open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
אויפקלערונג

**אויפֿקלערונג** מיינט אין טאָג-טעגלעכער שפּראַך דער פאַרלאַנג צו עלימינירן צעמישונג מיט אנשאפן פון נייַע וויסן צו ענטפֿערן שאלות. די תקופה פון אויפקלערונ איז געווען א קולטורעלע באוועגונג אין אייראפע אינעם 18טן יארהונדערט. די באוועגונג האט אנגעהויבן אין פראנקרייך דורך די פילאסאפן דעקארט און דעניס דידערא. די שיטה פון אויפקלערונג איז געווען אז יעדער איינער קען אלץ אויסטראכטן פאר זיך, דעריבער דארף ער נישט גלייבן וואס די רעגירונג זאגט אדער וואס רעליגיע לערנט אויס מענטשן. אין אנדערע לענדער זענען געווען אימאנועל קאנט אין דייטשלאנד, דייוויד היום און אדם סמיט אין סקאטלאנד, און טאמעס זשעפערסאן אין אמעריקע.

אלס רעזולטאט פון דער אויפקלערונג איז געקומען די פראנצויזישע רעוואלוציע אין 1789. אין אנדערע לענדער, למשל רוסלאנד, פרייסן און שוועדן האבן די מלכים אויסגעניצט די אויפקלערונג צו האלטן די מלוכה ביי זיך. די באגריפן פון קאפיטאליזם און סאציאליזם זענען ארויסגעקומען פון דער אויפקלערונג.

די נאכפאלג באוועגונג איז געווען ראמאנטיציזם אינעם 19טן יארהונדערט, דורך וויקטאר הוגא און טשארלס דארווין.

##  זעט אויך 
* השכלה

קאַטעגאָריע:פילאסאפיע
קאַטעגאָריע:היסטאריע פון אייראפע
קאַטעגאָריע:18טער י"ה
קאַטעגאָריע:היסטאריע: פראנקרייך
1707

## געשעענישן 
* 1טן מיי - דער אקט פון פאראייניגן פאראייניגט דאס ענגלישע קעניגרייך מיטן סקאטישן קעניגרייך צו שאפן דאס פאראייניגטע קעניגרייך פון גרויסבריטאניע

## געבוירן 
* 15טן אפריל - לעאנהארד אוילער, שווייצער מאטעמאטיקער (געש' 1783)
* 23סטן מיי - קארל פאן לינע, שוועדישער באטאניקער און זאאלאג (געש' 1778)

## געשטארבן
וויסבאדן

קליין|250px
**וויסבאַדן** () איז די הױפּטשטאָט פֿון דעם פּראָװינץ העסע אין דײַטשלאַנד, און די צווייטע גרעסטע שטאָט, מיט א באפעלקערונג פון 280,000. וויסבאדן ליגט אין דרום־מערב דײַטשלאַנד.

קאַטעגאָריע:שטעט אין דייטשלאנד
דזשאן מיינארד קינס

**דזשאן מיינאַרד קינס** (ענגליש: *John Maynard Keynes*; 5טן יוני 1883 - 21סטן אפריל 1946) איז געווען א בריטישער עקאנאמיסט, און דער גרינדער פון דער סיסטעם פון קינסישער עקאנאמיק. זיין שיטה אין עקאנאמיק האט ער פארגעשטעלט אין זיין בוך "די אלגעמיינע טעאריע פון באשעפטיקונג, פראצענט און געלט" אין 1935, וואס ער האט געשריבן נאך דעם אלוועלטלעכן עקאנאמישן קריזיס וואס האט אויסגעבראכן אין 1929. ער איז געווען פון די פיאנערן פון מאקראעקאנאמיק.

## ביאגראפיע 
קינס איז געבוירן אין קעמברידזש, דאס עלטסטע קינד פון זיין פאטער, דזשאן נעוויל קינס, א לעקטאר אין עקאנאמיק אין דעם אוניווערסיטעט פון קעמברידזש, און זיין מוטער, פלארענס עדא ברוין.

אין 1902 האט קינס אנגעהויבן שטודירן אין קעמברידזש, צוערשט מאטעמאטיק און דערנאך עקאנאמיק. ער האט באקומען א ב. א. דיפלאם אין 1905.
אין 1925 האט ער געהייראט די רוסישע באלערינע, לידיא לאקאפאווע.

אין 1942 האט מען באשטימט קינס א באראן; ער האט גענומען דעם טיטל "באראן קינס".

קאַטעגאָריע:בריטישע מענטשן
קאַטעגאָריע:עקאנאמיסטן
1708

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 15טן נאוועמבער - וויליאם פיט, גראף פון טשאטאם, פרעמיער מיניסטער פון  בריטאניע פון 1766 ביז 1768 (געש' 1778)

## געשטארבן
1709

## געשעענישן 
* 27סטן יוני - פעטער דער גרויסער באזיגט קארל דער 12טער פון שוועדן אין דעם קאמף פון פאלטאווע.

## געבוירן 
## געשטארבן
1710

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 15טן פעברואר - לואי דער פופצנטער מלך פון פראנקרייך (געש' 1774)
* 20סטן אויגוסט - טאמאס סימפסאן, בריטישער מאטעמאטיקער (געש' 1761)

## געשטארבן
לינקאנשיר

**לינקאנשיר** () איז א גראפנשאפט אין מזרח ענגלאנד, וואס גרענעצט נארפאלק צו דרום־מזרח, קעמברידזשיר און נארטהאמפטאנשיר צו דרום, ראטלאנד צו דרום־מערב, לעסטערשיר און נאטינגהאמשיר צו מערב, דרום יארקשיר צו צפון־מערב און דעם מזרח ריידינג פון יארקשיר צו צפון. דער גרענעץ מיט נארטהאמפטאנשיר איז נאר 18 מעטער, דער קלענסטער גראפנשאפט גרענעץ אין ענגלאנד. לינקאנשיר באדעקט א שטח פון 6,959 קוואדראט ק"מ.

די גראפנשאפט שטאט איז לינקאלן.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
רבי מנחם עזריה

**רבי מנחם עזריה פון פאנא** (ה'ש"ח - ד' אב ה'ש"ף), באקאנט ווי דער **רמ"ע מפאנו**, איז געווען א בארימטער גאון און בעל מקובל אין איטאליע.

## ביאגראפיע
ער איז געבוירן אין דער שטאט באלאניע, איטאליע צו זיין פאטער רבי יצחק ברכיה פון די חשובים אין שטאט.

ער האט געהייראט רחל, די טאכטער פון ר' יצחק פואה פון מאנטאווע - פון די גדולי איטאליע אין יענער צייט.

ער האט געלערנט קבלה ביי זיינע רבי'ס: רבי עזרא מפאנו, רבי משה קורדאווירו און רבי ישראל סרוק פון צפת.

אין זיינע דרייסיגער יארן האט ער אנגעהויבן מפורסם צו ווערן. און אין יאר של"ד האט אים דער בית יוסף געגעבן זיין ספר "כסף משנה" אכטונג צו געבן אויפן דרוקן.

ער האט געהאט א גרויסע השפעה אויף די יודן אין זיין צייט. דער מנהג פון זאגן סליחות פארטאגס אום חודש אלול, איז מען מייחס צו אים.

ער האט געהאט א גרויסע ישיבה אין מאנטאווע און איז דארט נפטר געווארן.

## זיינע ספרים
ער האט געשריבן ארום דרייסיג ספרים אין הלכה און אין קבלה וועלכע זענען זייער נתקבל געווארן בכל תפוצות ישראל.

* שו"ת הרמ"ע מפאנו
* עשרה מאמרות
* גלגולי נשמות

## וועבלינקען 
* דער רמ"ע מפאנו אין וויקי-ישיבה

קאַטעגאָריע:מקובלים
קאַטעגאָריע:רבנים אין איטאליע
יחיאל יעקב האפשטיין

רבי **יחיאל יעקב האפשטיין** (ל' ניסן ה'תר"ד – ל' סיון ה'תרכ"ו) איז געווען קאזשניצער רבי. ער איז נפטר געווארן יונגערהייט ווען ער איז דערטרונקען געווארן ווען ער האט זיך געטובל'ט אין א טייך. 

## אפשטאם 
רבי יחיאל יעקב איז געבוירן געווארן אין תר"ו צו זיין פאטער רבי אלעזר האפשטיין, קאזשניצער רבי.

## משפחה 
רבי יחיאל יעקב האט חתונה געהאט מיט מרת שרה דבורה, א טאכטער פון רבי אלימלך שפירא פון גראדזשיסק. זייער זון:
* רבי ירחמיאל משה האפשטיין (י' אלול ה'תר"ך, 1860 – י"ג אלול ה'תרס"ט, 1909), איז אויפגעוואקסן ביי זיין זיידע אין גראדזשיסק. אין תרמ"ד האט ער אנגעהויבן פירן א רעביסטעווע.
** רבי אהרן יחיאל פון קאזשניץ
** רבי אשר אלימלך
** רבי ישראל אלעזר, איינער פון די גרינדער פון כפר חסידים, איז געווען א רב אין פאריז און ניו יארק סיטי
*** מרת בת-ציון מלכה (תרפ״ז – י״ד סיון תשע״ז)
**** רבי שמשון שטערנבערג, אייניקל פון רבי ישראל אלעזר, קאזשניצער רבי אין תל אביב
** מרת מלכה, ווייב פון רבי אברהם אלימלך שפירא פון גראדזשיסק
** חיה רחל, ווייב פון איר פאטערס פעטער, רבי קלונימוס קלמיש שפירא פון פיאסעצנא

האפשטיין, יחיאל
קאַטעגאָריע:קאזשניץ
1711

## געשעענישן 
* פעטערבורג ווערט די הויפטשטאט פון רוסלאנד

## געבוירן 
* 7טן מיי - דייוויד היום, סקאטישער פילאסאף (געש' 1776)

## געשטארבן
1713

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 7טן נאוועמבער - הרב יחזקאל לאנדא, דער "נודע ביהודה", רב פון פראג (נפטר 1793)

## געשטארבן 
* 25סטן פעברואר - פרידריך דער ערשטער, מלך פון פרייסן (געב' 1657)
1712

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 24סטן יאנואר - פרידריך דער גרויסער, מלך פון פרייסן (געש' 1786)
* 28סטן יוני - זשאן-זשאק רוסא, שווייצער פילאסאף (געש' 1778)

## געשטארבן
טענעריפע

**טענעריפע** איז דער גרעסטער אינזל אין די קאנארישע אינזלען (שפאניע). די הויפטשטאט איז סאנטא קרוז דע טענעריפע. מיט 908,555 איינוואוינער, איז טענעריפע דער מערסט באפעלקערטער אינזל אין די קאנארישע אינזלען און אין שפאניע.
דער  בארג טעידע (3,718 מעטער) איז דער העכסטער בארג אין גאנץ שפאניע.

## זעט אויך 
* טעידע נאציאנאלער פארק
* טענעריפע אוידיטאריע

## וועבלינקען 
* אפיציעל וועבזייטל פון טענעריפע

קאַטעגאָריע:אינזלען
קאַטעגאָריע:שפאניע
גיך פון ליכט

די **גיך פון ליכט** אין א וואקיום איז אן אוניווערסאלער קאנסטאנט וואס האט א ברייטע וויכטיקייט אין פיזיק, מיטן גענויען ווערט 299,792,458 מעטער א סעקונדע, לויט דער דעפיניציע פון א מעטער.מען ניצט דעם סימבאל ***c*** פאר דעם קאנסטאנט.

לויט איינשטיינס ספעציעלע טעאריע פון רעלאטיוויטעט איז די גיך פון ליכט אין א וואקום די גרעסטע גיך מיט וואס ענערגיע, מאטעריע, א טיילכל און אינפארמאציע אין דער אוניווערס קען נאר פארן. אן אביעקט מיט מאסע קען נישט צוקומען צו דער גיך; א טיילכל אן מאסע, ווי למשל א פאטאן אדער א נייטרינא, פארט פונקט מיט גיך *c*. דער קאנסטאנט  *c* באווייזט זיך אין דער בארימטער גלייכונג E=mc².

ווען ליכט פאר דורך א דורזיכטיקער מאטעריע ווי גלאז אדער לופט איז זיין גיך ווינציקער פון  *c*.

אזוי ווי די שטערן זענען גאר ווייט פון דער ערד דויערט גאנץ א לאנגע צייט ביז ליכט פון א שטערן קומט און אין דער ערד. אפילו דאס ליכט פון דער זון דויערט מער ווי אכט מינוט אנצוקומען צו דער ערד.

מאקסוועלס גלייכונגען האבן פארויסגעזאגט די גיך פון ליכט און אז ליכט איז אן עלעקטראמאגנעטישע כוואליע. 

קאַטעגאָריע:פיזיק
קאַטעגאָריע:אסטראנאמיע
וועלט ירושה ארט

[150px|קליין|ארט #800: [קעניע בארג נאציאנאלער פארק (קעניע)]]
אן **אונעסקא וועלט ירושה ארט** איז א פלאץ (ווי למשל א וואלד, בארג, אזערע, מדבר, מאנומענט, געביידע אדער א שטאט) אויסגערעכנט דורך אונעסקא ווי אן ארט פון באזונדערן קולטורעלן אדער פיזישן חשיבות .

ריכטיק אויף 2012, זענען אויסגערעכנט 962 ערטער: 745 קולטורעלע, 188 נאטירלעכע, און 29 געמישטע, אין 157 לענדער.

## רעפערענצן 
*
קאַטעגאָריע:קולטור
קאַטעגאָריע:געאגראפיע
קאַטעגאָריע:היסטאריע
זומער אלימפיאדע 2012

די **זומער אלימפיאדע 2012** ווערט געהאלטן אין לאנדאן, פאראייניגטע קעניגרייך, פון 27סטן יולי ביזן 12טן אויגוסט 2012.

לאנדאן איז די ערשטע שטאט וואו די אלימפיאדע איז געהאלטן דריי מאל; אין לאנדאן זענען אויך געווען די זומער אלימפיאדע 1908 און די זומער אלימפיאדע 1948.

אטלעטן פון 204 לענדער באטייליקן זיך אין דער אלימפיאדע.

די זומער אלימפיאדע 2012 האט 26 ספארטן.

## אלימפישע ספארטן 
### טעניס 
די פאראייניגטע שטאטן האט געווינען ביי טעניס די מערהיט פון גאלד מעדאלן (3) און אינגאנצן 4 מעדאלן. 8 לענדער האבן געטיילט מעדאלן אינעם טעניס פארמעסט.
* סארינא ןויליאמס פון די פאראייניגטע שטאטן האט געווינען די פרויען טורנאמענט.
* די וויליאמס שוועסטער (סארינא און ווענוס) האבן געווינען דעם פרויען פארן טורנאמענט, צון דריטן מאל.
* ענדי מאריי פון בריטאניע האט געווינען דעם מענער טורנאמנענט, ווען ער האט אויסקאנקורירט ראדזשער פעדערער פון דער שווייץ אינעם לעצטן שפיל.
* די בראיין צווילינג (באב און מייק בריאן) האבן געווינען דעם מענער פארן טורנאמנענט.
* וויקטטריע אזרנקה און מאקס מירני פון בלארוס האבן געווינען דעם געמישטע פארן טורנאמנענט, געפירט צום ערשטן מאל.

קאַטעגאָריע:ספארט
קאַטעגאָריע:לאנדאן
קאַטעגאָריע:2012
וואשקו דא גאמא

קליין|וואשקו דא גאמא
**וואַשקו דאַ גאַמאַ** ( ; בערך 1460 אדער 1469 – 24סטן דעצעמבער 1524), איז געווען א פארטוגעזישער אויספארשער, איינער פון די מערסטע דערפאלגרייכע אין זיינע צייטן  און דער קאמאנדאנט פון די ערשטע שיפן וואס זענען געפארן גלייך פון אייראפע אין אינדיע.

דא גאמא איז געווען דער ערשטער אייראפעישער וואס האט דערגרייכט אינדיע דורכן ים. צוליב דעם האט פארטוגאל באוויזן אויפצושטעלן א לאנגיעריקע קאלאנישע אימפעריע אין אזיע.

דער מלך פון פארטוגאל, מאנועל דער ערשטער האט געשיקט דא גאמא אין 1497 מיטן ציל צו גרינדן א האנדלוועג דורכן ים פון פארטוגאל אינעם ווייטן מזרח.

## יונגע יארן 
דא גאמא איז געבוירן געווארן אין א מיוחדיקער משפחה אין סינש, אין דרום פארטוגאל. זיין פאטער איז געווען דער הערשער פון דער שטאט. זיין מוטער איז געווען פון א בריטישער אפשטאמונג.

## די ערשטע רייזע 
די ערשטע רייזע האט פארלאזט דעם פארט פון ליסבאן דעם 8טן יולי 1497, מיט פיר שיפן.

קאַטעגאָריע:פארטוגאלער
קאַטעגאָריע:אויספארשערס
זען (בודהיזם)

**זען** (כינעזיש: *禪 טשאַן*; יאפאניש: *禅 זען*; קארעיש: *선 סעאָן*; וויעטנאמעזיש: *Thiền טיען*) איז דער יאפאנישער נאמען פון א צווייג פון מאהאיאנא בודהיזם וואס האט אנגעהויבן אין כינע מיטן נאמען **טשאן**, און האט פארשפרייט צו קארעע, יאפאן און וויעטנאם. היינט איז זען אויך געקומען צו די מערבדיקע לענדער.

אין זען איז זייער חשוב מעדיטאציע, פון דעם קען מען קומען צו אויפקלערונג. די הויפט פארעם פון מעדיטאציע איז זיצנדיק.

לויט דער לעגענדע איז זען געגרינדעט געווארן אין כינע דורך באדהידהארמא, א מאנאך פון אינדיע אדער צענטראלער אזיע. ער איז אנגעקומען אין קאנטאן אין יאר 520.

קאַטעגאָריע:בודהיסטישע שטרעמונגען
קאַטעגאָריע:פילאסאפיע
קאַטעגאָריע:כינע
קאַטעגאָריע:יאפאן
ביאביא (טייך)

**ביאביא** () איז דער צװײטער גרעסטער טייך  אױף טשילע.
*ביאביא*  איז א טייך לאנג 380 ק"מ.

## רעפערענצן 
* Niemeyer, Hans; Cereceda, Pilar (1983). *Geografía de Chile — Tomo VIII: Hidrografía*. 1º edición, Santiago de Chile: Instituto Geográfico Militar.

## זעט אויך 
* גרויס קאנסעפסיאן

## וועבלינקען 
* Cuenca del río Biobío 

קאַטעגאָריע:טייכן
קאַטעגאָריע:טשילע
וועגעטאריאניזם

**וועגעטאריאניזם** איז א דיעטע פון זיך פארמיידן צו עסן יעדע זאך וואס האט אמאל געלעבט ווי פלייש, עוף און פיש.

מען עסט נאר זאכן וואס וואקסן ווי פרוכט און ירקות, אדער אייער און מילכיגס.

פארהאן מענטשן וואס טוען דאס צוליב טעמים פון רעליגיע, רפואה און איבערהויפט אידאלאגיע.

## וועגאנער 
וועגענארישע פארמיידן זיך אויך פון עסן אייער, האניק און מילך פראדוקטן די מער עקסטרעמע האלטן אפילו זיך אפ פון נוצן יעדע זאך וואס קומט פון א באשעפעניש ווי מאנטלען פון פעל אדער שיך געמאכט פון לעדער.

## ווירקונג 
די הויפט זאך וואס די דאזיגע מענטשן, ספעציעל וועגאנער, דארפן זיין געווארנט איז צו עסן גענוג געוויקסן וואס האבן אסאך פראטעין אין זיך ווי אלע סארטן ניסלעך און סויע בונדלעך, צו ערזעצן די פארלוסט וואס געווענליכע מענטשן נעמען דאס פון פלייש, פיש, אייער און מילכיגס.

דער באַרימטער שרַײבער יצחק באשעוויס זינגער איז געװען אַ װעגעטאַריער.

## וועב לינקען 
* http://www.vrg.org/

קאַטעגאָריע:לעבנסשטייגער
קאַטעגאָריע:עסנווארג
עגלע בענדיקייטע

**עגלע בענדיקײטע (Eglė Bendikaitė)** (געבוירן 1976) איז אַ ליטװישע היסטאריקערין און אוניװערסיטעט־לערערין פֿאַר ייִדיש.

## ביאגראפיע 
עגלע בענדיקײטע איז זינט 2001 אוניװערסיטעט־לערערין פֿאַר ייִדיש בײַם װילנער ייִדיש אינסטיטוט אין װילנער אוניװערסיטעט, און זינט 2002 אָנגעשטעלט בתּורת פֿאָרשערין בײַם ליטװישן אינסטיטוט פֿאַר געשיכטע אין װילנע. זינט 2012 פֿאָרשט זי בײַם אינסטיטוט פֿאַר גלאָבאַלע און אײראָפעישע שטודיעס בײַם לײפּציגער אוניװערסיטעט.

2006 האָט זי אױסגעגעבן דאָס בוך „די ציוניסטישע באַוועגונג אין ליטע” (אױף ליטװיש).

ד"ר בענדיקײטע פֿאָרשט װעגן דער געשיכטע פֿון ייִדישע פּאָליטישע און קולטורעלע באַוועגונגען אין ליטע צװישן די צװײ װעלט־מלחמות, דער געשיכטע פֿון אַנטיסעמיטיזם אין ליטע און דער געשיכטע פֿון װאַנדערונגען פֿון ייִדן אין ליטע.

זי האָט אָרגאַניזירט דעם אינטערנאַציאָנאַלן סימפּאָזיון „דאָס לעבן, װערק און װירקן פֿון יעקבֿ ראָבינזאָן” דעם 22סטן אָקטאָבער 2007 אין קאָװנע. עס איז געװען געװידמעט דעם פֿעלקעררעכט־יוריסט, פּאָליטיקער און היסטאריקער יעקבֿ ראָבינזאָן (העברעיש׃ יעקב רובּינזון).

בײַם אינסטיטוט פֿאַר גלאָבאַלע און אײראָפעישע שטודיעס בײַם לײפּציגער אוניװערסיטעט פֿאָרשט ד"ר בענדיקײטע זינט 2012 װעגן „דעם לעבן, װערק און װירקן פֿון שמשון ראזנבױם. פּאָליטישע ביאָגראַפֿיע פֿון אַ גרױסער מנהיג־פּערזענלעכקײט פֿון די ציוניסטישע באַװעגונג”.

## װעבלינקען 
* רשימה פֿון פּובליקאַציעס פֿון ד"ר בענדיקײטע 
* פּראָגראַם פֿונעם אינטערנאַציאָנאַלן סימפּאָזיון „דאָס לעבן, װערק און װירקן פֿון יעקבֿ ראָבינזאָן” (קאָװנע, דעם 22סטן אָקטאָבער 2007, אױף ענגליש און ליטװיש)
* באַשרײַבונג פֿונעם פאָרשונג־פּראָיעקט „דאָס לעבן, װערק און װירקן פֿון שמשון ראזנבױם. פּאָליטישע ביאָגראַפֿיע פֿון אַ גרױסער מנהיג־פּערזענלעכקאײט פֿון די ציוניסטישע באַװעגונג”  (אױף ענגליש)

קאַטעגאָריע:היסטאריקער
קאַטעגאָריע:ליטװינער
קאַטעגאָריע:געבוירן 1976
קאַטעגאָריע:ציוניזם
קאַטעגאָריע:ליטע
קאַטעגאָריע:װילנע
קאַטעגאָריע:קאװנע
קאַטעגאָריע:יידיש
משה רוקח (קאזלאוו)

רבי **משה רוקח** (תרנ"ו - ח' תשרי תשל"א) איז געווען דער קאזלאווער רבי.

רבי משה איז געבוירן געווארן אין סטרעליסק צו זיין פאטער רבי מאיר רוקח אין תרנ״ו. אין יענער צייט האט זיך זיין פאטער באזעצט אין קאזלאוו.
ווען ער איז געווען אלט עלף יאר האט אים זיין פאטער געשיקט צום ברעזשאנער רב

פון ברעזשאן איז ר׳ משה געקומען קיין נעמיראוו, וואו ער האט געלערנט ביי רבי הערש עפשטיין, אב״ד פון נעמיראוו. אזוי איז ער אויך געפארן אסאך קיין בעלזא וואו ער איז געווען א חסיד און שטארק דבוק צו זיין רבי רבי ישכר דוב רוקח זצ״ל. 

ער האט חתונה געהאט מיט מרת שלאמצי, די טאכטער פון רבי אהרן היילפרין. נאך זיין חתונה האט ער געוואוינט אין טארנפאל צוזאמען מיט זיין פאטער, רבי מאיר רוקח, דער קאזלאווער רבי.

דער רבי פון קאזלוב, וואס איז אויך געווען באשאנקען מיט א זיסע שטימע, האט פון זיין יונגן עלטער געמאכט א גרויסן רושם אויף די וואס האבן געהערט זיינע תפילות. דער טארנאפאלער רב האט אים באשטימט אלס בעל מוסף פאר די ימים נוראים אין ר' יעקעלס קלויז. אין יאר 1924 האט מען אים אויפגענומען אלס בעל תפילה פאר די הייליגע טעג, אין בית המדרש קהל צעירי דת ודעת אין מאנטריאל, קאנאדא. ער איז געפארן עטליכע מאל אהין און צוריק פון אייראפע קיין אמעריקא צו דינען אלס בעל תפילה. אין יאר 1929 האט ער זיך עמטליך באזעצט אין ניו יארק, וואו ער האט געעפנט די קאזלאווער בית מדרש אין די איסטסייד.

אין יאר תש"י האט ער זיך געצויגן צו וואוינען אין קראון הייטס, וואו ער האט דארט ממשיך געווען מיט זיין בית מדרש קאזלאוו אויף די פרעזידענט גאס. ער האט ספעציעל געקויפט א גרויסער הויז צו קענען אריינעמען א סך פליטים פון די צווייטע וועלט קריג. ער איז באקאנט געווען פאר זיין גרויסער אוצר הספרים. ער האט געהאט גאר א גרויסע סעלעקציע פון ספרי קודש און עתיק'ע ספרים. א סך אדמו"רים און רבנים זענען במשך די יארן געקומען באזוכן זיין אוצר הספרים, ווי די ליובאוויטשער רבי, סאטמאר, רבי אהרן קאטלער, הרב האוטנער.

## פאמיליע 
די קינדער פון רבי משה רוקח זענען:
* הרב  מאיר, איידעם ביי ר׳ שמחה בונם גריניערגער, ראב״ד פרעשבורג היינט אין נואארק
* הרב אהרן
* די ווייב פון הרב יחיאל מיכל ראטנבערג, זון פון הרב משה שמואל ראטנבערג, קאסאנער רבי
* די ווייב פון הרב דוב בעריש שפירא, נאראלער רבי, זון פון הרב חיים מאיר יחיאל שפירא.

## פטירה 
רבי משה פון קאזלאוו איז נפטר געווארן נאך א לאנגער מחלה, ח׳ תשרי תשל״א. מען האט אים געברענגט צו קבורה דעם זעלבן טאג לעבן זיין פאטער.

## רעפערענצן 
* https://kevarim.com/rebbe-moshe-rokeach-2/?utm_source=chatgpt.com
* זכרונות המאור

קאַטעגאָריע:גאליציאנער אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער אדמורי"ם
מיני ישראל

קליין|250px
קליין|250px
**מיני ישראל** איז אַ מיניאַטור־פּאַרק נאנט צו לאַטרון, ישראל אין דעם אילון טאל. געעפנט אין נאוועמבער 2002, דער פּלאַץ איז כּולל מיניאַטור־רעפּליקעס פון הונדערטער בנינים און אנדעקפונקטן אין ישראל. די טוריסטן אַטראַקציע באשטייט פון אומגעפער 350 מיניאַטור מאָדעלן, רובֿ פון וואָס זענען אויף אַ וואָג פון 1:25.

## וועבלינקען 
* מיני ישראל 

קאַטעגאָריע:מוזייען אין ישראל
אוויצענא

**אַוויצענאַ** (;   *אבו אלי חוסיין איבן אבדאלא איבן א סינא*; 980 -1037), אדער **איבן צינא**, איז געווען א פערסישער דאקטער, פילאסאף און וויסנשאפטלער.

אוויצענא האט געשריבן 450 ביכער וועגן מעדיצין און פילאסאפיע, און טייל האלטן אים פון די גרינדער פון מאדערנעם מעדיצין. זיינע מערסטע בארימטע ווערק זענען "דאס בוך פון היילן", א פילאסאפישע און וויסנשאפטלעכע ענציקלאפעדיע, און "דער קאנאן פון מעדיצין", וואס איז געווען א סטאנדארטער מעדיצינישער טעקסט אין פילע אוניווערסיטעטן אינעם מיטל אלטער. מען האט געניצט  "דער קאנאן פון מעדיצין" אלס לערנבוך אין די אוניווערסיטעטן פון מאנטפעליער און לעוון ביז 1650. אוויצענאס קאנאן פון מעדיצין פארזארגט א קאמפלעטע סיסטעם פון מעדיצין לויט די פרינציפן פון גאלען (און היפאקראטעס).

זיין ערשטע שטעלע איז געווען דאקטער צום סולטאן, וועמען ער האט געהיילט פון א געפערלעכער קראנקייט אין 997.

אוויצענא איז געבוירן געווארן אינעם געגנט פון בוכארא (היינט אין אוזבעקיסטאן).

קאַטעגאָריע:פערסער
קאַטעגאָריע:פילאסאפן
קאַטעגאָריע:דאקטוירים
ברעם

קליין|א שווארצער ברעם
דער אויגן־**ברעם** איז א דיקער שטח פון דינע הארן איבערן אויג ביי מענטשן און א טייל זויגערס. די ברעמען האלטן אפ שווייס און וואסער פון אריינפאלן אינעם אויג.

פרויען טוען אפטמאל מאכן שיין די ברעמען אדער דורך שערן א טייל פון די הארן אדער ביים לייגן א שווארצן פארב.

קאַטעגאָריע:אויג
קאַטעגאָריע:האר
קאטאראקט

א **קאַטאַראַקט** איז א פארוואלקענען פון דער לינדז פונעם אויג. דאס טרעפט זיך מערסטנס ביי עלטערע מענטשן. ווען איינער באקומעט א קאטאראקט אין איין אויג, רוב מאל באקומט ער שפעטער א קאטאראקט אינעם צווייטן אויג. מיט א קאטאראקט זעט מען נישט גוט, און אפטמאל ווערט מען קורצזעיק דערפון. אויך זעט מען נישט גוט דעם קאליר בלוי, און ממילא זען אויס אלע זאכן א ביסל געל.

קאטאראקטן זענען די מערסטע פארשפרייטסטע סיבה פאר בלינדקייט אין דער וועלט.

טאמער מען אפערירט נישט אויפן קאטאראקט, קען מען ווערן אינגאנצן בלינד. מען קען ארויסנעמען דעם קאטאראקט; היינט לייגט מען אריין א פלאסטיקע לינדז וואס איז פאבריצירט ספעציעל פארן פאציענט, דורך וואס ער קען נאכהער אפטמאל זען אן ברילן.

קאַטעגאָריע:אויג
קרית הלאום

קליין|300x300px[שמאל|ממוזער|250px|[אויסערן מיניסטעריום (ישראל)|אויסערן מיניסטעריום און באנק פון ישראל]] 
[שמאל|ממוזער|250px|הויז [בית המשפט העליון]]**קריַת הלאום** (דאס "נאַציאנאַלע קוואַרטאַל") איז אַ לאקאליטעט אין צענטראלן ירושלים וואס איז כולל דעם כנסת, סאַכער פּאַרק און "דער ייִדישער בית עולם פון שייך באַדר", די ירושלים פויגל סטאַנציע פון ​​דער געזעלשאפט פאר שיצן נאַטור, דעם רויזן גאָרטן און גבעת רם.

## וועבלינקען 
* מאפע פון קרית הלאום ביי WikiMapia
* כתבה על מתחם הסינמה סיטי בקריית הלאום  באתר nrg 
* תוכנית המיתאר של קריית הלאום  ביי "תפנית וינד"
* הצעות לבחירת תכנון קריית הלאום  באתר "עמותת אדריכלים מאוחדים בישראל"
* תוכנית קריית הלאום באתר "Archijob"
* פרויקט כיכר הלאום  ביי "קולקר אפשטיין" ארכיטעקטן

קאַטעגאָריע:קרית הלאום
קרית הממשלה

[קליין|250px|דער אויסערן מיניסטעריום און [באַנק פון ישראל.]]
**קריַת הממשלה** אין א קאָמפּלעקס פון רעגירונגס געביידעס אין גבעת רם, ירושלים.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:ישראל
קאַטעגאָריע:קרית הלאום
טאבריז

**טאַבריז** (פערסיש: **تبریز**, אזעריש: **تبریز** ) איז א שטאט אין איראן, די הויפטשטאט פון מזרח אזערביידזשאן פראווינץ.

ער האט די גרעסטע באפעלקערונג אין צפון מערב איראן מיט 1,597,312 מענטשן (2006), און די זעקסטע גרעסטע אין גאנץ איראן כולה (נאך טעהראן, מאשהאד, איספאהאן, קאראדזש  און שיראז). די שטאט איז געגרינדעט געווארן אין 791 און פאר הונדערטער יאר איז געווען א האנדל צענטער.

אין 2010 האט אונעסקא דערקלערט דעם היסטארישן טאבריזער באזאר א וועלט ירושה ארט.

## געשיכטע 
די שטאָט איז געגרינדעט געוואָרן אין יאָר 791 דורך זובײַדאַ, פרוי פון דעם כאַליף האַרון אַל־ראַשיד, און אין משך פון פיל יאָר איז זי געווען אַ צענטער פון מסחר און שאַפונג פון טעפּעכער. טאַבריז האָט געדינט אַלס קרוינשטאָט פון דער מלוכה צײַטנווײַז אין די צוועלפטע און דרײַצנטע יאָרנהונדערט. נאָכדעם וואָס די מאָנגאָלן האָבן חרוב געמאַכט באַגדאַד אין יאָר 1258, איז איר חשיבות געשטויגן אַלס אַ געגנטישע מסחר־צענטער. די שטאָט האָט דערגרייכט איר סאַמע געזעלשאַפטליכע און עקאָנאָמישע בלי צווישן די יאָרן 1316 ביז 1331, און זי איז שטאַרק באַלויבט אין די שריפטן פון באַוואוסטע וועלט־רײַזער פון יעניקע צײַטן ווי מאַרקאָ פּאָלאָ.

דער שטאָטס אַסטראַטעגישער אָרט האָט אויך צוגעהאָלפן צו איר בליאונג דורכאויס דעם פופצנטן יאָרהונדערט.

אין אָנפאַנג פון דעם זעכצנטן יאָרהונדערט, איז טאַבריז אויסגעקליבן געוואָרן אַלס די קרוינשטאָט פון דער סעפאַווידער אימפּעריע. צוליב דר דראָענדיקער אָטאָמאַנישער אימפּעריע, האָט מען איברגעפירט די קרוינשטאָט אין קאַזווין און שפּעטער אין איספאַהאַן.

די רוסישע אימפּעריע האָט אײַנגענומען די שטאָט אין 1826, אָבער בלויז צוויי יאָר שפּעטער איז זי צוריק אין פּערסישע הענט. דורכאויס דעם נײַנצנטן יאָרנונדערט איז טאַבריז געוואָרן פון די וויכטיקסטע שטעט אין דער מדינה. אין פיל הינזיכטן, האָט זיך די מאָדערניזאַציע אין איראַן אָנגעפאַנגען אין איר.

קאַטעגאָריע:שטעט אין איראן
דייוויד דשזאנסטאן

**דייוויד לויד דשזאנסטאן** (; געב' דעם 28סטן יוני 1941) איז דער גובערנאטאר גענעראל פון קאנאדע זייטן 1טן אקטאבער 2010. ער איז אן אקאדעמיקער און א שרייבער.

קאַטעגאָריע:קאנאדע
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:קאנאדער
קרית הממשלה (מזרח ירושלים)

[קליין|230px|[ישראל פּאליציי הויפטקווארטיר]]
דער **רעגירונג קאָמפּלעקס אין מזרח ירושלים**, אויך גערופן "קרית מנחם בעגין" ליגן צפון פון דער שייך דזשאַראַך קוואַרטל, צווישן דעם מערב טייל פון הר הצופים און מוניציע בערגל אין ירושלים. ער איז די היים פון עטלעכע רעגירונג מיניסטעריומען, בעת דער הויפּט רעגירונג קאָמפּלעקס איז אין גבעת רם אין מערב ירושלים.

## וובלינקען 
קאַטעגאָריע:קרית הממשלה (מזרח ירושלים)
קאַטעגאָריע:געגנטן אין ירושלים
קאַטעגאָריע:ישראל
וועלט תנ"ך צענטער

דער **וועלט תנ"ך צענטער** (העברעיש: בית התנ"ך העולמי) איז אַ פּראיעקט אויפצושטעלן אַ וועלט צענטער פֿאַר לערנען תנ"ך אין ירושלים. דער פּראיעקט איז נאך נישט געווארן רעאליזירט ביז הייַנט. 

## וועבלינקען 
* פרוייקט התנ"ך העולמי - הודעת הכנסת על הקמת בית התנ"ך העולמי באתר הכנסת
* בית התנ"ך העולמי באתר החברה לחקר המקרא בישראל (אתר בהקמה)

קאַטעגאָריע:ישראל
קאַטעגאָריע:מוזייען אין ישראל
שטאט אריינגאנג פערטל

דאס **שטאט אריינגאנג פערטל** איז א פּראיעקט צו שאפן א האנדל פערטל ביים הויפּט אַרייַנגאַנג צו ירושלים פון שאסיי 1, וואס ווען ארייננעמען די ירושלים הויפט אויטאָבוס סטאַנציע, די נייע באַן סטאַנציע, בניני האומה, און די סטרונעס בריק אינאיינעם.

## וועבלינקען 
* מאפע פונעם געגנט פונעם שטאט אריינגאנג פערטל בײַ WikiMapia
* מתחם הכניסה לירושלים - רובע מבוא העיר  באתר עמותת אדריכלים מאוחדים בישראל
* כתבה על רובע מבוא העיר בײַ TheMarker
* רובע מבוא העיר  בײַ NRG
* באשרייבונג וועגן דעם ביבליאטעק פון Apple בײַ MYNET
ארץ

אן **אַרץ** איז א מינעראל וואס אנטהאלט מעטאל. אמאל געפינט מען דעם ארץ אויפן אויבערפלאך פון דער ערד, אבער געוויינלעך דארף מען אויסגראבן דאס אַרץ. ס'זענען פאראן פארשידענע מעטאדן וויאזוי ארויסצונעמען דעם מעטאל, וואס קען זיין זייער ווערטפול, פונעם ארץ.

קאַטעגאָריע:מעטאלן
קאַטעגאָריע:געאלאגיע
ארץ ישראל מוזיי

קליין|250px
**ארץ ישראל מוזיי** איז אַ גרויסער מוזיי אין תל אביב, וועלכע ווייזט אויסגעפינען פון ארץ ישראל פון פאַרשידענע צייטן און באַשרייבן זיין פילפאכיק קולטוריזם. דער מוזיי איז געגרינדעט מיטן ציל צו פאַרבינדן ארכעאלאגיע, קולטור און פֿאָלקלאָר פון ארץ ישראל אין אַלע צייטן, ווי זייַן פּלאַן מאָדעל זענען לאַנד מוזיי (לאַנדעסמוסעום) אין אייראָפּע. אין זיינע ערשטער יאָרן האט דער מוזיי אויך געפועלט ווי א וויסנשאַפֿט מוזיי. מוזיי פּאַוויליאַנען אין פארשידענע פעלדער, אַזוי ווי דזשודאַיקאַ, ארכעאלאגיע, פֿאָלקלאָר און ישראל קונסט.

## וועבלינקען 
* ארץ ישראל מוזיי

קאַטעגאָריע:מוזייען אין ישראל
מאליער

**מאליער** איז געווען דער בינע נאמען פון **זשאן־באפטיסט פאקלען** (יאנואר 1622 - 17טן פעברואר 1673), א פראנצויזישער אקטיאר, דראמאטורג און שרייבער. ער האט געשריבן א סך קאמעדיעס.

מאליער איז געבוירן געווארן אין פאריז, וואו זיין פאטער האט פארקויפט טעפעכער. ווען ער איז געווען אלט 21 האט ער געגרינדעט א טעאטער.

דער מלך לואי דער פערצנטער האט געגעבן מאליער די פאראנטווארטלעכקייט איבער דער פארוויילונג אין דעם קעניגלעכן הויף אין ווערסיי.

*מאליער, "דער קארגער", זיין בעקאנסטער שוישפיל (יידיש).

קאַטעגאָריע:פראנצויזן
קאַטעגאָריע:אקטיארן
קאַטעגאָריע:דראמאטורגן
היכל שלמה

קליין|250px
**היכל שלמה** איז א בנין אויף דער מלך דזשארזש גאס אין ירושלים, נעבן דער גרויסער שול. היכל שלמה איז געווען אַמאָל די ביוראען פון די הויפט רבנים פון ישראל און די היים פון דעם הויכן בית דין. היינט איז אין דעם בנין אַ דער ייִדישער וואָלפסאָן מוזיי, די "רננים" שול און אַ זאַל.

## וועבלינקען 
* היכל שלמה

קאַטעגאָריע:ירושלים
קאַטעגאָריע:געביידעס
בריסל ראיאן

**בריסל ראיאן** (; ) איז דער גרעסטער שטאטישער שטח פון בעלגיע, און ווערט פאררעכנט פאקטיש די הויפטשטאט פונעם אייראפעישן פארבאנד. בריסל ראיאן ווערט צוזאמען געשטעלט פון 19 מוניציפאליטעטן, איינער פון זיי די שטאט בריסל. דער ראיאן האט א באפעלקערונג פון 1.25 מיליאן, די גרעסטע אין גאנץ בעלגיע. בריסל באדעקט א שטח פון 161.38 קוואדראט ק"מ.

זייטן סוף פון דער צווייטער וועלט מלחמה איז בריסל געווארן א צענטער פאר אינטערנאציאנאלן פאליטיק. נאט"א איז הויפטקווארטירט אין בריסל, ווי אויך די פרינציפעלע אינסטיטוציעס פונעם אייראפעישן פארבאנד.

היסטאריש איז בריסל געווען א האלענדיש רעדנדן שטאט, אבער אין די 19טן און 20טן יארהונדערטער זענען אריינגעצויגן פראנצויזיש רעדנער ביז היינט רעדן רוב איינוואוינער פראנצויזיש.

קאַטעגאָריע:בריסל
פארקילונג

**פֿאַרקילונג**, אדער **אַקוטע אָנצינדונג פון די אייבערגארגל און נאז** איז א ווירוס אינפעקציע קראנקייט פון די העכערע אטעמען גאנגען. די סימפטאמען זענען א הוסט, האלדז ווייטאג, נאזקאטאר, קאפוויי און פיבער. די פארקילונג דויערט בערך זיבן טעג, אבער די סימפטאמען קענען בלייבן צוויי אדער דריי וואכן. פארקילונג איז די מערסט פארשפרייטסטע מענטשלעכע קראנקייט.

דורכשניטלעך, געוואקסענע מענטשן ווערן פארקילט צוויי אדער דריי מאל א יאר, אבער קינדער וואס גייען אין שולע אדער חדר ווערן פארקילט אפילו צוועלף מאל א יאר.

ענלעך צו פארקילונג זענען גארגל אנצינדונג און סינוס אנצינדונג.

די בעסטע שוץ קעגן פארקילונג איז א הקפדה אויף וואשן די הענט. היינטיגער מעדיצין האט נישט קיין רפואה פאר פארקילונג.

פארקילונג איז אנדערשט ווי גריפע, וואס קומט פון אן אנדער ווירוס און האט שווערערע סימפטאמען.

קאַטעגאָריע:קרענק
קאַטעגאָריע:ווירוסן
נאטינגהאמשיר

**נאטינגהאמשיר** () איז א גראפנשאפט אין די מזרח מידלאנדס פון ענגלאנד, וואס גרענעצט לינקאנשיר צו מזרח, לעסטערשיר צו דרום, דארבישיר צו מערב און דרום יארקשיר צו צפון־מערב. נאטינגהאמשיר באדעקט א שטח פון 2,160 קוואדראט ק"מ.

די גראפנשאפט שטאט איז נאטינגהאם, וואס געהערט צו דער צערעמאנישער גראפנשאפט, אבער האט איר אייגענע אדמיניסטראציע.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
טימור

**טימור** אדער **טימורי לאנג** ( *טימור* "אייזן"; 21סטן מערץ 1336 - 18טן פעברואר 1405), איז געווען א מאנגאליש-טערקישער הערשער וואס האט איינגענומען מערב, דרום און צענטראלע אזיע און האט געגרינדעט די טימורישע דינאסטיע.

## אפשטאם 
טימור איז געבוירן געווארן דעם 21סטן מערץ 1336. אין שאהריסאבז (די "גרינע שטאט"), טראנסאקסאניע, אכציג קילאמעטער דרום פון סאמארקאנד, אין היינטיקן אוזבעקיסטאן.

טימור'ס פאטער איז געווען  היה טאראגהאי, א חשובער עמיר פון דעם בארלאס שבט, א מאנגאלישער שבט.

ער האט זיך געהאלטן פאר א יורש פון דזשינגיס כאן, כאטש ער איז נישט געווען קיין אייניקל זיינס.

טימור איז געווען א מוסולמענער.

יונגערהייט האט זיך טימור אויסגעלערנט רייטן און שיסן מיט פייל און בויגן.

קאַטעגאָריע:אזיע
קאַטעגאָריע:מאנארכן
קאַטעגאָריע:מוסולמענער
אברהם דוב בער אויערבאך (כמעלניק)

רבי **אברהם דוב בער אויערבאך** (נפ' ב' אייר ה'תקפ"ז) איז געווען אב"ד אין כמעלניק און פאלאנע.

## לעבנסגעשיכטע 
רבי אברהם דוב בער איז געווען א תלמיד מובהק פונעם בעל שם טוב און, נאך זיין פטירה, פון זיין שווער, דער תולדות. ער איז געווען רב אין כמעלניק. אין תקנ"ד האט מען אים אויפגענומען ווי רב אין פאלאנע.

## משפחה 
רבי אברהם דוב בער האט געהייראט די טאכטער פון רבי יעקב יוסף פון פולנאה. זייערע קינדער:
* רבי דוד (נפ' כ"ח כסלו תק"ץ אין טבריה), משגיח פונעם כולל חסידים אין צפת און טבריה
* רבי משה זאב, האט געהייראט מרת שיינא רחל, טאכטער פון רבי צבי הערש, זון פונעם בעל שם טוב. געהרגעם אינעם ערדציטערניש אין צפת אין תקצ"ז
** די ווייב פון רבי דוב בער פון כוואסטאוו
* רבי יעקב פינחס פון מעזשביזש, האט געהייראט מרת אדל, טאכטער פון רבי ברוך מעזשביזשער, אייניקל פונעם בעל שם טוב
** רבי ישראל 
** רבי משה חיים אפרים פון לעטיטשעוו
** רבי ברוך פון איוואנציע
* רבי יוסף יאסקע, האט געהייראט אדל די טאכטער פון רבי נחמן פון ברסלב, אייניקל פונעם בעל שם טוב
* די ווייב פון רבי יואל פייוול שטיין, ממונה שני פונעם וואהלינער כולל
** רבי יהושע מרדכי אויערבאך, דער "סדר דורות הקטן". ממונה אויפן קאסאווער כולל אין טבריה, פון די הויפט קארלינער חסידים.
*** רבי אליעזר שלמה
** רבי יהודה דוד אויערבאך (האט זיך געצויגן פון צפת קיין ירושלים)
*** רבי אברהם דוב, ירושלימער רבי אין טשערנאוויץ
**** רבי חיים יהודה לייב (ד' טבת תרמ"ז - כ"ח אלול תשי"ד); ראש ישיבה פון ישיבת שער השמים, א גרויסער מקובל. מחבר פון "חכם לב".
***** רבי שלמה זלמן (תר"ע - תשנ"ה), ראש ישיבה פון קול תורה ישיבה; פון די גרעסטע פוסקים אין זיין דור.

קאַטעגאָריע:פוילישע רבנים
קאַטעגאָריע:וואהלין
לארן

**לאַרן** (, ) איז אן אוראלטע פארט שטאט אין אנטרים פראווינץ, צפון אירלאנד, 23 מייל צפון פון בעלפאסט.

קאַטעגאָריע:פארט שטעט אינעם פאראייניגטן קעניגרייך
קאַטעגאָריע:צפון אירלאנד
קאלדיטשעוו

**קאלדיטשעוו** איז געווען א קאצעט אין פוילן (היינט אין בעלארוס) ביי דער צווייטער וועלט מלחמה וואו די נאציס האבן דערמארדעט 22,000 מענטשן, כמעט אלע יידן, אין די יארן תש"ב - תש"ד.

דער קאלדיטשעוו קאצעט איז אויפגעשטעלט געווארן אין ווינטער תש"ב אין דעם קאלדיטשעווער פארם, 18 ק"מ פון באראנאוויטש. דארט האט מען געפירט יידן פון האראדישעץ, זשעטל, נאווהארדאק, סטייביץ און באראנאוויטש, און מ'האט זיי געהאלטן אין א שטאל. אויך האט מען געברענגט דארט מיטגלידער פון דער אונטערגרונט אין פוילן און ווייסרוסלאנד.

שלמה קושניר, א שיסטער, האט אויפגעשטעלט אן אונטערגרונט אינעם קאצעט. זיי האבן באקומען צוויי ביקסן און פיר גראנאטן. א יידישער כעמיקער האט געשאפן פאר זיי זייערס צו ניצן אלס שוץ קעגן די שומרים פונעם לאגער. אין א שטורעמיקער נאכט, כ"ח אדר תש"ד, האבן זיי ארגאניזירט אן אנטרינונג. 99 מענטשן זענען אנטלאפן; די נאציס האבן געכאפט 24 פון זיי, אויך שלמה קושניר, און די אנדערע 75 האבן זיך איינגעשלאסן מיט די פארטיזאנער, דער גרעסטער טייל פון זיי אין דער איינהייט פון טוביה בילסקי. 

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:קאצעטן
קאַטעגאָריע:בעלארוס
7טן אקטאבער

דעם **7טן אקטאבער** איז דער 280סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (281סטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 85 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1940 - דייטשלאנד אינוואדירט רומעניע
* 2023 - כאמאס טעראר אטאקע אויף ישראל 2023 און 2023 ישראל–כאמאס קריג

## געבוירן 
* 1885 - ניעלס באהר, יידישער פיזיקער, באלוינט מיטן נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1922 (נפ' 1962)
* 1952 - וולאדימיר פוטין, פרעזידענט פון רוסלאנד

## געשטארבן 
* 1954 - רבי יהודה לייב אשלג, מחבר פונעם "סולם" אויפן זוהר (געב' 1884)

----
* 6טן אקטאבער - 8טן אקטאבער
* אקטאבער

07
דזיאקאמא פוטשיני

קליין|דזיאקאמא פוטשיני
**דזיאַקאמא פוטשיני** (;  לוקע, 22סטן דעצעמבער 1858 - בריסל, 29סטן נאוועמבער 1924) איז געווען אן איטאליענישער קאמפאזיטאר. ער האט געשריבן 16 אפערעס, און מען שפילט אסאך פון זיי זייער אפט. פוטשיני ווערט גערעכנט דער גרעסטער איטאליענישער קאמפאזיטאר נאך ווערדי.

## ביאגראפיע 
פוטשיני איז געבוירן געווארן אין לוקע, טאסקאנא, אין א משפחה וואס זענען געווען פינף דורות מוזיקער. זיין פאטער מישעל איז געווען א לערער פון מוזיק; ער איז געשטארבן ווען דזיקאמא איז געווען אלט פינף יאר. ווען דזיאקאמא איז געווען אלט 16 יאר האט ער אנגעהויבן שטודירן מוזיק. אין 1880 האט ער זיך פארשריבן אין דער מילאנער קאנסערוואטאריע.

זיין אפערע *טאסקא* האט מען געשפילט צום ערשטן מאל אין רוים אין 1900.

פוטשיני פלעג רייכערן אסאך און האט געליטן פון ראק אינעם האלדז. ער איז געשטארבן דעם 29סטן נאוועמבער 1924 אין בריסל, בעלגיע.

קאַטעגאָריע:איטאליענער
קאַטעגאָריע:קאמפאזיטארן
ישראלישע אקאדעמיע פון וויסנשאפטן

קליין|250px|סימבאל פון דער אקאדעמיע
קליין|250px|אריינגאנג
קליין|180px|
די **ישראלישע אַקאַדעמיע פון וויסנשאפטן** איז געגרינדעט אין 1961. ווי פון דעצעמבער 2008, האט זי 101 מיטגלידער, ישראלישע געלערנטע פון דעם העכסטן ראנג, 55 אין די נאטירלעכע וויסנשאפטן און 46 אין די הומאניסטיק. די אַקאַדעמיע געפינט זיך לעבן דעם וואַן לער אינסטיטוט, און ביים אַרייַנגאַנג געפינט זיך א סקווער אויפן נאמען פון  אַלבערט איינשטיין. 

צווישן די היינטיקע מיטגלידער זענען שמואל אגמון, ישראל אוימאן און חיים הארארי.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט

קאַטעגאָריע:ארגאניזאציעס אין ישראל
קאַטעגאָריע:בילדונג
קאַטעגאָריע:וויסנשאפט
ישראל נאציאנאלער אנדענק זאל

שמאל|ממוזער|300px|
קליין
דער **היכל הזיכרון הממלכתי לחללי מערכות ישראל** אויף הר הרצל איז אַ צוקונפטדיקער פּראיעקט פון דעם פארטיידיקונג מיניסטעריום צו דעם זכּרון פון ישראל'ס געפאלענע זעלנער פּערטעקטינג די לאַנד און אויסלאנד זינט 1860 צו די פאָרשטעלן. 

## גאלעריע 

הכניסה אל היכל הזיכרון הממלכתי לזכר חללי מערכות ישראל.jpg|
היכל הזיכרון הלאומי - כניסה.jpg|
דלת הכניסה 2 - היכל הזיכרון הממלכתי לזכר חללי מערכות ישראל 2.jpg|
פנים ההיכל - היכל הזיכרון הממלכתי לזכר חללי מערכות ישראל.jpg|
פסל אור 1 - היכל הזיכרון הלאומי לזכר חללי מערכות ישראל.jpg|
קיר מצגת - היכל הזיכרון הלאומי לזכר חללי מערכות ישראל.jpg|
חדר זיכרון מיוחד - היכל הזיכרון הלאומי לזכר חללי מערכות ישראל.jpg|
קטע מקיר הנצחה בהיכל הזיכרון הממלכתי לחללי מערכות ישראל 1.jpg|
עמדת קדיש יומית - היכל הזיכרון הלאומי לזכר חללי מערכות ישראל - 1.jpg|

## וועבלינקען 
* קימל אשכולות אדריכלים - אתר הבית, מתכנני היכל הזיכרון הלאומי
* הודעת משרד הביטחון על הקמת היכל זיכרון לאומי בהר הרצל
* הר הרצל: היכל הזיכרון של המאה ה־21 כתבה באתר mynet - ירושלים
* 
* כך ייראה היכל הזיכרון הלאומי בהר הרצל כתבה באתר ynet
* פרויקט הקמת מרכז זיכרון לאומי מתוך מגזין "בלב אחד" של ארגון יד לבנים
* אדריכלות עם שכול  כתבה באתר עכבר העיר

קאַטעגאָריע:ישראל
קאַטעגאָריע:אנדענק-מאנומענטן אויף הר הרצל
16טן אקטאבער

דעם **16טן אקטאבער** איז דער 289סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (290סטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 76 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1793 - פראנצויזישע רעוואלוציע: מארי אנטואנעט, ווייב פון לואי דער זעכצעטער, הינגעריכט אויפן גיליאטין.
* 1945 - געגרינדעט די עסן און לאנדווירטשאפט ארגאניזאציע פון די פאראייניגטע פעלקער.
* 1946 - די באשולדיקטע אינעם נירנבערג פראצעס וואס זענען געריכטעט צום טויט ווערן געהאנגען.
* 1970 - אנוואר סאדאט געוויילט פרעזידענט פון עגיפטן.

## געבוירן 
* 1430 - דזשיימס דער צווייטער, מלך פון סקאטלאנד (געש' 1460)
* 1886 - דוד בן גוריון, ערשטער פרעמיער מיניסטער פון ישראל (נפ' 1973)
*1953 - אסתר חיות ריכטר בג"ץ

## געשטארבן 
* 1793 - מארי אנטואנעט, מלכה פון פראנקרייך, הינגעריכטעט אויפן גיליאטין  (געב' 1755) 
* 1810 (ח"י תשרי ה'תקע"א) - רבי נחמן מברסלב, גרינדער פון ברסלבער חסידות (געב' 1772)
* 1946 
** אלפרעד יאדל, גענעראל פאלקאווניק אין דער ווערמאכט, פאראורטיילט צום טויט ביים נירנבערג פראצעס (געב' 1890) 
** אלפרעד ראזנבערג, נאצי אידעאלאג און קריגס פארברעכער, פאראורטיילט צום טויט ביים נירנבערג פראצעס (געב' 1893)
** יוליוס שטרייכער, פון די הויפטן פון דער רעגירונג אין נאצי דייטשלאנד, פאראורטיילט צום טויט ביים נירנבערג פראצעס (געב' 1885)
** יאאכים פאן ריבענטראפ, אויסערן מיניסטער פון נאצי דייטשלאנד, געהאנגען אלס קריגס פארברעכער (געב' 1893)

## פייערטעג 
*

----
* 15טן אקטאבער - 17טן אקטאבער
* אקטאבער

16
י

**י**' (יוד) איז דער צענטער אות פון אלף בית. 

"י" קען זיין א קאנסאנאנט, וואס מ'רעדט אויס ווי ענגליש y, אדער א וואקאל, וואס מ'רעדט אויס i. אין לשון הקודש קען א "י" אויך זיין דער וואקאל צירה.

אין גימטריא י = 10. מען ניצט י אין די נומערן י"א, י"ב, י"ג, י"ד, י"ז, י"ח און י"ט.

## פארשטעלונג פון אות י'
לינקס|יודן
דער אות י' ווערט פארגעשטעלט דא אין די פאלגנדע פאנטן (פון רעכטס אויף לינקס): פרנק-ריהל, אריאל, דוד, כתב רש"י, כתב סת"ם, האנטשריפט, חיים.

דער קאד 05D9 רעפרעזענטירט י' אין יוניקאד.

רעכטס|ברייל יוד
איז די פארשטעלונג פונעם אות י' אין ברייל.

דער פעניקישער יוד זעט אויס אזוי: 35px|פעניקישער יוד

## זעט אויך 
* אלף בית

קאַטעגאָריע:אלף בית
17טן אקטאבער

דעם **17טן אקטאבער** איז דער 290סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (291סטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 75 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1448 - קאסאווא קאמף: די טערקן באזיגן די אונגארן; העלפט פון די באלקאנען קומען אונטער דער הערשאפט פון די טערקן.
* 1800 - גרויסבריטאניע באהערשט דעם אינזל קוראסאא.
* 1815 - נאפאלעאן הייבט אן זיין צווייטע גלות אויפן אינזל סאנט העלענע.

## געבוירן 
* 1880 - זאב זשאבאטינסקי, גרינדער פון דער רעוויזיאניסטן באוועגונג (נפ' 1940)

## געשטארבן 
* 1849 - פרעדעריק שאפען, פוילישער פיאניסט און קאמפאזיטאר (געב' 1810)

## פייערטעג 
*

----
* 16טן אקטאבער - 18טן אקטאבער
* אקטאבער

17
אויפן פריפעטשיק

**אויפן פריפעטשיק** איז א ליד וואס דער דיכטער מארק ווארשאווסקי האט קאמפאזירט און געשריבן אין סוף פונעם 19טן יארהונדערט. דאס ליד דערציילט וועגן א ווארעמען חדר, וואו א פייער ברענט אינעם פריפעטשיק און דער מלמד לערנט די קינדער דעם אלף בית.

דאס ליד איז געדרוקט געווארן צום ערשטן מאל אין 1901 אין ווארשאווסקיס בוך "יידישע פאלקסלידער מיט נאטן". עס איז געווען דאס מערסט באקאנטע ליד פון ווארשאווסקי און איז גיך געווארן א סימבאל פון לעבן אין דעם יידישן שטעטל אין מזרח אייראפע. אין דעם ליד הערט מען ווי דער מלמד לערנט די קינדער דעם אלף בית אויפן טראדיציאנעלן שטייגער, יעדן אות מיט די פינטלעך.

מען הערט דאס ליד ביים סוף פון סטיווען ספילבערגס פילם "שינדלערס ליסטע".
## הערות

{
% 0
 \set Score.tempoHideNote = ##t \tempo 4 = 72 \set Staff.midiInstrument = #"flute" 
\numericTimeSignature \time 3/4 \key c \minor \autoBeamOff
 c'8 d'8 ees'8 ees'8 ees'4 d'8 f'8 ees'8 d'8 c'4 ees'8 bes8 ees'4 f'4 g'2.
% 2
c''8 g'8 bes'8 aes'8 f'8 d'8 f'8 aes'8 g'8 ees'8 c'4 d'8 f'8 ees'4 f'4 g'2. c''8 g'8 bes'8 aes'8 f'8 d'8 f'8 aes'8 g'8 ees'8 c'4 d'8 f'8 ees'4 d'4 c'2.
\bar "|"
}

## די ווערטער 
## קישורים חיצוניים 
* פון די ערשטע רעקארדירונגען פונעם ליד, אין 1918, געזונגען דורך נחום קוסטער יידישע מוזיק ארכיוו  16x16px|קלאנג טעקע 
*דאס ליד ביי "חסידיסק"
*מעלאדיע
* Free sheet music version for classical guitar

קאַטעגאָריע:אידישע לידער
אברהם חיים ראטה

רבי **אברהם חיים ראטה** (י"ד אדר א' תרפ"ד  - ה' אלול תשע"ב ) איז געווען דער שומרי אמונים רבי 66 יאר.

## ביאגראפיע 
רבי אברהם חיים איז געבוירן פורים קטן תרפ"ד אין בערעגסאז, טשעכאסלאוואקיי (היינט אוקראינע) צו זיין פאטער רבי אהרן ראטה, דער גרינדער פון דער שומר אמונים חבורה, און זיין מוטער סימא.

ער האט געהייראט מרת בתיה חיה, די טאכטער פון רבי מרדכי גאלדמאן, זוועהילער רבי.

נאך זיין פאטערס פטירה האבן רוב פון די חסידים מקבל געווען די רעביסטעווע פון זיין שוואגער, רבי אברהם יצחק קאהן, גרינדער פון תולדות אהרן, און א קלענערער טייל האבן אויפגענומען רבי אברהם חיים.

ער האט ארויסגעגעבן זיין פאטערס ספרים: "שומר אמונים" , "שולחן הטהור", "טהרת הקודש", "נועם הלבבות" און "מבקש אמונה".

אין די אנהייב תש"ך יארן האט ער אויפגעשטעלט קרית שומרי אמונים לעבן מאה שערים. אין דעם פערטל האט ער אויפגעשטעלט א ישיבה גדולה און א ישיבה קטנה. 

אין זיינע שפעטערע יארן האט ער געפירט זיין הויף קיין בני ברק, אבער ימים טובים פלעג ער פייערן אין ירושלים.

## משפחה 
רבי אברהם חיים האט געהייראט מרת בתיה חיה, טאכטער פון רבי מרדכי גאלדמאן פון זוועהיל. זייערע קינדער:
* הרב רפאל אהרן, פון בני ברק (נפטר געווארן כ"ג אב תש"פ)
* הרב גדליה משה, איידעם ביי רבי אליעזר זאב ,אדמו״ר פון ראחוב אין אשדוד
* הרב שלמה, איידעם ביי רבי שלום יהודה גראס, האלמינער רבי. דינט אלס רבי אין ירושלים
* הרב יעקב יצחק, איידעם ביי רבי אייזיק שמחה שנעעבאלג, זידיטשובער רבי אין בארא פארק. דינט אלס רבי אין קרית גת 
* די ווייב (בזיווג ראשון) פון רבי אורי געלדציילער פון סאמבור מאנסי.
* גיטל, ווייב פון רבי דוד צבי שלמה האראנטשיק (–תשע"ו) פון ראדאשיץ
* רייזיל, ווייב פון רבי ישראל שטערן (תשכ"ב–תשע"ג) פון נעשכיז-אשדוד, זון פון רבי מאיר שטערן, רב פון מירון
* דינה, ווייב פון רבי יצחק יחיאל מיכל פאנעט פון דעעש בני ברק
* דבורה, ווייב פון רבי יצחק אהרן קארף
* ברכה
* שרה

## וועבלינקען 
* 

קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
18טן אקטאבער

דעם **18טן אקטאבער** איז דער 291סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (292סטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 74 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1356 - ערדציטערניש אין באזעל, שווייץ
* 1867 - די פאראייניגטע שטאטן באקומט די הערשאפט איבער אלאסקע פון רוסלאנד

## געבוירן 
* 1919 - פיער עליאט טרודא, פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע (געש' 2000)

## געשטארבן 
* 31 - לוציאוס עליאוס סעיאנוס
* 1931 - טאמעס עדיסאן, אמעריקאנער ערפינדער (געב' 1847)

## פייערטעג 
*

----
* 17טן אקטאבער - 19טן אקטאבער
* אקטאבער

18
מאסול

**מאסול** ( '**; צפון מעסאפאטאמישע אראביש: **';  ''*; ; ), איז א שטאט אין צפון איראק און די הויפטשטאט פון דער נינוה גובערניע, בערך 400 ק"מ צפון־מערב פון באגדאד. די שטאט איז געגרינדעט געווארן אויפן מערב ברעג פונעם חידקל, קעגנאיבער דער אוראלטער אשורישער שטאט  *נינוה'' אויפן מזרח ברעג, אבער היינט איז דער שטאטישער שטח געוואקסן און נעמט איין היבשע שטחים אויף ביידע ברעגן, מיט פינף בריקן וואס פארבינדן די צוויי זייטן. די מערהייט פון דער באפעלקערונג זענען אראבער, מיט אשורישער און קורדישע מינאריטעטן. מאסול איז די דריטע גרעסטע שטאט אין איראק נאך באגדאד און באסרא.

## צווילינג שטעט 
מאסול האט צווילינג:
* 

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין איראק
העכסטע געריכט פון טשילע

דאס **העכסטע געריכט פון טשילע** () איז פלאצירט אין סאנטיאגא. עס אדמיניסטרירט די נידעריקע געריכטן אין טשילע. דאס געריכט האט א גרופע פון פינף ריכטער, און איז די העכסטע יוסטיץ־מאכט אין טשילע. א פראצעס אינעם העכסטן געריכט ווערט געפירט דורך פינף ריכטער פון דער גרופע.

## זעט אויך 
* יושר אין טשילע

## וועבלינקען 
* טשילשע געריכטיקע מאכט וועבזייַטל 

קאַטעגאָריע:טשילע
קאַטעגאָריע:געריכט
רוביקס קוב

קליין|א רוביקס קוב
אַ **רוביקס קוב** איז אַ דרײַ-דימענסיעדיק מעכאניש רעטעניש דערפינדן דורכן אונגערישן סקולפּטאָר און ארכיטעקטור-פּראָפעסאָר ערנע רוביק. ווי פון יאנואר 2009, האט מען שוין פארקויפט 350,000,000 קובן איבער דער וועלט, מאכן עס דער וועלטס שפּיץ-פארקויפנדיקן רעטעניש שפּיל. עס איז ברייט געהאלטן די בעסט-פארקויפנדיקע צאַצקע.

דאס קוב האט יעדע איינע פון די זעקס זייטן צעטיילט אויף ניין גלייכע קוואדראטן, וואס יעדער קוואדראט האט איינעם פון זעקס קאלירן. ווען דאס רעטעניש איז געלייזט, האט יעדע זייט איין קאליר.

קאַטעגאָריע:פארוויילונג
קאַטעגאָריע:שפילעריי
פרשת ואתחנן

**פרשת ואתחנן** איז די צווייטע סדרה אין ספר דברים.

מען לייענט פרשת ואתחנן דעם שבת נאך תשעה באב (דאס הייסט, י"א אב, י"ג אב, ט"ו אב אדער ט"ז אב).

## אינהאלט
אין דער סדרה ווערט דערמאנט:
* ווי משה רבינו האט באשטימט די דריי ערי מקלט אין עבר הירדן
* די עשרת הדברות (צום צווייטן מאל)
* די ערשע פרשה פון שמע

## הפטרה
מען לייענט די הפטורה ״נחמו נחמו עמי״ (ישיעה קאפיטל מ׳), די ערשטע פון די זיבן הפטורות פון נחמה.

וועגן דעם ווערט דער שבת גערופן ״שבת נחמו״
יוקאן

קליין|יוקאן טעריטאריע אין קאנאדע
דער **יוקאן** איז א טעריטאריע פון קאנאדע, פלאצירט צפון פון בריטישער קאלאמביע, מערב פון די צפון־מערב טעריטאריעס, און מזרח פון דעם אמעריקאנער שטאַט אלאסקע. ער האט א באפעלקערונג פון 42,192, פון וואס 19,000 וואוינער אין דער הויפטשטאט ווייטהארס.

דער יוקאן איז געווען א טייל פון די צפון־מערב טעריטאריעס פון 1870 ביז 1898. אין 1898 איז ער געווארן א באזונדערע טעריטאריע. אסאך מענטשן זענען געקומען וואוינען אין יוקאן זוכן גאלד אין די 1890ער יארן.

בארג לאגאן אין יוקאן, הויך 5959 מעטער איבערן ים־שפיגל, איז דער העכסטער בארג אין קאנאדע..

די וויכטיקסטע אינדוסטריע אין יוקאן איז  מינעריי.
שמשון אסטראפאליער

רבי **שמשון פון אסטראפאליע** (ה'ש"ס ג' אב ה'ת"ח) איז געווען א מקובל אין די ה'ש' - ה'ת' יארן. ער איז אומגעקומען על קידוש השם ביי די גזירות ת"ח ות"ט.

## ביאגראפיע 
ר' שמשון איז געבוירן געווארן אין יאר ה'ש"ס אין דער שטאט קארעץ וואס איז אין וואהלין, דעמאלסט אין פוילן, צו זיין פאטער ר' פסח, אן איידעם פון ר' שמשון, זון פון ר' בצלאל, א ברודער פונעם מהר"ל פון פראג.

ער איז געווען א גרויסער מחדש אין קבלה דורך גימטריאות. באקאנט פון אים זענען זיין מאמר וועגן די מ"ב מסעות און איבערהויפט דער בריוו וועגן די עשר מכות וועלכער איז א וואונדערליכער פירוש אויף א מאמר פונעם ארי הק' און איז אנגענומען אלס סגולה צו לערנען אום ערב פסח אדער פסח אויפדערנאכט. אין פילע הגדות איז עס אריינגעדרוקט ביים אנהויב.

ער האט געהאט א מגיד מיט וועם ער פלעגט לערנען סתרי תורה יעדן טאג. זיין תלמיד ר' נתן האנאווער האט געשריבן: והיה בתוכם איש אחד חכם ונבון ומקובל האלקי ושמו מוהר"ר שמשון מ "ק אוסטרופולי. ובא מלאך המגיד אליו בכל יום ולמד עמו סתרי תורה. ועשה המקובל הנ"ל פירוש על הזוהר על פי קבלת מהאר"י ז"ל ולא זכינו שיבא להדפוס. ואמר לו המגיד לפי הגזיר' שיעשו תשובה גדולה שלא יבא כך הגזירה רעה. ודרש כמה פעמים בבית הכנסת והזהיר לעם שיעשו תשובה על הצרה שלא תבא, וכן עשו תשובה גדולה בכל הקהילות ולא הועילה כי כבר נחתם הגזירה רעה. וכאשר באו האויבים וצרים על העיר נכנס המקובל הנ"ל לבית הכנסת ושלש מאות בעלי בתים עמו, כולם חכמים גדולים וכולם מלובשים בתכריכין ובטליתו' על ראשיהם ועסקו בתפילה גדולה עד שבאו האויבים לעיר ונהרגו שם כולם בבית הכנסת על אדמת קדש הי"ד.

ער איז גע'הרג'עט געווארן ביי די שוידערליכע גזירות ת"ח ות"ט אין טאג פון ג' אב אין דער שטאט פאלאנע. מען דערציילט אז ווען די קאזאקן האבן אים גע'הרג'עט, האבן זיי אריינגעשטאכן אין זיין קערפער א שפיציגער אויסגעשארפטער האלץ, און ממש איידער ער האט אויסגעהויכט זיין נשמה האט מען אים געפרעגט אויב ער שפירט יסורים, האט ער געזאגט אז ביז יעצט האט ער גארנישט געשפירט, נאר יעצט בשעת ווען מען האט אים געפרעגט האט ער געפילט א קליינער ווייטאג.

## זיינע חיבורים 
*דן ידין א פירוש אויפן ספר הקרניים
*מחנה דן (נשרף).
*ליקוטי שושנים.
*בן מנוח
*מנחה שלוחה
*נזר אלקים
*שמש ומגן
*שמש נוגה
*יזרח שמש

## משפחה
צווישן זיינע אייניקלעך זענען:
* רבי יעקב יוסף פון פולנאה
* רבי משולם פייוויש העלער פון זבארזש
* רבי ליבער הגדול פון בארדיטשעוו

קאַטעגאָריע:פוילישע רבנים
קאַטעגאָריע:מקובלים
קאַטעגאָריע:קדושים
19טן אקטאבער

דעם **19טן אקטאבער** איז דער 292סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (293סטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 73 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1453 - סוף פון דער הונדערט-יעריגער מלחמה. נאר איין שטאט אויף דער יבשה פון אייראפע, קאלע, בלייבט אין ענגלישע הענט.
* 1466 – סוף פון דער דרייצן-יאר מלחמה: דאנציג און פרייסן גייען אריבער אונטער פוילישער הערשאפט; דער טעווטאנישער ארדן הערשט נאר אין מזרח טייל פון פרייסן.
* 1812 - נאפאלעאן הייבט אן צוריקצוציען פון מאסקווע.
* 1933 - דייטשלאנד שיידט זיך אפ פון דער פעלקער-ליגע.

## געבוירן 
* 1959 - ניר בארקאט, בירגערמייסטער פון ירושלים

## געשטארבן 
* 1216 - דזשאן, מלך פון ענגלאנד (געב' 1167)
* 1745 - דזשאנאטאן סוויפט, אירישער שרייבער (געב' 1667)
* 1937 - ערנעסט ראדערפארד, פיזיקער (געב' 1871)
* 1987 - זשאקעלין די פרע, ענגלישע טשעליסט, (געב' 1945)
* 2009 - שלמה לארענץ, כנסת דעפוטאט פון אגודת ישראל פארטיי און פארזיצער פון דעם פינאנץ קאמיטעט (געב' 1918)

## פייערטעג 
*

----
* 18טן אקטאבער - 20סטן אקטאבער
* אקטאבער

19
הערנאן קארטעס

קליין|200px|הערנאַן קארטעס
**הערנאַן קארטעס** (; 1485 - 2טן דעצעמבער 1547) איז געווען א שפאנישער אויספארשער און קאנקיסטאדאר וואס האט איינגענומען מעקסיקא. 

## ביאגראפיע 
קארטעס איז געבוירן געווארן אין מעדעלין, קעניגרייך פון קאסטיל, שפאניע. ער האט שטודירט געזעצן אין דעם אוניווערסיטעט פון סאלאמאנקע, אבער נאך צוויי יאר האט ער אויפגעהערט שטודירן.

אין 1506 איז ער ארויסגעפארן אין דער נייער וועלט. ער האט באטייליקט אין דעם שפאנישן אייננעם פון היספאניאלא און קובא אין 1511.

צווישן 1519 און 1521 האט ער איינגענומען די אזטעק אימפעריע פון קייסער מאקטעזומא וואס איז היינט מעקסיקא.

קארטעס איז געווארן גובערנאטאר פון נייער שפאניע. שפעטער איז ער צוריקגעפארן אין אייראפע מיט א סאך אוצרות.

ער איז געשטארבן אין סעוויל, שפאניע, דעם 2טן דעצעמבער 1547.

קאַטעגאָריע:שפאניער
קאַטעגאָריע:אויספארשערס
נארדוועסט טעריטאריעס

290px|קליין|נארדוועסט טעריטאריעס אין קאנאדע
**נארדוועסט טעריטאריעס** (, ) איז איינע פון קאנאדעס דריי פעדעראלע טעריטאריעס. די נארדוועסט טעריטאריעס זענען געווארן א טייל פון דער קאנאדישער קאנפעדעראציע דעם 15טן יולי 1870, אבער די היינטיקע גרענעצן פון דער טעריטאריע זענען געשאפן געווארן דעם 1טן אפריל 1999, ווען מען האט אויפגעשטעלט די טעריטאריע נונאוואוט. 

די טעריטאריע האט געהאט א באפעלקערונג פון 45,136 ביי 2021  די הויפשטאט איז יעלאנייף, זייט 1967.

בערך העלפט פון דער טעריטאריע געפינט זיך צפון פון דער בוים ליניע.

## געאגראפיע 
די טעריטאריע איז פלאצירט אין צפון קאנאדע, צווישן די צוויי אנדערע פעדעראלע טעריטאריעס, יוקאן צו מערב און נונאוואוט צו מזרח. אויך גרענעצט זי מיט די פראווינצן בריטישע קאלאמביע צו דרום־מערב, און אלבערטא און סאסקאטשעווען צו דרום. זי באדעקט א שטח פון 1,183,085 קוואדראט ק"מ.

קאַטעגאָריע:קאנאדע
כ

**כ**' (כף, ארויסגערעדט ״קאָף״) איז דער עלפטער אות פון אלף בית. 

"כ" איז א קאנסאנאנט, וואס מ'רעדט אויס [χ] (kh). אין לשון קודש נעמט כ א דגש ביים אנהייב פון א ווארט אדער נאך א שווא נח; זיין ארויסרעד איז k.

"כ" איז איינער פון די מנצפ"ך אותיות וואס ווערן געשריבן אנדערש ביים סוף פון א ווארט—מען ניצט דעם לאנגן "ך".

אין גימטריא כ = 20, ך = 500.

## פארשטעלונג פון אות כ'
לינקס|כפ'ן
דער אות כ' ווערט פארגעשטעלט דא אין די פאלגנדע פאנטן (פון רעכטס אויף לינקס): פרנק-ריהל, אריאל, דוד, כתב רש"י, כתב סת"ם, האנטשריפט, חיים.

לינקס|לאנגע כפ'ן
דער אות ך פארגעשטעלט אין די זעלבע פאנטן:

אין יוניקאד, רעפרעזענטירט דער קאד 05DB דעם אות כ', און 05DA דעם אות ך',

right
איז די פארשטעלונג פון כּ‏' (מיט א דגש) אין ברייל.

right
איז די פארשטעלונג פון כ' (רפה) אין ברייל.

דער פעניקישער כף זעט אויס אזוי: 35px|פעניקישער כף

## זעט אויך 
* אלף בית

קאַטעגאָריע:אלף בית