open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
מיטגלידשטאט פונעם אייראפעישן פארבאנד

[קליין|350px|די מיטגלידשטאטן פונעם [אייראפעישער פארבאנד|אייראפעישן פארבאנד געוויזן העל ברוין.]]
א **מיטגלידשטאַט פונעם אייראפעישן פֿאַרבאַנד** איז איינער פון די 28 לענדער וואס האט זיך באטייליקט אינעם אייראפעישן פארבאנד (EU) זייט זיין גרינדונג אין 1958 ווי די אייראפעישע עקאנאמישע געמיינדע (EEC). פון אן אנהייב מיטגלידשאפט פון זעקס שטאטן, איז ער פארגרעסערט געווארן פינף מאל. די גרעסטע פארגרעסערונג איז געווען דעם 1טן מיי 2004, ווען צען לענדער האבן זיך אריינגעטראטן. דער לעצטער מיטגליד איז געווען קראאטיע אין 2013.

איידער א שטאט קען זיך אריינטרעטן אינעם אייראפעישן פֿאַרבאַנד, מוז ער זיך צופאסן צו די עקאנאמישע און פאליטישע געביטן וואס מ'רופט די "קאפנהאגענער קריטעריעס". ד"ה דאס לאנד דארף זיין דעמאקראטיש פון א 
פרייען מארק און רעספעקט פאר דער הערשאפט פון געזעץ. בכדי א נייער שטאט זאל ווערן א מיטגליד פאדערט די הסכמה פון אלע מיטגליד שטאטן ווי אויך דער אייראפעישער פארלאמענט.

## ליסטע פון מיטגלידער 
[קליין|דער אייראפעישער פאן פֿאכעט אינדרויסן פונעם [לידס ראטהויז אין לידז, ענגלאנד.]]

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:אייראפעישער פארבאנד
קאַטעגאָריע:רשימות
קוואדראט קילאמעטער

א  **קוואַדראַט קילאמעטער** איז דער שטח פון א קוואַדראַט וואס יעדע זײַט איז לאנג 1 קילאמעטער. א  קוואַדראַט קילאמעטער באדעקט 100 העקטאַר. דער סימבאל פאר  קוואַדראַט קילאמעטער איז **ק"מ2**. דער קוואַדראַט קילאמעטער איז א מאָס־איינס וואס געהערט צו דער אינטערנאציאנאלער סיסטעם פון איינסן (SI) פאר מעסטן א שטח.

1ק"מ2 =  1,000,000 מ2

אין ישראל און אנדערע לענדער פון דער געוועזענער אטאמאנישער אימפעריע ניצט מען דעם דונאם; 1 קוואדראט קילאמעטער = 1,000 דונאם.

קאַטעגאָריע:מאס
Thalys

קליין|350px|Thalys באן
קליין|350px|קארטע פון טאליס רוטעס
**Thalys** (אויסגערעדט *טאַליס*) איז א דינסט פון אינטערנאציאנאלע גיכבאנען וואס פארבינדט די שטעט פאריז, אמסטערדאם, אסטענד, קעלן און עסן. די דינסט ווערט אפערירט דורך דער 
*Thalys International* פירמע, און טיילט אן אייזנבאן־ליניע מיט אייראסטאר און מיט דער פראנצויזישער באן־דינסט TGV. אין 2012 זענען געפארן 6.6 מיליאן פאסאזשירן אין די באנען פון Thalys.

## וועבלינקען 
* אפיציעלע Thalys וועבזייטל
1654

## געשעענישן 
* 12טן אקטאבער - 100 מענטשן געהרגעט אינעם דעלפט אויפרייס אין די נידערלאנדן.

## געבוירן 
* 27סטן דעצעמבער - יאקאב בערנולי, שווייצער מאטעמאטיקער (געש' 1705)

## געשטארבן
סאראגאסא

**סאַראַגאסאַ** () איז א שטאט אין אראגאן, שפאניע, וואס געפינט זיך אויפן עברא טייך. סאראגאסא באדעקט א שטח פון 1,062.64 קוואדראט ק"מ. מיט א באפעלקערונג פון 701,090 אין 2010, איז זי די 35סטע גרעסטע שטאט אינעם אייראפעישן פארבאנד.

## היסטאריע 
## עקאנאמיע
## געאגראפיע 
## טראנספארט
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:שטעט אין שפאניע
טעארעם

אין מאטעמאטיק, איז א **טעארעם** אן ארויסזאג וואס מ'קען דערווייזן אין א געוויסער אקסיאם סיסטעם. דערווייזן טעארעמען פארנעמט א חשובן פלאץ אין מאטעמאטיק.

א טעארעם האט היפאטעזן, ד"ה די באדינגען וואס דארפן האלטן, און מסקנות וואס קומען ארויס פונעם טעארעם לויט די באדינגען.

איינער פון די מערסט־בארימטע טעארעמען אין געאמעטריע איז דער פיטאגאראס פרינציפ וואס זאגט: "ווען די לענג פון די דריי זייטן פון א דרייעק מיט א גראדווינקל זענען \ a,b,c, און \ c איז דער לענג פונעםהיפאטענוז, דעמאלסט \ a^2+b^2=c^2". דער באדינג איז אז דער דרייעק האט א גראדווינקל, און די מסקנא איז די גלייכונג צווישן די לענגען פון די דריי זייטן.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיק
קאַטעגאָריע:לאגיק
פיער דע פערמא

קליין|פיער דע פערמא|180px
**פיער דע פֿערמאַ** (פראנצויזיש: *Pierre de Fermat*; 17טן אויגוסט 1601 – 12טן יאנואר 1665), א פראנצויזישער אדלמאן, איז געווען פון די גרעסטע מאטעמאטיקער פונעם 17טן יארהונדערט. פערמא איז געווען א יוריסט, און האט געארבעט אין מאטעמאטיק ווי א האבי, דעריבער האט מען אים גערופן "פרינץ פון די אמאטארן".

פערמא האט שטודירט אינעם אוניווערסיטעט פון טולוז, און נאכהער איז ער אריבער קיין בארדא, וואו ער האט אנגעהויבן זיינע ערשטע ערנסטע פארשונגען אין מאטעמאטיק. פון בארדא איז פערמא אריבער קיין ארליאן פאר אקאדעמישע שטודיעס. ער האט באקומען א דיפלאם אין ציווילן געזעץ און האט געדונגען א ביורא אינעם פארלאמענט אין טולוז. ביז 1631 האט ער געארבעט ווי אן אדוואקאט אין טולוז. אין 1652 האט מען אים פראמאווירט צום העכסטן אמט אינעם קרימינעלן געריכט. 

פערמא איז געוואוסט ווי דער פאטער פון נומערן טעאריע. זיינע דערגרייכן, זיינע השערות און זיינע פראבלעמען וואס ער האט ארויפגעברענגט אין נומערן טעאריע האבן צוגעברענגט צו א שטארקער אנטוויקלונג פון דער טעאריע אין  שפעטערדיקע דורות. פערמא'ס ביישטייערונג צו דער אנטוויקלונג פון מאטעמאטיק האבן אים מזכה געווען מיטן טיטל "דער גרעסטער פראנצויז אינעם 17טן יארהונדערט". 

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פראנצויזן
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיקער
2015

## געשעענישן
* 1טן יאנואר - ליטע אדאפטירט די איירא ווי זיין צאלמיטל, און ווערט דאס 19טע לאנד אין דער אייראזאנע.
* 7טן יאנואר - 12 מענטשן דערמארדעט אין פראנקרייך ביים שיסעריי אין דער רעדאקציע פון שארלי עבדא
* 17טן מערץ - וואלן צום 20סטן כנסת אין ישראל
* 20סטן מערץ - א גאנצע ליקוי חמה, זעבאר אינעם צפון אטלאנטיק
* 25סטן אפריל - 2000 געהרגעט אין  מאסיוון ערדציטערניש אין נעפאל
* 13טן נאוועמבער – מערערע טעראר־אטאקעס אין פאריז האבן געהרגעט 129 קרבנות און 8 טעראריסטן.

## געשטארבן
* 14טן יאנואר - הרב מרדכי שמואל אשכנזי, רב פון כפר חב"ד (געבוירן 1943)
* 27סטן יאנואר - דוד לאנדא, ישראלדיקער זשורנאליסט, רעדאקטאר פון "הארץ" צייטונג (געבוירן 1947)
* 1טן יולי - ניקאלאס ווינטאן, בריטישער וואס האט געראטעוועט הונדערטער יידישע קינדער פון די נאציס (געב' 1909)
* 10טן אקטאבער - הרב יורם אבארדזשעל, גרינדער פון די מוסדות "קול רינה רב פעלים" (געב' 1957)
* 

*
ספרינגפילד, אילינוי

**ספרינגפילד** () איז די הויפטשטאט פון דעם שטאַט אילינוי אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע. 

אין 2010, איז ספרינגפילד געווען די זעקסטע מערסט באפעלקערטע שטאט אין אילינוי, מיט א באפעלקערונג פון 116,250.

מ'האט געגרינדעט די שטאט אין 1821, מיטן נאמען קאלהון. דער היינטיקער נאמען איז געגעבן געווארן אין 1832. אין 1839 איז זי געווארן די הויפטשטאט פון אילינוי.

אברהם לינקאלן האט געוואוינט אין ספרינגפילד דורכאויס 24 יאר.

## וועבלינקען 
## רעפערענצן
1659

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 10טן אקטאבער - אבעל טאסמאן, האלענדישער אויספארשער (געב' 1603)
אלפאנסאס בוקאנטאס

**אַלפֿאָנסאַס בוקאָנטאַס** (ליטוויש: *Alfonsas Bukontas*; געב. 11טן סעפטעמבער 1941) איז אַ ליטווישער דיכטער פון דער ייִדישער אָפּשטאַמונג.

## לעבנסגעשיכטע
אַלפאָנסאַס בוקאָנטאַס איז געבוירן דעם 11טן סעפּטעמבער 1941 אינעם דאָרף דאַפּשײַ אין זאַמעט (איצט – אין באַשטאַנד פונעם מאָזשייקער ראַיאָן פון ליטע). סוף יוני פון דעם זעלבן יאָר איז ליטע אָקופּירט געוואָרן דורך די דײַטשן. אַלפאָנסאַס בוקאָנטאַסעס משפּחה איז אומגעבראַכט געוואָרן ווי אַלע ייִדן. ער אַליין איז לעבן געבליבן אַדאַנק ליטווינער, וועלכע האָבן אים געראַטעוועט, באַהאַלטן און אויסגעכאָוועט. אַלס דיכטער האָט אַלפאָנסאַס בוקאָנטאַס דעביוטירט אין 1958. אין 1964 האָט ער פאַרענדיקט דעם פילאָלאָגישן פאַקולטעט פונעם ווילנער אוניווערסיטעט. ער איז געווען אַ לערער אין שולן און אַ מיטארבעטער אין רעדאַקציעס פון צײַטונגען און זשורנאַלן. אַלפאָנסאַס בוקאָנטאַס האָט איבערגעזעצט אין ליטוויש דיכטונג פון דײַטש, רוסיש, פּויליש ווי אויך פון אַנדערע שפּראַכן. ער האָט איבערגעזעצט פון יידיש לידער פון משה קולבאק און אברהם סוצקעווער, פון העברעיש - לידער פון יהודה עמיחי. אין 1997 האָט דער דיכטער צונויפגעשטעלט און אַרויסגעגעבן אַ בוך, וואָס האָט אין זיך אײַנגעשלאָסן משה קולבאַקס פּאָעמע "ווילנע" אינעם אָריגינאַל אויף ייִדיש און אין איבערזעצונגען אויף ליטוויש, ענגליש, פראַנצויזיש, דײַטש, פּויליש און רוסיש. 
אַלפאָנסאַס בוקאָנטאַס וווינט אין ווילנע.

## זײַנע לידער-זאַמלונגען
* Slenkančios kopos,Vilnius, 1967
* Piešiniai ant vandens,Vilnius, 1972 
* Mėnulio takas, Vilnius, 1977  
* Penktas metų laikas,Vilnius, 1997 
* Vilnius – Lietuvos Jeruzalė, Vilnius, 1997 
* Pirštų atspaudai,Vilnius, 2011

### אין איבערזעצונג אויף רוסיש
* Пока летит стрела, Москва, 1990

## וועבלינקען
* וועגן אַלפאָנסאַס בוקאָנטקס  

קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן
קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
האבער

**האָבער** (***Avena sativa***) איז א זגאל תבואה וואס מען וואקסט צו ניצן זיין זוימען, בעיקר צו געבן פערד און אנדערע בהמות צו עסן, אבער מען קען אים צעמאלן פאר מענטשן צו עסן, אדער רוי, אין [[גראנאלא] און מיזלי, אדער געקאכט אויף האבער־קאשע.

האבער וואקסט אין זאנעס מיט א מעסיקן קלימאט. ער קען פארטראגן רעגן, און וואקסט גוט אין צפון־מערב אייראפע און אויך אין די פארבערג פון די הימאלייע.

האבער איז אן אייניעריגער פלאנץ; מען קען אים איינזייען אדער אין הארבסט (פאר א שניט אין סוף זומער) אדער אין פרילינג (פאר א שניט אין אנהייב הארבסט).

## אין יידישקייט 
האבער איז איינער פון די חמשת מיני דגן, אויף וואס מען מאכט א באזונדערע ברכה "מזונות", און מ'דארף מפריש חלה זיין ווען מען מאכט דערפון א טייג וואס מ'באקט. אויך קען מען מאכן מצות פון האבער, וואס מענטשן עסן ווען זיי קענען נישט פארטראגן גלוטן.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:עסנווארג
קאַטעגאָריע:תבואה
קאַטעגאָריע:פלאנצן
יעקב גאלינסקי

הרב **יעקב יצחק גאלינסקי** (ט' טבת תרפ"א, 1920 – כ"ב שבט תשע"ד, 23סטן יאנואר 2014) איז געווען א מגיד. פריער איז ער געווען ראש ישיבה פון דער נאווהארדאקער ישיבה אין חדרה.

## לעבנסגעשיכטע
הרב יעקב איז געבוירן געווארן אין קריניק, פוילן צו ר' אברהם צבי גאלינסקי און זיין ווייב דבורה. אין די תר"צ יארן האט ער געלערנט אין דער נאווהארדאקער ישיבה אין ביאליסטאק אונטער דעם ראש ישיבה הרב אברהם יפה'ן, אן איידעם פונעם אלטער פון נאווהארדאק. אין 1941 איז ער געווארן דעפארטירט קיין סיביר צוזאמען מיט א גרופע פון א הונדערט ישיבה בחורים. אין דער תקופה נאך דער צווייטער וועלט-מלחמה האט ער געהייראט צביה בראד, טאכטער פון ר' חיים בנימין הלוי בראד, א בראסלאווער חסיד. א שטיק צייט איז ער געווען אין די שארית הפליטה לאגערן אין דייטשלאנד, און אין 1949 איז ער ארויף אין ישראל וואו ער האט זיך באזעצט אין בני ברק.

ער איז געווען א מקורב פונעם חזון איש און רבי יעקב ישראל קאניעווסקי. אין די תש"י יארן האט ער געפירט א ישיבה אין ראש העין פאר יונגע תימנער אידן. אין די תש"כ יארן איז ער געווען ראש ישיבה פון דער נאווהארדאקער ישיבה אין חדרה, צוזאמען מיט נאך א נאווהארדאקער תלמיד, הרב אלחנן פערלמוטער.

יארן לאנג פלעג ער ארומגיין יישובים פון נייע אימיגראנטן און געדרשנט דארט. זיינע דרשות זענען געווען אויפן מוסר סטיל פון נאווהארדאק, צוזמען מיט מעשה'לעך פון זיין לעבן.

ער איז נפטר געווארן כ"ב שבט תשע"ד, אינעם מעייני הישועה שפיטאל, ביי דער עלטער פון 93.

זיין עלצטע טאכטער איז די ווייב פון הרב חיים בערמאן, פון דער פאנאוועזשער ישיבה (א ברודער פון הרב מרדכי שלמה בערמאן). צוויי פון זיינע זין זענען נפטר געווארן אין זיין לעבן.

## ספרים 
*  **"והגדת"**, א סעריע ספרים אויף חומש און ימים טובים, אויפגעשריבן דורך שלום מאיר וואלאך.

## קישורים חיצוניים
* א שיעור פון הרב יעקב גאלינסקי , ווידעא אויפן "בינינו " וועבזייטל
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ליטווישע ראשי ישיבות
קאַטעגאָריע:מגידים
קאַטעגאָריע:רבנים פון בני ברק
כאליפאט

א **כאַליפֿאַט**, (פון אראביש **خلافة** אדער *khilaafah*), איז אן איסלאמישע מעטאד פון רעגירונג וואס רעפרעזענטירט די פאליטישע איינהייט און פירונג פון דער איסלאמישער וועלט. די פאליטישע אויטאריטעט פון א *כאליף* אלס ראש מלוכה פון א כאליפאט שטאמט פון דעם וואס ער ווערט געהאלטן א נאכפאלגער פונעם איסלאמישן נביא מוכאמאד.

לויט די סוניס דארף ער זיין א מיטגליד פונעם קוראיש שבט געוויילט דורך מוסולמענער; און לויט די שיאס דארף ער זיין אן אימאם וואס איז אן אייניקל פון אהל אל־בייט. פון דער צייט פון מוכאמאד ביז 1924, כסדרדיקע כאליפאטן זענען געהאלטן געווארן דורך פארשידענע דינאסטיעס, כולל די אומאיאדס (וואס מען האט פארטריבן פון דמשק קיין קארדאבע), די אבאסידן (וואס האבן געהערשט פון באגדאד און האבן פארטריבן די אומיאדן פון דמשק), די פאטימידן (וואס האבן געהערשט פון קיירא), און ענדלעך די אטאמאנען.

## רעפערענצן
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:רעגירונג מעטאדן
קאַטעגאָריע:איסלאם
מכון להוצאת שירי חזנים עתיקים

די **מכון להוצאת שירי חזנים עתיקים** (*אנשטאלט פארן ארויסגעבן אור-אלטע חזנישע לידער*) איז אן אנטשטאלט וואס גיבט זיך אפ מיטן ארויסגעבן אלבאמען פון אלטע חזנישע קאמפאזיציעס מסודר לויט די ענינים.

## דיסקאגראפיע 
* אמאליגע אידישע לידער ארויסגעגעבן חנוכה תשע"א, ווידער איבערגעדרוקט חשון תשע"ד
* תפלת שבת עם גדולי החזנים מדור העבר, שבט תשע"ד

קאַטעגאָריע:חזנות
1649

## געשעענישן 
* 30סטן יאנואר - טשארלס דער ערשטער מלך פון ענגלאנד ארויסגעפירט צו זיין עקזעקוציע

## געבוירן 
## געשטארבן 
* 30סטן יאנואר - טשארלס דער ערשטער מלך פון ענגלאנד (געב' 1600)
1648

## געשעענישן 
* די גזירות ת"ח ות"ט, ווען 100,000 יידן זענען אומגעקומען דורך די קאזאקן פון באָגדאַן כמעלניצקי

## געבוירן 
## געשטארבן 
* 28סטן פעברואר - כריסטיאן דער פערטער, מלך פון דענמארק (געב' 1577)
1647

## געשעענישן 
* 13טן מיי - ערדציטערניש אין סאנטיאגא מיט א שטארקייט פון 8.5

## געבוירן 
## געשטארבן
יוסף זונדל פון סאלאנט

רבי **יוסף זונדל פון סאלאנט** (ה'תקמ"ו - ה'תרכ"ו), איז געווען דער רבי מובהק פון רבי ישראל סאלאנטער. אין זיינע לעצטע יארן איז ער געווען א מורה הוראה אין דער אשכנזישער קהילה אין ירושלים.

## ביאגראפיע
רבי יוסף זונדל איז געבוירן געווארן אין 1786 (תקמ"ו]). זיין פאטער איז געווען רבי בנימין ביינוש, און ער איז געווען אן אייניקל פון רבי פייוויש אשכנזי, דער אב בית דין אין ווילנע און נאכהער נשיא פון דער אשכנזישער קהילה אין ירושלים. ער האט געלערנט אין דער וואלאזשינער ישיבה ביי רבי חיים וואלאזשינער. רוב פון זיינע טעג האט ער געוואוינט אינעם שטעטל סאלאנט.

ער פלעג גאנץ אפט פארן צו זיין רבי'ן רבי חיים וואלאזשינער. נאך זיין פטירה האט ער זיך געצויגן אין פוזנא צו לערנען פונעם שטאטס־רב רבי עקיבא אייגער.

אין תקצ"ז, ביי דער עלטער פון 51 איז ער ארויף אין ארץ ישראל און ער האט זיך באזעצט אין ירושלים, וואו ער איז געווארן א מורה הוראה. אין יענער תקופה איז די אשכנזישע קהילה אין ירושלים געווען צו קליין צו האבן א רב.

רבי זונדל איז אומגעקומען אין דער כאלערעמגיפה, די נאכט פון ג' מרחשון, תרכ"ו (1865) ביי דער עלטער פון 80,  און מ'האט אים קובר געווען אין הר הזיתים.

נאך זיין פטירה איז זיין איידעם, רבי שמואל סאלאנט, געווען דער מורה הוראה, ביז מ'האט אים באשטימט (אומאפיציעל) רב פון דער אשכנזישער קהילה אין ירושלים.

קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים

קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
1646

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 1טן יולי - גאטפריד ווילהעלם לייבניץ, דייטשער מאטעמאטיקער און פילאסאף (געש' 1716)

## געשטארבן
יאנאווע, איטאליע

**יאַנאָווע** ( ) איז די הויפטשטאט פון ליגוריע און די זעקסטע גרעסטע שטאט אין איטאליע. יאנאווע באדעקט א שטח פון 243.6 קוואדראט ק"מ. מיט א באפעלקערונג פון 604,848, איז זי איינער פון די גרעסטע אייראפעישע שטעט ביים מיטלענדישן ים, און דער גרעסטער פארט אין איטאליע.

## היסטאריע 
## עקאנאמיע 
## געאגראפיע 
## טראנספארט 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:שטעט אין איטאליע
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אייראפע
מאנגאליש

**מאנגאליש** (Монгол хэл *מאנגאל כעל*) איז אַ מאנגאלישע שפּראַך װאָס װערט גערעדט דורך רוב איינוואוינער אין מאנגאליי, וואו מען שרייבט זי מיטן קירילישן שריפט, און אויך ווערט גערעדט דורך דריי מיליאן רעדער אינעם אינעווייניקן מאנגאליי אויטאנאמישן ראיאן פון כינע, וואו מען שרייבט זי מיטן טראדיציאנעלן שריפט.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:שפראכן
קאַטעגאָריע:מאנגאליי
באניהאד

**באניהאַד** () איז א שטעטל אין טאלנער קאנט אין דרום־מערב אונגארן, 140 ק"מ דרום פון בודאפעשט און 34 ק"מ צפון־מזרח פון פעטש. באניהאד האט א שטח פון 72.13 קוואדראט ק"מ. 

## יידישע היסטאריע 
באניהאד האט געהאט א שיינע יידישע געמיינדע. אין 1826 האבן געוואוינט 1,662 יידן אין באניהאד, און אין 1880, 1,154 יידן. 

זייט ה'תרנ"ז (1897) רבי אליעזר חיים דייטש איז געווען רב אין באניהאד. ער איז נפטר געווארן כ"ט אלול ה'תרע"ו (1916). 

אין 1941 זענען יידן געווען 14% פון דער באפעלקערונג פון דער שטאט. היינט איז נישט געבליבן קיין איין ייד אין באניהאד.

## וועבלינקען 
* "בונייהד (Bonyhád)" , "אנצקלופדיה של הגטאות", "יד ושם" וועבזייטל
* Encyclopedia Judaica: Bonyhád, Hungary, "דזואיש ווירטועל לייברערי" וועבזייטל
* 
* בונ'האד BONYHAD (העברעיש), די דאטנבאזע פון "בית-התפוצות". 

## רעפערענצן
קאטעגאריע:שטעטלעך אין אונגארן
בינארישע אפעראציע

אין מאטעמאטיק, איז א **בינאַרישע אפעראַציע** א פעולה וואס ווערט אויסגעפירט צווישן צוויי עלעמענטן אין א סכום (לאו דווקא צוויי באזונדערע עלעמענטן). מער פארמאל: א **בינאַרישע אפעראַציע** איז א פונקציע פון די געארדנטע פארן פון עלעמענטן פון א סכום צום סכום; אין מאטעמאטישע סימבאלן: פארן סכום \ S איז א בינאַרישע אפעראַציע א פונקציע \ f: S\times S \to S. טיילמאל איז \ f א טיילווייזע פונקציע, ווי למשל, מען קען נישט צעטיילן מיט נול.

צוגאב, אראפנעם, טאפלונג און צעטיילונג זענען באוואוסטע בינאַרישע אפעראַציעס. אויך מאטריץ־טאפלונג איז א בינאַרישע אפעראַציע.

בינאַרישע אפעראַציעס זענען די באזע פון אלגעברעישע סטרוקטורן וואס מען פארשט אין אבסטראקטער אלגעברע. ביישפילן פון סטרוקטורן מיט בינארישע אפעראציעס זענען גרופעס, מאנאאידן, רינגען, אלגעברעס און פעלדער.

אפטמאל צייכנט מען א בינאַרישע אפעראַציע מיטן סימבאל צווישן די צוויי עלעמענטן ("אינפֿיקס"), למשל, דער צוגאב אפעראטאר \ + שרייבט מען \ a+b, נישט אין פונקציאנעלער נאטאציע \ +(a,b).

## זעט אויך 
* אפעראציע (מאטעמאטיק)

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:אלגעברע
קדושת לוי

קליין|מרכז| חתימת הרב הקדוש מברדיטשוב

דער ספר **קדושת לוי** איז איינע פון די בארימטסטע חסידישע ספרים געשריבן דורכן באוואוסטן חסידישער רבי'ן, רבי לוי יצחק בערדיטשובער.

דער ספר פארמאגט א באזונדערע חשיבות, וויבאלד עס איז געדרוקט געווארן פון מאנוסקריפטן וועלכע ער האט אליין געשריבן - אנדערש ווי די מערהייט פון די ספרים פון חסידישע רבי'ס וועלכע זענען געשריבן געווארן דורך תלמידים. 

דער ספר אנטהאלט חסידישע תורות און בחינות אויף די סדר הפרשיות און ימים טובים, און ביים סוף איז פארהאן ליקוטים אויף פארשידענע מאמרי און אגדות חז"ל און בעיקר איז בארימט די **קדושות** ווי ער באשרייבט געוואלדיגע בחינות אויף די טעג פון חנוכה און פורים און "כללות הניסים".

ווי רבי אהרן פון זיטאמיר שרייבט אין די הסכמה אין יאהר תקע"ה פאר אן אייניקל וועלכע וויל איבערדרוקן דעם זיידנס ספרים, איז עס ארגינעל ערשינען אין צוויי באזונדערע חלקים.
דער טייל פון די אגדות סבי דבי אתונא און נאך, און בעיקר די קדושות אויף חנוכה און פורים איז נאך געדרוקט געווארן בחיי המחבר, און די טייל על התורה און ליקוטים שוין נאך זיין פטירה.

אויך האט דער אפטער רב געגעבן א הסכמה פארן זעלבן אייניקל אום חודש כסליו פון יאהר תקע"ה.

אינעם ערשטן באנד האט ער אויך אריינגעדרוקט חידושים פון זיין טאטן רבי מאיר רב אין הוסאקאוו און זיינע קינדער רבי ישראל פון פיקוב און רבי מאיר.

## דרוקן 
דער ספר איז איבערגעדרוקט געווארן אומצאליגע מאל, און אין עטליכע דרוקן (בעיקר אין ווארשא) האט מען צוליב די גרויסע הוצאת הדפוס ארויסגעלאזט אסאך חלקים פונעם ספר, וועלכע מ'האט שפעטער צוריקגעשטעלט אינעם מונקאטשער דרוק אונטערן נאמען "קדושת לוי השלם".

* סלאוויטא תקנ"ח (נאר די חלק אויף אגדות חז"ל און די קדושות)
* בארדיטשוב תקע"א (אויפן שער בלאט שטייט: "פדה **לישראל** עמך") ברשיון הצענזור דווילנא (דורך זיין זוהן רבי דוב בער, נאר די צווייטע חלק על התורה ומועדים)
* ווארשא תרל"ו (בדפוס ר' יצחק גאלדמאן)
* ווארשא תרס"ב
* לעמבערג תרס"ד
* מונקאטש תרצ"ט (ערשטע "קדושת לוי השלם" דורך צבי אלימלך קאליש; איבערגעדרוקט אין ניו יארק תשי"ח)
* ברוקלין תשל"ה, קאפיע פון מונקאטשער דרוק (דורך בית מסחר תרי"ג)
* בני ברק תשמ"ה (הוצאת ספרים המסורה)
* בני ברק תש"ן (הוצאת ספרים מישור) צוגעלייגט אין זעלבן באנד דער ספר שמועה טובה און נאך
* ברוקלין תשנ"ב (דפוס רעגיסטער)
* ברוקלין תשנ"ו קדושת לוי השלם ח"א (נאר די חלק עה"ת ומועדים דורך אן אייניקל פונעם מחבר רבי מיכאל דערבארעמדיגער)
* ברוקלין תשנ"ח קדושת לוי השלם ח"ב (חלק פון קדושות און אויך די חידושים אויף פרקי אבות, ארויסגענומען פונעם ספר שמועה טובה מיט א מפתח הענינים און נאך, דורך מיכאל דערבארעמדיגער)
* ירושלים תשס"א קדושת לוי המפואר (אין אותיות מרובעות דורך מכון משמחי לב מיט א מפתח הענינים. עס איז געדרוקט געווארן אין צוויי בענדער און אין איין)
* תשס"ז ב"ח קדושת לוי השלם (איבערגעדרוקט דורך מיכאל דערבארעמדיגער מיט הוספות און תיקונים)
* ירושלים תשס"ח (אין אותיות מרובעות דורך ספרי אור החיים)

קאַטעגאָריע:חסידישע ספרים - תורה
א שטורעם אין מדבר

**א שטורעם אין מדבר** איז א בוך רעדאקטירט און בעארבעט דורך מנחם מנדל, ארויסגעגעבן אין ירושלים תשס"ו.

א שטורעם אין מדבר איז א שפאנענדע ערציילונג, ארגינעל געשריבן דורך י.ש.ר., וועלכער באציהט זיך אויף די צייט ווען עס איז אויפגעקומען די איסלאמישע רעליגיע דורך מוחמד עבדאלא.

די ערציילונג לייגט אראפ ווי אזוי די יודן פון די חייבאר בערג אין צענטראל אראביען האבן געקעמפט קעגן מוחמד וועלכער האט געוואלט אויפצווינגען אויף זיי זיין ניי געשאפענע רעליגיע.

א הויכפונקט פון די פאסירונג איז ווי אזוי צינה, די טאכטער פונעם פירשט, האט נקמה גענומען פון מוחמד פארן טויט פון איר מאן.

עס אנטהאלט ניינצן קאפיטלען.

די צווייטע מעשה אין דעם בוך איז א קורצע ערציילונג, ארגינעל געשריבן דורך ש. כהן, מיטן נאמען **די אומגעריכטע הילף**.

עס באשטייט פון פינעף קאפיטלען און דערציילט ווי אזוי א יוד איז געראטעוועט געווארן פון א פאלשן בלבול אז ער האט דערמארדעט א רייכן תבואה הענדלער צו רויבן זיין געלט.

דער בוך אנטהאלט בסך הכל, דריי-הונדערט-און-זיבעצן זייטן.

קאַטעגאָריע:ביכער
קאַטעגאָריע:יידיש
לעוו בערינסקי

**לעוו בערינסקי** (רוסיש – Лев Беринский, געב. דעם 6טן אַפּריל 1939 אין קאשאַני, בעסאַראַביע) איז אַ ישראלדיקער דיכטער, וועלכער שרײַבט אויף ייִדיש און אויף רוסיש.

## לעבנסגעשיכטע
לעוו בערינסקי איז געבוירן געוואָרן אין 1939 צו זיין פאטער, שמואל בערינסקי, א צושנײַדער, אינעם בעסאַראַבער שטעטל קאשאני (דעמאלט אין באַשטאַנד פון רומעניע, איצט – אין באַשטאַנד פון מאָלדאָווע). מיט אַ יאָר שפּעטער איז בעסאַראַביע אַנעקסירט געוואָרן דורכן ראַטנפאַרבאַנד. בעת דער סאָוועטיש-דײַטשישער מלחמה איז די משפּחה בערינסקי געווען אין עוואַקואַציע אין טאַדזשיקיסטאַן און אויפן אוראַל און נאָך דער מלחמה זיך אומגעקערט קיין מאָלדאָווע. לעוו בערינסקי איז אויסגעוואַקסן אין קעשענעוו. אַלס דיכטער האָט ער דעביוטירט אויף רוסיש מיט אַ ליד אין דער קעשענעווער צײַטונג "יוני לענינעץ" אין 1953. לעוו בערינסקי האָט זיך געלערנט אינעם סמאָלענסקער פּעדאַגאָגישן אינסטיטוט און אינעם מאָסקווער ליטעראַטור אינסטיטוט אויף גאָרקיס נאָמען. אויף ייִדיש האָט ער דעביוטירט מיט לידער אינעם מאָסקווער זשורנאַל "סאָוועטיש היימלאַנד" אין 1981. 

אין 1991 איז לעוו בערינסקי עולה געווען קיין ישראל. ער וווינט אין עכו. חוץ זײַן אָריגינעלער פּאָעטישער שאַפונג אויף ייִדיש און אויף רוסיש, זעצט לעוו בערינסקי איבער דיכטונג פון דײַטש, רומעניש, שפּאַניש, העברעיִש און אַנדערע שפּראַכן אין ייִדיש און אין רוסיש, ווי אויך דיכטונג און פּראָזע פון ייִדיש אין רוסיש. צווישן אַנדערס האָט לעוו בערינסקי איבערגעזעצט אין רוסיש ווערק פון מאַרק שאַגאַל, דאָרע טייטלבוים, יצחק באַשעוויס-זינגער, מרדכי צאַנין, חיים נחמן ביאַליק, שלמה וואָרזאָגער, מאָטל גרוביִאַן, אהרן ווערגעליס און חיים ביידער.

## ווערק 
### זײַנע לידער-זאַמלונגען אויף ייִדיש
*	דער זוניקער וועלטבוי, מאָסקווע, 1988
* רעדנסבורגער מקווה, רעדנסבורג, 1994
* Calystegia Sepium : ליבע-לידער, תל-אָביב, 1995
*	פֿישפֿאַנג אין װענעציע, תל-אָביב, 1996
* לופֿטבלומען, תל-אָביב, 2001

### זײַנע ביכער אויף רוסיש

* Собаки на улицах Тель-Авива. Мория: Тель-Авив, 1992.
* Смерть ветряной мельницы (сонеты). Библиотека Матвея Чорного: Тель-Авив, 1996.
* На путях вавилонских: Избранные стихи и поэмы (стихотворения и поэмы на русском языке и переводы с идиша) Донецк, 2009.
* На стропилах эйнсофа (проза). Донецк: Точка опоры, 2011.

### ביכער איבערגעזעצט פון ייִדיש אין רוסיש

Марк Шагал, Ангел над крышами: стихи, проза, статьи, выступления, письма, Москва, 1989.

Исаак Башевис Зингер, Шоша. Рассказы, Москва, 1991.

Дора Тейтельбойм, «Огненный куст» (стихи), Тель-Авив, 1992.

М. Цанин, По ту сторону времени: рассказы», Тель-Авив, 1993.

Арн Вергелис, Сталин и Михоэлс,Тель-Авив, 2011.

## וועבלינקען
* לעוו בערינסקי, "קורצע לידער, שמאָלע שורות" 
* לעוו בערינסקיס ביאָגראַפיע  
* לעוו בערינסקיס אַ פּאָעמע 

קאַטעגאָריע:ישראלים
קאַטעגאָריע:יידיש-שפראך שרייבער
קאַטעגאָריע:רומענישע יידן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
אפרים זלמן היילפרין

הרב **אפרים זלמן היילפרין** (י"ג כסלו ה'תרל"א, 7טן דעצעמבער 1871 – ד' אדר ה'תשכ"א, 20סטן פעברואר 1961) איז געווען א חסידישער רב אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע. שפעטער איז ער ארויף אין ארץ ישראל וואו ער האט געגרינדעט דעם נאציאנאלן צענטער פאר טהרת המשפחה.

## לעבנסגעשיכטע
הרב היילפרין איז געבוירן געווארן אין גאליציע אין א חסידישער משפחה, דער זון פון אלחנן דוב היילפרין (אן אייניקל פון הרב יעקב שלמה היילפרין אב"ד פרעמישלאן) און הינדא באלא. 

ער איז געווען א רב אין פרעמישלאן און אין ברעזשאן. שפעטער האט ער אימיגרירט אין די פאראייניגטע שטאטן און ער איז געווארן רב פונעם "זרע אברהם" שול אין דענווער, און שפעטער אין דעם ביהמ"ד פון אנשי בראד אין ניו יארק.

שפעטער איז ער ארויף אין ארץ ישראל און ער האט געוואוינט אין דעם גאולה געגנט פון ירושלים וואו ער איז געווארן מקושר מיט די רביס פון רחמיסטריווקא. ער פלעג מעורר זיין דעם ציבור אין ירושלים וועגן דעם עניין פון נאכזאגן אמן און "אמן יהא שמיה רבא". צוליב דעם האט ער פארפאסט דעם קונטרס "שומר אמנים", וואס איז א ליקוט פון דברי חז"ל אויפן חשיבות פון דעם עניין. אזוי אויך האבן יעדן שבת פארזאמלט ביי אים קינדער פון דעם גאולה געגנט צו ווערן פארהערט ביי אים אויף גמרא און משניות און ער האט זיי געשאנקען מיט פריזן.

אין די 50ער יארן האט הרב היילפרין מייסד געווען דעם  "מרכז הארצי לטהרת המשפחה", כדי אויפשטעלן מקוואות אין יישובים און  פארשפרייטן דאס חשיבות פון טהרת המשפחה. ער האט געקערט צום טשעבינער רב צו ווערן דעם נשיא פון דער ארגאניזאציע. 

## משפחה 
זיין טאכטער לאה איז די ווייב פון הרב יהודה דוב גאלינסקי (נפ' תשט"ז), רב פון קהילת "שערי צדק" אין קאלטשעסטער, קאנעטיקוט. זייער זון איז הרב מעלה גאלינסקי, וואס איז געווארן זיין פאטערס ממלא מקום נאך זיין פטירה, און שפעטער איז ער ארויף אין ישראל און געווארן איינער פון די פירער פון ישיבת שעלבים.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
קאַטעגאָריע:חסידישע רבנים
יהושע מנחם עהרנבערג

הרב **יהושע מנחם (יהושע מענדל) עהרנבערג** (י"ב טבת ה'תרס"ה, 1905 – כ"ד אדר ב' ה'תשל"ו, 1976) איז געווען א חסידישער פוסק און אב בית דין אין תל אביב. ער האט געדינט ווי דער הויפט־רב אין די ציפערן פארהאלט-לאגערן. 

## לעבנסגעשיכטע
הרב יהושע מנחם איז געבוירן געווארן אינעם שטעטל קעמעטשע, אונגארן צו זיינע עלטערן יצחק-אריה לייב און שרה עהרנבערג, וואס האבן געשטאמט פון גארליץ אין גאליציע. אין זיינע יונגערע יארן האט ער געלערנט ביי הרב נפתלי הירץ באמבאך אב"ד סאמבאר מחבר פון "גבעת הלבונה", און נאכהער ביי הרב מאיר אריק אב"ד טארנע וואס האט אים געגעבן היתר הוראה; אויך האט ער געהאט היתר הוראה פון  הרב הורוויץ מפראוואזשנע און הרב פירער פון קראסנא. 

אין תרפ"ה האט ער געהייראט הינדא-לאה בירנבוים (זי איז געווען איינע פון די ערשטע תלמידות פון שרה שענירער) פון קראקע, וואו ער האט געלערנט ווייטער. ביים חורבן אייראפע האט ער געוואלגערט פיל מאל. ער איז געווארן איינגעזעצט אין דער באכניער געטא, אבער האט געזדאנזשעט צו אנטלויפן אין סלאוואקיי און פון דארט קיין אונגארן.

ער איז געווען נאנט צום בעלזער רב, וואס האט אים מספיד געווען אין דער בעלזער ישיבה אין אגריפס גאס, ירושלים ביי זיין לוויה. ער ליגט אין הר הזיתים.

## משפחה 
הרב יהושע מנחם און זיין ווייב הינדא לאה האבן געהאט דריי טעכטער. איין טאכטער ריבֿה האט געהייראט אברהם חנוך אבראמאוויטש, א זון פונעם עסקן יהודה מאיר אבראמאוויטש.

קאַטעגאָריע:חסידישע רבנים
קאַטעגאָריע:גאליציאנער רבנים
קאַטעגאָריע:רבנים אין ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:בעלזער חסידים
קאַטעגאָריע:תל אביב
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
ליעזש

**ליעזש** (פראנצויזיש: *Liège* ; פלעמיש: *Luik* - *לאָויק*; וואלאניש: *Lidje*; ; ; ; ) איז א וויקכטיקע שטאָט און מונאציפיליטעט אין  בעלגיע און די עקאנאמישע הויפטשטאט פון וואלאניע, דער חלק וואו מען רעדט פראנצויזיש און וואלאניש אין בעלגיע. ליעזש האט 197,013 איינוואוינער (יאנואר 2013).

די שטאט ליגט אין דעם טאל פונעם מעז טייך, נאנט צום האלענדישן און דייטשן גרענעצן, וואו דער מעז טרעפט די אורטע.

## היסטאריע 
די שטאט ווערט דערמאנט שוין אין יאר 558. כאטש ער איז געווען א טייל פון דער הייליגער רוימישער אימפעריע, פראקטיש איז ליעזש געווען גאנץ אומאפהענגיק.

אין 1789 האט אויסגעבראכן א רעוואלוציע אין ליעזש און די שטאט איז געווארן א רעפובליק ביז 1791, ווען די האפסבורג מאנארכיע האט אינוואדירט. פון 1794 ביז 1815 איז ליעזש געווען א טייל פון פראנקרייך. אין 1815 האט דער קאנגרעס פון ווין געגעבן די שטאט צום פאראייניגטן קעניגרייך פון די נידערלאנדן, אבער נאך דער בעלגישער רעוואלוציע אין 1830 איז ליעזש געווארן א טייל פונעם נייעם לאנד בעלגיע. נאך דעם איז ליעזש גיך געווארן א הויפט אינדוסטריעלע שטאט און איז געווען איינער פון די ערשטע שטאל־פראדוקציע צענטערן פון אייראפע.

אין 1940 האבן די דייטשן איינגענומען ליעזש. מיט דער הילף פון דער באפעלקערונג האט מען געראטעוועט א סך יידן און מ'האט באהאלטן די קינדער און די פליטים אין די פילצאליק מאנאסטירן.

## טראנספארט 
### לופט 
ליעזש פליפארט געפינט זיך א פאר קילאמעטער מערב פון דער שטאט.

### וואסער 
דער פארט פון ליעזש, פלאצירט אויפן מעז טייך, איז דער דריטער גרעסטער טייך פארט אין אייראפע. ליעזש איז פארבינדן דורך קאנאלן מיט אנטווערפן און ראטערדאם.

### באן 
דער צווישנשטעט עקספרעס פארבינדט ליעזש מיט קעלן און פראנקפורט; טהאליס פארבינדט ליעזש מיט פאריז-צפון.

## בארימטע איינוואוינער 
* קארל דער גרויסער

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעט אין בעלגיע
גרשון לאפיאן

הרב **גרשון לאפיאן** (תרצ"ט - כ"ט שבט תשע"ד) איז געווען א רב אין עדזשווער, לאנדאן און א דיין אין דער פעדעריישן קהילה. ער איז געווען א זון פון רבי לייב לאפיאן, א ראש ישיבה אין גייטסהעד, און אן אייניקל פון רבי אליהו לאפיאן.

## ביאגראפיע 
הרב גרשון איז געבוירן געווארן אין פארטסמוט, ענגלאנד, דער עלטסטער פון אכט קינדער פון זיינע עלטערן, הרב לייב לאפיאן (תר"ע - תשל"ט) און מרת ציפא (תרע"ו - כ' אב תשס"ה), טאכטער פון ר' חיים משה לעווי. אין תש"ב האט די משפחה זיך געצויגן קיין גייטסהעד וואו זיין פאטער איז געווארן א גרינדער מיטגליד אינעם נייעם כולל. אין תש"ד האט מען באשטימט רבי לייב א ראש ישיבה פון דער גייטסהעדער ישיבה. רבי גרשון האט געלערנט אין דער ישיבה ביי זיין פאטער.

ביי דער עלטער פון 21 האט ער אנגעהויבן לערנען אין דער ישיבה אין כפר חסידים, וואו זיין זיידער רבי אליה איז געווען משגיח. נאכהער האט ער געלערנט אין דער חברון ישיבה אין ירושלים. ביי די 24 איז ער געווארן איינער פון די געציילטע מענטשן צו באקומען היתר הוראה פון רבי שלמה זלמן אויערבאך. ווען מען האט אויפגעשטעלט דעם סונדערלאנדער כולל איז ער אריבער דארטן און געבליבן לערנען אין כולל מער ווי צען יאר. ער האט געהייראט זיין פרוי יהודית, א טאכטער פון דאקטער יצחק סאבערסקי פון בערלין און לאנדאן. במשך א לענגערער צייט פלעג א פארן קיין לאנדאן צו באקומען שימוש ביים רב, הרב חנוך העניך פאדווא. אין תשל"ג איז ער געפארן קיין ניו יארק אויף פינף חדשים צו באקומען שימוש ביי הרב משה פיינשטיין.

אין תשל"ד האט מען אים באשטימט רב פון דער ישורן שול אין עדזשווער. א קורצע צייט שפעטער האט מען אים באשטימט א דיין אויפן בית דין פון דער פעדעריישן קהילה.

ער האט עוסק געווען בויען די ערשטע מקווה טהרה אין עדזשווער.

מוצאי שבת פ' יתרו תשע"ד איז ער געווען דער ערע־גאסט ביי דער ערשטער מלווה מלכה געלטזאמלונג פונקציע פונעם עדזשווער כולל.

ער איז נפטר געווארן כ"ט שבט תשע"ד.

## רעפערענצן 
* פטירה פון הרב גרשון לאפיאן ביי ישיבה וועלט נייעס

קאַטעגאָריע:דיינים
קאַטעגאָריע:לאנדאנער רבנים
העניך אקערמאן

**העניך (הענעך) אַקערמאַן** (מאָלינעץ, בעסאַראַביע, 6טן אָקטאָבער 1901 – ניו-יאָרק, 8טן סעפּטעמבער 1970) איז געווען אַ ייִדישער דיכטער און זשורנאַליסט.

## לעבנסגעשיכטע
העניך אַקערמאַן איז געבוירן געוואָרן אינעם דאָרף מאָלינעץ פונעם כאָטינער אוּיעזד פון דער בעסאַראַבער גובערניע אין דער רוסלענדישער אימפּעריע (איצט אין אוקראַיִנע). ער האָט זיך געלערנט אינעם שטעטל כאָטין. אַלס דיכטער האָט ער דעביוטירט אין 1919 אין דער קעשעווענער צײַטונג "דער מאָרגן". אין 1920 האָט העניך אַקערמאַן עמיגרירט קיין אַמעריקע. ער האָט זיך געדרוקט אין פאַרשיידענע ייִדישע פּעריִאָדישע אויסגאַבעס פון די פאַרייניקטע שטאַטן: "פעדער", "אויפגאַנג", "גרויסער קונדס", "גערעכטיקייט", "אַמעריקאַנער", "פרײַער אַרבעטער-שטימע" און "קינדער-זשורנאַל". אין 1932 איז העניך אַקערמאַן געוואָרן אַ מיטאַרבעטער פון דער ניו-יאָרקער צײַטונג "פאָרווערטס", וווּ ער האָט געפירט די זונטיק-רובריק "שטויגנדיקע געשיכטעס פון אמתן לעבן", צומאָל אונטערן פּען-נאָמען "אַ מאָלינעצער". זינט 1934 האָט העניך אַקערמאַן געאַרבעט אין דער ניו-יאָרקער צײַטונג "טאָג".

## זײַנע ביכער
* לידער און פּראָזע, טשערנאָוויץ, 1920.
*	רעפלעקסן. לידער (צוזאַמען מיט זעליק דאָרפמאַן און משה שטאַרקמאַן), ניו-יאָרק, 1932.
*	כ'בין קיימאָל נישט אַוועק פון דער היים, תל-אָביב, 1962.

## וועבלינקען
* די הילע פון העניך אַקערמאַנס אויטאָביִאָגראַפיש בוך "כ'בין קיינמאָל נישט אַוועק פון דער היים"

קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
קאַטעגאָריע:רוסישע יידן
טשערנין (דארף)

**טשערנין** (אוקראַיִניש: Чернин) איז אַ דאָרף אינעם טאַראַשטשער ראַיאָן פון דער קיִעווער געגנט פון אוקראַיִנע. די באַפעלקערונג פונעם דאָרף האָט באַטראָפן, לויט די אָנגאַנבן פון דער אוקראַיִנישער פאָלקסציילונג פון 2001, 714 נפשות.

## וועבלינקען
* טשערנין אויפן וועבזײַטל פונעם הויפּט-ראַט פון אוקראַיִנע (אויף אוקראַיִניש) 

קאַטעגאָריע:דערפער אין אוקראינע
בוסק

**בוסק** (אוקראיניש: *Буськ*; ) איז א שטאט אין בוסקער ראיאן, לעמבערגער גובערניע, אין מערב אוקראינע, און איז איינע פון די אוראלטע שטעט אין אוקראינע. די שטאט ליגט אויפן טייך בוג.

## היסטאריע
אין פארשונג צווישן די יארן  2000-2013 האט מען געפונען ארכעאלאגישע אויסגעפינען (קריגלעך און אנדערע זאכן) וואס ווייזן אז שוין אינעם 7טן יארהונדערט האבן מענטשן געוואוינט אינעם שטח וואו די היינטיקע שטאט געפינט זיךר. אין 10טן יארהונדערט איז געווען א באפעסטיקטע שטאט אויפן ארט. אינעם 11טן יארהונדערט, ווען בוסק האט געהערט צו [[קיעווער רוס], ווערט די שטאט דערמאנט ווי א פעסטונג שטאט.

אינעם 14טן יארהונדערט האט מען ווידער געבויט די שטאט פונדאסניי, און אינעם 15טן יארהונדערט איז בוסק געווארן איינע פון די ערשטע שטעט אין מזרח גאליציע צו באקומען מאגדעבורג רעכטן. אין יאר רס"ב האט מען געבויט די ערשטע שול אין בוסק.

די שטאט האט געליטן ביים כמעלניצקי אויפשטאנד אינעם 17טן יארהונדערט, אבער שפעטער איז איר עקאנאמיע ווידערגעוואקסן, ספעציעל אין קליידונג און עסן.

אינעם 19טן יארהונדערט איז בוסק געווארן א טייל פון דער עסטרייכער אימפעריע, שפעטער די עסטרייך אונגארישע אימפעריע. נאך דער ערשטער וועלט מלחמה איז בוסק געווען פאר א קורצער צייט א טייל פון דער  פאלקסרעפובליק פון מערב אוקראינע אבער זי איז שפעטער אריבער צו פוילן.

יולי 1941 האבן די דייטשן איינגענומען בוסק ביי דער בארבאראסא אקציע; יולי 1944 האט די רויטע ארמיי איינגענומען די שטאט. נאך דער צווייטער וועלט מלחמה איז בוסק געוואן אינעם שטח פון סאוועטישער אוקראינע.

## יידן און יידישקייט
די ערשטע שול אין בוסק האט מען געבויט אין 1502. 

אין די תר"צ יארן האבן געוואוינט אין בוסק מער ווי 1,500 יידן. 
ווען בוסק איז איינגענומען געווארן דורך דער ווערמאכט אין יולי 1941 זענען 28 פירער פון דער יידישער קהילה דערמארדעט געווארן דורך די דייטשן און זייערע אוקראינישע העלפער. 
אין אן אקציע יום כיפור תש"ג האט מען דערמארדעט אינדרויסן פון דער שטאט 700 יידן. נאך דער אקציע האט מען אויפגעשטעלט אין בוסק א געטא. 

מיי 1943 האט מען געפירט 300 ארבעטער פון בוסק צום יאנאווסקע ארבעטס לאגער, וואו מ'האט זיי געהרגעט. די אנדערע מענער פון דער געטא האט מען אריבערגעפירט אין יאנאווסקע, און די פרויען און קינדער האט מען געהרגעט. 

## בארימטע מענטשן פון בוסק
* הרב חנוך דוב פאדווא, אב"ד פון די קהילות החרדים אין לאנדאן

## צווילינג שטעט
בוסק האט א צווילינג שטאט:
*  ראפשיץ אין 

## וועבלינקען
* 

קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
סטענלי פישער

[קליין|250px|סטענלי פישער, נגיד [בנק ישראל]]

פראפעסאר **סטענלי פישער** (שם קודש: שלמה כהן בן פסח הכהן; ענגליש: *Stanley Fischer*); (15טן אקטאבער 1943 – 31סטן מיי 2025) איז א ישראלדיק-אמעריקאנער עקאנאמיסט, וואס האט געדינט ווי אנפירער פונעם באנק פון ישראל אין די יארן 2005–2013. היינט האלט ער ביי ווערן אונטער־פארזיצער פונעם פעדעראלן רעזערוו.
פישער ווערט גערעכנט אן אנזיכטיקער רעפרעזאנטיוו פון דער מאנעטאריסטישער לערע אין מאקרא-עקאנאמיק, און האט געשריבן א סך ביכער און ארטיקלען אויף דעם סוביעקט.

## ביאגראפיע
פישער איז געבוירן געווארן צו א יידישער משפחה אין מאזאבוקע, צפון ראדעזיע (היינט זאמביע). ער האט געלערנט אין גימנאזיע אין דרום ראדעזיע (היינט זימבאבווע) און האט זיך אויסגעצייכנט אן פיזיק, מאטעמאטיק און כעמיע, אבער א פריינט פון דער משפחה האט אים געוואנדן צום געביט פון עקאנאמיק. ער האט שטודירט פאר אן ערשטן דיפלאם אין עקאנאמיק אין דער לאנדאנער שולע פון עקאנאמיק (LSE), אין די יארן 1962 ביז 1965. נאכהער איז ער געגאנגען ארבעטן א שטיק צייט אין ישראל, און ער איז צוריקגעמון קיין לאנדאן צו מאכן אן אייניעריקן דיפלאם פון  1965 ביז 1966. ער האט געמאכט זיין דאקטאראט אין עקאנאמיק אינעם מאסאטשוסעטס אינסטיטוט פון טעכנאלאגיע (MIT), אין 1969.

ער האט געהייראט ראדא קיט, און זיי האבן דריי קינדער.

## אקאדעמישע קאריערע 
פישער האט געדינט ווי א לעקטאר (Assistant Professor) פאר עקאנאמיק אינעם אוניווערסיטעט פון שיקאגא ביז 1973, און פון דעמאלסט איז ער געווען פראפעסאר אין דעם דעפארטמענט פון עקאנאמיק אינעם מאסאטשוסעטס אינסטיטוט פון טעכנאלאגיע. פראפ' פישער איז אויך א גאסט לעקטאר אינעם העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים און אינעם הואווער אנשטאלט אין סטאנפארד. 
## באנקירן
דעם 1טן מיי 2005 האט מען באשטימט פישער דעם אנפירער פון דער באנק פון ישראל. 
מיי 2011 האט זיך פישער קאנדידירט פארן אמט פון פארזיצער פונעם אינטערנאציאנאלן געלטפאנד, אבער ער איז געווארן דיסקוואליפיצירט צוליב זיין עלטער (א קאנדידאט טאר נישט זיין עלטער ווי 65, פישער איז אבער געווען אלט דעמאלסט 67).
## וועבלינקען 
* 
* Olivier Blanchard, Interview of Stanley Fischer , מיי 2004 
* הדף של פישער כולל ביוגרפיה מלאה ורשימת פרסומים באתר IIE
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:עקאנאמיסטן
קאַטעגאָריע:ישראלים
קאַטעגאָריע:באנק פון ישראל
קאַטעגאָריע:כהנים
בערעזאווע רודקע

**בערעזאָווע רודקע** (אוקראַיִניש: Березова Рудка) איז אַ דאָרף אינעם פּיריאַטינער ראַיאָן פון דער פּאָלטאַווער געגנט פון אוקראַיִנע.

## געשיכטע
דאָס דאָרף בערעזאָווע רודקע איז געגרינדעט געוואָרן אויפן רעכטן ברעג פונעם טײַך פּערעוואָד אין 1717 דורך העטמאַן פון אוקראַיִנע איוואַן סקאָראָפּאַדסקי. זינט 1752 איז אין דעם געווען דער שטאַם-מאַיאָנטעק פון דער אוקראַיִנישער אַריסטאָקראַטישער משפּחה זאַקרעווסקי. באַנאַנד מיט אוקראַיִנער האָבן אינעם דאָרף געוווינט עטלעכע ייִדישע משפּחות. דעם 18טן מײַ 1942, בעת דער נאַציסטישער אָקופּאַציע זײַנען אין בערעזאָווע רודקע דערשאָסן געוואָרן 21 ייִדן. אין 1946 איז אויף קבר-אחים אויפגעשטעלט געוואָרן אַן אָנדענק-צייכן. לויט די אָנגאַבן פון דער אוקראַיִנישער פאָלקסציילונג פון 2001, זײַנען אינעם דאָרף געווען 1971 אײַנוווינער.

## וועבלינקען
* בערעזאָווע רודקע אין דער רוסלענדישער ייִדישער ענציִקלאָפּעדיע (אויף רוסיש) 
* בערעזאָווע רודקע אויפן וועבזײַטל פונעם אויבער-ראַט פון אוקראַיִנע (אויף אוקראַיִניש)
* פאָטאָגראַפיעס פונעם מאַיאָנטעק פון זאַקרעווסקי-משפּחה אין בערעזאָווע רודקע (טעקסטן – אויף אוקראַיִניש)

קאַטעגאָריע:דערפער אין אוקראינע
ייט"ב

**ייט"ב** איז אַ ייִדישער ישוב אינעם טאָל פונעם ירדן, וועלכער געהערט אַדמינסטראַטיוו צום רעגיִאָנאַלן ראַט בקעת הירדן.

## געשיכטע
ייט"ב איז געגרינדעט געוואָרן אין 1970 אונטערן נאָמען נערן און געווען אַ מיליטערישער אויסזידלונג-פאָרפּאָסט (היאחזות נח"ל). אין 1977 איז ער געוואָרן אַ בירגערלעכער ישוב. די ערשטע אויסזידלער-גרופּע האָט פאַרלאָזט דאָס אָרט און געגרינדעט דעם איצטיקן קיבוץ נערן צום צפון-מזרח  פון ייט"ב. אין אָנהייב 1990ער יאָרן האָבן דעם פאַרלאָזטן ישוב פאַרנומען נײַע עולים פונעם געוועזענעם ראַטנפאַרבאַנד, וועלכע האָבן אָנגעהערט צו דער עדה פון די ייִדן-סובאָטניקעס. די מערהייט פון די תושבים פון ייט"ב זײַנען פרום. זיי פאַרנעמען זיך מיט לאַנדווירטשאַפט (די עיקרדיקע קולטורן זײַנען טייטלען און פעפערן). אַנדערע אַרבעטן אויסער דעם ישוב. לויט די אָנגאַבן פון 2011, זײַנען אין ייט"ב געווען 167 אײַנוווינער. עס זײַנען אינעם ישוב פאַראַן, אַ שול, אַ מקווה, אַ באַסיין, אַ מעדיצין-פּוּנקט, אַ קראָם און אַ קינדער-גאָרטן.

## דער נאָמען
דער נאָמען פונעם ישוב שטעלט מיט זיך פאָר אַ ראשי-תיבות פון די ווערטער **י**ד **י**צחק **ט**אַ**ב**ענקין, אין אָנדענק פון איינעם פון די מנהיגים פון דער היסטאָרישער סאָציִאַליסטישער ציוניסטישער באַוועגונג. 

## וועבלינקען
* ייט"ב אויפן וועבזײַטל פונעם רעגיִאָנאַלן ראַט בקעת הירדן (אויף העברעיִש) 

קאַטעגאָריע:ישובים אין ישראל
די לעצטע מינוט

**די לעצטע מינוט** איז א בוך וואו עס ווערט באשריבן די רעטונג פון די אידן אין פראג, בעהמען, דורך ר' מרדכי צמח, וואס ווערט דערמאנט אינעם באקאנטן ספר צמח דוד.

די מעשה איז ארגינעל באשריבן דורך שלמה כהן, אן אייניקל פון שלמה כ"ץ - דער דרוקער פונעם צמח דוד - וועלכער איז א זון פון ר' מרדכי צמח, דער בעל העובדא.

אויך האט ער אין דעם בוך אן ערציילונג מיטן נאמען "זיידענע פארהאנגען", וואו ער באשרייבט דעם מגילת פורים הקלעים ("פורים פארהאנג") פון פראג אום כ"ב טבת אין יאר רפ"ג. 

עס איז ארגינעל באשריבן געווארן אין יאר תרכ"ז אינעם ספר עטרת צבי פון ר' אברהם צבי קיש, רב און דרשן אין פראגער מייזל שוהל. און עטליכע מאנאטן דערנאך איז עס איבערגעזעצט געווארן אין ד"ר בלאך'ס עסטרייכישער וואכנשריפט, און דערנאך איז עס ארויסגעגעבן געווארן אין א באזונדערן בוך.

מנחם מנדל האט עס איבערגעארבעט און רעדאקטירט און עס איז ערשינען אין יאר ה'תשנ"ד אין ירושלים.

קאַטעגאָריע:יידישע ביכער
הענרי דער זיבעטער פון ענגלאנד

**הענרי דער זיבעטער פון ענגלאנד** אדער **הענרי טיודאר** (28סטן יאנואר  1457 – 21סטן אפריל 1509) איז געווען מלך פון ענגלאנד פון 1485 ביז זיין טויט אין 1509. ער האט געגרינדעט די טיודאר דינאסטיע.

הענרי׳ס הויפט טענה צום טראן פון ענגלאנד איז געווען פון זיין מוטער דורכן הויז פון באפאר. הענרי׳ס מוטער, דאמע מארגארעט באפאר, איז געווען אן אור־אייניקל פון דזשאן פון גאנט, הערצאג פון לאנקאסטער, דער דריטער זון פון עדווארד דער דריטער, מיט זיין דריטער ווייב קאטערין סווינפארד.

## ביאגראפיע 
הענרי דער זיבעטער איז געבוירן געווארן אין 1457 צו עדמונד טיודאר און מארגארעט באפאר. זיין פאטער איז געשטארבן צוויי מאנאטן איידער ער איז געבוירן, און זיין 13-יעריגע מוטער איז געבליבן אליין זיין עלטער. זיינע יונגע יארן האט ער געוואוינט אין פראנקרייך.

ער האט געהייראט עליזאבעט פון יארק. זיי האבן געהאט זעקס קינדער:
* ארטור, פרינץ פון וויילס
* מארגארעט טיודאר
* הענרי דער אכטער פון ענגלאנד
* עליזאבעט טיודאר  (געשטארבן יונגערהייט)
* מערי טיודאר
* עדמונד טיודאר, הערצאג פון סאמערסעט (געשטארבן יונגערהייט)
* קאטערין טיודאר (געשטארבן יונגערהייט)

הענרי דער זיבעטער האט אינוועסטירט אסאך געלט און אויפגעבויט דעם ערשטן ים־פלאט וועלכע האט אנגעהויבן פאטראלירן די וואסערן ווייטער פון די ארומיגע בריטישע אינזלען.

נאך זיין טויט אין 1509, האט אים נאכגעפאלגט ווי מלך פון ענגלאנד זיין זון הענרי דער אכטער.

## וועבלנינקען 
קאַטעגאָריע:הויז פון טיודאר
קאַטעגאָריע:ענגלישע מאנארכן
קאַטעגאָריע:מאנארכן
די כוזרים לאנד

**די כוזרים לאנד** איז א בוך אויף יידיש ארויסגעגעבן דורך מנחם מנדל.

אין דעם ביכל באשרייבט ער די היסטאריע פון די כוזרים און ווי אזוי זיי האבן זיך מגייר געווען.

אינעם צווייטן טייל באציהט ער זיך איבער דעם בריוו פון רבי חסדאי אבן שפרוט צו די כוזרים.

ער דערמאנט אויך אזעלכע בארימטע פערזענליכקייטן ווי אלדד הדני, מנחם בן סרוק און דונש בן לברט.

די ערציילונג איז ארגינעל געשריבן געווארן דורך זעליג שאכנאוויטש און מנחם מנדל האט זי איבערגעארבעט און ארויסגעגעבן אין יאר תשנ"ה.

קאַטעגאָריע:יידישע ביכער
כתריאל דוד קאפלין

הרב **כתריאל דוד קאפלין** (חוה"מ סוכות תרצ"ב - י"ד אייר תשס"ו, 2006) איז געווען א דיין אין דעם לאנדאנער בית דין; אין זיינע לעצטע יארן איז ער געווען ראש ישיבה פון ישיבת תורת חכם אין ירושלים.

## ביאגראפיע
הרב קאפלין איז געבוירן געווארן אין ענגלאנד, צו זיין פאטער ר' נח קאפלין, א זון פון ר' משה אהרן פינחס קאפלין, א זון פון הרב נחום מגיד. ער האט געלערנט אין דער גייטסהעדער ישיבה און אין חברון ישיבה. נאכהער האט ער געלערנט אין גייטסהעד כולל. אין די תש״ך יארן איז ער געווען איינער פון די רעדאקטארן פונעם תורה זשורנאל "הד אליהו" וואס די תלמידים פון הרב אליהו אליעזר דעסלער האבן ארויסגעגעבן.

ער איז געווען רב פון דער "שומרי הדת" שול אין העמפסטעד, לאנדאן. קורץ נאך ווען ער אויפגענומען דעם אמט האט מען אים גערופן צו ווערן א דיין אין דעם לאנדאנער בית דין. אין זיינע לעצטע יארן איז ער ארויף קיין ישראל וואו ער האט געוואוינט אין דעם בית וגן געגנט פון ירושלים, און געדינט ווי ראש ישיבה פון ישיבת תורת חכם. 

זיין זון הרב שמעון ירחמיאל קאפלין איז דער מחבר פונעם ספר "צמח דוד", און א מגיד שיעור אין דער שערי תורה ישיבה אין מאנטשעסטער. זיין נעפע הרב שמואל סיימאנס איז א דיין אין דעם לאנדאנער בית דין און מחבר פונעם ספר "מעיל שמואל".

## רבנות 
נאָך דער צווייטער וועלט־מלחמה האט הרב קאפלין געלערנט אין דער גייטסהעדער ישיבה. אין יאר תשי״ב איז אריבער קיין ארץ ישראל וואו ער האט געלערנט עטלעכע יאר אין דער חברונער ישיבה אין ירושלים. דערנאך איז ער צוריק קיין ענגלאנד און האט געלערנט אינעם גייטסהעדער כולל. ער האט באקומען היתר הוראה פון רבי איסר זלמן מעלצער, הרב הירש פסח פֿראנק (הויפט רב פון ירושלים) און רבי שלמה דוד כהנא.

אין תש״ך האט ער חתונה געהאט מיט מאַטל, עלצטע טאכטער פון אהרן צוקער (סטאמפֿארד היל), און האט געלערנט ווייטער אינעם גייטסהעדער כולל ביז תשכ״ה, ווען ער איז געווארן רב פון דער שומרי הדת שול, האמפסטעד, לאנדאן. קורץ נאכהער האט מען אים גערופֿן ווערן א דיין אינעם לאנדאנער בית דין.

## לעצטע יארן 
אין יאר תשנ״ח איז ער ארויף אין ארץ ישראל און האט זיך באזעצט אין בית וגן, ירושלים. מען האט אים אויפֿגענומען אלס ראש ישיבה פון תורת חכם, די ישיבה פון הרב יצחק מאיר מארגנשטערן.

אין תשס"ו איז געווען אין לאנדאן אויף א באזוך ווען ער איז געווארן קראנק, און ער נפטר געווארן דארט י״ד אייר.  מ'האט אים געברענגט צו קבורה אין הר הזיתים.

## זיינע ספרים 
* הד אליהו, לאנדאן, תשכ"ג
* כתר דוד, ירושלים, תשכ"ח
* כתר דוד תניינא
* תולדות נח, לאנדאן, תשמ"ג 
* כתר נהורא, ירושלים

קאַטעגאָריע:לאנדאנער רבנים
קאַטעגאָריע:דיינים
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ישראל
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
אדורה

**אֲדוֹרָה** (ארויסגערעדט: אַדאראַ) איז אַ קהילה-יישוב אין די חברונער בערג, ישראל.

## געשיכטע
אַדורה געפינט זיך צום מערב פון דער שטאָט חברון. אַדמיניסטראַטיוו איז ער אין באַשטאַנד פונעם רעגיִאָנאַלן ראַט הר חברון. דער ישוב איז געגרינדעט געוואָרן אין 1982 ווי אַ מיליטערישער זידלונג-פאָרפּאָסט (היאחזות נח"ל). אין 1984 איז אדורה געוואָרן אַ בירגערלער ישוב. לויט די אָנגאַבן פון 2011, האָבן אינעם ישוב געוווינט 268 משפּחות. אדורה איז געמישטער ישוב (פרומע און וועלטלעכע ייִדן). אין אדורה זײַנען דאָ אַ שול, צוויי קינדער-גערטנער, אַ ספּאָרט-זאַל,, אַ פּיצעריע, אַ יוגנט-קלוב און אַ קליינע אינדוסטריעלע זאָנע.

## דער נאָמען
דער ערשטער, צײַטווײַליקער, נאָמען פונעם ישוב איז געווען מצפּה-אמציה. זינט 1984 איז דער נאָמען געביטן געוואָרן אויף אדורה – לויטן נאָמען פון דער אוראַלטער שטאָט אדורים, וועלכע איז דערמאָנט אינעם תנ"ך, אין דער רשימה פון די שטעט פון ממלכת יהודה, וועלכע זײַנען פאַרפעסטיקט געוואָרן דורך מלך רחבעם (ספר דברי הימים ב', פּרק י"א, פּסוק ט'). די אוראַלטע שטאָט אדורים האָט זיך געפונען צום דרום-מזרח פונעם איצטיקן ישוב אדורה, אויפן אָרט פונעם גרויסן אַראַבישן דאָרף דוּרא. 

## וועבלינקען
* אדורה אויפן וועבזײַטל פונעם רעגיִאָנאַלן ראַט הר חברון  (אויף העברעיִש)

קאַטעגאָריע:ישובים אין ישראל
1644

## געשעענישן 
* 6טן יוני - מאנטשו ארמיי נעמט איין ביידזשינג, כינע; אנהייב פון טשינג דינאסטיע.

## געבוירן 
* מאַצוא באַשא, יאפאנעזער דיכטער (געש' 1694)

## געשטארבן
עץ אפרים

**עץ אפרים** איז אַ ייִדישער ישוב אין מערב-שומרון, ישראל, צום צפון-מזרח פון אלקנה.

## געשיכטע
עץ אפרים איז געגרינדעט געוואָרן אין 1985. דער ישוב איז אַ געמישטער (פרומע און וועלטלעכע ייִדן). אַדמיניסטראַטיוו גייט ער אַרײַן אין באַשטאַנד פונעם רעגיאָנאַלן ראַט שומרון. לויט די אָנגאַבן פון 2011 זײַנען אין עץ אפרים געווען 806 תושבים.

## דער נאָמען
דער נאָמען פונעם ישוב באַזירט זיך אויף דעם פאַקט, וואָס ער געפינט זיך אין דער נחלה פון שבט אפרים. אַליין דער אויסדרוק "עץ אפרים" איז גענומען פון דער הפטרה פון דער סדרה פון יענער וואָך, ווען דער ישוב איז געגרינדעט געוואָרן: "וְאַתָּה בֶן-אָדָם, קַח-לְךָ עֵץ אֶחָד, וּכְתֹב עָלָיו לִיהוּדָה, וְלִבְנֵי יִשְׂרָאֵל חֲבֵרָו; וּלְקַח, עֵץ אֶחָד, וּכְתוֹב עָלָיו לְיוֹסֵף עֵץ אֶפְרַיִם, וְכָל-בֵּית יִשְׂרָאֵל חֲבֵרָו." (יחזקאל לז, טז).

## וועבלינקען
* דאָס וועבזײַטל פונעם ישוב  (אויף העברעיִש)

קאַטעגאָריע:ישובים אין ישראל
1643

## געשעענישן 
* 21סטן יאנואר - אבל טאסמאן דערגרייכט טאנגא.
* 14טן מיי - לואי דער פערצנטער ווערט קעניג פון פראנקרייך ביי די פינף יאר.

## געבוירן 
* 4טן יאנואר - אייזיק ניוטאן, ענגלישער מאטעמאטיקער (געש' 1727)

## געשטארבן
תפלת שבת עם גדולי החזנים מדור העבר

**תפלת שבת עם גדולי החזנים מדור העבר** איז אן אלבאם מיט בארימטע חזנות שטיקלעך פונעם שבתדיקן דאווענען. ער איז ערשינען צום ערשטן מאל אום שבט תשע"ד.

ער גייט אויפן סדר פון די שבת'דיגע דאווענען און עפ"י רוב איז דאס שטיקלעך וואס שטימען מיט נוסח.

מיטן סידי קומט א ביכל פון פערציג זייטן מיט ביאגראפיעס פון די חזנים אין העברעאיש און דאקומענטן.

## געזאנגען 
1) שלשה דברים, לייבעלע וואלדמאן

### קבלת שבת
2) אל תקשו, זבולון קווארטין
3) שמעה, גרשון סיראטא
4) משה ואהרן, יעקב קאסעוויצקי
5) קול השם, בערעלע חגי
6) אנא בכוח, לייבעלע וואלדמאן
7) מקדש מלך, שלמה מאנדל
8) לא תבושי, שמואל וויגאדא
9) טוב להודות, יהושע ווידער
10) מה גדלו, משה קאסעוויצקי
11) השם מלך, יאסעלע ראזנבלאט
12) המכבה את הנר, צבי בארנשטיין
13) תניא, יוסף שליסקי
14) רזא דשבת, יאסעלע מאנדלבוים
15) כד עיל שבתא, זבולון קווארטין

### מעריב
16) אהבת עולם, יאסעלע ראזענבלאט
17) השכיבנו, דוד קאסעוויצקי
18) ושמור, בן ציון קאפאוו קאגאן
19) ושמרו, שמואל מלאווסקי
20) מגן אבות, מרדכי הערשמאן
21) רצה במנוחתינו, משה קאסעוויצקי
22) קידוש, קאפאוו קאגאן

### שחרית
23) ובמקהלות, דוד רויטמאן
24) ישתבח, יאסעלע ראזענבלאט
25) פאר וכבוד, קווארטין
26) יוצר משרתים, משה קאסעוויצקי
27) וכולם מקבלים, משה סורקיס
28) לאל ברוך, פסח יאסינאווסקי
29) זורע צדקות, יאסעלע
30) אהבה רבה, יהושע ווידער
31) על הראשונים, משה אוישער
32) עזרת אבותינו, משה לייבעלע ערבליך
33) ברום עולם, ישראל באקאן
34) צור ישראל, בערעלע חגי
35) ממקומך, יהושע ווידער
36) ולא נתתו, קווארטין
37) רצה במנוחתינו, יוסף שליסקי
38) רצה השם, גרשון סיראטא

### הוצאת ספר תורה
39) אב הרחמים היטיבה, שלמה זלמן שווייד
40) אנא עבדא, יוסף שמידט
41) אב הרחמים הוא ירחם, ישראל שאר

### מוסף
42) זרעא חיא, יאסעלע מאנדלבוים
43) מי שברך, יאסעלע
44) אב הרחמים שוכן מרומים, בנימין אונגאר
45) ועל ידי עבדיך, משה קאסעוויצקי
46) כי לקח טוב, לייבעלע וואלדמאן
47) נעריצך, משה קאסעוויצקי
48) תכנת שבת, מרדכי הערשמאן
49) וביום השבת, פינטשיק
50) ישמחו, דוד משה שטיינבערג
51) וכל החיים דוד קאסעוויצקי
52) ברכת כהנים, קאפאוו קאגאן
53) שים שלום, אלטר יחיאל קרניאל
54) השיר שהלוויים, משה גענטשאף
55) אמר רבי אלעזר, דוד רויטמאן

56) גוט שבת, ישראל ליפשיץ

## וועב-לינקען
* בינטל אויף אידישע וועלט

קאַטעגאָריע:אלבאמען
קאַטעגאָריע:חזנות
צעפראסקעט

די פורים קאסעטע **צעפראסקעט**  איז פארפאסט געווארן דורך דעם חסידישן קאמיקער און אקטיאר מנשה לוסטיג, און איז ערשינען אום פורים קטן, יאר תשע"ד.

דאס אינהאלט איז לויטן סטיל פון פורימ'דיגע שטייגער, אזויווי אנדערע קאמיקער האבען געמאכט אין די פארגאנגענהייט, ווי א שטייגער חיים באנעט און יואלי לעבאוויטש.

## רעפערענצן
קאטעגאריע: פורים קאסעטעס
קאטעגאריע: קאמעדיע