open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
מיכאל פירירא די ליאון

**מיכאל פירירא די ליאון** איז געווען א גרויסער רייכער מאן, א דאקטער און פון די ראשי קהילה פון דער שטאט ליווארנא, איטאליע, אין די יארן תק"ל — תק"ס.

דער חיד"א האט זיך באקאנט מיט איהם נאך ביי זיין ערשטער נסיעה קיין ליווארנא, ער האט אסאך געהאלפן דעם חיד"א, ער האט איהם באצאהלט צו דרוקן זיין ספר ברכי יוסף, דער חיד"א איז איינגעשטאנען ביי איהם אין הויז, און זיינע קינדער האבן געלערענט תורה ביים חיד"א.

דער חיד"א שרייבט דערוועגן אין זיין ספר מעגל טוב, והשם יתברך נתנני לחן בעיני הגביר החכם המשכיל איש חסד סיר מיכאל פירירא די ליאון. אויך זיינע קינדער גבריאל די ליאון און יעקב די ליאון האבן געגעבן פארן חיד"א אסאך געלט ווי עס שטייט סוף פון זיינע ספרים ברכי יוסף און מחזיק ברכה.

ווען דער חיד"א איז פארטיג געווארן מיט זאמלען געלט פאר די ארץ ישראל אידן, איז ער ווייטער איינגעשטאנען ביים דעם עושר מיכאל, דער חיד"א שרייבט: ,הגביר המשכיל המהולל והמשובח סיר מיכאל פירירא די ליאון, איך האב געוואוינט ביי איהם פופצן חדשים, הפליא לעשות עמדי חסדים גדולים, כבוד גדול יתר מאד, הוא וכל בני ביתו (מעגל טוב עמוד 41). אויך שרייבט ער אמאל "נתעלסתי באהבים עם ידיד ואהובי אחי ורעי אנשי חסדי סי' גבריאל וסיר יעקב פירירא והיינו כל הלילה מתענגים (מעגל טוב עמוד 177).. 

ווי מען זעהט און אסאך ספרים פונעם חיד"א איז ער געווען א גרויסער שטוף פארוואס דער חיד"א איז געווען באקוועם צו בלייבן אין ליווארנא און איז נישט צוריק געפארן קיין ארץ ישראל, דער חיד"א שרייבט אין זיין ספר צפורן שמיר, סי י"ב,  סדר שנהגתי בהקפול שמחת התורה בישיבת מעלת הישיש המשכיל הרופא המובהק הגביר נשא ורם איש חסד כמה"ר מיכל פירירא די ליאון ובניו הגבירים עושי חסד המשכיל כמה"ר גבריאל, והנחמד כמה"ר יעקב".

דער עושר האט אויפגעשטעלט א ישיבה ווי דער חיד"א האט דארט געלערנט אסאך.

## רעפערענץ
קאַטעגאָריע:דאקטוירים
קאַטעגאָריע:פילאנטראפן
קאַטעגאָריע:יידן פון איטאליע
אליעזר חי שאלתיאל ריקאנאטי

**אליעזר ריקאנאטי** איז געווען א רייכער מאן און א גרויסער תלמיד חכם אין דער שטאט ליווארנא אין איטאליע, אין די צייטן פון חיד"א אין די יארן תק"ל — תק"נ.

ער האט פארמאגט א ישיבה  און דער חיד"א איז דארט געווען, ער האט דארט געדאווענט.

דער חיד"א איז געווען נאענט צום דעם עושר און ווען ער איז געשטארבן אין יאר תק"נ דרייצן טעג אין אייר, האט איהם דער חיד"א מספיד געווען, דער הספד איז געדרוקט אין זיין ספר כסא דוד.

דער חיד"א האט מקדיש געווען דעם גאנצן ספר לכבוד דעם תלמיד חכם, ער שרייבט דארט אז די אלע דרשות פון דעם ספר האט ער געדרש'נט אין דער ישיבה פון רבי אליעזר חי שאלתיאל.
ריקאנאטי
ליכוד

קליין|
דער ליכוד פירער 1 מנחם בגין
ממוזער|דער ליכוד פירער 2 יצחק שמיר
ממוזער|דער ליכוד פירער 3 בנימין נתניהו
ממוזער|דער ליכוד פירער 4 אריאל שרון
**ליכוד** איז א פאליטישע פארטיי אין ישראל, וואס איז געגרינדעט געווארן אין יאר 1974, און איז געווען א פאראייניגונג פון עטליכע רעכטע פארטייען אין ישראל, איר ערשטע פירער איז געווען מנחם בעגין, און איז געלאפן יענע יאר פאר די וואלן. 

אין יאר 1977, האבן זיי געזיגט און דאס איז געווען דאס ערשטע מאל, וואס די רעכטע זענען געקומען צום מאכט אין ישראל.

נאך בעגין, איז דער פירער פון ליכוד געווען יצחק שמיר וואס איז געווען פרעמיער מיניסטער נאך בעגין.

בנימין נתניהו איז נאכדעם געווען פירער פון ליכוד און ווען ער האט פארלוירן די וואלן צו אהוד ברק אין יאר 1999 האט ער רעזיגנירט און אריק שרון האט אים איבערגענומען און דערנאך ווען אריק שרון האט געגרינדעט די קדימה פארטיי איז נתניהו צוריק געווארן דער אנפירער פון ליכוד.

זייער אגענדע איז א קאפיטאליסטישע, א פרייע מארק, און א נאציאנאליסטישע, וואס מיינט קעגן אפגעבן טעריטאריעס פאר די פאלעסטינער, און קעגן די היינטיקע געריכט אין ישראל וואס נעמט א שטעלונג, און א מיינונג אין יעדע אנגעלעגנהייט.

ביי די כנסת וואלן 2015 האט ליכוד באקומען די מערסטע שטימען און האט געוואונען 29 מאנדאטן אין כנסת.

## פירער פון ליכוד 
* מנחם בעגין, 1973 - 1983
* יצחק שמיר, 1983 - 1993
* בנימין נתניהו,   1999–1993 
* אריק שרון,   2005–1999
* בנימין נתניהו, זייט 2005

## אנדערע חשובע מיטגלידער פון ליכוד 
* אליעזר קולס
* משה פייגלין
* דוד לוי
* משה ארענס
* יהושע מצא

קאַטעגאָריע:פאליטישע פארטייען אין ישראל
שלום זכר

**שלום זכר** אדער **סעודת זכר** אדער **זכר** איז א מנהג ביי אשכנזים צו האבן א צוזאמענברענגען פרייטיג ביינאכט נאכדעם וואס א יינגל ווערט געבוירן.

עס איז דער מנהג צו טרינקען א לחיים פון ביר מיט נאהיט (ווייסע ארבעס) און "שלום-זכר באנדלעך"אדער וויין אדער בראנפען און נארמאל איז אויך אויסגלייגט קוכן מיט אנדערע נאשן. מענטשן זאגן א סימן צו עסן ארבעס ווייל עס שטייט אין בראשית (כ"ב, י"ז) "והרבה ארבה את זרעך ככוכבי השמים" און די ווארט "ארבה" איז ענדליך צו "ארבעס".

דעם טעם פארוואס מען מאכט א שלום זכור ווערט דערמאנט אין די ספרים איז כדי צו דערמאנען אז ווען דער זון ווערט געבוירן פארגעסט ער אלץ וואס ער האט געלערנט מיטן מלאך אונעם רחם פון דער מאמען. אבער געוויינליך איז עס גאנץ א פרייליכע צייט און מען ווינטשט אן מזל-טוב פאר דעם טאטן פונעם ניי-געבוירענעם.

נאך א טעם ווערט דערמאנט אז מען מאכט עס צוליב דער שמחה אז עס איז געבוירן א קינד, און עס גייט זיין א ברית פארן קינד, לויט דעם טעם איז פארשטענדליך פארוואס מען איז דאן פרייליך.

## מקורות
קאַטעגאָריע:מנהגים
קאַטעגאָריע:שבת
יינגל

מרכז|קליין| איינגל

א **ייִנגל** איז א קינד וואס איז א זכר. נאך דער בר מצוה רופט מען אים א בחור.

קאַטעגאָריע:משפחה
קאַטעגאָריע:מענטשן

nds-nl:Jong (geslacht)

zh-yue:男仔
פוטער

**פּוטער** איז א מילכיגער פראדוקט, פראדוצירט פון אויפגעשאלקעטן מילך ביז עס קאנצעטרירט בלויז די פעטנס פון דעם מילך. עס ווערט מיינסטנס געניצט צו שמירן אויף ברויט אדער פרעגלן געקעכצן, און אויך אין געבעקס.

מען מאכט פוטער מערסטנט פון מילך פון קי, אבער קען מאכן זי אויך פון מילך פון אנדערע כשר'ע בהמות ווי שאף און ציגן.

פוטער איז העל געל.

קאַטעגאָריע:מילכיקע פראדוקטן
פייער מויער

**פײַער־מױער** (ענגליש: **Firewall**) אין קאָמפּיוטערײַ, איז א סיסטעם צו פֿאַרמײַדן ניט געװוּנטשנע פֿאַרבינדונגען דורכן קאָמפּיוטער־נעצװערק װעלכע איז פֿאַרבונדן מיט א קאָמפּיוטער. די סיסטעם קען זײַן אױסגעפֿירט דורך ווײכװאַרג (א קאָמפּיוטער פּראָגראַם) אדער דורך האַרטװאַרג.

## Firewall פראגראמען 
left|thumb|250px|ווינדאז Firewall אין ווינדאז וויסטע
איינע פון די באקאנטע Firewall פראגראמען איז די Zone Alarm פראגראם.

ווינדאז XP איז די ערשטע אפערירן סיסטעם וועלכע מייקראסאפט האט אײַנגעבויט א-Firewall דערין. אין ווינדאז וויסטע האט מייקראסאפט אײַנגעבױט צוויי Firewall פראגראמען, די סטאנדארט Firewall פראגראם וועלכע איז שוין געווען פראדוצירט אין ווינדאז XP און א נייע פארגעשריטענע Firewall פראגראם אונטערן נאמען Windows Firewall with Advanced Security.

אין מאקאס X איז דער פייער-מויער אײַנגעבױט. מען שטעלט אים פון System preferences…|Security

קאַטעגאָריע:קאמפיוטעריי
שמואל סאלאנט

שמאל|קליין|250px|רבי שמואל סאלאנט

רבי **שמואל סאלאנט** (ב' שבט ה'תקע"ו - כ"ט אב ה'תרס"ט) איז געווען רב און אב"ד פון דער אשכנזישער קהילה אין ירושלים במשך 44 יאר.

## תולדות חייו
הרב סאלאנט איז געבוירן ב' שבט ה'תקע"ו אין דער שטאט קיידאן, ליטא, און איז געווארן באוואוסט אלס דער  'קיידאנער עילוי'. נאכהער האט ער געלערט אין סאלאנט ביי רב צבי ברוידא, און אין דער וואלאזשינער ישיבה. צו דרייצן יאר האט ער חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון רב אברהם שמעון טרויב. דער זיווג איז נישט געלונגען און זיי האבן זיך גע'גט נאך דריי יאר. הרב סאלאנט האט געווארט ביז זיין גרושה האט געטראפן א צווייטן זיווג, דערנאך האט ער געזוכט א שידוך פאר זיך אליין. ווען זיין פאטער איז געווען אין דער שטאט סאלאנט, האט צו אים געוואנדן דער ארטישע רב הרב יוסף זונדל סאלאנטער און געבעטן ר' שמואל אלס איידעם, האט זיין פאטער מסכים געווען. 

נאך דער פטירה פון הר"ר זונדל סאלאנט איז הרב שמואל באשטימט אלס רב פון ירושלים.

קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים
קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
נאהיט

קליין|250px|רעכטס: אייראפעישער מין, לינקס: בענגאלישער מין

**נאהיט** (אדער ווייסע **ארבעס** העבריש; **חומוס**) איז א מין קטניות פון דער משפחה Fabaceae. דער פרי האט א סאך פראטעין. ער איז פון די ערשטע ירקות וואס זענען געווארן קולטיווירט, און מ'האט געטראפן שיריים דערפון אינעם מיטל מזרח וואס זענען אלט עטלעכע טויזנטער יאר.

File:Cicer arietinum 003.JPG|
File:Chickpea pods.jpg
File:Cicer arietinum20100417 08.jpg

## יידישע מנהגים 
אשכנזישע יידן עסן נאהיט פרייטיג צונאכט, בפרט ביי א שלום זכר. ס'איז אויך א מנהג צו עסן נאהיט פורים.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:פלאנצן
קאַטעגאָריע:עסנווארג
גולני בריגאדע

קליין
די **גולני בריגאדע** איז א בריגאדע אין דער מיליטער פון מדינת ישראל וואס איז אויפגעשטעלט געווארן, ביי די אומאפהענגיקייט מלחמה, אין 1948, און איז געווען איינע פון די צוועלף בריגאדעס, וואס האבן זיך געשלאגן ביי אט דעם קריג.
אין די קומענדיקע יארן האט זי א טייל גענומען אין אלע מלחמות וואס ישראל האט געפירט קעגן אירע שכנים.

ביים אויפשטעלן איז איר ציל געווען, צו באשיצן די צפון טייל פון ישראל פון אן אטאקע, אבער זי האט טיילגענומען אינעם אייננעמען דעם נגב.
 
היינט איז גולני איינע פון די פינף פיסגייער בריגאדעס פון צה"ל, וואס איז נח"ל, גבעתי, כפיר, פאראשוטיסטן.

איינע פון די איינהייטן איז בארימט געווארן פאר אירע אויפטוען ביי דער צווייטער אינטיפאדע, אגוז.

קאַטעגאָריע:צה"ל
לאדזש

**לאָדזש**  (פויליש: *Łódź*) איז די דריטע גרעסטע שטאט אין פוילן, מיט א באפעלקערונג פון 742,000 מענטשן אין 2009. די שטאט געפינט זיך אין צענטער פון פוילן, דרום־מערב פון ווארשע, און איז די הויפטשטאט פון דעם לאדזשער ראיאן. אינעם 19טן יארהונדערט האט לאדזש זיך אנטוויקלט פון א קליין דארף צו א שטאט פון טעקסטיל פאבריקאציע, און מ'האט אים גערופן דעם "פוילישן מאנטשעסטער". איינער פון די פירנדיקע איניציאטארן אין דער טעקסטיל פאבריקאציע אין דער שטאט איז געווען ישראל פאזנאנסקי, וואס האט אויפגעשטעלט גרויסע פאבריקן מיט ארבעטער וואוינונגען ארום זיי.

אין יענער תקופה איז געווען דער שטאטס־רב דער באוואוסטער רב אליהו חיים מייזל.

פאר דער צווייטער וועלט מלחמה האט די יידישע געמיינדע אין לאדזש געציילט צווישן 225,000 און 233,000 נפשות, און איז געווען די צווייטע גרעסטע יידישע קהילה אין פוילן נאך ווארשע. די  קהילה האט געהאט א פארצווייגט יידיש חינוך נעצווערק, יידישע צייטונגען און א יידישן טעאטער. בשעת דער מלחמה האט מען פארשפארט די יידן אין דער לאדזשער געטא, וואס איז געווען די ערשטע געטא אין פוילן, און איינע פון די מערסטע באוואוסטע געטאס אין דער געשיכטע פון חורבן אייראפע.

אין דעם 'לאדזשער פנקס' האט דערשיינט א רשימה פון צענדליקע קהילות וואס האבן געהאט שולן און בתי מדרשים אין דער שטאט. צווישן די גרעסטע געמיינדעס זענען געווען די חסידותן פון גער, אלעקסאנדער, איזשביצע-ראדזין און חב"ד.

## היסטאריע 
לאדזש ווערט דערמאנט צום ערשטן מאל אום 1332. אום 1432 האט לאדזש באקומען די רעכטן פון א שטאט.

נאך דעם ווינער קאנגרעס אום 1815 איז לאדזש געווארן א טייל פון קאנגרעס פוילן.

## עקאנאמיע 
אין דעם 19טן יארהונדערט האט אנטוויקלט אין לאדזש די טעקסטיל אינדוסטריע צוליב די גוטע קוואליטעטן פונעם שטאטישן וואסער. צוליב דעם וואוקס פון דער אינדוסטריע, פלעג מען רופן לאדזש דעם "פוילישן מאנטשעסטער". פון א באפעלקערונג פון 13,000 אין 1840 איז לאדזש געוואקסן צו מער ווי 500,000 אין 1913. פאר דער ערשטער וועלט מלחמה איז לאדזש געווארן איינע פון די ענגסטע באפעלקערטע שטעט אין דער וועלט, מיט 13,280 איינוואוינער א קוואדראט ק"מ.
אין 1990 און 1991 איז די טעקסטיל אינדוסטריע שטארק אראפ, און היינט איז נישט געבליבן אין לאדזש קיין איין גרויסער טעקסטיל פירמע.

## טראנספארט 
## לאדזש אין פילמען 
א טייל פון פאוועל פאווליקאווסקי'ס פילם אידא האט מען געמאכט אין לאדזש.

## יידישע קהילה 
## צווילינג שטעט 
לאדזש האט די פאלגנדע צווילינג שטעט:

## זעט אויך 
* לאדזשער געטא

## רעפערענצן 
## וועבלינק 
* שולן אין לאדזש

קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
צבי הירש גרינוואלד

ר' **צבי הירש גרינוואלד** פון אפאטשנא, באקאנט אלס '''צבי הירש דישקא'ס''' איז געווען א קאצקער חסיד און דער שווער פון דעם צווייטן קאצקער רבי'ן.

ער איז געבוירן צו זיין פאטער דוב בער און זיין מוטער דישקא.

נאך זיין חתונה האט ער אנגעהויבן פארן צום חוזה פון לובלין. דאס ערשטע מאל וואס ער איז געווען אין לובלין האט דער חוזה געבעטן פונעם בארימטן סופר ר' משה פשעווארסקער צו שרייבן תפילין פאר ר' צבי הירש.

נאכדעם איז ער געווארן נאענט צו דער ייד הקדוש; נאך זיין פטירה איז ער געווארן א חסיד פונעם רבי'ן ר' בונים פון פרשיסחא און פונעם קאצקער רבי'ן.

זיין טאכטער חיה טויבע האט חתונה געהאט מיט ר' דוד, דעם קאצקער'ס זון, אין אלול תקפ"ז.

ער איז  נפטר געווארן ט"ז אלול תרי"ב (אור זרוע לצדיק).

קאַטעגאָריע:חסידים
קאַטעגאָריע:פוילישע יידן
אפאטשנא

**אפאטשנא** איז א שטאט אין צענטראל פוילן, היינט אין דער לאדזשער וואויוואדעשאפט. די באפעלקערונג איז 23,162 (2007). די שלעזיע - ווארשע באן פארט אדורך אפאטשנא.

אין יאר ת"ר איז דער ראש החסידים אין דער שטאט געווען ר' הערשל  דישקעס, א תלמיד פון דעם רבי ר' בונים און א קאצקער חסיד. אין שפעטערע יארן זענען די עיקר חסידים אין דער שטאט געווען גערער און סקערנעוויצער. פון תרט"ז איז הר"ר שמחה אלפוס געווען דער רב.

הרב יצחק מאיר פאדווא, דער ראספזשער רבי און אן איידעם  ביי הרב מאיר פון פרשיסחא, האט געוואוינט אין אפאטשנא.
 

 
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
גראז

קליין|250px|Setaria parviflora

**גראז** איז דער אלגעמיינער נאמען פאר אלע פלאנצן-זגאלן פון דער משפחה Graminae , אויך באקאנט ווי Poaceae. עס זיינען פלאנצן מיט לענגלעכע בלעטער און מיט זאנגען. די בלומען האבן ניט קיין קרוין-בלעטער און ווערן באשטויבט דורכן ווינט. עטלעכע זגאלן זיינען זייער וויכטיק פאר לאנדווירטשאפט ווי ווייץ און רייז וואס דערנערן געוויסע טיילן פון דער וועלט-באפעלקערונג.

די חכמה פון גראז ווערט אנגערופן אגראסטאלאגיע.

קאַטעגאָריע:פלאנצן משפחות
אפריקאס

דער **אפריקאס**  (*Prunus armeniaca*, "ארמענישער פֿלוים" אין לאטיין) איז א זגאל פון *Prunus*. באטאניקערס מיינען אז ער שטאמט פון כינע און צענטראל אזיע, אפשר אויך קארעע און יאפאן. 

אפריקאסן (אויך פערשקעס, קארשן און פֿלוימען) זענען שטיינפרוכט.

## באשרייבונג 
דער אפריקאס בוים איז קליין (8-12 מעטער); זיינע בלעטער זען אויס ווי א שפיציקן הארץ, ברייט 8 צ"מ. די בלומען  זענען ווייס אדער ראזעווע, מיט פינף קרוינבלעטלעך. די פרוכט האט איין זאמען אין א שטיין; איר קאליר איז געל אדער אראַנזש און כמעט האט נישט קיין האר, און איר דיאמעטער איז 2 צ"מ.

## פראדוקציע 
קליין|אפריקאסן ארויסגאב אין 2012

טערקיי איז דער הויפט פראדוצירער פון אפריקאסן, איראן דער צווייטער. אין ארמעניע וואקסן אפריקאסן אינעם  אררט טאל.

## אין דער קעך 
אפריקאסן קען מען עסן רוי אדער געקאכט. געטרוקענטע אפריקאסן האלטן זיך לאנג און זענען אויך געשמאק. מען מאכט אפריקאסן קאנסערוון וואס מען קען שמירן אויף ברויט אדער ניצן ביים קאכן.
## מעדיציניש 
אפריקאסן זענען גוט קעגן עצירות. אפילו דריי זענען גענוג.
## זעט אויך 
* רשימה:פרוכט

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:פרוכט
רשימה:פרוכט

א רשימה פון עסבארע פרוכט: 

קאטעגאריע: ציטרוס, העברעאיש:הדרים, ענגליש:Citrus 

קאטעגאריע: בערען - בעסען ? , העברעאיש:גרגרי יער, ענגליש:Berries (פרוכט וואס מען קען עסען גאנצערהייט, און אן דעם שטערונג פון קערנדלעך) 

קאטעגאריע: ניסלעך , העברעאיש:אגוזים, ענגליש:Nuts(פרוכט וואס ליגט אין א הארטע שאלעכטץ) 

## זעט אויך 
רשימה:גרינסן

## רעפרענצען 
## Other websites 
* The fruit book


פרוכט
10טן נאוועמבער

**10 נאוועמבער** איז דער 314טער טאג פון יאר (315טער טאג אין אן עיבור־יאר). אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 51 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1942 - צווייטע וועלט מלחמה: דייטשלאנד אינוואדירט ווישי פראנקרייך נאך דער הסכמה פון פראנצויזישן אדמיראל פראנסווא דארלאן צו א וואפֿן-שטילשטאנד מיט די אליאירטע אין צפון אפריקע.

## געבוירן 
* 1483 - מארטין לוטער, גרינדער פון פראטעסטאנטע קריסטנטום (געש' 1546)
* 1683 - געארג דער צווייטער פון גרויסבריטאניע (געש' 1760)

## געשטארבן 
* 1938 - מוסטאפא קעמאל אטאטורק, פאליטיקער און פירער פון טערקיי, האט אויפגעשטעלט די רעפובליק פון טערקיי און געווען איר ערשטער פרעזידענט (געב' 1881)
* 1982 - לעאניד ברעזשנעוו, הערשער פון סאוועטן פארבאנד (געב' 1906)

----
* 9טן נאוועמבער - 11טן נאוועמבער
* נאוועמבער

נאוועמבער 10
שעף פון גענעראל שטאב

250px|קליין
## שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל 
דער איצטיקער שעף פון גענעראל שטאב פון ישראל איז אייל זמיר.

ער איז דער 21סטער שעף פון מדינת ישראל, פון זינט דער גרינדונג פון די ישראל זיכערהייטס ארמיי,

## ליסטע פון שעפן פון גענעראל שטאב פון צה"ל
#יעקב דורי (1948–49)
#יגאל ידין (1949–52)
#מרדכי מקלף (1952–53)
#משה דיין (1953–58)
#חיים לאסקאוו (1958–61)
#צבי צור (1961–64)
#יצחק ראבין (1964–68)
#חיים בר-לב (1968–72)
#דוד אלעזר (1972–74)
#מרדכי גור (1974–78)
#רפאל איתן (1978–83)
#משה לוי (1983–87)
#דן שומרון (1987–91)
#אהוד ברק (1991–95)
#אמנון ליפקין-שחק (1995–1998)
#שאול מופז (1998–2002)
#משה יעלון (2002–2005)
#דן חלוץ (2005–2007)
#גבי אשכנזי (2007–2011) — אין זיין צייט: ווארעמער ווינטער אפעראציע, געגאסענע בליי אפעראציע
#בעני גאנץ (2011–2014) — אין זיין צייט: עמוד ענן אפעראציע
#גדי אייזנקאט (2015–2019)
#אביב כוכבי (2019-2023)
#הערצי הלוי (2023-)

*
נביאים

**נביאים** איז דער נאמען פון דער צווייטער אפטיילונג פון תנ"ך, וואס איז כולל די געשיכטע פון עם ישראל אין ארץ ישראל ביז צום חורבן בית המקדש און די נבואות פון די נביאים. א נביא הייסט איינער וואס הערט און גיט  איבער דאס ווארט פונעם באשעפער. 

מען לייענט די הפטרה פון נביאים בציבור שבת, יום טוב און תעניתים נאך קריאת התורה.

לויטן רמב"ם, ווערן די ספרים פון תנ"ך צעטיילט אויף דריי דרגות פון קדושה וואס ווענדט זיך ווי אזוי מ'האט זיי געשריבן.  משה רבינו האט געשריבן די תורה על פי ד', די ספרים פון **נביאים** זענען געשריבן מיט נבואה, און די ספרים פון כתובים זענען געשריבן מיט רוח הקודש. 

די ספרים פון נביאים ווערן צעטיילט לויט זייער ענין:

* **נביאים ראשונים**, וואס איז כולל ספר יהושע, ספר שופטים, ספר שמואל  און ספר מלכים. די ספרים באשרייבן די היסטאריע.
* **נביאים אחרונים**, וואס איז כולל ספר ישעיה, ספר ירמיה, ספר יחזקאל און תרי עשר. די ספרים אנהאלטן די נבואות וואס האבן א צוועק אויך פאר די שפעטער דורות.  **תרי עשר** איז א ספר וואס איז כולל די נבואות פון די צוועלף נביאים: הושע, יואל, עמוס, עובדיה, יונה, מיכה, נחום, חבקוק, צפניה, חגי ,זכריה און מלאכי.

## די ספרים פון נביאים 
נביאים איז כולל אכט ספרים. די מסורה ווער האט זיי מחבר געווען שטייט אין דער גמרא (מסכת בבא בתרא יד-טו):

* ספר יהושע - רעדאקטירט פון יהושע בן נון.
* ספר שופטים - רעדאקטירט פון שמואל.
* ספר שמואל  - רעדאקטירט פון שמואל. היינטיקע צייטן איז מען נוהג צו טיילן דעם ספר לויט דער נוצרישע טיילונג אויף צוויי: שמואל א' און שמואל ב'.
* ספר מלכים - רעדאקטירט פונעם נביא ירמיהו. היינטיקע צייטן איז מען נוהג צו טיילן דעם ספר לויט דער נוצרישע טיילונג אויף צוויי: מלכים א' און מלכים ב'.
* ספר ישעיה  - רעדאקטירט פון חזקיה און זיינע חברים.
* ספר ירמיהו - רעדאקטירט פון ירמיהו.
* ספר יחזקאל - רעדאקטירט פון די אנשי כנסת הגדולה.
* תרי עשר - (צוועלף אויף אראמיש), איז א זאמלונג פון צוועלף נביאים וואס די אנשי כנסת הגדולה האבן מסדר געווען.
** הושע
** יואל
** עמוס
** עובדיה
** יונה
** מיכה
** נחום
** חבקוק
** צפניה
** חגי 
** זכריה
** מלאכי

ס'איז דא תרגום פון יונתן בן עוזיאל אויף נביאים.

*
באר

א **באַר** (אדער **באַרנע**) איז א  פרוכט פון א בוים פונעם מין *Pyrus*.  

דער באר איז קלאציפֿירט אין Maloideae, אן אונטערפאמיליע פון  Rosaceae. דער עפל (*Malus domestica*) וואס איז ענלעך אין בלומענסטרטקור, געהערט אויך  צו דער דאזיגער אונטערפאמיליע. אין ביידע פֿעלער איז די פרוכט צונויפגעשטעלט פון דער כלי פונעם בלומענשטענגל (וואס מען רופט דאס בלומען-בעכערל רערל) שטארק פארגרעסערט, ארומצאמענדיג אין זיין פלייש די פינף כראמסקישע קארפעלן וואס שטעלן צונויף דעם "יאדער" וואס איז באטאניש דער אמתער פרוכט. אנאנדער הויפט קרוב פונעם באר (און במילא פונעם עפל) איז דער קווינץ.

## בדיקת תולעים
דער **באַר** איז ראטזאם צו קאנטראלירן פאר'ן עסן צי ס'איז נישט ווערמיג (תולעים). געווענליך ווען ער איז פריש טרעפט זיך נישט אין אים קיין אינסעקטן (שרצים), אויב אבער מען זעט אויף אים פלעקן פון רויטע פינטלעך איז ראטזאם מען זאל גוט ארומוואשן דאס ארט וואו ס'געפינט זיך דער פלעק.

## מצוות התלויות בארץ
דער **באַר** איז פון די פרוכט וואס וואקסן אין א ברייטן פארנעם אין ארץ ישראל, און מען דארף מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות, שמיטה.

## שמיטה
דער דאטום וואס פאלט אויף דעם **באַר** די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש אייר פון דעם זיבעטן יאר ביז חודש תמוז פון דעם אכטן יאר. דער ראסע **ספדונה** און דער ראסע **קוסציה** געפינען זיך אויף דעם מארק א גאנץ יאר פון די פרידזשידערן, די נייע פרוכט קומען אויף דעם מארק אין חודש תמוז. דער ראסע '''ג'נטיל** איז א פריצייטיגער פרוכט און איז שוין אויף דעם מארק פון חודש אייר.
 
## ערלה
דער **באַר** געפינט זיך שוין אויף דעם מארק נאך אין זיינע ערשטע דריי יאר, דערפאר דארף מען קאנטראלירן און אויף פאסן פאר מען באנוצט זיך מיט זיי וועגן דעם פראבלעם פון ערלה.

## קאנזערווען
אין די פאבריקן ווערט פראדוצירט קאנזערווען קאמפאט פון **בארן''', די פראדוקציע באשטייט אין אלגעמיין פון אויס סארטירן, רייניגן, שיילן און שנײַדן אויף קלענערע שטיקלעך דעם באר. צו דעם פרוכט ווערט געווענלעך נאר צוגעגעבן וואסער  און צוקער און ווערט פארפאקט אין בלעכענע פושקעס. פון דעסט אונטוועגן איז ראטזאם (ווי ס'איז מעגליך) זיי צו עסן נאר מיט א פארלעסלעכן הכשר, אז ס'איז קאנטראלירט געווארן די אלע האלטבארע ארטיקלען מיט וואס דאס ווערט פארארבייט, ספעציעל אין ארץ ישראל וואו ס'איז פארהאן דער פראבלעם פון מצוות התלויות בארץ.

## געטריקענטע פרוכט
פאר דעם טריקענען דארף מען קאנטראלירן דעם **באר** פון ווערעם און אינסעקטן, און מען דארף אויספירן די מצוות התלויות בארץ. פאר מען גייט זיי עסן דארפן זיי געקאנטראלירט ווערן פון אינסעקטן, און אויך מיט וואס זיי זענען איינגעשמירט געווארן. 

## זעט אויך
* רשימה:פרוכט

## רעפערענצען
* *אנציקלופדיה לכשרות המזון*

קאטעגאריע:פרוכט
קאַטעגאָריע:פרוכט פון ארץ ישראל
גבי אשכנזי

[קליין|מרכז| גבריאל **גבי** אשכנזי דער ניינצנטער [שעף פון גענעראל שטאב אין צה"ל מאעכט מצוות כתיבת ספר תורה מיט הרב רפי פרץ און הרב יעקב ישראל איפרגן גריפן "הרנטגן"]]
**גבריאל** ״**גַבי״ אַשכּנזי** (געבוירן דעם 25סטן פעברואר 1954, כ"ב אדר א' ה'תשי"ד) איז דער אויסערן מיניסטער און א כנסת דעפוטאט פון דער חוסן לישראל פארטיי אין דער כחול לבן פֿראקציע. ער איז געווען דער ניינצנטער שעף פון גענעראל שטאב אין צה"ל, די ישראלדיקע ארמיי. ער איז געבוירן אין יאר 1954.

זונטאג י"ד שבט תשס"ט, נאך דער געגאסענע בליי אפעראציע, האט ער געדאווענט ביים כותל צו דאנקען דעם אייבערשטן פאר די נסים אין דער אפעראציע, און צו בעטן פאן באפרייען פונעם געפאנגענעם זעלנער גלעד שליט וואס כאמאס האבן אים געכאפט דעם 25טן יוני 2006.

אהוד ברק, וועלכע דינט אלס זיכערהייטס מיניסטער, האט נאך א סקאנדאל וואס האט אויפגערודערט ישראל, געמאלדן אז יואב גאלאנט, וועט איבערנעמען אשכנזי, ווען אשכנזיס טערמין וועט אפלויפן, אין פעברואר 2011.

יואב גאלאנט דער ערוויילטער שעף, איז נאך א סקאנדאל אויפגעזאגט געווארן, און אנהייב האט יאיר נווה אלטע קאמאנדיר פון צענטראל פראנט, געזאלט ווערן צייטווייליקע שעף, דערנאך איז בני גאנץ, אויסגעוועלט געווארן צו זיין נאכפאלגער פון אשכנזי.

## משפחה
ער איז חתונה געהאט מיט רונית (געבוירן קארני), וועמענס פאמיליע איז א וועטעראן פון כפר סבא, א ריעל עסטעיט פרוי, זיי האבן צוויי קינדער, זיי וואוינען אין כפר סבא.

## רעפערענצן
קאטעגאריע:שעפן פון גענעראל שטאב פון צה"ל
פארטיזאנער

[קליין|250px|סאָוועטישע פּאַרטיזאַנערס אין [בעלאַרוס 1943]]
אַ פּאַרטיזאַן אָדער פּאַרטיזאַנער איז אַ קעמפֿער וואָס שטייט מחוץ די רייען פֿון אַ רעגולערער אַרמיי. דער עיקר באַציט מען זיך אַזוי צו יענע קעמפֿער וואָס האָבן אין אייראָפּע, בשעת דער צווייטער וועלט־מלחמה, זיך געשלאָגן קעגן די אַרמייען פֿון נאַצישן דײַטשלאַנד.

פּאַרטיזאַנער־גרופּעס האָבן געשפּילט אַ וויכטיקע ראָלע אינעם קאַמף קעגן די דײַטשן אין אוקראַינע, בעלאַרוס, יוגאָסלאַוויע. אין אַנדערע ערטער איז זייער אויפֿטו געווען קלענער.

עס זענען געווען אַ סך ייִדן צווישן די פּאַרטיזאַנער, אַפֿילו צווישן די אָנפֿירערס, וואָס האָבן געהאַט גאַנצע איינהייטן אונטער זיך. ווידער זענען געווען פּארטיזאַנער־גרופּעס, וואָס זייערע אָנפֿירערס זענען געווען אַנטיסעמיטן און האָבן אַפֿילו אומגעברענגט ייִדן. אין אַ סך גרופעס זענען געווען אי ייִדישע, אי נישט־ייִדישע פּאַרטיזאַנער.

צווישן די ייִדישע פּאַרטיזאַנער וואָס האָבן זיך אויסגעצייכנט זענען געווען אַ צאָל ייִדישע שרײַבער ווי שמערקע קאַטשערגינסקי, אַבֿרהם סוצקעווער און חיים יעלין.

קאַטעגאָריע:מיליטער
קאַטעגאָריע:צווייטע וועלט מלחמה
נעלסאן מאנדעלע

**נעלסאָן ראָליהלאַלאַ מאַנדעלע** (18טן יולי 1918, תשעה באב ה'תרע"ח - 5טן דעצעמבער 2013, ב' טבת ה'תשע"ד) איז געווען א דרום אפריקענישער רעוואלוציענר און פאליטיקר, וואס האט געפירט די קאמפף קעגן אפארטהייד – די ראסיסטישע הערשאפט-סיסטעם אין זיין לאנד, וואס האט געגעבן די ווייסן שליטה אויף די גרויסע שווארצע מערהייט. נאך די ענדע פון אפארטהייד, איז ער געווען דער ערשטער שווארצער פרעזידענט פון דרום אפריקע, און האט געדינט אין דעם אמט פון תשנ"ד בין תשנ"ט. ער האט געווינען די נאבעל פריז פאר שלום אין תשנ"ג.

קאַטעגאָריע:פרעזידענטן פון לענדער
קאַטעגאָריע:דרום אפריקע
קאַטעגאָריע:נאבעל פריז
I

דער אות **I** (ארויסגערעדט **אי**) איז דער ניינטער אות פון דעם לאטיינישן אלפאבעט.

## אַרױסרעד 
## פֿאַרשײדענע פֿאָרשטעלונגען 
## אנטוויקלונג פונעם אות 
I שטאמט פון "י" אין לשון הקודש.
## באַטײַטן פונעם אות
J

דער אות **J** (ארויסגערעדט **יאָט**) איז דער צענטער אות פון דעם לאטיינישן אלפאבעט.

די קעלטישע שפראכן האבן נישט דעם אות J .

## אַרױסרעד 
## פֿאַרשײדענע פֿאָרשטעלונגען 
## אנטוויקלונג פונעם אות 
J איז ארגינעל געווען אן אנדער וועג פון שרייבן I. אין אסאך שפראכן איז J אזוי ווי א "י" קאנסאנאנט, אבער אין די ראמאנשע שפראכן (פראנצויזיש, פארטוגעזיש, רומעניש) רעדט מען אויס J "זש". דער אויסרעד "דזש" אין ענגליש נעמט זיך פון פראנצויזיש.

## באַטײַטן פונעם אות
K

דער אות **K** (ארויסגערעדט **קאַ**) איז דער עלפֿטער אות פון דעם לאטיינישן אלפאבעט.

## אַרױסרעד 
## פֿאַרשײדענע פֿאָרשטעלונגען 
## אנטוויקלונג פונעם אות 
K שטאמט פון "כ" אין לשון הקודש.
## באַטײַטן פונעם אות
מעלבארן

קליין|upright|280px|פלאצירונג פון מעלבארן אין אויסטראליע
**מעלבארן** איז די מערסט באפֿעלקערטע שטאט אין אויסטראליע, מיט א מעטראפאליטאנישער באפעלקערונג פון 5.2 מיליאן (2023).  זי איז די שטאַט הויפטשטאט פון וויקטאריע. די אײַנװױנערס רופֿט מען אױף ייִדיש "מעלבורנער". 

## היסטאריע 
אין 1835 האבן בריטישער, וואס זענען געקומען  פון טאזמאניע, באזעצט ארום דעם יאַראַ טייך. אין 1847 האט די מלכה וויקטאריע אויסגערופן מעלבארן אלס "שטאט". אין 1851 האט זיך דער דיסטריקט פון וויקטאריע געשיידט פון ניו סאוט וויילס אלס א נייע קאלאניע און מעלבארן איז געווארן איר הויפטשטאט.

## געאגראפיע 
מעלבארן איז צעשפרייט אינעם טאל פון דעם יארא טייך.

## אידישע קהלה 
עס איז דא דארטן די הויפט אידישע קהלה אונטערן נאמען עדת ישראל וואס שטעלט צו אלע קהלישע און חינוך אינסטיטוציעס

זינט דער לעצטער רב הרב אברהם צבי הלוי בעק האט געדאנקט זיין אמט אין יאר תשע״ח איז די קהלה צעשפלינטער אין צוויי פראקציעס

* עדת ישראל
* ויצב אברהם

די עדת ישראל איז געבליבן אין דעם אלטן שול מיט די אלטע בנינים און זיי האבן אויפגענומען א נייעם רב

די ויצב אברהם קהלה גערופן אויפן נאמען פונעם ספר פונעם לעצטן רב האבן אויפגענומען זיין איידעם הרב יהודה כץ וואס האט ביז דאן געדינט אלס דיין אינערהאלב די צענטראלע קהלה אונטער די פירערשאפט פון זיין שווער

רבנים פון די קהלה זינט דעם צווייטן וועלט קריג
* הרב יעקב יצחק ניימאן
* הרב בצלאל שטערן
* הרב אלימלך אשכנזי
* הרב אברהם צבי הלוי בעק

## עקאנאמיע 
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים
קאַטעגאָריע:שטעט
קאַטעגאָריע:אויסטראליע
בארענטס ים

דער **באַרענטס ים** איז א טייל פונעם ארקטישן אקעאן וואס ליגט צפון פון נארוועגיע און רוסלאנד. ־־דער אינזל נאוואיא זעמליא שיידט אפ קארא ים פון בארענטס ים. אין דער מיטל עלטער האט מען גערופן דעם ים דער מורמאן ים, אבער היינט רופט מען דעם ים נאכן האלענדישן נאוויגאטאר ווילעם בארענטס.

## געאגראפיע 
טעקסט=|קליין|250x250פיקס|ברעגן פונעם בארענטס  (*מורמאן*) ים. פון "Tabula Russiae", Joan Blaeu's, אמסטערדאם, 1614.
דער דרום טייל פונעם בארענטס ים, כולל די פארטן פון מורמאנסק (רוסלאנד) און ווארדא, (נארוועגיע) בלייבן אייז־פֿריי א גאנץ יאר א דאנק דעם צפון־אטלאנטיק שטראם.  אין סעפטעמבער איז דער גארער בארענטס ים מער ווייניגער גאנץ אייז־פֿריי. ביז דער ווינטער-מלחמה (1939-40) האט פֿינלאנד׳ס טעריטאריע אויך דערגרייכט דעם בארענטס ים. זיין האוון אין פעטסאמא איז געווען פֿינלאנד׳ס איינציקסטער אייז־פֿריי ווינטער האוון.
קאַטעגאָריע:ימען
באליוויע

די **רעפובליק פון באליוויע** איז א לאנד אין דרום אמעריקע. איר אפיציעלע הויפטשטאט איז סוקרע אבער דאס רעגירונג ארט איז אין לא פאז. באליוויע איז ארומגענומען פון צפון און מזרח דורך בראזיל, פון דרום דורך פאראגוויי און ארגענטינע, און פון דרום דורך טשילע און פערו. אזוי ארום קומט אויס אז זי איז פון די לענדער וואס האבן נישט קיין גרענעץ צום וואסער בלויז דורך דער יבשה. באליוויע האט מער אינדיאנער (פון די אריגינעלע איינוואוינערס פון דרום אמעריקע) ווי איינוואוינערס פון און אייראפעאישן אפשטאם.

## היסטאריע 
## פאליטיק און אדמיניסטראציע 
## געאגראפיע 
באליוויע האט מער ווי 2,900 זגאלן, כולל 398 זויגערס, מער ווי 1,400 פויגלען (70% פון די באוואוסטע פויגלען פון דער וועלט, זייענדיק דאס זעקסטע מערסטע אלערלייאיק אין דער וועלט), 204 אמפיביעס, 277 רעפטיליעס, און 635 פרישוואסער פיש (אזוי ווי באליוויע איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד). דערצו, זענען פאראן מער ווי 3,000 סארטן פלאטערל, און מער ווי 60 געשטוביקטע בעלי חיים.

## עקאנאמיע 
אין 2012 איז באליוויעס ברוטא אינלענדישער פראדוקט געשאצט געווארן צו ($27.43 ביליאן ביים אפיציעלן קורס און $56.14 ביליאן לויט דער קויפקראפט פאריטעט. עקאנאמישן געוואוקס איז געשאצט אומגעפער  5.2%, און אינפלאציע בערך 6.9%. אין די אנהייב 1980ער יארן האט די באליווישע עקאנאמיע געכאפט א שטארקן קלאפ ווען די פרייז פון צין איז שווער געפאלן, וואס איז שווער אנגעקומען צו איינעם פון באליוויעס הויפט קוואלן פון איינקומפט און אירע הויפט מינעריי אינדוסטריע.} זייט 1985, האט די רעגירונג פון באליוויע איינגעפירט א פראגראם פון עקאנאמישער סטאביליזאציע כדי צו האלטן פרייזן סטאביל.
[קליין|יונגע גרעבער ארבעטן אין [פאטאסי.]]
קליין|Uyuni.

באליוויע האט די צווייטע גרעסטע רעזערוון פון נאטירלעכן גאז אין דרום־אמעריקע. די רעגירונג האט א לאנגיעריקן אפמאך צו פארקויפן נאטירלעכן גאז צו בראזיל ביז 2019.

באליוויע פלעג זיין שטארק אפהענגיק אויף אויסלענדישער הילף צו פינאנצירן אנטוויקלונג פראיעקטן. ביים סוף פון 2002 איז די רעגירונג געווען שולדיק $4.5 ביליאן צו אירע אויסלענדישע קרעדיטארן, א דריטל צו אנדערע רעגירונגען. זייט 1987 האט מען געמאכט נייע צייטפלענער פאר די מערסטע חובות צו אנדערע רעגירונגען, דורכן פאריזער קלוב מעכאניזם. דרויסנדיקע קרעדיטארן האבן מסכים געווען דערצו ווייל די רעגירונג פון באליוויע האט דערגרייכט די געלט־ און פינאנץ־צילן פונעם אינטערנאציאנאלן געלטפאנד זייט 1987.
אין 2013 איז די אויסלענדישע הילף געווארן נאר א קליינער פראצענט פונעם בודזשעט א דאנק איינקומפט פון שטייערן אויף עקספארט פון נאטירלעכן גאז.

איינקומפט פון טוריזם איז געוואקסן כסדר זייט 1990.

## דעמאגראפיע
לויטן צענזוס פון 2012 האט באליוויע 10,027,254 איינוואוינער.

### שפראכן
באליוויע אנערקענט 36 אפיציעלע שפראכן אחוץ שפאניש, צווישן זיי איימארא, גוואראני, לעקא און קעטשוע.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
*
שפאלע

קליין| שפאלע
**שפּאָלע** () איז א שטאט אין  טשערקאסער אבלאסט (גובערניע) אין צענטראלער אוקראינע. זי איז דער אדמיניסטראטיווער צענטער פונעם שפאליאנסקי ראיאן. אום 2022 איז די געשאצטע באַפֿעלקערונג געווען 16,323.

## היסטאריע
אום 1847, איז שפאלע'ס יידישע  באפעלקערונג געווען 1,156. ביז 1897, האט די צאל געוואקסן צו 5,388 אין אן אלגעמיינער באפעלקערונג פון 11,933, ד.ה. 45%. ס'האט זיך געהאלטן אויף דער ניוא ביז צו דער צווייטער וועלט מלחמה. 

אין די 1800ער איז שפאלע געווען אינעם זוועניגאראדער דיסטריקט אינעם  קיעוו ראיאן פון רוסלאנד. נאכן אראפווארפֿן פון דער  צארישער רעגירונג איז שפאלע געווארן צו ערשט א טייל פון דער אוקראינישער סאוועטן סאציאליסטישער רעפובליק און דערנאך פון דעם סאוועטן פארבאנד.

אין דער  צווייטער וועלט מלחמה, האט  נאצי דייטשלאנד זיך אריינגעריסן אין אוקראינע, און די יידישע באפעלקערונג פון שפאלע איז פארטיליגט אום 1942. היינט זענען יידן בערך0.5% פון שפאלע'ס באפעלקערונג.

## מענטשן
* ר' אריה לייב פון שפאלע, "דער שפאלער זיידע" (ה'תפ"ה-ה'תקע"ב) - אדמו"ר
* איציק פעפער (1900-1952) - יידיש שפראך דיכטער

 
קאַטעגאָריע:שטעטלעך
קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
אריה לייב פון שפאלע

ר' **יהודה אריה לייב פון שפאלע** (ה'תפ"ה - ו' תשרי ה'תקע"ב), באוואוסט אלס "דער שפאלער זיידע", איז געווען א צדיק און א רבי פון חסידים אין רוסלאנד.

מ'האט אים אויך גערופן 'דער שפאליאנסקער'.

אום יאר תפ"ה איז ער געבוירן, אין אומאן, צו זיין פאטער ר' ברוך, און זיין מוטער רחל, אן אייניקל  פונעם מהר"ל פון פראג.

ס'דא וואס מישן אויס זיין אידענטיטעט, מיט ר' לייב שרה'ס, ווייל ביידע זענען געווען באקאנט אלץ גיבורי רוח, מיט וואונדערליכע דערציילונגען איבער זייערע העראישע אקטן פאר יודנ'ס וועגן. אבער עס איז קלאר, אז זיי זענען געווען צוויי באזונדערע צדיקים, ווען ער, דער שפאלער זיידע, האט געהייסן יודא לייב, און ליגט אין שטאט שפאלי, און ר' לייב שרה'ס האט געהייסן אריה לייב, און ליגט אין שטאט יאלטיטשקאוו, און זיין פאטער האט געהייסן ר' יוסף, און פון ביידע זענען דא היינט אייניקלעך, מיט א אַטענטיקע אפשטאם.

עס זענען פארהאנען די פאמיליע 'זיידא' וואס שטאמען פונעם שפאלער זיידע.

אייניקלאך פון דעם שפאלער זיידע פֿייערן יעדע יאר אום י"ט שבט א סעודת הודאה פאר א נס וואס איז פארגעקומען דעם זיידען און זיין לעבן געראטעוועט. עס איז אויך פאראן אויף דעם א "מגילת י"ט שבט" גשעריבען אין שפעטערדיקע יארן דורך זיין אייניקיל ר' משה אהרן גייסינסקי ע"ה.

די ניגונים פון 'קול ביער' און 'האפ קאזאק' זיינען באוואוסט אלס זיינע לידער.

## וועבלינקען
* דעם שפאלער זיידע'ס ניגון (PDF) 
* דעם שפאלער זיידע'ס ניגון (MP3) 
* הכרת הטוב  
* דער סדר-קדש 
* The Dancing Zeyde  
*Shpoler Zaide website (אויף ענגליש)

קאַטעגאָריע:רוסישע אדמורי"ם
Windows Mail

left|thumb|250px|א עקראַן־כאַפּ פֿון Windows Mail
**Windows Mail** איז א בליצפאסט און א צײַטונג־גרופּע קליענט, וואס קומט ווי א קאמפיוטער פראגראם, און איז אײַנגעבױט אין Windows Vista.

Windows Mail איז דער נאכקומער פון דער Outlook Express קליענט, אבער אנדערש ווי די Outlook Express, וWindows Mail קומט ניט פארבונדן מיט דער Internet Explorer, אויך קען מען איר ניט אינסטאלירן אין פריערדיקע Windows ווערסיעס.

נאָך דעם באַפֿרײַוּנג פֿון דער Windows Vista האָבן מײַקראָסאָפֿט פּראָדוקירט דעם Windows Live װאָס אַנטהאַלט אױך אַ בליצפּאָסט קליענט מיטן נאָמען Windows Live Mail, און אין Windows 7 האָט מײַקראָסאָפֿט אינטעגרירט די Windows Live Mail װי דער אױטאָמאַטישער אױסװײלונג װעלכע מע קען אַראָפּלאָדירן פֿון מײַקראָסאָפֿטס װעבזײַטל.

## די אונטערשײדן פון דער Outlook Express 
* Windows Mail שטיצט מער ניט נעץ־באזירטע בליצפאסטן (װי צום בײַשפיל Gmail).

קאַטעגאָריע:Windows קאמפאנענטן
כביש שש

קליין|זיין סימבאל
**שאסיי 6** (העברעיש: **כביש שש**) איז א צאל שאסיי אין ישראל פון צפון קיין דרום. 

די ישראל רעגירונג האט אים באשלאסן אויפצושטעלן, מחמת פארשידענע סיבות,

איינס, עס האט געפעלט א שאסיי, וואס איז גוט און מאדערניזירט, וואס לויפט אדורך אין ישראל פון צפון צו דרום.

צוויי, די זיכער וועגן אין ישראל זענען זייער פארנומענע שאסייען וואס גייען אריבער שטעט, און עס איז דא א גרויסע פארקער, איז אין די סוף 1990ער יארן, האט ישראל באשטעטיקט זיין אויפבוי, נאכן האבן דעם פלאן שוין פון די זיבעציגער יארן.

דער שאסיי איז נאך ווייט פון פערטיג, לויטן פלאן דארף עס זיין לאנג 247 קילאמעטער, היינט איז ער 138 קילאמעטער לאנג, נאכן פארענדיקן א חלק אין צפון, וואס פארבינדעט יקנעם צום שאסיי.

צו פארן אויף דעם שאסיי צאלט מען וועגנגעלט, און עס ווערט אנקאסירט סוף חודש, עס ווערט גערעכנט עלעקטראניש, דאס צווייטע לאנד אין דער וועלט, צו האבן אזא סיסטעם נאך קאנאדע.

ישראל האט אריינגעלייגט שווערע געלטער, פארן אויפשטעלן דעם שאסיי, דער שאסיי אבער איז א פריוואט געבויטע און דאס געלט גייט פארן פריוואטער אינוועסטירער.

קאטעגאריע:טראנספארט אין ישראל
קאַטעגאָריע:שאסייען
רוימישע אימפעריע

[קליין|300px|גרעסטע גרייס פֿון דער רוימישער אימפעריע, בערך [117 לספירה.]]
קליין|200px|די רוימישע אימפעריע אום פֿארשידענע צייטן.

די **רוימישע אימפעריע** איז געווען א גרויסע אימפעריע מיט א הויפטשטאט אין רוים, און געהערשט דורך א קייסער. דער ערשטער קייסער פון רוים איז געווען אויגוסטוס (דער אנגענומען זון פונעם דיקטאטור יוליוס קייסער), פונעם יאר 27 פאר דער נוצרישער ספירה פריער איז רוים געווען א רעפובליק געהערשט פון א ראט וואס האט געהייסן דער "סענאט".

א סאך היינטיגער לענדער געפינען זיך אין ערטער וואס זענען אמאל געווען אין דער רוימישער אימפעריע, איינשליסנדיג ענגלאנד (אבער נישט סקאטלאנד), שפאניע, פארטוגאל, פראנקרייך, איטאליע, גריכנלאנד, טערקיי, דייטשלאנד, עגיפטן, און דער צפון בארטן פון אפריקע. די שפראך פון דער רוימישער אימפעריע איז געווען לאטיין. דער מערב טייל פון דער רוימישער אימפעריע האט געהאלטן כמעט 1000 יאר, און דער מזרח טייל, כולל גריכנלאנד און טערקיי האט געדויערט נאך טויזנט יאר. דער מזרח טייל האט געהייסן די ביזאנטישע אימפעריע מיט איר הויפטשטאט קושטא.

די גרעסטע רוימישע שרייבער זענען געווען קיקערא און ווערגיל.

קאַטעגאָריע:אימפעריעס
קאַטעגאָריע:היסטארישע לענדער
שלמה גורן

ממוזער|קליין| הרב שלמה גורן עם הרב אברהם אלקנה כהנא שפירא מיט ספר הר הבית
[שמאל|ממוזער|250px|כיכר הרב שלמה גורן אין [פתח תקווה]]250px|טעקסט=|קליין| הרב שלמה גורןהרב **שלמה גורן** (גרונצ'יק) הרב הראשי לישראל אדער **הרב הראשי לצה"ל** (כ"א שבט ה'תרע"ח - כ"ד חשוון ה'תשנ"ה) דער גרינדער פון ישראלדיקן מיליטערישן ראבינאט אתלמודישיר איד און שפעטערדיקער אשכנזישער הויפט רב פון ישראל אין דער צייט ווען הרב עובדיה יוסף איז געווען ראשון לציון.
קליין|הרב יהודה אונטרמן מיט הרב יוסף שלום אלישיב מיט הרב שלמה גורן (מימין)

## משפחה
הרב שלמה גורן און צפיה גורן האבן דריי קינדער: תחיה שפירא - אויסגעדינט תל אביב דיסטריקט געריכט ריכטער, באהעפט מיט עקאנאמיסט ד"ר אהוד שפירא, פארזיצער פון פסגות אינוועסטמענט הויז און געוועזענער ממלא מקום סעאָ פון באנק לאומי; דרורית תמרי - , באהעפט מיט קאַרדיאָלאָג ד"ר ישראל תמרי, וואָס אויך איבערזעצט יאַפּאַניש פּאָעזיע; און אברהם (רמי) גאָרן - אַדוואָקאַט.
[קליין|מרכז| הרב שלמה גורן מאעכט "שישו ושמחו בשמחת תורה" ריקוד ב[הקפות שניות מיט זקס ספרי תורה]]

## וועבלינקען
***בעוז ותעצומות** (ביאגארפיע, מאת אבי ראט)

קאַטעגאָריע:הויפט רבנים
קאַטעגאָריע:רבנים אין ישראל

קאַטעגאָריע:צה"ל
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
אפארטהייד

**אפארטהייד** איז א מושג, וואס איז געווען אין זיד-אפריקע, ביז די ניינציקע יארן, פון דעם צוואנציקסטן יארהונדערט, דאס מיינט אז די מינדערהייט ווייסע, האבן געהערשט אויף די שווארצע מערהייט באפעלקערונג, אין דרום אפריקע.

דער באוואוסטער שווארצער רעכט קעמפער, נעלסאן מאנדעלע, איז געווארן פרעזידענט, נאכדעם וואס די אפארטהייד רעגירונג, האט נאכגעגעבן צום דרוק פון דער וועלט, און אפגעשאפט די אפארטהייד.

היינט הערט מען דאס ווארט, אויף מדינת ישראל, אויף וואס זי טוט, קעגן אירע אראבישע בירגער, בעיקר הערט מען, דאס פון לינקע אייראפעישע, און אראבישע לענדער, וואס ישראל האט נישט קיין עקסטערע גוטע באציונגען מיט זיי.

קאַטעגאָריע:ראסיזם
קאַטעגאָריע:דרום אפריקע
סלאנים

**סלאנים** (בעלארוסיש: Сло́нім, ) איז א שטאט אין בעלארוס אינעם הוראדנער וואבלאסט און דער  סלאנימער ראיאן, פלאצירט ביים קנופ פון די שטשארא און  איסא טייכן, 143 ק"מ דרום-מזרח פון הוראדנא (). אין 1995 איז די באפעלקערונג געווען 53,100.
## זעט אויך
* סלאנים (הויף)

## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:שטעט אין בעלארוס
פרשת וישלח

**וישלח** איז די אכטע פרשה אין ספר בראשית, דאס ערשטע ספר אין דער תורה.

דער עיקר טייל פון דער פרשה דערציילט ווי יעקב איז צוריקגעקומען פון חרן קיין ארץ ישראל. אין דעם סוף פון דער פרשה ווערט געברענגט די תולדות פון עשו.
## הפטרה
## וועבלינקען 
* וויקיווארט - ווערטלעך און דברי תורה אויף סדרות און ימים טובים 

וישלח
מזרח טימאר

**מזרח טימאר** אדער די **דעמאקראטישע רעפובליק פון טימאר לעסטע** איז א לאנד אין דרום-מזרח אזיע. עס געפינט זיך אויף דער מזרח זייט פונעם אינזל טימאר, מיט די קלענער אינזלען אטאורא און יאקא, און א קליינער שטח, עקוסי-אמבענא, וואס איז אן עקסקלאווע אין דער מערב זייט פון טימאר,א טייל פון אינדאנעזיע.

די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז דילי, מיט א באפעלקערונג פון 150,000.

קאַטעגאָריע:לענדער אין אזיע
1956

## געשעענישן 
* 29סטן אקטאבער – ישראל אינוואזיע אין מדבר סיני
* 4טן נאוועמבער - סאוועטישע קראפטן אינוואדירן אונגארן כדי אונטערדריקן דעם אונגארישן אויפשטאנד. טויזנטער געהרגעט, און א פערטל מיליאן בירגער פארלאזן אונגארן

## געבוירן 
* 30סטן יולי - לוי לעוויעוו, ישראלדיקער סוחר
* 28סטן אקטאבער - מאכמוד אכמעדיניזשאד, פרעזידענט פון איראן

## געשטארבן 
* 

קאַטעגאָריע:20סטער י"ה
1977

**1977** איז געווען א נארמאל יאר וואס האט אנגעהויבן שבת.

## געשעענישן 
* 4טן מערץ - 1,500 געהרג'עט אין אן ערדציטערניש אין רומעניע
* 10טן מערץ - אסטראנאמען אנטדעקן צום ערשטן מאל רינגען ארום דעם פלאנעט אוראנוס
* 16טן יוני - לעאניד ברעזשנעוו ווערט הערשער פונעם סאוועטן פארבאנד
* 27סטן יוני - דזשיבוטי באקומט זעלבשטענדיקייט פון פראנקרייך
 
## געבוירן 
* 12טן יולי - יונית לוי, ישראלדיקע נייעס פרעזענטארשע

## געשטארבן 
* 14טן יאנואר - אנטאני אידן, פרעמיער מיניסטאר פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1897)
* 16טן מערץ - כאמיל זשומבלאט, פירער פון די דרוזן אין לבנון (געב' 1917)
* 26סטן יולי - אסקר מארגנשטערן, אמעריקאנער עקאנאמיסט, איינער פון די גרינדער פון שפיל טעאריע (געב' 1902)
* 19טן אויגוסט - גראטשא מארקס, אמעריקאנער יידישער קאמיקער (געב' 1890)
* 25סטן דעצעמבער - טשארלי טשאפלין, ענגלישער פילם אקטיאר (געב' 1889)

## נאבעל פריזן 
*  מעדיצין - ראזאלין יאלא, יידישע אמעריקאנער ביאפיזיקער

קאַטעגאָריע:20סטער י"ה
מאטעמאטישער אנאליז

**אַנאַליז** שטאמט פון דער פֿעסטער פֿארמולירונג פֿון קאלקולוס. ער איז דער טייל פון מאטעמאטיק וואס באהאנדלט דעם באגריף פון א גרענעץ. ער איז כולל די טעאריעס פון דיפערענציאציע, אינטעגראציע, אומענדיקע סעריעס און אנאליטישע פונקציעס. די טעאריעס שטודירט מען אסאך אין קאנטעקסט פון רעאלע צאל, קאמפלעקסע צאל און רעאלע און קאמפלעקסע פונקציעס. ס'איז אבער אויך מעגלעך צו שטודירן די טעריעס אין נארוואס א רוים פון מאטעמאטישע אביעקטן וואס האט א באגריף פון "ווייטקייט".

## צווייגן 
### רעאלער אנאליז 
רעאַלער אַנאַליז איז א געביט פון מאטעמאטישן אנאליז וואס באהאנדלט רעאלע פונקציעס, ד"ה פונקציעס וואס זייערע ווערטן זענען רעאל און רעאלע רייעס.
רעאלער אנאליז באהאנדלט אייגנשאפטן פון צונויפקומען, גרענעצן, קאנטינואיטעט און גלאטיקייט פון רעאלע פונקציעס.

### קאמפלעקסער אנאליז 
### פונקציאנאלער אנאליז 
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיק
דוב בעריש וויידנפעלד

הרב **דוב בעריש וויידנפֿעלד** (הרימלאוו, ה' שבט ה'תרמ"א - ירושלים, י' חשוון ה'תשכ"ו), באוואוסט אלס דער **טשעבינער גאון**, רב און ראש ישיבה, וועלט'ס פוסק הלכה, און פון די פירערס פון  חרדישע יידנטום אין ארץ ישראל.

## ביאגראפיע
דוב בעריש איז געבוירן ה' שבט תרמ"א אין הרימלאוו, גאליציע צו זיין פאטער הרב יעקעלע וויידנפעלד, א הוסיאטינער חסיד, אב"ד הרימלאוו און מחבר פון שו"ת כוכב מיעקב. צוויי וואכן נאך זיין בר מצוה איז ער פאר'יתומט פון זיין פאטער.

אין תר"ס האט ער חתונה געהאט מיט יאכעט, טאכטער פון ישראל יוסף קלוגער פון טשעבין.

אין דער צווייטער וועלט מלחמה האבן די רוסן אים געשיקט אין אן ארבעטס-לאגער אין סווערדלאווסק, סיביר.

נאכן קריג אין תש"ז איז ער געקומען וואוינען אין ירושלים וואו מען האט אים אנערקענט אלס איינער פון די גדולי הדור. קורץ נאכהער איז זיין ווייב נפטר געווארן, און ער האט געהייראט רייזל ליבערמאן. נאך איר פטירה האט ער געהייראט בזיווג שלישי שרל, די אלמנה פון הרב יוסף בערנפעלד, וואס זי איז געווען אן אייניקל פונעם חתם סופר. איר אייניקל האט חתונה געהאט מיט רבי אברהם גענאכאווסקי. 

ער איז געווארן איינער פון די מנהיגים פון מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל. ער האט אויפגעשטעלט די "כוכב מיעקב" ישיבה אויף זיין פאטערס נאמען אין ירושלים (צום ערשט אין חרל"פ גאס, שערי חסד, און שפעטער אין א נייעם בנין אין חנה גאס, לעבן שיכון חב"ד).

זיינע תשובות זענען געדרוקט מיטן נאמען "דובב מישרים".

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:גאליציאנער רבנים
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ישראל
קאַטעגאָריע:חסידישע ראשי ישיבות
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
קאַטעגאָריע:גדולי ישראל ארויף קיין א"י
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות
יזרעאל טאל

דער **יזרעאל טאל** וואס ווערט גערופן אין ארץ ישראל **עמק יזרעאל** איז די געגנט צווישן די בערג פון די מערב ברעג און די בערג, פון דרום, די בערג פון אונטער גליל אויף צפון.

די גרעסטע שטאט אין דער געגנט איז עפולה, און נאך אסאך אראבישע שטעט און דערפער וואס די גרעסטע אראבישע שטאט איז אום על פאכעם, וואס דורכאויס די אינטיפאדע, האבן זיי אנגעפאנגען מיט די אומרוען, ווען זיי האבן פארמאכט שאסיי נומער 65 ,וואס איז זייער א פארנומענער שאסיי און פירט צום גליל.

קאַטעגאָריע:טאלן
קאַטעגאָריע:ישראל
יעקב יוסף ריינמאן

הרב **יעקב יוסף ריינמאן** איז א תלמיד חכם וואס איז מחבר ספרים און א שרייבער. ער איז אן אייניקל פונעם נאראלער רב, הר"ר שלום ריינמאן.

ער איז דער מחבר פון *שופרא דשטרא* און *אביר יוסף*.

ער האט אויך געשריבן א סעריע פון היסטארישע מעשה ביכער אונטערן פסעוודאנים **אבנר גאלד**.

אויך א בוך פון היסטאריע: *דעסטיני: די געשיכטע פונעם יידישן פאלק און דער מערב וועלט*, ישיבת בית משה 1995

## מקורות
קאַטעגאָריע:מחברי ספרי קודש
קאַטעגאָריע:חרדישע שריפטשטעלער
יהדות התורה

thumb|Znak Zjednoczonego Judaizmu Tory

**יהדות התורה** - איז א פארטיי פון ארטאדאקסישע אשכנזישע אידן וואס איז א פאראייניגונג פון דער חסידישער אגודת ישראל פארטיי און דער ליטווישער דגל התורה פארטיי.

דער רוחניתדיגער מנהיג פון דגל התורה איז דער מנהיג פונעם ליטווישן עולם, הרב אהרן לייב שטיינמאן. די מנהיגים פון אגודת ישראל זענען דער אדמו"ר פון גער, הרב יעקב אריה אלטער, און אויך די אדמו"רים פון וויזשניץ, בעלזא און אנדערע קרייזן. די העכסטע אויטאריטעט פון אגודת ישראל איז די מועצת גדולי התורה.

## דעלעגאטן אין כנסת 
### דער 17טער כנסת (2006) 
6 מאנדאטן (147,091 שטימען):

**אגודת ישראל**: יעקב ליצמאן, מאיר פרוש, שמואל האלפערט, יעקב כהן

**דגל התורה**: אברהם ראוויץ, משה גפני, אורי מאקלעוו

### דער 18טער כנסת (2009) 
5 מאנדאטן (147,954 שטימען 4.4%)

**אגודת ישראל**: מנחם אליעזר מאזעס, יעקב ליצמאן, מאיר פרוש

**דגל התורה**: משה גפני, אורי מאקלעוו

### דער 19טער כנסת (2013) 
7 מאנדאטן (195,892 שטימען)

**אגודת ישראל**:  יעקב ליצמאן, מאיר פרוש, מנחם אליעזר מאזעס, ישראל אייכלער

**דגל התורה**: משה גפני, אורי מאקלעוו, יעקב אשר

### דער 20סטער כנסת (2015) 
6 מאנדאטן 

**אגודת ישראל**:  יעקב ליצמאן, מאיר פרוש, מנחם אליעזר מאזעס, ישראל אייכלער

**דגל התורה**: משה גפני, אורי מאקלעוו.

### דער 21סטער כנסת (2019) 
8 מאנדאטן 

**אגודת ישראל**:  יעקב ליצמאן, מאיר פרוש, יעקב טעסלער, ישראל אייכלער

**דגל התורה**: משה גפני, אורי מאקלעוו, יעקב אשר, יצחק פינדרוס.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:חרדישע יידנטום
קאַטעגאָריע:פאליטישע פארטייען אין ישראל
קאמאנוועלט

די **קאמאנוועלט פון פעלקער** — פריער די "בריטישע קאמאנוועלט" — איז א לויזע קאנפעדעראציע פון פֿעלקער וואס זענען אמאל געווען מיטגלידער אין דער בריטישער אימפעריע (מיט איין אויסנאם, מאזאמביק, וואס איס געווען א פארטוגעזישער קאלאניע). די מיטגלידערשאפט פון דער קאמאנוועלט איז כולל סיי רעפובליקן און סיי מאנארכיעס. דער הויפט פון דער קאמאנוועלט איז די קעניגין עליזאבעט די צווייטע. זי הערשט אויך גלייך ווי מאנארכקע אין עטלעכע שטאַטן, וואס הייסן "קאמאנוועלט מלוכות", בעיקר דאס פאראייניגטע קעניגרייך, אויסטראליע, קאנאדע, דזשאמייקע און ניי זילאנד.

*
גליל

ממוזער|גליל העליון
**גליל** איז אין די צפון טייל פון ישראל, וואס איז זייער בערגיג, און טיילווייז דערפיש, די הויפטשטאט פון גליל איז צפת.

די גליל איז איינגעטיילט אין דריי, די אונטער גליל, די  אויבער גליל, און די פינגער, די ערד איז דארט זייער פרוכטבאר, וויבאלד דארט רעגנט די מערסטע פון די אנדערע געגנטן אין ישראל, אין די ווינטער איז אויך קעלטער וויבאלד עס איז הויך.

די העכסטע בארג איז די זשארמאק בארג וואס איז פון די מירון בערג, א מיליטערישע באזע געפונט זיך אויף די בארג,

די גליל באפעלקערונג איז א קליינע וויבאלד די האנדלסצענטער פון ישראל איז אין צענטער, און די מענטשן פון די גליל זענען ארעמער פון די מענטשן פון די צענטער.

די גרויסע שטעט אין גליל, צפת, כרמיאל, קרית שמונה, מעלות-תרשיחא, 

אראבישע שטעט חורפיש, גוש חלב, ראמא,

קאַטעגאָריע:געגנטן אין ישראל
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים
ישיבת עץ חיים (לאנדאן)

די **ישיבת עץ חיים** אין לאנדאן איז געגרינדעט אינעם איסט ענד פון לאנדאן בערך תר"ע דורך הגאון הצדיק ר' משה יצחק הלוי סגל, זצ"ל (דער פאטער פון הגאון הצדיק ר' יהודה זאב סגל, זצ"ל, דער מאנטשעסטער ראש ישיבה). ר' משה יצחק איז געווען ש תלמיד פון דעם אלטער פון נאווארדיק, וואס האט אים געהייסן מאכן א ישיבה אין וועלכע פלאץ ער זאל זיך געפינען. די ראשי ישיבות זענען געווען הרב אליהו לאפיאן און הרב נחמן שלמה גרינשפאן. נאך דער פטירה פון הרב גרינשפאן איז הרב נתן ארדמאן געווארן ראש ישיבה.

בערך אין יאר תש"ל איז די ישיבה אריבער אין איר היינטיגער געביידע אין גאלדערס גרין.

צווישן אירע תלמידים איז הרב ישראל יאקאבאוויטש.

עץ חיים
קאַטעגאָריע:לאנדאן
י"ג כסלו

## געשעענישן
* ה'תר"ל - דער סועץ קאנאל ווערט געעפֿנט

## געבוירן
## יארצייטן 
* ד'ר"ס - רב אבינא בר רב הונא, ראש ישיבת סורא און רעדאקטאר פונעם תלמוד בבלי, באקאנט מיטן נאמען "רבינא האחרון" (איגרת רב שרירא גאון)
* ה'תרפ"א - רבי ישראל טויב, דער ערשטער מאדזשיצער רבי , דער "דברי ישראל"
* ה'תש"ב הרב יחיאל מיכל פון האראדענקע, הי"ד
י"ד כסלו

## געשעענישן
## געבוירן
## יארצייטן 
*  - ראובן, דער עלצטער זון פון יעקב אבינו
* ה'תי"ח - מנשה בן ישראל 
* ה'תשע"א - הרב נתן געשטעטנער, אב"ד קרית אגודת ישראל און ראש ישיבה פון פנים מאירות אין בני ברק (געב' ה'תרצ"ב)
ראובן

קליין|ראובן בן יעקב
**ראובן** איז געווען דער עלצטער זון פון יעקב אבינו מיט לאה. זיינער קינדער און אייניקלעך  זענען שבט ראובן.

בני ראובן בכור ישראל: חנוך ופלוא וחצרון וכרמי.

קאַטעגאָריע:קינדער פון יעקב
מאנאפאל (פילם)

**מאָנאָפּאָל** (ענגליש: MONOPOLY) איז א פילם דורכן בארימטן דירעקטאר רידלי סקאט.

עס איז געבויעט אויפן פאפולערן טאוול-שפיל מיטן זעלבן נאמען.

## וועבלינקען 
* די אפיציעלע טרעילער: https://www.youtube.com/watch?v=vGn3nydV6sU
* ארטיקל איבערן פילם: http://herocomplex.latimes.com/uncategorized/a-monopoly-movie-the-story-behind-the-roll-of-the-dice/

קאַטעגאָריע:פילמען
בייזשינג

**בייזשינג** אדער **פעקין** איז די הויפטשטאט פון כינע.

אין ביידזשין איז פֿאָרגעקומען די ביידזשין זומער אלימפיאדע 2008.

## נעמען 
## היסטאריע 
די מינג דינאסטיע האבן איינגענומען ביידזשינג פון דער מאנגאלישער אימפעריע אין 1368. אין 1403 האט דזשוּ-די (朱棣), דער דריטער קייסער אין דער מינג דינאסטיע, אריבערגעפירט די הויפטשטאט פון דרום כינע צו ביידזשינג אין צפון. ער האט געגעבן די שטאט דעם נאמען, וואס איז טייטש "די צפונדיקע הויפטשטאט".

טעקע:Beijing-Tiananmen-48-Tor des himmlischen Friedens-Frau-gje.jpg
טעקע:Beijing-Verbotene Stadt-Halle der hoechsten Harmonie-08-gje.jpg
טעקע:Beijing-Lamakloster Yonghe-12-Halle der himmlischen Koenige-Loewe-gje.jpg
טעקע:Beijing-Konfuziustempel Kong Miao-16-gje.jpg
טעקע:Beijing-Dao-Tempel Dongyue-126-gje.jpg
טעקע:Beijing-16-IBM-2012-gje.jpg
טעקע:Beijing-Nationalmuseum-38-Steinerner Bixie-2012-gje.jpg
טעקע:Beijing-Hutongquartier-30-Rikschatour-2012-gje.jpg
טעקע:National Centre for the Performing Arts (China).JPG
טעקע:Stade national Beijing0707.jpg
טעקע:Parkview Green and CBD skyline (20210927131419).jpg

## געאגראפיע 
קאַטעגאָריע:כינע
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אזיע
1978

## היסטארישע געשעענישן 
* 7טן יוני – די סאלאמאן אינזלען ווערן אומאפהענגיק פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך.
* 13טן יוני – צה"ל ציט צוריק פון לבנון.
* 3טן נאוועמבער – דאמיניקא ווערט אומאפהענגיק פון בריטאניע.
* 1טן מערץ – דאס טויט-קאסטן פון טשארלי טשאפלין איז גע'גנב'ט געווארן פונעם שווייצערישן בית הקברות, אוואו ער איז באערדיגט געווארן דריי מאנאטן בעפאר.
*17טן מיי – דאס געביין פון טשארלי טשאפלין אפגעפונען געווארן, און צוריקגעקערט אויפ'ן פריערדיגן ארט.

## געבוירן 
* 16טן מערץ - מנשה לוסטיג, אמעריקאנער-יידישער אקטיאר
* 20סטן סעפטעמבער - שרית חדד, ישראל'דיקע זינגערין

## געשטארבן 
*8טן דעצעמבער - גאלדא מאיר, פרעמיערע מיניסטארקע פון ישראל (געב' 1898)

## נאבעל פריזן 
* ליטעראטור – יצחק באשעוויס זינגער

קאטעגאריע:20סטער י"ה
מאנאפאל

אין עקאנאמיק, א **מאנאפאל** (פון גריכיש *μονος*, אליין אדער איינציק+ *πολειν*, פֿארקויפֿן) עקזיסטטירט ווען א געוויסער מענטש אדער אונטערנעמונג האט גענוג קאנטראלע איבער א פראדוקט אדער באדינסט פֿעסטצושטעלן די תנאים צו באקומען דעם פראדוקט. מיט מאנאפאלן איז נישט דא קיין עקאנאמישע קאנקורענץ פארן גוט אדער באדינסט. 

אמאל שאפט די רעגירונג א מאנאפאל אין א געוויסן שטח.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:עקאנאמיק