open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ישראל דוד שלעזינגער

רבי **ישראל דוד שלעזינגער** איז א באקאנטער מגיד שיעור און רב פון מאנסי, ניו יארק.

זיינע שיעורים זענען מורא'דיג ציענדיג, ער ווארפט כסדר אריין טרעפליכע גלייך-ווערטלעך, וואס מאכט אז דער עולם זאל לאכן אויפן קול, מ'קען עס הערן אויך אין די טעיפס.

ער ווארפט צוזאם אין יעדן שיעור, אן א שיעור ספרים, בלשונם, אין איז גאר שטארק מדייק אז יעדער אות זאל קלאפן, אויף אזא אופן, אז ס'קען פשוט נישט אנדערש זיין פשט אין די ווערטער, נאר אז דער מחבר האט דאס ממש געמיינט.

ער קומט אריין צו די שיעורים מיט א פאק ספרים "וואס ער אליין שלעפט" חוץ וואס זיין בחור'ל (זיין זון) און א עסקן ברענגען. יעדעס ספר האט שוין אריינגעשטעקט אין זיך א צעטל/קליפ ער זאל עס גראד טרעפן. (די מקשיבי שיעוריו ווייסן שוין ווען ער גייט ענדיגן, ווען ער ענדיגט זאגן פונעם לעצטן ספר!).

רבי ישראל דוד שלעזינגער איז א זון פון הרב שמואל עקיבא שלעזינגער, א רב אין שטראסבורג. משפחת יפה שלעזינגער איז א באקאנטע משפחה פון רבנים אין אונגארן, מחברים פון צענדליגער ספרים,  אייניקלעך פון רבי ישראל דוד מרגליות יפה  בעל מחולת המחניים וועגן טיילונג, ולמעלה בקודש רבי משה לייב צילץ ראב"ד ניקלשבורג מחבר ספר שו"ת מילי דאבות.

ער האט חתונה געהאט מיט א טאכטער פון הרב אהרן פישער פון בארא פארק.

ער שרעקט זיך נישט פון קיין פירמע, פערזאן, רעקלאמע, אפילו מ'ווייסט וועלכע יחיד ס'שטייט דערונטער. ער מאכט נישט חוזק פון דעם מענטש פערזענדליך חלילה, נאר פון דער פעולה וואס יענער טוט.

א דוגמא: פאר שבועות פון די קאלערפול עד'ס פון מילעכיג'ס, ל"ג בעומר די "פייער-סעיל'ס", ער לייגט דאס אראפ אזוי פשוט, אז מען מוז לאכן און וואסערע עולם הדמיון מ'לעבט היינט.

ער איז משונה'דיג פונקטליך, ער האט שיעורים יעדע וואך איינס נאכן צווייטן, מיט אן אפרוק פון 10 מינוט, לדוגמא דער שיעור יעדן זונטאג אויף תפלה, וואס לויפט פון 9:30 ביז 10:50 צופרי, דערנאך איז 10 מינוט הפסקה, און "פונקט" 11:00 לערנט ער שוין פאר מנחת חינוך. און דאס זעלבע ליל ששי דער גמרא שיעור מיטן "סדרה-שיעור", שבת נאכמיטאג פרקי אבות ועוד, וואס איז ממש געריקט איינס פונעם צווייטן מיט אפאר מינוט.

דאס אינטערעסאנסטע איז, אז יעדער שיעור האט אן אנדער גאנג. איינער לערנט ער פאר מיט הסבר, דאס צווייטע מיט ראשונים, דאס שטאַט, די אנדערע שנעל. ס'איז צו באוואונדערן.

## זיינע רבי'ס
ער איז זייער א נאנטער תלמיד צו הרב יצחק דוב קאפלמאן זצ"ל ביי וועמען ער האט געלערנט אלס בחור, און פון  הרב חיים פלאהר וואס אין זיין כולל האט ער געלערנט פיל יארן אין מאנסי.

## ענגליש 
כאשטיג אין אלגעמיין ביי זיך אינדערהיים, און אין זיין קהילה רעדן מער-ווייניגער ענגליש, רעדט ער אבער נאר אויף אידיש ביי דרשות, און איז בשום אין אופן נישט מסכים צו רעדן אויף ענגליש, נישט עובר צו זיין אויפן חרם פון חת"ם סופר וואס איז זיין זיידע נישט צו דרש'ענען אויף דער גוי'אישער שפראך.

שלעזינגער
שלעזינגער
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:מגידים
קאַטעגאָריע:מענטשן פון ראקלענד קאונטי
אבודזשא

קליין|250px|אבודזשא
**אַבודזשאַ** איז די הויפטשטאט פֿון ניגעריע.

קאַטעגאָריע:שטעט אין ניגעריע
מסכת בבא קמא

**מסכת בבא קמא** איז די ערשטע מסכתא פון סדר נזיקין אין משניות און האט 119 בלעטער אין בבלי. די מסכתא האנדלט ארום הלכות פון שעדיגען אנדערען אייגנטום.

די מסכת איז די ערשטע פון 3 מסכתות וואס רעדן זיך פון שעדיגן יענעם זאכן, בענעמונג מיט יענעםס געלטער, און ווי אזוי אייגנטום ווערט באשטעטיגט, אלע 3 האבן זיי 10 פרקים.

די גמרא זאגט אז כולי נזיקין חדא מסכת הוא ד.ה. אלע דריי בבות: קמא, מציעא, און בתרא ווערט באטראכט ווי איין מסכתא.

## נעמען פון די פרקים (קאפיטלעך) אין דער מסכתא 
# **ארבעה אבות** - רעדט בעיקר פון די הויפט וועגן ווי אזוי די תורה זאגט איינער קען שאדן מאכן א צווייטען.
# **כיצד הרגל** - רעדט ווי אזוי א מענטשנס בהמה ווען עס שעדיגט מאכט דעם בעל הבית באצאלן.
# **המניח** - רעדט פון איינער וואס לייגט אראפ שטרויכלינגן אויפן וועג ווי מענטשן דארפן גיין, און א מענטש אדער זיינע זאכן ווערן געשעדיגט.
# '''שור שנגח ד' וה'** - אויב איינעםס אקס שטויסט 4 אדער 5 בהמות איינס נאכאנאנד. וואס טוט מען מיט דעם אקס.
# **שור שנגח את הפרה** - אויב א אקס שטויסט א שוואנגערדיגע קו צו מען דארף באצאלן פאר די נישט געבוירן קינד וואס ליגט אין די זייט טויט, און מען ווייסט נישט צו די שטויס האט דאס געטויעט.
# **הכונס** - אויב איינער שפארט איין א סטאדע שעף און זיי גייען ארויס און מאכן שאדן.
# **מרובה** - רעכנט אויס וואספארא שטארפן קומט אויס מער אפט.
# **החובל** - אויב איינער מאכט איינעם בלוטען.
# **הגוזל עצים** - אויב איינער גנבעט רויע זאכן ווי האלץ און מאכט עפעס דערפון ווי למשל א בענקל, צו ער דארף באצאלן די בענקל אדער האלץ.
# **הגוזל ומאכיל''' - אויב איינער גנבעט און די קינדער עסן דאס אויף.

קאַטעגאָריע:משניות
קאַטעגאָריע:גמרא
יהודה לעווין

left|300px
ר' **יהודא לעווין** (געב' תשי"ד) איז דער רב פון קהילת "מבקשי ד' " אין פלעטבוש, ניו יארק. ער איז יארן לאנג טעטיג צו באקעמפן די צוויי פראבלעמן,  געי מיט אבארטאציע.

ער איז שוין געלאפן פאר בירגערמייסטער פון ניו יארק קעגן עד קאטש (וואס האט געמאט אויף פראנט קאווער פון ניו יארק פאסט באשולדיגן דעם אידישן ליבעראלן מעיאר אינמיטן א לייוו דעבאטע, אלס א פרא געי און אנטי פאמיליע פאליטיקער, ווייל ער איז אייביג געווען א אלטער בחור און קיינמאל נישט חתונה געהאט.) און קאנגרעס אויך די רייט טו לייף טיקעט און טרעט שטענדיק אויף אויף נאציאנאלע טעלעוויזען און ראדיא פראגרמאן צו דעבאטירן ליבעראלע רבנים וואס שטיצן די תועבה. אויך טרעט ער אויף אין קירכעס און אין מארטשען פון רעליגיעזע גוים אפצושלאגן דעם אימעזש כאילו אלע אידן שטיצן די ליבארעלע צוגאנג כלפי די תועבה.

זומער צייט האט ער א ראדיא פראגרם אין די קעטסקילס.

ר' אביגדור מילער פלעגט אים שטיצן און אויסצאלן אלע זיינע אקטיוויטעטן. ר' אביגדור שרייבט פאר דעברעצינער רב און ר' אליה שוויי און פאר ר' אברהם לייטנער מיט קאשוי רב די איינציגסטע גדולים וואס האבן פארשטאנען ר' אביגדורס שטייפער קאמפ קעגן תועבה אז מען זאל שטיצן און העלפן ר' יודא לעווין אין אלע זיינע אקציעס ווייל עס איז שליחו של אדם כמותו. און ר' אביגדור נעמעט אחריות.

היינט צו טאגס איז שוין נישטא קיין איין רב וואס שטיצט אים. וייל ר' אביגדור מילער לעבט שוין נישט אים צו געבן די תורה גושפינקא, אויף די אלע שמוץ וואס ער איז עוסק אויפצוקערן און אפצוהאלטן, לעצטנס האט ער אבער צו באקומען אסאך לעגעטימקייט מיטן דערפאלגרייך אפשטעלן די ירושלים תועבה מארטש.

ער איז א טאטע פון 9 קינדער וואס וואוינט אין פלעטבוש.

יהודה לעווין איז א תלמיד פון הרב אביגדור מילער.

## וועבלינק 
* זיין וועב סייט **זשאוס פאר מאראלעטי** http://www.jewsformorality.org/index.html#A 

קאטעגאריע:עסקנים
קאַטעגאָריע:רבנים
גרשון נפתלי שפיגעל

**גרשון נפתלי שפיגעל** איז א טוען רבני וואס וווינט אין לייקוואד.

ער איז געווען פון די שטוב מענטשן ביי הר"ר משה פיינשטיין. איז אן איידעם ביי קויפמאן א רייכער פאפא חסיד אין מאנטריאל וואס איז אן איידעם ביי זילבערמאן א ברודער פון דער וואס האט מייסד געווען די ישיבות אין אלטשטאט ירושלים אויפן דרך הגר"א.

ער איז איינע פון די מייסדים פון א מוסד אין לייקוואד וואו מען לערנט לויט דרך הגר"א.

קאטעגאריע:טוענים רבניים
קאטעגאריע:הלכה
שליים

דער **שליים** איז די גליטשיקע סובסטאנץ פון געוויסע טיילן פון קערפער. סארטן שליים זענען זרע, נאזקאטאר און נאך. 

איר פליכט איז 
# צו היטן די לונגען און פארכאפן אלע פרעמדע סכנה'דיגע שמוץ און מיקראבן וואס מיר אטעמען אריין. (אין די נאז ווערט דאס פארהארטעוועט, און ס'הייסט **נאז-גריבלונג** נאכדעם וואס עס האט שוין איבער די מאס שטויב אנגעקלעפט.)
# אויך האלט דאס פייכט און לאזט נישט פארטרוקענען דאס פלייש פון די אינערליכע חלקים. 
# אין דער  פארדייאונג סיסטעם דינט דאס צו העלפן גליטשן דאס עסן ווייטער.
# אין די זרע העלפט דאס פירן טיף אין פרוי צו אנקלאפן די איי.
# אויך האט זי ענזימען צו באקעמפן אינפעקציע. דעריבער איז שטארק שליים א סימפטאם פון א פארקילונג. 

קאטעגאריע:קערפערליכע פליסיגקייט
אמעריקאנער מוזיי פון נאטירלעכער היסטאריע

קליין|250px| אמעריקאנער מוזיי פון נאטירלעכער היסטאריע
**אמעריקאנער מוזיי פון נאטירלעכער היסטאריע** איז דער גרויסער מוזיי אויפן פיפטע עוו. אין מאנהעטן ווי עס ווערן געוויזן די נאטור היסטאריע. ער איז געגרינדעט געווארן אין יאר 1869. 
## אידישקייט 
פארשטייט זיך אז זיי ווייזן דארט זאכן וואס האבן נישט קיין שום מקור און עס איז און איינקלאנג מיט די אידישע היסטאריע וואס גלייבט אז פאר זעקס טויזנט יאר צוריק איז נאך אלעס געווען פוסט און וויסט.
## וועבלינקען 
קאטעגאריע:ניו יארק סיטי
קאַטעגאָריע:מוזייען
קאליפארניע

קליין| חותם קליפורניה
קליין|קאליפארניע אין די פאראייניגטע שטאטן
**קאַליפארניע** איז איינע פון די פופציג שטאטן פון אמעריקע. איר הויפטשטאט איז סאקראמענטא.

עס געפונט זיך מער צו מערב זייט לעבן דער גרענעץ פון מעקסיקא און בעיקר לעבן די וואסערן פון פאציפישן אקעאן.

פון אירע גרויסע באקאנטע שטעט זענען לאס אנדזשעלעס, סאן פראנציסקא, און סאן דיעגא.

פון די אינטערעסאנטע זאכן אין קאליפארניע, איז דער "גאלדענער טויער בריק" אין סאן פראנציסקא. די סעקוואיע ביימער אין סעקוואיע פארק, זיי דערהויבן זיך צו א הויך פון הונדערט מעטער (דריי הונדערט פוס). צווישן זיי געפינט זיך דער **גענעראל שערמאן**, א ריזן בוים וואס איהר הויך דערגרייכט פינף און אכציג מעטער, איהר שטאם איז לערך איין און דרייסיג מעטער אין ארומנעם. מען שאצט אז דער בוים איז אלט איבער פיר טויזנט יאר.

די אפיציעלע שטאַט בלום פון קאליפארניע איז דאס קאליפארניער מאנרענדל.

דזשערי בראון איז גאווערנאר.

## שטעט אין קאליפארניע 

Image:Sacramento from Riverwalk.jpg|סאקראמענטא
Image:DowntownLosAngeles.jpg|לאס אנדזשעלעס
Image:Sandiego.arp.750pix.jpg|סאן דיעגא
Image:Lightmatter sanfrancisco.jpg|סאן פראנציסקא
Image:SanJoseDowntownIMG016elf wb.jpg|סאן האזע
Image:La2-oakland.jpg|אקלאנד

## טראנספארט 
קליין|300px|גלענדייל אויטאסטראד
א גרויסער טייל פון קאליפארניע איז באדעקט מיט אויטאסטראדן און שאסייען; מען דארף נישט צאלן צו פארן אויף זיי.

די הויפט פליפעלדער פון קאליפארניע זענען לאס אנדזשעלעס אינטערנאציאנאלע פליפעלד און סאן פראנציסקא אינטערנאציאנאלע פליפעלד.

דער שטאַט האט צוויי גרויסע פארטן—לאס אנדזשעלעס פארט און אקלאנד פארט.

צווישן די שטעט פארט די אמטראק באן. 

## עקאנאמיע 
קאליפארניע׳ס עקאנאמיע ראנגירט מיט די גרעסטע עקאנאמיעס אין דער וועלט. אין 2018 איז דער ברוטא שטאַט פראדוקט געווען  $3.0 טריליאן ($76,000 פער מענטש), די גרעסטע אין די פאראייניגטע שטאטן. קאליפארניע איז פאראנטווארטלעך פאר 1/7 פון די פאראייניגטע שטאטנ׳ס אומגעפער $20&nbsp;טריליאן ברוטא אינלענדישן פראדוקט (בא״פ). ווי אין 2018, איז קאליפארניע׳ס נאמינאלן בא״פ גרעסער פון אלע לענדער אחוץ פיר (די  פאראייניגטע שטאטן , כינע, יאפאן און  דייטשלאנד). אין טערמינען פון קויפקראפט-פאריטעט terms of Purchasing Power Parity, איז זי גרעסער פון אלע לענדער אחוץ אכט (די פאראייניגטע שטאטן, כינע, אינדיע, יאפאן, דייטשלאנד, רוסלאנד, בראזיל און אינדאנעזיע).

## איר באפעלקערונג 
די באפעלקערונג פונעם שטאַט לויטן 2020 צענזוס איז 39,538,223, די מערסטע אין די פאראיינגטע שטאטן.

איו קאליפארניע וואוינען 235.7 מענטשן פער סקווער מייל, די דרייצנטע מערסטע אין די פאראייניגטע שטאטן.

## רעליגיע 
די מערסט פֿאַרשפרייטע רעליגיעס אין קאליפֿארניע זענען פראטעסטאנטיזם און קאטאליציזם. אויך זענען דא יידן, מוסולמענער, הינדו און בודהיסטן.

## רעפערענצן
יוסף גוטפארב

left|250px
**יוסף גוטפארב** איז א באקאנטער "נומער" (שטערן) אין ירושלים עיר הקודש, ער דרייט זיך אגאנצן טאג אין זכרון משה שטיבלעך. ווי ער מאכט קדישים, געבט לחיים און לעבט-אויף מיט וויצן די אלע בחורים און צובראכענע אידן וואס דרייען זיך דארט. ער פירט זיך צו וואשן זיך די הענט נאכאנאנד און גיט אכטונג נישט אנרורן א צווייטן. כאטש זיינע אינטרעסאנטע הנהגות האלט ער אויס א שיינע שטוב מיט קינדער. 

גוטפארב, יוסף
זשאני וואקער

קליין|זשאני וואקער רויטע עטיקעטע
**זשאני וואקער** איז א מין וויסקי. עס ווערט פארקויפט אין פלעשלעך מיט עטיקעטעס פון מערערע קאלירן לויט איר קוואליטעט און טעם, רויט, שווארץ, גרין, גאלד און בלוי. עס האט א בילד פון איינעם מיט א שטעקן היט און בארד אויפן פלעשל.

Image:Johnnie Walker Black Label.jpg| זשאני וואקער שווארצע עטיקעטע
Image:JW Double Black.jpg|Johnnie Walker Double Black
File:Johnnie Walker Swing.jpg|Johnnie Walker Swing
File:JW Greens.jpg|Johnnie Walker Green Label & Green Label 180 Cask
File:Webysther 201503211457450661 - Johnnie Walker Platinum Label, garrafa e Caixa.jpg|Johnnie Walker Platinum Label
File:Johnnie Walker Gold Label.jpg|Johnnie Walker Gold Label
File:Johnnie Walker Gold Label Reserve.jpg|Johnnie Walker Gold Label Reserve
File:Johnnie Walker Gold Label Extra Rare.jpg|Johnnie Walker XR 21
File:JW Blue Label.jpg| זשאני וואקער בלויע עטיקעטע
Image:Johnnie Walker King George V 1.jpg|Blue Label King George V Edition

קאטעגאריע:בראנפענס
טאנגא (טאנץ)

250px|left
**טאנגא** איז א פארפאלק טאנץ ווען דער מאן פירטאן די פרוי. די טאנץ שטאמט פון בוענאס איירעס אין ארגענטינע. עס ווערט באגלייט מיט א פיאנא און א פידל.

File:Camanita Tango 06 (3395529946).jpg
File:Tango_in_Plaza_Dorrego.jpg

קאַטעגאָריע:טאנץ
MS Freedom of the Seas

left|250px
די **פרייהייט אין ים** (**Freedom of the Seas**) איז היינט צו טאגס די גרעסטע דאטשע-שיף אויף דער וועלט וואס האט געבויעט "רויהאל קריביין" געזעלשאפט אונטער "סאמי אפער"ס אייגנטום. זי איז ארויס געפארן צום ערשטנס אין חודש מאי 2006 פון ניו יארק נאך מעקסיקא.

די שיף האט 15 שטאק, אוז זי איז געשעצט פון ארום 800 מיליאן דאלער. פון וועגן איר גרויסקייט קען זי נישט זיך דענענטערן צום ברעג ים וואס דארט איז די גרונט נידעריג, וואס דערפאר מוז מען צו איר צופארן מיט קליינע שיפלאך.

אין איר איז פלאצירט א גרויסער קאמערץ צענטער, פארשיידענע שענקען, באסיין, און נאך פארשידענע פארוויילן.

אין די שיף איז אויך פלאצירט א גרויסען שפיטאל מיט א תפיסה.

left|thumb|250px|די האל אינווייניק
קאַטעגאָריע:שיפן
תועבה

**תועבה** איז א תורה'דיגע באגריף, אז דער אייבערשטער איז **מתעב**, ער האסט און עקלט זיך ביינאזאם פון געוויסע גאר הארבע עבירות.

האמאסעקסואלע זינד ווערט אנגערופן 'תועבה'.

אבער דער טערמין ווערט גענוצט אסאך אויף כללית'דיגע געשלעכט זינד.

קאטעגאריע:טערמינען און באגריפן
משה רובאשקין

left
left|thumb|250px|היסטארישע מיטונג שלום צו מאכן צווישן קריגערישע רבנים תיכף נאך זיין ערוויילונג אין יושב ראש אמטירונג
left|thumb|250px|ר' משה שעפט קורץ לעבעדיגע נחת פון צייטווייליגער שלום אפמאך

ר' **משה רובאשקין** איז געווען דער ערוויילטער יושב ראש פון דער יידישער קהילה ראט אין קרוין הייטס פון תשס"ה ביז תשס"ט.

ער איז א זון פון ר' אהרן רובאשקין פון רובשאקין פלייש.

ער איז געזעצן אין תפיסה פאר אומערליך ביזנעס האנדעל, פאלטשע טשעקס און טעקס פארהוילונג.

זיין ערוויילונג צו פירן קרוין הייטס. האט געדארפט אריינברענגען שלום צווישן אלע רבנים אין קרוין הייטס בית דין הויפטזאכליך צווישן די צוויי קעגנער רב **אברהם אזדאבא** און רב **אהרן יעקב שוויי**, זינט ער האט אסאך געלט האט יעדער דרך ארץ געהאט פאר אים. און אנפאנג האט ער טאקע צוזאמגעברענגט די רבנים אויף איין טיש פאר א פאטא אפ, אבער די שלום האט נישט צולאנג אנגעהאלטן.

צום סוף ווי עס האלט היינט איז ער געווארן צוקריגט מיט הרב שוויי און איז אין גוטן מיט הרב אזדאבא.

ער האט פארופן וואלן פאר נייע רבנים צום קרוין הייטס בית דין, אכט הונדערט אידן האבן געשטימט צוצילייגן נאך דריי רבנים צום ארטיגן קרוין היייטס בית דין. די וויילער האבן אין דעם געזען א פאזיטיוון שליכטונג וואס וועט אריינברענגען פרישע כוחות פאר די רבנים אין שטאט אינערהאלב די מסגרת פון א עטעבאלירטער בית דין וואס וועט אינפאסירן תורה'דיגע געזעצן אויף דעם עולם דארטן וואס איז זייער אפפגעשוואכט אין אידישקייט ספעציעל די איגענט, וואס ווערט קאלט פון דעם כל הישר בעיניו יעשה.

די קעגענער אבער טענה'ען אז מדארף זיך אנעמען פארן כבוד פון דעם גדול בתורה רב שוויי, וואס די גאנצע וואלן איז געווען צו נייטראליזירן זיין כוח אין בית דין לטובת רב אזדאבא מיט נאך 3 רבנים. און זיי האבן בויקאטירט און באקעמפט די וואלן. טענהדיג אזז דאס איז געפעלטשט.

די מחלוקת ארום דעם האט זיך וויייטער צופלאמט ווען א טייל פון די פאליטיקער וואס ארבייטן מיט די קהילהה פארטרעטערשאפט זענעען אין קקארטט און געשלעגן מיט הענט האט שוין ארעסטיירט ר' משה רובאשקין וואס איז נאך אפ פראבעיששאן פון זיין ביזזנעס ארעסט.

## וועבלינק
* א בלאג פון זיינע קעגענער מיט האלבעטע אמת'ן אאיבער אים. http://daashakohol.com/ 

קאַטעגאָריע:ראשי הקהילה
קאַטעגאָריע:קרוין הייטס
קאַטעגאָריע:עסקנים
קאַטעגאָריע:ליובאוויטשער חסידים
קאַטעגאָריע:יידישע ביזנעסלייט
יהושע רובין

left
הרב **יהושע רובין**, איידעם פונעם פריערדיגן באבאווער רב, רבי נפתלי צבי האלבערשטאם זצ"ל, איז היינט רב פון דער באבוב 45 קהילה, וואס שטייט אונטער דעם נשיאות פון רבי מרדכי דוד אונגאר.

## קינדער
*איידעם ר' צבי הירש ראבינאוויטש, אב"ד באבאוו מאנסי, זון פון דינאווער רבי. 
** איידעם זון פון ר' חיים פייביש שנייבאלג אב”ד אברכים מאנסי, זון פון רבי מנחם מענדל שנייבאלג אב”ד מחזיקי הדת מאנטשטסטער און איידעם פון הרב אברהם דוד הורוויץ שטראסבורגער רב
**ר' חיים אלעזר, איידעם פון ר' יקותיאל יהודה מייזליש (זון פון ר' בעריש מייזליש איידעם פון ברך משה)
*ר' בן ציון, איידעם פון אב"ד אולם
*איידעם ר' בן ציון אדלער זון פון רבי ישראל אליעזר אדלר אב"ד מנחה חדשה
*

קאַטעגאָריע:באבוב
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
בת מצוה

[thumb|left|א [רעפארמער בת מצוה מויד ביי קריאת התורה, אין ארץ ישראל.]]דער טאג וואס א יידישע מויד ווערט צוועלף (12) יאר אלט.

דעמאלט ווערט זי פארפליכטעט צו האלטן אלע מצוות וואס פרויען זענען מחויב לויט דער תורה.

קאטעגאריע:מצוות און מנהגים
מסורה (טעקסט)

מיינט איר טראדיציע?

**מסורה** איז די לערע וויאזוי מען ליינט די תורה, די ניגון און טראפן און טעמי המקרא.
קילאגראם

**קילאגראַם** איז דער מאס- צאל פון מאסע אין דער אינטערנאציאנאלער סיסטעם פון איינסן. מען שרייבט בקיצור **ק"ג**.

נאך צאָלן פון מאָסן, געשאצט לויטן קילאגראם:

* **טאָן** = טויזנט קילאגראם
* **קילאגראַם** = דער פונדאמענטאלער אפטייל. 
* **גראם** = 1 טויזנטסטל פון א קילאגראם. בקיצור געשריבן **ג**' אדער **g**
* **מיליגראַם** = 1 טויזנטסטל פון א גראם. בקיצור געשריבן **מ"ג**.
* **מיקראגראַם** = א מיליאנטל פונעם גראם.
* **נאַנאגראַם** = א מיליאַרדטל פון דעם גראם.
* **פיקאגראַם** = טויזנטסטל פון א נאַנאגראַם.
* **פֿעמטאגראַם** = מיליאנטל פון א נאַנאגראַם.
* **אַטאגראַם**= מיליאַרדטל פון א נאַנאגראַם.

## פארגלייכונג מיטן אימפערישע און אמעריקאנער סיסטעמען 
1 ק"ג = 2.2 פונט בערך

קאַטעגאָריע:וואג
מאסע

**מאַסע** איז א באגריף אין פיזיק וואס שילדערט די אייגנשאפט פון א פיזישן קערפער וואס מעסט די שטארקייט פון זיין גראוויטאציע־אטראקציע צו אנדערע קערפער און זיין אינערציע קעגן ווערן פארגיכערט דורך א קראפט. אויך אין דער טעאריע פון רעלאטיוויטעט מעסט זי די מאסע־ענערגיע פון א סיסטעם. אין דער אינטערנאציאנאלע סיסטעם פון איינסן איז דער איינס פון מאסע דער קילאגראם (ק"ג  kg).

אנדערשט ווי וואג פארבלייבט די מאסע די זעלבע נישט קיין חילוק ווי זי איז. אבער אן אביעקט מיט א געוויסער מאסע וועגט ווייניגער אויף דער לבנה ווי אויף דער ערד, ווייל די לבנה האט א קלענערע שווערקראפט.

קאַטעגאָריע:פיזיק
קאַטעגאָריע:פיזיקאלישע מאסן
וואג

**וואג** איז דער כוח פון גראוויטאציע וואס שלעפט אראפ מאטריאל אויף אראפ.

קאַטעגאָריע:פיזיק
טעראבייט

א **טעראבייט** איז אן איינצלהייט גענוצט אין פארבינדונג מיט קאמפיוטערס אויף צו מעסטן א שטיקל *דאטן*.

איין טעראבייט באשטייט פון 1024 גיגאבייטס.

איין **גיגאבייט** באשטייט פון 1024 מעגאבייטס.

איין **מעגאבייט** באשטייט פון 1024 קילאבייטס.

איין **קילאבייט** באשטייט פון 1024 בייט

איין **בייט** באשטייט פון אכט ביטס.

אויף צו פארגרינגערן, קען מען זאגן אז א **טעראאבייט** איז בערך א טריליאן בייטס. א בייט איז דער קלענסטער מאס פון א שטיקל דאטא, און דאס איז צוזאמגעשטעלט פון אכט ביטס וואס יעדע פון זיי קען זיין אן איינס אדער א זערא.

קאטעגאריע:מאס

קאַטעגאָריע:אינפארמאציע
פינטלען

left|thumb|250px|א אויגן בלינק
**פינטלען מיט די אויגן** איז דער וואונק מיטן אויג וואס דאס אויגנלעדל מאכט זיך צו און עפענט זיך צוריק, פון זיך אליינס אויטאמאטיש אן קיין שום אנשטרענגונג.

די דורכשניטליכע צייט פון איינמאל פינטלען איז 0.3 סעקונדעס.

אלגעמיין טוט א מענטש פינטלען 10 מאל יעדן מינוט, קומט אויס אז דורכן יאר טוט דער אלגעמיינער מענטש פינטלען די אויגן בערך 6,205,000 מאל.

זיין הויפט אויפגאבע איז צו ארום שמירן און ווישן און רייניגן מיט די טרערן אפצואוואשן און פייכט מאכן דאס גאנצע אויג. 

געוויסע מענטשן וואס האבן א קאמפלעקס ווי לעביאן פרויען פינטלען מער ווי אנדערע.

 
קאטעגאריע:אויג
טראדיציע

**טראדיציע** אדער מסורה, איז פון וואס אלע מנהגים און אידישקייט קומט. 

מסורת סיג לתורה, ווערט אבער בעיקר רעפערירט צו די טראפן וויאזוי מען ליינט די תורה. און די חילוקים צווישן קרי מיט כתיב. וואס די מיינונג פון די תורה טוישט זיך לויטן ניגון אזוי ווי טאטע שיק מיר הויזן..

לויטן ספר החינוך איז דער באגריף באזירט אויף דעם פאקט אז אלע אונזערע עלטערן האבן אייביג געוויסט און געזאגט אז זיי אליינס זענען געשטאנען ביים בארג סיני און גענומען די תורה. און קיינער ירשענט נישט פאר זיינע קינדער און אייניקלעך קיין ליגענט.

אל תטוש תורת אימך. און פון דעם איז אויך דא אן איסור פון חתם סופר **חדש אסור מן התורה** נישט קיין חילוק וואס דאס איז אויב עס איז נישט געווען באקאנט און געפירט דורך פריערדיגע דורות, איז דאס לויט אים קעגן די מסורה און אסור.

קאטעגאריע:מצוות און מנהגים
קאטעגאריע:תורה באגריפן
אויגן-לעדל

דאס **אויגנלעדל** (אדער **אויגן-לעדל**) איז דאס פלייש און מוסקל וואס הענגט אראפ צוצודעקן דעם אויג ווען מען שלאפט אדער סתם אזוי ביים פינטלען די אויגן. ביים סוף פונעם לעדל וואקסן די וויעס.

קאַטעגאָריע:אויג
ווערטעבראט

קליין|ווערטעבראטן
**ווערטעבראַטן** זענען כולל אלע באשעפענישן וואס האבן א רוקן ביין מיט ווארבלען. (ווערטעבראט  איז חוליה פון שדרה)

די פאלגנדע מינים בעלי חיים זענען אין דער קאטעגאריע:
* פיש
* פויגלען
* מענטשן
* חיות
* בהמות

קאטעגאריע:ביאלאגיע
מיסיאן

**מיסיאן** איז א רעליגיעזע פליכט פון די נאכאמאל-געבוירן, פונדאמענטל אין איווענדזשעליקיל קריסטן פראקציעס צו מקרב זיין רחוקים אין ספעציעל אידן צו זייער רעליגיע. זיי האלטו דאס פאר א הייליגע פליכט אין זיי טוען וואס נאר מעגליך דאס צו דערגרייכן.

די קריסטן האבן ספעציעלע משיח שולן ווי זיי פראבירן צו פארנארן דעם פובליקום מיטן מיינען אז מען קען ווייטער בלייבן א איד אין גלייבן אין יוזעל.

אידן פאר יוזעל איז איינס פון די גרעסטע מיסיאנערישע גרופעס וואס געבן אויס מיליאנען דאלארן דורכן יאר צו פארכאפען אידישע נשמות.

אידן פאר אידישקייט ווי אויך אויסזוכן אידישקייט זענען אידישע אפשלאג גרופעס אנטקעגן אידן פאר יוזעל אין דאס גלייכן. 

אנדערע אידישע גרופעס וואס זענען שטארק אקטיוו אין שטערן די מיסיאנערישע גרופעס זענען הלל (קעמפוס קירוב) אין חבד אין פארשידענע קירוב רחוקים ארגענעזאציעס.

קאטעגאריע:רעליגיע
יואל לעבאוויטש

**יואל לעבאוויטש** איז א באקאנטע קאמיקער, אקטיאר, זינגער, מאדעל, אין ניו יארק. ער איז דער יונגסטער קינד פונעם ניקלשבורגער רבי'ן (פון זיין ערשטער רעבעצין).

לעבאוויטש איז א אינגערמאן וואס גייט ארום משמח זיין מיט זיין ספעציעלן הומאר און מיט זינגען אלטע ײדישע לידער ביי שמחות און פארשידענע געלעגנהייטן. אויך פארט ער ארום צו צובראכענע אידן און קינדער. 

לעבאוויטש קען מען הערן אױפטרעטן אויף דער בינע מיט די גרעסטע חסידישע מוזיקאלישע אין הומאריסטישע שטערן'עס, צװישן אנדערע מיטען "יארמער רב" יעקב מילער, ליפא שמעלצער, מרדכי בן דוד, אברהם פריד אין נאך.

## ביאגראפיע 
לעבאוויטש איז געבוירן כ"ח תמוז תשל"ט צו רבי יוסף יחיאל מיכל לעבאוויטש ניקלשבורגער רבי'ן און זיין ברית איז ערשט פארגעקומען כ"ו אב אין מונקאטשע קעמפ וואו זיין טאטע איז דאן געווען מנהל. ער איז גערופן געווארן יואל, דער ערשטער נאך סאטמאר רב'ס פטירה. ער איז אויפגעצויגן געווארן אין וויליאמסבורג אין סאטמאר אלע זיינע יארן, און זיך אריבערגעצויגן קיין מאנסי נאך דער חתונה.

געלערנט האט ער אין לאנדאן ביי רבי מאיר שלעזינגער, היינט אין מאנסי, און ער איז מקושר מיט אים ביז היינט.

זיין בילד איז ערשינען אויפן הויפּט בלאַט פון דער אידישער אויסגאבע דער בליק, ווי אויך אין דער צײטונג המודיע און ידיעות אחרונות מיט אַ פולן אַרטיקל איבער זײנע װערק.

ער דרייט זיך אפט אין די בית המדרש אור חיים 18 פארשעי, די בית המדרש פון לואי שיינער.

ראש השנה דאווענט ער מוסף פארן עמוד אין דער גרויסער טאהשער בית המדרש אין אומאן וואס איז אויפגעשטעלט געווארן דורך לואי שיינער, ער דאווענט זייער ווארעם און מענטשן האבן אים זייער ליב צו הערן.

יום כיפור דאווענט ער פארן עמוד אין בית המדרש היכל שלמה אין ירושלים.

## קאסעטעס
לעבאוויטש האט שוין ארויסגעגעבן צוויי קאסעטעס אויפן סטיל פון הומאר, איינע - מיין געלע באס, די צווייטע - בונדאש, וואס איז צעכאפט געווארן צווישן דעם דארשטיגן ציבור אויפן נאטורליכע הומאר און קאמעדיע.

אויף דער צווייטער קאסעטע האט ער צוגענומען זיינע פריינד  פון הומאר און קאמעדיע, מנשה לוסטיג און וועלוול גאלדשטיין (דער "כאצאצקע רבי"), וואס זענען היינט אין דער חרדישער וועלט באקאנטע פיגורן אינעם באנייעטן הומאר, אויפן היימישן שטייגער.

## אידישע שפילן
לעבאוויטש האט געשפילט שמש הקהל און בעל קורא אויף דער אידישער שפיל המלאך הגואל דירעקטירט דורך לעבאוויטש'ס בריודער.

## וועבלינקען
*בדחן.קאם (לעבאוויטש'נס וועבזייטל)

קאַטעגאָריע:בדחנים
קאַטעגאָריע:יידיש שפראך זינגערס
קאטעגאריע:חרדישע הומאריסטן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
זשוס פאר זשיסעס

**זשאוס פאר זשיסעס** (אידן פאר יושקא) איז די גרעסטע קריסטליכע מיסיאנערן גרופע וואס זייער ציל איז איבערצורעדן דוקא אידן צו ווערן קריסטן.

זיי זענען הויפט קווארטירט אין סאן פראנציסקא און זיי זאגן אז זיי שטאמען פון אידן. 

* זייער וועב סייט 

קאטעגאריע:מיסיאן

קאַטעגאָריע:קריסטנטום
מורה נבוכים

מורה נבוכים איז א ספר אויף חקירה, דער מחבר איז דער רמב"ם.

## איבערזעצונגען 
דער ספר האט ער ארגינעל געשריבן אין די יודישע אראבישע שפראך וואס מ'האט דאן דארט גערעדט.

דער ערשטער איבערזעצונג אויף לשון הקודש איז געמאכט געווארן, אויף די פארלאנג פון די יודן אין פראנקרייך, דורך רבי שמואל אבן תיבון וואס ער האט דאס אנגעהויבן נאך ביים לעבן פונעם רמב"ם און געענדיגט צוואנציג יאהר דערנאך.

דאס איז געשריבן אויף אביסל א שווערע שפראך, אבער איז די מערסטע פארשפרייט און הייסט די מערסטע מדוייק.

אביסל נאכדעם האט רבי יהודה אלחריזי געמאכט אן אייגענעם איבערטייטש אויפן פארלאנג פון די שפאנישע יודן, א גרינגערן ווי פון אבן תיבון, אבער ווי עס הייסט איז עס נישט אזוי פונקטליך איבערגעזעצט.

## פירושים 
קאַטעגאָריע:חקירה ספרים
אהרן יעקב שוויי

קליין|250px|הרב שוויי פון קרוין הייטס
הרב **אהרן יעקב שוויי** איז דער רב פון קרוין הייטס, ברוקלין.

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
קאַטעגאָריע:קרוין הייטס
קאַטעגאָריע:ליובאוויטש
טרערן

**טרערן** גיסט זיך פון אויג א פליסיגער זאלץ וואסער ווען מען וויינט אדער ווען דער אויג איז נאנט צו גאר שארף א שמעק/

איר הויפט אויפגאבע איז צו וואשן דעם אויג. וואס איז אפען צו אלע שעדליכע שטויב און זשערמס.

קאטעגאריע:קערפערליכע פליסיגקייט
קאטעגאריע:אויג
י' טבת

* עשרה בטבת, א יידישער פאסט-טאג. דעמאלטס האט די מיליטער פון נבוכדנצר אנגעהויבן די באלאגערונג אויפן הייליגן שטאט ירושלים.
* עשרה בטבת איז אוועקגעשטעלט געווארן אלס יארצייט טאג פאר אלע קדושים פון חורבן אייראפע וואס מען ווייס נישט אין וועלכן טאג זיי זענען אוועק.

די טעג ווען י' טבת קען געפאלן זענען:

## געבוירן
* ה'תקצ"ז - ר' יוסף ריוולין (ר' יאשע דער שטעטלעך מאכער), אנטוויקלער פון די געגנטן פון ירושלים

## יארצייטן 
* ה'שע"א - רבי יהודה לייב איילנבורג, מחבר פון "מנחת יהודה"
* דער לעצטער נביא, מלאכי
* ה'תר"ה - רבי נתן מברסלב, הויפט תלמיד פון רבי נחמן מברסלב, (געב' ה'תק"ם)
* ה'תש"ח - רבי שבתי יגל, ראש ישיבה פון דער סלאנימער ישיבה
* ה'תש"ן - רבי אברהם אבא לייפער, פיטסבורגער רבי אין אשדוד, מחבר פון **איבא דאברהם**
* ה'תשע"ו – רבי משה שפירא, חרדישער דענקער, ראש ישיבת **פתחי עולם**

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:טבת
אברהם אזדאבא

קליין|250px|ר' אברהם אזדאבא

הרב **אברהם אזדאבא** דינט אלס הויפט רב פון קרוין הייטסער בית דין.

קאטעגאריע:אמעריקאנער רבנים
קאטעגאריע:ליובאוויטש
קאטעגאריע:קרוין הייטס
משיכיר

**משיכיר** איז טייטש „ווען מען דערקענט", און דאס קומט פון דעם לשון פון דער משנה *משיכיר בין תכלת ללבן* וואס מיינט צו זאגן פון ווען עס איז אזוי ליכטיג אז מען קען שוין זעהן די צווישענשייד פון בלוי און ווייס צו די ליכטיגקייט פון דעם טאג.

די צייט איז בערך 20 מינוט נאך די עלות השחר.

די צייט איז פאר ווען מען קען אנפאנגען לייענען קריאת שמע, אנטאן א טלית מיט א ברכה, און לייגן תפילין.
נץ החמה

[קליין|זון אויפגאנג אין [גדרה, ישראל]]
**נץ החמה** איז טייטש זון אויפגאנג.

דאס איז די צייט ווען די זון פאנגט אהן שיינען יענעם טאג.

די זון קומט אויף יעדע טאג אין אן אנדער צייט. די צייט ווען די זון קומט אויף איז כמעט די זעלבע יעדע יאר אין דעם טאג אין דעם גרעגאריאנישן קאלענדאר.

דאס איז די צייט פאר דאווענען שחרית שמונה עשרה כוותיקין.

לויט די זמנים פון די ווילנער גאון און בעל התניא איז דאס דער אנפאנג פון טאג פאר רעכענען שעות זמניות.

## וועבלינקען
* דא קען מען זעהן די זון אויפגאנג און אונטערגאנג פאר סיי וועלכן טאג אין יאר
סוף זמן קריאת שמע של שחרית

**סוף זמן קריאת שמע של שחרית** איז די לעצטע צייט אין טאג וואס מען קען לייענען קריאת שמע אינדערפרי.

די משנה אין מסכת ברכות זאגט אז מען קען לייענען קריאת שמע אינדערפרי ביז ווען די קעניגליכע קינדער וועקן זיך אויף. די גמרא זאגט אויף דעם אז דאס איז ביז די ענדע פון די דריטע שטונדע אין טאג.

עס זענען עטליכע מיינונגען אין ווען די ענדע פון די דריטע שטונדע איז:
*שיטת מגן אברהם - וואס איז די אנגענומענע שיטה, דאס ווערט אויסגערעכנט דורכדעם וואס מען רעכנט צוזאם אלע מינוטען אין טאג פון די עלות השחר ביז צאת הכוכבים אין מען ציטיילט דאס אין 12 טיילן. און לויט וויפול מינוט עס איז דא אין יעדע טייל איז דאס א שטונדע. דאן ציילט מען דריי אזעלכע שטונדעס פון די עלות השחר. וויבאלד די צייט פון עלות השחר און צאת הכוכבים זענען נישט יעדען טאג אייניג איז **סוף זמן קריאת שמע של שחרית** אויך נישט די זעלבע צייט יעדען טאג.

*שיטת הגר"א און בעל התניא, און פראקטיש אויך לויט לבוש - דאס ווערט אויסגערעכנט דורכדעם וואס מען רעכנט צוזאם אלע מינוטן אין טאג פון נץ החמה ביז שקיעת החמה און מען ציטיילט דאס אין 12 טיילן. און לויט וויפיל מינוט עס איז דא אין יעדע טייל איז דאס א שטונדע. דאן ציילט מען דריי אזעלכע שטונדעס פון נץ החמה. וויבאלד די צייט פון נץ החמה און שקיעת החמה זענען נישט יעדן טאג אייניג איז **סוף זמן קריאת שמע של שחרית** אויך נישט די זעלבע צייט יעדן טאג.

*שיטת קאמארנא - אז מען ציילט 3 שעות שוות פון זעקס אזייגער, לויט דעם איז אלעמאל **סוף זמן קריאת שמע של שחרית** אום 9 אזייגער אינדערפרי אויף די געהעריגע זייגער, און 10 אזייגער אינדערפרי אויף די זומער זייגער.
עלות השחר

**עלות השחר** איז טייטש די אויפקום פון די מארגן שטערן.

## אין יידישקייט 
דורך אויס יעדן טאג איז איינגעטיילט די טאג אין געוויסע צייטען פאר די אלע מצוות וואס א רעליגיעזע ייד טוט דורכן טאג, וואס נישט אלעס קען געטאן ווערן צו א יעדע צייט פון די טאג.
 
**עלות השחר** איז די צייט ווען די נאכט ענדיגט זיך און דער טאג פאנגט זיך אהן.

לויט דער שיטת רבינו תם איז דאס 72 מינוט פארן זון אויפגאנג, און אזוי ווערט געפסקנט אין מגן אברהם אז פון עלות השחר ווערן גערעכנט די שעות זמניות פון טאג.

דאס איז די לעצטע צייט וואס מען קען דאווענען מעריב.

אויך איז דאס געווען די לעצטע צייט וואס מען האט אין בית המקדש געקענט צו ענדיגן די קרבנות פונעם פריערדיגן טאג.
כ"ז אב

די טעג ווען כ"ז אב קען געפאלן:

## געשעענישן 
## געבוירן 
* ה'תקצ"ד – רבי יוסף חיים פון באגדאד, מגדולי האחרונים, פוסק, מקובל, דרשן און מנהיג. באקאנט אויפן נאמען פון זיין ספר בן איש חי (נפטר ה'תרס"ט)
* ה'תרצ"ח – רבי לייבוש לייזער, אדמו"ר פון פשעווארסק

## יארצייטן 
* ה'ת"ח – הרב יהושע חריף מחבר פון "מגיני שלמה", אב"ד פון קראקע, זיידע פונעם פני יהושע
* ה'תרמ"ג – רבי מנחם נחום דוב בער פרידמאן פון סאדיגער (געב' ה'תר"ג)
* ה'תרמ"ג – רבי יחיאל וואגשאל, רב אין פריסטיק
* ה'תש"ב – רבי יהודה פאטיע, מחבר פון מנחת יהודה
* ה'תשנ"ז – רבי הערשעלע ספינקער זי"ע, און איז באגראבן געווארן אינעם ספינקער ביה"ח אין ניו דזשערסי
* ה'תשע"ה – רבי משולם פייש לאווי, טאהשער רבי פון קרית טאהש - מאנטרעאל, קאנאדע, דריטער מנהיג פונעם טאהשער הויף

קאַטעגאָריע:אב
יעקב יוסף פריעד

**יעקב יוסף פריעד** באקאנט אלס JJ א טאלאנטפולער קאמפאזיטאר און מוזיק ארגאניזירער פון פילע חרדישע נגינה אלבאמען.

ער איז דער עלטסטער זון פון ר' שמואל פריעד, דער טוען רבני, און הייסט נאכן אלטן סקווירער רבין.

ער איז אן איידעם ביים ניקאלשבורגער רבי'ן.

ער לערנט בחברותא גמרא יעדן טאג פארמיטאג מיט מרדכי בן דוד דער קעניג פון חסידישע נגינה אין בית המדרש תורה ותפילה אין בארא פארק.

פון די קאסעטעס וואס ער האט ארויסגעגעבן:

* **ליפא שמעלצערס שמע**
* **מרדכי בן דוד תמיד בשמחה**
* **מרדכי בן דוד ענגליש קאלעקשאן**
* **מרדכי בן דוד ניגוני בית אבא**
* **אברהם פריד שטר התנאים**
* **מוזעיק**
* **מאה אחוז**

קאטעגאריע:נגינה
זענטא

**זענטא** (; ; ; ) איז א שטאט אין סערביע (אמאל יוגאסלאוויע), אייראפע.

דער לעצטער סאטמארער רבי זצ"ל, ר' משה טייטלבוים, מחבר פון ספר „ברך משה", איז געווען דארט דער שטאט'ס רב איידער דער צווייטער וועלט מלחמה, דינענדיג שוין פון אלס בחור זייענדיג אלט 18 יאר, ווי עס איז פארצייכענט אויף זיין חתונה הזמנה "רב דק"ק זענטא".

עס האבן געוואוינט דארט בערך 500 פרומע משפחות, די מערהייט זענען געווען מער נעאלאגיש און ציוניסטיש. דער „ברך משה" איז געווען בלויז רב פאר די ארטאדאקסישע "קהל ספרדים", בערך 200 משפחות, און נישט געהאט קיין שייכות מיט דער אנדערער קהלה, די מערהייט פון זיין קהלה זענען געווען אשכנזיש נישט חסידיש, אבער זענען צוביסלעך צוגעצויגן צו די חסידישע אויפפירונגען.

בשעת דער צווייטער וועלט מלחמה האט דארט געוואוינט בערך 25 טויזנט איינוואוינער, עס האט באלאנגט פאר אונגארן, און 90% איינוואוינער האבן גערעדט אונגאריש.

תיכף נאך דער מלחמה זענען א קליינע צאל שואה איבערלעבער פרומע אידן צוריק געקומען אהין וואוינען, אבער זיי האבן אלע נאך א יאר פארלאזט די שטאט. זייט דעמאלטס וואוינען נישט קיין שום פרומע אידן דארט.

יארן פריער איז דארטן געווען רב הרב יצחק היילברוין (היילפרין) טאטע פון הרב יעקב היילברוין (האלפרין) בעמח"ס שו"ת מגילת סדרים וואס איז געווען רב אין דערנעבענדיגן שטעטל אדא.

אין 2002 האבן געוואוינט דארט בערך 20 טויזנט איינוואוינער.

די דערנעבענדיגן שטעט וואס האבן אויך געוואוינט אסאך אידן איידער דער מלחמה, איז פעטראוואסעלע און אדא.

קאַטעגאָריע:יוגאסלאוויע
קאַטעגאָריע:סערביע
קאַטעגאָריע:שטעט אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין אונגארן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
אמבולאנס

[left|thumb|250px|א [מגן דוד אדום עמערגענץ-אַמבולאַנס]]
אן **אַמבולאַנס** אדער **קראנקן וואגן** איז א סארט פארמיטל וואס ווערט גענוצט צו טראגן א קראַנקן אדער באַשעדיקטן מענטש. געוויינטלעך טרייבן אַמבולאַנסן צו מענטשן אין נויטפאלן צו פירן זיי אין א שפיטאל פאר מעדיצינישן הילף.

ער איז שטארק מערקבאר אויפן וועג ווייל ער האט שרייעדיגע אותיות מיט בליטשקעדיגע לעמפלעך און הויכע סירענעס וואס דאס מאכט אז די אנדערע טרעקלעך אויפן וועג זאלן זיך רוקן אין דער זייט און האבן דרך ארץ פארן אמבולאנס ער זאל קענען שנעלער אנקומען צו זיין ציל.

קאַטעגאָריע:פארמיטלען
קאַטעגאָריע:עמערגענץ
אקצידענט

left|thumb|250px

א **אקצידענט** איז א **אומפאל** וואס איז א אומאנגענעמע זאך וואס קומט אומגעראכטען.

דאס מערסטע ווערט דאס באניצט אויפן וועג ווען עס פאסירט א ציזאמשטויס פון צוויי טרעקלעך (אויטאס).

קאַטעגאָריע:טראנספארט
קאַטעגאָריע:געפאר
דזשיי.קיי. ראלינג

קליין|לינקס
**דזשאָאַן ראָלינג** (ענגליש: *Joanne Rowling*; געבוירן דעם 31סטן יולי 1965; באקאנט מיט די פּסעוודאָנימען **דזשיי.קיי. ראָלינג**, *J.K. Rowling* [אויסגעלייגט "**דזש. ק. ראָולינג**" אין יידישע אויסגאבעס] און **ראָבערט גאַלברייט**, *Robert Galbraith*) איז אן ענגלישע שרייבערין, פילאנטראפין, פילם און טעלעוויזיע פראדוצירערין און סצענאר שרייבערין, וואס איז בעסטנס באקאנט אלס די שרייבערין פון די פאנטאזיע ביכער סעריע "האַרי פּאָטער".

ביז 1995 איז זי געווען זייער ארים, און האט געשריבן איר ערשטע בוך אין א קאווע הויז צוליב דעם וואס ביי איר אין הויז האט זי נישט געהאט מיט וואס אנצוהיצן. היינט איז זי די 13סטע רייכסטע פרוי אויף דער וועלט.

קאַטעגאָריע:בריטישע שרייבער
קאַטעגאָריע:ענגלענדער
קאטעגאריע:הארי פאטער
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
דער אידישער פלאם

**דער פלאם** איז אן ארויניש געשטימטער מאגאזין איר רעדאקטאר און בעל הבית איז ר' מואל מרדכי הכהן דרעזדנער, יו"ר מכון "נר של שלמה".

קאטעגאריע:ארונים
קאטעגאריע:פרומע מאגאזינען
טור דע פראנס

קליין
**טור-דע-פֿראנס**, () וואס מיינט **דער טור פון פֿראַנקרײַך**, איז דער נאָמען פון די גרעסטע ראָד־בײַזיק געלאָף. עס װערט געפירט איין מאל א יאָר אין פֿראַנקרײַך אין אַ אָרביט פון-3,400 ק"מ במשך 21 טאָג. דער געלאָף גייט דורך פֿראַנקרײַך, איטאַליע און שפּאַניע. דער װאס ענדיקט דעם געלאָף מיט די װינטסיקסטע געזאַמלטע צײַט, ער איז דער געװינער.

דער געיעג איז פארגעקומען צום ערשטן מאל אין 1903.
אין יאָר 1998 האָט מען אנטדעקט ביי א טייל ספארטלער אז זיי האבן געניצט א באזונדער דראג (וואס הייסט "דאָפּינג") וואס מאכט זיי טרייבן שנעלער, און צוליב דעם האט מען זיי פארשיקט פונעם געיעג.

קאַטעגאָריע:געיעג
קאַטעגאָריע:פראנקרייך
בחירה

**בחירה** איז א באגריף סיי אין דער תורה סיי אין פילאסאפיע, אויף צו פריי אויסוועלן צו טון א געוויסע זאך, למשל ביי יידן צו זיין אן ערליכער איד אדער נישט. אנדערשט ווי אלע פאסירונגען און פעולות, מישט זיך נישט הקב"ה אריין אין די פירונג, נאר ער לאזט דאס בידי אדם אפצומאכן. אזוי ווי עס שטייט "ראה נתתי לפניך את החיים ואת המוות, ובחרת בחיים".

עס איז דא אויך א באגריף, דעטערמאניזם וואס גלייבן אז מענטשן האבן נישט קיין בחירה.

אז א מענטש האט בחירה צו טון גוטס אדער שלעכטס, פאסט צו באלוינען אים פאר טון גוטס און שטראפן פאר טון שלעכטס.

ס׳איז אנגענומען אין דער געזעלשאפט אז מענטשן האבן בחירה צו פאלגן געזעצן, און מען באשטראפט די פארברעכער, ווייל יעדער איינער איז פאראנטווארטלעך אויף זיינע פירונגען.

קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
קאַטעגאָריע:פילאסאפיע
אטאמקערן

**אטאמקערן** אדער **אַטאָמישער יאָדער** איז דער מיטלסטער געדיכטער טייל פון דעם אטאם. עס באשטייט פון נייטראנען און פראטאנען.
עס איז פיל קלענער ווי דער אטאם, נישט מער ווי 1/10000, אבער עס אנטהאלט 99.9% פון דעם אטאמ'ס מאסע, און עס האט נישט קיין עלעקטראנען.

טייל אטאמקערנס זענען נישט סטאביל, און זיי צעפאלן ראדיאאקטיוו אין קלענערע טיילן און לאזן אויס שטראלונג. דער פראצעס קען זיין נאטירלעך אדער דער פראדוקט פון א יאדער-שפאלטונג. די שטראלונג וואס קומט קען זיין איינע פון די פאלגנדע:
* אלפא שטראלונג וואס איז א פאזיטיווע שטראלונג פון א העליום קערן צאמגעשטעלט פון צוויי פראטאנען און צוויי נייטראנען.
* בעטא שטראלונג וואס איז אן עלעקטראן אדער א פאזיטראן.
* גאמא שטראלונג וואס איז עלעקטראמאגנעטישע שטראלונג.

קאַטעגאָריע:קערנפיזיק
נסיון

אידן האלטן דאך אז אלץ איז פון הקב"ה וואס וויל אז צו טאן א מצווה און גוטער זאך זאל אנקומען שווער מאכט ער א **נסיון**. אזוי איז אנגענומען אז יעדע עבירה וואס קומט אונטער א מענטש זאל ער געדענקען אז דאס איז א ניסיון פון הקב"ה אים אויסצופריווען און דערהייבן נאך דעם וואס ער וועט קענען ביישטיין און נישט דורפאלן צו טאן די עבירה. 

לויט די גמרא אין סוכה נב.: כל הגדול מחבירו יצרו גדול הימנו, קוקט אויס אז ווי שטערקער און חשובער די מצווה, מענטש, אדער ענין, איז אלס א גרעסער נסיון און קעגנערשאפט אפאזיציע איז דא דאס נישט צו טאן.

לויט דער גמרא איז דאס אן עקסטער כוונה פון הקב"ה מיט די ניסיונות, כדי צו געבן מער שכר אויף די שוועריגקייטן אויך. און דאס איז דער גאנצער חילוק פון עולם הזה און עולם הבא
קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
קאַטעגאָריע:מידות
קאַטעגאָריע:פסיכאלאגיע
שמאלץ

קליין|שמאלץ פון א גאנדז
**שמאלץ** איז פעטנס ארויסגענומען פון א הינדל אדער א גאנדז. מען ניצט עס צו פרעגלען אדער אנשמירן אויף ברויט. עס איז זייער אן אויפגעכאפטער עסנווארג אין דער אידישער קיך.

דא צו פראדוצירן טוט מען אפשניידן די פעטע הויט טיילן פונעם פויגל צו קליינע שטיקלעך, און מען פרעגלט זיי אין א טאפ אויף א מעסיגע פלאם, און פון די שטיקלעך הויט ווען זיי זענען קריספי און ברוין, ווערט עס **גריווען**, אדער ווי מ'רופט עס 'שוויסקעס'. און פון די פליסיגקייט וואס ווערט אויל, לייגט מען אין א פלעשל, וואס מ'נוצט צום קאכן און דאס גלייכן.

די **גריוועלעך** עסט מען צומאל מיט קארטאפל און ציבעלע, אדער מיט קאשע און לעבערלעך. עס איז א טייל פונעם אייראפעאישער יודישער קאך, ספעציעל אום פסח, ווען פרומע לייט וואס נוצן נישט קיין אויל אום פסח - אלץ א חומרא, נוצן אנשטאט דעם בלויז שמאלץ אויל.

## אנדערע טייטשן
*שמאלץ הערינג
* אין דער ענגלישער שפראך אין אמעריקע איז דאס אריבער פון יידיש און מען נוצט דאס צו דראמאטאזירן אזאך ווי א מאווי אדער די גלייכן, *עס איז געווען א שמאלציגע מאווי*.

קאטעגאריע:עסנווארג
קאַטעגאָריע:יידישע קיך
קאטעגאריע:פסח
קאַטעגאָריע:יידישקייט
ט' אדר א'

## געבוירן
*  ה'תרנ"א  - אברהם הלוי פרענקל, ישראלדיקער מאטעמאטיקער (נפטר ה'תשכ"ו)
*  ה'תשי"ט  - אריה דרעי, אינלאנד מיניסטער און כנסת דעפוטאט פון ש"ס פארטיי

## יארצייטן
* ד'תתקע"ז (שנה פשוטה) - רבי יהודה החסיד פון די חסידי אשכנז
* ה'תש"ה - (שנה פשוטה) הרב שמואל דוד אונגאר, רב און ראש ישיבה אין נייטרא
י' אדר א'

## יארצייטן 
* ה'תקפ"ז (שנה פשוטה) - רבי יוסף ברוך הלוי עפשטיין, דער "גוטער ייד" פון ניישטאט
*ה'תרל"ה – רבי אליקים כרמולי, מחבר פון אגודת אגדות, רב פון בריסל (געבוירן ה'תקס"ב)

## זעט אויך 
* י' אדר
י"א אדר א'

## יארצייטן 
*  ה'תקס"ז - הרב חיים יוסף דוד אזולאי, מקובל, שד"ר און יידישער היסטאריקער (געב' ה'תפ"ד)
*  ה'תר"ע (אדר א') - הרב אברהם בארנשטיין פון סאכאטשאוו, דער "אבני נזר" (געב' ה'תקצ"ט)
*  ה'תש"ל (אדר א') - שמואל יוסף עגנון, יידישער שרייבער , געווינער פון נאבעל־פריז פאר ליטעראטור (געב' ה'תרמ"ז)

קאַטעגאָריע:אדר
ט"ז אדר א'

## געשעענישן 
*  ה'תרפ"א (אדר א') - געגרינדעט דאס הויפט רבנות פון ישראל

## יארצייטן
## זעט אויך 
* ט"ז אדר

י"ו
קהל ייטב לב

קליין|דער אינהאלט פון די שטאטוטן

**קהל יטב לב** איז די סאטמארער קהילה איבער דער וועלט, וואס איז געגרינדעט דורך דעם סאטמארער רבי'ן ר׳ יואל טייטלבוים זצ"ל, וועלכער האט אראפגעלייגט ספעציעלע יסודות דורכ'ן שרייבן שטאטוטן ווי אזוי די קהלה זאל געפירט ווערן אין אלע צייטן און אומשטענדן.

געגרינדעט געווארן אין שנת ה'תש"ח לפ"ק אום חוה"מ פסח, אין דעם ערשטן קליינעם סאטמארער ביהמ"ד אויף 500 בעדפארד עוו.

דעמאלטס ביי דעם ערשטן אסיפה האבן זיך איינגעשריבן בלויז 17 מיטגלידער אלס חברי הקהלה.

דער ערשטער פרעזידענט איז געוועזן רבי חיים מאיר ברוין, בעמח"ס תולדות חיים

אלס ראשי הקהלה וועלכע האבן אויך געדינט אלס וויצע פרעזידענט זענען אריינגעקומען הרבני הנגיד ר' פייש מאשקאוויטש (וועלכער איז אליינס שפעטער געווארן פרעזעס), און הרבני הנגיד ר' יוסף איצקאוויטש.

אלס סעקרעטאר פון די קהלה איז אויפגענומען געווארן ר' משה בראווער

## היסטארישע פונקטן 
### פרעזידענטן און וויצע פרעזידענטן 
אט איז א שטיקל ליסטע פון ראשי הקהילה (פרעזעס און וויצע פרעזעס פון די פאלגנדע יארן)

* הרה"ג ר' חיים מאיר ברוין ז"ל תש"ח - תש?? (פרעזעס)
* הרבני הנגיד ר' פייש מאשקאוויטש (וויצע פרעזעס - פרעזעס) (אין די שפעטערע יארן ווען ר' יואל קליין איז געווארן פרעזידענט האט ער געדינט אלס עהרן פרעזידענט זינט ער האט זיך געצויגן קיין בראזיל)
* הרה"ג החסיד ר' ליפא פריעדמאן (וויצע פרעזעס)
* הרבני הנגיד ר' יואל קליין (קליין באטשי) (פרעזעס)
* הרבני הנגיד ר' לייבוש לעפקאוויטש (פרעזידענט)
* הרה"ח ר' אלכסנדר סענדער דייטש ע"ה (וויצע פרעזידענט)
* שאול פערעלשטיין (פרעזעס)
*הרבני הנגיד ר' אברהם בער יאקאבאוויטש (וויצע (פרעזעס)

### צענטראלע שולן 
# 500 בעדפארד עוו. תש"ז - תשי"ח
# נעפּ מענשאן (550 בעדפארד עוו.) תשי"ח - תשכ"ח
# ראַדני סט. תשכ"ט 

### קהלי'שע און מוסדות אנשטאלטן 
* ביהמ"ד
* מקוה טהרה
* תלמוד תורה
* בית רחל מיידל שולע
* ישיבה גדולה
* כולל אברכים
* יאטקע
* קרית יואל - ניו יארק
*קרית יטב לב -  ניו יארק
* קרית יואל - בני ברק
* קרית יואל - ירושלים
* מחנה רב טוב
*מחנה דברי יואל
* בית הוראה
* התחדות אברכים
* בית אופה - מצה בעקעריי

קאטעגאריע:סאטמאר
קאַטעגאָריע:קהילות
י"ז אדר א'

## יארצייטן 
*  ה'תרע"ז (שנה פשוטה) - הרה"צ יצחק פרידמאן, באיאנער רבי, דער "פחד יצחק"
*  ה'תשס"ט (שנה פשוטה) - הרב ברוך שמעון סאלאמאן - הויפט רב און אב בית דין פון פתח תקוה און ראש ישיבה פון  "נחלת דוד".

## זעט אויך 
* י"ז אדר

קאַטעגאָריע:אדר
י"ט אדר א'

נאר אין אן עיבור יאר.

טעג ווען י"ט אדר א' קען  געפאלן:

## געבוירן
*  ה'תרל"ט - אלבערט איינשטיין, יידישער פיזיקער, האט אנטדעקט די טעאריע פון רעלאטיוויטעט (נפטר ה'תשט"ו)

## געשטארבן
*  ה'תר"ץ (שנה פשוטה) - ארטור באלפור, בריטישער פאליטיקער, האט געגעבן די באלפור דעקלאראציע (געב' ה'תר"ח)

## יארצייטן 
* ה'תרפ"ח (שנה פשוטה) - הרב מאיר יחיאל האלשטאק, אסטראווצער רב
* ה'תרצ"ה  - הרב שמואל ענגיל אב"ד ראדאמישל און ראב"ד אין קאשוי (געב' ה'תרי"ג)

## זעט אויך 
* י"ט אדר
כ"ב אדר א'

די טעג ווען כ"ב אדר א' קען געפאלן (נאר אין אן עיבור־יאר):

## געבוירן 
*  ה'תרפ"א (אדר א') - אברהם יוסף שפירא, כנסת דעפוטאט פון דער אגודת ישראל פארטיי (נפטר ה'תש"ס)
*  ה'תשי"ד (אדר א') - גבי אשכנזי, דער 19טער שעף פון גענעראל שטאב אין צה"ל

## יארצייטן
## זעט אויך 
* כ"ב אדר
כ"ג אדר א'

די טעג ווען כ"ג אדר א' קען געפאלן (נאר אין אן עיבור־יאר):

## געבוירן 
* 
## יארצייטן
*  ה'תרכ"ו (שנה פשוטה) - רבי יצחק מאיר אלטער פון גער, דער "חידושי הרי"ם" (געב' ה'תקנ"ט)
*  ה'תשל"ג (שנה פשוטה) - רבי יהודה משה דאנציגער פון אלעקסאנדער, דער "אמונת משה"
*ה'תשס"ז (שנה פשוטה) - הרב ישראל גראסמאן, ראש ישיבה פון פינסק-קארלין (געב' ה'תרפ"ג)

## זעט אויך 
* כ"ג אדר
כ"ד אדר א'

## יארצייטן
*  ה'תשנ"ט (שנה פשוטה) - יהודי מענוחין, פידלער (געב' ה'תרע"ו)

## זעט אויך 
* כ"ד אדר
כ' אדר א'

נאר אין אן עיבור יאר.

טעג ווען כ' אדר א' קען  געפאלן:

## געשעענישן
* ה'תרס"ב - געגרינדעט געווארן דער אנגלא-פאלעסטינע באנק, שפעטער געווארן באנק לאומי.

## געבוירן 
*  ה'תרנ"א  - הרב יעקב קאמינעצקי, ראש ישיבה פון תורה ודעת ישיבה אין די פאראייניקטע שטאטן  (נפטר ה'תשמ"ו)

## יארצייטן
*  ה'תשנ"ה - דער פוסק רבי **שלמה זלמן אויערבאך**, מחבר פון "מנחת שלמה".

## זעט אויך 
* כ' אדר
כ"ו אדר א'

## געבוירן
[קליין|150px|[שלום עליכם]]
*  ה'תרי"ט  - שלום עליכם, יידיש־שפראך שרייבער (נפטר ה'תרע"ו)

## יארצייטן 
*  ה'תרצ"ה - שרה שענירער, גרינדער פון בית יעקב (געב' ה'תרמ"ג)
*   ה'תשס"ו (שנה פשוטה) - רודאלף ווערבע, יידישער סלאוואקישער פראפעסאר פון פארמאקאלאגיע, געראטעוועט פון אוישוויץ (געב' ה'תרפ"ד)

## זעט אויך 
* כ"ו אדר
כ"ז אדר א'

## יארצייטן 
*  ה'תרל"ה – הרב יוסף שאול  נאטאנזאן, אב"ד לעמבערג און מחבר פון *שואל ומשיב* (געב' תק"ע)
## זעט אויך 
* כ"ז אדר
כ"ח אדר א'

## געשעענישן 
*  ה'תש"ב (שנה פשוטה) - חורבן אייראפע - אנהייב פון די רציחות אין בעלזשיץ - דער ערשטער טויט לאגער פון נאצי דייטשלאנד

## יארצייטן 
* 
## זעט אויך 
* כ"ח אדר
כ"ה אדר א'

## געבוירן
* ה'ר"ץ - רבי משה בן ישראל איסרעלס, דער רמָ"א (נפ' ה'של"ב)

## יארצייטן
*  ה'תרצ"ד (שנה פשוטה) - רבי בצלאל יאיר דאנציגער, אלעקסאנדערער רבי אין לאדזש (געב' ה'תרט"ז)

## זעט אויך 
* כ"ה אדר

קאַטעגאָריע:אדר
מעלווין באראש

**מעלווין באראש** איז א ריכטער אין ברוקלין וואס איז באקאנט געווארן צוליב דעם וואס ער האט געראטעוועעט סאטמאר לויט די זאליס, און צוטיילט סאטמאר לויט די ארוניס. 

ער האט געאורטיילט פאר די זאליס קעגן די ארונים. און צוליב דעם איז ראדני שול מיט אלע סאטמערע נכסים פון וויליאמסבורג אין ווערט פון 339 מיליאן דאלער געגאנגן אונערן בעלות פאר ר' זלמן לייב טייטלבוים די אינגערער ברודער.

איינער פון זיינע הויפט ארגומענטן איז געווען אז דער פרייער גוי'אישער געריכט האט נישט וואס אריינרעדן און אז דאס הנהגה פון ר' זלמן לייב'ס מעטשן זענען צוליב דאס ווילן פון די פריערדיגע סאטמאר רבי דער ברך משה און בלויז ער קען דעצעדירן און אפמאכן אין עניני הנהגה. און האט גאר אויפגעטרעטן פאר די גוים אלס אן *עקספערט* אין די אידישע רעליגיע און סאטמארע מנהגים פארטרעטענדיג די צד פון די ארונים באראש האט זיך אפגערעדט אז דער בראך האט נאכאנאנד פארשפרייט שקרים אז ער האט גענומען שוחד פון די זאליס דורכאויס די קעיס פאר די פרעסע.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:סאטמאר
קאַטעגאָריע:ריכטער
קוראן

קליין|קאראן
דער **קאָראַן** (אָדער **קוראַן**, דער נאָמען שטאַמט פון "קרא" - לייענען) איז דער צענטראַלער טעקסט ביי די מוסלמענער. לויט ווי זיי האַלטן, איז דאָס פון גאָט (”אַלאַ”) איבערגעגעבן געוואָרן צו מוכאַמאַד אין פאַרשיידענע טיילן איבער אַ צייט פון אַרום צוואַנציק יאָר. לויט דער רעליגיע האט דאס מוכאַמאַד באקומען פון גאט דורך מלאך גבריאל

לויט וויסנשאפטלעכע פאָרשונג, דער יסוד פון איסלאם; פאָרשער פון איסלאמישער היסטאריע האבן שטודירט די עוואלוציע פון ​​קיבלא מיט דער צייט פאר דער געבורטס ארט פון איסלאם. Patricia Crone, Michael Cook און א סך אנדערע פארשער, באזירט אויף טעקסט און ארכעאלאגישער פאָרשונג, האָבן געמיינט אז דער "Masjid al-Haram" געפינט זיך אין צפון־מערב אַראַבישער האלבאינזל. (ניט אין מעקאַ ווי אויסגעדריקט אין קלאסישע ווערק באזירט אויף דערציילונג קולטור))

## זעט אויך 
* **איסלאם**

## וועבלינקען 
* Al-Quran (קאראן) 
* קוראן אויף יידיש 
* ליינט אן ארטיקל אין "אלגעמיינער זשורנאל 

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:איסלאם
טבריה

**טבריה** איז א שטאט אויפן ברעג פונעם ים כנרת אין אונטער גליל אין צפון זייט פון מדינת ישראל.

הורדוס אנטיפאס האָט מיסד געװען טבריה ווי זײַן הױפּטשטאָט אינעם גליל.

די שטאט איז געגרינדעט געווארן אומגעפער אין יאר ג'תת"פ, דארט האבן געוואוינט דער תנא בן עזאי און אויך א טייל פון די אמוראים וואס האבן מסדר געווען תלמוד ירושלמי: רבי יוחנן און ריש לקיש.

חז"ל זאגן אז טבריה איז געווען אויפן ארט פון דער שטאט רקת.

הרב משה קליערס איז געווען רב פון די אשכנזים אין טבריה, און הרב מאיר וואקנין איז געווען רב פון די ספרדים.

אין 2018 האט מען געוויילט  רון קובי בירגערמייסטער פון טבריה.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים
*
נהריה

**נהריה** איז א שטאט אין צפון דיסטריקט פון מדינת ישראל. די שטאט איז געגרינדעט געווארן אין יאר ה'תרצ"ה. די שטאט געפונט זיך אויף די ברעגעס פונעם מיטלענדישן ים, אין מערב גליל. לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, ריכטיק פאר סעפטעמבער 2009, האט נהריה 51,800 איינוווינער. 

שאסיי 4 פארט אריבער דער שטאט, צו צפון ראש הנקרא, און צו דרום אין ריכטונג פון עכו, קריות, און חיפה. ביי די נהריה קרייץ, געפינט זיך שאסיי 89, וואס פירט קיין מעלות-תרשיחא און צפת.

אגד אויטאבוסן געזעלשאפט, און נתיב אויטאבוסן שטעלן צו טראנספארטאציע, פארן פובליקום. ישראל באנען אפערירט די נהריה באן סטאנציע, וועלכע געפונט זיך אין צענטער פון שטאט, און איז די מערסט צפונדיקסטע פאסאזשירן סטאנציע, פון ישראל באנען. 

## געשיכטע
## צווילינג שטעט
נהריה האט 12 שוועסטער שטעט:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## וועבלינק
* נהריה מוניציפּאַליטעט וועבזייַטל
לינזן

left|thumb|250px|לינזן 
**לינזן** זיינען קליינע שויט געוויקסן, **קטניות**, וואס וואקסן אויף גרינע בלעטער (זעט דאס בילד), די לינז וואקסט אין פארשידענע קאלירן: רויט, גרין און געל.

קאַטעגאָריע:געוויקס
קאַטעגאָריע:עסנווארג
בעירוט

קליין|250px|ביירוט
**ביירוט** ( ,, , ) איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון לבנון. די צאל פון אירע איינוווינער איז 1.6 מיליאן, איר פלאך איז 67 קעסטלדיג קילאמעטער. אין דרום זייט פון ביירוט וווינען איסלאמער שיאיטן. די שטאט איז אלט דריי און א האלב טויזנט יאר.

ביירוט געפינט זיך אויף א האלבאינזל ביים בארטן פונעם מיטלענדישן ים, און איז דער הויפט פארט פונעם לאנד.

תמוז ה'תשס"ו האט מדינת ישראל באמבאדירט צענדליקע צילן ריכטונגען אין דרום זייט פון לבנון און אין ביירוט.

קאַטעגאָריע:שטעט אין לבנון
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אזיע
שחר אבן צור

**שחר אבן צור** איז א ישראלדיקער זינגער זינט 1993, ער איז געבוירן געווארן אין תל אביב אום 1972.

אויך איז ער א פויקער פון מוניקה סקס ראק באנד. צווישן זיינע באוווסטע לידער זיינען: "עירומים" וואס ער האט פראדוצירט אום אויגוסט תשס"ג.

קאַטעגאָריע:ישראלדיקע זינגערס