open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
פיטסבורג

**פיטסבורג** () איז די צווייטע גרעסטע שטאט אין דעם אמעריקאנער שטאַט פענסילוועניע. די שטאט איז געווען באוואוסט פאר איר שטאל אינדוסטריע.

פיטסבורג געפינט זיך אויפן אהייא טייך אין מערב פענסילוועניע, און באדעקט א שטח פון 151 קוואדראט קילאמעטער. זי האט א באפעלקערונג פון 312,819.

## צווילינג שטעט 
פיטסבורג האט 21 צווילינג שטעט.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ישיבות 
פיטסבורג איז היים צום אחי תמימים ליובאוויטש.
[שמאל|ממוזער|250px|ה[אדמו"ר מחוסט (במרכז) מיט האדמו"ר מפיטסבורג (מימין) מיט בעקישע פרחונית. האדמו"ר מפיטסבורג טראגען "סטראקעס בעקישע" – בעקישע מיט פסי קטיפה]]

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין די פאראייניגטע שטאטן
קאַטעגאָריע:פענסילוועניע
ערעברו

קליין|364x364פיקס
קליין|250px|
**ערעברו** () איז די זיבעטע גרעסטע שטאט אין שוועדן, מיט א באפעלקערונג פון 98,237. עס איז געגרינדעט אין יאר 1404.

## היסטאריע 
## געאגראפיע 
## פאליטיק 
## טראנספארט 
## וועבלינקען 
* ערעברו וועבזייטל

קאַטעגאָריע:שטעט אין שװעדן
31סטן מערץ

**דעם 31סטן מערץ** איז דער 90סטער טאג פון יאר (91סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 275 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1492 - גירוש ספרד: פערדינאנד, מלך פון שפאניע, און די מלכה איזאבעלא באפעלן די יידישע איינוואוינער זיך צו שמדן אדער צו ווערן פארטריבן פון שפאניע.
* 1889 - דער אייפל טורעם איז געווידמעט געווארן.
* 1918 - זומער זייגער איינגעפירט אין די פאראייניקטע שטאטן צום ערשטן מאל
* 1931 - ערדציטערניש דעמאלירט מאנאגוע, הויפטשטאט פון ניקאראגוא
* 2005 - אנטפלעקט דער קארליק פלאנעט מאקעמאקע

## געבוירן 
* 1596 - רענע דעקארט, פראנצויזישער מאטעמאטיקער און פילאסאף (געש' 1650)
* 1732 - יאזעף היידן, עסטרייכער קאמפאזיטאר (געש' 1809)
* 1811 - ראבערט בונזן, דייטשער כעמיקער (געש' 1899)
* 1948 - על גאר, אמעריקאנער פאליטיקער, דער 45סטער וויצע־פרעזידענט פון די  פאראייניקטע שטאטן

## געשטארבן 
* 1631 - דזשאן דאן, ענגלישער דיכטער (געב' 1572)
* 1727 - אייזיק ניוטאן, ענגלישער פיזיקער און מאטעמאטיקער (געב' 1642)
* 1837 - דזשאן קאנסטאבל, בריטישער מאלער  (געב' 1776)

## פייערונגען 
* 

----
* 30סטן מערץ - 1טן אפריל
* מערץ

31
גערמאניום

250px|לינקס
250px|קליין|ווייַס גרוי קאָליר גערמאַניום
**גערמאַניום** (Germanium) איז אַ כעמישער עלעמענט מיטן כעמישן סימבאָל **Ge** האַלבמעטאַל און אטאם נומער 32. 

## היסטאריע 
גערמאניום איז געווארן אידענטיפיצירט אין 1886 דורך דעם דייטשן כעמיקער קלעמענס ווינקלער.
מענדלעעוו האט פאראויסגעזען דעם עקזיסטענץ פון גערמאניום שוין אין 1871, לויט דער פעריאדישער טאבעלע, און האט פאראויסגעזאגט אז זיינע אייגנשאפטן וועלן זיין ענלעך צו די פון סיליציום.

די אנטוויקלונג פונעם טראנזיסטאר וואס איז באזירט אויף גערמאניום האט געעפנט אן א שיעור טירן פאר אפליקאציעס אין עלעקטראניק. פון 1950 ביז 1970 האט די פאדערונג פאר גערמאניום פארגרעסערט. נאר ווען ס'איז געווארן מעגלעך צו פאבריצירן ריינעם סיליציום האט אויפגעהערט די פאדערונג פאר גערמאניום. סיליציום האט אנגעהויבן נעמען דעם פלאץ פון גערמאניום אין דער פאבריקאציע פון טראנזיסטארן, דיאדעס און נאך עלעקטראנישע באשטאנדטיילן.

היינט ווערט 85% פונעם גערמאניום געניצט פאר אפטישע פיברעס, נאכט־זען סיסטעמען און אין דער פלאסטיק אינדוסטריע.

קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
קאַטעגאָריע:האלבמעטאלן
בריסטאל

**בריסטאל** () איז די זעקסטע גרעסטע שטאט אין ענגלאנד, און די אכטסטע גרעסטע שטאט אינעם פאראייניגטן קעניגרייך, מיט א באפעלקערונג פון 433,100 (געשאצט 2009). די שטאט איז געבויט אויף די ברעגן פון דעם אייוואן טייך. דער פארט פון בריסטאל איז אמאל געווען אין דעם צענטער פון דער שטאט. בריסטאל איז געגרינדעט געווארן אין 1155.

## רעגירונג 
דער בריסטאלער שטאטראט האט 70 מיטגלידער, וואס רעפרעזענטירן 35 ראיאנען אין דער שטאט. דער היינטיגער לארד בירגערמייסטער איז קריס דייוויס.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:שטעט אין ענגלאנד
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אינעם פאראייניגטן קעניגרייך
קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
זיידל ראוונער

זיידל ראוונער (ה'תרט"ו, ראדאמישל - ניסן ה'תש"ג; זיין ריכטיגער נאמען איז געווען יעקב שמואל מאַראַגאווסקי) איז געווען א חזן און א קאמפאזיטאר. מען האט אים גערופן זיידל ווייל ער האט שטארק געענדלט אין זיין זיידע, און ראוונער ווייל ער איז געווען חזן אין דער שטאט ראוונע, וואהלין.

זיידל איז געווען דער רבי פון אלע גרויסע חזנים פונעם דור פון פארן קריג.
ער איז געווען א געוואלדיגער קאמפאזיטאר, א חד בדרא אין שיינע לאנגע קאמפאזיציעס.

ביי די זעכצן יאר האט ער חתונה געהאט. זיי האבן געהאט א זון און א טאכטער, און געלעבט צוזאמען ביז איר פטירה אין תרצ"ט.
ער איז געווארן א מעל סוחר.
אבער ער איז געווען א מאקאראווער חסיד, און אויפן באפעל פון זיין רבי'ן איז ער קעגן זיין ווילן געווארן א חזן. 

זיין ערשטע קאמפאזיציע איז געווען "תתברך לנצח" אין תרל"ד.

זיין ערשטע שטעלע איז געווען אין זאסלאוו, וואו ער האט געדאווענט די ערשטע תפילה "יום כפור קטן" ערב ר"ח אלול תרמ"א. אויף ראש השנה תרמ"ג איז ער שוין געווען דער שטאטס חזן אין ראוונע. דעמאלסט האט ער אנגעהויבן א רייע קאמפאזיציעס, צווישו זיי די בארימטע "אמת ואמונה". פון תרנ"ו ביז תרס"ג איז ער געווען חזן אין בערדיטשעוו. אין תרס"ג איז ער געווארן חזן פון דער מחזיקי הדת קהילה אין לאנדאן, וואו ער איז געבליבן איין יאר. דערנאך  איז ער אויפגענומען געווארן חזן אין לעמבערג, גאליציע, אויף זיבן יאר. אין תרע"א איז ער צוריק געווארן חזן אין ראוונע. נאך דריי יאר האט ער זיך געצויגן קיין ניו יארק.

סוף ימיו האט ער געוואוינט אין אמעריקע, און געגרינדעט א ביהמ"ד אין ניו יארק מיטן נאמען "בית יעקב".

ער האט מאריך ימים געווען, און דערלעבט א גוטן עלטער. ער איז געשטארבן אין יאר תש"ג אין עלטער פון זיבן און אכציג יאר.

צווישן זיינע תלמידים זענען געווען די חזנים דוד רויטמאן און מרדכי הערשמאן.

## וועבלינקען 
* [http://yiddishmusic.jewniverse.info/rovnerzeidel/ ] 
* ניגונים פון זיידל ראוונער
 
## מקורות 
* ביאגראפיע פון ענציקלאפעדיע פון יידישער מוזיק
* זיידל ראוונער 
* ביה אנא רחיץ
קאַטעגאָריע:חזנים
קאַטעגאָריע:גאליציאנער יידן
ירוחם בלינדמאן

קליין|ירוחם בלינדמאן
**ירוחם (הקטן) בלינדמאן** (תקנ"ח - תרנ"א) איז געווען חזן אין בארדיטשעוו און אין טארנאפאל.

מען האט אים גערופן הקטן צוליב זיין קורצן געוויקס.

ער איז צוערשט געווען חזן אין בארדיטשוב, און אין יאר תרכ"א איז ער אריבער קיין טארנאפאל.

די וועלט האט דאן גע'רַעש'ט מיט זיין גרויס קענטעניס אין חזנות.

ער איז געווען א לייבליכער פעטער פארן באקאנטן חזן ניסן בעלזער (ניסי ספיוואק).

קאַטעגאָריע:חזנים
קאַטעגאָריע:גאליציאנער יידן
בערעלע חגי

**בערעלע חַגי** (ה'תרנ"ב - כ"ב ניסן ה'תשי"ד) איז געווען א חזן און קאמפאזיטאר אין לעטלאנד און אין ניו יארק.

## ביאגראפיע 
בערעלע איז געבוירן צו זיין פאטער ר' יצחק חגי וואס איז געווען חזן אין א שטעטל דאַגדע, רוסישע אימפּעריע (היינט אין לעטלאנד).

אלס קינד פון פיר יאר האט ער שוין געהאלפן זיין פאטער ביים עמוד, און ביי די ניין יאר האט ער שוין געהאלטן קאנצערטן.

ביי די אכצן איז ער דורך דער המלצה פונעם ליובאוויטשער רבי'ן געווארן חזן אין סמאלענסק, רוסלאנד. און דריי יאר שפעטער איז ער געפארן קיין אמעריקע, כדי נישט צו דארפן דינען אין מיליטער.

ביים אנקומען צו די פאראייניגטע שטאטן איז ער געווען חזן אין דעטרויט, באסטאן, און דערנאך אין ניו יארק.

דערנאך האט ער געדינט אלס חזן אין דער עדת ישראל שול אין נוארק, ניו דזשערזי, וואו ער האט געארבעט צוזאמען מיטן דיריגענט זאוועל זילבערטס.

אין 1932 האט ער באקומען א פאסטן אין יאהאנעסבורג, דרום אפריקע, וואו ער איז פארבליבן פאר ארום צען יאר.

ער איז אויך ארומגעפארן האלטן קאנצערטן אין ענגלאנד, סקאטלאנד און פראנקרייך.

ער האט אנגעהאלטן די פאזיציע אינעם טעמפל בית אל אין בארא פארק פון תש"ג ביז תשי"ב, איבערנעמענדיג דעם חזן מרדכי הערשמאן.

ער איז נפטר געווארן פלוצלונג אום כ"ב ניסן תשי"ד.

## שטימע 
בערעלע חגי האט געהאט א הויכע לירישע טענאר מיט א בריליאנטענע פאלסעטא און איז געווען א געוואלדיגער זאגער מיט אן אייגנארטיגע ברען און פלאם ווארעמקייט.

## קאמפאזיציעס 
ער האט איבערגעלאזט אומגעפער פופציג רעקארדירונגען פון זיינע הערליכע חזנ'ישע קאמפאזיציעס פאר אלע געלעגנהייטן, ווי אויך א צאל יודישע פאלקס לידער.

### וואכן 
* אחינו כל בית ישראל
* אתה חונן
* והוא רחום
* יראו עינינו
* צור ישראל

### יום טוב 
* ומפני חטאינו

### שבת 
* במה מדליקין
* החסידים
* השם מלך
* והאופנים
* וכולם מקבלים
* ישמח משה
* ישתבח
* מגן אבות
* קול השם
* רצה במנוחתנו
* תכנת שבת

## פאמילע 
זיינע קינדער, יונה און גדעון האבן געטוהן אין מוזיק, און די טאכטער פריידע שפירא איז געווען א זינגערין.

## רעפערענצן 
* בערעלע חגי—ביאגראפיע 

## לינקען 
* זינגט **שיכור איז א גוי** http://www.youtube.com/watch?v=iLJGAtuxMTI
* ביאגראפישע שטריכן אויף העברעאיש http://www.bhol.co.il/forums/topic.asp?topic_id=1764032&forum_id=10889
* http://www.bhol.co.il/forums/topic.asp?topic_id=3046953&forum_id=14617

קאַטעגאָריע:חזנים
קאַטעגאָריע:לעטישע יידן
קאַטעגאָריע:יידישע קאמפאזיטארן
קאַטעגאָריע:יידיש שפראך זינגערס
אהרן קאטשקא

**אהרן קאטשקא** (תרמ"ו - תשנ"ח) איז געווען פון די בעסטע חזנים אין דער תקופה נאכן צווייטן וועלט קריג.

ער איז געבוירן געווארן אין דווארט, פוילן.

לויט געוויסע מבינים איז ער געווען א ריכטיגער באריטאן, א זאך וואס איז גאר געווען זעלטן ביי חזנים.

קאטשקא
נח זאלודקאווסקי

**נח זאַלודקאווסקי** (תרי"ט - תמוז תרצ"א; באקאנט אלס נח לידער)  איז געווען א חזן און גלייכצייטיג א גרויסער ת"ח, אזש ער האט באקומען סמיכה פאר רבנות פונעם ראגאטשאווער גאון.

זאלודקאווסקי איז געבוירן אין יאר תרי"ט אין א קליין שטעטל באווראץ, וואס געפינט זיך נעבן גראדנא (הוראדנא), ליטע.

שוין פון קינדווייז אן האט ער שיין געזינגען. ווען ער איז געווארן בר מצוה, האט אים זיין פאטער געשיקט לערנען אין דער ישיבה אין זשעטל. דערנאך איז ער געפארן לערנען קיין סלאנים, וואו ער האט שפעטער חתונה געהאט.

ער האט געדינט אין חזנות אין די שטעט מייטשעט, סלאנים און לידא.

שפעטער איז ער אוועק פון לידא צוליב א קהל'ישער מחלוקה, און געגאנגען קיין ווילנא דאווענען אין די ימים נוראים.

שפעטער איז ער אויפגענומען צו זיין חזן אין די שטאט וואלקאוויסק, דערנאך איז ער אריבער קיין בריסק, און פון דארט איז ער אריבער קיין קאליש וואו ער איז געווען חזן פערציג יאר צייט.

אין תרע"ד ווען עס האט אויסגעבראכן דער ערשטער וועלט קריג, האט ער אין איילעניש פארלאזט קאליש און אריבער קיין ראסטאוו, און איז דארט פארבליבן אינעם הויז פון זיין זון ר' אלי' און דארט געדינט אין חזנות ביז דער קריג האט זיך געענדיגט.

דערנאך איז ער צוריקגעפארן אהיים, און מאריך ימים געווען ביז חודש תמוז אין יאר תרצ"א ווען ער איז אוועק אין עלטער פון צוויי און זיבעציג יאר.

זיינע פיר קינדער אלי', יוסף, יעקב און שאול האבן איבערגעלעבט דעם קריג, און האבן געדינט אלס חזנים איבער די וועלט.

## רעפערענצן 
* נח זאלודקאווסקי—ביאגראפיע 

קאַטעגאָריע:חזנים
קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן
אנדרוגינוס

אן **אנדרוגינוס** ווערט דערמאנט אין תלמוד אלס א מענטש וואס האט סיי מענער'לעכע און סיי פרויענ'ישע גלידער.

דאס ווארט איז צוזאמגעשטעלט פון צוויי די גריכישע ווערטער: **androsאנדרו=זכר, gyne=גן=נקבה**.

אין  הלכה איז ער א ספק זכר און ספק נקיבה, און קען קיינעם נישט מוציא זיין מיט מצוות אפילו א צווייטן אנדרוגינוס.

אין תשס"ו איז געווען אין די נייעס, ווען אזא איינער האט געגעבן א גט.

http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3301045,00.html

## לינקען 
* אנדרוגינוס ביי ויקישיבה http://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php?title=%D7%90%D7%A0%D7%93%D7%A8%D7%95%D7%92%D7%99%D7%A0%D7%95%D7%A1
* ביי דעת אמת http://www.daatemet.org.il/issues.cfm?ISSUE_ID=489
* http://www.bhol.co.il/forums/topic.asp?topic_id=1027390&forum_id=1364 

קאַטעגאָריע:הלכה
קאַטעגאָריע:סעקס
קאַטעגאָריע:ביאלאגיע
רוסלענדישע אימפעריע

קליין|פאן פון דער רוסלענדישער אימפעריע

די **רוסלענדישע אימפעריע** (אלטרוסישע שריפט: Россійская Имперія, מאדערנע שריפט: Российская Империя,  *ראסיסקאַיאַ אימפעריאַ*) איז א שטאַט וואס האט עקזיסטירט פון  1721 ביז דער רוסישע רעוואלוציע אין 1917. זי איז געווען דער נאכפאלגער פון דער רוסישער צאר מלוכה און דער פארויסגייער פונעם סאוועטן פארבאנד. זי איז געווען איינע פון די גרעסטע אימפעריעס אין דער געשיכטע פון דער וועלט, נאר די בריטישע און מאנגאלישע אימפעריעס האבן באדעקט א גרעסערן שטח:אין 1866, האט זי זיך אנגעשפאנט פון מזרח אייראפע אריבער אזיע ביז אין צפון אמעריקע.

אין אנהייב פונעם 19טן יארהונדערט, איז רוסלאנד געווען דאס גרעסטע לאנד אין דער וועלט, ציענדיג פון דעם ארקטישן אקעאן אין צפון ביזן שווארצן ים אין דרום, פונעם באלטישן ים צו מערב ביזן פאציפישן אקעאן אין מזרח. זי האט געהאט 176.4 מיליאן סוביעקטן, די דריטע גרעסטע באפעלקערונג פון דער וועלט דעמאלסט, נאך קינג כינע און דער בריטישער אימפעריע.

*
קאַטעגאָריע:אימפעריעס
פרשת יתרו

פרשת **יתרו** איז די פינפטע פרשה אין ספר שמות, זי קומט נאך פרשת בשלח. די פרשה הייבט אן מיט דער געשיכטע ווען יתרו איז געקומען צו משה רבינו און די יידן. דער צווייטער העלפט פון דער פרשה איז וועגן דעם מעמד הר סיני.

## אינהאלט 
יתרו, דער שווער פון משה, קומט צום לאגער פון די יידן צוזאמען מיט צפורה (משה'ס ווייב) און אירע צוויי זין. צו מארגן (רש"י ברענגט אז די פרשה האט פאסירט צו מארגן פון יום כיפור, ווען משה האט אראפגעברענגט די צווייטע לוחות) זעט יתרו ווי משה משפטעט דאס פאלק גאנץ אליין, און שלאגט פאר אז ער זאל אויפשטעלן א רייע פון דיינים, און נאר די שווערסטע דיני תורה זאל ער אליין הערן. משה נעמט אן יתרו'ס פארשלאג און יתרו קערט זיך צוריק קיין מדין.

ראש חודש סיון קומען אן די בני ישראל צו די פיס פון בארג סיני. משה גייט ארויף אויפן בארג און דער אייבערשטער זאגט אים אז ער מאכט א בונד מיט די יידן צו ווערן אן "עם סגולה". משה גרייט צו דאס פאלק אויף דריי טעג, כדי זיי זאלן זיין גרייט צו באקומען די תורה. דעם דריטן טאג, שבת, ווייזט זיך דער אייבערשטער אויפן בארג מיט דונער און בליצן און הייבט אן זאגן די עשרת הדיברות צום פאלק.

ביים סוף פון דער סדרה קומט א קורצע פרשה וועגן דעם מזבח.

## הפטרה
מען ליינט די הפטורה אין ספר ישעיהו, פרק ו' פסוק א' ביז פרק ז' פסוק ו', דארט שרייבט ישעיהו וויאזוי דער אייבערשטער מיט די מלאכים האבן זיך באוויזן צו אים צום ערשטן מאל.
די תימנים און ספרדים ליינען ווייטער ביז פסוק י"ג. די תימנים און אשכנזים זענען מוסיף צוויי פסוקים, ה' און ו', פון קאפיטל ט'.

## קאלענדאר 
שבת פרשת יתרו קען געפאלן נאר אין די טעג: י"ז שבט, י"ח שבט, י"ט שבט, כ' שבט און כ"ב שבט.
2011

## געשעענישן 
* 1טן יאנואר - עסטלאנד ווערט א מיטגליד אין דער אייראזאנע
* 22סטן פעברואר - 65 מענטשן שטארבן אין אן ערדציטערניש אין ניי זילאנד
* 11טן מערץ - אן ערדציטערניש מיט שטארקייט 9.0 און א צונאמי קלאפן האנשו אינזל, יאפאן, גורם זיין דעם טויט פון מער ווי 10,000 מענטשן.
* 28סטן יוני - אנטפלעקט געווארן די פערטע לבנה פון פלוטאן

## געבוירן 
## געשטארבן 
* 23סטן יולי - עמי וויינהאוס, יידישע־בריטישע זינגערין (געב' 1983)
* 5טן אקטאבער - סטיוו זשאבס, גרינדער פון עפל קאמפיוטערס (געב' 1955)
* 20סטן אקטאבער - מואמאר קאדאפי, דיקטאטאר פון ליביע (געב' 1942)
* 15טן דעצעמבער - קריסטאפער היטשענס, בריטיש־אמעריקאנער פילאסאף (געב' 1949)
* 18טן דעצעמבער - וואצלאוו האוועל, פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי און טשעכיי (געב' 1936)

## נאבעל פריזן 
*
טויזנט יאר אידיש לעבן אין אונגארן

**טויזנט יאָר אידיש לעבן אין אונגאַרן** איז א אידיש ביכל וועגן דער היסטאריע פון אידן אין אונגארן בערך פון ת"ק ביז ת"ש.

דאס בוך, וואס אנטהאלט קנאפע צוויי הונדערט זיבעציג זייטן, איז אפגעשריבן געווארן דורך דעם באקאנטן ת"ח און היסטאריקער הרב יקותיאל יהודה גרינוואלד אום ר"ח סיון, תש"ה. תיכף נאך דעם צווייטן וועלט קריג האט זיך געענדיגט. און איז שפעטער אין יאר תשל"ז איבערגעדרוקט געווארן אין ברוקלין, ניו יארק.

ר' יקותיאל יהודה איז א סיגעטער געבוירענער, און האט שפעטער אימיגרירט קיין אמעריקע און האט געוואוינט אין קאלומבוס, אהאיא, וואו ער איז געווען רב ביז זיין פטירה.

## אנדערע ביכער און ספרים פון דעם פארפאסער 
ער האט מחבר געווען אסאך היסטאריע ספרים אויף לשה"ק, ווי תולדות הכהנים הגדולים, בבלי וירושלמי, מהרי"ל וזמנו און נאך. ווי אויך האט ער פארפאסט אסאך הלכה ספרים, ווי אח לצרה, אוצר נחמד און נאך.

ער האט אויך געשריבן אויפן פארלאנג פון זלמן רייזען פאר זיין "לעקסיקאן" א ווערק אין דער אידישער שפראך "די געשיכטע פון דער אידישער ליטעראטור און פרעסע אין אונגארן", אבער ער רעדט זיך אפ אז ער האט עס צושניטן אויף שטיקלעך און דאדורך עס נישט ארויסגעברענגט פונקט ווי ער האט געוואלט. 

## וועבלינקען 
* טויזנט יאָר אידיש לעבן אין אונגאַרן אין www.hebrewbooks.org וועבזייטל

קאַטעגאָריע:יידישע ביכער
קאטעגאריע:אידישע היסטאריע
קאַטעגאָריע:אונגארן
יוסף שליסקי

קליין|יוסף שליסקי
**יוסף שליסקי** (ה'תרנ"ד-ה'תשט"ו) איז געווען א חזן אין ניו יארק. ער איז געווען פון די גרויסע טענאר חזנים נאכן ערשטן וועלט קריג, און ער האט איבערגעלאזט אסאך קאָמפּאָזיציעס פון וואס מען קען נאך היינט זעהן זיין גרויסקייט.

## ביאגראפיע 
שליסקי איז געבוירן אין  אסטראווצע, קאנגרעס פוילן. אלס קינד האט ער געזונגען אין דעם שול־כאר אין זיין שטאט. ביי די זיבן יאר האט דער חזן געכאפט אים (מיט נאך קינדער אינעם כאר) זאגנדיג צו זייערע עלטערן אז ער נעמט זיי צו זינגען אין לאנדאן. ווירקליך האט ער געברענגט די קינדער קיין טאראנטא אין קאנאדע, וואו מ'האט זיי געצוואונגען צו זינגען פארן ציבור. 

ווען יוסף איז געווארן קרוב צו 13 האט ער זיך געוואנדן צו דער יידישער קהילה אין טאראנטא און געבעהטן צו פירן זיין  בר מצווה אין דער שול, און האט געמאכט א גרויסן איינדרוק אויף דער קהילה.  איינער פון די מתפללים האט געגעבן אכט אויף אים און האט פינאנצירט זיינע שטודיעס. ווען יוסף איז געווארן אלט 17 האט יענער יוד גענומען אים פאר אן איידעם.

ער האט גראדואירט אין יאר 1917 פון דער "ראיעל קאנסערוואטאריע פון מוזיק" אין טאראנטא.

אין תר"פ האט שליסקי געהערט אז די סלאנימער שול אין ניו יארק זוכט א חזן. ער איז אריבער צום ראש הקהל'ס לעדער פאבריק, דארט האט ער געזונגען אויף פראבע, און דער ראש הקהל האט אים אויפגענומען אויפן ארט. צוויי יאר איז ער געווען חזן אין דער סלאנימער שול, דערנאך האט ער געהאט פארשידענע פּאָסט'נס אין שוהלן אין ניו יארק.

מען האט פארגעשלאגן פאר אים צו זינגען אין דער אפערע, אבער ער האט אָפּגעזאגט. דאך האט ער רעקארדירט צוויי ארייעס אויף יודיש.

זיינע באוואוסטע חזנ'ישע שטיקלעך זענען  "אנא בכח", "לעולם יהא אדם" און "תכנת שבת". 

אין פרילינג תרצ"ד, נאכן ענדיגן זינגען  "אנא בכח" פרייטיג-צו-נאכט, איז יוסף שליסקי איינגעפאלן און פארלוירן זיין באוואוסטזיין. מ'האט אים דיאגנאזירט מיט אן אנפאל, און ער איז געליגן אין שפיטאל פאראליזירט מער ווי 20 יאר, ביז זיין פטירה אין תשט"ו. ער האט געהאט א ריזיגע לוויה, מער ווי הונדערט טויזנט מענטשן האבן אים מלווה געווען.

## שטימע 
שליסקי האט געהאט א הויכע טענאר שטימע, ער דאוונט מיט א שטארקע ווארעמקייט און ווערט פאררעכנט מיט די גרעסטע חזנים פון זיין דור.

## קאמפאזיציעס 
מערסטע קאמפאזיצעס וואס ער האט רעקארדירט איז ספעציעל קאמפאזירט געווארן פאר איהם דורך מאיר פאזנער.

* אב הרחמים
* אמר רבי אלעזר
* אשרי
* בראש השנה
* ברכת כהנים
* די ארייע רחל
* הבן יקיר לי
* ובמקהלות
* לאל עורך דין
* לעולם יהא אדם
* מזמור לדוד
* על הצדיקים
* פערל פישערס
* קדוש אתה
* קול השם
* רבונו של עולם, (ספירת העומר)
* רפאינו
* רצה במנוחתינו
* תכנת שבת
* תניא, (תיקוני שבת)

## וועבלינקען
* זשעפרי שיסלער, *יוסף שליסקי* אינעם "חזנות" וועבזייטל 
* חזנות שטיקלעך פון יוסף שליסקי אין  "Save the Music" וועבזייטל
* א אלבאם פון שליסקי אויף דזשודעיקאו סאונד ארכיוו http://faujsa.fau.edu/jsa/music_album.php?jsa_num=402262&queryWhere=&queryValue=402262&artisttext=shlisky&artist=contains&titletext=&title=contains&selectgenre=&selectlanguage=&musiconly=&id=&select=title&side=&track=&fetch=&pagenum=1&return=search_albums
* http://www.bhol.co.il/forums/topic.asp?topic_id=1685527&forum_id=14617 
* http://www.piyut.org.il/tradition/3095.html?currPerformance=4066

## רעפערענצן 
קאטעגאריע:חזנים
קאטעגאריע:פוילישע יידן
קאטעגאריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:יידיש שפראך זינגערס
קאטעגאריע:קאנאדער יידן
משה גענטשאף

**משה גענטשאף** (1904-1997) איז געווען א חזן אין ניו יארק, אמעריקע.

חזן משה גענשאף איז געבוירן אין אדעס, און איז געקומען מיט זיינע עלטערן קיין אמעריקע, אין טאלעדא, אהאיא.

ער האט שטודירט ביים בארימטן חזן יעקב ראַפּאָפּאָרט.

זיינע ערשטע חזני'שע אויפטריטן האבן זיך אנגעהויבן אין יאר תרפ"ח. זינט דאן האט ער געדינט אין עטליכע שוהלן אין ניו יארק, ביז ער איז אין יאר תש"ד אויפגענומען געווארן אלס ממלא מקום פון דוד רויטמאן אלס חזן פון בית הכנסת שערי צדק אין ניו יארק.

ער האט אויפגעטרעטן ביי קאנצערטן איבער די פאראייניגטע שטאטן, קאנאדע, אייראפע, צענטראל אוו סאוט אמעריקע און ארץ ישראל.

ער האט רעקארדירט פולע פון זיינע חזנ'ישע קאמפאזיציעס, און ער פלעגט אויך אסאך נאכזינגען פונעם רבי'ן פון די חזנים "זיידל ראוונער".

קאַטעגאָריע:חזנים
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
יושע ווידער

**יהושע (שיע) ווידער** (י"ז שבט ה'תרס"ו - י"ד אלול ה'תשכ"ג) איז געווען א בארימטער חזן, בעל מנגן און קאמפאזיטאר.

פארן צווייטן וועלט קריג האט ער געדינט אלס חזן אין "קהל ספרדים" אין מישקאלץ. ער איז געווען א סיגעטער חסיד.

## ביאגראפיע 
זיין פאטער איז געווען ר' אשר ווידער א בארימטער חזן און בעל תפלה, א סיגעטער חסיד.

אין די יאהרן פונעם צווייטן וועלט קריג האט ער געארבעט אין א צעמענט פאבריק וואו זיין שטימע איז אביסל געשעהדיגט געווארן פון דער שטיקיגער לופט דארט. אבער מיט דעם אלעם איז ער נאכן קריג געווען איינער פון די גרעסטע חזנים, און מיט זיינע הערליכע הארציגע קאמפאזיציעס ווי "לעולם יהא אדם", "אהבה רבה", "ממקומך", "רבון העולמים" און נאך האט ער זיך באריהמט געמאכט אין דער וועלט פון חזנות.

ער האט געוואוינט אין מאנטרעאל, קאנאדע, וואו ער איז געווען חזן ביז זיין פטירה.

ער פלעהגט אסאך קומען קיין ניו יארק זינגען ביים פריערדיגן סאטמארער רבי'ן רבי יואל טייטלבוים. ס'איז נאך פארבליבן א "הנרות" וואס ער האט געזינגען אין סאטמאר.

ער איז נפטר געווארן י"ד לחודש אלול אין יאר תשכ"ג.

זיינע אייניקלעך זענען אלע חסידישע סאטמארער אינגעלייט.

## שטימע 
ער האט געהאט א אייגנארטיגע דינע מתיקות'דיגע שטימע מיט וועלכע ער פלעגט זינגען מיט א שטארקע ווארעמקייט און קאלאראטור. זיינע קאמפאזיציעס קען מאכן א מענטש צוגיין, ווי ער קריכט אריין אין דער נשמה מיטן אויסציען די ווערטער און זיך ממש בעטן און אויסגיסן דאס הארץ ביים זינגען.

ער ווערט פאררעכנט אלס געוואלדיגער "זאָגער".

ער האט געהאט נאר איין לונג.

## קאמפאזיציעס 
### וואכן 
* והוא רחום
* לעולם יהא אדם
* רבון העולמים

### שבת 
* אהבה רבה
* טוב להודות
* ממקומך

## לינקען 
* א זעלטענער יעלה 
* זיין בארימטער רבון העולמים
* א הנרות הללו מיט די סאטמארער כאר פון יאר ה'תשי"ח https://www.youtube.com/watch?v=ithHQjeWwC4

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:חזנים
קאַטעגאָריע:אונגארישע יידן
קאַטעגאָריע:סיגעטער חסידים
קאַטעגאָריע:מאנטרעאל
קאַטעגאָריע:יידישע קאמפאזיטארן
קאַטעגאָריע:שארית הפליטה
איטשירא סוזוקי

**איטשיראָ סוזוקי** (יאפאניש: 铃木 一 朗, すずき いちろう) איז אַ יאַפּאַנישער בייסבאָל שפּילער וואס שפילט מיט די סיאטל מאַרינערס. ער איז דער יאַפּאַנישער שפּילער וואס האט דערגרייכט די גרעסטע הצלחה אין הויפּט ליגע בייסבאָל. באַוווסט אין די יו. עס. ווי "דער שטילער סאַמוראַי". 

קאַטעגאָריע:בייסבאל שפילער
קאַטעגאָריע:יאפאנעזער
וואנאדיום

250px|לינקס
250px|קליין|זילבערן גרויער וואַנאַדיום
**וואַנאַדיום** (Vanadium) איז אַ כעמישער עלעמענט מיט כעמישן סימבאָל **V** און אטאם נומער 23. ער איז אן איבערגאנג מעטאל.

קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
קאַטעגאָריע:איבערגאנג מעטאלן
דער טאטע הייסט לויפן

**דער טאטע הייסט לויפן** איז אן אויטאביאגראפיע פון פנחס ישעיה קארנבלי ע"ה, וואו ער באשרייבט זיין יוגנט איבערלעבעניש דורך דעם צווייטן וועלט קריג, אין די שטעט פון טשעכאסלאוואקיי און ראמעניע, ווי טעשען, חוסט, סאטמאר, און שפעטער אין מונקא טאבער און אין די קאנצענטראציע לאגערן.

דאס ביכל אויף אידיש איז ארויסגעגעבן אין יאר תשס"ד, און פארמאגט פינף הונדערט פיר און פערציג זייטן.

קאַטעגאָריע:יידישע ביכער
קאַטעגאָריע:אידישע היסטאריע
קאַטעגאָריע:צווייטע וועלט מלחמה
ארעגאנער חורבן דענקמאָל

קליין|250px
דער **ארעגאנער חורבן דענקמאל** (ענגליש: *Oregon Holocaust Memorial*) איז א דענקמאל אין פּארטלאנד,ארעגאן. ער איז  געווארן געבויט אין יאר 2004.

קאַטעגאָריע:דענקמעלער
פלארידאנער חורבן מוזיי

קליין|250px|דער פלארידאנער חורבן מוזיי
דער **פלארידאנער חורבן מוזיי** (ענגליש: *Florida Holocaust Museum*) איז א מוזיי אין סיינט פעטערבורג ,פלארידע. עס איז געגרינדעט אין יאר 1992. 

## וועבלינק 
* אפיציעלע וועב-זייט

קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע מוזייען
קאַטעגאָריע:פלארידע
יואל מארגענשטערן

הגה"צ רבי **יואל מארגנשטערן** איז געווען א רב אין קרית יואל ניו יארק אמעריקא, געווען באקאנט אלס שארמאשער רב. ער איז געווען א תלמיד פון דער סאטמארער ישיבה.
רבי יואל איז געווען א זון פון הרב אורי ברייער פון וויליאמסבורג, און שטיף-זון פון הרב שמואל מארגענשטערן. א איידעם ביי רבי נפתלי הירצקא האניג,  דער פריעדיגער שארמאשער רב און נשיא פון התאחדות הרבנים.

ער איז געווען א גאון עצום, ער פלעגט ענדיגן יעדן חודש די דריי בבא'ס פון אויסנווייניג, בלויז אויף די וועגן גייענדיג אהין-און-צוריק פון בית המדרש. 

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:קרית יואל
קאַטעגאָריע:בני יואל
יעקב יהושע פאלק

[קליין|250px|שער בלאט פון פני יהושע אויף די בבא'ס, געדרוקט אין [סודילקאוו]]
הרב **יעקב יהושע פֿאַלק** (כ"ח כסלו ה'תמ"א – י"ד שבט ה'תקט"ז) איז געווען  רב אין  לעמבערג, בערלין און פראנקפורט. און פון די גרעסטע אחרונים. ער האט מחבר געווען דעם בארימטן ספר **פני יהושע** אויף גמרא, רש"י, תוספות וואס איז מפלפל אוועקצושטעלן פשט אין רש"י.

## ביאגראפיע
יעקב יהושע פאלק איז געבוירן אין קראקע, פוילן, כ"ח כסלו, תמ"א (19טן דעצעמבער 1680), צו זיין פאטער דעם נגיד און מנהיג רבי צבי הירש, א דיין אין דעם שטאטישן בית דין, און צו זיין מוטער מרים, א טאכטער פון הרב אברהם הלוי, איידעם ביי רבי יהושע העשיל בעל "מגיני שלמה". 

ער האט געלערנט ביי זיין פעטער, הר"ר משה, ראש בית דין אין קראקע.

נאך זיין חתונה מיט לאה, די טאכטער פון רבי שלמה סג"ל לאנדא פון לעמבערג, איז ער באשטימט געווארן משגיח איבער די מלמדים אין די חדרים. ער האט אויסגעהאלטן א ישיבה אין זיין הויז.

אום ג' כסלו ה'תס"ג (1702) האט אויסגעבראכן א שריפה, און עטליכע פעסער פון פולווער האבן זיך אויפגעריסן. אין דער שריפה זענען אומגעקומען זיין מאמע, ווייב און קליינע טאכטער. נאר ר' פאלק אליין איז געבליבן לעבן. אין דער הקדמה פון זיין ספר "פני יהושע" שרייבט ער אז ווען ער איז געליגן אונטער דער חורבה האט ער געמאכט א נדר אין זיין הארץ אז טאמער ער וועט ווערן געראטעוועט וועט ער דרוקן זיין חידושים.

ער האט חתונה געהאט בזיווג שני מיט מרת טויבע, טאכטער פונעם גביר ישכר פון לעמבערג, וואס האט אים אויסגעהאלטן. טויבע האט געליטן פון א אויסגעצויגענע מחלה. 

נאך איר פטירה האט ר' פאלק חתונה געהאט נאכאמאל, צו גיטא אייגער. דער חיד"א שרייבט אז ווען ער איז געווען אין ווארמז איז ער איינגעשטאנען ביים פני יהושע, און ער דערציילט אז די רביצין איז געווען א גרויסע למדנ'טע, און זיי האבן גערעדט איינס אנאנד אין לערנען.

## רבנות 
נאך דער שריפה אין לעמבערג איז ר' פאלק אויפגענומען אלס שטאטס רב אין לינסק. ווען ער איז געווען אלט פערציג יאר איז ער געווארן אב"ד פון לעמבערג. אין ת"ץ איז ער אויפגענומען אלס אב"ד בערלין, אין תצ"ד אין מעץ, און אין ת"ק אין פראנקפורט.

## פטירה 
י"ד שבט תקט"ז איז ער נפטר געווארן אין אפנבאך, און מ'האט אים געברענגט צו קבורה אין פראנקפורט.

## זיינע ספרים 
* דער באקאנטער ספר "פני יהושע" אויף תלמוד בבלי, נאך וועלכע ער ווערט גערופן.
* מנחת עני
* כלל גדול אויף עניני רובא און חזקה.

## משפחה 
* טאכטער גיטל וועלכע איז נפטר געווארן ביים שריפה מיט איר מוטער.
* טאכטער מייטל
* זוהן רבי נתן וואס האט געדרוקט די ספרים
* זוהן רבי בער
* זוהן רבי אריה לייב רב און ראטערדאם און האנאווער, און מח"ס "פני אריה".

## רעפערענצן 
http://www.zadikim.net/?p=797

http://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=2240

http://www.mytzadik.com/index.asp?lid=6&page=tzadik&kid=227

קאַטעגאָריע:אחרונים
קאַטעגאָריע:פוילישע רבנים
קאַטעגאָריע:רבני דייטשלאנד
3טן אפריל

**דעם 3טן אפריל** איז דער 93סטער טאג פון יאר (94סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 272 טעג. 

## היסטארישע געשעענישן 
* 1941 - נאצי דייטשלאנד אינוואדירט יוגאסלאוויע
* 2010 - עפל קאמפיוטער הייבט אן פארקויפן דעם iPad טאבלעט קאמפיוטער

## געבוירן 
* 1245 - פיליפ דער דריטער מלך פון פראנקרייך (געש' 1285)
* 1367 - הענרי דער פערטער מלך פון ענגלאנד (געש' 1413)
* 1930 - העלמוט קאהל, קאנצלער פון דייטשלאנד (געש׳ 2017)

## געשטארבן 
* 1897 - יאהאנעס בראהמס, דייטשער קאמפאזיטאר (געב' 1833)

----
* 2טן אפריל - 4טן אפריל
* אפריל

03
עמנואל קירשנער

**עמנואל (מנחם) קירשנער** (תרי"ז - תרצ"ח) איז געווען חזן אין מינכן, בייערן, דייטשלאנד.

קירשנער איז געבוירן אין ראקיטניץ, אויבער־שלעזיע אין א משפחה פון בעקערס. אין תרל"ד איז ער אריין אין דעם סעמינאר אין בערלין, וואו ער האט שטודירט צוויי און א האלב יאר. ער האט חתונה געהאט אין תרמ"ד.

אין תרל"ט האט מען אים אויפגענומען אלס חזן שני אין דער אראניערבורגערגאס שול. שפעטער איז ער געווארן חזן אין דער הויפט שול אין מינכן.

זיין טויט איז געווען ספעציעל טראגיש, ווען מען האט פארטריבן די אידן פון זייער ביהכ"נ צוליב וואס אין שכנות איז געווען א באגרעבעניג פון די נאציס, און אינמיטן זינגען זיין לעצטן געזאנג האט ער פון גרויס צער און פארדרוס באקומען א הארץ אטאקע רח"ל און איז נפטר געווארן אויפן פלאץ.

## רעפערענצן 
* עמנואל קירשנער 

## וועבלינקען 
* בילד פון עמנואל קירשנער, יד ושם

קאַטעגאָריע:חזנים
ארסעניק

250px|לינקס
250px|קליין|מעטאַלישער גרויער אַרסעניק
250px|לינקס|קליין|נאַטירלעכער אַרסעניק
**אַרסעניק** (Arsenic) איז א כעמישער עלעמענט מיט כעמישן סימבאָל **As** און אטאם נומער 33. ער איז דער מערסטער גיפטיקער עלעמענט אין דער האַלבמעטאַלן משפּחה. 

דער שמעלצפונקט פון ארסעניק איז 817&nbsp;°C.

אַרסעניק איז געשאפן בעיקר אין רעסורסן פון אַערסנופיריט (FeSAs, אייַזן פּיריטן) וואָס מען קען געפינען אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן, קאַנאַדע, מעקסיקא, נאָרװעגיע און שפאַניע. 

פון א כעמישן שטאנדפונקט איז ארסעניק ענלעך צו פאספאר.

די פארבינדוג גאליום־ארסעניד (GaAs) ווערט זייער ברייט געניצט אין האלב-דורכפירערס.

קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
קאַטעגאָריע:האלבמעטאלן
דזשוסעפע אטאלענגי

קליין|250px| דזשוסעפע אטאלענגי
**דזשוסעפע אטאלענגי** (איטאליעניש: *Giuseppe Ottolenghi*; 26סטן דעצעמבער 1838, סאביאנעטא, לאמבארדיא – 2טן נאוועמבער 1904, טורין) איז געווען א יידישער־איטאליענישער זעלנער און פאליטיקער. ער האט געדינט ווי א סענאטאר און קריגס מיניסטער.

אטאלענגי איז געבוירן צו זיין פאטער אהרון און זיין מוטער זשענטילא-אסתר פֿארטי, אין א יידישע משפחה אין פיעמאנטע. אין 1877 האט ער חתונה געהאט מיט עליסא סעגרע. 

## וועבלינקען
* ביאגראפיע פון דזשוסעפע אטאלענגי  
* ביאגראפיע פון דזשוסעפע אטאלענגי  

קאַטעגאָריע:גענעראלן
קאַטעגאָריע:יידישע זעלנער
קאַטעגאָריע:איטאליענישע פאליטיקער
קאַטעגאָריע:איטאליענישע יידן
טעלור

250px|לינקס
250px|קליין|זילבערן־גרויער טעלור
**טעלור** (Tellurium) איז אַ כעמישער עלעמענט מיט כעמישן סימבאָל **Te** און אטאם נומער 52. טעלור איז א האַלבמעטאַל.

קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
קאַטעגאָריע:האלבמעטאלן
גוש קטיף

קליין|הייזער אין נווה דקלים
**גוש קטיף**, איז געווען א געגנט פון באזעצונג, אין די פארנומענע געביטן, אין עזה שטרייף. די געגנט האט געהאט עטליכע שטעטלעך און דערפער, סמערהייט רעליגיעזע אבער אויך אנדערע,
וואס ישראל האט אויפגעשטעלט דורכאויס די 1980ער יארן, מיט די גוטהייסונג פון זיכערהייטס מיניסטער אריק שרון, און די שטיצע פון דאן פרעמיער מיניסטער מנחם בעגין.

די ערשטע דערפער זענען שוין אויפגעשטעלט געווארן אזוי פרי ווי אין יאר 1970. 

"כפר דרום" איז געווען א יידישע שטעטל נאך איידער די גרינדונג פון מדינת ישראל, און איז עוואקואירט געווארן דורכאויס די מלחמת השחרור. 

די גוש רעכנט אריין די געגנט פון דרום מערב עזה פאס ביים ים, וועלכע האט געהאט זעכצן שטעטלעך און דערפער אין 2005, און נאך דריי אנדערע וועלכע זענען געווען נאנט צו די שטאט עזה, צפון זייט פון שטרייף. 

די פלאן פון אויפשטעלן די זידלונגען האט פארגעשלאגן יגאל אלון, אין יאר 1968. א פלאן גערופן געווארן "דאס אלון פלאן", אנהייב זענען צוויי מיליטערישע דערפער געגרינדעט געווארן, וועלכע זענען שפעטער ציוויליזירט געווארן, און נאך אנדערע זענען אויף געשטעלט געווארן.

די איינוווינער האבן זיך באשעפטיקט מיט אגריקולטור, און מיט אינדוסטריע, וועלכע האבן אלע ביידע געהאט סוקסעס.

אין יאר 2003, האט אריק שרון פון די הויפט שטיצער ביים אויפשטעלן, דורכגעפירט די ריקצוג פלאן, אין זיין רעגירונג, און צוויי יאר דערויף באפולמעכטיקט, ווען די איינוווינער האבן געמוזט פארלאזן די געגנט, אויפן איינזייטיקן קאנצעסיע פון שרון.

לויט ווי שטודיעס צייכענען אן, האבן אסאך פון די איינוווינער קיינמאל נישט באוויזן זיך צוריק צו שטעלן אויף די פיס, און האבן פארלוירן ארבעט, און א טייל וווינען נאך ביז היינט אין פראוויזארישע וווינונגען, ווי אין הייזער פון (מאבילס).

אין אויגוסט 2008 האט מען אויפגעשטעלט דעם גוש קטיף מוזיי אין ירושלים וואס טוט פאראייביקן דאס לעבן אין גוש קטיף און  את החיים בגוש און דאס פארלאזן דעם ארט.

קאטעגאריע:געגנטן אין ישראל
קאטעגאריע:ישראל פאלעסטינער קאנפליקט
1801

## געשעענישן 
* 1טן יאנואר - דאס גרויסבריטאנישע קעניגרייך און דאס אירישע קעניגרייך ווערן פאראייניגט אינעם פאראייניגטן קעניגרייך
* 1טן יאנואר - דער ערשטער אסטערויד, צערעס, איז אנטפלעקט (שפעטער ווערט ער קלאסיפֿירט אלס א קארליק פלאנעט)
* 17טן פעברואר - טאמעס זשעפערסאן געוויילט פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן
* 2טן אפריל - נאפאלעאנישע מלחמות - דער בריטישער פלאט אונטער אדמיראל נעלסאן באזיגט דעם דענישן פלאט אין דעם קאפנהאגענער קאמף

## געבוירן 
## געשטארבן
1802

## געשעענישן 
* גרינדונג פון דער וואלאזשינער ישיבה

## געבוירן 
* 5טן אויגוסט - נילס הענריק אבעל, נארוועגישער מאטעמאטיקער (געש' 1829)

## געשטארבן
4טן אפריל

**דעם 4טן אפריל** איז דער 94סטער טאג פון יאר (95סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 271 טעג. 

## היסטארישע געשעענישן 
* 1460 – באזעלער אוניווערסיטעט געעפנט אין דער שווייץ.
* 1611 &ndash; דענמארק פראקלאמירט מלחמה אויף שוועדן, און נעמט איין קאלמאר.
* 1721 – ראבערט וואלפאל ווערט דער ערשטער פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך.
* 1841 - פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן וויליאם הענרי העריסאן שטארבט פון א לונגען אנטצינדונג, נאך נאר איין חודש אין אמט. 
* 1850 – לאס אנדזשעלעס פראקלאמירט א שטאט.
* 1945 – צווייטע וועלט מלחמה: אונגארן  באפרייט דורך דער רויטער ארמיי.
* 1949 – גרינדונג פון נאט"א: נאט"א אפמאך געחתמעט אין וואשינגטאן דורך צוועלף  לענדער.
* 1975 – מייקראסאפט פירמע געגרינדעט דורך ביל גייטס און פאל אלען.

## געבוירן 
* 1772 - רבי נחמן מברסלב (נפטר 1810)
* 1884 - איסאראקו יאמאמאטא, קאמאנדיר פונעם יאפאנעזישן פלאט אין אנהייב פון דער צווייטער וועלט מלחמה (געהרגעט 1943)
* 1910 - חיים גראדע, יידיש שפראך שרייבער

## געשטארבן 
* 1841 - וויליאם הענרי העריסאן, 9טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן

----
* 3טן אפריל - 5טן אפריל
* אפריל

04
טוטאַנכאַמון

קליין|200px|מאַסקע פֿון טוטאַנכאַמון

**טוטאַנכאַמון** ("לעבעדיק בילד פֿון אַמון") איז געװען אַ מיצרישער קעניג פֿון דער 18טער דינאַסטיע. ער איז געבױרן געװאָרן אין 1345 און איז געשטאָרבן אין יאָר 1327 פֿאַר דער ציװילער רעכנונג.

כאָטש ער איז ניט געװען קײן װיכטיקער קעניג, איז ער געװאָרן זײער אַ באַקאַנטער זײט 1922. דאָס יאָר האָט האַװאַרד קאַרטער, אַן ענגלישער עגיפּטאָלאָג, אַנטדעקט זײן קבֿר לעבן דער שטאָט לוקסאָר, מצרים. 

אָט דער קבֿר איז דער אײנציקער קעניגלעכער קבֿר װאָס איז גאַנץ אַנטדעקט געװאָרן אינעם טאָל פֿון די מלכים. מע האָט געפֿונען אין דעם קבֿר טױזנטער אָביעקטן. די דאָזיקע אָביעקטן זענען אוצרות, סײ װײל זײ זענען אָפֿט גאָלדן, סײ װײל זײ לערנען די עגיפּטאָלאָגן אַ סך װעגן דעם טאָג־טעגלעכן לעבן פֿון די מיצרישע מלכים.

קאַטעגאָריע:היסטאריע
קאַטעגאָריע:עגיפטן
צבי הירש כהנא

רבי **צבי הירש כהנא** (נפ' סיון תש"ג) איז געווען אן אדמו"ר אין ספינקא, רומעניע.

רבי צבי הירש איז געבוירן צו זיין פאטער, רבי נחמן כהנא, ספינקער רבי, און זיין מוטער, צירל ווייס, א טאכטער יוסף מאיר ווייס באקאנט מיטן נאמען פון זיין ספר "אמרי יוסף" פון ספינקא.

בסוף ימיו פון זיין זיידן פלעג ער פארליינען פאר אים די קוויטלעך.

רבי צבי הירש האט חתונה געהאט מיט מרת מירל גאלא, די טאכטער פון רבי ברוך רובין פון בריזדאוויץ. 

ער איז אומגעקומען דורך די נאציס חודש סיון תש"ג.

## זייערע קינדער
*רבי נחמן כהנא, ספינקער רבי פון בני ברק.
**רבי משה אליקים בריעה, ספינקער רבי אין בני ברק. 
**רבי מנחם מענדיל, ספינקער רבי אין לאנדאן.
**רבי אשר ישעי', ספינקער רבי אין  קרית יואל.
**רבי אלימלך, (י"ד אדר ב' ה'ת"ש - י"ט תמוז ה'תשס"ב) ראש הכולל זידיטשויב בני ברק.
**רבי ברוך, קארלסבורג'ער רבי אין וויליאמסבורג. 
**רבי משה ראטענבערג, וואידיסלאווער רב אין בורו פארק, (זיין פטירה יום הקדוש התשע"ח), זון פון רבי ישכר בער פון וואידיסלאוו, און אייניקל פון רבי שלום שאצער פון לאנדאן.
**רבי נפתלי אשר ישעי' מאסקאוויטש, מעליצ'ער רבי אין אשדוד, אייניקל פון רבי  שלום שאצער פון לאנדאן. 

*רבי יוסף מאיר, ספינקער רבי פון ירושלים (ח' שבט התשל"ח).

** רבי מרדכי דוד, איידעם ביי ר' משה מנחם הערשטיק, דער בכור און דער עמטליכער ממלא מקום פון זיין פאטער דער ספינקער רבי, וואס פירט א בית המדרש אין דער סאלאנט גאס אין ירושלים.
*** רבי אברהם יצחק כהנא אדמו"ר מספינקא ירושלים, באקרוינט געווארן ביי דער לווי'ה דורך זיין פעטער רבי יהושע ראזנבערגער חבר הבד"ץ העדה החרדית ירושלים.
*** רבי שלמה שמואל כהנא  איידעם פון רבי אליעזר זאב ראזנבוים פון ראחוב
*** רבי אליעזר ליפא, ראש כולל ספינקא דרכי דוד.
*** רבי חיים יהודה, אב"ד ספינקא קאנאדע.
*** רבי ראובן צבי, אב"ד שומע תפילה ירושלים.
*** רבי משה מנחם, אב"ד סערעדנא בני ברק.
** רבי אלטער כהנא, (ה'תרצ"ט - י"ח שבט ה'תשס"ט) זידיטשויב-ספינקער רבי איןירושלים.
***רבי צבי הירש כהנא, זידיטשויב-ספינקער רבי אין ירושלים (נפטר ט"ו שבט תשע"ה), אן איידעם פון רבי נפתלי האלבערשטאם פון טשאקאווא.
** רבי ברוך כהנא, פירט א רעביסטווע אין אנטווערפן, איידעם פון רבי יענקאלע פון פשעווארסק. 
** רבי יצחק אייזיק כהנא, דיין און מו"צ בבי דינא רבא פון העדה החרדית.
** מרת רבקה לאה, ווייב פון רבי מרדכי שטיין, דער פאלטיטשאנער רבי.
** ווייב פון רבי יהושע ראזנבערגער, דיין אין עדה החרדית און רב פון דער קרית רמ"א געגנט אין בית שמש.
** רבי משה נחמן, דינט אלס א מגיד שיעור אין בעלזער ישיבה.
** מרת חיה טויבא, ווייב פון רבי רבי אהרן מרדכי רוטנער, א דיין אין דעם בעלזער בית דין "מחזיקי הדת".
** ווייב פון רבי מרדכי דוב טייטלבוים, דער האסאקאווער רבי.

## וועבלינקען 
* רבי צבי הירש כהנא אין "אנדענק צו רבנים וואס זענען אומגעקומען אין חורבן אייראפע"

קאַטעגאָריע:אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:ספינקא
דענדראכראנאלאגיע

קליין|בוים רינגען|250 px
**דענדראכראנאלאגיע** איז די חכמה צו וויסן וואו אלט א בוים איז דורך די רינגען וואס וואקסן צו יעדעס יאר.

## עטימאלאגיע 
דענדראכראנאלאגיע איז צוזאמענגעשטעלט פון דריי גריכישע ווערטער:  *דענדראן*, בוים;  *כראנאס*, צייט; און   *לאגיאַ*.

די וויסנשאפטלער קענען אויך וויסן דורך די ברייטקייט און ליכטיגקייט פון די רינגען, וואספארא וועטער עס איז געווען הונדערטער יארן צוריק.

קאַטעגאָריע:ארכעאלאגיע
קאַטעגאָריע:ביימער
קאמפלעקסע צאל

א **קאמפלעקסע צאָל** איז א צאל וואס באשטייט פון א רעאלן און אן אימאַגינערן טייל.  מען קען זי שרייבן אין  דער פארעם *a*&nbsp;+&nbsp;*bi*, וואו *a* און *b* זענען רעאלע צאלן, און *i* איז די אימאגינערע איינהייט מיט דער אייגנשאפט *i* 2 = −1. די קאמפלעקסע צאלן נעמען איין די רעאלע צאלן, און פארברייטערן זיי אז מען זאל קענען לייזן גלייכונגען וואס האבן נישט קיין באשייד אין רעאלע צאלן.

די טעאריע פון קאמפלעקסע צאלן איז געווארן שטארק אנגענומען צווישן מאטעמאטיקער דורך נילס הענריק אבעל, וואס האט געניצט קאמפלעקסע צאל אסאך מיט גרויסן דערפאלג.

## אריינפיר
קאמפלעקסע צאלן לאזן לייזן געוויסע גלייכונגען וואס האבן נישט קיין רעאלן באשייד: די גלייכונג
:x^2 + 1 = 0 \,
האט נישט קיין רעאלן באשייד *x*, ווייל דער קוואדראט פון יעדער רעאלער צאל *x* איז 0 אדער פאזיטיוו, דעריבער *x*2 + *1* קען נישט זיין נול. מיט קאמפלעקסע צאלן לייזן מען די דילעמע. מען שטעלט צו צו די רעאלע צאלן די צאל *i* וועמענס קוואדראט איז  1&minus;, בכדי *x* = *i* איז א באשייד צו דער פריערדיגער גלייכונג.

### דעפיניציע
א *קאמפלעקסע צאָל* איז אן אויסדרוק מיט דער פארעם
:a+bi \ .
די  *a* און *b* דא זענען רעאלע צאלן, און *i* איז א  מאטעמאטישער סימבאל וואס הייסט די  *אימאגינערע איינהייט*. למשל, -3.5 + 2*i* איז א קאמפלעקסע צאל.

אין דער קאמפלעקסער צאל *z* = *a* + *bi* רופט מען  *a* דער *רעאלער טייל* פון *z* און די רעאלע צאל  *b* רופט מען דער *אימאגינערער טייל*.

### קארטעזישע פֿארעם און דעפֿיניציע דורך געארדנטע פארן 
א קאמפלעקסע צאל קען מען דערפאר ווערן אידענטיפיצירט מיט א געארדנטן פאר (\operatorname{Re}(z), \operatorname{Im}(z)) אינעם קארטעזישן פלוין; מען רופט דאס אמאל די קארטעזישע פארעם פון  *z.* פאקטיש, קען מען *דעפינירן* א קאמפלעקסע צאל ווי א געארדנטער פאר (*a*, *b*) , אבער אין אזא פאל דארף מען איינשליסן די כללים פאר צוגאב און טאפלען ווי א טייל פון דער דעפיניציע.  וויליאם ראאן האמילטאן האט טאקע איינגעפירט דעם צוגאנג צו דעפינירן די קאמפלעקסע צאל סיסטעם.

## אנווענדונגען 
### מאטעמאטיק 
מען קען ניצן דעם רעזידועס־טעארעם צו לייזן רעאלע אינטעגראלן.

קאמפלעקסע צאלן אין פאלארע פארעם ניצט מען צו לייזן דיפערענציאל-גלייכונגען.

### עלעקטראמאגנעטיזם 
אין עלעקטרישער אינזשעניריע ניצט מען דעם פוריע טראנספארם כדי צו אנאליזירן וואריאירנדיקע וואלטאזשן און שטראמען. מען קען פאראייניקן די האנדלונג פון רעזיסטארן, קאנדענסאטארן און אינדוקטארן מיט אימאגינערע נומערן פאר די לעצטע צוויי און מען שטעלט צוזאמען אלע דריי אין איין קאמפלעקסער צאל וואס מען רופט דעם אימפעדאנץ.

א מער אבסטראקטער פארמאליזם פאר קאמפלעקסע צאל האט אנטוויקלט דער אירישער מאטעמאטיקער וויליאם ראאן האמילטאן, וואס האט פארברייטערט די אבסטראקציע צו דער טעאריע פון קוואטערניאנען.

## זעט אויך 
* אוילער-אידענטיטעט

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:נומערן
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיק
1803

## געשעענישן 
* 1טן מערץ - אהייא ווערט אויפגענומען אלס דעם 17טן שטאַט פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע.
* 18טן מיי - דאס פאראייניגטע קעניגרייך פראקלאמירט מלחמה קעגן פראנקרייך ווען עס זאגט אפ פון צוריקציען פון האלאנד.
* 20סטן אקטאבער - דער אמעריקאנער סענאט באשטעטיקט קויפן לואיזיאנא.

## געבוירן 
* 11טן דעצעמבער - העקטאר בערליאז, פראנצויזישער קאמפאזיטאר (געש' 1869)
* 29סטן נאוועמבער - קריסטיאן דאפלער, עסטרייכער פיזיקער און מאטעמאטיקער, אנטפלעקט דעם דאפלער עפעקט (געש' 1853)

## געשטארבן
אגרת שלמה

**אגרת שלמה** איז א ספר וועגן דער פרוכטער משפחה, ארויסגעגעבן אין יאר תש"כ אין ירושלים, דורך ר' שלמה פרוכטער, וואס האט אויך מחבר געווען די ספרים דברי שלמה און פרי שלמה.

דאס ספר איז צוטיילט אויף צוויי חלקים: חלק א' איז א ספר היוחסין פון די דריי ברידער שלמה פרוכטער, מרדכי שטערן און אברהם אדלער. אייניקלעך פון ר' הערשעלע טשארטקאווער.

דער צווייטער חלק באשטייט פון מוסר בריוון וואס ער האט געשריבן פון א"י צו זיין פאמיליע אין אמעריקע.
קאַטעגאָריע:ספרי קודש
רוטעניום

250px|לינקס
250px|קליין|זילבערן־ווייַסער רוטעניום
**רוטעניום** (*Ruthenium*) איז אַ כעמישער עלעמענט מיטן כעמישן סימבאָל **Ru** און אַטאם נומער 44.

קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
קאַטעגאָריע:איבערגאנג מעטאלן
פרידריך ניצשע

**פֿרידריך ווילהעלם ניצשע** () (15טן אקטאבער, 1844 – 25סטן אויגוסט, 1900) איז געווען א 19טן יארהונדערטער דייטשער פילאסאף און א פילאלאג. 

אין זיינע שפעטערע יארן פלעג ער אפט פארוויילן די ווינטער חדשים אין טורין אדער ניס.

*שריפטן אויף יידיש

קליין|בוך וועגן ניצשע פון געארג בראנדעס, ניו יארק, 1918

קאַטעגאָריע:דייטשן
קאַטעגאָריע:פילאסאפן
קאַטעגאָריע:פילאלאגן
סקאנדיום

250px|לינקס
250px|קליין|זילבערן־ווייַסער סקאַנדיום
**סקאַנדיום** (Scandium) איז אַ כעמישער עלעמענט מיט כעמישן סימבאָל **Sc** און אטאם נומער 21. סקאנדיום איז א זילבערן־ווייסער איבערגאנג מעטאל.

## באניצן 
די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע ניצן בערך 20 קילאָגראַמען א יאר פון סקאַנדיום אַקסיד (Sc2O3) צו שאפן זייערע שטאַרקע לאמפן. ווען מען גיט אריין סקאַנדיום יאדיד אין קוועקזילבער לאמפן דאס העלפט פּראָדוצירן קינסטלעך העל ליכט ענלעך צו זונענשייַן. איבער דער וועלט ניצט 80 קילאגראם אַ יאָר צו פאבריצירן לאמפן.

נאך א באניץ פון סקאַנדיום איז אין א געשמעלץ מיט אלומיניום, מיט וואס ער געבויט עראפלאנען, גערלז ביציקל סטרוקטורן, און בייסבאָל קלאפערס. ווען סקאַנדיום ווערט צוגעלייגט אין אַלומיניום, טוט ער אים פארשטארקן (אפילו בייַ הויכע טעמפּעראַטורן) און פארמערט זיין בייגיקייַט. 

קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
5טן אפריל

**דעם 5טן אפריל** איז דער 95סטער טאג פון יאר (96סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 270 טעג. 

## היסטארישע געשעענישן 
* 1955 - ווינסטאן טשערטשיל זאגט אפ זיין אמט פון פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך ביי די 81 יאר.
* 1976 - האראלד ווילסאן רעזיגנירט אלס  מתפקידו פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
* 1992 - באסניע און הערצעגאווינע ווערט זעלבשטענדיק
 
## געבוירן 
* 1908 - הערבערט פאן קאראיאן, עסטרייכער דיריגענט (געש' 1989)
* 1937 - קאלין פאוול, שטאטס סעקרעטאר פון די פאראייניקטע שטאטן 
 
## געשטארבן 
* 1697 - קארל דער עלפטער, מלך פון שוועדן (געב' 1655)
* 1992 - מאלי פיקאן, יידישע טעאטער שפילערין (געב' 1898)

----
* 4טן אפריל - 6טן אפריל
* אפריל

05
7טן אפריל

**דעם 7טן אפריל** איז דער 97סטער טאג פון יאר (98סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 270 טעג. 

## היסטארישע געשעענישן 
* 1906 - דער וואולקאן וועזואוו אויסגעבראכן
* 1939 - פאשיסטישע איטאליע אינוואדירט אלבאניע

## געבוירן 
* 1770 - וויליאם ווערדסווערט, ענגלישער דיכטער (געש' 1850)
* 1786 - וויליאם רופוס קינג, 13טער וויצע פרעזידענט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע (געש' 1853) 
* 1944 - גערהארד שרעדער, געוועזענער קאנצלער פון דייטשלאנד

## געשטארבן 
* 1498 - שארל דער אכטער מלך פון פראנקרייך (געב' 1470)
* 1614 - על גרעקא, שפאנישער מאלער (געב' 1541)
* 1941 - לאזאר עדעליאנו, רומענישער כעמיקער, ייד (געב' 1861)
* 1947 - הענרי פארד, אמעריקאנער אויטאמאבילן פאבריקאנט (געב' 1863)

----
* 6טן אפריל - 8טן אפריל
* אפריל

07
ישראל נח קאפאוו קאגאן

**ישראל נח קאַפּאָוו־קאַגאַן** (ה'תרנ"ט - ב' תשרי ה'תשי"ד), באוואוסט אויפן נאמען פון זיין ברודער **בן ציון**, איז געווען א חזן אין ראסטאוו, אדעס און ניו יארק.

ער איז געווען אן אפשטאמיגער פון א בארימטע כהנים משפחה, און דערפאר האט ער געהייסן "קאַפּאָוו" ווייל א כהן איז נושא כַּפּיו, און "קאגאן" באדייט אויף רוסיש כּהן, וויל עס איז זיך מתחלף די ה' פאר א ג'.

ער איז געבוירן אין פאלטאווע (היינט אוקריינע) אין יאר תרנ"ט, צו זיין פאטער ר' שלמה וואס איז געווען א סוחר.
ער איז אוועק אינגערהייט.

בלויז זעקס און צוואנציג יאר אלט איז ער געווען ווען ער איז געווארן  חזן אין ראסטאוו ען דאן, און דערנאך איז ער געווארן חזן אין דער בראדער בית הכנסת אין דער חזנות שטאט אדעס.

אין יאר תר"ץ איז ער באפאלן געווארן דורך די באלשעוויקן, ווייל ער האט געהאט אסאך געלט פון זיינע געלונגענע אויפטריטן, און דעריבער האט ער דרינגענד געמוזט אנטלויפן קיין אמעריקע אונטער זיין ברודער בן ציון'ס נאמען.

ער איז בארימט מיט זיינע שיינע אייגנארטיגע סטיל שטיקלעך ווי קידוש לליל שבת, ברכת כהנים און נאך.

ער איז נפטר געווארן דעם צווייטן טאג ר"ה תשי"ד אינמיטן דאווענען פון לונגען ראק, אין עלטער פון פינף און זעכציג יאר.

## שטימע 
## קאמפאזיציעס 
* אב הרחמים
* אנא בכוח
* אתה יצרת
* ברכת כהנים
* השכיבנו
* מכניסי רחמים
* רחמנא דעני
* קידוש
* תקע בשופר

## וועב 
* ביאגראפיע http://www.bhol.co.il/forums/topic.asp?topic_id=2136130&forum_id=14617 
* דא קען מען הערן א אויסצוג פון זיינע בעסטע שטיקלעך פון א ישראל מיוזיק אלבאם http://he.israel-music.com/cantor_ben_tzion_kapov_kagan/pearls_jewish_liturgical_music_7735/

קאַטעגאָריע:חזנים
קאַטעגאָריע:רומענישע יידן
6טן אפריל

**דעם 6טן אפריל** איז דער 96סטער טאג פון יאר (97סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 269 טעג. 

## היסטארישע געשעענישן 
* 1667 - דובראווניק פארטיליגט אין אן ערדציטערניש
* 1896 - געעפנט די ערשטע אלימפיאדע
* 1903 - אנגעהויבן די קעשענעווער שחיטה
* 1917 - די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע פראקלאמירן מלחמה אויף דייטשלאנד ביי דער ערשטער וועלט מלחמה
* 1938 - אנטפלעקט די כעמישע פארבינדונג טעפלאן

## געבוירן 
* 1483 - ראפאעל, איטאליענישער מאלער און ארכיטעקט (געש' 1520)
* 1925 - העלגא דען, יידיש־האלענדיש מיידל, וואס איר לעצטע טעג אונטער דער נאצישער הערשאפט האט זי באשריבן אין איר זשורנאל (דערמארדעט 1943)
* 1928 - דזשיימס וואטסאן, אמעריקאנער ביאלאג, נאבעל פריז געווינער פאר מעדיצין פאר אנטפלעקן די געבוי פון DNA
* 1929 - אנדרע פרעווין, יידישער־אמעריקאנער פיאניסט, קאמפאזיטאר און דיריגענט
* 1963 - רפאל קארעא, היינטיקער פרעזידענט פון עקוואדאר
* 1964 - דוד וואודארד, אמעריקאנער פּאָסטמאָדערנער שרייבער און קאָנדוקטאָר

## געשטארבן 
[קליין|120px|[זעלבסט פארטרעט פון אלברעכט דירער]]
* 1490 – מאטיאס קארווינוס, מלך פון אונגארן (געב׳ 1443)
* 1520 - ראפאעל, איטאליענישער מאלער און ארכיטעקט (געב' 1483)
* 1528 - אלברעכט דירער, דייטשער מאלער (געב' 1471)
* 1829 - נילס הענריק אבל, מאטעמאטיקער (געב' 1802)
* 1971 - איגאר סטראווינסקי, רוסישער קאמפאזיטאר (געב' 1882)
* 2000 - חאביב בורגיבא, פרעזידענט פון טוניסיע פון 1957 - 1987 (געב' 1903)
* 2005 - רעניע דער דריטער, פירשט פון מאנאקא מונקו (געב' 1923)
 

----
* 5טן אפריל - 7טן אפריל
* אפריל

06
השוחט והשחיטה בספרות הרבנות

**השוחט והשחיטה בספרות הרבנות** איז געווען דאס לעצטע ספר וואס הרב יקותיאל יהודה גרינוואלד האט געשריבן.

דאס ספר איז ערשינען אין יאר תשט"ו אין דעם יאר פון זיין פטירה, דורך הוצאת פעלדהיים, ניו יארק.

עס פארמאגט 182 זייטן וואס נעמט ארום אסאך קאנטראווערסיעס צווישן שוחטים און קהילות.

אויך האט עס א ביביליאגראפיע פון זיינע ספרים וואס זענען ערשינען ביז דאן, לויטן סדר פון דער צייט וואס זיי זענען ערשינען.

ביים סוף האט מען אריינגעדרוקט א קורצע ביאגראפיע אויף דעם מחבר געשריבן דורך עקיבא בן עזרא.

אט איז די ליסטע: תולדות גדולי הדור, זכרון לראשונים, קורות עיר פרעשבורג וגדוליה, היהודים באונאריה, תולדות משפחת ראזענטאל, קורות התורה והאמונה בהונגריה, תולדות חכמי ישראל, ספר הזכרונות, לפלגות ישראל באונגריה, תולדות הכהנים הגדולים, מקורות לקורות ישראל, תלמוד בבלי וירושלמי ב"ח, אח לצרה, אוצר נחמד, מהרי"ל וזמנו, טויזנט יאר אידיש לעבן אין אונגארן, כל בו על אבילות ג"ח, לתולדות הריפורמציאן הדתית בגרמניא ובאונגריא, לפני שתי מאות שנה, מצבת קודש, הרב יוסף קארו וזמנו, האם ראו מסדרי הבבלי את הירושלמי?, הרב יהונתן אייבעשיץ.
קאַטעגאָריע:ספרי קודש
אינדיום

250px|לינקס|טאבעלע מיט אינדיום
250px|קליין|זילבערן־גרויער אינדיום
**אינדיום** (*Indium*) איז אַ כעמישער עלעמענט מיטן כעמישן סימבאָל **In** און אטאם נומער 49. אינדיום איז א מעטאל.

## ניצט 
דער ערשטער פארשפרייטער ניץ פון אינדיום איז איז געווען אין די מאטארן פון  עראפלאנען בשעת דער צווייטער וועלט מלחמה. דערנאך, איז געוואקסן די פאדערונג פאר אינדיום אין :

* אַפּפליקאַציעס אין די האלב־דורכפירער אינדוסטריע.

* דעקן LCD.

* ניצן פון געשמעלץ מיט א נידעריקן שמעלצפונקט. א געשמעלץ פון 24% אינדיום מיט 76%  גאַליום איז פליסיק ביי צימער טעמפּעראַטור.

*  שפיגלען באדעקט מיט אינדיום האָבן אַ מעלה איבער זילבער, ווייַל עס איז מער קעגנשטעליק פון ווערן צעפרעסן.

* פילטערן ליכט אין  נאטריום לאמפן.

## באווארענישן 
ריין מאַטאַלישיא איז נישט גיפטיק. אינדיום פארבינדונגען, אבער, זענען יא גיפטיק, למשל: InCl3 און InP פארבינדונג ווער גערעכנט גיפטיק און פאראורזאכט ראַק.

קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
קאַטעגאָריע:מעטאלן
והערב נא

**והערב נא** איז די ערשטע קאסעטע ארויסגעקומען פון ניגוני ווערצבערגער.

דער אלבאם אנטהאלט די ניגונים:
*מהר
* שובה
* כי הם חיינו
*והערב נא
* המבדיל
* ויבטחו
* יהי רצון
* לכה דודי
* א ניגון ריקוד בלויז געשפילט אן א ווערטער

דער אלבאם איז פארעפנטלעכט געווארן אין יאר תשמ"ה.
קאַטעגאָריע:נגינה
קאַטעגאָריע:אלבאמען
1892

## געשעענישן 
* 1טן יאנואר - עליס איילאנד געעפנט פאר אימיגראנטן צו די פאראייניגטע שטאטן.
* 14טן יאנואר - מרטין ניימילער, דייטשער גלח פון די קעגנער פון די נאציס (געש' 1984).
* 23סטן פעברואר - רודאלף דיזל שרייבט איין א פאטענט פארן דיזל מאטאר.
* 15טן מערץ - געגרינדעט דער ענגלישער פוטבאל קלוב ליווערפול.
* 15טן אפריל - געגרינדעט די פירמע גענעראל עלעקטריק.
* 26סטן סעפטעמבער - אפיציעלע ווידמונג פון דער ירושלים-יפו באן.
* 31סטן אקטאבער - ארטור קאנאן דויל (Arthur Conan Doyle) פארעפנטלעכט די "אוואנטורעס פון  שערלאק האלמס".

## געבוירן
* 7טן מיי - יאסיפ בראז טיטא, פירער פון יוגאסלאוויע  פון סוף דער צווייטער וועלט מלחמה ביז זיין טויט (געש' 1980)
* 23סטן יולי - היילע סעלאסי, קייסער פון עטיאפיע (געש' 1975)
* 4טן אקטאבער - ענגלבערט דאלפוס, עסטרייכער פאליטיקער דערמארדעט דורך די נאציס ווען ער איז געווען פרעמיער מיניסטער פון  עסטרייך (דערמארדעט 1934)
* 20סטן אקטאבער - דזשאמא קעניאטא, פרעמיער מיניסטער און ערשטער פרעזידענט פון קעניע (געש' 1978)

## געשטארבן 
* 6טן אקטאבער - אלפרעד טעניסאן, ענגלישער דיכטער (געב' 1809)