open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
קאקטייל

duimnael|200px|’n Tipiese skermerkelkie in ’n skermerkelkieglas.|קליין|מרכז|קוקטייל
**קאקטייל** איז א געטראנק וואס איז א געמיש פון אן אלקאהאליש געטראנק מיט אנדערע געטראנקען ווי זאפט, סאדא אדער סיראפ, און אמאל אויך געווירצן און שטיקלעך פון אויבסט ווי איילבירטן, לימענע און אנדערע.
קאקטייל קען ווערן געטרונקען אייז קאלט ווי קובא ליברע און קייפיריניא, אין צימער טעמפעראטור אדער הייס, ווי איירישער קאווע.
מיינסטעס קאקטיילס זיינען זיס.

באקאנטע קאקטיילס:
פיניא קאלאדא, קייפיריניא, לאנד איילענד אייז טיי, בלאדי מערי, מאנהעטן, מארגאריטא, קובא ליברע, מאכיטא, ווייסער רוסער.

קאַטעגאָריע:אלקאהאלישע געטראנקען
יצחק לעװיטאן

קליין|יצחק לעװיטאַן: אױטאָפּאָרטרעט (1880)

**יצחק לעװיטאַן** (רוסיש: *Исаа́к Ильи́ч Левита́н*  *איסאַאַק יצחק לעװיטאַן*; 30סטן אױגוסט 1860 -  4טן אױגוסט 1900, מאָסקװע) איז געװען אַ פּראָמינענטער רוסישער קינסטלער פֿון ייִדישן אָפּשטאַם, װעלכער האָט אַנטװיקלט דעם נוסח פֿון "שטימונגס-לאַנדשאַפֿט" אין דער רוסישער קלאַסישער מאָלערײַ.

לעוויטאן איז געבוירן געווארן דעם 30סטן אױגוסט 1860 אינעם שטעטל קיבאַרט, קאָװנער גובערניע, רוסלענדישע אימפּעריע (איצטער 'קיבאַרטאַי' אין דער  רעפובליק ליטע).

[right|thumb|275px|אַן אָזערע. [רוסלאנד|רוסלאַנד (1900) - דאָס לעצטע, נישט-פֿאַרענדיקטע װערק פֿון יצחק לעװיטאַן]]
קליין|יצחק לעװיטאַן: דער האַרבסט-טאָג. סאָקאָלניקי (1879)

קאַטעגאָריע:מאלערס
קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן
שאוליסטן

די **שאוליסטן** זענען געווען א פאשיסטישע גרופע פון ליטווינער, פיינט האבנדיק יידן און קאמוניסטן, האט זי אויפגענומען די נאציס, מיט א הייסן ברוך הבא, מאכנדיק פאגראמען, און אומברענגען טויזנטער יידן.

זיי האבן אנגענומען אן אקטיוון טייל, אין אומברענגען יידן אין ווילנע, און יידן פון די געטא.

זייער אכזריות איז איבערגעשטיגן דאס פונעם עס עס.
קאַטעגאָריע:נאציס
קאטעגאריע:ליטע
טראנסניסטריע

left|150px
left|200px
**טראַנסניסטריע**, **טראַנס־נעסטער** אָדער **בײַ-דנעסטריע** איז א געגנט אין מאלדאווע וואס האט אויסגערופן אומאפהענגיקייט אין 1990.

## געשיכטע 
נאָך דער ערשטער וועלט מלחמה איז טראנסניסטריע געווען א טייל פון דער אוקריינישער סאוועטער רעפובליק. ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, האט דייטשלאנד געשאנקען דעם געגנט פאר רומעניע, אלס דאנקבארקייט פאר רומעניעס אנשליסן זיך, אינעם קאמף קעגן רוסלאנד.

## ביים חורבן 
פאר דער מלחמה האבן געוואוינט אינעם געגנט, אריבער א פערטל מיליאן יידן, און צענדליקע טויזנטער זענען אומגעקומען, דורך די איינזעצגרופעס און די ווערמאכט. ביז פרילינג 1943 זענען מער פון העלפט אומגעקומען, דורך נאציס און אוקראינישע קאלאבארירער.

דער רומענישער דיקטאטאר, יאן אנטאנעסקא, האט פארטריבן 150,000 יידן פון מאָלדאָווע, בעסאַראַביע און בוקאווינע, קיין טראנסניסטריע, וואו די יידן זענען קאנצעטרירט געווארן אין געטאס און ארבעטס לאגערן, 90,000 יידן זענען געשטארבן פון הונגער, קעלט, און קרענק, דערנאך איז הילף פון יידישע ארגאניזאציעס אין רומעניע, אנגעקומען צו די יידן, און האבן אסאך געהאלפן צו די לעבנס געבליבענע.

## דרויסנדיגע לינקען 
* 

קאַטעגאָריע:אייראפע
קאַטעגאָריע:מאלדאווע
רומבולע

**רומבולע** איז א וואלד אינדרויסן פון ריגע, די הויפטשטאט פון לעטלאנד, וואו אין די מאנאטן פון נאוועמבער-דעצעמבער 1941 איז פארגעקומען די רומבולע הריגה, דארט זענען אומגעברענגט געווארן 30,000 יידן פון ריגע, און נאך 10,000 יידן פון דייטשלאנד, עסטרייך, פראטעקטאראט.

קאַטעגאָריע:לעטלאנד
קארפאטארוס

**קאַרפאַטארוס** אדער **קאַרפאַטן־לאנד** איז א געביט, אין די קארפאטן בערג, וואס פאר דער ערשטער וועלט מלחמה, האט עס געהערט צו אונגארן, צווישן די צוויי וועלט מלחמות, צו טשעכאסלאוואקיי, און דורכאויס די צווייטע וועלט מלחמה צוריק צו אונגארן, היינט איז ער כמעט אינגאנצן דער טראנסקארפאטישער אבלאסט אין אוקראינע.

ביי דער מלחמה האבן געוווינט אין קארפאטרוס 75,000 יידן, ביז ווען די נאציס האבן איינגענומען אונגארן, איז דאס לעבן געווען געהעריג,
ארויסהעלפנדיק פוילישע און סלאוואקישע געראטעוועטע, מיט דעם אלעם, זענען 18,000 יידן פארטריבן געווארן, מיטן אויסרייד אז זיי זענען אויסלענדישע בירגער, רוב פון די פארטריבענע זענען אומגעקומען אין גאליציע.

די יידישע געמיינדע אין בודאפעסט, האט געברענגט דעם גירוש צו אן ענדע, און א טייל פון די יידן זענען צוריק געקומען.

ווען די נאציס האבן איינגענומען אונגארן, זענען די קארפאטישע יידן געווען די ערשטע צו פארשיקט ווערן, אכציג פראצענט פון די קארפאטישע יידן זענען אומגעקומען ביים קריג.

## שטעט אין קארפאטארוס 
* אונגוואר
* מונקאטש
* חוסט
* בערעגסאז
* סעליש
* טשאפ
* סוואליאווע
* ראחוב
* טעטש
* ארשעווע

קאַטעגאָריע:אוקראינע
*
ביאליסטאק

**ביאליסטאק** איז א גרויסע שטאט אין פוילן, וואו עס האבן געוווינט טויזנטער יידן.

ווען די דייטש האט אריינמארשירט קיין פוילן, איז ביאליסטאק געווען אונטער רוסלאנד, לויטן ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך,
אבער אין יוני 1941 האט דייטשלאנד אונטער גענומען אפעראציע בארבאראסע, און אטאקירט די סאוועטן פארבאנד, ביים אריינקומען אין ביאליסטאק, האבן געוווינט דארט, איבער פופציג טויזנט יידן, גלייך ביים אנקומען האבן די נאציס אנגעפאנגען מיט זייערע מערדערישע אקטן, און האבן פארברענט צוויי טויזנט יידן לעבעדיגערהייט, איבער די קומענדיקע פאר וואכן, האבן זיי אומגעברענגט, נאך אפאר טויזנט יידן.

אין אויגוסט 1941, איז אויפגעשטעלט געווארן א געטא, ווי אין אלע אנדערע געטאס, געווארן א ציל צו רויבערייען, פון דאס יידישע האב און גוטס, די געטא איז געווען אנגעפירט דורך א יודנראט, און אלס עלטעסטער, איז געווען אפרים באראש.

א יידישע אונטערגרונט איז געווען טעטיג אין דער געטא, אבער איז געווען פארטייאיש, אבער אין יולי 1943, איז אויפגעשטעלט געווארן א פאראייניקטע יידישע קאמפס ארגאניזאציע, מיטן אנפירערשאפט פון מרדכי טענעבוים-טאמאראוו, אויך איז אויפגעשטעלט געווארן אן ארכיוו, וואס האט באשריבן דאס לעבן אינעם געטא.

אין פעברואר 1943, זענען צען טויזנט יידן פארשיקט געווארן קיין טרעבלינקע, אום אויגוסט איז געווען א באפעל, צו פארשיקן נאך דרייסיג טויזנט יידן, אבער עס האט אויסגעבראכן אן אויפשטאנד, וואס האט אנגעהאלטן פון 16טן אוגוסט ביזן 20סטן אוגוסט, און די קעמפער זענען אומגעקומען, דערנאך איז געבליבן א קליינע געטא, מיט א פאר טויזנט איינוווינער, וואס אין ענדע יאר 1943 זענען זיי אויך אומגעקומען.

הונדערט פופציג יידישע אונטערגרונט מיטגלידער, האבן זיך אנגעשלאסן מיט פארטיזאנער, און א טייל פון זיי האבן איבערגעלעבט די קריג, נאך דריי הונדערט יידן זענען אהיים געקומען קיין ביאליסטאק, ווען די מלחמה האט זיך גענדיקט.

קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאַטעגאָריע:יידישע פוילישע היסטאריע
קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
אקוואריום

[קליין|אן אקוואריום אין [בריסטאל, ענגלאנד]]
אן **אקוואריום** (מערצאל *אקוואריומס*) איז א פלאץ ווי מענטשן האלטן פיש און אנדערע בעלי חיים וואס לעבן אין וואסער אן אקוואריום קען זיין א קליינער טאנק, אדער א געביידע מיט עטלעכע גרויסע טאנקען.

האלטן אן אקוואריום איז א פאפולערער האבי ארום דער וועלט. מען פרובירט צו שאפן א סביבה פאר די פיש וואס איז ענלעך צו די נאטירלעכע וואוינערטער. מען דארף אכט געבן אויף וואסער קוואליטעט, ליכט, און עסן.

ס'זענען דא גרויסע אקוואריומס פארן ציבור וואס זענען , טוריסטן אטראקציעס. זיי ווייזן די פיש און אנדערע בעלי חיים אין גרויסע טאנקען. אפטמאל האלטן זיי זגאלן וואס זענען נאענט צו אויסשטארבן.

קאַטעגאָריע:פארוויילונג
קאַטעגאָריע:ביאלאגיע
מאזשיארן

קליין
די **מאזשיארן** זענען א פאלק וואס מאכט אויס דאס מערהייט, פון דעם אונגארישן פאלק, דאס פאלק איז נישט אייראפעיש, פון ווי זיי זענען יא, איז נישט קלאר, דאס איז אמאל זיכער, אז עס איז אן אזיאטיש פאלק, און ווען זיי זענען געקומען קיין אייראפע, אומגעפער פופצן הונדערט יאר צוריק, האבן זיי זיך פאראייניקט מיט אנדערע קלענערע פעלקער, ווי היינער, טאטערן, און צוזאמען אויפגעשטעלט די אלטע אונגארישע אימפעריע.

Image:Hungarian migration.jpg
Image:Hungarians in Hungary (1890).png
Image:Magyars in Austro-Hungarian Empire 1911.gif
Image:MagyarsOutsideHungary.png

קאַטעגאָריע:אונגארן
מפא"י

**מפא"י** איז די ר"ת פון ארץ ישראל ארבעטערס פארטיי, איר שטעלונג איז א לינקע סאציאליסטישע, אויפן שטייגער פון די סאציאלע דעמאקראטישע פארטייען, פון מערב אייראפע.

זי איז געגרינדעט געווארן דורך עטליכע קליינע לינקע פארטייען, ווי השומר הצעיר, הפועל הצעיר, אחדות עבודה, אום 930' פארמירנדיק די גרעסטע יידישע פארטיי אין פאלעסטינע, פירנדיק די נאציאנאלע יידישע פאליטיק, אין די נאציאאלע פארלאמענט, דער הויפט פונעם פארטיי איז געווען דוד בן גוריון

ערב די גרינדונג פון די מדינה, האט מען באשטעטיקט אן איבערגאנגס רעגירונג וואס וועלן פירן דאס לאנד פונעם זעלסטשטענדיקייט, ביזן ערמעגליכן נייע וואלן, זייענדיק די גרעסטע פארטיי איז רוב זאכן געלעגן אונטער מפא"יס אויפזיכט, און ביי די וואלן פון 949', האט מפא"י געווינען 46 בענקלעך אינעם כנסת, און בן גוריון איז געווארן, דער ערשטער פרעמיער מיניסטער פון ישראל.

ביי די קומנדיקע וואלן האבן זיי געווינען 45 בענקלעך אינעם כנסת, און ביז 965' האבן זיי שטענדיק געווינען פערציק מאנדאן און מער,
און 965' האבן זיי זיך פאראייניקט מיט אפגעטיילטע פון מפ"ם די נאכמער לינקע סאציאליסטיש- מארקסיסטישע פארטיי, און אינעם זעלבן יאר האט בן גוריון פארלאזט די פארטיי, גרינדנדיק רפ"י, אדער די ישראל ארבייטער ליסטע.

ביי די וואלן פון 969', איז שוין רפ"י צוריק געווען אינעם מפא"י, אבער מיט א צווייטע נאמען, "'מערך" דאס איז געווען דער אנהייב פונעם ענדע פונעם פארטיי, וואס האט געהערשט אין מדינת ישראל, נאך איידער די מדינה איז געבוירן געווארן, עס האט אבער געדויערט צען יאר ביז די וויילער האבן אריינגעשטעלט מנחם בעגין, און היינט די ארבייטער פארטיי וואס גייט נאך אין די פיסטריט פונעם אלטן פארטיי, ליידט דורכפעלער נאכאנאנד.

קאַטעגאָריע:ציוניזם
קאַטעגאָריע:פאליטישע פארטייען אין ישראל
אפעראציע בארבאראסא

**אפעראציע בארבאראסע** איז דער נאצישער קאד נאמען, פאר דער אפעראציע קעגן רוסלאנד, וואס דייטשלאנד האט אטאקירט רוסלאנד, ברעכנדיק די ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך, אויפן 22סטן יוני, 1941.

קאַטעגאָריע:צווייטע וועלט מלחמה
פייל קרייץ

די **פֿײַל קרייץ פּארטיי**, באוואוסט אויך ווי די **נילאשעס**, זענען געווען אן אונגארישע פאשיסטיש-נאצישע פארטיי, וואס איז געווען באוואוסט מיט איר אכזריות, און האבן אומגעברענגט טויזנטער יידן און ציגיינער.

די פארטיי איז געגרינדעט געווארן 1937, דורך פערענץ סאלאשי, און האט געהאלטן אז אונגארן דארף גיין אין דייטשלאנדס ריכטונג, מיט איר אויסערן פאליטיק, און איר אינערליכע אנגעלעגנהייטן בנוגע יידן.

אין אקטאבער 1944, זענען זיי געקומען צו דער מאכט, און האבן געהערשט דריי מאנאטן, ביז די סאוועטן זענען אריין, אין דער צייט וואס זיי זענען געווען ביי דער מאכט, זענען איבער 70,000 יידן פארטריבן געווארן פון דער בודאפעשטער געטא, צום עסטרייכישן גרענעץ, אין א טויט מארש, און 15,000 אנדערע זענען אומגעקומען אינעם דוניי טייך.

קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע
קאַטעגאָריע:פאליטישע פארטייען
אהרן פערלאוו

רבי **אהרן פערלאוו** דער צווייטער (כ"ט אייר תקס"ב–י"ז סיון תרל"ב) איז געווען דער סטאלינער רבי, באקאנט אויפ'ן נאמען פון זיין ספר *בית אהרן*.

## אפשטאם 
אהרן פערלאוו איז געבוירן ער"ח סיון ה'תקס"ב צו זיין פאטער רבי אשר פון סטאלין, דער זון פון  דעם גרויסן ר' אהרן. 

## משפחה
אין יאר תקע"ה האט ער חתונה געהאט מיט חוה, די טאכטער פון רבי מרדכי פון קרעמניץ. זיי האבן געהאט דריי קינדער:
* רבי **אשר פערלאוו** (דער צווייטער) פון קארלין
* די ווייב פון רבי אברהם יעקב פרידמאן, דער ערשטער סאדיגורער רבי
* בת־ציון צפורה פייגא, די ווייב פון רבי דוד טווערסקי, ערשטער זלאטאפאלער רבי

פערלאוו, אהרן
בודאפעשטער געטא

די **בודאפעשטער געטא** איז געווען א געטא וואו די יידן אין בודאפעשט, אונגארן זענען געווען געצווינגען צו וואוינען אינעם צווייטן וועלט קריג.

איידער די נאציס זענען אריין אין אונגארן האבן געוווינט איין בודאפעשט איבער 200,000 יידן. פערצן טויזנט יידן האבן זיך געביטן זייער רעליגיע, צו קריסטנטום, מיינענדיג אז זיי וועלן אזוי ארום, אויסמיידן די גזירות אויף יידן, און וועלן געראטעוועט ווערן, צווישן די יארן 1943-1938.

די נאציס זענען אריין אין אונגארן מערץ 1944, און האבן אנגעהויבן אויפצושטעלן די געטא, 17,000 יידן זענען אפגעשיקט געווארן, קיין אוישוויץ אין מיי, די נאציס האבן אויסגעליידיקט 1,500 הייזער, פון אירע יידישע איינוווינער, און נאך צוויי מאנאטן, זענען אלע יידן פון דער שטאט, געצווינגען געווען אריבערצוגיין, צו 2,640 וווינונגען, וואס זענען באצייכנט געווארן מיט א מגן דוד.

2,600 פאמיליעס האבן געהאט בירגערשאפט פון נייטראלע לענדער, און נאך 2,700 זענען געווען אויסבאהאלטן, אין קירכעס, און אין מאנאסטירן, די אנדערע יידן זענען אויף צייטווייליג, געראטעוועט געווארן, ווען מיקלאש הארטי, דער הערשער פון אונגארן, האט באפוילן אפצושטעלן די פארשיקונגען.

אלעס האט זיך געטוישט ווען די פייל קרייץ, איז געקומען צו די מאכט, און האבן אנגעפאנגען אומברענגען יידן סיסעמאטיש, דורך אריינשיסן יידן אינעם דוניי טייך, טויזנטער יידן זענען געצווינגען געווען צו בויען באשיצונגען, קעגן די סאוועטישע ארמיי, וואס איז געשטאנען ביי די טויערן פון בודאפעסט, 70,000 יידן זענען אריינגעקוועטשט געווארן אינעם געטא, אין נאוועמבער 1944, זענען 70,000 יידן, פארטריבן געווארן צום עסטרייכישן גרעניץ צופיס, און ביזן סוף יאר 1944, זענען צוואנציג טויזנט יידן, אומגעקומען אין דער געטא.

פון די אנדערע זייט זענען טויזנטער יידן געראטעוועט געווארן, דורך ראול וואלענבערג, דער שוועדישע קאנסולאט אין אונגארן, קארל לוץ דער שווייצער קאנסול, און דער רויטער קרייץ, און דיפלאמאטן פון אנדערע לענדער, זיי האבן באוויזן ארויסצושלעפן יידן פון די רייעס ביי פארשיקונגען, אויסער דעם זענען געווען 36,000 יידן, מיט דאקומענטן אמתע און פאלטשע, וואס זענען געראטעוועט געווארן.

ווען די רוסן האבן באפרייט בודאפעשט, אנהייב 1945, האבן זיך געפונען איבער 70,000 יידן, אין בודאפעשט.

קאַטעגאָריע:געטאס
קאַטעגאָריע:אונגארן
מערידן

**מערידן** איז א קרענק וואסערע סימפטאמען זיינען בלוטונגען אין תחת און געשוואלענע בלוט געפעסער ארום פי הטבעת. דאס קומט אפט פון צופיל אנציען די גראבע קישקע וועגן עצירות אדער שלשול.

קאַטעגאָריע:קרענק
מאיר (הגדול) פון פרעמישלאן

**רבי מאיר הגדול פון פרעמישלאן** ( - כ"ב מנחם אב ה'תקמ"א), איז געווען דער ערשטע רבי פון דעם פרעמישלאנער הויף.

## אפשטאם
**רבי מאיר** איז געבוירן צו זיין פאטער **רבי יעקב**, אן אפשטאם פון רבינו יעקב מקורביל פון די בעלי תוספות. און צו זיין מוטער מרת **בת שבע**.

**רבי מאיר** האט געהאט צוויי ברידער:
* הרב **יהודה ליב** "שומר שבת" ( - י"א אדר א' ה'תק"ט).
* הרב **צבי הירש** פון פאטיק.

## זיין געשיכטע
אין זיינע יונגע יארן האט **רבי מאיר** אויסבאהאלטן זיין גרויסקייט, און פלעגט האנדלן אויף דעם מארק אין פרעמישלא. איבער זיין אויסגעריפענער ערליכקייט האבן די גויים אים געריפן *"מאיר ספראוועדליווי"*, מאיר דער באגלייבטער. 

א געוויסע צייט איז **רבי מאיר** געווען א מלמד ביי רבי שבתי פון ראשקוב, פון די חבריא קדישא פון בעל שם טוב, דארט איז **רבי מאיר** צוגעצויגן געווארן צו דעם וועג פון חסידות.

נאך דעם וואס **רבי מאיר** איז באקאנט געווארן האט אנגעהויבן א גרויס געפארעכטס פון חסידים צו אים, און **רבי מאיר** איז געווען פון די ערשטע צו פארשפרייטן חסידות און גאליציע.

## הסתלקות
**רבי מאיר** איז נפטר געווארן כ"ב מנחם אב ה'תקמ"א.

## זיין פאמיליע
**רבי מאיר** האט איבערגעלזט דריי זון:

* הרב **אהרן לייב פון פרעמישלאן** ( - ב' אדר א' ה'תקע"ג), ממלא מקום פון פאטער.
* הרב **דוד**, רבי אין קאלוש.
* הרב **פסח חסיד**.

## זעט אויך
* פרעמישלאן (הויף)
* נאדווארנא (הויף)

## רעפערענצען
* *פנים מאירים*

קאַטעגאָריע:אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:פרעמישלאן
רומבולער הריגה

די **רומבולער הריגה** איז געשען צוויי טעג (30סטן נאוועמבער, 1941 און 8טן דעצעמבער, 1941) ווען מ'האט געהרגעט 25,000 ייד אין און אונטערוועגס דעם רומבולע וואלד לעבן ריגע, לעטלאנד, במשך חורבן אייראפע.  אויסער  דער פארנאנטער באבי יאר רציחה אין דער אוקראינע, איז דאס געווען דאס גרעסטע צוויי טעג אכזריות טאט ווערנט דעם חורבן.  בערך 24,000 פון די קרבנות זענען געווען לעטישע יידן פון דער ריגע געטא און ארום 1,000 זענען געווען דייטשע יידן טראנספארטירט צום וואלד אין א פראכט באן. די רומבולע הריגה האבן אויסגעפירט די נאצי איינזאצגרופע A צוגעהאלפן מיט ארטיגע קאלאבארירער פון דער אראס קאמאנדא, געשטיצט דורך אנדערע לעטישע העלפער. די אפעראציע האט אנגעפירט דער עס עס פירער פרידריך יעקלן, וואס האט פריער אנגעפירט אנדערע הריגות אין דער אוקראינע. אויך רודאלף לאנגע און דער לעטישער הערבערטס צוקורס האבן אנטייל גענומען אין דער רציחה. די רומבולע מארדן זענען געווען א חשובער טייל פון דעם איינזאצגרופן פראצעס.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שחיטות אין דעם חורבן
יצחק פון דראהאביטש

**רבי יצחק פון דראהאביטש זצ"ל** (ה'תנ"ה - ז' ניסן ה'תק"י), מגיד אין דראהאביטש.

## אפשטאם
**רבי יצחק** איז געבוירן אין יאר ה'תנ"ה (אומגעפער) צו זיין פאטער רבי **יוסף ספראוועדליווער**, רב אין פיסטין, א זון פון רבי משה, רב אין זאווריש, און צו זיין מוטער מרת **יענטא די נבואה**.

:**רבי משה זאווריש** איז געווען באקאנט אלס הייליגער מענטש, אינגאנצן אויסגעטון פון דער וועלט, און פלעגט פאסטן פון שבת צו שבת. די גויים ארום אים האבן שטארק געציטערט פון זיין גרויסקייט, וואס האט ארויסגערופן א שרעקליכע האס אויף אים, דערפאר האבן זיי אים אנגעקלאגט ביי דעם פריץ, אז **רבי משה** איז א שפיאן, דער פריץ האט אים געלאזט רופן ערב שבת און אים פאראורטיילט צום הארגענען מיט א מיתה משונה, און באפוילן מען זאל אין אים אריינשטעקן א האלצענעם באלקן און אדורך לעכערן זיין קערפער און צורייסן זיינע בני מעיים, רבי משה איז געווען אינגאנצן באהאפטן דבוק צום אייבערשטען און גארנישט געשפירט וואס מען טוט מיט אים, ביז זיין נשמה איז אויסגעגאנגן, הי"ד.

:**רבי יוסף ספראוועדליווער**, ער האט פארדינט זיין צו-נאמען איבער זיין ערליכקייט און באגלייבטקייט. **רבי יוסף** האט פארברענגט לאנגע שטונדן ביים דאווענען, און נישט געוואלט האבן קיין פארגעניגן פון דער וועלט. דער בעל שם טוב האט זייער שטארק געוואלט זיך טרעפען מיט **רבי יוסף**, נאך זיין רביצין'ס פטירה האט **רבי יוסף** זיך געקליבן ארויף צו פארן קיין ארץ ישראל, איז ער אריין געפארן קיין מעזשביזש צום בעל שם טוב, און איז דארט פארבליבן א צייט, נאכהער איז ער ארויף געפארן קיין ארץ ישראל.

:אויסער דעם זון **רבי יצחק**, האט **רבי יוסף** געהאט א טאכטער די ווייב פון רבי נחמן האראדענקער.
   
## זיין געשיכטע
אין אגרא דפרקא ווערט געברענגט, אז דער בעל שם טוב האט געזאגט פאר רבי מיכלי זלאטשאווער, אז זיין פאטער האט באקומען זייער א נידריגע נשמה און האט איר אויף געהויבן ביז צו דער הויכקייט פון דעם תנא רבי שמעון בר יוחאי.

**רבי יצחק** איז געווען פון די גרויסע מקובלים פון זיין צייט, ערשט ער האט געדינט אלס מגיד אין נאווי-פאליע, שפעטער האט ער זיך געצויגן קיין בראד, און זיך באהאפטן מיט די גרויסע לייבן פון בראדער קלויז.

פון בראד האט מען אים אויף גענומען אלס מגיד אין דראהאביטש, נאכהער אין אוסטראה און פון דארט איז ער געגאנגען קיין הארחאוו.

**רבי יצחק** איז פון אנפאנג געווען פון די גרויסע קעגנערס פון דרך פון בעל שם טוב, שפעטער איז ער אליין צוגעצויגן געווארן און זיך געפירט אויף דעם דרך.

## הסתלקות
**רבי יצחק** איז נפטר געווארן ז' ניסן ה'תק"י לקדוש ד מכבד לפ"ק. אנדערע גירסאות זאגן אז ער איז נפטר געווארן ה'תק"ד אדער ה'תקכ"ח (אלפסי).

## זיין פאמיליע
**רבי יצחק** האט געהייראט מרת מרים, אן אייניקל פון רבי מאיר פאפריש פון די תלמידי האר"י. זיי האבן איבערגעלאזט א זון מיט צוויי טעכטער: 

* הרב **יחיאל מיכל**, מגיד פון זלאטשאוו. 

* מרת **באסיל**, די ווייב פון הרב נחמן ליטוואק (  - כ"ו אלול ה'תקנ"ו), פון ראדוויל.

* מרת **נעכא**, די ווייב פון הרב אליעזר כתבן 

## רעפערענצען
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:זלאטשאוו
נחמן האראדענקער

**רבי נחמן פון האראדענקע זצ"ל** ( - ב' תמוז ה'תקכ"ה) איז געווען מגיד אין דראהאביטש.

## אפשטאם
## זיין געשיכטע
**רבי נחמן** איז געווען פון די חבריא קדישא פון בעל שם טוב, און פון זיינע ערשטע שטיצערס. פון ווען **רבי נחמן** איז צוגעצויגן געווארן צום בעל שם טוב איז ער געווען זיין פארטרויאונגס מענטש.   

אין יאר ה'תקכ"ד איז **רבי נחמן** ארויף געפארן קיין ארץ ישראל און זיך באזעצט אין צפת, נאכהער איז ער אריבער קיין טבריה.

## הסתלקות
**רבי נחמן** איז נפטר געווארן ב' תמוז ה'תקכ"ה (אומגעפער).

## זיין פאמיליע
**רבי נחמן** האט געהייראט א שוועסטער פון הרב **יצחק פון דראהאביטש**. זיי האבן איבערגעלאזט א זון: 

* הרב **שמחה**, ער האט געהייראט מרת **פייגא**, א טאכטער פון הרב יחיאל אשכנזי אין מרת אדל די טאכטער פון בעל שם טוב. זייער זון:
** הרב **נחמן פון ברעסלאוו**.

## רעפערענצען
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:גדולי ישראל ארויף קיין א"י
קראקעווער געטא

די **קראקעווער געטא** איז געווען איינע פון די פינף הויפט געטאס וואס די נאציס האבן אויפגעשטעלט אין פוילן.

קראקע איז געווען די הויפטשאט, פון דער גענעראלגובערנאמאן, עס האבן געוווינט אין קראקע, איידער דער קריג 60,000 יידן, זייענדיג איינע פון די עלסטע יידישע קהילות אין פוילן.

אין סעפטעמבער 1939, ווען די נאציס האבן איינגענומען פוילן, זענען געווען 80,000 יידן אין קראקע, זיי האבן גלייך אנגעפאנגען מיט צרות, קעגן די יידן אין שטאט, רויבערייען, און טעראר, איז געווען אויף א מאסן שטייגער. ביז מערץ 1941, זענען 40,000 יידן, פארטריבן געווארן פון דער שטאט, און אסאך אנדערע זענען אריבער צום רוסישע זייט גרעניץ, צו שטעטלעך אין די אומגעגנט, נאכדעם האט מען אויפגעשטעלט די געטא, די געטא איז גרויס געווען, צוויי אין א האלב קיוביק קילאמעטער, 18,000 יידן זענען דארט געווען איינגעשפארט, געווען ארגאניזאציעס, וואס האבן געהאלפן לינדערן די פראבלעמען פונעם געטא.

טויזנטער יידן זענען געווען באשעפטיגט, אין די פאבריקן, אין דער געטא, און אין דרויסן פון דער געטא, אין מיי-יוני 1942, האבן די נאציס פארשיקט 6,000 יידן, קיין בעלזשעץ, אין אקטאבער נאך 7,000 זענען פארשיקט געווארן קיין בעלזשעץ, און אוישוויץ, זעקס הונדערט יידן זענען אומגעקומען אינעם אומשלאגפלאץ.

מערץ 1943, זענען 2,000 יידן פארשיקט געווארן אין דער פלאשיווער געטא, און 2,500 קיין אוישוויץ, און 700 אומגעקומען אין קראקע.

די יידישע קאמף ארגאניזאציע, איז געווען אקטיוו אין דער קראקעווער געטא, דורכפירנדיג צענדליגע אטאקעס אויף דייטשע צילן, אבער פארקערט ווי אין דער ווארשעווער געטא, האבן זיי דורכגעפירט זייערע אקטן, אויף דער ארישע זייט. א באוואוסטע אקציע וואס זיי האבן דורכגעפירט, א באמבע אינעם קאפע צינגעריא, ווי עלף זענען אומגעקומען.

## באקאנטער מענטשן אין דער געטא 
אסקאר שינדלער, א דייטשער סוחר, איז געקומען אין קראקע ווייל די געטא האט געהאט אסאך יידן וואס קענען ארבעטן. די יידן וואס האבן געארבעט אין זיינע פאבריקן, אלע זענען געראטעוועט געווארן. 
ער איז געגעבן געווארן דעם חסיד אומות העולם טיטל, פארן זיך איינשטעלן צו ראטעווען זיינע טויזנט ארבעטערס, אין 1974, דורך יד ושם.

מרדכי געבירטיג איז געווען איינער פון די פאפולערסטע שרייבער פון יידיש־שפראך לידער און דיכטונגען. ער איז נפטר געווארן אין דער געטא אין 1942.
מרים עקביה, א ישראלדיקע שרייבערקע, האט איבערלעבט די קראקעווער געטא און קאצעטן. דער בארימטער הויט־דאקטער יעקב באראל איז אויך געווען אן איבערלעבער פון דער קראקעווער געטא.

בערנארד אפן איז געבוירן אין 1929 אין קראקע. ער האט איבערגעלעבט די קראקעווער געטא און פארשידענע נאצי קאצעטן.
קליין|250px

קאַטעגאָריע:געטאס
קאַטעגאָריע:יידישע פוילישע היסטאריע
רינא

רינאָ איז די צוויטע גרעסטע שטאָט אין שטאַט נעוואדא, פאראייניקטע שטאטן. די שטאט ליגט אין א טאל ביי די סיערא נעוואדא בערג. אין 2007 איז איר באפעלקערונג געווען געשאצט 214,853; איז רינא די דריטע גרעסטע שטאט אין נעוואדא.

www.reno.gov 

קאַטעגאָריע:שטעט אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע
פארלאמענטארע דעמאקראטיע

קליין|350px|פארלאמענטארע מאנארכיעס זענען געוויזן **רויט**. פארלאמענטארע רעפובליקן זענען געוויזן **אראנזש**. פרעזידענט רעפובליקן מיט א פארלאמענט געוויזן **גרין**.
א **פארלאמענטארע דעמאקראטיע** איז א רעגירונג סיסטעם וואו דער פארלאמענט איז די לעגיסלאטור, און טוט באשטימען דעם עקסעקוטיוו. א פארלאמענטארע דעמאקראטיע קען זיין א רעפובליק (אזוי ווי איטאליע) אדער א מאנארכיע (אזוי ווי דאס פאראייניגטע קעניגרייך). אן אנדער סארט דעמאקראטיע האט א געוויילטן פרעזידענט (למשל די פאראייניגטע שטאטן).

אין א פארלאמענטארער דעמאקראטיע, דער עקסעקוטיוו, די רעגירונג, וואקסט פונעם פארלאמענט, און דארף האבן די שטיצונג און צוטרוי פון א מערהייט פון מיטגלידער פונעם פארלאמענט. דער דאזיקער קערפער האט דעם כוח אראפצוווארפן די רעגירונג מיט א החלטה פון אומצוטרוי פון רוב מיטגלידער.

קאַטעגאָריע:רעגירונג
יחיאל מיכל פון זלאטשאוו

**רבי יחיאל מיכל פון זלאטשאוו** (תפ"א - כ"ה אלול תקמ"א) איז געווען דער מגיד אין זלאטשאוו, מזרח גאליציע, און איינער פון די גרעסטע תלמידים פון בעל שם טוב, דעם גרינדער פון חסידות.

## אפשטאם
**רבי יחיאל מיכל** איז געבוירן אין בראד אין יאר ה'תפ"א (אומגעפער) צו זיין פאטער רבי **יצחק פון דראהאביטש**, א זון פון רבי יוסף ספראוועדליווער, רב אין פיסטין, א זון פון רבי משה, רב אין זאווריש, און צו זיין מוטער מרת **מרים**, אן אייניקל פון רבי מאיר פאפריש.

## זיין געשיכטע
## הסתלקות
**רבי מיכלי** איז נפטר געווארן כ"ה אלול ה'תקמ"א, אין ער ליגט אין יאמפאלא. 

## זיין פאמיליע
**רבי מיכלי** האט געהייראט מרת **רעכיל**, א טאכטער פון רבי משה פון שדה לבן. זיי האבן איבערגעלאזט פינף זין, ער האט געזאגט זיי זענען צוגעגליכן צו די פינף חומשים:

* הרב **יוסף** ( - כ"ד טבת ה'תקע"ב), פון יאמפאלא.

* הרב **יצחק** ( - י"א אייר ה'תקצ"ה), פון ראדוויל.

* הרב **זאב וואלף** ( - ג' ניסן ה'תקפ"ב), פון זבאריזש.

* הרב **משה** ( - י' אייר ה'תקצ"א), פון זוועהיל.

* הרב **מרדכי** (ה'תק"ו - י"ג תמוז ה'תק"ף) פון קרעמניץ.

* מרת מרים, די ווייב פון הרב **דוד הלוי** ( - י"א תשרי ה'תק"ע) פון סטעפין.

## זיינע תלמידים 
* רבי משולם פייוויש הלוי העלער פון זבאריזש, מחבר פון "יושר דברי אמת"
* רבי חיים טירער פון טשערנאוויץ, מחבר פון די ספרים "באר מים חיים" און "סידורו של שבת"
* רבי דוד שלמה אייבעשיץ פון סאראקע, מחבר פון "לבושי שרד" אויף שולחן ערוך און "ערבי נחל" אויף תורה

## זעט אויך
* זלאטשאוו (הויף)

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:גאליציאנער אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:זלאטשאוו
לעסטער

**לעסטער** ( ) איז א שטאט אין די מזרח מידלאנדס פון ענגלאנד. זי איז די פארוואלטונג שטאט פון לעסטערשיר. די שטאט ליגט אויפן סאר טייך און ביים ברעג פונעם  נאציאנאלן וואלד. אין  2004, איז די באפעלקערונג פון דער שטאט געשאצט צו 285,100, מיט 441,213 וואוינען אין דעם ברייטערן לעסטער שטאטישן שטח, מיט דעם איז לעסטער די מערסטע באפעלקערטע שטאט אין די מזרח מידלאנדס, די 10טע מערסטער באפעלקערטער יישוב אינעם פאראייניגטן קעניגרייך און די 8טע גרעסטע אין ענגלאנד אליין.

קאַטעגאָריע:שטעט אין ענגלאנד
יעקב יוסף פון פולנאה

**רבי יעקב יוסף (כ"ץ) פון פולנאה זצ"ל** (ה'תנ"ה - ה'תקמ"ב), רב אין פאלאנע. באקאנט אלס **דער תולדות**.

## אפשטאם
איינצלהייטן איבער דער צייט און דעם געבורטסארט פון **רבי יעקב יוסף** איז דערווייל נישט פאראן, היסטאריקערס שרייבן ער איז געבוירן אומגעפער אין יאר ה'תנ"ה. 

'''רבי יעקב יוסף'ס** פאטער האט געהייסן **רבי צבי**, ער האט געשטאמט פון רבי שמשון אסטראפאלער, רבי יוסף כ"ץ דער פארפאסער פון ספר "יסוד יוסף", און פון די פאמיליע פון רבי יו"ט ליפמאן העלער, דער תוספות יום טוב. 
   
## רבנות
**רבי יעקב יוסף** איז געווען רב אין שאריגראד, ראשקאוו, נעמיראוו און פאלאנע.

## הסתלקות
**רבי יעקב יוסף''' איז נפטר געווארן נישט פריער ווי דאס יאר ה'תקמ"ב.

## זיין פאמיליע
פון זיינע קינדער:
* הרב **אברהם שמשון** פון פולנאה ( - י"ח אלול ה'תקנ"ט), רב אין ראשקאוו
* די ווייב פון הרב אברהם דוב בער אויערבאך אב"ד כמעלניק

## זיינע ספרים
* תולדות יעקב יוסף
* צפנת פענח
* בן פורת יוסף
* כתונת פסים

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם
אינדוסטריעלע רעוואלוציע

[250px|קליין|א וואט דאמפטאטאר, דער [דאמפטאטאר וואס האט געברענט קוילן, און האט געטריבן די אינדוסטריעלע רעוואלוציע אינעם בריטן און דער וועלט.]]
די **אינדוסטריעלע רעוואלוציע** איז דער נאמען פון דער צייט אין היסטאריע ווען גרויסע אין גיכע ענדערונגען האבן פאסירט אין דעם אופן ווי זאכן ווערן געמאכט. אנשטאט מאכן אלץ ביי האנט אין קליינע ווארשטאטן, האט מען זיי פאבריצירט מיט מאשינען אסאך ביליגער אין גרויסע קוואנטיטעטן אין פאבריקן.

די אינדוסטריעלע רעוואלוציע האט אנגעהויבן אין גרויסבריטאניע אין דעם 18טן יארהונדערט, און האט זיך פארשפרייט צו אייראפע און אמעריקע ביזן אנהייב 19טן יארהונדערט.

נייע ערפינדונגען זענען אויך געווארן אויפגענומען אין מינעריי, מעטאל ארבעט און טראנספארט פון גוטער. אויך אין לאנדווירטשאפט האט מען איינגעפירט נייע מעטאדן וואס האט איבערגעלאזט פארם ארבעטער אן ארבעט. האבן זיי זיך געצויגן אין די שטעט צו ארבעטן אין די פאבריקן.

די אינדוסטריעלע רעוואלוציע איז געווען א וויכטיקע פאזע אין דער היסטאריע פון טעכנאלאגיע.

## דער דאמפמאטאר 
די חשובסטע נייע ערפינדונג פון דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע איז געווען דער דאמפמאטאר. אין 1776 האט דזשיימס וואט ערפינדן דעם דאמפמאטאר צו שאפן קראפט פאר די פאבריקן און אויספאמפען די טיפערע מינעס. מ'האט אויך געניצט דעם דאמפמאטאר אין באן מאטארן. דער עיקר מקור פון קראפט איז געווארן היץ פון פארברענען קוילן.

## גראבן
קוילן־גראבן האט אנגעהויבן גאר פיר אין בריטאניע, ספעציעל אין דרום וויילס.

אויסגראבן קוילן איז געווען זייער געפערלעך צוליב פייערגאז אין די שאכטעס. סיר האמפרי דייווי און, באזונדער, דזשארדזש סטיוונסאן האבן דערפינדן אין 1816 דעם זיכערהייט לאמפ וואס האט געמאכט בעסער אין א געוויסן מאס.

## רעזולטאטן פון דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע 
* דער דאמפמאטאר האט פארנומען דאס ארט פון מענטשלעכער ארבעט און פערד.
* אייזן און שטאל זענען געווארן ביליג, און מ'האט אנגעהויבן ניצן שטאל אנשטאט האלץ אין קאנסטרוקציע.
* מ'האט אויפגעשטעלט באנען איבעראל אין ענגלאנד, און סיי מענטשן סיי פראכט האבן ארומגעפארן גאנץ גיך.
* מיט דער קראפט וועבשטול האט מען געקענט מאסן-פראדוצירן שטאף און קליידער.

קאַטעגאָריע:היסטאריע
על כוסייני

**על כוסייני** איז אן עליטע אראבישע פאמיליע, פון ירושלים צווישן זיי מוחאמד אמין אל חוסעיני, אבדעל קאדער על כוסייני, די פאמיליע איז געווען באוויסט אלס יידן פיינט, און געבן שטיצע פארן נאצישן רעזשים.

קאַטעגאָריע:אנטיסעמיטן
קורט וואלדהיים

**קורט יאזעף וואלדהיים** (דעם 21סטן דעצעמבער 1918 – דעם 14טן יוני 2007) איז געווען אן עסטרייכער גענעראל, דיפלאמאט און פאליטיקער. וואלדהיים איז געווען גענעראל-סעקרעטאר פון די פאראייניקטע פעלקער פון 1972 ביז 1981, און פרעזידענט פון עסטרייך פון 1986 ביז 1992. ווען ער איז געלאפן פאר פרעזידענט אין עסטרייך אין 1985, זיין דינען אלס אינטעליגעץ אפיציער אינעם ווערמאכט במשך דעם צווייטן וועלט קריג האט געשאפן אן אינטערנאציאנאלע קאנטראוועסיע.

## קריג יארן 
אן עסטרייכער גענעראל, און פאליטיקער, געבוירן 1918 ביי דער ערשטער וועלט מלחמה, און ער האט געדינט אלס זעלנער אינעם ווערמאכט, ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, ביים דייטשן אריינמארש קיין רוסלאנד, האט ער טייל גענומען, און ער איז געווען אין גריכנלאנד, אלס שפיאנאזש דינסט, און ווען די גריכישע יידן, זענען דעפארטירט געווארן צו די טויט לאגערן.

1947 האט גריכנלאנד אים באשולדיקט, אלס קריגס פארברעכער, אבער ער איז קיינמאל נישט געברענגט געווארן, פאר א געריכט.

אין די יארן צווישן 1981-1971, האט ער געדינט אלס גענעראל-סעקרעטאר, פון די פאראייניקטע פעלקער, און אין 1990-1986, אלסן פרעזידענט, פון עסטרייך.

אינעם יאר 1987, האט די פאראייניקטע שטאטן געמאלדן, אז וואלדהיים איז פארדעכטיגט, אין פארברעכנס, וואס ער איז באגאנגען דורכאויס די מלחמה, נאך גרויס דרוק פונעם יידישן וועלטליכן קאנגרעס, און זיין איינטריט קיין אמעריקע, איז נישט ערלויבט ביז היינט.

אן אינטערנאציאנאלע היסטאריקער קאמיסיע, וואס עסטרייך האט געשטעלט אויסצופארשן די פארדאכטן, האט פעסטגעשטעלט, אז וואלדהיים האט נישט געהאט קיין דירעקטע האנט, אין די פארברעכנס וואס זענען פארגעקומען, אין די פלעצער ווי ער איז געווען, אבער ער האט געוויסט פון דעם, און האט גארנישט געטון עס אפצושטעלן.

מיט די ארויסקום פון דער קאמיסיע, האט וואלדהיים נישט געוואלט רעזיגנירן פון אמט, און ער איז געבליבן פרעזידענט פון עסטרייך ביז 1990.

קאַטעגאָריע:נאציס
קאַטעגאָריע:פרעזידענטן
אסקאר שינדלער

**אסקאר שינדלער** (דעם 28טן אפריל, 1908 – דעם 9טן אקטאבער, 1974) איז געווען א טשעכישער פאלקסדויטש, אן אינוועסטירער אין אינדוסטריע. 

ער איז אנגעקומען קיין פוילן, נאכן דייטשן אריינמארש. און אין דער קראקעווער אומגעגנט, האט ער אויפגעשטעלט זיין פאבריק, ער האט באשעפטיגט איבער 900 יידישע ארבעטער, וואס ער האט געראטעוועט פון קראקעווער געטא, און פון פלאשעווע ארבעטס לאגער.

אין יאר 1944, האט ער אריבערגעפירט זיין פאבריק, צום סודעטן-געביט אין טשעכיי, ער האט אריבער געברענגט 800 יידן, פון די גראסראזן לאגער, און נאך 300 יידישע פרויען פון אוישוויץ.

אין זיין פאבריק, האבן אלע ארבעטער באקומען מענטשליכע באציונגען, אן קיין סאדיסטישע פייניגונגען, אלע זיינע ארבעטער אן אויסנאם האבן איבערגעלעבט. יד ושם האט אים באצייכנט מיטן טיטל חסיד אומות העולם, ער איז געשטארבן 1974, ער איז באגראבן אין ירושלים, אויף הר ציון לעבן דער דורמציון קירכע.

## פילם 
אין 1993 האט ססטיווען ספילבערג געמאכט א פילם, שינדלערס ליסטע, וועגן שינדלער און ווי ער האט געראטעוועט יידן אין זיין פאבריק.
## רעפֿערענצן 
קאַטעגאָריע:פאבריקאנטן
קאַטעגאָריע:חסידי אומות העולם
פאלקסדויטש

**פאלקסדויטש** איז א טערמין וואס באצייכענט דייטשע אפשטאמיגע, און מענטשן וואס האבן גערעדט די דייטשע שפראך , וואס האבן געוואוינט אינדרויסן פון דייטשלאנד, אדער געביטן און געגנטן וואס האבן געהערט צו דייטשלאנד דורכאויס די יארן, ביז דער צווייטער וועלט מלחמה.

די געגנטן וואס זענען באצייכענט געווארן אלס דייטשע טעריטאריע, און אירע איינוווינער פאלקסדויטשן. סודעטן-געביט אין טשעכיי, מזרח שלעזיע, וואס האט געהערט צו פוילן. א גרויסע טייל פון די מענטשן, האבן קאלאבארירט מיט די נאציס, און האבן געהאלפן אומברענגען טויזנטער יידן.

קאַטעגאָריע:גערמאנען
סודעטן

**סודעטן** (אדער **סודעטנלאנד**) איז געווען דער נאמען פון א געביט אין טשעכאסלאוואקיי, צווישן די צויי וועלט מלחמות, וואו אסאך פאלקסדויטשן האבן געוואוינט.

די נאציס האבן געזען אין די געגנט, א טייל פונעם דריטן רייך, און היטלער האט פארלאנגט פון עדווארד בענעש, פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי, אפצוגעבן די געביט צו דער דייטשער רעגירונג.

בענעש האט נישט געוואלט, אבער האט מורא געהאט פון דייטשלאנד, דאס הילפסלאזקייט פון די גרויסמאכטן, איז געקומען צו א נייעם הויכפונקט, ווען די אליאירטע פון די טשעכישע האבן פארלאנגט, אז כדי צוריק צוהאלטן א מלחמה, זאל טשעכיי אפגעבן דאס געביט. טשעכאסלאוואקיי האט טאקע נאכגעגעבן, און דער פרעמיער מיניסטער פון ענגלאנד, נעוויל טשעמבערליין האט געהאלטן, אז ער האט פארמיטן אן אומגליק, און א נייעם קריג אויפן אייראפעישן קאנטינענט.

קאַטעגאָריע:טשעכיי
ספעציעלע נאכט רינגען

די **ספעציעלע נאכט רינגען** זענען געווען א גרופע, געגרינדעט דורך א בריטישן אפיציר, ארד ווינגייט. דער מאטא פונעם איינהייט, שלאג דעם טעראריסט ביי אים אינדערהיים, און ווארט נישט ביז ער קומט צו דיר.

זיינע אויפטוען האבן געברענגט די ענדע פונעם אראבישן רעוואלט, און פון 1940 ביז נאך דער צווייטער וועלט מלחמה, איז געווען שטיל, און די אראבער האבן מורא געהאט צו טעראריזירן.
קאַטעגאָריע:בריטישער מאנדאט
קאַטעגאָריע:מיטל מזרח קאנפליקט
עדווארד בענעש

**עדווארד בענעש** (28סטן מיי 1884 - 3טן סעפטעמבער 1948) איז געווען א טשעכישער פאליטיקער, און א וויכטיגער שטאטסמאן.

ער איז געווען א פארלעמענטארישער העלפער פון טאמאס מאסאריק, דער ערשטער טשעכישער פרעזידענט. נאך דער ערשטער וועלט מלחמה, האט ער געדינט אלס דער ערשטער אויסערן מיניסטער פון טשעכאסלאוואקיי.

אין 1935, נאכדעם וואס מאסאריק איז געשטארבן, איז בענעש געווארן פרעזידענט, פון דער טשעכאסלאוויקישער רעפובליק, ער האט געהערט צו דער לינקער, טשעכישער פאלקס סאציאליסטישער פארטיי.

מיט ענגלאנדס און פראנקרייכס דרוק אויף אים, האט ער אפגעגעבן דאס סודעטן געביט צו דייטשלאנד, און נאך דער מינכן קאנפערענץ האט ער פארלאזט זיין לאנד.

ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, איז ער געווען פרעמיער מיניסטער פון דער טשעכישע רעגירונג אין גלות, וואס איז געווען אנערקענט דורך ענגלאנד, אמעריקע, און שפעטער אויך דורך רוסלאנד, ווען דער קריג האט זיך געענדיקט, איז ער אויפגענומען געווארן אין טשעכיי ווי א העלד, און ער איז ווידעראמאל ערוויילט געווארן אלס פרעזידענט אין 1946. אבער אין 1948, ווען די קאמוניסטן האבן זיך געשטארקט, האט ער רעזיגנירט פון אמט, און נאך אייניגע מאנאטן געשטארבן.

קאַטעגאָריע:פרעזידענטן פון טשעכאסלאוואקיי
קאַטעגאָריע:פרעמיער מיניסטארן
קאַטעגאָריע:צווייטע וועלט מלחמה רעגירער
עמנואל רינגלבלום

**עמנואל רינגלבלום** (*Emanuel Ringelblum*; 21סטן נאוועמבער 1900 בוטשאטש, עסטרייך-אונגארן – 7טן מערץ 1944  ווארשע , פוילן) איז געווען א יידיש-פוילישער היסטאריקער, פאליטיקער און סאציאל ארבעטער, באקאנט דורך זיינע ביכער "רשימות פון דער ווארשעווער געטא", "רשימות וועגן די פליטים אין זבאנזשין", און מערסטנס צוליב דעם אונטערגרונט רינגלבלום ארכיוו פון דער ווארשעווער געטא.

רינגלבלום האט פארברענגט ס'מערהייט פון זיינע יארן אין ווארשע, ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, איז ער געווען אין דער ווארשעווער געטא, נאכן אויפשטאנד איז ער פארטריבן געווארן קיין טראווניקי, פון וואנעט מען האט אים ארויסגעשווערצט, צוריק קיין ווארשע, זיך באהאלטנדיק אויף דער ארישער זייט, ביז מען האט אים געכאפט מיט זיין פאמיליע, און ער איז אומגעקומען מערץ 1944.

ער איז געווען א היסטאריקער אין ווארשאווער אוניווערסיטעט, פאר יידישער היסטאריע אין פוילן, און זייענדיק א היסטאריקער, האט ער געפילט די וויכטיגקייט, פונעם אויפשטעלן אן ארכיוו אין דער געטא. דאס אויפשטעלן דעם ארכיוו איז געווען פארבינדן מיט איינשטעלן דאס לעבן, דערפאר האט מען עס געגעבן דעם געהיימען נאמען עונג שבת, שרייבנדיק פון אלע שטאנדפונקטן, פון די פאליטישע פארטייען, פון רעליגיעזע יידן ביז אסימילאטארן, האט ער געשריבן מיט זיינע פריינט.

אין די דריי אין א האלב יאר, וואס די געטא איז געשטאנען, האט ער באוויזן צאמצושטעלן דריי דיקע ביכער, מורא האבנדיק אז נאציס וועלן לייגן א האנט אויף זיין ארבעט, האט ער באהאלטן זיין מייסטערווערק, אויף פארשידענע ערטער ארום דער געטא, נאכן קריג זענען צוויי פון די דריי ארכיוון געפונען געווארן, די דריטע האט מען ביז היינט נישט געפונען.

זיין ארבעט איז די בעסטע אין באשרייבן דאס לעבן אין דער געטא, וואס קומט פון אינעווייניק, און נעמט ארום אלע שיכטן, און קרייזן אין דער געטא.

## וועבלינקען 
* רינגלבלום ארכיוו - יד ושם

קאַטעגאָריע:פוילישע יידן
קאַטעגאָריע:היסטאריקער
קאַטעגאָריע:יידן פון ווארשע
קארל לוץ

**קארל לוץ** (30סטן מערץ 1895 - בערן, 12טן פעברואר 1975) איז געווען א שווייצער דיפלאמאט. ער האט געדינט ווי דער שווייצער וויצע־קאנסול אין בודאפעשט, אונגארן, וואו ער איז אויך געווען א רעפרעזאנטיוו, פאר אמעריקע און ענגלאנד, פון 1942 ביז דעם סוף פון דער צווייטער וועלט־מלחמה.

נאכן דייטשלאנדס אריינקום אין אונגארן, האט ער געלאדענט משה קרויס, א פארשטייער פונעם יידיש אגענטור, אים ארויסהעלפן ראטעווען יידן פון זיין ביורא, אינעם שווייצער אמבאסאדאר געביידע. לוץ האט ארויסגעגעבן פאפירן, פאר 21,000 יידן אין דער בודאפעשטער געטא, ווי די יידן זענען באצייכענט געווארן אלס שווייצער בירגער, ער האט געוויזן פאר ראול וואלענבערג, זיך צו באנוצן מיט די פאפירן, און ראטעווען ווי מער יידן.

ביים טויט מארש פון בודאפעשטער יידן צום עסטרייכישן גרעניץ, האט ער באוויזן צו ראטעווען אסאך יידן. די יידן וואס לוץ האט געראטעוועט, ווערן געשאצט צו מער ווי 62,000 יידן. צוליב אים האט די העלפט פון דער יידישע באפעלקערונג פון בודאפעשט דורכגעלעבט די מלחמה און זענען געראטעוועט פון די טויט-לאגערן ביי דער חורבן אייראפע.

ער איז באצייכענט געווארן דורך יד ושם אלס א חסיד אומות העולם, אין יאר 1965, זייענדיק פון די ערשטע אנערקענטע חסידי אומות העולם.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:דיפלאמאטן
קאַטעגאָריע:חסידי אומות העולם
בליצקריג

**בליצקריג** איז דער נאמען וואס די ענגלישע האבן גערופן דעם וועג וואס נאצי דייטשלאנד האט מלחמה געהאלטן אין אייראפע, אייננעמענדיג פוילן, האלאנד, בעלגיע און פראנקרייך, און רוסלאנד, ווי עס האט נישט צו גוט געארבעט, צוליב פארשידענע סיבות. 

דער טאקטיק איז, איבערגעטריבענע באנוץ פון געפאנצערטע דיוויזיעס, און טאנקן, כדי צו פארטומלען די פיינט, צו פארטיליגן זיין כח, און פארכאפן אסטראטעגישע פונקטן, און דאס אלעס די שנעלסטע מעגליך.

קעגן די סאוועטן פארבאנד האט עס נישט געארבעט, צוליבן גרויסקייט פון שטח, און מענטשן קראפט, וואס דייטשלאנד האט נישט געקענט בייקומען.

קאַטעגאָריע:קריג
שמעון

**שמעון** איז געווען דער צווייטער זון פון יעקב אבינו מיט לאה. זיינע קינדער און אייניקלעך זענען שבט שמעון.

לויט סדר עולם רבא איז שמעון געבוירן אינעם ניינטן יאר וואס יעקב אבינו איז געווען אין חרן, שנת ב' קצ"ד לבריאת העולם אום כ"ח טבת. ער איז נפטר געווארן צו הונדערט און צוואנציג יאר.

שמעונ'ס קינדער זענען געווען:
*ימואל
*ימין
*אוהד
*יכין
*צוחר
*שאול

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:קינדער פון יעקב
אהרן אריה לייב פון פרעמישלאן

**רבי אהרן אריה לייב (לייפער) פון פרעמישלאן זצ"ל** (ה'ת"ק - ב' אדר א' ה'תקע"ג) רבי אין פרעמישלאן.

## אפשטאם 
**רבי אהרן לייב** איז געבוירן אין יאר ה'ת"ק (אומגעפער) צו זיין פאטער רבי **מאיר (הגדול) פון פרעמישלאן**.

## רבנות 
**רבי אהרן לייב** איז געווען פון די גרויסע תלמידים פון זלאטשאווער מגיד, אויך האט ער געלערנט ביים נועם אלימלך. שוין אלס רבי איז **רבי אהרן לייב** געפארן צום בארדיטשאווער רבין, און צום רבין רבי מענדעלע פון רימאנאוו. 

נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תקמ"א האבן די חסידים אויף גענומען **רבי אהרן לייב** אלס רבי אויף זיין פאטער'ס ארט.

## הסתלקות 
אין יאר ה'תקע"ג האט **רבי אהרן לייב** געקרעכטס, "די **אדרן** ציען מיר!", נאכדעם וואס ער איז נפטר געווארן - ב' אדר א' ה'תקע"ג - האט מען הערשט פארשטאנען וואס ער האט געמיינט.

## זיין פאמיליע
**רבי אהרן לייב** האט געהייראט מרת **יענטע**. זייערע קינדער:

* הרב **יצחק לייפער** (ה'תק"ל - ו' שבט ה'ת"ר) פון קאלוש.
** הרב **ישכר בערטשע** ( - ג' אלול ה'תר"ח), פון נאדווארנא.
** הרב **ישראל** ( - כ"ה אדר ה'תר"ם), פון קאלוש.
** הרב **שלמה** ( - י"א ניסן ה'תרכ"ח), פון חברון.
** הרב **מיכל**
** הרב **דוד אייזעקסאהן** ( - א' חשון ה'תרס"ח), פון ראמאן
** הרב **משה** פון קאלוש.
** הרב **אהרן לייב**.
** מרת **רחל**, די ווייב פון הרב **צבי** פון קאלוש.
** מרת **חנה לאה**, די ווייב פון הרב **אהרן לייב רעדליך**.

* הרב **יחיאל מיכל** ( - ט' ניסן ה'תקצ"ג) פון קאמארנא.

* הרב **מאיר פון פרעמישלאן** ( - כ"ט אייר ה'תר"י).
** הרב **צבי**
** מרת **רוחמה לאה** די ווייב פון הרב **יוסף יוסקא** ( - ח' טבת ה'תרי"ח), פון לאשקאוויץ.
** מרת **רעכיל** די ווייב פון הרב **יחיאל מיכל** ( - כ"ו כסלו ה'תרכ"ז) פון גלינא.
** מרת **אסתר צינא** די ווייב פון הרב **צבי פרענקל** ב' טבת ה'תרט"ז.
** די ווייב פון הרב **חיים אברהם רעדליך** ( - י"ח ניסן ה'תרל"א), פון מיקאליאוו.
** מרת מרים חיה ( - כ"ה אדר ה'תרס"ג), די ווייב פון הרב **יואל מאשקאוויטש** ( - י"ג ניסן ה'תרמ"ו) פון שאץ.

* הרב **דוב בער**, פון ברעזאן.

* מרת **זיסל** די ווייב פון הרב **שלמה** פון מיקאליאוו

## זעט אויך
* פרעמישלאן (הויף)

## רעפערענצען
* *פנים מאירים*

קאַטעגאָריע:אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:פרעמישלאן
שמואל שמעלקא הורוויץ (ניקאלשבורג)

**רבי שמואל שמעלקא הלוי הורוויץ** (ה'תפ"ו - א' אייר ה'תקל"ח), רב אין ניקאלשבורג. ער איז באקאנט אלס "דער רבי ר' שמעלקא". 
## אפשטאם 
**רבי שמעלקא** איז געבוירן אין יאר ה'תפ"ו, צו זיין פאטער הרב **צבי הירש הלוי הורוויץ**, פון טשארטקאוו א זון פון הרב מאיר הלוי הורוויץ, פון טיקטין, א זון פון הרב יהושע הארוך (דער לאנגער), א זון פון הרב פנחס הלוי הורוויץ, א שוואגער פון רמ"א. 

## רבנות 
**רבי שמעלקא** איז געווען א תלמיד פון ווילנער גאון צוזאמען מיט זיין ברודער רבי פנחס הורוויץ דער פארפאסער פון ספר הפלאה, ווען מען האט פארלאנגט פון זיי זיי זאלן אונטערשרייבן דעם חרם אויף די חסידים, האט רבי אברהם קאליסקער ביי זיי געפויעלט, זיי זאלן אריין פארן קיין מעזריטש זיך אליין איבערצייגן די ווירקליכקייט פון די חסידים. די ברידער זענען איינגעשטאנן שבת ביים מגיד פון מעזריטש, נאך שבת האט **רבי שמעלקא** געזאגט פאר זיין ברודער, ער פארט נישט מער צוריק, און איז געווארן פון די גרויסע תלמידים פון מגיד. 

**רבי שמעלקא** איז געווען רב אין ריטשעוואל און אין שינאווא, אין יאר ה'תקל"ג איז ער געווארן רב אין ניקאלשבורג, ער האט דארט אוועק געשטעלט א ישיבה, און דארט אויף געשטלט אסאך תלמידים באקאנטע גאונים און צדיקים. 

## הסתלקות 
**רבי שמעלקא** איז נפטר געווארן אין עלטער פון צוויי און פופציג יאר א' אייר ה'תקל"ח.

## תלמידים 
זיינע תלמידים זענען געווען גרויסע רבנים ביי כלל ישראל, ווי ר' משה לייב סאסאווער.

## פאמיליע 
**רבי שמעלקא** האט איבערגעלאזט איין זון און א טאכטער:

* הרב **צבי יהושע הלוי הורוויץ**, באקאנט אלס **רבי הערשעלע חריף**, רב אין טרעביטש, פראסטיץ און טארנא, דער פארפאסער פון ספר סמיכת משה. ער האט געהייראט מרת **מרים** א טאכטער פון זיין פעטער הרב **פנחס הלוי הורוויץ** 

* די ווייב פון הרב **יעקב**, רב אין קאטילבורג

## זיינע ספרים 
* דברי שמואל
* נזיר השם

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:רבנישע לויים
ישראל האגער (א)

**רבי ישראל האגער זצ"ל** (ב' אלול ה'תר"ך - ב' סיון ה'תרצ"ו), דער דריטער וויזשניצער רבי. באקאנט מיט דעם נאמען "דער אהבת ישראל".

## אפשטאם
**רבי ישראל** איז געבוירן געווארן אין וויזשניץ ב' אלול ה'תר"ך, צו זיין פאטער הרב **ברוך האגער**, באקאנט אלס דער "אמרי ברוך" פון וויזשניץ, א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער פון וויזשניץ, באקאנט אלס "דער צמח צדיק", א זון פון הרב חיים האגער פון קאסאוו, "דער תורת חיים", א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער, פון קאסאוו, "דער אהבת שלום". און צו זיין מוטער מרת **ציפורה** א טאכטער פון הרב **אריה לייב שפירא** פון זשיטאמיר, א זון פון הרב שמואל אברהם אבא שפירא פון סלאוויטא, אן אייניקל פון הרב פנחס שפירא פון קאריץ.

## רבנות
**רבי ישראל** איז געווען אלט 14 יאר ווען ער האט באקומען היתר הוראה פונעם שואל ומשיב און פון בית שלמה.

נאך זיין חתונה איז **רבי ישראל** געבליבן צו וואוינען ביי זיין שווער אין דזשיקאוו. דארט האט ער געלערנט צוזאמען מיט זיין שוואגער הרב יהושע הורוויץ "דער עטרת ישועה". אין יאר ה'תרל"ח איז **רבי ישראל** צוריקגעפארן קיין וויזשניץ. נאך זיין פאטער'ס פטירה, כ' כסלו ה'תרנ"ג, האט מען אויפגענומען דעם בכור **רבי ישראל** אלס רבי, און ממלא מקום פון דעם פאטער.

אין ה'תרס"ג האט ער געגרינדעט א ישיבה גדולה פאר בחורים, וואס איז געווען א זעלטענע זאך אין יענע גלילות דעמאלטס.

ביי דעם ערשטן וועלט קריג איז **רבי ישראל** אריבער קיין קיטוב, און אין יאר ה'תרע"ה ווען די רוסן האבן געהאלטן ביי אייננעמען בוקאווינא איז **רבי ישראל** אריבערגעצויגן פון גאליציע קיין אונגארן און האט זיך באזעצט אין גראסווארדיין.

## הסתלקות
**רבי ישראל** איז נפטר געווארן פרייטיג צו נאכט'ס ב' סיון ה'תרצ"ו. אום י"ג אייר ה'תש"ט האט מען ארויף געברענגט זיין ארון קיין ארץ ישראל אין ער ליגט אין בני ברק.

## פאמיליע
אין יאר ה'תרל"ה, ביי פופצן יאר, האט **רבי ישראל** געהייראט אין זשאבנא **בזיווג ראשון** מרת **הינדא** א טאכטער פון הרב **מאיר הורוויץ**, פון דזשיקאוו, "דער אמרי נועם". זייערע קינדער:

* הרב **מנחם מענדיל האגער** (ה'תרמ"ה - י"ג טבת ה'תש"א), פון ווישעווע 

* הרב **חיים מאיר האגער** (ט"ו כסלו ה'תרמ"ח - ט' ניסן ה'תשל"ב), דער וויזשניצער רבי פון בני ברק. "דער אמרי חיים".

* הרב **אליעזר האגער** (כ"ב שבט ה'תרנ"א - ב' אלול ה'תש"ו), פון וויזשניץ. "דער דמשק אליעזר".

* הרב **ברוך האגער** (ה'תרנ"ה - ב' חשוון ה'תשכ"ד), פון סערעט 

* הרב **שמואל אבא האגער** (ה'תרנ"ו (אומגעפער) - י"ז חשוון ה'ת"ש), פון וויזשניץ
 
* מרת **חיה**, די ווייב פון הרב **שלום רוקח**, פון סקאהל.

* מרת **חוה**, די ווייב פון הרב **אלטער יחזקאל הורוויץ**, פון דזשיקאוו.

* מרת **שרה**, די ווייב פון הרב **צבי חיים הורוויץ** פון רימאנאוו.

* מרת **דבורה** די ווייב פון הרב **אלטער מנחם מענדל האגער** הי"ד (ד' כסלו ה'תרנ"ז - כ"ט אייר ה'תש"ד), פון בארשא.

* מרת **שיינא רחל** די ווייב פון הרב **אברהם יהושע העשל** פון זשינקאוו.

* מרת **העניא**, די ווייב פון הרב **מרדכי שרגא פרידמאן** (ה'תרנ"ד (אומגעפער) - ט"ז טבת ה'תש"ב), פון באיאן און טשערנאוויץ, א זון פון הרב מנחם נחום פרידמאן, פון באיאן און טשערנאוויץ. 

## זיינע ספרים
* אהבת ישראל

## זעט אויך
* וויזשניץ (הויף)

## רעפערענצן
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה, מאיר וונדר*

קאטעגאריע:וויזשניצער אדמורי"ם
פנחס הורוויץ

**רבי פנחס הלוי הורוויץ** (ה'תצ"א - ד' תמוז ה'תקס"ה), רב אין פראנקפורט. באקאנט אלס "דער בעל הפלאה".

## אפשטאם 
**רבי פנחס** איז געבוירן אין יאר ה'תפ"ו, צו זיין פאטער הרב צבי הירש הלוי הורוויץ, פון טשארטקאוו א זון פון הרב מאיר הלוי הורוויץ, פון טיקטין, א זון פון הרב יהושע הארוך (דער לאנגער), א זון פון הרב פנחס הלוי הורוויץ, א שוואגער פונעם רמ"א. 

זיין פאטער רבי צבי הירש איז געווען פון די גדולי הדור אין זיין צייט, דער נודע ביהודא שרייבט אין א תשובה, מען זאל זיך נישט פארלאזן אויף זיין תשובה, נאר אויב די דריי עמודי עולם וועלען צושטימן מיט אים, און רעכענט אויס רבי צבי הירש פון די דריי.

## זיינע רבי'ס 
רבי פנחס פארציילט אין זיין הקדמה אויף זיין ספר **שבת אחים** איבער זיינע רבי'ס: פון אנפאנג האט ער געלערנט ביי זיין פאטער, וועלכער האט אים געעפענט זיינע אויערן צו הערן לערנען, ביז ווען ער האט חתונה געהאט. נאך זיין חתונה האט ער געלערנט ביי זיין עלטערן ברודער **רבי נחום** אומגעפער איין יאר, ביז זיין ברודער איז אויף גענומען געווארן אלס רב. נאכהער האט ער זיך אנגעקניפט אין זיין ברודער רבי שמעלקא מיט א וואנדערליכן ליבשאפט, וואו דער ליבשאפט פון דוד מיט יהונתן, און צוזאמען געלערנט ש"ס און פוסקים עטליכע יאר מיט א גרויס פלייסיקייט, שפעטער איבער פארשידענע אומשטענדן האבן זיי זיך צוטיילט.

רבי פנחס איז געפארן צוזאמן מיט זיין ברודער ר' שמעלקא, צום מעזריטשער מגיד אויף א שבת, זיך איבער צו צייגן דעם ווירקליכקייט פון די חסידים. נאך שבת זענען זיי דארט פארבליבן, און זענען געווארן פון די גרויסע תלמידים פון מגיד.

## רבנות 
רבי פנחס איז ערשטנס געווען רב אין וויטקאוו נאכהער איז ער געווארן רב אין לעחוויץ, **רבי פנחס** פארציילט אין זיין הקדמה אויף זיין ספר **הפלאה**: “דארט האט ער פארגעלערנט יעדען טאג שיעורים אין ש"ס און פוסקים מיט א געוואלדיגן טיפקייט, אין זיינע תלמידים זענען שטארק געשטיגן”. 

נאכדעם וואס רבי פנחס איז אוועק פון לעכאוויץ, איז ער אויפגענומען געווארן אין יאר ה'תקל"ב אלס רב אין פראנקפורט, דארט האט ער ווייטער געפירט זיין ישיבה און ארויס געשטעלט תלמידים גדולי הדור זעקס און דרייסיג יאר.

איינער פון זיינע באקאנטסטע תלמידים איז געווען דער חתם סופר. 

## הסתלקות 
רבי פנחס איז נפטר געווארן מאנטאג ד' תמוז ה'תקס"ה, און ער ליגט אין פראנקפורט.

## פאמיליע 
רבי פנחס האט געהייראט מרת רחל דבורה ( נפ׳ שמיני עצרת ה'תקנ"ב), א טאכטער פון הרב יואל היילפרין. זייערע קינדער:

* הרב **צבי יהושע הלוי הורוויץ**, ממלא מקום פון פאטער. פארפאסער פון ספר לחמי תודה.

* הרב **מאיר יעקב הלוי הורוויץ**, ער איז אוועק אין עלטער פון זעקס אום צוואנציג יאר.

* די ווייב פון הרב **אברהם חיים פון זלאטשאוו**, פארפאסער פון ספר אורח לחיים.

* מרת **מרים** די ווייב פון איר שוועסטער-קינד הרב **צבי יהושע הלוי הורוויץ**, רב אין טרעביטש, דער פארפאסער פון ספר סמיכת משה.

* מרת **מלכה**.

## זיינע ספרים 
* ספר הפלאה - כתובות
* ספר המקנה - קידושין
* פנים יפות - עה"ת
* נתיבות לשבת - אה"ע
* גבעת פנחס - שו"ת
* הגדה של פסח
* ספר הפלאה אויף ש"ס

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:רבני דייטשלאנד
קאַטעגאָריע:רבנישע לויים
15טן יוני

**דעם 15טן יוני** איז דער 166סטער טאג פון יאר (167סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 199 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1215 – מאגנא קארטא געחתמ'עט אין ענגלאנד.
* 1752 - בנימין פרענקלין ווייזט אז בליץ איז עלעקטריע.
* 1836 - אַרקענסא ווערט דער 25סטער שטאַט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
* 1927 - רבי יוסף יצחק שניאורסאן, ליובאוויטשער רבי, ארעסטירט דורך די ען קא ווע דע און אורטיילט צו טויט.

## געבוירן 
* 1843 - עדווארד גריג, נארוועגישער קאמפאזיטאר (געש' 1907)
* 1882 - יאן אנטאנעסקו, הערשער פון רומעניע בעת דער צווייטער וועלט מלחמה (געש' 1946)
* 1910 - סוליימאן פראנדזשיע, פרעזידענט פון לבנון (געש' 1992)
* 1911 - ווילבערט אדרי, בריטישער שרייבער (געש' 1997)
* 1914 - יורי אנדראפאוו, גענעראל סעקרעטאר פון דער קאמוניסטישער פארטיי פונעם סאוועטן פארבאנד (געש' 1984)

## געשטארבן 
* 1849 - זשיימס נאקס פאלק, 11טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1795)
* 1888 - פרידריך דער דריטער, קייסער פון דייטשלאנד און מלך פון  פרייסן (געב' 1831)

## פייערטעג 
* דענמארק - פאן טאג
* מאלאווי - פרייהייט טאג

----
* 14טן יוני - 16טן יוני
* יוני

15