open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1877

## געשעענישן 
* 4טן מערץ - דער מיקראפאן דערפינדן
* 12טן מערץ - דאס פאראייניגטע קעניגרייך אנעקסירט טראנסוואל
* 9טן יולי -דער קראקעט און טעניס קלוב פון ענגלאנד עפנט זיין ערשטן טורניר אין ווימבלדאן, דעמאלסט א פארשטאט פון לאנדאן. 
* 12טן אויגוסט - דער אסטראנאם אסף האל אנטפלעקט דימוס, איינע פון די צוויי לבנות פון מאדים.
* 18טן אויגוסט - דער אסטראנאם אסף האל אנטפלעקט פאבאס, א לבנה פון מאדים.
* 6טן דעצעמבער - די ערשטע אויסגאבע פון די וואשינגטאן פאסט ערשיינט.

## געבוירן 
* 1טן סעפטעמבער - פראנסיס וויליאם אסטאן, בריטישער פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר כעמיע אין 1922 (געש' 1945)

## געשטארבן 
*
1876

## געשעענישן 
* 7טן מערץ - דער פאטענט פון אלעקסאנדער גרעהעם בעל אויפן טעלעפאן באשטעטיקט
* 10טן מערץ - דער ערשטער טעלעפאן שמועס, צווישן אלעקסאנדער גרעהעם בעל און זיין העלפער וואטסאן

## געבוירן 
* 15טן סעפטעמבער - ברונא וואלטער, עסטרייכער־יידישער דיריגענט (נפטר ב-1962)

## געשטארבן 
*
1875

## געשעענישן 
* 12טן יאנואר - קוואנג סו ווערט קייסער פון כינע.

## געבוירן 
* 14טן יאנואר - אלבערט שווייצער, דייטשער טעאלאג, מוזיקאנט, פילאסאף און דאקטער, געווינער פון נאבעל פריז פאר שלום (געש' 1965)
* 2טן פעברואר - פריץ קרייזלר, עסטרייכער פידלער און קאמפאזיטאר (געש' 1962)
* 7טן מערץ - מאריס ראוועל, פראנצויזישער קאמפאזיטאר (געש' 1937)
* 2טן אפריל - וואלטער קרייזלער, אמעריקאנער פאבריקאנט (געש' 1940)
* 8טן אפריל - אלבערט דער ערשטער פון בעלגיע (געש' 1934)
* 26סטן יולי - קארל גוסטאוו יונג, פסיכאלאג (געש' 1961)
* 1טן סעפטעמבער - עדגאר רייס באראז, אמעריקאנער שרייבער, שאפער פון טארזאן (געש' 1950)

## געשטארבן 
* 3טן יוני - זשארזש ביזע, פראנצויזישער קאמפאזיטאר (געב' 1838)
* 31סטן יולי - ענדרו זשאנסאן, דער 17טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1808)
קענט גריביץ

ער איז א לויער אין ראקלענד קאנטי אפסטעיט, זיין היסטאריע איז היבש אינטערעסאנט, זייענדיג אמאל דער דיסטריקט אטורני און זיין רעזיגנירן, און זיין היינטיגע אמט.

קאטעגאריע:אדוואקאטן
פנחס טווערסקי

רבי **פנחס טווערסקי** פון אוסטילע (ה'תר"ם - י"ז אייר ה'תש"ג) איז געווען אן אדמו"ר פון דער טשערנאבילער גזע. זיינע תורות זענען געדרוקט געווארן אין "שארית לפנחס".

ר' פנחס האט געהייראט מרת חנה רחל, די טאכטער פון רבי ישכר דוב רוקח, דער פריערדיגער רב פון בעלזא. דרייסיג יאר איז ער געזעסן אין הויף פון זיין שווער. ביי דער ערשטער וועלט מלחמה, ווען זיין שווער איז געווען אין גלות, איז ר' פיניעלע מיטגעפארן, אין ראצפערט, אין מונקאטש און אין האלאשיץ.

מ'פלעגט אים רופן, ר' פיניעלע פון אוסטילע, וואהלין, דארט וואו ער איז געווען רב פינף יאר, נאך זיין שווער'ס פטירה אין תרפ"ז. ער איז געווען א זון פון ר' מאטעלע פון רחמיסטריווקא און מרת ציזע, א טאכטער פון רבי דוד טווערסקי פון טאלנא. שפעטער איז ער געווארן רב אין פשעמישל, גאליציע, וואו טויזנטער חסידים פלעגן פארן צו אים.

ער איז אומגעקומען ביי דער חורבן אייראפע י"ז אייר תש"ג, צוזאמען מיט זיין ווייב און זעקס קינדער, אין דעם בעלזשיץ פארטיליקונג לאגער.

דאס איינציגע אפשטאם פון אים איז געבליבן א טאכטער, הרבנית טראני ע"ה, די רעבעצין פון ר' יעקב יוסף טווערסקי פון סקווירא, און זיין איינציג געבליבענער אייניקל, דער היינטיגער סקווערער רבי, ר' דוד טווערסקי, האט א נאמען געגעבן דעם תורה פראיעקט **שארית לפנחס** נאך זיין הייליג אנדענק.

## משפחה 
רבי פנחס און זיין ווייב מרת רחל האבן געהאט זעקס זין און צוויי טעכטער:
* הר"ר ישעיה משולם זוסיא הי"ד, אן איידעם ביי זיין פעטער רבי אהרן רוקח פון בעלזא.
* הר"ר יוחנן הי"ד, אן איידעם ביים עצי חיים פון סיגעט.
* הר"ר דוד'ל הי"ד, אן איידעם ביי ר' נפתלי טייטלבוים אבד"ק נירבאטור.
* הר"ר זאב וואלף  הי"ד, איידעם ביי ר' יהושע האלבערשטאם אב"ד דאלינא.
* הר"ר אלכסנדר מאיר  הי"ד, אן איידעם ביי ר' שלום פון ליביטשויב לבית קאריב-בעלזא.
* הר"ר איציקל  הי"ד.

* הרבנית טראני רביצין פון רבי יעקב יוסף טווערסקי פון .
* דאס קינד בתיה רוחמה הי"ד.

## רעפערענצן 
* יצחק אלפסי, *תורת החסידות* (ירושלים, תשס"ז) 318
* מנשה אונגאר, ''אדמורי'ם שנספו בשואה'' (ירושלים, תשס"ז) עמ' 240 -243

קאטעגאריע:רחמיסטריווקא
קאטעגאריע:בעלזא
ערשטער ניווא דאמען

אן **ערשטער־ניווא דאמען** () איז א דאמען ביים העכסטן ניווא פון דער דאמען נאמען סיסטעם פון דער אינטערנעץ. למשל, ביים דאמען www.example.com איז דער ערשטער־ניווא דאמען com.  די ערשטער־ניווא דאמענען ווערן אנגעפירט דורך ICANN (*אינטערנעץ קארפאראציע פאר אסיגנירטע נעמען און נומערן*).

יעדע לאנד האט א קאד פון צוויי בוכשטאבן פאר זיין ערשטן־ניווא דאמען; למשל uk. פארן פאראייניגטן קעניגרייך, il. פאר ישראל, fr.  פאר פראנקרייך, אא"וו.

קאַטעגאָריע:אינטערנעט
דרום-מזרח אזיע

**דרום־מזרח אזיע** איז כולל צוועלף לענדער אין דעם דרום־מזרח טייל פון אזיע. 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (פריער בורמע)
* 
* 
* 

## זעט אויך 
* צענטראלע אזיע
* מזרח אזיע
* דרום אזיע
* מערב אזיע

קאַטעגאָריע:אזיע
1878

## געשעענישן 
* 2טן פעברואר - גריכנלאנד פראקלאמירט מלחמה אויף דער אטאמאנישער אימפעריע
* 19טן פעברואר - דער פאנאגראף ווערט איינגעשריבן אלס פאטענט דורך טאמעס עדיסאן
* 3טן מערץ - בולגאריע ווערט זעלבשטענדיק פון דער אטאמאנישער אימפעריע 
* 4טן יוני - די אטאמאנישע אימפעריע גיט נאך ציפערן פארן פאראייניגטן קעניגרייך
* 13טן יולי - דער קאנגרעס פון ברלין שענקט פולע זעלבשטענדיקייט צו סערביע
* 14טן אקטאבער - געגרינדעט פתח תקווה

## געבוירן 
* 8טן פעברואר - מארטין בובער, פארשער און דענקער (נפ' 1965)
* 22סטן יולי - יאנוש קורטשאק, שרייבער, דאקטער און יידישער מחנך (אומגעקומען 1942)
* 7טן סעפטעמבער - דער מעטראפאליט סטעפאן, א חסיד אומות עולם פאר זיין טייל אין ראטעווען די יידן פון בולגאריע (געש' 1957).
* 18טן דעצעמבער - יאזעף סטאלין, הערשער איבערן סאוועטן פארבאנד (געש' 1953)

## געשטארבן 
*
מיכל יהודה ליפקאוויטש

קליין|180px|הרב מיכל יהודה ליפקאוויטש
הרב **מיכל יהודה ליפקאוויטש** (גבוירן כסלו ה'תרע"ד, דעצעמבער 1913 – כ"ו סיון ה'תשע"א, 27סטן יוני 2011) איז געווען ראש ישיבה פון דער פאנאוועזשער ישיבה קטנה, א מיטגליד פון דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה און איינער פון די פירער פונעם ליטווישן ציבור.

אין זיין לעבן לעפקאוויטש איז געווען גראדע הגאון הגדול, אבער נאך זיין טויט איז ער געווארן א מרן.

## לעבנסגעשיכטע
ר' מיכל יהודה איז געבוירן געווארן כסלו תרע"ד אין וואלאזשין (היינט בעלארוס) צו זיין פאטער רב משה דוד ליפקאוויטש און זיין מוטער חיה. יונגערהייט האט ער געלערנט אין א חדר. אחוץ פון דעם האט זיין פאטער געדונגען פריוואטע מלמדים פון זיין שוואכן געהאלט. ביי די צוועלף יאר איז ער געפארן קיין לידא צו לערנען אין ישיבה הקטנה. ער האט געפייערט זיין בר-מצווה מיט זיינע חברים אין ישיבה, ווען זיינע עלטערן זענען געווען אין וואלאזשין. שפעטער איז ער געפארן אין ווילנע צו לערנען אין דער ראמיילעס ישיבה ביים ראש ישיבה, הרב שלמה היימאן, וועמען ער האט געהאלטן פאר זיין רבי מובהק. נאך דריי יאר איז ער צוריקגעפארן אהיים קיין וואלאזשין, וואו זיין פאטער איז נפטר געווארן אין תרצ"ב.

ל"ג בעומר ת"ש (1940) האט ער געהייראט חוה אסתר גרשונאוויטש, די טאכטער פון רב אברהם יצחק גרשונאוויטש, אב"ד זשאבינקע און ראש ישיבה פון ישיבת תפארת ציון אין בני ברק. דער שדכן איז געווען דער חזון איש, וואס האט אים געפירט אונטער דער חופה. גלייך נאך דער חתונה האט מען אים באשטימט א ר"מ אין ישיבת תפארת ציון. אין דער זעלבער צייט האט ער געלערנט אין דעם "תורת ארץ ישראל" כולל אי פתח תקווה און אינעם זכרון מאיר כולל (היינט הייסט ער "כולל חזון איש". 

## זיינע תלמידים 
צווישן זיינע תלמידים אין ישיבת תפארת ציון זענען געווען:
* הרב חיים קאניעווסקי
* הרב נסים קארעליץ
* הרב מאיר צבי בערגמאן
* הרב דב צבי קארלנשטיין. 
* רבי אברהם גאלדמאן, זוועהילער רבי

## זיין משפחה
רבי מיכל יהודה האט חתונה געהאט מיט חוה אסתר גרשונאוויטש. זייערע קינדער:
* הרב משה דוד ליפקאוויטש, איידעם ביי הרב מרדכי זעליוואנסקי; ער איז משגיח פון ישיבת באר יעקב, משגיח פון ישיבת משכנות התורה, ר"מ אין ישיבת בית דוד און רב פון דער היכל משה שול אין בני ברק.
* הרב אברהם יצחק ליפקאוויטש, איידעם ביי הרב בן ציון פעלמאן פון בני ברק; ער איז א ר"מ אין בית מדרש עליון.
* די ווייב פון רב בנימין ביינוש קארלאַנסקי, ר"מ אין דער פאנאוועזשער ישיבה קטנה (נפטר ז' סיון תשס"ו). זיי האבן אן איידעם הוא יצחק שאול קאניעווסקי, א זון פון  רב חיים קאניעווסקי, און נאך אן איידעם אליעזר שטיינמאן, אן אייניקל פון  הרב אהרון יהודה לייב שטיינמאן און הרב חיים קאניעווסקי.
* די ווייב פון רב בנימין דוד אלישיב, זון פון הרב יוסף שלום אלישיב; ער איז ראש כולל תפארת בחורים, און מחבר פונעם ספר "יד בנימין".
* די ווייב פון  הרב משה אליהו שווארץ, ר"מ אין ישיבת מאור יצחק (חמד).

קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ישראל
קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
קאַטעגאָריע:פאנאוועזשער ישיבה
קאַטעגאָריע:תלמידים פון חזון איש
נינטענדא

**נינטענדאָ** (יאפאניש: 任天堂株式会社; ענגליש: *Nintendo*) איז א  יאפאנישע פירמע וואס פאבריצירט ווידעא שפילן.

די פירמע איז געגרינדעט געווארן דעם 23סטן סעפטעמבער 1889 מיטן צוועק פון מאכן קארטן. אינמיטן דעם 20סטן יארהונדערט האט די פירמער געענדערט איר ריכטונג עטלעכע מאל; צום סוף האבן זיי אנגהויבן פאבריצירן ווידעא שפילן.

## וועבלינקען
* אפיציעלע וועבזייטל פון נינטענדאָ 

קאַטעגאָריע:יאפאן
קאַטעגאָריע:פירמעס
מאנטיס

200px|קליין|מאַנטיס
**מאַנטיס** אדער **פֿאנגשעריק** (וויסנשאפטלעכער נאָמען: *Mantodea*) איז אַ טאלק פון אינסעקטן אין דעם אונטערקלאס פון אינסעקטן מיט לאַנגע און שמאָלע קערפערס. זיי האבן אין קאָפּ צוויי גרויסע אויגן, לאַנגע טאפערלעך און גוטע באוועגלעכקייט. זייערע פאדערשטע פיס זענען גרויס כדי אָנכאַפּן די שפייז. מאַנטיסן זענען נאָענטע משפּחה צו גרילן.

## אויסזען און שפייזונג 
דער אינסעקט האט אַ מאָדנע פּנים, אַנדערש ווי אנדערע אינסעקטן. אויף זיין קליינעם קאָפּ פלאטערן א פאר לאנגע טאפערלעך. פון פאָרנט  האבן זיי צוויי אנכאפנדיקע צוגענאגלטע פיס. די הויפּט שפייז פון דעם מאנטיס איז גרעסערן פונדס זענען היישעריקן און פליגן.

## פארן זיך 
די צייַט ווען דער גרינע מאַנטיס טוט זיך פארן הייבט אן אין פרילינג. אפטמאל, די נקבה פרעסט אויף דעם זכר בשעת'ן פארן.

קאַטעגאָריע:אינסעקטן
2טן יולי

**דעם 2טן יולי** איז דער 183סטער טאג פון יאר (184סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 182 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1957 - ערדציטערניש מיט שטארקייט 7.4 צפון פון טעהראן, איראן, הרגעט 2,500 מענטשן
* 1976 - צפון וויעטנאם און דרום וויעטנאם ווערן פאראייניקט.

## געבוירן 
* 1492 - עליזאבעט טיודאר, ענגלישע פרינצעסין (געש' 1495)
* 1903 - אלעק דאגלעס-היום, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 1995)
* 1906 - האנס בעטע, פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק 1967 (געש' 2005)
* 1925 - פאטריס לומומבא, פרעמיער מיניסטער פון דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא (געש' 1961)

## געשטארבן 
* 1778 - זשאן-זשאק רוסא, שווייצער פילאסאף (געב' 1712)
* 1843 – סאמועל האנעמאן, דייטשער דאקטער (געב' 1755)
* 1989 - אנדרע גראמיקא, אויסערן מיניסטער פונעם סאוועטן פארבאנד (געב' 1909)

----
* 1טן יולי - 3טן יולי
* יולי

02
זשאבינקע

**זשאַבינקע** (, ; ; ) איז א שטאט אין בריסקער גובערניע, דרום־מערב בעלארוס, 23 ק"מ מערב פון קאברין, 24 ק"מ מזרח פון בריסק.

זי האט א באפעלקערונג פון 12,800.

## היסטאריע
אין 1882 האט מען געעפנט א באן סטאנציע אין זשאבינקע אויף דער ווארשע - בריסק - מאסקווע ליניע. דאס האט אנגעהויבן אן אנטוויקלונג פון דעם ארט. אין צוואנציק יאר האט דאס דארף פארוואנדלט אין א שטעטל, אריינציענדיק האנדלסמענטשן.

במשך 125 האט די שטאט זיך פארשפרייט לענגאויס דער גאס דרום פון דער באן סטאנציע צום בריסק-מאסקווע שאסיי, וואס איז היינט די אריבערקאנטינעטאלע רוטע E30.

נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האט מען געבויט צפון פון דער באן ליניע א גרויסע צוקער ראפינעריע.

ביז דער ערשטער וועלט מלחמה איז זשאבינקע געווען אין קאברינער באצירק, גראדנער גובערניע, רוסלענדישע אימפעריע. צווישן די צויי מלחמות איז זי געווען אין קאברינער באצירק, פאלעסיער גובערניע.

## געאגראפיע
די שטאט ליגט אויפן  מוכאוועץ טייך ביים צוזאמענפלוס פונעם זשאבינקע טייכל.

אין דעם מערב טייל פון דער שטאט געפינט זיך א גרויסער רעזערווואר.

די שטאט באדעקא א שטח פון 9.11 קוואדראט ק"מ.

## יידישע היסטאריע 
אין 1920 האבן געוואוינט אין זשאבינקע 445 יידן. דער רב איז געווען הרב אברהם יצחק גרשונאוויטש, דער שווער פון רבי מיכל יהודה ליפקאוויטש.
 
## וועבלינקען
* אויסבליקן אויף דער שטאט

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין בעלארוס
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
אמעריגא וועספוטשי

**אמעריגא וועספוטשי** ;  (9טן מערץ, 1454 – 22סטן פעברואר, 1512) איז געווען אן איטאליענישע אויספארשער, נאוויגאטאר און קארטאגראף.

די וועלט האלט אז דער קאנטינענט אמעריקע איז גערופן אויף זיין נאמען.

וועספוטשי האט געגעבן צו פארשטיין אז די נייע וועלט וואס קאלאמבוס האט אנטפלעקט איז נישט אינדיע נאר א נייער קאנטינענט.

וועספוטשי איז געבוין און געהאדעוועט געווארן אין דער רעפובליק פון פירענצע.

קאַטעגאָריע:איטאליענער
קאַטעגאָריע:אויספארשערס
קאַטעגאָריע:קאטאליקן
אנטארעס

**אַנטאַרעס** איז א רויטער סופערריז שטערן אין דע ר מילכיגער וועג גאלאקסיע און דער 16טער העלסטער שטערן אין דעם נאכט הימל. מיט אלדעבארא, ספיקא, און רעגולוס איז ער איינער פון די פיר העלסטע שטערן נאנט צום עקליפטיק.

קאַטעגאָריע:שטערן
חומש סעודה

א **חומש סעודה** איז א סעודה וואס מען מאכט ביי יידן ווען א יינגל ווערט אלט פינף יאר און הייבט אן לערנען חומש. דער מנהג איז צו לערנען מיטן יינגל די ערשטע פסוקים פון ספר ויקרא. 

דער מנהג פון מאכן א **חומש-סעודה**, איז גאר א אלטער מנהג, פון פארן קריג, און היינט צוטאגס, איז עס נאכאלץ א מנהג ביי אטייל משפחות ווען דאס קינד ווערט פינף יאר, אים ארויפשטעלן אויף א בענקל און פרעגן און ענטפערן די פראגעס און פארזאגן די פסוקים פון פ' ויקרא.

אבער די באנייאונג און דאס אוועקשטעלן אויף א גרויסן פארנעם, האט הרה"ח ר' חיים פריעד ע"ה, דער מחבר פונעם ערשטן  א' ב' ספר - **אלף בינה**, וואס איז בכלל געווען א טאלאנטפולער און ענערגישער מחנך, און זייענדיג א אלטע בעלזער חסיד, און א שטארקע אנהענגער פונעם אלטן סקווערער רבין, ר' יעקב יוסף טווערסקי זצוק"ל, האט ער דאס געוואלט איינפירן אינעם סקווערער תלמוד תורה, ווי ער האט געדינט צענדליגע יארן אלס היסטארישער מלמד דרדקי.

דער אלטער סקווערער רבי האט זיך אויסגעדרוקט: **טאקע א שאד, אזא שיינער מנהג זאל פארגעסן ווערן..** און פון דעמאלטס אן, האבן שוין אלע היימישע חדרים אנגעהויבן נאכמאכן דעם מנהג, און דאס ספעקטאקל פון דער 'חומש סעודה', איז היינט א היסטארישע צייט, ווען עלטערן, זיידעס און עלטער זיידעס, שעפן נחת פונעם אונטערוואקסנדן יודישן דור, על טהרת הקודש און הייליגע מסורה.

## רעפערענצן
קאטעגאריע:חינוך
קאטעגאריע:מנהגים
חיים פריעד

ר' חיים פריעד, איז באקאנט אלץ א איש חינוך, דער פארפאסער פונעם ערשטן אלף בינה - אלף בית ספר פאר קינדער, און נאך עהם האבן זיך שוין פארמערט פוהלע אנדערע וואס האבן נאכגעמאכט דעם געדאנק.

ער איז געווען א גאר טאלענטירטער פיגור, און זייענדיג א מקורב ביי פולע הויפן, ווי צום ביישפיל, וויזשניץ, בעלזא, פאפא, סקווירא, האט ער פארפאסט אייגענע לידער, און דאס געשאנקן פאר די הויפן אלץ געשאנק, און אזוי איז ער באקאנט געווען אלץ איש האשכולות, זייענדיג דער מלחין און קאפעליע מייסטער, שרייבער און שריפטשטעלער אינאיינעם, דורכאויס די יארן ווי ער האט אלץ טאלערירט אין יעדן הויף.

ער האט איבערגעפרישט דעם אור אלטן מנהג פון חדר פירן, וואס איז ממקורו פון בעלזא אינדערהיים, און ער האט געדינט אלץ מלמד דרדקי, פאר צענדליגע יארן, און האט אוועקגעשטעלט א פעסטן סיסטעם אינעם היינטיגן דרך החינוך.
ער איז געווען מלמד אין צעלימער חדר, און שפעטער אין סקווערן שטעטל, פאר לאנגע יארן, ביז ער האט זיך געצויגן קיין ארץ ישראל ביז זיין פטירה אין הויעכן עלטער.

ר' חיים שטאמט פונעם סאנפעטער רב זצ"ל, ער איז א פעטער פאר דער באקאנטער טוען רבני שמואל פריעד.

קאטעגאריע:מחנכים
קאַטעגאָריע:סקווערער חסידים
טראני טווערסקי

רביצן **טראני טווערסקי** (י"ד כסלו ה'תרס"ה - כ"ו כסלו ה'תשנ"א) איז געווען די רביצין פון דעם דריטן סקווערער רבין, רבי יעקב יוסף טווערסקי.

זי איז געווען די טאכטער פון רבי פיניעלע אוסטילער און מרת חנה רחל, טאכטער פֿונעם בעלזער רב, רבי ישכר דוב רוקח.

זי איז געווען באקאנט אלס א ריכטיגע רביצין א שם דבר, זייענדיג אן איבערגעבליבן צווייגל פון דער בעלזער משפחה, ווי זי איז אויפגעוואקסן אירע יונגע יארן, א איינ'איינציגע פלומעניצע פונעם בעלזער רב רבי אהרן פון איין מאמע, וואס דער בעלזער רב אליין האט זיך אזוי אויסגעדרוקט **זי איז דאך אן אייגענע**.

עס ווערט דערציילט אויף איר גאר גרויסע שבחים, וואס צווישן זיי, האט געזאגט אויף איר דער פריערדיגע בעלזער רב ר' ישכר דוב (איר זיידע), **מיין טראנעלע פעלט נאר דאס קאלפיק**, מיינענדיג צו זאגן אז זי איז א בעלת דעת פאר זיך און איז ראוי צו גרויס חשיבות.

ווען זי איז געווארן א בת מצוה, האט זי באקומען פון איר זיידע רבי ישכר דוב מבעלזא א פאר לייכטער צו צינדן שבת לעכט, און האט איר געזאגט: **זאלסט אויסבעטן ביי די לעכט, אז די אויגן פון דיין צוקונפטיגן חתן, זאל לייכטן אין תורה**.

זי איז געווען באקאנט אלס א גאר גרויסע עסקנטע צו העלפן יודן, מיט שידוכים מיט הכנסת כלה און ספעציעל דעם מוסד בית לפליטות וואו זי האט געקריגן דעם טיטל 'נשיאה' איבער דעם.

## נאמען 
איר נאמען 'טראני' איז נאך איר באבע, די רעביצין פון רבי מאטעלע רחמיסטריווקער. היינט צו טאגס פילע פרויען אין סקווירא טראגן מיט שטאלץ איר נאמען. אויכעט א גרויסע צאל פון אפשטאמלינגען פונעם פריערדיגן וויזשניצער רבי פון מאנסי, רבי מרדכי האגער און פונעם רחמיסטריווקער רבי פון אמעריקע, רבי חי יצחק טווערסקי, הייסן נאך איר.

## וועבלינקען
- סקווערער רעביצין מרת טראני טווערסקי ע"ה אויף דאס אידישע ווארט

קאטעגאריע:רביצינס
טראני
קאטעגאריע:בעלזא
3טן יולי

**דעם 3טן יולי** איז דער 184סטער טאג פון יאר (185סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 181 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1863 - אמעריקאנער בירגערקריג: דער געטיסבערג קאמף קאנטשעט
* 1890 - איידעהא געווארן דער 43סטער שטאט אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע

## געבוירן 
* 1883 - פראנץ קאווקא, יידיש־טשעכישער ראמאניסט (נפ' 1924)
* 1921 - רבי לוי יצחק הורוויץ, באסטאנער רבי און מיטגליד פון מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל אין ישראל (נפ' 2009)

## געשטארבן 
* 1904 - בנימין זאב הערצל
* 1914 - דזשאזעף טשעמבערליין, בריטישער פאליטיקער (געב' 1836)

----
* 2טן יולי - 4טן יולי
* יולי

03
קאלפיק

קליין| דער מונקאטשער רבי טראגט א קאלפיק
alt=סטיטשינער רוב טראגט די קאלפיק פון זיין זיידע בעל המנחת יהודה זצ"ל ל"ג בעומר פ"ד ביי הכנסת ספר תורה צו זיין ביהמ"ד און בארא פארק|קליין|סטיטשינער רוב טראגט די קאלפיק פון זיין זיידע בעל המנחת יהודה זצ"ל ל"ג בעומר פ"ד ביי הכנסת ספר תורה צו זיין ביהמ"ד און בארא פארק
א **קאלפיק** אדער **קאלפאַק** איז א הויך היטל פון פעלץ וואס פלעג זיין ביז דער ערשטער וועלט מלחמה א וואכעדיגער מלבוש אין גאליציע, און בחורים פלעגן דאס טראגן שבת און יום טוב.

דער קאלפיק איז א ביסל ענדליך צו א ספאדיק, אבער ענדערעש פון דעם ספאדיק זיין פארב איז ברוין, און זיין פרייז איז טייערער, עס פירן זיך די רעבישע אייניקלעך צוגיין דערמיט, און אזוי אויך געוויסע רביס, אין יומי דפגרא און אין יארצייטן ביים טיש.

היינט גייען א קאלפיק נאר געוויסע רבישע אייניקלעך שבת פון דער בר מצווה אן ביז צו דער חתונה. צווישן זיי זענען אריינגערעכט אייניקלעך פון די פאלגנדע הויפן: בעלזא, וויזשניץ, סערעט וויזשניץ, סקווירא, בעלזא-מאכניווקא, רחמיסטריווקא-אמעריקע, טשערנאביל, ספינקא, מונקאטש  (בלויז אין דער הורוויץ משפחה) און אין נאך א פאר חסידות'ן.  

גאליציאנער רבנים (בלויז א טייל פון זיי) טוען אן א קאלפיק צו א סנדקאות אדער סידור קידושין. 

קאַטעגאָריע:קליידער
קאַטעגאָריע:היט
קאריץ

**קאריץ** אדער **קארעץ** (אוקראיניש: *Корець*; פויליש: *Korzec*) איז א שטאט אין אוקראינע און דער אדמיניסטראטיווער צענטער פונעם קאריצער ראיאן (Корецкий район), ראוונער אבלאסט. די שטאט ליגט אויפן ברעג  פונעם קארטשיק טייך, 66 קילאמעטער  מזרח פון ראוונע.  אין 2025 האט די שטאט געהאט 7,223 איינוואוינער.

די שטאט איז געגרינדעט אין 1150. קארעץ האט געהערט צו דער אדעלער משפחה קארעצקי זייט דער צעטיילונג פון וואהלין. 

אין דער צווייטער העלפט פונעם 18טן יארהונדערט האט געוואוינט אין קאריץ של הרב פנחס שפירא, א תלמיד פונעם מעזריטשער מגיד. 

די ערשטע דרוקעריי געגרינדעט אין קארעץ איז געווען א דרוקעריי פאר יידישע ספרים. זי איז אויפגעשטעלט געווארן אין 1776 דורך הרב צבי הירש און זיין איידעם שמואל סג"ל. די דרוקעריי האט געארבעט ביז  1781 און האט געדרוקט 20 ספרים.

די שטאט האט געהאט א גרויסע יידישע געמיינדע. פאר דער  חורבן אייראפע האבן געוואוינט אין קאריץ מער ווי 6,000 יידן. אין מיי 1942 האט מען אויפגעשטעלט א  געטא אין דער שטאט. א טאג שפעטער האט מען געמערדעט צוויי טויזנט יידן אין קארעץ. אין סעפטעמבער 1942 האבן די נאציס ליקווידירט די געטא.

## וועבלינקען 
* אנדענק ארט פאר דער קאריצער קהילה

קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
צענטראל-אמעריקע

**צענטראל־אמעריקע** (, ) איז א ראיאן אינעם קאנטינענט צפון אמעריקע וואס ציט פון גוואטעמאלע און בעליז אין צפון־מערב, צו פאנאמא אין דרום־מזרח. דער שטח געפינט זיך דרום־מזרח פון מעקסיקא און צפון־מערב פון קאלאמביע, צווישן דעם פאציפישן אקעאן און דעם קאראיבישן ים.

די לענדער פון צענטראל־אמעריקע, פון גרעסטן צום קלענסטן, זענען:

* (130,373 ק"מ2)
* (112,090 ק"מ2)
* (108,890 ק"מ2)
* (78,200 ק"מ2)
* (51,100 ק"מ2)
* (22,966 ק"מ2)
* (21,040 ק"מ2)

דאס לאנד מיט דער גרעסטער באפעלקערונג איז גוואטעמאלע, מיט מער ווי 14 מיליאן איינוואוינער.

 איז די גרעסטע שטאט אין צענטראל־אמעריקע.]]
אין אלע לענדער פון צענטראל־אמעריקע רעדט מען שפאניש; אחוץ בעליז וואו מען רעדט ענגליש. טייל מענטשן רעדן מאיא שפראכן.

## סביבה 
דער קלימאט אין צענטראל־אמעריקע איז הייס און פייכט, אזוי ווי עס פאסט פאר  טראפישע לענדער. צוקערראר, קאווע און באנאנען וואקסן אין דעם ראיאן.

דער ראיאן האט אסאך וואולקאנען.

*
עד קאטש

**עדווארד אירווינג "עד" קאטש** (12טן דעצעמבער 1924 - 1טן פעברואר 2013) איז געווען אן אמעריקאנער אדוואקאט און פאליטיקער. ער איז געווען א קאנגרעסמאן פון 1969 ביז 1977, און בירגערמייסטער פון ניו יארק פאר דריי קאדאנציעס פון 1978 ביז 1989.

קאַטעגאָריע:אדוואקאטן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:קאנגרעסלייט
קאַטעגאָריע:בירגערמייסטער פון ניו יארק
טייבה

**טייַבע** (אַראַביש: **الطيبة**, פּינקטלעכער טראַנסקריפּט: "עלטיוו", טייַטש פון דעם נאָמען: די "גוט", אדער: סיגוט) איז אַ שטאָט אין צענטער דיסטריקט פון ישראל, 9 קילאמעטער צפון-מזרח פון כפר סבא, 3 קילאמעטער צפון פון כוכב יאיר. די איינוואוינער זענען מוסולמענער. זי איז געווארן אַ שטאָט אין 1990.

## דער נאמען פון דער שטאט 
דער נאָמען טייַבה (الطيبة) איז אַ פארקירצונג פון אַ נאָמען-טייַבה-צו-יסאַמו (الطيبة الاسم) - "גוט נאָמען" אָדער "מען אַז לייגט גוט". דעם נאָמען איז געגעבן צו עטלעכע קהילות אין ישראל און לבנון.
## געשיכטע 
אין 1952 האט טייַבע באקומען דעם סטאַטוס פון אַ לאקאלער ראַט. אין 1990 איז זי געווארן אנערקענט ווי אַ שטאָט. הייַנט איז טייבע איינער פון די גרעסטע אַראַבער שטעט אין ישראל און איז די צווייטע גרעסטע שטאָט אין דער "דרייַעק".

## באפעלקערונג 
לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, האט טייַבע געהאט 36,800 באוווינער אין יוני 2010. די באַפעלקערונג וואקסט מיט אַ יערלעכער וווּקס פון 1.8%.
יצחק וויינגארטן

אכט און צוואנציג יאר איז ער געווען אנגעשטעלט אין דער ישיבה חיי עולם אין ירושלים, דערנאך איז ער געווארן ר"מ פון ישיבת "באר מנחם" אין ירושלים.

אין אב תשכ"ט האט ער ארויסגעגעבן זיין ספר **אורח ישרים**, וועלכע איז פול מיט דברי מוסר וחסידות פאר אינג און אלט.

ער האט דערויף באקומען א ווארעמע הסכמה פונעם דעמאלטדיגן ירושלימ'ער בי"ד: ר' דוד יונגרייז, רבי משה אריה פריינד און ר' ישראל משה דושינסקיא.

אין יאר תשל"ה האט ער ארויסגעגעבן דעם ספר **דברי יצחק**, וועלכע באשטייט פון צוויי טיילן. די ערשטע חלק אנטהאלט צוועלף קאפיטלען מיט עצה ותושיה פאר יונגע בחורים זיך צו האלטן אויפן יודישן וועג, און די צווייטע רופט ער נר מצוה וואס דאס איז פירושים און ביאורים אויפן יו"ט חנוכה.

דער ספר אנטהאלט פיר הונדערט און פיר און צוואנציג זייטן.

אין יאר תשל"ז האט ארויסגעגעבן זיין ספר **אוצר המידות** און ער רופט דאס אויך בית יהודה לע"נ זיין פאטער.

ער האט דערויף א הסכמה פונעם ירושלימער בי"ד און א מכתב ברכה פון ר' יוסף אשכנזי בשם סאטמארער רבי.

ביים אנהייב האט ער זיין סדר היחוס ביזן ר"ר אלימלך.
דער ספר באשטייט פון דריי הונדערט און פיר און אכציג זייטן.

אויך האט ער ארויסגעגעבן א קונטרס פון אכציג זייטן מיטן נאמען **זכרון מנחם** וואו ער איז מלקט פיר הונדערט ענינים איבער ברכת התורה און שקידת התורה.

קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
באקא-דזשאט

**באַקאַ-דזשאַט** (אַראַביש: باقة جت) איז אַ שטאָט אין דעם חיפֿה דיסטריקט אין ישראל. עס נעמט איין די שטאָט באַקאַ אל-גארביא און ד לאקאלע ראַט דזשאט וואס זענען פאראייניקט געווארן אין 2003

אין יולי 2010 האט די כנסת באשלאסן צו אנולירן די פאראייניקונג, וואס וועט אַרייַן אין קראַפט אום 1טן נאוועמבער 2010.

## באקא אל גארביא
**באַקאַ אל-גאַרביאַ** (אַראַביש: باقة الغربية,  טייַטש פון דעם נאָמען "מערב באַקאַ") איז געווארן אַ שטאָט אין 1996 און פאראייניקט מיט דער לאקאלער ראַט דזשאַט אין 2003. באַקאַ איז איינער פון דרייַ פאלעסטינער דערפער וואס זענען צעטיילט אין צוויי אין 1949, מיט דער באַשטימונג פון דער גרינע ליניע נאָך דער אומאפהענגיקייט מלחמה: באַקאַ אל-גאַרביאַ (מערב באַקאַ ) איז די טייל אויף דער ישראל זייַט פון דער גרענעץ און באַקאַ אל שאַרקייאַ (מזרח באַקאַ) איז דער טייל וואס איז אויף דער יארדענישער זייַט פון דער גרענעץ. אין די יארן פונעם בריטישן מאַנדאַט איז באַקאַ געווען ייִשובֿ אין טולקאַרם דיסטריקט.

באַקאַ איז דער שטאָטישער צענטער פֿאַר די ארומיקע דערפער, און האט געזונט און בילדונג אינסטיטוציעס. באַקאַ איינוואוינער האבן פרנסה פון אינדוסטריע און א ביסל פון לאנדווירטשאפט, און רובֿ פום די אייוואוינער אַרבעטן אין אַרומיקע געביטן אָדער אונטערנעמונגען אין תל אביב, חיפֿה, דן און שרון.

## דזשאט
דאס דאָרף **דזשאַט** (אַראַביש: جت) איז פלאצירט אויף אַ בערגל לעבן דער גרינע ליניע, דרום פון באַקאַ אל-גארביא. די עלטער מענטשן אין דאָרף דערציילן אז דאס דאָרף איז געגרינדעט דורך פינף ברידער, פון יעדן ברודער איז געווארן א משפּחה.

אסאך פון די דזשאַט איינוואוינער פארדינען זייער פרנסה פון הייטעק. א הויכער פראצענט פון די איינוואוינער האבן דיפלאמען פון קאלעגעס, און די עקאנאמישע לאגע איז פארהעלטענימעסיג גוט קעגן דער אַראַבישער באַפעלקערונג אין דער מדינה.

## באפעלקערונג
לויט צו דעם צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק ווי פון יוני 2010, האט באַקאַ-דזשאַט 34,700 באוווינער. די באַפעלקערונג וואקסט מיט אַ יערלעכן וווּקס פון 2.4%.

## וועבלינקען
* באַקאַ-דזשאַט מוניציפּאַליטעט
ניקאראגוא

**ניקאַראַגואַ** (),  אפיציעל די **רעפובליק פון ניקאַראַגואַ** (), איז דאס גרעסטע לאנד אין צענטראלער אמעריקע מיט א שטח פון 130,373 ק"מ2. דאס לאנד גרענעצט האנדוראס צו צפון און קאסטא ריקא צו דרום, מיטן קאראאיבישן ים צו מזרח און דעם פאציפישן אקעאן צו מערב. די הויפטשטאט איז מאנאגוע.

די שפאנישע האבן אויסגעפארשט און באזעצט דאס לאנד אינעם 16טן יארהונדערט. אין דעם 17טן יארהונדערט האבן די בריטישע איינגעשטעלט א פראטעקטאראט אין דעם מזרח טייל פון לאנד, וואס האט זיך אויסגעהאלטן 200 יאר, און ביזן היינטיגן טאג רעדט מען נאך ענגליש אויפן מזרח בארטן פון לאנד. אין 1821 האט ניקוראגוא זיך געשיידט פון שפאניע און אין 1823 זיך פארבינדן אין דער פעדעראלער רעפובליק פון צענטראלער אמעריקע, ביז 1838.

די הויפט שפראך איז שפאניש.

ניקאראגוא איז א דעמאקראטישע רעפובליק.

קאַטעגאָריע:לענדער אין אמעריקע
קאַטעגאָריע:צענטראלע אמעריקע
איגאר טאם

**איגאר יעווגעניעוויטש טאם** (רוסיש : *И́горь Евге́ньевич Та́мм*;
8טן יולי 1895 - 12טן אפריל 1971) איז געווען א  רוסישער פיזיקער און מאטעמאטיקער, געווינער פונעם נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1958.

טאם איז געבוירן געווארן אין וולאדיוואסטאק און דערנאך האט געוואוינט און שטודירט אין קיראוואגראד (היינט אין אוקראינע). אין די יארן 1913-1914 האט ער שטודירט אין עדינבורג אוניווערסיטעט, און דערנאך אין מאסקווע ביז 1918.

קאַטעגאָריע:רוסן
קאַטעגאָריע:פיזיקער
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיקער
ראצפערט (הויף)

**ראצפערט** איז א שטאט אין אונגארן וואס איז באקאנט ביי חסידים ווי דער הויף וואס האט אויפגעשטעלט רבי שלום אליעזר האלבערשטאם, זון פון דעם דברי חיים פון .

## גרינדונג פונעם חסידות 
דער גרינדער פונעם ראצפערטער חסידות איז געווען רבי שלום אליעזר האלבערשטאם, וואס איז געבוירן געווארן חול המועד פסח תרכ"ב. ער האט חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון זיין שוואגער רבי מרדכי דוב טווערסקי פון , און ער האט געוואוינט ביי אים נאך דער חתונה. נאך א שטיק צייט האט די רוסישע רעגירונג פארטריבן אים ווייל ער איז נישט געווען קיין בירגער, און ער איז צוריק אין גאליציע. אין תר"ס האט ער אימיגרירט אין אונגארן און ער האט אנגעהויבן פירן א רעביסטעווע, ערשט אין טעגלאש און שפעטער אין ראצפערט. רבי שלום אליעזר איז דערמארדעט געווארן אין דער חורבן אייראפע אין אוישוויץ טויט לאגער, ט"ז סיון ה'תש"ד.

אין ראצפערט איז אויך געווען א הויף געפירט פון רבי נפתלי הירץ הלוי, א תלמיד פונעם צאנזער רב, אבער ס'איז נישט געווען קיין שייכות צווישן די צוויי הויפן.

## נאכן חורבן
רבי שלום אליעזר'ס צווייטער זון איז געווען רבי משולם זושא, אן איידעם ביי רבי נפתלי טייטלבוים פון נירבאטור, א זון פון רבי ישראל יעקב יוקיל פון וואלאווע. רבי משולם זושא'ס דריטע טאכטער, רייצא, האט חתונה געהאט מיט רבי יואל בער, אן אייניקל פון רבי חיים טירער, דעם "באר מים חיים". רבי יואל בער איז געראטעוועט געווארן פון דער חורבן אייראפע און האט זיך באזעצט אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע. עטלעכע יאר שפעטער האט ער זיך געצויין קיין סאו פאולא, בראזיל, וואו ער האט אויפגעשטעלט א חסידישע קהילה אויפן נאמען פון זיין שווער רבי משולם זושא. רבי יואל איז געווען א גרויסער בעל חסד גדול.  

זיינע איידעמעס זענען:
* רבי מנחם אליעזר זאב רוזנבוים, אדמו"ר פון 
* רבי יצחק אייזיק רוזנבוים, קליוולאנדער רבי 

נאך רבי יואל בער'ס פטירה כ"ט אדר תשנ"ב, האט זיין עלטערער איידעם, דער קרעטשעניפער רבי, באקריינט זיין איינציגן זון רבי זושא פאר ראצפערטער רבי און זיין איידעם  רבי יצחק דוד הורוויץ פאר גאב"ד פון דער קהילה. די מיטגלידער פון דער קהילה זענען נישט קיין ראצפערטער חסידים.

רבי יצחק דוד הורוויץ, גאב"ד פון דער קהילה, האט געעפנט מוסדות בני ברק, בית שמש און אלעדאין ישראל, און אין וויליאמסבורג אין די פאראייניגטע שטאטן. זיין איידעם הרב מאיר האגער (א זון פון הרב ישראל אליעזר האגער, א זון פון רבי משה האגער ראש ישיבה אין סערעט-וויזשניץ) איז רב פון דער קהילה אין בית שמש, און זיין איידעם הרב חיים מערץ דינט אלס רב פון דער קהילה אין  וויליאמסבורג.

## וועבלינקען 
*הכנסת ס"ת צום ראצפערטער כולל אין אלעד (כיכר השבת)

## רעפערענצן
2012

## געשעענישן 
* 15טן יאנואר - וואלן אין פינלאנד 
* 6טן פעברואר - דיאמאנט יובל פון עליזאבעט די צווייטע, 60 יאר מלכה פונעם פאראייניגטן קעניגרייך, קאנאדע, אויסטראליע און ניי זילאנד
* 20סטן מיי - א רינג ליקוי חמה, זעבאר אינעם פאציפישן אקעאן
* 27סטן יולי ביזן 12טן אויגוסט - אלימפיאדע אין לאנדאן, ענגלאנד
* 29סטן אקטאבער - הוראגאן סענדי קלאפט דעם מזרח בארטן פון די פאראייניגטע שטאטן, שאפט היזקים פון $50 ביליאן און שווערע קראפט אויסלעשן.
* 13טן נאוועמבער - גאנצע ליקוי חמה

## געשטארבן 
* 25סטן אויגוסט - ניל ארמסטראנג, אמעריקאנער אסטראנויט, ערשטער מענטש צו גיין אויף דער לבנה (געב' 1930)

## ימים טובים 
* 8טן מערץ - פורים
* 7טן אפריל - ערשטער טאג פסח
* 27סטן מיי - שבועות
* 17טן סעפטעמבער - ערשטער טאג ראש השנה
* 26סטן סעפטעמבער - יום כיפור
* 1טן אקטאבער - סוכות
* 9טן דעצעמבער - חנוכה

*
2013

## געשעענישן 
* 19טן יאנואר - דער אייראפעישער פארבאנד ברענגט אין קראַפט אַ נייַעם פירליצענס.
* 22סטן יאנואר - וואלן צום 19טן כנסת אין ישראל
* 10טן מיי - רינג ליקוי חמה.
* 1טן יולי - קראאטיע ווערט דער 28סטער מיטגליד אינעם אייראפעישן פארבאנד.
* 3טן נאוועמבער - ליקוי חמה  (אין טייל ערטער אַ גאַנצע ליקוי, אין טייל ערטער א רינג ליקוי).

## געשטארבן 
* 1טן יאנואר - רבי אברהם יעקב פרידמן, סאדיגורער רבי און מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה (געב' 1928)
* 6טן פעברואר - מנחם אלון, א ריכטער פון בג"ץ (געב' 1923)
* 8טן אפריל - מארגארעט טאטשער, ערשטע פרוי פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1925)
* 5טן דעצעמבער - נעלסאן מאנדעלע, פרעזידענט פון דרום אפריקע (געב' 1918)

*
קעטאלאגיע

**קעטאלאגיע** (פון גריכיש , *קעטאס*, "וואַלפֿיש"; און , *לאגיאַ*) איז דער אפטייל פון  ים זויגער וויסנשאפט וואס שטודירט די בערך אכציג זגאלן פון וואלפיש, דעלפינען, און  חזירפיש אינעם וויסנשאפטלעכן טאלק Cetacea.  קעטאלאגן, די וואס פראקטיצירן קעטאלאגיע, זוכן צו פארשטיין און דערקלערן זייער פארשפרייטונג, מארפאלאגיע, אויפפיר און אנדערער ענינים.

קאַטעגאָריע:זאאלאגיע
קהלתינו

קליין|200px|ביישפיל פון ערשטן בלאט פון *קהלתינו*
**קהלתינו** איז א מאנטאליכער גליון אויף יידיש וואס ווערט ארויסגעגעבן דורך קהל ייטב לב אין קרית יואל.

אין דעם גליון באריכט מען נייעס און ארטיקלען פון דער קהילה.

עס ווערט ארויסגעשיקט פריי יעדן מאנאט אויף דער פּאָסט פאר אלע מיטגלידער.

קאַטעגאָריע:סאטמאר
קאַטעגאָריע:יידיש שפראך צייטונגען
10טן יולי

**דעם 10טן יולי** איז דער 191סטער טאג פון יאר (192סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 174 טעג .
## היסטארישע געשעענישן 
* 1778 - אמעריקאנער אומאפהענגיקייט מלחמה: לואי דער זעכצנטער, מלך פון פראנקרייך, פראקלאמירט מלחמה קעגן בריטאניע.
* 1821 - די פאראייניגטע שטאטן באקומען די הערשאפט איבער שטחים פון פלארידע, וואס זיי האבן אפגעקויפט פון שפאניע
* 1850 - מילארד פילמאר געוויילט דער 13טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן
* 1913 - געמאסטן 56.7°C, די העכסטע טעמפעראטור אין דעם מערב האלבקוגל, אין טאל פון טויט אין דעם מאהאווע מדבר
* 1940 - ווישי רעגירונג פון מארשאל פעטען אויפגעשטעלט אין פראנקרייך
* 1973 - די באהאמא אינזלען ווערן אומאפהענגיק פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
* 1991 - באריס יעלצין געוויילט דער ערשטער פרעזידענט פון  רוסלאנד

## געבוירן 
קליין|150px|ניקאלא טעסלא
* 1830 - קאמיל פיסארא, פראנצויזישער קינסטלער (געש' 1903)
* 1856 - ניקאלא טעסלא, אמעריקאנער פיזיקער, עלקטרישער אינזשעניר און ערפינדער פון סערבישן אפשטאם, פון די פיאנערן פון  אפבייט שטראם (געש' 1943)
* 1920 - אווען טשעמברליין, אמעריקאנער פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר  פיזיק 1959 (געש' 2006)
* 1927 - דייוויד דינקינס, בירגערמייסטער פון ניו יארק סיטי

## געשטארבן 
* 1584 - ווילעם דער שווייגער, פירער פונעם נידערלאנדן אויפשטאנד קעגן דער שפאנישער אימפעריע, דערמארדעט (געב' 1533)
* 1957 - שלום אש, יידיש-שפראך שרייבער, געבוירן אין פוילן (געב' 1880)

## פייערטעג 
* באהאמא אינזלען - אומאפהענגיקייט טאג (1973)

----
* 9טן יולי - 11טן יולי
* יולי

10
Grand Theft Auto

**Grand Theft Auto** (פארקירצט **GTA**) איז אַ ווידעא שפּיל סעריע באשאפן אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך דורך דייוו דזשאָנס, דעמאָלט שפּעטער דורך ברידער דן האָוסער און סאַם האָוסער, און שפּיל דיזיינער זאַטשאַרי קלאַרק. עס איז בפֿרט דעוועלאָפּעד דורך ראָקקסטאַר נאָרט' (אַמאָל דמאַ דיזיין) און ארויס דורך ראָקקסטאַר גאַמעס. דער נאָמען פון דער סעריע איז דערייווד פון גרויס גנייווע אַוטאָ, אַ טערמין ריפערינג צו מאָטאָר פאָרמיטל גנייווע.

די סעריע איז באַשטימט אין פיקטיווע לאָקאַציעס באזירט אויף אמעריקאנע שטעט, בשעת אַ יקספּאַנשאַן פֿאַר דער אָריגינעל איז באזירט אין לאָנדאָן. גאַמעפּלייַ פאָוקיסיז אויף אַ עפענען וועלט ווו די שפּילער קענען קלייַבן מישאַנז צו פּראָגרעס אַ קוילעלדיק געשיכטע, ווי ווויל ווי ענגיידזשינג אין זייַט אַקטיוויטעטן, אַלע קאַנסיסטינג פון קאַמף, פּאַסירונג, דרייווינג, טיילמאָליק ראָלע-פּלייינג, סטעלט, און רייסינג עלעמענטן. די ונטערטעניק פון די גאַמעס איז יוזשאַלי אַ קאַמידיק סאַטירע פון אמעריקאנער קולטור, אָבער דער סעריע האט פארדינט סיכסעך פֿאַר זייַן דערוואַקסן נאַטור און היציק טעמעס. די סעריע פאָוקיסיז אַרום פילע פאַרשידענע פּראָוטאַגאַנאַסס וואס פּרווון צו העכערונג דורך די רייען פון די פאַרברעכער אַנדערווערלד, הגם זייער מאטיוון פֿאַר טאן אַזוי בייַטן אין יעדער שפּיל. די אַנטאַגאַנאַסץ זענען קאַמאַנלי אותיות וואס האָבן ביטרייד די פּראָוטאַגאַנאַסט אָדער זיין אָרגאַניזירונג, אָדער אותיות וואס האָבן די מערסט פּראַל ימפּידינג די פּראָוטאַגאַנאַסט ס פּראָגרעס.

ווידעא שפּיל אנטוויקלער דמאַ דיזיין אנגעהויבן די סעריע אין 1997, און עס דערווייַל האט צען טריבונע-אַליין שפילערייען און פיר יקספּאַנשאַן פּאַקס. די דריט קראַנאַלאַדזשיקאַל טיטל, Grand Theft Auto III, איז וויידלי אַקליימד, ווי עס געבראכט די סעריע צו אַ 3ד באַשטעטיקן און מער יממערסיווע איבערלעבונג, און איז באטראכט אַ לאַנדמאַרק טיטל וואס האט דערנאָך ינפלואַנסט פילע אנדערע עפענען וועלט קאַמף גאַמעס און געפירט צו דער עטיקעט "Grand Theft Auto clone" אויף ענלעך גאַמעס. סובסעקווענט טיטלען וואָלט נאָכגיין און בויען אויף דעם באַגריף געגרינדעט אין Grand Theft Auto III. פילם וועטעראַנס אַזאַ ווי מיכאל מאַדסען, Ray ליאָטטאַ, בורט ריינאָלדס, דעניס כאַפּער, דאַני טרעדזשאָ, גאַרי ביוזי, שמואל ל זשעקסאן, קריס פּען, יעקב וואָאָדס, דזשאָו פּאַנטאָליאַנאָ, פראַנק ווינסענט, ראבערט לאָגגיאַ, קילע מאַקלאַקלאַן, און פעטרוס פאָנדאַ האָבן אַלע ווויסט הויפּט אותיות אין פילע ינסטאָלמאַנץ, און די סעריע איז קריטיקאַלי אַקליימד און קאמערשעל מצליח.

## סעריע גאמעס 
## וועבלינק 
* GTA באַאַמטער וועבזייַטל 

קאַטעגאָריע:ווידעא שפילן
1805

## געשעענישן 
* 21סטן אקטאבער - דער פלאט פון נאפאלעאן צוזאמען מיטן שפאנישן פלאט ווערן באזיגט דורכן בריטישן פלאט אין דעם קאמף פון טראפאלגאר.
*

## געבוירן 
* 13טן פעברואר - יאהאן פעטער גוסטאוו דירישלע, דייטשער מאטעמאטיקער (געש' 1859)
* 4טן אויגוסט - וויליאם ראאן האמילטאן, בריטישער מאטעמאטיקער און אסטראנאם (געש' 1865)

## געשטארבן 
* 21סטן אקטאבער - האריישא נעלסאן, בריטישער אדמיראל, געהרגעט אין מלחמה (געב' 1758)
1806

## געשעענישן 
* 6טן אויגוסט - די הייליגע רוימישע אימפעריע פאלט איין

## געבוירן 
* 9טן אפריל - אייזאמבארד קינגדאם ברונעל, ענגלישער אינזשעניר (געש' 1859)
* 27סטן יוני - אגאסטוס דע מארגן, בריטישער מאטעמאטיקער און לאגיקער (געש' 1871)

## געשטארבן
ניקאליי קאפערניק

**ניקאליי קאפערניק** (לאטיין: *Nicolaus Copernicus*, פויליש: *Mikołaj Kopernik*; 19טן פעברואר 1473 - 24סטן מיי 1543) איז געווען א פוילישער אסטראנאם, מאטעמאטיקער און עקאנאמיסט, וואס האט אנטוויקלט דעם העליאצענטרישן מאדעל (לויט וואס די  פלאנעטן דרייען זיך ארום דער זון). אסטראנאמיע איז נישט געווען זיין הויפט ארבעט, נאר א האבי זיינער.

מיט זיין ארבעט אין אסטראנאמיע האט אנעהויבן א נייע תקופה אין וויסנשאפט.
 
## ביאגראפיע 
קאפערניק איז געבוירן געווארן אין טארן, קעניגלעכע פרייסן, וואס איז דעמאלסט געווען אינעם קעניגרייך פון פוילן, אין א דייטשער משפחה. ער האט קיינמאל נישט חתונה געהאט.

אין 1497 איז זיין פעטער געווארן ביסקופ פון ווארמיע. ער האט געשיקט קאפערניק אויף פארשידענע דיפלאמאטישע שליחותן.

די נאכפאלגער פון קאפערניק אין אסטראנאמיע זענען געווען טיכא בראהע און יאהאנעס קעפלער.

קאַטעגאָריע:אסטראנאמען
קאַטעגאָריע:עקאנאמיסטן
קאַטעגאָריע:פוילישע
1808

## געשעענישן 
* 
## געבוירן 
## געשטארבן
* 13טן מערץ - קריסטיאן דער זיבעטער, מלך פון דענמארק (געב' 1749)
1809

## געשעענישן 
* 
## געבוירן 
* 12טן פעברואר - אברהם לינקאלן, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (דערמארדעט 1865)
* 12טן פעברואר - טשארלס דארווין, ענגלישער ביאלאג, האט אויסגעטראכט די טעאריע פון עוואלוציע (געש' 1882)
* 29סטן דעצעמבער - וויליאם גלאדסטאן, פיר מאל פרעמיער מיניסטער פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך.

## געשטארבן
* 31סטן מיי - יאזעף היידן, עסטרייכער קאמפאזיטאר (געב' 1732)
1807

## געשעענישן 
* 
## געבוירן 
* 4טן יולי - דזשוסעפי גאריבאלדי, פירער פון דער באוועגונג צו פאראייניקן איטאליע (געש' 1882)

## געשטארבן
* 21סטן מערץ - חיים יוסף דוד אזולאי, רב און היסטאריקער (געב' 1724)
זאא-גארטן

א **זאאלאגישער גארטן**, **זאָאָ־גאָרטן**, **מענאזשעריע**, אדער **זאָאָ** איז א פלאץ וואו בעלי־חיים ווערן געהאלטן צווישן אפצאמונגען, אויסגעשטעלט פארן ציבור, און וואו מען טוט זיי אויך פארמערן.

דער טערמין זאאלאגישער גארטן האט א שייכות מיט זאאלאגיע, די שטודיע פון בעלי־חיים, א ווארט וואס נעמט זיך פון גריכיש *זאאן* (ζῷον, "בעל חי") און *לאגאס* (λóγος, "שטודיע"). די פארקירצונג "זאא" האט מען געניצט ערשט ביי דעם *לאנדאנער זאא*, וואס האט געעפנט פאר וויסנשאפלעכער שטודיע 1828 און צום ברייטן פובליקום 1847. די צאל הויפט זאמלונגען פון בעלי־חיים ארום דער וועלט איז שוין מער ווי 1,000, בערך 80 פראצענט פון זיי אין שטעט.

## אין היסטאריע 
הענרי דער ערשטער פון ענגלאנד (געהערשט 1100 - 1135) האט אויפגעשטעלט א זאא אין אקספארדשיר, ענגלאנד. דעם זאא־גארטן האט מען אריבערגעפירט צום טורעם פון לאנדאן, אייגנטלעך אין די יארן פון הענרי דער דריטער, און איז ווייטער אנגעגאנגען ביז 1828. 

אין דייטשלאנד, האט דער עלעקטאר אויגוסטוס דער ערשטער געגרינדעט א זאא־גארטן אין דרעזדן אין 1554. 

## רעפערענצן 
*
קאַטעגאָריע:זאאלאגיע
הייך

**הייך** איז די מאס פון ווערטיקאַלער ווייַטקייט, אָבער ווערט געניצט מיט צוויי באזונדערע באדייטן. עס קען אָדער אָנווייַזן ווי "גרויס" עפּעס איז, אָדער ווי "הויך אַרויף" עס איז. פֿאַר בייַשפּיל "די הייך פון דעם בנין איז 50 מעטער" אָדער "די הייך פון דעם אַעראָפּלאַן איז 10,000 מעטער". הייך איז געמאסטן אויף דער ווערטיקאַלער (y) אַקס פון אַ ספעציפירטן פונקט צו אן אנדער פונקט.

## אין מאטעמאטיק
דימענסיאָנאַלע מאָדעלן דעפינירן הייך ווי די דריטע אויסמעסטונג, די אנדערע צוויי זייַענדיק לענג און ברייט. ווען מען קאנסטרואירט אַ פלאַך געשאפן דורך לענג און ברייט, און קאנסטרואירט אַ ליניע וואָס שניידט איבער יענעם פלאַך בייַ אַ 90 גראַד ווינקל, וועט די הייך געמאסטן לענגאויס יענער ליניע.

הייך קענען אויך אָפּשיקן צו:

# די הייך פון אַ דרייַעק, וואָס איז די לענג פון אַ ווערטעקס פון אַ דרייַעק צו דער שורה געשאפן דורך דער זייט קעגנאיבער;

# א מאס אין אַ קייַלעכיק אָפּשניט פון דער ווייַטקייט פון דעם מיטלפונקט פון דעם קרייַזבויגן פון די קייַלעכיק אָפּשניט צום מיטלפונקט פון דער ליניע וואס באהעפט די ענדפּונקטן פון דעם קרייַזבויגן.

# אין אלגעברעישער נומערן טעאריע, איז אַ "הייך פֿונקציע" אַ מאס וואס קערט אן צום מינימאַלן פּאלינאָם פון אַן אלגעברעישן נומער.

קאַטעגאָריע:געאמעטריע
13טן יולי

**דעם 13טן יולי** איז דער 194סטער טאג פון יאר (195סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 171 טעג .
## היסטארישע געשעענישן 
* 1878 - דער קאנגרעס פון ברלין שענקט פולע זעלבשטענדיקייט צו סערביע

## געבוירן 
*  - יוליוס קייסער, קייסער  פון רוים (דערמארדעט )
* 1527 – דזשאן די, ענגלישער מאטעמאטיקער און אסטראנאם, און עצה-געבער צו עליזאבעט די ערשטע (געש' 1608)

## געשטארבן 
* 1105 -  רש"י, פון די גרעסטע מפרשים פון תנ"ך און ש"ס אין די מיטל אלטער (געב' 1040)
* 1921 - גבריאל ליפמאן, פראנצויזישער פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר  פיזיק (געב' 1845)
* 2002 - יוסוף קארש, קאנאדישער פאטאגראף (געב' 1908)

## פייערטעג 
*

----
* 12טן יולי - 14טן יולי
* יולי

13
דמיטרי מענדלעעוו

|**דמיטרי איוואנאוויטש מענדלעעוו**; }) (8טן פעברואר 1834 - 2טן פעברואר 1907), איז געווען א רוסישער כעמיקער און ערפינדער. ער ווערט גערעכנט דער שאפער פון דער ערשטער ווערסיע פון דער פעריאדישער טאבעלע פון כעמישע עלעמענטן. מיט דער טאבעלע האט ער פאראויסגעזאגט די אייגנקייטן פון עלעמענטן וואס זענען נאך נישט געווען אנטדעקט.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:רוסן
קאַטעגאָריע:כעמיקער
פעלידאע

[200px|קליין|[לייב]]
[200px|קליין|[טשיטא|טשיטאַ]]
[200px|קליין|[יאגואר|יאַגואַר]]
[200px|קליין|[אייראזישער לינקס|אייראַזישער לינקס]]
[200px|קליין|[לאנגשוואנצקאץ]]
[200px|קליין|[וואלדקאץ|וואַלדקאַץ]]
די **קעץ** (*Felidae*) זענען א משפּחה אין דעם טאלק פון פארציקערס. 

עקסטאַנט פֿעלידס געהערן צו איינער פון צוויי אונטער־פאמיליעס: פּאַנטער, וואָס שליסט איין דעם טיגער, דעם לייב, דעם יאַגואַר און דעם לעמפערט), און פֿעלינאַע, וואָס שליסט איין די קוגאַר, די טשיטאַ, די סערוואַל, דער לינקסעס און דער קאַראַקאַל, צוזאמען מיט דעם שניי לעמפערט און דער שטוביקער קאַץ.

## עוואלוציע 
עס זענען 41 באקאנטע מינים פון קעץ אין דער וועלט הייַנט, וואָס האָבן אַלע אראפגענידערט פון דעם זעלביקן פאטער. דאס טאַקסאָן האט אנגעהויבן אין אזיע און פאַרשפּרייטן אַריבער קאנטינענטן דורך אַריבער לאַנד בריקן. ווי געמאלדן אין דער זשורנאַל וויסנשאַפֿט, טעסטינג פון מיטאָטשאָנדריאַל און יאָדער דנאַ דורך וואָראַן זשאנסאן און סטיווען אָוברייין פון די יו. עס. נאַשאַנאַל קאַנסער אינסטיטוט דעמאַנסטרייטיד אַז פאַרצייַטיק קאַץ יוואַלווד אין אַכט הויפּט ליניידזשיז אַז דייווערדזשד אין דעם גאַנג פון לפּחות 10 מייגריישאַנז (אין ביידע אינסטרוקציעס ) פון קאָנטינענט צו קאָנטינענט דורך די בערינג לאַנד בריק און איסטהמוס פון פּאַנאַמאַ, מיט די פּאַנטהעראַ מין זייַענדיק דער עלטסטער און די פעליס מין זייַענדיק דער יונגסטער.

## וועבלינק 
* קעץ 

קאַטעגאָריע:זויגערס
*
דראהביטש

**דראָהביטש** אָדער **דראָביטש** און אָפטערס **דראָהאָביטש**,  (;  ) איז א שטאָט פלאצירט בײַם צוזאמענפלוס פון דעם  טיסמעניץ טײך און דעם סערעט טײך, א בײטײך פונעם ערשטן, אין דער לעמבערגער גובערניע, מערב אוקראינע. די באפעלקערונג איז געווען אומגעפער 73,682 אײַנוואוינער (אין 2022).

פריער איז די געגנט געווען אין מזרח גאליציע.

## באקאנטע יידן פון דראהביטש 
* רבי יצחק דראהאביטשער
* רבי אלעזר ניסן טייטלבוים, שטאטס רב
* רבי חיים מוניא שפירא
* ברונא שולץ, שרייבער און מאלער

### באקאנטע ביי חסידים פון דראהביטש אמאל 
* רבי משה לאבין דער זיידע פונעם זידיטשויווער רבי נפתלי צבי לאבין און פון רבי יחיאל חיים לאבין דער מאקאווער רבי.

אויך דער נשיא פון דעם גאליציאנער כולל רבי יצחק לייב סופר - וואס איז דארט געווען אן איידעם ביים גביר ר' דוד לינדנבוים - האט דארט געוואוינט.

דער ייטב לב איז אויך געווען דארט רב פאר דריי יאר, דערנאך איז געווען דארט רב זיין זון הרב נחום הערש.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:זידיטשוב
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:גאליציע
8טן יולי

**דעם 8טן יולי** איז דער 189סטער טאג פון יאר (190סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 176 טעג .
## היסטארישע געשעענישן 
* 1497 - וואשקו דא גאמא הייבט אן זיין רייזע אין דער אינדיע.
* 1889 - ארויסגעקומען די ערשטע אויסגאבע פון דעם וואל סטריט זשורנאל.
*

## געבוירן 
* 1831 - דזשאן פעמבערטאן, דערפינדער פונעם קאקא קאלע געטראנק (געש' 1888)
* 1895 - איגאר טאם, רוסישער פיזיקער און מאטעמאטיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק (געש' 1971)

## געשטארבן 
* 1695 - כריסטיאן הויגנס, האלענדישער וויסנשאפטלער (געב' 1629)
* 1822 - פערסי ביש שעלי, שרייבער און דיכטער (געב' 1792)
* 1994 - קים איל סונג, הערשער פון  צפון קארעע (געב' 1912)

----
* 7טן יולי - 9טן יולי
* יולי

08
באסטיל

קליין|טעקסט=דער באַסטיל|דער באַסטיל
דער **באַסטיל** איז געווען א טורמע אין פאריז וואס איז געווען א סימבאל פון דער קעניגלעכער מלוכה פון פראנקרייך. דעם 14טן יולי 1789 האט מען שטורמירט דעם באסטיל, וואס האט געצייכנט דעם אנהייב פון דער פראנצויזישער רעוואלוציע.

קאַטעגאָריע:געביידעס
קאַטעגאָריע:פאריז
קאַטעגאָריע:היסטאריע: פראנקרייך
קיטא

**קיטא**, אפיציעל **סאן פראנסיסקא דע קיטא** (), איז די הױפּטשטאָט פֿון עקוואדאר. עס געפינט זיך 2,800 מעטער העכער דעם ים־פלאך, און איז די העכסטע הויפטשטאט אין דער וועלט. אין 2019 איז איר באפעלקערונג1,978,376.

קליין|גוואַפולא דיסטריקט, קיטא

]]

## וועבלינקען 
* Municipality of the Metropolitan District of Quito

קאַטעגאָריע:שטעט אין עקוואדאר
אוראניום

250px|לינקס
**אוראַניום** איז א זילבערן־ווייסער מעטאלישער כעמישער עלעמענט אין דער אקטינידן סעריע פון דער פעריאדישער טאבעלע, מיטן כעמישן סימבאל **U** און אטאם נומער 92. אן אוראניום אטאם האט 92 פראטאנען און 92 עלעקטראנען, פון זיי 6 וואלענץ עלעקטראנען. אוראניום איז שוואך ראדיאאקטיוו. אוראניום האט עטלעכע איזאטאפן, אבער אוראניום וואס מען טרעפט נאטירלעך איז כמעט אינגאנצן U-238. מען האט אנטדעקט אוראניום אין 1789 אינעם מינעראל פעכבלענד, און געגעבן א נאמען נאכן פלאנעט אוראנוס. 

אוראניום ווערט געניצט צו שאפן געל גלאז.

קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
טמרה

**טמרה** (אַראַביש: طمرة) איז אַ ישראל אַראַבער שטאָט אין דעם צפון דיסטריקט פון ישראל וואס ליגט אין אונטער גליל 5 קילאָמעטער צפון פון דער שטאָט שפרעם און בערך 20 קילאָמעטער  מזרח פון עכו. טמרה איז געווארן א שטאט אפיציעל אין 1996.

## געשיכטע
די ישראל קראפטן האבן איינגענומען טמרה פון דער אַראַבער באפרייאונג אַרמיי און דער סירישער אַרמיי אין דער  1948 אומאפהענגיקייט מלחמה ביי דער  דקל אקציע. די שטאָט איז געוואקסן גיך אין דער צייַט פון ישראל'ס ערשטער יאָרן ווי אַ פאָלק רעכט צו דער איינפלוס פון פּאַלעסטינער פליטים פון די ארומיגע חרובֿע דערפער ווי אל-בירוואַ און אל-דאַמון. טמרה איז געווארן א לאקאלע ראַט אין 1956 און איז דערקלערט אַ שטאָט אין 1996.

## דעמאגראפיע
לויט דעם ישראל צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, בייַם סוף פון 2007 האט די שטאָט געהאט אַ באַפעלקערונג פון 27,300. אין 2001, דער עטנישער באַשטאַנד פון דער שטאָט איז געווען כּמעט אין גאנצן אַראַבער (99.6% מוסולמענער), מיט קיין באַטייַטיקער ייִדער באַפעלקערונג.

אין 2001 זענען געווען 11,900 מענער און 11,400 פרויען. די באַפעלקערונג פון דער שטאָט איז געווען צעשפּרייט מיט 48.5% אונטער 19 יאר, 18.0% צווישן 20 און 29, 19.7% צווישן 30 און 44, 9.0% 45-59, 1.6% 60-64, און 3.0% 65 יאָר אָדער עלטער. דער באַפעלקערונג וווּקס קורס אין 2001 איז געווען 3.3% און 2005 האט גענידערט צו 2.5%.

## הכנסה
## בילדונג
עס זענען 13 שולעס און 5779 סטודענטן אין דער שטאָט. זיי זענען צעשפּרייט ווי 9 עלעמענטאַר שולעס און 4000 עלעמענטאַר שול סטודענטן, און צוויי הויך שולעס און 2324 הויך שולע סטודענטן. 54.6% פון די 12טער כתה סטודענטן האבן באוויזן צו  מאַטריקולירן אין 2001.

## ספארט
דירשטאָט'ס הויפּט פוטבאָל קאָלעקטיוו, הפועל בני טמרה, שפּילט אין דער נאציאנאלער ליגע.

## וועבלינק
*ברוך הבא צו טמרה
פּענקא

**פּענקא** איז שטאָט פֿון טשילע. אין 2002 איז איר באפעלקערונג 46,016.

## זעט אויך 
* גרויס קאנסעפסיאן

## וועבלינקען
* מוניציפאליטעט פון פענקא 

קאַטעגאָריע:שטעט אין טשילע
קאסטא ריקא

קליין|340px|בילדער פון קאָסטאַ ריקאַ
**קאסטאַ ריקאַ** (),  אפיציעל די **רעפובליק פון קאסטאַ ריקאַ** (), איז א לאנד אין צענטראלער אמעריקע מיט א שטח פון 130,373 ק"מ2. דאס לאנד גרענעצט ניקאראגוא צו צפון און פאנאמא צו דרום, מיטן קאראאיבישן ים צו מזרח און דעם פאציפישן אקעאן צו מערב. די הויפטשטאט איז סאן האזע.

קאסטא ריקא איז דאס איינציגע לאנד אין לאטיין אמעריקע וואס איז אין די ליסטע פון די 22 עלטסטע דעמאקראטיעס. אין 1949 האט קאסטא ריקא אפגעשאפן זיין ארמיי.
אין 1821 האט קאסטא ריקא זיך געשיידט פון שפאניע און אין 1823 זיך פארבינדן אין דער פעדעראלער רעפובליק פון צענטראלער אמעריקע, ביז 1839. אין 1824 איז סאן האזע געווארן די הויפטשטאט.

די הויפט שפראך איז שפאניש.

קאסטא ריקא איז א דעמאקראטישע רעפובליק.

דער קלימאט איז טראפיש א גאנץ יאר.

קאַטעגאָריע:לענדער אין אמעריקע
קאַטעגאָריע:צענטראלע אמעריקע
עדזשווער

**עדזשווער** איז א געגנט אין  לאנדאן, פלאצירט 16 ק"מ צפון פון טשארינג קראס. עדזשווער איז א טייל פון סיי דער לאנדאנער בארא פון בארנעט סיי דער לאנדאנער בארא פון הארוי.

ער איז פרינציפיעל אן איינקויף און באוואוינונג געגנט, און איז איינע פון די צפונדיקע סוף סטאנציעס פון דער נארדערנער ליניע.

## דעמאגראפיע
עדזשווער איז איינע פון די הויפט יידישע צענטערן אין לאנדאן. 

די יידישע קהילה אין עדזשווער האט אן עירוב צו טראגן שבת. די פעדעריישן קהילה פון לאנדאן האט א שול אין עדזשווער "ישרון". הרב בנציון לאפיאן איז געווען רב דארטן. נאך אים האט געדינט ברבנות הרב גרשון לאפיאן פון תשל"ד ביז תשס"ה.

## נאענטע אונטערגרונט סטאנציעס
* עדזשווער אונטערגרונט סטאנציע
* בערנט אק אונטערגרונט סטאנציע
* קאנאנס פארק אונטערגרונט סטאנציע

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:לאנדאנער בארא פון בארנעט
יהוד-מונוסון

**יְהוּד-מוֹנוֹסוֹן** איז דער נאָמען פון דעם מוניציפאליטעט וואס באזארגט שטאָטישע באַדינונגען פֿאַר דער שטאָט יהוד און דעם יישוב פון נווה־מונוסון.

## וועבלינק
* יהוד-מונוסון מוניציפאליטעט וועבזייַטל
15טן יולי

**דעם 15טן יולי** איז דער 196סטער טאג פון יאר (197סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 169 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1834 - די שפאנישע אינקוויזיציע, וואס האט אנגעהויבן אינעם 15טן יארהונדערט, ווערט פארשטיקט
* 1945 - בוכנוואלד איבערלעבער דערגרייכן ארץ ישראל

## געבוירן 
* 1497 – פראנציס פון דענמארק, דענישער פרינץ (געש׳ 1511)
* 1573 - איניגא דזשאנס, ענגלישער ארקכיטעקט (געש' 1652)
* 1606 - רעמבראנדט, האלענדישער מאלער (געש' 1669)
* 1911 - עדווארד שאקלטאן, אויספארשער (געש' 1994)
* 1913 - אברהם סוצקעווער, יידישער דיכטער (נפ' 2010)

## געשטארבן 
* 1904 - אנטאן פאוולאוויטש טשעכאוו, רוסישער שרייבער און דראמאטורג (געב' 1850)
* 1959 - ערנסט בלאך, יידישער-שווייצער קאמפאזיטאר, (געב' 1880)

## פייערטעג 
* באצוואנע - פרעזידענט טאג
* ברוניי - געבורטסטאג פונעם סולטאן

----
* 14טן יולי - 16טן יולי
* יולי

15