open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ברוריה דייוויד

מרת **ברוריה דייוויד**, (געב' ה'תרצ"ו) איז די איינציגע טאכטער פון הרב יצחק הוטנער,  (דער ראש ישיבה פון  ישיבת רבי חיים בערלין) און זי פירט די  בית יעקב סעמינאר, ירושלים (באוואוסט אלס BJJ), פון די חשובסטע חרדישע מיידלעך סעמינארן, פלאצירט אין ירושלים, ישראל. זי איז באקאנט אלס *רעביצין* דייוויד.

## זעט אויך
* בית יעקב

קאַטעגאָריע:יידישקייט
1983

## געשעענישן 
* 5טן מיי - חיים הערצאג איינגעשוואוירן דעם זעקסטן פרעזידענט פון מדינת ישראל.
* 13טן יוני - די קאסמאס־שיף פיאניר 10 ווערט דער ערשטער מענטשן געמאכטער אביעקט איבערצולאזן די  זון סיסטעם.

## געבוירן 
## געשטארבן 
* 25סטן סעפטעמבער - לעאפאלד דער דריטער, מלך פון בעלגיע (געב' 1901)

## נאבעל פריזן
אור החיים

ממוזער| ספר אור החיים הקדוש דפוס ראשון שנת ה'תק"ב
דער ספר **אור החיים** איז א ברייטער פירוש אויף חומש וואס הרב חיים אבן עטר האט געשריבן.

דער חיד"א רעכענט זיך פאר א תלמיד פונעם מחבר. ער שרייבט אין זיין ספר שם הגדולים, אז דער ספר אור החיים איז גלייך ווען עס איז געדורקט געווארן שטארק אנגענומען ביי די אשכנזים, ווייל רבי ישראל בעל שם טוב האט געזאגט גרויסע זאכן אויף דעם מחבר.

דער *אור החיים* האט עטליכע מפורשים אויף זיך:
*סגולות משה
*אור בהיר
*נר למאור

אין תשע"ג איז גענעדיגט געווארן דער *אור החיים המבואר* דורך עוז והדר, מיטן פירוש *מאורי אור* וועלכע האט געשריבן רבי מנחם מענדל פאמעראנץ, 10 בענדער.

קאַטעגאָריע:ספרי קודש
וותיקין

**וָתִיקִין** איז א פרי זמן פון דאווענען תפילת שחרית ווען מען זאגט קריאת שמע קורץ פאר נץ החמה, מען ענדיגט ברכות קריאת שמע מיט נץ החמה, און מען הייבט אן די שמונה עשרה פונקט מיטן זון אויפֿגאנג. (אבער אין די צפונדיגע מדינות איז הנץ החמה גאנץ שפעט אין ווינטער און אפטמאל ס'איז דא מנינים וואס דאווענען שחרית פריער.)

בכדי צו קענען דאנזשן דאס, פֿירט מען זיך אין א ותיקין מנין אנצוהייבן דאס דאווענען א געוויסע צייט פאר נץ החמה. אין דער צייט טוט מען זאגן ברכות השחר,  קרבנות, פסוקי דזמרה, ברכות קריאת שמע און קריאת שמע, ביז דער צייט וואס די זון גייט ארויף און מען שטעלט זיך דאווענען שמונה עשרה. 

דער מקור פונעם ענין פון "ותיקין" געפינט זיך אין דער גמרא, מסכת ברכות, כ"ו, ע"א: "דאמר רבי יוחנן ותיקין היו גומרים אותה [את קריאת שמע] עם הנץ החמה, כדי שיסמוך גאולה לתפלה ונמצא מתפלל ביום".

חז"ל האבן געשעצט דאס דאזיגע דאווענען, און געזאגט (ברכות דף ט') אז ווער עס דאווענט אזוי און איז סומך גאולה צו תפילה לא ניזוק, וועט נישט ווערן געשעדיגט א גאנצן טאג.

 
קאטעגאריע:זמנים
קאטעגאריע:תפילות
ראזע

[קליין|200px|ראזע [טולפאן|טולפאנען]]
**ראָז** (אדער **ראָזעווע**) איז א העלער רויט קאליר וואס איז ערשט פארשריבן אין דעם 17טן יארהונדערט צו שילדערן די העלע רויטע בלומען פון דיאנטוס. ראזע איז א קאמבינאציע פון רויט און ווייס. אנדערע צופארבן פון ראזע זענען קאמבינאציעס פון מאדזשענטא און ווייס, אדער אראנזש און ווייס.

קאַטעגאָריע:קאלירן
אברהם המלאך

**רבי אברהם המלאך זצ"ל** (ה'ת"ק - י"ב תשרי ה'תקל"ז) איז געווען א גרויסער פרוש און שטארק דבוק אינעם אייבערשטער ביז אלע האבן אים גערופן "דער מלאך".

## אפשטאם 
**רבי אברהם** איז געבוירן אין יאר ה'ת"ק צו זיין פאטער הרב **דוב בער פון מעזריטש** באקאנט אלס **דער מעזריטשער מגיד**. און צו זיין מוטער מרת קיילע. מ'דערציילט אז דער פאטער האט געהאט אין שטוב א שטאמבוים מגילת יוחסין ביז דוד המלך ע"ה.

## הסתלקות 
**רבי אברהם** איז נפטר געווארן אין כוואסטוב י"ב תשרי ה'תקל"ז, אין עלטער פון זיבען און דרייסיג יאר

## רעפרענצען 
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם
קאקאשעס

קליין|פּאָפּקאָרן
קליין|
**קאקאשעס** איז דער נאָמען פון אן עסנווארג פראדוצירט פון א מין קוקורוזע קערנדלעך, וואס ווערן געהייצט ביז זיי ווערן אויפגעבלאזן און עקספלאדירט.

מען קען הייצן דעם פאפקארן אין א טאפ, אַ מיקראָכוואַלניק אָדער ניצן באזונדערע געצייג פאר קאָקאָשעס. פארן הייצן געט מען צו די קערנדלעך זאַלץ און בוימל אָדער פּוטער.

קאָקאָשעס (אָן בוימל און זאַלץ) האבן אַ הויכן פּראָצענט פון דערנערישן פיבער און האט נישט קיין נאַטריום, פעט און צוקער. אין דער מערב וועלט ווערט רעקאמענדירט נישט צו געבן קאָקאָשעס צו עופעלעך, פֿאַר מורא וועגן דערשטיקונג פון א קערנדל.

## ענגליש 
אויף ענגליש הייסט קאקאשעס *popcorn* (*פאפקארן*). דער נאמען איז א פארקירצונג פון די ענגלישע ווערטער* **pop**ped **corn*** וואס איז טייטש צעשפאלטענע קוקורוזע. 

## געשיכטע
קאָקאָשעס איז געווען אַ פאָלקס עסן צווישן די אינדיאנער פון צענטראַל־אַמעריקע, וואָס האבן זיי אויך געניצט אין צירונג. די אייראפעישע קאלאניסטן האבן אויסגעלערנט פון די אינדיאַנער צו מאַכן די קאָקאָשעס. אינעם 19טן-יאָרהונדערט פלעג מען פארקויפן קאָקאָשעס אין די גאסן, פּאַרקן און יארידן. אין 1893, האט מען געשאפן א באוועגלעכע קאקאשע מאשין באשעפער, דורך אַ פירמע פון שיקאַגאָ. אין 1912 האט מען אנגעהויבן פארקויפן קאָקאָשעס אין פֿילם קינאָס און ענדלעך איז געווארן א פאַרבינדונג צווישן קאָקאָשעס און דער קינאָ. ביי דער גרויסער דעפּרעסיע, קאָקאָשעס איז געווען איינער פון די איינציגע פֿאַרבייַסן וואס מען האט זיך ערלויבט צו קויפן, און פון דעמאלסט האט די קאָקאָשעס געשעפט געבליט.

קאַטעגאָריע:עסנווארג 
קאטעגאריע:נאש
כוואסטוב

**כוואסטוב** ( *פֿאַסטיוו*,  *פֿאַסטאוו*) איז א  שטאט אינעם קיעוו אבלאסט (גובערניע) אין צענטראלער אוקראינע. די שטאט באדינט ווי דער אדמיניסטראטיווער צענטער פון דער  כוואסטובער ראיאן, אבער די שטאט איז אויך א באזונדערער ראיאן אינעם אבלאסט. די באפעלקערונג איז בערך 44,000 (אום 2024).

פלאצירט אויף א קנופ פון באן ליניעס, כוואסטוב איז א חשובע סטאנציע אויף דער באן רוטע פון צענטראלער אייראפע אין רוסלאנד און אזיע.

## פערזענלעכקייטן פון כוואסטוב
* רבי אברהם המלאך

קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
אראנזש

200px|קליין|מאַראַנץ אין קאָליר אָראַנזש
דער קאליר **אָראַנזש** ליגט צווישן רויט און געל אינעם אנזעעוודיק ספעקטער מיט א כוואליעלענג פון בערך 585 – 620 נ"מ.

## עטימאלאגיע 
דער קאָליר נעמט זיין נאמען פון דעם ענגלישן ווארט orange אָראַנזש פארן מאראנץ, נאָך דעם אויסזען פון דעם צייַטיקן פרוכט. פריער פלעג מען רופן דעם קאליר *געל*-*רויט*.

קאַטעגאָריע:קאלירן
Windows Sidebar

left|thumb|250px|Windows Sidebar
**Windows Sidebar** (ניט אָפֿיציעלער טײַטש: **Windows־זײַט־פּאַס**) איז אַן אַײַנגעבױטע פראגראם אין Windows אפערירן סיסטעמען זײַט Windows Vista וואס פאראנקערט א זײַטפּאַס אױף דער עקראנארט (Desktop). דאָס פּראָגראַם דערלױבט אָפּערירן און אינסטאַלירן פֿאַרשײדענע װינדאָז־המצאות (װאָס זײַנען באַקאַנט װי גאדזשעטן (Gadgets)) װעלכע זײנען גראדע אױף דער Windows Sidebar אָדער אפגעטײלט פֿון אים.

די Windows Sidebar קען דורכפירן פארשײדענע אױפגאבעס, װי ארױסװײַזן א זײגער אדער דעם פראצעסאר באניץ. די המצאה פראגראם איז באזירט אויף HTML און אנדערע סקריפט קאדן, אזױ קען יעדער בױען אײגענע המצאות. דאָך, Windows Vista קומט מיט מיט עלף אײַנגעבױטע המצאות.

די Windows Sidebar איז איניציִיִרט געװאָרן בערך אינעם יאר 2000 װי אַ טײל פון דער Windows SideShow. אין Windows 7 װעלן מײַקראָסאָפֿט נאָך מער אנטװיקלען די Windows Sidebar, און עס װעט זײן אינטעגרירט מיט דער Internet Explorer און מיט דער Windows Media Center.

קאַטעגאָריע:Windows קאמפאנענטן
1986

דאס יאר ניינצן זעקס און אכציג האט אנגעהויבן מיטוואך. 

## געשעענישן 
* 24סטן יאנואר - די קאסמאסשיף וואיאזשער 2 פליט פארביי דעם פלאנעט אוראנוס.
* 28סטן יאנואר - קאסמאס שאטל טשאלענדזשער עקספלאדירט 73 סעקונדעס נאך צעשיקונג. די גאנצע מאנשאפט איז אומגעקומען.
* 26סטן מיי - דער אייראפעישער פארבאנד אדאפטירט דעם פאן פון אייראפע.
* 21סטן אקטאבער - די מארשאל אינזלען באקומען זעלבשטענדיקייט.

## געבוירן 
* 28סטן אויגוסט - גלעד שליט, געכאפטער ישראלדיקער זעלנער געהאלטן דורך חאמאס

## געשטארבן 
* 23סטן מערץ - רבי משה פיינשטיין, וועלטס פוסק אין אמעריקע
* 9טן מיי - טענזינג נארגיי, בארג קלעטערער, פון די ערשטע צוויי מענטשן צו טרעטן אויפן שפיץ פון עווערעסט (געב' 1914)
* 24סטן יולי - פריץ אלבערט ליפמאן, אמעריקאנער ביאכעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר מעדיצין (געב' 1899)
* 8טן נאוועמבער - וויאטשעסלאוו מאלאטאוו, סאוועטישער פאליטיקער  (געב' 1890)

## נאבעל פריזן
א שפראך איז א דיאלעקט מיט אן ארמיי און א פלאט

**אַ שפּראַך איז אַ דיאַלעקט מיט אַן אַרמיי און פֿלאָט** איז איינער פון די מערסטע געניצט אפאריזמען אין דיסקוטירן דעם חילוק צווישן א דיאלעקט און א שפראך. עס אילוסטרירט דעם פאקט אז דער סטאטוס פון די רעדערס ווירקט אויף צו זייער שפראך איז א דיאלעקט. די וועלט מיינט אז מאקס וויינרייך האט מחדש געווען דעם אפאריזם, אבער ער אליין האט עס איבערגעזאגט פון א צווייטן, אזוי ווי ער שרייבט אינעם פאלגנדן שטיקל:

:פֿאַר אַ יאָרן האָבן מיר אין דער ד״ר צמח שאַבאַד־אַספּיראַנטור געהאַט אַ קורס פֿון צוואַנציק לעקציעס אויף דער טעמע׃ „פּראָבלעמען אין דער געשיכטע פֿון דער ייִדישער שפּראַך“. צווישן די צוהערערס איז איין מאָל אױך אַרײַנגעפֿאַלן אַ לערער פֿון אַ בראָנקסער הײַסקול. ער איז געקומען קײן אַמעריקע ווי אַ קינד און האָט פֿאַר דער גאַנצער צײַט קײן מאָל ניט געהערט, אַז ייִדיש האָט אַ געשיכטע און קען דינען פֿאַר העכערע ענינים אויך. ווי אַזוי ער איז פֿון דער אַספּיראַנטור פֿון ייִוואָ געווויר געוואָרן ווייס איך ניט, נאָר פֿון יעמאָלט אָן האָט ער שוין גענומען קומען. איין מאָל נאָך אַ לעקציע גייט ער צו צו מיר און פֿרעגט׃ „וואָס איז דער חילוק פֿון אַ דיאַלעקט ביז אַ שפּראַך?“ איך האָב געמיינט, אַז עס רופֿט זיך אים דער משׂכּילישער ביטול, און איך האָב אים געפּרוּווט אַרויפֿפֿירן אויפֿן ריכטיקן וועג, נאָר ער האָט מיך איבערגעריסן׃ „דאָס ווייס איך, אָבער איך וועל אײַך געבן אַ בעסערע דעפֿיניציע׃ **אַ שפּראַך איז אַ דיאַלעקט מיט אַן אַרמיי און פֿלאָט**“. איך האָב זיך יעמאָלט באַלד פֿאַרגעדענקט, אַז די דאָזיקע וווּנדערלעכע פֿאָרמולירונג פֿון דער סאָציאַלער מערכה פֿון ייִדיש מוז איך ברענגען צו אַ גרויסן עולם.

קאַטעגאָריע:יידישע אויסדרוקן
קאַטעגאָריע:יידיש
עמק הירדן

**עמק הירדן** אדער דער **ירדן טאל** איז א געגנט אין ארץ ישראל. אין 1949 איז געגרינדעט דארט א געגנט ראט.

עמק הירדן
דרום קענזינגטאן

**דרום קענזינגטאן** איז א דיסטריקט אין דעם קעניגלעכער בארא פו קענזינגטאן און טשעלסי אין לאנדאן.

קאַטעגאָריע:לאנדאן
אברהם טל

left|thumb|250px|דעקל פון זיין פרעמיערע אלבאם
**אברהם טל** איז א ישראלדיקער זינגער. ער איז צום ערשטן מאל באקאנט געווארן אין דער שוטי הנבואה טרופע, דארט איז ער געווען א זינגער צווישן די יארן 2000 ביז איר דערונטערגאנג אינעם יאר 2007. פון זיינע באוווּסטע ניגונים זײַנען "מי" און "קול גלגל".

זיין ערשטע סאליסטקע איז געווען "אדם צובר זיכרונות" וואס ער האט געשאפן פארן פראיעקט עבודה עברית, א פראיעקט צו באנייען אלטע העברעישע ניגונים ביי דער פייערונג פון 60 יאר צו מדינת ישראל. אויך איז דער ניגון איינגראדירט געווארן אויף דער צווייטער ארט ביים העברעישן יערליכן הייסן פאראד פון גלגלץ צום יאר ה'תשס"ח.

סעפטעמבער 2008 האט ער ארויסגעגעבן זיין ערשטע אלבאם אונטערן נאמען "אברהם טל" מיט די פאלגנדיקע ניגונים:
# פסטיבל.
# שניים.
# הזמן עושה את שלו.
# מלחמה.
# שדות האש.
# אם בלשונות.
# מתקרבים מתקרבים.
# לצאת אל הרוח.
# קשה.
# מן המיצר.
# אח יקר.
# אדם צובר זכרונות.

קאַטעגאָריע:ישראלדיקע זינגערס
בייזש

**בייזש** איז א זייער בלאסער געל-קרעם קאליר. 

דאס ווארט שטאמט פון א וואלנער שטאף מיטן נאמען *beige* וואס האט נאך זיין נאטירלעכן קאליר. היינט ניצט מען דאס ווארט פאר א ריי פון העלע צופֿארבן וואס זען אויס גאנץ נייטראל, אויך פאר העלע ברוין שאַטירונגען. 

## זעט אויך
* ליסטע פון קאלירן

קאַטעגאָריע:קאלירן
אליוו

**אליוו** איז א טונקל-געל קאליר. מען קען אים מאכן דורך אריינמישן א קליין ביסל שווארצן פארב מיט געל.

קאַטעגאָריע:קאלירן
אינדעך

**אינדעך** איז א קאליר צווישן בלוי און וויאלעט, מיט א כוואליע לענג פון 420-450 נאנאמעטער אויפן עלעקטראמאגנעטישן ספעקטער.

דאס ווארט נעמט זעך פונעם נאטירלעכן פארב אינדעך. 
קאַטעגאָריע:קאלירן
1987

דאס יאר ניינצן זיבן און אכציג האט אנגעהויבן דאנערשטיק. 

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 11טן אפריל - פרימא לעווי, יידישער-איטאליענישער שרייבער (געב' 1919)
* 11טן יולי - יעקב יצחק רודערמאן, אמעריקאנער ראש ישיבה (געב' 1901)
* 10טן אויגוסט - איוואן נעוועזשאן, פון די חסידי אומות העולם, וואס האט געראטעוועט 4,000 יידישע קינדער אין בעלגיע (געב' 1900)
* 17טן אויגוסט - רודאלף העס, וויצעפירער פון נאצי דייטשלאנד (געב' 1894)
* 19טן אקטאבער - זשאקעלין די פרע, ענגלישע טשעליסט, (געב' 1945)

## נאבעל פריזן
L

דער אות **L** (ארויסגערעדט **על**) איז דער צוועלפֿטער אות פון דעם לאטיינישן אלפאבעט.

## אַרױסרעד 
## פֿאַרשײדענע פֿאָרשטעלונגען 
## אנטוויקלונג פונעם אות 
## באַטײַטן פונעם אות 
אין רוימישע ציפערן שרייבט מען L פאר 50.
פארב

א **פארב** איז א סובסטאנץ מיט א קאליר וואס מען ניצט צו געבן דעם קאליר צו א שטאף, אמאליגע צייטן זענען רוב פֿארבן געמאכט געווארן פון פלאנצן, ד.ה. פון די ווארצלען, יאגדעס און האלץ. היינטיגע צייטן טוט מען סינטעטיזירן פארבן. מען ניצט סינטעטישע פארבן, וואס זענען אסאך ביליגער פון נאטורליכע פארבן.

די חכמה פון אלע פארבן און קאלירן הייסט כראמאַטאלאגיע אדער כראמאַטיק.

קאַטעגאָריע:קליידונג
קאַטעגאָריע:קאלירן
ישראל יאקאבאוויטש

הרב **ישראל יאקאבאוויטש, באראן יאקאבאוויטש** (ל' שבט ה'תרפ"א - כ"א מרחשון ה'תש"ס) איז געווען דער הויפט רב פון גרויסבריטאניע און דער קאמאנוועלט פֿון תשכ"ז ביז תשנ"א.

## לעבנסגעשיכטע
ישראל יאקאבאוויטש איז געבוירן אין קעניגסבערג, אסט-פרייסן (היינט קאלינינגראד, רוסלאנד) צו זיין פאטער, הרב יואל יאקאבאוויטש און זיין מוטער () וורעשנער. אין די 1920ער יארן האט זיך די משפחה געצויגן קיין בערלין וואו זיין פאטער איז אויפגענומען געווארן אלס דיין. די משפחה איז אנטלאפֿן פון דייטשלאנד אין 1938 זיך צו ראטעווען פון די נאצישע רדיפות און איז אנגעקומען קיין ענגלאנד, און הרב יואל איז געווארן א דיין אין לאנדאן. ישראל האט דארט געלערנט אין ישיבת עץ חיים און ענדליך באקומען היתר הוראה פון די ראשי ישיבות, הרב אליהו לאפיאן און הרב נחמן שלמה גרינשפאן. ער האט אויך שטודירט אין יידנס קאלעדזש.

ער האט חתונה געהאט מיט אמעלי (מײַליע) מונק, די טאכטער פון הרב אליהו מונק פון פאריז, וואס האט אים געשטיצט אין זיין ארבעט פאר דער קהילה זיין גאנצן לעבן. זיי האבן זעקס קינדער.

זיין  ערשטע שטעלע איז געווען רב פון דער בראנדעזבורי שול. אין תש"ט, ווען ער איז געווען אלט 27, איז ער גערופֿן צו ווערן דער הויפט רב פון דער יידישער קהילה פון אירלאנד. דאס איז געווען דער ערשטער טראט אויפן וועג צו א געהויבענער קאריערע אין רבנות. אום תשי"ח איז ער אריבער צו ווערן רב פון דער פינפטע עוועניו שול אין ניו יארק, וואו ער האט געדינט ביז תשכ"ו, ווען ער האט באקומען א "רוף" צו ווערן הויפט רב פון די  פאראייניגטע יידישע געמיינדעס פונעם קאמאנוועלט, און ער איז געבליבן אין דעם אמט ביז ער האט זיך פענסיאנירט אין תשנ"א.

הרב יאקאבאוויטש איז נפטר געווארן אין לאנדאן מוצש"ק כ"א מרחשון תש"ס אין דער עלטער פון 78, און מען האט אים געפירט צו קבורה אין הר הזיתים. די רביצין איז נפטר געווארן אייר תש"ע.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:הויפט רבנים
קאַטעגאָריע:ענגלישע רבנים
קאַטעגאָריע:דייטשע יידן
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
בראדפארד

קליין|א קוק איבער בראדפארד|240px
**בראַדפֿארד** ( *בראַדפֿארד*) איז א שטאט אין מערב יארקשיר, ענגלאנד, 8.6 מייל (13.8 ק"מ) מערב פון לידז, און 13 מייל (20.9 ק"מ) צפון-מערב פון ווייקפֿילד. זי האט א באפֿעלקערונג פון 293,717.

## צווילינג שטעט 
בראדפֿארד האט צווילינג שטעט ארום דער וועלט:
* ,  (זייט 1963)
* ,  (זייט 1969)
*  , (זייט 1970)
*  (זייט 1971)
* , (זייט 1987)
*  (פריינדשאפט אפמאך אין 1998)

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין ענגלאנד
הערב

קליין|250px|צעשטעל פון א הערב
א **הערב**, אין דער אייראפעאישער טראדיציע, איז א דעסן וואס געהערט א געוויסן מענטש (אדער א גרופע מענטשן) וואס זיי ניצן אין פארשידענע אופֿנים. אין היסטאריע, די ריטערס פֿלעג ניצן זיי כדי זיך אונטערשיידן פון די פון די שונאים'ס זעלנערס. א הערב האט א פֿארמעלע באַשרײַבונג וואס מ'רופֿט א בלאַזאן. 

אין מאדערנע צײַטן ניצט מען נאכאלץ הערבן פארשידענע אינסטיטוציעס און אויך יחידים (למשל אסאך אוניווערסיטעטן האבן פרינציפן וויאזוי צו ניצן זייער הערב). 

[קליין|רעכטס|300px|הערבן פון די מיטגליד שטאטן פונעם [אייראפעישן פארבאנד און דער EU פֿאן.]]

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:סימבאלן
אברהם ראוויץ

הרב **אברהם ראוויץ** (כ"ו טבת ה'תרצ"ד, 13טן יאנואר 1934,  תל-אביב – א' שבט ה'תשס"ט, 26סטן יאנואר 2009, ירושלים) איז געווען א כנסת דעפוטאט פון יהדות התורה אין דער דגל התורה פארטיי. ער איז געווען אן אונטער-מיניסטער און אן אונטער-פארזיצער פונעם כנסת.

## ביאגראפיע 
[שמאל|ממוזער|250px|כיכר על שמו ב[ביתר עילית]]
הרב ראוויץ איז געבוירן תרצ"ד אין תל אביב פאטער רבי אריה לייב ראוויץ און מוטער הדסה ראוויץ, פאלעסטינע (היינט ישראל) און ער האט געלערנט אין דער  חברון ישיבה, וואו ער האט באקומען היתר הוראה. אין די יארן פאר דער מדינה האט ער זיך צוגעשטעלט צו דער לח"י ארגאניזאציע, און שפעטער האט ער געדינט אין צה"ל. צווישן די יארן תש"י - תש"ל איז ער געווען טעטיג אין דער ארגאניזאציע "יד לאחים - פעילים".

אברהם ראוויץ האט געגרינדעט דאס ארזי הבירה פערטל אין ירושלים צוזאַמען מיט יוסף חיים זאדה.

ער האט געדינט אלס כנסת דעפוטאט פונעם 12טן כנסת ביזן 17טן כנסת, וואו ער איז געווען דער פירער פון דער דגל התורה פארטיי. ער איז געווען אן אונטערמיניסטער פאר בויען און באהויזונג, אונטערמיניסטער פון בילדונג, אונטערמיניסטער פאר פֿארזארג, און פארזיצער פון דעם פינאנץ קאמיטעט אין דעם כנסת.

מיט זיין ווייב אביגיל האט ער געוואוינט אין בית וגן, ירושלים.זיי האבן געהאט צוועלף קינדער.
 
די נאכט פון ר"ח שבט איז ער נפטר געווארן אין דעם הדסה שפיטאל, עין כרם, ירושלים.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
קאַטעגאָריע:רעגירונג מיניסטארן
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות
קאַטעגאָריע:ירושאלמער
נירן איבערפלאנץ

**נירן איבערפלאנץ** (Kidney Transplant) איז אן אפעראציע פראצעדור צו אריינפלאנצן א ניר פון א געזונטער פערזאן אין א מענטש וואס זיינע/אירע נירן פינקצונירן נישט.

קאַטעגאָריע:אברים
קאַטעגאָריע:מעדיצין
יוסף

קליין| יוסף ואסנת (ציור)
**יוֹסֵף** -איז געווען דער עלטערער זון פון יעקב און רחל. מען רופט אים יוסף הצדיק. אין פסוק שטייט אז זיין מאמע רחל האט אים געגעבן דעם נאמען ווייל זי איז געווען קינדערלאז יארן לאנג און יעצט האט זי געבעטן נאך א זון: "וַתִּקְרָא אֶת שְׁמוֹ יוֹסֵף, לֵאמֹר יֹסֵף ה' לִי בֵּן אַחֵר" (בראשית פרק ל' כ"ד). יוסף איז געווען יעקב'ס בן זקונים. ער איז נפטר געווארן א' תמוז .

## יוסף און זיינע ברידער 
## יוסף ווערט פארקויפט אין מצרים
## יוסף ווערט א הערשער אין מצרים 
## יוסף און זיין משפחה 
יוסף האט חתונה מיט אסנת אין מצרים. זיי האבן געהאט צוויי קינדער, מנשה און אפרים.

## זעט אויך
* קבר יוסף

קאַטעגאָריע:קינדער פון יעקב
זשאנאס ברידער

קליין|250px|די ברידער זשאָנאַס
**די זשאָנאַס ברידער** (אױף ענגליש: **Jonas Brothers**) איז אן אמעריקאנער פאפ טרופע געגרינדעט דורך די דריי ברידער: קעווין, דזשאָ און ניק. היינט צוטאגס זײַנען זײ טעטיק אין לאס אנדזשעלעס. זיי האבן פובליקירט פיר אלבאמען: "It's About Time" אינעם יאר 2005, "Jonas brothers" אינעם יאר 2007, "A Little Bit Longer" אינעם יאר 2008 מיטן ערשטן סינגל Burnin' Up. אין יוני 2009 האבן זיי פובליקירט דעם אלבאם "Lines, Vines and Trying Times". אין מאי 2009 האבן זיי שוין געהאט פארקויפט איבער אכט מיליאן אלבאמס וועלטליך.

## וועבלינקס 
* אפיציעלע וועבזייטל
* מוזיק קאנאל אויף יוטיוב

קאַטעגאָריע:טרופעס
קאַטעגאָריע:פאפ זינגערס
קלאנג

א **קלאנג** איז וואס מען הערט ווען קלאנג כוואליעס גייען אדורך א מעדיום צום אויער.א קלאנג ווערט פראדוצירט פון מעכאנישע ציטערונגען. א קלאנג כוואליע איז א שטערונג וואס פארט אדורך א מעדיום, וואס קען זיין א סאליד, א פליסיקייט אדער א גאז, אבער נישט אדורך א וואקיום.

אין לופט איז די גיך פון קלאנג 331.5 מעטער/סעקונדע. דאס ווערט מער וואס העכער ווערט דער טעמפעראטור פון דער לופט; למשל ביי 20&nbsp;°C איז די גיך 343 מעטער/סעקונדע.

א מענטש קען הערן א קלאנג צווישן 20 הערץ (Hz) און ‎20,000 Hz‏.

קאַטעגאָריע:פיזיק
קאמעניץ

**קאמעניץ** (, , ) איז א שטעטל אין בריסקער וואבלאסט אין מערב בעלארוס, נעבן דער פוילישער גרענעץ, וואו עס האט עקזיסטירט ביזן חורבן א גרויסע אידישע קהילה.

קאמעניץ געפינט זיך אומגעפער 40 ק"מ צפון פון דער שטאט בריסק, און איז דער צענטער פונעם קאמעניץ דיסטריקט. אין 2009 איז איר באפעלקערונג געווען בערך 8,400 מענטשן. די ליאַסנאַיאַ טייך האקט איבער דאס שטעטל.

## כנסת בית יצחק ישיבה 
די ישיבה כנסת בית יצחק, געגרינדעט אין סלאָבאדקע אין 1897, איז אין 1926 אריבער קיין קאמעניץ און איז געווארן באקאנט אלס די **קאמעניצער ישיבה**. די ישיבה איז אנגעגאנגען אין שטאט ביז 1939, ווען די שטאט איז איינגענומען געווארן דורך די סאוועטן. די קאמעניצער תקופה איז געווען די פרוכטבארסטע אין דער געשיכטע פון ​​דער ישיבה, און עס איז אנגעפירט געווארן דורך רבי ברוך בער לייבאוויץ. אין די 1940ער יארן איז אין ירושלים געגרינדעט געווארן א קאמניצער ישיבה דורך רבי משה בערנשטיין און רבי יעקב משה ליבאביץ.

קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין בעלארוס
1982

**1982** איז געווען א נארמאל יאר וואס האט אנגעהויבן פרייטיק.

## געשעענישן 
* 2טן אפריל - ארגענטינער קראפטן אינוואדירן די פאקלאנד אינזלען, און הייבן אן דעם פאקלאנד קריג.
* 30סטן מיי - שפאניע ווערט א מיטגליד אין נאט"אץ
* 13טן יוני - צה"ל ציט צוריק פון לבנון.
* 23סטן אויגוסט - באשיר זשומייעל געוועלט פרעזידענט פון לבנון.

## געבוירן 
* 21סטן יוני - פרינץ וויליאם פון וויילס

## געשטארבן 
* 23סטן אויגוסט - סטאנפארד מור, אמעריקאנער ביאכעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר כעמיע (געב' 1913)
* 10טן נאוועמבער - לעאניד ברעזשנעוו, הערשער פון סאוועטן פארבאנד (געב' 1906)

## נאבעל פריזן
1985

א נארמאַל יאר וואס האט אנגעהויבן דינסטיק.

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 11טן אפריל - ענווער האדזשא, אלבאנישער פאליטיקער (געב. 1908)
* 28סטן מערץ – מארק שאגאל, יידישער מאלער (געב׳ 1887)

## נאבעל פריזן
גראם

דער **גראַם** (פון גריכיש/לאטיין *gramme*; בקיצור **ג׳**), סימבאל **g**, איז אן איינס פון מאסע. 

אריגינעל איז דער גראם באשטימט "דער אבסאלוט געוויכט פון א פארנעם פון ריין וואסער גלייך צו קוב פון א הונדערטל טייל פון א  מעטער, ביי דער טעמפעראטור פון צעגייעדיגן אײַז" (שפעטער געענדערט  צו 4 °C), היינט איז א גראם באשטימט צו זיין איין טויזנטל פון דער באזע איינס פון דער אינטערנאציאנאלער סיסטעם, דער קילאגראם, אדער   1×10-3 ק"ג.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:וואג
טאקיא

**טאקיא** איז די הויפטשטאט פון יאפאן. צען פראצענט פון אלע יאפאנעזער וואוינען אין טאקיא. די שטאט האט א באפעלקערונג פון 12,790,000 אין (2007).

## טראנספארטאציע 
[קליין|[שינקאנסען באן אין טאקיא סטאנציע]]
טאקיא איז יאפאנ'ס גרעסטע קנופ פאר באן, שאסייען און לופט טראנספארטאציע. פובליקע טראנספארטאציע איז בעיקר א ברייטע נעצווערק פון ריינער און עפֿעקטיווע באנען און אונטערגרונטן; אויך זענען דא אויטאבוסן און טראמווייען.

טאקיא אינטערנאציאנאלער פליפארט האט מערסטנס אינלענדישע פליען. אויסנווייניג פון טאקיא איז דא , נאריטא אינטערנאציאנאלער פליפארט, איז דער הויפט טויער פאר אינטערנאציאנאלע פֿארערס.

קליין|מאפע פון טאקיא אונטערגרונט סיסטעם

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט אין יאפאן
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אזיע
O

דער אות **O** (ארויסגערעדט **אָ**) איז דער פֿופֿצעטער אות פון דעם לאטיינישן אלפאבעט.

## אַרױסרעד 
## פֿאַרשײדענע פֿאָרשטעלונגען 
## אנטוויקלונג פונעם אות 
## באַטײַטן פונעם אות
אקספארד

**אקספֿארד** () איז א שטאט אין דרום-מזרח ענגלאנד, 80 ק"מ צפון־מערב פון לאנדאן, און איז די גראפנשאפט-שטאט פון אקספארדשיר. זי האט א באפֿעלקערונג פון 151,000. די טייכן טשערוועל און טעמז פליסן דורך אקספארד, און קומען צוזאם דרום פון דער שטאט צענטער.

אין אקספארד געפינט זיך דער אוניווערסיטעט פון אקספארד, דער עלצטער אוניווערסיטעט אין דער ענגליש רעדענדיג וועלט.

אקספארד איז 39 ק״מ צפון־מערב פון רעדינג און 82 ק״מ צפון־מערב פון לאנדאן, 42 ק״מ צפון־מזרח פון סווינדן, 58 ק״מ מזרח פון טשעלטנהאם און 69 ק״מ מזרח פון גלאסטער, 47 ק״מ דרום־מערב פון מילטן קינס, 61 ק״מ דרום־מזרח פון איוושעם, און 69 ק״מ דרום פון ראגבי.

קאַטעגאָריע:שטעט אין ענגלאנד
קאַטעגאָריע:גראפנשאפט-שטעט אין ענגלאנד
שמואל האלפערט

הרב **שמואל (שמעלקע) האלפערט** (געב' 5טן פעברואר 1939), כנסת דעפוטאט פון דער יהדות התורה ליסטע.

שמואל האלפערט איז געבוירן אין דער שטאט קלויזענבורג, רומעניע. זיין פאטער, לייבוש בער, איז געווען דער שטאטישער רב פון וואסלוי אין מאלדאווער פראווינץ. ער איז א וויזשניצער חסיד און האט געלערנט אין דער וויזשניצער ישיבה, וואו ער האט באקומע היתר הוראה. ער איז א מחנך.

ער האט א ווייב און זעקס קינדער, און ער וואוינט אין בני ברק.

## רעפערענצן
## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
קאַטעגאָריע:וויזשניצער חסידים
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
אקוואמארין (קאליר)

**אקוואמארין** איז א קאליר וואס איז א צופארב פון ציאן.
דער נאמען איז פון דעם מינעראל אקוואמארין. אקוואמארין איז אן איידלשטיין וואס מען טרעפט בעיקר אין גראניט שטיינער.

קאַטעגאָריע:קאלירן
ליידי גאגא

left|thumb|200px|ליידי גאגא

**דזשאָען סטעפֿאַני זשערמענאַטאָ** (געב' דעם 20סטן מערץ 1986) מער באַקאַנט מיט איר בינע נאמען **לײדי גאַגאַ** (מרת גאגא) איז אן אמעריקאנער זינגערין און לידער שרייבערין, בעיקר פון דעם עלעקטרא זשאנער. אין אויגוסט 2008 האט זי פובליצירט איר ערשטן אלבאם "The Fame" מיט די סינגלען "Just Dance" און "Poker Face" װאָס איז געװען װי די העכסטע ליד אין איבער 15 לענדער. אין 2009 די סינגל "Love Game" און "Paparazzi". פֿעברואַר 2010 האָט זי פּובליצירט איר סינגל "Telephone" װעלכע האָט דערגרײכט די העכסטע שטאָפּלען אין דער גאָרער װעלט. אין פעברואר 2011 האט זי פובליצירט איר סינגל "Born This Way". אין מאי 2011 האט זי פובליקירט זירע אלבאם "Born This Way", און ס'האט זיך פארקויפט איבער א מיליאן קאפיס אינעם פאראייניגטע שטאטן, אינעם אלבאם איז אריינגערעכנט טעמעס פון סעקסואליטעט און רעליגיע.

זי האָט געלערנט אַלס מײדל אין אַ קאטוילישע שולע, נאָר פֿון מײדלאַך.

## וועבלינקען 
* מוזיק ווידעאס אויף יוטיוב
* אפיציעלע וועבזייטל

קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן
קאטעגאריע:אמעריקאנער
קאטעגאריע:עלעקטרא זינגערס
קאטעגאריע:פאפ זינגערס
קאטעגאריע:דאנס זינגערס
קאטעגאריע:פעמיניסטן
קאטעגאריע:להט"בע זינגער
קאטעגאריע:ביסעקסואלן
קאטעגאריע:פילם אקטיארן
קאטעגאריע:מאדעלקעס
קאטעגאריע:רעזשיסארן
הארצמוסקל

דער  **הארצמוסקל** אדער מיאקאַרדיום (לאטיין Myocardium) איז דער גרעסטער טייל פונעם הארץ.
קאַטעגאָריע:מוסקל סיסטעם
קאַטעגאָריע:אברים
אמבאסאדאר

**אַמבאַסאַדאר** איז דער העכסטער ראנג פון א דיפלאמאט וואס דינט זיין לאנד אין א פֿרעמד לאנד. ער האט אן אמבאסאדע, ד.ה. א געביידע וואס יענע לאנד אנערקענט אלס טעריטאריע פון דעם אמבאסאדאר'ס לאנד. געוויינלעך געפֿינט זיך די אמבאסאדע אין דער הויפטשטאט.

די טיטלען פון דיפלאמאטן זענען געווארן אוועקגעשטעלט ביים קאנגרעס פון ווין אין 1815.

קאַטעגאָריע:רעגירונג
קאַטעגאָריע:טיטלען
פרעמישלאן

קליין|הערב
**פרעמישלאן** (, ) איז א שטעטל אין לוויווער אבלאסט (פראווינץ) אין אוקראינע. זיין באפעלקערונג איז 6415 (2022).

אין 1900 האבן געוואוינט אין פרעמישלאן  2,934 יידן.

## בארימטע איינוואוינער
* נפתלי בראנדוויין, קלעזמער שפילער
* ברוך שטיינבערג (1897-1940), רב געהרגעט אין קאטין שחיטה 

## וועבלינק 
* פרעמישלאן וועב ארט 

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
פירסינג

left|thumb|250px|פירסינג**פּירסינג** איז א קאסמעטישע פּראָצעדור וואס באשטייט פון דורכשטעכן א לאָך אין דעם קערפער כדי צו זיך דארט באַצירן. דאס איז א גאר אלטער שטייגער נאך פון די צייטן פון דער תורה. די פלעצער װעלכע מען מאַכט געװײנטלעך פּירסינג זײַנען: דער אױער־לעפּל, דער פופיק, דער ברעם, דער אפל, די צונג, די נאָז, די ליפ און די געשלעכטלעכע גלידער.

פירסינג איז ניט אסור על פי התורה אבער פון דעסטװעגן מאַכט מען דאָס ניט אַלס "לא תחבול". אבער ס'איז אן אלטער מנהג ביי פרויען די מאכן לעכער אין די אויערן־לעפל כדי צו הענגען אויער־רינגלעך.

קאַטעגאָריע:צירונגען
אוגאנדע

**אוגאנדע** איז אַ לאנדגעשלאסן לאַנד אין מיזרח אַפֿריקע. איר הויפטשטאט איז קאמפאלא. זי גרענעצט קעניע צו מזרח, סודאן צו צפון, די דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא צו מערב, רוואנדע צו דרום־מערב און טאנזאניע צו דרום.

## עקאנאמיע 
אוגאנדע איז א לאנד רייך אין נאטירלעכע רעסורסן (בעיקר גאלד, קופער, קאבאלט, צין און טונגסטן).

## רבנים 
* גרשום סיזאמו
גרשום סיזאמו

**גרשום סיזאָמו** (געבױרן 1972) איז אן אוגאנדישער קאנסערטיווער ראביי, װאס איז געבױרן אין אוגאנדע.

קאַטעגאָריע:יידן
אלפאבעט

קליין|250px
אַן **אַלפאבעט** איז אַ סטאנדארטירטער סעריע פון *אותיות*—גרונטיקע געשריבענע סימבאלן—וואס יעדער איינער רעפרעזענטירט א פאנעם פון א שפראך וואס מען רעדט, אדער מ'האט אמאל גערעדט. ס'איז אויך דא אנדערע שריפֿט סיסטעמען וואס האבן א געשריבענעם סימבאל פאר אַ טראף, אַ ווארט אדער אַ טייל פון אַ זאץ. מען קלאסיפֿירט אלפֿאבעטן לויט ווי זיי ווײַזן אן וואקאלן:
* אַזוי ווי קאנסאנאנטן, למשל גריכיש (עכטער אלפאבעט)
* מיט אן אפקירצונג פון קאנסאנאנטן, למשל הינדי (אבוגידע)
* איבערהויפט נישט, למשל לשון קודש און פֿעניצקיש (אבזשאד)

דאס ווארט "אלפאבעט" שטאמט פון אוראלט גריכיש *Αλφάβητος* **אַלפֿאַבעטאס**, פון *אלפא* און *בעטא,* די ערשטע צוויי אותיות אינעם גריכישן אלפאבעט. היינטצוטאג זענען דא צענדליגע אלפאבעטן. רוב פון זיי האבן אותיות געמאכט פון שטראכן אבער טייל ניצן נישט קיין שטראכן (למשל ברייל, מיט געהויבענע פינטעלעך).

אנדערע אלפאבעטן זענען דער לאטיינישער אלפאבעט, ברייט גענוצט היינט, דער קירילישער אלפאבעטן, גענוצט פאר רוסיש און אוקראיניש, דער אראבישער אלפאבעט און האנגול, גענוצט פאר קארעיש.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:דאקומענטן
קאַטעגאָריע:לינגוויסטיק
פלשתים

קליין|250px
די **פלשתים** זענען געווען א פֿאלק אין די תנ"ך צייטן וואס האבן געוואוינט אין דרום ארץ ישראל ביים בארטן פונעם מיטלענדישן ים.

אין ספר בראשית שטייט אז דער מלך פון די פלשתים איז געווען אבימלך און זיין שעף פון גענעראל שטאב האט געהייסן פֿיכול.

די פינף עיקר שטעט פון די פלשתים זענען געווען: עזה, אשקלון, אשדוד, עקרון און גת. (ספר שופטים)

## זעט אויך 
* פלשתים קולטור מוזיי

## וועבלינק 
קאַטעגאָריע:תנ"ך
26סטן נאוועמבער

**26 נאוועמבער** איז דער 330סטער טאג פון יאר (331סטער טאג אין אן עיבור־יאר). אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 35 טעג.

## געשעענישן 
* 2008 - אנגעהויבן די טעראר אטאקע אין מומביי

## געשטארבן
* 1504 – איזאבעלא די ערשטע, קעניגין פון קאסטיליע (געב' 1451)
* 2018 – סטיווען הילענבורג, אמעריקאנער ביאלאג און אנימאטאר (געב' 1961)

## פייערטעג 
* מאנגאליי - זעלבסשטענדיקייט טאג

----
* 25סטן נאוועמבער - 27סטן נאוועמבער
* נאוועמבער

נאוועמבער 26
בורשטין (קאליר)

**בורשטין** איז אן אראנזש-געל קאליר וואס נעמט זיין נאמען פונעם בורשטין שטיין. דעריבער זענען א גאנצע סעריע שאַטירונגען פון אראנזש, ווייל דער נאטירלעכער בורשטין בייט זיך פון געללעך ווען ניי ביז אראנזש ווען עלטער. 

קאַטעגאָריע:קאלירן
טעראר אטאקע אין מומביי (2008)

קליין|250px|די ערטער וואס מען האט אטאקירט
אום דעם 26טן נאוועמבער 2008 האט אנגעהויבן אין דער שטאט מומביי א קאארדינירטע טעראר אטאקע פון א גרויסער גרופע פון פאקיסטאנער טעראריסטן וואס האט אינפֿילטרירט פונעם ים און האט אויסגעהרגעט און פארוואונדעט הונדטערטע בירגערס, אינדיאנער און מערבדיקערס. טעראריסטן באוואפן מיט ביקסן האבן געהערשט אויף עטלעכע ערטער, געהרגעט בירגערס און גענומען ערבניקעס. די אטאקע איז געווען גלײַכצײַטיק אין פארשידענע ערטער, פון זיי: טשהאראפאטי שיוואזשי סטאנציע, טאזש מאהאל האטעל, אבערוי טריידענט האטעל און דעם מומביי חב"ד הויז . אין די אטאקעס האבן זיי געהרגעאט מער ווי 195 מענטשן און פארוואונדעט מער ווי 300.

די טעראריסטן זענען אנגעקומען אין מומביי ארום ניין אזייגער אין דער אוונט. זיי זענען אריין אין א באן סטאנציע וואו זיי האבן געשאסן אויף מענטשן וואס זענען ארויסגעקומען פון די באנען און געווארפֿן גראנאטן. די האטעלן זענען איינגענומען געווארן דורך טעראריסטן וואס האבן געשאסן ווילדערהייט און געווארפן גראנאטן. א טייל פונעם האטעל איז ארויף אין די פֿלאמען. צו די זעלבע צייט האבן צוויי פון די טעראריסטן אויסגעזיכט דאס חב"ד הויז און געפֿאנגען די יידן וואס האבן זיך געפונען דארטן.

דערווײַל האט די אינדישע ארמיי זיך געגרייט צו באפאלן די איינגענומענע געביידעס. פרייטאג נאכן זמן פון ליכט בענטשן האבן די אינדישע קאמאנדאס מצליח געווען איבערצונעמען די געביידע. ווען זיי זענען אריין האבן זיי געטראפֿן אז די מערדער האבן קאלטבלוטיק געשאסן אלע יידן.

## חב"ד הויז 
דאס חב"ד הויז אין מומביי געפינט זיך אין *נארימאן הויז* און איז געווען געפירט ביז דער אטאקע בא הרב גבריאל האלצבערג און זיין ווייב רבקה האלצבערג, די שלוחים פונעם ליובאוויטשער רבי. די טעראריסטן האבן אויסגעקליבן חב"ד הויז אלס א ציל, ווייל דאס איז א צוזאמענקומף פונקט פאר יידן. מיטוואך דעם 26טן נאוועמבער איז אנגעקומען די בשורה אז טעראריסטן זענען אריין אינעם הויז, און אז הרב האלצבערג מיט זיין ווייב, הרב לייבוש טייטלבוים (זון פונעם וואלאווער רב אין ניו יארק) און בן-ציון קראמאן פון קרית באבאוו אין בת ים געפינען זיך דארטן. טייטלבוים און קראמאן זענען געווען אין אינדיע אלס משגיחים פון כשרות וואס געבן אן אויפֿזיכט פון א כשר'ער פראדוקציע אונטער דעם וואלאווער הכשר.

ווען מען האט געפונען די קערפער פון די געהרגעטע האט מען געטראפן:
* הרב גבריאל האלצבערג (אלט 29), דער חב"ד שליח אין מומביי
* זיין ווייב רבקה האלצבערג (געב' ראזנבערג) (אלט 28) פון עפולה, ישראל
* הרב לייבוש טייטלבוים (אלט 37) אן איידעם פֿונעם תולדות אברהם יצחק רבי
* הרב בן-ציון קראמאן (אלט 27), א טאטע פון דריי קינדער
* יוכבד ארפאז, אן עלטערע פרוי פון תל אביב
* נארמא שווארצבאלד-ראבינאוויטש פון מעקסיקא

מאנטאג איז פארגעקומען א הספד פאר די האלצבערגס אין דער כנסת אליהו שול אין מומביי.

## מקור 
* אידישע טריבונע, אויסגאבע 1952 (ז' כסליו תשס"ט)

קאַטעגאָריע:טעראר
קאַטעגאָריע:אינדיע
קאַטעגאָריע:2008
אריה לייבוש טייטלבוים (וואלאווע)

הרב **אריה לייבוש טייטלבוים** (ה'תשל"א - כ"ט מרחשון ה'תשס"ט) איז געווען א משגיח אויף כשרות. ער איז געהרגעט געווארן על קידוש ד' אין א טעראר אטאקע אין מומביי.

## לעבנסגעשיכטע
לייבוש איז געבוירן אין תשל"א צו זיין פאטער הרב נחום אפרים טייטלבוים, דער וואלאווער רב (א זון פונעם נירבאטער רב און א נעפֿע פונעם ברך משה פון סאטמאר).

אלס בחור האט ער געלערנט אין דער *בנין דוד* ישיבה אין וויליאמסבורג. ער איז געווען באקאנט אין ישיבה פאר זיינע ברייטע ידיעות. שפעטער האט ער געלערנט אין דער סאטמארער ישיבה *תורת משה* אין מאנטרעאל.

ער האט חתונה געהאט מיט א טאכטער פון דעם תולדות אברהם יצחק רבי'ן.

אין די לעצטע יארן האט ער אנגעהויבן ארבעטן פאר זיין פאטער'ס כשרות ארגאניזאציע, און צוליב דעם פלעג ער אסאך ארומפארן צו עסנווארג פאבריקן איבער דער וועלט.

אויף זיין לעצטן טאג איז ער ארויס פון זיין האטעל גיין אין בית חב"ד וואו ער האט געוואלט דאווענען מנחה און מעריב. פון דארט האט ער געדארפט ארויספארן אויפן פליפעלד מיט זיין חבר דער משגיח ר' בנצין קראמאן, וואס האט געארבעט מיט אים אין כשרות. זיין קערפער איז געטראפן געווארן איבערגעבויגן אויף דער גמרא וואס איז געווען אנגעזאפט מיט זיין בלוט אינעם אוצר הספרים פון חב"ד הויז. ער איז געזעסן דארט און געלערנט תורה ווען די מערדער זענען אריינגעקומען און האבן אים דערמארדעט. מען שאצט אפ אז דאס האט פאסירט מיטוואך אוונט שפעט צווישן ניינע און צענע.

## מקור
* אידישע טריבונע, אויסגאבע 1952 (ז' כסליו תשס"ט)

קאַטעגאָריע:קדושים
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
אמשינאוו (הויף)

150px|קליין|אוהל פון די אמשינאווער רביס
דאס **אמשינאווער** חסידות שטאמט פון ווארקא. דער ערשטער אמשינאווער רבי איז געווען רבי יעקב דוד קאליש, א זון פון רבי  ישראל יצחק קאליש, דער אלטער ווארקער רבי, און רב פון אמשינאוו אין קאנגרעס פוילן.

## היסטאריע
, האדמו"ר מאמשינאוו]]
דער אלטער ווארקער רבי, רבי ישראל יצחק פון ווארקא, איז אין אנהויב געווען א תלמיד פון רבי דוד לעלאווער (תק"ו-תקע"ד), א תלמיד פונעם רבי׳ן פון לובלין; שפעטער איז רבי יצחק געווארן א חסיד פונעם רבי'ן רבי בונם פון פרשיסחא.

נאך דער פטירה פונעם אלטער ווארקער רבי׳ן, האט זיין יונגערער זון רבי מנחם מענדל, דער יונגער ווארקער רבי, האט איבערגענומען זיין טאטנ'ס פלאץ, און דער עלטערער ברודער, רבי יעקב דוד קאליש, האט געעפענט זיין אייגענעם הויף אין שטעטל אמשינאוו. ער איז נפטר געווארן ה'תרל"ח אין מעראַן, איטאליע, און זיין זון רבי מנחם האט איבערגענומען זיין פלאץ.

נאך רבי מנחם'ס פטירה אין תרע"ח איז זיין בכור רבי יוסף, איידעם פון רבי חיים אלעזר וואקס, געווארן רבי אין אמשינאוו. ער האט געפירט די רביסטעווע 18 יאר ביז זיין פטירה ג׳ שבט תרצ״ו. זיינע זין זענען געווען: 
** רבי **יעקב דוד** האט געדינט ווי אב בית דין אין זשירארדאוו לעבן ווארשע. ער האט געהייראט די טאכטער פון רבי שלמה יאסקאוויטש, איידעם פונעם אמרי אמת פון גער. נאך זיין פאטער׳ס פטירה אין תרצ"ו האט מען אים באקרוינט אמשינאווער רבי און ער איז געווען רב פון ביידע קהילות. ווען די דייטשן האבן איינגענומען פוילן איז ער אנטלאפן אין ווארשע, וואו ער האט זיך באהאלטן צוויי יאר. ער איז נפטר געווארן אין דער ווארשעווער געטא ווינטער תש"ב און מ׳האט אים באערדיקט לעבן זיין זיידן און פאטער אין דעם ווארשעווער בית עולם. די נאציס האבן דערמארדעט זיין גאנצע משפחה.
** רבי **יצחק** פון אמשינאוו - פאראייניגטע שטאטן, האט מצליח געווען זיך צו אנטלויפן אין ווילנע און פון דארט ווייטער קיין יאפאן מיט זיין פעטער, רבי שמעון שלום. נאך זיין פעטער׳ס פטירה האט ער צוריק אויפגעשטעלט דעם הויף אין אמעריקע  אין וויליאמסבורג, ברוקלין און שפעטער אין בארא פארק. ער איז  נפטר געווארן י"ט אדר תשנ"ג. מען האט געפירט זיין ארון צו קבורה אין דעם אלטן בית עולם פון טבריה. נאך זיין פטירה זענען א סך פון זיינע חסידים  געוואנדן צו רבי יעקב אריה, אמשינאווער רבי אין ירושלים.
*** רבי **יוסף קאליש** זון רבי יצחק. איז געווארן דעם ממלא מקום אין די פאראייניגטע שטאטן. ער האט ארויסגעגעבן דאס ספר "זרע יצחק" על התורה ועל המועדים פון זיין פאטער׳ס תורה.
****רבי **מנחם קאליש** זון פון רבי יוסף. איז געווארן דעם ממלא מקום אין די פאראייניגטע שטאטן.

דער צווייטער זון פון רבי מנחם, רבי שמעון שלום, איז געווארן רבי אין אטוואצק. ווען די ישיבה בחורים פון מיר, קלעצק, ראדין און נאווהארדאק זענען אנטלאפן פון פוילן קיין יאפאן און שאנכיי אין דער צווייטער וועלט מלחמה איז רבי שמעון שלום געווען איינער פון די פירערס וואס האבן געפועלט אדורכצופירן דאס ענין. אונטער די יאפאנער האבן געוואוינט אין שאנכיי 26,000 יידן.

רבי ירחמיאל יהודה מאיר קאליש (1901-1976) פון אמשינאוו, רבי שמעון שלום'ס א זון, איז געבוירן געווארן אין פשיסכע, פוילן.  ער האט געלערנט תורה ביי זיין זיידן , רבי מנחם פון אמשינאוו. 

## באקאנטע חסידים 
* הרב אלכסנדר זושא פרידמאן, מחבר פונעם ספר "מעיינה של תורה"
* הרב ישראל יצחק פיעקרסקי, ראש ישיבה פון תומכי תמימים אין ניו יארק

## אמשינאווער ייחוס
## וועבלינק
* דער אמשינאווער כולל, ״אידישע ווארט״, 209 ביי היברובוקס.ארג
פרעמישלאן (הויף)

**פרעמישלאן**, איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן האבן געוואוינט די רבנים און רבי'ס פון דער **פרעמישלאנער דינאסטיע** וואס ציעט זיך פון רבי **רבי מאיר (הגדול) פון פרעמישלאן**, א תלמיד פונעם בעל שם טוב.

## דער פרעמישלאנער בוים 
רבי מאיר (הגדול) פון פרעמישלאן זצ"ל (ה'תס"ג - כ"ב מנחם אב ה'תקמ"א), רבי פון **פרעמישלאן**.

* רבי אהרן אריה לייב פון פרעמישלאן ( - ב' אדר א' ה'תקע"ג), רבי פון **פרעמישלאן**.
** רבי יצחק לייפער (ה'תק"ל - ו' שבט ה'ת"ר), רבי אין קאלוש.
** רבי יחיאל מיכל ( - ט' ניסן ה'תקצ"ג) פון קאמארנא (איידעם פון רבי יקותיאל זלמן, דער קאמארנער מגיד)
*** רבי מרדכי (נפ' כ"ג אב תרכ"ז אין ארץ ישראל)
** רבי מאיר פון פרעמישלאן (ה'תקמ"ג - כ"ט אייר ה'תר"י).
** רבי ישכר דוב בער, פון ברעזאן (נפ' כ"ו טבת ה'ת"ר)
** מרת זיסל, די ווייב פון רבי שלמה רעדליך פון מיקאליאוו
* רבי דוד, רבי אין קאלוש.
* רבי פסח חסיד.

## רבי איציקל פון קאלוש 
רבי יצחק לייפער (ה'תק"ל - ו' שבט ה'ת"ר), רבי אין קאלוש.

* רבי ישכר דוב בערטשע לייפער (ה'תק"ן - ג' אלול ה'תקצ"א), רבי פון נאדווארנא.
** רבי ישראל
** רבי אהרן אריה לייב לייפער (ה'תק"ע (אומגעפער) - י"ד שבט ה'תרנ"ז), רבי פון נאדווארנא.
** רבי מרדכי לייפער (י"ט אייר ה'תקפ"ה - ט"ו תשרי ה'תרנ"ה), רבי פון נאדווארנא.
** רבי יוסף לייפער' ( - ט' תמוז ה'תרפ"ו), פון בורשא.

* ישראל מייער ( - כ"ה אדר ה'תר"ם), ממלא מקום פון פאטער, רבי פון קאלוש.
** רבי אהרן אריה ( - ו' סיון ה'תרמ"ג), פון ראזשניטאוו.
*** רבי יצחק פון ראזשניטאוו. 
** רבי יצחק ממלא מקום פון פאטער, רבי פון קאלוש
** רבי יהודה פון קאלוש

* רבי שלמה ( - י"א ניסן ה'תרכ"ח), פון חברון.

* רבי מיכל פון נאדווארנע

* רבי דוד אייזעקסאהן ( - א' חשוון ה'תרס"ח), פון ראמאן.
** רבי משה
** די ווייב פון רבי יצחק לייפער פון הערץ - ראמאן
** די ווייב פון רבי חיים לעביל פון פיאטרא - ניאמץ
** די ווייב פון רבי אהרן משה טויבש

* רבי משה פון קאלוש.

* רבי אהרן לייב.

* מרת רחל, די ווייב פון רבי צבי פון קאלוש.

* מרת חנה לאה, די ווייב פון רבי אהרן לייב רעדליך.

## רבי יחיאל מיכל פון קאמארנא 
רבי יחיאל מיכל ( - ט' ניסן ה'תקצ"ג) פון קאמארנא.

## רבי מאיר'ל פרעמישלאנער 
רבי מאיר פון פרעמישלאן ( - כ"ט אייר ה'תר"י).
* רבי צבי
* מרת רוחמה לאה, די ווייב פון רבי יוסף יוסקא ( - ח' טבת ה'תרי"ח), פון לאשקאוויץ.
* מרת רעכיל, די ווייב פון רבי יחיאל מיכל ( - כ"ו כסלו ה'תרכ"ז) פון גלינא.
* מרת אסתר צינא, די ווייב פון רבי צבי הירש פרענקל (נפ' ב' טבת ה'תרט"ז) פון פרעמישלאן, אייניקל פונעם "דגל מחנה אפרים" פון סודילקאוו.
** רבי ישראל אריה לייב פרענקל  (תק"ץ - י"ג ניסן תרנ"א) פון פרעמישלאן
*** רבי אשר ישעיה פרענקל פון סטרעליסק
*** רבי ברוך פרענקל פון סאקאליווקע
*** רבי אלימלך פרענקל (נפ' כ"א אב תרע"ה) פון פאדהייץ
*** די ווייב פון הרב אפרים זלמן מרגליות אב"ד לענקא
**** רבי ישראל אריה מרגליות (תרנ"ב - כ"ד טבת תשט"ו), פרעמישלאנער רבי אין לאנדאן
* די ווייב פון רבי חיים אברהם רעדליך ( - י"ח ניסן ה'תרל"א), פון מיקאליאוו.
* מרת מרים חיה ( - כ"ה אדר ה'תרס"ג), די ווייב פון רבי יואל מאסקאוויטש ( - י"ג ניסן ה'תרמ"ו) פון שאץ.

## ברעזאן 
רבי דוב בער, פון ברעזאן.

## מיקאליאוו 
רבי שלמה רעדליך פון מיקאליאוו (נפטר כ"ב מרחשון תרי"א), איידעם פון רבי ארון אריה לייב פון פרעמישלאן.
* רבי חיים אברהם רעדליך ( - י"ח ניסן ה'תרל"א), פון מיקאליאוו.
** רבי מרדכי
** רבי אהרן אריה
** די ווייב פון רבי מנחם מענדל פון זידיטשוב
** די ווייב פון רבי יצחק פון לעמבערג

## רעפערענצן
טראנספארט פאר לאנדאן

**טראנספארט פאר לאנדאן** (**TfL**) איז דער לאקאלע רעגירונג קערפער פאראנטווארטליך פאר רוב אספעקטן פון דער טראנספארט סיסטעם אין גרויסלאנדאן אין ענגלאנד. זיין ראלע איז דורכצופֿירן די טראנספארט סטראטעגיע און צו פארוואלטן מיט טראנספארט דינסטן איבער לאנדאן.

## פארוואלטונג 
TfL ווערט קאנטראלירט דורך א דירעקטאריום מיט מיטגלידער באשטימט דורכן  בירגערמייסטער פון לאנדאן,  היינט באריס זשאנסאן, וואס איז דער פארזיצער פונעם דירעקטארשאפט.  דער  קאמיסיאנער פון טראנספארט פאר לאנדאן (פיטער הענדי זיין  דעם 17טן יאנואר 2006) רעפארטירט צום דירעקטאריום און א פארוואלטונג גרופע מיט פונקציאנעלע פאראנטווארטליכקייטן.

## ארגאניזאציע 
TfL איז ארגאניזירט דורך דריי דירעקטאראטן, וואס יעדער איינער איז פאראנטווארטלעך פאר א באזונדערער מאדע פון טראנספארט:
* לאנדאנער אונטערגרונט האט אחריות פאר דעם אונטערגרונט נעצווערק אין לאנדאן.

* לאנדאנער באן האט אחריות פאר:
** לאנדאנער איבערגרונט
** דאקלאנדס לייכטע באן, אן אויטאמאטיש לייכטע באן נעצווערק אין מזרח לאנדאן
** לאנדאנער טראמווייען, איבער די טראמווייען אין לאנדאן (היינט נאר איינער, טראמלינק אין דרום לאנדאן)

* אייבערפלאך טראנספארט, וואס איז כולל:
** לאנדאנער בוסן
** לאנדאנער טייך דינסטן, פאר טראנספארט אויפן טעמז
** לאנדאנער גאסן, וואס פארוואלטעט דאס סטראטעגישע נעצווערק פון שאסייען אין לאנדאן
** שווארצע טאקסיס און פריוואטע טאקסיס אין לאנדאן

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:טראנספארט אין לאנדאן
שיכפוצער

א **שיכפּוצער** איז איינער וואס פוצט אין גלאנצט אויס שיך פאר איינקומפט.

אמאל איז די שיך פוץ שמירעכטס נישט געווען צובאקומען פאר די המון, דעריבער האט מען געדארפט צוקומען צו א פוצער זאל אויסגלאנצן די שיך.

היינט איז עס שוין מער א לוקסוס, ווי מענטשן לאזן זיך פיצן די שיך און די זעלבע צייט טרינקט מען א קאווע, ליינט א צייטונג, אדער ערלעדיגט ביזנעס אויפן צעלפאן.
קאַטעגאָריע:פאכן
פארשטאפטער נאז

א **פאַרשטאָפּטע נאז** איז ע"פ רוב ווען די הייטלעך אין דער נאז ווערן געשוואלן.

קאַטעגאָריע:סימפטאמען
י"ב כסלו

## געשעענישן
[קליין|300px|[נירנבערג פראצעס. די באשולדיקטע אין דעם אנגעקלאגטע קאמער.]]
* ה'תש"ו (1945) - דער נירנבערג פראצעס האט אנגעהויבן

## געבוירן
*

## יארצייטן 
* ה'של"ד - רבי שלמה לוריא - באקאנט אלס דער מהרש"ל (געב' ה'רע"א)
* ה'תר"א - רבי אברהם דוב אויערבאך פון אוורוטש, מחבר פון ספר בת עין
קאַטעגאָריע:כסלו
ה'של"ד

## געשעענישן
## געבוירן
## נפטר געווארן
* י"ב כסלו - הרב שלמה לוריא, דער מהרש"ל (געב' ה'רע"א)
* 

## קאלענדאר
מומביי

**מומביי** (מאראטיש: मुंबई, פריער **באמביי**, איז די הויפטשטאט פון דעם אינדיאנער שטאַט פון מאהאראשטרא. מיט א באפעלקערונג פון 13,662,885, זי איז די צווייטע מערסטע באפעלקערטע שטאט אין דער וועלט. צוזאמען מיט די שכנותדיגע פֿארשטעט נאווי מומביי און טהאנע, איז דאס, מיט 19 מיליאן, דער וועלט'ס פינפטער מערסטער באפעלקערטער מעטראפאליטאנער שטח. **מומביי** איז א נאטירלעכער טיפֿער האוון אויפן מערב בארטן פון אינדיע. איר פארט באהאנדלט מער ווי העלפט פון אינדיע'ס ים-פֿראכט.

דער הויפט פינאנציעלע האנדל ווערט אנגעפירט דא אין דער באמביי בערזע.

די שטאט איז זער גרויס, אריינפֿארן ארבעטן אין דער שטאט קען דויערן א שעה און נאך.

## היסטאריע 
די גרופע אינזלען וואס האבן אנטוויקלט צו דער שטאט מומביי געפינען זיך אויפן מערב בארטן פון אינדיע. ווען די בריטישע סוחרים זענען געקומען אינעם 17טן יארהונדערט האבן זיי אנגעהויבן שאפן פון דעם האוון א שטאט. זייט דעמאלסט האט די שטאט געוואקסן דורן א רייע פון ארבעט צוריקנעמען יבשה פונעם ים, און היינט איז די שטאט טאקע איין באדן.
אין 1997 האט דער פארלאמענט געענדערט דעם נאמען פון דער שטאט אויף מומביי.

## טעראר אטאקעס 
לעצטנס איז מומביי געווארן דער ציל פון עטלעכע טעראר אטאקעס, טייל פון זיי גאר גרויס. אין 1993 זענען מער ווי 250 מענטשן געהרגעט געווארן אין א סעריע פון אויפרייסונגען פון  אויטא באמבעס אין דער שטאט, וואס איסלאמישע טעראריסטן האבן אנגעפירט. אין  2003 זענען מער ווי  200 מענטשן געהרגעט געווארן אין אויפרייסונגען אין דער מומביי אונטערגרונט באן.
 
אום דער 26טן נאוועמבער 2008 האט אנגעהויבן אין דער שטאט א קאארדינירטע טעראר אטאקע וואס האט אויסגעהרגעט און פארוואונדער הונדטערטע בירגערס, אינדיאנער און מערבדיקערס. טעראריסטן באוואפן מיט ביקסן האבן געהערשט אויף עטלעכע ערטער, געהרגעט בירגערס און גענומען  ערבניקעס. די אטאקע איז געווען גלײַכצײַטיק אין פארשידענע ערטער, פון זיי: טשהאראפאטי שיוואזשי סטאנציע, טאזש מאהאל האטעל, אבערוי טריידענט האטעל און דעם מומביי חב"ד הויז . אין די אטאקעס האבן זיי געהרגעאט מער ווי 195 מענטשן און פארוואונדעט מער ווי 300. דעם רב פונעם חב"ד הויז, הרב גבריאל האלצבערג און נאך  פינף יידן האט מען געמערדעט קאלטבלוטיק.
רעכטס|קליין|262x262פיקס|גייטוויי פון ינדיאַ

## רעפערענצן 
## וועבזייטלעך 
* IndianToday.com 
* מומביי נייעס 
* Tamil News
* Mumbai News

קאַטעגאָריע:שטעט אין אינדיע
קאַטעגאָריע:פארט שטעט
טאג שריפט

**טאג שריפט** איז  געווען א טעגליכע צייטונג אויף מאמע לשון אידיש.

אין צוגאב צו די נייעס האט "טאג שריפט" געהאט יעדן טאג קעסטלעך, ווי היסטאריע און וויסנשאפטליכע ידיעות.  טיילמאל האבן זיי אויך וויצן און "קארטאנס".

די צייטונג איז אויך אנגעקומן אן צו אירע ליינער טעגליך, דורך צו זייער ע-פאסט אדרעסן.

זיי האבן אויך א וועב-זייטל.

דעם חרדישן ווערסיע האט ערשיינט פון אינמיטן 2008 ביז 16טן מערץ 2009.

*וועבזייטל: ארכיוון 

קאַטעגאָריע:יידיש שפראך צייטונגען
1968

**1968** איז געווען א נארמאל יאר וואס האט אנגעהויבן מאנטאג.

## געשעענישן 
* 20סטן אויגוסט - מיליטער פון די ווארשעווער בונד לענדער אינוואדירן טשעכאסלאוואקיי.
* 6טן סעפטעמבער - סוואזילאנד ווערט זעלבשטענדיק.
* 27סטן סעפטעמבער - מארסעלו קייטאנו ווערט פרעמיער מיניסטער פון פארטוגאל.
* 12טן אקטאבער - געעפנט די 1968 אלימפיאדע אין מעקסיקא שטאט.

## געבוירן 
## געשטארבן 
## נאבעל פריזן
1974

**1974** איז געווען א נארמאל יאר וואס האט אנגעהויבן דינסטיק.

## געשעענישן 
* 7טן פעברואר - גרענאדע באקומט איר זעלבשטענדיקייט פון בריטאניע.
* 27סטן מיי 
** וואלערי זשיסקאר דעסטען באשטימט פרעזידענט פון דער פינפטער רעפובליק פון פראנקרייך 
** זשאק שיראק באשטימט פרעמיער מיניסטער פון פראנקרייך צום ערשטן מאל 
* 20סטן יולי - טערקישע קראפטן אינוואדירן ציפערן.
* 9טן אויגוסט - דזשעראלד פארד איינגעשוואוירן דער 38סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן.
* 13טן דעצעמבער - מאלטא ווערט א רעפובליק.

## געבוירן 
* 

## געשטארבן 
* 2טן אפריל - זשארזש פאמפידו, פרעזידענט פון פראנקרייך (געב' 1911)
* 24סטן מיי - דיוק עלינגטען, אמעריקאנער דזשעז מוזיקער (געב' 1899)
* 5טן אקטאבער - זלמן שזר, דער דריטער פרעזידענט פון ישראל (געב' 1889)
* 9טן אקטאבער - אסקאר שינדלער, פאבריקאנט, חסיד אומות העולם (געב' 1908)
* 24סטן אקטאבער - דוד אויסטראך, יידישער-רוסישער פידלער (געב' 1908)

## נאבעל פריזן
מאלטא

**מאַלטאַ**, אפיציעל די **רעפובליק פון מאלטא** (מאלטעזיש: ''Repubblika ta' Malta''; ), איז א קליין און שטארק באפעלקערט אייראפעיש לאנד וואס באשטייט פון אן ארכיפעלאג פון זיבן אינזלען. פלאצירט אין  דרום אייראפע, 93 ק"מ פונעם בארטן פון סיציליע  (איטאליע), עס געפינט זיך אינעם מיטלענדישן ים, און נאך 288 ק"מ מערב פונעם אינזל איז טוניסיע און בערך 300 ק"מ צו דרום  איז ליביע. די הויפטשטאט למעשה איז די היסטארישע וואלעטא.

## וועבלינקען
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:לענדער אין אייראפע
קאַטעגאָריע:אינדזלען
נהריה באן סטאנציע

**נהריה באן סטאנציע** באדינט די שטאט נהריה און די געגנט פון מערב גליל, און איז די מערסטע צפונדיקע באן סטאנציע פון ישראל באנען. די סטאנציע געפֿינט זיך אין צענטער פון דער שטאט העיר נהריה אויף דער בארטן באן.

## היסטאריע
די סטאנציע איז געווארן אויפגעשטעלט אין די טעג פונעם בריטישן מאנדאט אויף דער באן רוטע ביירוט-טריפאלי-חיפה. אום דעם ערשטן יולי 1945 האט אנגעהויבן א פאסאזשירן ליניע פון נהריה קיין חיפה, וואס האט געארבעט ביז דער מלחמת השחרור. צוויי יאר נאכן אויפשטעלן די מדינה איז דער ליניע געווארן באנייט (מיט צוויי באנען טעגליך אין יעדער ריכטונג), אבער דאס האט נאר געהאלטן צוויי יאר. נאר אין יאר 1958 האט מען ווידעראמאל אנגעהויבן די ליניע. די ליניע קיין ביירוט (דורך ראש הנקרה) איז בכלל נישט באנייט נאך דער פרייהייט מלחמה, אבער אין די ערשטע יארן פון דער מדינה זענען די באנען נאך געפארן אין צפון - מיליטערישע באנען זענען געפארן קיין אכזיב און לאסטבאנען קיין בצת.

אין 2001 האט ישראל באנען איבערגעבויט די סטאנציע, מיט א נייעם פאסאזשירן זאל לעבן דעם פעראן, און אויך געבויט א נייעם פעראן וואס מען קומט צו אים דורך א טונעל.

## וועבלינק
* נהריה באן סטאנציע , ישראל באנען וועב ארט

קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ישראל
קישקע

[קליין|250px|קישקע געפֿילט מיט [מצה מעל און שמאלץ]]

**געפילטע קישקע** איז מאכל פון מזרח-אייראפעישע יידן, געמאכט פון דער גראבער קישקע פון רינדער געפֿילט מיט געפרעגלטן ציבל, מעל, שמאלץ און געווירצן.

די געקאכטע קישקע קען זיין יעדן פֿארב פון ווייס-גרא ביז ברוין-אראנזש, דאס ווענדט זיך אין וויפל געווירצן מען לייגט אריין בעיקר די פאפריקע. היינטיגע צייטן ניצט מען סינטעטישע איינוויקלונג אנשטאט עכטע קישקע פו א בהמה. ענלעך צו קישקע איז מעגעלע, מען מאכט דאס אין שטוב מען פילט אן די הויט פונעם האלדז פון א הינדל אדער אן אינדיק.

די קישקע מאכט מען געווענלעך פרייטאג, און מען לאזט זי קאכן אין דעם טשאלנט, וואס מען עסט שבת בייטאג.

קאַטעגאָריע:עסנווארג
קאַטעגאָריע:יידישע קיך
חדרה

קליין|250px|די גרויסע שול אין חדרה
**חדרה** איז א שטאט אין חיפה דיסטריקט אין ישראל, אויפן ברעג פונעם מיטלענדישן ים. זי ליגט 45 ק"מ פון חיפה (אין צפון) אן תל אביב (אין דרום). חדרה האט באקומען דעם סטאטוס פון א שטאט אין 1952. די שטאָט איז אַ מיטגליד פון פארום 15.

די שטאט האט א באפעלקערונג פון 77,100 וואס איז כולל אסאך אימיגראנטן זייט 1990, מערקווערדיק פון עטיאפיע און דער געוועזענער סאוועטן פארבאנד.

חדרה איז געגרינדעט אין 1891 דורך יידן פון ליטע.

מען האט געבויט די גרויסע שול אין חדרה צווישן די יארן 1936 - 1940.

## וועבלינק
* חדרה מוניציפאליטעט וועבזייַטל 

## רעפערענצן
העפלה

**העפלה** איז די אומלעגאלע עליה קיין פאלעסטינע פון יאר 1933 ביז מאי 14 די לעצטע טאג פונעם בריטישן מאנדאט, הונדערט צוואנציק טויזנט יידן זענען ארויף געקומען קיין פאלעסטינע, און א גרויסע טייל זיך געראטעוועט פון די נאצישע נעגל אין אייראפע.

דאס בריטישע הערשאפט, האט פארלייגט גרויסע כוחות, צו שטערן דאס ארויפקומען קיין פאלעסטינע דורך יידן, און אזוי ארום אפגעהאלטן פון טויזענטער יידן געראטעוועט צו ווערן, פון די נאצישע מארד מאשין.