open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
כפר יונה

**כפר יונה** איז א שטאט אין דעם שרון דיסטריקט, נישט ווייט פון נתניה, אין ישראל. כפר יונה האט באקומען דעם סטאטוס פון א שטאָט אין 2014.

כפר יונה איז א שטילע רואיגע געגנט, ארומגענומען מיט שיינע בלומען. איר הויפט איינקונפט איז פון פארקויפן מאראנצן. 

אין 2019 האבן דארטן געוואוינט בערך 24,778 איינוואוינער.

כפר יונה איז געגרינדעט געווארן ט״ו בשבט, יאנואר 23, 1932, דורך א איד מאריס פישער, און ער האט נאמען געגעבן פאר דער זידלונג כפר יונה, נאך זיין טאטע, יונה פישער. אריגינעל האט מען גערופן דעם געגנט גן יונה.
קליין
אין 1948 ביי דער מלחמה צווישן מדינת ישראל מיט די אראבער, איז כפר יונה געווען אויף די פראנט ליניעס, און די ישראלישע מיליטער האט זיך דארטן פארמאסטן קעגן דער איראקער מיליטער, וואס האט געזוכט אנצוקומען קיין נתניה.

קאַטעגאָריע:געגנטן אין ישראל
הערשי טישלער

**הערשי טישלער** (געבוירן תשכ״ד 1964) איז א אידישער קאנטראווערסיאלער אקטיוויסט וועלכער וואוינט אין בארא פארק, ברוקלין, ניו יארק.

ער פירט אן א כמו ראדיא-שוי וואס ווערט גערופן די "דזשאסט אינאף העשי" (*Just Enough Heshy*) שוי.

## יונגע יארן 
הערשי איז געווארן א יתום אין א אינגן עלטער, זייענדיג א יונגער בר מצוה בחור'ל. ער האט אלס בחור אנגעהויבן ארבעטן און העלפן זיין מאמע אויפציען זיינע געשוויסטער.

ער האט געגרינדעט עטליכע ביזנעסער. אין לויף פון זיינע ביזנעס יארן, נאכ'ן זיך באקענען מיט דער רעגירונג ביוראקראטיע, האט ער אנגעהויבן העלפן מענטשן וועלכע האבן זיך געמוטשעט מיט שטאטישע אנגעלעגנהייטן, און מיט דער צייט האט ער געעפנט אזא ביזנעס, צו העלפן מענטשן פארשנעלערן בוי-פערמיטן, זיך דורכקומען מיט שטרענגע רעגירונג רעגולאציעס און מער.

## פאליטיק 
אין 2017 איז ער געלאפן פאר ניו יארק סיטי שטאטראט אין א דריי־פאכיגע פֿארמעסט קעגן קלמן יעגער און יוני הייקינד, זון פון דעם געוועזענעם אסעמבלימאן דוב הייקינד. ער האט פארלוירן די וואלן, נאך ערהאלטן בלויז בערך 4 פראצענט פון די שטימען. 

עטליכע יאר בעפאר, אין 2010, האט זיין זון אברהם אויך פרובירט צו לויפן פאר סיטי קאונסיל, אבער ער איז אראפגענומען געווארן פונעם וואל, נאכדעם וואס אסאך פון זיינע פעטיציעס זענען אפגעפרעגט געווארן. אין 2012 האט זיין זון נאכאמאל פרובירט צו לויפן אבער אן ערפאלג. 

אצינד זאגט הערשי אז ער וויל נאכאמאל לויפן פאר סיטי קאונסיל.

## קאנטראווערסיע 
אין די וואכן נאכ'ן קאראנאווירוס איז ער געווארן גאר א פאפולערע שטימע פאר פיל איינוואוינער אין בארא פארק און אנדערע חרדי'שע באוואוינטע געגנטער. ווען ער האט אנגעפירט א קאמפיין אויפצועפענען שפיל-גארטנס, ווען טיילמאל האט ער אפילו אויפגעבראכן די פארשלאסענע צוימען. 

חול המועד סוכות תשפ"א, ווען די רעגירונג האט ווידעראמאל געמאלדן אז זיי גייען איינפירן רעגולאציעס צו פארמינערן די צאל קאראנאווירוס פאציענטן, האט ער אנגעפירט א היציגן ראלי אויף דרייצענטע עוועניו אין בארא פארק. אין רעזולטאט פון דער ראלי, וואו מען האט איבערגעפאלן עטליכע מענטשן, צווישן זיי רעפארטער, האט די פאליציי אים ארעסטירט.

זיין ארעסט האט געפירט צו נאך פראטעסטן, וואס האט נאכגעפאלגט מיט א פרייליכע קבלת פנים ווען ער איז באפרייט געווארן.

קאַטעגאָריע:אקטיוויסטן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:עסקנים
קאַטעגאָריע:פרומע פאליטיקער
קאַטעגאָריע:מענטשן פון בארא פארק
חופה

**חופה**,איז א ווי א קליינע געצעלט, א סחורה (צומאל א טלית) אויף פיר שטאנגען, וואו אונטער דעם פירן אידן דורך דעם חופה צערעמאניע, ווען זיי האבן חתונה. די חופה טוט סימבאליזירן דאס הויז וואו דאס פארפאלק גייט וואוינער.

אזוי אויך ווערט א חופה גענוצט ביי א הכנסת ספר תורה.

## מנהגים 
ביי חסידים פירט מען זיך אז די חופה צערעמאניע קומט פאר נאר אונטער'ן הימל; אבער אנדערע זענען נישט מקפיד דערויף, און פראווען יא זייערע חופות אין א געביידע.
קליין|א חופה צערעמאניע
שבועות, פירן זיך אסאך צו בויען א חופה העכער דעם באלעמער, צי דעם רבינ'ס פלאץ אין שול, און באצירן דאס מיט בלומען.

עס איז פארהאן א סגולה אז אין צייט פון א מגיפה שטעלט מען א חופה אויף א בית החיים, כדי די מגיפה זאל זיך אפטון.

קליין
קאַטעגאָריע:חתונה
קאַטעגאָריע:יידישקייט
ביבי רעקסאַ

**בלעטא רעקסא** (געבוירן 30סטן אויגוסט, 1989), באקאנט פּראָפעסיאנאל אלס **ביבי רעקסהאַ** איז אַן אמעריקאנער זינגערין.
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
ווארשעווער הייזער

קלייןדי **ווארשעווער הייזער** איז א  געגנט אין ירושלים, לעבן מאה שערים און כיכר השבת, וואו פרומע חרדי'שע יידן וואוינען. 

די געגנט איז געבויעט געווארן מיט שטיצע פונעם פוילישן כולל, אונטערן פירערשאפט פון רבי דוד בידערמאן פון לעלוב, מיט'ן ציל צו העלפן ארעמע בני תורה. עס איז געווען פון די ערשטע געגנטער אינדרויסן פון דער אלטשטאט ירושלים.

קאַטעגאָריע:ירושלים
קאַטעגאָריע:געגנטן אין ירושלים
טיר

קליין|שיין טיר
א **טיר** איז די זאך וואס מען קען ניצן צו פארשטעלן אן אריינגאנג צו א פלאץ.

יעדע הויז, געביידע, קאר, צי טויער פארמאגט אן אריינגאנג, וואס דער אריינגאנג האט רוב מאל עפעס וואס פארשטעלט דעם אריינגאנג, כדי מען זאל קענען פארשליסן דעם אריינגאנג און קאנטראלירן ווער עס קומט יא אדער נישט אריין. 
קליין

## אידישקייט 
די אידן לייגן ביי יעדער טיר א מזוזה 

חנוכה פירט מען זיך צו צינדן די מנורה ביי דער טיר  

קאַטעגאָריע:ארכיטעקטור
שלום דאנגור

קליין|אין זיין קאַמעמעריישאַן עס איז געשריבן; **לא הטנק ינצח כי אם האדם**
הרב **שלום דאנגור** (1832, באגדאד איראק — 1916, סועץ) איז געווען א דיין אין באגדאד איראק תלמיד הרב עבדאללה סומך און רב פון דער שטאעט סועץ מצרים אין עגיפטן, קויפנדיק ערד אין קיבוץ נירים.
ה'רל"ו

## געשעענישן
* 

## געבוירן
* 

## נפטר געווארן
* 

## קאלענדאר
## צום באמערקן
## רעפערענצן
פראקאריאט

קליין|דיאגראם פון א טיפישן פראקאריאט צעלl
א **פראקאַריאט** איז א צעל־ארגאניזם וואס האט נישט קיין יאדער. דאס ווארט *פראקאַריאט* קומט פון גריכיש  ('''', 'פֿאַר') און  ('''', 'ניס' אדער 'יאדער'). היינט ניצט מען די ״דריי־געביט סיסטעם״ באזירט אויף מאלעקול־אנאליז, וואו פראקאריאטן ווערן צעטיילט אין צוויי געביטן: *באקטעריע* און *ארכעען*. ארגאניזמען מיט יאדערן געהערן צו א דריטן געביט, אייקאריאטן.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:מיקראביאלאגיע
דזשאו דזשארגענסען

דזשאו דזשארגענסען (**)** איז אַן אמעריקאנער ליבערטעריען פּאָליטישער אַקטיוויסט און אַקאַדעמיק.

זי איז געווען דער נאָמינירטע קאנדידאט פון דער ליבערטעריען פארטיי פאר פרעזידענט פון די פארייניגטע שטאטן אין די 2020 וואלן. 

זי איז יארן דערפאר געווען די נאמינירטע פון דער פארטיי פאר וויצע פרעזידענט אין די 1996 אמעריקאנישע פרעזידענט־וואלן אלס הארי ברוין'ס מיטלויפער. זי איז אויך געווען ליבערטאַריען נאָמינירטע פֿאַר דרום קאראליינע'ס 4טן קאַנגרעס־דיסטריקט אין 1992, באקומען 4,286 שטימען, 2.2% פון די שטימען.

## יוגנט און קאַריערע 
דזשארגענסען איז געבוירן געווארן  1טן מאי  1957, אין ליבערטיוויללע, איללינאָי, און אויפגעצויגן אין דער דערנעבנדיגער גרייַסלעיק.

איר זיידע-באָבע זענען אימיגראמטן פון דענמארק.

## 2020 פרעזידענטליכע קאמפיין 
אום 13טן אויגוסט 2019 האָט דזשארגענסען אריינגעגעבן צום FEC צו לויפן פאר דער ליבערטאריאנער פרעזידענט נאמינירונג אין די 2020 וואלן. זי האָט פאָרמאַל געעפנט איר קאמפיין ביי די נאוועמבער 2, 2019, ליבערטאַריאַן פארטיי פון דרום קאראליינע קאַנווענשן.

אין די נישט-בינדענדע ליבערטאַריען פּריימערי, איז דזשארגענסען איז געווען צווייטע אין די פאָלקס שטימען, און געוואונען צוויי פון די 12 פּריימעריס.

דעם 23 סטן מיי, 2020, איז דזשארגענסען געווארן דער ליבערטיערען פרעזידענטליכער נאמינירטער, און זי איז די ערשטע פרוי צו ווערן די ליבערטאריאנער נאמינירטע, און די איינציקע פרוי אין די 2020 פרעזידענט קאנדידאט מיט שטים צוטריט צו איבער 270 עלעקטאָרעל שטימען.

ספייק כהן, (Spike Cohen), א איד, און אַ היבש אומבאַקאַנטן פיגור אין מעינסטרים פּאָליטיק, איז געווארן נאמינירט פֿאַר וויצע פּרעזידענט.

דעם זעלבן טאָג, האבן די שטיצער פון דזשאָרגענסען געכאפט די אומ-אפיציעלע שלאגווארט פון די הילאַרי קלינטאן קאמפיין אין 2016, ״איך בין מיט איר״.

די שלאגווארט האט ״טרענדירט״ אויף טוויטער די נאַכט און געמאכט העדליינס. 

## פּאָליטישע שטעלונגען 
רעכטס|קליין| דזשארגענסען רעדט ביי א ראלי אין סקאטסדייל, אריזאנע,  אקטאבער 10, 2020

### העלטקעיר און סאציאל-סעקיוריטי 
דזשאָרגענסען שטיצט אַ פריי-מאַרק העלטקעיר סיסטעם פינאַנסירט דורך יעדעם באזונדער, פאר זיך אליין.

זי שטעלט זיך קעגן קעגן איין-צאָלער העלטקעיר און רופט עס "א חורבן".

דזשאָרגענסען שטיצט ריפּלייסינג סאציאל סעקוריטי מיט אינדיווידואלע ריטייערמאַנט קאנטעס. 

### קרימינאַל-יוסטיץ און דראג-פאליסי 
דזשאָרגענסען איז קעגן קוואַלאַפייד ימיונאַטי. זי איז קעגן די ״מלחמה קעגן דראגס״ און שטיצט צו אונטערברענגען אלע דראג געזעצן, און זי וויל באפרייען אלע נישט-ווילדע דראג-קרימינאלן.

### אויסערפּאָליטיק און פאַרטיידיקונג 
דזשאָרגענסען איז קעגן עמבאַרגאָ׳ס עקאָנאָמישע סאנקציעס פון יעדן סארט און  הילף פאר פרעמדע לעדער ; זי שטיצט אום-אינטערווענציאַניעליזם און די ארויסצוה פון טרופּן פֿון אויסלאנד.

### אימיגראציע, עקאָנאָמיע, און האַנדל-וואנדל 
דזשאָרגענסען רופט פאר דערעגולאציע, טענה׳נדיג אז דאָס וועט רעדוצירן אָרעמקייט. זי שטיצט שניידן רעגירונג-ספּענדינג צו רעדוצירן שטייערן.

### קאוויד -19 
דזשאָרגענסען האט קאטעגארעזיט די רעאקציע פון די אמעריקאנע רעגירונג צו דער COVID-19 פאנדעמיע אלס איבעריג ביוראקראטישע און אויטאָריטאַריש.

## פערזענלעכע לעבן 
דזשאָרגענסען איז פארהייראט און האט צוויי דערוואַקסענע טעכטער און אַן אייניקל. זי האָט פאר א וויילע אפגעשטעלט איר פרעזידענטליכע קאַמפּיין נאָך דער טויט פון איר מוטער דעם 3טן סעפטעמבער 2020. 

## זעט אויך 
*

קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:פרויען
קאַטעגאָריע:פאליטיק
אברהם דוד סופר

**אברהם דייויד סופר** (; געבוירן 6טן מיי 1938, ד' ניסן ה'תרצ"ח) איז אן אמעריקאנער אידישער יוריסט, וועלכער האָט געדינט אלס לעגאלער ראטגעבער פאר די פאראייניקטע שטאטן שטאַט־דעפארטמענט בעת דער אדמיניסטראציע פון ​​פרעזידענטן ראנאלד רייגן און דזשארדזש בוש. פאר דעם איז ער געווען א פעדעראלער דיסטריקט ריכטער אין ניו יארק און א פראפעסאר פון געזעצן אין קאלומביע אוניווערסיטעט.

## ביאגרפיע
געבוירן אין 1938 אין מומביי, אינדיע, צו בורמע-געבוירענע עלטערן. צו 14 יאָר האָט די משפּחה אימיגרירט קיין אמעריקע. געדינט דריי יאָר (1956–1959) אין דעם אמעריקאנער לופט־מיליטער. ער איז געווען א שוועסטער־קינד פונעם אקטיאר אברהם אייזיק סופר.
 
## זיינע ביכער
* **(**Taking on Iran: Strength, Diplomacy, and the Iranian Threat (Hoover Institution Press, 2013
* **(**The Best Defense?: Legitimacy and Preventive Force (Hoover Institution Press, 2010
* **(2001 ,The Transnational Dimension of Cyber Crime and Terrorism** (Hoover Institution Press (געשריבן מיט סימור גודמאן)
* **(1999, The New Terror: Facing the Threat of Biological and Chemical Weapons** (Hoover Institution Press (געשריבן מיט סידני דראל און דזשארדזש ווילסאן)
* **The War Powers Resolution** (הוצאת מחלקת המדינה האמריקאית, 1988)
* **The War Powers Resolution and Antiterrorist Operations** (הוצאת מחלקת המדינה, 1986)
* **The Political Offense and Terrorism and The United States and the World Court** (1985)
* **The ABM treaty and the SDI program** (געשריבן מיט פאל ניטשה)( 1985)
* War, Foreign Affairs and Constitutional Power: The Origins (בואלינגדזשער ,1976)
## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:ריכטער
טעסלע

200px|לא ממוסגר|לינקס
קליין
**טעסלע** (אדער **טעסלא**, ענגליש: Tesla, Inc) איז אן אמעריקאנע פירמע וואס ערצייגט עלעקטראנישע קארס, הויפטקווארטירט אין אסטין, טעקסאס.

## די פירמע 
די פירמע איז געגרינדעט געווארן אין 2003 דורך מארטין עבערהארד און מארק טארפענינג. זיי האבן א נאמען געגעבן פאר די פירמע נאך אן עלעקטראנישן ערפינדער, ניקאלא טעסלא.

די דריי ערשטע ארבעטער אין דער פירמע זענען געווען איען רייט, אילאן מאסק, און דזשעי בי שטראובל.

עלאן מאסק דינט אלס דער פירער און הויפט עקסעקוטיוו פון דער פירמע זינט 2008.

די צאל פון וויפיל קארס זיי פארקויפן האלטן אין איין שטייגן, אין 2020 האבן זיי שוין געהאט פארקויפט איבער א מיליאן עלעקטראנישע קארס.

## וועבלינקען 
טעסלע'ס וועבזייטל

קאַטעגאָריע:אויטאמאביל פירמעס
קאַטעגאָריע:קאליפארניע
וויקטאריע וואסערפאלן

**וויקטאריע וואַסערפֿאַלן** וואס געפינען זיך ביי די גרעניצן פון זאמביע און זימבאבווע איז איינס פון די זיבן נאטורליכע וועלט'ס וואונדער.

עס איז נישט דער העכסטער וואסערפאל, אויך נישט דער ברייטסטער, אבער דאך ווערט דער וויקטאריע וואסערפאל גערופן דער גרעסטער וואסערפאל אין דער וועלט; דאס איז צוליב די אומגעהויערע מאס וואסער וואס פאלט אויף איינמאל. ס'פאלט פינף הונדערט מיליאן ליטער וואסער יעדן מינוט. 
קליין
די וואסערפאלן זענען צוזאמגעשטעלט פון פינף עקסטערע וואסערפאלן, וואס איז אויסגעשפרייט אויף 5,604 פיס און הויך 355 פיס, פארמירנדיג א הערליכע מאיאסטעטיש בילד ווי א מאסיווע פארהאנג פון וואסער.

די פלייץ פון שנעל פאלענדע וואסער פאלט מיט אזא קראפט אז עס שפריצט ארויף וואסער איבער הונדערט פיס העכער דעם וואסערפאל, וואס מאכט עס אויסקוקן ווי רויעך שפראצט ארויס פון די טיפענישן פון דער ערד. ס'קען געזען ווערן ביז פופציג קילאמעטער אוועק.

ס'הערט זיך מאדנע, אבער טראץ די שטארקע וואסער פלייץ איז עס מעגליך צו שווימען ממש ביז צום עק פון דעם וואסערפאל, צוליב א שטיין וועלכע איז געבויגן אויף ארויף וואס האלט אפ די מענטשן פון פאלן, און צענדליגער אוואנטוריסטן פון ארום דער וועלט קומען אהין שווימען.

בערך א מיליאן מענטשן קומען אהין יערליך עס באזוכן. 
קליין
קליין 

קאַטעגאָריע:וואסערפאלן
קאַטעגאָריע:קערפער פון וואסער
קאַטעגאָריע:זימבאבווע
בית הכנסת אברהם אבינו

בית הכנסת **אברהם אבינו** איז א שול אין חברון, וואס ווערט גערופן נאך אברהם אבינו. די שול איז געגרינדעט געווארן דורך א גרופע אידן וועלכע זענען ארויפגעקומען פון שפאניע.
קליין
[קליין|די שול נאך די [תרפ"ט ראיאטן]]
ביי די ביטערע תרפ"ט פאגראמען, האבן די צעווילדעוועדעטע אראבער חרוב געמאכט די שול.

מען האט איבערגעבויעט די שול און היינט ווערט די שול באנוצט יעדע שבת.  

## איר נאמען 
קליין
לויט א לעגענדע וואס ווערט געברענגט אין ספרים (תפארת שלמה, פרשת לך),  האט איין יום כיפור געפעלט א צענטער פאר מנין אין שול. א עלטערע איד איז אנגעקומען אין שול, און משלים געווען מנין פאר גאנץ יום כיפור. נאך יום כיפור איז דער איד געקומען אין חלום צום חזן פון דער קהילה, און אים געזאגט אז ער איז אברהם אבינו. זינט דאן האבן די  מתפללים גערופן די שול בית הכנסת אברהם אבינו. 
קאַטעגאָריע:חברון
קאַטעגאָריע:שולן
אבא יעקב הכהן באראכאוו

הרב **אבא יעקב הכהן באראכאוו** (טבת תר"ח – ה' אייר תרצ"ו) איז געווען רב אין וואלקאוויסק, פוילן (היינט אין בעלארוס) און פריער אין אנדערע קהילות. ער איז געווען דער מחבר פון שו״ת "חבל יעקב". ער האט געשטיצט ציוניזם און איז געווען איינער פון די ערשטע רבנים וואָס האָבן זיך אָנגעשלאָסן אין דער מזרחי באַוועגונג.

קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
קאַטעגאָריע:מזרחי

קאַטעגאָריע:כהנים
לאטיין-אמעריקע

**לאטיין־אמעריקע** איז א גרופע לענדער און אפהענגיקע־לענדער אין דעם מערב האלבקיילעך וואו מען רעדט מערסטן ראמאנישע שפראכן ווי שפאניש, פראנצויזיש אדער פארטוגעזיש. טייל טעריטאריעס ווי קוועבעק, וואו מע רעדט פראנצויזיש, אדער שטחים פון די פאראייניגטע שטאטן וואו מע רעדט מערסטנס שפאניש זענען נישט איינגעשפארט ווייל זיי געהערן צו אנגלא-אמעריקע. דער טערמין איז ברייטער אזוינע קאטעגאריעס ווי היספאנישע אמעריקע וואס באדייט דווקא לענדער וואו מע רעדט שפאניש איבערא-אמעריקע וואס באדייט סיי שפאניש־ סיי פארטוגעזיש־רעדנטע לענדער. דער טערמין אויך נישט אזוי אלט.

## הערות 
## רעפערענצן
וואשינגטאן מאנומענט

קליין

**וואשינגטאן־מאנומענט** איז א הויכשטאקיגער טורעם, אין וואשינגטאן די סי וואס איז געבויעט געווארן אלס געדענקמאל אין עהרע פון דעם ערשטן פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, פרעזידענט דזשארדזש וואשינגטאן**.**קליין|אינמיטן דער בוי ארבעט

## היסטאריע 
דער וואשינגטאן־געדענקמאל איז געבויעט געווארן אין אנדענק פון דעם ערשטן פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, פרעזידענט דשארדזש וואשינגטאן. 

## דער טורעם 
די געדענקמאל געפינט זיך אינעם נאציאנאלן מאל, צווישן דעם לינקאלן געדענקמאל און דער קעפיטאל געביידע. 

די בוי-ארבעט האט זיך אנגעהויבן 1848 למספרם, אבער איז אפגעשטעלט געווארן פאר 23 יאר צוליב א מאנגל אין געלט, די ציווילע קריג און א מאכט געראגל צווישן עטליכע פאליטיקאנטן ווער עס פירט דעם געדענקמאל. די שטיינער פון דעם געדענקמאל האבן טאקע צוויי קאלירן, איינס בעפאר מען האט אפגעשטעלט די בוי-ארבעט און די אנדערע פון ווען מען האט צוריק אנגעהויבן בויען.

ווען דער טורעם איז געעפנט געווארן האט ער געטראגן דעם טיטל אלס די העכסטע געביידע אין דער וועלט, ביז דער אייפעל טורעם האט זיך געעפנט, אבער ס'איז נאכאלץ די העכסטע שטיינערנע געבוי אין דער וועלט; זייענדיג 554 פיס הויך.

פון אויבן פונעם געדענקמאל קען מען זען ווייט א שטרעקע פון 30 מייל ווייט.

דער געדענקמאל איז ארומגענומען מיט 50 אמעריקאנער פענער צו סימבאליזירן די 50 שטאטן.

אזויפיל ווי בערך 671,031 באזוכן דארטן יערליך.
קליין|א בילד פון דער הייך 

קאַטעגאָריע:וואשינגטאן די סי
קאַטעגאָריע:אמעריקאנישע היסטאריע
יעקב שלום סופר

רבי **יעקב שלום סופר** **שרייבער** (ה'תרט"ו  - כ"ז אלול ה'תרצ"ו) איז געווען א רב און פוסק אין אונגארן, אב בית דין פון פעסט. און מחבר פון 'תורת חיים' אויף שולחן ערוך.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן געווארן אין יאר תרט"ו צו הרב חיים סופר (מחבר פון ״מחנה חיים״) און בעטי בריינדל. אין זיין יוגנט האט ער געלערנט ביי מהר"ם שיק און דעם כתב סופר.

ער האט געדינט ווי אב"ד פון דער שטאט פעסט 28 יאר, נאך זיין פאטער.

ער האט געהייראט רבקה, טאכטער פון נפתלי הירצקא קרויס, און זיי האבן געהאט (כאטש) צוויי קינדער, שמעון און יהודה, און אפשר אויך רבי חיים אב"ד פון אראד, רומעניע.

זיין ספר **תורת חיים** ווערט ציטירט כסדר אין דעם ספר הלכה ברורה פון הרב דוד יוסף.

ער איז נפטר געווארן כ"ז אלול ה'תרפ"א אין פעסט, און מען האט אים באערדיגט כ"ט אלול.

## זיינע ספרים 
* **תורת חיים** אויף שלחן ערוך אורח חיים, ח"א, ח"ב ,ח"ג, ח"ד (אויף הלכות שב).

## וועבלינקען 
* וועגן זיין משפחה.
* זיין מצבה.
* קול קורא וואס ער האט אונטערגעשריבן .
* סיפור לכאורה וועגן זיין אייניקל גערופן נאך אים.
* אביעקט צו פארקויפן אין זיין שריפט  (דערמאנט דארט זיין געבורטס־יאר ה'תרט"ו)
* הערות וביאורים (דערמאנט דארט זיינע רבי׳ס)

קאַטעגאָריע:רבני אונגארן

קאַטעגאָריע:מחברי ספרי קודש
עראפלאן קראך אין קווינס

נאוועמבער 12, 2001, האט אמעריקען עירליינס פלייט 587, ארויסגעפלויגן פונעם קענעדי לופטפעלד, אויפן וועג קיין דאמיניקען רעפובליק. 
קליין
בלויז מינוטן נאכן ארויספליען פונעם לופטפעלד אין קווינס, האט דער פליגער אראפגעקראכט העכער די באוואוינטע געגנט בעל הארבער, אין קווינס. אלע 260 מענטשן אויפן עיר-באס עי-300 פליגער זענען ל"ע תיכף אומגעקומען, און נאך פינף מענטשן אויפן ערד זענען אומגעקומען, עס מאכנדיג אלס די צווייט-ערגסטע 
קליין|א בילד פון די הייעך
עראפלאן קראך אין די פאראייניגטע שטאטן.

דער עראפלאן קראך וואס האט פאסירט בלויז עטליכע עטליכע וואכן נאך די סעפטעמבער עלווען טעראר אטאקעס, ווען אמעריקאנער און ספעציעל ניו יארקער זענען נאך געווען אין שאק, איז גראד פארדעכטיגט געווארן אלס נאך א טעראר אטאקע. אבער נאך א אויספארשונג איז טעראר אויסגעשלאסן געווארן, און אויספארשער זענען געקומען צום מסקנה אז דער קראך האט פאסירט אין רעזולטאט פון פארנעכלעסיגקייט פון די פילאטן.
קליין|א מאפע פונעם קראך

קאַטעגאָריע:קווינס
קאַטעגאָריע:אוויאציע
קאַטעגאָריע:היסטאריע פון ניו יארק
עמא מערסק

קליין
**עמאַ מערסק (**דעניש: *Emma Mærsk***)** איז דער נאמען פון דער סאמע גרעסטער לאסט שיף אין די וועלט, וואס באלאנגט פאר דער אַ.פּ. מוללער-מערסק גרופע.
קליין
די שיף איז לאנג 1,302 פיס.

זי איז בעיקר געבויעט צו פירן 'קאנטעינערס' אנגעפילט מיט סחורה. די שיף קען פירן ביז אזויפיל ווי 14,770 קאנטעינערס אויף איינמאל.

די שיף איז געבויעט געווארן אין 2006, אין דענמארק.
קליין
קאַטעגאָריע:שיפן
קאַטעגאָריע:טראנספארט
אברהם סופר (אקטיאר)

**אברהם אייזיק סופר** (; 1טן אקטאבער 1896 - 21סטן יאנואר 1988) איז געווען א בורמע-געבוירענער יידישער אקטיאר וועלכער האָט אָנגעהויבן זײַן קאַריערע אויף דער בינע און איז אין זײַנע שפעטערע יארן געווארן א באוואוסטער שטיצע אַקטיאָר אין פילם און טעלעוויזיע.

## ביאגארפיע
אברהם סופר איז געבוירן אין ראנגון, בורמע (דעמאלסט א טייל פון דער בריטישער אימפעריע), דער זון פון דעם געראָטן און באַרימטער באגדאדער סוחר יצחק סופר (וועלכער האָט געגרינדעט דעם סופר ראנגון בנין וואָס שטייט ביז היינט). געלערנט אין דער לאקאלער מיטלשול. ער קונה רובֿ פון זיין בילדונג אין ענגלאַנד, און ער ערשטער געארבעט ווי אַ לערער אין אַ שולע אין ראנגון און שפּעטער אין לאָנדאָן.

ער איז געווען א שוועסטער־קינד פונעם יוריסט אברהם דוד סופר.

קאַטעגאָריע:יידישע אקטיארן
קירכע

**קירכע** קען זיך באציען צו:

* קירכע (געביידע), אדער **קלויסטער**, א געביידע פאר קריסטליכע רעליגיעזע אקטיוויטעטן
* קירכע (קהילה), א לאקאלע קהילה אדער א קריסטליכע פראקציע
שאצקאנצלער

דער **שאַצקאַצלער** (),  איז אַ הויך ראַנגיקער מיניסטער פון דעם קרוין אין דער רעגירונג פונעם פֿאַראייניגטן קעניגרייך, דער הויפט פון דעם קעניגינ׳ס שאצקאמער. ער דער שאצקאנצלער איז אַ הויכער מיטגליד אין דעם בריטישן קאַבינעט .

ער איז פאַראַנטוואָרטלעך פֿאַר אַלע עקאָנאָמישע און פֿינאַנציעלע ענינים; די ראָלע איז גלייך צו פינאַנץ מיניסטער אין אנדערע לענדער. דער קאנצלער איז איצט אלעמאל **צווייטער האר פונעם שאצקאמער** אלס איינער פון אמווייניגסטנס זעקס לארדס קאמישאנערן פונעם שאצקאמער. אין די 18טן און אנהייב 19טן יארהונדערטער איז אפט פארגעקומען אז דער פרעמיער מיניסטער זאל אויך דינען אלס שאצקאנצלער, אויב ער איז געזעסן אין די קאמאנס; דער לעצטער קאנצלער וועלכער איז געווען גלייכצייטיק פרעמיער מיניסטער און שאצקאנצלער איז געווען סטאנלי באלדווין אין 1923.

## שאצקאנצלערן
* 
* גארדאן בראון (2טן מיי, 1997 - 27סטן יוני, 2007)
* אליסטער דארלינג (28סטן יוני, 2007 - 11טן מיי 2010)
* דזשארדזש אסבארן (12טן מיי 2010 - 13טן יולי 2016)
* פיליפ האמאנד (13טן יולי 2016 - 24סטן יולי 2019)
* סאדזשיד דזשאוויד (24סטן יולי 2019 - 13טן פעברואר 2020) (רעזיגנירט)
* רישי סונאק (13טן פעברואר 2020 - היינט)

## הערות
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע קעניגרייך
קאַטעגאָריע:פינאנץ מיניסטארן
מאנסי טרעילס

**מאנסי טרעילס** (ענגליש: *Monsey Trails*) איז  א אידישע באס פירמע, וואס אפערירט באס רייזעס צווישן ראקלענד קאונטי און ניו יארק סיטי, בעיקר מיט רייזעס פון און צו חסידיש באוואוינטע געגנטן, ווי פון מאנסי, שיכון סקווירא קיין בארא פארק און וויליאמסבורג.

די פירמע איז אריגינעל געגרינדעט געווארן איבער פערציג יאר צוריק, דורך דער לונגער פאמיליע, מיט איין אויטאבוס, אלס א טראנספארטאציע מיטל פאר סקווירער חסידים וועלכע האבן זיך געצויגן צו זייער נייע שטעטל שיכון סקווירא, זיי צו טראגן פון און צו דער שטאט.

מיט די יארן איז עס פארברייטערט געווארן אלס א גרויסע פירמע, מיט איבער זעכציג באסעס, און אכציג טעגליכע רייזעס.

## אפטיילונגען 
היינט פארמאגן זיי עטליכע אפטיילונגען, ווי מאנסי טורס (ענגליש: *Monsey Tours*) וועלכע געבט זיך אפ מיט לענגערע 'לאנג דיסטענס' בוס רייזעס

א רוטע צווישן לעיקוואוד און ברוקלין

א רוטע צווישן ניו יארק און באלטימאר

## קריטיק 
אין לויף פון די יארן זענען זיי עטליכע מאל געקומען אונטער אטאקע און אויסגעשטאנען קריטיק פון פרייהייט גרופעס צוליב דעם וואס זיי פלעגן הענגען א מחיצה, וואס זאל אפטיילן צווישן די מענער און פרויען פאסאזשירן.

אין 1994 זענען זיי אנגעקלאגט געווארן דורך א פרוי מיט א דיסקרימינאציע קלאגע, נאכדעם וואס מען האט איר ארויסגעשיקט פון דער מענער אפטיילונג. די פירמע האט זיך שפעטער פארשטענדיגט מיט דער פרוי אינדרויסן פון געריכט.

## דרויסנדיגע וועבלינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל 

קאַטעגאָריע:פירמעס
קאַטעגאָריע:טראנספארט
קאַטעגאָריע:ניו יארק
קאַטעגאָריע:בוסן
חנוכה שטעכעריי אין פארשעי

די **חנוכה שטעכעריי** איז א שוידערליכע אנטיסעמיטישע אטאקע וואס איז פארגעקומען מוצאי שבת מקץ, א׳ טבת תש"פ (28סטן דעצעמבער, 2019), די זיבעטע נאכט חנוכה, ווען אן אפריקאנער-אמעריקאנער פארשוין האט אריינגעשטורעמט אין דעם הויז פון רבי חיים לייביש ראטענבערג, דער קאסאן פארשעי רבי, אין פארשעי גאס, מאנסי, ראקלענד קאונטי, בשעת דער רבי האט געהאלטן אינמיטן צינדן די מנורה, און ער האט זיך ווילדערהייט גענומען שטעכן די אנוועזנדע אידן מיט א גרויסן לאנגן מאשעטי מעסער.

פינף מענטשן זענען פארוואונדעט געווארן, צוויי פון זיי אין קריטישע צושטאנד. איינער פון זיי יוסף ניימאן, 72 יאר, וועלכער איז נפטר געווארן דריי חדשים נאך דעם אטאקע.

איין אנוועזענדער האט העלדיש באקעמפט דעם טעראריסט, און געווארפן א טיש אויף אים, און אים אזוי פארטריבן. דער אטאקירער איז דאן געלאפן צו זיין קאר און אנטלויפן, ווען דער העלדישער איד פאלגט אים נאך און האט אראפגענומען די אינפארמאציע פון זיין אויטא און לייסענס-פלעיט און עס איבערגעגעבן פאר די פאליציי.

צוויי שעה נאך דער אטאקע, ווען דער רוצח איז דורכגעפארן דעם דזשארדזש וואשינגטאן בריק, האבן די מאשינקעס אויפגעכאפט זיין לייסענס פלעיט נומערן און די ניו יארק סיטי פאליציי האט א קורצע וויילע דערנאך געטראפן דעם פארברעכער'ס אויטא אין הארלעם, וואו זיי האבן ארעסטירט דעם פארברעכער.

אין די טעג נאך די אטאקע זענען פילע פאליטיקאנטן אראפגעקומען באזוכן אין דעם שול בפרט און אין מאנסי בכלל, אויסצודרוקן סימפאטיע און מיטגעפיל. ספעציעל האט גאווערנאר ענדרו קאומא עטליכע מאל באזוכט.

## דער פארברעכער 
דער פארברעכער, גרעפטאן טאמאס, 37 יאר, פון גרינוואוד לעיק, פארמאגט א לאנגע היסטאריע פון גייסטישע קראנקייטן, און איז דיאגנאזירט געווארן מיט סקיצאפרעניע.

אויספארשער האבן געפינען אין זיין הויז צעטלעך אויף וועלכע ער האט ארויפגעשריבן אנטיסעמיטישע מיינונגען, און פארבינדונגען צו די שווארצע היברו איזרעאלייטס.

ער איז אנגעקלאגט געווארן אין געריכט מיט פינף קלאגעס פון מארד פרואוון און נאך עטליכע קלאגעס. גרויס אנטוישונג איז אבער געווען ווען דער ריכטער האט אים דערקלערט אלס נישט גענוג גייסטיש סטאביל צו קענען דורכמאכן א געהעריגע פראצעס, און ער איז אפגעפירט געווארן צו א גייסטישע אנשטאלט.

## א צווייטע אינצידענט 
עטליכע וואכן בעפאר דער שטעכעריי אטאקע איז פארגעקומען א צווייטע שטעכעריי אטאקע, ווען א היימישער אינגערמאן איז עטליכע מאל דערשטאכן און שווער פארוואונדעט געווארן, זייענדיג אויף זיין וועג צו דאווענען ותיקין. דער פארברעכער איז קיינמאל נישט געכאפט געווארן. אויספארשער האבן שפעקולירט אויב דאס איז דורכגעפירט געווארן דורך דעם זעלבן פארברעכער, אבער עס איז קיינמאל נישט פעסטגעשטעלט געווארן.

## דרויסנדיגע וועבלינקען 
* א באריכט  אויף המודיע
* א באריכט אויף JTA
* NBC באריכטעט איבער דער שטעכעריי

קאַטעגאָריע:מאנסי
קאַטעגאָריע:אידישע היסטאריע
קאַטעגאָריע:אנטיסעמיטיזם
קאַטעגאָריע:טעראר
קאַטעגאָריע:ראקלענד קאונטי
דעדי גרויכער

**עודד דוד "דעדי" גרויכער** (; געבוירן 1961) איז א ארטאדאקסישער אידישער זינגער, וועלכער וואוינט אין ארץ ישראל.

## מוזיק קאַריערע 
דעדי האָט אָנגעהויבן זײן מוזיק קאַריערע אלס מיטזינגער אויף עטליכע מרדכי בן דוד אַלבאמען, אין די שפּעט 1970ער און פרי 1980ער יארן. 

מיט דער צייט האט ער אנגעהויבן אליינס ארויסגעבן זיינע אייגענע מוזיק אלבאמען. 

ער האט מיטגעארבעט מיט די קאָמפּאָזיטאָרן יאָסי גרין, הרב ברוך טשײט, אַבי ראָטענבערג און אַנדערע פאַר די לידער וואָס זענען געוויזן אויף זײַנע אלבאמען. די מוזיק אויף זײַנע אַלבאמען איז אַראַנזשירט געוואָרן דורך משה לאַופער, מונה ראָזענבלום, סוקי בערי, ישראל לאם (דער ״נגינה״ ארקעסטער) און רובי באנעט. 

## משפחה 
דעדי און זײַן פרוי מלכה וואוינען אין פתח תקווה, ישראל. זייער זון, אביאל גרויכער, איז א מוזיק אראנדזשירער און קאמפאזיטאר.

## דיסקאָגראַפיע 
### סאָלאָ אַלבאמען 
* ותחזינה
* רצה (1993)
* אמנם (1994)
* ואהבת (1996)
* בטחו בשם (1997)
* אדון השלום (1999)

* *Hooked on Dedi* (2001)
* הכל לטובה (2003)
* מפני מה (א גינגל)

*

## באַווייַזן 
*
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:פרומע זינגערס
פראכטשיף

לינקס|קליין|300x300פיקס| די *קאָלאָמבאָ עקספּרעס*, איינע פון די גרעסטע קאַנטיינער שיפן אין דער וועלט (ווען מען האט זי געבויט אין 2005), פֿאַרמאָגט און אפּעריירט דורך האַפּאַג-לויד פון דייַטשלאַנד.
א **פֿראַכטשיף** אדער **לאַסטשיף** איז א האנדלשיף וואָס טראגט פֿראַכט, סחורה און מאטעריאלן פון איין פארט צו א צווייטן. טויזנטער פֿראַכט טרעגערס קורסירן די ימען און אקעאנען פון דער וועלט יעדע יאָר, און האַנדלען מיט דעם רוב פונעם אינטערנאציאנאלן האַנדל. געוויינלעך זענען פֿראַכטשיפֿן געבויט ספעציע פֿאַר דער דאזיגער אַרבעט, אָפטמאל פֿאַרזארגט מיט הייבמאשינען און אנדערע מעכאַניזמען כדי ארויפלאָדן און אויסלאָדן,און מען שאפט די שיפן אין אַלע גרייסן. הייַנט, זענען זיי כּמעט שטענדיק געבויט דורך געשווייסטן שטאָל, און מיט א פאָר אויסנאמען האָבן בכלל אַ ניצלעכן לעבן פון 25 ביז 30 יאָר.  

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שיפן
קאַטעגאָריע:טראנספארט
קאַטעגאָריע:פראכט
אהרן חדש

רבי **אהרן דוד חדש** (תרצ"א – י"ז כסלו ה'תשפ"א) איז געווען לאנגע יארן דער משגיח אין ישיבת מיר אין ירושלים.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן אין ירושלים, י"ד חשון ה'תרצ"א צו זיין טאטע דער חברונער משגיח רבי מאיר חדש און זיין מאמע צביה.

אלס בחור האט ער געלערנט אין ישיבת תפארת צבי און ישיבת חברון. 

ער האט חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון רבי חיים זאב פינקל, דער משגיח פון ישיבת מיר. ווען זיין שווער איז נפטר געווארן, אין יאר תשכ"ה, האט ער איבערגענומען זיין פאזיציע פון דינען אלס משגיח – א פאזיציע וואס ער האט אנגעהאלטן איבער 55 יאר.

ער פלעגט זיצן און לערנען לאנגע שעות אין דער ישיבה. ער האט געקענט פערזענלעך כמעט אלע פון די טויזנטער תלמידים, פאר וועם ער האט געדינט אלס מוסטער. אפילו אויף דער עלטער ווען ער איז שוין נישט געזונט געווען, פלעגט ער קומען אין ישיבה לערנען מיט א מסירת נפש.

ער איז ליידער אנגעשטעקט געווארן מיט דעם ביטערן קאראנאווירוס, און נאכן וויילן עטליכע וואכן אין הדסה עין כרם שפיטאל איז ער נפטר געווארן י"ז כסלו, ה'תשפ"א צופרי, אין עלטער פון 90 יאר.

טויזנטער האבן זיך באטייליגט ביי זיין לויה, וואס איז פארגעקומען ביי ישיבת מיר אין ירושלים, און ער איז געקומען לקבורה אין הר המנוחות.

## משפחה 
### זיינע געשוויסטער 
* זיין ברודער הרב משה מרדכי חדש, איידעם פון רב יהושע דוב לאפין און  ראש ישיבה פון אור אלחנן אין ירושלים.
* זיין ברודער רבי נפתלי חדש, איידעם פון הרב פסח קוקיס, רב פון בת ים (אן איידעם פון הרב רפאל קאצנעלבויגן), משגיח פון אור אלחנן.
* רבי יוסף חדש. איידעם פון רבי נחום קאסטנר, ר"מ אין דער מירער ישיבה.
* שולמית, ווייב פון רבי ברוך מרדכי אזרחי, ראש ישיבה פון עטרת ישראל

## דרויסנדיגע וועבלינקען 
* א באריכט  אויף JDN
* א באריכט איבער זיין פטירה  אויף המודיע
* בילדער פון דער לויה אויף ישיבה וועלט 
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות
קאַטעגאָריע:קרבנות פון דער קאוויד-19 מגיפה
קאַטעגאָריע:ליטווישע ראשי ישיבות
קאַטעגאָריע:מירער ישיבה
קאַטעגאָריע:פינקל פאמיליע
גרשון עדלשטיין

רבי **ירחמיאל גרשון עדלשטיין** (ב אייר, ה'תרפ"ג, 18טן אפריל 1923-י' סיון ה'תשפ"ג, 30סטן מיי 2023) איז געוואן א גאון און פוסק אין ארץ ישראל, וועלכער האט געדינט אלס איינער פון די ראשי ישיבות אין דער פאנעוועזשער ישיבה אין בני ברק, און איז געווען פון די פירנדע רבנים פון דער דגל התורה פארטיי אין ארץ ישראל. און אנערקענט דורך פילע ליטווישערס ווי דער מנהיג הדור. 

## ביאגראפיע 
הרב עדלשטיין איז געבוירן אין שומיאטש און ער האָט געלערנט אין דער פּאָנעוועזשער ישיבה אין בני ברק, אונטער הרב שמואל ראָזאָווסקי. שפעטער איז ער געווארן דער ראש ישיבה, א פאסטן וואס ער האט אנגעהאלטן צוזאמען מיט יבלחט"א הרב ברוך דוב פאווארסקי.  

נאָך דעם וואס דער ליטווישער גאון הרב אהרן לייב שטיינמאַן, דער מנהיג רוחני פון דער דגל התורה פּאָליטישער פארטיי, איז נפטר געווארן אין 2017, איז הרב עדלשטיין געוואָרן דער נייער פירער. ער איז אויך געווען פון די הויפט רבנים אין דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה.
קליין| הרב גרשון עדלשטיין לערנט

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ישראל
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
קאַטעגאָריע:ליטווישע ראשי ישיבות
קאַטעגאָריע:דגל התורה
קאַטעגאָריע:פאנאוועזשער ישיבה
קאַטעגאָריע:רבנים פון בני ברק
קאַטעגאָריע:תלמידים פון חזון איש
זאת חנוכה

קליין|250x250פיקס| מנורה אום זאת חנוכה, אכט ליכט ברענען
**זאת חנוכה** אזוי ווערט גערופן אין ספרים דער אַכטער טאָג חנוכה (וואס געפאלט ב׳ טבת אָדער ג׳ טבת ), ווייל אין דעם תורה לייענען פון דעם טאָג זענען די ווערטער "זאת חנוכת המזבח". אמאל פֿלעג מען רופן דעם טאג ביי אשכנזישע יידן מיטן נאמען "חנוכת המזבח".

דער מהרי״ל אין זיין ספר פון מנהגים דערמאנט דעם מנהג פון דעם ריינוס יידנטום אז אום אַכטן טאָג פון חנוכה טוט מען נישט קיין מלאכה. היינט איז א מנהג ביי א סך אדמורי״ם צו פירן טיש דעם טאָג.

## באדייטן פון דעם טאָג 
### זאת חנוכה און ברית מילה 
דער מהר"ל פון פראג אין זײַן ספר "נר מצוה" באצייכענט דעם פאראלעל צווישן זאת חנוכה, וואס איז דער אכטער טאג חנוכה, און ברית מילה וואס ווערט דורכגעפירט דעם אכטן טאג פון דער געבורט פון א יידיש יינגל. דער נומער 7 באצייכענט טבע (נאטור) און 8 איז ״למעלה מן הטבע״ (העכער פון נאטור). די זעקס טעג פון מעשה בראשית און שבת — דאָס איז נאַטור, און דער אַכטער טאָג איז העכער פון נאַטור. אזוי איז א קליין קינד באשאפן מיט אַן ערלה – דאָס איז נאַטור, און אום אַכטן טאָג נאָך מילה עס ווערט העכער פון נאטור.

### אסרו חג 
רבי יהודה אריה לייב אלטער פון גער, אין זײַן ספר "שפת אמת" שרייבט אז דער לעצטער טאג חנוכה איז אזוי ווי אסרו חג, איז שווער פאר אונז צו שיידן זיך פונעם אייבערשטן, און דאס לאָזט איבער מער באלייכטונג און איינפלוס אויף דער רעשט פון יאָר.  

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:טבת
קאַטעגאָריע:חנוכה
יהודה גרין

**יהודה גרין** (געבוירן 1959)  איז א חסידישער זינגער, קאמפאזיטאר און בעל תפילה אין דער קארליבאך שול אין וועסט סייד, מאנהעטן . ער איז באקאנט אלס נאכפאלגער און תלמיד וועלכער זינגט און דאוונט אויפן נוסח פון שלמה קאַרליבאַך.
## ביאגראפיע 
יהודה גרין איז געבוירן אין מאה שערים געגנט פון ירושלים, אין א משפּחה פון ברעסלאווער חסידים. ער האָט געהערט זײַן ערשטן שלמה קארליבאך אלבאם ווען ער איז געווען אלט פינף יאָר. אלס בחור האט ער געלערנט אין א ליובאוויטשער ישיבה.

אין 1969 האָט ער זיך באטייליגט ביי זיין ערשטער קאַרליבאך פאָרשטעלונג, און זינט דאן איז ער ווי צוגעבינדן געווארן דערצו, און ער האט זיך אנגעהויבן באטייליגן ביי מלוה מלכה'ס פון קארליבאך ווען ער האט געקענט.

אין 1980 האָט יהודה זיך באטייליגט ביי א  *קומזיץ* אין גאלדערס גרין, לאָנדאָן, וואו קארליבאך האט געזינגען. רבי שלמה איז אנטציקט געווארן פון אים, און ער האט אים איינגעלאדנט צו קומען זינגען מיט אים ביי א קאנצערט וואס ער האט אפגעהאלטן דעם קומענדיגן טאג. גרין דערציילט אז ער האט זיך אזוי געשעמט, אַז ער האט נאר מסכים צו קומען זינגען, שטייענדיג הינטער א פארהאנג. 

## מוזיק קאַריערע 
## בעל תפילה 
אין די שפּעט 1990 יארן, איז ער געבעטן געווארן צו דינען אלס בעל תפילה פאר די ימים נוראים תפילות אין די קארליבאך שול. ער איז געווארן אן אפיציעלער חזן אין יענער שול אין 1998. ער פירט אן די שבת תפילות צוויי מאל א חודש. 

זיין קאַרליבאַך נוסח *סליחות*  וואס ער פירט אן אין דער קארליבאך שול, ציט צו זיך גאר אסאך צוקוקער.

## דיסקאָגראַפֿיע 
* *לאַנד פון דיין נשמה* (2007)
* *יערנינג* (2010)
* *שלום אין מיין האַרץ* (2012)
* *ברכינו* (2015)
* ''נשמה'לע'' (2018)

## דרויסנדיגע וועבלינגען 
* "יהודה גרין און ר׳ שלמה קאַרלעבאַך ביי HASC 24" (ווידעא) 
* "יהודה גרין, מוישעלע'ס ניגון (קדיש), אין דער קארלעבאך שול ערשטע נאכט פון סליחות" (ווידעא)
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער ארטאדאקסישע אידן

קאַטעגאָריע:פרומע זינגערס
רישי סונאק

**רישי סונאַק** (ענגליש : *Rishi Sunak*; געבוירן דעם 12טן מאי 1980) איז געווען דער פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך פון 2022 ביז 2024. ער איז געווארן דער פירער פון דער קאנסערוואטיווער פארטיי אום 24סטן אקטאבער 2022, און רעפרעזענטירט דעם ריטשמאנד (צפון יארקשיר) וויילדיסטריקט אינעם פֿ״ק פארלאמענט. ער האט געדינט ווי שאצקאנצלער אין באָריס זשאנסאנ׳ס קאַבינעט פון פעברואר 2020 ביז ווען ער האט רעזיגנירט אין יולי 2022.

## ביאגראפיע 
סונאק איז געבוירן געווארן אין האמפשיר, דער זון פון עלטערן פון אינדישן אפשטאמונג. זיין פאטער איז געווען אן אַלגעמיינער דאקטער אין דער נאַציאנאַלער געזונט באדינוג און זיין מוטער האט געפירט איר אייגענעם אַפּטייק.

ער האָט געלערנט אין ווינטשעסטער קאָלעדזש, און דערנאך אין אָקספֿאָרד אוניווערסיטעט, און איז געווארן באלוינט מיט א  פולברייט סטיפענדיע פֿאַר ביזנעס אַדמיניסטראַציע אין סטאַנפֿאָרד אוניווערסיטעט אין די פאַרייניגטע שטאַטן. ער איז דער גרינדער פון די TCI איינצאם פֿאנד.

אין די 2015 אלגעמיינע וואלן אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך, איז ער ערוויילט געווארן צו רעפרעזענטירן ריטשמאנד (יארקשיר) אין דעם הויז פון קאמאנס, נאכן געווינען א מערהייט פון 51.4%. אין די  פֿ״ק אַלגעמיינע וואַלן אין 2017 האט ער געווינען נאך א קאדענץ מיט אַ מערהייט פון 63.9%. ער האט געדינט ווי אַ מיטגליד פון דער סביבה, עסן און דאָרפישע געגנטן קאַמיטעט.

אין יאנואר 2018 האט מען אים באשטימט וויצע־מיניסטער פון באוואוינונג, געמיינדעס און לאקאלער רעגירונג אין דער רעגירונג פון טערעזאַ מיי. אין יולי 2019 איז ער געווארן הויפּט סעקרעטאַר פונעם שאצקאמער (דער צווייט־וויכטיקסטער מיניסטער אין דעם בריטישן שאצקאמער).

אום 20סטן פעברואר 2020, האט מען אים באשטימט שאצקאנצלער אין דעם קאַבינעט פון באָריס זשאנסאן.

סונאק איז געהייראט צו אקשאטא מורטי, טאָכטער פון דעם גרינדער פון אינפֿאסיס, נ. ר. נאראיאנא מורטי און דער שריפשטעלערין סודא מורטי. זיי זענען די עלטערן פון צוויי טעכטער.

## וועבלינקען 
*
קאַטעגאָריע:בריטישע פאליטיקער
קאַטעגאָריע:מיניסטארן
ראמי קאהן

אברהם ״ראמי״ הכהן קאהן (10טן מערץ 1929 – כ"ח אדר, ה'תש"פ) איז געווען א וועלט-בארימטער מוהל, בעל חסד און פארטיזאנער קעמפער ביי דער צווייטער וועלט-מלחמה.

ער ווערט לויט געוויסע באטיטלט אלס דער גרעסטער מוהל אין היסטאריע. מיט א רעקארד פון בערך 35,000 ברית'ן וואס ער האט דורכגעפירט.

## ביאגראפיע 
ראמי קאהן איז געבוירן געווארן אין בראטיסלאווא, טשעכאסלאוואקיי, איינער פון 7 געשוויסטער. 

ביי דער צווייטער וועלט־מלחמה האבן זיינע עלטערן באוויזן אים אריינשמוגלען אין אונגארן, וואו די נאציס האבן צוערשט נאכנישט געהאט אינוואדירט, און ער האט דארטן ווייטער געלעבט עטליכע יאר רואיג, ער האט אפילו געלערנט געהעריג אין ישיבה. אין 1944 ווען די נאציס האבן אינוואדירט אונגארן, איז ער געווען א אינגער בחור פון 15 יאר, ער האט באוויזן זיך צוריק אריינצושמוגלען קיין טשעכיי, און זיך אנגעשלאסן אין א פארטיזאנער גרופע, אזוי האט ער געראטעוועט זיין לעבן, און אנדערע אידישע קינדער.

נאכדעם קריג האט ער אימיגרירט קיין אמעריקע, וואו ער האט חתונה געהאט מיט א טאכטער פון רבי מנחם שלום געלדצעלער. 

אין ניו יארק האט ער געבויעט פילע געביידעס אין סטעטן איילענד, און גאר שיין פארדינט דערפון. 

אויך האט ער זיך באקענט מיט רבי חיים זאנוויל ראבינאוויטש, דער ריבניצער צדיק, מיט וועם ער האט זיך געהאלטן גאר נאנט, און געשטאנען צו הילף  פאר דעם צדיק. 

אויך איז ער דאן געווארן א מוהל,  ער האט זיך אויסגעצייכנט אין דורכפירן ברית'ן אין ספעציעלע פעלער אדער פאר עלטערע אידן.

ער האט מחבר געווען די ספרים ״ברית אברהם הכהן״ אויף הלכות מילה.

א קורצע צייט בעפאר זיין פטירה האט ער נאך אפגערייזט קיין וואשינגטאן די.סי., צום קעפיטאל, וואו ער האט ערהאלטן אן אויסצייכענונג פאר זיין ראלע אלס פארטיזאנער ביי דער צווייטער וועלט-מלחמה.

ער איז נפטר געווארן דינסטאג פרשת ויקרא, כ"ח אדר ה'תש"פ, אין עלטער פון 91 יאר, נאכן ווערן אנגעשטעקט מיט דעם שוידערליכן קאראנאווירוס. 

## עסקנות 
ווען דער אייזערנער פארהאנג איז צוזאמגעפאלן און טויזנטער אידן האבן צום ערשטן מאל געקענט זיך פירן רעליגיעז אפענערהייט, האט רבי אברהם דורכגעפירט צענדליגער טויזנטער ברית'ן, וואס האט אנגעהאלטן פאר די קומענדיגע צענדליגע יארן.

אין די תש"נ יארן האט ער געהאלפן ראטעווען דער קבר פונעם הייליגן חתם סופר זי"ע, ווען די סלאוואקישע רעגירונג האט פלאנירט אויסצורייסן דער קבר.

ווען די ניו יארקער רעגירונג האט געוואלט רעגולירן מציצה בפה, איז ער געווען פון די פירנדע עסקנים צו קעמפן דערקעגן. 

## קרן אברהם הכהן 
רבי אברהם האט ליידער נישט זוכה געווען צו האבן קיין אייגענע קינדער; דערפאר האט ער געלאזט אויפשטעלן דעם קרן אברהם הכהן, אויף זיין נאמען, וועלכע האט יעדעס יאר אויסדערוועלט צוויי תלמידי חכמים, וועלכע האבן זוכה געווען צו א גרויסן סכום געלט, פארן זיך אויסצייכענען אין פילע מקצועות התורה.

## דרויסנדיגע וועבלינקען 
א באריכט אויף JTA

א באריכט אויף ניו יארק טיימס

א באריכט אויף CNN

קאַטעגאָריע:מענטשן פון בארא פארק
קאַטעגאָריע:קרבנות פון דער קאוויד-19 מגיפה
קאַטעגאָריע:מוהלים
קאַטעגאָריע:עסקנים
קאַטעגאָריע:פארטיזאנער
אליעזר מזרחי

**אליעזר מזרחי** (געבוירן עברי; ו' אייר תש"ה, לועזי; דעם 19טן אפריל 1945) איז א חסיד פון חב"ד, וואס האט געדינט ווי א כנסת דעפוטאט פון אגודת ישראל אין דעם 12טן כנסת. ער איז געלאפן אין לויף פון די וואלן צום דרייצנטן כנסת, אלס טייל פון גאולת ישראל, וואָס האָט נישט דורכגעפירט דעם בלאקירונג פּראָצענט. ער איז געווען וויצע־מיניסטער פון געזונט פון 1990 ביז 1992.

## משפחה
הרב אליעזר מזרחי ער איז געבוירן געווארן ביי הרב יעקב מזרחי און זיין ווייב חביבה (צו די משפחה חוברה) געהייראט שושנה און זיי האבן געהאט 9 קינדער. זיינע זין: רבי מאיר מזרחי, רבי בצלאל מזרחי, רבי יעקב מזרחי.

קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
היסטאריע פון די פאראייניגטע שטאטן

די **היסטאריע פון ​​די פֿאַראייניגטע שטאַטן** האט זיך אָנגעהויבן מיטן אנקום פון נאטיווע אמעריקאנער אין צפון אמעריקע מיט טויזנטער יאר צוריק. א צאל נאטיווע קולטורן האבן זיך געשאפן, און פיל זענען פאַרשוואונדן געווארן אין די 1500ער יארן. דאס אָנקומען פון קריסטאָפער קאָלאמבוס אין 1492 האט אנגעהויבן די אייראפעישע קאָלאָניזאַציע פון ​​אמעריקע. די מערהייט פון קאָלאָניעס זענען געגרינדעט געווארן נאָך 1600, און פריע באריכטן און שריפטן פון דזשאן ווינטראָפּ מאַכן די פאַרייניגטע שטאַטן אלס דאס ערשטע לאנד וועמענס רוב גאר פריע ווארצלען זענען געהעריג רעקארדירט. 

אין די 1760ער יארן האבן די דרייצן בריטישע קאָלאָניעס געהאט א חשבון פון צוויי און א האלב מיליאָן מענטשן לענגאויס דעם אַטלאַנטישן ברעג אויף מזרח פון די אַפּאַלאַשייען בערג. נאָכ'ן באַזיגן פראַנקרייך האט די בריטישע רעגירונג ארויפגעשטעלט אַ סעריע פון ​​שטייערן אַריינגערעכנט די שטעמפּל אקט פון 1765, צוריקווייזנדיג די קאנסטיטוציאנעלע טענה פון די קאלאניסטן אַז נייע שטייערן דארפן זייער הסכמה. התנגדות צו די שטייערן, ספּעציעל די באָסטאָן טיי פארטיי אין 1773, האָט געפירט די פּאַרליאַמענט צו איינשטעלן שטראָף געזעצן אויסגעשטעלט צו ענדיגן די אייגענע רעגירונג אין מאַסאַטשוסעטס. באוואפענטע קאנפליקטן האבן זיך אנגעהויבן אין 1775. אין 1776, אין פילאדעלפיע, האט דער צווייטער קאָנטינענטאלער קאנגרעס דערקלערט די זעלבשטענדיקייט פון די קאָלאָניעס אלס די פאראייניגטע שטאַטן. אנגעפירט דורכ'ן גענעראל דזשארזש וואשינגטאן האט זי געוואונען די רעוואלוציאנערע קריג מיט גרויסער שטיצע פון ​​פראנקרייך, און עקסטערע הילף פון שפאניע און האלאנד. 

די שלום פּאקט פון 1783 האט געגעבן פאר דעם ניי געגרינדעטן לאנד דאס לאנד פון אויף מזרח זייט פון דעם מיסיסיפּי טייך (אַריינגערעכנט חלקים פון קאנאדא אבער נישט פון פלארידע). די ארטיקלען פון קאנפעדעראציע האבן אוועקגעשטעלט א צענטראלע רעגירונג, זי אבער געווען אומאפעקטיוו צוצושטעלן סטאבעליטעט ווייל זי האט נישט געקענט איינמאָנען שטייערן און האט נישט געהאט קיין עקזעקיוטיווער אפיציר. א קאנווענשאן אין 1787 האט געשריבן א נייע קאנסטיטוציע וועלכער איז געווארן אדאפטירט אין 1789. אין 1791 איז א ביל אוו רייטס (א ליסטע פון רעכטן) צוגעלייגט געווארן צו גאראנטירן רעכטן וואס מ'זאל נישט קענען צונעמען. מיט וואשינגטאן אלס דער ערשטער פרעזידענט און אלעקסאנדער העמילטאן אלס זיין הויפט עצה געבער, איז א שטארקע צענטראלע רעגירונג געווארן באשאפן. דאס אפקויף פון די לואיזיאנע טעריטאריע פון פריינקרייך אין 1803 האט געדאפלט די גרויסקייט פון די פאראייניגטע שטאַטן. א צווייטע און ענדגילטיגע קריג מיט ענגלאנד איז פארגעקומען אין 1812, וואס האט פארשטערקערט די נאציאנאלע שטאלץ.
קאַטעגאָריע:היסטאריע
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן
פיטסבורג שול שיסעריי

קליין
**די פיטסבורג שול שיסעריי** איז געווען א אנטיסעמיטישע מאסן-שיסעריי אין דער קאנסערוואטיווער עץ חיים סינאגאגע, אין פיטסבורג, פענסילוועניע, פאראייניגטע שטאטן, וואס ווערט באצייכנט אלס די טויטליכסטע אטאקע אויף אידן אין אמעריקע.

די מאסן-שיסעריי איז דורכגעפירט געווארן דורך א וויסטער ראסיסט, א אידן-פיינט, וועלכער האט דערשאסן און אומגעברענגט עלף אידן, און פארוואונדעט זעקס אנדערע, וועלכע זענען געווען אין דער סינאגאגע.  
קליין|

## די אטאקע 
די אטאקע איז פארגעקומען שבת, דעם 27סטן אקטאבער 2018, י"ח חשון, ה'תשע"ט, 9:54 אינדערפרי. דער מערדער, **ראבערט באָווערס**, אַן אמעריקאנער ראסיסט און נאציאנאליסט, באַוואַפֿנט מיט א סעמי-אויטאמאטישער ביקס, האט אריינגעשטורעמט אין דער שול אינמיטן די שבת צופרי תפילות, וואו עס איז אויך פארגעקומען א ברית, שרייענדיג מיט ווילדע קולות "אלע אידן מוזן שטארבן", און ער האט געעפנט הייס-פייער, שיסנדיג ווילדערהייט אויף אלע אנוועזנדע אינעם צענטער.

באוערס, 48, פון פענסילוועניע, איז געווען א מיטגליד פון א ראדיקאלער רעכטער גרופע און האָט ברייט פארשפרייט אנטיסעמיטישע מעלדונגען. בערך צוויי שעה פאר דער אטאקע, האט ער ארויסגעשטעלט א מעסעדזש אויף דעם סאציאל־מעדיע עפ ״גאב״ (א פאפולערע סאציאלע מידיע נעץ צווישן ווייסע נאציאנאליסטן און נעא-נאציס) וואו ער האט אטאקירט די אידיש-אמעריקאנישע ארגאניזאציע הייאס פאר איר הילף פאר אימיגראנטן. 

נאָכן דערמארדן דריי מתפללים אין דער הויפט שול איז ער אראפגעגאנגען צו דער קעלער, און דארטן דערמארדעט נאך פיר אידן. ער איז דאן ארויפגעלאפן צום דריטן שטאק פון  דער סינאגאגע, וואו ער האָט דערמאָרדעט אַנדערע מתפּללים. אין יענע מינוטן איז שוין די פאליציי אנגעקומען, און א פייער-אויסטויש האט אויסגעבראכן צווישן דער פארברעכער און די פאליציי, פיר פאליציאנטן זענען פארוואונדעט געווארן. דער שיסער אליין איז אויך אנגעטראפן געווארן פון א קויל, און ער האט זיך דאן אונטערגעגעבן פאר די פאליציי, וועלכע האבן אים ארעסטירט.

אין דער אטאקע זענען אומגעקומען 11 מתפללים, און צוויי זענען פארוואונדעט געווארן. פיר פּאַליציאנטן און דער רוצח זענען פארוואונדעט געווארן. 
קליין
באוערס איז אנגעקלאגט געווארן מיט 44 קלאגעס, אריינגערעכנט מארד און מארד פרואוו, באנוץ פון א פייער וואפן, האסן פארברעכנס, און פארלעצונג פון פעדעראלע מענטשנרעכט געזעצן, אבער ער האט זיך דערקלערט נישט שולדיג. דער שיסער האט זיך איינגעהאנדלט זיינע ביקסן לעגאלערהייט.

נאך דער אטאקע האט פרעזידענט דאנאלד טראמפ באפוילן אראפצולאזן דעם פאן צו האלבער הייך, אלס צייכן פון טרויער. ער האָט גערופן צו פאראורטיילן דעם רוצח צו טויט שטראף.

## זען אויך 
* אַנטיסעמיטיזם אין די פאראייניגטע שטאַטן
* שיסעריי אטאקע אין פאוועי שול

*
קאַטעגאָריע:אנטיסעמיטיזם
קאַטעגאָריע:טעראר
קאַטעגאָריע:פענסילוועניע
ווייסע הויז חנוכה מסיבה

[לינקס|קליין|250x250פיקס| חנוכה מסיבה אינעם ווייסן הויז אין [2010 מיט דעם דעמאלטיגן פרעזידענט באַראַק אבאמא]]
די **ווייסע הויז חנוכה מסיבה** (ענגליש : *White House Hanukkah Party***)** איז א יערליכע מסיבה און צערעמאניע וואס ווערט אפגעהאלטן אינעם ווייסן הויז, מיטן פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, צו פייערן יום טוב חנוכה.

די טראַדיציע האָט זיך אָנגעהויבן אין 2001, אונטער פרעזידענט דזשאָרדזש וו. בוש. די גאסט-ליסטע אנטהאלט הונדערטער אידישע פאליטיקאנטן, געמיינדע-פירער און עסקנים צווישן אמעריקאנער אידן.

אין צוגרייטונג צו דער צערעמאניע, וועט דער גאנצער קאך אין דעם ווייסן הויז ספעציעל גע'כשר'ט, עס זאל זיין כשר, און נאר שטרענג כשר'ע עסן ווערט צוגעשטעלט אונטער דער אויפזיכט פון דעם חב"ד שליח צו וואשינגטאן די סי, רבי לוי שם טוב.

די צערעמאָניע איז געווארן איינס פון די וועגן ווי אזוי דער פּרעזידענט אנערקענט דעם אידישן יום טוּב. אזוי אויך וועט דער פרעזידענט צי איינער פון זיין וויכטיגע שטאב אנצינדן די נאציאנאלע מנורה.
[קליין|דער חסידישער עסקן [משה מארגערעטן ביי דער חנוכה מסיבה, מיט פרעזידענט דאנעלד טראמפ]]
יעדעס יאר ווערט אויסדערוועלט א פערזענליכקייט וועלכער זאל אנצינדן די חנוכה מנורה ביי דער צערעמאניע. געווענליך וועט דער מענטש האבן עפעס מיט א לעצטיגע נייעס צי געשעעניש. אין 2007 האבן די עלטערן פון דער אידישער זשורנאליסט דניאל פערל, וועלכער איז דערמארדעט געווארן דורך טעראריסטן אין פאקיסטאן, געצינדן די מנורה. אין 2019 האט דער חסידישער עסקן משה מארגערעטן אנגעצונדן די מנורה אלס אנערקענונג פאר זיין הילף מיט'ן שטופן די "פריזאן רעפארם ביל".
[קליין|די חנוכה מסיבה אין [2019. ווערט געזען א גרופע עלטערע מלחמה-איבערלעבער פון בארא פארק, וועמען דוב הייקינד האט אהינגעברענגט ]]
די צערעמאניע קומט נישט אייביג דוקא פאר אין יום טוב חנוכה, אסאך מאל קומט עס פאר עטליכע טעג בעפאר חנוכה.

[קליין|פרעזידענט [דאנאלד טראמפ|טראמפ מיט צבי ביארסקי פון אל"ף]]

קאַטעגאָריע:חנוכה
קאַטעגאָריע:ווייסע הויז
קוואטערניאן

אין מאטעמאטיק, זענען די **קוואַטערניאנען** א נומערן סיסטעם וואס פארברייטערט די קאמפלעקסע צאל. זיי זענען געווארן באשריבן צוערשט דורכן אירישן מאטעמאטיקער וויליאם ראאן האמילטאן אין יאר 1843 און געוואנדן צו מעכאניק אין דריי-דימענסיאנלן רוים. ס׳איז אן אייגנשאפט פון קוואטערניאנען אז טאפלען צוויי קוואטערניאנען איז נישט-קאמוטאטיוו. האמילטאן האט דעפינירט א קוואטערניאן ווי א קוואציענט פון צוויי ליניעס מיט א ריכטונג אין א דריי־דימענסיאנאלן רוים אדער (היינו הך) א קוואציענט פון צוויי וועקטארן.

קוואַטערניאנען ווערן געוויינלעך רעפרעזענטירט אין דער פֿארעם:

: a + b\ \mathbf i + c\ \mathbf j +d\ \mathbf k

וואו , און  זענען רעאלע צאל, און   און  זענען די פֿונדאמענטאלע *קוואטעריניאן איינסן*.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:אבסטראקטע אלגעברע
נתן זהבי

קליין|נתן זהבי
**נתן זהבי** (געבוירן ב' חשוון ה'תש"ז, 27סטן אקטאבער 1946) איז א זשורנאליסט, פובליציסט, בראָדקאַסטער אין דער 103 FM ראַדיאָ סטאנציע, א ישראלדיקער אקטיאר און פילם פּראָדוצירער און געווינער פון די "סאָקאָלאָוו פרייז" (2000).

זהבי איז געבוירן געווארן און אויפגעוואקסן אין תל אביב, דער זון פון יעקב און שרה זהבי און דער יינגערער ברודער פון רעדאקטאר און ליטעראַטור קריטיקער אַלעקס זהבי און געלערנטער אבינועם זהבי. די פאמיליע האט געטוישט איר נאמען פון **גאלדוויץ** ווען זיי האבן אימיגרירט אין ארץ ישראל. זיין פאטער, יעקב זהבי (1903-2005) האָט אימיגרירט קיין ארץ ישראל אין 1926, צום סוף פון דער פערטער עליה. די רעשט פון דעם פאטער'ס משפּחה זענען אומגעקומען אין דעם חורבן אייראפע. זהבי האט געלערנט אין העל נעבאר שולע. ער האט געענדיקט בלויז אַכט יאָר פון שולע.

## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:ישראלים
קאַטעגאָריע:זשורנאליסטן
נאציאנאלע מנורה

קליין
די **נאציאנאלע מנורה** פון די פאראייניגטע שטאטן איז א גרויסע חנוכה מנורה וואס ווערט אויפגעשטעלט יעדעס יאר, לכבוד חנוכה, הארט נעבן דעם ווייסן הויז, אין וואשינגטאן די סי.

זי ווערט אויפגעשטעלט און געצינדן יעדעס יאר זינט 1979, דער דעמאלטיגער פרעזידענט זשימי קאַרטער האט דאן געצינדן די מנורה.

די מנורה איז דרייסיג פיס הויך.  עס ווערט אויפגעשטעלט יעדעס יאר דורך דער יעצטיגער חב"ד שליח אין וואשינגטאן די סי, לוי שם טוב. די מנורה צינדן צערעמאניע ווערט ברייט אויפגעשפילט אויף פילע טעלעוויזיע סטאנציעס איבער אמעריקע, און די צערעמאניע געניסט פון גרויס פאפולעריטעט.

אזוי אויך באטייליגן זיך יעדעס יאר ביים צינדן פילע גרויסע פאליטיקאנטן און רעגירונג באאמטער.

## היסטאריע 
אין 1974 האט דער ליובאוויטשער רבי הרב מנחם מענדל שניאורסאהן געבעטן פון זיינע חסידים און אנהענגער, מען זאל אנהייבן אויפשטעלן און אנצינדן מנורות אין דער עפנטליכקייט אלס פרסומי ניסא. 

אין 1979 האט דער חב"ד'סקער שליח רבי אברהם שם טוב אנגעהויבן צו שתדל'ן מען זאל אויפשטעלן א גרויסע מנורה נעבן דאס ווייסע הויז, דער דעמאלטיגער אינערן סעקרעטאר האט אריגינעל אפגעווארפן דעם געדאנק, און זיך אנטזאגט פון געבן ערלויבעניש, זאגנדיג אז דאס איז א פארלעצונג פונעם ערשטן אמענדמענט. עווענטועל האבן זיך אבער דער זאך אויסגעגליכן געווארן, און שם טוב האט ערהאלטן אן ערלויבעניש אויפצושטעלן א מנורה.

דער נאמען "נאציאנאלע מנורה" שטאמט פון פרעזידענט ראנאלד רייגען, וועלכער האט אזוי באטיטלט די מנורה בשעת א דרשה, און עס איז שוין אזוי געבליבן מיט דעם צונאמען.
[קליין|ווערט געזען דאס [ווייסע הויז מיט דער מנורה]]

## פראמינענטע צינדער 
[לינקס|קליין|223x223פיקס| פרעזידענט [זשימי קארטער|זשימי קאַרטער (רעכטס) ביים ערשטן חנוכה מנורה צינדן אין 1979]]
זינט דעם ערשטן יאָר וואס די מנורה שטייט, ווערט די ליכט-צינדן צערעמאניע באטייליגט מיט כאטש איין מיטגליד פון דער פרעזידענט'ס אַדמיניסטראַציע און טרעט אויף מיט א באגריסונג אין נאמען פון דער פרעזידענט.

צווישן די פראמינענטע מנורה צינדער זענען געווען: 
[קליין|די מנורה שטייט מיט פראכט, ווען הינטער דעם זעט מען די [וואשינגטאן מאנומענט ]]
* 1979: זשימי קאַרטער, פרעזידענט פון די פארייניגטע שטאטן.
* 1994: דזשאָו ליבערמאַן 
* 1996: סטוארט אייזענשטאט און דזשאָו ליבערמאַן
* 1997 סטוארט אייזענשטאט
* 1998: דזשעק לו
* 2000: סטוארט אייזענשטאט
* 2006:  סוזען שוואב
* 2007: מייקל מוקעיסי
* 2008: דזשאן באלטאן, ווייסע הויז טשיעף אוו סטעף
* 2009: ראם עמנואל, ווייסע הויז טשיעף אוו סטעף 
* 2012:  דזשעפרי זיענטס, אַקטינג דירעקטאָר פון ווייסע הויז אָפיס פאַר מאַנאַדזשמענט און בודזשעט
* 2013: מיכאל פראמאן, יו. עס. האַנדל רעפּרעסענטאַטיווע
* 2014: דזשאָו ביידן, יו. עס. וויצע פרעזידענט

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:חנוכה
קאַטעגאָריע:וואשינגטאן די סי
קאַטעגאָריע:ליובאוויטש
בניהו בן יהוידע

250px|ממוזער|שמאל

**בְּנָיָהוּ בֶּן יְהוֹיָדָע**, שר הצבא אשר לדוד, איז געווען איינער פון די העלדן פון מלך דוד, אַ קאָגנאַט און אַבאָרטיוו קאַמאַנדער. ער איז שפעטער באשטימט געווארן ארמיי מיניסטער פון שלמה המלך, זון פון דוד.
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
שמואל ברוך ווערנער

רבי **שמואל ברוך ווערנער** (כ"ה טבת ה'תרע"א, יאנואר 1911 – ל' סיון ה'תשנ"ג, יוני 1993) ער איז געווען ראש בית דין אין תל אביב פאר צענדליגער יארן. און א געווינער פון דער רב קוק פרעמיע. ער איז געווען אן איידעם ביי רבי יעקב משה חרל"פּ.

קאַטעגאָריע:רבנים אין ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:תל אביב