open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
הר הבית

[קליין|250px|ווערט געזען דער גאלדענער [קופאל פון אל אקצע מעטשעט און אויך דער כותל פון אונטן.]]
**הר הבית** איז דער מקום פון בית המקדש. אפילו דאס באלאנגט היינט צוטאגס פארן ארץ ישראל רעגירונג איז די אידישע צוטריט אהין באגרעניצט און נישט לעגאל. עס האט אן אייגן פאליציי דורך די וואקאף וואס איז א מוסולמענער הקדש ארגאניזאציע קער צונעמן אויף אלע זייערע הייליגע פלעצער. פון צייט צו צייט קומען פאר שטיינער ווארפעריי פון דארטן אראפצו אויף די מתפללים ביים כותל.

## אידישקייט 
עס ווערט פארעכענט ווי דער סאמער הייליקסטער באדן ביי אסאך רעליגיעס. כאטשיג לויט געוויסע יידן איז מען אין גלות, און דערפאר טאר מען נישט אהין גיין, איז לויט דער הלכה דאס צו הייליק פאר טמא'נע מענטשן נישט קיין חילוק ווער, פון היינטיגע צייטן דארטן איבערטרעטען. איז אבער דא א סך יידישע ארטאדאקסן וואס האלטן יא פון ארויפגיין אהין אלס מצוה. - בלויז אויף געוויסע ערטער וואס מ'ווייסט זיכער אז דאס איז נישט ממש דעם מקום המקדש לויט מאפעס אויסגעארבעט פון ארכעאלאגן.

## וועבלינק 
* הר הבית

## גאַלעריע

טעקע:The Temple Mount, aerial view 1938.jpg|1938
טעקע:הר הבית עלית יהודים.jpg|ארטאדאקסן אויף הר הבית
טעקע:Temple Mount 1930's.jpg|

*
קאַטעגאָריע:מקומות הקדושים
קאַטעגאָריע:ירושלים בערג
יוחי בריסקמאן

**יוחנן ״״יוחי״ בריסקמאן** איז דער דיריגענט פון נגינה ארקעסטער און איז א מבין אין מוזיק ער האט געבויט דעם זינגער שוועקי. 

ער איז א שטילער מענטש וואס וואוינט אין בארא פארק און א סטאלינער חסיד. 

קאטעגאריע:נגינה

קאַטעגאָריע:יידישע מוזיקערס
קאַטעגאָריע:מענטשן פון בארא פארק
סאטמאר ישיבה גדולה (קווינס)

קליין|300x300px|דער סאטמארער רבי, רבי זלמן לייב טייטלבוים, זאגט א דרשה אין דער סאטמארער ישיבה גדולה
**סאטמארער ישיבה גדולה אין קווינס ** איז די צענטראלע ישיבה גדולה וואס שטייט אונטער דער פירערשאפט פון רבי זלמן לייב טייטלבוים, סאטמארער רבי, געפינט זיך אין קווינס, ניו יארק. 

## די היסטאריע פון דער ישיבה 
די ישיבה האט זיך געעפנט אין יאר תש"ס נאכדעם וואס רבי זלמן לייב איז אויפגענומען געווארן אלס רב אין וויליאמסבורג. זי האט זיך געעפנט מיט ארום 100 בחורים, אבער האט זיך זייער שנעל צעוואקסן, און איז היינט צוטאגס די גרעסטע חסידישע ישיבה איבער דער גאנצער וועלט, מיט אן ערך פון ארום 1000 בחורים.

## די ישיבה סיסטעם 
די ישיבה איז צעטיילט אין חלקים, לויט די יארגאנג, די ערשטע יאר וואס מ'קומט אריין אין די ישיבה, וואס דעמאלטס איז מען בערך 17/18 יאר אלט, לערנט מען אין חלק א', דאס צוויייטע יאר לערענט מען אין חלק ב', די דריטע יאר לערענט מען אין חלק ג', אין פין דארטען אין וויטער איז אפציעל נישט דא קיין עלטערע חלקים, נאר מען בלייבט ביי די זעלבע מגידי שיעורים, אינטער די זעלבע מנהלים, אבער מיט דעם אלעם, הייסט א בחור וואס לערענט צום פערטען יאר אין ישיבה, א חלק ד' בחור, אין א בחור וואס לערענט צום פינפעטען יאר אין ישיבה, א חלק ה' בחור, וכו'.

יעדער חלק האט עקסטרע מנהלים, עקסטרע משגיחים, און פארשטייט זיך עקסטרע מגידי שיעורים.

## איינגעשטעלטע אין ישיבה 
איר אפיציעלער מנהל רוחני איז ר' נפתלי בלומענפעלד .

איר אפיציעלער משגיח איז ר' גרשון קליין.
קליין|420x420px|דרויסנדיגער אויסקוק אויפן בנין
די מנהל כללי פין חלק א' איז ר' יעקב נחמן שטויבער .

די מנהלים פין חלק ב' זענען ר' אלישע רובין  (בן ר' אריה לייבוש, בן אב"ד ציעשינאוו ז"ל,), אין ר' אהרן ווייס .

די מנהלים פין חלק ג' זענען ר' ירוחם דייטש, אין ר חיים עזריאל גראס. 

די מנהל פון חלק ד' איז ר' מענדל ווערצבערגער

thumb|300x300px|כ"ק גאב"ד ירשלים אין קווינס ישיבהאין דער ישיבה געפונען זיך היינט צוטאגס איבער 120 איינגעשטעלטע, מגידי שיעורים, משגיחים, מנהלים, אויסער די פילע ארבעטערס און פארוואלטערס, א חלק דערפון אויסגערעכנט ווי פאלגנד:thumb|300x300פיקס
* ר' ראובן חיים שטיינבערג (מגיד שיעור ראשי חלק ג)
* ר' יוסף חיים לייפער (מגיד שיעור שיעור עיון חלק ג)
* ר' בנימין זאב הערשקאוויטש  (מגיד שיעור שיעור עיון חלק ב)
* ר' לייבוש טייטלבוים  (מנהל ערב ובוקר חלק ב', ומשפיע רוחני)
* ר' משה ראובן איצקאוויטש  (בוחן כללי)
* ר' משה ביטמאן , מח"ס אמרי דיעה (ראש חבורת יורה דיעה)
* ר' אברהם היללער  (מגיד שיעור חלק א,)
* ר' שלום שטערן (סעקרעטאר פון ביד"צ דקיט"ל דסאטמאר, וספרא דדיינא)
* ר' אלטר יעקב יצחק הכהן גלאנץ, איידעם פון רבי'ן (שואל ומשיב)

## נאמען 
די ארונים אין זייער צייטונג דער בלאט רופט דאס מיטן נאמען *קווינס ישיבה*, און ביי די זאלונים ווערט דאס גערופען די ישיבה גדולה. 

קאַטעגאָריע:סאטמאר
קאַטעגאָריע:חסידישע ישיבות
מסילת ישרים

left|thumb|250px|דער דעקל פון מסילת ישרים
**מסילת ישרים** איז א מוסר ספר פון ר' משה חיים לוצאטאוי, וואס איז געווען א גרויסער קאבאליסט און אויסגעשטאנען רדיפות פון די רבנים אין זיינער צייט צוליב פארכט פון א קולט פערזענליכקייט ארום זיין כאריזמע צוליב דעם וואס ער האט געלעבט גראד נאך די צייט פון שבתי צבי, דערפאר האט ער ארויסגעגבן א פשוטער מוסר ספר צו ווייזן אז ער איז יא ערליך. 

## פרקים און סטרוקטאר פון ספר
# אריינפיר.
# דער ציל פון א מענטשס לעבן אויף די וועלט.
# זהירות. אז אלעם ערשטן איז די מידה פון זיין באווארענט. 
# אפטיילונגען פון זהירות 
# צו פאַרלירן דער זהירות
# 	The Manner of Acquiring Watchfulness
# 	The Factors which Detract from Watchfulness
# 	The Trait of Zeal
# 	The Divisions of Zeal
# 	The Manner of Acquiring Zeal
# 	The Factors which Detract from Zeal
# 	The Trait of Cleanliness
# 	The Particulars of the Trait of Cleanliness
# 	The Means of Acquiring Cleanliness
# 	The Trait of Separation
# 	The Divisions of Separation
# 	The Means of Acquiring Separation
# 	The Trait of Purity
# 	The Means of Acquiring Purity
# 	The Trait of Saintliness
# 	The Divisions of Saintliness
# 	The Weighing of Saintliness
# 	The Means of Acquiring Saintliness
# 	The Trait of Humility
# 	The Means of Acquiring Humility
# 	The Fear of Sin
# 	The Manner of Acquiring Fear of Sin
# 	The Trait of Holiness

## שבחים פון גדולים אויפן ספר
דער גר"א האט געזאגט אז ביז א געוויסער פונקט אין ספר איז נישטא צו געפינען איין איינציג איבעריג ווארט. ווי אויך פארציילט מען פון דעם גר״א, אז נאכן לערנען דעם ספר האט ער געזאגט אז וואלט ער געלעבט אין צייט פון פונעם רמח״ל וואלט ער געוואקט צופיס פון ווילנע קיין  אים צו זעהן

דער טשעהרינער רב ר' נחמן מטשהערין זאגט אז עס איז געווען א שטיק צייט וואס ר' נחמן מברסלב האט געזאגט פאר זיינע חסידים זיי זאלן לערנען דעם ספר מסילת ישרים.

אפילו די וואס האבן נישט געהאלטן פון די אנדערע ספרים פונעם רמח"ל האבן אבער געהאלטן פון דעם ספר מסילות ישרים.

קאטעגאריע:מוסר ספרים
קאטעגאריע:מידות
שטילקייט

**שטילקייט** מיינט ווען עס איז נישט פארהאן קיין קול צו הערן ביי מעשטן הייסט דאס שווייגן די פארקערטער פון רעדן.

אויך איז עס א גוטע מידה צו זיין שטיל און נישט רעדן.

קאטעגאריע:מוסר
קאטעגאריע:מידות
קארל מארקס

200px|קליין|דער פילאסאף קארל מארקס
200px|קליין|דאָס קאַפּיטאַל
**קאַרל היינריך מאַרקס** (5טן מיי 1818 - 14טן מערץ 1883) איז געווען א דייטשער דענקער און פילאסאף,  עקאנאמיקער, סאציאלאג, פאליטישער טעראטיקער, זשורנאליסט און סאציאליסטישער רעוואלוציאנער. ער איז געבוירן געווארן אין טריער, דייטשלאנד, און האט שטודירט געזעצן און פילאסאפיע אין די אוניווערסטיטעטן פון באן און בערלין.

ער איז געווען דער גרינדער פון מארקסיזם, לויט וואס יעדער איינער ביישטייערט וואס ער קען, און יעדער איינער באקומט וואס ער דארפט. זיין מערסט בארימט בוך איז געווען דער קאמוניסטישער מאַניפֿעסט, וואס ער האט געשריבן צוזאמען מיט פֿרידריך ענגלס אין יאר 1848.

זיינע צוויי זיידעס זענען געווען יידן, אבער זיין פאטער האט זיך געשמדעט צו קריסטנטום.

## ביאגראפיע 
### קינדהייט יארן און אנהייב בילדונג: 1818–1836 
קארל היינריך מארקס איז געבוירן געווארן אום 5טן מיי 1818 צו זיינע עלטערן היינריך מארקס (1777–1838) און הענריעט פרעסבורג (1788–1863). ער איז געבוירן אין at בריקנגאס 664 אין טריער, אן אוראלטע שטאָט וואָס איז דעמאלסט געווען א טייל פֿונעם קעניגרייך פון פרייסנ׳ס פראווינץ פון נידער־ריין. די משפחה פון מארקס זענען געווען יידן אבער נישט קיין שומרי מצוות; שוין פֿאר זיין געבורט האבן זיי זיך גע׳שמד׳ט און געווארן אפיציעל קריסטן. זיין זיידע פֿון דער מאמענ׳ס זייט איז געווען א האלענדישער רב, און פֿון זיין פֿאטער׳ס זייט זענען זיי געווען דור אחר דור שטאטס רבנים פֿון טריער זייט תפ״ג (1723), ביז זיין זיידן מאיר הלוי מארקס. זיין פֿאטער, וואס אלס קינד האט געהייסן הערשל, איז געווען דער ערשטער אין זיין ייחוס וואס האט באקומען א וועלטלעכע בילדונג. ער איז געווארן אן אדוואקאט מיט א שיינער הכנסה, און די פֿאמיליע האט פֿארמאגט עטלעכע וויינגערטנער אין מאזעל, אחוץ וואס ער האט שיין פֿארדינט אלס אדוואקאט. 

## וועבלינקען 
* אלע זיינע שריפטן אויף יידיש

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פילאסאפן
קאַטעגאָריע:קאמוניסטן
קאטעגאריע:יידישע אטעיסטן
נאכט העמד

thumb|200px|א פינקע נאכט העמד
**נאכט העמד** איז וואס מענער און פרויען באנוצען זיך אלץ אויבעראנטועכץ ווען מען גייט שלאפן.

רוב מאל איז עס ווייס, עס קען זיין קאלערדיג אויך.

די אידן אין תימן גייען דערמיט עמטליך אגאנצן טאג אלס זייער געהעריגע בגד.

קאטעגאריע:קליידונג
מענדל לעפין

[קליין|250px|ר' [ישראל סאלאנטער האט געהייסן דרוקן דעם ספר חשבון הנפש טראץ דעם וואס דער מחבר איז געווען א משכיל.]]
**מענדל לעפֿין** איז געווען פון די ערשטע משכילים. זיין ספר **חשבון הנפש** האט ער מחבר געווען אויף די מידות. אבער די רבנים דערנאך האבן דאס גע'אסערט צוליב דעם וואס ער איז נישט געווען פון זייעריגער, נאר א שטודירטער משכיל.

## פאר מער 
* עמנואל עטקעס,‫ '''ר' ישראל סאלאנטער וראשיתה של תנועת המוסר**, ירושלים: מאגנס, תשמ"ד.
* נתן מיכאל געלבער, "מנדל לפין-סטנובר והצעותיו לתיקון אורח חיים של יהודי פולין בפני הסיים הגדול (1788–1792)", בתוך:‫ **ספר יובל לכבוד הרב ד"ר אברהם ווייס''', ניו יורק: ועד ספרי היובל, תשכ"ד, עמ' רעא–שה.
* ניסן ‬וואקסמאן, "ספר שנתעלם מן העין (על "חשבון הנפש" ומחברו)", **שנה בשנה** (תשכ"ט), עמ' 303–315.
* שמואל ורסס, "בעקבותיו של החיבור 'מחכימת פתי' האבוד", **קריית ספר** נה,ב (תש"ם), עמ' 379–397. (איבער זיין חיבור "מחכימת פתי", על טיב הקשרים בין פרל ללפין, ועל קונטרס הערות לחיבור הנדון בכתב-ידו של פרל (מגנזי פרל שבבית הספרים), עם ההדרת הטקסט.)
* הלל ‬לוין, "בין חסידות להשכלה: על פולמוס אנטי-חסידי מוסווה [אין לעפין'ס ספר "חשבון הנפש"]", בתוך: ע. אטקס, י. שלמון, **פרקים בתולדות החברה היהודית בימי-הביניים ובעת החדשה: מוקדשים לפרופסור יעקב כ"ץ במלאת לו שבעים וחמש שנה על ידי תלמידיו וחבריו**, ירושלים: מאגנס, תש"ם, עמ' 182–191.
* יוסף קלויזנער, **היסטוריה של הספרות העברית החדשה**, כרך א, ירושלים: אחיאסף, תשי"ב 1952, עמ' 224–253.
* דוד שחר, "השפעתו של בנימין פרענקלין על תפיסת תיקון המידות בספר חשבון הנפש לר’ מנחם מנדל לעפין", **ציון** מט, ב (תשמ"ד), עמ' 185–192.

* **קונטרס בואו חשבון**, במעלת הספר המופלא בתורת החינוך התורתי "חשבון הנפש", שנדפס בשנת תר"ה בעצת אור ישראל וקדושו מרן הגרי"ס [=הגאון רבי ישראל סלנטר] זצוק"ל, ירושלים: המוסד לעידוד לימוד התורה, תשנ"ח.

קאטעגאריע:משכילים
קאטעגאריע:אידישע קאנטראווערסיעס
הארטווארג

**האַרטװאַרג** (Hardware) באדייט די אלע טיילן פון א קאמפיוטער וואס מען קען אנרירן, למשל קלאוויאטור און עקראן, און וואס ענדערן זיך נישט, אקעגן ווייכווארג, וואס מען זעט נישט און וואס קען ווערן גרינג געענדערט.

## הארטווארג פון א פערזענלעכן קאמפיוטער 
### מוטערפלאטע 
### עלעקטריע שפייזונג 
### איינשפייכלערונג קאנטראל 
### ווידעא ווייזן קאנטראל 
*
דאמף-וואלץ

קליין|א דאַמף-וואַלץ
א **דאַמף-וואַלץ** איז א דאמפמאטאר טראַקט וואַלץ וואס ווערט געמאכט צו מאכן פֿלאַך און אויסגראדן צובראכענע טראַקטן אדער נאכן גיסן פרישע הייסע קוילן-פעך. די שווערע געוויכט און די הייסע פארע פון די אייזענע רעדער קען אויספלאכן שטיינער און קוילן.

קאַטעגאָריע:אינזשעניריע פארמיטלען
קאַטעגאָריע:קאנסטרוקציע
ה'תשס"ד

## קאלענדאר
## געשעענישן
* כ' אדר - יידישע וויקיפעדיע איז געגרינדעט געווארן.

## געבוירן
## נפטר געווארן
* כ"ט טבת - הרב דניאל לוי, אב"ד פון ק"ק עדת ישראל, ציריך
* י"ט אדר - דער ישראלישער דיכטער נתן יונתן (געב' תרפ"ד).
גל פז

**גל פז** איז פון די גרעסטע פירמעס וואס פארשפרייטן אידישע מוזיק. זי איז הויפט קווארטירט אין ישראל מיט געשעפטן אין אסאך אידישע לאקאלן איבער דער גארער וועלט. 

גל פז איז געגרינדעט געווארען פאר עטליכע צענדליגער יארן צוריק דורך חיים זילבער און דוד ווערדיגער. זיי האבן אנגעהויבן די געשעפט מיט פארשפרייטן אלבאמען פון מרדכי ווערדיגער, היינט ווערט זי געפירט דורך די קינדער פון חיים זילבער, הלל און יהודה, זיי זענען פון די גרעסטע אין דעם מארק. 

גל פז איז די ארויסגעבער פון אסאך היימישע אלבאמען ווי די פון מרדכי בן דוד, אברהם פריעד, יעקב שוועקי, משה לאופער און אוף שימחעס 

גל פז האט געשעפטן אין אסאך הויפט שטעט וואו עס וואוינען היימישע אידן, ירושלים, בני ברק, חיפה, בית שמש,  פאריז און בארא פארק. 
אין די ח'רדי'שע וויליאמסבורג וואס ווערט אין מערסטנטייל קאנטראלירט דורך סאטמארע חסידים האט מען ארויס געצווינגען די אפטיילונג פון גל פז צוליב וואס זיי פארקויפן אויך קאסעטן וואס קומען נישט אריין אין פרומע שטובער

קאטעגאריע:נגינה
שלום אליעזר טייטלבוים

ר' **שלום אליעזר טייטלבוים** איז דער פערטער זון פונעם סאטמארער רבי'ן דער ברך משה.

מען רופט אים "חמשה עשר" רב, ווייל ער איז רב אין בארא פארק אויף 15טער עוו. ער איז אן איידעם ביי נאסוידער רב פון וויליאמסבורג.

ער מיט זיינע אלע קינדער זענען חסידים פון זיין ברודער סאטמארער רבי ר' אהרן טייטלבוים.

ער פלעגט צו פירן די צדקה באנק קאנטע פון זיין טאטע, און ער האט אויסגעשריבן אלע צדקה טשעקס.

ער איז דער נשיא פון דעם סאטמארער כולל עצי חיים אין בני ברק, ווי ער שנארט שטענדיג פאר זיי.

אויך איז ער א געלטשאפער פאר דער ישיבה אין מאנרוי.

ער ווארפט זיך אונטער ר' אהרן ווייל ער ווייסט די ווילן פון טאטן. ער איז אבער נישט אריינגעלאזט געווארן צום טאטן געהעריג פארן שטיצן ר' אהרן, און ר' אהרן האט אים צאמגעשטעלט חתונה מאכן די קינדער.

טייטלבוים, שלום אליעזר
קאַטעגאָריע:סאטמאר
USB

**USB** איז א א פארגעשריטענער סטאנדארט פאר פארבינדען קאמפיוטערס מיט דרוקערס און אנדערע זאכן. קאמפיוטער פלאג (קאמפיוטער סעריע קאנאל) וואס דינט פון פענטיום 2-קאפיוטערס און פון ווינדאוס 98 אפערירן סיסטעמען.

אויך מעקינטאש קאמפיוטער פון דער מאדעל G3 און העכער.

קאַטעגאָריע:הארטווארג
זיגל

[קליין|250px|א זיגל מיט [וואקס]]
א **זיגל** איז א מין כלי וואס מיט דעם דרוקט מען א מענטשלעכע חתימה, אמאל פלעגט דאס זיין אין שפיץ פון א רינגעל.

קאַטעגאָריע:זיכערהייט
זוכן

**זוכן** איז אז איינער פארלירט א וויכטיגע זאך פרובירט ער עס אויפצוזוכן.
## זעט אויך 
* וויקיפעדיע:זוכן
* זוכמאשין

קאטעגאריע:לעבן
אייכלערס

**אייכלערס** איז א ספרים געשעפט אין ברוקלין, ניו יארק. איינע פון אירע געשעפטן געפינט זיך אין צענטער פון בארא פארק אויף 13טע עוועניו ראג 50סטער גאס.

ס׳איז אויך פֿאראן נאך א געשעפט **אייכלערס** אין פלעטבוש אויף קאני איילאנד עוועניו. 

אויך פארקויפן זיי אויפן אינטערנעט.

די געשעפטן האבן באלאנגט פאר צוויי ברידער, זיי האָבן זיך שׁפעטער צוטיילט. איין ברודער האט באקומען דעם פלעטבוש געשעפט און דעם דאמעין נאמען "eichler.com" און דער צווייטער האט באקומען דעם בארא פארק געשעפט און די 800 נומער 1800EICHLER.

## וועבלינקען 
*אייכלערס פון בארא פארק
*אייכלערס פון פלעטבוש

קאטעגאריע:ספרים געשעפטן
קאַטעגאָריע:געשעפטן אין ניו יארק סיטי

קאַטעגאָריע:בארא פארק
אפרים שמעון לייכטאג

רבי **אפרים שמעון לייכטאג** איז דומ"ץ אין סאטמארער בית המדרש אין בארא פארק אויף 15טער עוועניו (ארוינים), אונטער דער פירערשאפט פון ר' שלום אליעזר טייטלבוים, זון פון ברך משה.

ר' אפרים שמעון איז א אייניקל פון רבי אליהו לייכטאג, דיין אין דער שטאט סאטמאר. ער האט פארהייראט די טאכטער פון אהרן ברוך ענגלענדער, א ברודער פון אלי'ש ענגלענדער פון לאנדאן.

דער 15 עוו. סאטמארער בית המדרש האבן אים אויפגענומען אלס דיין.

קאַטעגאָריע:דיינים
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים

קאַטעגאָריע:מענטשן פון בארא פארק
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
משה פריעדמאן (מו"ץ)

ר' **משה פרידמאן** איז א זון פון ר' מענדל פריעדמאן ראש ישיבת סאטמאר בירושלים, איידעם ביי ר' יחזקאל ראטה, דיין אין סאטמאר 10טע עוו, און אויפגענומען אנשטאט ר' חיים דוד כ"ץ אין 53. אין בארא פארק דורך די ארונים.

פריעדמאן, משה
פרייהייט פון ווארט

**פרייהייט פון ווארט** איז דער זכות פון יעדע מענטש זיך אויסצודרוקען און זאגן וואס ער וויל זאגן, אן קיין שום באגרעניצונג. דאס גייט ארויף אויף רעדן, שרייבן, שאפן קאסעטן, אדער סיי וועלכע אנדערע פארבינדונגען אין די געזעלשאפט.

פרייהייט פון ווארט ווערט גערעכנט אלץ איינער פון די פארשטענדליכסטע זכות פון א מענטש, אבער צומאל קען עס באגרעניצט ווערן לויטן געזעץ אויב עס ברענגט אומגעוואונטשעטע תוצאות. א משל צו דעם איז די לייקענען די האלאקוסט א.ד.ג.

יעדעס לאנד האט זיך זיינע געזעצן וועגן דעם. למשל אין נארט קארעא איז מען זייער שטרענג אויב רעדט מען א ווארט קעגן דעם פירער. און ווי באקאנט איז אזוי געווען אין רוסלאנד אונטער קאמוניזם
הר המנוחות

טעקסט=|קליין|250x250פיקס| הר המנוחות

left|thumb|250px|הר המנוחות

**הר המנוחות** איז דער בארג נעבן גבעת שאול געגנט אין מערב ירושלים, עס איז דער הויפט בית החיים פאר ירושלים.

דאס בית עולם האט מען געעפנט אין יאר 1951, ווען מען האט נישט געהאט קיין צוטריט צו הר הזיתים. ס'איז איינגעטיילט צווישן די  חברה קדישא׳ס פון די פרושים, חסידים און ספרדים.

צווישן די וואס ליגן אין דעם חלקת הרבנים אין הר המנוחות זענען דער בעלזער רב און הרב משה פיינשטיין.

## רבנים וואס ליגן אין הר המנוחות 
*הרב יהודה מאיר שפירא פון לובלין, מייסד פונעם דף היומי, ראש ישיבת חכמי לובלין
* הרב אברהם אבא לייפער, דער פיטסבורגער רבי אין אשדוד, מחבר פון אמונת אברהם, איבא דאברהם
* הרב אהרן קאטלער, ראש ישיבה אין לייקוואוד, מחבר פון משנת רבי אהרן
* הרב אהרן רוקח, דער בעלזער רב
* הרב בנימין זאב יעקבזון, רב און עסקן פון בית יעקב
* הרב ברוך סאראצקין, ראש ישיבה פון דער טעלזער ישיבה אין קליוולאנד
* הרב דוד כדורי ראש ישיבת נחלת יצחק ירושלים
* הרב דוד עובדיה, רב פון צאפרו אין די שטעט ראבאט, פאס און מאראקעש אין מאראקא
* הרב זעליג ראובן בענגיס, אב"ד פון דער עדה החרדית אין ירושלים
* הרב חיים יוסף דוד אזולאי  דער **חיד"א**
*הרב יוסף שלום אלישיב, פון די פוסקי הדור
* הרב יחזקאל אברמסקי, ראב"ד אין לאנדאן
* הרב יהודה אשלג, דער בעל ה"סולם"
* הרב יצחק כדורי זקן המקובלים ראש ישיבת נחלת יצחק ירושלים
* הרב מרדכי אליהו, ראשון לציון און ספרדישער הויפט־רב פון ישראל
* הרב מרדכי שרעבי, ראש ישיבת נהר שלום
* הרב משה פיינשטיין, בעל אגרות משה און דברות משה
* משה קוסעוויצקי, חזן אין ווילנע 
* הרב נתן צבי פינקל, ראש ישיבת מיר
*הרב עמרם בלויא, מייסד נטורי קרתא
* הרב עזרא עטייה, ראש ישיבה פון פורת יוסף
* הרב שלמה זלמן אויערבאך, ראש ישיבה פון קול תורה און פוסק
* הרב שמואל אהרן רובין
* הרב שמשון דוד פינקוס, מחבר פון תפארת שמשון, רב פון אופקים
* הרב יצחק קוסובסקי, וואָלקאָוויסקער רב, שוואָגער פֿון רשכבה"ג רב חיים עוזר גרודזנסקי 

## וועבלינקען
קאטעגאריע:ירושלים בערג
קאטעגאריע:בתי עלמין
הידראגען

לינקס|250px

**הידראגען** אדער **וואַסערשטאף** (ענגליש: Hydrogen) איז א כעמישער עלעמענט מיט אטאם נומער 1 און כעמישן סימבאל **H.**

עס וועגט א צענטל פון לופט און דעריבער גייט אויף ארויף.

דעם עלעמענט הידראגען איז ערפינדן געווארן אין יאר 1766 דורך דעם בריטישן כעמיקער הענרי קאווענדיש.

## פראדוקציע 
הידראגען קומט נישט פון ערגעץ נאר מוז געמאכט ווערן. עס זענען פאראן צוויי וועגן וויאזוי זיי צו פראדוצירן: דער ערשטער איז וואסער. ווען וואסער ווערט עלימינירט קומט ארויס דערפון א געוויסע עלעקטריזם און אקסיגען וועלכע זענען צוזאמען ריינע הידראגען. דער צווייטער וועג איז צו רעפארמירן פאסיל-ברענשטאף וועלכע פארמאגט אין זיך אסאך הידראגען איינמאל זי איז אויסגעברענט. ספעציעלע ברענשטאף רעפארמירער מאשינען צוטיילן די אפפאל און נעמען ארויס די הידראגען.

ווען עפעס טויג נישט אין א טראנספארמאטאר הייבט ער אן שאפן גאזן, איבערהויפט הידראגען. דערפאר אז מען טרעפט הידראגען איז דאס א סימן אז דער טראנספארמאטאר ווערט קאליע.

## באהאנדלונג 
פארטיגע הידראגען איז א גרויסע פארנעם וועלכע קען נישט אזוי גרינג צונויפגעדריקט ווערן ווי בענזין, און איז בכלל שווערער צו באהאנדלען.

## זעט אויך 
* הידראגען עקאנאמיע

קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
קאַטעגאָריע:נישט-מעטאלן
קאַטעגאָריע:גאזן
צירונג

left|thumb|250px|פערל און אנדערע צירונג
**צירונג** איז למשל א בראצלעט, האלזבאנד, פינגערל א.ד.ג  אפט מיט טייערע דיאמאנט שטיינער אין אלע פארעמען אין גאלד אדער אין זילבער, עס קומט אין אלע קאלירן. פרויען און צומאלן מענער טוען דאס אן פאר שיינקייט.

*
ליסטע פון די וויקיפעדיעס

פאלגענד איז א סטאטיסטיק ליסטע פון די וויקיפעדיע פראיעקטן. (דערווייל זעט מען די נומערן פון רעכטס צו לינקס, ווער עס קען דאס פארעכטן תבוא עליו ברכה).
## איבער 1,000,000 ארטיקלען 
## איבער 100,000 ארטיקלען 
## איבער 10,000 ארטיקלען 
## איבער 1,000 ארטיקלען 
קאטעגאריע:וויקיפעדיע סטאטיסטיק

zh-min-nan:Wikipedia:Kî-thaⁿ ê gí-giân
קווינס

250px|קווינס|לינקס
**קווינס** איז איינס פון די פינף באראס וואס שטעלן צונויף ניו יארק סיטי.

## יידישקייט 
אין גלענדעיל, קווינס, געפונט זיך די סאטמארער ישיבה גדולה פון וויליאמסבורג, וואס שטייט אונטער דער אנפירערשאפט פון הרב זלמן לייב טייטלבוים, סאטמארער רבי פון וויליאמסבורג.

## קולטור 
אין די  1940ער יארן, איז קווינס געווארן א וויכטיקער צענטער פון דזשעז. רעספעקטירטע דזשעז מוזיקער ווי לואי ארמסטראנג, טשארלי פארקער און עלא פיצזשעראלד האבן זיך באזעצט אין קווינס.
ה'תרי"ז

## קאלענדאר
## געשעענישן
## געבוירן
* טאמעס וואדראו ווילסאן 28סטער USA פרעזידענט

## נפטר געווארן
אהרן קליין

**אהרן קליין** (געב' כ״ו אב תשל״ח) איז א יונגער אידישער זשורנאליסט. ער איז געווען א פרומער וואס האט געלערנט אין ישיבה אוניווערסיטעט אין עולה געווען קיין ישראל. ער טוט זיך שטארק אפגעבן צו באריכטן פונעם דארטיגן מצב פאר דער אמעריקאנער מעדיע.

ער האט א וועכנטליכע ראדיא פראגראם אויף  770 WABC זונטאגס 4:00 נ.מ., זיינע ווערק ערשיינען אין ווארלד נעט דעילי און אין זשואיש פרעס ער טרעט כסדר אויף שמועס פראגראם שויס מיט באריכטן פון מיטל מזרח אין שרעקט זיך נישט אפצוהאלטן אינטערוויוס מיט די גרעסטע טעראריסטן.

קאטעגאריע:יידישע זשורנאליסטן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
מגילה

[שמאל|ממוזער|250px|פינף מגילות בבית הכנסת ב[יקיר]]
פינף **מגילות** זיינען דא אין דעם תנ"ך. הייסן: מגילת איכה, מגילת קהלת, מגילה שיר השירים, מגילת רות און מגילת אסתר. מגילת אסתר ליינט מען פורים. זיינען געווען מנהג צו ליינען אויך די אנדערע מגילות: שיר השירים פסח, קהלת אום סוכות, איכה אין תשעה באב, און רות - אין שבועות.

קאַטעגאָריע:תנ"ך
יצחק לייבוש פרץ

**יצחק־לייבוש פּרץ** אָדער **י. ל. פּרץ** (18טן מײַ 1852 - דריטן מײַ 1915) איז א דערצײלער, מחבר, און שרײַבער אין דער ייִדישער שפּראַך. ער איז געבאָרן געװאָרן אין דעם שטעטל זאַמאָשטש, און איז געשטאָרבען אין װאַרשע, בײדע אין פױלן. 

צװישן זײַנע באַקאַנסטע דערציילונגען זײַנען "אױב נישט נאָך העכער" און "דער אוצר", װעגן חסידים אין שטעטלעך אין פּױלן פֿאַר דער צװײטער װעלט מלחמה, און זײַן דיכטונג "מאָניש", אײנע פֿון זײַנע ערשטע אױס אינעם יאָר 1888 אין שלום־עליכמ'ס "פֿאָלקסביבליִאָטעק". 

ער האָט באַקומען טראַדיציאָנעלע חינוך פון חדר און ישיבה, אָבער ער אַנטדעקט די "בילדונג" און די וויסנשאַפֿט ווען ער האָט געלייענט און זיך געלערנט אין אויטאדידקטישן מעטאָד.

ער האָט זיך געלערנט עטלעכע שפראכן.

צו אכצן יאר האט ער חתונה געהאט מיט זיין ווייב שרה, אבער אין 1876 האט ער זי געגט. דערנאך האט ער שטודירט געזעץ און געווארן אן אדוואקאט אין זאמאשטש. אין 1878 האט ער חתונה געהאט מיט א זיוויג שני נחמה (העלענע) רינגלבלום.

אין 1908, איז ער געווען פון די גרעסטע פערזענליכקייטן, וואס האבן זיך באטייליקט ביי די טשערנאוויצער קאנפערענץ.

פרץ האט געהאלפן אנדערע יידיש־שפראך שרייבער צו פארעפנטלעכן זייער ווערק, ווי למשל דער נסתר און ל. שפירא.

## וועבלינקען
* Stevens, Payson R.; Levine, Charles M.; and Steinmetz, Sol , די ביישטייערונגן פון י.ל. פרץ צום אידישן ליטעראטור .
רעקאָרדירונגען פֿון װערק פֿון י.ל. פּרץ 
* ז. רייזען, יצחק לייבוש פרץ : זיין לעבן און זיינע ווערק

* חמישה-חומשי-פרץ
* Free sheet music *Dos Gebet*, text by I. L. Peretz

קאטעגאריע:יידיש שפראך שרייבערס
קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער
קאַטעגאָריע:פוילישע יידן
גלעזל

**גלעזעל** א כלי צו טרינקען

א פאום קאפ איז א ספעציעלע קאפ צו האלטען הייסע געטראנקען, געמאכט פון א ספעציעלע מאטריאל (פאום), וואס לאזט נישט דורך היץ
קאטעגאריע:געשיר
ה'תרנ"ב

## קאלענדאר
## געשעענישן
## געבוירן
* אפרים אויערבאך יידשער דיכטער.
* יידישע נאציאנאלע ביבליאטעק געגרינדעט

## נפטר געווארן
אפרים אויערבאך

**אפֿרים אויערבאַך** (געבוירן ה'תרנ"ב (1892) אין בעסאַראַביע, אוועק ה'תשל"ג ( דעם 4טן מיי 1973) אין תל אביב) איז געווען א יידישער דיכטער, שרייבער, רעדאקטאר און איבערזעצער.

ער איז מחונך געווארן אין רעליגיעזע אינסטיטוציעס, אבער שוין אין זיין יוגנט האט ער ערהאלטן אַן אלגעמיינע ערציהונג. אין יאר ה'תרע"ג איז ער ארויף קיין ארץ ישראל ביי דער צווייטער עליה און איז געווען אַן ערד ארבייטער.

זיינע ערשטע דערציילונגען אויף רוסיש און אויף יידיש זיינען געדרוקט געווארן ווען ער איז געווען 17 יאר אלט. אין יאר ה'תרע"א (1911) האט ער פובליצירט צום הערשטנס דערציילונגען פאר קינדער אויף העברעיש, אבער מיינסטנס האט ער געשריבן אויף יידיש.

נאך דער ערשטער וועלט קריג האט ער אימיגרירט צו USA און האט זיך דארט פארזאמלט פיל יארן. אין יאר ה'תש"ל (1970) האט ער ווידער עמיגרירט קיין מדינת ישראל, און איז דארט אוועק אין יאר ה'תשל"ג.

זיין פאעט "חומש סטעפ" פון זיין בוך "וואך אין דער סטעפ":
:די שטערן פינטלען-אויס פסוקים פון תנ"ך,
:איך לייען זיי מיט איינגעוויגטן קאפ.
:דעם ניגון זאג איך מיטן ריטעם פונעם טראפ,
:און שפיר: דער סטעפ מיט חומש איז איצט וואַך.

קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
קאַטעגאָריע:יידיש שפראך שרייבערס
קאַטעגאָריע:רעדאקטארן
קאַטעגאָריע:איבערזעצער
לייב אליצקי

**לייב אליצקי** (ה'תרנ"ד (1894), פוילן - ה'תשל"ה (1975), גבעתיים)  איז געווען א יידישער שרייבער, דיכטער, און איבערזעצער.

לייב אליצקי איז געבוירן געווארן אין תרנ"ד אין טריסק, וואלין. ער איז מחונך געווארן אין רעליגיעזע אינסטיטוציעס און אויך האט ער ערהאלטן אלגעמיינע ערציהונג. אין יאר ה'תרצ"ח (1938) איז ער אריבער קיין ווארשע און נאכער קיין קאוולע. זיינע ערשטע דערציילונגען, קורצע ערציילונגען, זיינען געדרוקט געווארן אין אנפאנג די 1920ער. אין יאר ה'תשי"ט, נאך דעם צווייטן וועלט קריג, איז ער ארויף קיין ארץ ישראל.

ער האט איבערגלאזט איבער 40 געדרוקטע ביכער און נאך פיל כתבי יד. אין זיין בוך "ישיבה לייט" (פארלאג י.ל. פרץ,1968) שרייבט ער איבער זיינע יונגע יארן אין דער קאמעניצער ישיבה פון הרב ברוך בער לייבאוויץ ז"ל נאך פאר דעם ערשטן וועלט קריג.

קאַטעגאָריע:יידיש שפראך שרייבערס
קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
קאַטעגאָריע:איבערזעצער
שלום אש

קליין|250px|שלום אַש
**שלום אַש** (; ה'תרנ"ב, 1טן נאוועמבער, 1880, קוטנע, פוילן - ה'תשי"ז, 1957, בת ים) איז געווען א יידישער שרייבער.

ער איז מחונך געווארן אין רעליגיעזע אינסטיטוציעס, אין חדר און אין ישיבה, און אין יארן ארום האט ער ערהאלטן אויך אַן אלגעמיינע ערציאונג. אין יאר ה'תשט"ו, נאך דער צווייטער וועלט קריג, איז ער ארויף קיין ארץ ישראל און האט זיך באזעצט אין בת ים.

ווען ער איז געווען 20 יאר אלט האט ער זיך באזעצט אין ווארשע און האט אנגהייבן שרייבן אויף העברעיש, אבער נאכער האט ער געשריבן נאר אויף יידיש.

נאך זיין שטארבן האט דער בת ים-מוניציפאליטעט אפגעהיטן זיין הויז.

## זיינע ווערק 
* אנקעל מאזעס
* יונגע יאהרען
* מאטקע גנב
* 

## וועבלינקען
* ערד- שלום אש 

קאַטעגאָריע:יידיש-שפראך שרייבער
קאַטעגאָריע:פוילישע יידן
ה'תשל"ב

## קאלענדאר
## געשעענישן
## געבוירן
## נפטר געווארן
* ט' ניסן - חיים מאיר האגער - װיזשניצער רבי
* יחיאל האפער, א יידישער שרייבער און דיכטער
דוד ביסטריצער

ר' **דוד ביסטריצער** - א זון פון ר' משה ביסטריצער - איז א מולטי מיליאנער פון בארא פארק, בעה"ב פון Berkshire LLC בשותפות מיט סעם לעווינסאן, ווי אויך איז ער א שותף 50% מיט ר' מענדל שווימער פון קרית יואל כמעט אין אלע זיינע ריעל עסטעיט אינוועסטמענטס, באקאנט איז דער לעצטיגער איינס און א דריטל ביליאן דאלאר דיעל פון סטארעט סיטי מיט 5881 אפארטמענטס אין ברוקלין, אין וועלכע Berkshire LLC איז בשותפות מיט ר' מענדל שווימער פון מאנרא.

ער דאווענט אין סיגוט שול אין בארא פארק.
קאטעגאריע:גרונטאייגנס
קאטעגאריע:יידישע ביזנעסלייט
לאקס

250px|left
**לאקס** איז סאלמאן פיש, עס איז אינטערסאנט וויאזוי דער נאמען לאקס איז צושטאנד געקומען אלץ מקור צו די אידישע ווארט אויף סעלמאן, אין אידיש פלעגט מען רופן סעלמאן "לעקס". אסאך עסן גערייכערטן לאקס אויף א בייגל.

קאטעגאריע:עסנווארג

קאַטעגאָריע:פיש
וואכנאכט

וואכנאכט רופט מען דעם נאכט איידער דעם ברית פונעם רך הנימול, דער טאטע איז דאן אויף אגאנצע נאכט און עוסק זיין אין הייליגע תיקונים. מען מאכט א סעודה פאר די גוטע פריינד און מען ליינט קריאת שמע פאר קינד.

ביי די ספרדים רופט מען דאס *ברית יצחק*.

קאטעגאריע:ברית מילה
ה'תר"ח

## קאלענדאר
## געשעענישן
* די סאציאליסטישע טעאריע מארקסיזם איז ערפינדן געווארן דורך קארל מארקס.

## געבוירן
## נפטר געווארן
ה'תקנ"א

## קאלענדאר
## געשעענישן
* טיטאניום איז ערפינדן געווארן.

## געבוירן
## נפטר געווארן
בעריש מייזליש

ר' **בעריש מייזליש** איז דער סאטמארער רב אין בארא פארק אין ביהמ"ד אויף 53'טע סטריט

ער איז א גביר פון גרונטאייגנס, און איז מער פארנומען מיט ביזנעס ווי מיט די רבנות, 

אין דער סאטמארער מחלוקת האט ער גענומען א שטעלונג אויף זיין שוואגער'ס צד הרב אהרן טייטלבוים.

זיין זון איז רבי חיים הערש מייזליש אין בני ברק.

## פאמיליע
רבי בעריש איז א זון פון הרב אלעזר מייזליש פון איהעל, זון פון הרב דוד דוב מייזליש. און מרת ריזל א טאכטער פון הרב יוסף פאנעט פון דעעש וויליאמסבורג רב אין אילאנדא.

ער איז געווען פארהייראט צו מרת חי׳ טאכטער פון הרב משה טייטלבוים פון סאטמאר.
### קינדער
זיינע קינדער זענען:
* די ווייב פון מנחם מענדל טייטלבוים
* חיים הערש מייזליש פון בני ברק איידעם ביי ישראל האגער (בני ברק).
* די ווייב פון חיים שלום האלבערשטאם עלטסטער זון פון בן ציון אריה לייבוש האלבערשטאם אדמו״ר מבאבוב.
* די ווייב פון הרב יואל האלבערשטאם בן הרב זלמן האלבערשטאם מטשאקאווע

קאטעגאריע:יידישע ביזנעסלייט
קאטעגאריע:אמעריקאנער רבנים
יעקב בער טייטלבוים

רבי **יעקב בער טייטלבוים** איז דער רב פונעם סיגעטער ביהמ"ד אויף 50טן סטריט און 15טן עוועניו. 

ער איז דער צווייטער זון פון דעם סאטמארער רבי'ן הרב זלמן לייב טייטלבוים און אן איידעם ביים שאפראנער רב פון וויליאמסבורג.

ר' יעקב בער איז א תלמיד פון ר' מענדל אטיק און האט געלערנט פריוואט מיט ר' עזרא וויזל פון ר' גדליה נאדל'ס תלמידים און ראש ישיבת סאטמאר ירושלים בימי  רבי משה אריה פריינד גאב"ד עדה החרדית ירושלים.

ער וואוינט אין בארא פארק, וואו ער פירט אן די סיגעטער ביהמ"ד אויף 50טער סטריט און 15 עוו., געגרינדעט דורך זיין זיידן דער ברך משה פון סאטמאר.

ער פארנעמט זיך גאר שטארק מיט די לעגאלע אקטיוויטעטן פון דער זאלונישער פראקציע סיי אין וויליאמסבורג, און סיי אין איבער גאנץ ניו יארק און ניו דזערסי.

ער ווערט פארעכענט אלס הויפט יועץ פאר זיין טאטן און די זאלוינים.

ער איז א פארשטענדליכער מענטש וואס פארשטייט גוט צו דער היינטיגער וועלט, ער פערזענליך פארמאגט שטארקע קוואפליקאציעס און מולטי טאלאנטן און פירערשאפט סקילס מיט וואס ער האט די מעגליכקייט צו קענען אנפירן מיט די מעגא פראיעקטן פון דער קהילה און אויך פדיון שבוים פאר הונדערטער פריוואטע קעיסעס היימישע וואו נישט היימישע.

ער איז אויך באוואוסט אלס א פיפיגער יונגערמאן, עס ליגט ביי אים אויפן טיש גאר פארצווייגטע ענינים הצריכין תושי', ספעציעל אין פעלער ווי יודן ווערן אריינגעדרייט אין לעגאלע פראבלעמען מיט דער רעגירונג, וואו ער נוצט זיינע גוטע קשרים מיט גאר גרויסע אדוואקאטן לטובתם.

ער פירט זיך זייער בשלום און איז שטארק אין גוטן מיט זיין ברודער ר' חיים הערש סאטמאר זאלוינים רב פון ירושלים.

## זיינע קינדער 
* מרת פייגא בלימא, האט געהייראט הרב יעקב שרגא מייליש בן ר' פנחס אליעזר
* מרת ברכה סימא, האט געהייראט הרב אברהם שלום פנחס ראטנבערג בו אב״ד וואוידיסלאוו 
* הרב חיים, האט געהייראט מרת שפרה שלאמצי בת ר' זלמן לייב וואגשאל
* הרב שלום אליעזר, איז א חתן צו מרת חנה בת ר' שמואל בנימין לויפער
* יאכעט
* רחל אסתר
* מלכה
* משה
* שמעון ישראל
* יואל
* חנניה יו״ט

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:זאלוינים
יוסף שיינבערגער

**יוסף שיינבערגער** (גבוירן תר״ף – י"ב שבט, תשס"ז) איז געווען מנהל און אלגעמיינער סעקרעטאר פון דער עדה החרדית פאר מער פון 50 יאר. זיין ממלא מקום איז געווען גרשון שטעמער. די לעצטע 20 יאר פון זיין לעבן האט ער זיך אפגעגעבן ארומפארן אין דער וועלט אלס קאבאליסט שנארען געלט פאר זיין פארצווייגטער משפחה פון אור אור אייניקלעך.

ער איז אוועק י"ב שבט, ה'תשס"ז אין עלטער פון 87 יאר. ער איז באערדיגט געווארן אין הר הזיתים.

ער פלעגט דינען אלס רעדאקטער פון דער העדה צייטונג פון דער עדה החרדית; און ער האט אסאך געשריבן פאר דער קול ישראל אויסגאבע. אויך האט ער ארויסגעגעבן עטליכע ביכער.

## משפחה
* זיין איידעם, דער שרייבער מנחם מנדל משי זהב.
* ר' יודא משי זהב אייניקל.

קאטעגאריע:עדה החרדית

קאַטעגאָריע:ירושאלמער
קאַטעגאָריע:יידיש-שפראך שרייבער
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
מנחם פרוש

קליין|מנחם פרוש
הרב **מנחם פרוש** (כ"ח אדר ב' ה'תרע"ו - ח' אדר ה'תש"ע), איז געווען א כנסת דעפוטאט פון יהדות התורה. ער איז א זון פֿון רב משה פרוש און דער פאטער פון כנסת דעפוטאט מאיר פרוש.

פרוש איז געבוירן אין ירושלים און האט געלערנט אין ישיבת עץ חיים. זײַן פאטער, משה פרוש, איז געווען פון די חשובע עסקנים אין דער עדה החרדית און איינער פון די גרינדער פון אגודת ישראל אין ארץ ישראל.

פאר דעם פילוג פון דער אגודה און דער עדה איז ער געווען גאר נאנט מיט הרב יוסף שיינבערגער מזכיר העדה, און צוזאמען דורך געפירט אלע מערכות למען קדושת ירושלים.

אין די 1970ער יארן האט ער אויפגעשטעלט דעם צענטראל האטעל (היינט פרימא פאלאס) אין ירושלים בשותפות מיט דזשא דער קצב. ווען דער ציבור איז געוואויר געווארן אז דזשא דער קצב איז א שותף פונעם מאפיא פירער מאיר לענסקי האט זיך געמאכט א סיכסוך צווישן פרוש און אים וועגן דעם האטעל. ענדלעך האט פרוש באוויזן אויסצופירן דעם סיכסוך פאר זיין אינטרעס.

ער איז נפטר געווארן זונטאג אוונט, ח' אדר תש"ע, געציילטע וואכן פאר זיין 94סטן געבורטסטאג, און מען האט אים באערדיגט אין הר המנוחות.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:ירושאלמער
קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות
קאַטעגאָריע:אגודת ישראל
שמואל מארקאוויטש

ער איז א זון פון הרב צבי מארקאוויטש, אב"ד רמת גן ורב בנווה צבי קווארטל ירושלים מוטער רבקה מרקוביץ און א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה.

ר' שמואל האט חתונה געהאט מיט צפורה כהנעמען, די טאכטער פון רבי אברהם כהנעמאן, דער נשיא פון דער ישיבה.

מארקאוויטש, שמואל
קאַטעגאָריע:פאנאוועזשער ישיבה
בערל פאווארסקי

הרב רבי **ברוך דוב (בערל) פאווארסקי** (געב' ד' אלול ה'תרצ"א) איז א תלמיד חכם, איז א איינער פון ראש ישיבות אין דער פאנאוועזשער ישיבה אין בני ברק און א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה.

זיינע חידושי תורה ווערן געדרוקט אין די ספרים „בד קודש".

## ביאגראפיע 
ר' בערל איז געבוירן געווארן אין קלעצק, פוילן (היינט אין בעלארוס) צו זיין פאטער רבי דוד פאווארסקי און זיין מוטער מרת חיה פייגל. ווען ער איז געווען אלט דריי חדשים האט זיך די משפחה געצויגן קיין באראנאוויטש, וואו זיין פאטער איז געווען א מגיד שיעור אין דער אוהל תורה ישיבה. ביי די צען יאר איז ער ארויף אין ארץ ישראל מיט זיין משפחה. ער האט געלערנט אין דער "אור התלמוד" ישיבה אין תל אביב.

## משפחה
רבי בערל האט געהייראט די טאכטער פון רבי ישראל חיים קאפלאן.

איין איידעם איז רבי אליהו גורוויץ, זון פונעם גייטסהעדער ראש ישיבה, רבי אברהם גורוויץ.

קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ישראל
קאַטעגאָריע:ליטווישע ראשי ישיבות
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
קאַטעגאָריע:פאנאוועזשער ישיבה
קאַטעגאָריע:דגל התורה
קאַטעגאָריע:רבנים פון בני ברק
שלמה רובין (סאטמאר)

ר' **שלמה רובין** איז א זון פון ר' חיים יעקב מאיר רובין, אב"ד ציעשינאוו און ראש ישיבה סאטמאר בארא פארק.

ער איז דער איידעם פון  ר' דוד מייזליש,  סאטמארער רב אין מאנטרעאל, און ער האט זיך געצויגן פון מאנטרעאל קיין ניו יארק.

ר' שלמה איז דער משפיע רוחני בהא הידיעה אין מאנרא ישיבה גדולה, ווי ער געט שיעורים און דרשות בספרי חסידות אויף זיין אייגנארטיגער שטייגער. ער איז באקאנט מיט זיינע פייערדיגע דרשות, בפרט האט ער זיך באקאנט געמאכט מיט א דרשה ויסב יחזקי' פניו אל הקיר וועלכער איז געווארן צושפרייט בין די בארא פארקער בתי מדרשים אין האט זיך פארטיילט אין די טויזענטער.

זיין סטיל רעדן איז פייערדיג אויפן גאליציען אפשטאם זיינע, אבער גאר שטארק סאטמארדיג דורך אויך וויינענדיג מיט מוראדיגע אונגערישער ליבלעכקייט און ענווה מיט א אויפגעהייטערטע טאן.אסאך מאל ווערט ער זייער ערנסט זייענדיג זעלבסט א מדוכה ביסורים, וואס האט ל"ע קראנקע קינדער, ער האט שוין באגראבן צוויי קינדערליך.

ער פירט א ביהמ"ד אין קרית יואל.

קאַטעגאָריע:משגיחים
חיים יעקב מאיר רובין

רבי **חיים יעקב מאיר רובין** באקאנט אין זיין היים-שטאט בארא פארק אלס '''ר' חיים יענקל** אדער **ציעשאנאווער רב''' איז א זון פון הרב ר' שלום יחזקאל שרגא רובין, ציעשינאווער רב. ער איז א סאטמארער ראש ישיבה.

ער גיט זיך אפ אין בארא פארק מיט אסאך שלום בית פראבלעמען, ער דינט אלץ יועץ פאר אסאך מענטשן.

ער איז גאר א געלונגענער און באליבטער מענטש, אסאך פון די תלמידים פון ישיבה בלייבן צוגעקלעבט צו אים אפילו נאך זייערע חתונות און זאגט געוואלדיגע דרשות מיט שיעורים.

ער איז דער פאטער פון רבי שלמה רובין.

קאטעגאריע:אמעריקאנער רבנים
קאטעגאריע:ראשי ישיבות אין אמעריקע
קאַטעגאָריע:מענטשן פון בארא פארק
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
נארגילע

קליין|250px|נארגילע
**נארגילע** איז א אריענטאלישע לולקע צו רייכערן זיסן טאבאק און צומאלן אויך מאריכואנע אדער אנדערע נארקאטיקן.
בעיקר נוצן עס די אראבער, ווי אויך איז דא מיט פיר אדער אכט רערן פאר א גאנצער פאמיליע אינאיינעם.

ס'ארבעט בערך אזוי, אונטן איז דא א כלי פון גלאז וואס אין דעם לייגט מען אריין וויין אדער וואסער, אין דעם איז אריינגעשטעקט א שטאנג. פונדערזייט קומען ארויס די רערן, און אויפן שפיץ איז דא א שטיקל טעצל פאר די אש, אויף דעם איז דא א שטיקל קעראמיק מיט לעכערלעך וואס האט א לאך אריין און דארט לייגט מען אריין אזא נאסליכע געמישעכץ פון טאבאק, מ'דעקט עס צו מיט זילבער פאפיר, און אויף דעם לייגט מען ארויף א קויל און מ'צינדט עס אן.

די הויפט פירמע וואס דיסטריביוט עס הייסט "על פאקער"
קאטעגאריע:טאבאק
קאטעגאריע:רויכערונג
וועלט ווירטשאפט קריזיס

**וועלט ווירטשאפט קריזיס** איז א טערמין וואס באציט זיך צו די גרעסטע ווירטשאפט־איבערבראָך אין די פאראייניקטע שטאטן וואס האט פאסירט אין דער "שװאַרצער דאָנערשטיק" כ' תשרי ה'תר"צ, ווען די בורסע אין USA איז אומגעפאלן נאך וואס מער הערלייגערס זיינען געווען פארקויפערס און ס'נישט געווען גענוג קויפערס, אזוי האבן אלע סטאקס געפאלן. און אזוי האט זיך געהענדיקט אין USA די גאלדענע צוואנציקער. די קריזיס האט זיך געצויגן ביז נאך דער צווייטער וועלט קריג.

די קריזיס האט שווער באווירקט אויף אנדערע שטאַטן אין דער וועלט. 

בעת דער קריזיס, איז הערבערט קלארק האווער, דער רעפובליקאנט, געוועזן פרעזידענט אין די USA. אין יאר ה'תרצ"ג האבן די אמעריקאנער אויסגעוויילט דעם דעמאקראט, פרענקלין דעלאנאו רוזעוועלט אלס פרעזידענט, און ער האט איינגעפירט נייע געזעצן און פראגראמען וואס האבן געהייסן "די נייע ארדענונג"; אלס אן אויסלייזונג אויפן וועלט ווירטשאפט קריזיס.

קאַטעגאָריע:היסטאריע
קאַטעגאָריע:עקאנאמיע
קאַטעגאָריע:1920ער
ערעקטייל דיספאנקשען

**ערעקטייל דיספאנקשען** אדער **אימפטאנציע** איז ווען דער שמאק קען זיך נישט אויפשטעלן אין א געהעריגער ערעקשאן צו סעקס און רעפארדוקציע. 

היינט איז דא וויאגרא וואס דער מעדעצין שליכטעט דעם פראבלעם.

קאטעגאריע:סעקסואלע קרענק
1920ער

## געשעענישן 
### ווירטשאפט 
* די וועלט ווירטשאפט קריזיס פלאצט אויס אין USA.

*
טאטואירונג

left|thumb|250px|אן אױסגעקריצטן אָדלער אויף דעם רעכטן ארעם
**טאַטויִרונג** (לשון קודש: **כתובֿת־קעקע**) איז ווען מע קריצט אריין אינעם לייב א שריפט אדער א בילד מיט טינט וואס זאל בלייבן אין דעם לייב אויף שטענדיג. דאס איז א גאר אלטער שטייגער נאך פון דער שפעטערער פאַלעאליטישער תקופה. אמאל האט מען דאס געטון פון טראדיציאנעלע אדער רעליגיעזע סיבות, היינטיקע צייטן איז דאס א מאדע.

די נאציס האבן טאטוירט זייערע געפאנגענע מיט נומערן ביי די קאנצענטראציע לאגערן אינעם חורבן־אײראפּע אויף צו זיי אידענטיפיצירן.

היינט צוטאגס איז מעגליך אראפ צונעמען טיילווייז א טאטוירונג.

## טאטוירונג אין דער תורה 
דאס איז אסור ע"פ תורה, ווי עס שטייט: *ושרט לנפש, לא תתנו בבשרכם וכתובת קעקע לא תתנו בכם (ויקרא י"ט)*, ווייל דאס איז געווען א מנהג פאר עבודה זרה, און מען האט באקומען פאר דעם מלקות.

א סך בעלי תשובה וואס האבן זיך טאטוירט ווען זיי זענען נאך געווען פריי, פּלאָגן זיך אראפצונעמען זייער טאטואירונג.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:קולטור
קאַטעגאָריע:לאווין
נחמן שטויבער

ר' **נחמן שטויבער** איז דער מנהל כללי פון א חלק אין קווינס ישיבה.

א דורכגעווייקטער חסידי'שער איד, מיט אן אמאליגען טעם און חן, איז נאך געווען משגיח אין סאנדז סטריט, געשטעלט דורך מרן רביה"ק מסאטמאר בעל ויואל משה זי"ע, ווי אויך האט ער דאן מקבל געווען פילע קבלות פונעם רבי'ן וואס ער חזר'ט שטענדיג איבער פאר די בחורים, בפרט אין זיין ספעציעלע דרשה וואס ער האלט יערליך פאר די בחורים אין קעמפ ערב די הילולא פון רבי'ן זי"ע, וואס געדויערט צווישן 4 און 5 שעה, און ציט זיך אריין ביז אין די שפעטע נאכט שעה'ן.

זיין ראיה איז שוין אביסעלע שוואך, דעריבער מישט ער טיילמאל אויף בחורים וואס לערנען שוין אינגאנצן נישט ביי אים, און האלט זיי פאר אויף עוולות וואס זיי זאלן האבן באגאנגען, און דערנאך ווען ער באמערקט זיין פארדריסלעכע טעות, בעט ער אנטשולדיגונג און גייט זיך ווייטער זיין וועג.

ער איז זייער א שטרענגער, און האלט אן גאר א שטרענגען דיסציפלין אויף זיין חלק אין  ישיבה, צוליב וואס ער איז פארהאסט ביי טייל תלמידים, אבער לאידך גיסא באליבט ביי פילע אנדערע תלמידים וואס זענען אים גאר שטארק מכיר טובה.

איבער זיין נאאיווקייט און תמימות ווערט פארציילט, אז אמאל האט ער געטראפן א בחור אין דארמיטארי אין קעמפ מיט אן mp3 שפילער, האט ער זיך גענומען מאכן קולות, ווי קומט צו א בחור "אינטערנעט"?

קאטעגאריע:סאטמארער חסידים
יחיאל האפער

**יחיאל האפֿער** (ה'תרס"ו (1906) ווארשע, פוילן - ה'תשל"ב (1972) יפו, ישראל), א יידישער שרייבער און דיכטער.

ער איז מחונך געווארן אין רעליגיעזע אינסטיטוציעס, און אין יארן ארום האט ער ערהאלטן אויך אַן אלגעמיינע ערציהונג. ער האט געלערנט דאקטעריי אין ווארשע, אבער אין פאקט האט ער זיך נישט באטאן מיט דאקטעריי. ער האט געארבעט אין א מעדיצינישן קליניק אויף גייסטלעכע קרענק און שפעטער איז ער געווארן איר דירעקטאר. 

בשעת דער צווייטער וועלט קריג איז ער אנטלאפן קיין סאוועטן פארבאנד און געווארן פארשיקט אין אן ארבעט-לאגער אין דעם ווייטן צפון ביז נאך דער מלחמה און האט זיך צוריק געקערט קיין פוילן. אין יאר ה'תש"ח האט ער זיך באזעצט אין פראנקרייך, פאריז. 

אין יאר ה'תשי"א, נאך דער צווייטער וועלט מלחמה, איז ער ארויף קיין ארץ ישראל און האט זיך באזעצט אין יפו.

## זיינע ווערק
* א הויף אויף מוראנאוו (ראמאן)
* אין ווייסער פארפאלנקייט (ראמאן)

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:יידיש שפראך שרייבערס
קאטעגאריע:יידישע דיכטער
קאַטעגאָריע:יידן פון ווארשע
געוויסן

דאס **געוויסן** פון א מענטשן איז די פעאיקייט אונטערצושיידן צווישן גוטס און שלעכטס. דורך דעם האט מען חרטה ווען מען טוט אן אומרעכטיגע זאך.

קאַטעגאָריע:מידות
קאַטעגאָריע:פילאסאפיע
יחזקאל ראטה

הרב **יחזקאל ראטה** (תרצ"ה – כ"ג אדר תשפ"א) איז געווען דער קארלסבורגער רב אין ניו יארק.

אין זיין יוגנט איז ער געווען מו"ץ אין ירושלים, פון דארט האט מען אים אויף גענומען אלס דומ"ץ פון קהל יטב לב דסאטמאר אין בארא פארק, היינט פירט ער אן מיט זיין קהילה קהל יראי השם און מיט זיין כולל בית תלמוד להוראה.

## ביאגראפיע 
הרב יחזקאל ראטה איז געבוירן געווארן אין רומעניע אין יאר תרצ"ה. דארט איז ער געווען א תלמיד פון דער ישיבה אין אראד. אין יאר תשי״ג  האט ער געדאנזשעט אנטלויפן פון רומעניע קיין ישראל, און ער האט געלערנט ביי רבי משה אריה פריינד, גאב״ד פון דער עדה החרדית, אין ישיבת סאטמאר אין ירושלים.

ער האט חתונה געהאט מיט חיה רעכל, טאכטער פון הרב חיים מענדל כהן פון ירושלים. ער איז געווען רב פון דער סאטמארער קהילה אין קאטאמאן, ירושלים.

א גרויסע טייל פון יאהר פארברענגט ער אויך אין מירון, ווי ער האט אן אייגענע הויז און בית המדרש.        

ער איז א גרויסער מתמיד פון אלס קינד אן ווען ער האט געוואוינט אין ארץ ישראל.  
    
ער איז וועלט בארימט מיט זיין כחא דהיתרא אין אלע סארט שאלות. מען האלט אים פאר א גרויסער מקיל אין עניני אישות שאלות.  
    
ער איז א גרויסער בעל מקובל.  ווי אויך רופט ער זיך ״רוטה״ אנשטאט ״ראטה״ וויבאלד עס איז מרמז אויף טהור.

ער האט גע'אסר'ט דעם קרית יואל סקול דיסטריקט וואס מען האט אים לכבוד דעם באווארפן מיט אייער אויף זיין באזוך אין קרית יואל.    

זיין איידעם הרב משה פרידמאן איז געווארן דיין פאר די ארונים אויף זיין פלאץ אין דער הויפט סאטמאר שול אויף 53, נאך רבי חיים דוד כ"ץ וואס האט זיך נישט געוואלט אונטערווארפן רבי אהרן טייטלבוים.

ער איז נפטר כ״ג אדר תשפ״א, און מען האט אים אריבערגעפירט צו קבורה אין מירון.

## משפחה 
די קינדער פון הרב יחזקאל און זיין ווייב חיה רעכל זענען:

* הרב משה, רב הצעיר פון קארלסבורג
* הרב עמרם פון האמעראד
* הרב דוד, רב פון ״מראה יחזקאל״
* הרב עזריאל יהודה אין דזשערזי סיטי
* הרב אברהם מרדכי פון טשערנא

זיין אייניקל איז רבי יואל ראטה.

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
קאַטעגאָריע:סאטמאר
קאַטעגאָריע:גדולי ישראל ארויף קיין א"י
עקאנאמיק

קליין|250px|געלט איז א מיטל פון ווירטשאפט
**עקאנאמיק** איז אן אפטייל פון דער באגריף **ווירטשאפט** (שטאמט פון **ווערט שאפן**) מיינט דעם מענטשנס אקציעס צו שאפן ווערטע מיטלונגען צו דעם מענטשנס באדארפענישן. עקאנאמיק איז די שטודיע וואס שטודירט די עקאנאמיע.

## היסטאריע 
ביי דער ענדע פון דעם 19טן יארהונדערט האט זיך די ווירטשאפט זייער אנטוויקלט געווארן, צוליב די גרויסע אנטוויקלונג אין טעכנאלאגיע וואס איז דאן געוועזן, וואס האט זייער אנטוויקלט די האנדלונג, באנקעריי, געבוי, פארוויילונג און נאך.  

אסאך פון די בארימטע עקאנאמיסטן זענען יידן.

נאך דעם  וועלט ווירטשאפט קריזיס אין די אנהייב 1930ער יארן האט דזשאן מיינארד קינס ארויסגעגעבן זיין בוך "די אלגעמיינע טעאריע פון באשעפטיקונג, פראצענט און געלט". דאס איז שפעטער געווארן איינער פון די יסודות פון מאקראעקאנאמיק.

## אינטערנאציאנאלע עקאנאמיק 
אינטערנאציאנאלע פינאנצעריי איז א פעלד פון מאקראעקאנאמיק וואס באטראכט דעם שטראם פון קאפיטאל אריבער אינטערנאציאנאלע גרענעצן, און וויאזוי דאס באאיינפלוסט די קורסן. צוליב דער היינטיקער גלאבאליזאציע איז פארגרעסערט געווארן דאס האנדל פון גוטער, דינסטן און קאפיטאל צווישן לענדער.
 
## פארבונדענע טעמעס 
עקאנאמיק איז איינע צווישן פארשידענע סאציאלע וויסנשאפטן און איז נאענט צו עקאנאמישע געאגראפיע, עקאנאמישע היסטאריע, ענערגיע עקאנאמיק, פאמיליע עקאנאמיק און אנשטאלט-עקאנאמיק.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:עקאנאמיק
קאַטעגאָריע:האנדל און פינאנץ
באגי מען

א פאנטאזיע פון קליינע קינדער אז עס געפונט זיך ווי ווען א מיסטריעזער שלעכטער פארשוין וואס זוכט נאר שלעכטס צו טוהען בעיקר פאר קליינע קינדער
קאטעגאריע:פאנטאזיעס
צינגאלע

left|thumb|250px|פאר דער ארומדריי
left|thumb|250px|א פארטיקע דזשוינט
א **דזשוינט**  (אדער מער פאסיק **צינגאלע** אױך אַ פֿופֿשע) איז אן אייגן צאמגעדרייטע ציגארעט וואס ענטהאלט טאבאק מיט קאנאביס דראגס

ס'זענען דא צוויי אורזאכן פאר די וואס נוצן דאס, איינס ווייל עס איז ביליגער ווי פארטיגע פאפיראסן, און אויך קען מען דאס נוצן אן א ספאנדזש פון אויבן, און די וואס דארפן דאס נישט מאכן אליינס זייערע ציגארעטן.
קאטעגאריע:רויכערונג
סטארעט סיטי

[קליין|250px|סטארעט סיטי ווערט געזען פון [קאנארסי זייט פון קליינעם פרעש טייך וואס שיידט אפ צווישן די 2 געגנטן.]]
**סטארעט סיטי** () איז א געגנט פאר ארימע שווארצע אייינוואונער ביים ברעג ברוקלין וואס גרעניצט זיך מיט איסט ניו יארק און קאנארסי. 

דאס איז געווען יארן לאנג נאכגעלאזט סוואמפס, שטיקער ערד וואס קיין ריעל עסטעיט אונטערנעמער האט זיך נישט געלוינט צו אנטוויקעלן צוליב די פילע קאסטן פון בויען און די וואסעריגע ערד. 

ביז די שטאט האט זיך געלאזט קאסטן און אויפגעבויט קאמפלעקס פון איבער 5 טויזנט דירות פאר ארימע מענטשן, מיט קלויסטערס און שאפינג סענטערס. 

זיי האבן אויך עלאויקירט א ריזן אידישן מוסד פאר ארימע רוסישע אידישע אימיגראנטען. און א שול פאר די רוסישע אידן דארטן.

מיט יארן צוריק האבן וויליאמסבורג עסקנים דארטן געוואלט מאכן א חסידישן געגענט אבער עס איז צו ווייט פון מאנהעטן דעריבער האט זיך דא נישט איינגעגעבן ווייל די לאנגע נסיעה צו דער ארבייט וואלט פארשווערט די מקור הפרנסה פון די אידן.

דאס איז געווארן איצט אפגעקויפט דורך ר' דוד ביסטריצער בשותפות מיט מענדל שווימער פון קרית יואל וואס וועלן ווארשיינליך דאס איינקעשן אלס א לוקסוס געגנט צו דעוועלאופן נייע וואלקן קראצערס אויף די פילע ליידיג שטחים וואס איז נאך פארבליבן.
אפרים שטערן

**אפרים שטערן** איז א איש החסד והמעש, ער איז פון די אנפירער פון דער "עדה החרדית" אין ירושלים, און איז דער רוח החיים פון דער סאטמארער קהילה אין ירושלים. ער פירט אן מיט דעם מפעל הצדקה והחסד "עונג שבת ויום טוב", וואס שיקט ארום שבת פעקלעך פאר טויזנטער משפחות מדי שבוע בשבוע, ובפרט פאר א יום טוב ווי שבועות, סוכות, און פסח, ווען מען שפארט אפ אפאר ריזיגע גאסן און טיילט אויס צענדליגער פראדוקטן פאר איבער צען טויזנט משפחות, אויף אים זאגט מען אז דאס וואס סשטייט אין דער הגדה "כָּל דִכְפִין יֵיתֵי וְיֵיכֹל" גאנץ כלל ישראל זאגט עס און אפרים שטערן איז עס מקיים בפועל, ער גייט שוין אן מיט די אקטיוויטעטן פאר ארום פערציג יאר, היינטצוטאגס האבן שוין פילע אנגעהויבן נאכצומאכן זיינע אקטיוויטעטן.

ער איז אלע יארן דער יד ימין פון גדולי ישראל, געווען פון די סאמע נאנטסטע מענטשן ביים ברך משה, און אזוי אויך געווען איש אמונו פונעם ראב"ד העדה החרדית רבי ישראל יעקב פישער, און היינט צוטאג'ס דער יד ימין פון גאב"ד ירושלים רבי יצחק טובי' וויס און אזוי אויך פון רבי יעקב מאיר שעכטער.

ער איז א זון פון מאיר שטערן. 

שבת האט ער וועכענטליך א ערך פון 100 אדער 120 געסט (בחורים תושבי חו"ל) ביי א סעודה, געסט פארציילן אז זיין הויז איז ממש דער אהל אברהם אבינו בדורינו,

קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:עסקנים
קאַטעגאָריע:זאלוינים
דן סגל

רבי **דן סג"ל** איז א גרויסער בעל מוסר און משגיח אין דער תפרח ישיבה.
## ביאגראפיע
ער איז געבוירן געווארן צו זיינע עלטערן הרב אשר מרדכי און פעסל פנינה  סג"ל. 

ער איז א תלמיד פון רבי חאצקל לעווינשטיין, רבי שלמה זלמן אויערבאך, רבי שמואל ראזאווסקי און  הרב אלעזר שך, און ער איז געווען נאנט צו און א תלמיד פונעם סטיייפלער, וואס האט מיט אים אסאך גערעדט אין הנהגה. אויך איז ער א חסיד פונעם לובלינער רבי׳ן. 

ארגינעל איז ער געווען משגיח אין דער מירער ישיבה אבער היינט צוטאגס איז ער און ישיבת תפרח און ווי אויך ווערט  ער פאררעכענט אלס דער משגיח ביי כלליתדיג אלע חרדים ביי אלע קרייזן אפילו ביי חסידים וואס מען רופט אים הערן מוסר. 

דער סוד פארוואס ער איז פאפולער ביי חסידים איז צוליב דעם וואס ער רעדט ארום זייער פיל פון ספרי חסידות און ער איז זייער אדוק און ספרי חסידות, ובפרט ספרים פון רבי אהרן ראטה דער שומרי אמונים רבי.

ער האט א ברודער ישראל סגל א באקאנטער אפגעפֿארענער וואס איז געווארן א גרויסער שריפטשטעלער און זשורנאליסט אין די ישראלישע מעדיע וואס האט ארויסגעגעבן א בוך אין א נאראטיוו פון זיין לעבנס אויפוואקסונג צוזאמן אין איין שטוב.

ער איז אדורך א סקאנדאל ווען זיין שול אין עזרת תורה געגנט איז געווען פארמישט אין א שטורעמישער מערכה מיט מסירות און שלעק מיט איר בעל הבית הרב ליכטנשטיין דער גרינדער פון כולל רמ"א.

קאטעגאריע:מוסר באוועגונג
קאטעגאריע:משגיחים
דיסקרימינאציע

**דיסקירמינאַציע** איז אז מען באקריוועט אנדערע.

## איבערבליק 
עס מאכט זיך אז מען טוט דיסקרימינירן קעגן מענטשן צוליב זייער גזע, עלטער, מין, רעליגיע, וויאזוי זיי זען אויס, זיינע קליידער. אין טייל לענדער זענען פֿאַראַן געזעצן קעגן דיסקרימינאַציע. 
קאַטעגאָריע:מענטשליכע אויפפירונג
פייזער

**פֿייזער** (ענגליש: *Pfizer Inc*) איז א גרויסע אמעריקאנישע פירמע, מיט בערך 88,300 ארבעטער, וועלכע ערצייגט אלערליי סארטן מעדיצינען און וואקסינען פאר פילע סארטן קרענק.  

די פירמע איז געגרינדעט געווארן דורך א דייטשער-אמעריקאנער טשארלס פייזער, אין יאר 1849, אין וויליאמסבורג, ניו יארק סיטי. היינט געפינט זיך זייער הויפטקווארטיר אין מאנהעטן. 

זיי האבן ערצייגט שוין פיל וואונדערליכע מעדיצינען די באקאנטסטע איז פעניצילין 

אזוי אויך זענען זיי פון די פארטון 500 ( Fortune 500) פירמעס, זייענדיג די 57סטע אויף דער ליסטע. 

אין 2020, ווען דער קאראנאווירוס האט געבוזשעוועט, איז פייזער געווען איינס פון די פירנדע פירמעס וועלכע האבן זיך געיאגט צו ערצייגן א עפעקטיווער וואקסין, און אום נאוועמבער 9, 2020, האט די פירמע מיט פרייד געמאלדן אז זיי האבן ערצייגט א וואקסין וועלכער איז איבער 90% אפעקטיוו.

## דרויסנדיגע וועבלינקען 
זייער וועבזייטל 
קאטעגאריע:פירמעס

קאַטעגאָריע:מעדיקאמענטן
פאלק (נאציאן)

**פאלק** איז א צוזאם קלויב פון מענטשן וואס ווינען אין א לאנד, אדער אפילו פארשפרייט איבער די גארער וועלט, אויב האלטן זיי אן עפעס א צוזאם נויג פון א רעליגיע אדער מסורה, און זיי זענען אמאל אין היסטאריע געווען צוזאמן איז דאס א פאלק.

## זעט אויך 
* נאציאנאליזם
* ציווילאציע
* געזעלשאפט
* קאנגרעגאציע.

קאַטעגאָריע:פאליטישע וויסנשאפט
קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע
*
היינט

**היינט** איז דער טאג נאך נעכטן און פאר מארגן. 

אין די וועסטליכער קאלטור רעכענט מען דאס פון 12 דער נאכט בעפאר ביז 12 דער נאכט פון היינט. 

אין אידישקייט איז דא פון די צאת הכוכבים נעכטן ביז היינטיגן צאת.

קאטעגאריע:צייט
אינטימיטעט

**אינטימיטעט** איז גאר שטארקע ווארימער נאנטשאפט און באציאונג צווישן מענטשן וואס איז אפשר נישט ממש האבן געשלעכט אבער טוט געוויינליך פירן דערצו. דאס איז צו באטיטולען סיי אן אטמאספערע און סיי די געפילן און סיי די מעשים.

קאטעגאריע:סעקס

קאטעגאריע:מענטשליכע באציאונגען