open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
עשר קדושות

**עשר קדושות** איז דער ערשטער באנד פון דער סעריע פון ספרים זכות ישראל, פון הרב ישראל בערגער. דער מחבר איז געווען א מחותן מיט זייער אסאך פון די גרויסע חסידישע רביים, ווי זיין זון הר"ר משה בערגער רעכנט אויס אין מגילות יוחסין וסדר ההתקשרות, דעריבער האט ער אסאך געוואוסט און געשריבן פון זיי.

ער אנטהאלט אין זיך מעשיות, תורות, מאמרים, בריוו, און די לעבענסט באשרייבען פון די רביים לבית זידיטשוב קאמארנע, ווי דער שטאם פון דער משפחה הרב יצחק אייזיק סאפרין. רבי צבי הירש פון זידיטשוב, זיינע פיר ברידער רבי משה מסאמבור. רבי סענדר מקאמארנא. רבי ישכר בעריש מזידישטוב. רבי ליפא מסאמבור.

דערנאך האט עס מעשיות פון הרה"ק רבי יודא צבי מראזלא. זון פון רבי משה מסאמבור. איידעם פון הרה"ק רבי צבי הירש פון זידיטשוב.

הרה"ק רבי יצחק אייזיק מזידיטשוב זון פון רבי ישכר בעריש מזידיטשוב.

הרה"ק רבי יצחק אייזיק מקאמארנא זון פון רבי סענדר מקאמארנא.

הרה"ק רבי יודא לייביש מראזדאל זון פון הרב ר' אברהם משה מאוסטרא, איידעם פון הרה"ק רבי צבי הירש מזידיטשוב.

דער ספר האט דער מחבר געדרוקט אין יאהר ה'תרס"ו. עס האט הסכמות פון אסאך גרויסע רביים. דער מחבר האט שפעטער צוגעלייגט א מהדורא תנינא וואס אנטהאלט אסאך הוספות אויף די מעשיות און בריוו פון צדיקים לבית זידיטשוב, עס איז אריין געדרוקט אין סוף ספר עשר אורות, און סוף פון אלע בענדער עשר. דער מחבר זעלבסט האט דאס שוין נישט געדרוקט נאר זיין זון האט עס שפעטער געדרוקט אין גערופן זכות ישראל מהדורא תניניא. אין יאר ה'תרפ"ה.

דער ספר עשר קדושות האט אין זיך א ספעציעל חשיבות וויבאלד דער מחבר רבי ישראל איז געווען א איידעם ביים ראזלער רב, וואס זיין טאטע איז געווען הגה"ק רבי יהודא צבי ראזלא, א שוועסטער קינד פון הרה"ק רבי צבי הירש מזידיטשוב און אויך זיין איידעם, דעריבער האט ער אסאך געוואוסט פון דער גאנצער משפחה.

קאַטעגאָריע:ספרי קודש
תל חי פאגראמען

דאס דארף **תל-חי**, געפונט זיך אין צפון טייל פון ישראל, אינעם גליל ראיאן. נאך דער ערשטער וועלט מלחמה האט דער פראנצויזישער מאנדאט איבערגענומען די צפון טייל פון פאלעסטינע, לויט די סייקס-פיקא פארשטענדעניש. פאר די אראבער האבן זייער געשטערט, אז דאס פאראייניגטע קעניגרייך, האט אפגעטרעטן פון א געגנט וואס איז א טייל פון פאלעסטינע, נאכדעם וואס די ענגלישע האבן צוגעזאגט פאר די אראבער א קעניגרייך אינעם מיטל מזרח.

די אראבער האבן דערפאר אויפגעשטעלט אן ארמיי, ארויסצושטויסן די פראנצויזן פון צפון פאלעסטינע, און זיי האבן אטאקירט דאס דארף, נאכן פארדעכטיגן אז די יידן באהאלטן אויס פראנצויזישע זעלנער, זעקס יידן זענען אומגעקומען אינעם קאמף, פון זיי יוסף טרומפעלדאר, וואס לויט דער געשיכטע האט ער געזאגט נאכן פארווונדעט ווערן, עס איז גוט צו שטארבן פאר אונזער לאנד, איידער דעם קאמף זענען צוויי יידן אומגעקומען אין באזונדערע אינצידענטן מיט די בעדואינער פון די געגנט.

אויפן נאמען פון די אכט געפאלענע, האט מען א נאמען געגעבן די שטאט אין דער געגנט קרית שמונה.

קאַטעגאָריע:בריטישער מאנדאט
1957

## געשעענישן 
* 25סטן מערץ - געגרינדעט די אייראפעישע עקאנאמישע געמיינדע  (מערב דייטשלאנד, פראנקרייך, איטאליע, בעלגיע, האלאנד, לוקסעמבורג)
* 2טן יולי - ערדציטערניש מיט שטארקייט 7.4 צפון פון טעהראן, איראן, הרגעט 2,500 מענטשן
* 31סטן אויגוסט - מאלייזיע באקומט זעלבשטענדיקייט פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
* 4טן אקטאבער - ספוטניק 1 ווערט דער ערשטער מענטשן-געמאכטער אביעקט געשיקט צום קאסמאס.

## געבוירן 
* 
## געשטארבן 
* 10טן יולי - שלום אש, יידיש-שפראך שרייבער, געבוירן אין פוילן (געב' 1880)

קאַטעגאָריע:20סטער י"ה
2טן אקטאבער

דעם **2טן אקטאבער** איז דער 275סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (276סטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 90 טעג.
## היסטארישע געשעענישן 
* 1608 - האנס ליפערסהע ווייזט דעם ערשטן טעלעסקאפ צום האלענדישן פארלאמענט
* 1941 - צווייטע וועלט מלחמה: אנהייב פונעם קאמף אויף  מאסקווע

## געבוירן 
* 1452 - ריטשארד דער דריטער, מלך פון ענגלאנד (געש' 1485)
* 1852 - סיר וויליאם ראמזי, בריטישער כעמיקער (געש' 1916)
* 1869 - מאהאטמא גאנדי, אינדישער פירער (געש' 1948)

## געשטארבן 
* 2003 - דזשאן דאנלאפ, אמעריקאנער עקאנאמיסט  (געב' 1914)

----
* 1טן אקטאבער - 3טן אקטאבער
* אקטאבער

02
רשימה:חסידישע ספרים

די ערשטע חסידישע ספרים, זענען געווען דער תולדות יעקב יוסף און דער מאור עינים. נאכער איז געווען ספרים פון נאך תלמידי בעש"ט און תלמידים פון מעזריטשער מגיד, און שפעטער פון זייערע תלמידים. ווי ספרי בית טשערנאביל, און ספרי בית רוזין, די בעלזא ספרים, און נאך.

די שפעטערדיגע ארגינעלע חסידישע הויפן, האבן בעיקר נאר געלערנט די ספרים וואס זענען פון תלמידי תלמידים פון מעזריטשער מגיד, און נישט די וואס זענען ארויסגעקומען נאכדעם. אין דעם איז אויך נכלל צענדליגע ספרים, אבער נישט די הונדערטע שפעטערדיגע ספרים, וואס זענען שוין נישט געווען דירעקטע תלמידים פון תלמידים פון מעזריטשער מגיד.

רשימה פון חסידישע ספרים צעטיילט אין קאטאגעריעס:

ספרי תלמידי הבעש"ט והמגיד הגדול ממעזריטש

## חסידישע דרשות און מוסר 
אבן ישראל, אבני המקום, אמרי משה, ארבעה חרשים, דרך אמת, חובת התלמידים, יסוד ושרש העבודה, מורא מקדש, עטרת ראש, צוואת הריב"ש, רחמי האב

## חסידישע ווערטער און געדאנקען 
## חסידישע מאמרים 
אגרת הקודש, הקדמה ודרך לעץ חיים, זכרון דברים, לקוטי אמרים, לקוטי באורים, מחשבות חרוץ, עיון תפלה, פרי קדש הלולים, צדקת הצדיק, רשפי אש, שער התפלה, שערי אורה

## חסידות אויף תורה 
אבני אליהו, אהל תורה, אמונת ישראל, אמרות טהורות, אמרי אמת, אמרי יוסף, אמרי נועם, אמרי צבי, אמרי שפר, אמרת הצרופה, באר יצחק, באר מים חיים, באר מנחם, באר משה, בארות המים, בינת משה, בית אהרן, בית יעקב, בית ישראל, בן פורת יוסף, בני בנימין, בעל שם טוב, ברית אברהם, בת עין, גבורות אריה, דביר המוצנע, דברי אלימלך, דברי אמת, דברי בינה, דברי חיים, דברי יחזקאל, דברי שמואל, דברת שלמה, דגל מחנה אפרים, דגל מחנה ראובן, דודאים בשדה, דעת משה, דרך אמונה, הנותן אמרי שפר, זאת זכרון, הזכות, זכרון זאת, זרע קודש, חדות שמחה, חומת אריאל, חיים וחסד, חיים ושלום, חסד לאברהם, חשב האפוד, ייטב לב, יסוד האמונה, ישמח ישראל, ישמח משה, כנסת יחזקאל, כתונת פסים, כתפות האפוד, לב שמח, לקוטי מהרי"ל, לקוטי מהרי"ן, לקוטי תורה, מאור ושמש, מאור עינים, מאמר מרדכי, מגן אברהם, מגן דוד, מים רבים, מנורת זהב, מנחם ציון, מעגלי צדק, מעיין החכמה, משנה למלך, נהר שלום, נועם אלימלך, נועם מגדים, עבודת ישראל, עטרת ישועה, עטרת צבי, עטרת תפארת ישראל, עירין קדישין, עמק החכמה, עץ פרי, עצי חיים, ערבי נחל, פנים יפות, פרי הארץ, פרי עץ, צבי לצדיק, צמח ד' לצבי, צמח צדיק, צפנת פענח, קדושת יו"ט, קדושת לוי, קהלת דוד, קול אריה, קול שמחה, רב טוב, רב ייבי, רביד הזהב, שארית ישראל, שמע שלמה, שפת אמת, תולדות יעקב יוסף, תולדת אהרן, תורה אור, תורי זהב, תורת אמת, תורת חיים, תורת המגיד, תפארת שלמה

## חסידות אויף נביאים וכתובים און חמש מגילות 
אהבת דודים, ארץ החיים, ויחל משה, כלי הרואים

## חסידות אויף מועדים 
אור למאיר, אור המאיר, אמרי נועם, בני בנימין, בני יששכר, הישר והטוב, זרע קודש, ייטב פנים, עטרת ישועה, עצי חיים, צבי לצדיק, שער יששכר

## חסידות אויף מצוות 
אוצר החיים, דרך מצותיך, דרך פקודיך

## חסידות אויף ש"ס 
ברכה משולשת, דברים נחמדים, והיה ברכה, חידושי מהרצ"א, ישמח לב, כתר היהודי, מגיד תעלומה, מנחה חדשה

## חסידות אויף אבות 
דברי אבות, נצר חסד

## סיפורי צדיקים און תולדות  
אבן שתיה, אהל נפתלי, אם לבינה, אמונת צדיקים, גנזי נסתרות, דרכי חיים, זכות ישראל, זכרון טוב, מנחם ציון, נפלאות הסבא קדישא, עשר אורות, עשר קדושות,

קאַטעגאָריע:חסידישע ספרים
קאַטעגאָריע:רשימות
לאדינא

**לאדינא** איז א יידישע שפראך, גערעדט בעיקר דורך יידן וואס שטאמען אפ פון שפאניע, גערעדט געווארן ביז דער צווייטער וועלט מלחמה, דורך מערערע יידן אין די באלקאן לענדער, עס ווערט אויך גערופן **ספאניאליש**, **דזשודעזמא**, אדער **דזשודעא-עספאניאל**, די שפראך שטאמט בעיקר פון  דעם שפאנישן אקצענט פון קאסטיליע, אריינגעמישט העברעישע און אראמישע ווערטער.

ביי גירוש שפאניע, זענען אסאך יידן אנגעקומען צו די באלקאן לענדער, טערקיי, בולגאריע, דרום רומעניע, און צפון אפריקע, ווי זיי האבן מיטעברעגט די שפראך מיט זיך. עס זענע פארהאן צוויי דיאלעקטן, די צפון אפריקאנע און די אייראפעישע.

## די שפראך אמאל 
ביז דער צווייטער וועלט מלחמה, איז עס געווען א ברייטע שפראך, מיט קולטור און דיכטער, וואס פלעגן שרייבן די שפראך, דער גרעסטער תורה ווערק וואס איז געשריבן געווארן אין לאדינא, איז מעם לועז וואס איז איבערגעשריבן געווארן אויף לשון קודש, די גרעסטע יידישע שטאט, וואס איז געווען א צענטער פאר דער שפראך, איז געווען סאלאניקי, גריכנלאנד, וואו איבער 60,000 יידן האבן זיך באנוצט מיט דער שפראך, אויפן טאג טעגליכן לעבן, אריינרעכנדיק צייטונגען און ביכער, וואס זענען פובליצירט געווארן אויף לאדינא.
 
דאס אלעס האט זיך געענדיקט מיטן אנקום פונעם נאצי, 96 פראצענט פון דער יידישער קהילה, זענען אנגעקומען צו די טויט לאגערן, און זענען אומגעקומען דורך דער נאצי מארד מאשין.

## אין מדינת ישראל 
אין 1948, זענען רוב יידן פון אייראפע, וואס האבן באהערשט די שפראך, אנגעקומען קיין ישראל, אריינגערעכנט יידן פון בולגאריע, און טערקיי, זענען אריבער דעם שמעלץ טאפ, און האבן געטוישט זייער לשון אויף העברעיש, באקומענדיק א קלאפ ווי רוב יידישע שפראכן אזוי ווי יידיש, ווי די רעגירונג האט נישט געלאזט רעדן קיין שפראכן פונעם גלות, און דערפאר ווערן טאקע די מענטשן וואס רעדן לאדינא, ווייניגער און ווייניגער.

אין די לעצטע פאר יאר האט די רעגירונג אויפגעשטעלט דער "צענטער פאר לאדינא קולטור", וואו מען פרובירט אויפצולעבן דאס פארלוירענע.

## צאל מענטשן וואס רעדן לאדינא 
עס ווערט געשאצט אז אומגעפער 150,000 מענטשן קענען די שפראך, און דאס מערהייט אלס מאמע לשון, ארום 100,000 אין ישראל, דאס איבריגע אין טערקיי, גריכנלאנד, און אין אנדערע פלעצער.

## גראמאטיק 
לאדינא ווערט געשריבן אין העברעישע בוכשטאבן, אמאל בעיקר אין רש"י אותיות, אדער געהעריקע אותיות היינט, אבער היינט איז עס אויך שטארק אנגענומען צו שרייבן אויפן לאטינישן אלפאבעט. וויבאלד עס איז נישט דא קיין כללים פארן שפראך, איז אין אמעריקע וועלן זיי שרייבן אויפן אות ש sh, און אין פראנקרייך ch. אויפן אינטערנעט איז דא, א קהילה וואו די שפראך איז באנוצט ביי אירע באנוצער, עס הייסט ladino" komunita", ווי אויך אין ירושלים, קומט ארויס א צייטונג, מיטן נאמען אקי ירושלים, וואס מיינט ״דא אין ירושלים״.

## וועבלינקען
* 

קאטעגאריע:יידישע שפראכן
אגרא דפרקא

קליין|225px|דער שער בלאט פון ספר אגרא דפרקא
**אגרא דפרקא** איז א חסידיש ספר געשריבן געווארן דורך רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל, רב אין דינאוו באקאנט אלס דער **בני יששכר**

## דער מחבר 
רבי **צבי אלימלך שפירא** זצ"ל איז געבוירן אין יאר ה'תקמ"ג (אומגעפער), און איז נפטר געווארן י"ח טבת ה'תר"א. זיין פאטער איז געווען רבי פסח לאנגזאם, מ'האט אים גערופן רבי פסח יאווארניקער, זיין מוטער רחל מינא איז געווען א ניכטשע פון רבי אלימלך פון ליזשענסק. רבי הערש מיילך איז געווען רב אין צען פארשידענע שטעט: דינאוו, ריבאטוטש, סטריזשעוו, לאנצהוט, קאלאמיי, האלאשיץ, בערטש, דזשילבערץ, דובעצק, מונקאטש, נאכהער צוריק אין דינאוו. 

רבי הערש מיילך האט געשריבן אסאך ספרים, אויסער דעם ספר **אגרא דפרקא** איז נאך באקאנט: 
אגרא דכלה, אזהרות מהרצ"א, בני יששכר, ברכה משולשת, דברים נחמדים, דרך עדותיך, דרך פקודיך, הגהות והוספות מהרצ"א, הגהות מהרצ"א, הלכות ותקנות, והיה ברכה, חדושי בני יששכר, חדושי מהרצ"א, טעמי המצות, כלי הרואים, לקוטי מהרצ"א, מגיד תעלומה, מעין גנים, נחל אמונים, סדר הקרבנות, רגל ישרה, ריח דודאים, תקנות תמכין דאורייתא

## אינהאלט 
אין דעם ספר **אגרא דפרקא** האט דער מחבר פארשריבן דריי הונדערט צוויי און פופציג פארשידענע חסידישע ווערטער און געדאנקען, אייגענע, און וואס ער האט געהערט - אדער געהערט נאכזאגן - פון זיינע רבי'ס.

נעמען וואס ווערען דערמאנט אין **אגרא דפרקא**: 

רבי אברהם יהושע העשיל פון מעזשביזש באקאנט אלס דער אפטער רב רבי אלימלך פון ליזשענסק רבי אליעזר הורוויץ פון טארניגראד רבי דוב בער פון מעזריטש רבי יוסף יעב"ץ רבי יחיאל מיכל פון זלאטשאוו רבי יעקב יעב"ץ רבי יעקב יצחק פון לובלין רבי יצחק לוריא רבי יעקב מאראבי רבי יצחק פון דראהאביטש רבי ישראל אברהם רבי ישראל בעל שם טוב רבי מנחם מענדל פון פרעמישלאן רבי מנחם מענדל פון רימאנאוו רבי משה חאגיז רבי שלמה גאטליב פון קארלין רבי משה פון פשעווארםק רבי משולם זושא פון האניפאלי רבי פייביש פון זבריז רבי פנחס הורוויץ רבי פנחס שפירא פון קאריץ רבי צבי הירש אייכנשטיין פון זידיטשוב

## אויסגאבעס 
* לעמבערג תרי"ח, זעקס און זעכציג בלעטער. דורך רבי **משה שיינפעלד** פון מעזילאבריץ, אן איידעם פון מחבר, אין דער הקדמה (פארווארט) פון ספר שרייבט ער, אז ער האט געפינען דעם כתב יד צווישן זיין שווער'ס כתבים.
* זאלקאווא ה'תרכ"א, זיבעציג בלעטער.
* לעמבערג ה'תר"ם, פינף און זיבעציג בלעטער.
* מונקאטש ה'תרנ"ד, פינף און ניינציג בלעטער
* לעמבערג ה'תר"ע, אכט און פופציג בלעטער
* מונקאטש ה'תש"ב, אכט און זעכציג בלעטער
* ברוקלין ה'תשמ"ה, ה'תש"ן. ארויס געגעבן דורך רבי צבי הירש מייזליש פון ווייטצען - שיקאגו, אין צוויי חלקים מיט א פירוש "אגרא דצבי" 

אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר **אגרא דפרקא** פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אן אנדער אויסגאבע.

## הסכמות 
* רבי ישראל שפירא זצ"ל דער בלאזשאווער רבי, ברוקלין ה'תשי"ב - פאטאגראפישע אויסגאבע דורך רבי מרדכי גרשון שפאלטער זצ"ל דיין אין סאניק. 

## רעפערענצן 
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה*, מאיר וונדר 
* *בית עקד ספרים*

קאַטעגאָריע:חסידישע ספרים - ענינים
אגרא דכלה

קליין|225px|דער שער בלאט פון ספר אגרא דכלה, ערשטער דרוק
קליין|225px|דער שער בלאט פון ספר אגרא דכלה מיט דעם ביאור הצבי והצדק
**אגרא דכלה** איז א חסידיש ספר געשריבן געווארן דורך רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל, רב אין דינאוו באקאנט אלס דער **בני יששכר**

## דער מחבר 
רבי **צבי אלימלך שפירא** זצ"ל איז געבוירן אין יאר ה'תקמ"ג (אומגעפער), און איז נפטר געווארן י"ח טבת ה'תר"א. זיין פאטער איז געווען רבי פסח לאנגזאם, מ'האט אים גערופן רבי פסח יאווארניקער, זיין מוטער רחל מינא איז געווען א ניכטשע פון רבי אלימלך פון ליזשענסק. רבי הערש מיילך איז געווען רב אין צען פארשידענע שטעט: דינאוו, ריבאטוטש, סטריזשעוו, לאנצהוט, קאלאמיי, האלאשיץ, בערטש, דזשילבערץ, דובעצק, מונקאטש, נאכהער צוריק אין דינאוו.  

דער מחבר שרייבט אין אנהייב פון דעם ספר **אגרא דכלה** "און איך האב אנגעהויבן צו פארשרייבן די רייד אויף א ספר דאנערשטאג אין יאר ה'תקע"ט" , (ער איז דעמאלס אלט געווען זעקס און דרייסיג יאר), ווי ס'ווייזט אויס האט ער געשריבן דעם ספר אסאך יארן, אין פרשת כי תשא דערמאנט ער "איך האב געהערט פון מיין מחותן רבי צבי הירש זצוק"ל", וואס דאס איז געווען דער עטרת צבי פון זידיטשוב וועלכער איז נפטר געווארן אין יאר ה'תקצ"א.

רבי הערש מיילך האט געשריבן אסאך ספרים, אויסער דעם ספר **אגרא דכלה** איז נאך באקאנט: 
אגרא דפרקא, אזהרות מהרצ"א, בני יששכר, ברכה משולשת, דברים נחמדים, דרך עדותיך, דרך פקודיך, הגהות והוספות מהרצ"א, הגהות מהרצ"א, הלכות ותקנות, והיה ברכה, חדושי בני יששכר, חדושי מהרצ"א, טעמי המצות, כלי הרואים, לקוטי מהרצ"א, מגיד תעלומה, מעין גנים, נחל אמונים, סדר הקרבנות, רגל ישרה, ריח דודאים, תקנות תמכין דאורייתא

## אינהאלט 
דער  ספר **אגרא דכלה** איז געשריבן געווארן לויט דעם סדר פון די פרשיות, נאר די ערשטע דריי פרשיות זענען שיין צוזאמען געשטעלט מסודר לויט דעם ארדער פון די פסוקים, רש"י, תרגום, מדרש רבה, תנחומא, שאילתות, אין אויך א פירוש אויף דעם מגלה עמוקות מיט דעם נאמען **בארות עמוקים**, די דריי פרשיות פארנעמען באלד א העלפט פון גאנצן ספר. דער מחבר שרייבט אין דער הקדמה מערסטענס פון די ווערטער האט ער געזאגט שבת ביי זיינע טישן, זיין אייניקל דער בלאזשאווער רב שרייבט אין א תשובה אין זיין ספר צבי לצדיק סי' י"ג, אז די ווערטער וואס זענען געשריבן אין **אגרא דכלה** האט דער מחבר געזאגט שבת ביים טיש צו דערוועקן יידישע הערצער.

## אויסגאבעס 
נאך דער פטירה פון מחבר, האט רבי ישעיה דוד שפירא, א זון פון רבי משולם זושא שפירא, דער עלצטער זון פון מחבר, געפאדערט אז דער רעכט צו דרוקן דעם זיידנ'ס כתבים געהערט אים, נאכדעם וואס מען האט געזעצט א בי"ד פון דריי רבנים איז ארויס דער פסק אז מען זאל אים איבערבעטן מיט געלט און אז דער כתב יד פון דעם ספר **אגרא דכלה**, וואס איז געווען ביי רבי שמואל שפירא, א זון פון מחבר, געהערט צו רבי ישעיה דוד. אין יאר ה'תרכ"ו האט רבי ישעיה דוד איבערגעגעבן דעם כתב יד צו רבי מאיר משולם שפירא פון לאנצהוט, און ער האט דאס נאכהער פארקויפט צו רבי אברהם ניסן זיס, וועלכער האט זוכה געווען ענדליך ארויס צוגעבן דאס ספר.

* לעמבערג תרכ"ח.
* פרעמישלא ה'תר"ע.
* בני ברק ה'תשס"ו, ארויס געגעבן דורך הרב צבי אלימלך פאנעט קאסאנער רב, מיט א ביאור **הצבי והצדק**

אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר **אגרא דכלה** פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אן אנדער אויסגאבע.

## הסכמות 
* רבי יוסף שאול נאטאנזאהן זצ"ל דער לעמבערגער רב, ה' שופטים ה'תרכ"ח.
* רבי חיים האלבערשטאם זצ"ל דער צאנזער רב, ד' תבא ה'תרכ"ח

## וועבלינקען 
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:חסידישע ספרים - תורה
שיקאגא

קליין|300x300פיקס|שיקאגא
**שיקאַגאָ** (ענגליש: *Chicago*) איז די גרעסטע שטאָט אינעם שטאַט אילינויס פלאצירט אויף די דרום-מערבדיקע ברעגן פון דער מישיגן אזערע, איינע פון די גרויסע אזערעס. מיט מער ווי 2.8 מיליאן מענטשן, איז זי די דריטע גרעסטע שטאט אין די פאראייניגטע שטאטן.

## דעמאגרפיע 
רוב איינוואוינער פון דער שטאט זענען ווייסע פראטעסטאנטן אבער, אזוי ווי אין אנדערע גרויסע שטעט, איז דער פראצענט פון שווארצע אין דער שטאט העכער ווי אין דער גארער באפעלקערונג פון די פאראייניגטע שטאטן. זייט די 1990טע יארן האבן אימיגרירט אין שיקאגא סערבן און מענטשן פון האיטי.

## טראנספארט 
די אמטראק פירמע אפערירט צווישנשטאטישע באנען וואס שטעלן זיך אפ אין שיקאגא און קומען אן צו פארשידענע צילן אין אילינוי און ווייטער קיין מילוואקי, אינדיאנאפאליס, סאנט לואיס, און דעטרויט. די אמטראק באן סטאנציע אין שיקאגא איז יוניאן סטאנציע.
קליין

## רעליגיע 
די גרעסטע רעליגיע צווישן דער באפעלקערונג פון שיקאגא איז קריסטנטום. אויך וואוינערן אין דער שטאט אנהענגער פון יידישקייט, איסלאם, בודהיזם, דזשייניזם, סיקהיזם און באהיי.

קאַטעגאָריע:שטעט אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים
יארן ב'תת"ק - ב'תתקצ"ט

## געשעענישן 
* '''ב'תתקכ"ח** – שלמה המלך בויעט דעם בית ראשון.

## געבוירן 
* **ב'תתקי"ב** – שלמה המלך
* **ב'תתקכ"ג** – רחבעם - זון פון שלמה המלך

## געשטארבן 
* **ב'תתקס"ד** – שלמה המלך
* **ב'תתקפ"א''' – רחבעם - זון פון שלמה המלך
בני יששכר

קליין|225px|
קליין|225px|דער שער בלאט פון ספר בני יששכר, ירושלימער אויסגאבע
**בני יששכר** איז א חסידיש ספר געשריבן געווארן דורך רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל, רב אין דינאוו שפעטער באקאנט געווארן אויף דעם נאמען פון ספר **דער בני יששכר**

## דער מחבר 
רבי **צבי אלימלך שפירא** זצ"ל איז געבוירן אין יאר ה'תקמ"ג (אומגעפער), און איז נפטר געווארן י"ח טבת ה'תר"א. זיין פאטער איז געווען רבי פסח לאנגזאם, מ'האט אים געריפן רבי פסח יאווארניקער, זיין מוטער רחל מינא איז געווען א ניכטשע פון רבי אלימלך פון ליזשענסק. רבי הערש מילך איז געווען רב אין צען פארשידענע שטעט, דינאוו, ריבאטוטש, סטריזשעוו, לאנצהוט, קאלאמיי, האלאשיץ, בערטש, דזשילבערץ, דובעצק, מונקאטש, נאכהער צוריק אין דינאוו. 

רבי הערש מיילעך האט געשריבן אסאך ספרים, אויסער דעם ספר **בני יששכר** איז נאך באקאנט: 
אגרא דפרקא, אגרא דכלה, אזהרות מהרצ"א, ברכה משולשת, דברים נחמדים, דרך עדותיך, דרך פקודיך, הגהות והוספות מהרצ"א, הגהות מהרצ"א, הלכות ותקנות, והיה ברכה, חדושי בני יששכר, חדושי מהרצ"א, טעמי המצות, כלי הרואים, לקוטי מהרצ"א, מגיד תעלומה, מעין גנים, נחל אמונים, סדר הקרבנות, רגל ישרה, ריח דודאים, תקנות תמכין דאורייתא.

רבי צבי אלימלך ברענגט אסאך דעם חיד"א אין זיינע ספרים, אין א פלאץ שרייבט ער אויפן חיד"א אזוי: איך ווייס נישט וואו דער מראה מקום דערפון איז נישט אין סוגיות הש"ס, אבער וויבאלד דער חיד"א איז א רב מובהק אין זיין דור שרייבט אזוי בבית דין של מטה, פסק'נט מען אזוי אויך אין בית דין של מעלה. אויך ברענגט דער בני יששכר זיינע ספרים ראש דוד, דבש לפי, און ער האט געשריבן דערויף הערות. די היסטאריע ספרים שרייבן אז דער בני יששכר אין זיין שניט אין דרוש ענדעלט זייער צום שניט פון חיד"א.

## אינהאלט 
דער מחבר שרייבט אין הקדמה פון ספר **בני יששכר** חייב אדם להקביל פני רבו ברגל (ר"ה ט"ז), דער דערהויבענע הייליקייט וואס קומט ארונטער אין די הייליגע צייטן, איז קיין פארגלייך פון דעם רבין צום תלמיד, און דורך דעם וואס דער תלמיד איז מקבל פנים דעם רבין ווערען זיי ווי איינס. דער דערהויבענע הייליקייט וואס קומט ארונטער אין די הייליגע צייטן פיעלט מען דורך די אותיות פון די תורה, דערפאר פירען זיך דערהויבענע יידן צו פארן אויף יום טוב צום רבין, און דער רבי זאגט פאר זיי תורה אין די הויכע זמנים.

דעם ספר **בני יששכר** האט דער מחבר געשריבן אויף דעם סדר שבת, ראש חדש און די צוועלף חדשים פון יאר אנגעהויבן פון חודש ניסן.

## אויסגאבעס 
* זאלקאווא תר"ו, ארויסגעגעבן איין חלק דורך רבי שמואל שפירא פון פרעמישלא, דער יונגסטער זון פון מחבר. 
* זאלקאווא תר"י, ארויסגעגעבן ביידע חלקים. 
* לעמבערג ה'תר"ך, ה'תרכ"ה, ה'תרכ"ח, צוויי הונדערט איין און פערציג בלעטער, ארויסגעגעבן דורך רבי אברהם ניסן זיס.     
* לעמבערג ה'תרל"ה, ארויסגעגעבן דורך פעסיל באלאבאן.
* פיעטרקאוו ה'תרמ"ד, הונדערט פיר און אכטציג בלעטער.
* מונקאטש ה'תרס"ה
* לעמבערג ה'תרס"ט, ה'תרע"ג, ארויסגעגבען אין א גרעסערן פארמאט, און אויסגעבעסערט פון דרוק פעלערן.
* מונקאטש ה'ת"ש
* ברוקלין ה'תש"ו 
* ירושלים ה'תשמ"ג - ה'תשמ"ה, ארויס געגעבען דורך ישיבת תולדות אהרן, אויסגעבעסערט פון צענדליגע פעלערן, מיט אן הקדמה פון זייער רבין רבי אברהם יצחק קאהן זצ"ל.
* בית שמש ה'תשע"ד, עוז והדר האבן ארויס געגעבען **בני יששכר** המבואר - 6 בענדער, מיט זיין תולדות.
אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר **בני יששכר** פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אנדערע אויסגאבעס.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:חסידישע ספרים - מועדים
דונקערק

**דונקערק** (; ) איז א פארט שטאט און א קאמונע (געמיינדע) אינעם נארד דעפארטמענט אין צפון פראנקרייך.

זי ליגט 10 קילאמעטער פון דעם בעלגישן גרענעץ. די באפעלקערונג פון דער שטאט (קאמונע) ביים 1999 צענזוס איז געווען 70,850 איינוואוינער (71,300 איינוואוינער לויט די פעברואר 2004 שאצונגען).

קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעט אין פראנקרייך
פרייהייט פון אינפארמאציע לעגיסלאציע

**פרייהייט פון אינפארמאציע לעגיסלאציע** איז א לעגאל רעכט צו בעטן און באקומען אינפארמאציע פון דער רעגירונג אום זיסט אדער גאר ביליג. אין טייל לענדער גאראנטירט די קאנסטיטוציע דאס רעכט פון צוטריט צו אינפארמאציע.

מער ווי 85 לענדער ארום דער וועלט האבן איינגעפירט אזעלכע לעגיסלאציע. דער פרייהיט פון דער פרעסע אקט אין שוועדן פון 1766 ווערט גערעכט די עלסטע לעגיסלאציע אין דעם שטח.

א יסודותדיגער פרינציפ פון דער לעגיסלאציע (מערסטנס) איז די פליכט ליגט אויף דער ארגאנאזאציע געבעטן פאר אינפארמאציע אויב זיי ווילן צוריקהאלטן אינפארמאציע; דער וואס בעט דארף נישט ערקלערן צוליב וואס ער דארף די אינפארמאציע.

קאַטעגאָריע:געזעצן
חובת התלמידים

**חובת התלמידים** איז א ספר פון מוסר און פארבעסערן די מידות וואס דער פיאסעטשענער רב האט געשריבן.

דער צוועק פונעם ספר "חובת התלמידים" איז אויפצולעבן דעם נפש פון דעם תלמיד, און גיבט הדרכה ווי אזוי צו באקומען א געשמאק אין דאווענען און לערנען, בעיקר פאר יונגע תלמידים.

אינעם סוף פונעם ספר הייבט אן דער פיאסעטשענער רב אביסל צו דערוועקן ביים תלמיד דעם ענין פון התרוממות און חסידות.

## איבערזעצונג אויף יודיש 
אין יאר תשל"ז האט אשר אנשיל גראד פון לאנדאן עס איבערגעזעצט אויף די יודישע שפראך, אז יונגע בחורים זאלן עס קענען לייכט פארשטיין. 

ער האט בייגעלייגט אנווייזונגען פאר א ישיבה-בחור פונעם מחבר, געשריבן אויף די יודישע שפראך צום ערשטן מאל געדרוקט פון כתב יד.

עס אנטהאלט הונדערט-ניין און-פופציג זייטן

קאַטעגאָריע:מוסר ספרים
קאַטעגאָריע:חסידות
כלי הרואים

קליין|225px|דער שער בלאט פון ספר כלי הרואים, פרעמישלא אויסגאבע
קליין|225px|דער שער בלאט פון ספר כלי הרואים, טירנוי אויסגאבע
**כלי הרואים** איז א חסידיש ספר געשריבן געווארן דורך רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל, רב אין דינאוו שפעטער באקאנט געווארן אויף דעם נאמען פון זיין ספר **בני יששכר**.

## דער מחבר 
רבי **צבי אלימלך שפירא** זצ"ל איז געבוירן אין יאר ה'תקמ"ג (אומגעפער), און איז נפטר געווארן י"ח טבת ה'תר"א. זיין פאטער איז געווען רבי פסח לאנגזאם, מ'האט אים גערופן רבי פסח יאווארניקער, זיין מוטער רחל מינא איז געווען א ניכטשע פון רבי אלימלך פון ליזשענסק. רבי הערש מיילך איז געווען רב אין צען פארשידענע שטעט: דינאוו, ריבאטוטש, סטריזשעוו, לאנצהוט, קאלאמיי, האלאשיץ, בערטש, דזשילבערץ, דיבעצק, מונקאטש, נאכהער צוריק אין דינאוו. 

רבי הערש מיילך האט געשריבן אסאך ספרים, אויסער דעם ספר **כלי הרואים** איז נאך באקאנט: 
אגרא דפרקא, אגרא דכלה, אזהרות מהרצ"א, בני יששכר, ברכה משולשת, דברים נחמדים, דרך עדותיך, דרך פקודיך, הגהות והוספות מהרצ"א, הגהות מהרצ"א, הלכות ותקנות, והיה ברכה, חדושי בני יששכר, חדושי מהרצ"א, טעמי המצות, לקוטי מהרצ"א, מגיד תעלומה, מעין גנים, נחל אמונים, סדר הקרבנות, רגל ישרה, ריח דודאים, תקנות תמכין דאורייתא.

## אינהאלט 
דער ספר **כלי הרואים** איז א פירוש אויף דעם ספר עובדיה, דער זון שרייבט צו דער ענדע פון ספר, אז דאס איז נאר א ביישפיל פון דעם חיבור וואס זיין פאטער האט געשריבן אויף גאנץ נ"ך אויף דעם חסידישן שטייגער, און בעט פון אויבערשטען זאל אים העלפן ארויסגעבן דעם גאנצן חיבור. (וחבל על דאבדן)

## אויסגאבעס 
* לעמבערג תר"ח, ארויסגעגעבן איין חלק דורך רבי שמואל שפירא פון פרעמישלא, דער יונגסטער זון פון מחבר, צוזאמען מיט הרב מנחם מענדל פנחס פון ריבאטוטש. 
* לעמבערג ה'תר"י, ה'תרכ"ב.     
* פרעמישלא ה'תרמ"ג, ארויסגעגעבן דורך רבי יעקב משה אמקרויט, צוזאמען מיט רבי משה שפירא פון פשעמישל, א זון פון רבי שמואל שפירא.
* טירנוי ה'תרפ"ח.

אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר **כלי הרואים** פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אנדערע אויסגאבעס.

## רעפערענצן 
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה*, מאיר וונדר 
* *בית עקד ספרים*

קאַטעגאָריע:חסידישע ספרים - נ"ך און חמש מגילות
קאלאמיי

**קאלאמייא** (, , ) איז א שטאט אויפן פרוט טייך אין דער סטאניסלאווער גובערניע אין מערב אוקראינע, 51 קילאמעטער דרום פון סטאניסלאוו און 70 קילאמעטער מערב פון טשערנאוויץ.

נאכן שפאלטן פון פוילן ביזן ערשטן וועלט קריג איז דאס געווען אין מזרח גאליציע.

קארל דער ערשטער פון עסטרייך האט געוויילט אין קאלאמיי אין יאר 1912 פונעם זיבעצטן אפריל ביז דעם דרייצנטן דעצעמבער, איידער ער איז געווארן קייסער.

דער הערב פון קאלאמייא איז אן אדלער מיט א קרוין אויפן קאפ, וואס די שטאט האט באקומען פונעם קייסער וולאדיסלאוו יאניעללא אין יאר 1395 

## יידן אין קאלאמיי
אין 1900 האבן געוואוינט אין קאלאמייא 16,568 יידן.

אין יאר תרכ"ח (1868) איז הרב הילל ליכטנשטיין אויפגענומען געווארן אלס שטאטס־רב אין קאלאמיי.

## צווילינג שטעט
קאלאמיי האט די פאלגנדע צווילינג שטעט:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:גאליציע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
עשר צחצחות

**עשר אורות** איז דער דריטער באנד פון דער סעריע פון ספרים זכות ישראל, פון הרב ישראל בערגער. דער מחבר איז געווען א מחותן מיט זייער אסאך פון די גרויסע חסידישע רביים, ווי זיין זון הר"ר משה בערגער רעכנט אויס אין מגילות יוחסין וסדר ההתקשרות, דעריבער האט ער אסאך געוואוסט און געשריבן פון זיי.
ער אנטהאלט אין זיך מעשיות, תורות, מאמרים, בריוו, און די לעבענסט באשרייבען פון צען גרויסע רביים.
קאַטעגאָריע:חסידישע ספרים - סיפורים
והיה ברכה

קליין|225px|דער שער בלאט פון ספר והיה ברכה, ערשטער טייל
קליין|225px|דער שער בלאט פון ספר והיה ברכה, ערשטער טיייל, ירושלימער אויסגאבע
קליין|225px|דער שער בלאט פון ספר והיה ברכה, צווייטער טייל
**והיה ברכה** איז א ספר געשריבן געווארן דורך רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל, רב אין דינאוו באקאנט אלס דער **בני יששכר**

## דער מחבר 
רבי **צבי אלימלך שפירא** זצ"ל איז געבוירן אין יאר ה'תקמ"ג (אומגעפער), און איז נפטר געווארן י"ח טבת ה'תר"א. זיין פאטער איז געווען רבי פסח לאנגזאם, מ'האט אים גערופן רבי פסח יאווארניקער, זיין מוטער רחל מינא איז געווען א ניכטשע פון רבי אלימלך פון ליזשענסק. רבי הערש מיילך איז געווען רב אין צען פארשידענע שטעט: דינאוו, ריבאטוטש, סטריזשעוו, לאנצהוט, קאלאמיי, האלאשיץ, בערטש, דזשילבערץ, דיבעצק, מונקאטש, נאכהער צוריק אין דינאוו.

רבי הערש מיילך האט געשריבן אסאך ספרים, אויסער דעם ספר **והיה ברכה** איז נאך באקאנט: 
אגרא דכלה, אגרא דפרקא, אזהרות מהרצ"א, בני יששכר, ברכה משולשת, דברים נחמדים, דרך עדותיך, דרך פקודיך, הגהות והוספות מהרצ"א, הגהות מהרצ"א, הלכות ותקנות, חדושי בני יששכר, חדושי מהרצ"א, טעמי המצות, כלי הרואים, לקוטי מהרצ"א, מגיד תעלומה, מעין גנים, נחל אמונים, סדר הקרבנות, רגל ישרה, ריח דודאים, תקנות תמכין דאורייתא

## אינהאלט 
דער  ספר **והיה ברכה** איז ארויסגעגעבען אין צוויי טיילן, דער ערשטער טייל איז אויף משניות ברכות און תוספתא דער צווייטער טייל איז אויף משניות זרעים און אויף מסכת שבת ביז דף מ"ב.

## אויסגאבעס 
חלק א'
* פרעמישלא תרל"ה, דורך אן אייניקל פון מחבר רבי מאיר משולם שפירא, פון לאנצהוט, א זון פון רבי שמואל שפירא
* ירושלים ה'תשי"ח.
חלק ב'
* פרעמישלא תרמ"ח, דורך אן אייניקל פון מחבר רבי מאיר משולם שפירא, פון לאנצהוט, א זון פון רבי שמואל שפירא

אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר **והיה ברכה** פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אן אנדער אויסגאבע.

## הסכמות 
* רבי חיים האלבערשטאם זצ"ל דער צאנזער רב, ג' פנחס ה'תרל"ד
* רבי יוסף שאול נאטאנזאהן זצ"ל דער לעמבערגער רב, ד' שופטים ה'תרל"ד.
* רבי יצחק שמעלקיס זצ"ל פרעמישלא רב

## רעפערענצן 
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה*, מאיר וונדר 
* *בית עקד ספרים*

קאַטעגאָריע:חסידישע ספרים - ש"ס
קאַטעגאָריע:מפרשי הש"ס - ברכות
1955

## געשעענישן 
* 5טן אפריל - ווינסטאן טשערטשיל זאגט אפ זיין אמט פון פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך ביי די 81 יאר.
* 5טן מיי - מערב דייטשלאנד איז זוכה אין פולן סואווערעניטעט.
* 14טן מיי - דער קאלטער קריג: אכט קאמוניסטישע לענדער שרייבן אונטער דעם ווארשע פאקט.

## געבוירן 
* 28סטן יאנואר - ניקאלאס סארקאזי, פרעזידענט פון פראנקרייך
* 24סטן פעברואר - סטיוו זשאבס, גרינדער פון עפל קאמפיוטער
* 28סטן פעברואר - גילבערט גאָטפֿריד, יידיש-אמעריאקנער קאָמיקער און אקטיאר (געש' 2022)
* 27סטן מערץ - ישראל אייכלער, ישראלדיקער פאליטיקער
* 8טן יוני - טים בערנערס-לי, פיזיקער, ערפינדער פונעם World Wide Web
* 11טן יוני - מאיר פרוש, כנסת דעפוטאט פון דער יהדות התורה גרופע
* 7טן סעפטעמבער - יעפים זלמנאוו, יידישער מאטעמאטיקער, געבוירן אין רוסלאנד
* 28סטן אקטאבער - ביל גייטס, גרינדער פון מייקראסאפט

## געשטארבן 
*

קאַטעגאָריע:20סטער י"ה
אברהם וויינבערג (דער ערשטער)

רבי **אברהם ווייבערג** (תקס"ד -  י"א מרחשון תרמ"ד) איז געווען דער ערשטער סלאנימער רבי און דער מחבר פון דעם ספר "יסוד העבודה".

## יונגע יארן 
רבי אברהם איז געבוירן אין יאר ה'תקס"ד צו זיין פאטער רבי יצחק מתתיהו וואס איז געווען דער דיין אין פינסק, רייסין (היינט בעלארוס). רבי יצחק מתתיהו האט געהאנדלט מיט ווייצן בשותפות מיט זיין שוואגער ר' איסר ספעקטאר, דער פאטער פון רבי  יצחק אלחנן ספעקטאר פון קאוונע. 

ער איז געווארן א חסיד פון רבי נח לעכאוויטשער און דערנאך צו זיין תלמיד רבי משה פון קאברין. 

## די רביסטעווע 
פאר דער פטירה פון זיין רבי'ן דער קאברינער אין תרי"ח, האט זיין רבי ממנה געווען רבי אברהם צו פירן די חסידים. ער האט געפירט זיין הויף אין סלאנים.

קאַטעגאָריע:אדמורי"ם
אברהם 1
בורשטין

קליין|250px|מעדאליאנען פון בורשטין
קליין|250px|בורשטין מיט א זשוק
קליין|250px|בורשטין - Coleoptera Elateridae

**בורשטין**  איז אן  איידלשטיין געשאפן פון פארשטיינערטן רעזין פון האלץ. די קוואלן פון בורשטין זענען מינעראלן, וואס מען געפינט בעיקר אין דעם געגנט פונעם באלטישן ים. 80% פון דער וועלט'ס בורשטין ווערט געגראבן פונעם זאמד אין קאלינינגראד, רוסלאנד.

געוויסע שטאפן, למשל וואל, באקומען אן עלעקטרישע לאדונג ווען מען רייבט זיי מיט בורשטין. די פארצייטישע גריכן האבן דאס באמערקט און גענוצט דאס גריכישע ווארט פאר בורשטין, ηλεκτρον (*עלעקטראן*), פאר דעם פענאמען. דאס ווארט "בורשטין" ווערט אויך געניצט פאר א געוויסן געלן קאליר.

## זעט אויך 
* רעזין
* בורשטין (קאליר)

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:מינעראלן
קאַטעגאָריע:צירינג
קאַטעגאָריע:איידלשטיינער
קלאד מאנע

[קליין|[פיער-אגוסט רענואר|פּיער-אָגוסט רענואַר: קלאָד מאָנע בײַם לײענען אַ צײַטונג]] 
[קליין|קלאָד מאָנע: אײַנדרוק: [זון-אױפֿגאַנג (1872)]]

**קלאָד מאָנע** (פֿראַנצױזיש: *Claude Monet*; דעם 14טן נאוועמבער 1840 - 5טן דעצעמבער 1926) איז געװען אַ פּראָמינענטער פֿראַנצױזישער קינסטלער, אײנער פֿון די גרינדערס פֿונעם אימפּרעסיאָניסטישן נוסח אין מאָלערײַ. 
                                      
ער איז געבױרן געװאָרן דעם 14טן נאָװעמבער 1840 אין פּאַריז (פֿראַנקרײַך) אין דער משפּחה פֿון אַ שפּײַזקרעמער. זײַן מוטער איז געװען אַ זינגערין.

אין זײַנע בילדער האָט קלאָד מאָנע געשילדערט פֿאַרבנרײַכע אימאַזשן פֿון דער נאַטור, דאָרפֿישע און שטאָטישע לאַנדשאַפֿטן. אין 1872 האָט ער געשאַפֿן זײַן באַרימטן לאַנדשאַפֿט-בילד "אײַנדרוק: זון-אױפֿגאַנג" (*Impression: soleil levant*). אױפֿן סמך פֿון אָט דעם טיטל, עס האָט זיך שפּעטער באַװיזן דער נאָמען פֿון דער גאַנצער אימפּרעסיאָניסטישער קונסט-באַװעגונג.

צווישן 1883 און 1908 איז מאנע געפארן צום מיטלענדישן ים, וואו ער האט געמאלט אנדענקפונקטן, לאנדשאפטן און ים־שאפטן. ער האט געמאלט וויכטיקע סעריעס פון געמעלן אין ווענעציע און אין לאנדאן.
זיין צווייטע ווייב, אליס, איז געשטארבן אין 1911, און זיין עלצטער זון, זשאן, איז געשטארבן אין 1914. זיין שנור בלאנש, וואס איז געווען אליסנס טאכטער, האט אכט געגעבן אויף מאנע נאך אליסנס טויט. 
אין די יארן האט מאנע אנגעהויבן ליידן פון קאטאראקטן אין די אויגן. די געמעלן וואס ער האט דעמאלסט געמאלן זענען א ביסל רויטלעך, וואס איז נארמאל פאר די וואס ליידן פון קאטאראקטן, ווייל זיי זען נישט גוט בלויע קאלירן. אין 1923 האט מען אפערירט אויף אים אוועקנעמען די קאטאראקטן.

קלאָד מאָנע איז געשטאָרבן דעם 5טן דעצעמבער 1926 אינעם שטעטל זשיװערני (*Giverny*), אין נאָרמאַנדיע. זײַן קבר געפֿינט זיך דאָרטן אױפֿן קלױסטער-צווינטער.

[קליין|קלאָד מאָנע: [וואסער|װאַסער-ליליעס (1906)]]

קליין|קלאָד מאָנע: אַ פֿרױ אין גאָרטן (1867)

מאנע, קלאד
ה'פ"ז

## געשעענישן
## געבוירן
## נפטר געווארן
* ט' חשוון - רבי אשר בן יחיאל (דער רא"ש).

## קאלענדאר
שרה לעווין

רביצין **שרה לעווין** (תרע"ט - י"א תשרי תש"ע) איז געווען די ווייב פון איר שוועסטער קינד הרה"ח פיניע לעווין, גרינדער פון דעם אלטן בית יעקב סעמינאר אין ירושלים, און מוטער פון דעם היינטיקן דירעקטאר פונעם סעמינאר, הרב בונים לעווין.

שרה לעווין איז געבוירן אין לאדזש, פוילן אין יאר תרע"ה, צו איר פאטער שמחה בונים לעווין, אן אוראייניקל פון רבי חנוך העניך הכהן לעווין, און דער משמש פונעם אמרי אמת פון גער, און צו איר מוטער בריינדל פֿערענס.

זי האט חתונה געהאט דעם ערשטן זיווג פארן קריג. זי איז געווען איינע פון די מענגעלע צווילינג אין  אוישוויץ.

קאַטעגאָריע:פוילישע יידן
לוגאנא

**לוגאנא** (איטאליעניש: *Lugano*) איז א חשובע שטאט אינעם קאנטאן טיטשינא אין דרום שווייץ וואס ליגט אויף דער אזערע וואס הייסט אויף איר נאמען. זי איז א גרויסער צענטער פאר טוריזם. די איינוואוינער רעדן איטאליעניש. זי איז די ניינטע גרעסטע שטאט אין דער שווייץ לויט באפעלקערונג.

## געאגראפיע 
די שטאט ליגט דרום פון די אלפן ביים ברעג פון דער לוגאנא אזערע (איטאליעניש: *Lago di Lugano* אדער *Ceresio*) דארט וואו דער קאסאראטע טייך פלוסט אריין אין דער אזערע, צווישן לאגא מאגיארע און לאגא די קאמא.

## יידישקייט 
לוגאנא האט א יידישע קהילה מיט בערך 500 משפחות, צווישן זיי צענדליגע חרדישע משפחות. דער היינטיגער רב פון דער קהילה איז דער אדמו"ר הרב בן-ציון ראבינאוויטש פון ביאלא. דער פריערדיגער רב איז געווען הרב שלמה זלמן פרידמאן פון ראחאוו.

שמאל|ממוזער|500px|פאנאראמא פון לוגאנא

## וועבלינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל פון דער שטאט 
* לוגאנא פליפעלד 

קאַטעגאָריע:שטעט אין דער שווייץ
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים
אירישער ים

[320px|קליין|Relief map of the Irish Sea. [Freight and passenger ports shown as red dots. Freight-only ports as blue dots.]]
דער **אירישער ים** (איריש: *Muir Éireann* אדער *Muir Meann*, סקאטיש: *Muir Eireann* אדער *Muir Mheann*, מאנקס: *Mooir Vannin*, וועלשיש: *Môr Iwerddon*) אויך גערופן **מאַן ים** אדער **מאַנקס ים**, שיידט די אינזלען פון אירלאנד און גרויסבריטאניע. ער איז באהאפטן צום אטלאנטישן אקעאן אין דרום דורך סט געארגס קאנאל, און אין צפון דורך דעם צפון קאנאל. אנגלסי איז דער גרעסטער אינזל אינעם אירישן ים, און דער צווייטער איז דער אינזל פון מאן.

קאַטעגאָריע:ימען
אחיתופל

**אחיתופל הגילוני**  (פון דער שטאט גילה) ער ווערט דערמאנט און נ"ך אלס דוד המלך'ס עצות געבער, און שפעטער פון זיין זון  אבשלום. אז ער איז געווען גאר קלוגע מענטש, און ווען ער האט מייעץ געווען האט עס אויס געזען כמעט ווי א נבואה. און אזוי שטייט טאקע אין פסוק:

"וַעֲצַת אֲחִיתֹפֶל, אֲשֶׁר יָעַץ בַּיָּמִים הָהֵם, כַּאֲשֶׁר יִשְׁאַל-(אִישׁ), בִּדְבַר הָאֱלֹהִים; כֵּן כָּל-עֲצַת אֲחִיתֹפֶל, גַּם-לְדָוִד גַּם לְאַבְשָׁלֹם:" (שמואל ב' ט"ז, כג).

 

ווען אבשלום איז ארויס אויף א מלחמה, קעגן דוד. האט אחיתופל מייעץ געווען אבשלום'ן, צו באפאלן דוד'ן ווען דוד'ס מענטשן זענען געווען מיד און שואך. נאר וייל דער באשעפער האט געוואלט דוד זאל געווינען די מלחמה. האט ער אריין געגעבן אין אבשלום'ס הארץ, נישט צו פאלגן אחיתופל'ן. נאר ער האט גפאלגט חושי הארכי וואס האט עם געזאגט צו וארטן מיטן מלחמה, און דערווייל שטארקער ווערן. דערווייל , האט דוד גהאט צייט צו זיך אויסרוען איז אויכט שטארקער געווארן און ער האט געווינען די מלחמה.
אחיתופל וואס האט געזען אז אבשלום האט נישט אנגענומען זיין עצה (וואס האט זיך שפעטער אויפגעוויזן פאר א גוטע עצה) איז אהיים געגאנגען, און זיך גענומען דאס לעבן.

היינטיגע צייטן, ווען מ'וויל זאגן א "שלעכטע עצה", זאגט מען "עצת אחיתופל".

אבער אין אמת'ן אריין, אחיתופל'ס עצה איז געווען א גוטע עצה. אזוי ווי אין פסוק שטייט: "וַיהוָה צִוָּה, לְהָפֵר אֶת-עֲצַת אֲחִיתֹפֶל הַטּוֹבָה, לְבַעֲבוּר הָבִיא יְהוָה אֶל-אַבְשָׁלוֹם, אֶת-הָרָעָה:" (שמואל ב' י"ז, יד). און פאר דעם , דוד וואס האט געוווסט ווי שטארק זיינע עצות זענען, האט עקסטער געדאוונט: "וַיֹּאמֶר דָּוִד סַכֶּל נָא אֶת עֲצַת אֲחִיתֹפֶל יְהֹוָה:" (שמואל ב' ט"ו, לא).

קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
אוהב ישראל

**אוהב ישראל** איז א ספר על התורה פון די תורות פונעם אפטער רב, רבי אברהם יהושע העשיל.

קאַטעגאָריע:חסידישע ספרים - תורה
1950

## געשעענישן 
* 17טן מערץ - געמאלדן אז מ'האט באשאפן דעם כעמישן עלעמענט 98, וואס מ'האט געגעבן דעם נאמען קאליפארניום

### וועלט באפעלקערונג 
* סה"כ וועלט באפעלקערונג: 2,518,629,000
** אפריקע: 221,214,000
** אזיע: 1,398,488,000
** אייראפע: 547,403,000
** לאטיין-אמעריקע: 167,097,000
** צפון אמעריקע: 171,616,000
** אקעאניע: 12,812,000

## געבוירן 
* 25סטן דעצעמבער - יהודה פאליקער, ישראלדיקער זינגער

## געשטארבן 
* 19טן מערץ - עדגאר רייס באראז, אמעריקאנער שרייבער, שאפער פון טארזאן (געב' 1875)
יארן ב'ר' - ב'רצ"ט

* '''ב'ר"ה''' - יעקב אבינו פארלאזט לבן'ס הויז.
* '''ב'ר"ז** - יעקב קערט זיך צוריק קיין ארץ ישראל.
* **ב'ר"ח** - געבוירן בנימין, דער יונגסטער זון פון יעקב אבינו
* **ב'רנ"ה''' - נפטר געווארן יעקב אבינו
גד

קליין|שמאל| גד (ציכונג)
קליין| מרכז| גד בול פון דואר ישראל
**גד** (געבוירן י' חשוון ב'קצ"ח לויטן סדר עולם רבה) איז געווען דער זיבעטער זון פון זיין פאטער יעקב אבינו און דער עלטערער זון פון זיין מוטער זלפה.

זיינע אפשטאמלינגען זענען שבט גד. דער מקור פון דעם נאמען ווערט געברענגט אין פסוק אין בראשית: 
די קינדער פון גד זענען געווען: צִפְיוֹן, חַגִּי, שׁוּנִי, אֶצְבֹּן (במדבר, כ"ו: אוני), עֵרִי, אֲרוֹדִי וְאַרְאֵלִי. (בראשית מ"ט, טז)

יעקב'ס ברכה צו זיין זון גד פאר זיין פטירה: 

משה רבנו'ס ברכה צו גד: 

קאַטעגאָריע:קינדער פון יעקב
1952

## געשעענישן 
* 2טן מיי - כוסיין מלך פון יארדאניע הייבט אן זיין הערשאפט.
* 3טן מיי - דער ערשטער עראפלאן לאנדעט אויפן צפון פאלוס.
* 5טן יולי - וויליאם שאקלי ערפינדעט דעם טראנזיסטאר.
* 12טן אויגוסט - הרוגי מלכות פונעם ראטנפארבאנד: דרייצן פראמינענטע יידן אומגעברענגט דורך סטאלין אין מאסקווע, רוסלאנד.

## געבוירן 
* 2טן סעפטעמבער - דזשימי קאנארס, אמעריקאנער טעניס שפילער
* 7טן אקטאבער - וולאדימיר פוטין, פרעזידענט פון רוסלאנד

## געשטארבן 
* 12טן אויגוסט - איציק פעפער, שרייבער
* 14טן אויגוסט - דוד צבי פנקס, ישראלדיקער פאליטיקאנט און מיניסטער (געב' 1895)
* 3טן אקטאבער - דער חזן זבולון קווארטין (געב' 1874)
* 9טן נאוועמבער - חיים ווייצמאן, ערשטער פרעזידענט פון מדינת ישראל (געב' 1874)
מגיד תעלומה

קליין|225px|דער שער בלאט פון ספר מגיד תעלומה, ערשטער אויסגאבע
קליין|225px|דער שער בלאט פון ספר מגיד תעלומה, ירושלימער אויסגאבע
**מגיד תעלומה** איז א ספר געשריבן געווארן דורך רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל, רב אין דינאוו באקאנט אלס דער **בני יששכר**

## דער מחבר 
רבי **צבי אלימלך שפירא** זצ"ל איז געבוירן אין יאר ה'תקמ"ג (אומגעפער), און איז נפטר געווארן י"ח טבת ה'תר"א. זיין פאטער איז געווען רבי פסח לאנגזאם, מ'האט אים גערופן רבי פסח יאווארניקער, זיין מוטער רחל מינא איז געווען א ניכטשע פון רבי אלימלך פון ליזשענסק. רבי הערש מיילך איז געווען רב אין צען פארשידענע שטעט: דינאוו, ריבאטוטש, סטריזשעוו, לאנצהוט, קאלאמיי, האלאשיץ, בערטש, דזשילבערץ, דיבעצק, מונקאטש, נאכהער צוריק אין דינאוו.

רבי הערש מיילך האט געשריבן אסאך ספרים, אויסער דעם ספר **מגיד תעלומה** איז נאך באקאנט: 
אגרא דכלה, אגרא דפרקא, אזהרות מהרצ"א, בני יששכר, ברכה משולשת, דברים נחמדים, דרך עדותיך, דרך פקודיך, הגהות והוספות מהרצ"א, הגהות מהרצ"א, הלכות ותקנות, והיה ברכה, חדושי בני יששכר, חדושי מהרצ"א, טעמי המצות, כלי הרואים, לקוטי מהרצ"א, מעין גנים, נחל אמונים, סדר הקרבנות, רגל ישרה, ריח דודאים, תקנות תמכין דאורייתא

## אינהאלט 
דער  ספר **מגיד תעלומה** איז א פירוש אויף מסכת ברכות אויפן סדר פון די דפים, אפצולערנען פשט אין גמרא רש"י און תוספות, ווי אויך אויף פארשידענע ערטער חסידישע געדאנקען.

## אויסגאבעס 
חלק א'
* פרעמישלא תרל"ו, דורך אן אייניקל פון מחבר רבי מאיר משולם שפירא, פון לאנצהוט, א זון פון רבי שמואל שפירא
* ירושלים ה'תשכ"ב.

אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר **מגיד תעלומה** פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אן אנדער אויסגאבע.

## הסכמות 
* רבי חיים האלבערשטאם זצ"ל דער צאנזער רב, ג' פינחס ה'תרל"ד
* רבי יוסף שאול נאטאנזאהן זצ"ל דער לעמבערגער רב, ד' שופטים ה'תרל"ד.
* רבי שמעון סופר זצ"ל דער קראקעווער רב, כ"ט אדר ב' ה'תרל"ה
* רבי מנחם מענדיל האגער זצ"ל דער וויזשניצער רב, ט' אדר א' ה'תרל"ה 
* רבי יקותיאל יהודה טייטלבוים דער סיגעטער רב
* רבי אליהו פון דראהאביטש דער דראהאביטשער רב, ד' ויקהל ה'תרל"ה

## רעפערענצן 
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה*, מאיר וונדר 
* *בית עקד ספרים*

קאַטעגאָריע:חסידישע ספרים - ש"ס
קאַטעגאָריע:מפרשי הש"ס - ברכות
כינעזישער קאלענדאר

דער **כינעזישער קאלענדאר** איז דער קאלענדאר אנגענומען אין דער קולטור פון כינע און מזרח אזיע. ער ארבעט אויף א ציקל פון 60 יאר. צוויי יאר נאכאנאנד האט דאס יאר א נאמען געבונדן מיט איינעם פון די פינף יסודות, לויטן פאלגנדן סדר:
* וואסער
* האלץ
* פייער
* ערד
* מעטאל

און א נאמען פון א בעל חי לויט די סימנים פון די צוועלף מזלות:
* פערד (1990,2002,2014,2026)
* שאף (1991,2003,2015,2027)
* מאלפע (1992,2004,2016,2028)
* הון (1993,2005,2017,2029)
* הונט (1994,2006,2018,2030)
* חזיר (1995,2007,2019,2031)
* ראץ (1996,2008,2020,2032)
* אקס (1997,2009,2021,2033)
* טיגער (1998,2010,2022,2034)
* קיניגל (1999,2011,2023,2035)
* דראקאן (2000,2012,2024,2036)
* שלאנג (2001,2013,2025,2037)
- אנדערע יארן געפינען זיך אין דער טאבעלע אונטן.

דאס יאר 2000, למשל, איז געווען דאס יאר פונעם דראקאן און דאס געבונדענע יסוד איז געווען מעטאל.

## דאס כינעזישע ניי יאר 
דאס כינעזישע ניי יאר, אין טראדיציאנעלער כינעזיש 	農曆新年
וואס זענען די שריפטן (פון רעכטס אויף לינקס) פאר יאר, ניי, קאלענדאר און לאנדווירטשאפט, ווערט אויך אנגערופן דער פרילינג פעסטיוואל.

מען פייערט די חגא פונעם ערשטן טאג אינעם ערשטן מאנאט פונעם נייעם יאר ביזן 15טן טאג. 

## גרעגאריאנישע יארן לויטן מזל 
קאַטעגאָריע:קאלענדארן
קאַטעגאָריע:כינע
קאמיל פיסארא

קליין|קאַמיל פּיסאַראָ: זעלבסט פּאַרטרעט

**קאַמיל פּיסאַראָ** (פֿראַנצױזיש: *Camille Pissarro*; דעם 10טן יולי 1830 -  13טן נאָװעמבער 1903) איז געװען אַ פּראָמינענטער פֿראַנצױזישער קינסטלער, אײנער פֿון די גרינדער און אױסגעהאַלטענע פֿאָרשטײער פֿונעם אימפּרעסיאָניסטישן נוסח אין מאָלערײַ.   

ער איז געבױרן געװאָרן אין דער שטאָט שאַרלאָטע-אַמאַליִע, אױפֿן קאַריבישן אינדזל סענט-טאָמאַס, דעמאָלט אין רשות פֿון דענמאַרק (איצטער - בתולה-אינדזלען, פֿאַראײניקטע שטאַטן), אין דער משפּחה פֿון אַ פֿאַרמעגלעכן סוחר פֿון ספֿרדיש-ייִדישן אָפּשטאַם. זינט 1855 האָט ער שטענדיק געלעבט אין פֿראַנקרײַך. 

אין זײַנע בילדער האָט פּיסאַראָ, בדרך-כלל, געשילדערט דאָרפֿישע לאַנדשאַפֿטן (אָפֿטמאָל מיט געשטאַלטן פֿון די פּױערים, װאָס האָרעװען אױף די פֿעלדער). האָט ער אױך געשאַפֿן מאָלערישע אימאַזשן פֿון פּאַריזער בולװאַרן. 

פּיסאַראָ האָט זיך געחברט אָדער איז באַקאַנט געװען מיט פּאָל סעזאַן (*Paul Cézanne*), פּאָל גאָגען (*Paul Gauguin*), עדגאַר דעגאַ (*Edgar Degas*), קלאָד מאָנע (*Claude Monet*), קאַמיל קאָראָ (*Camille Corot*) און אַנדערע אָנגעזעענע פֿאָרשטײער פֿון דער קינסטלערישער סביבה. 

ער איז געװען דער אײנציקער קינסטלער, װעלכער האָט אָנטײלגענומען אין יעדער אײנער פֿון די אַכט אימפּרעסיאָניסטישע אױסשטעלונגען, װאָס זײַנען פֿאָרגעקומען אין די יאָרן 1874-1886.

אין די שפּעטערע יאָרן פֿון זײַן לעבן, האָט ער אױך עקספּערימענטירט אױפֿן געביט פֿון נעאָ-אימפּרעסיאָניזם און אױסגענוצט די טעכניק פֿון "פּואַנטיליזם" (*Pointillisme*) אין זײַנע װערק. 

קאַמיל פּיסאַראָ איז נפֿטר געװאָרן אין 1903 אין פּאַריז. צו קבורה האָט מען אים געבראַכט אױפֿן "פּער-לאַשעז" צווינטער. 

קליין|קאַמיל פּיסאַראָ: דער גאָרטן אין פּאָנטואַז (1877)

[קליין|קאַמיל פּיסאַראָ: בולװאַר "מאָנמאַרטר" אין [פּאַריז (1897)]] 

קאַטעגאָריע:מאלערס
ריבאטיטש

**ריבאטיטש** איז א דערפל אין דעם פשעמישלער פאוויאט, אונטערקארפאטישע וואיעוואדעשאפט, אסט-גאליציע פוילן, נאנט צום גרעניץ מיט אוקריינע. ס'ליגט אומגעפער אכצן קילאמעטער פון פשעמישל און דריי און זעכציג קילאמעטער פון ריישע. דאס דערפל האט א באפֿעלקערונג פֿון 440.

קאַטעגאָריע:גאליציע
קאַטעגאָריע:דערפלעך
יארן ג'ת"ר - ג'תרצ"ט

## געשעענישן 
* ג'תרצ"ה - נפטר געווארן מתתיהו בן יוחנן כהן גדול
שמעון מארילעס

**רבי שמעון מארילעס זצ"ל** (ה'תקי"ט - ט"ו תשרי ה'תר"י), פון יעראסלאוו. באקאנט אלס **רבי שמעון יעראסלאווער**. 

## אפשטאם
**רבי שמעון** איז געבוירן אין יאר ה'תקי"ט, צו זיין פאטער הרב **ישראל לייב (איילבוים) ליקאווער**, פון יאזעפאף, א זון פון הרב יעקב קאפל ליקאווער, פון ליקאוו.
: רבי יעקב קאפל ליקאווער איז געווען דער אייגינטימער פון א גאסטהויז און א קרעטשמע אין ליקאוו לעבן טארניגראד, און נאך פארשידענע גרויסע פארמעגן וואס האט זיך געפירט דורך אנדערע, און ער אליין איז געזעצן פארזיך און געהארעוועט טאג און נאכט אין לערנען. דעם בעש"ט איז נישט געלונגען נאך פארשידענע באמיהונגען רבי יעקב קאפל'ן צוציען צו חסידות. אין דער פאמיליע ווייס מען צו דערציילן אז מען האט אים פארגעשלאגן פארשידענע רבנות שטעלעס און ער זיי אלע אפגעזאגט, צווישן זיי אויך דאס רבנות אין אמסטערדאם. רבי יעקב קאפל איז נפטר געווארן ט"ו אדר ה'תקכ"ט.

## רבנות
נאך זיין חתונה האט **רבי שמעון** געוואוינט לעבן זיין שווער אין יעראסלאוו.

## הסתלקות
**רבי שמעון** איז נפטר געווארן דעם ערשטן טאג סוכות  ה'תר"י.

## פאמיליע
**רבי שמעון** האט געהייראט מרת **ביילא** א טאכטער פון א גביר אין יעראסלאוו. זייערע קינדער:

* הרב **בונם מנחם מענדל מארילעס** (ה'תק"ע (אומגעפער) - אלול ה'תרמ"ח),  ממלא מקום פון פאטער אין יעראסלאוו.

* הרב **יצחק מארילעס** (ה'תקע"ה (אומגעפער) - ה'תרנ"ב(אומגעפער) ), ממלא מקום פון שווער, רב אין ראפשיץ.

* הרב **נפתלי מארילעס**

* די ווייב פון הרב **יהושע לאם**

* מרת **שיינדל רייזל** די ווייב פון הרב **קהת היילפרין**

* די ווייב פון הרב **יהודה לייביש חעלעמער** פון ווארשא

* די ווייב פון הרב **אליהו צבי וועבער** רב אין ברעזאוו.

* די ווייב פון הרב **מרדכי העלער** פון בראדשין.

* מרת **פריידא** די ווייב פון הרב צבי וואהרמאן, א זון פון הרב אברהם דוד וואהרמאן רב אין בוטשאטש.

## רעפערענצן
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה*, מאיר וונדר

קאַטעגאָריע:גאליציאנער אדמורי"ם
יארן ג'תת"ק - ג'תתקצ"ט

## געשעענישן 
* אין יאר ג'תתק"פ איז רבי יהודה הנשיא נסתלק געווארן אינעם עלטער פון 100 יאר.
גראד (נומער)

א **גראדער נומער** איז א גאנצע צאל, וואס מ'קען צעטיילן  אויף 2. למשל, \ 2 ,4 ,-18 ,0 זענען גראדע צאלן, אבער 7 איז נישט גראד נאר **נומיק**. א גאנצצאל וואס איז נישט גראד רופט מען א **נום**. 

קאַטעגאָריע:נומערן טעאריע
מאראמאראש

**מאַראַמאָראָש** (רומעניש: *Maramureş*; ; ; ) איז א געאגראפישער, היסטארישער און קולטורעלער ראיאן אין צפון זיבנבערגן, לענגאויס דעם אויבער טיסא טייך וואס נעמט איין די מאראמאראשער פארטיפונג און די ארומיגע בערג, א טייל פון די צפון-מזרח קארפאטן.

דער דרום טייל פונעם ראיאן איז אין היינטיגער צפון רומעניע, און דער צפון טייל געהערט צום זאקארפאטיער אבלאסט אין מערב אוקראינע.

## געאגראפיע
מאראמאראש איז א טאל אינגאנצן ארומגענומען מיט בערג, מיט א שמאלער עפענונג ביי חוסט, מיט א פאר טוץ טייכן און ריטשקעס וואס פליסן אין טיסא טייך אריין. ער האט אסאך וועלדער. מאראמאראש באדעקט א שטח פון בערך 10000&nbsp;קוואדראט ק"מ.

קאַטעגאָריע:רומעניע
קאַטעגאָריע:קארפאטארוס
ברכי יוסף

קליין|225px|דער שער בלאט פון ספר ברכי יוסף, פאטאגראפישע איבערמאכונג פון ווינער אויסגאבע
**ברכי יוסף** איז א ספר אויף שולחן ערוך וואס דער חיד"א האט געשריבן. כאטש דער חיד"א האט אסאך חיבורים אויף הלכה, קען מען זאגן אז דאס ספר איז די מערסטע שטערקסע און גרעסטע פונעם חיד"א אויף חלק הלכה. ער האט עס אנגעהויבן שרייבן נאך ווען ער איז געווען גאנץ יונג, נאך אין יאר ה'תקי"ד,  און האט געשריבן דערין אסאך יאר, יעדע צייט, און האט אנגעהויבן עס צו דרוקן אין יאר ה'תקל"ד אין ליווארנא. במשך פון די צייט האט ער שטענדיג צוגעשריבן נאך און נאך, און עס איז ארויס פון דרוק אין יאר ה'תקל"ז. 

דער חיבור ביישטייט צום מערסטן אויף חלק אורח חיים. אויף יורה דעה פון סי' א' ביז סי' י"ח פון סימן רכ"ח ביזן סוף. אבן העזר סי' א' ביז סי' ל"ט און חושן משפט פון סי' א' ביז סי' מ"א.
ֿ
אין די שפעטערדיגע ספרים האט ער צוגעלייגט אסאך הגהות און הוספות. דאס ספר האט אויך א ספעציעל חשיבות וויבאלד ער ברעגנט דערין אסאך הלכות און מנהגים וואס מען האט זיך געפירט דערין אין ארץ ישראל און אין ירושלים, וואס ער האט אליין מיט געלעבעט דערין. אין חיד"א'ס צייטן איז דער אנגענומענסטער ספר אויף שו"ע געווען דער כנסת הגדולה פון רבי חיים בנבנשתי און דעריבער איז דער חיד"א אין דעם ספר זייער אסאך מוסיף אויפן כנסת הגדולה. 

גראד נאכן דרוקן איז דער ספר געווארן זייער פאפולער, עס זענען געווען צוויי מענטשן וואס האבן דערפון געמאכט קיצורי הלכות נאך אין די צייטן ווען דער חיד"א האט געלעבעט דאס איז אין יאר תקנ"ח ספר משפט כתב, און קמח סלת.

## אויסגאבעס 
* ליווארנא, ה'תקל"ד - ה'תקל"ו, מיט דעם ספר שיורי ברכה אויף אורח חיים. 
* סאלוניקי, ה'תק"ע, מיט דעם ספר שיורי ברכה אויף אורח חיים און יורה דעה.
* וויען, ה'תר"ך

אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר **ברכי יוסף** פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אנדערע אויסגאבעס.

קאַטעגאָריע:הלכה ספרים
משולם זוסיא טווערסקי

רבי **משולם זוסיא טווערסקי** (ר"ח אלול תרע"ז - י"ז מרחשון תשמ"ח) איז געווען דער טשערנאבלער רבי.

משולם זוסיא איז געבוירן ר"ח אלול ה'תרע"ז אין מאזיר, דער בית המדרש געפינט זיך אין ראב"ד גאס.

## משפחה 
רבי משולם זוסיא און זיין ווייב מרת בלומא טויבא (י' טבת תרפ"ב - כ' סיון תשע"ב) האבן געהאט פינף זין און צוויי טעכטער:
* רבי מנחם נחום, טשערנאבלער רבי אין בני ברק, איידעם פון הרב אלחנן היילפרין
* רבי ישעיה טווערסקי, טשערנאבלער רבי אין בארא פארק
* רבי יעקב מרדכי, רב פון די טשערנאבלער חסידים אין אלעד, איידעם פון הרב יצחק לייבוש היילפרין (זון פון הרב אלחנן היילפרין)
* רבי חיים יצחק, לאיעווער רבי פון בארא פארק
* רבי אברהם יהושע העשיל, טשארנאבילער רבי אין אשדוד, איידעם פון רבי אהרן מרדכי רוטנער
* מרת שרה חנה חיה, די ווייב פון רבי ישראל האגער (וויזשניצער רבי)
* די ווייב פונעם קרעטשענעווער רבי אין ירושלים

## רעפערענצן
טווערסקי, משולם זוסיא
קאַטעגאָריע:טשערנאבל
קאַטעגאָריע:טווערסקי פאמיליע
גיבראלטאר

**גיבראלטאר** איז אן אויטאנאמישע בריטישע אויסלענדישע טעריטאריע פלאצירט ביים דרום שפיץ פונעם איבערישן האלבאינזל און אייראפע ביי דער אריינגאנג פונעם מיטלענדישן ים, וואס קוקט אריבער דעם דורכגאס פון גיבראלטאר. די טעריטאריע באדעקט א שטח פון 6.843 קוואדראט ק"מ און האט א לאנד גרענעץ צו צפון מיט שפאניע.

קאַטעגאָריע:מערב אייראפע
קאַטעגאָריע:בריטישע מעבר-לים טעריטאריעס
עווערעסט

קליין|בארג עווערעסט פון דרום
בארג **עווערעסט** אין נעפאל, א בארג אין דער הימאלייע קייט, איז דער העכסטער בארג אין דער וועלט, הויך 8848 מעטער. דער בארג האט באקומען דעם נאמען "עווערעסט" אין 1856. דער גרענעץ צווישן נעפאל און טיבעט גייט אדורך דעם שפיץ פונעם בארג. אויף טיבעטיש הייסט דער בארג "קאמאלאַנגמאַ".

אין מיי 1953 זענען שערפא טענזינג נארגיי און סיר עדמונד הילארי (פון ניי זילאנד) געווען די ערשטע מענטשן צו קלעטערן ביזן שפיץ פון עווערעסט.

מעסטן די הייך פון עווערעסט האט געדויערט פון 1802 ביז 1852, ווען מען האט פעסטגעשטעלט אז עווערעסט איז דער העכסטער שפיץ איבערן ים שפיגל.

דעם 25סטן אפריל, 2015, זענען 18 מענטשן אומגעקומען ווען דאס ערדציטערניש אין נעפאל 2015 האט גורם געווען א לאווינע אויף עווערעסט.

.

קאַטעגאָריע:בערג
קאַטעגאָריע:אזיע
בנימינה

**בִּנְיָמִינָה** איז א שטעטל אין חיפה דיסטריקט פון ישראל, דרום פון חיפה און צפון פון  נתניה. פריער איז זי געווען אן אומאפהענגיקער שטאטראט, אבער אין 2003 איז זי פאראייניגט געווארן מיט גִּבְעַת עַדָה. איר באפעלקערונג איז געווען דעמאלסט 6,600.

## היסטאריע 
דאס שטעטל איז געגרינדעט געווארן אין 1922 און האט א נאמען נאך באראן אברהם בנימין עדמאנד זשיימס דע ראטשילד.

קאַטעגאָריע:ישובים אין ישראל