open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
טעטריס

**טעטריס** (פון רוסיש: *Тетрис*) איז א ווידעא שפיל ערפינדעט אין 1985 דורך אלעקסיי פעזשיטנאוו אין מאסקווע, רוסלאנד. נאך בלויז א יאר צייט האט די שפיל געשלאגן ווארצלען אלוועלטלעך.

## די שפיל 
דער שפילער דארף צילעווען די שטיקלעך וועלכע פאלן אראפ פון דעם אויבערשטן חלק פון דעם עקראן, מיטן מאטיוו דאס צו סארטירן אונטן ווי א פאזל, אן קיין איבריגע פלאץ צווישן די שטיקלעך. ווען עס ווערט געשאפן א גאנצע ליניע אן קיין איבריגע פלאץ, ווערט יענע ליניע פארשוואונדן, און די שורה העכער דעם פאלט אראפ איין "שטאק". ווען די אלע אומפארענדיגטע ליניעס גרייכן ביזן מאקסימום הייך פונעם עקראן, האט דער שפילער פארלוירן דעם שפיל.

עס איז במשך די צייט ערפינדן געווארן פארשידענע ווערסיעס פונעם שפיל, פאר טעלעוויזיעס, סעליולער טעלעפאנען, דיגיטאלע זייגערס, קאמפיוטערס, און נאך.

די הויפט מעגליכקייטן וועלכע ווערן געשעצט דורך קונדן איז צו קענען זען א פאראויסדיגע אויסקוק פונעם שטיקל וואס פאלט אראפ אונטן פונעם עקראן, אז מען זאל וויסן פון פאראויס וואו דאס צו צילעווען. און אויך צו קענען טוישן א שטיקל אינמיטן פאלן אויב מען זעט אז עס פאסט זיך נישט אריין אונטן.

## היסטאריע 
דער נאמען טעטריס שטאמט ארגינעל פונעם גריכישן ווארט "טעטרא" וואס עס מיינט דעם נומער 4, צוליב די שטיקלעך אינעם שפיל וועלכע זענען צוזאמענגשטעלט פון פיר קעסטעלעך.

קליין|אלעקסיי פעזשיטנאוו
דאס פארשפרייטן די שפיל איז נישט פאראיבער אזוי גלאטיג, און פילע פירמעס האבן גענומען פאר זיך די עקסלוסיווע רעכטן אויף דער שפיל. וויבעלד פעזשיטנאוו האט בעת'ן ערפינדן די שפיל געארבעט פארן סאוויעטער רעגירונג, האט ער קיינמאל נישט זוכה געווען צו די מיליאנען וואס די שפיל האט מרוויח געווען אין לויף פון די יארן. אין 1991 איז פעזשיטנאוו אריבער קיין אמעריקא און אויפגעשטעלט א פירמע מיטן נאמען פון דער שפיל. פון 1996 ביז 2005 האט ער געארבעט אין מייקראסאפט.

## לינקס 
* באשרייבונג אין Ynet וועגן די הצלחה פונעם שפיל: http://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-3240631,00.html 

קאַטעגאָריע:ווידעא שפילן
הפועל חיפה

**הפועל חיפה** איז א פוסבאל גרופע אין ישראל.

קאַטעגאָריע:פוסבאל
קאַטעגאָריע:ספארט אין ישראל
בועז מעודה

**בועז מעודה** איז א ישראלדיקער זינגער. ער איז באוווּסט געווארן דורך דער ערשטער סעזאן פונעם פאפולערע פארמעסט־טעלעוויזיע פראגראם "כוכב נולד" אינעם יאר 2007 אין ישראל.

קאַטעגאָריע:ישראלדיקע זינגערס
קאַטעגאָריע:אייראוויזיע באטייליקטערס
באריס זשאנסאן

**אלעקסאנדער באריס דע פֿעפֿל זשאנסאן** (באוואוסט אלס **באריס זשאנסאן**, געבוירן דעם 19טן יוני 1964, ניו יארק סיטי) איז א בריטישער קאנסערוואטיוו פארטיי פאליטיקער און געווען פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך פונעם 24סטן יולי 2019 ביזן 6טן סעפטעמבער 2022. ער איז א שטארקער ברעקסיט שטיצער און איז געלאפן אויף א פלאטפארמע זיך אפצוטיילן פונעם אייראפעאישן פאראיין פאר יעדן פרייז. פריער איז ער געווען דער שטאַטס-סעקרעטאר פאר אויסערן און קאמאנוועלט באציאונגען (אויסערן מיניסטער) זינט 2016, און אויך קאמאנס דעפוטאט פאר אקסברידזש און דרום רייזסליפ זייט 2015. ער איז געווען בירגערמייסטער פון לאנדאן פון 2008 ביז 2016.

ער איז אויך א זשורנאליסט און געוועזענער רעדאקטאר פון *דער ספעקטאטאר*.

ער איז פריער געווען קאמאנס דעפוטאט פאר הענלי פון 2002-2008, און איז געווען אמאל אן אפיציעלער פארשפרעכער אלס שאטן מיניסטער פאר העכערער בילדונג, ביז ער האט זיך געמאלדן צו קאנדידירן פאר בירגערמייסטער פון לאנדאן. זשאנסאן איז געווארן דער קאנסערוואטיוו פארטיי קאנדידאט דעם 27סטן סעפטעמבער 2007.

## בירגערמייסטער פון לאנדאן 
אום 1טן מיי 2008 איז ער געוויילט געווארן אלס בירגעמייסטער פון לאנדאן אויף א קאדענץ פון 4 יאר. ער האט געווינען די וואלן נאכן ציילן די צווייטע פרעפערענץ שטימען, מיט 1,168,738 קעגן די 1,028,966 שטימען פון זיין קעגנער, דער פריערדיגער בירגערמייסטער קען ליווינגסטאן. באריס האט געמאלדן אז צוליב זיין זיג וועט ער רעזיגנירן אלס מיטגליד פון פארלאמענט. אין 2015 האט מען אים געוויילט א קאמאנס דעפוטאט און ער האט געמאלדן אז ביי די נעקסטע וואלן אין 2016 וועט ער זיך נישט קאנדידירן ווי בירגערמייסטער פון לאנדאן.
## פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך 
באריס זשאנסאן איז ערוועלט געווארן אלס דער פירער פונעם קאנסערוואטיוון פארטיי נאך דעם וואס טערעזא מיי האט זיך אפגעזאגט פון אמט צוליב איר דורכפאל מיטן נישט קענען אויספירן דעם ברעקסיט. אלס הויפט פונעם פארטיי האט ער אויטאמאטיש אויך איבער גענומען איר פאזיציע אלס פרעמיער מיניסטער.

### 2019 אלגעמיינע וואלן 
ביי די אלגעמיינע וואלן וועלכע זענען פארגעקומען דעם 12טן דעצעמבער 2019 זענען די קאנסערוואטיוון אונטער די אנפירערשאפט פון באריס זשאנסאן אריינגעקומען מיט א מאסיוון זיג וואס זיי האבן נישט געהאט זייט 1989, געוואונענדיג א איבערוויגנדיגע מערהייט אינעם פארלאמענט מיט דריי הונדערט פינף זעכציג זיצן. דאס האט געגעבן פאר באריס דעם ענדגילטיגן מאנדאט אדורכצופירן ברעקסיט אום יאנואר דעם 31'סטן אויף זיינע טערמינען.

## רעפערענצן
9טער י"ה

דער **9טער יארהונדערט** איז די צייט צווישן די יארן 801 - 900.

## געשעענישן 
* די מלוכה פון קארל דער גרויסער אין מערב אייראפע.
* די ירידה פון די מאיאנישער ציווילוזאציע

* רב נטרונאי גאון בן הילאי (861-853)
* רב עמרם גאון בן ששנא (872-861), האט מסדר געווען דעם ערשטן סידור

0
שאול בראך

הרב **שאול בראַך** (כ"ט שבט ה'תרכ"ה – כ"ו שבט ה'ת"ש) איז געווען רב אין קאשוי. פאר דעם איז ער געווען רב  אין קראלי און אין מאגנדארף.

ער איז געווען באקאנט אין זיין צייט אלס גרויסער גאון און פון די גרויסע בארימטע רבנים אין אונגארן.

ער האט ארויס געגעבן עטליכע ספרים ווי "משמרת אלעזר" דרושים, "ליבא בעי" על סוגית הש"ס, *שאול שאול*, *אבות על בנים* און נאך. 

געווען א שטארקער קעגנער פון ציוניזם.http://www.yhe.center/single-post/in-honor-of-the-yahrzeit-of-rabbi-shaul-brach-zi-a

## ביאגראפיע 
שאול בראך איז געבוירן געווארן כ״ט שבט תרכ״ה אין נייטרא צו ר׳ אלעזר און זיין ווייב ליבא (פרידלענדער). אין זיינע יונגע יארן האט ער געלערנט אין דער ישיבה אין חוסט ביים מהר״ם שיק. נאך זיין רבי׳נס פטירה האט ער געלערנט אין מאטערסדארף ביים חתן סופר. ער איז געפארן צו די צדיקים פון בעלזא, סיגעט און צאנז. 

זיין ערשטע רבנות שטעלע איז געווען אין מאגנדארף, עסטרייך אונגארישע אימפעריע (היינט סלאוואקיי) וואו ער איז געבליבן 18 יאר. דערנאך איז ער געווארן שטאטס רב 14 יאר אין קראלי (היינט רומעניע) און דערנאך 18 יאר אין קאשוי, טשעכאסלאוואקיי (היינט סלאוואקיי) ביז זיין פטירה. אין קאשוי האט ער אויפגעשטעלט א ישיבה פאר הונדערטער תלמידים.

כ״ו שבט ת״ש איז ער נפטר געווארן. ער האט איבערגעלאזן א סך ספרים.

זיין ביאגראפיע איז ארויסגעגעבן דורך א תלמיד אין ספר **שאול בחיר ה**.

קאטעגאריע:רבני אונגארן
קאַטעגאָריע:מחברי ספרים
קאַטעגאָריע:סלאוואקישע יידן
שלעגער

**שלעגער** איז א פאפולערער סטיל פון מוזיק אויפגעכאפט אין צפון אייראפע, ווי דייטשלאנד, שווייץ און עסטרייך. א טיפישער 'שלעגער' הימנע איז זיס, ווייעך און זייער פשוט, די ליריקס ענהאלט ליבע און נונטשאפט.

קאַטעגאָריע:מוזיק זשאנערס
ענדרי בראדער

left|thumb|250px|ענדרי זערי בראדער

**אנדרי זארי בראָדער** איז א איד און איז דער וויצע פרעזידענט פון די פירמע יאהו'ס סורטש טעכנעלאגיע. ער האט געארבעט בעפאר פאר IBM . 

בראדער וועלכע איז געבוירן אין ראמעניע האט זיך אריבערגעצויגן קיין מדינת ישראל בערך פאר 30 יאר צוריק, ער האט דארט געוואוינט 6 יאר, און שטאדירט קאמפיוטער טעכנעלאגיע, און דארט באקומען זיין דעגרי. 
פון זיין אקצענט זעט זיך אן אז ער איז נישט קיין ארגינעלער ענגליש רעדנער.

ער איז געווען פון די ערשטע ערפינדער פון די CAPTCHA פארזיכערונגס קאוד. 

לעצטנס ווען יאהו האט צוגעפאסט זייער סורטש ענדזשען צום מדינת ישראל אייגנשאפטן, איז בראדער געווען דער פאסיגער קאנדידאט אנצופירן דעם אפטיילונג.

## לינקס
* http://www.youtube.com/watch?v=vst_Iombu0E בראדער ערקלערט די טעכנעלאגיע פון יאהו'ס סורטש מאשין.
* http://www.themarkerit.com/tmit/article/2799  בראדער איז א קאנדידאט פאר די יאהו פירמע אין ישראל.

קאַטעגאָריע:אינטערנעט
צענטראל-אייראפע

קליין|250px|צענטראל אייראפע
**צענטראַל־אײראָפּע** איז א שם כולל פאר די פאלגנדיקע לענדער אין אייראפע:

* 
* 
* 
*  
*  
*  
* 
* 
* 

צענטראַל־אייראָפּע איז דער אייראפעישער געגנט צווישן מזרח אייראָפּע און מערב אייראָפּע. זי רעפּרעזענטירט דעם היסטארישן צענטער פון אייראָפּע.

קאַטעגאָריע:אייראפע
רעמיט

**רעמיט** () איז א דארף אין מאראמאראש, רומעניע.

 

קאַטעגאָריע:רומעניע
קאַטעגאָריע:דערפער
קראלי

thumb
**קראלי** (; ; ) איז א שטאט אין סאטמאר פראווינץ, צפון-מערב רומעניע מיט 23,000 איינוואוינערס (2004).

צווישן די רבנים אין קראלי זענען געווען הרב שאול בראך, הרב אברהם אביש הורוביץ און רבי יואל טייטלבוים, שפעטער רב אין סאטמאר.

קאַטעגאָריע:שטעט אין רומעניע
איינגעשלאסן לאנד

א לאנד וואס איז  **לאנד איינגעשלאסן** איז אינגאנצן ארומגענומען מיט יבשה און האט נישט קיין אויסגאנג צום ים.

אין דער היינטיגער וועלט זענען דא 44 אזעלכע לאנד איינגעשלאסענע לענדער. אן א צוגאנג צום וואסער-בארטן איז זייער שווער צו האנדלען מיט פרעמדע לענדער דורך וואסער טראנספארט, וואס ביזן היינטיגן טאג איז עס א וויכטיגער חלק פון דעם וועלטליכן מסחר - טראץ וואס די טעכנאלאגישע פארשריט פון אוויאציע האבן עטוואס אוועקגענומען פון זיין קריטישקייט.

## לענדער וואס זענען לאנד איינגעשלאסן 
* אוגאנדע
* אוזבעקיסטאן
* אזערביידזשאן
* אונגארן
* אַפֿגאַניסטאַן
* ארמעניע
* לוקסעמבורג
* ליכטנשטיין
* לעסאטא
* מאלדאווע
*סלאוואקיי
*סערביע
*עסטרייך
*פאראגוויי
* צפון-מאקעדאניע
* שווייץ

קאַטעגאָריע:געאגראפיע
האקנקרייץ

**האקנקרייץ** () איז א קרייץ (צלם) וואס אנשטאט איר שפיצן זאל זיך ענדיגן ווי געווענליך, דרייט זיך עס איין צו רעכטס אדער צו לינקס. די ארגינעלע האקנקרייץ איז גלייך, אבער עס איז באקאנט דאס וואס עס איז אויסגעדרייט 45 גראד. דער אינדיאנישער האקענקרייץ פארמאגט אויך א פינטל ביי יעדע ליידיגע באקס.

די היסטאריע פון דעם האקנקרייץ גייט צוריק נאך צו די פריערדיגע יארן ווען מען האט זיך באזעצט אין אייראפע. דער האקנקרייץ איז א הייליגע סימבאל ביי בודהיזם און הינדואיזם. ביי בודהיזם האט דער צלם געדינט אלץ א סימבאל פון די פיר גייסטישע יסודות (אש מים רוח עפר). אין אנפאנג פונעם צוואנציגסטן יאר הונדערט האט דער האקנקרייץ געדינט פילע אלץ א סימבאל פון פרייליכקייט און הצלחה.

ווען דער נאצישע פארטיי איז ארויף אין מאכט אין דייטשלאנד האבן זיי גענומען דעם האקנקרייץ אלץ דער סימבאל פון נאציזם, אויפרעגעניש, און די וועלט מלחמות. און איז נאך היינט דער סימבאל פון נעא נאציזם. צוליב דעם איז אין רוב ציוויליזירטע לענדער דאס באנוץ מיטן סימבאל א געזעץ פארלעצונג, אין א גרויסן טייל פון זיי אלס אנטיסעמיטיזם. פארט ווערט נאך דער סימבאל שטארק באנוצט אין די גלויביגע אומציוויליזירטע קולטורן. 

דאס ווארט האקנקרייץ שטאמט פון דייטש. מעגליך צוליב איר אויסקוק ווי א האק פון אלע זייטן.

אין ארכעאלגישע גראבונגען אין ישראל האט מען אויסגעפונען אז אידן האבן זיך נאך באנוצט מיט דעם סימבאל אין די צייטן פונעם בית המקדש, אלץ סימן פאר מזל און ברכה.

קאַטעגאָריע:סימבאלן
קאַטעגאָריע:קריסטנטום
אברהם יהושע פריינד

רבי **אברהם יהושע פריינד** (נפ' י"א אלול ה'תרצ"ב) איז געווען דער רב פון נאסאד, ער איז געווען א זון פון ר' משה אריה פריינד וואס איז געווען ראש הקהל אין סיגעט.

קאטעגאריע:רבנים
דזשיבעריש

**דזשיבעריש** (ענגליש: Gibberish) אדער **טאָטעריש** איז א טערמין וואס מען באצייכנט א קאמבינאציע פון ווערטער וועלכע קוקן אויס ווי אויטענטיש אבער באמת זאגט עס גארנישט, און אויך דער רעדער אדער שרייבער זעלבסט פארשטייט עס נישט. (וו.צ.ב.ש. מילעם אויבנעראלע באשלעגולווילציע אומקעראציע).

א באוואוסטער פאל פון דזשיבעריש אין ליטעראטור איז די דיכטונג "דזשאבערוואקי" (*Jabberwocky*) פון לואיס קאראל.

צומאל קען מען זען טעקסט וועלכע קוקט אויס ווי דזשיבעריש, אבער באמת איז דאס א קאד שפראך, וועלכע די מבינים ווייסן זייער גוט די באדייט.

## ווען מען באניצט זיך מיט דעם ווארט דזשיבעריש 
צומאל ווערט דאס ווארט דזשיבעריש באניצט אלס א שפאט ווארט אויף א שפראך וועלכע דארף אויסקוקן הויך און פראפעסיאנאל, און איז באפיצט מיט אומפארשטענדליכע און אומגעווענליכע ווערטער, כדי צו שאפן א פראפעסיאנעלע רושם אויף די ליינער אדער הערער.

אויך ווערט דאס ווארט דזשיבעריש באנוצט צו באצייכענען א טעות אין עלעקטראנישן טעקסט וועלכע מען זעט אויסגעדרייט אדער מיט אומבאוואוסטע קאדן און כאראקטערס,  למשל ¥ § ¢ © , וועלכע קומען פון דעם וואס דער שרייבער און דער ליינער האבן נישט די זעלבע קאדירן (ענגליש: "coding", דייטש: "Kodieren") סיסטעם. אבער אין אסאך פעלער קען מען ליינען דעם טעקסט דורך טוישן דעם קאד.
[קליין|150px|[טשארלי טשעפלין]]
טשארלי טשעפלין איז געווען באקאנט אלס א שפילער וועלכער האט געקענט גוט רעדן דזשיבעריש. אינעם פילם "דער גרויסער דיקטאטאר"  מאכט ער חוזק פון דעם עסטרייכישן פירער פון נאצי-דייטשלאנד מיט זייערע הויך שפיציגע רציחותדיגע שפראך, ער רעדט דארט אין דזשיבעריש וועלכע טרייבט ליצנות פון די דרשות פונעם צורר היהודים היטלער. אבער אמאל רעדט ער באמת אויף דייטש אז ער זאגט עטלעכע ווערטער און פראזעס ווי צום ביישפיל "danke schön" ("א דאנק") און "Sauerkraut" ("זויערקרויט"). אין זיין "דעמאקראטיע שטונק" רעדע ערקלערט ער זיין אידעאלאגיע מיטן דייטשן אקצענט "דעמאקראטיע - שטינק, פריי שפרעכן - שטינק". דער איבערטייטשער טייטשט עס איבער אין ענגליש: דער פוי האלט אז דעמאקראטיע איז מיאוס, דער פוי פארמיאוסט דאס פרייהייט פון ווארט".

## דאס ווארט דזשיבעריש
דאס ווארט קומט פון דעם ענגלישן ווארט gibber וואס עס מיינט פלאפלען. אדער פון דעם אראבישן שרייבער דזשעבאר בראחיאן  جَابِر بِن حَيَّان, אדער ווי מען פלעגט אים רופן אין לאטייניש Geber, וועלכע פלעגט שרייבן זיינע ביכער מיט א אומפארשטענדליכער שפראך.

## וועבלינקען
* פאררעכטן דזשיבערישע טעותים , ווען א טעקסט קומט אן מיט טעותים קען מען עס דארט פאררעכטן און טוישן די קאד.

*
*
באן סטאנציע

[קליין|באן סטאנציע אין [שוועדן]]
א **באַן סטאַנציע** איז א פלאץ וואו פאסאזשירן קענען ארויפגיין אויף און אראפשטייגן פון א באן, אדער וואו פראכט ווערט געלייגט אדער אראפגענומען.

די ערשטע באן סטאנציעס זענען געמאכט געווארן סיי פאר פאסאזשירן און סיי פאר פראכט. היינט באהאנדלט מען פראכט נאר אין די גרעסטע באן סטאנציעס. א באן סטאנציע קען זיין א וואקזאל ביים אנהייב אדער ביים סוף פון א רוטע, אדער די סטאנציע געפינט זיך ביי דער באן ליניע אינמיטן א רוטע. געוויינטלעך האט די סטאנציע פעראנען צו דערמעגלעכן ארויפ־ און אראפשטייגן מיט זיכערקייט.

די מערסטע באשעפטיקסטע באן סטאנציע אין דער וועלט איז שינזשוקו סטאנציע אין טאקיא, יאפאן. די מערסטע באשעפטיקסטע באן סטאנציע אין אייראפע איז קלאפהאם קנופ אין דרום לאנדאן, ענגלאנד. ביי די שפיץ צייטן, קומט אן דארטן א באן יעדע 13 סעקונדעס.

*
טוביה גוטמאן

הרב **טוביה גוטמאן** איז געווען דער רב פון דער יידישער קאלאניע יעזור זייט דעם יאר ה'תרס"ג. זיין ווייב איז געווען חנה און זייער זון אלפרעד.http://www.lordbalto.com/Franklin/13.htm 

הרב גוטמאן האט געוואוינט פריער אין רוסלאנד און האט אויפגעשטעלט דעם יישוב יעזור.

לויטן צענזוס פון 1920 האט די פאמיליע גוטמאן שוין נישט געווען אין יעזור.
גוטמאן, טוביה
יעזור

די יידישע קאלאניע **יעזור** איז אויפגעשטעלט געווארן נישט ווייט פון באלטימור, מארילאנד אלס א פארם קהילה פאר יידישע אימיגראנטן פון רוסלאנד. 

הרב טוביה גוטמאן האט אויפגעשטעלט די קאלאניע אין ה'תרס"ג  מיט געלט פון באראן הירש אויף א שטח פון 103 מאָרגעס. די יידן וואס האבן געוואוינט דארטן האבן נישט גערעדט קיין ענגליש נאר יידיש. יעדער פארם האט געעפנט צו דער שאסיי פון איין זייט און צו דער טייך פון דער צווייטער זייט. הרב גוטמאן איז געווען דער רב פון יעזור.

אין יאר תרס"ו האבן געוואוינט 20 משפחות אין דער קאלאניע. די איינוואוינערס זענען געווען שניידערס, זילבערשמידן און סטאליערס. זיי האבן פרובירט זיך אויסלערנען ווערן פארמערס אבער עס איז נישט געלונגען ווייל זיי זענען נישט געווען מסוגל צו פארם ארבעט. ביז תר"ץ איז שוין געווען קלאר אז יעזור וועט זיך נישט אויסהאלטן.

## רעפערענץ
די פארשוואונדע יידישע קאלאניע אין וואודלאן 

קאַטעגאָריע:יישובים אין די פאראייניגטע שטאטן
ביאכעמיע

**ביאכעמיע** (פון , *bios*, "לעבן" און מצריש *kēme*, "ערד") איז די שטודיע פון די כעמישע אין לעבעדיגע ארגאניזמען. זי באהאנדלט די סטרוקטור און פונקציע פון צעלולארישע באשטאנדטיילן, ווי למשל פראטעינען, קארבאהידראטן, ליפידן, יאדעריקע זויערן, און אנדערע ביאמאלעקולן. כעמישע ביאלאגיע שטרעבט צו פארענטפערן אסאך פראגעס וואס קומען אויף פון ביאכעמיע ניצנדיג געצייג אנטוויקלט אין כעמישן סינטעז.

## קארבאהידראטן 
## פראטעינין 
## ליפידן
## יאדעריגע זויערן 
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:ביאכעמיע
ספר ירמיה

[250px|ממוזער|ספר ירמיהו ב[כתר ארם צובא]]
**ספר ירמיה** איז דער ספר אין נביאים, דער צווייטער אין נביאים אחרונים, וואס ענטהאלט די געשיכטע פונעם נביא ירמיהו און זיינע נבואות, וועלכע זענען מערסטנס ווארנונגען צום יידישן פאלק איבערן חורבן ירושלים צוליב זייערע שלעכטע מעשים. די נבואות זענען געזאגט געווארן אין די לעצטע יארן פונעם ערשטן בית המקדש, פון די צייטן פון יאשיהו און ווייטער דורכאויס די תקופה פונעם חורבן.

אין ספר ירמיהו איז אויך באשריבן די לעצטע יארן פון מלכות יהודה, איר אונטערגאנג און דער חורבן בית המקדש. עס פארציילט די געשיכטע פון יהויקים, יכניה און צדקיהו, און דער טראגישער ענדע פונעם יידישן הערשאפט אין ארץ ישראל מיטן טויט פון גדליהו בן אחיקם.

## זעט אויך 
*ירמיהו

ירמיה
טולוז

thumb|לינקס|280px|דעכער אין טולוז, פון בולבאן גאס
**טולוז** () איז א שטאט אין דרום-מערב פראנקרייך ביים ברעג פון דער גאַראָן טייך, אויפן האלבן וועג צווישן דעם אטלאנטישן אקעאן און דעם מיטלענדישן ים. מיט א באפעלקערונג פון 1,117,000 איינוואוינערס אין 2007, איז דער טולוזער שטאטישער ראיאן דער פינפטער גרעסטער אין פראנקרייך.

טולוז איז א צענטער פון דער  אייראפעישער עראקאסמאס אינדוסטריע, וואו עס זענען הויפטקווארטירט ערבוס, גאלילעא סיסטעם, ספאט סאטעליט סיסטעם און טולוז ספייס צענטער.

טולוז איז די הויפטשטאט פון דעם מידי-פירענעז ראיאן אין פראנקרייך.

## בילדונג אינסטיטוטן 
* נאציאנאלע שולע פון ציווילע אוויאציע (*ENAC*)

## היסטאריע 
קאַטעגאָריע:שטעט אין פראנקרייך
אהרן פון קארלין

**רבי אהרן (דער גרויסער) פון קארלין זצ"ל** (ה'תצ"ו - י"ט ניסן ה'תקל"ב) איז געווען דער מייסד פון דעם חסידישן הויף אין קארלין, ליטא (היינט בעלארוס).

## אפשטאם 
**רבי אהרן** איז געבוירן אין יאר ה'תצ"ו צו זיין פאטער רבי יעקב מפינסק און זיין מאמע פערל. 

## זיין געשיכטע 
**רבי אהרן** איז געווען א תלמיד מובהק פונעם מגיד רבי דוב בער פון מעזריטש, **רבי אהרן** איז געווען דער ערשטער צו פארשפרייטן חסידות אין ליטא, און האט דארט אויפגעשטעלט א חסידישן הויף. דער מגיד האט געזאגט אז ווען **רבי אהרן** זאגט ערב שבת נאכמיטאג שיר השירים מיט זיין ספעציעלן ניגון, ווערט א טומל אויבן אין הימל, די מלאכים הערן אויף צוזאגן שירה, און נעמען זיך צוזאמען אויסצוהערן ווי **רבי אהרן** זינגט זיין ניגון. 

**רבי אהרן** איז שטארק באוואוסט צוליב זיין ניגון "יה אכסוף" פון די שבת'דיגע זמירות וואס ער האט פארפאסט, און ווערט היינט געזינגען אומעטום.

טייל פון זיינע תורות זענען געדרוקט אין *ברכת אהרן* און *דברי אהרן*.

## הסתלקות 
**רבי אהרן** איז נפטר געווארן י"ט ניסן (חול המועד פסח), ה'תקל"ב, אין בלויזן עלטער פון זעקס און דרייסיג יאר, זיין תלמיד רבי שלמה גאטליב איז געווארן זיין ממלא מקום.

## פאמיליע 
פון זיינע קינדער:

* הרב **יעקב**, ער איז ארויף קיין ארץ ישראל, און איז נפטר געווארן אין צפת.

* הרב **אשר** פון סטאלין ( - כ' תשרי ה'תקפ"ז). ער איז אלט געווען צוועלף יאר ווען זיין פאטער איז נפטר געווארן.

* מרת **שרה** די ווייב פון הרב **מרדכי טווערסקי** (ה'תק"ל - כ' אייר ה'תקצ"ז), מגיד פון טשערנאביל. 

## רעפרענצען
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם
מעטראפאליטען שטח

מעטראפאליטען (ענגליש: Metropolitan) באדייט א צענטער פון מערערע שטעט מיט א הויכע מאס איינפלוס און פאפולאציע. עפ"י רוב ווערט די נאמען פונעם מעטראפאליטען שטח אנגערופן אויף די גרעסטע שטאט צווישן אירע שטעט.

די אפטייטש פונעם ווארט איז: מוטער שטאט, און שטאמט פון גריכיש: מעטרא מיינט מוטער, פאליטין-פאליס מיינט שטאט.

די פילע שטעט אינעם מעטראפליטען מוזן זיין פיזיש צוזאמען. רוב מאל זענען די גרעניצן פונעם שטח נישט פונקטליך, ווייל זעלבסטפארשטענדליך אז דאס פאפולעריטעט פונעם שטח ענדיגט זיך נישט גענוי מיט א גרעניץ.

קאַטעגאָריע:געאגראפיע
פינפעק

א **פינפעק** (,  = פּענטאַגאָן) איז א פילעק מיט פינף ריפן. אין אן איינפאכן פינפעק באטרעפן די פינף אינעווייניגע ווינקלען פון א פינפעק 540º.

די פלאך מאס פון א רעגלמעסיקן (קאנוועקסן) פינפעק מיט ריפ לענג *t* ווערט גערעכנט: 

A = \frac{{t^2 \sqrt {25 + 10\sqrt 5 } }}{4} = \frac{5t^2 \cdot \tan(54^\circ)}{4}\ \approx 1.720477401 t^2.

לינקס|frame|קאנסטרוקציע פון א רעגלמעסיקן פינפעק

## קאנסטרוקציע 
מען קען מאלן א רעגלמעסיקן פינפעק מיט א ווירע לויט דער אנימאציע צו לינקס.

## נאטירלעכע פינפעקן 

טעקע:BhindiCutUp.jpg|פינפעקיגער קווערשניט פוןokra
טעקע:Two okra flowers.JPG|די אקרא האט אויך פינפעקיקע בלומען, וואס יעדע איינע האט פינף בלומבלעטלעך.
טעקע:Sterappel dwarsdrsn.jpg|The gynoecium of an apple contains five carpels, arranged in a five-pointed star

קאַטעגאָריע:געאמעטריע
ניו יארק מעטראפאליטען שטח

left|thumb|300px| **ניו יארק מעטראפאליטן שטח**
----
 אראנזש: ניו יארק סיטי-ווייט פלעינס-וועיענע. ניו יארק ניו דזשערסי מעטראפאליטען דיוויזיע בלוי: נאסאו (קאונטי) און סאפֿאלק (קאונטי). ניו יארק מעטראפליטען דיוויזיעגרין: ניואַרק און יוניאן. ניו דזשערסי, פענסיוועלניע מעטראפליטען דיוויזיע רויט: עדיסאן, ניו בראנסוויק. ניו דזשערסי מעטראפליטען דיוויזיע פורפל: די איבעריגע פון: ניו יארק, ניואַרק, ברידזשפארט. ניו יארק, ניו דזשערסי, קאנעטיקאט קאמבאנירטע סטאטיסטיקאלע שטח 

די **ניו יארק מעטראפאליטען** ראיאן איז די געגנט וואו ניו יארק סיטי, צפון ניו דזשערסי, און לאנג איילענד קומען זיך צונויף, עס ווערט אפט אנגערופען די ניו יארק "טריי-סטעיט שטח" וואס באדייט אז דריי שטאטן—ניו יארק, ניו זשערסי, קאנעטיקוט—קומען אן צו איין שטח . דער שטח ווערט אבער מער אנגערופן מיט די פאפולערע נאמען "ניו יארק מעטראפאליטען שטח" און איז די פאפולערסטע מעטראפאליטען שטח אין די פאראייניגטע שטאטן, און די פערטע אויף די ליסטע פון די 20 פאפולערסטע איבער דער וועלט http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_metropolitan_areas_by_population. און פארמאגט א פאפולאציע פון 18,815,988 איינוואוינער - אין יאר 2007.

ער פארמאגט 23 קאונטי'ס אין אים, צען אין ניו יארק סטעיט - אריינגערעכנט די פינף באראוס פון ניו יארק סיטי, צוויי אין לאנג איילענד, דריי אין לאוער האדסאן וועליע, צוועלף אין צפון און צענטראל ניו דזשערסי, און איין אין פענסילוועניע.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:ניו יארק
טאנק

[left|thumb|250px|אמעריקאנער סאלדאטן אויף א טאנק ביי די שלאכטן אין [איראק.]]
א **טאַנק** איז א באוואפנטער און באפּאנצערטער אויטא וועלכער איז באדינט צו קעמפן ביי די שלאכט פעלדער. דער ערשטער טאנק איז געשאפן געווארן אין בריטאניע בעת דער ערשטער וועלט מלחמה. די ענגלענדער האבן דאס גערופן "טאנק", וואס איז אויף ענגליש א רעזערוואר (א קריגל), כדי אפצונארן און פארטומלען דעם פיינט.

די רעדער פונעם טאנק זענען ארומגענומען מיט א קייט, וואס טוט פארשפרייטן דעם לאסט (כדי ער זאל נישט אריינפאלן אין א זומף אדער ווייכער ערד) און דערמעגלעכן אריבערפארן אויף באדן וואס איז נישט גלייך. א טאנק א שטארקן קאנאן מיט איין אדער מער מאשינביקסן.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:געווער
קאַטעגאָריע:פארמיטלען
קאַטעגאָריע:מיליטער
סטאוו

thumb|250px|א סטאוו אין צענטראל אייראפע
א **סטאוו** אדער א **סאזשלקע** איז א קערפער פון וואסער קלענער פון אן אזערע.

אין דעם פאראיינגטן קעניגרייך האלט מען אז א סטאוו איז 'א געמאכטער אדער א נאטירלעכער קערפער פון וואסער צווישן  1 מ2 און 2 העקטארן פלאך מאס, וואס האלט וואסער לכל הפחות פיר חדשים אין יאר'. אין אנדערע אייראפעישע לענדער האלטן טייל  ביאלאגן אז ביז 5 העקטארן הייס נאך א סטאוו . סיי ווען א סטאוו איז געמאכט און סיי ווען ער איז נאטירלעך קענען זיי ווערן געמאכט דורך אויסגראבן א לאך אין דער ערד וואס ווערט דערפילט מיט וואסער אדער אנפילן א לאך אדער א פארטיפונג מיט וואסער פון א טייך, אדער ווען מען שאפט א דאמבע צו האלטן דאס וואסער אין א טאל. אין טייל לענדער זענען דא סטאוון אין פריוואטע גערטנס.

אפטמאל האלט מען פיש אין א סטאוו.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:קערפער פון וואסער
אליהו חיים מייזל

הרב **אליהו חיים מייזל** (ט' סיון ה'תקפ"א - י"ד אייר ה'תרע"ב) איז געווען דער אב"ד פון לאדזש.

## ביאגראפיע
אליהו חיים איז  געבוירן אין דערפֿל האראדאק לעבן וואלאזשין, צו זיין פאטער משה מייזל און זיין מוטער חיה, און מען האט אים א נאמען געגעבן אליהו נאך דעם ווילנער גאון, און חיים נאך רבי חיים פון וואלאזשין. זייענדיג בלויס אכט יאר איז ער אריינגעגאנגען לערנען אין דער וואלאזשינער ישיבה, און אין דער עלטער פון צוועלף יאר האט ער געקריגן היתר הוראה. צו ניינצן יאר איז ער געקרוינט געווארן מיטן רבנות פון פארשידענע קהילות (האראדאק, דערטשין, פרוזשין און לאמזשע). אין יאר תרל"ג איז ער געווארן רב פון דער גרויסער שטאט לאדזש, וואו ער האט געדינט אלס רב פֿערציג יאר ביז זיין פטירה י"ד אייר תער"ב.

רבי אליהו חיים איז באוואוסט מיט זיין גרויסער קלוגשאפֿט, מיט וואס ער האט אריינגעברענגט שלום צווישן איינעם און דעם אנדערן, און מיט זיין עסקנות פֿאר די  צרכי ציבור אין פוילן.

## שבת
ווען הרב אליהו חיים איז געקרוינט געווארן אלס רב אין דער נייער שטאט לאדזש אין תרל״ג, האט ער געמאלדן  פֿאר די יידן אין דער שטאט: "ווילאנג איך וועל דינען אלס  רב , וועט נישט פֿארקומען קיין חילול שבת אין לאדזש". 

איינמאל האט מען אים דערציילט אויף א געוויסן ייד ביים  עק פֿון דער שטאט וואס עפֿנט זיין געשעפֿט שבת.

דעם קומענדיגן  שבת צופֿרי האט ער געמאלדן אז מען זאל נישט ווארטן אויף אים מיטן דאווענען, און ער איז געגאנגען צופֿיס צו יענעם ארט. ער האט געבארגט א בענקל  פון א נאנטן הויז און האט זיך געזעצט ביי דער טיר פון געשעפֿט.

אז דער יידישער אייגנטימער פונעם געשעפט איז געקומען עפענען זיין געשעפט האט ער באמערקט דעם רב זיצנדיק ביי דער טיר, האט ער געקלערט מסתמא האט דער רב א ברית אין דער געגנט און ער ווארט אויפן קינד. נו, ווען דער רב איז אנוועזנד האט ער נישט געקלערט צו עפענען דעם געשעפט שבת, האט ער געווארט ביז דער רב וועט אוועקגיין וועט ער אויפעפענען.

אבער דער רב איילט זיך נישט אוועקצוגיין. ער זיצט דארט שעה'ן לאנג ביז יענער  ייד האט פארשטאנען פארוואס דער רב זיצט דארטן—נאר צוליב אים אליין! האט ער געטראכט: דער רב פלאגט זיך צו זיצן דא און איך בין שולדיג. האט ער אנגעהויבן האבן חרטה וועגן זיין חילול שבת. האט ער געוואנדן צום רב: "איך פארשטיי דעם רב'ס כוונה. זאג איך צו אז איך גיי תשובה טון און פון היינט אן בלייבט מיין געשעפט פארמאכט. אבער כ'בעט דעם רב זאל אהיים גיין עפעס טועם זיין…"

## רעפֿערענצן
## וועבלינקען
* ציון פון הרב אליהו חיים מייזל אין לאדזש 

קאַטעגאָריע:פוילישע רבנים
איטערזען

לינקס|100px
**איטערזען** () איז א שטעטל אין שלעזוויג-האלשטיין, דייטשלאנד.

קאַטעגאָריע:שטעט אין דייטשלאנד
פארטא-ריקאנישע אומאפהענגיקייט פארטיי

**פּאָרטאָ־ריקאַנישע אומאָפּהענגיקייט פּאַרטײ** (ענגליש: *Puerto Rican Independence Party* ; העברעיש: מפלגת העצמאות הפורטוריקנית) איז א פאליטישע פארטיי אין פארטא ריקא. זי ארבעט לטובת די אומאפהענגיקייט פֿון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע. די פארטיי איז געגרידעט אום אָקטאָבער 1946 און איז דאמיט די צוויטע פארטיי אין דעם אינדזל.

קאַטעגאָריע:פאליטישע פארטייען
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן
אירענא סענדלער

ממוזער|אירענא סענדלער, 2005

**אירענא סענדלער** () (ווארשע, 15טן פעברואר 1910- 12טן מיי 2008) איז געווען א פוילישע סאציאל ארבעטער און הומאניטאר וואס האט געהאלפֿן ראטעווען 2,500 יידישע קינדער פון די נאציס ווען זי האט זיי ארויסגעשמוגלט פֿון דער ווארשאווער געטא און געגעבן זיי פֿאלשע פאפירן.

## ביאגראפֿיע 
אירענא איז געבוירן אין ווארשע, קאנגרעס פוילן. פֿארן קריג האט זי געוואוינט אין טורטשין. אין יאר 1939 האט זי געארבעט אין דעם ווארשאווער פֿארזארג-אפטייל פון וואנעט זי האט געפֿירט די ריזיקאלישע הצלה אפעראציעס ראטעווען יידישע קינדער פון דער געטא במשך די ברוטאלער אקופאציע פון נאצישן דייטשלאנד. זי איז געווען  טעטיק אין דער זשעגאטא פוילישער אנטי-חורבן ווידערשטאנד.

איר גרופע פֿון 20 מענטשן האט געראטעוועט בערך 2500 קינדער פון דער געטא צווישן אקטאבער 1940 און אפריל 1943, ווען די נאציס האבן פֿארברענט די געטא און געשאסן אסאך פֿון די איינוואוינערס און געשיקט די איבעריגע צו די טויט לאגערס. מיט אן אויסרעד פון איבערקוקן די היגיענע אין דער געטא אין אן  אויסבראך פון בויכטיפֿוס, זענען סענדלער מיט אירע געהילפֿן אריין אין דער געטא אויסזוכן קינדער וואס מ'קען זיי ארויסשמוגלען כדי צו בלײַבן לעבן כלומערשט אלס קאטאליקן. זיי האבן ארויסגעשמוגלט עופֿעלעך און קליינע קינדער אין אמבולאנסן און טראמווייען, איינגעוויקלט אלס פעקעלעך. עלטערע קינדער זענען ארויס מיט צוואנגארבעט גרופעס. ארויס פון דער געטא האט מען זיי פלאצירט מיט פֿאמיליעס, יתומים-הײַזער, שפיטעלער און קאנווענטן.

מיט דער האפֿנונג פֿון פאראייניגן זיי מיט זייערע משפחות—וואס רוב פֿון זיי זענען נעבעך אומגעקומען אין די נאצישע טויט-לאגערס—האט סענדלער געשריבן די אמת'ע נעמען אויף פאפירלעך. אין יאר 1943 זענען געקומען די דייטשע פאליציי צו ארעסטירן זי, דעמאלסט האט איר געהילף באהאלטן די פאפירלעך און שפעטער האט מען זיי באגראבן אין א  סלוי אונטער אן עפלבוים.

נאכן קריג האט סענדלער געארבעט אלס סאציאל ארבעטער און דירעקטאר פון פֿאכשולעס און האט ממשיך געווען העלפֿן טייל פֿון די קינדער זי האט געראטעוועט.

אין 1965 האט די יד ושם חורבן אייראפע אנדענק אין ירושלים זי באלוינט אלס איינע פון די ערשטע מיטן טיטל "חסידי אומות העולם". די קאמוניסטישע רעגירונג האט נישט געלאזט אז זי זאל פארן אין ישראל, נאר הערשט שפעטער אין 1983 האט זי באקומען די אויסצייכענונג.

זי איז געווארן קראנק מיט א לונגען-ערצינדונג אין 2008, און געשטארבן אין א שפיטאל אין ווארשע 12 מיי צום עלטער פֿון 98.

זי לאזט איבער איין טאכטער יאַנינא זגזשעמסקא און אן אייניקל.

## זעט אויך
* טשיונע סוגיהארא
* ניקאלאס ווינטאן
* ראול וואלענבערג

## רעפֿערענצן 
* יוטיוב באריכט

קאַטעגאָריע:פוילישע
קאַטעגאָריע:חסידי אומות העולם
קאַטעגאָריע:מענטשן פון ווארשע
נפתלי צבי הורוויץ

**רבי נפתלי צבי הורוויץ זצ"ל** (ו' סיון ה'תק"ך - י"א אייר ה'תקפ"ז) איז געווען דער רב אין ראפשיץ, מערב-גאליציע.

## אפשטאם
**רבי נפתלי** איז געבוירן אין בראד יום טוב שבועות, ו' סיון ה'תק"ך, דעם טאג וואס דער בעל שם טוב איז אוועק, בגדר "ובא השמש וזרח השמש", צו זיין פאטער הרב **מנחם מענדל ראַבין**, רב אין לינסק, באקאנט אלס "רבי מענדעלע לינסקער". און צו זיין מוטער מרת **ביילא** א טאכטער פון הרב **יצחק הורוויץ**, רב אין אה"ו, באקאנט אלס "רבי איציקל האמבורגער". (דער נאמען **הורוויץ** נעמט זיך פון זיין מוטער'ס שטוב, **רבי נפתלי** האט אמאל געזאגט פאר זיינע קינדער, **הארעוועטס וועט עץ האבן**).

## זיינע רבי'ס
**רבי נפתלי** האט געלערנט ביי זיין פעטער רבי משולם איגרא אין בראד, צוזאמען מיט רבי מרדכי בנעט רב אין ניקאלשבורג, און הרב יעקב לארבערבוים, רב אין ליסא, דער "חוות דעת". רבי משולם האט זיך אמאל אויסגעדרוקט, "יענקעלע  פארשטייט מיך און איך פארשטיי אים, **נפתָלטשי**, פארשטיי איך אים נישט, אבער דאכט זיך אז ער פארשטייט מיך יא".

צו דער בר מצוה האט '''רבי נפתלי'ס''' פאטער אים געפירט צו רבי אלימלך פון ליזשענסק באקאנט אלס "דער נועם אלימלך". (אנדערע זאגעאז דאס איז געווען ביים זלאטשאווער מגיד). פון די פופצן יאר האט ער זיך געווייקט ביים רבי ר' אלימלך, איין גאנץ יאר איז ער געווען ביי הרב מרדכי פון נעשכיז, אזוי אויך איז ער געווען ביים אפטער רב הרב אברהם יהושע העשיל און ביים הייליגן רוזינער. אין אלעם איז ער געווען ביי צוויי הונדערט רבי'ס ווי דער צאל פון "עשה לך רב". געלערנט האט ער ביים קאזשניצער מגיד און ביי רבי מנחם מענדיל פון רימאנאוו, אבער זיין הויפט רבי איז געווען חוזה פון לובלין.

## רבנות
אויף דער המלצה פון רבי נפתלי'ס רבי'ן מענדעלע  רימאנאווער האט מען אים אויפגענומען אלס רב אין ראפשיץ, שפעטער איז ער אויך געווארן רב איינמאל א וואך אין לינסק, סטריזשעוו און קרייז סאניק

## הסתלקות
**רבי נפתלי** איז נפטר געווארן אויף דעם וועג קיין לאנצהוט, י"א אייר ה'תקפ"ז, אין ליגט אין לאנצהוט 

## פאמיליע
**בזיווג ראשון** האט **רבי נפתלי** געהייראט מרת **שיינדיל** א טאכטער פון הרב **וועלוועל סטאקער** פון די בראדער עשירים, אבער איר געפירעכץ איז אים נישט געפאלן; אויף דער באראטונג פון רבי יחיאל מיכל פון זלאטשאוו האט ער זי גע'גט. נאכהער איז **רבי נפתלי** געזעצען אין זלאטשאוו, זיין רבי דער זלאטשאווער מגיד האט אים אנגעטראגן א שידוך  מרת **רבקה** די טאכטער פון הנגיד הרב **צבי הירש גאלדהאמער** א וויין הענדלער פון דוקלא, נאך וואס ער האט איר געהייראט **בזיווג שני** איז ער געפארן קיין דוקלא, דארט האט ער זיך באשעפטיגט מיט בדחנות און שדכנות. זייערע קינדער:

* מרת **רייצא** די ווייב פון הרב **אשר ישעיה רובין** (ה'תקל"ה - ערב פסח ה'תר"ה), ממלא מקום פון שווער, רב אין ראפשיץ.

* הרב **אברהם חיים הורוויץ** (ה'תקמ"ט - כ"ה מנחם אב ה'תקצ"א), ממלא מקום פון פאטער, רב אין לינסק.

* הרב **יעקב הורוויץ** (ה'תקנ"ב - י"ט טבת ה'תקצ"ט), רב אין קאלבאסאוו און מעליץ.

* הרב **אליעזר הורוויץ** (ה'תק"ן  - ג' חשוון ה'תרכ"א), רב אין דזשיקאוו.

## זיינע ספרים
* זרע קודש
* אילה שלוחה
* אמרי שפר
* אהל נפתלי

## זיינע תלמידים
* רבי צבי אלימלך שפירא פון דינאוו, דער "בני יששכר".
* רבי צבי הירש פון רימאנאוו
* רבי יעקב צבי יאלעס פון דינאוו, מחבר פון "קהלת יעקב" און "מלא הרועים".
* רבי חנוך העניך בן שמואל מאיר מייער, מחבר פון "לב שמח" און "סידור לב שמח". 

## רעפערענצן
* *זרעא קדישא*
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה*, מאיר וונדר

 
הורוויץ, נפתלי צבי
קאַטעגאָריע:ראפשיץ
דרום פאלוס

275px|קליין|דרום פאלוס אין אנטארקטיקע

דער **דרום פאָלוס**, אויך באקאנט אלס דער **געאגראפֿישער דרום פאָלוס**, איז דער דרומסטער פונקט אויף דער אייבערפֿלאך פון דער ערד. ער ליגט אויף דער קאנטינענט אנטארקטיקע, קעגן איבער דעם צפון פאלוס. ער איז דאס ארט פון דער פאראייניגטע שטאטן אמונדסען-סקאט דרום פאלוס סטאנציע, וואס איז אויפֿגעשטעלט געווארן אין יאר 1956 און זײַט דעמאלסט איז געשטאבט פערמאנענט. דער געאגראפישער דרום פאלוס איז נישט דער זעלבער ווי דער דרום מאגנעטישער פאלוס.

אזוי ווי דער באגריף פֿון טאג און נאכט ווענט זיך אויף דעם וואס דער ערד דרייט ארום איר אקס, איז דאס נישט שייך ביים פאלוס, וואס דרייט זיך נישט. א האלב יאר, פון סעפטעמבער ביז מארץ (דער דרומדיגער זומער) איז טאג און א האלב יאר, פון מארץ ביז סעפטעמבער, איז נאכט. קיין צייט זאנע איז נישטא ווײַל אלע זאנעס קומען צוזאם ביים פאלוס. פראקטיש האלט מען די זעלבע צײַט ווי ניי זילאנד אזוי ווי מ'פֿירט אלץ צום פאלוס מיט א טראנספארט פון דארטן.

דער געאגראפישער דרום פאלוס איז מארקירט מיט א קליינעם שילד אין דעם אייז, וואס מען דארף רוקן יעדן 1טן יאנואר ווייל דאס אייז האט זיך אינצווישן גערוקט.
דער שילד ווייזט די טעג ווען ראאלד אמונדסען און ראבערט סקאט זענען אנגעקומען צום פאלוס, און אויך די הייך, 2,835 מעטער.

קאַטעגאָריע:געאגראפיע
מאלעקול

ממוזער|250px|פארשידענע מאלעקולן
אין כעמיע ווערט דעפֿינירט א **מאלעקול** אלס א סטאבילע גרופע פֿון צוויי אדער מער אטאמען צוזאמענגעהאלטן מיט שטארקע כעמישע בונדן.

א מאלעקול ווערט געשאפן ווען צוויי אדער מער אטאמען טיילן זיך מיט ￼￼עלעקטראנען￼￼ אדער אז אן אטאם אן עלעקטראן פארלירט און אן אנדערער אטאם אן עלעקטראן באקומט ווערן די אטאמען יאנען (דער ערשטער פאזיטיוו און דער צווייטער נעגאטיוו) און זיי פארבינדן זיך דורך עלעקטראשטאטיקע דערציונג.

אין א גאז, פליען די מאלעקולן ארום. אין א פליסיקייט זענען די מאלעקולן אביסל פארבונדן אבער זיי קענען זיך דאך באוועגן. אין א סאליד קענען די מאלעקולן נישט באוועגן זיך, נאר וויברירן.

למשל, א מאלעקול פון וואסער האט די כעמישע פארמל  H2O, ד"ה צוויי אטאמען פון וואסערשטאף און איין אטאם פון זויערשטאף.

קאַטעגאָריע:כעמיע
שלמה לוצקער

ImageSize  = width:590 height:120
PlotArea   = width:570 height:25 left:5 bottom:60
TimeAxis   = orientation:horizontal
DateFormat = yyyy
Period     = from:3580 till:5760
AlignBars  = early
ScaleMajor = unit:year increment:200 start:3600
ScaleMinor  = unit:year increment:50 start:3600

Colors =
  id:turkiz    value:rgb(0,0.76,0.76)
  id:treaty    value:rgb(0.6,0.8,0.6)
  id:lightgrey value:rgb(0.6,0.8,0.4)
  id:darkgrey  value:rgb(0.6,0.8,0)
  id:Celadon  value:rgb(0.67,1,0.68)
  id:TeaGreen  value:rgb(0.81,0.94,0.75)

Define $hx = 15 # shift text above bar

PlotData =
  bar:Leaders color:blue width:20 align:right fontsize:s 
  from:3580 till:3800 color:treaty shift:(5,$hx) text:תוגוז
   from:3800 till:4000 color:turkiz shift:(15,$hx) text:םיאנת
   from:4000 till:4280 color:TeaGreen  shift:(10,$hx) text:םיארומא
   from:4280 till:4400 color:darkgrey shift:(9,$hx) text:םיארובס
   from:4400 till:4830 color:turkiz shift:(10,$hx) text:םינואג
   from:4830 till:5240 color:TeaGreen shift:(8,$hx) text:םינושאר
  from:5240 till:5760 color:treaty shift:(0,$hx) text:םינורחא

LineData =
  layer:front  # all lines in front of bars unless stated otherwise
  from:5500 till:5573 atpos:65  color:red    width:2 

Legend     = left:340  top:25 columnwidth:150

Colors =
 id:aaa value:red   legend:רעקצול_המלש_ברה

הרב **שלמה פלאם** באוואוסט אלס הרב **שלמה לוצקער**, הרב **שלמה סקאהלער** אדער דער **לוצקער מגיד** (נפטר י' שבט ה'תקע"ג, 11 יאנואר 1813), איז געווען דער  תלמיד און רעכטער האנט פון דעם רבי'ן ר' בער פון מעזריטש.
אנדערע האלטן אז ער איז געווען משפחה מיטן רבי'ן ר' בער. ער איז אויך געווען דער רבי פון  הרב משה לייב פון  סאסאוו. דער חוזה פון לובלין האט אים געגעבן א הסכמה אויף זיין ספר. 

הרב שלמה איז געווען רב אין לוצק, קארעץ, און בסוף ימיו אין סקאהל. 

דער לוצקער מגיד איז געווען דער רבי פון הרב שר שלום רוקח פון בעלז,  אין סקאהל. עס ווערט דערציילט, אז צוליב דאס התנגדות הרב שר שלום'ס שווער צו חסידות, האט הרב שר שלום געדארפן אראפגיין דורכן פענסטער מיט זיין ווייב'ס הילף, און אזוי האט ער דערגרייכט דעם בית מדרש פון הרב שלמה לוצקער, וואו ער האט  זיך באהאלטן און געלערנט חסידות אינמיטן נאכט. 

דער לוצקער מגיד האט איבערגעלאזט צו רב שר שלום זיין קיטל, וואס זיין רבי דער מגיד פון מעזריטש פלעג אנטון צום סדר. הרב שר שלום האט איבערגעלאזט דעם קיטל צו זיינע זין. דער קיטל איז געבליבן  ביי די בעלזער רבי'ס, פון טאטן צו זון, און זיי האבן אים אנגעטון צום סדר, ביז עס איז פארלוירן אינעם צווייטן וועלט קריג.  

קאַטעגאָריע:חסידישע רבנים
קאַטעגאָריע:וואהלין
לעבנס-מיטל כעמיע

**לעבנס-מיטל כעמיע** איז די שטודיע פֿון כעמיקאלע פראצעסן און אינטעראקציעס פֿון אלע ביאלאגישע און נישט-ביאלאגישע באשטאנדטיילן פון לעבנס-מיטל. די ביאלאגישע סובסטאנצן שליסן איין למשל פלייש, עופות, שאלאטן, ביר און מילך. די שטודיע איז ענלעך צו ביאכעמיע אין אירע באשטאנדטיילן אזוי ווי קארבאהידראטן, ליפידן און פראטעין, אבער זי שפארט איין אויך אזוינס ווי וואסער, וויטאמינען, מינעראלן, ענזימען, עסן צוגעבעכצן, אראמאטן און פארבן. די דיסציפלין נעמט אויך אײַן וויאזוי פראדוקטן ענדערן זיך דורך געוויסע לעבנס-מיטל פראצעסן
טעכניקעס, און מעטאדן אדער גורם זײַן אדער צו פֿארמײַדן זייער פאסירונג. א בײַשפיל פֿון הייבן א פראצעס איז אריינלייגן לאקטיש זייערס אין מילך פראדוקטן אנצוגיכן דאס יויערן; א בײַשפיל פֿון פֿארמײַדן א פראצעס וועט זײַן אפצושטעלן די מאיארד רעאקציע אויף א פריש געשניטנעם עפל.

## וואסער
## קארבאהידראטן 
## פראטעינין
## ליפידן
## ענזימען
## מינעראלן
## דרויסנדיקע פֿארבינדונגען
* אינסטיטוט פֿון לעבנס-מיטל טעכנאלאגן 

קאַטעגאָריע:ביאכעמיע
1871

ה'תרל"א - ה'תרל"ב

## געשעענישן 
* 17טן פעברואר - די פרייסישע ארמיי נעמט איין פאריז

## געבוירן
* 30סטן אויגוסט - ערנעסט ראדערפארד, ניי־זילענדער פיזיקער (געש' 1937)

## געשטארבן 
* 11טן מיי - דזשאן הערשעל, ענגלישער מאטעמאטיקער, אסטראנאם און כעמיקער (געב' 1792)
אינדיק

thumb|250px|אן אינדיק (א זכר) פון צפון אמעריקע

דער **אינדיק** איז א גרויסער פויגל וואס מען האדעוועט אויף לעבנס-מיטל. דער אינדיק קומט נישט פון אינדיע נאר פֿון צפון אמעריקע (ווייל מ'האט אמאל געמיינט אז אמעריקע איז טאקע אינדיע). רוב אינדיקעס האבן ווײַסע פֿעדערן, אבער טייל האבן ברוינע. אן אינדיק לעבט געוויינטלעך ביז 10 יאר. דער אינדיק פֿליט נישט.

## קאמערציעלע פראדוקציע 
דער גרעסטע פראדוצירער פון אינדיקעס איז בערנארד מאטיוס אין ענגלאנד.

## אינדיק אלס לעבנס-מיטל 
אין די פאראייניגטע שטאטן עסט מען אן אינדיק ביי דער מאלצייט פון דאנקסגעבן טאג. אין ישראל גרייט מען שווארמע מיט אינדיק פלייש, ווי אויך שניצל. מען קען אויך רייכערן אינדיק פלייש.

דאס פֿלייש איז רייך אין אײַזן.

## זעט אויך 
* עופות

קאַטעגאָריע:פויגלען
קאַטעגאָריע:פלייש
1918

## געשעענישן 
* 31סטן מערץ - זומער זייגער איינגעפירט אין די פאראייניקטע שטאטן צום ערשטן מאל
* 26סטן מיי - גרוזיע פראקלאמירט די דעמאקראטישע רעפובליק פון גרוזיע, וואס האט זיך געהאלטן ביז 1921
* 28סטן מיי - ארמעניע און אזערביידזשאן פראקלאמירן זייער זעלבשטענדיקייט
* 28סטן אקטאבער - טשעכאסלאוואקיי באקומט זעלבשטענדיקייט פון דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע
* 6טן נאוועמבער - די צווייטע פוילישע רעפובליק פראקלאמירט אין פוילן.
* 11טן נאוועמבער - די ערשטע וועלט מלחמה ענדיגט זיך; פוילן ווערט זעלבשטענדיגקייט.

## געבוירן 
* 11טן מיי - ריטשארד פיינמאן, אמעריקאנער פיזיקער (געש' 1988)
* 18טן יולי - נעלסאן מאנדעלע, פרעזידענט פון דרום אפריקע (געש׳ 2013)

## געשטארבן 
* 25סטן מערץ - קלאד דעביוסי, פראנצויזישער קאמפאזיטאר (געב' 1862)
* 30סטן יולי - הרב חיים סאלאווייטשיק, בריסקער רב און פיאנער פון דעם "בריסקער" מהלך אין לערנען (געב' 1853)

## נאבעל פריזן 
* פיזיק - מאקס פלאנק

קאַטעגאָריע:1910ער
ביאמאלעקול

א **ביאמאלעקול** איז א מאלעקול וואס פאסירט נאטירלעך אין לעבעדיגע ארגאניזמען. ביאמאלעקולן באשטיין בעיקר פֿון קוילנשטאף און הידראגען, מיט שטיקשטאף (אַזאָט), אקסיגען, פאספאר און שוועבל. אמאל זענען אנדערע עלעמענטן איינגעגלידערט אבער זעלטן.

## קלארמאכונג 
אלע באוואוסטע פֿארעמען פֿון לעבן זענען צוזאמענגעשטעלט נאר פֿון ביאמאלעקולן. למשל, מענטשן האבן הויט און האר. דער הויפט באשטאנדטייל פֿון האר איז קעראטין, א צוזאמענשטעל פֿון פראטעינען וואס זענען אליין פאלימערן געבויט פֿון אמינאזייערסן. אמינאזייערסן זענען פֿון די וויכטיגסטע בויענטיילן באניצט אין נאטור אויסצובויען גרעסערע מאלעקולן. נאך א סארט בויענטייל זענען די נוקלעאטידן, יעדער איינער מיט דריי ביישטאנדן: אדער א פורין אדער פירימידין באזע, א פענטאז צוקער און א פֿאָספֿאַט גרופע. די דאזיגע נוקלעאטידן פֿארמירן בעיקר די נוקלעאישע זייערסן.

## טיפן ביאמאלעקולן 
## רעפערנצן 
קאַטעגאָריע:ביאכעמיע
1990

## געשעענישן 
* 20סטן מיי - די ערשטע פרייע וואלן ווערן געהאלטן אין רומעניע
* 2טן אויגוסט - איראק אינוואדירט קואווייט
* 2טן סעפטעמבער - טראנסניסטריע פראקלאמירט איר אומאפהענגיקייט, אבער ווערט נישט אנערקענט פון אנדערע לענדער
* 3טן אקטאבער - פאראייניקונג פון דייטשלאנד

## געבוירן 
## געשטארבן
* 16טן מיי - דזשים הענסאן, אמעריקאנער ליאַלקע-אָפּעראַטאָר (געב' 1936)
* 18טן אויגוסט - פרעדעריק סקינער, אמעריקאנער פסיכאלאג  (געב' 1904)
* 14טן אקטאבער - לענארד בערנשטיין, יידישער אמעריקאנער קאמפאזיטאר און דיריגענט (געב' 1918)
* 5טן נאוועמבער - מאיר כהנא, פיערער פון דער כך פארטיי (געב' 1932)

## נאבעל פריזן 
קאַטעגאָריע:1990ער
עופות

250px|קליין|א געבראָטן הינדל[
**עופות** זענען אזעלכע פויגלען וואס מען האדעוועט פאר זייער פלייש, אייער און פעדערן. דאס איז כולל הינער, אינדיקעס, גענז און קאטשקעס. אויך טויבן און פאזאנען זענען עופות. דאס פלייש פון עופות קען מען קאכן גאנץ גרינג; אפטמאל טוט מען עס בראטן אדער פרעגלען.

דאס עיקר פלייש פון אן עוף איז דאס ברוסטפלייש (ווײַס פֿלייש) און די פאלקע (פֿלייש אויף די פיס). פונעם ווייסן  פלייש קען מאכן שניצל. לעבערלעך פון עופות זענען גוט פאר געהאקטע לעבער. דעם גארגל אין  דעם פופיק קאכט מען אין וואסער צו מאכן יויך.

שמאלץ איז געמאכט פון פעט פון עופות.

אומגעפער 30% פון פלייש וואס מען עסט איבער דער וועלט איז עופות פלייש. זעכצן ביליאן עופות זענען פערגרעסערט יערליך פאר עסן. 

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פלייש
1961

**1961** אין דער יידישער קאלענדער איז דער צייט אפשניט: ה'תשכ"א - ה'תשכ"ב
## געשעענישן 
* 11טן אפריל - אייכמאן פראצעס הייבט אן אין ירושלים
* 27סטן אפריל - סיערע לעאנע ווערט אומאפהענגיק פון בריטאניע
* 5טן מיי - דער ערשטער אמעריקאנער אסטראנויט, אלען שעפערד, געשיקט אין קאסמאס

## געבוירן 
* 21סטן אויגוסט – סטיווען הילענבורג, אמעריקאנער ביאלאג און אנימאטאר (געש' 2018)
* 29סטן סעפטעמבער – זשוליא גילארד, פרעמיער מיניסטארקע פון אויסטראליע
*21סטן יולי - רבי מיכאל לעסרי

## געשטארבן 
* 4טן יאנואר - ערווין שראדינגער, עסטרייכער פיזיקער
* 30סטן מיי - בנימין מינץ, גרינדער פון פועלי אגודת ישראל אין ארץ ישראל

קאַטעגאָריע:20סטער י"ה
1930

ה'תר"צ - ה'תרצ"א

## געשעענישן 
* 18טן פעברואר - אנטפלעקט דער קארליק פלאנעט פלוטאן.
* 2טן אפריל - היילע סילאסי אויסגערופן קייסער פון עטיאפיע
* 20סטן אקטאבער- דאס פאראייניגטע קעניגרייך פארעפנטלעכט דאס צווייטע ווייסבוך.

## געבוירן 
* 3טן אפריל - העלמוט קאהל, קאנצלער פון דייטשלאנד (געש׳ 2017)
* 8טן יוני - ישראל אוימאן, ישראלדיקער מאטעמאטיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר עקאנאמיק
* 5טן אויגוסט - ניל ארמסטראנג, אמעריקאנער אסטראנויט, ערשטער מענטש צו גיין אויף דער לבנה (געש' 2012)
* 30סטן אויגוסט - ווארען באפעט, אמעריקאנער מיליאנער 
* 7טן סעפטעמבער - באדעוויין דער ערשטער, מלך פון בעלגיע (געש' 1993)
* 13טן דעצעמבער - נתן זך, ישראלדיקער דיכטער

## געשטארבן 
* 7טן יולי - ארטור קאנאן דויל, סקאטישער דאקטאר און שרייבער וואס האט געשאפן "שערלאק האלמס" (געב' 1859)

## נאבעל פריזן 
קאַטעגאָריע:1930ער
1989

## געשעענישן 
* 20סטן יאנואר - דזשארזש ה. וו. בוש איינגעשוואוירן פרעזידענט פון די  פאראייניגטע שטאטן
* 9טן נאוועמבער - די בערלינער וואנט אראפגענומען

## געבוירן 
* 23סטן יולי - דניאל רעדקליף, יידיש-בריטישער פילם אקטיאר

## געשטארבן
* 23סטן יאנואר - סאלוואדאר דאלי, שפאנישער מאלער (געב' 1904)
* 2טן יולי - אנדרע גראמיקא, אויסערן מיניסטער פונעם סאוועטן פארבאנד (געב' 1909)
* 28סטן סעפטעמבער - פערדינאנד מארקאס, פרעזידענט פון די פיליפינען (געב' 1917)
* 6טן יולי - יאנאש קאדאר, פירער פון אונגארן צווישן 1956 ביז 1988 (געב. 1912)

## נאבעל פריזן
ברוקלין בריק

left|thumb|250px|די ברוקלין בריק
די **ברוקלין בריק** איז איינע פון די עלטסטע הענג-בריקן אין אמעריקע. זי ציט זיך 1,595 פיס העכערן איסט ריווער באהעפנדיג די צוויי ניו יארק סיטי באראס ברוקלין און מאנהעטן. ווען מען האט עס געענדיגט אויפצובויען איז עס געווען די גרעסטע הענג-בריק אין די וועלט און דער ערשטער אייזן שטריק בריק. די טורעמס וואס דער בריק האלט זיך אויף זענען במשך פון עטליכע יאר געווען די העכסטע געביידעס אין צפון און דרום אמעריקע. אין 1964 האט מען עס באשטימט אלס נאציאנאלע היסטארישע לאנדמארק.

## קאנסטרוקציע 
קליין|250px|ברוקלין בריק איבערן מזרח טייך
מען האט עס אנגעהויבן בויען דעם 3טן יאנואר, 1870, און עס איז פארטיג געווארן 13 יאר שפעטער, און מען האט עס געעפנט דעם 24סטן מאי, 1883. אין יענעם ערשטן טאג זענען 1800 אויטאס און 150,300 אדורכגעפארן דעם בריק. די געבוי האט געקאסט 15.5 מיליאן דאלער. און ארום 27 מענטשן זענען געשטארבן אין אומפאלן אין די יארן וואס מען האט געבויעט דעם בריק.

## זעט אויך 
* וועראזאנא נערויס בריק

קאטעגאריע:בריקן
קאַטעגאָריע:ניו יארק סיטי
קאַטעגאָריע:ברוקלין
פלוטאן

thumb|פלוטאן|left
**פלוטאן** (סימבאלן:  און  ; ענגליש: *Pluto*) איז א קארליק פלאנעט אינעם קויפער פאס און  דער צווייטער גרעסטער קארליק פלאנעט אין דער זון סיסטעם. זײַן מאסע איז געמאכט פון שטיין און אײַז.

קאַטעגאָריע:קארליק-פלאנעטן
שרגא פייוול זימערמאן

הר"ר **שרגא פייוול הלוי זימערמאן** איז דער היינטיגער אב"ד פֿון דער פֿעדעראציע פֿון שולן אין ענגלאנד. פֿריער איז ער געווען עלף יאר אב בית דין אין גייטסהעד.

זיין ערשטע רבנישע שטעלע איז געווען אלס דיין און רב אין קהל עדת ישרון פון וואשינגטאן הייטס אין זייער שול אין מאנסי. דערנאך איז ער גיווארן רב פֿון קהל בני אשכנז אין מאנסי. 

ר"ח אייר תשס"ח איז געווען זיין הכתרה אלס גייטסהעדער רב.
אנוועזנד ביי דער הכתרה זענען געווען הרב משה חיים אפרים פאדווא, אב"ד פון התאחדות קהלות החרדים, לאנדאן און הרב מענדל שנייבאלג אב"ד פון מחזיקי הדת, מאנטשעסטער און אנדערע חשובע ענגלישע רבנים.

אין יאר תש״פ איז ער געווארן ראב״ד פון דער לאנדאנער ״פֿעדעראציע״ קהילה.

הרב זימערמאן איז א זון פון ר' יצחק אשר הלוי זימערמאן און אן אייניקל פון הר"ר יונה הורוויץ אב"ד אונסדארף און פראנקפורט. ער איז אן איידעם ביי הרב דוד דאננער.

## רעפערנצן
קאַטעגאָריע:ענגלישע רבנים
קאַטעגאָריע:דיינים
קאַטעגאָריע:רבנישע לויים
קאַטעגאָריע:רעדנער
קאַטעגאָריע:גייטסהעד
ציינדאקטעריי

**ציינדאקטעריי** איז די "אפשאצונג, דיאגנאז, פֿארמײַדן און באהאנדלונג (כירורגישע אדער נישט-כירורגישע פראצעדורן) פון קראנקייטן און מצבים פון דעם מויל לאך, באזונדער די ציין". איינער וואס פראקטיצירט ציינדאקטעריי הייסט א דענטיסט. ציינדאקטעריי ווערט גערעכנט א צווייג פון מעדיצין. די מערסטע טייל דענטיסטן ארבעטן פריוואט, אבער עס זענען פאראן אויך דענטיסטן וואס ארבעטן אין שפיטעלער און אנשטאלטן.

די צוויי מערסט פארשפרייטע ציין־קראנקייטן זענען ציינפוילונג און ציינפלייש קראנקייט.

בדרך כלל, אין די מערב לענדער דארף מען שטודירן פיר יאר נאכן באקומען דעם דיפלאם ביז מען קריגט אן ערלויבניש צו ארבעטן אלס דענדיסט. רוב דענטיסטן האבן נישט קיין דאקטאר דיפלאם; טראץ דעם רופט מען זיי מיטן "דאקטער" טיטל.

## רעפערענצן 
*
דייוויד קוק

left|thumb|250px|דעיוויד קאוק
**דעיוויד ראלענד קוק** (געבוירן דעצעמבער 20, 1982) איז אן אמעריקאנער זינגער. ער איז דער געווינער פון דער זיבטער סעזאן פון טעלעוויזיע שוי אמעריקען איידעל.

קוק
עבספליט אינטערנאציאנאל באן סטאנציע

**עבספֿליט אינטערנאציאנאלע באן סטאנציע** () איז א באן סטאנציע אין דער עבספליט טאל, אין דער בארא פון  דארטפארד, קענט, בלויז ארויס דעם מזרח גרענעץ פֿון גרויסלאנדאן, ענגלאנד. זי איז פלאצירט צווישן סוואנסקאמב אין דארטפארד בארא און נארדפליט אין גרייווזהאם. זי איז נאנט צום בלאוואסער איינקויפֿן צענטער צו מערב און גרייווזענד צו מזרח. זי איז אויף היי ספיד 1, 450 יארד מזרח פֿון נארדפליט באן סטאנציע.

בילד:Ebbsfleet3709.JPG|ארויספֿארן
בילד:Ebbsfleet3716.JPG|די גערעלסן צו Medway Viaduct.
בילד:Ebbsfleet3726.JPG|Details of the track, looking west, showing descending link from the North Kent Line.
בילד:Ebbsfleet3734.JPG|ווײַזנדיק א 12 קאר איינס אויף דער צפון קענט צוקומענדיק צום קנופ.

## באדינונגען
## וועבלינקען
*עבספֿליט סטאנציע אינפֿארמאציע

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין קענט
1900

ה'תר"ס - ה'תרס"א

## געשעענישן 
* 27סטן פעברואר - געגרינדעט געווארן די לייבאר פארטיי אין בריטאניע
* 14טן מיי - די צווייטע אלימפיאדע ווערט געעפנט אין פאריז
* 5טן יוני - בויער מלחמה: די בריטישע נעמען איין פרעטאריע
* 14טן יוני - די פאראייניגטע שטאטן אנעקסיר האוואי
* 9טן יולי - די מלכה וויקטאריע איז מסכים צום געזעץ וואס שאפט דאס לאנד אויסטראליע און פאראייניגט די פארשידענע זידלונגען אין איין פעדעראלער רעגירונג
* 19טן יולי - געווידמעט די ערשטע מעטרא ליניע אין פאריז
* 8טן אויגוסט - דויד הילבערט שטעלט פאר זיינע 23 פראבלעמען ביים אינטערנאציאנאלן מאטעמאטיק קאנגרעס
* 14טן אויגוסט - ביידזשינג איינגענומען דורך די געמיינזאמע קראפטן פון אייראפע, יאפאן און די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, אין אן אנשטרענג צו ענדיקן די באקסער אויפשטאנד אין כינע

## געבוירן 
* 1טן יאנואר - טשיאונע סוגיהארא, יאפאנישער קאנסול און א חסיד אומות העולם (געשט' 1986)
* 25סטן אפריל - וואלפגאנג פאולי, עסטרייכער פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק (געש' 1958)
* 28סטן אפריל - יאן אורט, האלענדישער אסטראנאם (געש' 1992)
* 17טן מיי - איאטאלא כומעיני, איראנישע שיאיטישער פירער (געש' 1989)
* 5טן יוני - דעניס גאבאר, יידישער־אונגארישע פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק (נפ' 1979)
* 25סטן נאוועמבער - רודאלף פראנץ העס, קאמאנדיר פון אוישוויץ קאצעט (געש' 1947)
* איציק פעפער, יידיש־שפראך שרייבער און דיכטער (נפ' 1952)

## געשטארבן 
* 29סטן יולי - אומבערטא דער ערשטער, מלך פון איטאליע (געב' 1844)
* 25סטן אויגוסט - פרידריך ניצשע, דייטשער פילאסאף און פילאלאג (געב' 1844)

קאַטעגאָריע:19טער י"ה
מאפע

קליין|300px|וועלט מאפע
א **מאפע** אדער א **קארטע** איז אן אפמאלונג פֿון א שטח —א סימבאלישע שילדערונג וואס טוט ארויסהייבן די שייכות'ן צווישן עלעמענטן פון דעם רוים למשל אביעקטן, ראיאנען און טעמעס.

אסאך מאפעס זענען סטאטישע צוויי-געמעסטן, געאמעטריש גענויע רעפרענזירונגען דריי-געמעסט רוים. על פי רוב ניצט מען א מאפע אויסצומאלן געאגראפיע, אבער א מאפע קען אפמאלן וואסארא רוים, סיי רעאל סיי אויסגעטראכט.

## געאגראפישע מאפעס 
קליין|200 px|א קארטע פון די הימלען, פונעם 17טן יארהונדערט, פֿון דעם האלענדישן קארטעסמאכער פֿרעדעריק דע וויט.
קארטאגראפיע, אדער *מאכן מאפעס* איז די שטודיע ,און אויך די פראקטיק, פֿון שאפֿן רעפרעזענטירונגען פון דער ערד אויף אן אייבערפֿלאך. איינער וואס מאכט מאפעס ווערט גערופן א מאפעסמאכער אדער א קארטאגראף.

קאַטעגאָריע:ערד וויסנשאפטן
קאַטעגאָריע:געאגראפיע
בעקערלו ליניע

די  **בעקערלו ליניע** איז א ליניע פונעם לאנדאנער אונטערגרונט, קאלירט ברוין אויף דער טיוב מאפע. זי גייט טיילווײַז אויף דער אויבערפלאך און טיילווײַז טיף, פון דרום-מזרח צו צפון-מערב פון לאנדאן. פון די 25 סטאנציעס, 15 זענען אונטער דער ערד. זי איז די זיבעטע מערסטע פארנומענע אויף דער נעצווערק.

## היסטאריע 
די ליניע איז געעפֿנט געווארן דעם 10טן מערץ 1906 מיטן נאמען **בעקער גאס און וואטערלו באן**. גאנץ גיך האט מען אנגעהויבן צו רופן די באן בקיצור "בעקערלו" און מ'האט געטוישט דעם נאמען אפיציעל אויף דעם.
 
אום 1913 האט מען פֿארלענגערט די ליניע פון דעם צפון טערמין קיין מערב מיט אויסבייט סטאנציעס מארלעבאן און פאדינגטאן און א נייע סטאנציע עדזשווער גאס.

## קארטע 
600px

קאַטעגאָריע:לאנדאנער אונטערגרונט