open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
קארדיף

**קארדיף** (ענגליש: *Cardiff*; וועלשיש: *Caerdydd*) איז די הויפטשטאט פון וויילס, איינער פון די פיר נאציעס וואס צוזאמשטעלן דאס פאראייניגטע קעניגרייך. ער געפינט זיך אין דרום פון דער גלאמארגאן גראפנשאפט אויף ברעג ים, אין דעם געגנט וואו דער טאף טייך פלוסט אריין אינעם בריסטאלער קאנאל.

אין דעם 2010 צענזוס האט מען געציילט 341,000 איינוואוינער, די גרעסטע שטאט אין וויילס און די 16טע גרעסטע אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך. מען האט דערקלערט קארדיף א שטאט אין 1905 אין די הויפטשטאט פון וויילס אין 1955. 

קארדיף האט זיך גיך אנטוויקלט צוליב די קוילן אינדוסטריע אין וויילס. קוילן פון די וועלשע מינעס האט מען געברענגט אין קארדיף, צומערשט אין שיפן וואס זענען געפארן אראפ דעם טאף טייך, און שפעטער מיט דער באן. פון דעם פארט פון קארדיף האט מען געשיקט קוילן צו פארשידענע צילן. צוליב קוילן האט אנטוויקלט אין קארדיף פאבריקן פון אייזן און שטאל. 

די אלטשטאט האט שטארק געליטן פונעם דייטשן בליץ ביי דער צווייטער וועלט מלחמה.

אין די 1980ער יארן האט מען פארמאכט א סאך פון די קוילן מינעס פון וויילס און די וויכטיקייט פון קארדיף איז דעריבער אראפגעגאנגען. אין 1994 האט געבויט א דאמבע אין דעם פארלאזטן פארט וואס האט געשיידט צווישן דעם פרישוואסער און ים וואסער, און דורך דעם האט זיך די שטאט ווידער אנגעהויבן זיך אנטוויקלען.

די טוריסטן ערטער פון קארדיף נעמען איין א נארמאנער פעסטונג, און א קולטיווירטן שטאט צענטער וואו עס געפינט זיך דאס ראטהויז, געריכטן, דער אוניווערסיטעט און דער נאציאנאלער מוזיי פון וויילס. 

קארדיף האט א יידישע קהילה זייט 1840. אין 1968 האט די קהילה געציילט 3,500 יידן, מיט צוויי ארטאדאקסישע שולן. איינער פון די באקאנטע קארדיפע רבנים איז געווען הרב מרדכי ראגאזניצקי.

## עקאנאמיע 
א ביסל צפון־מערב פון דער שטאט קארדיף, אין רהאנדא קאנאן טאף, בויט מען נייע פילם סטודיעס, די גרעסטע אינעם פאראייניגטן קעניגרייך. דער בי בי סי האט אנאנסירט אז ער גייט בויען נייע סטודיעס אין קארדיף בוכטע וואו מ'גייט פילמירן די טעלעוויזיע סעריע דאקטאר הו.

קאַטעגאָריע:שטעט אין וויילס
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אייראפע
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אינעם פאראייניגטן קעניגרייך
UTC+2

קליין|400px|UTC+2 2010: בלוי (דעצעמבער), אראנזש (יוני), געל (א גאנץ יאר), העל בלוי – ימען

**UTC+2** איז די צייט זאנע געריקט צוויי שעה פאר אוניווערסאלער צייט. די צייט זאנע ווערט געניצט:
* אין אפריקע, ווי דער סטאנדארטער זייגער א גאנץ יאר—צענטראל אפריקאנער זייגער
* אין מזרח אייראפע און מיטללענדישע לענדער, ווי דער סטאנדארטער זייגער בערך פון אקטאבער ביז מערץ-מזרח אייראפעישע זייגער
* אין צענטראלער אייראפע, ווי דער זומער זייגער פון מערץ ביז אקטאבער
* אין נאמיביע, ווי דער זומער זייגער פון אקטאבער ביז מערץ.

## א גאנץ יאר
### צענטראל אפריקאנער זייגער
*באצוואנע
*בורונדי
*דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא (מזרח טייל)
*דרום אפריקע
*זאמביע
*זימבאבווע
*לעסאטא
*ליביע
*מאלאווי
*מאזאמביק
*סוואזילאנד
*עגיפטן
*רוואנדע

## סטאנדארטער זייגער (צפון האלבקיילעך ווינטער)
### מזרח אייראפעישער זייגער – טעריטאריעס וואס האלטן ביי די אייראפישער פארבאנד זומער זייגער תקנות 
*אוקראינע
*בולגאריע
*גריכנלאנד
*טערקיי
*ישראל
**מערב ברעג
**עזה שטרייף
*ליטע
*לעטלאנד
*מאלדאווע
*עסטלאנד
*פינלאנד
*ציפערן
*רומעניע

### טעריטאריעס וואס האלטן אנדערע זומער זייגער תקנות
*יארדאניע
*לבנון
*סיריע

## זומער זייגער  (צפון האלבקיילעך זומער)
### צענטראל אייראפעישער זומער זייגער 
*אונגארן
*איטאליע
*אלבאניע
*אנדארע
*עסטרייך
*בעלגיע
*באסניע און הערצעגאווינע
*גיבראלטאר (פאראייניגטע קעניגרייך)
*דענמארק
*האלאנד
*דייטשלאנד
*וואטיקאן שטאט
*טשעכיי
*ליכטנשטיין
*לוקסעמבורג
*מאלטא
*מאנאקא
*מאנטענעגרא
*נארוועגיע, כולל:
**סוואלבארד און יאן מאיען
*פוילן
*פראנקרייך
*סאן מארינא
*סלאוואקיע
*סלאוועניע
*סערביע
*צפון-מאקעדאניע
*קראאטיע
*שפאניע (אחוץ די קאנארישע אינזלען)
*שוועדן
*שווייץ

### מערב אפריקאנער זומער זייגער 
*טוניסיע

## זומער זייגער (דרום האלבקיילעך זומער)
*נאמיביע

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:צייט זאנעס
פלוים

די **פֿלוים** (*Prunus domestica*) איז א  זגאל פון דער גאטונג *פרונוס* אין דער פאמיליע רויזנגעוויקסן (*Rosaceae*).

קאַטעגאָריע:פרוכט
אברהם גענאכאווסקי

הרב **אברהם גענאַכאווסקי** (א' תשרי תרצ"ז, 17טן סעפטעמבער 1936 - כ"ה תשרי תשע"ג, 11טן אקטאבער 2012) איז געווען איינער פון די ראשי ישיבות פון דער טשעבינער ישיבה אין ירושלים 45 יאר.

## לעבנסגעשיכטע
הרב אברהם איז געבוירן אין ארץ ישראל, צו זיין פאטער  אליהו משה גענאַכאווסקי און זיי מוטער ד"ר גיטא. אין זיין יוגנט האט זיך זיין משפחה געצויגן צו וואוינען אין גבעת רוקח, נאנט צום הויז פונעם חזון איש, צו וועמען איז זי געווארן מקורב. ער האט געלערנט אין דער ישיבת אור ישראל אין פתח תקוה און ער איז געווען א תלמיד פון של הרב יוסף ראזאווסקי. שפעטער האט ער געלערנט אין דער פאנאוועזשער ישיבה או דערנאך אין דער סלאבאדקער ישיבה אין בני ברק, וואו ער איז געווארן א תלמיד פון הרב יחזקאל אברמסקי. 

אין די 60ער יארן האט ער געהייראט אסתר הדסה, די טאכטער פון הרב רפאל יונה בערנפעלד, אן אייניקל פונעם חתם סופר. רפאל יונה'ס מוטער, שרל, האט געהייראט בזיווג שני רב דוב בעריש וויידנפעלד, דער טשעבינער רב. נאך זיין חתונה איז ער געווארן נאנט מיטן טשעבינער רב, זיין ווייב'ס שטיף־זיידע, ווי אויך צו אנדערע גדולי תורה , צווישן זיי דער "סטייפלער", הרב יעקב ישראל קאניעווסקי. ער האט באקומען היתר הוראה דורך רב וויידנפעלד און הרב יוסף שלום אלישיב. עטלעכע יאר האט ער געלערנט אינעם כולל פון דער סלאבאדקער ישיבה, און א שטיק צייט איז ער געווען א ר"מ אין ישיבת חמד וואס איז געווען געפירט פון רב פונעם מושב, הרב שלמה נח קרול. 

אלול תשכ"ז (1967), צוויי יאר נאף דער פטירה פונעם טשעבינער רב, האט מען אים באשטימט (לויט זיין צוואה) צו ווערן א ראש ישיבה אין דער טשעבינער ישיבה אין  ירושלים וואו ער האט אויפגעשטעלט אסאך תלמידים. אלע יארן האט ער געוואוינט אין בני ברק, נאר א גאנצע וואך פלעג ער בלייבן אין ירושלים, קערן צוריק צו זיין שטוב אויף שבת. 

## זיינע ספרים
* **חדר הורתי**  - אויף מסכת הוריות. ארויסגעגבען צום אנדענק פון זיין מוטער. 
* **בני ראם** – שיעורים ודרשות וואס ער האט געזאגט פרייטיק צונאכט אין פארשידענע שולן, ארויסגעגעבן דורך זיינע תלמידים.
* **בר אלמוגים** – בהלכות תפילה וברכות, בני ברק תשע"ג.
*ביאור על שב שמעתתא, תשע"ח.

## וועבלינקען
* שיעורי תורה של הרב גנחובסקי , אתר בינינו
* שיעורי תורה של הרב גנחובסקי , אתר קול הלשון

קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ישראל
קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים
קאַטעגאָריע:רבנים פון בני ברק
קאַטעגאָריע:תלמידים פון חזון איש
עליה אין ארץ ישראל

**עליה אין ארץ ישראל** הייסט ארויפצוגיין וואוינען אין ארץ ישראל, ווייל אין דער אידישער רעליגיע איז דאס אן העכער שטאפל אין קדושה צו וואוינען אין ארץ ישראל.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:ציוניזם
באיאן

באָיאַן (אוקרייניש: Бояни, רומעניש: Boian, רוסיש: Бояны) איז אַ דאָרף אין דער טשערנאוויצער גובערניע פון מערב אוקריינא. עס איז אין דעם נאָוואָסעליציאַ ראַיאָן נאָענט צו סאַדיגורא אין דעם היסטארישן געגנט פון בוקאָווינע.

עס איז געווען דער מאיאנטעק פון יאָן נעקולסע (Ion Neculce), שרייבער פון דער געשיכטע פון דער פּרינציפּאַליטעט פון מאָלדאַוויע אין דעם 18טן יאָרהונדערט.

## באקאנטע מענטשן פון באיאן 
* רבי יצחק פרידמאן, ערשטער באיאנער רבי

## זעט אויך 
* באיאן (הויף)

## בילדער 

Judentempel in Bojan (BildID 15657489).jpg 
Judentempel in Bojan, Innenaufnahme (BildID 15657497).jpg
Bojan in der Bukowina (BildID 15653733).jpg
Bojan (Boyany), synagogue.jpg
Bojan (Boyany). Synagogue and Rabbi's palace.jpg
Bojan (Boyany), Synagogue and Rabbi's palace.jpg

## רעפֿערענצן 
## וועבלינקען 
*  

קאַטעגאָריע:דערפער אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
טשעבינער ישיבה

די **טשעבינער ישיבה** (אפיציעל: **כוכב מיעקב**) איז אן אלגעמיינע חסידישע ישיבה ירושלים וואו הונדערטער בחורים לערנען, וואס האלט זיך שוין מער ווי פופציק יאר.
[קליין|200px|דער טשעבינער רב הרב דב בעריש ווידנפלד זון דה[כוכב מיעקב]]

## היסטאריע 
דער טשעבינער רב, הרב דוב בעריש וויידנפעלד האט אויפגעשטעלט די ישיבה אין תשט"ז ווי א נאכפאלג פון דער ישיבה וואס ער האט געפירט אין טשעבין, גאליציע. ער האט זי געגעבן דעם נאמען "כוכב מיעקב" נאך זיין פאטער, הרב יעקב וויידנפעלד, מחבר פונעם ספר "כוכב מיעקב", אב"ד הרימלאוו און א הוסיאטינער חסיד. ארגינעל איז די ישיבה געווען אין חרל"פ גאס אין שערי חסד, שפעטער איז זי אריינגעצויגן אין א נייער געביידע אין חנה גאס, לעבן שיכון חב"ד.

צוזאמען מיטן רב האט געדינט אלץ ראש ישיבה זיין איידעם, הרב ברוך שמעון שניאורסאן, וואס איז פריער געווען ראש ישיבה פון תומכי תמימים אין לוד. נאך רב וויידנפעלדס פטירה איז הרב שניאורסאן געווארן זיין ממלא מקום. דער משגיח איז געווען רבי מרדכי רימער.

נאך דער פטירה פון הרב שניאורסאן, כ"ה סיון תשס"א, האט מען באשטימט זיין עלטערן זון הרב יוסף משה שניאורסאן ראש ישיבה. זיין יונגערער זון, הרב נחום שניאורסאן, איז דער נשיא פון דער ישיבה. נאך א ראש ישיבה איז געווען הרב אברהם גענאכאווסקי, א תלמיד פונעם חזון איש, ביז זיין פטירה אין תשע"ג. 

דער היינטיקער ראש ישיבה איז הרב נפתלי נוסבוים (וואס דינט אויך אלס ראש ישיבה אין ישיבת חיי משה). 

די משגיחים זענען: הרב בנימין רימער (יונגערער איידעם פון הרב יוסף שלום אלישיב), הרב יעקב שמש און הרב שמואל דוד שניאורסאן. 

די ישיבה האט געצויגן בארימטע תלמידי חכמים וואס קומען לערנען דארט און זאגן א שיעור אדער זענען א משיב פאר די תלמידים פון דער ישיבה. צווישן זיי זענען רבי נתן לובארט, רבי נתן קופערשטאק און רבי זונדל קרויזער.
## תלמידים פון דער טשעבינער ישיבה
*רבי יצחק מנחם וויינבערג, טאלנער רבי
*רבי צבי ראבינאוויטש, ביאלער רבי אין רמת אהרן
*רבי מרדכי לייפער, פיטסבורגער רבי
*רבי יעקב מנחם  ראבינאוויטש , ביאלער רבי אין בני ברק
*כנסת דעפוטאט יעקב ליצמאן
* הרב יעקב טעסלער, עסקן אין אגודת ישראל
*הרב חיים דוד  קאוואלסקי, גרינדער פון "מאורות הדף היומי"
*הרב מרדכי גענוט, מחבר פונעם "דבר בעתו" לוח
קאַטעגאָריע:חסידישע ישיבות
קאַטעגאָריע:ישיבות אין ירושלים
מאנטרע

**מאנטרע** איז א שטאט אין דעם ווא קאנטאן אין דער שווייץ, וואס געפינט זיך אויפן בארטן פון דער גענף אזערע ביים פוס פון די אלפן. די שטאט באדעקט א שטח פון 33.4 קוואדראט ק"מ.
זי האט א באפעלקערונג פון 25,199 (דעצעמבער 2011), פון זיי זענען 44% אויסלענדישע בירגער. 74% רעדן פראנצויזיש אלס מוטערשפראך.

קאַטעגאָריע:שטעט אין דער שווייץ
1728

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 27סטן אקטאבער - דזשיימס קוק, ענגלישער אויספארשער (געש' 1779)

## געשטארבן
אנדאליען (טייך)

**אנדאליען** (שפאניש: *Río Andalién*) איז א טייך אין טשילע. דער טייך *אנדאליען* איז לאנג 130 ק"מ.

## רעפערענצן 
* Cade Idepe, 2004. *Diagnóstico y Clasificación de los Cursos y Cuerpos de Agua según objetivos de calidad. Cuenca del Río Andalién*. Dirección General de Aguas. MOP. Diciembre de 2004. Santiago. Chile. 
* Francisco Solano Asta-Buruaga y Cienfuegos, Diccionario geográfico de la República de Chile, D. Appleton y Compania, Nueva York, 1899 p. 31-32 . 

## זעט אויך 
* גרויס קאנסעפסיאן

## וועבלינקען 
* Cuenca del río Andalién 

קאַטעגאָריע:טייכן
קאַטעגאָריע:טשילע
עטאנאל

[קליין|די [כעמישע סטרוקטור פון עטאנאל. די סימבאלן זענען: C – קוילנשטאף, H – הידראגען און O – זויערשטאף. די ליניעס ווייזן וועלכע אטאמען ווערן פארבינדן דורך כעמישע בונדן]].
[קליין|אן עטאנאל [מאלעקול וואס ווייזט די אטאמען (הידראגען ווייס , קוילנשטאף גרא, און זויערשטאף רויט)]]

**עטאַנאל**, אויך באוואוסט ווי **עטיל אלקאהאל**, איז א ברענעוודיקע כעמישע פארבינדונג אן קאליר, און איז דער אלקאהאל וואס געפינט זיך אין אלקאהאלישע געטראנקען . ווען מענטשן רעדן וועגן עטאנאל, זאגן זיי אפטמאל סתם *אלקאהאל*. זיין כעמישע פארמל איז C2H5OH, אויך געשריבן C2H6O. מען ניצט אים פאר א צעפירער ווייל ער קען צעפירן אסאך אנדערע כעמיקאלן און איז נישט שטארק גיפטיק.

## עטאנאל ברענשטאף 
**עטאנאל ברענשטאף** קען מען ניצן אנשטאט בענזין אין אויטאמאבילן און אנדערע מאטארן. מאטארן קענען ניצן אדער ריינעם עטאנאל אדער עטאנאל געמישט מיט בענזין.

אין בראזיל, 18% פונעם ברענשטאף וואס מען ניצט אין אויטאמאבילן איז עטאנאל ברענשטאף פראדוצירט פון צוקער רערן. צוליב דעם, דארף בראזיל נישט קויפן נאפט פון אנדערע לענדער. 

אין די פאראייניקטע שטאטן, רוב אויטאמאבילן קענען ניצן ברענשטאף מיט אן אינהאלט ביז 10% עטאנאל. אויטאמאביל פראדוצירער ווי פארד, דיימלער קרייזלער, און GM מאכן אויך פארווארג וואס קענען פארן אויף ברענשטאף מיט א העכערן טייל עטאנאל, ביז 85% (E85). ביז 2006, זענען שוין געווען זעקס מיליאן E85-שטימיק פארמיטלען אויף די גאסן פון די פאראייניקטע שטאטן.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
*E85 is an alcohol fuel mixture: 85% ethanol + 15% gasoline - US E85 refueling map
*International Chemical Safety Card 0044
*Molview from bluerhinos.co.uk  See Ethanol in 3D (may take over a minute to load using a dial-up connection)

קאַטעגאָריע:כעמישע פארבינדונגען
קאַטעגאָריע:ברענשטאף
קאַטעגאָריע:ארגאנישע פארבינדונגען
1729

## געשעענישן 
* 30סטן יולי - גרינדונג פון באלטימאר, מערילענד

## געבוירן 
* 21סטן אפריל - יעקאטערינע די גרויסע, צארינע פון דער רוסלענדישער אימפעריע  (געש' 1796)

## געשטארבן
בין השמשות

אין הלכה,  איז **בין השמשות** די צייט צווישן דעם סוף פון טאג און דעם אנהייב פון נאכט. וויאזוי צו רעכענען בין השמשות איז שוין א מחלוקת אין דער גמרא. פשטות נעמט מען אן דריי פערטל פון א מיל פאר נאכט; אז מען רעכענט א מיל 18 מינוט דויערט בין השמשות 13.5 מינוט.
אין ארץ ישראל איז היינט ברייט אנגענומען אז בין השמשות הייבט אן מיט דער שקיעה ביז 18 מינוט נאך דער שקיעה.

להלכה איז בין השמשות א ספק צי ס'איז צי ס'איז נאכט. דאס שאפט א נפקא מינא למשל ווען הייבט אן שבת און יום טוב און אויך ווען זיי גייען אויס. אויך ווען מען רעכנט דעם אכטן טאג פאר א ברית מילה, א קינד וואס איז געבוירן בין השמשות איז א ספק. אויך לגבי הלכות נדה ווען צו מאכן א הפסק טהרה און צו ציילן די שבעה נקיים.

אזוי ווי ס'רעדט זיך פון א ספק דאורייתא דארף מען מחמיר זיין. 

כאטש שבת דארף מען זיין פארזיכטיק נישט טון קיין שום מלאכה אפילו בין השמשות, אבער וואס חז״ל האבן גע׳אסר׳ט וועגן א שבות האט מען יא מתיר געווען בין השמשות. 

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:הלכה
יאפאנעזער יען

[קליין|[באנקנאטן פון יאפאנעזער יען]]
דער **יאַפאַנעזער יען** (; צייכן:  **¥**, קאד:  **JPY**) איז די אפיציעלע וואלוטע פון יאפאן. ער איז די דריטע מערסטע באהאנדלטע וואלוטע אין דער וועלט נאכן פאראייניגטע שטאטן דאלאר און דעם איירא. ער איז אויך ברייט באניצט ווי א רעזערוו וואלוטע נאך די דאלאר, איירא און דעם פונט סטערלינג.

די מטבעות זענען גאנץ קליין; זיי גייען פון  ¥1 ביז ¥500. דער גרעסטער באנקנאט איז ¥10000.

זייט דעצעמבער 1931 איז דער ווערט פונעם יען באשטימט ווי א פארוואלטערטע וואלוטע.

דער ווערט פונעם יען אין דעם פרעמדע וואלוטע מארק ווערט באשטימט לויט די קראפטן פון פארזארג און נאכפרעג. דער פארזארג פונעם יען אינעם מארק ווערט קאנטראלירט דורך די האלטער פון יען וואס זיך צו בייטן זייערע יען פאר אנדערע וואלוטעס כדי צו קויפן גוטער און דינסטן. דער נאכפרעג פונעם איז קאנטראלירט דורך פרעמדער בירגער וואס ווילן קויפן גוטער און דינסטן אין יאפאן.

כדי צו שטיצן וואוקס פון דער עקאנאמיע האלט דער באנק פון יאפאן, דער צענטראלבאנק פון יאפאן, נידעריגע פראצענט ראטעס זייט די 1990ער יארן.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:וואלוטע
קאַטעגאָריע:יאפאן
טורעם פון לאנדאן

200px|קליין|באקוק פונעם טורעם פון דעם טעמז
דער **טורעם פון לאנדאן** (אפיציעל **איר מאיעסטעטס קעניגלעכער פאלאץ און פעסטונג**) איז א מיטל־עלטערישע נארמאן שטיינערנע פעסטונג אין לאנדאן, ענגלאנד, אויפן צפון ברעג פונעם טעמז. ער איז אן אונעסקא וועלט ירושה ארט.

דער טורעם געפינט אין דער לאנדאנער בארא פון טאר האמלעטס, נישט ווייט פון דער סיטי פון לאנדאן, אריבער טורעם בערגל.

דער גאנצער טורעם נעמט איין דעם ווייסן טורעם און נאך עטלעכע געביידעס, ארומגענומען מיט צוויי קייטן פון מויערן און א שוצגראבן.

פונעם אנהייב דעם 14טן יארהונדערט ביז טשארלס דער צווייטער האט די פראצעסיע צו דער באקרוינונג פון דעם מאנארך אין וועסטמינסטער אבי אנגעהויבן פונעם טורעם פון לאנדאן.

## היסטאריע 
די פעסטונג האט געבויט דער מלך וויליאם דער באהערשער, אנהייבנדיק אין 1078.
דער עיקר צוועק פון דער פעסטונג איז געווען צו שיצן נארמאנע הערשאפט.

פונעם אנהייב פונעם 12טן יארהונדערט האט מען געניצט דעם טורעם פאר א טורמע.

אין 1255 האט דער מלך הענרי דער דריטער ארעסטירט 50 יידן פון לינקאלן און האט זיי געהאלטן אין דעם טורעם פון לאנדאן; 18 פון זיי האט ער געהאנגען.

אין דעם 12טן און 13טן יארהונדערטער האט מען פארברייטערט די פעסטונג אונטער די מלכים ריטשארד דער לייבהארץ, הענרי דער דריטער און עדווארד דער ערשטער.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:לאנדאן
לאנדאן
קאַטעגאָריע:וועלט ירושה ערטער
מארסעל פרוסט

קליין|225px|פרוסט אין 1900
**וואַלענטען-לואי-זשארזש-עזשען-מאַרסעל פרוסט** (פראנצויזיש: *Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust*; 10טן יולי 1871 – 18טן נאוועמבער 1922) איז געווען א פראנצויזישער אינטעלעקטואל, שרייבער און קריטיקער פון א יידישן אפשטאם. ער איז מערסט באוואוסט פאר זיין בוך "זוכנדיק פארלוירענע צייט" (פראנצויזיש: *À la recherche du temps perdu*). פרוסט ווערט גערעכנט איינער פון די גרעסטע פראנצויזישע שרייבער אינעם 20סטן יארהונדערט.

## ביאגראפיע
פרוסט איז געבורין געווארן אין אטעי, א פארשטאט פון פאריז, אין 1871, צו זיין פאטער, אשיל אדריען פרוסט, א בארימטער פאטאלאג און עפידעמיאלאג, און זיין מוטער, אמו, זשאַן קלעמנס ווייל, די טאכטער פון א גבירישער יידישער משפחה פון עלזאס. זיין פאטער איז געווען א קאטויל און האט אים געהאדעוועט אין א קאטוילישער קולטור.

ביי די 9 יאר האט פרוסט געהאט זיין ערשטע אסטמא אטאקע, פון וואס ער איז כמעט געשטארבן. פון דעמאלסט אן איז זיין געזונט געווארן וואס שוואכערער.

אין 1906 איז זיין מוטער געשטארבן.

קאַטעגאָריע:ראמאניסטן
קאַטעגאָריע:פראנצויזישע יידן
קאַטעגאָריע:פאריז
טאנגאניקע אזערע

250px|קליין|טאנגאניקע אזערע
**טאַנגאַניקע אזערע** איז א גרויסע אזערע אין צענטראלער אפריקע, צעטיילט צווישן פיר לענדער: בורונדי, דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא (40%), זאמביע און טאנזאניע (46%). זי איז די צווייטע טיפסטע אזערע אין דער וועלט, נאך בייקאל אזערע אין סיביר. דאס וואסער אריין צום קאנגא טייך און פון דארטן אינעם אטלאנטישן אקעאן.

## געאגראפיע 
די אזערע ציט זיך 676 ק"מ פון צפון קיין דרום, און איז דורכשניטלעך ברייט 50 ק"מ. זי באדעקט א שטח פון 32,900 ק"מ2 און דער בארטן איז לאנג 1,828 ק"מ.

קאַטעגאָריע:אזערעס
קאַטעגאָריע:אפריקע
דוד שלמה אייבעשיץ

רבי **דוד שלמה אייבעשיץ** (ה'תקט"ו - כ"ב מרחשון ה'תקע"ד) איז געווען דער שטאטס רב פון סאראקע. ער האט מחבר געווען "לבושי שרד" אויף שולחן ערוך אורח חיים און "ערבי נחל" אויף סדרות. ער איז געווען א וואונדערבארער דרשן.

## לעבנסגעשיכטע 
רבי דוד שלמה איז געבוירן אין יאר תקט"ו צו זיין פאטער הרב ירחמיאל אייבעשיץ. ער האט געלערנט ביים דובנער רב, דער מחבר פון "ארבעה טורי אבן", און ביי רבי משה צבי העליר, מחבר פון "גאון צבי" אויף חושן משפט". אין חסידות איז ער געווען א תלמיד פון רבי זאב וואלף פון טשארני אסטראה און פון רבי משולם פייוויש פון זבאריזש.

אין תק"ם איז ער געווארן ראשי ישיבה אין נאדווארנע. נאכדעם האט מען אויפגענומען ווי דער ערשטער רב פון כאראסטקאוו, דערנאך אין בודזשאנאוו. אין תקס"ג איז ער געווארן דער ערשטער רב אין סאראקע, בעסאראביע, וואו ער איז געווען פון די ערשטע צו ברענגען חסידות אין רומעניע.

אין תקס"ט איז ער ארויף אין ארץ ישראל און ער האט זיך באזעצט אין צפת. ער האט זיך אינגאנצן באהאלטן דארט און ער האט געהאט פרנסה ווי א מלמד פון קינדער.

ער איז נפטר געווארן כ"ב מרחשון תקע"ד און ער ליגט אין צפת לעבן רבי אריה לייב וואלטשיסקער און רבי אברהם דוב אויערבאך פון אוורוטש.

## זיינע ספרים 
* אשד הנחלים
* בגדי שרד (אויף יורה דעה)
* כד הקמח (אויף מסכתות און שולחן ערוך)
* לבושי שרד (אויף אורח חיים)—געדרוקט ביים לעבן פונעם מחבר
* ערבי נחל (על התורה)
* מגילת סתרים
* שו"ת נאות דשא

## רעפערענצן 
*  (פון "מקח טוב")

קאַטעגאָריע:גאליציאנער רבנים
קאַטעגאָריע:חסידישע רבנים
קאַטעגאָריע:צפת
קאַטעגאָריע:גדולי ישראל ארויף קיין א"י
קאַטעגאָריע:נקבר אין צפת
לארד בייראן

שמאל|ממוזער|180px|דזשארדזש בייראן
**דזשארדזש גארדאן בייראן** (ענגליש: **George Gordon Byron**; 22סטן יאנואר 1788 - 19טן אפריל 1824), באוואוסט מיטן נאמען **לארד בייראן**, איז געווען פון די גרעסעטע ענגלישע ראמאנטישע דיכטער. יונגערהייט האט ער גע'ירש'נט דעם טיטל לארד.

## ביאגראפיע
בייראן איז געבוירן געווארן אין 1788 אין לאנדאן צו זיין פאטער קאפיטאן דזשאן בייראן און זיין צווייטע ווייב, קאטערינע גארדאן (געש' 1811). ווען ער איז געווען אלט דריי יאר איז זיין פאטער געשטארבן. ביז די צען יאר האט ער געוואוינט אין אבערדין, סקאטלאנד.

ער איז געווארן א בארימטער דיכטער, און נאך זיין טויט האט מען געשריבן אויף אים אסאך ביאגראפיעס.
זיין ערשטע בוך פון פאעסיע האט ער ארויסגעגעבן ווען ער איז געווען א סטודענט אינעם אוניווערסיטעט פון קעמברידזש

אין 1811 האט ער גענומען זיין פלאץ צו זיצן אין דעם הויז פון לארדן. אין 1812 איז ער ארומגעפארן די לענדער פון אייראפע.

אין 1815 האט ער געהייראט א רייכע פרוי, אן איזאבעלא מילבאנק, וואס האט אים געבוירן זיין טאכטער אדא לאוולייס, וואס ווערט גערעכנט די ערשטע פראגראמירער. נאך א קורצער צייט האט זיין ווייב אים פארלאזט ווייל ער האט זיך געפירט נישט ארנטלעך.

*בייראן'ס ווערקע אויף יידיש

קאַטעגאָריע:ענגלענדער
קאַטעגאָריע:דיכטער
קאַטעגאָריע:אדל
גלאזגא

**גלאַזגא** (; ; ) איז די גרעסטע שטאט אין סקאטלאנד און די דריטע מערסטע באפעלקערטע אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך. די שטאט געפינט זיך אויפן קלייד טייך אין דרום־מערב סקאטלאנד.

גלאזגוי איז געוואקסן פון א קליינעם דארפישן יישוב אויפן קלייד טייך צו ווערן איינער פון די גרעסטע ים־פארטן אין גרויסבריטאניע. אין דעם 15טן יארהונדערט האט מען אויפגעשטעלט דעם אוניווערסיטעט פון גלאזגא, און אינעם 18טן יארהונדערט איז עס געווארן דער צענטער פון דער סקאטישער אויפקלערונג. פון דעם 18טן יארהונדערט איז עס געווארן איינער פון די הויפט מיטלפונקטן פון איבעראטלאנטישן האנדל מיט בריטישער צפון אמעריקע און די בריטישער מערב־אינדיע.

מיטן אנהייב פון דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע האט די באפעלקערונג און עקאנאמיע פון גלאזגוי און דעם ארומיגן ראיאן זיך פארברייטערט אן א שיעור צו ווערן פון דער וועלטס עיקר צענטערן פון שווערער אינזשעניריע, מערווערדיר אין דער שיפבויען און ים אינזשעניריע אינדוסטריע. היינט איז עס פון די צען הויפט פינאנץ צענטערן אין אייראפע.

גלאזגוי האט געהאט א שפיץ באפעלקערונג פון 1,128,473 אין 1949, ווען עס איז געווען די פערטע גרעסטע שטאט אין אייראפע, נאך לאנדאן, פאריז און בערלין. היינט איז די באפעלקערונג פון דעם אפיציעלן שטח פון דער שטאט פון גלאזגוי 592,000.

## רעליגיע 
גלאזגוי האט זיבן שולן.

## טראנספארט 
דער הויפט בוס טערמינאל איז ביוקאנאן בוס סטאנציע. נאך לאנדאן האט גלאזגוי דאס גרעסטע שטאטישע באן נעצווערק, די הויפט באן טערמינאלן זענען צענטראל סטאנציע און קווין גאס סטאנציע.

## צווילינג שטעט 
גלאזגוי האט עטלעכע צווילינג שטעט.

*  (זייט 1985)
*  (1986)
*  (1997)
*  (2002)
*  (2003)
*  (2006)
*  (2006)
*  (2007)

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט אינעם פאראייניגטן קעניגרייך
קאַטעגאָריע:סקאטלאנד
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אינעם פאראייניגטן קעניגרייך
ראפשיץ

**ראפשיץ** (; ) איז א שטעטל אינעם טאל פונעם וויעלאפאלקע טייך אין דער אונטערקארפאטישע וואיעוואדעשאפט אין דרום־מזרח פוילן, 27 קילאמעטער מערב פון ריישע און 45 קילאמעטער מזרח פון טארנע. ראפשיץ איז די הויפטשטאט פונעם ראפשיץ-שענדישאווער פאוויאט.

נאכן שפאלטן פון פוילן ביזן ערשטן וועלט קריג איז דאס געווען אין מערב-גאליציע.

אין 1880 איז די יידישע באפעלקערונג פון ראפשיץ געווען 1,156 און אין 1910 איז זי געווען 1,069.

## היסטאריע 
ראפשיץ איז געווארן א שטאט דעם 3טן מערץ 1362, ווען דער פוילישער מלך, קאזימיר דער גרויסער האט עס געגעבן שטאט רעכטן.

אין 1564 האבן פיר יידישע משפחות (בערך 30 פארזשוין) געוואוינט אין ראפשיץ.
אין סוף פונעם 18טן יארהונדערט איז ראפשיץ געווארן א צענטער פון חסידות ווען רבי נפתלי צבי הורוויץ האט זיך באזעצט אין דער שטאט און אויפגענומען דאס רבנות. בסוף ימיו האט ער זיך געצויגן קיין לאנצהוט, און זיין איידעם רבי אשר ישעיה רובין האט איבערגענומען די רביסטעווע אין ראפשיץ.

ראפשיץ האט געהאט א חשובע יידישע קהילה ביז דער צווייטער וועלט מלחמה.
### רבנים פון ראפשיץ 
* רבי נפתלי צבי הורוויץ 
* רבי אשר ישעיה רובין (תקפ"ז - תר"ה)
* רבי מנשה רובין (תר"ה - תרכ"א)
* רבי יצחק מארילעס (תרכ"א - תרנ"ב)
* רבי מנחם מענדל מארילעס (תרנ"ב - תר"ף)
* רבי מנשה מארילעס (תר"ף - )

## טראנספארט 
ראפשיץ איז פלאצירט אויף דעם הויפט E40 מזרח־מערב שאסיי.

דער נענטסטער פליפארט איז ריישע-יאסיאנקע פליפארט, 35 ק"מ מערב פון ראפשיץ.

56px|פוילישער באן ראפשיץ האט א באן סטאנציע אויף דער הויפט מזרח־מערב רוטע, ליניע 91.

## צווילינג שטעט 
ראפשיץ האט די פאלגנדע צווילינג שטעט און שטעטלעך:

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאַטעגאָריע:גאליציע
ניו ענגלאנד

250px|קליין|ניו ענגלאנד (רויט) אין די פאראייניגטע שטאט
**ניו ענגלאנד** () איז א ראיאן אין צפון־מזרח פון די פאראייניגטע שטאטן וואס נעמט איין די זעקס שטאטן: מעין, ווערמאנט, ניו העמפשער, מאסאטשוסעטס, קאנעטיקעט און ראוד איילענד.

די גרעסטע שטאט אין ניו ענגלאנד איז באסטאן, וואס ווערט גערעכנט זיין האנדל און קולטורעלער צענטער.

קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן
באפאלא

**באַפֿאַלא** () איז די צווייטע מערסטע באפעלקערסטע שטאט אין ניו יארק, מיט 261,310 איינוואוינער (2010). באפאלא געפינט זיך אין מערב ניו יארק אויפן מזרח ברעג פון דער אירי אזערע. די שטאט באדעקט א שטח פון 136 קוואדראט ק"מ.

קאַטעגאָריע:שטעט אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע
קאַטעגאָריע:מוניציפאליטעטן אין ניו יארק
פעטער פאל רובענס

קליין|פּאָרטרעט פֿון פּאַראַסעלסוס, קעניגלעכע מוזייען פֿון שיינע קונסטן פֿון בעלגיע
**פעטער פאל רובענס** (,  ;28סטן יוני 1577 - 30סטן מיי 1640) איז געווען א פלעמישער מאלער. ער האט געהאט א גרויסן סטודיא אין אנטווערפן. ער איז אויך געווען א דיפלאמאט.

## ביאגראפיע 
רובענס איז געבוירן געווארן אין זיגן, דייטשלאנד צו זיין פאטער יאן רובענס און זיין מוטער מאריא פיפעלינקס. זיין פאטער איז געווען א קאלוויניסט, און די עלטערן זענען אנטלאפן פון אנטווערפן קיין קעלן אין 1568 נאך די רדיפות פון די פראטעסטאנטן ביי דער הערשאפט פונעם הערצאג פון אלבא איבער די שפאנישע נידערלאנדן. זיי האבן זיך געצויגן קיין זיגן אין 1570 און פעטער פאל איז געבוירן אין 1577. א יאר שפעטער אין 1578 זענען זיי זיך צוריקגעצויגן קיין קעלן. אין 1587 איז זיין פאטער געשטארבן, און אין 1589 איז זיין מוטער מיט אים צוריקגעצויגן קיין אנטווערפן.

אין 1629-1628 איז רובענס געווען אין מאדריד, וואו ער האט געמאלט עטלעכע בילדער, פאר פיליפ דער פערטער און אנדערע חשובע פאטראנען. אין מאדריד האט ער געחבר'ט מיטן הויף־מאלער דיעגא וועלאזקעז.

קאַטעגאָריע:מאלערס
פלאנצן אנאטאמיע

** פֿלאַנצן אַנאַטאמיע** () איז א צווייג פון באטאניק, וואס באהאנטלט דעם אינעווייניקן סטרוקטור פון פלאנצן. אריגינעל האט דער געביט איינגעשלאסן פלאנצן מארפאלאגיע, וואס באהאנדלט די אויסנווייניקע פארעם פון א פלאנץ. זייט דעם מיטן פונעם 20סטן יארהונדערט, מיט דער אנטוויקלונג פון פארשונג אין דעם געביט, ווערן די צוויי גערעכנט באזונדערע צווייגן פון באטאניק.

קאַטעגאָריע:באטאניק
קאַטעגאָריע:אנאטאמיע
ישכר פראנקנטאהל

הרב **ישכר פראַנקנטאַהל** איז דער פארזיצער פון דער אצבע הגליל לאקאלער קאמיסיע פאר פלאניפיקאציע און בויען. ער איז געווען דער בירגערמייסטער פון בני ברק פון 2003 ביז 2008.

## ביאגראפיע 
פראַנקנטאַהל האט פריער געדינט ווי פינאנץ־באאמטער פונעם עמנואל לאקאלן ראט און ראט פארזיצער פון 1996 ביז 2003. אלס פארטרעטער פון דער צענטראלער פראקציע אין אגודת ישראל האט דער גערער רבי גערופן פראַנקנטאַהל צו נעמען דעם אמט פון בירגערמייסטער פון בני ברק, גלייך נאך ווען ער האט געענדיקט זיין  קאדענץ ווי ראט פארזיצער פון עמנואל. דער אמט איז געווען געהאלטן פאר דער פראקציע דורך דעם ראטאציע אפמאך פון דער קאאליציע, וואס אגודת ישראל און דגל התורה האבן פריער געחתמעט. פראנקנטאהל האט איבערגענומען דעם אמט פון הרב מרדכי קארעליץ.

לויטן אפמאך צווישן די צוויי פארטייען האט פראַנקנטאַהל געקאנטשעט זיין בירגעמייסטער אמט נאך איין קאדענץ. זיין ממלא מקום איז געווען הרב יעקב אשר פון דגל התורה. 

היינט פירט פראנקנטאהל די גערער ישיבה אין בני ברק. זייט דעצעמבער 2010 דינט ער ווי פארזיצער פון דער אצבע הגליל לאקאלער קאמיסיע פאר פלאניפיקאציע און בויען, וואס פאראייניקט די יישובים: מטולה, יסוד המעלה, חצור הגלילית, ראש פינה און טובא-זנגרייה.

קאַטעגאָריע:גערער חסידים
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
1730

## געשעענישן 
* 8טן אפריל - שארית ישראל, די ערשטע שול אין ניו יארק סיטי, איז געווידמעט.
* 30סטן דעצעמבער - ערדציטערניש אין האקיידא, יאפאן.

## געבוירן 
## געשטארבן
1731

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 21סטן אפריל - דניאל דיפא, ענגלישער שרייבער (געב' 1660)
1732

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 31סטן מערץ - יאזעף היידן, עסטרייכער קאמפאזיטאר (געש' 1809)

## געשטארבן
1733

## געשעענישן 
* 12טן פעברואר - געגרינדעט די אמעריקאנער קאלאניע דזשארדזיע און איר ערשטע שטאט, סאוואנאה

## געבוירן 
* 13טן מערץ - זשאסעף פריסטלי, ענגלישער כעמיקער (געש' 1804) 

## געשטארבן 
* 1טן פעברואר - אויגוסט דער צווייטער, מלך פון פוילן (געב' 1670)
אינטערפרעטאציע

**אינטערפרעטאַציע** איז זאגן פשט אין א זאך. געוויינליך מיינט דאס זאגן פשט אין א בוך אדער אן אנדער שטיקל ליטעראטור.

## זעט אויך 
* דאלמעטשער

קאַטעגאָריע:ליטעראטור
אייראפעאישע קאמיסיע

**אייראפעאישע קאמיסיע** (אפיציעל די **קאמיסיע פון די אייראפעאישע געמיינדעס**) איז איינע פון די פינף ארגאניזאציעס וואס פארוואלטן דעם אייראפעאישן פארבאנד. די קאמיסיע פירט די טאג־טעגלעכע ענינים פונעם אייראפעאישן פארבאנד, און שרייבט געזעצן. 

די קאמיסיע האט 27 מיטגלידער, איינער פון יעדן שטאַט אין דעם אייראפעאישן פארבאנד. איינער פון זיי איז דער פרעזידענט פון דער קאמיסיע. די קאמיסיע זיצט אין בריסל.

קאַטעגאָריע:אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס
קאַטעגאָריע:אייראפעישער פארבאנד
פאראמאריבא

**פּאַראַמאַריבאָ** (האלענדיש: *Paramaribo*) איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט פון סורינאם און פון פאראמאריבא דיסטריקט. אין 2004 איז זיין באפעלקערונג געווען 242,946 מענטשן, א מערהייט פון דער באפעלקערונג פונעם גאנצן לאנד. אין 2002 האט אונעסקא פראקלאמירט דעם היסטארישן צענטער פון דער שטאט א וועלט ירושה ארט, צוליב די קאלאניאלישע געביידעס  פון די 17טן און 18טן יארהאונדערטער וואס מוסטערן דעם ארכיטעקטישן סטיל געשאפן פון אן אויסמישונג פון אייראפעאישע און לאקאלע מאטיוון. 

קליין|נווה שלום שול, פאראמאריבא
## געאגראפיע
פּאַראַמאַריבאָ ליגט אין צפון סורינאם, אויפן מערב ברעג פון דעם סורינאם טייך, בערך 15 ק"מ ווייט פונעם אטלאנטישן אקעאן. דער צענטער פון דער שטאט איז אויסגעשרייט אנדערט האלב קילאמעטער אויפן מערב ברעג פונעם טייך וואס גרענעצט די שטאט פון דרום, און די שטאט האט דעם פארעם פון א דרייעק וואס זיין שפיץ ווייזט אויף צפון. 

די גאסן פון דער שטאט זענען אויסגעלייגט אויף א געפלעכט סיסטעם (שתי וערב). עטלעכע קאנאלן גייען אדורך דער שטאט און פליסן אין טייך אריין. דרום פונעם צענטער פון דער שטאט גייט אן איינצעלנע בריק אריבער דעם טייך צום מזרח ברעג. 

קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין דרום אמעריקע
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין דרום אמעריקע
קולטורעלע רעוואלוציע

די **קולטורעלע רעוואלוציע** (כינעזיש: 文化大革命) איז געווען א סאציאלע־פאליטישע באוועגונג אין דער מענטשנ'ס רעפובליק פון כינע צווישן די יארן 1966 ביז 1976. די באוועגונג האט געגרינדעט מאא צעטאנג, פארזיצער פון דער קאמוניסטישער פארטיי פון כינע, מיטן ציל פון צווינגען קאמוניזם אין דעם לאנד דורך אויסראטן קאפיטאליסטישע טענדענצן פון דער כינעזער געזעלשאפט. די באוועגונג האט פאראליזירט כינע פאליטיש און האט געהאט א באקאנטן איינפלוס אויפן לאנד עקאנאמיש און סאציאליש.

איינע פון די הויפט אויפטוען איז געווען צו געבן מער קראפט פאר מאא. צענדליגע רעגירונג באאמטער און פארטיי הויפטן זענען באזייטיגט געווארן אדער אראפגענידערט געווארן צו נידעריגערע פאזיציעס כדי צו געבן מער מאכט פאר מאא.

די רעוואלוציע איז געווען איינע פון די הויפט היסטארישע געשעענישן אין דער קאמוניסטישער כינע. זי האט אנגעהויבן מיי 1966. מאא האט געטענה'ט אז בורזשוואזע עלעמענטן האבן דורכגעדרינגען מיט דער רעגירונג און דער געזעלשאפט, מיטן ציל צוריקצוברענגען קאפיטאליזם. כינע'ס יוגנט און סטודענטן האבן צוליב דעם אויפגעשטעלט די רויסט וועכטער. אין דער לענג און דער ברייט פונעם לאנג זענען געווען געשלעגן וואו מ'האט גערודפ'ט מיליאנען מענטשן.

די קולטורעלע רעוואלוציע האט איבערגעלאזט א שטארקע עפעקט אויף כינע'ס ביזנעס וועלט ווייל רוב פון די קעגנער וועלכע זענען אומגעקומען זענען געווען די מערסט געלערנטע מענטשן וועלכע האבן פארשטאנען אז קאמוניזם איז א טויטליכע סיסטעם פאר א לאנד אין היינטיגן דור. 

דורכאויס דער קולטורעלער רעוואלוציע האט מאא באוויזן דורכצופירן א גרויסע טייל פון זיינע פאליסיס אין דער רעוואלוציע, אבער אין דער זעלבער צייט האט ער אליינס צוריקגעצויגן פון אסאך אגרעסיווע זאכן. זיין רעגירונג האט אונטערגענומען אן אויספארשונג קעגן די קעגנער און האט באצייכענט פיר מענטשן אלס די הויפט אנפירער פון זיי. דער משפט פון די פיר, באקאנט אין כינע אלס די גרופע פון פיר, האט אפיציעל באצייכנט די ענדע פון דער קולטורעלער רעוואלוציע.

מען האט אפיציעל געמאלדן דעם סוף פון דער קולטורעלער רעווארלוציע ביי דער ניינטער נאציאנאלער פארטיי קאנגרעס אין 1969.

קאַטעגאָריע:כינע
קאַטעגאָריע:היסטאריע
בשר בחלב

**בשר בחלב** איז טייטש פלייש  מיט מילך, וואס יידן טארן נישט עסן. מן התורה איז אסור צו עסן פלייש פון א בהמה געקאכט מיט מילך אדער קעז. אויך איז אסור צו קאכן, און צו האבן הנאה פון בשר בחלב.
מדרבנן איז אסור אויך פלייש פון חיות און עופות, ווי אויך איז אסור צו עסן פלייש אדער פליישיגע מאכלים צוזאמען מיט מילכיגס, און נאך א פליישיגער סעודה דארף מען ווארטן עטלעכע שעה'ן ביז מען מעג עסן מילכיגס. אסאך פון די דינים פון כשרות באהאנדלען בשר וחלב.

די דינים זענען אין שולחן ערוך יורה דעה.

קאַטעגאָריע:תרי"ג מצוות 
קאַטעגאָריע:כשרות
פעדעריקא פעליני

**פֿעדעריקא פֿעליני** (20טן יאנואר 1920 - 31סטן אקטאבער 1993) איז געווען אן איטאליענישער רעזשיסאר און סצענאר שרייבער.

## יונגע יארן 
פעליני איז געבוירן געווארן דעם 20טטן יאנואר 1920 אין רימיני, דעמאלסט א קליין שטעטל אויפן אדריאטישן ים. זיין פאטער, אורבאנא פעליני, איז געווען א בעקער. זיין מוטער, אידא בארביאני, איז געווען פון א משפחה פון קאטוילישע סוחרים. פעליני איז געווען דער עלצטער פון דריי געשוויסטער; די אנדערע צוויי זענען געווען ריקארדא און מאריא מאדאלענא.

סעפטעמבער 1939 האט ער זיך איינגעשריבן אין דער געזעץ שולע פונעם אוניווערסיטעט פון רוים, א טובה טון זיינע עלטערן, אבער ער האט נישט שטודירט דארט. פרנסה האט ער געהאט פון צייכענען פארטרעטן.
 
אין אקטאבער 1943 האט ער געהייראט דזשוליעטא מאסינא. אין מערץ 1945 האט זי געבוירן א זון, וואס איז געשטארבן נאך דריי וואכן.

שפעטער האט פעליני אנגעהויבן שרייבן פילמען.

קאַטעגאָריע:איטאליענער
קאַטעגאָריע:רעזשיסארן
יצחק מרדכי

קליין|יצחק מרדכי
**יצחק (איציק) מרדכי** (געבוירן העברי; ו' כסלו תש"ה, געבוירן הלועזי; 22סטן נאוועמבער 1944) איז געווען א הויכראנגיקער אפיציר אין צה"ל, און א ישראל א פאליטיקער, ער האט געדינט אלס מיניסטער אין די רעגירונג אין ישראל, און קאמאנדירט אויף וויכטיקע פאזיציעס אינערהאלב די ארמיי. ער האט אפגעטרעטן פון זיין אמט אלס מיניסטער אין יאר 2000, נאכן ווערן אנגעקלאגט אין געריכט, פארן סעקסועל באלעסטיקן עטליכע פון זיינע אונטערטאנען אין פאליטיק און אין די ארמיי.

איציק איז געבוירן געווארן אין קורדישן חלק פון איראק, 22סטן נאוועמבער 1944. זיינע עלטערן האבן געמאכט עליה 1949, זיין פאמיליע האט געוווינט אין עטליכע ערטער, דערנאך אין טבריה. אין 1962 איז ער מאביליזירט געווארן צום שייטת 13, ער איז דורכגעפאלן אין די טרענירונגען, ער איז אריין אין די אינזשעניר אפטיילונג, ווי ער איז ארויף געקראכן אויפן מיליטערישן לייטער, ער איז אריבער צו די פאראשוטיסטן, ביי די זעקסטאגיקע מלחמה איז ער געווען א קאפיטאן פון א קאמפאניע, און ביי די נאכפאלגענדע מלחמות יום כיפור מלחמה, קריג פאר די פרידן פארן גליל.

אין 1995 האט יצחק פארלאזט די ארמיי, און אריינגעטרעטן אין פאליטיק, ער האט זיך פארמאסטן אין די פריימעריז אויף כנסת בענקל אין דער ליכוד פארטיי. ביי די וואלן פון 1996 איז בנימין נתניהו ערוויילט געווארן, און יצחק איז געווארן זיכערהייטס מיניסטער, ער האט אויפגענומען שאול מופז פאר שעף פון גענעראל שטאב.

אין 1999, האט ער זיך אפגעזאגט פון פאסטן נאך א געראנגעל מיט נתניהו, ער האט צוליב פאפולאריטעט זיך פארמאסטן אין די וואלן יענע יאר, אין דער צענטראלער פארטיי, אהוד ברק האט געזיגט און יצחק איז געווארן וויצע פרעמיער, אזוי אויך טראנספארטאציע מיניסטער.

אין יאר 2000, האט א סעקרעטארשע אין די טראנספארטאציע מיניסטעריום, אריינגעגעבן א קלאגע קעגן אים ביי די פאליציי, פארן איר באלעסטיקן געצווינגענערהייט, נאך אן אויספארשונג האבן נאך צוויי פרויען אריינגעגעבן קלאגעס. אויף צוויי איז ער געפונען געווארן שולדיק דורכן געריכט.

באלד נאכדעם וואס ער איז געפונען געווארן שולדיק האט ער רעזיגנירט פון כנסת, און מיט דעם האט זיך זיין קאריערע געענדיקט.

## משפחה
יצחק "איציק" מרדכי האט חתונה געהאט מיט כוכבה "כוכי" ווייסמאן-שמשי-מרדכי, א טאַלאַנטירטע און געלונגענע אדוואקאט אין איר אייגענער רעכט און זיי האבן איין זון.

קאטעגאריע:כנסת דעפוטאטן
לאגאריטם

[קליין|upright=1.35|alt=גראפיק וואס ווייזט א לאגאריטם קרומע, וואס גייט אריבער דער *x*-אַקס וואו *x* איז 1 און ציט זיך צו מינוס אין־סוף לענגאויס דער *y*-אַקס.|דער [גראפיק פון א פונקציע|גראפיק פונעם לאגאריטם צו באזע 2 גייט אריבער דער *x* אַקס (האריזאנטאלע אַקס) ביי 1 און גייט אדורך די פונקטן מיט קאארדינאטן , , און . צום ביישפיל, , ווייל  דער גראפיק ווערט וואס נענטער צו דער  *y* אַקס, אבער דערגרייכט זי נישט און גייט נישט אריבער איר.]]

דער **לאגאַריטם** פון א נומער איז דער פאטענץ מיט וואס א געוויסער נומער, די באזע, דארף ווערן געהעכערט צו פראדוצירן יענעם נומער. למשל, דער לאגאריטם פון 1000 צו באזע 10 איז 3, ווייל 1000 איז 10 צום פאטענץ 3:  בדרך כלל, אז , דעמאלסט *y* איז דער לאגאריטם פון *x* צו באזע&nbsp;*b*, און מען שרייבט (*y* = log*b*(*x*. אין דעם פריערדיקן ביישפיל, 

## געזעצן פון לאגאריטמען 
די געזעצן אונטן האלטן פאר יעדער  \ a, b, c וואס זענען פאזיטיווע רעאלע צאלן, אבער די באזע פון די לאגאריטמען קען נישט זיין 1. פראקטיש ניצט מען א באזע גרעסער פון 1.

  
    
**באזונדערע ווערטן**
    
    
\ \log _a (1)=0

\ \log _a (a)=1
    
  
  
    
**טאפלונג, צעטיילונג און אויפהייבן צו א פאטענץ**

די געזעצן מאכן גרינגער אויסרעכענען טאפלונג, צעטיילונג, פאטענצן און ווארצלען, דורך א טאבעלע פון לאגאריטמען אדער א רעכנווירע. 
    
    
\ \log _c (a\cdot b) = \log _c (a) + \log _c (b)

\ \log _c \left(\frac{a}{b}\right) = \log _c (a) - \log _c (b)

\ {\log_a b}\cdot{\log_c d}={\log_c b}\cdot{\log_a d}

      פאר יעדער רעאל \ r :
\ \log _c (a^r) = r\cdot \log _c (a)
    
  
  
    
**לאגאריטם און די עקספאנענטיעלע פונקציע**

מען ניצט די כללים צו לייזן גלייכונגען וואו דער אומבאשטימטער איז א פאטענץ.
    
    
\ x^{\log_a b}=b^{\log_a x}

\ a^{\log_a b}=b

      פאר יעדער רעאל \ r:
\ \log_a a^r=r
    
  
  
    
**עדערן די באזע פון א לאגאריטם**

מען ניצט דעם כלל צו בייטן לאגאריטנמען אין א רעכנמאשינקע.

      
      
רוב רעכנמאשינקעס האבן קנעפלעך פארן נאטירלעכן לאגאריטם (ln) און פארן לאגאריטם צו באזע 10
(\ \log_{10}), אבער נישט פאר באזע 2 (\ \log_{2}).
כדי צו רעכענען \ \log_{2} 100,
רעכנט מען \ \frac{\log_{10} 100}{\log_{10} 2}
אדער \ \frac{\ln{100}}{\ln{2}}, וואס גיט דעם זעלבן רעזולטאט).
    
    
\ \log_a b=\frac{\log_c b}{\log_c a}

\ \log_a b=\frac{1}{\log_b a}

    
  
  
    
**גרענעץ**
    
    
      ווען a > 1:
\ \lim_{x\to0} \log_a (x) = -\infty
      ווען a 
\ \lim_{x\to0} \log_a (x) = \infty
      ווען a > 1:
\ \lim_{x\to\infty} \log_a (x) = \infty
      ווען a 
\ \lim_{x\to\infty} \log_a (x) = -\infty

\ \lim_{x\to0} \log_a (x) \cdot x^b = 0

\ \lim_{x\to\infty} \log_a (x) / x^b = 0
    
  
  
    
**דעריוואטיוו**
    
    
\ {d \over dx} \log_a (x) = {1 \over x \ln(a)} = {1 \over x} \cdot \log_a e
    
  
  
    
**אינטעגראל**
    
    
\ \int \log_a (x)\, dx = x \log_a (x) - \frac{x}{\ln(a)} + C
    
  

## וועבלינקען 
## רעפֿערענצן 
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיק
עמוד ענן אפעראציע

[250px|קליין|דריי יידן זענען געהרגעט געווארן אין דער געביידע אין [קרית מלאכי פון א חאמאס ראקעט און אן אייניעריג קינד ערנצט געוואונדעט]]
די **עמוד ענן אפּעראציע** איז א צה"ל מיליטערישע אפּעראציע, וואס האט אנגעהויבן דעם 14טן נאוועמבער 2012 אין ענטפער צו די עסקאַלירונג אינעם עזה שטרייף.

די אָפּעראציע האט אנגעהויבן נאך א זיכערהייט פארערגערונג אין דעם עזה שטרייף געגנט די פֿריִערדיקע וואך, אַריינגערעכנט פירינג ראקעטן אין די עזה געגנט, פירינג אַ קארנעט אנטי-טאנק מיסאל אויף א מיליטעריש פּאטראל דזשיפּ, בלאַסטינג א טונעל צווישן דעם עזה פאס, בשעת וואָס דער אַלט גאַזאַן יינגל איז געהרגעט וועגן 13, און די צה"ל באמבס "פֿאר אין די עזה פאס, וואָס געפירט די דעטס פון זיבן פּאלעסטינער.
דער באשלוס אויף די אפּעראציע געפאלן צו ניינטער באגעגעניש פון די פארום דעם 13טן נאוועמבער. קיין באשלוס איז געמאכט ציבור אין סדר צו טיינען בעסאדיקייט און צו האלטן דעם עלעמענט פון איבערראשן כעדליינז באוויליקט ארטיקלען וואס גערעדט וועגן דעם סוף פון אַ קיילעכיק פון קאמבאט, און בלויז גענעראל סטייטמאנץ וועגן דער צוקונפט ענטפער דורך פארטיידיקונגס מיניסטער אהוד ברק און מיניסטער בעני נעמען. אויף דעם מאָרגן פון די עפן אָפּעראַציע געגאנגען באַראַק און פרעמיער מיניסטער בנימין נתניהו אויף אַ רייַזע פון רמת הגולן, און עס געגעבן דעם אָנזאָג אַז די אַרויסגעבן פון סיריאַן רעכענען איז שטייענדיק בייַ די שפּיץ פון די אַגענדאַ, און נישט פירינג פון דעם עזה פאס אַרויסגעבן.
## גאנג פון דער אפעראציע 
### ערשטער טאג פון דער אפעראציע 
### צווייטער טאג פון דער אפעראציע 
### דריטער טאג פון דער אפעראציע 
### פערטער טאג פון דער אפעראציע 
### פינפטער טאג פון דער אפעראציע 
### זעקסטער טאג פון דער אפעראציע 
### זיבעטער טאג פון דער אפעראציע 
אין דער פרי פונעם זיבעטן טאג זענען געווען שווערע ראקעטן שאסן אויף א הינטערגרונט פונעם משא ומתן וועגן א פייער־אפשטעל. צה"ל האט ווייטער אטאקירט טעראר צילן אינעם עזה פאס, כולל ראקעטן אפשיקערס און טונעלן, און האט אויך אנגעגריפן 11 שיקונג גרופעס.. נאכמיטאג (אומגעפער 17:00) זענען 13 טעראריסטן געהרגעט געווארן פון צה"ל אטאקעס.

ביזן זיבעטן טאג פון דער אפעראציע זענען געפאלן אין דער טעריטאריע פון ישראל עטלעכע 670 ראקעטן, און צה"ל האט אטאקירט עטלעכע 1,500 צילן אינעם עזה פאס.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ישראל פאלעסטינער קאנפליקט
קאַטעגאָריע:2012
168 (נומער)

**168** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 167 און פאר 169. 

## אין מאטעמאטיק 
168 איז א גראדע צאל, און א צעטיילבארע צאל.

עס זענען פאראן 168 פרימצאלן אונטער 100.

## אין יידישקייט 
## אנדערע
* א וואך האט 168 שעה'ן
מייקל עפלבוים

**מייקל עפלבוים** (געב' דעם 10טן פעברואר 1963) איז א קאנאדער פאליטיקער און דער ערשטער יידישער בירגערמייסטער פון מאנטרעאל, קוויבעק, קאנאדע.מ'האט אים באשטימט אין דעם אמט דעם 16טן נאוועמבער 2012. ער איז דער ערשטער ענגליש רעדער צו ווערן בירגערמייסטער פון מאנטרעאל זייט 1912. ער איז שוין לאנג געווען א מיטגליד אין שטאטראט. פריער איז ער געווען א מעקלער פון אומבאוועגלעכע גוטער.

ער איז פריער געווען א מיטגליד אין דער מאנטרעאל פארבאנד פארטיי. ער האט רעזיגנירט פון דער פארטיי צו קאנדידירן פאר בירגערמייסטער ווי אן אומאפהענגיקער קאנדידאט.

עפלבוים איז געווארן ארעסטירט דעם 17טן יוני 2013 און באשוליגט מיט קארופציע; זיין פראצעס וועט פארקומען זומער 2015.

קאַטעגאָריע:בירגערמייסטערס
קאַטעגאָריע:קאנאדער יידן
קאַטעגאָריע:מאנטרעאל
קאַטעגאָריע:קאנאדער פאליטיקער
אוריה החתי

[שמאל|ממוזער|250px|[דוד המלך|דוד מיט אוריה, פיטר לאסטמאן 1611 (צייכונג)]]
**אוריה החתי** איז געווען איינער פון די זיבן און דרייציג גיבורים פון דוד. 

לויטן מדרש איז אוריה געווען דער קנעכט פון גלית דער פלישתי. נאכדעם ווען דוד האט געזיגט גלית בדרך נס האט ער זיך מגייר געווען און האט געהייראט א יידישע פרוי בת שבע. אוריה החתי האט געגעבן זיין לעבן אין די מלחמות פונעם יידישן פאלק און האט געוואוינט שטענדיג אויפן קאמף פעלד, דערפאר האט ער געגעבן בת שבע א גט. 
לויטן רמב"ם האט אוריה געהאט דעם סטאטוס פון א "גר תושב" וואס דארף נישט היטן מצוות ווי א ייד, און האט נישט געדארפט געבן א גט ווייל זיין חתונה מיט בת שבע האט נישט געהאט קיין דין קידושין.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
יעקב אשר

[קליין|יעקב אשר (לינקס) מיט פ"ש [אמבאסאדאר דן שפירא (אינמיטן)]]
**יעקב אשר** (געבוירן ב' תמוז ה'תשכ"ה, 2טן יולי 1965) איז א כנסת דעפוטאט פון יהדות התורה; ער רעפרעזענטירט די דגל התורה פארטיי. ער איז דער פארזיצער פונעם כנסת קאמיטעט פאר אינערן ענינים און שיצן די סביבה. פריער איז ער געווען דער 13טער בירגערמייסטער פון בני ברק, פון 2008 ביז 2013.

## ביאגראפיע 
אשר איז געבוירן געווארן ב׳ תמוז תשכ״ה צו זיינע עלטערן אהרן און טובה אשר.

ער איז געווארן בירגערמייסטער פון בני ברק אין 2008 אָן וואלן וויבאלד ער איז געווען דער איינציקער קאנדידאט, צוליב א ראטאציע הסכם צווישן די דגל התורה און אגודת ישראל פארטייען. דער פריעריקער בירגערמייסטער איז געווען ישכר פראנקנטאהל, פון אגודת ישראל.

אשר האט פריער קאנדידירט צו ווערן פארזיצער פונעם אלעד ראט, אבער צוריאל קריספל האט אים געזיגט. נאכער איז אשר אריין אין דער קאאליציע און איז געווארן וויצע־ראטפארזיצער, ביז ער איז צוריק אין בני ברק. אין בני ברק איז ער פריער געווען וויצע־בירגערמייסטער אונטער פראנקנטאהל. 

ביי די כנסת וואלן 2013 איז ער אריין ווי דער זיבעטער מאנדאט פון יהדות התורה. כ"ד שבט תשע"ג האט ער זיך אפגעזאגט פון זיין בירגערמייסטער כדי צו נעמען זיין פלאץ אינעם כנסת. ביי די כנסת וואלן 2015 האט יהדות התורה פארלוירן א מאנדאט און יעקב אשר איז מער נישט קיין דעפוטאט אין כנסת. כ"ט אדר תשע"ה האט מען אים באשטימט אלגעמיינער סעקרעטאר פון דגל התורה.

## משפחה 
יעקב אשר מיט זיין ווייב מרים (מירי)  האבן זיבן קינדער.

## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:דגל התורה
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:פרומע פאליטיקער
קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
שלמה לוריא

רבי **שלמה לוריא** (ה'רע"א לערך - י"ב כסלו ה'של"ד), באקאנט אלס **מהרש"ל** אדער **רש"ל**, איז געווען פון די גרויסע רבנים אין פוילן אינעם זעכצנטן יאר הונדערט.

ער האט מחבר געווען עטליכע ספרים, צווישן אנדערן דעם באוואוסטן ספר ים של שלמה. אין רוב ש"סן ווערן געדרוקט זיינע הגהות אויף תלמוד בבלי אונטערן נאמען חכמת שלמה.

## לעבנסגעשיכטע 
דער מהרש"ל איז געבוירן צו זיין פאטער רבי יחיאל בערך אין יאר ה'רע"א אין דעם בריסקער געגנט.

אין די יוגנט האט ער געלערנט אין פוזנא און זייענדיג אלט פינף און צוואנציג איז ער צוריק צו זיין געבורטס שטאט בריסק וואו ער איז א חתן געווארן צו ליפקא, די טאכטער פון הרב קלונימוס האבערקאסטן וואס איז געווען ראש ישיבה אין בריסק.

נאך זיין חתונה האט ער אויפגעשטעלט א ישיבה אין בריסק וואו ער איז געווען דער ראש הישיבה ביז ער איז אלט געווארן פערציג יאר וואס דאן איז אריבער קיין אסטראה. און שפעטער איז ער אריבער ווערן ראשי ישיבה אין לובלין.

דער מהרש"ל איז נסתלק געווארן אין לובלין אין עלטער פון דריי און זעכציג יאר אום י"ב כסלו אין יאר ה'של"ד.

## זיינע תלמידים 
* רבי יהושע פאלק, מחבר פון *דרישה*, *פרישה* און *סמ"ע*
* רבי שלמה אפרים פון לונטשיץ, מחבר פון *כלי יקר* און *עוללות אפרים*

## זיינע ספרים 
* חכמת שלמה
* א פירוש אויף די זמירות שבת
* ים של שלמה
* יריעות שלמה
* עמודי שלמה
* שאלות ותשובות און פסקים

אויסערדעם איז געליבן אין כתב יד חידושים אויפן טור און נאך.

קאַטעגאָריע:אחרונים
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין אייראפע
קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים
קאַטעגאָריע:פוילישע רבנים
פשעמישל

**פשעמישל** (; , *פערעמישל*) איז א שטאט אין מערב־גאליציע, היינט דרום־מזרח פוילן, מיט 66,756 איינוואוינער (יוני 2009). פשעמישל געפינט זיך אויפן סאן טייך נאנט צום גרענעץ מיט אוקראינע], 87 ק"מ מערב פון לעמבערג.
זייט 1999 איז די שטאט אין דער אונטערקארפאטישער וואיעוואדעשאפט; פריער איז זי געווען די הויפטשטאט פון דער פשעמשלער וואיעוואדעשאפט.

פשעמישל האט די מעלה פון א לאנגער און רייכער היסטאריע צוליב זיין פלאצירונג אין שטח צווישן די בערג און דעם פלאכלאנד, מיט גרינגער טראנספארטאציע און פרוכטבארער ערד.

ביי דער צווייטער וועלט מלחמה האט פשעמישל געהאט א גרויסע געטא, מיט מער ווי 20,000 יידן; רוב זענען אומגעקומען אין דער חורבן אייראפע.

## היסטאריע 
אין ה'שי"ט האט מען געבויט די אלטע שול.

אין ה'תקל"ב, ביי דער ערשטער צעטיילונג פון פוילן, איז פשעמישל געווארן א טייל פון דער עסטרייכער אימפעריע. אין תרכ"א האט געבויט באנען צו פארבינדן די שטאט מיט קראקע צו מערב און לעמבערג צו מזרח. בשעת די קרימער מלחמה האבן די עסטרייכער געבויט א סעריע פעסטונגען, מיט ארומנעם 15 ק"מ, ארום דער שטאט.

אין דעם צענזוס פון תר"ע האט די שטאט געהאט 54,078 איינוואוינער, צווישן זיי 25,306 (46,8%) רוימישע קאטאליקן, 16,062 (29,7%)יידן און 12,018 (22,2%) גריכישע קאטאליקן.

## יידישע היסטאריע 
אין תרצ"ד האט רבי מרדכי שלום יוסף פרידמאן, סאדיגורער, זיך באזעצט אין דער שטאט. ער האט אויפגעשטעלט די "משיבת נפש" ישיבה; ער איז ארויף אין ארץ ישראל אין תרצ"ט קורץ פאר דער אינוואזיע פון פוילן.

צווישן די צוויי מלחמות האט די שטאט געהאט 11 יידישע צייטונגען, אויף יידיש, העברעיש און פויליש; צוויי יידיש־שפראך צייטונגען זענען דערשינען טאג טעגלעך.

קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאַטעגאָריע:גאליציע
יצחק בן-צבי

[שמאל|ממוזער|200px|[יצחק בן-צבי (מימין) מיט דוד בן-גוריון טראָגן טורבאַנס-תרבושים בעשאַס זייער שטודיום אין טערקיי, 1912]]
**יצחק בן-צבי** (י"ח כסלו ה'תרמ"ה - כ"ט ניסן ה'תשכ"ג) איז געווען דער צווייטער פרעזידענט פון ישראל.

יצחק בן-צבי איז געבוירן יצחק שימשעלעוויטש אין פאלטאווע, רוסלענדישע אימפעריע, צו זיינע עלטערן צבי שישמשעלעוויטש (אן אייניקל פון הרב אליהו חיים מייזל, לאדזשער רב) און קריינא, טאכטער פון הרב ישראל לייב קאפילאוויטש.

קאַטעגאָריע:פרעזידענטן פון ישראל
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות
יעקב ישראל קאניעווסקי

הרב **יעקב ישראל קאַניעווסקי** (באקאנט ווי דער **סטייפלער גאון** אדער בלויז דער **סטייפלער**, אויפן נאמען פון זיין געבורטשטאט הארניסטייפל אין אוקראינע; ט' תמוז ה'תרנ"ט – כ"ג אב ה'תשמ"ה) איז געווען איינער פון די מנהיגים פונען ליטווישן ציבור אין ישראל. ער האט מחבר געווען די סעריע ספרים *קהלות יעקב* אויף ש"ס.

## לעבנסגעשיכטע
יעקב ישראל איז געבוירן געווארן אין תרנ"ט צו זיינע עלטערן חיים פרץ און ברכה קאַניעווסקי אין זייערע עלטערע יארן. זיין פאטער איז געווען א חסיד פונעם הארנסטייפלער רבי'ן, וואס האט אים גע'עצה'ט צו געבן א נאמען זיין זון נאכן טשערקאסער רבי'ן, רבי יעקב ישראל טווערסקי. 

פון יונגערהייט איז ער געווען געוואוסט פאר אן עילוי און א מתמיד. ער האט געלערנט אין דער נאווהארדאקער ישיבה בשעת ווען זי איז געווען אין האמל ביי דער ערשטער וועלט מלחמה און דערנאך אין ביאליסטאק. ער האט געהייראט מרים קארעליץ, שוועסטער פונעם חזון אי"ש, וואס איז געווען דער שדכן אויפן שידוך. צווישן די יארן תרפ"ו - תרצ"ד איז ער געווען א ר"מ אין דער נאווהארדאקער ישיבה אין פינסק.

ראש חודש ניסן תרצ"ד (1934), עטלעכע חדשים נאך זיין שוואגער דער חזון איש, איז ער ארויף קיין ארץ ישראל און ער האט זיך באזעצט אין בני ברק. גלייך ווען ער איז אנגעקומען האט אים הרב מתתיהו שטשיגל, גרינדער פון דער נאווהארדאקער ישיבה אין בני ברק, באשטימט צו ווערן ראש ישיבה. 

נאך זיין ווייבס פטירה האט דער סטייפלער געוואוינט ביי זיין טאכטער יאספע ברזם.

דער "סטייפלער" איז נפטר געווארן פרייטיק צונאכט, כ"ג מנחם-אב, תשמ"ה, און מ'האט אים באערדיקט אין דעם שומרי שבת בית עולם אין בני ברק, נאנט צום קבר פונעם חזון איש.

## משפחה
רבי יעקב ישראל האט געהייראט זיין ווייב מרים קארעליץ אין ווילנע ז' אדר ב' תרפ"ז. זיי האבן געהאט דריי קינדער:
* הרב חיים קאניעווסקי.
* מרת בלומא ליבא אהובה, ווייב פון רבי מרדכי שלמה בערמאן, פון די פאנאוועזשער ראשי ישיבות.
* מרת יאספע, די אלמנה פון הרב שאול ברזם. דער סטייפלער האט איר איבערגעגעבן דאס אויסשליסלעכע זכות צו פארשפרייטן זיינע ספרים "קהילות יעקב" פאר איר פרנסה.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ליטווישע ראשי ישיבות
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:בני ברק
קאַטעגאָריע:תלמידים פון חזון איש
בנימין בן אליעזר

**בנימין ״פֿואַד״ בן אליעזר** (12טן פעברואר 1936, י"ט שבט ה'תרצ"ו – 28סטן אויגוסט 2016, כ"ד אב ה'תשע"ו) איז געווען א כנסת דעפוטאט, און א געוועזענער הויכער אפיציר אין צה"ל. ער איז געווען פארטיידיקונגס-מיניסטער אין ישראל, און האט אויך געהאלטן אנדערע מיניסטארישע אמטן.

## לעבנסגעשיכטע 
בן אליעזר איז געבוירן געווארן דעם 12טן פעברואר 1936 אין דער שטאט באצרא, איראק, צו זיינע עלטערן פרחה און צאלאח. זיין נאמען ביים געבוירן איז געווען פֿואד אלעזר. זיינע עלטערן האבן געמאכט עליה אין יאר 1950, דעמאלט האט ער זיך געטוישט דעם נאמען אפיציעל צו בנימין.

אין יאר 1954 איז בן אליעזר אריין אין מיליטער אין דער גולני בריגאדע אלס א קעמפער, ער איז געשטיגן אויפן מיליטערישן לייטער אלס אפיציר. ביי דעם לבנון ברודער קריג, האט ער געהאלפן די קריסטן אין מערערע הינזיכטן, ווי אויך אנקניפן באציאונגען צווישן די קריסטליכע לבנון מיט ישראל.

אין 1982, האט ער פארלאזט די ארמיי, און זיך געוואנדען צו פאליטיק. ער האט אנגעהויבן אין א פארטיי וואס עזר ווייצמאן האט געגרינדעט. נאך די וואלן איז ער אריין אין כנסת. די פארטיי האט זיך פאראייניגט מיט די עבודה, ווי ער האט געדינט אלס מיניסטער אין עטליכע רעגירונגען.

אין 1994 האט יצחק רבין אים געשיקט קיין טוניסיע, זיך צו טרעפן מיט יאסער אראפאט.

אין 2001 האט אריק שרון אים געשטעלט אלס פארטיידיגונגס מיניסטער. אין זיין תקופה האט זיך אנגעהויבן די אינטיפאדע.

היינט איז ער פון די עלסטע אמטירנדע כנסת דעפוטאטן, פון דער ארבעטס-פארטי.
## חיים אישיים ומשפחה
מיט זיין ערשטן ווייב רינה האט ער דריי קינדער, אופיר, נויה, און אברהם רחמים.
 
מיט זיין צווייטן ווייב דרורה-דולי ״פֿאני״ כהן, האט ער צוויי קינדער, טליה, און יריב.

קאטעגאריע:כנסת דעפוטאטן