open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
קאברין

**קאברין** (; ; ; ) איז א שטאט אין בריסקער גובערניע, דרום־מערב בעלארוס, ביים צוזאמענפלוס פונעם מוכאוועץ טייך מיטן דניפער-בוג קאנאל. די שטאט געפינט זיך 47 ק"מ מזרח פון בריסק, 42 ק"מ מערב פון קאמעניץ].

ער האט א באפעלקערונג פון בערך 51,000.

די שטאט איז געגרינדעט געווארן אין יאר 1287.

קליין|קאברינער וואסער־פארק
## היסטאריע
אינעם 14טן יארהונדערט איז די שטאט געווען אין דער גרויסהערצאגשאפט פון ליטע. אין דער פויליש-ליטווישער קאמאנוועלט האט די שטאט באקומען מאגדעבורג רעכטן. נאכן 16טן יארהאונדערט זענען יידן געקומען און האבן זיך באזעצט אין קאברין.

אין 1795 האט די רוסלענדישע אימפעריע אנעקסירט די שטאט.

לויטן רוסישן צענזוס פון 1897, איז די יידישע באפעלקערונג פון וואלקאוויסק געווען 6,738. 

נאך דער ערשטער וועלט מלחמה איז קאברין געווען אין פאלעסיער גובערניע, פוילן.

## געאגראפיע
די שטאט ליגט ביים צוזאמענפלוס פונעם מוכאוועץ טייך מיטן דניפער-בוג קאנאל.
די שטאט באדעקא א שטח פון 26 קוואדראט ק"מ.

קליין|קאברינער בית עולם
## יידישע היסטאריע 
רבי משה פאליער האט אויפגעשטעלט א הויף אין קאברין

## פערזענלעכקייטן 
## וועבלינקען
* קאברין פארטאל
* ווירטואַל רייַזע פון די שטאָט קאָברין
* טוריסט קאָברין

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין בעלארוס
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
בעלעטריסטיק

**בעלעטריסטיק** איז די פֿארעם פון א ווערק וואס, טיילווייז אדער אינגאנצן, באהאנדלט געשעענישן אדער אינפארמאציע וואס איז נישט עכט נאר אויסגעטראכט, דורכן שרייבער. בעלעטריסטיק ניצט מען פאר ראמאנען און קורצע דערציילונגען, אבער האט אויך א ברייטערע מיינונג אין טעאטער, אפערע, פילם, טעלעוויזיע, דיכטונג און געזאנג.

אין בעלעטריסטיק זענען פאראן כאראקטערס און דארף זיין א דערציילונג פון דער מעשה.

## עטימאלאגיע 
דאס ווארט "בעלעטריסטיק" נעמט זיך פון פראנצויזיש *belles lettres*, שיינע שרייבונגען.

## סארטן בעלעטריסטיק 
עס זענען פאראן עטלעכע סארטן בעלעטריסטיק:
* רעאליסטישער בעלעטריסטיק - א מעשה וואס האט געקענט פאסירן, אבער איז געווען אויסגעטראכט. קען זיין אז די מעשה האט נישט געקענט פאסירן בשעת ווען מען האט זי געשריבן, אבער שפעטער פאסירט זי יא. למשל, זשול ווערן האט געשריבן א ראמאן "פון דער ערד ביז דער לבנה" וואס אין 1969 איז טאקע פארגעקומען ווען ניל ארמסטראנג האט געטרעטן אויף דער לבנה, און איז צוריקגעקומען צו דער ערד.
* אומרעאליסטישער בעלעטריסטיק - מעשיות וואס זענען אינגאנצן קעגן נאטור און קענען נישט פאסירן אויף דער וועלט.
* טייל בעלעטריסטיק - א מעשה באזירט אויף היסטארישע געשעענישן, אבער די מענטשן און פאסירונגען זענען אויסגעטראכט.

קאַטעגאָריע:ליטעראטור
סאמבע

**סאַמבע** () איז א טאנץ און מוזיק זשאנער וואס שטאמט פון בראזיל, וואו זי האט אנגעהויבן אין די 1920ער יארן. ארום דער גארער וועלט ווערט די סאמבע אנערקענט ווי דער סימבאל פון בראזיל.

די סאמבע ווערט געשפילט אין בראזיל ביי די קארניוואלן. די אינסטרומענטן וואס מען שפילט ביי א סאמבער זענען פויקן און גלאקן, אויך אן אפיטא פייף ביים אנהייב פון יעדן פאל.

דער סאמבע זשאנער איז געקומען אריגינעל פון אפריקע, ספעציעל פון אנגאלא און קאנגא, דורך דעם מערב־אפריקע שקלאפן האנדל.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:מוזיק זשאנערס
1584

## געשעענישן 
* דרייסיג יעריגער קריג: באלאגערונג אויף אנטווערפן פון יולי 1584 ביז אויגוסט 1585.

## געבוירן 
## געשטארבן 
* 18טן מערץ - איוואן דער פערטער (דער שרעקלעכער), ערשטער רוסישער צאר (געב' 1530)
* 10טן יולי - ווילעם דער שווייגער, פירער פונעם נידערלאנדן אויפשטאנד קעגן דער שפאנישער אימפעריע, דערמארדעט (געב' 1533)
ארונאטשאל פראדעש

**אַרונאַטשאַל פראַדעש** () איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין צפון־מזרח אינדיע, ארומגענומען מיט די לענדער בהוטאן אין מערב, כינע אין צפון און מיאנמאר אין מזרח, און די אינדישע שטאטן נאגאלאנד און אסאם אין דרום.

די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז איטאנאגאר. מען רעדט מער ווי דרייסיק שפראכן אין דעם שטאַט. 

אַרונאַטשאַל פראַדעש באדעקט א שטח פון 83,743 ק"מ², מיטן גרעסטן טייל אין די הימאלייע בערג. ער איז דער 15טער שטאַט לויט שטח.
מיט א באפעלקערונג פון 1,382,611 מענטשן (אין 2011), איז אַרונאַטשאַל פראַדעש דער 27סטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.

## וועבלינקען 
* [ אפיציעלע וועבזייטל]

קאַטעגאָריע:אינדיע
טעלאנגאנע

**טעלאַנגאַנע** (; טעלוגו: తెల౦గాణ; ) איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. זי געפינט זיך אין דרום אינדיע. דעם 2טן יוני 2014, איז טעלאַנגאַנע געווארן דער 29סטער שטאַט פון אינדיע, און באשטייט פון די צען צפון־מערבדיקן דיסטריקטן פון אנדרא פראדעש. 

די ארומיקע שטאטן זענען קארנאטאקא אין מערב, מאהאראשטרא אין צפון־מערב און צפון, טשאטיסגאר אין צפון־מזרח, און אנדרא פראדעש אין מזרח און דרום.

די הויפטשטאט איז היידעראבאד. די שפראכן פון דעם שטאט זענען טעלוגו און אורדו.

טעלאַנגאַנע איז דער צוועלפטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט שטח מיט 114,840 ק"מ2, און אויך דער צוועלפטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג, מיט 35,286,757 איינוואוינער.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:אינדיע
1581

## געשעענישן 
* 26סטן יולי - האלאנד ווערט אויפגעשטעלט.

## געבוירן 
## געשטארבן
זארגע

**זארגע** איז א מין אין דער גראז פאמיליע *Poaceae*. די פלאנצן וואקסן אין ווארעמע קלימאטן. זגאלן פון זארגע וואקסן נאטירלעך אין טראפישע און אונטערטראפישע  ראיאנען פון אלע קאנטינעטן. זארגעהירזש, א זגאל פון זארגע, איז די פינפטע וויכטיקסטע תבואה אין דער וועלט, נאך ווייץ, רייז, קוקורוזע און גערשט.

א סך זגאלן פון זארגע קענען גוט פארטראגן טריקעניש און הויכע טעמפעראטורן, צוליב דעם איז זי א וויכטיקער קוואל פון שפייז אין ד מדבר שטחים פון אפריקע.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:תבואה
1582

## געשעענישן 
* 4טן אקטאבער - דער לעצטער טאג וואס מען ניצט דעם יוליאנישן קאלענדאר אין איטאליע, פארטוגאל, פוילן און שפאניע. דער טאג נאכן 4טן אקטאבער ווערט 15טן אקטאבער אויפן גרעגאריאנישן קאלענדאר. 10 טעג ווערן דורכגעלאזט.

## געבוירן 
## געשטארבן
1580

## געשעענישן 
* 26סטן סעפטעמבער - סיר פראנסיס דרייק קאנטשעט זיין ארומשיפונג פון דער ערד.

## געבוירן 
## געשטארבן
1583

100px|קליין|סיר האמפֿרי גילבערט
## געשעענישן 
* 5טן אויגוסט - סיר האמפרי גילבערט גרינדעט די ערשטע קאלאניע פונעם ענגלישן קעניגרייך אינעם אינזל נייפונדלאנד (היינט קאנאדע).

## געבוירן 
## געשטארבן
שלום משה הלוי אונגאר

]]

הרב **שלום משה הלוי אונגאר** איז דער זון פון הרב שמואל דוד אונגאר פון נייטרא, סלאוואקיי, און האט געדינט די נייטרא רבנות פון זיין טאטנ'ס הסתלקות אום אדר תש"ה און שפעטער אין ניו יארק אלס רב פון נייטרא יישוב אין מאונט קיסקא פון איר גרינדונג אין יאר תש"ט ביז זיין פטירה אין תשס"ג.

## זיין יוגנט
שלום משה איז געבוירן צו זיין פאטער שמואל דוד און זיין מוטער מרים לאה אונגאר אין חודש חשון ה'תרע"ו (1915) אין שטאט טירנוי וואו זיין פאטער איז דאן געווען רב. 

אלס בחור האט הרב שלום משה געלערנט אין זיין פאטער'ס ישיבה אין נייטרא וואו זיין פאטער איז שוין דאן געווען רב, און האט זיך דארט געציילט צווישן די גרעסטע מצויינים.

קומענדיג אין די יארן פון שידוכים האט ער חתונה געהאט מיט די טאכטער פון הרב שמחה נתן גרינבערג - אב"ד קעזמארק און האט זיך באזעצט אויפן שווערס קעסט אין שטאט קעזמארק. עטליכע יאר שפעטער איז ער געפארן קיין נייטרא און זיך דארטן באזעצט אויף צו העלפן זיין טאטן פירן די ישיבה.

## ביים חורבן אייראפע
אין יאר תש"ב ווען די דייטשן זענען אריין אין סלאוואקיי איז ר' שלום משה אנטלאפן קיין בודאפעסט ווי ער האט פיל גע'שתדל'ט פאר אידנ'ס וועגן, ער איז דערפאר געווארן איינגעזעצט אין תפיסה אויף א שטיק צייט.

נאך זיין באפרייאונג איז ער צוריקגעפארן אויף נייטרא, און שפעטער איז ער צוזאמען מיט זיין פאטער אנטלאפן צו די וועלדער פון באנסקא ביסטריצא וואו זיין פאטער איז נפטר געווארן, און ער האט אים צייטווייליג באערדיגט.

ביי די קריג האט ר' שלום משה אויך פארלוירן זיין ערשטע ווייב און זיינע צוויי קינדער הי"ד.

## אלס רב
נאכן שלוס פון די מלחמה האט ער זיך אומגעקערט קיין נייטרא און מיט די הילף פון ר' יונה פורסט און ר' יצחק זאב מייער האט ער אנגעהויבן צוריק אויפצובויען די נייטרא קהילה, ווי אויך האט ער באלד ווידער ערעפנט די נייטרא ישיבה מיט 50 בחורים וועלכע האבן פארלוירן אלע זייערע נאנטע און באליבטע.

## אין אמעריקע
נאך א קורצע וויילע פון נאכאנאנדע פראבירן אויפצובויען דאס אידישקייט אין נייטרא, האט דער רב איינגעזען אז קיין צוקונפט פאר אידן אין סלאוואקיי איז שוין נישט פארהאן, און אין יענע צייט האט ער באקומען אן איינלאדנונג פון אלטע נייטרא תלמידים אין אמעריקע ווי זיי בעטן אים ער זאל אהינקומען מיט די ישיבה, האט ער דאס אנגענומען און ער איז אינאיינעם מיט עטליכע ארויסגעפארן קיין אמעריקע ווי ער האט ווייטער געפירט די ישיבה צוזאמען מיט זיין שוואגער ר' מיכאל בער ווייסמאנדל אין סאמערוויל, ניו יארק.

## זיינע ספרים
* ספר משאת משה - עה"ת

## זיינע קינדער
* הרב שמואל דוד הלוי אונגאר - ממלא מקומו
* הרב מיכאל דוב יונתן אונגאר 
* ווייב פון הרב הלל וויינבערגער - דומ"ץ נייטרא

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
קאַטעגאָריע:רבנישע לויים
קאַטעגאָריע:סלאוואקישע יידן
ה'שמ"ג

## געשעענישן
## געבוירן
## נפטר געווארן
* 

## קאלענדאר

|align="right"|**תשרי**&lrm;09&#8209;10/1582
רעאליטעט

**רעאַליטעט** אדער **ממשותדיקייט** איז יעדע זאך וואס איז עכט, אויסשלינדיק וואס איז אויסגעטראכט.  א געשעעניש וואס האט טאקע פאסירט אדער א זאך וואס עקזיסטירט האט "רעאליטעט". די רעאליטעט קען זיין אנדערש פון וויאזוי א זאך זעט אויס אדער ווי מענטשן מיינען.

פילאסאפיע באהאנדלט די נאטור פון רעאליטעט, און דאס שייכות צווישן רעאליטעט און א מענטשנס שכל (ווי אויך שפראך און קולטור). פֿילאסאפֿישע פֿראַגעס וועגן רעאליטעט און עקזיסטענס געהערן צו דער שטודיע גערופן אנטאלאגיע, א וויכטיגע צווייג פון מעטאפיזיק.

אנטאלאגישע פֿראגעס ווערן אדורכגעקלערט אין פארשידענע צווייגן פון פילאסאפיע, כולל פילאסאפיע פון וויסנשאפט, פילאסאפיע פון מאטעמאטיק, פילאסאפיע פון רעליגיע און פילאסאפישער לאגיק. צווישן די פראגעס זענען צי נאר פיזישע אביעקטן קענען זיין עכט, צי אביעקטן עקזיסטירן וואס געהערן צו וויסנשאפטלעכע טעאריעס וואס מען קען אבער נישט זען, צי נומערן און אבסטראקטע אביעקטן עקזיסטירן און צי אנדערע וועלטן עקזיסטירן.

קאַטעגאָריע:פילאסאפיע
חוט המשולש (דרוש)

**חוט המשולש** איז א באקאנטער דרוש ספר מיט חידושים פארפאסט דורך א טאטע, זוהן און אייניקל.

דער ספר האט ארויסגעגעבן דער אייניקל און בייגעלייגט די חידושים פון זיין טאטן און זיידן.

עס לויפט אויף די סדר פון די פרשיות התורה, ווען אויף יעדע סדרה איז דא איינס אדער מערערע חידושים פון יעדן איינעם.

פאלגענד זענען די דריי אפטיילונגען:
* **שער אשר** פון רבי אשר לעמיל הלוי רב אין איינזשטאט.
* **שער המים** פון זיין זוהן רבי יחיאל מיכל הלוי פון גלוגא וועלכער האט שפעטער איבערגענומען דעם טאטן'ס פלאץ אין אייזנשטאט.
* **שער הקטן** פון זיין זוהן, דער ארויסגעבער, רבי משה הלוי פון גלוגא און רב אין צעהלים.

אין די ערשטע אויסגאבע איז פארהאן ווארימע הסכמות פון: רבי משה סופר פון פרעשבורג דער **חתם סופר**, רבי צבי הירש ברודא פון קיצע און פונעם באקאנטן גאון רבי דוד דייטש פון ניישטאדט.

דער ספר איז געדרוקט באותיות רש"י און אנטהאלט איבער הונדערט בלעטער.

## דרוקסאגראפיע 
* תק"פ
* תרצ"א, מונקאטש
* תשמ"ז, ברוקלין

קאטעגאריע:ספרי קודש
גבאי

[קליין|תמונת הרב הקדוש המפורסם מכניס אורחים אלפים ורבבות זן ומפרנס ומכלכל ומיטיב **אין חקר לחסידותו וקדושתו** אדמו"ר רבי [ישעיה שטיינער מקערסטירר זצוקללה"ה ב"ר **משה שטיינר** ו**מרים שטיינר**, רבי ישעיה היה **משמש בקודש** אצל האדמו"ר רבי צבי הירש מליסקא]]
א **גבאי** אדער **משמש בקודש** ווערט אנגערופן איינער וואס באדינט א צדיק, א רב אדער אן אדמו"ר פון א חסידי'שן הויף.

## זיין תפקיד
דער תפקיד פונעם גבאי'ן ווענדט זיך לויט יעדן מקום באזונדער.

ביי א רב וועט זיך געווענדליך געפונען נאר איין גבאי וועלכע איז אליין געשטעלט אויף אלע באדערפענישן פונעם רב, ווי אויך פירט ער דעם רב און ארדנט אים איין ווען און וואו צו גיין. 

אנדערש איז אבער אין חסידי'שע הויפן ווי דארט איז געווענדליך פארהאן מערערע גבאים ווי יעדער איינער איז געשטעלט אויף איינס אדער עטליכע תפקידים.

געווענליכע תפקידים:
* שרייבן קוויטלעך
* העלפן טיילן שיריים
* משמש זיין דעם אדמו"ר
* זיין ממונה אויפן אדמו"ר'ס הויז

## רעפערענצן
*
אפמאך פון פאריז (1951)

דער **אָפמאַך פֿון פאַריז** איז געחתמ'עט געוועארן דעם 18טן אפריל 1951 צווישן פראנקרייך, מערב דייטשלאנד, איטאליע און די דריי  בענעלוקס לענדער (בעלגיע, לוקסעמבורג און האלאנד), און האט אויפגעשטעלט די  אייראפעישע קויל און שטאל געמיינדע (ECSC), וואס איז שפעטער געווארן א טייל פונעם אייראפעישן פארבאנד. דער אפמאך איז  ארײַנגעקומען אין קראפט דעם 23סטן יולי 1952 און איז אויסגעגאנגען נאך פופציג יאר, דעם 23סטן יולי 2002.

קאַטעגאָריע:אפמאכן
קאַטעגאָריע:אייראפעישער פארבאנד
ארום די וועלט אין אכציג טעג

**ארום דער וועלט אין אכציג טעג** (פראנצויזיש: *Le tour du monde en quatre-vingts jours*) איז א קלאסישער ראמאן געשריבן דורכן פראנצויזישן שרייבער זשול ווערן און איז ערשינען אין יאר 1873.

דאס בוך איז איבערגעזעצט געווארן אין צענדליגער שפראכן, און עטליכע פילמען זענען ערשינען צו פארצייכענען די געשיכטע.

## די מעשה 
די מעשה גייט ווי א ענגלישער דזשענטלמאן מיטן נאמען פילעאס פאג טוט זיך וועטן מיט זיינע קאלעגעס אינעם רעפארם קלאב אויף א גרויסער סומע געלט אז ער וועט ארומרייזן די גאנצע וועלט אין בלויז קנאפע אכציג טעג.
דאס בוך גייט מיט אלע שוועריגקייטן וואס הער פאג מאכט מיט צוזאמען מיט זיין באדינער, דער פראנצויזישער פאספארטו.

ווען זיי זענען אויפן וועג דורך אינדיע, האלטן זיי מיט ווי מ'פירט דורך א פרוי צום פארברענען לעבעדיגערהייט צוליב די רעליגיעזע סאטי צערעמאניע, און זיי ראטעווען איהר.

עס פאלגט זיי אויך נאך א ענגלישער דעטעקטיוו מיסטער פיקס, וועלכער פארדעכטיגט הער פאנג אלס באנק רויבער.

הער פאנג ווערט אויפגעהאלטן מיט זיין ארעסט אין ליווערפול ביז פיקס איז מברר אז מ'האט שוין לאנג געכאפט דעם עכטן רויבער.

ער קומט דעריבער אהן קיין לאנדאן מיט פינעף און צוואנציג מינוט שפעט. אבער למעשה ווערט ער שפעטער געוואויר אז עס איז נאך מיט א טאג פריהער, ווייל ער האט גערייזט קעגן די זון ממילא האט ער פארדינט א טאג.

## יודישע איבערזעצונג 
* עס איז איבערגעזעצט געווארן אויף יודיש דורך א. טאנענבוים און געדרוקט אין ניו יארק דורכן פארלאג דיא היברו פאבלישינג קאמפאני.

עס אנטהאלט 37 קאפיטלען אין 302 זייטן.

* עס אויך געארבעט געווארן דורך יואל בערמאן און ארויסגעגעבן געווארן דורך הוצאת חן אין ברוקלין ניו יארק אין יאהר תשס"א אין א ווייכן דעקל און אין א קליינעם פארמאט.

די יודישע אויסגאבע אנטהאלט 36 קאפיטלען אין א סך הכל 446 זייטן.

## וועבלינקען 
* א רייזע ארום דיא וועלט אין 80 טעג 
* אלע שריפטן פון ווערן

קאַטעגאָריע:ראמאנען
חוש-סיסטעם

די **חוש-סיסטעם** איז א טייל פון דער נערוון סיסטעם וואס מענטשן און בעלי חיים ניצן כדי צו דערגיין וואס טוט זיך אין זייער סביבה און דאס שאפט א מערקונג וועגן דער וועלט ארום.

מען זאגט אז די חוש-סיסטעם האט פינף חושים:
# הערן איז דער חוש פון קלאנג. מיט די אויערן הערט מען קלאנגען. 
# זיכט איז דער חוש פון זען. מען זעט מיט די אויגן. 
# אנרירן איז דער חוש פון טאפן. מעט טאפט מיט די הענט און פיס. מיט דעם קען מען דערקענען דרוק און טעמפעראטור.
# געשמאק איז דער חוש פונעם טעם. מען איז טועם מיטן צונג. 
# שמעקן איז דער חוש פון גערוך. מען שמעקט מיטן נאז.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:חושים
שפרה כאלאדענקא

**שפרה כאָלאָדענקאָ** (רוסיש: Шифра Холоденко; 1909 – 1970) איז געווען אַ ייִדישע דיכטערן.

## לעבנסגעשיכטע
שפרה כאָלאָדענקאָ איז געבוירן געוואָרן אינעם דאָרף רודניע פון דער וואָלינער גובערניע פון דער רוסלענדישער אימפּעריע (איצט – אין באַשטאַנד פונעם קאָראָסטענער ראַיאָן פון דער זשיטאָמירער געגנט פון אוקראַיִנע). איר עלטערער ברודער איז געווען דער באַרימטער ייִדישער דיכטער דוד האָפשטיין. שפרה כאָלאָדענקאָ האָט פאַרענדיקט דעם פיזיש-מאַטעמאַטישן פאַקולטעט פונעם מאָסקווער מלוכה-אוניווערסיטעט. אַלס דיכטערן האָט זי דעביוטירט אין 1922 אויף די שפּאַלטן פונעם זשורנאַל "שטראָם". באַנאַנד מיט ייִדיש האָט זי געשריבן לידער אויך אויף רוסיש, איבערגעזעצט אין רוסיש ווערק פון אַנדערע ייִדישע דיכטער, בתוכם פון איר ברודער דוד האָפשטיין. 

שפרה כאָלאָדענקאָ איז געשטאָרבן אין מאָסקווע.

## ביכער
* לעבן, קיִעוו, 1937
*	גאַנץ פרי, מאָסקווע, 1940
*	אונדזער קראַפט, מאָסקווע, 1947
*	Близкий человек, Москва. 1960
*	דאָס וואָרט, מאָסקווע, 1974

## וועבלינקען
* וועגן שפרה כאָלאָדענקאָ אין דער רוסלענדישער ייִדישער ענציקלאָפּעדיע (אויף רוסיש) 

קאַטעגאָריע:רוסישע יידן
קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
קאַטעגאָריע:יידיש שפראך שרייבערס
קאוולע

**קאוולע** (; ; ) איז א שטאט אין וואהלינער גובערניע, אין צפון־מערב אוקראינע, 68 ק"מ צפון־מערב פון לוצק און 120 ק"מ דרום־מזרח פון בריסק. די שטאט איז דער אדמינסטראטיווער צענטער פונעם קאוולער ראיאן.

די באפעלקערונג איז 67,575 (אין 2022).

## היסטאריע 
די שטאט ווערט ערשט דערמאנט אין 1310. 

אין 1900 האבן געוואוינט אין קאוולע 8,521 יידן.

## רעפערענצן
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:וואהלין
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
ישראל מיטלמאן

**ישראל מיטלמאַן** (; 1898 – 1951) איז געווען אַ ייִדישער סאָוועטישער ביבליִאָגראַף, אַ מומחה אויף שלום-עליכמס שאַפונג.

## לעבנסגעשיכטע
ישראל מיטעלמאַן איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל סאַטאַנאָוו פון דער פּאָדאָלער גובערניע, רוסלענדישער אימפּעריע (איצט – אינעם באַשטאַנד פונעם האָראָדאָקער ראַיאָן פון דער כמעלניצקער געגנט, אוקראַיִנע). אין אָנהייב 1941 האָט ער צוזאַמען מיט כאַצקל נאַדעלן אַרויסגעגעבן אינעם פאַרלאַג "דער אמת" אַ באַנד "אויסגעקליבענע בריוו" פון שלום-עליכמען. מאַטעריאַלן פאַר דעם באַנד האָבן זיי צונויפגעקליבן סײַ אינעם ראַטנפאַרבאַנד סײַ אין אויסלאַנד.

## וועבלינקען
* ליִאָן נאַדעל, "דורכגעגאַנגען די מלחמה, די תפיסה, דעם גולאַג..." (אויף רוסיש)

קאַטעגאָריע:רוסישע יידן
קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער
אפמאך

אן **אָפמאַך** איז א הסכם לויטן פעלקעררעכט צווישן סואווערענע שטאטן אדער אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס.
אן אפמאך קען האבן אדער צוויי אדער עטלעכע פארטייען.

אן אפמאך וואס איז געבויט אויף א פריעריקן אפמאך ווערט גערופן א **פראטאקאל**.

מען ווערט נאך נישט פארפליכט לויטן אפמאך מיטן אונטערשרייבן ביז מען האט אים ראטיפיצירט.
 
## בארימטע אפמאכן 
* 1494 - טארדעסילאס אפמאך
* 1814 - ווינער קאנגרעס
* 1919 - ווערסיי אפמאך
* 1938 - מינכער הסכם
* 1944 - ברעטאן וואודס הסכם
* 1945 - פאראייניגטע פעלקער טשארטער
* 1947 - אלגעמיינער הסכם וועגן צאלן און האנדל
* 1949 - צפון אטלאנטיק אפמאך
* 1955 - ווארשאווער פאקט
* 1957 - רוימער אפמאך
* 1992 - מאאסטריכט אפמאך

*
סטארטפאס

קליין
א **סטאַרטפאַס** איז א פאַס לאנד אין א פליפעלד וואו לופטמאשינען קענען אויפפליען און לאַנדן. דער פאס דארף זיין גאנץ פלאך און געווענלעך איז ברוקירט מיט אספאלט אדער בעטאן.

קאַטעגאָריע:פליפעלדער
קאַטעגאָריע:אוויאציע
פלוטאניום

250px|לינקס
**פלוטאניום** איז א זילבערן־גראער ראדיאאקטיווער מעטאלישער כעמישער עלעמענט אין דער אקטינידן סעריע פון דער פעריאדישער טאבעלע, מיטן כעמישן סימבאל **Pu** און אטאם נומער 94. פלוטאניום, אנדערש פון רוב מעטאלן, איז נישט קיין גוטער דורכפירער פון היץ און עלעקטריע.
פלוטאניום, דער צווייטער עלעמענט נאך אוראניום, הייסט נאכן קארליק-פלאנעט פלוטאן, וואס איז דער צווייטער פלאנעט נאך אוראנוס.

פלוטאניום האט עטלעכע איזאטאפן, און ווערט געשאפן דורך יאדער-שפאלטונג אין נוקלעארע רעאקטארן.

פלוטאניום ווערט געניצט אין נוקלעארע וואפן.

קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
קאַטעגאָריע:קערנפיזיק
גראף (מאטעמאטיק)

קליין|אַ גראַף מיט 4 שפּיצן און 5 קאַנטן

אין גראַפן־טעאָריע איז אַ **גראַף** אַ סכום פון אָביעקטן (שפּיצן) מיט בונדן (קאַנטן), וואָס קניפּן זיי צונויף. די אייגנשאַפטן פון גראַפן ווערן געפאָרשט אין ראַמען פון דער טעאָריע פון גראַפן, ווי אויך אין אינפאָרמאַטיק און קאָמפּיוטער פאָרשונג. גראַפן קומען צו נוץ אין כלערליי צווייגן פון וויסנשאַפט פון סטרוקטורירן די דאַטן ביז אילוסטרירן די רעזולטאַטן.

בדרך כלל ווערט אַ גראַף אָפּגעשילדערט ווי אַ גרופּע פּונקטן, וואָס באַצייכענען די אָביעקטן/שפּיצן, און גראָדע אָדער קרומע ליניעס, וואָס גייען פון איין פּונקט צום אַנדערן אָבער מאַכן ציקלען און וואָס באַצייכענען די קאַנטן. אַ ביישפּיל פון אַ גראַף איז אַ מאַפּע פון שטעט מיט וועגן, וואָס פאַרבינדן זיי.

## דעפיניציעס 
אַ *גראַף* \ G איז אַ סכום פון שפּיצן (\ V, פון ענגליש vertices) און קאַנטן (\ E, edges): \ G=(V,E). די צאָל פון די שפּיצן איז די *אָרדענונג* (order) פונעם גראַף, און די צאָל קאַנטן איז זיין *גרייס* (size). די גראַפן זיינען בדרך כלל באַגרענעצט, ד.ה. האָבן אַ באַשטימטע צאָל שפּיצן און קאַנטן. אין עטלעכע טיפּן גראַפן קען מען פאַר יעדער אָדער אייניקער פּאָר שפּיצן געפינען אַ *וועג* (path): אַ גרופּע קאַנטן וואָס ליגן צווישן זיי. אַ וועג, וואָס גייט אַרויס פון איין שפּיץ און ענדיקט זיך אין דעם זעלביקן שפּיץ הייסט אַ *ציקל* (cycle).

ביידע: אַ שפּיץ און אַ קאַנט, קענען כאַראַקטעריזירט ווערן מיט אַ ריי אייגנשאַפטן.

אַ שפּיץ:
* קען טראָגן אַן *עטיקעט* (label), ד.ה. אַ באַשטימטן סימן אָדער נאָמען, וואָס איז מבחין דעם שפּיץ פון אַנדערע,
* האָט תמיד אַ באַשטימטן *גראַד* (degree), די צאָל קאַנטן וואָס קומען צוזאַמען אין דעם שפּיץ. באַזירט אויפן גראַד דיפערענצירט מען אַן איזאָלירטן (isolated) שפּיץ וואָס האָט ניט קיין קאַנטן, אַ "בלאַט" (leaf) וואָס בינדט זיך מיט איין איינציקן קאַנט און אינעווייניקסטע שפּיצן מיט מער ווי איין קאַנט. 

אַ קאַנט:
* קען האָבן אַ *ריכטונג* (direction) אָדער זיין אומגעצילט;
* קען טראָגן אַן *עטיקעט*;
* קען טראָגן אַ *וואָג* (weight), ד.ה. אַ באַשטימטע צאָליקע ווערט, ווי למשל לענג;
* קען זיין אָדער אַ *בונד* (link): ווען פאַרבינדנדיק צוויי פאַרשיידענע שפּיצן; אָדער אַ *שלייף* (loop): ווען זיינע ביידע ענדן זיינען דער זעלביקער שפיץ.

## מינים גראַפן 
פאַר פאַרשיידענע אויפגאַבן נוצט מען גראַפן מיט פאַרשיידענע אייגנשאַפטן. די קלאַסיפיקאַציע פון גראַפן איז באַזירט אויף דעם, וואָס פאַראַ עלעמענטן זיי שליסן איין.

קליין|אַ בוים
ווען פאַר יעדער פּאָר שפּיצן איז דאָ אַ וועג, איז דאָס אַ פאַרבונדענער (connected) גראַף, ווען ניט — שליסט ער איין צוויי אָדער מער קאָמפּאָנענטן, וואָס אַליין זיינען פאַרבונדענע גראַפן. אַ פאַרבונדענער גראַף וואָס האָט ניט קיין שלייפן איז אַ בוים (tree). להיפּוך צו דעם, אַ גראַף וואָס האָט אַ ציקל איז אַ ציקלישער (cyclic) גראַף.

קליין|אַ געצילטער ציקלישער גראַף מיט עטיקעטן פאַר אַלע זיינע שפּיצן
ווען די קאַנטן האָבן אַ ריכטונג איז דאָס אַ געצילטער (directed) גראַף, און ווען זיי האָבן וואָגן איז ער אַ געוואָגענער (weighted).

אַ גראַף קען האָבן אַ באַשטימטע באַשרענקונג אויף די גראַדן פון זיינע שפּיצן. אַ פאַרשפּרייטער מין גראַפן לויטן דאָזיקן פּרינציפּ איז, למשל, "בינאַרער" (binary) גראַף, וואָס ביי אים האָבן אַלע אינעווייניקסטע שפּיצן דעם גראַד פון צוויי.   

קאטעגאריע:מאטעמאטיק
טריבונע נאמען

**טריבונע נאמען**, אדער **בינע נאָמען**, איז אַ פּסעוודאָנים, א צו-נאמען, וואס ווערט געניצט דורך געוויסע אַקטיאָרן אָדער זינגער אַנשטאָט זייער אָריגינעלן נאָמען.

עס קענען זיין פאַרשידענע סיבות, צו נוצן אזא צו-נאמען, אבער עס איז א באוואוסטע מעטאד, וואס ווערט גענוצט אויך ביי גרויסע שרייבער, אין יעדע פאלק און שפראך.

ביי שריפטשטעלער, הייסט עס א **פעדער-נאמען**, און האט די זעלבע באדייט און נוצן.

קאַטעגאָריע:נעמען
קאַטעגאָריע:טעאטער
האריאנא

**האַריאַנאַ** (; הינדי: हरियाणा) איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין צפון-אינדיע, ארומגענומען מיט פונדזשאב און ארונאטשאל פראדעש אין צפון, אוטאראקהאנד אין מזרח, און ראדזשאסטהאן אין דרום און מערב. האַריאַנאַ איז געשאפן געווארן דעם 1טן נאוועמבער 1966 פון א טייל פון פונדזשאב.

די הויפטשטאט איז טשאנדיגאר. די שפראכן פון דעם שטאַט זענען הינדי, ענגליש און פונדזשאבי.

האַריאַנאַ באדעקט א שטח פון 44,212 ק"מ², און איז דער 20סטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט שטח.
מיט א באפעלקערונג פון 25,353,081 מענטשן (אין 2011), איז האַריאַנאַ דער 16סטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.

## וועבלינקען 
* [ אפיציעלע וועבזייטל]

קאַטעגאָריע:אינדיע
חיליק פראנק

**יחיאל (חיליק) מאיר פֿראַנק** (געבוירן אין תשל"ח, 1977) איז אַ ישראלישער קלאַרינעטיסט, א בראסלעווער חסיד, וואס שפילט חסידישע ניגונים און קלעזמער מוזיק.

## געשיכטע
פֿראַנק שפילט ביי חתונות און געשעענישן, און ביי קלעזמער פעסטיוואַלן. צווישן אנדערע זאכן, ער שפילט ל"ג בעומר ביים קבר פון רבי שמעון בר יוחאי, ביי די הקפות שניות אין דער רמת גן ישיבה און אנדערע הויפּט געשעענישן. ביז אַהער געשפילט כסדר אויף דער שמחת בית השואבה פון תולדות אהרן אין מאה שערים. 

אין די לעצטע יאָרן שפילט ער מיטן אָרקעסטער "אזמרה" און מיט אנדערע קאפעליעס ביי חתונות און געשעענישן. 

מיט דעם זאַץ פון "די וועלספּרינג [1]" אויס פראַנק ייִדיש מעלאָדיעס געשעענישן בית אַווי טשיי אין ירושלים. ווייַטערדיק די הצלחה פון די פּערפאָרמאַנסיז גענומען יעטשיעל פראַנק נאַאָר קאַרמי, צוזאַמען מיט די פּאָר פון דיסקס - "די וועלספּרינג" [2] און שיראַ נייַ ". [3], שפּעטער ארויס אַ זאַץ אַלבומס (זען דיסקאָגראַפי). 

טשעשוואַן טשאַ "אַ, פראַנק צוזאמען מיט די זאַץ" די וועלספּרינג "אין ערשטער אָרט אין די אינטערנאציאנאל פעסטיוואַל פון אידישע פאָלק מוזיק אין אמסטערדאם. ביידער טשאַ" אַ פראַנק איז אַוואָרדיד אַ גאָלד אלבאם אויף די אלבאם "פורים אין ירושלים". [4] זיין אַלבומס אויסערדעם זיך, פראַנק אַטענדאַד פילע אַלבומס אָדער באגלייט דורך אַ גאַסט קלעזמער. 

פראַנק באשרייבט זיך ווי אַ תלמיד פון מוסאַ בערלין. [5] 

חיליק פראַנק איז אן אור-אייניקל פון רבי הערש פסח פראנק, רב פון ירושלים. זיין מוטער שטאמט פון ברעסלאָווער חסידים.

קאַטעגאָריע:ברסלבער
קאַטעגאָריע:ישראלים
קאַטעגאָריע:יידישע מוזיקערס
1579

## געשעענישן 
* 17טן יוני - סיר פראנסיס דרייק דערקלערט ענגלישע הערשאפט איבער קאליפארניע.

## געבוירן 
## געשטארבן
אייזערנער קופאל

**אײַזערנער קופאל** () איז א באוועגלעכע לופט פארטיידיקונג סיסטעם אנטוויקלט דורך רפאל פארגעשריטענע פארטיידיקונג סיסטעמען. דער צוועק פון דער סיסטעם איז איבערכאפן און פארטיליקן קורץ־דיסטאנץ ראקעטן געשאסן פון א ווײַט צווישן 4 און 70 ק"מ וואס האלטן ביי לאנדן אין א באפעלקערטן שטח.

מען האט געניצט אייזערנעם קופאל צום ערשטן מאל דעם 27סטן מערץ 2011 לעבן באר שבע.

ביי דער פעסטער פעלדז אפעראציע תמוז-אב תשע"ד, האט מען געשטעלט אכט אייזערנער קופאל באטעריעס צו שיצן קעגן ראקעטן פון עזה און פון לבנון.

קאַטעגאָריע:טעכנאלאגיע
קאַטעגאָריע:געווער
1577

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 28סטן יוני - פעטער פאל רובענס, פלעמישער מאלער (געש' 1640)

## געשטארבן
1578

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 1טן אפריל - וויליאם הארווי, ענגלישער דאקטער (געש' 1657)

## געשטארבן 
* 11טן אויגוסט - פעדרא נונעס - יידיש־פארטוגעזער מאטעמאטיקער, הויפט קאסמאגראף פון דעם מלך פון פארטוגאל (געב' 1502)ֿ
1576

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 27סטן אויגוסט - טיציאן, איטאליענישער מאלער (געב' 1477)
* 21סטן סעפטעמבער - דזשיראלאמא קארדאנא, איטאליענישער מאטעמאטיקער, פילאסאף און דאקטער (געב' 1501)
1575

## געשעענישן 
* 8טן פעברואר - דער ערשטער אוניווערסיטעט אין האלאנד ווערט געעפנט אין ליידן.

## געבוירן 
## געשטארבן 
* 24סטן מערץ - יוסף קארו, פון די גרעסטע פוסקים, מחבר פון שולחן ערוך (געב' 1488)
1574

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 12טן דעצעמבער -  אן, פרינצעסין פון דענמארק, ווייב פון זשיימס דער ערשטער, מלך פון ענגלאנד (געש' 1691)

## געשטארבן 
* 30סטן מיי - שארל דער ניינטער, מלך פון פראנקרייך (געב' 1550)
ישיבת עץ חיים (בעלגיע)

**ישיבת עץ חיים** איז די שטאטישע ישיבה פון דער "מחזיקי הדת" קהילה אין אנטווערפן, און איז אונטער דער פירערשאפט פון דעם ראש ישיבה הרב חיים אריה שפיטץ. די ישיבה געפינט זיך היינט אין ווילרייק.

א גרויסער חלק פון די אנטווערפענער שטאטסלייט שיקן די זין אין דער ישיבה עץ חיים, און די ישיבה ציילט זיך געוויינליך ביי ארום 120 ביז 150 בחורים אין די עלטער פון פופצן ביז אכצן יעריגע, מערסטנס דערפון אנטווערפענער און א קליין טייל פון אנדערע אייראפעאישע לענדער ווי ענגלאנד, עסטרייך, און אונגארן.

## היסטאריע
די ישיבה האט זיך געעפנט נאך פאר דעם חורבן אייראפע און האט זיך צוערשט סטאנציאנירט אינעם שטעטל היידע אין בעלגיע, שפעטערע יארן האט זי זיך געפונען א וויילע אינעם דארף קאפעלן, וואו דארט איז געווען דער ראש ישיבה הרב יצחק דוב קאפלמאן, דער שפעטערדיגער ראש ישיבה אין לוצערן, און ערשט ארום 20 יאר נאך די מלחמה האט זי זיך באזעצט אין ווילרייק.

די ראשי ישיבות אין ווילרייק זענען רבי יהודה טרעגער, רבי אליעזר פרייפעלד און היינט רבי חיים אריה שפיטץ.
צווישן אנדערע בארימטע פערזענליכקייטן וועלכע האבן מרביץ תורה געווען אין ישיבת עץ חיים איז הרב יצחק טוביה ווייס רב פון עדה החרדית אין ירושלים.

די ישיבה געפינט זיך אינעם שטילן געגנט ווילרייק וועלכע איז א חלק פון דער שטאט אנטווערפן, הארט נעבן דעם איינקויף צענטער פון שטאט.
כעמט יעדע רבי אדער חשובע פרעזענליכקייט וואס קימט קיין אנטווערפען קימט באזיכן די ישובה.
## וועבלינקען
*דער סאדיגורא רבי באזוכט אין ווילרייק 

עץ חיים
קאַטעגאָריע:אנטווערפן
חיים אריה שפיטץ

, בעלגיע]]

**הרב חיים אריה שפיטץ** איז דער ראש ישיבה אין ישיבת עץ חיים ווילרייק.

## ביאגראפיע 
חיים אריה שפיטץ איז געבוירן צו זיין פאטער, הרב משה שפיטץ, פריערדיגער ביסטריצער רב פון ניו יארק.

אלץ בחור האט חיים אריה געלערנט אין לוצערן ביים גאון און פריערדיגן עץ חיים ראש ישיבה הרב יצחק דוב קאפלמאן, ביי וועם ער איז געווען גאר נאנט און האט פון אים פיל מקבל געווען.

ער האט געהייראט די טאכטער פון הרב חיים יוסף דוד ווייס - סאטמארער דיין אין אנטווערפן.

נאך וואס הרב יהודה טרעגער פון אנטווערפן איז קראנק געווארן איז ער געשטעלט געווארן אלץ ראש ישיבה אין ווילרייק.

הרב שפיטץ איז א מחותן מיטן דושינסקיא רבי'ן פון ירושלים, און מיט רבי ישראל ערנסטער, אן אייניקל פונעם וויזשניצער רבי'ן.

קאַטעגאָריע:חסידישע ראשי ישיבות
קאַטעגאָריע:אנטווערפן
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין אייראפע
נשק שחור

**נשק שחור** (אין יודיש: שווארצע וואפן) איז א פרומע העברעאישע דראמאטישע סעריע פילמען ערשינען אין ישראל אין יאהר 2006.

עס באשטייט פון פיר חלקים און עס איז געבונדן איינע מיטן צווייטן, ווייל מ'דארף זעהן אלע פון זיי ארויסצוהאבן פונקטליך די מעשה.

עס איז פראדוצירט און ארויסגעגעבן דורך האחים כהן וחצי.

## מעשה 
בשעת'ן פילמירן א פילם אין איסטאנבול טערקיי איבער א מוסד אגענט וועלכע יאגט נאך א טעראריסט, ווערט דער הויפט אקטיאר אמיר סיגל דערטראנקען און פארלירט זיין זכרון, און ס'דאכט זיך איהם אז וואס ער האט געשפילט איז עכט און ער לויפט אוועק פון די אנדערע שפילער וועלכע האט געדארפט זיין דער טעראריסט אינעם מאווי.

ער פאלגט נאך איינעם בטעות, מיינענדיג אז ער איז דער טעראריסט. אבער למעשה שפעטער אנטדעקן זיי אן אמת'ן טעראריסט וועלכער האט אריינגעברענגט ביאלאגישע וואפן אין לאנד.

די מעשה איז אביסל א קאמפליצירטע, און עס צומישט אביסל ווי א חידה, אז מ'ווייסט נישט וואס ס'דארף זיין עכט און וואס ס'דאכט זיך איהם בלויז.

## שפילער 
* איציק לילך אלס אמיר סעגאל דער מוסד אגענט
* יוסי טולדו אלס יוסי\חליל
* רונן הערשקאוויטש אלס קעסלער דער פרומער דירעקטאר פונעם פילם
* יניב חיים אלס יניב סימן טוב
* העקטאר מילנער אלס ארטרו לאפעז וועמען אמיר פאלגט נאך מייינענדיג אז ער איז א טעראריסט
* אבי האראוויץ אלס דער עכטער טעראריסט

## ענגליש ווערסיע 
עס איז אויך ערשינען אין ענגליש אונטערן נאמען: true anemy, וואס מיינט **ריכטיגער פיינד**.
און די אנדערע טיילן הייסן:

* 
* a dangerous game
* wrong identity
* unmasked

## וועבלינקען 
נשק שחור אויף הבמה: http://www.habama.co.il/Pages/Event.aspx?Subj=4&Area=1&EventId=13731

קאַטעגאָריע:ישראל פילמען
ווייט פלעינס, ניו יארק

**ווייט פּלעינס** איז א סיטי לאקירט אין וועסטשעסטער קאונטי אין ניו יארק.

אין יאהר 2013 איז די טאטאלע פאפולאציע פון די שטאט געווען געשאצט אויף ארום 57,866.

## היסטאריע 
אינעם זיבעצטן יאהר-הונדערט איז די געגנט באזעצט געווען דורך מיטגלידער פון די מאהיקען שבט און גענוצט געווארן בעיקר אלץ פאָלוואַרק (פארם-לאנד).

## קלימאט 
## בארימטע מענטשן 
* מארק צוקערבורג דער גרינדער פון פעיסבוק איז געבוירן אין וויי פלעינס.

## וועבלינקען 
*אפיציעלע וועב-זייטל

קאַטעגאָריע:ניו יארק
קאַטעגאָריע:שטעט אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע
קאַטעגאָריע:וועסטשעסטער קאונטי, ניו יארק
מאנאפאלי (שפיל)

**מאנאפּאל** (ענגליש: *Monopoly*) איז א בארימטע גאר פאפולערע ערוואקסענע טאוול-שפיל וואו מ'שפילט און האנדלט מיט געלט און אומבאוועגלעכע גיטער.

די היסטאריע פון דער שפיל גייט צוריק ביז 1903.

קאַטעגאָריע:שפילעריי
איטשע בארוכאוויטש

**איטשע באָרוכאָוויטש** (רוסיש: Исаак Борисов, 1923 – 1972) איז געווען אַ ייִדישער דיכטער און אַ ספּאָרט-זשורנאַליסט. לידער האָט ער געשריבן אויף ייִדיש און פאַרצייכענונגען וועגן ספּאָרטלער – אויף רוסיש.

## לעבנס-געשיכטע
איטשע באָרוכאָוויטש איז געבוירן געוואָרן אינעם דאָרף האָראָדעץ פונעם ראָהאַטשאָווער ראַיאָן פון דער האָמלער געגנט אין ווײַסרוסלאַנד. ער האָט דעביוטירט מיט לידער אין פּעריִאָדיק אין 1936. אין 1940 האָט ער פאַרענדיקט אַ פּעדאַגאָגישן אינסטיטוט אין ראָהאַטשאָוו און געאַרבעט אַלס לערער אין אַ ייִדישער קינדער-שול אינעם שטעטל סטרעשין. בעת דער צווייטער וועלט-מלחמה האָט ער געדינט אין דער סאָוועטישער אַלס ראַדיסט אויפן פראָנט. נאָך דער מלחמה האָט איטשע באָרוכאָוויטש געוווינט אין מאָסקווע. זינט דער גרינדונג פונעם זשורנאַל "סאָוועטיש היימלאַנד" אין 1961 און ביזן סוף פון זײַן לעבן איז ער געווען אַ מיטגליד פון דער רעדקאָלעגיע פון דעם זשורנאַל. אישטע באָרוכאָוויטש איז געשטאָרבן אין מאָסקווע.

## זײַנע ייִדישע לידער-זאַמלונגען
* "אויפן גרינעם ברעג", מאָסקווע, 1941

* "אין אַ גוטער שעה", מאָסקווע, 1947

* "בײַם שײַטער פון יאָרן", מאָסקווע, 1974

## משפחה
איטשע באָרוכאָוויטשעס ווײַב עמיליע איז געווען אַ טאָכטער פונעם גרויסן ייִדישן דיכטער שמואל האַלקין.

## וועב-לינקען
* וועגן איטשע באָרוכאָוויטשן אין דער "עלעקטראָנישער ייִדישער ענציקלאָפּעדיע" (אויף רוסיש) - https://eleven.co.il/article/10716

קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
קאַטעגאָריע:רוסישע דיכטער
חיים יוסף דוד ווייס

**הרב חיים יוסף דוד ווייס** (אויך באקאנט אלס דער חיד"ו) איז דער סאטמארער דיין פון די זאליס אין אנטווערפן.

הרב ווייס איז מייסטנס באקאנט פאר זיינע פדיון שבויים אקטיוויטעטן אין וועלכע ער איז שטארק באשעפטיגט.

## ביאגראפיע
חיים יוסף דוד איז געבוירן צו זיין פאטער ר' פינחס אין דער שטאט מאנטשעסטער, ענגלאנד, אלס דוד ווייס. זייענדיג א קינד איז ער שווער קראנק געווארן און מ'האט אים צוליב דעם צוגעלייגט די נעמען חיים יוסף, וואס די באדייט דערפון איז צולייגן לעבן.

נאך זייענדיג אין די יונגע יארן האט חיים יוסף דוד שוין געהייסן אן אויסגערופענער עילוי און חריף, און אלס בחור האט ער זיך פארהערט ביים טשעבינער רב רוב ש"ס.

## פדיון שבויים
מיט די מצווה פון פדיון שבויים איז ר' חיים יוסף דוד פארנומען ארום די זייגער, און ער העלפט ארויס אידן אין געפענגעניש אפגעזען וואס די קאסטן זענען.

הויפטזעכטליך איז באקאנט זיינע אקטיוויטעטן פאר די וואוילזיין פון די דריי בחורים וואס זענען ארעסטירט געווארן אין יאפאן אין יאר תשס"ח,  אויף קלאגעס פון שמוגלען אומלעגאלע סובסטאנצן, ער האט דאן אויסגעגעבן פון זיין אייגן טאש שווערע געלטער, און ווי אויך אויפגערודערט די וועלט בייצושטייערן פאר די צוועק צואמען מיט הרבני הרב אהרן נעזרי פון לאנדאן

אויך איז באוואוסט אז ער איז געפארן זיך טרעפן מיט דער איראנער גייסטליכער פירער כומעיני מיטן ציל אויסצולייזן דרייצן אידן וועלכע זענען דארט פארכאפט געווארן.

## זיינע ספרים
* ספר ויען דוד - הלכה (16 בענדער) און נאך

קאַטעגאָריע:דיינים
קאַטעגאָריע:סאטמארער דיינים
קאַטעגאָריע:פוסקים
סיטען

**סיטען** (פראנצויזיש: *Sion* סיאן,  דייטש: *Sitten*) איז די הויפטשטאט פון װאַליס קאַנטאָן, שווייץ, און געפינט זיך אין איר פראנצויזיש שפרעכנדיגן טייל, אין דעם טאל פון דעם ראן טייך וואס איז אין דער דרום-מערב זייט פון דער שווייץ. אין דער שטאָט געפינט זיך דער קאַנטאָנער פארלאמענט, דער געריכט און זיינע אלע אדמיניסטראציע ביוראען. סיטען איז איינע פון עלטסטע שטעט אין דער שווייץ. די שטאט האט 28,871 איינוואוינער (2007), און זי האט אן אעראפארט און א באנסטאנציע אויף דעם צענטראלן אקסיס פון דעם שווייצער צוג.

קאַטעגאָריע:שטעט אין דער שווייץ
שרה רוקח

**שרה רוקח** (כ"ח חשוון תש"ז) איז די בעלזער רביצין.

## ביאגראפיע 
זי איז געבוירן פרייטאג כ"ח חשוון יאר תש"ז צו איר פאטער רבי משה יהושע האגער, וואס איז שפעטער געווארן וויזשניצער רבי, און איר מוטער מרת לאה אסתר. זי האט געלערנט אין דער וויזשניצער שולע אין בני ברק.

זי האט חתונה געהאט מיטן צוקונפטיגן בעלזער רב הרב ישכר דוב רוקח ה' אדר תשכ"ה אין קרית וויזשניץ, בני ברק. דאס פארפאלק האט געוואוינט אין דעם ערשטן אנדערהאלב יאר אין קרית וויזשניץ. נאכהער האבן זיי אריבערגעצויגן אין ירושלים, און איר מאן רבי ישכר דוב האט עמטליך איבערגענומען די פירערשאפט פונעם בעלזער חסידות און צו דינען אלס א רבי. 11 יאר נאך דער חתונה האט זי געבוירן זייער איינציגסטע קינד רבי אהרן מרדכי רוקח. 

די רעביצין שטייט אין הויפט פון דער בעלזער פרויען ארגאניזאציע און פירט פארזאמלונגען פאר די בעלזער פרויען. איר שניר מרת שרה לאה שטייט צו איר אלס רעכטע האנט אין לייטונג פון דער ארגאניזאציע. זי איז באקאנט אלס גרויסע צדיקת און גייט מיט א ״שטערן טיכל״ (א ספעציעלער צודעק וואס פרויען טראגן אויפן קאפ). זי איז טעטיק צווישן די ווייבער און קינדער פון בעלז און אויך אין אנדערע קרייזן. פילצאליגע פרויען און אפילו מענער פירן זיך צו קומען און בעטן ברכות ביי איר, הויפטזעכליך פון סאטמאר און וויזשניץ. זי פירט זיך אויך צו ליינען קוויטלעך גענוי ווי געהעריגע רביס.
די רעביצין שטייט אויך אין הויפט פון אן ארגאניזאציע מיטן נאמען "מגן ומושיע" וועלכע שטיצט אלמנות און יתומים, און פאר דעם צוועק פארט זי טיילמאל אין אויסלאנד אום צו שאפן געלט. זי פירט זיך צו רופן אדער אפילו באזוכן די משפחות וואס ווערן געשטיצט דורך איר ארגאניזאציע.

דורך די יארן ווען איר ברודער דער וויזשניצער רבי, רבי ישראל האגער איז געווען פארטריבן פון זיין פאטער'ס הויף פלעגט זי אים שטיצן, און שפעטער איז זי אויך געווען טעטיג מיט אים צוריקקערן אין וויזשניץ.

## וועבלינקען 
* 

קאַטעגאָריע:רביצינס
קאַטעגאָריע:בעלזא
קאַטעגאָריע:האגער פאמיליע
קאנראד אדענאער

**קאנראַד הערמאַן יאזעף אַדענאַער** (דייטש: *Konrad Hermann Joseph Adenauer‏*; 5טן יאנואר 1876, קעלן - 19טן אפריל 1967, רענדארף לעבן באן) איז געווען א דייטשער פאליטיקער און, פון  1963-1949 דער ערשטער קאנצלער פון פעדעראלן דייטשלאנד, פון דער CDU פארטיי (קריסטלעכער דעמאקראטישער פאריין, א רעכט־צענטער פארטיי). צווישן די יארן 1955-1951 איז ער אויך געווען אויסערן מיניסטער.

## וועבלינקען
ישעיה יואל אונגאר

ר' **ישעיה יואל אונגאר** (נפ' תשע"ד) איז געווען דער לעגענדארער און העכסטער גבאי אינעם סקווערער הויף, זייט דער סקווערער רבי - יעקב יוסף טווערסקי זצוק"ל האט זיך באזעצט אין וויליאמסבורג אום יאר תש"י, ביז זיין פטירה אינעם טיפער עלטער, יאר תשע"ד, משמש זייענדיג גאר בנאמנות אינעם סקווערער הויף, און האבנדיג א ריזן טייל אין איר אויפבוי און בלי, אין די לויף פון די אלע יארן.

ר' ישעיה איז געווען א זון פונעם קאפאווארער רב ר' אברהם צבי אונגער הי"ד, און זיינע ברודער זענען:

* ר' יצחק שלמה אונגער  - ראש ישיבה פון חוג חתם סופר
* ר' זלמן אונגער זצ"ל - דיין פון שיכון סקווירא
*  ר' מיכל אונגער א לאנגיעריגער מלמד דרדקי מומחה.

זיין איידים איז רבי יוסף ישראל אייזנבערגער, דער היינטיגער דומ"ץ פון שיכון סקווירא.

קאַטעגאָריע:אונגארישע יידן
קאַטעגאָריע:גבאים
קאַטעגאָריע:סקווערער חסידים
קאטעגאריע:מענטשן פון ניו יארק
סאס-פע

**סאַס-פֿע** () איז א נארטל־דארף און דאס גרעסטע דארף אין דעם סאַס טאָל (Saastal), אין וויספּ (*Visp*) באצירק פון וואַליס קאַנטאָן, וואס איז אין דרום זייט פון דער שווייץ. דאס שטעטל ליגט ביי דער הייך פון 1,800 מ' און האט 1,600 איינוואוינער.

פון דרום זייט צו סאס-פע געפינט זיך דער אַלאַלינהאָרן בארג (Allalinhorn) וואס איז הויך 4,027 מ', און דער פֿע גלעטשער (*Feegletscher*) אויף אים זענען דא סקי שפורן וואס זענען אקטיוו דאס גאנצע יאר, און פארשלאגן זומער נארטלען. דער גלעטשער איז א טייל פון סאַס-פע'ס סקי פלאץ, וואס אין אים זענען דא שפורן לאנג 100 קילאמעטער מיט נאך 45 קילאמעטער לענג אין אנדערע פלעצער אינעם טאל. פון מערב זייט צו אים, אין דער מאַטער־טאָל (*Mattertal*), ליגט דאס סקי שטעטל  צערמאַט (*Zermatt*), ער פארמאגט אויך אן גלעטשער פאר זומער סקי אנטקעגן דעם מאַטערהאָרן בארג (*Matterhorn*).

פאראן א ציינער אינטער־באן מיטן נאמען מעטראָ אַלפּן (Metro-alpine), ארבעט שוין פון יאר 1984, און טראגט ארויף די סקי גליטשערס און די רייזנדע צו מיטל־אַלאַלין (Mittelallalin) אין 3,500 מ' הייך, וואס דאס איז דאס העכסטע פונקט אין דער סקי פלאץ. אין מיטל־אַלאַלין איז אויך דא א גרויסע אייזן־הייל און א רעסטאראן וועלכע דרייט זיך אויף איר איקסוס, און איז דער גרעסטער פון זיין סארט אויף דער וועלט.

אין זומער פארשלאגט די געגנט פיל גייען מארשרוטן, בערג קריכן, קעלדז קריכן, בערג גליטשער, בערג ביציקלעך, קארקינעטן, שטריקן פארקן, פאראשוטן און נאך.

צו סאס-פֿע קענמען אנקומען מיט אן אויטאבוס פון די וויספּ אדער בריג באן סטאנציעס. אין דער שטעטל געגנט איז נישט ערלויבט אנצוקומען מיט א מאטארן אויטא, אחוץ עלעקטרישע אויטאס.

קאַטעגאָריע:שווייץ
קאַטעגאָריע:דערפער
פאוועליטש

**פאַוועליטש** () איז א דארף אין זשיטאמירער גובערניע, אוקראינע, 21 ק"מ צפון־מערב פון סקווירא, 71 ק"מ דרום־מזרח פון זשיטאמיר און  100 ק"מ דרום־מערב פון קיעוו.

## היסטאריע 
ביז דער ערשטער וועלט מלחמה איז פאוועליטש געווען אין דער קיעווער גובערניע, רוסלענדישע אימפעריע.

דער אייניקל פונעם בעל שם טוב, ר' אהרן פון טיטיעוו, זון פון רבי צבי הערש, איז דארט נסתלק און באהאלטן געווארן.

אין 1900 האבן געוואוינט אין פאוועליטש 3,391 יידן.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:דערפער אין אוקראינע
זיסי ווייצמאן

**זיסי ווייצמאַן** (רוסיש: Зиси Вейцман, געב.  1946) איז אַ ייִדישער דיכטער.

## לעבנס-געשיכטע
זיסי ווייצמאַן איז געבוירן געוואָרן אין דער שטאָט בעלץ, היינט אין מאָלדאָווע. אַ סך יאָרן האָט ער געדינט אין דער סאָוועטישער אַרמיי אַלס אָפיצער פון אײַזנבאַן-מיליטער. אַלס דיכטער האָט ער דעביוטירט אויף די שפּאַלטן פונעם מאָסקווער זשורנאַל "סאָוועטיש היימלאַנד" אין 1971. ער האָט זיך געדרוקט אויך אין דער צײַטונג "ביראָבידזשאַנער שטערן". זיסי ווייצמאַן האָט אָנטיילגענומען אין דער קאָלעקטיווער זאַמלונג פון סאָוועטישע ייִדישע דיכטער "האָריזאָנטן", וואָס איז דערשינען אין 1987 אין מאָסקווע. זינט סוף 80ער יאָרן דער דיכטער געווען טעטיק אים דער ייִדישער געזעלשאַפט "תרבות לעם" פון דער רוסלענדישער שטאָט סאַמאַרע, וווּ ער האָט דעמלט געוווינט. אין 2006 איז ער עולה געווען קיין ישראל און ער וווינט אין באר-שבע.

## לידער-זאַמלונגען
* Лэхаим!, סאַמאַרע, 1991 (איבערגעזעצט אין רוסיש דורך לעאָניד שקאָלניק)
* אַ פֿריילעכער רעגן, תל-אָביב, 2016.

## וועב-לינקען
* לעאָניד שקאָלניק, "ווי זאָגט מען אויף ייִדיש 'היימלאַנד'": צו זעכציק יאָר פון זיסי ווייצמאַן  (אויף רוסיש)

קאַטעגאָריע:יידן פון מאלדאווע
קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
לוסי

**לוּסי** (ענגליש: **Lucy**) איז א פראנצויזישער וויסנשאפטלעכע פאנטאזיע פילם, ארויסגעגעבן יולי 2014. טייל פונעם פילם האט מען פילמירט אין טייפע און אין טייוואן.

די פילם האט פארדינט איבער פיער-הונדערט טויזנט דאלער אין די טיאטער'ס.

## מעשה 
באנדיטן פלאנצן איין דראגס אין איהר, מיטן ציהל עס צו שמוגלען. ווען דער דראג ווערט ארויסגעלאזט אין איהר קערפער, באקומט די פרוי לוסי די מעגליכקייט צו נוצן מער ווי צעהן פראצענט פון איר מח וואס געט איהר די מאכט צו קאנטראלירן איהרע געפיהלן און אזוי אויך די אקטן פון אנדערע מענטשן.

ווען זי קומט למעשה אהן צו הונדערט פראצענט, ווערט זי אויס און איז איבעראל.

## שפיהלער 
* סקארלעט דזשאוהאנסאן אלס לוסי
* מארגען פרימאן אלס פראפעסער נאָרמאַן

## וועב לינקען 
* אפיציעהלע וועבזייטל http://www.lucymovie.com/
* אויסצוג https://www.youtube.com/watch?v=RnKVv8Lp_xU
* http://www.imdb.com/title/tt2872732/

קאטעגאריע:ענגליש שפראכיגע פילמען
קאטעגאריע:2014 פילמען
טאמי

**טאַמי** (ענגליש: *Tammy*) איז א 2014 אמעריקאנער קאמעדיע פילם רעזשיסירט דורך בען פאלקאן וועלכער שפילט אויך אינעם פילם.

## געשיכטע 
## אקטיארן 
* מעליסע מעקארטי אלס טאמי
* סוזען סערענדאן פערל

## וועב-לינקען 
* http://www.imdb.com/title/tt2103254/

קאַטעגאָריע:פילמען
פאמאנע, ניו יארק

**פאמאנע** איז א ווילידזש וואס געפינט זיך אין ראקלענד קאונטי, ניו יארק.

אין דעם 2010 צענזוס איז די באפעלקערונג געווען ביי 3,103, דאס איז מיט דרייצן פראצענט מער ווי צען יאר פריער.

איר זיפ קאד איז 10970 און עריע קאד 845.

## היסטאריע 
די ווילידזש פון פאמאנע איז געגרינדעט געווארן דעם 3טן פעברואר 1967.

קאַטעגאָריע:ניו יארק
קאַטעגאָריע:ראקלענד קאונטי
ALS

**ALS** (ר"ת פון **amyotrophic lateral sclerosis** אַמיאטראף לאטעראל־סקלעראז) איז א מחלה פון ווי די ניוראןס (ד"ה די נערוו צעלן) שטארבן אפ און די מוסקלן פון דעם קערפער קען זיך נישט רירן מער. דאס איז אויך באקאנט ווי **לו געריגס מחלה** אויפן נאמען פון א באקאנטן בייסבאל שפילער.

אן ערך פון 30.000 מענטשן א יאר ווערן קראנק מיט עי.על.עס. אין אמעריקע.

איצט גייט אן א סאציאל מעדיע קאמפיין מיטן נאמען, **אייז-עמער ארויסרוף** (*Ice Bucket Challenge*), צו שאפן פירסום און אויפטרייבן געלט, דערמיט צו שטיצן די פארש ארבייט, כדי צו טרעפן א רפואה פאר דעם קרענק.

קאַטעגאָריע:קרענק
ליסטע פון שטעט אין אונגארן

אונגארן האט (ביים 1טן יולי 2009) 328 שטעט (אונגאריש: *város*, מערצאל: *városok*; ס'איז נישט פאראן קיין אונטערשייד צווישן א שטאָט און א שטעטל). די הויפטשטאט בודאפעשט האט א באזונדערן סטאטוס, און געהערט נישט צו קיין שום קאַנט; נאך 23 שטעט זענען שטעטלעכע קאנטן  (*megyei jogú város* – שטאָט מיט קאַנט רעכטן). 

די גרעסטע שטאט איז די הויפטשטאט בודאפעשט מיט 2,503,105 איינוואוינער, און די קלענסטע איז פאלהאזא מיט 1038 איינוואוינער (2010). 

## גרעסטע שטעט אין אונגארן
### מער ווי 100,000 (גרויסע שטעט)
שטעט אין אונגארן
*
באזע (כעמיע)

אין כעמיע, איז א **באַזע** א סובסטאנץ וואס רעאגירט מיט א זייערס צו שאפן א זאלץ. א באזע קען אויפנעמען א וואסערשטאף יאן (+H) פון אן אנדער סובסטאנץ. באזעס האבן די פאלגנדע אייגנשאפטן:
* א ביטערער טעם
* א זייפיקער געטאפ
* נייטראליזירט א זייערס
* מאכט רויטן לאקמוס בלוי

א באזע האט א pH גרעסער פון 7—וואס גרעסער דער pH איז שטערקער די באזע.

ביישפילן פון שטארקע באזעס זענען אמאניאק און נאטריום הידראקסיד. נאטריום ביקארבאנאט (באקפולווער) און וויינשטיין זענען צארטע באזעס.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:כעמיע
טריאנוס

קליין|250px| טריאנוס

**טריאנוס** (**טראַיאַן**) איז געווען דער דרייצנטער רוימישער קייסער.

קאַטעגאָריע:קיסרים
קאַטעגאָריע:רוים
פליישמאנס, ניו יארק

**פליישמאַנס** (ענגליש: *Fleischmanns*) איז א ווילידזש אין דעלעווער קאונטי, ניו יארק.

זי געפינט זיך אין מידלטאון און די זיפ קאד איז 12430.

איר פאפולאציע לויט די יו. עס. צענזוס איז 351.

## היסטאריע 
די ערשטע איינוואוינער זענען געווען אימיגראנטן פון דייטשלאנד, ענגלאנד, האלאנד און אירלאנד.

## געאגראפיע 
פליישמאנס געפינט זיך צפון פינעם נ.י.28 . אביסל מערב פין אלסטער קאונטי לויט די יו.עס. צענזוס איז עס 0.7 מייל גרויס

## רעליגיעזע געביידעס 
* פליישמאנס געמיינדע קלויסטער
* קהילת בני ישראל

## יודן אין פליישמאנס 
זומער קומען אהין אסאך יודן זיך אפרוהען. דער ספינקער רבי האט דארט א ביהמ"ד.

## וועבלינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל: http://www.fleischmannsny.com/

קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין די פאראייניגטע שטאטן
קאַטעגאָריע:ניו יארק
רק"ע

**רק"ע** (ראשי תיבות פון **רשת קליטת עלייה**, ווערט צומאל גערופן ווי: ״נעץ פינעף״) איז א ישראלישער מלוכישער ראדיא קאנאל וואס לויפט אין די ראמען פון ישראל שטימע (קול ישראל) און טראנסמיטירט אויף עטלעכע שפראכן וועלכע זענען נישט אפעציעל אין ישראל (העברעאיש און אראביש).

## געשיכטע 
די אידישע אגענטור האט אנגעהובן מיט די "טראנסמיסיעס פאר נייע אימיגראנטן" אין דער יאהר 1948, און זיי זענען געווען באשטימט פאר נייע אימיגראנטן און פאר עליה שליחים אין ציפערן. אין -11טן מערץ 1950 האט אנגעהויבן צו לויפן קול ציון לגולה אויף ענגליש, פראנצויזיש און אידיש, און ס'איז אויך טראנסמיטירט געווארן מיט קורצע כוואליעס קיין אויסלאנד.

א יאר-צענדליג נאך ישראל זעלבסשטענדיגקייט אין-14טן מאי 1958, האבן מען אנגעהויבן די טראנסמיסיעס אין רוסיש און גרוזיניש צום ראטן פארבאנד. אין-1960 איז אריבער קול ציון לגולה צום רשות פון ישראל שטימע. מיטן אויפנעמען די געזעץ פון טראנסמיסיע אויטאריטעט, האט באקומען די סטאנציע די נאמען "שידורי קול ישראל לחו"ל ולעולים" און זי איז געווארן ווי א טייל פון טראנסמיסיע אויטאריטעט.

פון אנפאנג 1971 האבן אנגעהויבן די ראטן פארבאנד אויטאריטעטן צו צושטערן די סטאנציע טראנסמיסיעס, ווי זיי האבן געמאכט אין 1956. אין די יארן 1973-1974 איז אויפגעשטעלט געווארן א צענטער פאר קארצע כוואליעס וואס אין אים איז געווען אריינגערעכנט 14 שטארקע משדרים פאר קורצע כוואליעס . 

די גרויסע אימיגראציע פון סאוויעטן פארבאנד וואס האט זיך אנגעהויבן אין-1972 האט באשטעטיגט די נייטיגקייט פון די טראנסמיסיעס. אין -1988 זייט די אנטפאנג פון די גלאסנוסט אין דער סאוויעטן פארבאנד, האבן די אויטאריטעטן אויפגעהערט צו צושטערן די סטאנציע טראנסמיסיעס.

אין-1991 האט די סטאנציע געטוישט איר נאמען צו "רק"ע" - "רשת קליטת עליה". אין-2002 איז ערצייגט געווארן דאס וועבזייטל פון דער סטאנציע וואס האט אנגעהויבן מיט א לעבעדיגער טראנסמיסיע צוויי יאר שפעטער.
 
## די קאנאל טעטיגקייט היינט צו טאג 
היינט צו טאג טראנסמיטירט די קאנאל אין די פאלגנדע שפראכן:

* ענגליש, פראנצויזיש, אידיש און לאדינא זייט 1948.
* שפאניש זייט 1952.
* ראמעניש און אונגאריש זייט 1953.
* רוסיש און געארגיש זייט 1958 - אנפאנג איז געווען טראנסמיטירט מיט קורצע כוואליעס צום ראטן פארבאנד. 
* בוכאריש זייט 1975.
* אמהאריש און טיגריניש זייט 1985.
* נאך טראנסמיטירט די קאנאל אויף אידיש מאראקאניש, אראמיש און פארסיש.

## די טראנסמיסיעס אויף אידיש 
ווי ס'איז דערמאנט געווארן פון 1950 האבן אנגעהויבן די טראנסמיסיעס אויף אידיש.

די באוואוסטע אַנאַנסירער פון די אידישע שידור זענען געווען אדם גרוזמאן מיט אריה לאנדאן. אין דער יאר 2014 האט  אברהם זאקס אנגעהויבן פירן די טראנסמיסיעס. עס האט באקומען דעם נאמען 'די אידיש אוידיציע פון קול ישראל', און נייעס זענען אנגעהויבן ווערן פארגעליינט טאג טעגלעך.  די אידישע טראנסמיסיעס ווערן בראדקאסטירט יעדן טאג א פערטל שעה פון 8:45 ביז 9:00.

## סטאנציע אינפארמאציע
סארט: מלוכישע ראדיא

שפראך: פארשידענע שפראכן

מדינה:	ישראל 

קליטה געגנט:	אצבע הגליל
ווערט געכאפט אין דעם טעדער: 88.5FM
קליטה געגנט:	צפת והגליל
ווערט געכאפט אין דעם טעדער: 94.4FM
קליטה געגנט:	חיפה און די אמגעגנט
ווערט געכאפט אין דעם טעדער: 100.7FM
קליטה געגנט:	תל אביב און די אמגעגנט
ווערט געכאפט אין דעם טעדער: 101.2FM
קליטה געגנט:	ירושלים און דער מרכז
ווערט געכאפט אין דעם טעדער: 100.3FM
קליטה געגנט:	באר-שבע און די אמגעגנט
ווערט געכאפט אין דעם טעדער: 107.3FM

קאַטעגאָריע:ראדיא
קאַטעגאָריע:ישראל
כישוף אינעם לבנה-ליכט

**כישוף אינעם לבנה-ליכט** (ענגליש: *Magic in the Moonlight*) איז א 2014 ראמאנטישער קאמעדיע-דראמע פֿילם, געשריבן און דירעקטירט דורך וואודי אלען.

## געשיכטע 
אין אייראפע אין די ניינצן צוואנציגער יארן, טוט א גרויסער קונצן-מאכער אויספֿירן זיינע קונצן אין בערלין.

א יוגנט חבר זיינער קומט אים פארציילן וועגן אן אמעריקאנישע פרוי וועלכע לייענט מחשבות, און בעט אים קומען העלפן אויפדעקן איר בלאף.

למעשה ווערט ער זייער באאיינדרוקט פון אירע כוחות, און קומט צו דער מסקנא אז זי איז ריכטיג און ס'עקזיסטירט יא אזא זאך ווי העכערע מיסטישע כוחות. ער פאררופט א פרעסע קאנפערענץ וואו ער מעלדט זיין אנטדעקונג.

ער ווערט איבערגעריסן מיט א מעלדונג אז זיין מומע איז געווען אין אן עקסידענט און אריין אין שפיטאל. דארט הייבט ער אן מתפלל צו זיין, אבער אינמיטן כאפט ער זיך און שטעלט זיך אפ. ווען זי מאכט דורך בשלום די אפעראציע, איז ער מחליט צו פארשן דערין מער גרונטליך. און נוצנדיג א טריק, באהאלט ער זיך אונטער א בענקל אין צימער און הערט ווי זיין חבר - וועמען ער האט געטרויעט - האט אלעס אויספלאנירט מיט איהר פון פאראויס.

כאטש ער זאגט איר אז ער קען זי קיינמאל נישט מוחל זיין, האט ער פארט שטארקע געפיהלן פאר איהר און ער לאזט זי עס וויסן. זי זאגט איהם קודם אפ, אבער שפעהטער קומט זי צוריק צו איהם.

## אקטיארן 
* עמע סטאון אלס סאופי בעיקער
* קאלין פירטה אלס סטענלי קראופארד
* עלין עטקינס מומע ווענעסע

## וועבלינקען 
* http://www.imdb.com/title/tt2870756/

קאטעגאריע:אמעריקאנישע פילמען
קאטעגאריע:ענגליש שפראכיגע פילמען
קאטעגאריע:קאמעדיע
קאטעגאריע:דראמא
קאטעגאריע:2014 פילמען
אידא

**אידאַ** (Ida) איז א 2013 פוילישער דראמאטישער שווארץ-און-ווייסער פילם רעזשיסירט דורך פאוועל פאווילקאווסקי וואס האט געווינען זיבן פֿארשידענע אויסצייכענונגען.

## מעשה 
אין פוילן אין די 1960ער יארן, האלט אַנאַ ביי ווערן א מאנאשקע, און איר פריארקע הייסט זי צוערשט גיין באזוכן איר פאמיליע. איר מומע זאגט איר אז זי הייסט אידא לעבנשטיין, א קינד פון יידישע עלטערן וואס זענען אומגעקומען אין חורבן אייראפע.

## וועבלינקען 
* אידא, ביי מוזיק־באקס פֿילמען
* אידא, ביי אינטערנעץ פֿילם דאטנבאזע
* איבערזיכט אויף קאווע שטיבל http://www.kaveshtiebel.com/viewtopic.php?p=243387&thanks=243387&to_id=2113&from_id=169

קאַטעגאָריע:פויליש
קאטעגאריע:דראמא
קאַטעגאָריע:צווייטע וועלט-מלחמה פילמען
1830ער

די **1830ער** זענען געווען די צען יאר פון 1830 ביז 1839.

## געשעענישן 
* בעלגיע געגרינדעט.
* עקוואדאר פראקלאמירט זעבלשטענדיקייט.
* די מלכה וויקטאריע ווערט הערשער איבער גרויסבריטאניע.

## וועלט פירער 
* קאנצלער פאן מעטערניך (עסטרייכע אימפעריע)
* די קעניגין וויקטאריע (פאראייניגטע קעניגרייך)
* קייסער פרידריך וויליאם דער דריטער (פרייסן)
* פרעמיער מיניסטער לארד גריי (פאראייניגטע קעניגרייך)
* פרעזידענט ענדרו זשעקסאן (פאראייניגטע שטאטן)
* פרעזידענט מארטין וואן ביורען (פאראייניגטע שטאטן)

## געשטארבן 
* סימאן באליוואר, פאליטיקער און פירער אין דרום אמעריקע

*