעדנס פאל, אויך נישט כדי צו אנטוויקלען די שוואכע.

קאַטעגאָריע:פאליטישע וויסנשאפט
געבראקטס

**געבראקטס** איז טייטש מצה געווייקט אין וואסער, אדער סיי וועלכע געקעכטס וואס קומט אריין דערין מצה-מעל, ווי קניידלעך.

אַ סך חסידישע אידן האבן פסח מחמיר געווען מיט חומרות וועלכע טראצדעם וואס האבן קיין גרונד אין הלכה איז מען זיך אבער מחמיר דערין, ווייל אפשר האט זיך געמאכט אז איין ווייצל איז נישט געווארן צעמאלן אינגאנצן און יעצט אז מ'וועט עס בראקן אין וואסער, איז דאך מעגליך אז דאס ווייצל זאל יערן און עס וועט נאך ווערן חמץ.

אויף דעם חשש פירן זיך טאקע אַ סך חסידישע אידן נישט צו עסן קיין געבראקטס.

פון דער צווייטער זייט, אויך ערליכע אידן פון אלע דורות האבן זיך נוהג געווען צו עסן געבראקס אום פסח. דער פרעשבורגער רב, רבי משה סופר (חתם סופר) האט אפילו געזאגט אז ער ווייסט נישט וויאזוי מ'קען האבן אן "עונג יום טוב" אן קניידלעך. און אז דאס אסר'ן צו בראקן, נעמט אוועק דעם טעם יום טוב.

אין חוץ לארץ, וואו מ'האלט פסח אכט טעג, פירן זיך רוב צו עסן געבראקטס אחרון של פסח.
קאַטעגאָריע:פסח
אוזבעקיסטאן

**אוזבעקיסטאַן** אפיציעל די **רעפובליק פון אוזבעקיסטאן** (; *אזבעקיסטאן רעספובליקאַס*) איז אַ לאנד איינגעשלאסן לאַנד אין צענטראַל־אַזיע וואס גרענעצט קאזאכסטאן אין צפון און מערב, אפגאניסטאן און טורקמעניסטאן אין דרום, און קירגיזסטאן און טאדזשיקיסטאן אין מזרח. 37 מיליאָן פּערזאָנען ווױנען אין אוזבעקיסטאַן. זײַן פרעזידענט איז איסלאָם קאַרימאָװ. ביז 1991 איז עס געווען אינעם סאוועטן פארבאנד.
 
זײַן הױפּטשטאָט איז טאַשקענט. די אנדערע וויכטיקע שטעט זענען סאמארקאנד און בוכארא.
ג' אלול

## געשעענישן
* ה'תרס"ח – האט געעפֿנט די טשערנאוויצער קאנפערענץ פאר יידיש אין טשערנאוויץ, בוקאווינא
 
## יארצייטן
* ה'תר"ח – הרב בערטשע לייפער, גרינדער פון נאדווארנער הויף (געב׳  ה'תק"ן)
* ה'תרצ"ה – הרב אברהם יצחק הכהן קוק (הרב קוק), רב פון יפו און ירושלים, גרינדער פונעם הויפט רבנות אין ישראל און ישיבת מרכז הרב (נפטר ה'תרכ"ה)
* ה'תש"ג - הרב יצחק ישעיה האלבערשטאם פון טשחויוו
ד' אלול

## געבוירן
* ה'תרמ"א - אליעזר זיגפריד האפֿיען, באַנקיער, פארוואלטער פון דער אַנגלאָ-פּאַלעסטינער באַנק (שפּעטער באַנק לאומי לישראל) און פארזיצער פון איר דירעקטאריום
* ה'תרצ"א - הרב בערל פאווארסקי פון בני ברק, פאנאוועזשער ראש ישיבה

## יארצייטן
* ה'תקצ"א - רבי ישעיה וועלטפרייד, אדמו"ר פון פשעדבארזש
* ה'תרפ"ו – רבי מאיר שמחה הכהן פון דווינסק, מחבר פון די ספרים "משך חכמה" און "אור שמח" (געב' ה'תר"ג)
* ה'תשמ"ו – הרב יצחק ידידיה פרענקל, הויפט רב פון תל אביב יפו (געב' ה'תרע"ד)
ה' אלול

## יארצייטן 
* ה'תק"ס – הרב צבי הירש לעווין, רב אין לאנדאן און בערלין
* ה'תשפ"ד - ישעיה יעקב פארטוגאל דריטער סקולענער רבי.
א' אלול

## יידישע קאלענדאר און מנהגים 
* דער צווייטער טאג פון ראש חודש אלול
* אין אשכנזישע קהילות הייבט מען אן בלאזן שופר יעדן טאג נאך תפילת שחרית, ביזן טאג פאר ערב ראש השנה
* ראש השנה פאר מעשר בהמה, לויט רוב ראשונים (אזוי ווי רבי מאיר, אין דער משנה, מסכת ראש השנה פרק א' משנה א')

## געשעענישן 
*  - משה רבנו איז ארויף אויף הר סיני צו באקומען די צווייטע לוחות
* ה'תש"ג - אנהייב פון ליקווידירן די ווילנער געטא דורך די נאציס
* ה'תשנ"ג - תל אביב נייע צענטראלע סטאנציע ווערט געעפנט, נאך מער ווי 25 יאר בויען

## יארצייטן 
לינקס|100px|באיאנער רבי פון לייפציג
* שאול און זיינע זין אין דער שלאכט אין גלבוע 
*  - שמעיה און אבטליון
* ה'תנ"ד - רבי שמואל אבוהב, מחבר פון „דבר שמואל"
* ה'תרמ"ד - רבי חנוך העניך דוב מייער פון אלעסק פארפאסער פון ספר "לב שמח"
*ה'תשי"א - רבי ישראל פרידמאן, באיאנער רבי פון לייפציג
ו' אלול

## יארצייטן
* ה'תי"ד – רבי יום-טוב ליפמאן העלער הלוי, מחבר פון פירוש "תוספות יום טוב" אויף משניות (געב' ה'של"ט)
* ה'תרמ"ג - הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים, סיגעטער רב, דער "ייטב לב" (געב׳ ה'תקס"ח)
* ה'תשכ"ט – הרב יחזקאל סארנא, ראש ישיבה פון חברון ישיבה
* ה'תקל"ט-  הרב שמשון חיים בן הרב נחמן מיכאל נחמני, דער "זרע שמשון"
ח' אלול

## יארצייטן
* ה'תרי"ג - הרבנית הצדקנית מלכה רוקח די ערשטע בעלזער רעבעצין ע"ה, אשת חבר פון האדמו"ר רבי שלום רוקח דער שר שלום פון בעלזא זצ"ל. זי ליגט אינעם בית החיים אין שטעטל בעלזא.
ז' אלול

## יידישער קאלענדאר
* תענית צדיקים אויפן טאג וואס די מרגלים זענען באשטראפט געווארן מיט א מיתה משונה (שולחן ערוך אורח חיים תק"פ, ב')

## יארצייטן 
* ה'תשכ"ו – משה קוסעוויצקי, פון די גרויסע חזנים
* ה'תשל"א – רבי ראובן מרגליות, מחבר פון „מרגליות הים" אויף מסכת סנהדרין און נאך 50 ספרים (געב' ה'תר"ן)
י' אלול

## געבוירן
* ה'תש"ח - סאשע טייטלבוים, סאטמארער רביצין אשת רבי אהרן טייטלבוים

## יארצייטן
* ה'תקנ"א - רבי פנחס קאריצער
* ה'תרנ"ו - רבי יצחק פרידמאן, באהושער רבי
* ה'תש"ז - רבי משה יהודה לייב פרידמאן פון פאשקאן
י"א אלול

## געבוירן 
## יארצייטן
* ה'תרי"א – רבי שלום יוסף פרידמאן פון רוזשין
* ה'תרמ"ג – רבי אברהם יעקב פרידמאן פון סאדיגורא (געב' ה'תק"ף)
* ה'תרנ"א – רבי זאב וואלף לאנדא פון סטריקאוו (הויף)
* ה'תרצ"ב – רבי אברהם יהושע פריינד פון נאסאד
* ה'תשנ"א – הרב קלמן כהנא
* ה'תשנ"ד – ד"ר פראפעסאר ישעיהו לעבאוויטש, ייִדישער פילאָסאָף און געלערנטער (געבוירן ה'תרס"ג)
ט' אלול

די טעג ווען ט' אלול קען געפאלן:

## געשעענישן
* ה'כ"ז - דער רמב"ן, קומט אן אין ארץ ישראל 
* ה'ק"ט - 6,000 יידן אויסגעהרגעט  אין מאגענצא (מיינץ, דייטשלאנד) נאך ווען מ'האט זיי באשולדיגט מיט דער שווארצער מגפה
* ה'תרפ"ג – מ'האט אויסגערופן דעם דף היומי, דורך הרב מאיר שפירא פון לובלין, ביי דער כנסייה גדולה פון  אגודת ישראל (מ'האט אנגעהויבן ש"ס דריי וואכן שפעטער, אום ערשטן טאג ראש השנה ה'תרפ"ד)
* ה'תשנ"א - היציגע ראיאטן אין קראון הייטס, ניו יארק, וואס האט געקאסט דאס לעבן פון א איד, יענקל ראזענבוים 

## געבוירן
*  – דן בן יעקב אבינו (לויט דער 'תורה שלמה' שמות א, ו, אות נ')

## יארצייטן 
*  – דן בן יעקב אבינו
* ה'תר"ס – רבי צדוק הכהן פון לובלין, דער „פרי צדיק" (געב' ה'תקפ"ג)
* ה'תשי"ח - רבי יונתן שטייף, רב פון בודאפעשט, מחבר פון „חדשים גם ישנים"
י"ד אלול

## געבוירן
*ה'תקל"ז - נתן מאיר ראטשילד, ענגלישער  באנקיר פון דער ראטשילד משפחה (נפטר ה'תקצ"ו)

## יארצייטן
*
י"ג אלול

די טעג ווען י"ג אלול קען געפאלן:

## געבוירן
* ה'תרמ"ג - הרב מנחם זעמבא, רב פון פראגא, פון די לעצטע רבנים אין פוילן, דערמארדעט אין חורבן אייראפע (געהרג'עט ה'תש"ג)

## יארצייטן 
* ה'תרל"ו - רבי יעקב ישראל טווערסקי פון טשערקאס
* ה'תרל"ו - רבי יעקב געזונטהייט פון ווארשע, מחבר פון "תפארת יעקב"
* ה'תרנ"ב - רבי אברהם ישכר ראבינאוויטש פון ראדאמסק, מחבר פון "חסד לאברהם"
* ה'תרס"ט - מרן רבי יוסף חיים מבבל, מחבר פון דעם ספר בן איש חי (געב' ה'תקצ"ד)
ט"ו אלול

## געשעענישן
* ה'קנ"א - גזירות קנ״א: פאגראם קעגן די יידן אין פאלמא דע מאיארקא

## געבוירן
* ה'תש"ג - רבי שמואל יעקב קאהן, אדמו"ר פון תולדות אברהם יצחק.
## יארצייטן 
* ה'תקמ"ז - רבי יעקב קאפל חסיד, פון וועמען שטאמען די דינאסטיעס פון קאסאוו און וויזשניץ
* ה'תרפ"ד - רבי ישראל יעקב יוקיל טייטלבוים, וואלאווער רב
* ה'ת"ש - רבי אברהם יהושע העשיל פרידמאן, אדמו"ר אין אדזשאד (געב' ה'תרי"ח)
י"ז אלול

## היסטארישע געשעענישן
* ה'תרצ"ט – דער צווייטער וועלט קריג ברעכט אויס, ווען נאצי דייטשלאנד אינוואדירט פוילן

## געבוירן
* ה'תרמ"ג – הרב ד"ר יצחק ברויער, יוריסט, שרייבער, דענקער, פון די פירער פון אגודת ישראל (נפטר ה'תש"ו)

## יארצייטן
* ה'תרפ"ג - הרב אריה לייביש טייטלבוים, קרעשאווער רב
* ה'תרפ"ט - הרב יעקב קאפל רייך, אב"ד פון בודאפעשט
* ה'תרצ"ו - הרב שלום יצחק הכהן שטערנבערג, דיין אין מחזיקי הדת, אנטווערפן
י"ח אלול

## געבוירן
* ה'תנ"ח - לויט דער מסורת פון חב"ד, רבי ישראל בן אליעזר, דער בעל שם טוב (נפטר ה'תק"ך)
* ה'תק"ה -  רבי שניאור זלמן פון לאדי, דער אלטער רבי פון חב"ד (נפטר ה'תקע"ג)

## יארצייטן
* ה'שס"ט – רבי יהודה ליוואי, דער מהר"ל פון פראג (געב' ה'רפ"ה)
* ה'תקנ"ט - הרב אברהם שמשון פון פולנאה, רב אין ראשקאוו
* ה'תרמ"ט - הרב עובדיה  עבדאללה סומך, מחבר פון חזון למועד, זבחי צדק, קיבוץ חכמים, עץ השדה, הויפט פון די רבנים אין בבל
י"ט אלול

## געבוירן 
* ה'תש"ו ー הרב יצחק דוד גרוסמן רב מגדל העמק, תלמיד הרה"ק משה מרדכי בידרמן לעלובר רבי
* ה'תשכ"ה ー הרב אליעזר יהודה פינקל, מירער ראש ישיבה

## יארצייטן 
* ד'תתקמ"ט – געהרג'עט אויף קידוש השם רבי יעקב פון אורלייאנס, תלמיד פון רבנו תם, ביי דער קרוינונג פון ריטשארד לייבהארץ אלס קעניג פון ענגלאנד
* ה'תל"ג - רבי חיים בנבנישתי (תלמיד פון מהרימ"ט), מחבר פון "כנסת הגדולה"
* ה'תרמ"ח - הרב זאב נחום בארנשטיין, אב"ד פון ליטוויש ביאלע און מחבר פון „אגודת אזוב"
*ה'תש"ן - הרב משה צבי אריה ביק , אבד"ק מעזשביזש און שפעטער אין דער בראנקס ובאחרית ימיו האט ער געוואוינט אין בארא פארק וואס ער איז געווען כמעט ווי דער רב פון דער שטאט
כ' אלול

די טעג ווען כ׳ אלול קען געפאלן:

## יארצייטן
* ה'תשכ"ט – רבי יוסף שלמה כהנעמאן, גרינדער פון דער  פאנאוועזשער ישיבה (געב' ה'תרמ"ו)
* ה'תש"ל – רבי אליהו לאפיאן, משגיח ישיבת כנסת חזקיהו אין כפר חסידים (געב' ה'תרל"ו)
* ה'תשנ"ו - רבי משה אריה פריינד רב אין סאטמאר און אב בית דין פון דער עדה החרדית אין ירושלים.
* ה'תשס"ו - רבי אברהם אלטער פאלאק, דער אדמו"ר פון בערעגסאז-פתח תקווה, שטיפזון פון רבי אהרן רוקח, בעלזער רבי (געב' ה'תרצ"ה)
כ"א אלול

## יארצייטן
* ה'תקכ"ד – רבי יהונתן אייבעשיץ, מחבר פון "יערות דבש" און אנדערע ספרים (געב' ה'ת"ן)
ט"ז אלול

די טעג ווען ט״ז אלול קען געפאלן:

## געבוירן
* ה'תרכ"ה - הרב אברהם יצחק הכהן קוק (הרב קוק), רב פון יפו און ירושלים, גרינדער פונעם הויפט רבנות אין ישראל און ישיבת מרכז הרב (נפטר ה'תרצ"ה)

## יארצייטן
* ה'תשס"א - רבי אברהם אביגדור לאנדא סטריקאווער רבי (געבוירן ה'תרע"ז)
כ"ב אלול

די טעג ווען כ״ב אלול קען געפאלן:

## געשעענישן 
* ה'תרצ"ט - די דייטשע ארמיי נעמט איין די שטעט קראקע, ראדאמסק, טארנע, לאדזש און פשעמישל אין פוילן.

## געבוירן 
* ה'תש"ה - יצחק פערלמאן, ישראלישער פידלער

## יארצייטן
* ה'קפ"ז – דער מהרי"ל (מהר"י סג"ל), דער מנהיג פון יהדות אשכנז
* ה'תרס"ג - הרב מרדכי דוב טווערסקי, אב"ד הארניסטייפל
כ"ג אלול

די טעג ווען כ״ג אלול קען געפאלן:

## יארצייטן
* ה'תקע"ח - רבי ישראל דערבארמדיגער, רב אין פיקאוו
* ה'תקפ"ו – דער שרף פון סטרעליסק
* ה'תש"ב – רבי יצחק מנחם דאנציגער פון אלעקסאנדער, דער "עקידת יצחק", אומגעקומען אינעם חורבן אייראפע
* ה'תש"ב – רבי משה בצלאל אלטער, זון פונעם שפת אמת, אומגעקומען אינעם חורבן אייראפע
* ה'תשנ"ה – הרב מאיר יהודה געץ, רב פונעם כותל מערבי (געב' ה'תרפ"ד)

## געשעענישן 
ה'תשס"א - שוידערליכע 9-11 טעראר אטאקעס אין די פאראייניגטע שטאטן
כ"ד אלול

## געבוירן 
* ה'תקס"א – רבי יוסף באב"ד, טארנאפאלער רב, מחבר פון "מנחת חינוך" אויף ספר החינוך
* ה'תרל"ח – רבי ישראל פרידמאן, באיאנער רבי אין לייפציג
* ה'תש"ו – דודו טאָפּאַז, ישראלישער אַקטיאָר

## יארצייטן
* ה'תרל"ד – רבי יוסף באב"ד, טארנאפאלער רב, מחבר פון "מנחת חינוך" אויף ספר החינוך
* ה'תרצ"ג – רבי ישראל מאיר הכהן פון ראדין (דער "חפץ חיים") (געב' ה'תקצ"ט)
* ה'תרצ"ו – רבי דוב בער פרידמאן, טשארטקאווער רבי
* ה'תשל"ו – הרב יחזקאל אברמסקי, ראב"ד אין לאנדאן און מחבר פון **חזון יחזקאל** אויף דער תוספתא
* ה'תשנ"ב – הרב ישראל יצחק פּיעקאַרסקי, ראש ישיבה פון דער צענטראלער תומכי תמימים ישיבה - 770 - אין ניו יארק.
כ"ה אלול

## געבוירן 
* ה'תרצ"ט - רובי ריוולין, דער צענטער פרעזידענט פון ישראל

## יארצייטן 
*  - דער תנא רבי אלעזר ברבי שמעון
* ה'תקמ"ב - רבי יחיאל מיכל, דער זלאטשאווער מגיד
* ה'תרנ"ג - רבי דוד האלבערשטאם, דער קשאנאווער רב
* ה'תרס"א - רבי אהרן אבוחצירא

*
כ"ו אלול

## געבוירן 
*ה'תשי"ב - הרב דוד חי אבוחצירא

## יארצייטן 
* ה'תקס"ה - רבי אליהו צרפתי פון מאראקא, מחבר פון „אליהו זוטא" (געב' תע"ה)
* ה'תרל"ט - רבי שמואל אבא פון זיכלין
* ה'תרס"ז - רבי רפאל בלום, מחבר פון „בית שערים"
כ"ח אלול

## געשעענישן 
* מעשה בראשית - היינט איז דער פערטער טאג פון בריאת העולם, לויט רבי אליעזר.

## יארצייטן
כ"ז אלול

## געבוירן 
* ה'תר"ע - רבי חיים פנחס שיינבערג, ראש ישיבת תורה אור, ירושלים (נפ' תשע"ב)

## יארצייטן
* ה'תק"ס - רבי נתן הכהן אדלער פון פראנקפורט
* ה'תרט"ו - רבי שלום רוקח "**דער ערשטער בעלזער רב**" זצ"ל, באקאנט אלס  דער "**שר שלום**". ליגט אין דעם שטעטל בעלזא.
דונער

א **דונער** איז א שטארקע גערודער וואס ווערט גערוישט נאך א בליץ, די גערויש ווערט פון דעם וואס די בליץ ווארעמט דאס פלאץ ארום זיך מיט 30,000 C° (דהיינו 54,000 F°), די צושפרייטונג פון די היץ און דאס צוזאמען צי ווען עס ווערט קאלט ברענגט צו דעם גערודער.

וויפל דער בליץ איז נענטער, אזוי קומט דער דונער פריער און מע הערט אים שטארקער. די שנעלקייט פון א שטים אין דער לופטן איז 330 מעטער א סעקונדע. אזוי קען מען אפשאצן ווי ווייט דער בליץ איז, יעדע 3 סעקונדעס נאכן בליץ וואס מען הערט נישט דעם דונער ווייזט ווייטקייט פון א קילאמעטער.

קאַטעגאָריע:מעטעאראלאגיע
קאַטעגאָריע:וועטער
כ"ט אלול

* **ערב ראש השנה**
* מען איז נוהג צו מאכן התרת נדרים. אשכנזים זאגן גאר לאנגע סליחות. אין א שמיטה יאר (ווי ה'תשס"ח) מאכט מען א פרוזבול.
די טעג ווען כ״ט אלול קען געפאלן:

## היסטארישע געשעענישן
[200px|קליין|[הלל צייטלין]]
* בריאת העולם - דער פינפטער טאג פון מעשה בראשית לויט רבי אליעזר

## געבוירן
* ה'תקמ"ט - רבי מנחם מענדל שניאורסאן (דער צמח צדק) דער דריטער דור פון חב"ד (נפטר ה'תרכ"ו)

## יארצייטן 
* ה'תרע"ו - רבי אליעזר חיים דייטש פון באניהאד, מחבר פון „תבואות השדה"
* ה'תש"ב - הלל צייטלין, יידישער שרייבער אין ווארשע
* ה'תשע"א - הרב מנשה קליין, אונגווארער רב
שלמה אבינר

קליין|הרב שלמה אבינר
הרב **שלמה אבינר** (געבוירן 1943) איז דער רב פון בית אל און א ראש ישיבה. ער איז א זעלבסטשטענדיגער רב, וואס האט א מאדערענע צוגאנג צו יידישקייט. 

אין 2012 האט ער ארויסגעגעבן א פסק אז פרויען זאלן זיך נישט קאנדידירן צום כנסת וועגן צניעות.
ער האלט ווי די משנה ברורה אז עס איז פארבאטן צו גיין ארויף אין [הר הבית](https://shlomo-aviner.net/%D7%A2%D7%9C%D7%99%D7%94_%D7%9C%D7%94%D7%A8_%D7%94%D7%91%D7%99%D7%AA_(%D7%A9%D7%95%22%D7%AA)) היינטצוטאג.

אבינר
רשימה:יידישע באפעלקערונג

## אידישע פאלק צעשפרייט אין געגנטן איבער דער גארער וועלט
### אזיע
***מערב***:
* ארץ ישראל:
** ירושלים:
*** בית שמש
*** ביתר
*** גוש עציון
*** חברון
** בני ברק
** מירון
** צפת
** טבריה
** קרית שמונה
** בת ים
** נתניה
** תל אביב
** חולון
** לוד
** מודיעין
** קרית ספר
** חיפה
** כפר אתא
** גמזו
** רחובות
** בית שאן
** תל אביב
** רמת גן
** יפו
** חצור
** תפרח
** מגדל העמק

* איראן.

* תימן

* כינע

### אפריקע
***צפון***:
* מאראקא
***דרום***:
* יאהאנעסבורג
* קאפשטאט

### אמעריקע
***דרום***:
* בראזיל
** ריא דע זשאנערא
** סאו פאולא

* אורוגוויי
** מאנטיוועדעאו

* ארגענטינע
** בוענאס איירעס
***
* מעקסיקא
** מעקסיקא שטאט
*** פאלאנקוי
*** טאמאקאטשאלקוי
* טשילע
* ווענעזועלע
* קאלאמביע
** באגאטא
***
***צפון***:
* קאנאדע
** מאנטרעאל
** טאראנטא

*פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע
** ניו זשערסי:
*** לינדען 
*** לעיקוואד 
*** דיעל
*** טינעק
*** יוניאן סיטי
*** פאסייק
*** פערלאן

** פענסילוועניע
*** פילאדעלפיע
*** פיטסבורג

** קאנעטיקעט
*** ניו העיווען
*** וועסט הארטפארט
*** וואטערבארי

** ניו יארק:
*** מאנסי
*** קרית יואל
*** בלומינגבורג
*** ליבערטי
*** ניו סקווירא
*** ברוקלין:
**** וויליאמסבורג
**** בארא פארק
**** בענסעטנהוירסט
**** קרוין הייטס
****פלעטבוש
***מאנהעטן
**** איסטסייד
**** אפער וועסט סייד       
**** וואשינגטאן הייטס  
*** לאנג איילענד
**** גרעיט נעק
**** פייוו טאונס
***** סידעהוירסט
***** וואדמיר
***** לארענס
*** קווינס
**** בעיסוואטער
**** פאר ראקעוועי

** זשארזשיע
*** אטלאנטא
*** סאוואנאה

** אילינוי
*** שיקאגא
**** סקאקי

** וואשינגטאן
*** סיאטל
**** מערסער איילענד

** טעקסאס
*** היוסטן
*** דאלאס

** מערילענד
*** באלטימור

** פלארידע
*** מיאמי
**** האליוואד
**** נארט מיאמי ביטש
**** מיאמי ביטש
*** באקא ראטאן

** מישיגן
*** דעטרויט

** אהאיא
*** קליוולאנד

**אריזאנע
*** פיניקס

** נעוועדע
*** לאס וועגאס

** מיזורי
*** סעינט לואיס

** קאליפארניע
*** לאס אנזשעלעס
*** וועלי
*** האליוואד
*** ענסיניאו
*** פיקא ראבערטסאן

** קאלאראדא
*** דענווער

### אייראפע
* איטאליע:
** רוים
** מילאן
* רוסלאנד 
**מאסקווע
* אוקריינע
** קיעוו
* דייטשלאנד
* אונגארן
** בודאפעסט
* עסטרייך
** וויען
* ענגלאנד
** לאנדאן
*** סטעמפארד היל
*** גאלדערס גרין
*** עדזשווער
*** הענדאן
** גייטסהעד
** מאנטשעסטער
* בעלגיע
** אנטווערפן
* פראנקרייך
** פאריז
** שטראסבורג
** סארסעל
** מארסעי
* שפאניע
** בארצעלאנע
** מאדריד
** מאלאגא
* גיבראלטאר

### אויסטראליע
** מעלבארן
** סידני
*** באנדיי

קאטעגאריע:יידן
קאטעגאריע:געאגראפיע
ב' אלול

די טעג ווען ב' אלול קען געפאלן:

## יידישער קאלענדאר
* די ספרדישע קהילות הייבן אן זאגן סליחות (אז דער טאג געפאלט שבת - הייבט מען אן זאגן סליחות זונטאג, ג' אלול)

## געבוירן
* ה'תרע"ג - רבי שמואל וואזנער, חרדישער רב און אלטוועלטליכער פוסק, מחבר פון "שבט הלוי" (נפ' ה'תשע"ה).

## יארצייטן 
לינקס|100px|באיאנער רבי פון לעמבערג
* ה'תש"ב - הקדוש רבי אברהם יעקב פרידמאן, באיאנער רבי אין לעמבערג
* ה'תש"ו – רבי אליעזר האגער, וויזשניצער רבי, בעל "דמשק אליעזר"
נשמה

דער הימלישער זעהל אינעם מענטש ווערט גערופן **נשמה**.

## באדייט פון נשמה 
**נשמה** איז טייטש אטעם, אבער עס איז נישט קיין פיזישער גליד אדער ארגאן אינעם מענטש. עס איז א ספריטואלער באשטאנדטייל.

שבת קודש ווייסן מיר, באקומט יעדער איד (ווער ס'איז זוכה) א נשמה יתירה. וואס דאס איז גענוי, איז אומבאוואוסט, פינקט ווי די דער ארגינלעע נשמה איז פארהוילן, איז די **נשמה יתירה** אויך פארהוילן.

## די נשמה אין דער גוי'ישער וועלט 
טראצדעם וואס מיטן פיזישן אויג, זעט מען נישט קיין נשמה, און מ'קען איר נישט טאפן אדער שפירן פיזיש, איז דאך פאראן ביי פראפעסארן, דאקטוירים, און מעדיצינישע וויסנשאפטלער די אלוועלטליכע אנגענומענע דאגמע פון נשמה, וואס איז א העכערער גייסט וואס רוהט אינעם מענטש. און כל זמן דער מענטש האט דעם גייסט לעבט ער, און ווען ער פארלאזט אים, שטארבט ער.

## פארשידענע מיני נשמות 
אויף א גאר ערליכן מענטש, דרוקט מען זיך אויס: **ער האט א הייליגע נשמה**.
אויף א פארפוילטן קערל, דרוקט מען זיך אויס, ער האט א פארדארבענע נשמה.
חסידישע רביים זאגן נאך פון בעל שם טוב אז יעדן טאג באקומט דער מענטש א נייע נשמה. לויט ווי ער האט זיך אויפגעפירט נעכטן (וועמענס און צי וואס?).

קאַטעגאָריע:אמונה
קאַטעגאָריע:טעאלאגיע
בין הזמנים

**בין הזמנים** איז צווישן די רעגולערע זמנים אינעם סדר פון ישיבות.

## וואס איז בין הזמנים?
די פעריאדע ווען ישיבות זענען פארמאכט און די בחורים (תלמידי הישיבה) געפינען זיך אויף דאטשע.
די בחורים דרייען זיך ארום אין די גאסן שלינק און שלאנק און האבן נישט וואס צו טאן מיט'ן טאג.
ס'איז נישט קיין סדרים און קיין משגיחים און איז א פלאג פאר יעדע טאטע און מאמע.

## ווען איז בין הזמנים?
ביי חסידישע ישיבות איז עס פון גאנץ חודש ניסן און גאנץ חודש תשרי.
ביי ליטווישע ישיבות, איז עס אין עטליכע וואכן אין די זומער מאנאטן,אין אב פון נאך תשעה באב, ביז ראש חודש אלול, און גאנץ חודש ניסן, און פון נאך יום כיפור ביז ראש חודש חשון.

## היסטאריע פון בין הזמנים
*די **בין הזמנים** האט זיך געשאפן אין דער אלטער היים, ווען די בחורים האבן געדארפט אהיים פארן צו זייערע עלטערן אויף פסח און אויף סוכות. דאס אהיימפארן מיט א פערד און וואגן, אדער מיט די שנעלצוג, האט גענומען פאר די בחורים באלד צוויי וואכן, מ'האט זיך געדארפט אריינשלעפן אין די שטאט, זיך שלעפן פון איין באן צו די צווייטע, האט מען נאטירליך נישט געקענט זיין אין ישיבה.
***בין הזמנים** אין ניסן און תשרי איז א זאך וואס ווערט שוין געברענגט אין דער גמרא מסכת ברכות אין פרק כיצד מברכין. דאן איז דאס געווען פאר די שניט אום תשרי און די פלאנצן אום ניסן.
*די ליטווישע ראשי ישיבות האבן נישט געוואלט קאליע מאכן די אלול ווינט, האבן זיי געמאכט בין הזמנים אום אב, און אוועקגענומען די בין הזמנים פון תשרי אויף ביז נאך יום כיפור.

קאטעגאריע:סאציאלאגיע
קאטעגאריע:ישיבות
גסיסה

**גסיסה** איז די קריטישע מינוטען אדער שעה'ן, ווען דער מענטש האלט ביי די לעצטע פאזע איידער ער הויכט אויס די נשמה.

צאנקעט (אידיש).

## סימנים פון גסיסה 
עס זענען פאראן עטליכע סימנים וואס דייטן אן, אז דער מענטש איז יעצט אינעם גסיסה סטאטוס (צושטאנד).
# שפייעכץ רינט פונעם מויל.
# די אויגן דרייען זיך איבער.
# די שפייעכץ גייט נישט אראפ. נאר זאמעלט זיך אן.

ווען איינע פון די אויבנדערמאנטע געשעענישן פאסירן צו א קריטיש-קראנקען מענטש, איז ער אין א גסיסה צושטאנד, און קען א ליאדע מינוט אויפהערן צו לעבן, און אויסהויכן די נשמה צו גאט.

קאטעגאריע: סאציאלאגיע
קאטעגאריע: מעדיצין
שאק

א שאק איז אן ספאנטאןער אויפשוידער.

## באדייט פון שאק/שאקירונג
ווען עמיצער זעט/הערט עפעס א שרעקליכע זאך, ווערט ער שאקירט. דערציטערט. צעטרייסעלט, וואס שטעלט אין אריין אין א פאזע פון עמאציאנעלער צעשאקולונג, און ער קען נישט קומען צו זיך פון דעם שאק און דערציטער וואס האט אים באנומען.

אן עלעקריק שאק, איז א שאקירונג וואס דער מענטש גייט דורך, ווען ער קומט אין בארירונג מיט א לעבעדיגען עלעקטריק דראעט, וואס האט אים עלעקטרעזירט און ער באקומט א שאק.

פון א ערנסטן עלעקטרישן שאק, קען מען אויסהויכן די נשמה, נישט צוליב דעם שאק, נאר צוליב די הויכע מאס עלעקטריציטעט וואס שיסט אריין אינעם מענטש, קען ער שטארבן.

קאטעגאריע: סאציאלאגיע
קאַטעגאָריע:עלעקטראניק
עמאוציע

דער "געפילישער" עלעמענט וועלכעס ווערט אויסגעדרוקט אין "הארץ שפראכע", אין צייטן פון ליידן אדער פריידן, הייסט "עמאציע".

## באדייט פון עמאציע
די עמאציע איז אן הארמאנישער פאראדאקס וואס ווערט אויסגעגאסן אויפן מענטשן או באנעמט אים פון זיין אינערליכע געפיל, וואס ער קען אליינס נישט קאנטראלירן. דער מענטש איז נישט דער באלעבאס אויף זיינע הארמאנען וועלכע שפילן אויס, און ווען דער דאזיגער מענטש ווערט **עמאציאנעל**, ווערט זיין לאגישער געדאנקעגאנגען און נערווען-סיסטעם גענצליך "אונטערטעניג" צו זיינע געפילן פון וועלכע ער ווערט גענצליך איבערגענומען.

פרויען זענען געווענליך מער עמאציאנעל ווי מענער, און דערפאר טוען זיי מער מאל זאכן צוליב געפילן. און דאס איז צוליב זייערע קאמפלירטע הארמאנען, פון וואס די גענעטישע געשטעל פון א פרוי איז באשאפן.

קאטעגאריע: סאציאלאגיע
קאטעגאריע:געפילן
י"ב אלול

## יארצייטן
* ה'תקפ"ז – דער רבי ר' בונים (געב' ה'תקכ"ה)
* ה'תקפ"ח - רבי משה אליקים בריעה האפשטיין פון קאזשניץ
נטילת ידיים

**נטילת ידים** איז איינע פון די 7 מצוות וואס די חכמים האבן מתקן געווען זיך צו וואשן די הענט מיט א קווארט כדי צו רייניקן דעם קערפער פון טומאה. כאטש וואס היינט נאך וואס דער בית המקדש איז חארעב איז באטל געווארן הלכות טומאה, טראצדעם האבן די חכמים מתקן געווען זיך צו וואשן די הענט צו פארשווינדן די טומאה פון דער קערפער.

## ווען
* פאר ווען מען עסט א חשוב'ער מאכל.
* אין דער פרי ווען מען שטייט אויף פון שלאף.
* נאך וואס מען רורט אן אומרייניגע פלעצער אין קערפער.
* פאר ווען מען גייט דאווענען.
* נאכן שערן די נעגל.
* נאכן שערן די האר.
* נאכן ארויסקומען פון א באדע צימער אדער פון בית הכסא.
* כהנים פאר ברכת כהנים.

זעט אויך: מקווה

קאטעגאריע:תרי"ג מצוות
קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
מצוה

איז טייטש א **געבאט**. דאס ווערט גענוצט אויף זאכן וואס די תורה האט באפוילן פאר אידן צו טאן.

## סארטן מצות 
### מצוה עשה 
דאס איז א באפעלונג וואס די תורה זאגט אז מען דארף טאן עפעס, פון די סארט מצות זענען: לולב, אתרוג, און ציצית.

### מצוה לא תעשה 
דאס איז א באפעלונג וואס די תורה זאגט אז מען זאל 'נישט' טאן עפעס, פון די סארט מצות זענען: נישט גנבענען, נישט גלוסטען.

### מצוה עשה דרבנן 
דאס איז א באפעלונג וואס די רבנן פון די משנה, גמרא, אדער אנשי כנסת הגדולה האבן באפוילן, פון די מצות זענען: נטילת ידים, חנוכה.

### איסור דרבנן 
דאס זענען באפעלונגן וואס די רבנן פון די משנה, גמרא, אדער אנשי כנסת הגדולה האבן באפוילן נישט צו טאן, פון די מצות זענען: מוקצה, אדער באדן אום שבת.

### שבע מצות בני נח 
דאס זענען זיבן מצות וואס גוים זענען אויך באפוילן צו היטן.

## מצוה הבאה בעבירה
## צאל מצוות 
עס זענען דא 613 מצות אין די תורה. 248 פון די זענען מצות עשה, און 365 זענען לא תעשה.

*עס זענען דא אזעלכע וואס לייגן אלס צו נאך מצות, ווי למשל מען קען הערן ווי מענטשן זאגן: יענעם איז א מצוה מן התורה אנציהאקן די ביינער.

* זעט אויך: **תרי"ג מצוות**
*
כרפס

**כרפס** איז איינע פון די סימנים פונעם סדר פסח ביינאכט.

פסח ביים סדר פירט מען זיך צו איינטינקען א שטיקל כרפס (גרינצייג) אין זאלץ-וואסער (צו געדענקען די טרערן פון די יידן ווען זיי זיינען געוועזן קנעכט אין מצרים). לויטן רמב"ם טינקט מען דעם כרפס אין חרוסת.

ס'איז דא וואס נוצן קארטאפל, טייל נוצן רעטעך. יעדערער טוט וויאזוי ער האט געזען ביי זיין פאטער.

אין דער גמרא שטייט נישט אז מען נעמט פסח ביינאכט כרפס נאר עס שטייט מען זאל נעמען א גרינצייג, און לויט דעם קען מען נעמען סיי וועלכע גרינצייג, אין די שפעטערדיגע מפרשים שטייט מען זאל נעמען כרפס ווייל זי איז ראשי תיבות ס פרך אז 600000 אידן האבן געארבעט שווער אין מצרים,

די גרינצייג סעלערי רופט זיך אין אראביש כרפס, און ווען עס שטייט אז מען זאל מהדר זיין נאך די גרינצייג כרפס מיינט מען סעלערי, פאר א קלארער ערקלערונג קוקט אין הגדה של פסח עיוני ההגדה פון הרב חיים בעניש. 
קאַטעגאָריע:ליל הסדר
ל"ט מלאכות

דאס אפהיטן דעם שבת קומט מיט עטליכע מצות עשה, און 39 מצות לא תעשה.

## די 39 מלאכות מדאורייתא
די ל"ט אב מלאכות זענען איינגעטיילט אין עטליכע קאטעגאריעס.

*מלאכות וואס האט צו טאן מיט ווייץ (לאנדווירטשאפט)
אין דער קאטעגאריע זענען דא 11 מלאכות.
#הזורע - זייען און פלאנצן
#החורש - אקערן
#הקוצר - שניידן
#המעמר - זאמלען
#הדש - דרעשן
#הזורה - צעווארפן
#הבורר - אויסקלייבן
#הטוחן - מאלן
#המרקד - טאנצן
#הלש - קנייטן
#האופה - באקן

*מלאכות וואס האט צו טאן מיט נייען 
אין דער קאטעגאריע זענען דא 23 מלאכות.
# גוזז - שערן

די איבריגע מלאכות זענען איבער בויען. קניפן און אויפקניפן.

## תולדות
די 39 מלאכות זענען אב מלאכות, וואס מיינט אז אונטער זיי איז פאראן תולדות. וועלכע מער טאר נישט טאן אום שבת פונקט ווי די אבות. פון תולדות זענען: אויסקוועטשן וואס איז א תולדה פון הדש. אדער גיסן וואסער אויף זאמד ווי עס קען וואקסן איז א תולדה פון הזורע.

### שבות
עס זענען אויך דא שבות, וואס די רבנן האבן גוזר געווען אויף זיי, אז מ'זאל זיי נישט טאן אין שבת, ווייל זיי זענען גאנץ ענדליך צו א מלאכה, אדער וועגן מאכן אן אפהאלט אז מען זאל נישט קענען צוקומען צו א מיסברויך פון טאן א מלאכה.

## בילדער פון ל"ט מלאכות

Image:Farmer plowing.jpg|החורש (אקערן)
Image:Batteuse 1881.jpg|הדש (דרעשן)
Image:Schect.jpg|המפשט אפשינדן די (הויט)
Image:Extincteur-essence-2.jpg|המכבה (אויסלעשן)
Image:Streichholz.jpg|המבעיר (אנצינדן)

קאטעגאריע:שבת
*
יום טוב

קליין|מרכז| סוכה פון חג הסוכות

**יום טובֿ** בײַ אידן איז אַ טאָג וואָס די תורה האָט אָנגערופן "מקרא קודש" ווען מען טאָר נישט טאָן געוויסע מלאכות, און מען פרייט זיך מיט אַ פליישיגע סעודה און ווײַן, און מיט נײַע קליידער.

די מלאכות וואָס מען טאָר נישט טאָן איז אַזוי ווי שבת, אָבער אַ מלאכה פון "אוכל נפש", למשל, קאָכן און מאַכן גרעסער א פײַער, מעג מען יאָ, ווי אויך טראָגן.

עס איז א גוטער טאג, וואס איז א יומא דפגרא. מ'מאכט גרויסע סעודות. און מען איז פרייליך און גוטמוטיג, געווענליך איז דאס אויך א רוה טאג דורכן פייערן.

ווען דער בית המקדש איז געשטאנען האט מען יעדן יום טוב מקריב געווען ספעציעלע קרבנות אויפן מזבח.

אין דער תורה איז דאס אנגערופן חג לה', און די גמרא זאגט חציו לה' וחציו לכם, אבער היינט הייסט א חג וואס איז גארנישט מיטן אידישן גאט א חגא.

## אידישע ימים טובים פון דער תורה 
קליין|150px|סוכה
די תורה רעכנט אויס זיבן טעג אין יאר פאר ימים טובים:
* פסח (חג המצות) - ט"ו ניסן און כ"א ניסן
* שבועות (חג הביכורים) - ו' סיון
* ראש השנה (בכסא ליום חגנו)  - א' תשרי
* יום כיפור (שבת שבתון) - י' תשרי
* סוכות (חג האסיף) - ט"ו תשרי
* שמיני עצרת (עצרת) - כ"ב תשרי

היינטיגע צייטן האלט מען ראש השנה צוויי טעג, א' תשרי און ב' תשרי.
אין חוץ לארץ האלט מען א צווייטן טאג יעדן יום טוב, אחוץ יום כיפור.

די אלע טעג ווערן גערופן אין דער תורה "מקראי קודש", וואס מען טוט נישט קיין מלאכה. יום כיפור, אזוי ווי שבת, זענען אלע מלאכות אסור. די אנדערע ימים טובים מעג מען טון א מלאכת אוכל נפש, למשל מען מעג קאכן און באקן, און טראגן אין א רשות הרבים וואס מען דארף אויף יום טוב. חול המועד איז אסור אין געוויסע מלאכות. 

יעדער יום טוב האט זיין באזונדערע מצווה: פסח עסן מצות, סוכות זיצן אין דער סוכה, ראש השנה בלאזן שופר און יום כיפור פאסטן. ביי אלע ימים טובים, אזוי ווי שבת, צינדט מען ליכט. ווען מען האט געהאט א בית המקדש, איז געווען דריי מאל א יאר, פסח, שבועות און סוכות, א מצווה פון עלייה לרגל, דעריבער הייסן די דריי ימים טובים די "שלוש רגלים", ווען מען איז מקריב אויפן מזבח עולת ראייה און שלמי חגיגה.

## ווען איז יום טוב 
250px|קליין|דער סדר טיש

פסח הייבט זיך אן דעם 15טן טאג אין ניסן.

שבועות איז 7 וואכן נאכ'ן עומר. וואס קומט אויס 6 טאג אין סיון.

ראש השנה איז דעם ערשטן טאג אין תשרי.

יום כיפור איז דעם צענטן טאג אין תשרי.

סוכות הייבט זיך אן דעם 15טן טאג אין תשרי.

שמיני עצרת איז א טאג נאך וואס סוכות ענדיג זיך. (אויפהאלטונג).

## זעט אויך 
* שבת
* ראש חודש
## וועבלינקען
*

*
שבת הגדול

דער שבת פאר פסח הייסט **שבת הגדול**. עס איז דא פארשידענע פירושים פארוואס מ'רופט אים שבת הגדול.

* ווייל מען זאגט אין דער הפטורה פון דעם שבת דעם פסוק "הנה אנוכי שולח לכם את אליהו הנביא לפני בוא יום ה' **הגדול** והנורא" מלאכי, ג, כ"ג (מהרש"ל)
* די אידן זענען באפוילן געווארן אין דער תורה "שה לבית אבות שה לבית" (שמות, י"ד ד') שטייט אין מדרש אמרו בני ישראל: " הן נזבח תועבת מצרים לעיניהם ולא יסקלונו"! אמר להם הקב"ה: עתה תראו הנס הגדול שאעשה. און די מצריים האבן טאקע נישט געטשעפעט די אידן. זכר לנס רופט מען אים שבת הגדול.
* ווייל דעם שבת האבן די אידן מקיים געווען דעם ערשטן באפעל פון באשעפער, רופט מען דעם טאג הגדול אזוי ווי א בר מצוה בחור ווערט א גדול. (אבודרהם, מביא בספרו "פירוש הברכות והתפילות").
* עס איז געווען אמאל א מנהג צו באקן גרויסע חלות פון אלע מעהל וואס איז געבליבן פון א גאנץ יאר. די "גרויסע" חלות האט מען צוטיילט פאר ארימע לייט.
* דער גדול העיר זאגט א דרשה דעם שבת, רופט מען אים שבת הגדול.
* עס איז דא וואס זאגן אז באמת רופט מען דעם שבת "שבת הגדה" אויף דעם וואס די אשכנזים ליינען די הגדה דעם שבת, בטעות איז עס געווארן במשך די דורות פון הגדה צו הגדול.
* ווייל די תורה זאגט "וספרתם לכם ממחרת השבת", רופט מען דעם שבת "שבת הגדול" צו זאגן אז מען דארף אנהייבן "ספירה" נאך דעם ערשטן טאג יו"ט (שבת הקטן) נישט שבת (שבת הגדול). (מהרש"ל)

## מנהגים פון שבת הגדול 
* אין יעדער געמיינדע איז איינגעפירט אז דער רב גיט איבער א דרשה פאר'ן עולם.
* אשכנזים זאגן א טייל פון דער הגדה של פסח ביז "לכפר על כל עוונותינו".
* מען ליינט א באזונדערע הפטורה (פון מלאכי ג') "וערבה לה' מנחת יהודה וירושלים".

קאַטעגאָריע:פסח
קאַטעגאָריע:שבת
לי עוועניו

**ליע עוועניו** איז די אומאפיציעלער הויפט גאס אין די חרידישע געגענט אין וויליאמסבורג ברוקלין.

עס איז די מיטלסטע עוועניו פון פינעף עוועניוס וואס לויפען אדורעך אין וויליאמסבורג. 
ס'האט די גרעסטע קאנסטעטראציע פון געשעפטען און די געגענט.  
עס דינט אלס א פארבונדונג שטראסע פונעם וויליאמסבורגער בריטש [וואס פארבונד ברוקלין צי מענהעטען] צי די אויסערען דרום געגענטער פון וויליאמסבורג. עס איז פארבאטען צי פארקען פון 4-7 נאכמיטאג ציליב די ראש אייער טראפיק וואס די וויליאמסבורגער בריטש פראדעצירט און דיע שטונדען.
עס פאנג זיך אן ביי קליימער סט. ביי די וויזניצע[מאטעלע] מוסדות/בית המדרש און עס לויפט פאר 13 גאסען ווי עס טוישט זיך די נאמען אויף נארסטענד עוועניו וואס דאס שנייד אדורעך ביז די אנדערע עק ברוקלין.

קאטעגאריע:באקאנטע גאסן
יודל גרובער

**יודל גרובער** (פולער נאמען: יהודה ירחמיאל הלוי גרובער) איז עוסק אין דיני תורות היינט צוטאגס. ער דינט סיי אלס טוען רבני, און סיי אלס דיין/בורר. אויך האט ער זיין אייגענעם בית דין וואס רופט זיך בית דין צדק אורחות משפט.

ער האט געלערנט אין ישיבת חתן סופר, נאכער אין דער סלאבאדקער ישיבה אין בני ברק, וואו ער האט געלערנט גאנץ ש"ס, און האט געקענט גאנץ ש"ס צו דער חתונה.

ער איז דער וואס האט אויף געבויעט די כשרות חלק פון התאחדות הרבנים, זייענדיג א פאכמאן אין כשרות.

ער איז געווען פון די שטארקע אוסרים ביי דער פרשה פון קרית יואל סקול דיסטריקט.

קאטעגאריע:טוענים רבניים
קאטעגאריע:געזעץ
קאַטעגאָריע:בית דין צדק
מעגאבייט

א **מעגאבייט** איז אן איינצלהייט גענוצט אין פארבינדונג מיט קאמפיוטערס אויף צו מעסטן א שטיקל *דאטא*.

איין מעגאבייט באשטייט פון 1024 קילאבייטס.

איין **קילאבייט** באשטייט פון 1024 בייטס.

איין **בייט** באשטייט פון אכט ביטס.

אויף צו פארגרינגערן, קען מען זאגן אז א **מעגאבייט** איז בערך א מילאן בייטס. א בייט איז דער קלענסטער מאס פון א שטיקל דאטא, און דאס איז צוזאמגעשטעלט פון אכט ביטס וואס יעדע פון זיי קען זיין אן איינס אדער א זערא.

קאטעגאריע:מאס
קאַטעגאָריע:אינפארמאציע
ביט

**ביט** מיינט איין פינגער (דיג'יט) אין א נומערן סיסטעם וואס איז געבויט אויף די נומער צוויי.

* **ביט** קומט פון די ווארט ''ביינערי דיג'יט'' ביינערי מיינענדיג צוויי, און דיג'יט מיינענדיג פינגער.

* **ביט** איז די קלענסטע פרעם פון קאמפיוטער דאטא.

* א קאמפיוטער איז א מאשין וואס ארבייט דורך עלעקטריק, און עלעקטריק קען נאר זיין אין איינס פון צוויי סיטואציעס, אדער אויף, אדער שלאפענדיג. דערפאר איז אלעס אין א קאמפיוטער געבויט אויף א נומערן סיסטעם וואס איז געבויט אויף די נומער צוויי.

## זעה אויך 
* נומערן סיסטעם

קאטעגאריע:קאמפיוטעריי
וויקימעדיע פונדאציע

left|thumb|150px|וויקימעדיע לאגא
**וויקימעדיע פונדאציע** (וויקי-מעדיע) איז דער שירעם פונדאציע וואס פירט אן מיט אלע שפראכן וויקיפעדיעס, איבער 260 אין צאל, וואס זענען אלע איין גרויסער פיל-שפרעכיגער פרייער אנציקלאפעדיע פראיעקט אונטער די בעלות פון די נישט-פאר-פראפיט ארגאניזאציע, הויפטקווארטירט אין פלארידע, געגרינדעט דורך זשימי וועילס. 

די וויקימעדיע פונדאציע איז אזא סארט וואולטעטיגע ארגענעזאציע וואס האט אויף זיך געלייגט דעם ציל צו ברענגען דעת און וויסענשאפט צו יעדן מענטש אויף די וועלט פריי אן אפצאל, און דאס קונה זיין אויף אזוי שטארק אז ער זאל דאס ווייטער פארברייטערן ביז ארויס פון די גרענציען פון איר אמת, דורך דעם וואס זיי שענקן צו יעדן די בעלות צו זאגן וואס איז אמת. 

דאס ווערט דורכגעפירט דורך אויסנוצן די מאדערנע **וויקי** סאפטווער פלאטפארמע; וואס לאזט יעדן איינעם ענדערן אייניג און מיט קאנסענסוס צוזאמען אויפאמאל יעדעס ענין. אזוי ארום האט די פונדאציע אוועקגעשטעלט אן ענציקלאפעדיע אין כמעט יעדער שפראך אויף דער וועלט, אין פארעם פון וויקיפעדיעס. אבער נישט בלויז ענציקלאפעדיעס נאר אויך פרייע ווערטערביכער, אין יעדער שפראך, אין פארעם פון וויקיווערטערבוך. און אזוי ווייטער בילדער און ביכער זאמעלונגען און נאך פילע פראיעקטן וואס באפרייט די מענטשליכער וויסענשאפט פארן יעדן מענטש אייניג. 

די פונדאציע גיט זיך בעיקר אפ אין די טעכנישע אינציאטיוו און גרינדונג פון די פראיעקטן, אבער נישט אין איר ווערטשאפט, ווי צום ביישפיל טוט זי בלויז אויפהאלטן אירע סערווערס, דורך פאנדרעיזינג, וואס קאסט אפ שווערע מיליאנען א יאר. אבער זיי קענען אבסאלוט גארנישט אריין רעדן בנוגע די אינהאלט פון די דאזיגע פראיעקטן, נאר לאזן די וואלענטורן שאפן קאנסענסוס איבער יעדעס ענין וויאזוי און וואס פונקטליך עס זאל דאקומענטירט ווערן און וויאזוי עס זאל ווערן אויסגעשטעלט די סאפטטוועיר און די דעזיין דערפאר. 

עס איז אזוי אויסגעשטעלט אז אלעס וואס מען שרייבט ווערט אטאמאטיש באפרייט פאר יעדן צו קאפירן און זיך באנוצן אן רשות פארן אייגענעם געברויך פון דער גאנצער וועלט, דעריבער קען מען נישט דארטן קאפירן גארנישט וואס האט עפעס קאפירעכטן.

## וויקי פראגראם 
זיי געבן פאר אומזינסט דעם פראגרעם וואס ווערט גענוצט אין וויקיפעדיע, אזוי ארום קען זיך יעדער עפענען א וועבסייט מיט אן אייגענער וויקיפעידיע, און עס עקזיסטירן אויפן אינטערנעט אסאך אזאלכע וועבסייטס. איינער פון זיי, און באקאנט פאר אידיש רעדדערס, איז די וויקיפעדיע אפטיילונג פונעם אידישע וועלט וועבסייט.

## וועבלינקען 
* די וויקימעדיע וויקי ווי מען דיסקוטירט אלע וויקימעדיע פראיעקטן. 

*
העקסאדעצימאל סיסטעם

**העקס** (פון  = זעקס) איז א נומערן סיסטעם וואס איז געבויט אויף א באזע זעכצן. דאס ווארט העקס איז א פארקיצערונג פון "העקסאַדעצימאַל"

* דאס נוצט מען ווען מען ארבעט מיט קאמפיוטערס אלס א פארקירצערונג צו בינארישע נומערן.

## סימבאלן 
## ציילן 
צו ציילן אין **העקס** פאנגט מען אן פון 0 און מען לייגט צו דעם קומענדיגן סימבאל אין ראנג פאר דעם קומענדיגן נומער, אזוי אז 7 איז זיבן, A איז צען, און F איז פופצן. (זעט טאבעלע אויבן.)

ווען מען האט שוין נישט קיין סימבאלן, לייגט מען צו א קאלום וואס ווייזט וויפיל מאל מען זאל אויסרעכענען די באזע זעכצן. אזוי אז 10 איז זעכצן און 27 איז ניין און דרייסיג ווייל עס מיינט צוויי מאל זעכצן (פון די זעכצנער קאלום, וואס איז איין מאל זעכצן) מיט זיבן, וואס איז צוזאמען ניין און דרייסיג.

און 4567 איז זיבעצן טויזנט זיבן הונדערט זיבן און זעכציג, ווייל עס מיינט פיר מאל זעכצן מאל זעכצן מאל זעכצן (פון די פיר טויזנט זעקס און ניינציג קאלום) מיט פינף מאל זעכצן מאל זעכצן (פון די צוויי הונדערט זעקס און פיפציגער קאלום, וואס איז איין מאל זעכצן מאל זעכצן) מיט זעקס מאל זעכצן מיט זיבן, וואס צוזאמען איז זיבעצן טויזנט זיבן הונדערט זיבן און זעכציג.

## פארקירצערונג פון בינארישע נומערן 
די בינארישע נומערן סיסטעם איז די ריכטיגע נומערן סיסטעם וואס א קאמפיוטער ניצט, אבער מיט בינארישע ציפערן ווערן נומערן זייער לאנג צו שרייבן, און דעריבער זייער שווער צו ליינען. למשל הונדערט טויזנט וואס מען שרייבט אין דעצימאל 100000 שרייבט מען און ביינערי 11000011010100000 און אין העקס 186A0.

עס קומט אויס אז יעדער פינגער (דיג'יט) אין העקס ווייזט די זעלבע וואס פיר פינגער אין ביינערי, אזוי אז א בייט וואס איז אכט פינגער אין ביינערי איז נאר צוויי פינגער אין העקס.

## זעט אויך 
* נומערן סיסטעם
* בינארישע סיסטעם
* דעצימאל
* 64 באזע

קאטעגאריע:נומערן סיסטעם
באזע 64

**באזע 64** איז א נומערן סיסטעם וואס איז געבויט אויף באזע פיר און זעכציג.

* דאס נוצט מען געווענליך פאר צולייגן אן אטעטשמענט צו א בליצבריוו.
* דאס נוצט מען נישט פאר ציילן.

## באניץ 
א קאמפיוטער נוצט בייטס מיט ביטס פאר די דאטא עס ארבייט מיט.
בליצבריווען ווערן געשיקט מיט א פראטאקאל וואס רופט זיך SMTP. SMTP איז א ASCII BASED פראטאקאל וואס ניצט בוכשטאבן וואס קענען געדריקט ווערן אלס די דאטא וואס עס שיקט. ווייל דאטא איז נארמאל נישט נאר בוכשטאבן אבער אויך בייטס וואס זענען חלקים פון א פראגראם אדער דאטא פאר א פראגראם, דעריבער האט אויסגעפעלט א וועג צו קענען שיקען דאטא וואס איז אויך נישט נאר בוכשטאבן.

## סימבאלן 
*A - Z
*a - z
*9 - 0
און נאך צוויי וואס פאר בליצבריוון איז עס:
*+
*/
און די סימבאל  איז א ספעציעלער קאד.

## וועג פון ניצן 
דאס ניצט פיר און זעכציג סימבאלן, וואס אין ביינערי קומט אויס צו זעקס פינגער (דיג'יטס) וואס איז די זעלבע ווי זעקס ביטס. דערפאר נעמט מען דריי בייטס אויפאמאל און מען לייגט דאס אויס איינס נעבן די אנדערע, אזוי אז מען האט פיר און צוואנציג ביטס. פון דעם מאכט מען פיר **בעיס 64** פינגערס. אויב האט מען נישט קיין דריי בייטס דעמאלטס לייגט מען צו נול בייטס.

## זע אויך 
*נומערן סיסטעם
*בליצבריוו
*העקס
*דעסימאל
*ביינערי

## וועבלינקען 
RFC 1421 Privacy Enhancement for Electronic Internet Mail

RFC 2045 MIME

RFC 3548 The Base16, Base32, and Base64 Data Encodings

קאטעגאריע:בליצפאסט
קאטעגאריע:מאטעמאטיק
איי.די.טי.

קליין|250px|זייער לאגא
**איי.די.טי** IDT איז א ריזיגער טעלקאמוניקאציע קאמפאני קווארטירט אין נוארק, ניו דזשערסי. עס האלטן זיך דארטן אויף א ישיבה און הונדערטער פרומע אידן וואס ארבייטן דארטן.

געגרינדעט און געפירט דורך האוערד דזשאונס, א בעל תשובה. 

קאטעגאריע:פירמעס
קאטעגאריע:האנדל און פינאנץ
עופעלע

קליין|250px|אַן עופֿעלע װעלכע לאַכט
אן **עופֿעלע** אדער **זויגקינד** איז א ניי געבוירן פּיצל־קינד וואס קען נאך נישט רעדן און נישט גיין און אזוי ווייטער, ביז איין יאר אלט.

קאַטעגאָריע:קינדערעלטער
יחזקאל

[left|250px|thumb|א בילד פון [מיקעלאנדזשעלא וואס מאלט אויס יחזקאל הנביא]]
**יחזקאל בן בוזי הכהן** איז געווען א נביא השם אין די צייטן פון בית ראשון און אויך נאכן חורבן הבית.

## זיין לעבן 
יחזקאל איז געווען א זון פון "בוזי הכהן", און עס זענען דא וואס זאגן אז דאס איז ירמיה הנביא.

ער געגאנגען אין גלות קיין בבל צוזאמען מיטן גלות יהויכין נאך פארן חורבן בית המקדש, און דארט האט ער געזאגט די מערהייט פון זיינע נבואות.

לויט די טראדיציע געפינט זיך די קבר פון יחזקאל הנביא אין א דערפל אין היינטיגן איראק.

## זיינע נבואות 
ער האט נבואה געזאגט איבער דעם בית המקדש השלישי וואס וועט ווידער אויפגעבויט ווערן אין ירושלים, און אז אין צוקונפט וועט פאראייניגט ווערן מלכות יהודה מיט מלכות ישראל.

אין מסכת סנהדרין איז דא א מחלוקת ווי אזוי צו לערנען די פסוקים, אויב די עשרת השבטים וועלן זיך אמאל אומקערן און זיך פאראייניגן מיט די אנדערע שבטים. פארט אבער איז אנגענומען ביי אידן אז ווען די נבואה פון יחזקאל וועט מקוים ווערן, וועלן אלע אידן, אויך פון די עשרת השבטים, זיך אומקערן קיין ירושלים און גאט וועט זיי בויען דעם דריטן בית המקדש.

## תחיית המתים 
יחזקאל הנביא האט אויפגעשאקלט די וועלט ווען ער האט באוויזן תחיית המתים און צוריקגעברענגט פילע טויטע צום לעבן אויפן באפעל פון גאט, ווי עס שטייט אין ספר יחזקאל**:**

## זעט אויך 
*ספר יחזקאל

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:נביאים
קאַטעגאָריע:כהנים
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
נס

א **נס** איז א וואונדערליכע געשעעניש וואס מען קען נישט אויסרעכענען פון פאראויס לויטן געווענליכן נאטורליכן ווירשטשאפט אז אזוינס וועט פאסירן.

עס זענען פארהאן צוויי סארט נסים. די ערשטע איז א איבערנאטורליכע געשעעניש וואס איז נישט מעגליך עס זאל פאסירן לויטן נאטור. נאכדעם זענען דא אזעלכע נסים וואס איז יא מעגליך לויטן נאטור, נאר געווענליך געשעט עס נישט און נארמאלערהייט וואלט זיך עס אנדערש אויסגעלאזט, "פונקט" איז געשען אזוי און אזוי, אנדערש ווי פאראויסגעשאצט. היינט געשעען בעיקר די נאטורליכע נסים און דאס איז וואס מען רופט היינט א נס.

רעליגיעזע גלייבן אז דאס איז די האנט פון באשעפער צו פארדרייען די נאטור וואס ער האט באשאפן פאר א סיבה.

עס שטאמט אויך פון זעלבן ווארט נס- אויפהייבונג. נסיון- פריוו, מיינענדיג אז ווען א נס געשענט איז דאס אויך א פריוו וואס מען ברויך ווערן דערהויבן דורך דאס. און נישט חלילה וחס אראפנידערן מאראליש.

קאטעגאריע:מצוות און מנהגים
קאטעגאריע:נאטור
קאטעגאריע:גייסטליכקייט