open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
אשקלון

**אַשקלון** איז א שטאָט אין דעם דרום דיסטריקט אין ארץ ישראל, אויפ'ן ברעג ים צווישן חיפה און עזה, זיין שטח איז גרויס 47,788 דונאם. די שטאט האט א היסטאריע פאר עטלעכע טויזנט יאר צוריק. 

אין די ערשטע צייטן, ווען די יידן זענען אנגעקומען אויף ארץ ישראל, האט די שטאט געהערט צו די פלשתים. און דורכאויס דעם ערשטן בית המקדש, ביזן חורבן ווען נבוכדנאצר האט איינגענומען דאס לאנד, און האט אויך חרוב געמאכט די שטעט פון די פלשתים. ווען יידן האבן אנגעהויבן צוריק צוקומען פון בבל, אויפצובויען דעם צווייטן בית המקדש, האט זיך די שטאט געפונען ווייט פון יידישע גרענעצן, און איז געווען באוווינט מיט פיניקער און העלעניסטן, וואס האט אנגעהאלטן ביז דער תקופה פון די חשמונאים. אין די צייטן פון קעניג אלכסנדר ינאי, איז אַשקלון געווארן זעלבסטשטענדיק מיט אן אויטאנאמיע, אבער שפעטער מיט די יארן זענען אסאך יידן געווען פון די איינוווינער פון שטאט.

אין די רוימישע צייטן איז אַשקלון געווען פון די גרויסע פיינט פון יהודה, און אין דער משנה ווערט אַשקלון שוין נישט פארעכנט אין שטח פון ארץ ישראל, ווי מען זעט אין גיטין: ר' יהודה אומר מאַשקלון לדרום ואַשקלון כדרום.

אין יאר 644, האבן די מוסלמענער פארענדיקט זייער איינעמען דאס לאנד, און אַשקלון איז אריבער צו אראבישער הערשאפט. אין די שפעטערע יארן זענען פארגעקומען עטלעכע קאמפן, דורכאויס די קרייצצוג מלחמות, צווישן די קריסטן און די אַראַבער. וואס צום סוף האט סאלאך א דין, פארטריבן די קריסטן פון לאַנד, און די מוסלמענער האבן גענצליך פארניכטעט די אלטע שטאט, צוזאמען מיטן פארט.

ביז די יידן האבן אנגעפאנגען צוריק צו קומען קיין פאלעסטינע, ביזן יאר 1948, האט זיך געפונען אויפן ארט פון היינטיקן אשקלון אן אראביש דארף, מיטן נאמען איסקעלאן, וואס ביי דער אומאפהענגיקייט מלחמה, האט עס צה"ל איינגענומען, און די איינוווינער זענען אנטלאפן צום עזה שטרייף.  

די יידישע אשקלון פון היינט איז באנייט געווארען 1951, לויט דעם צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק ריכטיק פאר דעצעמבער 2005, איז דא אין אשקלון 106,600 איינוואינער. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 1.4 פראצענט. רוב זענען אידן.
 

קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אזיע
מלחה

250px|קליין

**מלחה** איז א געגנט אין דרום ירושלים געבויט געווארן אין די 50ער יארן. אין אנפאנג איז די געגנט געווען נאכגעלאזט באוואוינט מיט אימיגראנטן פון אפריקע, מיט דער צייט אומארגאניזירט האט די פלאץ געכאפט מענטשן צוליב דעם דארפיש רואיג לעבען, 

אזוי אז אין די 90ער יארן איז צוגעקומען נאך א חלק צום געגנט ווי טייערע הייזער זענען געווארן געבויט, און די ווינט האט געטוישט אלעס, אצטדיון (סטאדיום) 'טדי' איז געבויט געווארן דארט, פאר פוטבאל, און דער איינקויפנס צענטער - קניון ירושלים (באקאנט אלץ "קניון מלחה") איז געעפנט געווארן דארט פון די גרעסטע און דערפאלגרייכסטע אין מדינת ישראל, אין אזוי אויך איז דער זאא-גארטן "גן החיות התנ"כי" אריבערגעברענגט געווארן קיין מלחה.

צוליב די 2005 אויפֿפֿרישן די באן-רוטע פון תל אביב-ירושלים, איז מלחה געווארן די הויפט סטאנציע אין ירושלים.
באר שבע

**באר שבע** (אַראַביש: بئر السبع), איז די הויפט שטאט אין דעם דרום דיסטריקט פון מדינת ישראל, די באָדן איז גרויס 117,500 דונאם, די צווייטע גרעסטע שטאט אין שטח נאך ירושלים. לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק (הלשכה המרכזית לסטטיסטיקה) פאר דעצעמבער 2005, איז דא אין באר שבע 202,202 איינוואוינער. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 0.3 פראצענט. רוב זענען אידן. 

זי איז די זעקסטע גרעסטע שטאט אין ארץ ישראל. אין באר שבע געפינען זיך בן-גוריון אוניווערסיטעט און סאראקע שפיטאל.

## טראנספארטאציע 
די שטאטישע אויטאבוסן ווערן געפירט דורך א פריוואטער געזעלשאפט, מיטן נאמען מעטראדאן.

פון דער צענטראלער אויטאבוס סטאנציע, זענען דא אויטאבוסן צו אלע גרויסע שטעט אין לאנד כמעט, און קיין אילת, און אן אויטאבוס נעצווערק וואס דעקט דעם גאנצן נגב. 

ישראל באנען האט צוויי באן סטאנציעס אין דער שטאט, באר שבע צפון באן סטאנציע, וואס איז נאנט צום אוניווערסיטעט, און די שפיטאל, און באר שבע צענטראלע באן סטאנציע, וואס איז אין צענטער פון דער שטאט, און דער ביי געפונט זיך די צענטראלע אויטאבוס סטאנציע.

דער בירגערמייסטער פון דער שטאט איז רוביק דאנילאוויטש

## רבנים פון באר שבע 
* הרב מישאל דהאן רבה הראשי הספרדי של באר שבע כ50 שנים
* הרב אליהו קושעלעווסקי
* הרב אליהו כץ
* הרב אליהו אבערזשאל
* הרב אריאל אדרי
* הרב בנימין בצרי
* הרב יהודה דרעי
* הרב מרדכי אליהו
* הרב מאיר סוויסה
* הרב פנחס אביחצירא 
* הרב רפאל חיים שושנה
* הרב שלמה טנא
* הרב אליעזר איגרא

## שאסייען 
שאסיי 40 טעקסט=סימבאל פון שאסיי 40|לא ממוסגר|25x25פיקס איז דער הויפט שאסיי וואס פירט קיין באר שבע; ער פארבינדט פון צפון פון באר שבע צום צענטער. פון דרום טראגט שאסיי 40 קיין דימונה. שאסיי 60 פארט אויף צפון וואו ער פארט אריין אין דעם מערב ברעג, און פארבינדט חברון, און ירושלים. שאסיי 25 פארט פון מזרח מערב פון דער שטאט.

קאטעגאריע:אידישע יישובים
*
עפולה

**עפולה** איז א שטאט אין אונטער גליל אין צפון דיסטריקט אין מדינת ישראל, מיט א שטח פון 28,600 דונאם.  ס'האט באקומען דעם שטאָט־סטאטוס אין יאהר 1972. לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, פאר דעצעמבער 2005, איז דא אין עפולה 39,100 איינוואינער. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 0.7 פראצענט. רוב זענען אידן.

דער בירגערמייסטער פון שטאט (מעיאר) איז אברהם "אבי" אלקבץ.
פאציענט

א **פאציענט** איז א מענטש וואס איז אונטער מעדיצינישער אויפזיכט אדער באקומט מעדיצינישע באהאנדלונג. דער מענטש איז געווענליך קראנק און ווערט באהאנדלט דורך א דאקטער, אדער גייט אדורך סיי וואספארא דאקטארישער פראצעדור, באהאנדלונג אדער אפעראציע.

קאַטעגאָריע:מעדיצינישע טערמינען
נתניה

**נתניה** איז א שטאט אין צענטער דיסטריקט אין ישראל, איר שטח איז גרויס 28,455 דונאם. געגרינדעט דורך די גרופע בני בנימין אין 1929, ס'האט באקומען דעם סטאטוס פון א שטאָט אין 1948, און געווען די ערשטע שטאט, אנערקענט צו ווערן דורך די נייע רעגירונג. לויט די צענטראלע ביורא פאר סטאטיסטיק (הלשכה המרכזית לסטטיסטיקה) ריכטיק פאר דער ענדע פון  2016, איז דא אין נתניה 210,834 איינוואוינער. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 1.2 פראצענט. רוב איינוואוינערס זענען אידן. נתניה איז באוואוסט אלס א פילפארביגע שטאט אין הינזיכט פון באפעלקערונג. אנפאנג פון די 1990ער יארן האבן זיך באזעצט אין דער שטאט אומגעפער 60,000 נייע אימיגארנטן פונעם געוועזענעם סאוועטן פארבאנד וועלכע זענען אנגעקומען אין א"י אין דער מאסנהאפטער אימיגראציע כוואליע וועלכע האט פאסירט פון אנפאנג פון די 1990ער יארן און האט זיך געענדיגט אנהייב פון די 2000ער יארן און האט געברענגט מיט זיך איבער מיליאן אימיגראנטן פון דעם ראטן-פארבאנד. אויסער די רוסישע עולים האבן זיך אריבערגעצויגן אין נתניה אויכעט עטליכע טויזנטער אימיגראנטן פון עטיאפיע. דורך די 2000ער יארן און היינט אויכעט, ווען דער אנטיסעמיטיזם אין פראנקרייך האט זיך פארשטערקט און די האס-פארברעכנס האבן זיך העפטיג פארמערט, פילע אידן האבן באשלאסן צו פארלאזן פראנקרייך און ארויפקומען קיין א"י, און צווישן זיי פילצאליגע האבן אויסגעוויילט נתניה אלס זייער נייער היים. כמעט אלע אימיגראנטן פון פראנקרייך זענען ספרד'ישע אידן אפשטאמיג פון צפון אפריקע (הויפטזעכלעך פון אלזשיר, מאראקא און טוניסיע). 

נתניה ווערט אויך גערופן "די דיאמאנטן שטאט" (העברעאיש: עיר היהלומים) צוליב דער אמאליגער וואקסנדער אינדוסטריע פון דיאמאנטן וואס גייט נאך היינט אן. 

אין נתניה וואוינט אויכעט א גרויסע צאל פון היימישע חסידישע אידן, הויפטזעכלעך אינעם חסידישן פערטל קריית צאנז וואס איז געגרינדעט געווארן דורך דעם פריערדיגן צאנז-קלויזענבורגער רבי, הרה"ק רבי יקותיאל יהודה האלבערשטאם זצ"ל און איז באפעלקערט מיט הונדערטער חרדישע משפחות וועלכע געהערן כמעט אלע צום צאנזער חסידות. אין נתניה פלעגן וואוינען אויכעט דער דזשיקאווער רבי, רבי נפתלי חיים אדלער זצ"ל און רבי יחיאל מיכל מיכאלאוויטש פון זלאטשאוו-נתניה-מאנסי, און ביידע זענען באערדיגט אין דעם ארטיגן בית החיים פון נתניה.

די בירגערמייסטערין (מעיארטע) איז מרים איכר פייערבערג.

## טראנספארטאציע 
כביש החוף, פארט אריבער נאנט צום שטאט, און האט עטליכע אפווענדונגען, וועלכע פירן אריין אין שטאט, אין לויפט פון צפון קיין דרום. לאקאלע שאסיי 57, לויפט מזרח מערב, און פארט פון צענטער שטאט, ביז קיין כביש שש, נאנט צו דער גרינער ליניע. 

אגד אויטאבוסן געזעלשאפט, און נתיב געזעלשאפט, דינען די פובליק טראנספארט אין שטאט, און אינדרויסן פון שטאט. ישראל באנען האט א סטאנציע אין דער שטאט. אויך אין דרום פון שטאט, געפונט זיך בית יהושע באן סטאנציע, וועלכע די איינוווינער פון דרום נתניה באניצן זיך בעיקר.

## באקאנטע איינוואוינער 
* רבי יקותיאל יהודה האלבערשטאם, צאנז-קלויזענבערגער רבי
* רבי צבי אלימלך האלבערשטאם, צאנז-קלויזענבערגער רבי
* יהודה בארקאן, אקטיאר

## צווילינג שטעט 
נתניה האט די פאלגנדע צווילינג שטעט::
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  

## רעפערענצן
*
הרצליה

250px|קליין|הרצליה מאַגיסטראַטע הויף
250px|קליין|ווייַזונג הרצליה אינדוסטריעלע זאָנע
250px|קליין|רפואה צענטער אין הרצליה
**הרצליה** איז א שטאט אין דעם תל אביב דיסטריקט און ארץ ישראל, צווישן נתניה און  תל אביב. זיין שטח איז 21,585 דונאם. הרצליה איז געגרינדעט ווי אַ קאלאניע אום 13טן דעצעמבער, 1924 אויפן נאמען פון בנימין זאב הערצל, זי האט באקומען דעם נאמען שטאט אין 1960. לויטןן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, פאר דעצעמבער 2005, איז דא אין הרצליה 83,700 איינוואוינער. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 0.1 פראצענט. רוב זענען אידן.

די שטאָט איז אַ מיטגליד פון פארום 15.

## געשיכטע
### פארלייגן פון דער שטאט און צו דעם טאג
אין 1948 האט הרצליה געציילט 5,300 באוווינער. נאך צוויי יאר, מיט כוואליעס פון מאַסע אימיגראציע, האט די באַפעלקערונג זיך געטאפלט ביז 12,000. 

## טוריזם
## וועבלינק
* הרצליה מוניציפּאַליטעט וועבזייַטל
הוד השרון

**הוד השרון** איז א שטאט אין די צענטער דיסטריקט פון מדינת ישראל, וואס גרענעצט תל אביב אין דרום־מערב, כפר סבא אין צפון־מזרח, רעננה אין צפון־מערב און פתח תקווה אין דרום. זיין שטח איז 19,239 דונאם. געגרינדעט 1964, ס'האט באקומען דעם נאמען שטאט אין 1990. הוד השרון האט 47,800 איינוואינער, רוב פון זיי יידן. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 3.3 פראצענט.

## קאמפאנענטן פון דעם נאמען
דער נאמען הוד השרון באשטייט פון צוויי ווערטער:
* **הוד** - אַ סינאָנים פֿאַר חשיבות און עלאַגאַנץ.
* **השרון** - דער נאָמען פון דעם געאגראפישן געגנט וואו דער יישוב געפינט זיך.

## געשיכטע
הוד השרון איז געגרינדעט ווי אַ לאקאלע ראַט אין נאוועמבער 1964 מיט דעם פאַרבאַנד פון פיר ארומיקע יישובים: רמתים, כפר הדר, רמת הדר און מגדיאל. צווישנצייַט, איז צוגעקומען צו הוד השרון אויך אנדערע געביטן, אַזאַ ווי נווה נאמן. אין 1990 דער יישוב  געווארן דערקלערט אַ שטאָט.

### געשעענישן פון  תרפ"ט - 1929
אין 1929, האבן פּאַלעסטינער אַראַבער אטאקירט יידן אין ארץ ישראל.

## צווילינג שטעט
* 
* 
* 

## זעט אויך
* הוד השרון סאקאלאוו באן סטאנציע
בית שאן

**בית שאן** (גריכיש: **Σκυθόπολις** - **סקיטאָפּאָליס**, אַראַביש **بيسان** - **ביסאַן**) איז א שטאט אין דעם צפון פראווינץ פון ישראל, אויף שאסיי 90 בערך 40 ק"מ דרום פון דעם ים כנרת.
דער שטח איז גרויס 7,100 דונאם. די שטאט האט היסטאריע איטער זיך אבער איבערגעבויט האט מען עס אין 1949 .ס'האט באקומען דעם נאמען שטאט אין 1999. לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, פאר דעצעמבער 2005, איז דא אין בית שאן 16,200 איינוואינער. די יערלעכע וואקסונג שאץ האלט ביי 1.2 פראצענט. רוב זענען יידן.

## געשיכטע 
בית שאן איז איינע פון די עלטסטע שטעט אין ישראל. עס ליגט אויף דער ים מאַרשרוטע צווישן עגיפטן און מעסאפאטאמיע. 

די שטאָט ווערט דערמאנט אין די אכטונגס־שריפטן מיטן נאמען "אַשאַן". בית שאן ווערט דערמאנט אין דער רשימה פון די נצחונות פון טהוטמאָסע ווו אויף זיין אקציע צו ארץ ישראל אין ישראל אין 1468 פאר דער ציווילער רעכענונג. פון דעמאלסט ביזן 12טן יאָרהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג איז  די שטאָט געווען אונטער מצרישער הערשאפט, און מען האט געפונען דארט דאס הויז פונעם מצרישן גובערנאטאר. אין דער שטאָט האט מען געטראפן אַ סטאַטוע פון ראַמעסעס דער דריטער.

## טוריזם 
אין 1990 האט אנגעהויבן אַ פּראיעקט פון אויסגראבונגען אויסגעפירט דורך דעם מיניסטעריום פון טוריזם, דעם פּאַרקן און נאטור אויטאריטעט, דעם נאציאנאלן פונד, דעם בית שאן מוניציפאליטעט און דעם ישראל אלטצייטן אויטאריטעט. בערך 1,500 דונאם זענען געווארן אויסגעגראבן, און מען האט אנטפלעקט דאס איבערבלייבס פון דער חרובער אלטשטאָט.

אן אנדער טוריסט עלעמענט איז אַ זעט פון נאַטירלעכע קוואלן אַרום דער שטאָט אַזוי ווי גארטן פון דריי (סחנה), חרוד קוואל, און פיל מער. רובֿ פון די קוואלן זענען אפן צו דעם ציבור, פול פון שאָטן און לאָזן וואַסער צו באַקומען קלאָר און זיך אָפּקילן די הייס קלימאַט פון דער געגנט.

## וועבלינק 
* בית שאן מוניציפּאַליטעט וועבזייַטל
אשדוד

**אַשדוד** איז א שטאט אין דער דרום דיסטריקט אין ארץ ישראל,  דער אשדוד פארט איז דארט פלאצירט, דער גרעסטער פארט אין גאנץ ארץ ישראל, די שטח איז גרויס 60,000 דונאם. ער איז געגרינדעט אין 1956 און איז געווארן אַ שטאָט אין 1968. לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק אין דעצעמבער 2015 זענען געווען אין אשדוד 220,174 איינוואינער. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 1.1 פראצענט. רוב זענען אידן.

**אַשדוד** איז דער זעקסטע גרעסטע שטאָט אין באַפעלקערונג אין ישראל.  די שטאָט ליגט אויפן ברעג פונעם מיטלענדישן ים, דרום פון  יבנה, צפון פון אשקלון און מערב פון גדרה.

אין אשדוד וואוינט די דריטע גרעסטע פרומע קהילה אין ישראל, מיט 60,000 חרדישע באוואוינער. דער פיטסבורגער רבי און דער טאלנא-אשדוד רבי האבן זייער הויף אין אשדוד. 8,000 גערער חסידים וואוינען אין אשדוד, 6,000 בעלזער חסידים און 4,000 וויזשניצער חסידים (אין קווארטאל 7).

אַשדוד הייסט נאָך איינער פון די פינף שטעט פון די פלשתים. מער פון די פרי טעג איז געווען אַ פּאָרט שטאָט און איינער פון די אנגעזעענסטע סימבאָלס פון דער שטאָט איז אַ פּאָרט פון אַשדוד, איינער פון די דרייַ אינדוסטריעלע פּאָרטן פון ישראל (צוזאמען מיט די חיפֿה און אילת פארטן).

שוין פון אנפאנג, איז אַשדוד געווארן אַ שטאָט וואס נעמט אריין אימיגראנטן און איז  געבויט געווארן דורך אימיגראנטן,

## געשיכטע 
### אוראלט אשדוד 
בערך זעקס מייל דרום־מזרח פון דער שטאָט איז אַן ארכעאלאגישער פּלאַץ, תל אַשדוד, ווו פאַרצייַטיקע באזעצונגען בלייבן געהאלטן אין די געגנט.

### אראבישער יישוב 
אין 1596 איז געווען אינעם געגנט  אַן אַראַביש דאָרף **איסדוד**, מיט אַ באַפעלקערונג פון 430 מענטשן. זיין אָרט ביים ים האט געברענגט צו  אַ פאַרגרעסערטער וויכטיקייַט אין די אָטאָמאַנישע צייַטן, ווען דער ייִשובֿ האט זיך אנטוויקלט צו א שטאָט, מיט א כאַן. אין אנהייב פונעם 20סטן יאָרהונדערט איז דער יישוב שוין געווארן א שטעטל, מיט א באַפעלקערונג פון 5,000 מענטשן, וואס האבן געמאכט פרנסה פון לאנדווירטשאפט און האנדל, און דער ייִשובֿ איז געווארן אַ שטאָטישער צענטער פאר די ארומיגע דערפער. אין מיי 1948, נאָך דעפ בריטישן מאַנדאַט און די פּראָקלאַמאַציע פון מדינת ישראל האט די עגיפטישע ארמיי אינוואדירט און צוגעקומען ביזן "עד הלום" בריק. די עגיפטישע קראפטן האבן זיך צוריקגעצויגן דעם 28סטן אקטאבער 1948 צוזאמען מיט א מערהייט פון די איינוואוינער. בערך 300 איינוואוינער זענען געבליבן און האבן געוויזן  ווייַסע פענער, אָבער זענען פארטריבן אן עזה באַלד דערנאָך.

## טוריזם 
טוריזם אין אַשדוד איז געווען זייער קליין ביז 2000.

קיין אַשדוד קומען אן  טוריסטן יעדן זומער, בעיקר פון פֿראַנקרייַך, וואס האבן געקויפט דירות איבער דער שטאָט.

## ספּאָרט אין אַשדאָד 
* די שטאָט קוישבאל גרופע איז מכבי אשדוד.
* די שטאָט פוסבאל גרופע איז מכבי עירוני אשדוד.

## צווילינג שטעט 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## רעפערענצן 
## וועבלינק 
* אַשדוד מוניציפּאַליטעט וועבזייַטל 

*
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אזיע
ה'תרע"א

## קאלענדאר
## געשעענישן
## געבוירן
* כ"ט אייר - טעדי קאלעק בירגערמייסטער פון ירושלים. (אוועק י"ב טבת ה'תשס"ז)

## נפטר געווארן
בייבל קריטיק

**תנ"ך קריטיקיזם** איז א וויסנשאפטלעכע קריטיקישע צוגאנג צום תנ"ך וואס איז געגרינדעט אויף צוזאמען-פאסטן פארשידענע טעקסטן אין תנ"ך, זייער אינהאלט און סטיל, און לויט דעם באשטימען זיי אנדערע מקורות צו די פארשידענע טעקסטן. דער ערשטער וואס האט אנטפלעקט די צוגאנג, איז געווען דער פילאזאף ברוך שפינאזע, אבער די צוגאנג איז אנטוויקלט געווארן מערער ביים ענדע פון די 19טע י"ה, ווען צווישן זיי איז געווען די פארשערס פון יוליוס ולהויזן.

קאַטעגאָריע:תנ"ך
פניני השער

א הערליכע תורה בלעטל אויף די וואכענדיגע סדרה און נאך, ארויסגעגעבן דורך די תלמידי ישיבה שער התלמוד.

געדרוקט מיט א שווארצע קאליר, און אנטהאלט געווענליך כאטש 8 זייטען, אדער מער, ווערט פארשפרייט בעיקר נאר אין די גרעסערע שולען אין וויליאמסבורג.

פון אירע שענסטע ארטיקלען איז די מאמר שערי מדע פון הרב משה נחום קרויס, ראש מערכת חקר ועיון בתלמוד, וואס ציעט צו זיך מייסטענס ליינער. אויך פארמאגט די גליון פיל אנדערע הערליכע אפטיילונגען, אבער בעיקר איז עס געשטעלט מפרסם צו זיין די דרושים ופלפולים פון הרב אהרן קרויס שליט"א, ראש הישיבה.

לעצטענס איז שוין ארויסגעקומען עטליכע בענדער צוזאמגעבונדען פון די הערליכע גליונות וואס איז שוין ערשינען ביז היינט צוטאגס.

קאטעגאריע:תורה בלעטער
פתח תקוה

**פתח תקוה** איז א שטאט אין דעם צענטער דיסטריקט פון ארץ ישראל, די שטח איז גרויס 39,000 דונעם. געגרינדעט 1878 , ס'האט באקומען די נאמען שטאט אין 1937. לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, פאר דעצעמבער 2005, איז דא אין פתח תקווה 179,400 איינוואוינער. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 3.3 פראצענט. רוב זענען אידן.

די שטאט גרענעצט זיך מיט הוד השרון און רמת השרון פון לינקס, מיט תל אביב פון לינקס-מערב, און מיט בני ברק און גבעת שמואל פון מערב, און פון דרום מיט גני תקוה און קרית אונו.

דיִ שטאָט איז באַקאַנט אלס די מוטער פֿון אַלע ייִשובים װײַל זי איז די עלטסטע פֿון אַלע ייִשובים װאָס זײַנען געגרינדעט געװאָרן אין דער נײַער צײַט. 

און 1984 איז געפענט געווארן נייט-קלאב'ס מיט פראטעסטן וואס האט אנגעהאלטן צוויי יאר, און פתח תקווה איז דא א קאמפלעקס פון שפיטעלער וואס רופט זיך מרכז רפואי רבין, און אירע דריי אפטיילונגען ביילינסאן, שניידער, און גולדה-השרון, דארט זענען די היי-טעק אפטיילונגען פון IBM, Oracle און אויך די עסן פאבריק "אסם".

דער בירגערמייסטער (מעיאר) לשעבר איז אורי אוהד.
דער בירגערמייסטער בהווה איז רמי גרינברעג.
די הויפט רבנים געוויילט שבט תשע"ב זענען הרב מיכה הלוי (אשכנזיש) און הרב בנימין אטיאס (ספרדיש) ברודער פון  אריאל אטיאס.

*
יצחק אהרן קארף

[קליין|250px|דער רבי פארטיפט על ה[תורה ועל העבודה אין קוויטל צימער]]
[קליין|250px|אדמו"ר ממעזשביזש (אינדערמיט מיט א ווייסער [בעקיטשע) בעת פירן טיש פאר זיינע חסידים ארומגענומען, מיט הרב יצחק טווערסקי טאלנער רבי, באסטאן (לינקס) און רבי שלמה גאלדמאן זוועהיל-צאנז (רעכטס).]]
הרב **יצחק אהרן קארף** איז דער מעזשביזשער רבי. ער איז אויך גיא אפיצעלער שטאָט טשאפלען אין באסטאן. 

ער איז אן אייניקל פונעם בעל שם טוב וואס פארשפרייט אידישקייט דורך זיין חסידות פראווען. ער שטאמט פון אסאך תלמידי בעש"ט ווי ליובאוויטש, טשערנאבל, מעזשביזש און זווהיל גזע, און ער איז אן איידעם ביים שומרי אמונים רבי פון ירושלים און בני ברק.

זיין ערשטער זיווג איז געווען שארי רעדסטאן, א טאכטער פון סאמער רעדסטאן, וואס איז פון די גרעסטע ביליאנערן אין דער וועלט, בעל הבית פון ווייאקאם און סי בי עס.

זיין איינפלוס אין דער אידישער געמיינדע אין באסטאן, טראץ דעם וואס ער איז א חסידישער רבי און זיי זענען געשוואוירענע מתנגדים זייענדיג דער הויפט צענטער תלמידים פון ר' יוסף דוב סאלאווייטשיק, שטאמט פון דעם וואס ער איז א געלערענטער און שטארק רעספעקטירטער דענקער, האבנדיג א דאקטאראט און צוויי דיפלאמען אין געזעצן, פון אזעלכע רעספעקטירטע קאלעדזשס ווי הארווארד און קאלומביע אוניווערסיטעט.

ער איז אויך אן אדוואקאט, ביזנעסמאן, דיפלאמאט, עסקן און מחבר ספרים אויף חסידות. 

ער איז א תלמיד פון ישיבה רבנו חיים בערלין און זוועהיל ירושלים ישיבות.

ער האט צוויי שולן אין צוויי באזונדערע געגנטן וואו זיינע חסידים דאווענען אויפן חסידישן נוסח. 

אויך געבט ער ארויס צוויי איינפלוסרייכע אידישע צייטונגען וואכנטליך אין באסאטן, איינס איז א תורה בלאט מיט מודעות בחנם פארטיילט אין די שולן, און איינס איז א צייטונג פאר די געשעפטן.

## וועבלינקען
* דעם רבי'נס וועבזייטל. רעבע.ארג

קארף, יצחק אהרן
קאַטעגאָריע:אייניקלעך פון בעש"ט
ירושלים דיסטריקט

ירושלים דיסטריקט איז איינער פון די זעקס דיסטריקטן אין מדינת ישראל. זיין הויפטשטאט איז ירושלים.

## שטעט 
* בית שמש
* ירושלים

## אוניווערסיטעטן
* די העברעאישער אוניווערסיטעט אין ירושלים

קאטעגאריע:דיסטריקטן אין ישראל
ישראל דיסטריקטן

יעדער **דיסטריקט אין ישראל** האט א הויפטשטאט און באזונדערע פעדעראלע אפטיילונגען ווי געריכטן און נאך,

אין ישראל איז דא זעקס דיסטריקטן (זיבן מיט יהודה ושומרון); דריי זענען שטעטליש: ירושלים, תל אביב, און חיפה, און דריי געאגראפישע דיסטריקטן: צפון, דער צענטער און דרום.

קליין|150px|די זיבן דיסטריקטן

*
צפון דיסטריקט (ישראל)

**צפון דיסטריקט** איז איינער פון די זעקס דיסטריקטן אין מדינת ישראל. זיין הויפטשטאט איז נצרת.

דער דיסטריקט נעמט אריין פון רמת הגולן ביז הרי הכרמל, ער גרעניצט זיך, מערב: מיטלענדישער ים, צפון: לבנון, מזרח: סיריע און ירדן, דרום: יהודה ושומרון דיסטריקט.

דער דיסטריקט האט א גרייס פון 4,473 קוואדראט קילאמעטער

* אטראקציע לאקאלען ווי ים כנרת און הר חרמון, געפינען זיך דארט.

## דעמאגראפיע 
* פאפולאציע: גוט פאר 2005 איז אן ערך פון 1,166,800 איינוואינער
* 609,400 (52%) פון די פאפולאציע זענען אראבער.
* 519,200 (45%) פון די פאפולאציע זענען אידן.
* 38,200 (3%) אנדערע

## שטעט 

קאַטעגאָריע:דיסטריקטן אין ישראל
לוד

**לוד** (אַראַביש: **اللد**  *אַל-לוד*)  איז א שטאָט אין דעם צענטער דיסטריקט פון ישראל.  זיין שטח איז גרויס 12,226 דונאם. ס'האט מיט זיך אסאך היסטאריע, לויטן סטאטיסטיק דעפארטמענט (צענטראלע ביורא פאר סטאטיסטיק) פאר דעצעמבער 2005, איז דא אין לוד 66,600 איינוואינערס. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 0 פראצענט. רוב זענען אידן. אבער ס'איז דא אסאך שלעגערייען צווישן די אראבער מיט זייערע שכנים, ס'איז באוויסט אלץ די קעפיטאל פאר דראג'ס, מ'שלאגט זיך דארט אפילו די פרומע מיט זייערע בתי מדרשים.

די שטאט האט נישט קיין געוויילטן שטאטראט, נאר א קאמיטעט באשטימט פון דער רעגירונג. דער פארזיצער איז מאיר ניצן.

לעבן לוד געפינט זיך בן גוריון פליפעלד, דאס גרעסטע אינטערנאציאנאלע פליפעלד אין ישראל.

לוד ווערט גערעכנט איינע פון די עלטסטע שטעט אין דער וועלט.

## געאגראפיע
די שטָט לוד ליגן אין דעם צענטער פון א טאל, באקאנט אלס דער אונו טאל אָדער "שפלת לוד" אין דעם לשון פון דער משנה. רובֿ פונעם טאָל איז פלאך, אָבער נישט אינגאנצן גראד אזוי קען דאס רעגנוואסער אפרינען אין דעם אילון טייך.

אוראלט לוד ליגט בײַם דרום ברעג פון נחל אילון, בשעת מאָדערנער לוד פאשפרייט זיך נאך מער דרום. אזוי ווי לוד ליגט אין א טאָל אָן נאַטירלעך שוץ, איז ער געווארן זייער גרינג צו ווערן אײַנגענומען.

## געשיכטע
לוד איז שוין באזעצט געווארן אין אוראלטע צייטן, און איז איינע פון די עלטסטע שטעט אין לאנד, וואו עס האט נישט אויפגעהערט א יישוב פון מענטשן. מען האט געפינען איבערבלייב פון א יישוב אין דער נייער שטיין עפאכע. פון דעם איבערבלייב ווײַזט אויס אז די באוואוינער פון לוד אין יענע צייטן האבן געוואוינט אין הייזער געמאכט פון ליים און געארבעט די ערד מיט מעטאַלע געצייַג. די הויפט פראדוקטן וואס זיי האבן געוואקסן זענען ווייץ, גערשטן און לינזן. אין דערצו, האבן זיי געהאלטן סטאדעס פון שאף. 

לוד איז שפעטער געווארן דער גרעסטער און מערסט אנטוויקלטער יישוב אין דעם געגנט.

## שטאט עמבלעם
דעם שטאט עמבלעם האט געפלאנעוועט דער אַרכיטעקט און אינזשעניר וואָלף פּעווסנער. דער עמבלעם איז כּולל עטלעכע מאטיפן:
* צוויי מאַסלינע צווייגן - סימבאליזירט די פילע מאַסלינע וועלדלעך וואָס זענען געווען אַ וויכטיקן באשטאנדטייל פון דער שטאָט'ס עקאנאמיע אין דער פאַרגאַנגענהייַט.

* דער פסוק "ושבו בנים לגבולם" *און די קינדער וועלן אומגעקערן צו זייער גרענעץ* (ירמיהו קאפיטל לא, טו) סימבאליזירט א שטאט  וואס נעמט אויף אימיגראנטן.

* אן אַנטיקער טויער - אַ סימבאָל פון דער שטאט'ס לאנגע היסטאריע.

* א געאקערט פעלד - סימבאליזירט די לאַנדווירטשאַפטלעכע סביבה וואו די שטאָט ליגט.

* א גרויסער בוים.

## צווילינג שטעט
* 
* 

## זעט אויך 
* לוד באן סטאנציע

## וועבלינק
* לוד מוניציפאליטעט וועבזייטל
דאנציג

**דאנציג** (פויליש:*Gdańsk* גדאַנסק) איז א פארט שטאט אין פוילן.

דאנציג איז אמאל געווען א גרויסע האנדעלס צענטער.

קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אייראפע
מאיר פרוש

קליין|250px|מאיר פרוש
**מאיר פרוש** (געב' כ"א סיון ה'תשט"ו, 11טן יוני 1955) איז א כנסת דעפוטאט פון יהדות התורה זייט 1996 און א מיטגליד אין דעם ירושלימער שטאטראט. 

ער איז א געווען א באיאנער חסיד און ער האט געדינט אלס זעלנער אין צה"ל. היינט וואוינט ער אין רוממה, ירושלים.

## לעבנסגעשיכט 
מאיר פרוש איז געבוירן אין ירושלים, א זון פון מנחם פרוש, לאנג יעריגער פירער פון אגודת ישראל אין ירושלים. ער האט געלערנט אין דער סלאבאדקער ישיבה אין בני ברק. ער איז אן איידעם פון נחום יואל האלפערין פוו בני ברק. ער איז אמאל געווען וויצע-בירגערמייסטער פון ירושלים.

## פאליטיק
מאיר פרוש געהערט צו דער "שלומי אמונים" פֿראקציע אין אגודת ישראל. ער איז 13 יאר געווען א דעלעגאט פון שלומי אמונים אין דער ירושלימער שטאטראט, זיבן פון זיי אלס וויצע-בירגערמייסטער, פאראנטווארטלעך איבער דעם פארבעסערן די שטאט, חרדישן חינוך און פלאנירונג און בויען.

פון 2001 ביז 2003 איז ער געווען וויצע-מיניסטער פון קאנסטרוקציע; אין זיין קאדענץ האט מען געבויט טויזנטער דירות פארן חרדישן סעקטאר.

צו די 2008 מוניציפאלישע וואלן האט פרוש קאנדידירט  פאר בירגערמייסטער פון ירושלים.

פרוש פירט די כשרות ארגאניזאציע פון  "אגודת ישראל". צוזאמען מיט זיין פאטער, מנחם פרוש, האט ער געגרינדעט די "המבשר" צייטונג.

ביז 2007 איז פרוש געווען א באיאנער חסיד, אבער ער איבערגעלאזט דאס חסידות ווען ער האט געשטיצט מאיר רובינשטיין ווען ער האט קאנדידירט צו ווערן בירגערמייסטער פון ביתר עילית קעגן יצחק פינדרוס וועמען דער באיאנער רבי האט געשטיצט. דערנאך איז ער געווארן נאנט צום וויזשניץ-מאנסי חסידות און האט אויך געפארן אויף א נסיעה צו רבי מאטעלע האגער אויף ראש השנה.

## משפחה 
מאיר פרוש און זיין ווייב רחל האבן צוועלף קינדער. זייער עלצטע קינד, שרוליק, איז געוויילט געווארן בירגערמייסטער פון אלעד אין 2013.

## רעפערענצן 
קאטעגאריע:כנסת דעפוטאטן
קאַטעגאָריע:פרומע פאליטיקער
קאַטעגאָריע:חרדים
קאַטעגאָריע:אגודת ישראל
אלף המגן

א הערליכע לומדישע תורה בלעטל ארויסגעגעבן דורך תלמידים פון הרב נחום מאיר גערמאן שליט"א ר"מ אין מתיבתא עץ חיים ד'באבוב, נאכגעדרוקט זיינע הערליכע חומש רש"י שיעורים.

עס פארמאגט פיר זייטען, געדרוקט שווארץ אויף ווייס, אבער די עיקר פונעם גליון איז די רייכע אינהאלט וואס עס פארמאגט.

די ענינים וואס ווערן דארט אויסגעשמועסט זענען אינטערסאנטע לומדישע שמועסן, וואס די לומדישע וועלט פאסמאקעוועט זיך דערמיט.

קאטעגאריע:תורה בלעטער
קאטעגאריע:באבוב
שערי חסד

קליין|איינער פון די גרינס געסלעך אין דעם קוואַרטל

**שערי חסד** געגנט איז אן אלטע געגנט אין ירושלים, וואו אסאך גדולים האבן געוואוינט דארט, געגרינדעט און תרס"ח ס'געפינט זיך אין שכינות מיט שכונת רחביה.

די הויפט שול, וואס מ'האט געעפנט ביי דער גרינדונג פונעם געגנט, איז די **גר"א שול**, וואו עס געפינט זיך די "שטיבלעך" פאר מנינים.
אין תר"ץ האבן די חסידים אויפגעשטעלט די **קהל חסידים** שול.

פון די גדולים וואס האבן דארטען געלעבט זענען: 
* הרב שלמה זלמן אויערבאך
* הרב שלום שוואדראן

די ישיבה מעלות התורה פון רבי שמואל אויערבאך איז דארט, אויך די "מדרש שמואל" ישיבה פון הרב בנימין מאסקאוויטש.
איילבירט

קליין|250px|אן איילבירט פארקויפער אין טערקיי
**איילבירט** אדער **מאַסלינע** (*זייטונע*: ירושאלמיש (פון אראביש זיתון):) איז א פרי וואס שטאמט פון די לענדער ארום דעם מיטלענדישן ים. מען עסט אים נאך וואס מען זויערט אים. פון איילבירטן מאכט מען בוימל. אן איילבירט בוים קען בלייבן לעבן מער ווי 1,000 יאר.

איילבירט איז איינע פון די שבעת המינים.

## אין דער תורה 
דער חומש דערציילט אין פרשת נח אז נח האט ארויסגעשיקט א טויב פון דער תיבה, און זי איז צוריקגעקומען מיט אן איילבירט צווייג אין איר מויל. דאס איז געווען א סימן אז דאס מבול וואסער ווערט נידעריקער און מען קען באלד אראפגיין פון דער תיבה.

## בדיקת תולעים 
אין דעם **איילבירט** קען זיך געפינען גאנץ עפטערס אינסעקטן (שרצים). ווען עס געפינט זיך טונקעלע פלעקן אינדרויסן פון דעם **איילבירט**, דארף מען עס נאך קאנטראלירן דורך אויפשניידן ביים ארט פון פלעק ביז אינווענדיק, אויב דער פלעק געפינט זיך אויך אויף דעם פלייש פון אינווענדיק איז דאס א באווייז אז דער **איילבירט** איז ווערמיג. אין דער ראסע **סאהרי** (Souri) געפינט מער עפטער ווערמיגע פרוכט, דאגעגן אין דער ראסע **מאנזאנילוי** (Manzanillo) וועלכע זענען גרעסערע פרוכט געפינט זיך מינדער ווערם. שווארצע **איילבירטן** זענען שווער צו קאנטראלירן וויבאלד עס איז שווער צו דערקענען צו דאס פלייש איז פלעקיג איבער זייער שווארצע פארב. 
 
## מצוות התלויות בארץ 
דער **איילבירט** איז פון די פרוכט וואס וואקסט אין א ברייטן פארנעם אין ארץ ישראל, און מען דארף מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות, שמיטה.

## שמיטה 
דער דאטום וואס פאלט אויף דעם **איילבירט** די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש אב פון דעם זיבעטן יאר, וויבאלד דעמאלס הייבט שוין אָן צו צייטיגן די ביליגערע ראסען. דער ראסע **מאנזאנילוי** וועלכער ווערט פיל געברויכט פאר שימורים צייטיגט אין חודש אלול, און דער ראסע **סאהרי** הערשט אין חודש תשרי פון אכטן יאר.

## רעפערענצען 
קאַטעגאָריע:פרוכט
קאַטעגאָריע:פרוכט פון ארץ ישראל
מבאר רבותינו

**מבאר רבותינו** איז  א תורה בלעטל ארויסגעגעבן דורך הרב חיים אליהו פאללאק, מח"ס "מבאר השבת", אונטערן נאמען פון קהל אפסי ארץ ד'נאנאש.

הגם עס איז פון די איינציגסטע גליונות וואס האלטן זיך נאך צום אלטמאדישן שטייגער, און איז געדרוקט שווארץ אויף ווייס, ציט עס צו זיך פילצאליגע היימישע ליינער, צוליב די פילע אינהאלטסרייכע מאמרים וואס עס פארמאגט.

די שענסטע מדור איז באקאנט אלס "מבאר השבת", מלוקט און צוזאמגענומען אלץ וואס שייך דעם הייליגן שבת, אנגעהויבן פון הכנה צום שבת, און יעצט האלט עס ערגעץ אינמיטען די זמירות פון פרייטאג צו נאכטס. עס איז שוין ארויסגעקומען פאראיאר א הערליכע באנד "מבאר השבת" שיין אויפגעזעצט און איבערבאארבעט די מאמרים אויף שבת.

אויך איז דא וועכענטליך א  מאמר אויף א יארצייט פון א צדיק וואס געפאלט אויס די קומענדיגע וואך, וואס פון דעם איז אויך ארויסקומען א ספר, און נאך א אינטערסאנטע מדור איז "נפלאות מתורתיך", וואס דארף אויפציווייזן אז אלע נייע ערפינדונגען און היינטיגע חכמות געפונט מען שוין באמת אין דברי חז"ל, פילע לויבן אויס דעם מאמר, אבער רעדן זיך אפ אז נישט אלץ פארשטייט וואס ער שרייבט דארט, אבער אנדערע קריטיקירן עס אלץ נאריש און נאאיוו, און מאכן עס אינגאנצען אוועק.

## וועבלינקען
* אשכול אויף חדשות אנש אנאליזירנדיג די גליון 

קאטעגאריע:תורה בלעטער
קאטעגאריע:נאנאש
גינת ורדים

א שיינע תורה בלעטל וואס פלעגט ארויסגעגעבן ווערן דורך די זאלי פראקציע אין סאטמאר, וואס ארונים און זאלונים און אלוועלטליכע אידען צוגלייך פלעגן עס באוואונדערן, און היינט צוטאגס באדויערן אויף איר פארשוואונדען ווערן פון די מאפע.

עס האט אנגעהויבן צו ערשיינען אין זוממער שנת תשס"ד, אנגעבליך אלץ א אומפארטייאישע בלעטל, און האט אפילו כמעט נישט געהאט קיין תורות פון סאטמארע רבי הרב זלמן לייב טייטלבוים, און אויך גאר ווינציג פון סאטמארע רבי בעל ברך משה זצ"ל.

עס האט אבער געהאט עטליכע גאר ציענדע ארטיקלען וואס מענטשען פלעגן זיך פאסמאקעווען דערמיט, איבערהויפט די מאמר "מאוצר המנוצר" אויפן ערשטן זייט, וואס פלעגט צוציען צו זיך גאר אסאך ליינערס.

די שרייבער פונעם יארצייט פלעגט זיין איינער ישכר בעריש ווייס וואס איז לעצטענס אריבער צום אנדערען שטארק פאפולערן בלעטל עלים לתרופה, בלייבענדיג אן קיין שטאך ארבייט.

היינט איז דאס א פאפולערע קובץ פאר חידושי תורה און תורה'דיגע נושאים וואס עס קומט ארויף על שולחן מלכים מאן מלכי רבנן.

קאַטעגאָריע:תורה בלעטער
קאַטעגאָריע:סאטמאר
מים אחרונים

left|thumb|250px|א טראדיציאנאלע שיסל פאר מים אחרונים**מים אחרונים** איז די פליכט וואס חז"ל האבן געהייסן זיך צו אפ-וואשן די הענט ווען מ'ענדיגט א סעודה פון ברויט, איידער מ'זאגט די ברכת המזון.

עס רופט זיך מים "אחרונים", וואס מיינט "לעצטע" וואסער, וויבאלד עס זענען די מים "ראשונים", וואס איז נטילת ידים איידער די סעודה, און אויך מים "אמצעים", צווישן פיש און פלייש, וואס איז בלויז וואלונטירליך (א רשות).

עס זענען דא צוויי טעמים דערפאר, איינס ווייל די חז"ל זאגן אין מסכת ברכות אז ווען מ'עסט ברויט, זאל מען איינטינקען די ברויט אין זאלץ, אין די צייטן פון די גמרא איז די מערהייט פון זאלץ געקומען פון סדום ביים ים המלח, אט די זאלץ הייסט "מלח סדומית", די זאלץ האט א שעדליכקייט אז אויב עס רירט אן די אויגן קען מען בלינד ווערן דערפון, כאטשיג די שאנסן זענען ווינציג, ווייל די שעדליכע חלק איז נאר א ברעקל און א הויפן, איז עס פארט א ריזיקע, דעריבער כדי צו פארמיידן א סכנה מוז מען אפוואשן די שעדליכע זאלץ.

די צווייטע טעם איז ווייל נאכן עסן זענען די הענט פארשמירט, דאס רופט זיך אין גמרא "זוהמא", דעריבער אלס כבוד צו גאט איידער מ'בענטשט זאל מען זיין זויבער רייניגט מען זיך אפ די הענט.

תוספות זאגט אז אין זיינע ערטער האט מען זיך נישט געוואשן מים אחרונים ווייל עס האט זיך נישט געפונען די שעדליכע מלח סדומית.

אויך די טעם פון זויבערע הענט איז נישט נוגע ווייל מ'עסט דאך מיט א לעפל אדער גאפל, א זאך וואס איז נישט געווען איינגעפירט בימי התלמוד.

אבער עס שטייט אין שלחן ערוך אז עס זענען דא נאך טעמים ע"פ קבלה דעריבער זאל מען מקפיד זיין זיך יא צו וואשן.

היינטיגע צייטן פירן זיך יעדער זיך צו וואשן מים אחרונים.

קאטעגאריע:מצוות און מנהגים
הליכות ציון

א הלכה'דיגע בלעטל, פסקי דינים העומדים על הפרק, ארויסגעגעבן דורך מערכת הליכות ציון דבאבוב, און איז געשטעלט אויף די שיעורים פון באבובע דיין.
קאטעגאריע:תורה בלעטער
קאטעגאריע:באבוב
בשבילי הפרשה

א תורה בלעטל אויף די וואכעדיגע סדרה, ארויסגעגעבן אנגעבליך דורך כיתה ט' פון ישיבת באבוב בני ציון, אבער איז צו הערליך צו גלייבן אז עס מאכן עס טאקע כיתה ט' יונגלעך.

עס פארמאגט אינגאנצען 2 זייטען שווארץ אויף ווייס, אבער עס איז מלא תוכן, פיל מער פון אנדערע וואס האבן 4 זייטען אדער מער.

געווענליך האט עס 1 לאנגע מאמר אויף א פסוק אין די פרשה, אדורכטוהענדיג די פסוק באספקלריית הפוסקים.

קאטעגאריע:תורה בלעטער
קאטעגאריע:באבוב
חיפה דיסטריקט

קליין|חיפה
**חיפה דיסטריקט** איז איינער פון די זעקס דיסטריקטן פון מדינת ישראל. דער דיסטריקט נעמט אריין די שטעט ארום חיפה. און די הויפט שטאט איז חיפה.

* באפעלקערונג פונעם דיסטריקט גוט פאר 2003 איז 846,000 איינוואינער.

## שטעט 
קאטעגאריע:דיסטריקטן אין ישראל
צענטער דיסטריקט (ישראל)

**צענטער דיסטריקט** איז איינער פון די זעקס דיסטריקטן אין מדינת ישראל. זיין הויפטשטאט איז רמלה.

## דעמאגראפיע 
* פאפולאציע: גוט פאר 2005 איז אן ערך פון 1,613,700 איינוואינער
* 1,423,000 (88%) פון די פאפולאציע זענען אידן.
* 130,100 (8%) פון די פאפולאציע זענען אראבער.
* 60,600 (4%) אנדערע

* גרייס: 1,294 קוואדראט קילאמעטער

## שטעט 
קאַטעגאָריע:דיסטריקטן אין ישראל
תל אביב דיסטריקט

קליין|מאפע פון תל אביב דיסטריקט
**תל אביב דיסטריקט** איז איינער פון די זעקס דיסטריקטן אין מדינת ישראל. זיין הויפט שטאט איז תל אביב.

## אוניווערסיטעטן 
* בר אילן אוניווערסיטעט
* תל אביב אוניווערסיטעט

## אונטער־ראיאנען אין תל אביב דיסטריקט 
### שטעט 
### לאקאלע ראטן 
* אזור
* כפר שמריהו

## זעט אויך
* ישראל דיסטריקטן

קאטעגאריע:דיסטריקטן אין ישראל
טללי אורות

**טללי אורות** איז א וועכענטליכע תורה בלעטל, ארויסגעגעבן דורך צעירי אברכים דבאבוב 45.

ערשיינט אין א קאלירפולע פארמאט, מלא תוכן וחן, הגם בעיקר באבובע ענינים, איז עס אבער רייך און שיין בייארבעט, פארמאגט צווישן 4 און 6 זייטען.
קאטעגאריע:תורה בלעטער
קאטעגאריע:באבוב
משמרת חומותינו

'**משמרת חומותינו**' איז א השקפה בלעטל אקעגן די וויליאמסבורגע עירוב, אנטהאלט 4 זייטען שווארץ אויף ווייס, און ארויסגעגעבן דורך וועד משמרת הדת והשבת.

די קעפל לויטעט: "מאמרים בהשקפה והלכה נגד העירוב שנעשה ע"י יחידים נגד רוב רבני העיר ורוב הציבור".
קאטעגאריע:תורה בלעטער
קאטעגאריע:עירוב
ערד, ישראל

**עַרָד** איז א שטאט אין דרום דיסטריקט פון מדינת ישראל. ס'גרעניצט זיך מיט מדבר יהודה, די שטח איז גרויס 90,000 דונאם. און איז דער איינציקסטער אנטוויקלונג שטאט, וואס האט געהאט סוקסעס. ס'האט באקומען די נאמען שטאט אין 1995. לויט דעם צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק (הלשכה המרכזית לסטטיסטיקה) פאר דעצעמבער 2005, איז דא אין ערד 23,300 איינוואינער. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 0.8 פראצענט. רוב זענען אידען.

ס'איז אויך באקאנט צוליב די פילע רבנים וואס קומען פאר אפרוה אהין. וואס איז נאנט צו ים המלח

* דער בירגערמייסטער איז יאיר מעיין.

ערד האט א גערער ישיבה, "לב שמחה", וואס יצחק דוד טייטלבוים פון לאנדאן האט אויפגעשטעלט.
דרום דיסטריקט (ישראל)

**דרום דיסטריקט** איז איינער פון די זעקס דיסטריקטן אין ישראל. זיין הויפטשטאט איז באר שבע.

דער דיסטריקט נעמט אריין די גאנצע נגב געגנט.

דער בן גוריון אוניווערסיטעט איז אין דעם דיסטריקט.

## שטעט 
קאטעגאריע:דיסטריקטן אין ישראל
אחדות (תורה בלאט)

**אחדות** איז א תורה בלעטל אין העברעיש און אין אידיש, געווידמעט איבער די געברויכן פון בחורים, עס ווערט ארויסגעגעבן דורך דעם ארגאנאזאציע "חיים של תורה", דער עורך פון די בטאון אין אידיש איז הרב דוד וועבער.

דאס קעפל לויטעט: "לימוד דרכי חשיבה לגישה חינוכית - תורנית, בעולמו של בן ישיבה".

דאס אידישע בלעטל האט אויף דער 1טער זייט "פרקי מחשבה למעשה" פון הרב ישראל אהרנסון, "דבר העורך" , 2טע און 3טע זייט אן אינטערסאנטע מעשה מיט א מוסר השכל פון הרב ד. מרגליות, די לעצטע זייט "אוזן שומעת" הילף פאר בחורים.

ווי אויך ערשיינען פון צייט צו צייט אנדערע ארטיקלען און ערציילונגען געווידמעט פאר בחורים.
קאטעגאריע:תורה בלעטער
קאטעגאריע:בעלזא
המאזנים

**מאסף חידו"ת המאזנים** איז א תורה'דיגע אויסגאבע, וואס קומט ארויס פון צייט צו צייט.

דער רעדאקטאר איז הרב שמואל זאנוויל מרדכי שווארץ פון מאנרא, וואס לערנט אין כולל ויואל משה סאטמאר אין קרית יואל.קאטעגאריע:תורה בלעטער
קאַטעגאָריע:אידישע היסטאריע
קאַטעגאָריע:קרית יואל
דימונה

**דימונה** איז א שטאָט אין דעם דרום דיסטריקט אין מדינת ישראל,  געגרינדעט אין 1955. זי האט באקומען דעם נאמען שטאט אין 1969. לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק  פאר דעצעמבער 2005, האט דימונה 32,500 איינוואינער. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 0.6 פראצענט. רוב זענען אידן. דארט איז אויך דער צענטער פאר אפריקאנער וואס טענה'ען אז זיי שטאמען פון שבט יהודה.

דימונה איז  36 ק"מ דרום פון באר שבע, און 35 ק"מ מערב פון ים המלח. אין דעצעמבער 2005 איז די באן אויסגעברייטערט געווארן ביז דימונה, מיטן ציל (אין א גראנדיזן פראיעקט וואס די ישראל באנען האט אונטערגענומען) עס אויסצוברייטערן ביזן ווייטן דרום אילת. 

דימונה איז באקאנט פאר דעם שכינות'דיגן פארשונג צענטער פאר נוקלעארע וואפן וואס איז 10 קילאמעטער דרום-זייט פון שטאָט.

איינע פון די דערמאנונגען אז מ'וואינט נעבען א נוקרעאלע פלענט, איז געווען אויגוסט 2004 ווען "לוגאל" א טאבלעט וואס מינימיזירט די קאנצעקווענצען פון א ראדיו-אקטיוו ארויסרין, איז אויסגעטיילט געווארן פאר אלע איינוואינער, טייל זאגען אז ס'איז געווען דעמאלט'ס א ארויסרינונג, נאר די רעגירונג האט נישט געוואלט דערשרעקען די מענטשען, און געזאגט אז ס'איז נאר א באווארענונג.

## עקאנאמיע
אין דעם דימונה געגנט זענען אויפגעשטעלט עטלעכע גרויסע פאבריקן, אַרייַנגערעכנט די ים-המלח ווערקן, ראָטעם אַמפערט ווערקן, חיפֿה כעמיקאַליעס און דער נוקלעאַר פארשונג אינסטיטוט. בייַם אַרייַנגאַנג צו דער שטאָט איז א גרויסער איינקויף צענטער וואס פארנעמט אַ שטח פון 16,000 קוואדראט מעטער.

## צווילינג שטעט
* , 1975
* 

## וועבלינק
* באַאַמטער וועבזייַטל פון דער מוניציפאליטעט פון דימונה
נתיבות

קליין|נתיבות
**נתיבות** איז א שטאט אין די דרום דיסטריקט אין מדינת ישראל,  געגרינדעט אין 1956, באקומען די נאמען שטאט אין 2000, לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, פאר דעצעמבער 2005, איז דא אין נתיבות 24,300 איינוואוינער. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 2.6 פראצענט. רוב זענען אידן. באבא סאלי וואס האט באקאנט געמאכט די שטאט האט דארט געוואוינט און דארט איז זיין ציון.

* דער בירגערמייסטער (מעיאר) פון שטאט איז יחיאל זוהר.

ישיבת הנגב געפינט זיך אין נתיבות.
קרית גת

**קִריַת גת** איז א שטאט אין דרום דיסטריקט אין מדינת ישראל, די באָדן איז גרויס  17,102 דונאם. די שטאט איז געגרינדעט אין 1954, באקומען דעם סטאטוס פון א שטאט אין 1972, לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק פאר סעפטעמבער 2013, איז דא אין קרית גת 52,709 איינוואינער. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 0.5 פראצענט. רוב זענען אידן.

דער בירגערמייסטער פון שטאט איז כּפיר סוויסא.

## היסטאריע
די שטאט איז געבויט געווארן אלס אן איבערגאנגס לאגער (מעברה), וואס פון דעם איז שפעטער געווארן די שטאט. דער נאמען נעמט זיך אויפן נאמען פון דער שטאט "גת" פון די פלשתים, וואס ארכעאלאגן טענהן עס איז א טעות.

דער ערשטער רב פון דער שטאט, וואס האט געדינט אסאך יארן, איז געווען הגה"ק רבי שלום דערמער זיע"א, פריער רב פון טירגוי ניאמץ. ער האט לוחם געווין במסירות נפש אויף שמירת שבת.

היינט צו טאגס וואוינען אין קריית גת הונדערטער חרדישע משפחות (הויפטזעכליך חסידישע) בעלזא, גור און נאך. אין קריית גת געפינט זיך אויך די הויפטקווארטיר פונעם קרעטשענעווער-קריית גת הויף, אין הויפט פונעם רבי'ן, רבי ישראל ניסן ראזנבוים וואס האט אויפגעשטעלט דארט א שיינע געמיינדע פון צענדליגע משפחות מיט מוסדות.

## טראנספארטאציע
לעבן דער שטאט געפינט זיך שאסיי 40 טעקסט=סימבאל פון שאסיי 40|לא ממוסגר|25x25פיקס, וואס פארט קיין באר שבע, רחובות און צום צענטער. שאסיי 35 קיין אשדוד, אשקלון, בית שמש. אויך כביש שש טעקסט=סימבאל פון שאסיי 40|לא ממוסגר|25x25פיקס, פארט אריבער נעבן שטאט, און האט פארבינדונגס שאסייען מיט קריית גת.

ישראל באנען האט א באן סטאנציע אין שטאט, וואס געפונט זיך אויף דער באר שבע-תל אביב רוטע.

## וועבלינק
* די אפיציעלע וועבסייט
קרית מלאכי

**קריַת מלאכי** איז א שטאט אין דרום דיסטריקט אין מדינת ישראל, די באָדן איז גרויס 5,000 דונאם. געגרינדעט אין 1950, באקומען דעם סטאטוס שטאט אין 1998, לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק (הלשכה המרכזית לסטטיסטיקה) פאר דעצעמבער 2005, איז דא אין קריית מלאכי 19,400 איינוואינער. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 0.1 פראצענט. רוב זענען אידן.

דער פרעזידענט פון מדינת ישראל משה קצב איז געווען דער 3טער בירגערמייסטער.

* דער בירגערמייסטער (מעיאר) פון שטאט איז אליהו (לאלא) זוהר.

## וועבלינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל
רהט

**רהט** איז א שטאט אין די דרום דיסטריקט אין מדינת ישראל, די באָדן איז גרויס  8,560 דונאם. געגרינדעט אין 1972, באקומען די נאמען שטאט אין 1994, לויט דעם צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק () פאר דעצעמבער 2005, איז דא אין רהט 38,900 איינוואינער. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי פיר פראצענט. רוב זענען מוסולמענער.

רהט איז די ערשטע שטאט פון בעדואינער, וואס מ'האט זיי ספעציעל געבויט. די שטאט איז 12 קילאמעטער צפון-זייט פון באר שבע, נאנט צו קיבוץ משמר הנגב.

* דער בירגערמייסטער (מעיאר) פון שטאט איז פאיז אבו צהביאן.
שדרות

**שדרות** איז א שטאט אין די דרום דיסטריקט אין מדינת ישראל, די באָדן איז גרויס  5,000 דונאם. געגרינדעט אין 1953, באקומען דעם נאמען שטאט אין 1996, לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, פאר דעצעמבער 2005, איז דא אין שדרות 20,000 איינוואוינער. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 0.2 פראצענט. רוב זענען אידן. די שטאט האט אריינגענימען במשך די יארן אסאך אימיגראנטען, איינע פון די באקאנטע איז עמיר פרץ די היינטיגע דעפענ'ס מיניסטער - שר בטחון.

די שטאט איז א קילאמעטער ווייט פון עזה, און אין די אינטיפאדא איז דאס געווען א ציהל פאר אסאך קסאמים רעקעטען, און אפילו היינט (2007) איז די שטאט אין א רויטע אלערט (צבע אדום) וואס  20 סעקונדען פאר א ראקעט הערט מען פייפען, עמיר פרץ וואס וואינט דארט האט עס שוין אויך מיטגעהאלטען אסאך מאָל. http://www.nrg.co.il/online/1/ART1/505/698.html  ער איז אויך געווען די מעיאר פון שטאט.

* דער בירגערמייסטער (מעיאר) פון שדרות איז אלון דוידי.

## וועבלינקס 
* די אפיציעלע וועבסייט
רפואה

[left|thumb|250px|דער סימבאל פון [דאקטאריי און רפואה.]]
**רפואה** אדער **היילן**  איז די פראבע צו טוישן פון קראנק צוריק צו געזונט. דאס איז דער פראצעס וויאזוי צעלן אין דער קערפער באנייען זיך צו פארקלענערן א וואונד.

*
קאַטעגאָריע:געוועב
קאַטעגאָריע:פיזיאלאגיע
קאַטעגאָריע:געזונט
אברהם זרביב

**אברהם זרביב** איז א  ספרדישער בחור וואס ארבעט פאר די ירושלים קנאים און אלע מערכות. קעגן נחל החרדי, אתרא קדישא און איצט דינט ער הויז ארעסט ביז זיין משפט איז פארטיק, וועגן א מסירה אז ער ווילדעוועט און העצט קעגן קלעצקין. 

ער איז א תלמיד פון ר' שלמה זלמן אויערבאךס ישיבה קול תורה. 

## רעפערענצן 
* אברהם זרביב ביי בחדרי חרדים

זרביב
הכל בסדר

**הכל בסדר** איז א בוך און א פאפולערער אידישער טעלעפאן האט ליין פאר חרדישע פרוי צו געבן הילף און עצה וויאזוי אומציגיין און אנפירן מיט הויז ווערטשאפט. 

דאס ווערט אנגעפירט דורך חרדישע ווייבער פון וויליאמסבורג. און װערט אנגעפירט אונטער די אויפזיכט פון א חשובן רב.
מאיר אמסעל

הרב **מאיר אמסעל** (ניידאָרף, ח' טבת ה'תרס"ז – ניו יארק, כ"ג טבת ה'תשס"ז) איז געווען דער רעדאקטאר פון דעם מאנאטליכן תורה-זשורנאל "המאור".

## ערשטע יארן
הרב מאיר אַמסעל איז געבוירן געווארן אין ניידאָרף, סלאוואקיי, ח’ טבת תרס”ז צו זיין פאָטער, אברהם אַמסעל, א שוחט אין קאשוי. ער איז געווען או אור-אייניקל פון רבי’ן ר’ אלימלך פון ליזשענסק זי”ע, ווי אויך פון רבי’ן ר’ העשיל פון קראקע, פון מהר”ל פון פּראג און פון סמיכת חכמים.

ווען ער איז געווען נאך יונג האט זיך זיין משפחה אַריבערגעצויגן פון ניידארף אין קאשוי. דארטן איז ער געווארן נאנט צו די גדולי התורה והחסידות דעם ראַדאָמישלער רב, און דעם סטראפקאווער רב א זון, זון פון שינאווער רב.

## המאור
עס איז באקאנט אז דער בעל ויואל משה פון סאטמאר זי"ע פלעגט זיך פיל באנוצן מיט אים מפרסם צו זיינע הוראות אינעם המאור, [הגם ער ער האט געהערט צו חב"ד], און אמאל ווען ער האט זיך באקלאגט פאר'ן סאטמארער רב אז האט ער האט אויסצושטיין פילע קריטיק אויף די מאמרים, האט אים דער רבי געזאגט בצחות לשונו: "וואס ווילסטו? נאכ'ן "המאור" קומט דאך די "מלחמת ה'"!".

## פטירה
ביים עלטער פון 100 יאר איז ער נפטר געווארן, ש"ק פ' שמות (כ"ג טבת) תשס"ז.

איינמאל ווען ער האט זיך זייער שטארק אנגענומען פאר סאטמאר בנוגע דער מחלוקה פון קלויזענבורג, און ער איז פונקט אוועקגעפארן קיין קאנעטיקוט, האבן די שונאים פון סאטמאר מודיע געווען - אויך דורך דער אידישער ראדיא - אז הרב מאיר אמסעל ז"ל איז אוועק, און די לויה וועט פארקומען פארנט פון זיין ביהמ"ד "המאור" אויף 50X18 אין בארא פארק אום 9:00 אינדערפרי. אזוי ווי די קאמיוניקאציע דעמאלטסדיגע צייטן איז געווען גאר שוואך, און קיין צעלפאנען איז נאך נישט געווען, האט זיך א ריזיגער עולם דעמאלס פארזאמלט צו זיין לויה, אבער פלוצלינג אינדערפרי האט ער זיך באוויזן א לעבעדיגער בפני כל עם ועדה, און אנגעקומען מיט א טעקסי צו... זיין אייגענער לויה, אין א בחינה פון "בא הרוג ברגליו".

די וועלט זאגט אז מען לאזט ארויס א שם אז איינער איז אוועק (געשטארבן), דעמאלס לעבט ער לאנג. ער האט טאקע נאכדעם נאך לאנג געלעבט און  זוכה געווען צו אריכות ימים ושנים.

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
קאַטעגאָריע:סלאוואקישע יידן
קאַטעגאָריע:רעדאקטארן
מארטין לוטער קינג דיי

**מארטען לוטער קינג דעי** איז א לעגאלע פעדעראלע פייערונג אין די פאראייניקטע שטאטן, ספעציעל געווידמעט צו עהרן און געדענקען די אויפטוען פון דעם שווארצן פירער מארטין לוטער קינג דשוניער. עס איז אום יאנוער 15, דער געבורטס טאג פון קינג.

דער פייערונג איז נישט אזוי ווייט אבזערווירט ווי די גרויסע פייערונגען, צום ביישפיל קרייצמעך אדער דשוליי פאור, נאר בענק און רעגירונג אנשטאלטן זענען פארשלאסן אבער קלענערע געשעפטן אין פירמעס זענען אין אלגעמיין יא אפען.

קאַטעגאָריע:חגאות
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן
82 ליע עוועניו

**82 לי עוועניו**, אדער ווי מ'רופט עס אין קורץ **"עידי טו"** איז דער הויפטקווארטיר פון די סאטמארער זאלוינים, אין וויליאמסבורג, ברוקלין. עס ליגט ביי לי עוועניו צווישן ראדני סטריט און די בי קיו אי הייוועי.

עס באשטייט פון א גרויסן בנין, דער גאנצער אונטערשטער שטאק איז די גרויסע סאטמארער זאלוינים יאטקע, די אויבערשטע שטאקן זענען די אפיסעס אין די הויפט קווארטירן פון די סאטמארער זאלוינים וויליאמסבורגע מוסדות.

היינט צוטאג ווערט עס פארעכנט אלס א זאלוינים הויפטקוואטיר, וויבאלד די מוסדות ווערט געפירט דורך די זאלוינים, די אהרונים האבן זיך געעפנט איין אייגן בוטשער מיט צוויי געשפעטן און אויך אייגענע מוסדות, דארט וואו זייערע אפיסעס זענען אויף 58 לי עווועניו.
קאַטעגאָריע:געביידעס
קאַטעגאָריע:זאלוינים
קאַטעגאָריע:וויליאמסבורג
פרשת שמות

פרשת **שמות** איז די ערשטע פרשה אין ספר שמות, זי קומט נאך פרשת ויחי.

די סדרה דערציילט די שעבוד פון די יידן אין מצרים.

## הפטרה
אין דער הפטרה פון פרשת שמות זענען דא עטלעכע מנהגים. אשכנזים ליינען די נבואה "הבאים ישרש יעקב", וואס דערמאנט די נסים פון  יציאת מצרים, אין ספר ישעיהו, פון פרק  כ"ז פסוק ו ביז פרק  כ"ח פסוק יד, און זענען מוסיף די פסוקים כב-כג אין פרק כ"ט. ספרדים ליינען אין ספר ירמיהו, פון אנהייב ביז פרק ב' פסוק ג דארט ווערט געברענגט ווי דער אויבערשטער האט געמאכט ירמיהו פאר א נביא - אזוי ווי די סדרה דערמאנט ווי משה איז געווארן א נביא. תימנים ליינען אין ספר יחזקאל פרק ט"ז פסוקים א-יד.

## ווען געפאלט שבת פ׳ שמות 
שבת פרשת שמות געפאלט אום די טעג:
הענטשקע

left|thumb|250px|א פאר לעדערנע הענטשקעס
א **הענטשקע** איז א צודעק פאר דער האנט געווענליך אנטקעגן קעלט. ס'איז געמאכט מיט פינף באזונדערע שיידן פאר די פינגערן.

היינט צו טאגס ווערט דאס פיל מער באנוצט פאר אנדערע צוועקן ווי קעלט, א שטייגער ווי אין שפיטעלער דורך דאקטוירים, וואס ברויכן דאס אנטוהען לויטן געזעץ, נישט אריבער צו פירען באקטעריעס פון איין קראנקען צום 2'טן.

קאטעגאריע:קליידונג
האנטוך

א **האנטוך** איז אן אפוויש טיכל, געווענליך אויסצוטרוקענען פון פייכקייט און נאסקייט, אדער פון שמוץ. עס קען זיין גרויס, וואס מען ניצט נאכן באדן, טושן, שווימען און טובל'ן, אדער קליין ספעציעל פאר אפווישן די הענט.

ס'איז פֿארהאן אויך פאפירנע האנטוכער וואס מען ניצט נאר איין מאל.

עס איז צונויפגעשטעלט פון 2 באזונדערע ווערטער "האנד-טוך", און איז פארקירצעט געווארן אויף "האנטוך".

ס'איז פארהאנען דיספּאָוזאַבאַל סארט האנטוכער, ווי סערוויטלעך ענגליש:Napkins, און ווישטוכער ענגליש:Wipes

קאַטעגאָריע:ריינקייט
מארטין לוטער קינג

left|thumb|250px|מארטין לוטער קינג

**מארטין לוטער קינג** איז געווען א שווארצער גלח און בארימטער רעדנער וועלעכע האט געקעמפט פאר די רעכטען פון די שווארצע אין די כ' יארן ווען די שווארצע זענען נאך געווען גערעכנט אלץ צווייטע קלאס בירגער.

די מערסטע איז ער באקאנט מיט זיין בארימטע דרשה אין וואשינגטאן **איך האב א חלום**! ווי ער האט ארויסגעברענגט אז ער האט א חלום אז ווייסע, שווארצע, אידן, קריסטן און מוסילמענער לעבן צוזאמען. יענע דרשה האט געברענגט אסאך שטאלץ פאר די שווארצע באפעלקערונג.

ער האט זיך שטארק ארויסגעזאגט אז מ'זאל קעמפן פאר פרייהייט, אבער נישט מיט מעשי אלימות.

ער איז געשאסען געווארען דורך א ווייסע גוי שטייענדיג אויף א טעראסע אין מעמפיס טענעסי, ווינטער, תשכ"ח.

אין אמעריקע האט מען אנערקענט די אויפטיען פון קינג פאר די שווארצע באפעלקערונג דורך ערקלערן א נאציאנאלע חאגע אין די צייט פון זיין געבורטסטאג מארטין לוטער קינג דעי.

## פריוואטער לעבן 
ער איז געבוירן אלס **מייקל קינג**, אבער זיין פאטער האט שפעטער געטוישט זיין נאמען אין עהרע פונעם דייטשן מארטין לוטער.

## זיינע דרשות 
* אריבער וויעטנאם: א צייט צו ברעכן די שטילקייט
* גיבט אונז די רעכט צו שטימען
* ווי לאנג, נישט לאנג
* איך האב א חלום
* איך בין געווען אויפן שפיץ בארג

## ביבליאגראפיע 
* שפרייזן צו פרייהייט: די מאנטאגאמערי געשיכטע (1958)
* די מאס פון א מענטש (1959)
* שטארקייט צו ליבן (1963)
* פארוואס מיר קענען נישט ווארטן (1964)

## וועבלינקען 
* זיין בארימטע דרשה **איך האב א חלום** לייוו אויף יו־טוב http://www.youtube.com/watch?v=smEqnnklfYs
* זיין לעצטע דרשה איך בין געווען אויפן שפיץ בארג http://www.americanrhetoric.com/speeches/mlkivebeentothemountaintop.htm

קאַטעגאָריע:שווארצע
קאַטעגאָריע:גלחים
אבי שאפראן

ר' **אבי שאפראן** דינט אלס פירשפרעכער פון דער אמעריקאנער אגודת ישראל. 

ער איז א תלמיד פון נר ישראל ישיבה אין באלטימאר, און וואוינט אין סטעטן איילענד. פריער איז ער געווען מנהל פון דער יידישער שולע אין ראוד איילענד.

קאטעגאריע:עסקנים
אידעאלאגיע

אן **אידעאלאגיע** איז א זאמלונג פון צילן און געדאנקען, בפרט אין פאליטיק. מ'קען קוקן אויף אן אידעאלעאגיע ווי א פולשטענדיקע וויזיע, א וועג ווי צו קוקן אויף זאכן, אזוי ווי דער שכל הישר, אדער א זאמלונג פון געדאנקען פארגעשטעלט פון דעם דאמינאנטן קלאס פון א געזעלשאפט צו אלע מיטגלידער פון יענער געזעלשאפט. דער עיקר צוועק פון אן אידעאלאגיע איז פארצולייגן אן ענדערונג אין דער געזעלשאפט, און אנהענגען צו א גרופע אידעאלן ווי ס'איז שוין דא מיטהאלטונג, דורך א נארמאטיוון געדאנק גאנג.

אידעאלאגיעס זענען סיסטעמען פון אבסטראקטן טראכטן אנגעווענדט צו ציבורדיקע ענינים און אזוי מאכט מען דעם באגריף צענטראל צו פאליטיק. יעדע פאליטישע טענדענץ ברענגט מיט נישט בפירושדיקערהייט אן אידעאלאגיע צי זי וועט פראפאנירט צי נישט.

קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע
קאַטעגאָריע:פילאסאפיע