open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ברעסלוי

קליין|450px|ברעסלוי: א בילד פונעם 17טן יארהונדערט
**ברעסלױ** (; ; ; ; ; ; ; ; ) איז אַ שטאָט אין שלעזיִע, פּױלן.

## היסטאריע 
אין דעם דרייצנטן יאָרהונדערט איז די שטעטל געוואַקסן און געוואָרן אַ שטאָט. דאָרט האָבן געוווינט קויפמענער – דייטשן, פּאָליאַקן און ייִדן. מען האָט געבויט מויערן און קירכן. די אוניווערסיטעט פֿון ברעסלוי איז געגרינדעט געוואָרן שפּעטער, אין יאָר 1702.

שפּעטער, אין אַכצנטן יאָרהונדערט, נאָך די מלחמות צווישן עסטרייך און פּרוסיע, איז ברעסלוי אַריבער צום פּרוסישן מלכות.

אין צײַטן פֿון דער צווייטער וועלט־מלחמה איז ברעסלוי אין אַ גרויסן טייל חרובֿ געוואָרן. אַ סך דײַטשן האָבן דעמאָלט אַנטלאָפן. נאָך דער מלחמה איז די שטאָט צוריקגעקומען צו פּוילן, און אַ סך פּוילישע פֿון אַנדערע טיילן לאַנד זענען געקומען דאָרט צו וווינען.

הײַנט איז ברעסלוי אַ גרויסע קולטור־שטאָט, באַקאַנט מיט איר געשיכטע, מוזייען, טעאַטערס און סטודענטישן לעבן. נישט זעלטן רופט מען זי "די ווענעדיק פֿון פּוילן", ווײַל אין שטאָט זענען דאָ אַ סך אינזלען און בריקן.

## עקאנאמיע
 איז די העכסטע געביידע אין פוילן, און האט פלאץ פאר ביוראס, האנדל און וואוינונגען]]
ברעסלוי איז די צווייט רייכסטע שטאָט אין פוילן נאך ווארשע. עס ווערט גערעכענט אז 401 מיליאנערן וואוינען אין ברעסלוי, ד״ה פערזאנען וואס זייער יערליכע איינקומפט גייט אריבער  1 מיליאן PLN (אין יאר 2014). ברעסלוי און דער געגנט פון אונטער-שלעזיע זענען נאנט צו די גרענעצן מיט דייטשלאנד און טשעכיי, און דערפאר איז א גרויסער שותף פאר אימפארט און עקספארט מיט די לענדער.

ברעסלוי'ס אינדוסטריע פֿאבריצירט בוסן, אייזנבאן וואַגאָנען, היים אפאראטן, כעמיקאַלן און עלעקטראָניק. די שטאט האט פאבריקן און אנטוויקלונג צענטערן פון פיל אויסלענדישע און אינלענדישע קארפאראציעס, ווי למשל WAGO קאטאקט-טעכניק, זימענס, באש, נאקיע נעצווערק, וואלווא, HP, IBM, גוגל, אפערע ווייכווארג, באמבארדיער טראנספארטאציע און נאך. 

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
ישיבה מרכז הרב שחיטה

קליין| הנצחה פון ישיבת מרכז הרב
דעם 6טן מערץ 2008 איז אַ באַװאָפֿנטער פּאַלעסטינער אַרײַן אין בית מדרש פֿון מרכז הרב (דעם רב קוק ישיבה) אין ירושלים און געהרגעט 8 יונגע תלמידים און פֿאַרװוּנדעט 15. דער אטענטאט האט געטראפן נאך א לאנגער צייט וואס איז נישט פארגעקומען קיין טעראר אטאקעס אין ירושלים.

## דער אטענטאט 
דער טעראריסט "אלא אישאם אבו דיים" א 25 יעריקער פון דזשאבעל מוקאבער האט זיט אריינגעריסן 20:40 א זייגער אין דער ביבליאטעק פון דער *מרכז הרב* ישיבה, דערהרגעט 8 תלמידים און פארווונדעט 15 אנדערע. אין 20 מינוט ארום איז דער טעראריסט דערשאסן געווארן דורך א ישיבה גראדואנט, קאפיטאן דוד שפירא, וואס וווֹינט נעבן דער ישיבה.

אונטער דעם טעראר איז געשטאנען על אקסא מארטירער בריגאדע פון דעם פאטאך און חופשיי הגליל (די גלילס אויסלייזער) ארגאניזאציע.

## די קרבנות 
די געהרגעטע זענען:
*נריה כהן
*שגב פניאל אביחיל
*יונתן יצחק אלדר
*אברהם דוד מוזס
*יוחאי ליפשיץ
*יונדב הירשפלד
*רועי אהרון רוט
*דורון מהרטה

קאַטעגאָריע:פאלעסטינער אטאקעס אין ישראל
מארקס ברידער

די **מאַרקס ברידער** (ענגליש: **Marx Brothers**) איז געווען דער נאמען פון א פאפולערע יידישע מאנשאפט פון געשוויסטער קאמיקער וואס האבן געשפילט וואדווילס־סטיל פארשטעלונגען אין קינא און אין טעלעוויזיע אין דעם 20סטן י"ה אין די פאראייניקטע שטאטן.

קאַטעגאָריע:פילם אקטיארן
קאַטעגאָריע:קאמיקער
מערילין מאנרא

**מערילין מאַנראָו** געבוירן **נאָרמאַ דזשין מאָרטענסאָן** ; איז געווען אן אמעריקאנער אקטריסע, מאדעל און זינגערין.

באַרימט פֿאַרן שפילן קאָמיקעדישער "בלאָנדע באָמבע". 

לאַנג נאָך איר טויט, איז זי פארבליבן אַ הויפּט איקאן פון פאפ-קולטור. אין 1999, האט דער אמעריקאנער פילם אינסטיטוט ראַנקירט מאַנראָו זעקסט אויפן רשימה פון די גרעסטע לעגענדע פון ווייַבלעך פאַרשטעלן פון די גאָלדען דור פון האָלליוואָד .
קאַטעגאָריע:יידישע זינגער
קאַטעגאָריע:יידישע אטעיסטן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער אטעיסטן
וועגן מאפע

**וועגן מאפע** איז דער נאמען פון א 'שלום פלאן' אזא פאליטישע פראגראם צו אויסלייזן דעם ישראל פאלעסטינער קאנפליקט. עס איז פראקלאמירט געווארן אין דעם 24סטן יוני 2007 דורך דזשארדזש וואקער בוש.

קאַטעגאָריע:מיטל מזרח קאנפליקט
פרשת ויקרא

פרשת **ויקרא** איז די ערשטע פרשה אין ספר ויקרא. אין אן עיבור יאר געפאלט פרשת זכור אין דעם שבת ווען מען ליינט ויקרא אין שול.

די וואך וואס מ'ליינט די פרשה געפאלט פאר פסח (אין אן עיבור יאר, פאר פורים).

אין דער דאזיגער פרשה הייבט די תורה אן צו ערקלערן די פונקטליכע געזעצן פון די קרבנות וואס מען האט מקריב געווען אינעם משכן.  די קרבנות עולה, מנחה, שלמים, חטאת און אשם ווערן אויסגערעכנט דא.

עס איז איינגעפירט אז קליינע קינדער ווען זיי הייבן אן צו לערנען חומש הייבן זיי אן מיט דער פרשה.
הויפט טאוול

קליין|250px|הויפט־טאָוול ASRock K7VT4A Pro מאדעל
**הױפּט־טאָװל** (ניט אָפֿיציעל איבערגעזעצט פון Mainboard) איז דער הויפט געדרוקטער שטראמקרייז טאָוול (printed circuit board) פון א קאמפיוטער. אלע עיקרדיקע באשטאנדטיילן פונעם קאמפיוטער זיינען אן אינטעגראלישע טייל פון דעם הױפּט־טאָװל, דאס איז כולל דער פראצעסאר, זיכרון קארטע, עקראן קארטע אא"וו.

אויפן הויפט־טאוול געפינען זיך עלעקטראנישע קאמפאנענטן ווי רעזיסטארן, קאנדענסאטארן און אינדוקטארן.

קאַטעגאָריע:הארטווארג
דזשונגל

[left|thumb|250px|[וואסערפאל אין א דזשונגל]]
א **דזשונגל** אדער **דזשאַנגל** איז אַ סארט טראָפּישער װאַלד. דזשונגלס װאַקסן אין סבֿיבֿות װוּ ס'רעגנט אַ סך און װוּ די טעמפּעראַטורעס זײַנען הױך. די בײמער פֿונעם דזשונגל האָבן ברײטע בלעטער, אָפֿט האָבן זײ לופֿט-װאָרצלען און גלאַטע קאָרע.

קאַטעגאָריע:לאנדשאפט
תל אביב צענטראל באן סטאנציע

**תל אָביב סאַװידאָר צענטראַל באַן סטאַנציע** איז די עלטסטע סטאנציע אויף דער נייער ליניע וואס פארט אריבער תל אביב, און די װיכטיגסטע באַן סטאַנציע אין דער שטאָט. זי איז געװידמעט געװאָרן צום כּנסת דעפּוטאַט מנחם סאַװידאָר. די סטאַנציע האָט דריי אינזל פעראנען און פֿון דאָרטן קען מען פארן צו אַלע צילן פֿון דער ישׂראל-באַן. 

זי איז די מערסט באשעפטיגטסע באן סטאנציע אין ישראל, מיט א דורכשניט 70,073 פאסאזשירן טעגלעך אין דעצעמבער 2014.

## רוטעס 
## װעבלינקען 
* תל אביב צענטראל-סאווידאר 

קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין תל אביב
סילדע וואל ספיצער

**סילדע וואל ספיצער** איז די ווייב פון דער געווזענער ניו יארק גאווערנאר עליעט ספיצער.

זי איז א גויטע, שטאמט פון נארט קאראליינע, אויפגעוואקסן א בּאַפּטיסט קריסט.

בעת איר מאן'ס זונה סקאנדאל איז זי געשטאנען געטריי צו איר מאן, און זיך באוויזן ביי איר מאן'ס היסטארישע רעזיגנאציע רעדע.

קאַטעגאָריע:אדוואקאטן
דאקטאר (פילאסאפיע)

**דאָקטאָר פֿון פֿילאָסאָפֿיִע** אָדער **Ph D** איז דער העכסטער אַקאַדעמישער טיטל. מען באַקומט דעם טיטל װען מען באווייזט אַז מען האָט אַלײן געפארשט עפּעס אַ טעמע און דערין געצײגט נײַקײטן פֿאַר די װיסנשאַפֿט. די שטודיִע פֿאַרפֿאַסט מען אין אַ דיסערטאַציִע (צוזאַמענזאַץ) װאָס װערט איבערגעקוקט דורך פּראָפֿעסארן, און מען זאָל אױך קענען די אַרבעט פֿאַרטיידיגן.

אריגינעל האט מען באקומען דעם דיפלאם פאר שטודיעס אין פילאסאפיע אבער היינט גיט מען דעם טיטל אין אלע לערנונגען.

קאַטעגאָריע:דיפלאמען
קאַטעגאָריע:פאכן
ראטנבורג

קליין|250px|מאפע
**ראָטנבורג**  () איז אַ קלײנע אַלטע שטאָט אין דער ראַיאָן מיטלפֿראַנקן אין דרום דײַטשלאַנד. 
אין ראָטנבורג האָט מהר"ם ראטנבורג געלערנט 40 יאָר אין דער ישיבֿה.

קאַטעגאָריע:שטעט אין דייטשלאנד
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
ממזר

א **ממזר** איז איינער וואס איז געבוירן פון עלטערן וואס איז פארבאטן צו פארהייראטן לויט די תורה, און זייער שטראף איז כרת.
א ממזר טאר נישט חתונה האבן מיט כשר'ע יידן.

קאַטעגאָריע:הלכה
בעליז

**בעליז** () איז א קליין לענדל אין צענטראלער אמעריקע, ביים קאַראַאיבישן ים, ביים גרענעץ פון גוואטעמאלע.

לעבן דעם בארטן פון בעליז געפינט זיך די בעליז באריער ריף סיסטעם, אן אונעסקא וועלט ירושה ארט, און דער צווייטער גרעסטער באריער ריף אין דער וועלט, נאך אויסטראליע'ס גרויסן באריער ריף.

קאַטעגאָריע:צענטראלע אמעריקע
קאַטעגאָריע:לענדער אין אמעריקע
בער סטערנס

**בער סטערנס** איז געווען די 6טע גרעסטע אינוועסמענט באנק אין אמעריקע.

די באנק איז געווען אויפן שוועל פון באנקראט צוליב א קעש פראבלעם, וואס האט זיך אנגעהאבן פון די פריים מארגעזעש פראבלעם.
און זינטאג מערץ 16, 2008 האט די פירמע מסכים געווען צו ווערן אפגעקויפט פון זשעי פי מארגן פאר $236 מיליאן, ארום $2 א אקציע, $28 ווייניגער וויפיל עס האט זיך פארקויפט פרייטאג פאר $30. דער דיעל איז געשטופט און פינאצירט געווארן דורך די פעדעראל רעזערוו, צוליב די מורא אז בער סטערנס וועט אונטער גיין וועט די פינאציעלע מארקעטס אין אמעריקע קראכן, און כדי עס זאל נישט הייסן אז די פעד האט געהאלפן ראטעווען אינוועסטירער האבן זיי נישט געלאזט צאלן מער ווי צוויי דאלער אן אקציע. א וואך שפעטער האט זשעי פי מארגן ארויפגערוקט דעם פרייז צו $10 אן אקציע אז די אינוועסטירער זאלן מסכים זיין און די בער סטערנס ארבעטערס וואס זענען געווען א דריטל פון די אקציאנערן זאלן זיין צופרידן און קענען ארבעטן מיט זייערע נייע בעלי בתים.

די באנק איז געגרינדעט 1923 אלס א פירמע צו האנדלען מיט אקציעס.
קאַטעגאָריע:בענק
האנגאר

thumb|שמאל|א געמעל פון א האנגאר.
א **האנגאר** איז אן אפגעצאמטער סטרוקטור צו האלטן פליווארג אין געשיצטן לאגער. רוב מאדערנע האנגארן זענען געבויט פון מעטאל, אבער האלץ און בעטאן ווערן אויך געניצט. דאס ווארט *האנגאר* שטאמט פון א צפון-פראנצויזישן דיאלעקט, און באדייט א פי פען.

א האנגאר באשיצט פליווארג פון וועטער און אולטראוויאלעט ליכט. האנגארן ווערן אויך געניצט אלס א פארצאמטן ווארשטאט אדער א מאנטאזש שטח. דערצו אין א האנגאר קען געהיימע פליווארג ווערן באהאלטן פון שפיאן סאטעליטן און שפיאן עראפלאנען.

די זאלן אויף שיפן וואס טראגן פליווארג ווערן אויך גערופן האנגארן.

קאַטעגאָריע:געביידעס
קאַטעגאָריע:אוויאציע
דעיוויד פעטערסאן

**דעיוויד אַלעקסאַנדער פעטערסאָן** (געבוירן 20סטן מיי, 1954) איז אן אמעריקאנער פאליטיקער וואס איז געווען דער 55סטער גאווערנאר פון ניו יארק, פון 2008 ביז 2010. פארדעם איז ער געווען דער לוטענאנט גאווערנאר אונטער עליאט שפיצער און ווען שפיצער האט רעזיגנירט האט פעטערסאן איבערגענומען. פעטערסאן איז געווען דער ערשטער שווארצער גאווערנאר פון ניו יארק, און דער ערשטער לעגאל בלינד גאווערנאר אין אמעריקע.

## פאמיליע און בילדונג
פעטערסאן איז געבוירן געווארן אין ברוקלין צו זיין טאטן באזיל פעטערסאן, א מאכטפולער פאליטישער פיגור אין הארלעם. אן אינפעקציע אלס קינד האט אים בלינד געמאכט דאס לינקע אויג און שטארק באגרענעצט די זעה קראפט פון דעם רעכטן אויג, צוליב דעם האט זיין פאמיליע אריבער געצויגן קיין לאנג איילאנד כדי ער זאל קענען שטודירן אין א געהעריגער שולע. ער האט גראדואירט פון העמפסטעיט הויכשולע אין 1971.

פעטערסאן האט באקריגן א בעטשעלער דיפלאם אין היסטאריע פון קאלומביע אוניווערסיטעט אין 1977, און א געזעץ דעגרי פון האפסטרא לאו סקול אין 1983. נאכן באקריגן א געזעץ דעגרי איז ער געגאנגען ארבעטן פארן קווינס דיסטריקט פראקורירער'ס אפיס, ער האט אבער נישט געמאכט די באר טעסט, און נישט געווארן קיין אדוואקאט, ער האט עס צוגעשריבן צו דעם אז ער האט נישט געקענט זען געהעריג.

## פאליטישע קאריערע
אין 1985 האט זיך פעטערסאן זיך אנגעשלאסן אין דעם דייוויד דינקינס קאמפיין פאר מאנהעטען בארא פרעזידענט. און אקטאבער יענעם יאר איז ער באשטימעט געווארן אויסצופילן דעם סטעיט סענאט זיץ פון לעאון באוגעס וואס איז געשטארבן און הארלעם, א זיץ וואס זיין טאטע האט אמאל געהאלטן, ער איז אלט געווען דאן 31 יאר זייענדיג דער יונגסטער סענאטאר אין אלבעני, א יאר שפעטער האט ער געווינען דעם זיץ פאר זיין ערשטער פולער טערמין. אין 1993 איז ער געלאפן פאר דער דעמאקראטישער נאמינאציע פאר פובליק אדוואקאט פון ניו יארק סיטי אבער ער האט פארלוירן צו מארק גרין.

אין 2002 איז ער דערוועלט געווארן ביי די דעמאקראטישער קאוקס אלס דער סענאט מינאריטעט פירער, אראפזעצדיג דען דאן מינאריטעט פירער מארטי קאנאר.

## לוטענאנט גאווערנאר
אין 2006 האט עליאט שפיצער אים אויסגעוועלט צו לויפן צוזאמען מיט אים, דער טיקעט האט געווינען די וואלן מיט 69%.

## גאווערנאר
פעטערסאן
אוואירו

**אַוואַירו** איז א שטאט אין פארטוגאל אויפן ברעג פונעם אטלאנטישן אקעאן. די מוניציפאליטעט איז צעטיילט אויף 14 פאראפֿיעס.

די שטאט איז באקאנט פאר דער פראדוקציע פון זאלץ.

קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעט אין פארטוגאל
ביקור חולים

**ביקור חולים**, באַזוך פֿון שלאַפֿע לײַט, איז אַ גרױסע מצוה אין ייִדישקײט. דער עיקר צוועק פונעם באזוך איז צו באזארגן אים וואס איז אים נייטיק.

חז"ל זאגן אז איינער וואס באזוכט א קראנקען טוט אוועקנעמען א זעכציגסטן טייל פון זיין קרענק.

ווען אברהם אבינו איז געווען שלאף נאך זיין ברית מילה, איז דער אייבערשטער אליין געגאנגען באזוכן אים.

## זעט אויך 
*ביקור חולים שפיטאל

קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
העטהער מילס

**העטהער מילס** איז אן ענגלישע מאדעלקע און סעלעברעטי.

זי האט געליטן א געפֿערליכן אויטא צוזאמשטויס אין לאנדאן לעבן דער קעניגן'ס קענזינגטאן פאלאץ, זי האט פארלוירן העלפט פוו איר לינקן פֿוס, און האט זינט דאן א פאלשן פוס.

זי איז געווען פארהייראט צו פאל מאקארטני, זיי האבן זיך צושיידט אום 2006 און אפגע'גט אום מערץ 2008.

קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:מאדעלקעס
סייענס (זשורנאל)

**סייענס** () איז אַ באַקאַנטער זשורנאַל פֿאַר װיסנשאַפֿטן.

קאַטעגאָריע:וויסנשאפט-זשורנאלן
ארעם

[left|thumb|250px|דער ארעם פון א [מענטש.]]
דער **אָרעם** איז איינער פון דער אויבערשטע גלידער פון א מענטש, פון העכער דער האנט און געלענק. מען קען באוועגן דעם ארעם זייער גוט אין אלע ריכטונגען וועגן דעם קען מען טון מיט אים גאנץ קאמפליצירטע זאכן.
מענטשן ניצן דעם ארעם צו טראגן און האלטן זאכן. טייל פרימאטן ניצן דעם ארעם צו הענגען פון ביימער און צו באוועגן זיך פון ארט צו ארט.
פיורדא

left|thumb|250px|פיורדא

**פֿיורדא**, פֿירדאַ, פֿירט אָדער פֿירד איז אַ קלײנע שטאָט אין דרום דייטשלאנד אין דער פּראָװינץ בײַערן אין געגנט מיטלפֿראַנקען, נעבן נירנבערג. זינט דעם 16טן יאָרהונדערט איז געװען אין פֿיורדאַ אַ ייִדישע געמײנדע, ייִדישע דרוקערײען און האָט באַקומען דעם נאָמען *ירושלים דפֿרנקן*. פֿון דאָרט שטאַמט דער אַמעריקאַנישער מיניסטער הענרי קיסינדזשער און דער שרײַבער יעקב װאַסערמאַן. אין דער 2טער װעלט מלחמה איז די ייִדישע געמײנדע געװאָרן פֿאַרניכטעט.

קאַטעגאָריע:שטעט אין דייטשלאנד
דזשערעמיא רייט

[left|thumb|250px|דזשערעמיא רייט מיט דאן פרעזידענט [קלינטאן אינעם ווייסען הויז און א געבעט פרישטאג]]
**דזשערעמייע רייט** (געבוירן סעפטעמבער 22, 1941) איז דער געוועזענער גלח פון טריניטי יונייטעד טשורטש אויף קריסט ווי ער איז געווען דעם סענאטאר באראק אבאמא'ס גלח. ער איז באקאנט געווארן צוליב זיינע קאנטאווערסיאלע קאמענטארן אנקעגען אמעריקע און קעגען מדינת ישראל.

קאטעגאריע:גלחים
דיסקאטעק

left|thumb|250px|א דיסקאטעק אין ענגלאנד
**דיסקאָטעק**, אָדער **דיסקאָ**, איז אַ זאַל אַוווּ מען שפּילט דיסקאָ-מוזיק און מען טאַנצט טיף אין דער נאכט. אַנדערש װי אין אַנדערע טאַנץ פּלעצער, אין דיסקאָטעק איז דאָס טאַנצן פֿרײַ און מע דאַרף ניט טאַנצן מיט אַ קאָמפּאַניִאָן.

קאַטעגאָריע:פארוויילונג
קאַטעגאָריע:מוזיק
קאַטעגאָריע:טאנץ
מעלעל

**מעלעל** (, העברעיש פאר  "טעקסט") איז א ווארט פראצעסאר פאר מאקאס X, וואס ווערט אפגעזעצט אלס באזונדערס צוגעפאסט פאר טעכנישע און אקאדעמישע שרייבערס. It is made by ער איז געשאפן דורך רעדלעקס, א קליינע ווייכווארג פירמע אין ישראל.

מיט מעלעל מען קען מאכן סטילן אויף אן אופן וואס איז גרינגער און מער אינטויטיוו ווי געוויינלעכע ווארט פראצעסארן. די "פארבייט סטילן" פעאיקייט לאזט א באניצער ענדערן דעם פארמאט פון אסאך טעקסט פארשפרייט אין א דאקומענט (אפן-אפיס.ארג האט אויך די זעלבע פעיקייט).

מעלעל, ניצנדיג יוניקאד און אפן-טייפ פֿאנטן, קען גוט באהאנדלען סיי לאטיינישע שריפטן סיי אנדערע, למשל אראביש, העברעיש און קארעיש.

מעלעל שטיצט גוט אימפארט און עקספארט פון RTF טעקעס, און קען אויך באהאנדלען .doc טעקעס.

## זעט אויך
*ליסטע פון ווארט פראצעסארן

## דרויסנדיקע פארבינדונגען
*רעדלער  היימבלאט 
*וועגן מעלעל 

קאטעגאריע:ווארט פראצעסארן
מאנאוס

**מאַנאַוס** איז די הױפּטשטאָט פֿון דער פּראָװינץ אַמאַזאָנאַס אין בראַזיל. די שטאָט ליגט בײַם אײַנמינדונג פֿון די טײַכן נעגראָ און סאָלימאָיִנש. דער קלימאַט אין מאַנאַוס איז זײער הײס און פֿײַכט, און פֿאַר עטלעכע לײַט, אומדערטרעגלעך. 

מאַנאַוס פֿלעגט זײַן זײער אַ רייכע שטאָט אינעם 19טן יאָרהונדערט צוליב דער קאַוטשוק-פּראָדוקציִע פֿון די גומי-בײמער װאָס װאַקסן אינעם אַמאַזאָנאַס-װאַלד. שפּעטער מיט דעם אַרײַנפֿיר פֿון גומי-בײמער אין בריטישער מאַלײַזיִע איז געװען די קאָנקורענץ אַזױ גרױס, אַז מאַנאַוס האָט אַ סך פֿון איר רײַכטום פֿאַרלױרן. די פּראָדוקציִע פֿון סינטעטישן גומי איז געװען דער סוף פֿון רײַכטום.

קאַטעגאָריע:שטעט אין בראזיל
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט
יאונדע

**יאונדע** () איז די הויפטשטאט פון קאמערון, און די צווייטע גרעסטע שטאט אין קאמערון, נאך דער פארט שטאט דואלע. זי געפינט זיך אין א הויך פון 750 מעטער איבער דעם ים פלאך.

## עקאנאמיע 
די עקאנאמיע פון דער שטאט איז געגרינדעט אויף דער פאבריקאציע פון פאפיראסן, מילך, גלאז און האלץ פראדוקטן. ארום דער שטאט וואקסן קאווע, קאקאא, קאפרא, צוקער און גומע.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:קאמערון
ניחום אבלים

**ניחום אבלים** איז אַ מנהג אין ייִדישקײט און אַנדערע רעליגיִעס צו טרײסטן די משפּחה פֿון אַ נײַ-פֿאַרשטאָרבענעם און צו העלפֿן זײ אין צוריקקומען צום נאָרמאַלן לעבן נאָכן שאָק פֿונעם טױט פון זייערס א משפחה מיטגליד.

ביי אשכנזים איז דער מנהג אז מען זאגט צו די אבלים "המקום ינחם אתכם בתוך שאר אבלי ציון וירושלים". ביי ספרדים איז דער מנהג אז מען זאגט צו די אבלים "מן השמים תנוחמו".

בעיקר איז מען מנחם אבלים אין דער ערשטער וואך וואס מ'רופט "שבעה", אבער מ'קען מנחם זיין  די גאנצע שלושים, און א קינד נאך  א פאטער אדער מוטער אפילו גארע צוועלף חדשים.

קאַטעגאָריע:אבלות אין יידישקייט
געצנדינעריי

א **געצנדינער** איז א מענטש װאָס גלױבט אין געצן (אַ סך געטער) ניט װי בײַ ייִדישקײט, אין נאָר אײן גאָט.

## זעט אויך 
* אפגאט

קאַטעגאָריע:רעליגיע
אלברעכט דירער

**אַלברעכט דירער** (21סטן מיי 1471 - 6טן אפריל 1528) איז געװען אַ דײַטשער מאָלער פֿון נירנבערג פֿון דער צײַט פֿונעם רענעסאַנס.
ער איז געווען א גרויסער געלערנער וואס איז געווען פעאיק אין מאטעמאטיק, געאמעטריע, גאלדשמיט־פאך, מוזיק, און פארשונג אין פראפארציע, פערספעקטיוו, אנאטאמיע, און ער האט אויך געפלאנעוועט פלי־מיטל.

מען האט אים גערופן דעם ״לעאנארדא פונעם צפון״.

## לעבנסגעשיכטע
דירער איז געבוירן געווארן אין נירנבערג וואו ער האט געוואוינט דעם גרעסטן טייל פון זיין לעבן. זיין פאטער, אלברעכט, וואס האט אימיגרירט פון אונגארן אינמיטן דעם 15טן יארהונדערט, איז געווען א גאלדשמיט און זיין מוטער, בארבארא (האלפער) איז געווען א לאקאלע. אלברעכט איז געווען דער דריטער פון אכצן קינדער. זיין פאטער האט אויסגעקליבן א משפחה־נאמען וואס דערמאנט דאס דארף פון זיין געבורט, אייטאש, דזשולע געגנט, ביים היינטיגן גרענעץ מיט רומעניע. אייטאש () איז טייטש א טירער, און אויפן נירבערגער דיאלעקט, דירער.

קאַטעגאָריע:מאלערס
קאַטעגאָריע:דייטשן
פײזשאאדא

**פײזשאָאַדאַ** איז אַ בראַזיליאאַנישע שפּײז פון באָבעלעך און חזיר פלײש. מע קאָכט פאַר לאַנגער זײט שווארצע באָבעלעך מיט לאָבער-בלעטעלעך, פעפער, קנאָבל, ציבעלע אונד פאַרשײדענע געזעלצנע און גערערעכערטע חזיר אױערן, קאָפּ, בױך און פיס. מע עסט די פעזשאָאַדאַ מיט רײז, סאַלאַט, מאַראַנצען אונד באַנאַן. די שפּײז שטאַמט פון די קיכן פון די נעגערס װאָס זענען געװען קנעכט און זענען געװען צו אָרעם צו האָבן אַ גוט שטיקל פלײש.

קאַטעגאָריע:עסנווארג
קאפעליטש

לינקס|קליין|250px|א בארסאַלינא קאפעליטש
א **קאפעליטש** איז א סארט הוט וואס האט ברעגן. טייל קאפעליטשן האבן א ברעג וואס גייט ארויף פון די זייטן און הינטן, און אראפ פון פארנט. געווענטליך האט א קאפעליטש א שלייף, געבונדן פון דער רעכטער זייט.

עס זענען פארהאנען אסאך סארטן הוטן, פלאכע הויעכע, רונדיגע און פירקאנטיגע, האריגע, לעדערנע, פלאסטיגע, שטרויענע, שטאפיגע, לייוואנד, און דערין זענען פארהאנען מוסטערן, וואס קומען פון אנדערע לענדער.

א קאַפּ, א דאשעק, פיסטאָן, אסקאט, קאסקעט, מיציע קאפל, שאפקא, באראט, טורבאן, ווינטער קאפל, זומער קאפל, ענגלישער הוט, טאבע הוט, האמבורג הוט, מיליטערישער הוט, קאפיטאן הוט

## היסטאריע 
## חרדישע קאפעליטשן 
חרדישע יידן זענען מקפיד צו טראגן א קאפעליטש ביים דאווענען און אסאך גייען נישט אין דער גאס נאר מיט א קאפעליטש. אסאך חרדים (און אזוי אלע חסידישע קאפעליטשן) גייען מיטן ברעג ארויף פון אלע זייטן. 

סאטמארער חסידים גייען אבער מיט א שטאפן קאפעליטש, אדער א קאפעליטש געמאכט פון ביבער סאמעט.

פאפא חסידים גייען בדרך כלל מיט א הויכע סאמעטן קאפעליטש.

בעלזער, סקווירער, ווישניצער און באבאווער חסידים גייען מיט הויכע היטן וואס דער שלייף איז ביי דער רעכטער זייט, אבער וויזשניצער חסידים גייען מיטן שלייף געבונדן פון דער לינקער זייט.

חב"ד חסידים גייען בדרך כלל מיט א שפאלט קאפעליטש.

רוב ליטווישע גייען אויך מיט א שפאלט קאפעליטש.

קאַטעגאָריע:קליידונג
קנאבל

לינקס|קליין|250px|קנאבל Allium sativum
דער **קנאבל** () איז א זגאל אין דער ציבעלע פאמיליע Alliaceae. ער איז א קרוב צו ציבעלע, פארע-ציבעלע און שאלאט. זייט דער געשיכטע פון דער וועלט ניצט מען קנאבל סיי צו קאכן סיי אלס מעדיצין. קנאבל איז גוט פאר בלוטדרוק, ביינער און האט א סאך וויטאמינען. ער האט א באוואוסטן  שארפן פיקאנטן אראמאט וואס ווערט אלץ זיסער מיט קאכן. א קנאבל ווערט צעטיילט אויף אסאך ציינדלעך. מען קען איינזייען די ציינדלעך אדער מ'עסט זיי, רויעהייט אדער געקאכט. די בלעטער און בלימעלעך זענען אויך עסעוודיג ווען דער פלאנץ איז נאך יונג. די דרויסנדיקע הייטלעך וואס זענען ווי פאפיר און די קליינע  ווערצלען עסט מען נישט.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:געווירצן
טכויר

left|thumb|250px|א געפאסיקטער טכויר
דער **טכויר** אדער **סקאַנק** (*Mephitidae*) איז א חיה וועלכע געהערט צו דער זויגערס פאמיליע, געוויינטלעך מיט א שווארץ-ווייסן פעלץ, וואס האט ארום זיין הינטערלייב א דריז, װאס לאזט ארויס א שטינקענדיגע פליסיגקייט װעלכע באשיצט אים פון זיינע פיינד.

## שילדערונג
עס זענען פאראן 11 זגאלן פון טכוירן צוטיילט אויף פיר סארטן. טכוירן פון דעם מין *Mydaus* באוואוינען אינדאנעזיע און פיליפינען; די אנדערע באוואוינען אמעריקע פון קאנאדע ביז דרום אמעריקע. די דורכשניטלעכע גרייס פון דעם טכויר איז צווישן פערציג און זיבעציג סענטימעטער און זיין וואג איז צווישן א האלבן קילא ביז פיר און א האלב קילא. די קערפער פון די טכוירן איז פארלענגערט, זייערע פיס זענען קורץ און היפש מוסקלדיג, און זייערע פאדערשטע נעגל זענען לאנג.
טראצדעם וואס זייער פעלץ פארב וועלכער כאראקטעריזירט זיי איז שווארץ און ווייס, עס איז נישט קיין זעלטענע דערשיינונג זיך צו באגעגענען מיט טכוירן וועלכע פארמאגן א ברוינעם אדער א גרויען פעלץ. אלע טכוירן ווערן געבוירן שוין מיט שטרייפן. עטליכע זגאלן פארמאגען א דיקן שטרייף לענגאויס זייער ריקן און וויידל, און אנדערע האבן צוויי דינע שטרייפן,און אויכעט עס איז פאראן אזעלכע וואס האבן פינטלעך אויף זייער קערפער, אדער געשטרייפענע פיס.

## אייגנשאפטן
די טכוירן זענען טעטיג ביינאכט, און אומעטום זיי זענען באוואוסט מיט זייערע באשיצונג-מיטל וועלכער באשטייט פון דריזן וועלכע לאזן ארויס א קלעפיגער פליסיגקייט, וואס מיט איר געפערליכן גערוך קען אוועקטרייבן אפילו בערן.
געווענליך די טכוירן וואוינען באזונדער ווען זיי פארמערן זיך נישט, אבער אפטמאל עס מאכט זיך אז זיי זאמלען זיך צוזאם, הויפטזעכלעך אין דעם ווינטער און אין קאלטע לענדער, כדי צו האלטן זייערע בשותפות'דיגער נארע ווארעם.
דורכ'ן טאג געפינען זיי זיך אין דער נארע, וועלכע זיי גראבן אויס מיט דער הילף פון זייערע שארפע נעגל.

## שפייזונג
די טכוירן שפייזן זיך פון אלע ערליי עסנווארג אבער אממערסטנס האבן זיי ליב פלייש. זיי עסן אינסעקטן, שלאנגען, יאשטשעריצעס, זשאבעס, פויגלען, אייער און אויכעט וועגאנע זאכן.

קאַטעגאָריע:חיות
קאַטעגאָריע:זויגערס
ארכיפעלאג

אן **אַרכיפּעלאַג‎** איז א קייט פון אינזלען. רוב ארכיפעלאגן זענען אינמיטן די אקעאנען, אבער א טייל זענען נאנט צו א יבשה, למשל די 700 אינזלען לעבן סקאטלאנד.

יאפאן, ניי זילאנד און קובא זענען לענדער וואס זענען אינגאנצן ארכיפעלאגן.

## באקאנטע ארכיפעלאגן 
### אייראפע 
* אזארן
* באלעארישע אינזלען
* בריטישע אינזלען
* פארא אינזלען
* קאנארישע אינזלען
* שעטלאנד אינזלען

### אזיע 
* אינדאנעזיע
* אנדאמאן אינזלען
* יאפאן
* מאלדיוון
* פיליפינען

### אמעריקע 
* באהאמאס
* גאלאפאגאס אינזלען
* האוואי

### אפריקע 
* זאנזיבאר
* סיישעל
* קאמארא אינזלען
* קאפווערדישע אינזלען

### אקעאניע 
*טאנגא
*ניו זילאנד
*פידזשי
*סאלאמאן אינזלען

### פאלוס געגנטן 
* דרום דזשארדזשיע און די דרום סענדוויטש אינזלען
* נאוואיע זעמליע 
* נאוואסיבירסק אינזלען
* סעוועראניע זעמליע
* פאלקלאנד אינזלען
* פראנץ-יאזעף לאנד
* שפיצבערגן

קאַטעגאָריע:אינדזלען
קלונימוס קלמיש שפירא

הר"ר **קלונימוס קלמיש שפירא** (י"ט אייר ה'תרמ"ט - ד' מרחשון ה'תש"ד)  איז געווען רב אין פיאסעצנע, פוילן, א רבי פון חסידים, און א באוואוסטער מחנך.

## ביאגראפיע
הרב שפירא איז געבוירן אין יאר תרמ"ט אין גראדזשיסק אין קאנגרעס פוילן, א בן זקונים צו זיין פאטער הר"ר אלימלך שפירא (דער גראדזשיסקער רבי) און זיין מוטער חנה ברכה שטערנפעלד (א טאכטער פון דעם כענטשינער רבי'ן). מ'האט אים געגעבן א נאמען "קלונמוס קלמיש" נאך זיין עלטער-זיידן (דעם מאור ושמש). צו דריי יאר אלט איז ער פאר'יתום'ט געווארן פון זיין פאטער. א טייל פון זיין פאטער'ס חסידים האבן ממשיך געווען צו פארן קיין  גראדזשיסק צו קלונימוס קלמיש (און זיין  יונגערן ברודער ישעיה). אין ה'תרס"ה האט ער חתונה געהאט מיט חיה רחל האפשטיין, די טאכטער פון זיין נעפע דעם קאזשניצער רבי'ן. אין ה'תרס"ט האט ער באקומען היתר הוראה און אין יאר ה'תרע"ג האט מען אים  אויפגענומען אלס אב"ד אין פיאסעצנע, א קליין שטעטל דרום פון ווארשע. אין ה'תרפ"ג האט ער מייסד געווען די "דעת משה" ישיבה, אין ווארשע, וואו ער האט געדינט אלס ראש ישיבה. אין דער זעלבער צייט האט ער געפירט זיין רביסטעווע אין פיאסעצנע. 
 
ווען דער צווייטער  וועלט קריג האט אויסגעבראכן, איז הרב שפירא געווען פארכאפט אין ווארשע וואס איז געווען ארומגענומען פון די דייטשן. זיינע זון, שנור און  מומע זענען געהרגעט געווארן פון דעם באמארדירן, און נישט לאנג נאך דעם וואס די דייטשן האבן איינגענומען פוילן איז זיין מאמע נפטר געווארן. טראץ זיין פערזענלעכן פארלוסט, און נישט רעכענענדיג מיט די אלגעמיינע צרות, האט הרב שפירא זיך אפגעזאגט פון די פארשידענע הצלה נארייען וואס מ'האט געוואנדן צו אים, און ער האט ליבערשט געבליבן מיט זיינע חסידים אין דער ווארשעווער געטא ביז צום סוף. 
## א רבי פון חסידים
נאך יעדן שבת און יו"ט האט דער רבי פארשריבן די תורות וואס  ער האט געזאגט ביים טיש. די תורות פלעג ער שיקן צו זיין חסיד ר' אברהם ראדזינער וואס האט זיי איבערגעשריבן אין זיין שיינעם כתב. אין תרפ"ט האט ער שוין געהאט צען בענדער פון דברי תורה, אבער דער רבי האט אים געהייסן פארברענען אלץ. נאכער האט ער ווייטער איבערגעשריבן דעם רבי'נס תורות. ווען די מלחמה האט אויסגעבראכן האט  ער געהאט מער ווי 2000 בלעטער פון תורה. ר' אברהם האט זיי מיטגענומען ווען מען האט אים געפירט קיין אוישוויץ, און רוב פון זיי זענען געווארן פארניכטעט. נאך דער מלחמה האט זיין זון ר' נתנאל ראדזינער  געטראפן א קליינעם טייל פון איבערגעבליבענע בלעטער, וואס איז דערשינען אין תשנ"ה מיט'ן נאמען "דרך המלך".

## זיינע ספרים
*צו וזרוז
*מבוא השערים
*חובת התלמידים
*הכשרת אברכים
*אש קודש
*דרך המלך
*בני מחשבה טובה

## וועבלינקען
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פוילישע אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:רבנים אומגעקומען אין חורבן אייראפע
קאטעגאריע:קדושים
טאאיזם

**טאַאָיזם** איז א כינעזישע פילאסאפיע און רעליגיע. דאס ווארט 道 טאַא איז טייטש "וועג".

די פילאסאפישע יסודות פון טאאיזם זענען געגרינדעט אויף די לערעס פון לאא צי און די שריפטן פון זשואנגזי.

טאאיזם טוט באטאנען די "דריי אוצרות": רחמנות, מאסיקייט און עניוות.

במשך די יארהונדערטן האט טאאיזם געהאט א שטארקע השפעה אויף כינעזישער קולטור. אויך האט טאאיזם געהאט א השפעה אויף דער קולטור פון שכנותדיקע לענדער.

נאך לאא צי און זשואנגזי האט די ליטעראטור פון טאאיזם אנגעהויבן צו וואקסן.

קאַטעגאָריע:רעליגיע
קאַטעגאָריע:פילאסאפיע
קאַטעגאָריע:כינע
עיִן תחת עיִן

**עיִן תחת עיִן** אדער **מידה כנגד מידה** איז אַ באַגריף פֿון דער תּורה און אין ייִדישע טעאָלאָגיִע, װאָס באַדײַט אַז אַלץ האָט זײַן שטראָף און פֿאַרגעלטונג אַנדערשט װי אין קריסטנטום.

קאַטעגאָריע:תורה
קאַטעגאָריע:געזעץ
כ"א אדר א'

די טעג ווען כ"א אדר א' קען געפאלן:

## געשעענישן
## געבוירן 
*ה'תקס"ו - רב משה שיק, מהר"ם שיק
*  ה'תרפ"ט - הרב מרדכי אליהו, רב און פוסק, ספרדישער הויפט רב פון ישראל

## יארצייטן 
*  ה'תקמ"ז (שנה פשוטה) - רבי אלימלך פון ליזענסק, מחבר פונעם "נועם אלימלך" (געב' ה'תע"ז)
*  ה'תרנ"ו (שנה פשוטה) - הרב יצחק אלחנן ספעקטאר (געב' ה'תקע"ז)
* ה'תרצ"ה - רבי אריה לייביש האלבערשטאם, רב אין גריבאוו און צאנז (געב' ה'תרי"ב)
*ה'תשל"ח  - הרב שלמה יוסף זעווין, גרינדער און רעדאקטאר פון דער תלמודישער ענציקלאפעדיע (געב' ה'תרמ"ו)

## זעט אויך 
* כ"א אדר

קאַטעגאָריע:אדר
ב' אדר א'

## געשעענישן
## געבוירן
*  ה'תש"ד (שנה פשוטה) - ראנאלד לאודער, יידיש-אמעריקאנער ביזנעסמאן

## יארצייטן 
* ה'תקס"ב - רבי יום טוב אלגזי, מחבר פון "שמחת יום טוב"
* ה'תקע"ג - רבי אהרן אריה לייב פון פרעמישלאן, דער טאטע פון ר' מאיר'ל פרעמישלאנער (געב' ה'ת"ק)
* ה'תש"א (שנה פשוטה) - הרב יעקב יחזקיהו גרינוואלד רב אין פאפא
* ה'תשכ"ד (שנה פשוטה) - רבי אברהם קאלמאנאוויטש, ראש ישיבה פון דער מירער ישיבה, ברוקלין
* ה'תשל"ז (שנה פשוטה) - רבי ישראל אלטער פון גער, דער "בית ישראל" (געב' ה'תרנ"ה)
* ה'תשל"ט (שנה פשוטה) - רבי משה  שוואב, משגיח אין  דער גייטסהעדער ישיבה, ענגלאנד
* ה'תשמ"א - רבי יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק פון בריסק-ירושלים

## זעט אויך 
* ב' אדר
* ב' אדר ב'

קאַטעגאָריע:אדר
ג' אדר א'

## געשעענישן
*תרצ"ב – הרב יוסף בא-גד ראש ישיבת נחלים

## יארצייטן 
*ה'תרס"ה (אדר א')  – הרב אליהו דוד ראבינאוויטש-תאומים, רב פון פאנאוועזש

קאַטעגאָריע:אדר
ה' אדר א'

## געשעענישן
## יארצייטן 
* ה'תרל"ה -  רבי אברהם לאנדא פון טשעכאנאוו

## זעט אויך 
* ה' אדר
כ"ט אדר א'

**יום כיפור קטן** (אחוץ ווען דער טאג איז שבת—אין דעם פאל זאגט מען יום כיפור קטן דעם פריערדיקן דאנערשטיג)

די טעג ווען כ"ט אדר א' קען געפאלן (נאר אין אן עיבור־יאר):

## געשעענישן
*  ה'תשס"ו (שנה פשוטה) -  א ליקוי חמה (גאנץ אין בראזיל און טערקיי)

## געבוירן
*ה'תקנ"ח ー רבי יעקב עטלינגער, רב אין אלטאנע און מחבר פון ״ערוך לנר״ און נאך ספרים
## יארצייטן 
*  ה'תרכ"ו (שנה פשוטה) ー רבי שלמה הכהן ראבינאוויטש, ראדאמסקער רבי און מחבר פון ספר 'תפארת שלמה', (געב' ה'תקס"א)
* ה'תרמ"ז (שנה פשוטה) ー רבי חיים שמואל בירנבוים פון דובנא, דער "מעשה חושב"
*  ה'תשמ"ו ー הרב יעקב קאמינעצקי, ראש ישיבה פון "תורה ודעת" אין ניו יארק פאראייניגטע שטאטן (געב' ה'תרנ"א)

## זעט אויך 
* כ"ט אדר

קאַטעגאָריע:אדר
ליסטע פון לענדער אין אזיע

אין אזיע זענען דא 48 לענדער - עטלעכער לענדער געהערן אין מער ווי איין ראיאן:

1 שטחים פון רוסלאנד מערב פון די אוראל בערג זענען אין  אייראפע.

2 מערב טערקיי איז אין אייראפע.
*
קאַטעגאָריע:רשימות
באטידא דע קאקא

**באַטידאַ דע קאָקאָ** איז אַ בראַזיליִאַנישע משקה פֿון קאַשאַסאַ, װאָס איז אַ מין שנאַפּס, צוקער און קאָקאָס. באַטידאַ מײנט געשלאָגן אױף פארטוגעזיש, װײַל מע האַקט דעם קאָקאָס צוזאַמען מיט דער קאַשאַסאַ. 

קאטעגאריע:געטראנקען
דאנא אינטערנאשיאנאל

**דאַנאַ אינטערנאַשיאָנאַל** (העברעאיש: *דנה אינטרנשיונל*) איז דער טריבונע נאמען פון **שרון כהן**, אַן ישראלדיקע זינגערין. זי איז געבױרן געװארן אין תל אביב אלס א מאַן מיטן נאמען ירון כהן דעם 2טן פעברואר 1972 און שפעטער זיך געלאזט אפערירן צו ווערן א פרוי (אַ טראנסזשענדער). 

קאטעגאריע:פאפ זינגערס
קאטעגאריע:ישראלדיקע זינגערס
קאטעגאריע:אייראוויזיע געווינער
קאטעגאריע:אייראוויזיע באטייליקטערס
קאטעגאריע:יידישע להט"בן
קאטעגאריע:להט"בע זינגער
קאטעגאריע:טראנסזשענדערס
ריין (טייך)

ריין קאַניאן, שווייץ|קליין|250פיקס
דער **ריין** (; ; ; ; ; ; מערב פריזיש *Ryn*) איז איינער פון די לענגסטע און וויכטיגסטע טייכן אין אייראפע. זיין לענג איז 1230 ק"מ, און מער ווי 2000 קובישע מעטער וואסער גיסן ארויס יעדע סעקונדע. דער נאמען ריין שטאמט פון מיטל הויך דייטש: *רין*.

דער ריין און דער דוניי זענען אמאל געווען כמעט דער גאנצער נארדערנער גרענעץ פון דער רוימישער אימפעריע, און זייט יענע טעג איז דער ריין געווען א נייטיגער שיפיגער וואסערוועג פאר טראגן סחורה אין לאנד אריין.

דער ריין פלוסט פון גריזאן אין די מזרחדיקע שווייצער אלפן ביזן צפון ים בארטן אין האלאנד. ער איז דער צוועלפטער לענגסטער טייך אין אייראפע, און איז לאנג 1233 ק"מ.

## געאגראפיע 
### שווייץ 
דער הויפט פארט איז באזעל.

### דייטשלאנד און פראנקרייך 
### האלאנד 
 
## שטעט 
חשובע שטעט אויף די ברעגן פונעם ריין זענען: כור, שאַפֿהאוזן, באזעל (שווייץ), וואדוץ (ליכטנשטיין), שטראסבורג (צרפת), קאנסטאַנץ, קארלסרוע, שפייער, מאנהיים, לודוויגסהאַפֿן, ווארמז, מיינץ, וויסבאַדן, קאבלענץ, באן, קעלן, לעווערקוזן, דיסלדארף, קרעפֿעלד, דיסבורג (דייטשלאנד), ארנהעם און ראטערדאם (האלאנד).

## באן בריקן 
## בייטייכן
## קאנאלן 
## היסטאריע 
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:טייכן אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שווייץ
קאַטעגאָריע:עסטרייך
קאַטעגאָריע:דייטשלאנד
קאַטעגאָריע:האלאנד
רעננה

**רעננה** איז א שטאט אין צענטער דיסטריקט פון ישראל. צו מזרח געפינט זיך די שטאט כפר סבא און צו דרום־מערב הרצליה. רעננה האט געהאט א באפעלקערונג פון 71,686 אין 2016. רוב איינוואוינער זענען געבוירן אין ישראל, אבער ס׳איז פאראן א גרויסער טייל אימיגראנטן פון אמעריקע און אייראפע.

## מערקווירדיקע איינוואוינער 
* נפתלי בענעט, פאליטיקער, הויפט פון דער "ימינה" פארטיי, דער 13טער פרעמיער מיניסטער פון מדינת ישראל

## היסטאריע 
קאַטעגאָריע:שטעט אין ישראל
י"ח אדר א'

## געשעענישן
## יארצייטן 
* ה'תשל"ד (שנה פשוטה) - הרב יחזקאל לעווינשטיין, משגיח אין דער פאנאוועזשער ישיבה

## זעט אויך 
* י"ח אדר
אברהם דאנציג

רבי **אברהם דאנציג** (ה'תק"ח - ד' תשרי ה'תקפ"א) איז געווען דער מחבר פון די ספרים **חיי אדם** און **חכמת אדם**. 

## לעבענסגעשיכטע
ער איז געבוירן אין יאר תק"ח צו זיין פאטער הרב יחיאל מיכל אין דער שטאט דאנציג (היינט גדאנסק, פוילן). אין זיינע יונגערע יארן האט ער געלערנט ביי הרב יוסף ליבערמן. צו אכצן יאר איז ער אריבער צו לערנען ביי דעם נודע ביהודה. אין יענער תקופה האט ער אויך חתונה געהאט. נאך זיין חתונה האט ער געצויגן קיין ווילנא וואו ער האט פארדינט זיין פרנסה אלס א סוחר און ער איז געווען א נישט אפיציעלער רב. ט"ו כסלו תקס"ד איז ער שטארק פארוואונדיקט אין א פולווער אויפרייס; אזוי ווי ער איז ניצול געווארן מיט זיין לעבן האט ער אוועקגעשטעלט דעם  טאג אלס א יו"ט פאר זיך און זיינע יוצא חלציו. פון יאר תק"ע איז ער געווארן אויפגענומען אפיציעל אלס א דיין און מורה הוראה אין  ווילנא.

הרב אברהם דאנציג איז געווארן א מחותן מיט דער  משפחה פונעם  ווילנער גאון ווען  זיין זון רבי יצחק האט חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון  רבי יהודה לייב (דעם גאון'ס א זון).

ער איז נפטר געווארן ד' תשרי תקפ"א ביי דער עלטער פון דריי און זיבעציג. ס'איז דא א רמז פון דעם נאמען פון זיין עיקרדיקער ספר "חיי אדם" וואס האט גימטריא דריי און זיבעציג.

## זיינע ספרים
***חיי אדם** - א קיצור פון דינים אין שו"ע אורח חיים 
****נשמת אדם** - טיפע קלערונגען אין דעם חיי אדם.
***חכמת אדם** - א קיצור פון דינים אין שו"ע יורה דעה
****בינת אדם** - טיפע קלערונגען אין דעם חכמת אדם.
*זכרו תורת משה - א קיצור פון הלכות שבת
*מצות משה - קיצור ספר חרדים 
***שערי צדק** - א קיצור פון מצוות התלויות בארץ
***תולדות אדם** - א פירוש אויף דער הגדה של פסח
ער האט אויך געוואלט ארויסגעבן א  קיצור פון דיני ממונות מיטן נאמען **משפטי צדק** און א  קיצור פון דינים אין אבן העזר מיטן נאמען **בית הנשים**, אבער ער האט נישט געענדיקט די ספרים; וואס ער האט יא געשריבן פון די ספרים איז געדרוקט אין דעם **חכמת אדם**.

ער האט איבערגעלאזט כתבי ידות פון די חיבורים וואס ער האט געשריבן אויף איוב און משלי.

## דרויסנדיקע פארבינדונגען
*חכם בחכמתו - הערות בספר חכמת אדם - הרב בנימין זאב כהן, מהדורת שטעטין תרכ"ג, אתר בז"ך לבונה

קאטעגאריע:פוילישע רבנים
קאַטעגאָריע:אחרונים
דעזש

**דעזש** (; ; )  איז א שטאט אין זיבנבורגן, צפון-מערב רומעניע, 60 ק"מ צפון פון קלויזענבורג, אין קלוזש פראווינץ. זי געפינט זיך וואו דער סאָמעשול מיטש טייך טרעפט אן דעם סאָמעשול מארע טייך. די שטאט געפינט זיך ביי א וויכטיגן שניידוועג פון באנען און שאסייען וואס באהעפטן צו קלויזנבורג, באיא-מארע, סאטמאר, דעדא, ביסטריץ און וואטרא דארניי.

## היסטאריע
דעזש איז אן אלטע זאלץ גראבן שטאט געבויט אויף בערגישער ערד. די ערשטע דאקומענטן וואס דערמאנען די שטאט גייען צוריק ביז די יארן 1061 און 1214. שוין אין  רוימישע צייטן האט מען געפינען אין דעם ראיאן גרויסע זאפאסן פון זאלץ. די דעזש פעסטונג האט מען געבויט צווישן 1214 און 1235. 

פון 1876 ביז 1920 איז דעזש געווען די הויפטשטאט פון  סזאלנאק-דאבאקא פראווינץ; פון 1920 ביז 1940, די הויפטשטאט פון סאָמעש פראווינץ.

קאַטעגאָריע:שטעט אין רומעניע
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
טור

מרכז|קליין| ארבעה טורים דפוס ראשון
**ארבעה טורים** איז די פיר טורים, וואס מען רופט זיך אויך בקיצור דער **טור** דאס איז א חיבור וואס ברענגט צוזאמען פסקי הלכות וואס זענען נוהג בזמן הזה. דער מחבר פונעם טור איז געווען רבי יעקב בן אשר, דעם זון פונעם רא"ש; ער ווערט גערופן דער בעל הטורים (ה'ל - ה'ק"ג).

דער בית יוסף האט געשריבן אויף דעם זיין פירוש, און אויף די מהלך פון דעם ספר האט רבי יוסף קארו געבויעט דעם שלחן ערוך.

## שרייבן דעם טור
אזוי ווי רבי יעקב בן הרא"ש האט געזען אז ס'איז געווארן אסאך חילוקי דעות אין הלכה האט ער באשלאסן צו שרייבן א חיבור, און ער שרייבט אין זיין הקדמה: "יען כי ארכו לנו הימים בגלותנו ותשש כוחנו, ושמם לבנו, ורפו ידינו, ונשתבשו הסברות וגדלו המחלוקות ורבו הדעות ולא נשארה הלכה פסוקה שאין בה דעות שונות...".

ער האט פריער געמאכט א פארקירצונג פון די פסקים פון זיין פאטער, דער רא"ש וואס איז געדרוקט אין די גמרא'ס מיטן נאמען "קיצור פסקי הרא"ש". פון דעם האט ער אנגעהויבן שרייבן די טורים לויטן כלל וואס ער האט מקבל געווען פון זיין פאטער צו ברענגען מקורות פון ש"ס און ראיות, אויך ברענגט ער חילוקי דעות צווישן די פריערדיגע פוסקים.
ער האט געענדיגט שרייבן דעם טור אין יאר ק'.

דער טור איז געווען דאס צווייטע ספר אויף לשון קודש צו ווערן געדרוקט (אין יאר ה'רל"ה). 

## מקורות
זיינע מקורות נעמען ארום אלע ספרים פאר אים. ער דערמאנט די גאונים, און די ראשונים: רבינו חננאל, רבינו נסים, רבינו גרשום, רש"י די בעלי התוספות און נאך, פון די חכמי אשכנז: ראב"ן, ראבי"ה, מהר"ם ראטנבערג, און פון די חכמי ספרד דעם רי"ף, רמב"ם, רמב"ן. וואו ער איז מחולק מיט די ראשונים ברענגט ער די מסקנה פונעם רא"ש.

## תוכן פונעם טור
דער "טור"  (און אויך דער שולחן ערוך) איז צעטיילט אויף פיר חלקים:

# טור אורח חיים - דער סדר היום פון א מענטש, תפילות , שבת, יומטובים א.א.וו.
# טור יורה דעה - אויף הלכות איסור והיתר, ענלעך צום *תורת הבית* פונעם רשב"א.
# טור אבן העזר - אויף הלכות אישות, באזירט אויפן משנה תורה פון רמב"ם אין ספר נשים.
# טור חושן משפט - אויף הלכות ממונות ונזיקין, פארלאזט זיך אויפן *ספר התרומות*.

## דרוקסאגראפיע 
* רל"ה
* קושטא רנ"ב
* האנוואה, ש"ע
* ווארשע תרכ"א
* ארבעה טורים השלם, מכון שירת דבורה שעל ידי מכון ירושלים.
* ארבעה טורים השלם, מכון המאור ירושלים.

## נושאי כלים אויפן טור 
* בית חדש
* בית יוסף
* דרישה און פרישה
* דרכי משה, פונעם רמ"א
* הגהות פון רבי שמואל קוידינאווער, בעל תפארת שמואל אויפן רא"ש
* חידושי הגאון מהרל"ח
* חידושי הגהות פון רבי יוסף פון בראניווקע
* הגהות תוספות יו"ט אויף אבן העזר
* כנסת הגדולה פון רבי חיים בנבנישתי
* ספר הארוך פונעם ש"ך אויף טור יורה דעה ח"א

קאַטעגאָריע:הלכה ספרים
דעניס קוסיניטש

left|thumb|250px|דעניס קוסיניטש**דעניס קוסיניטש** איז א דעמאקראטישער קאנגרעסמאן פון אהאיא, און א צוויי מאל געוועזענער קאנדידאט פאר פרעזידענט פון די פאראייניקטע שטאטן.

ער ווערט פארעכנט אלס א ראדיקאלער ליבעראלער פארשוין.

קוסיניטש
טוקאן

שמאל|280px
די **טוקאנען** אדער **פעפער-פרעסערס** זענען א משפחה פון טראפישע פויגלען. די משפחה איז כולל פינף מינים און בערך פערציג זגאלן.

טוקאנען וואוינען אין טראפישע וועלדער אין צענטראל און דרום אמעריקע. זיי פליען נישט אין די קאלטע לענדער במשך די זומער חדשים.

א טוקאן האט א לאנגען שארפן שנאבל און קורצע פליגלען; ביי א טייל פון זיי איז דער שנאבל לענגער פונעם גוף. 

זיי עסן בעיקר פירות אבער זיי עסן אויך אינסעקטן, קליינע יאשטשערקעס און אייער פון אנדערע פויגלען.
 
א טוקאן מאכט זיין נעסט אין א לאך וואס ער טרעפט אין דעם שטאם פון א בוים.די נקבה לייגט 2-4 ווייסע אייער אויף א מאל.

א טוקאן קען לעבן ביז 50 יאר (נישט אזוי לאנג  אין געפענגעניש).

קאַטעגאָריע:פויגלען
לייקוואוד

**לייקוואוד** (אויך: **לייקוואָד**; סטאַנדאַרט ייִדיש: **לײקװוּד**) איז א שטאט אין אקעאן קאונטי, ניו זשערסי, פאראייניגטע שטאטן.

* עס וואוינען דארט 135,158 מענטשן (2020 צענזוס), און איז לויט באפעלקערונג דער פיפט גרעסטער שטאט אין ניו זשערסי. 

* לייקוואד איז איינע פון די אידישע געגנטן וואו עס וואוינען אסאך ארטאדאקסישע חרדישע יידן. האבנדיג די גרעסטע ישיבה - בית מדרש גבוה - אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, און פון די גרעסטע איבער דער וועלט.

* די חרדישע געמיינדע אין דער שטאט האבן זייער א גרויסן פאליטישן כח פון איבער 20,000 שטים בארעכטיגטע מענטשן אלס א שטים בלאק.

*אין יאר 2006 איז אויסגעוועלט געווארן א חרדישער איד מאיר ליכטענשטיין אלס דער בירגערמייסטער פון לייקוואוד.

* דער  בירגערמייסטער אין 2008 איז געווען רעי קאולס.
* אין 2011 האט מען אויסגעוועלט מנשה מילער בירגערמייסטער וועלכער האט געדינט אלס בירגערמייסטער ביז ינואר 2017 . נאך אים האט מען ווידערמאל אויסגעוועלט דעם דעמאקראטישען קאנדידאט רעי קאולס, וועלכער האט שוין געהאט דעם אמט ביז 2011 יאר.

* עס זענען דא ארום הונדערט בתי מדרשים, און צענדליגע מוסדות.
אין די לעצטע יארן די באפעלקערונג האט זיך פארגרעסערט און די שטאט האט זיך פארברייטערט, הונדערטער נייע הייזער זענען אויפגעשטעלט געווארן. אויכעט א סאך חסידישע יידן פון פארשידענע קרייזן האבן זיך באזעצט אין שטאט.

## באזוכן לײקוואוד
מען קען אנקומען קיין לייקוואד דורך דער גארדען סטעיט פארקוועי ארויסגאנג 98 קומענדיג פון צפון, און ארויסגאנג 91 קומענדיג פון דרום. אויך שניידט די יו עס 9 אדורך די לאקאלע גאסן פון לעיקוואד.

ניו זשערסי טרענסיט האט יעדן טאג בוסן פון ניו יארק ביי די פארט אטארעטי באס טערמינאל קיין לייקוואוד, און פון לייקוואוד ביי די בוס טערמינאל אדער ביי בןס סטאנציעס.

אויך זענען דא 2 חרדישע פירמעס וואס האבן עטליכע באסעס א טאג פון בארא פארק, פלעטבוש קיין לעיקוואד און צוריק (זיי האבן זיך שוין פאראייניגט אונטער איין בעה"ב אבער זיי רופען זיך נאך אויף די אלטע נעמען).

עס איז אויך דא א ווען וואס פארט עטליכע מאל א טאג קיין מאנסי עס ריפט זיך ראגשייר.

## אינטערסאנטע פלעצער אין לייקוואוד
* די אזערע
* בית מדרש גבוה
* אקעאן קאונטי פארק
* דאונטאון לייקוואד/קליפטאן עוועניו

קאטעגאריע:אידישע יישובים
קאַטעגאָריע:ניו זשערסי
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין די פאראייניגטע שטאטן
ניו דעלהי

קליין|ניו דעלהי
רעכטס|קליין|258x258פיקס|א ספּעקטאַקיאַלער איבערבליק פון די טאַבלו פון קאַרנאַטאַקאַ דיפּיקטינג מאַהאַמאַסטאַבהישעקאַ פון האר גאָממאַטעשוואַראַ, גייט פארביי דורך ראַדזשפּאַט בעשאַס די רעפובליק טאָג פּאַראַד-2005, אין ניו דעלי אויף יאנואר 26, 2005קליין|רעכטס|171x171פיקס|סטאַדיום**ניי דעלי** איז די הויפטשטאט פון אינדיע זייט 1911. זי געפינט זיך אין צפון אינדיע, מיט א באפעלקערונג פון 321,883 אין 2006.

קאַטעגאָריע:שטעט אין אינדיע
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אזיע
מענטשליכע אנטוויקלונג אינדעקס

**מענטשליכע אנטוויקלונג אינדעקס** (ענגליש: *Human Development Index*, אין קורצן: HDI) איז דער וועג צו שאצן די אנטוויקלונג שטאפל פון פארשידענע לענדער. די שטאפל וואס יעדע לאנד באקומט איז לויט די ארימקייט אדער רייכקייט, די קלוגשאפט און לעבנס ערווארטונג פונעם באטרעפענדן לאנד. לענדער ציען צו זיך אינוועסטארס דורכן צייגן זייער הויכע שטאפל אויף דער ליסטע.

דער אינדעקס איז געווען אנטוויקלט אין 1990 פון אמארטיא סען, מאהבוב אול האק און סיר ריטשארד זשאלי, צוזאמען מיט גוסטאוו ראניס פון יעל אוניווערסיטעט און לארד מעגנאד דעסיי פון דער לאנדאנער שולע פון עקאנאמיק.
## 2010  

 0.938 ()
 0.937 ()
 0.907 ( 17)
 0.902 ( 9)
 0.895 ()
 0.891 ( 13)
 0.890 ( 1)
 0.888 ( 4)
 0.885 ( 2)
 0.885 ( 12)
 0.884 ( 1)
 0.877 ( 14)
 0.874 ( 4)
 0.872 ( 6)

 0.872 ( 12)
 0.871 ( 4)
 0.869 ( 14)
 0.867 ( 1)
 0.866 ( 3)
 0.863 ( 5)
 0.862 ( 3)
 0.855 ( 3)
 0.854 ( 5)
 0.852 ( 13)
 0.851 ( 11)
 0.849 ( 5)
 0.846 ( 5)
 0.841 ( 8)

 0.828 ()
 0.824 ( 2)
 0.818 ( 11)
 0.815 ( 3)
 0.815 ( 5)
 0.812 ( 6)
 0.810 ( 3)
 0.805 ( 7)
 0.805 ( 7)
 0.803 ( 5)
 0.801 ()
 0.795 ( 6)
 0.795 ()
 0.788 ( 5)

קאַטעגאָריע:עקאנאמיק
קאַטעגאָריע:פאליטישע וויסנשאפט
קאַטעגאָריע:סטאטיסטיק
לאנדאנער שולע פון עקאנאמיק

קליין
**די לאנדאנער שולע פון עקאנאמיק און פאליטישע וויסנשאפט**, באוואוסט אלס **די לאנדאנער שולע פון עקאנאמיק** אדער **LSE** איז א קאלעגיע פון דער אוניווערסיטעט פון לאנדאן אין לאנדאן, ענגלאנד. זי איז געגרינדעט געווארן אין 1895, און אפיציעל געווארן א מיטגליד פון דער פעדעראלער אוניווערסיטעט אין 1900 אלס דער פאקולטעט פון עקאנאמיק, און האט אנגעפאנגען געבן דיפלאמאטן אין 1902. פלאצירט אויף דער הויטאן גאס אין וועסטמינסטער, לעבן אלדוויטש און די קעניגלעכע געריכטן פון יוסטיץ און טעמפל באר, זי שילדערט זיך אלס ''"דער וועלט'ס אנפירערדיגע סאציאל וויסנשאפט אינסטיטוציע פאר לערנען און פארשונג"''. LSE האט אויך דעם מערסטן אינטערנאציאנאלן קערפער פון סטודענטן פון יעדן אוניווערסיטעט אין דער וועלט היינט.

## היסטאריע 
## וועבלינקען 
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אוניווערסיטעטן
קאַטעגאָריע:לאנדאן
מירענדע ווארענונג

**מירענדע ווארענונג** (ענגליש: **Miranda warning**), איז א ווארענונג וואס ווערט געגעבן בשעת מען ארעסטירט איינעם אין אמעריקא. לויטן אמעריקאנער געזעץ זינט 1966 מוז מען דאס איינמעלדן פארן ארעסטירטן איידער מען פרעגט אים אויס סיי וועלכע פראגעס בנוגע זייער עבירה, כדי ער זאל זיין באווואוסטזיניג צו זייערע רעכט פון שווייגן און נישט זיך אליינס באשולדיגן.

דער מירענדע ווארענונג ווערט גענוצט בלויז אין אמעריקא, אין אנדערע לענדר באנוצט מען זיך מיט אנדערע מיטלען צו לאזן וויסן דעם ארעסטירטן וועגן זיינע זכותים.

## דער נוסח פון דער ווארענונג
דער ווארענונג מוז נישט געגעבן ווערן ביי יעדן ארעסט, נאר בלויז ווען מען פארשט אים אויס אויף עפעס וואס ער האט געטון. דאס הייסט אז ביי אן ארעסט וואס מען פארשט נישט אויס דעם ארעסטירטן מוז מען עס נישט זאגן.

דאז איז דער נוסח:

You have the right to remain silent. Anything you say can and will be used against you in a court of law. You have the right to have an attorney present during questioning. If you cannot afford an attorney, one will be appointed for you.

אין אידיש:
דו האסט די רעכט זיך צו האלטן שטיל. יעדע זאך וואס דו זאגסט קען ווערן גענוצט קעגן דיר אינעם געריכט. דו האסט די רעכט צו האבן א לויערס אנוועזנהייט בעת'ן דיך אויספארשן. אויב דו קענסט זיך נישט ערלויבן קיין אדוואקאט, וועט מען דיר דאס צושטעלן.

מען מוז עס נישט זאגן גענוי מיט דעם לשון, אבער די פאליציי מוזן זיכער מאכן אז דער ארעסטירטער פארשטייט זיינע רעכט.

## ערנעסטא מירענדע
קליין|150px|ערנעסטא מירענדע בעת'ן ארעסט
**ערנעסטא מירענדע** (ענגליש: Ernesto Miranda) איז ארעסטירט געווארן אום 1963 אין אריזאנע אויף א צאל עבירות בקשר צו קינדכאפונג. מירענדע האט נישט געוואוסט זיינע רעכט זיך צו האלטן שטיל און זיך זעלבסט-באשולדיגן. נאך א קורצער אויספארשונג האט ער מודה געווען אויף די עבירות. מירענדע איז געווארן באשולדיגט אין געריכט אויפן סמך פון זיין מודה זיין.

אין יאר 1966 האט אבער מירענדע אפעלירט דעם אורטייל אין סופרים קאורט פון אמעריקא. דער סופרים קאורט האט אויסגענוצט דעם געלעגנהייט צו קלארשטעלן איינמאל פאר אלעמאל דאס וויכטיגקייט פון ערלויבן פאר ארעסטירטע זיך צו האלטן שטיל, אין איינקלאנג מיטן פיפטן אמענדאט אינעם אמעריקאנער קאנסטיטוציע, און דער סופרים קאורט האט אים ריינגעוואשן פון די פריערדיגע קלאגע, און פונדאסניי אנגעהויבן א פרישע סעסיע וואס ער איז פונדאסניי באשולדיגט געווארן מיט פרישע קלאגעס דורך אנדערע עדות, און נישט דורך זיין הודאה. ער האט דאן באקומען 11 יאר טורמע.

אום 1972 איז ער באפרייט געווארן, און זיך דאן באשעפטיגט מיטן פאבליצירן די "מירענדע רעכט" פארן פאבליקום. אבער איז ווידער ארעסטירט געווארן פארן באזיסן אומלעגאלע וואפן, און דערמיט צעשטערט די תנאים פון זיין פריערדיגע באפרייאונג, ער איז ארעסטירט געווארן אויף נאך א יאר, און נאך זיין באפרייאונג האט ער זיך צעאמפערט מיט איינעם וואס יענער האט אים דערשטאכן צום טויט. און קאמיש איז געווען אז יענער האט זיך באנוצט מיט די מירענדע שווייגעניש רעכט וואס זענען אים פארגעליינט געווארן בעת זיין ארעסט, און באפרייט געווארן.

קאַטעגאָריע:געזעץ
וויסנשאפט מוזיי

דער** וויסנשאפט מוזיי ** אין דער אויסשטעלונג גאס, דרום קענזינגטאן, אין לאנדאן, ענגלאנד, איז א טייל פון דער נאציאנאלער מוזיי פאר וויסנשאפט און אינדוסטריע. דער מוזיי איז פון די הויפט טוריסטן אטראקציעס אין לאנדאן.

## אנפאנג 
דער מוזיי איז געגרינדעט אין יאר 1857 דורך בענעט וואודקראפט פון דער זאמלונג פון דער *קעניגלעכער חברה פון קונסט* און פון איבעריגע זאכן פון דער גרויסער אויסשטעלונג. דער מוזיי איז געווען ארגינעל א טייל פון דעם *דרום קענזינגטאן מוזיי*. אין 1893 האט מען ממנה געווען א באזונדערן דירעקטאר פון די וויסנשאפט זאמלונגעאן. אין 1899 האט די מלכה וויקטאריע, בשעת'ן לייגן די אבן הפינה פון די נייע בנינים פון דעם מוזיי, געהייסן ענדערן דעם נאמען פון דעם מוזיי אויף *וויקטאריע און אלבערט מוזיי*. אין 1909 האט מען אפיציעל צעטיילט די וויסנשאפט זאמלונגען מיטן נאמען **וויסנשאפט מוזיי**.

[ממוזער|200px|לינקס|[דזשארדזש סטיוונסאן|סטיוונסאנ'ס "ראקעט"]]
[ממוזער|200px| לינקס |ווידערמאכן פון [DNA מאדעל געבויט דורך פראנסיס קריק און זשיימס וואטסאן אין 1953.]]

## זאמלונגען 
דער מוזיי האלט א זאַמלונג פון מער ווי 300,00 איינסן, כולל באַוואוסטע איינסן ווי סטעפענסאן'ס ראקעט, פאפינג בילי, דער ערשטער דזשעט מאטאר, דאס ווידערמאכן פון DNA דורך פראנסיס קריק און זשיימס וואטסאן, פֿריאיקע דאמפֿמאטארן, א פֿונקציאנירנדיקע דוגמא פון דעם דיפערענץ מאטאר פון טשארלס באבעדזש. דער מוזיי האט אויך הונדערטע אינטעראקטיווע אויסשטעלן. דאס אריינגיין אין דעם מוזיי איז בחינם זייט דעם ערשטן דעצעמבער 2001.

## גאלעריעס 
דער מוזיי האט עטלעכע גאלעריעס, טייל פון זיי פערמאנענט, טייל צייטווייליג.

### ענערגיע: דער מזרח זאל 
### אוניווערס רוים 
### שאפן די מאדערנע וועלט 
### פליען 
## ארט 
## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
* מוזיי וועב ארט
* וועב ארט פון דעם נאציאנאלן מוזיי פון וויסנשאפט און אינדוסטריע 
* צענטער
* אינזשעניוס פראיעקט
* שאפן די מאדערנע וועלט

קאַטעגאָריע:מוזייען אין לאנדאן
אלגאריטם

אן **אַלגאָריטם** איז א ריי פֿון אנווייזונגען וואס שאפן א מעטאדישע פראצעס צו רעכענען עטלעכע ענדלעכע פונקציעס טריט ביי טריט אויף צו אויסלייזן פראבלעמען אין מאטעמאטיק, קאמפיוטעריי, לינגוויסטיק א.ד.ג. אלגאריטם איז גלייך ווי א לעקעך־רעצעפט וואס גיבט אונטעריכטן טריט ביי טריט.

אן אלגאריטם מוז ענדיגן נאך א געוויסער צאל טריט און ארויסגעבן די געזוכטע רעזולטאט.

יעדע קאמפיוטער פראגראם איז אן אלגאריטם וואס גיבט אונטעריכטן דער קאמפיוטער וואס צו פראצעסן.

ס'איז שווער צו פארמאליזירן גענוי וואס הייסט אן אלגאריטם. איינער פון די וואס האבן געארבעט אויף דעם פראבלעם איז געווען עלן טיורינג, וואס האט דערפינדן דעם באגריף פון א טיורינג מאשין וואס קען אויסרעכנענען אלע אלגאריטמען.

דאס ווארט "אלגאריטם" איז גענומען פונעם נאמען פונעם פערסישן מאטעמאטיקער און פארשער פון אלגעברע, "אבו אבדולאה מוכאמאד איבן מוסא אל־כוואריזמי" וואס האט געלעבט אינעם 9טן יארהונדערט; זיין ארבעט איז געבויט געווארן אויף דער פריערדיקער ארבעט פונעם 7טן־יארהונדערט אינדישן מאטעמאטיקער בראהמאגופטא. ארגינעל האט דאס ווארט אלגאריטם באדייט נאר די כללים פון אריטמעטיק מיט אינדיש־אראבישע ציפערן. שפעטער האט מען אנגעהויבן ניצן דאס ווארט אלגאריטם פאר אלע ספעציפישע פראצעדורן פאר לייזן פראבלעמען.

יעדע פעלד פון וויסנשאפט האט זיינע אייגענע פראבלעמען און דארף עפעקטיווע אלגאריטמען. פראבעלמען וואס האבן א שייכות מיט אנאנד ווערן אפט שטודירט צוזאמען. ביישפיל קלאסן פון פראבלעמען זענען זוך אלגאריטמען, סארטירן אלגאריטמען, צונויפגיסן אלגאריטמען, נומערישע אלגאריטמען, גראפן אלגאריטמען, שנירל אלגאריטמען, קאמבינאטארישע אלגאריטמען, קריפטאגראפיע און פארזער טעכניקן.

קאַטעגאָריע:מאטעמאטיק
קאַטעגאָריע:קאמפיוטער וויסנשאפט
קאַטעגאָריע:לאגיק