open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
כ"א כסלו

## געשעענישן 
* "יום הר גריזים" - אין דעם טאג האבן די כותים געבעטן פון אלכסנדר מוקדון חרב צו מאכן דעם בית המקדש אין ירושלים, און אויפצושטעלן א טעמפל אויף הר גריזים, אבער ס'איז נישט געלונגען זיי.

* ה'תש"ה אין דעם טאג איז ניצול געווארן דער סאטמערער רב רבי **יואל טייטלבוים** זצ"ל פון די נאציס, דער באן וואס האט געדארפט פארן קיין אוישוויץ איז  אנגעקומען קיין שווייץ. דער טאג איז באשטימט פאר א יום טוב פאר סאטמארער חסידים בכל קצוי תבל אומעטום ווו עס געפינט זיך סאטמארער חסידים ווערט געפראוועט דעם טאג א ריזיקע סעודות הודאה.

## געבוירן
* ה'תקנ"ו – רבי מרדכי אהרן גינזבורג פון ווילנע, גרופען רמא"ג, מחבר פונעם ספרים, תולדות בני האדם, חמת דמשק (נפטר ה'תר"ז)

## יארצייטן 
* ה'תשט"ז - רבי יוחנן פערלאוו, לוצקער רבי (געב' ה'תר"ס)
* ה'תש"ך - הרב צבי פסח פראנק, רב פון ירושלים אין די טעג פונעם בריטישן מאנדאט.
* ה'תש"ס - הרב שלמה זלמן פריעדמאן, גאב"ד טענקא און אב"ד אין דער ווינער שיף-שול ואח"כ אין ברוקלין בק"ק חנה דוד
פנחס וועבער

**פינחס מרדכי וועבער**, באקאנט ווי **פינקי וועבער**, איז א בדחן, און א ווארימער טאלאנטפולער קאמפאזיטאר פון ניגונים. ער איז א סאטמארער חסיד און וואוינט אין וויליאמסבורג.

ער פירט זיך ביי זיין בדחנות אז ער נעמט באקאנטע ניגונים, סיי וואס יעדער זינגט שבת און יו"ט צו ביי יעדער געלעגנהייט, און סיי פון באקאנטע זינגערס ווי מרדכי בן דוד, אברהם פריד, שלמה קארליבאך, מיכאל שניצלער, און ער לייגט דערויף ארויף זיינע ווערטער, צום ביישפיל דער ניגון פון יאסעלע ראזנבלאט "צו ווייסט איר וואס איז די וויכטיגסטע זאך אין א שטוב, א מאמע" וועט ער זינגען ביים אויסגראמען א מחותנ'עסטע, און דאס מאכט אז מענטשן זאלן אים גלייכן.

רוב היימישע זינגערס זינגען פון זיינע ניגונים אויף זיינע אלבומען. צווישן זיי, אברהם פריד, מרדכי בן דוד, ליפא שמעלצער, מיכאל שניצלער, און נאך.

פון זיינע גאר פאפולערע קאמפאזיציעס זענען: רחם נא, תפלה לעני כי יעטוף, לעכטעלע און נאך גאר אסאך. שלמה גערטנער זינגט זיינע ניגונים ה' תבנה, יהללו, אשרי מי און ראה נא בענינו.

## וועבלינקען
* אינטערוויא אין אידישע וועלט
* אינטערוויא אין ענגליש אין משפחה (מאגאזין)

קאטעגאריע:פרומע זינגערס
קאטעגאריע:בדחנים
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:יידישע קאמפאזיטארן
קאַטעגאָריע:סאטמארער חסידים
א' כסלו

די טעג ווען א' כסלו קען געפאלן זענען:

## געבוירן
* ה'תר"ד - הרב דוד צבי האפמאן - פון די פירערס פון ארטאדאקסישע יידן אין דייטשלאנד

## יארצייטן 
* ה'שי"ט - רבי שלום שכנא פון לובלין, רב פון לובלין און רבי פונעם מהרש"ל און רמ"א
* ה'תס"ד - רבי יוסף משה פון קראקע, מחבר פון "מסורת הש"ס"
* ה'תרנ"ג - רבי חיים נתן דעמביצער פון קראקע, מחבר פון "כלילת יופי"
*ה'תרס"א - יוסף קנאפא, רב און  מקובל פון מאגאדאר, מאראקא
* ה'תרס"ב - רבי משה האגער פון ראדעוויץ, מחבר פון "ויקח משה"
* ה'תשס"ט - הרב גבריאל האלצבערג און זיין ווייב רבקה, קדושים פון מומביי
בר מצוה

**בר מצוה** איז ביי די 13 יאר פון א קינד ווערט מען א בחור און מען טוט אן תפילין, און מען איז מחיוב מיט **מצוות**.

ס'דא וואס פירן זיך שוין צו פייערן דעם בר מצוה א מאנאט בעפאר דעם, אבער דער בחור איז נאכנישט מחויב מיט מצוות ביז זיין 13טע געבורט-טאג.

## דערויסענדע לינקס 
* מדריך לבר מצווה.
אנטיביאטיק

**אנטיביאטיק** זענען א גרופע פון ארגאנישע פארבינדונגען וואס הרגענען אדער האלטן אפ די וואוקס פון באקטעריע. דאס איז געווארן אויסגעטראפן ביי דער צווייטער וועלט מלחמה.

רוב אנטיביאטיקן ווערן פאבריצירט נאטירלעך דורך שוואמען, באקטעריע און אנדערע ארגאניזמען. היינטיקע צייטן טוט מען אויך פאבריצירן סינטעטישע אנטיביאטיקן.

דער מערסטער באוואוסטער אנטיביאטיק איז פעניצילין. דאס איז דער ערשטער אנטיביאטיק צו ווערן אנטפלעקט (אין 1928). דער ערפינדער פון פעניצילין, אלעקסאנדער פלעמינג, האט געווינען דעם נאבעל פריז פאר מעדיצין צוליב דעם דערגרייך.

## באניץ 
אזוי ווי בדרך כלל זענען אנטיביאטיקן נישט שעדלעך צו בעלי חיים או מענטשן, ווערן זיי ברייט באניצט אין מעדיקאמענטן. די מערסטע מעדיקאמענטן פאבריצירט היינט (2010) זענען אנטיביאטיקן.

קאַטעגאָריע:מעדיקאמענטן
וואָך

**וואָך** איז אן איינצהייט פון צייט פון זיבן טעג. אין א חודש זענען דא פיר וואכן (מיט נאך א פאר טעג). די וואך פון זיבן טעג איז אנגענומען אין כמעט דער גאנצער וועלט. די וואך צייכנט די ארבעטסטעג, למשל זעקס ארבעטסטעג און איין רו־טאג אדער, ווי אין די מערב לענדער היינט, פינף ארבעטסטעג און צוויי רו־טעג.

אין דער תורה שטעט אז דער אייבערשטער האט באשאפן די וועלט אין זעקט טעג און גערוט דעם זיבעטן טאג. דעריבער דארפן יידן טון ארבעט זעקס טעג און היטן דעם זיבעטן טאג אלס שבת.

קאַטעגאָריע:צייט
זונטיק

**זונטיק** איז דער ערשטער טאג אין דער וואך, פאר מאנטיק.

ער הייסט אזוי ווייל דעם טאג האט מען געדינט די עבודה זרה די זון.

לויטן סדר פון די זיבן כוכבי־לכת חל"ם כצנ"ש, הייבט אן דער טאג פון זונטיק מיט ח=חמה, די זון.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:טעג
אורין

מרכז|ממוזער| שתן

**אורין** איז די פליסיגע אפפאל פון פארדייאונג.

## אידישקייט 
מען מאַכט אַ ברכה "אשר יצר" צו לויבן און דאנקן גאָט.

"מי רגלים" האט מען געהאלטן פאר עפעס וואס קען דינען אלס פארפום, אזוי ווי עס שטייט אין דער גמרא "והלא מי רגלים יפין לה (צו קטורת) אלא שאין מכניסין מי רגלים במקדש".

אבער לויט געוויסע מפרשים איז **מי רגלים** נישט **אורין** וואסער נאר א מין וואסער וואס איז היינט שוין נישט בנמצא, און האט טאקע אויך געשטונקען ווי אורין  האט מען עס נאר אזוי גערופן אבער עס איז נישט געווען אורין.

## אנדערע סארטן מענטשליכע אפפאל 
* צואה
* נאזקאטאר
* זרע
* שליים

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:קערפערליכע פליסיגקייט
טראכט

די **טראכט** אדער די **געבערמוטער** איז דער ארגאן אין דער פרוי, וואו דאס עיבור ווערט קולטיווירט, במשך די ניין מאנאטן פונעם שוואנגערשאפט.

קאטעגאריע: רעפראדוקציע

קאַטעגאָריע:אנאטאמיע
דוד אסף

200px|קליין|דוד אסף
קליין|200px|דעקל פון זיין קאנטראווערסיאלן בוך איבער שווארצע פרשיות פון חסידישע רעביס
**דוד אסף** איז א ישראלישער שווארץ בייזער היסטאריקער און חוקר אויף די היסטאריע פון חסידים, וואס שרייבט מיט א בייסיגער שטייגער דאס נעגעטיווע זייט פון זיי, מיט זיין אייגנ'אינטערעס ציל.

דער פאטער פון אסף איז פון דער אמאליגער ברעסלעווער גרופע, און איז אויפגעוואקסן אין א צעשטערטן שטוב, וואס האט אפגעלאזט ארטאדאקסיע.

זיינע ביכער זענען:
*דרך המלכות - וועגן ר' ישראל מרוזין.
*נאחז בסבך - וועגן עטליכע קאנטראווערסיעלע פערזאנען, אריינגערעכנט 1)  משה בן ה"בעל התניא", 2) די נפילה פון רבין פון לובלין, 3) דאס מחלוקת מיט ברסלב, 4) וואס איז געווען מיט עקיבא יוסף חיות, 5) מנחם נחום פרידמאן א איידעם ביים שטעפאנעשטער, 6) יצחק נחום פון ראווע-רוסקע אן איידעם פון בעלזער רב ר' ישכר דוב.
אין דעם בוך פראבירט ער צו מאכן א אנשטעל אז ער איז נישט איינזייטיג, ער איז אביעקטיוו, דעריבער פרובירט ער צוברענגען אלע צדדים און זייטן, וואס יעדער שרייבער האט געשריבן.

* צדיק ועדה - אלץ עורך

אויך האט ער ארויסגעגעבן א בוך הציץ ונפגע וועגן ר' בער'ניו - דער רבי פון ליעווע, דער זון פון ר' ישראל מרוזין.

## וועבלינקען
*אסף'ס וועב בלאט
*פרטים אויף דעם בוך "נאחז בסבך"
*שאנדע און סקאנדאל אין די פאמיליע (הארץ) 
*דער באקריסטריכונגס שיין פון דעם רבי'נס זון (הארץ - העברעאיש)
* אשכול איבער דוד אסף אין קאווע שטיבל 
* אונטערוויא מיט אים דורך פרידא וויזל אין אן פיאות http://www.unpious.com/2012/05/interview-with-professor-david-assaf/ 
* אן ארטיקל איבער די מעשה אז דער מגיד האט געהייסן מלקות'ן איינעם פון די חסידים וואס האט פארציילט אז ער האט געהאט א מיידל http://www.tau.ac.il/~dassaf/books/etkes/David%20Assaf,%20Homo%20Ludens.pdf

קאטעגאריע:אידישע קאנטראווערסיעס
קאטעגאריע:חסידות
קאטעגאריע:אקאדעמיקער
קאַטעגאָריע:חוקרים
ויואל משה

** ויואל משה** איז א ספר געשריבן געווארן בכתב יד פונעם סאטמארער רב רבי **יואל טייטלבוים**, וואו ער איז מבאר שיטתו פארוואס אידן זענן פארבאטן געווארן צו האבן אן אייגן יידישע דעמאקראטישע לאנד מיט אן אייגענער מיליטער פאר ביאת המשיח. דאס ספר איז אנגעטיילט אין דריי חלקים מאמר שלש שבועות, מאמר ישוב ארץ ישראל, מאמר לשון קודש. דער מאמר לשון קודש איז א תשובה וואס דער סאטמארער רב האט געשריבן צו הרב פינחס הירשפרונג קעגן דער מאדערנער העברעאישער שפראך.

ווען דאס ספר איז ארויס געקומען האט זיך ווי פארשטענדליך געמאכט אן איבערקערעניש אין אלע שיכטן און קרייזן, טייל האבן עס פארברענט, און טייל גאר ווי דער בריסקער רב  האט געזאגט אס עס איז א פינפטע שלחן ערוך. אין סאטמאר בפרט איז דאס ספר  די איינציגסטע  וואס איז גרינטליך מבאר די עבירה פון ציונות געבויט אויף פריעריגע מקורות.

די ענין פון ציונות איז היבש אינטערעסאנט ווי ווייט דער סאטמערער רב איז געגאנגען, וואס כידוע האט ער נישט געדילט פאלשע איבערגעטריבענע מערכות. ער פלעגט אלץ זאגן אז די איבערגעטריבענע מערכות טוט גאר פארשעמען די אמתדיגע קנאים.

נאך דער פטירה פון רבי יואל טייטלבוים האט די בעלזער צייטונג המחנה חרדי געהאט א וועכענטליכן קאלום וועלכער האט זיך אפגעגעבן מיטן אפ-פרעגן דעם **ויואל משה**, די סאטמארע חסידים האבן נישט געענטפערט, דער איד האט זיך איינמאל באצויגן צו דעם מיט זלזול "אל תען כסיל" און "אין משיבין את הארי לאחר המיתה".

## דרוקסאגראפיע 
עס איז צוערשט ערשינען אין יאהר תש"כ, קודם בלויז די ערשטע מאמר דורך הוצאת ספרים ירושלים פון רבי יוסף אשכנזי.

במשך די קומענדיגע צוויי יאהר איז עס איבערגעדרוקט געווארן נאך דריי מאל, ווען צום לעצט איז עס שוין געווען א דיקער באנד מיט אלע דריי מאמרים.

די פינפטע מאל איז עס איבערגעדרוקט געווארן אין יאהר תשכ"ב אין טויזנט עקזעמפלארן אין ירושלים דורך רבי יודא לייב ווייס, בהוצאת רבי בן ציון יאקאבאוויטש.

מען האט עס געמוזט דרוקן אין געהיים, וויבאלד עס איז נישט ערלויבט געווארן צו דרוקן אין ארץ ישראל. אזוי אויך האט מען עס נישט געהעריג אריינגעלאזט דורך די פאסט פון אמעריקע צוליב א געזעצליכער פארבאט.

אין תשס"ד איז ארויסגעקומען א פרישע איבערגעארבעטע דרוק אין ברוקלין.

עס אנטהאלט בסך הכל פינעף-הונדערט און צעהן זייטן. די מפתחות איז געמאכט געווארן דורך רבי סענדער דייטש.

## ילקוט אמרים ויואל משה 
דאס איז א תמצית פונעם ערשטן מאמר שלש שבועות, ארויסגענומען די טיפע פלפולים כדי מען זאל עס גרינגער קענען לערנען.

עס איז צוערשט געדרוקט געווארן זומער תשס"ב ביי כפתור ופרח אין ברוקלין, און זינט דאן איז עס איבערגעדרוקט געווארן עטליכע מאל אין טויזנטער עקזעמפלארן.

עס אנטהאלט צוויי-הונדערט פיער-און-דרייסיג זייטן, מיט די מפתחות.

### הסכמות 
* בי"ד פון די עדה החרדית
* רבי משה טייטלבוים
* הרב שמואל וואזנער

קאַטעגאָריע:קנאות
קאַטעגאָריע:ספרי סאטמאר
קאטעגאריע:ספרי הלכה
אלימלך דייטש

ר' **אלימלך דייטש** איז געווען יארן לאנג פון די עסקנים פאר סאטמאר בכלל (אין די בני יואל, קאשוי צייטן, וכו') און פארן סאטמארער  רבי׳ן רבי אהרן טייטלבוים בפרט. קודם האט ער געעפנט א צייטונג די אידישע געדאנק וואו ער איז געווען דער רעדאקטאר און עס איז אהער געשטעלט געווארן דורך אים א שיינע אויסגאבע , און ווען די מחלוקה אין סאטמאר איז געווארן הייס (תשנ"ט) האט מען דארט אנגעהויבן באריכטן נייעסער אינערהאלב דער סאטמארער קהילה און אזוי אויך צו געבן א פלאטפארם פאר אלע נייעסער וועלכע זענען באיאקטירט געווארן דורך משה גבאי ווען ער האט מער נישט געוואלט דעקן רבי אהרן אין דער איד.

שפעטער האט ער געעפנט דער בלאט, וואס איז היינט אפיציעל די ארונים צייטונג און פארקויפט זיך אין די טויזנטער וועכנטליך איבער דער גארער וועלט, און ער איז געווארן דערפון א גרויסער עושר, ווערנדיג פון די גרעסטע לאנד אייגענטימער אין און ארום קרית יואל.

היינט צוטאגס האט ער שוין איבערגעבעטן די בני יואל חברה און ער האט גענומען א זאלוינישן איידעם.
דייטש, אלימלך
אמת

אמת איז **ווארהייט**, לויט די רעליגיעזע טאר מען נישט אימער זאגן ליגענט נאר שטענדיג זאגן אמת, אויך אין א געריכט אין פארבאטן זאגן ליגנט.

## תורה 
אין די גמרא טרעפן מיר אבער אז ביי זיי איז ליגענט יא געווען פארעכנט ווי ווארהייט אויב עס איז עטיש אויסגעהאלטן און מחיוב דאס צו זאגן, ווי למשל כלה נאה וחסידה אפילו זי איז הינקעדיג און קרעציג הייסט די תורה איר לויבן פארן מאן און זאגן אז זי איז שיין.

קאַטעגאָריע:געזעץ
קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
קאַטעגאָריע:מידות
קאַטעגאָריע:פילאסאפיע
משה זון פון בעל התניא

**משה, דער זון פון בעל התניא** איז א פערזאן ארום וועמען עס זענען געווען פארשידענע קלאנגען און לעגענדעס אין די תולדות החסידות און אויף וועמען עס איז ביז לעצטנס געווען א גרויס מאס פארהוילן. 

די הויפט ידיעה איבער משה, דער זון פון בעל התניא, איז אז ער האט זיך גע'שמד'ט און געווארן א קריסט. איבער דער מיסטעריעזער פאקט זענען געבויט געווארן פארשידענע גירסאות און נוסחאות.

## צווישן חסידים
צווישן חסידים פלעגט זיין אנגענומען אז משה האט גענומען אויף זיך צוויי יאר צו וואנדערן גלות און אנדערע סיגופים אויף מכפר צו זיין אויף אן אומווילנדן שמד.

איין לעגענדע דערציילט אז ר' ברוך פון מעזשביזש האט זיך איינמאל געבייזערט אויפ'ן בעל התניא פאר'ן פסל'ען די תפילין זיינע וואס ער האט גע'ירש'נט פונ'ם בעש"ט, זאגנדיג דערביי: דו האסט מיר צוגענומען א יוד פון די תפילין, וועל איך דיר צונעמען א יוד פון דיינע זון.

## דער רבי ריי"צ'ס גירסא
דער פריערדיגער לובאוויטשער רבי, ר' יוסף יצחק שניאורסאן, וועלכער איז באקאנט געווען פאר זיינע ביכער און סיפורים איבער די אנהייב פון די חסיד'ישע פעריאדע, באשרייבט דעם עפיזאד אלס אן אקט פון קידוש השם פון דעם בעל התניא'ס זון. לויט דעם נוסח, האט משה זיך אסאך שטודירט אין קריסטליכע ענינים, און זיך געלאזט פירן א וויכוח מיט קריסטליכע גלחים. דער וויכוח האט ער געוואנען, אבער די רעגעניש פון די קריסטליכע גלחים האט געברענגט דערצו אז ער זאל מוזן אנטלויפן פון זיין היים און פאמיליע, מורא האבנדיג אז מען וועט אים צווינגען זיך צו שמד'ן.

## חוקרי החסידות
היסטאריקער פון די אלגעמיינע אקאדעמישע וועלט, ווי צ.ב.ש. דוד אסף, האבן ערפונדן אז די פרשה איז מער קאמפליצירט. 

משה האט ווארשיינליך געהאט מענטאלישע און פסיכאלאגישע פראבלעמען וואס די משפחה האט פרובירט צו באהאנדלען. אין אנהייב האט זיך משה פארבעסערט, ביז מען האט אים געקענט חתונה מאכן מיט די טאכטער פון א גביר. שפעטער איז ער געווארן איינגעשטעלט אלץ א רב אין א געוויסע שטעטל.

מיט די יארן האט זיך זיין מצב פארערגערט, און עס איז אים אריין אין קאפ זיך צו שמד'ן.

עס זענען לעצטנס געפונען געווארן דאקומענטן אין רעגירונגס ארכיוון אין בעלארוס וואס ווייזן אז עס איז דא ממשות צו די קלאנגען פון שמד. צווישן די דאקומענטן איז געפונען געווארן א פארם מיט משה'ס חתימה וואו ער בעט מען זאל אים צוגרייטן דעם באקריסטליכונג צערעמאניע אין דעם קירכע. אויך איז דא א בריוו פון צוויי ברידער פון משה וואס בעטן מען זאל מבטל זיין דער בקשה ווייל משה איז גייסטיש (מענטאליש) קראנק און זיין בקשה קומט נישט פון ריכטיגן זינען.

## דרויסנדע לינקס
*דער באקריסטליכונגס שיין פון דעם רבי'נס זון (הארץ - העברעאיש)

קאטעגאריע:אידישע קאנטראווערסיעס
קאטעגאריע:חסידות
קאטעגאריע:אדמורי"ם
זשורנאל

א **מאגאזין** אדער **זשורנאל** אדער **צייטשריפט** איז אן אויסגאבע וואס ערשיינט וועכנטליך אדער חודש'ליך.
255px|קליין|
עס אנהאלט לענגערע אפשאצונגען און ארטיקלען אויף פארשידענע טעמעס, עס זענען פארהאן טויזנטער מאגאזינען אויף דער וועלט, פאר אלע טעמעס פון נייעס ביז רעליגיע און נאך.

א מאגאזינע קען זיין פארשפרייט אין עטלעכע אופנים:
* פארקויפן דורך צייטונג-פארקויפערס און אנדערע געשעפטן;
* געשיקט דורכ'ן פאסט צו אבאנענטן;
* געשיקט דורך ע-פאסט.

קאַטעגאָריע:צייטונגען
רופערט מורדאק

left|thumb|250px|רופערט מורדאק
**רופערט מורדאק** איז א מולטי-ביליאנער וואס איז דער אייגענטומער פון די גרעסטע נייעס אגענטורן.

פון די גרויסע נייעס פירמעס וואס זענען זיינס פאקס ניוס טשאנעל ניו יארק פאסט און פילע נאך.

ער איז א קאנסערוואטיווער, און די אויבנדערמאנטע נייעס אגענטורן זענען טאקע באקאנט אלס מער רעכט געשטימט ווי די אלגעמיינע אמעריקאנער מעדיע.

קאַטעגאָריע:ביליאנערן
געשעפט

מיינט איר האנדל? ביזנעס? אדער דער יידישער פילם א געשעפט?

left|250px
א **געשעפט** (אױף ס'רוב דיאַלעקטן פון אידיש: קראָם אָדער קלײט אָדער געװעלב) איז אן ארט ווו מען פארקויפט פארשיידענע פראדוקטן ווי עסנווארג, קליידער, מעבל און אנדערע.

פארצייטנס האבן די קלייטן געווען פלאצירט אין פריוואטע שטיבער, אבער אין די שפעטערע יארן האט מען באשטימט באזונדערע ערטער צו פארקויפן סחורה.

היינט צו טאגס איז דא פארשיידענע וועגן ווי צו פארקויפן סחורה:
* קלייטן אין די גאסן ווען פון פארנט איז עס פארמאכט פון גלאז.
* מארק - אפענע שטעלן ביי א פוסגייער גאס, די פארקויפערס שטייען אונטער זייערע טישן און פארקויפן אין אלגעמיין ביליגע סחורה אדער פאר גאר ביליג.
* 'אלס פאר א דאלאר' - דאס זיינען קלייטן מיט קליינע פראדוקטן וואס קאסטן נאר א דאלאר אדער עטלעכע שקלים.
* איינקויף צענטער - דאס איז א גרויסער בנין נאר מיט קלייטן.
* געשעפטן אויפן אינטערנעץ.
* טעלעמארקעטינג.

left|thumb|250px|א מאדערן מיטל צו איינקויפן איז די קרעדיט קארטע

## מיט וואס טוט מען איינקויפן 
פארצייטנס האט מען געפלעגט קויפן מיט אנדערע פראדוקטן, דאס הייסט א בייט, ווי צ.ב.ש. מען האט געקויפט אן איי מיט פארקויפן א ברויט. שפעטער האט מען דאס געטוישט אויף גאלד, זילבער מיט קופער, און דערנאך אויף געלט. היינט קויפט מען איבערהויפט מיט א קרעדיט קארטע.

* זעט אויך **מארק**

קאַטעגאָריע:האנדל און פינאנץ
קאַטעגאָריע:עקאנאמיע
קאַטעגאָריע:קליינהאנדל
דער ניו יארקער

left|thumb|''דער ניו יארקער'ס'' ערשטע דעקל, וועלכער ווערט איבער געדריקט רוב יארן אויף דעם זשורנאל'ס אניווערסערי

**דער ניו יארקער** איז אן אמעריקאנישער זשורנאל וואס דריקט נייעס ארטיקלען, בוך און פילם רעצענזיעס, מיינונגען, פאליטישע אנאליז, קארטונס, פאעזיע, און פיקציע.

דער קוואליטעט פון דער שרייב־ארבעט אין דער ניו יארקער איז פון די העכסע און מערסט רעספעקטירטע אין אמעריקע. ער האט דערפאר פיל ליינער אויך פון אויסער ניו יארק.

*דער ניו יארקער* האט זיך אנגעהויבן אין 1925 דורך האראלד ראס און זיין ווייב דזעין גרענט, א ניו יארק טיימס רעפארטער. דער ציל איז געווען צו שאפן א סאפיסטיקירטער הומאר מאגאזין מער געצילט פאר'ן מיטל-אויבערשטער קלאס געזעלשאפט. מיט דער צייט האט דער מאגאזין זיך ערוואנדן א נאמען אלץ אן ערנסטער פארום פאר זשורנאליזם און ליטערארישע פיקציע.

דער זשורנאל ווערט היינט געדרוקט דורך דער *קאנדע נאסט* קארפאראציע, די דריקער פון די מאגאזינען *וואג*, *דזי-קיו*, *וועניטי פֿער*, און נאך פאפולערע מאגאזינען.

קאַטעגאָריע:זשורנאלן
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן
פלאשינג, ניו יארק

**פלאשינג** איז א געגנט אין צפון קווינס פון נו יארק סיטי, עס וואוינען דארט אסאך אזיאנע מיט כינעזע אימיגראנטן. עס געפינט זיך דארט דאס לופטפעלד לאגווארדיע, אויך איז דארט דא די א גרויסע פארק וואס רופט זיך **פלאשינג מעדאוס פארק**, אויך איז דארט די בעיסבאל סטאדיום פון די נו יארק מעטס, עס רופט זיך סיטי פילד.
ליטערארישע פיקציע

**ליטערארישע פיקציע** זענען פיקטישע ווערק וועלכע האבן א ליטערארישן ווערט. דער טערמין ווערט באנוצט אויף צו פונאנדערטיילן צווישן די ווערק און זשאנער פיקציע.

## באדייט
ליטערארישע פיקציע טוט זיך מער פארנעמען מיט סטייל, פסיכאלאגישע טיפקייט, און אויסארבעטן די כאראקטערס -- אנדערש פון אנדערע פיקציע וואס פארנעמט זיך מער מיט דעם דערציילונג פון געשעענישן.

אין ליטערארישע פיקציע ווערט אריינגערעכנט פראזע (ווי קורצע מעשיות נאוועלען און ראמאן). 

ליטערארישע מאגאזינען, ווי *דער ניו יארקער*http://www.newyorker.com, *זאעטראפ-אל סטארי*http://www.all-story.com, א.ד.ג., ווי אויך ליטערארישע ערקענונגען ווי דער *פושקארט פרייז*, די *או הענרי אווארדרס*, דער *נאבעל פרייז פאר ליטעראטור*, א.ד.ג. טוען אין אלגעמיין נאר זיך באשעפטיגן מיט ליטערארישע פיקציע און נישט מיט זשאנער פיקציע.

## באקאנטע שרייבער פון ליטערארישע פיקציע
### עלטערע אדער פארגאנגענע אידישע שרייבער
*סאול בעללאו
*פיליפ ראטה
*בערנארד מלמד
*סינטיא אזיק
*עמוס עוז (העברעאיש)
*א.ב. יהושע (העברעאיש)
 
### יונגערע אידישע שרייבער
*נאטאן ענגלאנדער
*דזאנעטען פראנקלין פאער
*טובה מירוויס

### פארגאנגענע נישט-אידישע שרייבער
*אנטאן טשעכאוו
*לעוו טאלסטוי
*וולאדימיר נאבאקאוו
*דזשיימס דזשויס
*פ. סקאטט פיטזדזעראלד

### היינטיגע נישט-אידישע שרייבער
*מארגארעט אטוואוד
*אליס מונרוא
*איאן מקיואן
*דזאן אופדייק
*דזאויס קאראל אוטס
*זעידי סמיט

## זעט אויך 
* פראזע

## וועבלינקען
*מערסט געערטע ליטערארישע פיקציע 

קאטעגאריע:ליטעראטור
קאטעגאריע:פאנטאזיע
Zoetrope:All-Story

left|thumb|דער דעקל פון פרילינג 2006

**Zoetrope:All-Story** (*זאעטראפ-אל סטארי*) איז אן אמעריקאנישער זשורנאל געווידמעט צו דריקן הויכע קוואליטעט ליטערארישע פיקציע.

דער זשורנאל ערשיינט פיר מאל א יאר און דריקט געווענליך זיבן אדער אכט קורצע געשיכטעס. דער מאגאזין דריקט אויך ארטיסטישע פאטאגראפישע ווערק, צושפרייט צווישן די ארטיקלען.

*זאעטראפ-אל סטארי* ווערט ארויסגעגעבן דורך *פראנסיס פארד קאפפאלע*, דער באקאנטער פילם דירעקטאר פון "דער קוואטער" טרילאגיע און *אפאקאליפס נאו*.

## וועבלינקען
אפיציעלע וועבזייטל
קאַטעגאָריע:ליטעראטור-צייטשריפטן
בית מדרש

**בית־מדרש** מיינט א פלאץ וואו מען לערנט, אנדערשט ווי א שול וואס איז לכתחילה בלויז אלס בית הכנסת צו דאווענען. אבער זענען שוין אסאך פון די היינטיגע שולן געווארן פארוואנדלט אין א לערנען פלאץ אויך. אבער אמאליגע צייטן איז דאס געווען עקסטער פון א שול. אין א שול דארף מען זיין שטארק נזהר נישט אויסצורעדן קיין שום דברים בטלים.

קאַטעגאָריע:יידישקייט
סאול בעלאו

left|thumb|בעלוי אויף דער עלטער

**סאול (שאול) בעלוי** (1915-2005) איז געווען אן אידיש-אמעריקאנער שרייבער וואס האט זיך אויסגעצייכנט מיט זיין אויסטערליש טאלאנטפולע שפראך, און האט פארפאסט עטליכע ווערק וואס ווערן פארעכנט אלץ גאר מייסטערפול.

## ביאגראפיע
בעלאו איז געבוירן געווארן אין קוויבעק, קאנאדע צו אידיש-רוסישע עלטערן, און אין זיין יוגנד האט זיך זיין פאמילע זיך געצויגן אויף שיקאגא, אילינוי.  

זיין מאמע האט געהאפט אויף אים אז ער וועט זיין א תלמיד חכם, א תלמוד לערער, אבער ער האט אלץ געצויגן צו שרייבן. אין אוניווערסיטעט האט ער אבער שטודירט אנטראפאלאגיע, און מאנכע זאגן אז עס האט זיך אנדערקענט זיין אנטראפאלגישע אינטערעסן אין פיל פון זיינע ווערק.

זיין קאריערע האט ער אנגעהויבן דורך שרייבן בוך רעצענזיעס פאר צען דאללער א שטיק. ער איז געווען באקאנט אלץ א זעלטענער ליבהאבער פון יידיש און האט אליין גערעדט יידיש בא'טעם'ט און זאפטיג.

שפעטער האט ער געדינט אלץ לערער אויף ענגליש ליטעראטור אין דער אוניווערסיטעט אוו שיקאגא, ניו יארק אוניווערסיטעט, פרינצטאן, בארד קאלעדז, און באסטאן אוניווערסיטעט.

אין זיינע לעצטע יארן האט ער געוואויט אין ברוקליין, מאסאטשוסיטס, וואו ער איז נפטר געווארן דעם 5טן אפריל, 2005 אין עלטער פון 89.

## זיין קאריערע
ער איז אפטמאל געווען אנגערופן אלץ דער מייסטער פון ענגליש שרייבן נאך וועמען אלע אנדערע שרייבער ווערן פארמאסטן. דער מייסטערפולער אידיש-אמעריקאנער שרייבער פיליפ ראטה, א געוועזענער תלמיד זיינער, האט אים אנגערופן "דער רוקן-ביין פון אמעריקאנער ליטעראטור אין דעם צוואנציג'סטן יאר-הונדערט".

ער איז באלוינט געווארן מיט דעם *פוליצער פרייז*, דער *נאבעל פרייז פאר ליטעראטור*, און דריי מאל דער *נעשענעל בוק אווארד*.

## זיינע ווערק
די מערסט באקאנטע ווערק זיינע זענען *הערצוג*, *סיז דע דעי*, און *די אדווענטשורס אוו אוגי מארצ*. אויסער דעם האט ער געשריבן צענדליגע בוכער, פיקציע און עסייען.

זיינע פיקטישע ווערק האבן באהאנדלט די טעמעס פון אידישע אימיגראנטן אין אמעריקע, געזעלשאפט קלאסן, און מאראליטעט. קריטיקירער זיינע האבן געהאלטן אז ער שרייבט אויף אן אלט-מאדישן אופן, א שטייגער ווי טשארלס דיקענס.

## וועבלינקען
*באשרייבונג אין *סלעיט מאגאזין*
**ניו יארק טיימס* רעזענציעס פון זיינע בוכער

בעלא, סאל
מאיר ליכטנשטיין

**מאיר ליכטנשטיין** (געבוירן 1970) איז א חרדישער איד און א דעמאקראטישער פאליטיקער. ער איז געווען דער בירגערמייסטער פון לייקוווד אין 2006.

ער איז ערוויילט געווארן אלס בירגערמייסטער דורך דער שטאטשאפט קאמיטעט דעם ערשטן  יאנואר 2006.

אין א ערשטע זייט שמועס מיט די פארווערטס איז ער געווארן אויסגערעכנט אלס דער איינציגסטער חרדישער בירגערמייסטער אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע אין א שטאט וואס האט אזא גרויסע גויאישע געמיינדע.

נאך זיין קאדענץ איז ער  נישט געלאפן פאר א צווייטן קאדענץ און היינט (2014) זיצט ער אויף דעם שטאטשאפט קאמיטעט מיט בירגערמייסטער מנשה מילער, יצחק אקערמאן, סטיוון לאנגערט און ריימאנד קאלס.

## וועבלינקען
* ארטאדאקסישער מעיאר איז דער ערשטער מעיאר פאר שטארק נישט אידישע שטאט

קאַטעגאָריע:בירגערמייסטערס
קאטעגאריע:פרומע פאליטיקער
קאַטעגאָריע:חרדים
סינטיא אזיק

קליין|סינטיא אזיק

**סינטיאַ שושנה אָזיק** (; געבוירן דעם 17טן אפריל 1928) איז אן אמעריקאנער אידישע שרייבערין. זי איז געבוירן אין ניו יארק. 

אזיק האט געשריבן פיקציע ווערק וועגן דעם אמעריקאנער אידישן לעבן, ווי אויך עסייען אויף אמעריקאנער ליטעראטור. זי איז באלוינט געווארן מיט עטלעכע ליטערארישע אויסצייכענונגען.

זי איז דער פערפאסער פון דעם בוך, ***דער רב דער געצנדינער***.

קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
דער קוואטער (פילם)

**דער קוואַטער** (ענגליש: *The Godfather*) איז אן אמעריקאנישר פילם וועגן א מאפיא הויפט און זיין פאמיליע אין די 40'ער יארן. דאס פילם האט דריי חלקים. דער ערשטער חלק איז דערשינען 1972, דער צווייטער 1974 און דער דריטער טייל 1990.

דער פילם איז געמאכט געווארן דורך פראנסיס פארד קאפפאלע, און ווערט פארעכנט אלץ איינע פון די בעסטע פילמס אין די היסטאריע. 

דער פילם שטעלט פאר דער קוואטער (אזא טיטל וואס מען געט פאר דער וואס באקומט דעם כיבוד פון האלטן דעם קינד ביים באקריסטליכן צערעמאניע) דאן קארליאן -- געשפילט דורך מארלאן בראנדא אין דעם ראלע וואס האט אים מערסט באקאנט געמאכט -- וואס איז דער הויפט פון זיין פארצווייגטע ביאלאגישע פאמיליע און אויך די הויפט פון זיין מאפיא פאמיליע וואס פארנעמט זיך מיט ארגאניזירטע קרימינאלע אקטיוויטעטן און צומאל פירט מלחמות מיט אנדערע מאפיא פאמיליעס.

"דער קוואטער" איז געווען פון די ערשטע פילמען צו ווייזן אינטימליך וויאזוי עס פירט זיך די וועלט פון מאפיאנערן, און יעדער שפעטערדיגער פילם אויף דעם נושא פאלגט נאך אין אירע טריט צו מער צו ווייניגער.

קאטעגאריע:אמעריקאנישע פילמען
קאַטעגאָריע:ענגליש שפראכיגע פילמען
יחזקאל קאטיק

**יחזקאל קאָטיק** ( ח' ניסן תר"ז – ט' אב תרפ"א) איז געווען אַ משכיל פון חסיד'ישן אָפּשטאַם פון קאַמענעץ, ליטע. ער איז באַקאַנט דערהויפּט פאַר זײַנע אָפּגעשריבענע זכרונות ***מײנע זכרונות... זכרונות פון יחזקאל קאָטיק***.

## ביאָגראַפישע נאָטיצן
### זײַן זיידע
לויט קאָטיק'ס באַריכטן איז זײַן זיידע **אהרן לייזער קאָטיק** געווען אַ קאמענעצער איד, אַן עושר מיט פאַרצווײַגטע מסחר און נאָנטע פאַרבינדונגען מיט די אַרומיגע פריצים און אַדעל-לײַט. אויך איז ער געווען אַ פאַרברענטער מתנגד, און אַ שטיקל גבר אלם.

### זײַן פאָטער
קאָטיק'ס פאָטער **משה קאָטיק** האָט זיך אין זײַן יוגנד אײַנגעשלאָסן אין רבי משה קאָברינער זצ"ל און איז געוואָרן א פײַערדיגער חסיד. משה קאָטיק איז אויך געווען א סוחר, אָבער ער האָט אויך פיל צײַט פאַרבראַכט אין קאָברין בײַ זײַן רבי'ן דער קאָברינער, און אין קאַמענעץ איז ער געווען שטענדיג פאַרנומען מיט מאַכן חסיד'ישע צוזאַמקומס וואו מען פלעגט זינגען, טאַנצן, עסן, פערציילן מעשיות פון רבי'ן און נאָך אַזעלכע חסיד'ישע ענינים.

מיט דער פטירה פון רבי משה קאָברינער איז משה קאָטיק געווען פון די יחידי סגולה וואָס האָבן אויסגעקליבן רבי אברהם סלאָנימער אויף צו פירן די רביסטעווע.

### קאָטיק'ס ערציאונג
**יחזקאל קאָטיק** איז אויפגעוואָקסן אין דער חסיד'ישער אַטמאָספערע, וואָס האָט אויף אים געמאַכט אַ טיפן אײַנדרוק, סײַ פּאָזיטיוו און סײַ נעגאַטיוו. אין די שפּעטערדיגע יאָרן האָט ער בועט געווען אין דעם בלינדן התקשרות צו אַ רבי'ן און אָפּגעלאַכט פון דעם גאַנצן חסיד'ישן התנהגות. מיט די יאָרן איז ער געוואָרן אין גאַנצן אַ משכיל.

קאָטיק האָט געוואוינט פילע יאָרן אין וואַרשע, וואו ער האָט אָנגעפירט מיט פאַרשידענע משכיל'ישע אַקטיוויטעטן. ער האָט געגרינדעט געזעלשאַפטליכע געמיינדעס און איז געווען אין נאָנטע פאַרבינדונג מיט משכיל'ישע פירער.

אַ גאָר אינטערעסאַנטע סעריע בריוו האָט ער געשריבן צום באַקאַנטן אידיש שרײַבער **שלום עליכם**. כאָטש די בריוו פון שלום עליכם צו אים אויף צוריק האָבן מיר נישט הײַנט, ווײַזט זיך אָבער אויס פון קאָטיק'ס אייגענע בריוו אַז שלום עליכם האָט אים שטאַרק געשעצט.

## זײַנע זכרונות
קאָטיק'ס זכרונות זענען אַן אוצר פון ידיעות אויף דאס אמאליגן לעבן אין ליטא-פוילן פאר חוקרים און סתם ליינער צוגלייך. ער שילדערט פארביג דאס לעבן אין דעם אמאליגן שטעטל, די התנהגות פון די ארומיגע פריצים און זייערע פארבינדונגען מיט די אידן, דער אויסזען פון די שטעטלדיגע חדרים מיט אירע פארשידענע סארטן מלמדים -- ביידע די אכזרים און די באליבטע, דער צוגאנג צו שידוכים -- ווי מען האט אפט חתונה געמאכט קינדער אזוי יונג ווי אכט יאר אלט, און די התנהגות פון די אמאליגע חסידים -- ער שילדערט צוגלייך זייער התנהגות אין עבודת ה', זייער פאנאטישקייט, און זייערע טעראריסטישע שטיק ווען מען האט זיך מיט זיי אנגעהויבן.

די זכרונות זענען געשריבן געווארן ארגינעל אין יידיש, און איבערגעזעצט געווארן אויף העברעאיש דורכ'ן באקאנטן היסטאריקער פון חסידות ***דוד אסף***.

## וועבלינקען
*מה שראיתי... זכרונות יחזקאל קאטיק
*בריוון צו שלום עליכם 
*דער בן-יהודה פראיעקט

קאטיק
אנערקענונג

**הכרת הטוב** איז אנערקענען א גוטע חסד וואס איינער האט געטאן פאר א צווייטן. עס איז אנגענומען זיך צו באדאנקן שטענדיג ווען איינער טוט א טובה.

## מעלות פון אנערקענען 
* עס האלט אן די וועלט, דורכדעם וואס עס בינדט איין מענטשן איינער צום אנדערן מען זאל זיך העלפן.

## אידישקייט 
די גאנצע דאווענען און בכלל דאס לעבן פון עבודת ה' דורך מצוות און מעשים טובים איז באזירט אויף דעם דאזיגען געפיל. עס איז א פליכט צו מאכן 100 ברכות יעדן איינציגן טאג צו זיין פארטאן דורכאויס אין דעם געפיל. פאר די זון, קליידונג, אויפשטיין, ארויסגיין, עסן, גיין, שמעקן, ליכטיגקייט, נאכט, שלאף, אויגן, פרייהייט, פוס, שטיין, ערד, און אזוי ווייטער.

ווען מען איז שטענדיג אנערקענבאר צו יעדע סעקונדע פון די גוטס פון לעבן האט די לעבן א פילקייט פון פרייד און א מיינונג און א ציל.

יעדער זיבעטער טאג סוף פון וואך אין שבת מוזן מיר רוען, און נישט גיין ארבייטן א גאנצן טאג מקדיש זיין פאר דעם געפיל פון אנערקענען און פייערן די גאנצע נאטור באשאפונג דורך זיך צוזאצזעצן ביי 3 סעודות מיט די פאמיליע און זינגן און לויבן אויף אונזער לעבן.

קאטעגאריע:עמאציעס
האלדז

**האלדז** איז דער אינעווייניגסטער פון גענאק ווי עס לויפן דורך די אדערן וושט און ווינט רער רערן צו אטעמען און עסן און צירקולירן די בלוט.

א בהמה שעכט מען פון די האלדז.

קאַטעגאָריע:קאפ און גענאק
קוגעלעך

**קוגעלעך** איז א שפיל וואס איז פאפולער ביי חרד'יש אידישע קינדער אין אמעריקע און ארץ ישראל.

## דער שפיל
דער שפיל ווערט געשפילט מיט פינף קליינע, פיר-עקיגע, קעסטלעך אין וועלכע מען ווארפט איינס אדער מער אין די לופטן און ביז עס קומט אראפ טוט מען א געוויסן שפיל מיט איינס אדער מער פון די וואס ליגן, און דערנאך כאפט מען די קעסטל פון דער לופט.

דער שפיל קען געשפילט ווערן מיט וויפיל מענטשן מען וויל, און יעדער שפילט אין זיין רייע. ווען עס געלונגט נישט א שפיל פאר א שפילער, גייט דער שפיל צום נעקסטן. עס איז אויך א גוטע שפיל צו שפילן אליינס.

דער שפיל גייט ווי פאלגנד:

# דער שפיל פלאץ קען זיין אויף א הארטער ערד אדער א ברייטן טיש.
# צוערשט צו-ווארפט מען די ***קוגעלעך*** אויפ'ן שפיל פלאץ.
# דערנאך הייבט מען אן שפילן לויט די סדר פון די חלקים.
# יעדער שפילער גייט ביי זיין רייע, און שפילט לויט'ן סדר ביז עס געלונגט אים נישט א שפיל. דאן גייט דער שפיל צום נעקסטן.
# ווען עס קומט צום שפילער'ס רייע דעם נעקסטן מאל גייט ער ווייטער פון וואו ער האט פריער געהאלטן.
# דער געווינער איז דער וואס איז אנגעקומען די ווייטסטע אין די חלקים, אדער ביים צייט אפגעמאכט פון פאראויס, אדער ווען די שפילער מאכן אפ צו פארענדיגן דעם שפיל.

### ערשטער חלק 
#### איינצעלנע
#מען קלויבט איין ***קוגעלע*** און מען ווארפט דאס אין דער לופט.
#דערנאך כאפט מען איינע פון די קוגעלעך פונ'ם שפיל פלאץ, און דערנאך כאפט מען די פון די לופט מיט דער זעלבער האנט. 
#דערנאך, האלטנדיג די פריער געכאפטע קוגעלעך אין די האנט, ווארפט מען איינס ארויף און מען כאפט נאך איינס פון דעם שפיל פלאץ, און דערנאך כאפט מען די פון די לופט. אזוי טוט מען ביז מען האט אלע קוגעלעך אין די הענט.

#### צווייערס
די זעלבע ווי פריער נאר מען כאפט צוויי אויף א מאל ווען דער געקליבענע קוגעלע איז אין די לופט.

#### דרייערס
מען כאפט דריי, און דערנאך איינס.

#### פירערס
מען כאפט פיר אויף אמאל.

#### על יד
מען ווארפט אלע קוגעלעך אין די לופטן און מען כאפט זיי אויפ'ן אויבערשטען חלק פון די האנט. דער שפיל איז א געלונגענע אויב מען כאפט ווייניגסטענס צוויי.

#### בריקן
מען פאָרעמט א בריק  דורך אויסשפרייטן די ערשטע צוויי פינגערס (גראָבע פינגער אנטקעגן די צײַגפינגער) אויפ'ן שפיל פלאץ. דערנאך ווארפט מען איין קוגעלע אין די לופט און מען פרוּווט איינציגווייז אריינצושיסען די קוגעלעך דורכ'ן בריק און דערנאך כאפן די קוגעלע פון די לופט. ווען עס זענען שוין דורכגערוקט פיר קוגעלעך רוקט מען פשוט אדורך דעם לעצטן. די קוגעלעך וואס ווערן דורכגערוקט טארן זיך נישט אנרירן. דערנאך קלויבט מען איינס צו ווארפן אין די לופט און מען כאפט די אנדערע פיר.

## צווייטע חלק
## דריטע חלק
## א.א.וו.
## וועבלינקען 
* אינסטרוקציעס פאר קוגעלעך (ביי אידישע וועלט פארומס)

קאטעגאריע:קינדער שפילן
קאטעגאריע:פארוויילונג
וואקאבולאר

**וואָקאַבולאַר** (lexis), אדער **ווערטער אוצר**, איז דער פּאָר פון ווערטער אין א שפראך וואָס פאָרעמען אויס אינפארמאציע וואס דער רעדער און הערער פארשטייען צו זיין.

*
אבות ובנים

**אבות ובנים** איז א אידישע מסגרת ווי אויך אן ארגאניזאציע וואס שטעלט צוזאם טאטעס מיט זייערע קינדער מוצאי שבת צו לערנען תורה אין די לאקאלע שולן פון אידישע געגענטן. מען טיילט מתנות און האלט גורל׳ס כדי די קינדער זאלן זיך וועלן באטייליגן. 

די גרינדונג דערפון איז קאפירט אויך דאס ערשטע אבות ובנים מאדעל פון א איד אין מאנטשעסטער, ענגלאנד, וואס האט דאס אזוי גערופן, און מ'האט דאס אדאפטירט אין דער גארער אידישע וועלט.

אין אמעריקע ווערט דאס געפירט דורך הרב אונסדארפער פון בארא פארק, א קלויזנבערגער חסיד.

אין ארץ ישראל איז דאס צעטיילט צווישן צוויי פראקציעס אנגעפירט פון ירושלים און בני ברק, מיט זומער קעמפס פאר קינדער און אויספלוגן.

מערסטנס איז די אלע אבות ובנים פראקציעס אויסגעהאלטן און פינאנסירט דורך די גבאים און עסקנים אין יעדער שול עקסטער, און די הויפט קווארטיר שטעלט נאר צו מינימאלע עצות, צעטלעך און פריזן פאר די לאקאלען באזונדער.

## וועבלינקען
*א באריכט ביי ישיבה ווארלד
*ענגליש ווידעא קליפ וועגן אבות ובנים
*אבות ובנים אין מאסקווע

קאטעגאריע:חינוך
קאַטעגאָריע:אידישע וואולטעטיגע ארגאניזאציעס
חובת הלבבות

ספר **חובת הלבבות** איז דער באקאנטער מוסר ספר.

# שער ראשון - ייחוד האל בלב שלם
# שער שני - הבחינה בברואים ורב טוב האלוהים עליהם
# שער שלישי - קבלת עבודת האלוהים עלינו
# שער רביעי - הביטחון באלוהים יתברך לבדו
# שער חמישי - היות כל מעשינו מיוחדים לשמו
# שער שישי - הכניעה והשפלות מפניו
# שער שביעי - התשובה וגבולותיה והדברים התלוים בה
# שער שמיני - חשבון האדם עם נפשו לאל יתברך
# שער תשיעי - הפרישות מה שראוי לנו ממנה
# שער עשירי - אהבת האלוהים ומעלותיה

* דער פולער ספר חובות הלבבות

קאטעגאריע:מוסר ספרים
קאטעגאריע:חקירה ספרים
אלקאהאל

אין כעמיע, איז אן **אלקאהאל** וואסערע ארגאנישע פארבינדונג אין וואס אן הידראקסיל גרופע (*OH-*) איז פֿארבונדן צו א קארבאן אטאם פון אן אלקיל אדער א במקום־אלקיל גרופע וואס איז אפט געשריבן אלס "-R". די אלגעמיינע פֿארמל פאר אן איינפאכן נישט־ציקלישן  אלקאהאל איז CnH2n+1OH. נארמאלעווייז, באדייט דאס ווארט *אלקאהאל* **עטאנאל**, דער טיפ אלקאהאל וואס געפינט זיך אין אלקאהאלישע געטראנקען.

מען קען רעאגירן אן אלקאהאל מיט א קארבאנזייערס (ענגליש: "carboxylic acid", דײַטש: "Carbonsäure/Karbonsäure") כדי צו שאפן אן עסטער (ענגליש: "ester", דײַטש: "Ester").

קאַטעגאָריע:ארגאנישע כעמיע
קאַטעגאָריע:כעמישע פארבינדונגען
טורמע

[קליין|א טורמע אין [קאליפארניע, די צעלן ווי די פארברעכער שלאפן און וואוינען]]א רעגירונג אנשטאלט ווי מען האלט אנגעשפארט קרימינאלע פארברעכערס.

**טורמע** אָדער **תּפֿיסה** איז די אורזאך דערפון צוויי פאכיג, איינס, צו באשטראפן דעם קרימינאלן פאר טון דעם פארברעך אזוי שרעקט מען אפ אנדערע בירגער אז זיי זאלן נישט זיך וואגן צו טאן דעם זעלבן פארברעך. צוויי, ווארום זיי זאלן זיך נישט ארומדרייען פראנק, ווייל ער איז מעגליך א געפאר פאר די געזעלשאפט, ווייל ער וועט מעגליך נאכמאל טאן דעם פארברעך.

לויט דער פֿאָרשאַרבעט "אָפּשאַצנדיק מין־נישט־גלײַכקייטן אין מלוכה־פֿאַרברעכפֿאַלן" (ענגליש: "Estimating Gender Disparities in Federal Criminal Cases") פֿון סאָניאַ ב. סטאַר (ענגליש: "Sonja B. Starr") פֿון דער אוניווערסיטעט פֿון מישיגאַן יורישול (ענגליש: "University of Michigan Law School") (געשריבן 29\08\2012), זענען עס פֿאַראַן גרויסע מין־נישט־גלײַכקייטן זײַנדיק גינציק פֿאַר פֿרויען במשך דער פסק־לענג־פֿאַרשפּרייטונג (זײַנדיק אַ דורכשניט פֿון איבער 60%), בתנאַייִק דורך אַרעסטיר־פֿאַרברעכן, געמישפטקייט און אַנדערע פֿאַראויפֿוואָרפֿיקע פֿאַקטאָרן. ווײַבלעכע אַרעסטירטן קערן אויך ממשותדיק מער אויסמײַדן אָנקלאָגן און פֿאַרמישפטונגען בשלמותדיק און האָבן צוויי מאָל די משמעותדיקייט צו ווײַכן פֿון געפֿענקעניש אַז זיי ווערן געפֿונען פֿאַר שולדיק.

קאטעגאריע:יוסטיץ
קאטעגאריע:געזעצן
קאטעגאריע:זיכערהייט
אינטעליגענטע אויספלאנעווען

[קליין|ווען א מענטש טרעפ א [זייגער אין א וויסטעניש כאפט ער גראד אז דער זייגער איז געמאכט מער דורך א כוונה ווי די שטיינער ארום]]
**אינטעליגענטע אויספלאנעווען** (Intelligent Design) איז דער באגריף וואס לויטעט אז באשעפענישן פון לעבן אויף דער וועלט, איז דאס בעסטע פארשטענדליך דורך גלייבן אין א קלוגער באשעפער. און נישט דורך אן אומדירעקטער עקסידענט פראצעס פון נאטורליכע סעלעקציע.

אנדערשט פון עוואלוציע וואס איז א טעאריע, איז אינטעליגענטע אויספלאנעווען א פאקט וואס מ'לאזט זיך נישט אריין אין די ווייטערע העכערע סיבות וואס, ווער און וויאזוי אלץ איז באשאפן. מען באטראכט בלויז די נאטור ביז מ'קומט צום אויספיר וואסערע טיפע דעזיין; גרויסע וואונדערליכע קענטעניסן, און פונקטליכע פלענער עס ליגט אין די נאטור, און דורך דעם איז א ראי' אז ענדלאזע **אינטעלעגענציע**, און נישט בלינדע אומפאל האט דאס באשאפן.

זיי זענען אפילו גורס די טעאריע פון עוואלוציע, אבער די באשאפונג פון אנפאנג זאגן זיי ליגט מער פון דעם בלינדן פראצעס.

## קעגנערשאפט 
### עס איז נישט אויסגעהאלטן לויט וויסנשאפט 
רוב וויסנשאפטלער זאגן אז עס שטימט נישט, און דערווייל זעהט מען נישט קיין פלאן אדער ציל אין באשעפעניש, און אז עס זענען דא אסאך מער פעלערן און וויסטעניש ווי עס זענען דא וואונדער. ווי צום ביישפיל די שטיינער וואס ליגן ארום די זייגער.

### צוליב די מאטיוו 
דערווייל איז דאס נישט קיין אנגענומענע לימוד אין די פובליק שולעס ווייל די רוב אלגעמיינער גוי, אפילו זיי זענען רוב רעליגיעז, האלטן אבער אז דער גאנצער חכמה ווערט געטריבן פון אמונה און רעליגיע, און אנדערשט פון כללית'דיגע סייענס, וואס האט נישט קיין מאטיוו עפעס אנדערשט ווי שטודירן לעבן, רוב סייענטיסטען זענען אפילו רעליגיעז, האבן די אינטליזשענט דעזיין חברה א אינטערעסע צו פארשפרייטן זייער גלויבן אין א גאט וואס זיי זאגן טאקע נישט ארויס בפירוש אבער דאס איז זייער ענד כוונה.

די אינטעליגענטע אויספלאנעווען חברה ענטפערן אבער אז די וויסנשאפטלער האבן א פניה קעגן אמונה, און זענען נישט מסכים פאר קיין שום פרייז איינצוזען אז עס איז דא א באשפער אויף דער וועלט אפילו די ראיות צייגן צו דעם ווייל זיי זענען פאנאטשיע אטעאיסטען.

### עס פארענטפערט גארנישט 
דאס איז די טענה אז א באשאפער איז נאך מער וואונדערליך ווי די זייגער, און אויב ער מוז נישט האבן א באשאפער דאן דארף די וועלט אויך נישט האבן א באשאפער.

## תורה 
ביי אידן ווערט דאס אנגערופן **נפלאות הבורא** פון דעם חובת הלבבות אין שער הבחינה, ביזן רמב"ם און זיין יד החזקה, האבן אראפגעלייגט אלס יסוד אז צו זיין א ערליכער איד איז דאס בעסטער און גרינגסטער וועג דורך די לימוד פון אינטעליגענטע אויספלאנעווען. ווייל דאס איז דער שנעלסטער און גרינגסטער וועג צו אמונה.

קאַטעגאָריע:אמונה
קאַטעגאָריע:וויסנשאפט
קאַטעגאָריע:מוסר
נאטירלעכע סעלעקציע

**נאטירלעכע סעלעקציע** איז דער פראצעס ווי געוויסע באשעפענישן מיט בעסערע שטריכן זענען מער אויסגעשטעלט צו איבערלעבן, און געאייגענט צו געבוירן קינדער. דער גרינדער פֿון דער טעאָריע איז טשאַרלס דאַרװין און אַלפֿערד װאַלאַנס.

2 פאקטארן דעצעדירן די אויסגאנג פון נאטורליכע סעלעקציע. די סביבה און די זשיען מיוטאציע.

## זע אױך 
* עװאָלוציע.

קאַטעגאָריע:נאטור
קאַטעגאָריע:וויסנשאפט
זשעי נעט

left|thumb|250px|זשעי נעט לאגא.
**זשעי נעט** The JNet איז די ''כשר'ע'' אינטערנעט וואס די רבנים האבן יא מתיר געווען פאר ביזנעס. עס האט פארשידענע פילטער'ס נישט אדורך צולאזן נישט צניעות'דיגע ענינים און פארנאגראפיע.

## פילטער
עס ארבעט מיט 6 ניוואען.
עס דארף לכאורה ארבעטן מיט א פילטער אז עס בלאקירט געוויסע ווערטער אבער נישט אייביג זענען זיי גרייט צו נעמען די ריסק און בלאקירן גאנצעטע סייטס. די קאסטומער דארפן אלזא לאזן הערן פיעד בעק און זאגן וויאזוי זיי זאלן בלאקרין און וואס נישט.

## וועבלינקען
* זייער וועב סייט.

קאטעגאריע:אינטערנעט
קאטעגאריע:מצוות און מנהגים
קאטעגאריע:האנדל און פינאנץ
נח וויינבערג

קליין|250px|הרב נח וויינבערג  בריתחא דאורייתא ושקלא וטריא
רבי **ישראל נח וויינבערג** (ה'תר"ץ - י"א שבט ה'תשס"ט) איז דער גרינדער און אנפירער פון  די ישיבות אור שמח און אש התורה מיט פילאליעס איבער דער גארער וועלט. ער איז געווען א זון פון הרב מתתיהו וויינבערג און איילה הינדא  (לארבערבוים).

הרב נח וויינבערג איז געווען אַ תלמיד פון מתיבתא רבינו חיים בערלין, אונטער הגאון רבי יצחק הוטנער זצ״ל, מחבר פון די ספרים ״פּחד יצחק״. שפעטער האָט ער געלערנט אין דער  ״נר ישראל״ ישיבה אין באָלטימאָר, ביי הגאון רבי יעקב יצחק רודערמאַן. נאָך הרב רודערמאַן, האָט הרב נח וויינבערג טאַקע געלערנט ביי זיין עלטערן ברודער הרב שמואל יעקב וויינבערג, אן איידעם פון הרב רודערמאן.

רבי נח וויינבערג האט געשריבן **48 וועגן צו חכמה**.

ער איז נפטר געווארן י"א שבט תשס"ט און מען האט אים באערדיגט אין הר המנוחות.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ישראל
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות
קאַטעגאָריע:קירוב
קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
מיאמי

קליין|מיאמי פלארידא
קליין| פאן מיאמי

left|thumb|250px|מאפע פון מיאמי און מיאמי ביטש.

**מיאמי** איז א שטאט אין דרום פלארידא, אמעריקע.

טעקע:BrickellKey.jpg
טעקע:Brickell Avenue 20100203.jpg
טעקע:Miami Downtown Freedom Tower.jpg
טעקע:Oceandrivesuperbowl.jpg

**מיאמי** איז א ווארעם רוה-ארט ביטש סיטי אין פלארידא עס האט אסאך וואסער בארטענס.

אסאך פרומע אידן, ספעציעל עלטערע ריטייערטע פון ניו יארק, וואס האלטן זיך אויף דארט דורך די קאלטע ווינטער מאנאטן.

אויך וואוינען דארט יודן א גאנץ יאר, און עס גיבט דארט עטליכע יודישע מיטלשולעס.

מיאמי האט אויך איינע פון די גרויסע פארטן אין אמעריקע.

קאַטעגאָריע:פלארידע
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין די פאראייניגטע שטאטן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים
יידישער טעאלאגישער סעמינאר

left

דער **יידישער טעאלאגישער סעמינאר פון אמעריקע**, באקאנט צווישן אידן אלץ ***דזעי-טי-עס*** (JTS - Jewish Theological Seminary) און ביי חסידים אלץ ***דער שעכטער סעמינאר***, איז דער הויפט אקאדעמישער און רוחניות'דיגע אינסטיטוט פאר דער אידישער קאנסערוואטיווער באוועגונג אין אמעריקע.

## אנטוויקלונג
***דזעי-טי-עס*** איז א דירעקטער יורש פון דער ***אידישער טעאלאגישער סעמינאר פון ברעסלוי*** וואס איז געגרינדעט געווארן אין ברעסלוי, דייטשלאנד אין 1854 דורך רבי זכריה פרענקל אלץ ענטפער צום קוים געבוירענעם רעפארם באוועגונג וואס פיל האבן געהאלטן איז צו ראדיקאל.

פרענקל האט געגרינדעט דעם סעמינאר אינאיינעם מיט'ן אפדרוקן זיין מייסטער ווערק ***דרכי המשנה***. אין דעם העכסט שולאסטישן בוך ברענגט ער באווייזן אז דער אנטוויקלונג פון אידישקייט מיט די פרינציפן פון הלכה זענען געווען דינאמיש דורכאויס די אידישע היסטאריע. די געברויכן פון די פארשידענע תקופות האבן געהאט א שטארקע השפעה אויפ'ן אידישן מענטאליטעט, און עס זענען געווען פילע סאציעלע און קולטוראלע פאקטארן וואס האבן צוגעגעבן צום אויפבוי פון דער אנגענומענער מסורה.

פרענקל האט געהאלטן אז די הלכה איז נארמאטיוו, אבער אזוי ווי עס איז געווען אין אלע תקופות דארף זיך דאס אדאפטירן צו די באדערפענישן פון דעם טאג.

## דער אינסטיטוט אין אמעריקע 
left|thumb|דער חצר אין דעם היינטיגן דזעי-טי-עס קאמפוס
***דזעי-טי-עס*** איז געגרינדעט געווארן אין אמעריקע אין 1886 דורך צוויי אנגעזעהענע ראבייס וואס האבן זיך אפגעטיילט פון דער רעפארם באוועגונג, דר. סאבאטאו מארייס און דר. ה. פעריירא מענדעס. איר ציל איז געווען צו פארהאלטן די באקאנטשאפט און פראקטיצירונג פון היסטארישן אידישקייט.

די ערשטע קלאסן זענען געהאלטן געווארן מיט צען סטודענטן אין דעם ***שארית ישראל*** ספרד'ישן שוהל, דער עלטסטער אידישע שוהל אין ניו יארק.

אין 1902 איז פראפעסאר סאלאמאן שעכטער, א רומענישער שולער און לערער פון א חבד'סקער פאמיליע, געווארן פרעזידענט פון דעם סעמינאר און איר געבראכט צו גאר א רעספעקטירטן צושטאנד. שעכטער איז באקאנט די מערסטע פאר זיין היסטארישע אנטדעקונג פון דער גניזה אין א שוהל אין קאירא, עגיפטן, וואס האט אנטהאלטן גאר אלטע ספרים און כתבי ידות, אריינגערעכנט אויך עטליכע ארגינעלע כתבי ידות פונ'ם רמב"ם.

דער היינטיגער פרעזידענט איז איסמאר שארש.

## דער סעמינאר היינט
היינט געפינט זיך דער סעמינאר אין א פראכטפולן געביידע ביי 3080 Broadway, ביים 122'סטע גאס אין ניו יארק.

היינט באשטייט ***דזעי-טי-עס*** פון עטליכע שולעס פאר די שטודיעס פון תלמוד, הלכה, אידישע היסטאריע, חזנות און אידישער מוזיק און נאך. אויף פארמאגט עס א וועלט בארימטע ביבליאטעק, וואס אנטהאלט א ריזיגע פארזאמלונג פון ספרים און בוכער פון אמאל און היינט, און פיל אלטע כתבי ידות, אריינגערעכנט פיל כתבי ידות פון דעם קאירא'אישער גניזה. 

## באקאנטע לערערס אין דעם סעמינאר
*סאלאמאן שעכטער
*אברהם יהושע העשל
*שאול ליבערמאן
*אברהם שרייבער סופר
*חיים פאטאק
*מרדכי קאפלאן
*איסמאר שארש

## דרויסענדע לינקס
*אפיציעלע וועב זייט - jts.edu
*ביאגראפיע פון סאלאמאן שעכטער
*זעהט דעם סעמינאר'ס אדרעס אויף דעם גוגל מאפע

קאטעגאריע:יידישע אינסטיטוציעס
קאטעגאריע:יידישע שולעס
שולבוס

קליין|א טיפישער שולבוס אין צפון אמעריקע
א **שולבוס** איז אן אויטאבוס וואס איז געמאכט צו פירן סטודענטן, געווענליך אינגע קינדער, צו זייערע לאקאלע שולעס. אין צפון אמעריקע זענען באשטימטע געזעצן וועגן שולבוסן. צווישן אנדערע איז דא א געוויסער געל קאליר וואס מען דארף פארבן די בוסן אין קאנאדע און די פאראייניקטע שטאטן.

קאַטעגאָריע:בוסן
קאַטעגאָריע:טראנספארט
יידישע פערטל

**דאס יידישע פערטל** איז דער דרום-מזרח טייל פון דער אלטשטאט פֿון ירושלים. עס האט א באפעלקערונג פון עטלעכע 4,200 מענטשן, כמעט אלע יידן שומרי תורה ומצוות.
קבר

דער לאך ווי מען באגראבט א טויטע קערפער.

קאַטעגאָריע:קבורה
שוחט

א **שוחט,** אויך געשריבן **שו"ב** (ר״ת פון שוחט ובודק) איז איינער וואס איז געלערנט וויאזוי צו קוילענען עופות אדער בהמות, לויט די תורה'דיגע פארשריפטן.

ס'דא באזונדערע שחיטה מעסער'ס - און צומאל אויך באזונדערע שוחטים - סיי פאר עופות, און סיי פאר בהמות.

פון 1936 ביז דער צווייטער וועלט מלחמה זענען געווען איבער 3,500 שוחטים אין פוילן און ליטע וועמען מען האָט אָנגעפירט דורך דעם ועד ראשי השוחטים דמדינת פולין וליטא.

## באקאנטע שוחטים 
* הרב יעקב לעווין, דער מחבר פון חזקת הזבח און חותם קודש
* הרב אברהם יצחק שפערלינג, דער "טעמי המנהגים"
* הרב שלמה זאב צווייגענהאפט, ראש השוחטים פון פוילן און רב פון האנאווער און נידערזאקסן

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אידישע פאכן
כשרות

קליין| כשרות בד"ץ קראון הייטס אויף דער צונג פון א קו
קליין| כשרות הרב שמחה הכהן קוק והרב אברהם רובין רחובות
קליין| מסעדה כשירה בשדרה השניה במנהטן
**כשרות** איז תורה'דיגע געזעצן וואס איז פארהאן אין אידישקייט, אויף די סארטן עסנווארג, וואס מען מעג און וואס מען טאר נישט.

אן עסנווארג וואס איז אויסגעהאלטן צו עסן לויט די תורה'דיקע פארשריפטן איז כשר.

אין די פארשידענע שטאַטן אין אמעריקע געפונט זיך אזא זאך ווי "כשרות געזעצן", דאס הייסט אז די שטאט טיט פארזיכערען אז די אלע געשעפטן וואס געבן זיך אן אלץ כשר זאלן טאקע היטן כשרות לויט די סטאנדארטן פון די וועד הכשרות וואס דער געשעפט אדער פארבריק האט, און עס זענען ספעציעל גשטעלט אינספעקטארן אויף דעם, אויב די רעגירונג כאפט א קאמפאני וואס איז עובר אויף איהרע כשרות געזעצן, קען די קאמפאני ווערן באשטראפט אדער גענצליך פארשלאסן.

עס זענען אויך דא אסאך נישט אידן וואס זוכן דערעקט כשר'ע עסן, וויבאלד די עסן וואס ווערט גמאכט דורך א הכשר איז ריינער און האט א איבערזוכט פון א רבנישע קערפערשאפט.

פיל מוסלמענער אין אמעריקא עסן בלויז כשרע פלייש, און קויפן עס אין א כשר'ע שלאכט הויז, וויבאלד זיי מעגן נאר עסן פלייש וואס איז גע'שחט'ן.

אז מען ניצט געשיר אויף טריפה'ן עסן, אדער מען ניצט מילכיגע געשיר אויף פליישיגס אדער פארקערט, ווערט עס טרעף, און מען טאר עס נישט ניצן ווייטער. אין געוויסע אופנים קען מען כשרען די געשיר.

**הכשרים**...

עס זענען דא אסאך ערליי הכשרים

אין אמעריקא איז דער באקאנטסטער הכשר דער "יוניאן פון ארטאדאקס דזשושאיש קאנג." באקאנט מיט אירע בוכשטאבן OU. אדער די OK וואס איז אונטער דער אויפזיכט פון ר' דן יואל ליווי.

צווישן די חסידישע קרייזן איז פון די באקאנטע הכשרים, התאחדות הרבנים דער וואלאווער רב, זיין ברודער דער נירבאטור רב די טארטיקאווער בית דין, ר' מנחם מאיר ווייסמאנדל, און טארטיקאווער רב.

אין ארץ ישראל איז פון די באקאנטסטע הכשרים, דער רבנות הראשית, דער הכשר פון עדה החרדית אין ירושלים, רב משה יהודה לייב לאנדא אין בני ברק און הרב אברהם רובין אין רחובות.

## וועבלינקען 
* אינדעקס כשרות וואס איז אינהאלטסרייך מיט פיהל כשרות איבער דער גארער וועלט.
* כשרות אלערטס

*
מצווה טאנץ

די מצוה פון **טאנצן** פאר א כלה און דעם טאג פון איר פארהיירונג, כדי זי צו דערפרייען.

חז"ל אז עס איז א גרויסע מצוה, ווי עס שטייט, כיצד מרקדין לפני הכלה, כלה נאה וחסודה.

ביי חסידים, איז דער מנהג, נאך דער פארהיירונגס צערעמאניע, טוט א ספעציעלער מענטש (געווענדליך געדינגען פאר געלט), וואס האט דעם טאלאנט פון זאגן וויצן און אויך זינגען מיט גראמען, טוט אויסרופן די נאנטע פאמיליע און איז מכבד צו טאנצן.

מען טאנצט פאר דער כלה ווען מען האלט איין עק פון א גארטל, און די כלה האלט דעם צווייטן עק. נאך דעם טאנצט מען מיטן חתן. ביי פארשידענע טאנצט דער פאטער פון דער כלה טאנצט מיט זיין טאכטער האנד ביי האנד, און אויך דער חתן אליין.

ביי די טשערנאבלער אייניקלעך ווערט דער 'מצוה-טאַנץ' אויך געפירט א טאג פאר דער חתונה ביי א סעודה וואס הייסט "חתן מאהל".

קאַטעגאָריע:מנהגים
קאַטעגאָריע:טאנץ
קאַטעגאָריע:חסידות
נארלס בארקלי

left|200px
**נארלס בארקלי** (ענגליש:*Gnarls barkley*) איז א היפהאפ טרופע מיטן ראפער Cee-Lo.

ה' ניסן ה'תשס"ו (אפריל 2006) האט די טרופע ארויסגעשיינט אויף דער וועלט איר ערשטע סינגל מיטן נאמען "Crazy", די סינגל איז ארויף צו די ערשטע שטאפל ביי די בריטישע הייסע לידער פארמעסט (hit parade) און אויך אין ניי זיילאנד, עסטרייך.

## לינקס 
* אפיציעלע וועבזייט 

קאַטעגאָריע:פאפ זינגערס
ניו זשערסי

קליין|פֿאָן פון ניו זשערסי
**ניו זשערסי** איז איינער פון די פופציג פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, עס גרעניצט זיך מיט ניו יארק, פענסילוועניע און דעלעווער. די הויפטשטאט איז טרענטאן און די גרעסטע שטאט איז נוארק.

עס וואוינען דארט טויזנטער ארטאדאקסישע אידן, ספעציעל אין די באקאנטע שטעט ווי 
* לייקוואוד 
* טינעק 
* פאסעיק
* דיעל 
* מאריסטאון
* דזשערזי סיטי 
* לינדען
ביז יאנואר 2018 איז געווען דער גובערנאטאר פון ניו זשערסי קריס קריסטי. היינט איז פיל מערפי דער גובערנאטאר.

די באפעלקערונג פונעם שטאַט לויטן 2020 צענזוס איז 9,288,994

## היסטאריע
טשארלס דער צווייטער האט געגעבן זיין ברודער, דער הערצאג פון יארק (שפעטער געווארן דער מלך דזשיימס דער צווייטער) דעם געגנט צווישן ניי ענגלאנד און מערילאנד פאר א פערזענלעכער קאלאניע. דזשיימס האט אוועקגעביין דעם טייל לאנד צווישן דעם האדסאן טייך און דעם טייך דעלאווער (וואס איז שפעטער געווארן ניו דזשערסי) צו צוויי פריינט וואס זענען געבליבן געטריי ביי דער ענגלישער ציווילער מלחמה: סיר דזשארדזש קארטערעט און לארד בארקלי פון סטראטאן. דעם שטח האט מען גערופן דעם פראווינץ פון ניו דזשערסי.

פון זיין אנהייב האט דער שטאַט געהאט אן עטנישע און רעליגיעזע פארשידנקייט. אום 18טן מערץ 1673 האט בארקלי פארקויפט זיין העלפט  פון דער קאלאניע צו קוואקערס אין ענגלאנד, וואס האבן באזעצט דעם דעלאווער טאל ווי א קוואקער קאלאניע.

*