open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
מיטוואך

**מיטװאך** איז דער פֿערטער טאג פֿון דער וואך. זי אַיז צװישן דינסטיק און דאנערשטיק. ער הייסט **מיטװאָך** װײַל מיטװאָך איז אין מיטן דער װאָך.

לויטן סדר פון די זיבן כוכבי־לכת חל"ם כצנ"ש, הייבט אן דער טאג פון מיטוואך מיט כ=כוכב, מערקור; אין טייל שפראכן הייסט דער טאג טאקע אויפן נאמען פון מערקור, למשל . אויך דער ענגלישער נאמען Wednesday שטאמט פונעם נארוועגישן נאמען פון מערקור.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:טעג
בי גרעיטפול

left|thumb|250px|די בלאג'ס לאגא.
**בי גרעיטפול** (אין יידיש: זיי דאנקבאר.) איז א בלאג פון א יידישע פרוי וואס רופט זיך מיטן פענע נאמען שיקסע. 

פון איר סטייל און אינטערעסע קוקט זי אויס א געוועזענע היימישע און היינטיגע אפגעפארענע וואס קאכט זיך נאכאלטס אין חרדישע אנגעלעגהייטן. מיט אביסל האס אבער אויך פון א ניכטערער פערספעקטיוו, ווייל עס איז איר שוין היינט נישט אזוי נוגע.

זי באשרייבט און קאלעקטירט אינטערסאנטע אנעקדאטן און איבערלעבונגן וואס פאראינטערסירט היימישע אידן וואס אמפערן זיך אויך מיט זייער אמונה, מסורה און אידענטיטעט.

* בי גרעיטפול 

קאטעגאריע:אידישע בלאגס
אינטערנעט עקספלארער

left|thumb|250px|די װערסיע 7.0 אין בעטא 2
**Internet Explorer** (**אינטערנעט עקספלארער** טײַטש: **אינטערנעץ־אױסזוכער**) איז א וועב בלעטערער אנטוויקלט פון Microsoft געזעלשאפט וואס קומט היינט מיט מיט דער Windows אפערירן סיסטעם.

אין אנפאנג האבן מייקראסאפט פראדוצירט דעם בלעטערער באזונדער, און נאר אין תשרי ה'תשנ"ח ; אקטאבער 1997 האבן זיי דאס איינגעבויט אין דער Windows אפערירן סיסטעם. ביז 1997 איז דער Netscape בלעטערער געווען מער פאפולער ווי דער אינטערנעט עקספלארער. דאס איז שפעטער געווען דער גרונד אין א רעגירונג אנטי־צוטרוי אנטקעגען Microsoft. פון 1999 איז אינטערנעט עקספלארער געווארן דער פאפולערסטער בלעטערער.

די פריערדיגע ווערסיע איז געווען **Internet Explorer 7** וואס איז מיטגעקומען מיט דער Windows Vista, מ'קען עס אראפלאדירן באזונדער אומזיסט.
די היינטיגע ווערסיע איז Internet Explorer 9.

די מעלות 
* מ'דארף שוין נישט עפענן א נייע פענסטער - מ'קען אויך זען אויף איינמאל אלע טאבס אפן 
* מ'קען אויסשטעלן וויפל זוכמאשינען מ'וויל, ס'זאל אלעמאל זיין אויבן אויף דער רעכטער זייט אין געצייגבאר
* ס'האט די פישינג פראגראם - וואס קוקט צו ס'איז א זיכער זייטל.
* מ'קען אריינזומען דורכן טולבאר פון אונטן, ביז ווי סאך מ'וויל.
* ס'האט די rss feed
* ס'האט א שענערע אויסזע ווי די פריערדיקע.

## אינטערנעט עקספּלאָרער אַנטקעגן Firefox 
אינטערנעט עקספּלאָרער האט 80 פראצענט פונעם מארק לויט אירע אייגענע סטאטיסטיק, און 34% לויט די Mozila Firefox סטאסטיסטיק.

## װעב־לינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל

קאַטעגאָריע:מייקראסאפט
קאַטעגאָריע:Windows קאמפאנענטן
ה'תשנ"ח

## קאלענדאר
## געשעהענישן 
* כ"ה אב - פרעזידענט ביל קלינטאן איז מודה אז ער האט געהאט א פיזישע פאבינדונג מיט מאניקע לעווינסקי

## געבוירן
## נפטר געווארן 
* רבי לייבוש לעפקאוויטש סאטמארער ראש הקהל
* ז' תשרי - יחיאל עליאש גרינדער פון בני עקיבא
* ה' חשוון - ישעיה בערלין, אן אנערקענטער היסטאריקער
* כ"ז כסליו - רבי ברוך ראבינאוויטש פון מונקאטש
* י"ב אדר - הרב חיים דוד הלוי רב הראשי פון תל אביב
* כ"ד אייר - יעקב כ"ץ א היסטאריקער אין ישראל
* י"ט תמוז - רבי בן ציון אבא שאול ראש ישיבה פון פורת יוסף אין ירושלים

## אין קאמפיוטערס 
* מייקראסאפט פראדוצירט אינטערנעט עקספלארער איינגעבויעט אין ווינדוס 98.
ראובן אלבז

הרב **ראובן עלבאַז** (; געבוירן ט"ו סיוון ה'תש"ד, 6טן יוני 1944) איז א ספרדישער רב און ראש ישיבה אור החיים אויף רחוב יואל נעבן קרעטשניף קעגן איבער סאטמאר שול אין ירושלים.

ער איז זעלבסט א בעל תשובה.

ער האט אויפגעשטעלט די ישיבה פאר בעלי תשובה תיכף נאכן זעקסטאגיקן קריג זעענדיג וואסארא חורבן די ירדן אראבער האבן געמאכט אויפן קבר פון דעם אור החיים הקדוש וואס איז אויפן הר הזיתים. 

היינט צוטאגס איז ער פון די פירענדע רוחניות פיגורן צווישן די ספרדים מיט ישיבות כוללים און מוסדות החינוך אונטער זיין אנפירעשאפט.

זיין כוח איז אסאך צו פארדאנקען ר' שלמה בניזרי, א ספרדישער כנסת דעפוטאט וואס איז זיינס א נאנטער תלמיד. און ווערט איצט באשטראפט פאר קארופציע.

קאַטעגאָריע:ספרדישע רבנים
קאַטעגאָריע:בעלי תשובה
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ישראל
יואל וועבער

ר' **יואל וועבער** אדער וויאזוי מען רופט אים יואלי פעטער וועבער צוליב די פילע יואלי'ס וואס די וועבער משפחה פארמאגט און ער איז דער איינציגסטער פעטער.

די וועבער משפחה זענען פון די פירנדע פיגורן אין פאפא חסידות. זייער פאטער דער ראש המשפחה ר' יודל וועבער א שוואגער פון ר' יוסף גרינוואלד פאפא רב, איז געווען דער לאנגיעריגער בעל תפילה און ראש ישיבה אין פאפא. זיינע זין  און טעכטער פארנעמען אלע פירנדע פאזיציעס אין דעם היינטיקן חרדישע עולם העסקנות. ר' יואל איז דאס יונגסטע קינד וואס דינט אלס ראש העסקנים פאר פאפא, תולדות אברהם יצחק און מאה שערים שטיבלאך.

ער האט מלכתחילה געלערנט אין קלויזענבורגער ישיבה אבער ער איז שטארק קנאיש געשטימט און איז טאקע אן איידעם ביי א סאטמארער משפחה אין ירושלים.

ער איז דער ירושלים קארעספאנדענט פאר דער חרדישער יידישער צייטונג נייעס באריכט .זיינע העכסט דראמאטישע רעפארטאזשן וועגן מיטל מזרח קאנפליקט ווערן געליינט דורך טויזנטער מיט דורשט אונטערן קאלום פונעם פענע נאמען י. ירושלמי. אויך האט ער אנדערע נעמען ווי אבא חנה ריבקין (אזא שפיל ווייל ער האט א טאכטער וואס הייסט חנה רבקה...) און נאך.

ער דינט אויך ווי א בילדער רעפארטער פאר א סך חסידישע הויפן אריינצושטעלן זייערע בילדער פראמינענט אין די וועכנטלעכע בילדער-מאגאזין פון ארץ ישראל.

קאַטעגאָריע:חרדישע זשורנאליסטן
קאַטעגאָריע:חרדישע שריפטשטעלער
קאַטעגאָריע:פאפא
חיה

אין אידישקייט איז דער **חיה** אדער **חיות** פון די תורה און הלכה דוקא אזאלכע סארטן גאר ווילדע בעלי חיים וואס וואקסט אליינס אין די וואלד. עס אנדערשט ווי בהמה, פיש מענטשן און נאך וואס זענען אויך בעלי חיים, און דער מענטשהייט האט נישט אויף זיי קיין קאנטראל. א טייל זענען כשר צו עסן אבער קיין איינע פון זיי קען מען נישט ברענגן פאר א קורבן.

היינט רופן דאס אבער אן די פרומע יידיש רעדענדיגע אויף אלע בעלי חיים ווייל די תורה רופט דאס אן אזוי. 

אין די תורה דברים פרק י"ד ווערט אויסגערעכט 7 כשר'ע מינים: רונד, הערש, הונד, אקו, ווידער, אקס, וזמר. 

די בלוט פון די חיה איז אויך חייב מיט כיסוי הדם, און איר חלב מעג מען עסן און עס דארף נישט געגעבן ווערן פארן כהן. 

פילם װעגן חיות אױף אידיש

## א ליסטע פון חיות 
* באָנאָבאָ
*בער
* האַמסטער
*וואלף
* לייב
* צאָבעל
* שאַקאַל
* גאַװיאַל
* העלפאנד
* טיגער
* זעברע

זעט אויך א רשימה פון אלע בעלי חיים

*
גד אלבז

**גד אלבז** איז א פרומער ספרדישער זינגער, וואס זיינע עלטערן זענען געווארן בעלי תשובה ווען ער איז שוין געווען א גרויס אינגל. 

זיינע ניגונים נעמען ארום דאס יוגענט מיט אויסערגעווענליכע התלהבות.

ער טוהט שטארק ארויסברענגען זיין ברען פאר אידישקייט און מאכט א כבוד און קידוש ה' צווישן די פרייע יוגענד, וואס הערן אים שטארק אויס, און ווערן דורכדעם נאנטער צו פראטיצירן אידישקייט.

ספעציעל איז ער אקטיוו אין פראיעקטן פון מאכן שבתים פאר יוגענטליכע, נישט נאר שומרי שבת.

לעצטענס האט ער אנגעפירט מיט א פראיעקט, פון ארומפארן מיט א ספעציעלע פראפאגאנדע אוטאבאס, מיט'ן אויפשריפט 'שבת באס', ווי ער רייזט ארום צו פרייע קעמפס פון אוניווערזיטעטן - לענגאויס ניו יארק און ארום - צו אנווארעמען און רופן צו זיינע שבתים. דאס קומט פאר עטליכע מאל א יאר, און אזוי ארום טוען אסאך נענטער ווערן צום יודישער פאלק, צו אנהייבן היטן שבת, כשרות, און ערליכקייט.

## וועבלינק
* הייד פארק פארום פון זיינע פען'ס 

קאטעגאריע:פרומע זינגערס
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:ישראלדיקע זינגערס
בעלי חיים

200px|קליין|פאַרשידענע מינים פון חיות
**בעלי חיים** זענען די גרופע פון לעבעדיגע ארגאניזמען וואס אנטהאלט מענטשן און חיות, ווי אויך בהמות אינסעקטן און כל מיני פייגל א.א.וו. אין אלגעמיין זענען זיי פון מולטיצעלולאר. זיי עסן דאס פלייש פון אנדערע באשעפענישן, פון א אנדער מין אדער פון זעלבן מין, אדער פלאנצן, אזוי האבן זיי כח צו לעבן. דער צד השווה פון אלע בעלי חיים איז אז 
זיי זיינען פעהיג זיך באוועגן פון איין ארט צו א צווייטן.

עס זענען פאראן מיליאנען זגאלן פון בעלי חיים. טייל זענען גרויס, טייל זענען קליין. אנדערע לעבן אין וואסער, אנדערע לעבן אויף דער ערד, און אנדערע פליען אין דער לופט.

טייל בעלי חיים זענען פלאנצנפרעסערס, טייל זענען פליישפרעסערס, און טייל עסן סיי פלאנצן סיי פלייש.

אחוץ פון עטלעכע גרופעס פון זיציקע פארעמס (למשל, שוואמען און קאראלן), קענען ס׳רוב בעלי חיים באוועגן זיך פון איין ארט צו א צווייטן.

* ווידעא װעגן חיות (אױף אידיש)

----

זעט אויך די רשימה פון אלע בעלי חיים

*
קאַטעגאָריע:ביאלאגיע
קאניבאליזם

[left|thumb|250px|מענטשן פרעסער אין [בראזיל.]]
**קאניבאליזם** איז מענטשן פרעסעריי, אדער אלע אנדערע ספישיס וואס עסן די אייגענע פלייש, געווענליך עסט נישט איין מין בעל חי דער אנדער באשעפעניש פון זיין אייגן מין, אחוץ איינער וואס איז באנומען מיט אויסטערלישע רציחה דאס הייסט קאנאביליזם.

קאַטעגאָריע:סאציאל וויסנשאפט
Windows 2000

[קליין|250px|א שרימדרוק פון ווינדאס 2000 אויף [ענגליש]]

**Windows 2000** (אויך גערופן בקיצור **Win2K**) איז א גראפיקעל יוזער אינטערפעס (GUI) אפערירן סיסטעם וואס איז דערשינען געווארן י"ד אדר א' ה'תש"ס ; 17טן פעברואר 2000.

Windows 2000 איז געבויט אויף ווינדאס NT באזע, אינערלעך ווערט עס אנגערופן ווינדאוס 5NT, און עס איז נישט געבויעט אויף DOS קערל. ווינדאס 2000 איז געווען מייקראסאפטס ערשטע עכט סטאבילע אפערירן סיסטעם.

## ווערסיעס 
ווינדאוס 2000 פארמאגט 4 ווערסיעס
* **ווינדאוס 2000 Professional**
* **ווינדאוס 2000 Server**
* **ווינדאוס 2000 Advanced Server**
* **Windows 2000 Datacenter Server**

קאַטעגאָריע:אפערירן סיסטעמען
Windows XP

קליין|250px|לאגא פון ווינדאס עקס פי
**ווינדאס XP** איז די ווערסיע פון מייקראסאפטס אפערירן סיסטעם צו א פערזענלעכער קאמפיוטער.

**XP** קען מען באקומען אין 3 ווערסיעס.
# די **XP PRO**, וואס איז ספעציעל פאר קאמפיוטער וואס מ'וויל באנוצן אין די ביזנעס, און האט ספעציעלע טעכניק פאר קאמפיוטער נעצווערק.
# די **XP היים אויפלאגע**, פאר מענטשן וואס נוצן דעם קאמפיוטער אין שטוב, פאר פערזענליכע באנוץ, ווי שפילערייען, אדער מאלעריי פראיעקטן.
# די **XP מעדיע צענטער**, איז די לעצטע ווערסיע וואס איז ארויסגעקומען אין 2005, וואס איז פאר האביאיסטן א.ד.ג.

קאַטעגאָריע:אפערירן סיסטעמען
גוגל אלערטס

**גוגעל אלערטס** איז אימעיל אלערטס - מעלדונגען צו באקומען אין אייער אינבאקס צוגעשיקט פון גוגל אלע וועב סייט און שמועס גרופעס אפדעיטס- אדער ברעיקינג נייעס - אויף א טעמע וואס פאראינטערסירט אייך צו אייער אינבאקס.

עס איז שוין דא אויף היברו אויכט. פון די היברו דאמעין זייערער.
מענטאלבלאג

**מענטאלבלאג** איז א געוועזענער חסידישער ליובאוויטש בלאגער וואס רופט זיך **צמח אטלעס** 

ער וואונט אין באסטען און איז א אייגענארטיגער טראכטער, וואס האלט זיך פאר אן ארטיסט מיט זייער אינטערסאנטע לינקס פון אידישע נייעס טעגליך און קריטיק אויף חבד.

ער זוכט א שידוך.

זיינע קאמענטס שלענגעלט זיך געווענליך פון הייסע דעבאטעס איבער אלעס און אלעמען וואס גייט שלעכט אין חבד בפרט און ביים יהדות החרדית בכלל.

עס איז געוואלדיג געשאמאק זיין סטייל ווייל אייביג קומט ער אויף מיט א אייגענארטיקן מהלך און טראכט אנדערשט ווי עולם גולם.

אויך איז ער זייער טעכניש פארגעשריטען און האלט דעם ליינער דערהיינטיקט מיט אלע טעכניק און טרענדס פון אינטערנעט.

* מענטאלבלאג

קאַטעגאָריע:ליובאוויטש
קאַטעגאָריע:אידישע בלאגס
געוועב (ביאלאגיע)

**געוועב** איז דער קערפערליכער טערמין פאר די צעלן וואס זענען באהאפטן דורכצופירן אייניגע אויפגאבן אין א ארגאניזם.

די שטודיע פון געוועבן הייסט היסטאלאגיע.

קאטעגאריע:געוועב
2000

* זעט אויך '''ה'תש"ס און ה'תשס"א'''

## געשעענישן 
* 7טן מיי - וולאדימיר פוטין איינגעשוואוירן פרעזידענט פון רוסלאנד

## געבוירן 
## געשטארבן 
* 6טן אפריל - חאביב בורגיבא, פרעזידענט פון טוניסיע פון 1957 - 1987 (געב' 1903)
* 28סטן סעפטעמבער - פיער עליאט טרודא, דער 15טער פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע (געב' 1919)

קאַטעגאָריע:20סטער י"ה
*
2001

* זעט אויך '''ה'תשס"א און ה'תשס"ב'''

## געשעענישן 
* 20סטן יוני - פערוועז מושאראף ווערט פרעזינדענט פון פאקיסטאן.
* 11טן סעפטעמבער - די 11טן סעפטעמבער אטאקעס.
* 25סטן אקטאבער - מייקראסאפט באפרייט די Windows XP אפערירן סיסטעם.
*12טן נאוועמבער – אמעריקאן ערליינס פליגער 587 קראכט אראפ גלייך נאכן אויפהייבן און הרג׳עט אלע 260 מענטשן דערויף.

## געבוירן 
## געשטארבן
* 2טן סעפטעמבער - קריסטיאן בארנארד, דרום אפריקאנער הארץ כירורג (געב' 1922)
* 2טן נאוועמבער - הרב אלעזר מנחם מן שך, ראש ישיבה אין פאנאוועזש און פון די פירער פון די ליטווישע חרדים  (געב' 1894)
* 29סטן נאוועמבער - דזשארדזש האריסאן, זינגער און מיטגליד פון די ביטלס (געב' 1943)

## נאבעל פריזן 
קאַטעגאָריע:גרעגאריאנישע יארן
אברהם פריד

**אברהם שבתי הכהן פֿרידמאַן** (געב' י"ג אדר ב' ה'תשי"ט, 22סטן מערץ 1959), באקאנט מיטן נאמען רבי **אברהם פריד**, איז א לאנגיאריגער פאפולערע זינגער וואס ווערט אנגערופן מיטן טיטל אלס '**דער קעניג פון דער אידישער מוזיק פונעם היינטיגן דור**', און ער האט שוין ארויסגעגעבן מער ווי 30 אלבאמען.

ער האט אנגעהויבן זינגען אלס קינד אין דעם חב"ד קינדער כאר. 

ער איז א ליובאוויטשער חסיד און וואוינט אין קרוין הייטס.

## ביאגראפיע 
אברהם פריד איז געבוירן געווארן אין תשי"ט צו זיין פאטער ר' יעקב משה פרידמאן, א בלאזשאווער חסיד, א זון פון הרב מאיר ישראל איסר פרידמאן, רב פון קרעניץ און א צאנזער חסיד. ער איז דער יינגסטער פון אכט קינדער (זעקס ברידער און צוויי שוועסטער). איינער פון זיינע ברידער איז מאניס פרידמאן.

## זיינע אלבאמען 
* קיין ייד וועט מען נישט איבערלאזן (ענגליש)
* די צייט איז יעצט (ענגליש)
* אייביג איינס (ענגליש)
* מלוה מלכה מיט אברהם פריעד.
* גודביי גלות.
* די גוטע אלטע טעג.
* מיר זענען גרייט.
* אדרבה.
* יידישע אוצרות (2 אלבוימס)
* שטר התנאים.
* ברכה והצלחה.
* אם אשכחך ירושלים.
* האפ קאזאק!
* *All the Best*
* חזק.
* ניגון הבעל שם טוב (ניגוני חב"ד)

*אבינו מלכינו (ניגוני חב"ד).
*יענקל יענקל (ניגוני חב"ד)
*יחיד ורבים.
*בין כך ובין כך.
*מיין טאטנס זמירות.
**Keep Climbing*
*א מחי'.
**Bring the House Down.*
*כמה טובות שנפגשו ביחד.
*פראדזשעקט רילעקס - צוויי אלבאמען.

## וועבלינק 
* דער מוזיק ווידעא קליפ פאטער וויין נישט

קאטעגאריע:פרומע זינגערס
קאטעגאריע:יידיש שפראך זינגערס
קאטעגאריע:ליובאוויטשער חסידים
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
עד טאונס

thumb|left|עד טאונס
'*עדאלפוס *עד* טאונס*' איז דער שווארצער קאנגרעסמאן וואס פארטרעט דעם צענטן דיסטריקט פון וויליאמסבורג, און די געגנטן ארום, ווי פארט גרין, בעדפארד סטייוועסענט א.א.וו. ער איז שוין אין קאנגרעס זינט  1983

ער איז א גלח און וועגן דעם האלטן ער אין איין געווינען ווייל ער האט חסידים וואס קאמפיינען פאר אים.

ביי די חסידישע אידן האט ער ר' משה דוד נידערמאן וואס איז אויף זיין פעיראל דורכן יאר צו פארזיכערן פאר אים די שטימן פון וויליאמסבורג.

איצט האט ער צוויי שטארקע קעגנער איינער ראגער גרין א לאקאלער אסעמבלימאן און לאקאלער קאונסיל מיטגליד, טשארלס באראן וואס איז א אפענער אנטיסעמיט זייענדיג דער איינציגסטער בלעק פעינטער פאליטיקער.

קאטעגאריע:קאנגרעסלייט
קאטעגאריע:וויליאמסבורג
קאטעגאריע:שווארצע
קאטעגאריע:גלחים
באנאן

קליין|250px|דער באנאן פלאנץ
דער **באַנאַן** (אדער די **באַנאַנע**) איז דער באוואוסטער נאמען פון די פלאנצן פון מין מוסא (*musa*) און פאר זייערע פרוכט. דער באנאן קומט ארגינעל פון דרום-מזרח אזיע. כאטש ער וואקסט גאר הויך ווי א בוים איז עס דאך נאר א פלאנץ. ער וואקסט היינט אין מער ווי 100 לענדער.

## בלעטער
די בלעטער פונעם באנאן פלאנץ זענען גרויס, בייגעוודיק און וואסער־קעגנשטעליק. אין דרום און דרום-מזרח אזיע ניצט מען די בלעטער אנטשטאט טעלער. ספעציעל אין די דרום אינדישע שטאטן טאמיל נאדו, קארנאטאקא, אנדרא פראדעש און קעראלא דערלאנגט מען דאס עסן שטענדיק אויף א באנאן בלאט.

## דער באנאן אין הלכה
וויבאלט דער באנאן איז ניט באמת אַ בוים, מען מאכט אַ ברכה אויף באנאן פרוכט "בורא פרי האדמה", און ניט ווי אנדערע פרוכט פון ביימער וואָס די ברכה אויף זיי איז "בורא פרי העץ".

## וועבלינקען 
* ווידעא קליפ פון די אויסשטעל פון דעם באנאן ווייזט טיפע חכמה און דעזיין. http://video.google.com/videoplay?docid=-4472004596147265716&q=banana

קאַטעגאָריע:פרוכט
קאַטעגאָריע:פרוכט פון ארץ ישראל
RSS

left|thumb|250px|דער פֿיד אייקאן.
**RSS** (ראשי תיבות פון Really Simple Syndication; עכטע איינפאכע סינדיקאציע אויף ענגליש) איז א פארמאט וואס שיקט נערונגען (Web Feeds) פון יעדער וועבזייטל צו א אינטערנעץ בלעטערער (Browser) אן דעם וואס דער באנוצער זאל דארפן גיין צום אדרעס פונעם וועבזייטל. דאס ווערט קאלעקטעט דורך אן אגרעגעיטאר וואס באזוכט דעם סערווער פון די וועבזייטן צו זיי האבן פרישע אפדעיטס אין זייערע נערונגען און אויב יא אפדעיט דאס די אגרעגעיטאר אין אייער קאמפיוטער עקראן.

די מעלות דערפון זענען ווי פאלגנד:
* דער באנוצער דארף נישט גיין באזוכן יענעם זייטל, וואס אפט מאל פארנעמט דאס צייט. נאר טאמער יענער האט אן אפדעיט וועט דאס קומן צום באנוצער.
* עס האט נישט אזויפיל שווערע דעזיין און גראפיקס און קאמפליצירטע באסעלעך(?) ווי די זייטל, נאר עס קומט אין די אגרעגעיטאר זייער טרוקן בלויז די טעקסט על פי רוב אן קיין עדס.
* יענער וועבזייטל האט ווייניגער אינפארמאציע איבער אייער פריוואטע אידענטיטעט, ער ווייזט נישט אייער איי.פי. (אינטערנעט פראטאקאל) אדערסע און ער שטאפט נישט מיט קיין קוקיס. א.א.וו.

קאטעגאריע:אינטערנעט
באליידיגונג

**טשעפן** מיינט וויי צו טון מיט ווערטער און יענעם **באליידיגן**. די תורה פארבאט עס, אזוי ווי עס שטייט, 

קאַטעגאָריע:מידות
שמועס

**שמועסן** מיינט אדורכרעדן אן עניין, ווען איינער זאגט זיין מיינונג, און א צווייטער רופט זיך אן מיט זיין מיינונג, אא"וו.

 
**שמועסן** קען אויך מיינען פארברענגען די צייט מיטן רעדן אויף וואס עס לאזט זיך אן קיין באשטימטער ציל. אנדערע רופען דאס אָן "**פלוידערן**" אדער "**פלאפלען**".

קאַטעגאָריע:קאמוניקאציע
קאַטעגאָריע:פארוויילונג
אל אדון

**אל אדון** איז א געבעט וואס מען זאגט שבת צופרי ביים דאווענען נאך המאיר לארץ.

קאַטעגאָריע:תפילה
דרוקעריי

ממוזער|250px|א דרוקמאַשין אין 2011
קליין|250px|א דרוק מאשין פון יאר 1811
**דרוקעריי** איז אן אלטע טעכנאלאגיע וואס דינט צו שאפן א צאל די זעלבע קאפיעס פון אינהאלט פון איין מקור. אסאך האלטן אז די ערשטע וואס האבן זיך באשעפטיגט מיט דרוקעריי זענען געווען די כינעזער.

## היסטאריע 
איינע פון די הויפט ערגרייכונגען אין די דרוקעריי וועלט איז געווען די איבערקערעניש פון יאהאן גאטענבערג אין דייטשלאנד אינעם 15טן יאר הונדערט. גאטענבערג האט נישט אויסגעטראפן דאס דרוקעריי, נאר די געדאנק אפצוטיילן יעדעס אות פאר א באזונדערע אביעקט, זיי צו פאראייניגן אויפצובויען שורות פון טעקסט און אזוי אויסצושטעלן א גאנצע עמוד. ביים ענדיגן דרוקן זאל מען קענען צונעמען און ווידער ארגאנאזירן די אותיות אין אן אנדערע סדר, כדי אויסצושטעלן אן אנדערע בלאט. ביז דעם ערפינדונג פלעגט מען אנגרייטן די גאנצע מקור פונעם בלאט פון איין שטיק (האלץ אדער שטיין) און ביים ענדיגן דרוקען האט מען נישט געקענט טון מיט דעם שטוק קיין שום אנדערע באנוץ. איינע פון די ערשטע ביכער וואס גוטנבערג האט געדרוקט איז געווען  די לאטיינישע ביבל.

קאַטעגאָריע:טעכנאלאגיע
אראמיש

[קליין|250px|תנ"ך איבערזעצונג צו אראמיש אינעם [11טער י"ה|11טן יארהונדערט]]

**אראמיש** איז א סעמיטישע שפראך וואס ווערט שוין גערעדט טויזנטער יארן. עס איז געווען א ברייט באניצטע שפראך אין מיטל מזרח אין די פריערדיגע תקופות, בעיקר אין די לענדער: אשור, איראק, סיריע און ארץ ישראל.

רש"י ברענגט, אז אברהם אבינו האט גערעדט אראמיש, אלס זיין שפראך, און לשון קודש אויף צו דאווענען. 

די עולי בבל ביים בויען דאס צווייטע בית המקדש האבן מיטגעבראכט מיט זיך די דאזיגע שפראך, וואס איז דאן געווען די אפיציעלע שפראך פון דער פערסישע אימפעריע. דיאלעקטן פון אראמיש זענען אויך באניצט געווארן אין אידישע ספרי קודש, ווי ספר עזרא און דניאל, תרגום אונקלוס, די תלמוד בבלי, תלמוד ירושלמי און זוהר.

אראמיש אלס א הויפט אומגאנגס שפראך פון די געגנט, האט אנגעהויבן אונטערגיין נאכדעם וואס די פערסישע אימפעריע איז באזיגט געווארן דורך די גריכן, און די העלעניסטישע מלוכות האבן גענוצט גריכיש אלס הויפט שפראך פון זייערע קעניגרייכן. פונדעסטוועגן, האט אראמיש געדינט אלס לאקאלע שפראך פאר רוב פעלעקר אין די געגנט יארן שפעטער, שוין נאכן אנקום פון די רוימישע אימפעריע, וואס האט נישט ארויפגעצווינגען לאטייניש אויף די מיטל מזרח באפעלקערונג, גריכיש איז געווען די אפציעלע שפראך, און מינאריטעטן האבן פארגעזעצט רעדן אראמיש ביזן מוסלעמענער אקופאציע אין 7טער י"ה, ווען אראביש איז ארויפגעצווינגען געווארן אויף די לאקאלע פעלקער.

עס איז א שפראך וואס די קריסטן אין לבנון און סיריע האבן גערעדט, ביז אינמיטן דער ניינצעטער יארהונדערט. היינט אויף דער וועלט זענען פאראן ארום פופצן מיליאן וואס באהערשן די שפראך, אבער בלויז א האלבער מיליאן רעדן זי אלס מאמע לשון.

צווישן די קורדישע אידן האט די שפראך געדינט אלס אומגאנג שפראך צווישן זיך, אנדערש ווי קורדיש פון זייערע שכנים. אין עטליכע ערטער אין מדינת ישראל קען מען הערן די שפראך, ספעציעל אין די שטעטל מבשרת ציון, א פארשטאט צו ירושלים וואו א גרויסע אידישע געמיינדע פון קורדישע אפשטאם געפונט זיך. דעם דיאלעקט וואס די אידן באניצן איז ענליך צו דער שפראך קענטליך אין מזרח, דאס הייסט אין געגנט פון בבל.

די שפראך וואס איז היינט באנוצט אין סיריע אדער לבנון, איז נענטער צום אראמישן דיאלעקט פון תלמוד ירושלמי. 

היינט איז דא מענטשן וואס געבן זיך אפ מיט אויפפרישן די שפראך צווישן די קריסטן וואס זענען פון גרויס סיריע.

## דיאלעקטן 
די שפראך האט אמאל געהאט גאר א סאך דיאלעקטן וואס מערסטנטייל עקזיסטירן שוין נישט מער. אין יהודה איז געווען באקאנט איין סארט, אין גליל איז געווען אן אנדער דיאלעקט, ווי אויך האבן די קריסטן און אנדערע פעלקער געהאט באזונדערע אייגנארטיגקייטן וואס האט אפגעזונדערט איין גרופע פונעם צווייטן. 

אין אלגעמיין ווערט די שפראך צוטיילט דורך פארשער צו צוויי קאטעגאריעס, דער מזרח דיאלעקט און דער מערב דיאלעקט, וואס אינערהאלב די געגנטער זענען געווען קליינע אבער מערקבארע חילוקים אין שפראך.

קאַטעגאָריע:יידישע שפראכן
קאַטעגאָריע:שפראכן
יאהאן גוטנבערג

קליין|250px|יאהאן גוטנבערג

**יאהאן גענזפלייש צור לאדין צום גוטנבערג** (Johannes Gensfleisch Zur Laden Zum Gutenberg) האט געלעבט בערך פון 1396 ביז 1468 אין דייטשלאנד, ער האט ערפינדן די דרוקעריי.

גוטנבערג איז געבוירן אין דער שטאט מיינץ אין דייטשלאנד און ער האט זיך אויסגעלערנט טערקיש. ווען ער איז געווען אין די אינגערע יארן האט ער געעפנט זיין געהיימניספולע דרוקעריי וואס ער האט בלויז מיטגעטיילט פאר זיינע נאנטער פריינט. אין יאר 1456 האט ער געדרוקט זיין ערשטע ספר דעם "גוטנבערג תנ"ך", וואס ער האט זיך באשעפטיגט דערמיט אין א צייט אפשניט פון דריי יאר.

אינעם אינטערנעט איז פאראן א וועבזייטל אין זיין אנדענק מיטן נאמען "פראיעקט גוטנבערג" וואס אנטהאלט א ריזן אוצר פונעם ענגלישן און אינטערנאציאנאלע קלאסיקע.

## וועב לינק 
פראיעקט גוטנבערג

קאַטעגאָריע:ערפינדערס
קאַטעגאָריע:טעכנאלאגיע
סטינגרעי

**סטינגרעי** (שטעך-שטראל) איז א סארט פיש, עס איז פלאך, רינדיג, מיט א לאנגן שוואנץ, עס איז ביילייפיג צוויי מאל אזוי גרויס ווי א פלאנדער פיש, עס זיצט געווענליך רואיג ביים גרינד פונעם וואסער אין די זאמד און שפייזט זיך מיט ווערם און קליינע פישלעך.

ביי די זייט פון די שוואנץ האט א שפיציגן לאנגן אבר, וואס ווען זי שפירט אז זי איז אנגעוואוירן פון אן לאקערער, שטעכט זי מיטן שפיז אין לאזט ארויס א טויטליכן גיפט וואס אדער דערמארדעט עס דער לאקערער אדער בעקומט מען שרעקליכע ווייטאגן אין פיין.

קאטעגאריע:פיש
פיטאגאראס פרינציפ

[קליין|דער פיטאגאראס פרינציפ: די סומע פון שטח אין דעם קעסטל אויפ'ן [היפאטענוז איז גלייך צו דער סומע פון שטח אין די אנדערע צוויי קעסטלעך.]]

דער **פיטאַגאָראַס פּרינציפּ** איז א געאמעטרישער כלל וועלכער איז געווארן באקאנט געמאכט דורך דעם גריכישן פילאסאף און מאטעמאטיקער פיטאגאראס.

דער כלל לערנט אז ביי יעדן רעכטווינקל דריי-עק, וועט די שטח פון א פערפעקטן קעסטל אויפ'ן היפאטענוז (*דער שיפער חלק אנטקעגן דעם רעכטווינקל*) זיין גלייך ווי די סומע פון ביידע קעסטלעך פון די אנדערע צוויי זייטן. 

אין א מאטעמאטישער פארמל, אויב איז *c* דער לענג פון דעם היפאטענוז, און *a* און *b* זענען די לענג פון די אנדערע צווי זייטן, שרייבט מען דאס אזוי:

: a^2 + b^2 = c^2. \,

דער אויפטו איז אז אויב מען ווייסט די לענג פון צוויי זייטן פון א דריי-עקן, קען מען מיט דעם חשבון געוואויר ווערן די לענג פון די דריטע זייט.

דער פרינציפ, אן א באווייז, איז שוין געווען באוואוסט הונדערט יאר פאר פיטאגאראס—אין בבל, אין אוראלט עגיפטן און אין כינע, אבער די גריכישע מאטעמאטיקער זענען געווען די ערשטע וואס האבן געזוכט באווייזן פאר מאטעמאטישע פרינציפן.

## באווייז 
לינקס
:שטח דער דרײעק = האלב אב

:שטח די פיר דרײעקן = צויי אב

:שטח דער קליינער קוואדראט = ה2

:שטח דער גרויסער קוואדראט = ה2 + צוויי אב
:                         = (א + ב)2
:                         =  א2 + צוויי אב + ב2

:ה2 + צוויי אב = א2 + צוויי אב + ב2

:ה2	        = א2 +            ב2

## תוספות 
תוספות אין סוכה (דף ח.) רעדט ארום א פרטיות'דיגן פאל פון פיטאגאראס פרינציפ, ווען ביידע זייטן האבן די זעלבע גרייס.

קאַטעגאָריע:געאמעטריע
רביצין

**רביצין-רבנית** איז געוויינטליך א ווייב פון א רב אדער א רבי.
עמטליך האט נישט קיין רביצין קיין שום תפקיד, נאר מען רופט 'רביצין' אלס כבוד צי איר מאן דער ת"ח,  אבער געווענליך איז שוין א טויגליכע רביצין אין עסקנות, בעיקר ביי די פרויען פאריין פין זייער קהלה.

א רב וועט אים נישט פאסן צו זאגן למשל *גיי פרעג מיין ווייב* וועט ער זאגן *גיי פרעג מיין רביצין*.

טייל גאר פרומע בעלי בתים זאגן קיינמאל דאס ווארט *ווייב* ווייל זיי באטראכטן רביצין אלס מער אן איידעלער אויסדרוק אויף א פארהייראטער פרוי.

קאַטעגאָריע:רבנים
*
ליל ששי

ליל ששי איז דער נאכט פון פאר שבת, דער נאכט צווישן דאנערשטאג און פרייטאג.

## מנהגים פון ליל ששי
אין די ישיבות אין ליטא און אין אונגארן בעפאר חורבן אייראפע און שואה דורך די צווייטע וועלט קריג, איז געווען איינגעפירט אז די בחורים זענען אויף געבליבן א גאנצע נאכט און געלערנט, סיי כדי דערמיט צו מאכן א פאסיגען סיום פאר די וואך, און סיי כדי צו מאכן א ריכטיגע הכנה דרבה לכבוד שבת. דער מנהג איז בעיקר איינגעפירט געווען אין די לאנגע ווינטער נעכט, אבער אויך א גאנץ יאר זענען געווען מתמידים וואס האבען אויסגענוצט די צייט צו פארמערן אין לערנען. דער מנהג איז ענליך צו דעם וואס מען פירט זיך אויפצובלייבן וואך אין יום טוב שבועות צו זאגן תיקון ליל שבועות. היינט צו טאג'ס טרעפט מען אויך אין חסידי'שע ישיבות בחורים וואס זיצן בהתמדה און שטייגן א גאנצע נאכט, אבער אויך פון די סארט וואס זענען מער עוסק אין עסן טשאלענט ווי עס פירן זיך די ליל ששי אידן.

אין ירושלים איז פארהאן א מנהג אויסצוזאגן גאנץ תהלים ביים כותל המערבי, און עס זענען פארהאן אזעלכע וואס פירן זיך דאס צו טאן ביי קבר דוד המלך, כאטש עס איז אנגענומען אז ביינאכט לערנט מען נישט קיין נ"ך.

עס איז אויך דא וואס פירן זיך צו גייין צו קברי אבות אין ליל ששי, אין ארץ ישראל איז דא גרופעס וואס גייען צו קבר רחל, מירון, שמעון הצדיק, און יוסף הצדיק.

## דערויסענדע לינקס
* דער הלוך ילך אין די ישיבות אין אונגארן. http://www.daat.ac.il/DAAT/chinuch/mosdot/al-2.htm
* דער הלוך ילך אין ישיבת עץ חיים פון אנטווערפן. http://www.daat.ac.il/DAAT/chinuch/mosdot/ets1-2.htm

קאַטעגאָריע:שבת
ברענשטאף

[קליין|קריגלעך פון [בענזין, א סארט ברענשטאף]]

א **ברענשטאָף** איז יעדע כעמישע סובסטאנץ וואס קען רעאגירן מיט אנדערע סובסטאנצן צו פראדוצירן היץ, עלעקטריע אדער אנדערע סארטן ענערגיע. געוויינטלעך ארבעט דאס דורך פארברענען דעם ברענשטאף, אבער עס זענען דא אויסנאַמען ווי קערן ברענשטאפֿן. מען קען אָפּטיילן ברענשטאפֿן צו צוויי הויפט סארטן: פֿאָסיל ברענשטאפֿן און אנדערע מאטעריאלן.

## פאסיל ברענשטאף 
עס זענען דא פארשידענע סארטן ברענשטאפֿן געמאכט פון פֿאָסילן:
* קויל
* אויל און ראַפֿינירטע פראדוקטן (ווי בענזין, דיזל און קעראָסין)
* נאטירלעכער גאז

טייל מענטשן ווילן נישט ניצן פֿאָסיל ברענשטאפֿן ווייל זיי קענען פארפּעסטיקן די אומגעגנט. ווייל אלע פֿאָסיל ברענשטאפֿן ווערן געמאכט פון קוילנשטאף, פארברענען זיי מאכט קוילן זייערס. טייל מענטשן מיינען אז צופיל קוילן זייערס אין די לופטן קען מאכן דעם וואַרעמהויז עפֿעקט. פֿאָסיל ברענשטאפֿן אויך באַנייַען זיך נישט אדער באַנייַען זיך זייער לאַנגזאַם (טויזנטער יארן). דאס הייסט אז די פֿאָסיל ברענשטאפֿן וועלן אפשר פֿעלן אויס איבער די גאנצע וועלט.

## אנדערע ברענשטאפן 
אנדערע ברענשטאפֿן ווערן נישט געמאכט פון פֿאָסילן. א טייל זיי ווי קערן און הידראגען זענען פריי פון קוילנשטאפֿן. אנדערע ווי האָלץ און עטאַנאָל דאָך האבן קוילנשטאפֿן. א טייל די דאזיקע זענען:
* קערן ברענשטאף
* הידראגען
* ווינט ענערגיע
* ביאלאגישע ברענשטאפֿן
:* ברענהאָלץ
:* ביאָדיזל (א דיזל-ענלעכער ברענשטאף געמאכט פון פֿלאַנצן)
:* עטאַנאָל (געמאכט פון תבואות אדער אנדערע פֿלאַנצן)
די דאזיקע ברענשטאפֿן קענען זיך באַנייַען. דאס הייסט אז מען קען מאכן מער אויב זיי פֿעלן אויס.

## וועבלינקען
גראוויטאציע

קליין|200px|א צייכענונג וויאזוי גראטיוואציע פארעמט זיך אויס אויפן כדור הארץ

**כּוח המשיכה** אדער **גראוויטאציע** איז א באגריף אין מעכאניק וואס באצײכנט א גרונדענעם כח וואס די וועלט פארמאגט צו ציען אלע מאסן אײַנער צום אנדערן, יעדע זאַך, ווי גרעסער אדער נענטער אַלס מער, ציעט זיך צוזאמען.
 
דאָס איז דער סוד וואָס האַלט אַלעס אַראָפּ צו דער ערד. מענטשן קענען דורך דעם שטיין, חפצים האַלטן זיך בײַם אָפּגרינד, און די גאַנצע וועלט מיט אַלע אירע פּלאַנעטן האַלטן זיך אין אָרביט ציענד פון דעם קראַפט.

דער ערפינדער פון דעם "אוניווערסיאלע חוק פון גראוויטאציע" איז געווען דער בארימטער פיזיקער אייזיק ניוטאן.

## גראוויטאציע לפי ניוטאן 
דער מקור פון אונדזער פארשטאנד פון גראוויטאציע, האט זיך אנגעהויבן מיט אייזיק ניוטאן אין זיין באקאנטן בוך *פרינקיפיא* אין יאהר 1687.

ניוטאן האט אויסגעארבעט אז אלע זאכן האבן א כח וואס ציען זיך איינער צום אנדערן. די שטארקייט פון די קראפט ווענט זיך אויף ווי גרויס דער זאך איז (דאס רופט מען אן מאַסע) און ווי ווייט אוועק די זאך איז. למשל, א מענטש האט אויך אזא כח אויף אנדערע זאכן, נאר עס איז זייער קליין און מ'באמערקט דאס נישט. א גרויסע מאַסע אזוי ווי דער ערד-פלאנעט (אונדזער וועלט) האט א באמערקבארער גראוויטאציע־קראפט אויף אלעם וואס איז נאנט צו אים.

## גראוויטאציע לויט רעלאטיוויטעט - איינשטיין 
קאַטעגאָריע:מעכאניק
קארטשין

**קארטשין** () איז א שטעטל (אפיציעל א דארף) אין דער אונטערקארפאטישער וואיעוואדעשאפט, פוילן (פריער א טייל פון וועסט-גאליציע), 5 ק"מ מזרח פון קראס, 15 ק"מ צפון פון רימאנאוו,  15 ק"מ דרום פון סטריזאוו. 

אין 1900 האבן געוואוינט אין קארטשין 1026 יידן.

## רבנים פון קארטשין 
*הרב שמואל אהרן רובין (נפ' כ״ז תמוז תרל״ז), מחבר פון „בית אהרן" אויף מסכת גיטין,  א חסיד פונעם צאנזער רב, איז געווען רב ביז תרל"ז, ווען ער איז אויפגענומען געווארן דיין אין קראקע. 
*הרב שמואל רובין איז געווען רב פון תרל"ז ביז זיין פטירה אין תרס"ד
*הרב אשר רובין (זון פון הרב שמואל) איז געווען רב פון תרס"ד ביז תרצ"ב
:  איין זון איז געווען הר"ר נפתלי פון ווישניצא, אן  איידעם  פון דעם שינאווער רב. 
* הרב מרדכי רובין (זון פון הרב אשר), רב פון  תרצ"ב ביז תרצ"ד
* הרב אליהו רובין (זון פון הרב אשר), רב פון תרצ"ד, דער לעצטער רב אין קארטשין

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעטלעך
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
מאוו אן.ארג

**מאוו-אן** (MOVE ON אדער MOVEON.ORG), איז אן עקסטרעמע לינקע ליבעראלע ארגאניזאציע אין אמעריקע וואס אירע הויפט אקטיוויטעטן איז אויף די פאליטישע ארענע, ווי זיי קאמפיינען שטארק קעגן אלע קאנסערוואטיווע פאליטיקאנטן און פארטייען.

**מאוו-אן** איז געגרינדעט געווארן אין די צייטן ווען ביל קלינטאן איז געווען פרעזידענט אין אמעריקע, בעת ער איז געפלאגט געווארן מיט סקאנדאלן. זענען זיי דעמאלטס אויפגעקומן מיטן סלאגאן **MOVE ON** **גיי ווייטער אן**, מיינענעדיג צו זאגן אז די אלע פראוון מצד די רעפובליקאנער קעגן קלינטאן איז א צייט און געלט פארשווענדיש, און מ'זאל ווייטער אנגיין מיטן רעגירונג אגענדע.

קאַטעגאָריע:וועבזייטלעך
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן
ישכר דוב רוקח (א)

ממוזער|הר"ר ישכר דוב רוקח
רבי **ישכר דוב רוקח** (ה'תרי"ד - כ"ב מרחשון ה'תרפ"ז) איז געווען רב אין בעלז, מזרח גאליציע, און דער דריטער רבי פונעם בעלזער חסידות, פון ה'תרנ"ד ביז זיין פטירה.

ער איז געווען א זון פון הר"ר יהושע רוקח. נאך זיין פאטער'ס פטירה האט ער איבער גענומען דאס רבנות פון בעלז און די רביסטעווע.
ער האט אויך געפירט די מחזיקי הדת באוועגונג וואס זיין פאטער האט אויפגעשטעלט ער איז געווען א שטארקער לוחם קעגען ציונית און די אגודת ישראל.

## משפחה
רבי ישכר דוב האט געהייראט מרת בתיה רוחמה, די טאכטער פונעם טשערנאבילער רבי'ן רבי זושא טווערסקי, דער זון פון רבי אהרן טווערסקי. זי איז נפטר געווארן יונגערהייט. זייערע קינדער זענען געווען:
* רבי אהרן רוקח, זיין בכור און ממלא מקום
* מרת חנה רחל, די ווייב פון רבי פינחס טווערסקי פון אוסטילע.

נאך דער פטירה פון מרת בתיה רוחמה האט ער געהייראט בזיווג שני חיה דבורה די טאכטער פון רבי אברהם שמואל פיטשניק פון בערעזנא, אן אייניקל (פון ביידע עלטערן) פון רבי יחיאל מיכל, דער זלאטשאווער מגיד.
זיי האבן געהאט זיבן קינדער:

# רבי יהושע רוקח פון יעראסלאוו, איידעם ביי רבי יוסף מאיר טווערסקי פון מאכניווקא
# רבי מרדכי רוקח פון בילגוריי, דער פאטער פונעם היינטיקן בעלזער רבי'ן ישכר דוב רוקח 
# רבי שלום רוקח פון אפטא, איידעם ביי רבי ישראל פון סטאלין
# די ווייב פון רבי יצחק מנחם נחום טווערסקי פון ראווע-רוסקע
# העניא, ווייב פון רבי ברוך האגער, סערעט־וויזשניצער רבי, און בזיווג שני ווייב פון רבי נפתלי פערלאוו, זון פון רבי נחמיה פון קוידאנאוו־באראנאוויטש
# די ווייב פון רבי יוחנן טוועררסקי אב בית דין הריבעשאוו, זון פון רבי משה מרדכי פון לובלין
# די ווייב פון רבי יוחנן טווערסקי, זון פון הרב נחום משה פון קאוול (זון פון רבי וועלוול פון רחמיסטריווקא

קאַטעגאָריע:גאליציאנער אדמורי"ם
ישכר דוב
רשימה:חסידישע הויפן

פאלגענד איז א **ליסטע פון רבישע הויפֿן** וואס עקזיסטירן היינט איבער דער וועלט. 

## הויפן וואס זענען מער נישט דא
## זעט אויך 
* רשימה:חסידישע אדמורי"ם
* **:קאטעגאריע:חסידים** באשריבן אין יידישער וויקיפעדיע.

חסידישע הויפן
*
*
שמעון וויזנטאל

קליין|שמעון וויזנטאל

**שמעון װיזנטאַל** (Simon Wiesenthal) (31סטן דעצעמבער 1908, בוטשאטש - 20סטן סעפטעמבער 2005, וויען) איז באוואוסט אלס דער "נאצי יעגער", ער האט אוועקגעגעבן זיין לעבן פארן זאמלען און דאקומענטירן אינפארמאציע פון די מלחמה פאברעכערס מיטן מאטיוו זיי צו ברענגען צו יוסטיץ.

## זיין היסטאריע 
וויזנטאל איז געבוירן צו א אידישער משפחה אין שטאט בוטשאטש אין דער דעמאלטיגער גאליציע (היינט פוילן). ער האט שטודירט ארכיטעקטור אין פראג. ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן האט ער געוואוינט אין שטאט לעמבערג אין פוילן. ער האט דורכגעלעבט די מלחמה נאכן זיך ארומוואלגערן אין פארשידענע לאגערן.

## נאצי יעגער 
אין יאר 1945 איז ער באפרייט געווארן דורך די אמעריקאנער אין מאוטהאוזן לאגער אין עסטרייך, און ער האט אנגעהויבן צו ארבעטן פאר די אמעריקאנער מיליטער דורן זאמלען אינהאלט איבער מלחמה פארברעכערס. אין 1947 האט ער געעפענט צוזאמען מיט אנדערע די "צענטער פאר אידן דאקומענטאציע" אין שטאט לינץ אין עסטרייך, אבער די גרופע האט זיך אויפגעלעזט ווען אמעריקא האט פארלוירן אינטערעסע אין פארזעצן די נאצי יוסטיץ סיסטעם. וויזנטאל זעלבסט האט פאר זיך פריוואט פארגעזעצט צו דאקומענטירן אינהאלט, אין צוגאב צו זיין ארבעט מיטן ארויסהעלפן מלחמה געליטענע.

לויט זיין ווערסיע איז ער געווען פארמישט אין אידענטיפיצירן דאס באהאלטעניש ארט פון אדאלף אייכמאן אין ארגענטינא אים צו ברענגען צו גערעכטיגקייט אין מדינת ישראל (אנדערע לייקענען עס). נאכדעם וואס ער האט זיך אנגעשעפט חיזוק פון די אייכמאן פראצעס האט ער ווידער געעפענט זיין צענטער פארן כאפן נאציס, דאסמאל אין וויען. ער האט זיך ספעציעל באקאנט געמאכט מיטן אנטדעקן און פארכאפן קארל זילבערבאוער, די הויפט געסטאפע וועלכע האט פארכאפט ענע פרעק אין זיין פאמיליע.

וויזנטאל האט קיינמאל זיך נישט באשעפטיגט מיטן אפהאלטן פיזיש מלחמה פארברעכערס. זיין שיטה איז באשטאנען אויפן זאמלען יעדע קלענסטע פאפיר און מעגליכע אינפארמאציע איינצלהייטן וועגן די פארברעכערס, עס צוזאמענברענגען און דאקומענטירן אין זיינע באהאלטענע אפיסעס אין וויען, און עס אריבערפירן צו די נויטיגע אינסטאנצן כדי צו פארזעצן די פראצעדור, און דערנאך שטעלן דעם מענטש צו יוסטיץ. אין פילע פעלער האט ער זיך באנוצט מיט די מידיא מיטלען כדי צו בויען דעם דעת הקהל צו פארלאנגען די אינסטאנצן זאלן ארבעטן. אין טאטעל האט וויזנטאל אין זיינע מענטשן סוקסעסירט צו ברענגען צו יוסטיץ אומגעפער טויזענט מלחמה פארברעכערס.

אין יאר 1977 איז געעפנט געווארן די שמעון וויזענטאל צענטער אין לאס אנדזשעלעס.

## מיסיע פארפולקאמט 
אין יאר 2003 זייענדיג אלט 94 יאר, האט וויזנטאל טראמפאטירט אויפן פארפולקאם פון זיין מיסיע. "איך האב געפינען די מאסן רוצחים, און איך האב דערלעבט זייער טויט. אויב זענען נאר פארהאן וואס זענען איבערגעבליבן זענען זיי שוין צו אלט זיך צו שטעלן צו א פראצעס. מיין ארבעט איז דעריבער פארטיג"

וויזנטאל האט ארויסגעגעבן 12 ביכער איבער זיינע לייסטונגען און אויספארשונגען. אין יאר 2005 איז ער געשטארבן זייענדיג אלט 97 יאר און איז באגראבן געווארן אין די בית עלמין אין הרצליה.

קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע
פלייש

left|thumb|250px|פארשידענע מינע פלייש.**פלייש** איז די מאטריאל וואס איז עסבארער טישו פון קערפער פון א בעל חי וואס מענטשן אדער אנדערע בעלי חיים קענען עסן, בעיקר פון די מוסקלען, אבער עס איז אבער אויך אנדערע גלידער ווי די לעבער וואס מען קען פארדייען אלס עסנווארג. אדורך דער גאנצע היסטאריע האבן מענטשן געפאנגען און געקוילעט בעלי חיים פאר פלייש, למשל שאף, פי, הינער, קיניגלעך און חזירים.

פלייש אנטהאלט בעיקר וואסער, פראטעין און פֿעט. געוויינלעך טוט מען קאכן דאס פלייש פארן עסן אדער פראצעסירן אין אנדערע וועגן ווי זאלצן.

וועגעטארן זענען מענטשן וואס עסן נישט קיין פלייש.

## אידישקייט 
לויט דער יידישער רעליגיע מעג מען עסן פלייש נאר פון געוויסע בהמות (אקסן, שאף און ציגן), חיות (למשל הערשן) און עופות (למשל הינער, קאטשקעס, אינדיקעס און גענז). מען דארף שעכטן דעם בעלי חי לויט די הלכות פון שחיטה.

* אין שמחה אלא בבשר—יום טוב איז א מצוה צו עסן פלייש.
* מען מישט נישט מילכיקס מיט פליישיקס (בשר בחלב)

קאַטעגאָריע:פלייש
קאַטעגאָריע:קערפער
קאַטעגאָריע:עסנווארג
ה'תקל"ב

## קאלענדאר
## געשעענישן
* חרם אנטקעגן חסידים ארויסגעגעבן דורך דער גאון פון ווילנא און דער ווילנער קהלה.

## געבוירן
* ר' נחמן מברסלב

## נפטר געווארן
* ר' דוב בער ממעזריטש א תלמיד פון בעש"ט.
ה'תק"ע

## געשעענישן
## געבוירן
## נפטר געווארן
* כ"ה תשרי - רבי לוי יצחק בערדיטשעווער, א תלמיד פונעם מעזריטשער מגיד (געב' ה'ת"ק)
* ד' שבט - רבי אברהם פון קאליסק, "חסד לאברהם"
* י"ג שבט - רבי מרדכי לעכאוויטשער

## קאלענדאר
װײַטער

**װײַטער** איז אַ ייִדישער חודש־שריפֿט געגרינדעט געװאָרן אין 2006 פֿאַר די װאָס לערנען זיך ייִדיש. עס גיט אים ארױס די פֿאָרװערטס-פֿונדאַציע. לערערס פֿון ייִדיש קענען אים באַקומען אומזיסט בכדי צו פֿאַרטײלן זײערע תּלמידים.

באָריס סאַנדלער און גענאַדי עסטרײַך זענען די רעדאַקטאָרן. 

קאַטעגאָריע:יידיש-שפראכיקע צײטשריפטן
טישו פאפיר

**טישו פאפיר** איז פאפיר פאבריצירט גאר דין. מען קען אים ניצן צו ווישן די הענט און דאס פנים.

פאפיר װאס מע ניצט צום בית הכסא ווערט אנגערופען **טואַלעט פּאַפּיר** אדער "אשר יצר פאפיר", מאנכע האבן געהאט טענות אז מען טאר זיך נישט באנוצן מיט א הייליגן נאמען פון א ברכה פאר אזא ביליגער זאך.

עס איז באקאנט אז געוויסע צדיקים פלעגן שניידן טוילעט פאפיר אין ניטל, צום באנוץ פון שבת ויו"ט.

קאַטעגאָריע:מאטעריאלן
צפון אפריקע

left|thumb|250px|די מאפע
**צפון אפריקע** אָדער נאָרדערן אפריקע איז דער צפונדיקער טייל פון דעם אפריקאנער קאָנטינענט. 
צפון אפריקע איז כולל די אכט לענדער און טעריטאריעס: אַלזשיר, דרום סודאן, עגיפטן, ליביע, מאַראָקאָ, סודאַן, טוניסיע און מערב סאַהאַראַ.

אלזשיר, מאראָקאָ, טוניסיע, מארעטאניע און ליביע צוזאַמען ווערן גערופן דער מאַגהרעב אָדער מאַגהריב.

*
פרייטיק

מרכז|ממוזער| יום השישי בריאת האדם

**פרייטיק** איז דער לעצטער טאג פון דער ארבעט וואך, נאך דאנערשטיק און פאר שבת. 

לויטן סדר פון די זיבן כוכבי־לכת חל"ם כצנ"ש, הייבט אן דער טאג פון פרייטיק מיט נ=נוגה, ווענוס; דער נאמען פרייטיק שטאמט טאקע פון דעם דייטשישער נאמען, פֿרעיאַ, פון דער רוימישער געטשקע ווענוס.

## יידישקייט 
ביי יידן רופט מען דעם טאג "ערב שבת". עס איז זייער אנגעצויגן און הערשט א געהויבענע שטימונג ביי יידן וואס גרייטן זיך צום שבת און מען גרייט צו אדער מען קויפט איין מאכלי שבת קודש. מען איז טועם אלע קוגלען און טשאלנט אלס טועמי'.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:טעג
רשימה:חסידישע אדמורי"ם

פֿאלגענד איז א **ליסטע פון חסידישע אדמורי"ם** פֿון אנהייבן תקופה פֿון חסידות ביז היינט צו טאגס. (זעט אויך: ליסטע פון חסידישע הויפן)

זעהט דא אלע **חסידישע אדמורים** וואס זענען שוין באשריבן אין דער אידישער וויקיפעדיע

## ערשטע תקופה (ת"ק-תקע"ה)
## צווייטע תקופה (תקע"ה-תרע"ה)
## צווישן די וועלט קריגן (תרע"ה-תש"ה)
## אומגעקומען ביים צווייטן וועלט קריג
## נאכ'ן צווייטן וועלט קריג (תש"ה ביז היינט)
*אדמורי"ם וואס לעבן שוין נישט זכותם יגן עלינו

*אדמורי"ם וואס זענען צווישן אונז שליט"א

## רעפערענצן 
אדמורי"ם
*
לבן

[קליין| לבן (מימין) מיט איידים [יעקב אבינו (משמאל) ציור]]
**לבן הארמי** (ארויסזאָג: *לאָוואָן*. טייטש "לבן פון דעם לאנד ארם";  –) איז געווען דער זון פון בתואל, דער ברודער פון רבקה אמנו.

דער מדרש ברענגט אז דאס ווייב פון לבן האט געהייסן עדינה. לבן איז געווען דער פאטער פון די אימהות רחל  און לאה און אויך בלהה און זלפה.

אזוי איז לבן געווען א שוואגער פון יצחק און א פעטער פון יעקב. ווען יעקב האט געהייראט לאה  און רחל, איז לבן געווארן זיין שווער.

אין די חז"ל ווערט ער פאררעכנט נעגאטיוו, ווי עס שטייט אין דער הגדה: "צא ולמד מה ביקש לעשות לבן הארמי ליעקב אבינו, שפרעה לא גזר אלא על הזכרים, ולבן ביקש לעקור את הכל"

לבן האט געלעבט ווייניקסטנס 132 יאר. ער איז געשטארבן לויט דער טראדיציאנעלער ציילונג אין יאר .

קאטעגאריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
קאטעגאריע:תקופת אברהם אבינו
מעכאניק

**מעכאניק** איז די וויסנשאפט וואס פארנעמט זיך מיטן באשרייבונג און אויספארשונג פון די בעוועגונג פון פיזיקאלישע קערפער אונטער דעם איינפלוס פון קראפטן אדער קראפט פעלדער. 

## היסטאריע 
## די דריי געזעצן פון ניוטאן
1. יעדער קערפער וועט אנגיין מיט זיין איצטיגן באוועגונגס צושטאנד (ד.ה. גיכקייט און ריכטונג) ווי לאנג עס ארבעטן נישט אויף אים קיין קראפטן. אין אנדערע ווערטער , אויב דער קערפער איז אין א א צושטאנד פון רוה וועט ער ווייטער רוהען ווי לאנג עס וועלן אויף אים נישט ארבעטן קיינע קראפטן. אויב איז ער אין או צושטאנד פון זיך בעוועגן מיט א געוויסן שנעלקייט , וועט ער אנגיין מיט דעם בעוועגונג און זיך בעוועגן מיט די זעלבע שנעלקייט און אין דעם זעלבן ריכטונג ווי לאנג עס וועט נישט ארבעטן אויף אים א קראפט דאס צו ענדערן. 

2. דער קראפט וואס ארבעט אויף א קערפער איז פראפארציאנעל צו זיין פערגיכונג און די מאסע פון דעם אייגנשאפט. אין אנדערע ווערטער , א קראפט ברענגט צו אן ענדערונג אין דעם שנעלקייט (ווי צום ביישפיל פון 1 מייל א שעה צו צוויי מייל א שעה) וואס איז פראפארציאנעל צו דער גרייס פון דעם קראפט, ד.ה. דער שינוי איז גרעסער וואס גרעסער דער קראפט. מיט א געגעבענער קראפט וועט דער ענדערונג זיין קלענער וואס גרעסער די מאסע. 

3. אויב א קערפער שאפט א קראפט אויף אן אנדער קערפער וועט יענער קערפער צוריק שאפן א קראפט אויף אים וואס האט די זעלבע שטארקהייט און איז אין דעם פארקערטן ריכטונג.

## אפטיילונגען אין מעכאניק 
*
## קינעמאטיק 
**קינעמאַטיק** איז דער באשרייבונג פונעם פיזיקאלישן־קערפער באוועגונג, אָן זיך אפצוגעבן מיט וואס איז דער אורזאך פון דעם באוועגונג.

## סטאטיק 
**סטאטיק** איז דער פארשונג פון די אומשטאנדען אונטער וועלכע קערפער זיינען אין גלייכגעוויכט.
*

## דינאמיק 
**דינאמיק** איז דער פארשונג פון די וועגן אין וועלכער א מעכאנישער סיסטעם ענדערט זיך איבער די צייט.

*
וועקטאר

קליין|א וועקטאר פון *A* קיין *B*

אין מאטעמאטיק, פיזיק, און אינזשעניריע, א **וועקטאר** (אויך גערופֿן א **געאמעטרישער וועקטאר** ) איז א געאמעטרישער אביעקט מיט סיי גרייס (אדער לענג), אן סיי ריכטונג.

צום ביישפיל , ווען מעהן באשרייבט די תנועה פון אן עראפלאן איז נישט גענוג צו זאגן ווי גיך ער פארט , עס פאדערט זיך אויך צו זאגן דעם ריכטונג.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:פיזיק
קאַטעגאָריע:אלגעברע
ביתר עילית

**ביתר עילית** ווערט גערופן אויף דעם אור אלטן נאמען פון פארצייטישן **ביתר**.

עס האט זיך מלכתחילה געגרינדעט צו לינדערן דעם שווערן הייזער מאנגל אין ירושלים, אבער איז היינט די גרעסטע לויטער חרדישע שטאט פון דער גאנצער וועלט.

זייער הויפט ציל איז נישט אריינלאזן קיין פרייע איינאונער דארטן זיך צו באזעצן כדי צו לעבן און אויפציען די קינדער לויט די הייליגע פירונגען פון די תורה אידישקייט וואס איז אנגענומען ביי חרדים.

קנאים קומען נישט אהין וואוינען צוליב דעם וואס עס געפינט זיך פון דער אנדערער זייט פון דער גרינער ליניע און ווערט פארעכנט אלס אקופירטע געביטן אין יהודה ושומרון אויף דעם מערב ברעג. און דער גאנצער ציל פארוואס עס איז געלונגען אויפצושטעלן אזא שיינע שטאט פאר לויטער חרדים. און אויך נעבן קבר רחל ביים כביש מנהרות וואס מען דארף דארטן דורך פארן קומענדיג פון ירושלים זענען שוין אומגעקומען על קידוש ה' צענדליגע אידן פון שיסערייען.

ביתר דינט אויך אלס שטאטס צענטער פאר די פילע אידישע התנחלות געגענטן ארונגס און ארום ווי גוש עציון און אפרת נס הרים און נאך קליינער זידולינגען פון די מער עקסטרעמע מתנחלים, וואס קומן קיין ביתר איינקויפן און זיך באנוצען מיט אלע שטאטישע באדינונגען.

ר' יצחק פינדרוס, א ליטווישער איז געווען בירגערמייסטער ביז ה'תשס"ח. אין די וואלן אין תשס"ח איז מאיר רובינשטיין, א ברעסלאווער חסיד, אריין. ער האט געווינען די וואלן מיט א קאליציע פון אלע חסידים, און מיט די ספרדים פון ש"ס

## וועבלינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל פון ביתר 

קאטעגאריע:חרדישע שטעט
כ"ב אייר

דער זיבן און דרייסיגסטער טאג פון דעם עומר.
## געבוירן 
* ה'תש"ך - גדי אייזנקאט, דער איין־און־צוואנציקסטער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל
## יארצייטן
* ה'תרנ"ד - רבי מרדכי שרגא פייוויש פון הוסיאטין
* ה'תר"ץ - רבי שלמה אליעזר אלפאנדרי
ג' שבט

די טעג ווען ג' שבט קען געפאלן זענען:

## געבוירן
* ה'תרמ"ז – ארטור רובינשטיין, פון די גרעסטע פיאניסטן אינעם 20סטן יארהונדערט (נפטר ה'תשמ"ג)
* ה'תר"ע - הרב יהודה צדקה, ראש ישיבת פורת יוסף, און מנהיג פונעם ספרדישן ציבור

## יארצייטן 
*ה'תשע"ג - הרב יעקב בלויא, דיין פון בד"ץ העדה החרדית ורב פון פאג"י סנהדריה און ירושלים
ד' שבט

## געבוירין
*  ה'תרס"ה - **רבי יקותיאל יהודה האלבערשטאם**, דער צאנז-קלויזנבורגער רבי, מחבר פון שפע חיים און דברי יציב

## יארצייטן 
* ה'תקס"ז - הר"ר משה לייב סאסאווער
* ה'תק"ע - רבי אברהם פון קאליסק פון טבריה, "חסד לאברהם"
* ה'תרמ"ז - רבי מנחם נחום טווערסקי פון בריסק (געב' ה'תקפ"ט)
* ה'תשכ"ו – הרב יחיאל יעקב וויינבערג, רב און פוסק, ראש בית המדרש לרבנים אין בערלין, מחבר פון שו"ת שרידי אש
* ה'תשמ"ד - רבי ישראל אבוחצירא, דער "באבא סאלי"
ו' שבט

## יארצייטן 
* ה'ש"ט - אליהו בחור, פון די ערשטע יידישע שרייבער
* ה'תקמ"ג רבי חיים צאנזער פון בראדער קלויז (געב' ה'ת"ף)
* ה'תרל"ט - הרב רפאל יום טוב ליפמאן היילפרין, מחבר פון *עונג יום טוב*
*  ה'תרפ"ו - רבי חיים צבי טייטלבוים אב"ד סיגעט, דער *עצי חיים*
ח' שבט

## געבוירן
* ה'תש"ח - רבי ישכר דוב רוקח, דער היינטיגער בעלזער רבי

## יארצייטן 
* ה'תש"ך -  רבי יוסף גיעאן אב"ד בענגאזי
* ה'תשל"ח - רבי יוסף מאיר כהנא, ספינקער רבי אין ירושלים
א' שבט

## געשעענישן
* אין דעם טאג האט משה רבנו אנגעהויבן זאגן ספר דברים צום יידישן פאלק. (דברים א ג)
* ה'רמ"א- אנפאנג פון דער שפאנישער אינקוויזיציע .

## געבוירן
* ה'תר"ס - טשיאיונע סוגיהארא, יאפאנישער קאנסול פון די חסידי אומות העולם (געשטארבן אין 1986)
* ה'תרפ"ו - פראפעסאר יהודה לוי, פיזיקער, רב, רעקטאר פון מכון לב אין ירושלים
## יארצייטן
* ה'תרל"ט - הרב משה שיק, אב"ד יערגין און חוסט, דער "מהר"ם שיק" (געב' ה'תקס"ו)
* ה'תר"ע - רבי ירחמיאל ישראל יצחק דאנציגער, דער צווייטער אלעקסאנדער רבי
* ה'תשל"א - רבי משה יחיאל הלוי עפשטיין, אזשעראווער רבי, מחבר פוו "אש דת" און ״באר משה״ (געבוירן ה'תר"ן)
* ה'תשס"ט - הרב אברהם ראוויץ, פארזיצער פון דגל התורה מייסד פון ישיבת אור שמח ירושלים (געבוירן ה'תרצ"ד)
באזעצונג

קליין|250px|אפרת, א באזעצונג אין ארץ יהודה, דרום פון ירושלים
א **באזעצונג** אדער **זידלונג** (העברעאיש: **התנחלות**, וואס טייטש **אַרבּן**) איז א יישוב וואס איז אין א מחלוקת צו דאס איז לעגעטים, למשל די יידישע יישובים אריבער דער גרינער ליניע אין די געגנטער פון יהודה און שומרון און די גולן הויכן וואס גרעניצן זיך מיט ישראל.

זיי זענען געווענלעך א קליינע אינטימע קהילה, וואו יעדער לעבט צוזאמען באחדות מיט א געמיינזאמען ציל.

## זידלונגען אין יהודה או שומרון
די מענטשן באשטייען פון אסאך פרומע וועלכע גרינדן ישיבות און ס'איז דא פון זיי אויך גענצליך פרייע סעקולערע וואס טוען דאס מכח אידילאגיע קעגן די פאלעסטינער און לטובת דעם אידישען לאיאלקייט און פאטריאטישקייט.

ביי די אנהייב פון 2016 האבן געוואוינט אין די סארט יישובים, איבער פיער-הונדערט-טויזנט איינוואוינער.

## לגעאלער סטאטוס 
די ישובים זענען אומלעגאל לויט די אינטערנאציניאלע געזעץ אבער לויט מדינת ישראל זענען זיי יא געזעצליך 

## ארטאדאקסן 
די תלמידים פון הרב אברהם יצחק הכהן קוק האלטן אז דאס איז שוין היינט געקומען די צייט אז אידן זאלן זיך שלאגן פאר זייער לאנד. און סאיז דא דערביי מסירת נפש.

אויך דער לעצטער ליובאוויטשער רבי האט שטארק געהאלטן פון שלימות הארץ.

**מתנחלים** זײַנען אידן וואס שטעלן זיך איין דאס לעבן צו וואוינען אין אלע סכנה'דיגע געגענטער ווייל זיי האלטן אז עס א מצווה זיך מוסר נפש זיין פאר מצוות ישוב הארץ צו באזעצן דעם לאנד ארץ ישראל.

פון די הויפטן פון די מתנחלים גרופעס רעכענען זיך ברוך מרזל פון חברון, און נאך פילע יידן.

## ליסטע פון יידישע זידלונגען אין יהודה און שומרון
* חרמש
* חשמונאים
* כוכב יעקב
* מודיעין עילית
* סוסיא, א חרדישע זידלונג
* שבות רחל
* תל ציון

קאַטעגאָריע:ישובים אין ישראל
קאַטעגאָריע:מיטל מזרח קאנפליקט
קאַטעגאָריע:אידישע קאנטראווערסיעס
י"ג שבט

## היסטארישע געשעענישן
* ה'תש"ה - דער אוישוויץ און בירקענוי טויט לאגער ווערט באפֿרייט

## געבוירן
* ה'תרנ"ג - יצחק מאיר לעווין, פארזיצער פון  אגודת ישראל און דער ערשטער מיניסטער פון פארזארג אין  ישראל (נפטר ה'תשל"א)

## יארצייטן 
* ה'תקס"ח - רבי יעקב שמעון שפירא פון זאסלאוו, זון פון רבי פינחס קאריצער 
* ה'תק"ע - רבי מרדכי לעכאוויטשער
* ה'תרצ"ד - פריץ האבער, יידישער-דייטשער כעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר כעמיע (געב' ה'תרכ"ט)
ט"ז שבט

די טעג ווען ט"ז שבט קען געפאלן זענען:

## געבוירן
* ה'תרפ"ו - הרב שריה דעבליצקי, א פוסק און מקובל פון בני ברק (נפטר  ה'תשע"ח)
* ה'תרצ"ט - שמואל האלפערט, כנסת דעפוטאט פון יהדות התורה פארטיי (אגודת ישראל פראקציע)

## יארצייטן 
* ה'תרמ"א – רבי יעקב האגער פון זאבלאטאוו (געב' תקע"ג)
* ה'תרע"א – רבי שלום מרדכי הכהן שוואדראן  פון ברעזשאן, רב און בארימטער פוסק אין גאליציע מחבר פון שו"ת **מהרש"ם מברעזשאן** (געבוירן ה'תקצ"ה)
* ה'תש"ס – רבי אברהם שלמה בידערמאן, לעלאווער רבי

16
י"ז שבט

די טעג ווען י"ז שבט קען געפאלן זענען:

## געבוירן
*ה'תרמ"ז – הרב עזרא עטייה, ראש ישיבה פון פורת יוסף (נפטר ה'תש"ל)

## יארצייטן 
* ה'תמ"ד – רבי חיים באכנער-אשכנזי פון קראקע מח"ס אור חדש\בית תפלה
* ה'תפ"ב – רבי משה סופר רב אין דארמאשטאדט דער זיידע פונעם חתם סופר
* ה'תצ"ח – רבי משה פון קיטוב א תלמיד פון בעל שם טוב
* ה'תקס"ז – רבי ראובן הכהן, רב אין זשאבנא און וולאשצאווא, א תלמיד פון רבי ר' אלימלך
* ה'תרט"ז – הר"ר יחזקאל טויב פון קאזמיר מח"ס נחמד מזהב
* ה'תרכ"ח – רבי חיים פאלאדזשי פון די חשובע רבנים אין טערקיי (געב' ה'תקמ"ח)
* ה'תשע"ה – רבי אליעזר שלמה שיק, בראסלאווער פירער פון יבנאל
כ' שבט

## געשעענישן
## געבוירן
* ה'תקע"ו - רבי יחזקאל שרגא האלבערשטאם, דער שינאווער רב. 

## יארצייטן 
*  - אשר, זון פון יעקב אבינו
* ה'תקפ"ג - רבי יצחק ראבין, רב אין פלאנסק אן אייניקל פונעם מגן אברהם
* ה'תרי"ח - רבי חיים דוד דאקטאר, א תלמיד פונעם חוזה פון לובלין און רבי דוד'ל לעלאווער
כ"א שבט

## געשעענישן
* ה'תש"ב - די ערשטע יידן געשיקט פון סאלאניקע קיין אוישוויץ

## געבוירן 
* הרב שלמה גורן אשכנזישער הויפט רב פון ישראל

## יארצייטן 
* רבי יהודה נבון בן הרב מחנה אפרים
* ה'תמ"ט - רבי משה גאלאנטי, המגן, מח"ס זבח שלמים 
* ה'תרל"ו - רבי אליעזר ליפמאן ב"ר יהודה לייבוש פון בראזדאוויץ, מח"ס שו"ת מהרא"ל
* ה'תרמ"ח - רבי יחיאל מאיר ליפשיץ פון גאסטינין
* ה'תרנ"ד - רבי יעקב וויידנפעלד, אב"ד רימלאוו, *כוכב מיעקב*
* ה'תשמ"ב - רבי יחיאל יהושע ראבינאוויטש, ביאלער רבי, *חלקת יהושע*
י"א שבט

די טעג ווען י"א שבט קען געפאלן זענען:

## געבוירן
* ה'תקצ"ח - הרב ישראל מאיר הכהן, מחבר פון "חפץ חיים" (נפטר ה'תרצ"ג)

## יארצייטן 
ה'תשס"ט - הרב נח וויינבערג, ראש ישיבה און גרינדער פון אש התורה
י"ב שבט

## היסטארישע געשעענישן 
* ה'תרפ"ה - געעפנט דער טעכניאן אין חיפה

## יארצייטן 
* ה'תרפ"ו - הרב מאיר אטלאס, פון די גרעסטע רבנים אין ליטע (געב' ה'תר"ח)
* רבי שמעון פירסט, מח"ס "שם משמעון" על תהילים
Windows 95

[קליין|250px|א שרימדרוק פון ווינדאס 95 אויף [ענגליש]]
**Windows 95** איז א גראפיקאל יוזער אינטערפעס (GUI) אפערירן סיסטעם וואס איז דערשינען געווארן כ"ח אב ה'תשנ"ה ; דעם 24טן אויגוסט 1995. עס איז דער ערשטער אפערירן סיסטעם פון מייקראסאפט וואס האט צוזאמען געשטעלט DOS מיט Windows, ביז **Windows 95** האט מען געדארפט אינסטאלירן פריער DOS און דערנאך האט מען געקענט אינסטאלירן Windows.

Windows 95 איז פיל פארבעסערט געווארן פון Windows 3.11 מיט דעם "גראפישן באניצער אינטערפעס" און ביז יעצט ווערט דאס גענוצט אין Windows XP.

קאַטעגאָריע:אפערירן סיסטעמען
ה'תרל"ח

## קאלענדאר
## געשעענישן
## געבוירן
* אלבערט איינשטיין א אידישער פיזיקער און מאטעמאטיקער.

## נפטר געווארן
ה'תשט"ו

## קאלענדאר
## געשעענישן
## געבוירן
רבי בן ציון אריה לייבוש האלבערשטאם, אדמו"ר פון באבוב

## נפטר געווארן
* י' תשרי - יידישער שרייבער יוסף אפאטאשו (געב' ה'תרמ"ו).
* כ"ו ניסן - אלבערט איינשטיין א אידישער פיזיקער און מאטעמאטיקער (געב' ה'תרל"ט).