open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
חיפה פארט

דער **חיפה פארט** איז א פארט אין ישראל, וואס געפונט זיך אין חיפה, אויף די ברעגעס פון מיטלענדישער ים. ער דינט אלס איינע פון די דריי פארטן, וועלכע געפונען זיך אין ישראל—אשדוד און אילת האבן אויך פארטן.

אין דער היסטאריע, ווערט דער פארט דערמאנט צום ערשטן מאל, ווען תלמי לאטיראס איז געקומען פירן א קריג קעגן ינאי המלך, קעניג פון ארץ יהודה. זיין מיליטער, וועלכע זענען געקומען מיט שיפן פון ציפערן, זענען אפגעשטיגן אין חיפה. דאס איז געווען 104 יאר איידער דער ציווילער רעכענונג.

דער פארט האט שטענדיק אנגעהאלטן, אבער חיפה האט פארלוירן איר גלאנץ, דורכאויס די מערערע מלחמות, וואס זענען פארגעקומען אין מיטל מזרח אין מיטל אלטער. אין 18טן יארהונדערט, איז חיפה באוויסט געווארן, צוליב א נעץ פון ים רויבער, וואס האבן זיך באשעפטיקט אין געגנט.

אין יאר 1922, נאכן אונטערזוכן דאס גאנצע לאנד פאר א פאסיגן פארט, האט סער פרעדריק פלעמער, אן אינזשעניר, באשטעטיקט אז חיפה איז דאס מערסטע צוגעפאסטע פלאץ, צוליב די טיפע וואסערן, און אום 31סטן אקטאבער 1933 איז פארגעקומען א פייערליכע אפציעלע עפענונג פון פארט.

היינט ווערט דער פארט איבערגעבויט, די פלאטפארמען פאר שיפן פארגרעסערט, נאכדעם וואס די היינטיקע שיפן פאסן נישט צו צום אלטן פארט.

קאַטעגאָריע:חיפה
קאַטעגאָריע:פארטן
22סטן סעפטעמבער

**22 סעפטעמבער** איז דער 265סטער טאג פון יאר (266סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 100 טעג.
## היסטארישע געשעענישן 
*1908 - בולגאריע ווערט זעלבשטענדיק פון דער אטאמאנישער אימפעריע
*1980 - אויסגעבראכן די איראן-איראק מלחמה

## געבוירן 
* 1523 - שארל דע בורבאן (געש' 1590)
* 1791 - מייקל פאראדיי, בריטישער פיזיקער און כעמיקער (געש' 1867)
* 1960 - יצחק הערצאג, ישראלדיקער פאליטיקער

## געשטארבן 
* 1520 - סעלים דער ערשטער, סולטאן פון דער אטאמאנישער אימפעריע
* 2001 - אייזיק שטערן, יידישער-אמעריקאנער פידלער (געב' 1920)

## געשעענישן פונעם טאג
* אין דעם טאג האבן טאג און נאכט די זעלבע לענג

----
* 21סטן סעפטעמבער - 23סטן סעפטעמבער
* סעפטעמבער

22
יידישע קאלאניזאציע אסאציאסיע

**יידישע קאלאניזאציע אסאציאסיע** אדער אין קורצן **יק"א**, איז געווען א יידישע ארגאניזאציע, געגרינדעט אין יאר 1891, דורך דער פילאנטראפ מאריס הירש, ארויסצוהעלפן יידן אנטלאפענע פון די פאגראמען, אין די רוסלענדישער אימפעריע, וואס זענען אנגעקומען צו די פאראייניקטע שטאטן און ארגענטינע, איינע פון די הויפט פראיעקטן זייערע איז געווען, אויפשטעלן אגריקולטור שולעס אין גאליציע.

חובבי ציון, אין שפיץ פון בנימין זאב הערצל, האבן פרובירט איבערצייגן הירש, צו שטיצן יידישע אימיגראציע קיין פאלעסטינע, אנהייב האט ער נישט איינגעגעבן, נאכדעם וואס ער איז אוועק, האט די ארגאניזאציע אנגעפאנגען שטיצן יידישע קאלאניעס אין ארץ ישראל, ווי נס ציונה, און חדרה.

אין יאר 1899, האט עדמונד זשיימס דע ראטשילד, איבערצייגט יק"א ארויסצוהעלפן, און ווערן מער אקטיוו און בייהילפיק, אין ארץ ישראל, צוזאמען איז געגרינדעט געווארן די "ארץ ישראל ראט", וואס האט איבערגענומען די אפוטרופס אנפירערשאפט פון ראטשילד, אין 1923, איז די נאמען געטוישט געווארן צו פיק"א, פאלעסטינע יידישע קאלאניזאציע אסאסיאציע.

קאטעגאריע:יידישע ארגאניזאציעס
מאריס הירש

הבאַראָן **משה "מאָריס"** **הירש** (דייטשיש: *Moritz Freiherr von Hirsch auf Gereuth‏* *מאָריץ פֿרייהער פֿאן הירש אויף גערויט*; 9טן דעצעמבער 1831 - 21סטן אפריל 1896) איז געווען א יידישער אָליגארך, און א מולטי מיליאָנער פון דייטשלאנד, אָבער האָט געוווינט אין פארשידענע לענדער פון מערב אייראָפּע, ווי פראנקרייך, גרויסבריטאניע, און אין די עסטרייך אונגארישע אימפעריע. 

ער האָט זייער געשטיצט און ארויס געהאָלפן די פארפאָלגטע יידן, וואָס זענען אנטלאָפן פון די פּאָגראָמען, וואָס זענען פאָרגעקומען אין די רוסלענדישער אימפעריע, ער האָט געגרינדעט די יק"א, וואָס האָט ארויסגעהאָלפן די מאסן אימיגראציע פון יידן, צו די פאראייניקטע שטאטן, און בעיקר דאָס אויפשטעלן פון קאָלאָניעס אין ארגענטינע, דורכאויס די 19טער י"ה.

ער איז געבוירן צו א רייכע יידישע פאמיליע, אין דער בײַערישער הויפּטשטאָט מינכן. ער האט באקומען א טראדיציאנעלע דערציאונג, און צו זיין בר מצווה, איז ער געשיקט געווארן לערנען אין בריסל יידישע לימודים. ער האט אבער גענויגט צו געשעפטן, און אין 1851, איז ער געווארן אן איינגעשטעלטער אין א באנק. אין 28סטן יוני 1855, האט ער חתונה געהאט מיט די טאכטער פון דעם באנק דירעקטאר, קלארא. דעמאלט האט ער געהאט א ריזיקן דערפאָלג געהאט אין זיינע געשעפֿטן, און האט באקומען די רשות צו לייגן באן ליניעס, איבער די לענג און די ברייט פון אייראפע, אין עסטרייך, אין טערקיי, און אין די באלקאן לענדער, ער האט אויפגעשטעלט די טראנס באלקאן באן ליניע, פון טערקיי קיין מערב אייראפע, וואס איז געווען זייער דערפֿאָלגרייך, ער האט צוליב דעם, זיך אריבערגעצויגן קיין פאריז, און באקומען פראנצויזישע בירגערשאפט. 

ער איז געשטארבן 21סטן אפריל 1896, אין א שטעטל אין סלאוואקיי. זיין ווייב קלארא, וועלכע האט פארגעזעצט ארויסצוהעלפן די פארפאלגטע רוסישע יידן, איז געשטארבן דריי יאר נאך אים 1טן אפריל, 1899.

די פארמעגן וואס זיי האבן פארטיילט, אין זייערע ברייטהארציקע צדקות, איז געשאצט אויף 18 מיליאָן פונט שטערלינג, לויט דעם ווערט פון 19טן יאָר הונדערט, אן אסטראָנאָמישע סומע אפילו פאר היינטיקע צייטן.

ער איז געווען א פילאנטראפ, פון אסאך יידישע ארגאניזאציעס. פאר כל ישראל חברים, האט ער צוויי מאל געגעבן א מיליאן פראנק. פארן פייערונג פון פראנץ יאזעף, אפצייכענענדיק פערציק יאר זינט ער איז געקרוינט געווארן, האט ער געגעבן א האלב מיליאן פונט, אויפצושטעלן מיטלשולן, אין גאליציע און אין בוקאווינא. אויסער דעם האט ער אויסגעגעבן מיליאנען, צו קומען צו הילף די רוסישע פליטים, ער האט אויפגעשטעלט יק"א, מיט א פאנד פון 2 מיליאן פונט, און דערנאך האט ער צוגעגעבן נאך 7, און נאכן טויט פון זיין ווייב, איז די פארמעגן וואס זיי האבן באקומען, געווען 11 מיליאן פונט.

בנימין זאב הערצל, האט זיך געטראפן מיט אים, אבער האט אים נישט איבערצייגט, אין וויכטיקייט פון שטיצן יידישע קאלאנאליזאציע אין פאלעסטינע, ער איז אבער נישט געווען קעגן ציוניזם.

גלייבנדיק אין יידישע ערד ארבעטער, האט ער א סך אינוועסטירט אין יידישע אגריקולטור פרווונגען אין ארגענטינע, און אין ניו דזשערסי. ער האט אויך געהאלפן אויפשטעלן א "פאנד פארן וווילזיין פון יידישן אימיגראנט", וואס האט אסאך ארויסגעהאלפן די אימיגראנטן, מיט לערנען ענגליש, ווי אויך א שולע צו לערנען א פאך, און אויך געלט שטיצע, די ערשטע צוויי יאר פון אן אימיגראנט אין אמעריקע. 

קאטעגאריע:יידישע ביזנעסלייט
קאטעגאריע:פילאנטראפן
קאטעגאריע:דייטשע יידן
טאלביע

שמאל|ממוזער|250px|עינבל האטעל, טאלביע
שמאל|ממוזער|250px|ראובן מאס הויז, טאלביע
**טאלביע** איז א געגנט אין ירושלים, נאנט צום שטאט צענטער. פון צפון געפונט זיך רחביה, און פון דרום קאטאמאן. די געגנט איז געבויט געווארן אין די 1920ער יארן, און איז געווען באוווינט מיט פארמעגלעכע אראבער, וואס האבן פארלאזט די געגנט ביי די מלחמת השחרור.

די געגנט ווערט פארעכנט אלס איינע פון די טייערסטע אומבאוועגלעכע גיטער, אין ישראל. אקעדעמיקער, מענטשן וואס האבן געמאכט עליה, פון פארשיידענע מדינות, רעגירונגס הויכבאאמטע, און אויסלענדישע דיפלאמאטן. ישראל האט אין טאלביע, עטליכע הייזער וואס געהערן צו דער רעגירונג, דער פרעזידענט, און פרעמיער מיניסטערס וווינונגען, געפונען זיך אין טאלביע.

אסאך אינסטיטוציעס געפונען זיך דארט, אמאל האבן אסאך פראפעסארן פון העברעאישן אוניווערסיטעט, דארט געוווינט. גרויסע פאליטיקער האבן אויך דארט געוווינט. די הויפט גאס אין טאלביע הייסט נאך זאב זשאבאטינסקי.
גענעראל

א **גענעראַל** איז א גאר הויכראנגיקער אפיציר, און אין אסאך פעלער די העכסטע ראנג, אין סמערהייט מיליטערן אין דער וועלט.

דער טיטל איז אריין אין באנוץ, אין די ארמייען פון 17טער י"ה. דאס ווארט, איז גענומען פון לאטיינישו ווארט *generalis* גענעראליס, וואס מיינט אלגעמיין. אין מיליטערישער שפראך מיינט עס הויפט אפיציר אויפן אלגעמיינעם מיליטער, וואס רעכנט אריין פיסגייער, ארטילעריע, רייטער אא"וו. אין דעם ים פלאט, איז די ראנג גלייך וואס איז גלייך צו גענעראל, אדמיראל.

קאטעגאריע:מיליטער
קאמאנדיר

א **קאָמאַנדיר** (ענגליש: *commander*) איז א מענטש, וואס געפונט זיך אין אן ארגאניזאציע, באזירט אויף ראנגן. דער וואס טראגט די ראנג פון קאמאנדיר, האט פולע רעכט ארויסצוגעבן באפעלן, באשלוסן אדער אנווייזונגען. געווענליך אין אן ארגאניזאציע וואס ארבעט אויף שנעלקייט, און פונקטליכקייט ווי מיליטער, פאליציי, פייערלעשער, און אויף א שיף.

געווענליך וועט אזא איינער אריבערגיין א קורס צו קענען ווערן א קאמאנדיר, אבער נישט אייביק האלט עס אפ פון מענטשן, צו באקומען די ראנג.

די קורס צו קאמאנדירן איז א לאנגע וואס דורכאויס דעם קורס לערנט זיך דער קאדעט אויס ווי צו רעדן, פירן, נישט ווערן פארלוירן פאר אסאך מענטשן. אין אפיצירן קורס, וואס זעלנער גייען אריבער צו ווערן אפיצירן, רעכנט עס אריין טרענירונגען, און אסאך שטרויכלונגען ווערן פרובירט ווי אויף עטיק, און אויף די ווערטן. אין צה"ל, איז די מינדעסטער קורס 4 מאנאטן, און צו ווערן א שיפס אפיציר געדויערט איבער 2 יאר.

קאטעגאריע:מיליטער
מאלי פיקאן

**מאלי פיקאן** (28סטן פעברואר 1898 (ניו יארק) - 5טן אפריל 1992 (לענקסטער, פענסילוועניע).) געבוירן מיטן נאמען מלכה אפיקון (מארגארעט), איז געווען איינע פון די מערסט באוואוסטע אקטריסעס, אויפן יידישן האריזאנט, אין דעם לאוער איסט סייד ניו יארק.

זי איז געווען א טעאטער שפילער, און א פילם אקטיאר, ווי אויך איז זי געווען א קאמפאזיטארין, ווי אויך האט זי אסאך ערשיינט אויפן טעלעוויזיע, אין די פאראייניקטע שטאטן. אנהייב פון איר קאריערע, האט זי בעיקר זיך באנוצט מיט יידיש, איבער די יארן איז זי אריבער אויך צו ענגליש.

איר פאמיליע זענען געווען אימיגראנטן, איר מאמע פון קיעוו, אוקראינע. איר טאטע פון ווארשע פוילן. ווען זי איז אלט געווען דריי יאר, איז איר משפחה אריבער קיין פילאדעלפיע.

אין איר צענדליק יארן, האט זי שוין אנגעהויבן אויפטרעטן, און זי האט געטראפן איר וועג, צום יידישן טעאטער אויף סעקאנד עוועניו. אין טעאטער האט זי זיך באקענט מיט יעקב קאליטש, מיט וועם זי האט געהייראט. 

פיקאן האט געשפילט אויף עטליכע שטומע פילמען, און אין יאר 1936, איז זי געווען אקטריסע אויף איר מערסטע פאפולערע פילם, יידל מיטן פידל, אין וועלכע זי גייט נאך געלט, אינאיינעם מיט איר טאטע, אבער מורא האבנדיק ארומצופארן אלס מיידל, פארשטעלט זי זיך ווו א יינגל. אין וועלכן זי שפילט אין א טרופע פון קלעזמער שנארערס, וואס וואנדערן איבער פוילן, צו פארדינען א שטיקל ברויט.

אום 5טן אפריל 1992 איז זי נפטר געווארן, זי האט געליטן פון אלצהיימערס קרענק, און זי איז באגראבן אין טעאטער טייל, פון מאונט חברון בית החיים.

קאטעגאריע:יידישע אקטיארן
קאטעגאריע:פילם אקטיארן
קאטעגאריע:יידישע קאמפאזיטארן
מגדל העמק

**מגדל העמק** איז א שטאט אין צפון דיסטריקט פון ישראל, און געפונט זיך ביים צפון עק פון יזרעאל טאל, און אויף די בערג פון נצרת בערך 4 ק"מ דרום־מערב פון נצרת. די שטאט איז פיר קילאמעטער דרום מערב פון נצרת. דער נאמען פון שטאט איז געגעבן געווארן דורך יצחק בן צבי, דער צווייטער פרעזידענט פון ישראל. 

מגדל העמק איז געגרינדעט אין 1953, אלס מעברה (איבערגאנגס ארט פאר אימיגראנטן), אין דער געגנט פון א פארלאזט אראביש דארף, דערנאך איז מגדל העמק דערקלערט געווארן, אלס אנטוויקלונג שטאט, און אין 1988, אנערקענט געווארן אלס שטאט. נאך דער גרויסער עליה אין די 1990ער יארן, איז די שטאט גרעסער געווארן, און נייע געגנטן זענען געבויט געווארן. 

לויט דעם צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, ריכטיק פאר סעפטעמבער 2009, שטייט די באפעלקערונג אין שטאט ביי 24,800 איינוווינער.

דער שטאטס רב איז הרב יצחק דוד גראסמאן, זינט 1968; דער בירגערמייסטער איז אלי ברדה, זינט 1998.

## אינדוסטריע
אין דרייַ אינדוסטריעלע זאָנעס:
* רמת גבריאל - די גרעסטע פון די דרייַ. ליגט צפון פון דער שטאָט, מערסטנס געניצט פֿאַר הויך-טעק אינדוסטריע. באארבעט עטלעכע 4,000 ארבעטער.

* דרום אינדוסטריאַלע זאָנע - איז אַ קליינטשיק אינדוסטריע און שייַכות באַדינונגען, און באארבעט עטלעכע 1,500 ארבעטער.

* סאַגי 2000 - אַ נייַע געגנט דרום פון כפר ברוך אויף רוטע 73. די זאנע איז אַ שותפות צווישן מגדל העמק און די יזרעאל טאל ראיאנישן ראט. די צוקונפדיקע באַן פון חיפֿה קיין בית שאן גייט אדורכפארן נאנט צו דער זאנע.

## בילדונג
אין דער שטאָט עס זענען 22 שטאַט קינדערגאַרטנס, פיר נאציאנאלע-רעליגיעזע קינדערגארטנס, און 21 אומאפהענגיקע קינדערגארטנס. עלעמענטארע שולן זענען דא פיר שטאַטס שולעס, איין שטאַט־רעליגיעזע שולע, איין שול פאר באזונדערער בילדונג און איין חרדישע שול. 

אין דער שטאט געפינט זיך דער צענטער פון דער נאציאנאלער חינוך נעצווערק "מגדל אור", וואס דער שטאָטס רב, הרב יצחק דוד גראסמאַן, האט אויפגעשטעלט.

## וועבלינק
* מגדל העמק שטאָט וועבזייַטל
סיטואציע קאמעדיע

**סיטואציע קאמעדיע**, איז א סארט קאמעדיע, אויסגעדוקט אין א געוויסע סארט קאמישע אופן, וואס פלעגט באנוצט ווערן אמאל אין ראדיא, היינט ווערט עס אסאך באנוצט אין טעלעוויזיע סעריעס. עס ווערט אויך גערופן אין קורצן "**סיטקאם**", גענומען פון די ראשי תיבות.

געווענליך זענען די מענטשן וואס שפילן, אדער זענען אקטיארן, אויף די טעלעוויזיע סעריע, די זעלבע מענטשן וואס ערשיינען נאכאנאנד, אין אלע קאפיטלעך פון די סעריע. געווענליך זענען נישטא קיין פארבינדונג, צווישן איין קאפיטל און צווייטן, און צו מאל קען עס אויסקומען גאר פארקערט און אבסורד. א קאפיטל איז געווענליך צווישן 20 מינוט, ביז 45 מינוט לאנג. די דיאלאג צווישן די פאר מענטשן, זענען געווענליך הומאריסטיש, בייסיג. אפט מאל וועלן די מענטשן, צורעכענען נאך אנדערע פון די גאס, צו מאכן די וויצן מער קאמיש.

די סארט קאמעדיע, ווערט בעיקר געפילמט אין צוויי אדער דריי פלעצער, זיך צו שפארן געלט, טיילמאל אויך אין אן אויטא.

די כאראקטערן, זענען געווענליך די זעלבע, אין אלע טעלעוויזיע סעריעס. די טיפש וואס פארשטייט אלעס, גענוי ווי מען זאגט אים, ווי דזשואי פון פריינט. מייקל פון די זיבעציקער יארן.

א פיגור וואס איז זייער מאדנע און לעכערדיק, וואס ברענגט ארויס די געלעכטער ביי א מענטשן, ווי קאסמא קרעמער ביי סיינפעלד, אדער פיבי פון פריינט.

דער שלימזל וואס זעצט אייביג אן, ווי דזשארדזש פון סיינפעלד.

דער וויצלער, איינער וואס דערציילט וויצן א גאנצע צייט, אדער לאכט ער אפ פון אנדערע, אין א ציניש אופן, ווי דזשערי סיינפעלד, אדער טשענדלער פון פריינט.

דער אויבער חכם, וואס פרובירט איבערצייגן יעדן זיין קלוגשאפט, און גרעסערט זיך איבער די אנדערע כאראקטערן, און צומאל אויך אויף די ביישויער, ביי עטליכע סעריעס ווערט ער באצייכענט, ווי א קהלס נאר וואס אלע לאכן אויף אים און זיין קלוגשאפט, ווי ראס פון פריינט.

איינע פון די הויפט זאכן וואס געשען אין סיטקאם, איז די אנהייב פון קאפיטל געשעט עפעס, אלעס נאכדעם באציט זיך אויף דעם, און דערנאך קומט מען צוריק צום אנהייב.

קאטעגאריע:קאמעדיע
קאטעגאריע:טעלעוויזיע
חירם קעניג פון צור

**חירם** קעניג פון **צור**

אין תנ"ך ווערט ער דערמאנט אלץ חבר פאר דוד המלך, און האט געהאלפן בויען דעם בית המקדש אין די צייטן פון שלמה המלך.

אין מדרש רבה וישב איז דא א מחלוקה אויב חירם מלך צור איז חירה העדילמי, און דער מדרש פירט אויס אז דער וואס האלט אז חירם איז נישט חירה דאן האט חירם געלעבט נאר **500** יאר, (פון די צייטן פון דוד המלך ביז נאכן חורבן בית ראשון), און דער וואס האלט אז חירם איז יא חירה דאן האט ער געלעבט **1200** יאר.

אין די גמרא ווערט ער דערמאנט אלץ איינער פון די וואס זענען אריין לעבעדיג אין גן עדן.

קאטעגאריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
אדמיראל

**אדמיראל**, איז א הויכראנגיקע אפיציר אין ים פלאט, און אין עטליכע ארמייען די קאמאנדיר פון ים פלאט, די ראנג גלייך צו אדמיראל, אין געהעריקע אינפאנטרי קרעפטן, איז גענעראל. 

ווי עס שיינט, שטאמט די ווארט פון אראביש, וואס ביי דער קרייצצוג, האט דער ווארט זיך אריבערגעכאפט צו די קריסטן, אויף אראביש איז דאס ווארט אמיר על באכאר (פרינץ פון ים), וואס נאכן אריבערגיין א לאטיינישע טויש, איז עס מיט די צייט געווארן אדמיראל.

אדמיראל האט באצייכענט דער קאמאנדיר, ווען די פלאט האט זיך פארברייטערט, האבן די מיליטערן וואס באנוצן זיך מיטן ראנג, צוגעלייגט נאך אונטערראנגן, ווי אדמיראל גענעראל, אדער גרויס אדמיראל.

אין די ים פלאט, פון דער אמעריקאנער ארמיי, איז געווען נאר איין אדמיראל, קאמאנדיר פון גאנצן ים פלאט. נאך זיין טויט, האט קיינער מער נישט באקומען אזא ראנג, אין אמעריקע.

קאטעגאריע:מיליטער
גייטסהעד

**גייטסהעד** () איז א שטאט אין צפון ענגלאנד, אויפן דרום ברעג פונעם טיין טייך, קעגן איבער ניוקאסטל.

## גייטסהעדער יידנטום
די יידישע קהילה אין גייטסהעד האט ר' אליעזר אדלער געגרינדעט.

היינט וואוינען אין גייטסהעד קרוב צו 600 יידישע משפחות (מער ווי 3,000 מענטשן). אין די ישיבה זמנים קומען צו 1,500 ישיבה בחורים און סעמינאר מיידלעך. גייטסהעד האט זעקס ישיבות: גייטסהעדער ישיבה, סונדערלאנדער ישיבה, תפארת יעקב (ישיבה קטנה), באר התורה, נזר התורה און נתיבות התורה. אויך האט די שטאט פיר כל היום כוללים: גייטסהעדער כולל, בית התלמוד, סונדערלאנדער כולל און זכרון שאול.

## בארימטע איינוואוינער 
*אליעזר אדלער - גרינדער פון דער יידישער קהילה
*וויליאם בוט - גרינדער פון  דער דערלייז ארמיי
*עמילי דייוויס - גרינדער פון גירטאן קאלעדזש, קעמברידזש
*דניאל דעפא - שרייבער
*רבי אברהם גורוויץ - גייטסהעדער ראש ישיבה
*רבי לייב גורוויץ - פריערדיקער גייטסהעדער ראש ישיבה
* הרב נפתלי שאקאוויצקי - שטאטס רב
* הרב מתתיהו סאלאמאן 
*הרב בצלאל ראקאוו - שטאטס רב
* הרב שרגא פייוול זימערמאן - שטאטס רב
* רבי חיים קויפמאן - ראש ישיבה פון תפארת ישראל

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע

קאַטעגאָריע:שטעט אין ענגלאנד
*
3טן אקטאבער

דעם **3טן אקטאבער** איז דער 276סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (277סטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 89 טעג.
## היסטארישע געשעענישן 
* 1518 – דער לאנדאנער אפמאך, כדי מאכן שלום אין אייראפע
* 1932 - איראק ווערט זעלבשטענדיג
* 1935 - איטאליע אינוואדירט עטיאפיע
* 1990 - פאראייניקונג פון דייטשלאנד

## געבוירן 
* 1373 - יאדוויגע, מלכה פון פוילן (געש' 1399)

## געשטארבן 
* 1839 - רבי משה סופר, דער "חתם סופר", אב"ד פרעשבורג און פון די גרעסטע פוסקים אין זיין דור (געב' 1762)
* 1941 - לואיס בראנדייס, אמעריקאנער יוריסט, ריכטער אינעם הויכגעריכט פון די פאראייניקטע שטאטן (געב' 1856)
* 1952 - דער חזן זבולון קווארטין (געב' 1874)
* 2004 - זאב לב, יידישער פיזיקער און גרינדער פון דער קאלעגיע פאר טעכנאלאגיע אין ירושלים (געב' 1922)

----
* 2טן אקטאבער - 4טן אקטאבער
* אקטאבער

03
טיין

דער **טיין** איז א טייך אין צפון ענגלאנד.  דער טייך הייבט אן ביים צוזאמענפלוס פון דער צפון טיין און דעם דרום טיין, לעבן העקסהעם.

אינעם 19טן יארהונדערט האט מען געבויט אסאך שיפן אויף די ברעגן פונעם טיין.

קאַטעגאָריע:טייכן אין אייראפע
קאַטעגאָריע:ענגלאנד
אסיף אלי זארדארי

**אַסיף אַלי זאַרדאַרי** (אורדו: **آصف علی زرداری**; סינדהי: **آصف علي زرداري**; געבוירן דעם 26סטן יולי 1955) איז דער 11טער און היינטיקער פרעזידענט פון פאקיסטאן און פארזיצער פונעם פאקיסטאן פאלקספארטיי (PPP). זארדארי איז דער אלמן פון בענאזיר בוטא, וואס איז געווען צוויי מאל פרעמיער מיניסטער פון פאקיסטאן. ווען זיין ווייב איז דערמארדעט געווארן אין אן אטענטאט אין דעצעמבער 2007, איז ער געווארן דער פירער פון דער PPP.

קאַטעגאָריע:פאקיסטאנער פאליטיקער
קאַטעגאָריע:פרעזידענטן
6טן אקטאבער

דעם **6טן אקטאבער** איז דער 279סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (280סטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 86 טעג.
## היסטארישע געשעענישן 
* 1908 - די עסטרייך אונגארישע אימפעריע אנעקסירט באסניע און הערצעגאווינע.
* 1959 - דאס כרמלית, די חיפה אונטערגרונט באן, הייבט אן ארבעטן.
* 1973 - די יום כיפור מלחמה ברעכט אויס ווען עגיפטן אוןו סיריע אטאקירן ישראל יום כיפור בייטאג.
* 1981 - אנוואר סאדאט, פרעזידענט פון עגיפטן, דערמארדעט

## געבוירן 
* 1773 - לואי פיליפ, מלך פון פראנקרייך (געש' 1850)
* 1887 - לע קארבוזיע, שווייצער ארכיטעקט (געש' 1965)
* 1930 - כאפעז על אסאד, פרעזידענט פון סיריע (געש' 2000)

## געשטארבן 
* 1892 - אלפרעד טעניסאן, ענגלישער דיכטער (געב' 1809)
* 1981 - אנוואר סאדאט, פרעזידענט פון עגיפטן (דערמארדעט) (געב' 1918)

----
* 5טן אקטאבער - 7טן אקטאבער
* אקטאבער

06
1915

## היסטארישע געשעענישן 
* 13טן יאנואר - ערדציטערניש ווארפט אום די שטאט אוועצאנא אין איטאליע, 12,000 מענטשן געהרג'עט.
* 31סטן יאנואר - ערשטער וועלט קריג: דייטשלאנד הייבט אן ניצן כעמישע וואפן
* 19טן פעברואר - ערשטע וועלט מלחמה: אנהייב פון דער גאליפאלי שלאכט
* 18טן מערץ - ערשטער וועלט קריג: ים קאמף אין גאליפאלי
* 19טן מערץ - דער קארליק פלאנעט פלוטאן פאטאגראפירט צום ערשטן מאל

## געבוירן 
* 2טן פעברואר - אבא אבן, ישראלדיקער דיפלאמאט און פאליטיקער (נפטר 2002)
* 20סטן מיי - משה דיין, ישראלדיקער זעלנער און פאליטיקער (געש' 1981)
* 27סטן מיי - הערמאן וואוק, יידישער־אמעריקאנער שרייבער און דראמאטורג (נפטר 2019)
* 26סטן סעפטעמבער - גדעון האוזנער, ישראלדיקער יוריסט און פאליטיקער (נפטר 1990)
* 15טן אקטאבער - יצחק שמיר, פרעמיער מיניסטער פון ישראל
* 10טן דעצעמבער - הרב אליעזר יהודה וואלדנבערג, פוסק אין ירושלים (נפטר 2006)
* 25סטן דעצעמבער - דוד אשכנזי, רוסישער־יידישער פיאניסט (נפטר 1997)

## געשטארבן 
* 3טן מיי - יצחק לייבוש פרץ, יידיש שפראך שרייבער (געב' 1852)
* 20סטן אויגוסט - פאל ערליך, דייטשער ביאלאג, געווינער פון נאבעל פריז פאר מעדיצין (געב' 1854)

## נאבעל פריזן 
* פיזיק - וויליאם הענרי בראג און וויליאם לארענס בראג

קאַטעגאָריע:20סטער י"ה
פראפיט

**פראפיט** איז דער אפטייטש פון ריוח, דאס הייסט דער פארדינסט וואס בלייבט איבער פון האנדל נאך די הוצאות. ס'איז פאראן פארשידענע אופנים ווי אזוי צו רעכענען דעם פראפיט פון א געשעפט.

צ.ב.ש. א געשעפט קויפט א געוויסן פראדוקט לאמיר אנכאפן א זאק מעל פאר 10 דאלאר און ער פארקויפט דאס פאר 11  דאלאר איז אים געבליבן  פון זיין פארדינסט 1 דאלאר, דאס הייסט דער פראפיט פון א זאק מעל איז איין דאלאר.

קאַטעגאָריע:עקאנאמיק
דעניש

**דעניש** איז א צפון-דייטשישע שפראך וואס מען רעדט איבערהויפט אין דענמארק, און אויך אין צפון שלעזוויג־האלשטיין, דייטשלאנד. היינט רעדן זי 6 מיליאן מענטשן. זי איז א ביסל ענלעך צו נארוועגיש, און דעניש רעדערס פארשטייען נארוועגיש.

דעניש ווערט געשריבן אין א וואריאנט פונעם לאטיינישן אלפאבעט.

פון די בארימטע שרייבער אויף דעניש איז האנס קריסטיאן אנדערסען.

קאטעגאריע:שפראכן

קאַטעגאָריע:דענמארק
קאַטעגאָריע:גערמאנישע שפראכן
לעבנווירקונג

**לעבנווירקונג** אדער **נעבנווירקונג** (ענגליש: *side effect*) איז א טערמין אין מעדיצין פאר א ווירקונג פון א מעדיקאמענט אדער אן אפעראציע וואס איז נישט געוואונטשן און קען זיין שעדלעך. למשל א לעבנווירקונג קען אז א מענטש נעמט צו געוויכט צוליב א מעדיקאמענט וואס ער דארף נעמען. אדער ער קען ווערן שלעפעריק דערפון אדער באקומען קאפ-שווינדל. אויך פון אספירין קען מען בלוטיגן.

היינטיקע צייטן, ווען מען קויפט א מעדיקאמענט, וועט זיין געשריבן דארטן וואס זענען די לעבנווירקונגען.

קאַטעגאָריע:מעדיצינישע טערמינען
קאַטעגאָריע:אפטייקעריי
8טן אקטאבער

דעם **8טן אקטאבער** איז דער 281סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (282סטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 84 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 2005 - ערדציטערניש אין קאשמיר, פאקיסטאן; מער ווי 80,000 מענטשן געהרגעט מיט גרויסע שאדן צום קאשמיר ראיאן

## געבוירן 
* 1551 - דזשוליא קאטשיני, איטאליענישער קאמפאזיטאר (געש' 1618)
* 1895 - הואן דאמינגא פעראן, פרעזידענט פון ארגענטינע (געש' 1974)

## געשטארבן 
* 1869 - פרענקלין פירס, 14טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1804)
* 1992 - ווילי בראנדט, קאנצלער פון דייטשלאנד (געב' 1913)

----
* 7טן אקטאבער - 9טן אקטאבער
* אקטאבער

08
1914

## היסטארישע געשעענישן 
* 7טן יוני - די ערשטע שיף פארט אדורך דעם  פאנאמא קאנאל
* 28סטן יוני - פראנץ פערדינאנד, דער קרוינפרינץ פון דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע, און זיין ווייב סאפיע דערמארדעט אין סאראיעווא. דאס איז דער פינק וואס האט אנגעצונדן די ערשטע וועלט מלחמה
* 28סטן יולי - די ערשטע וועלט מלחמה הייבט אן: די עסטרייך-אונגארישע אימפעריע פראקלאמירט מלחמה קעגן סערביע 
* 1טן אויגוסט - ערשטע וועלט מלחמה: דייטשלאנד פראקלאמירט  מלחמה אויף דער רוסלענדישער אימפעריע.
* 12טן אויגוסט - ערשטע וועלט מלחמה: בריטאניע דערקלערט מלחמה קעגן עסטרייך-אונגארן.
* 15טן אויגוסט - געעפנט דער פאנאמא קאנאל 
* 20סטן אויגוסט - ערשטע וועלט מלחמה: דייטשלאנד נעמט איין בריסל.
* 23סטן אויגוסט - ערשטע וועלט מלחמה: די יאפאנישע אימפעריע פראקלאמירט מלחמה אויף דייטשלאנד
* 2טן נאוועמבער - רוסלאנד דערקלערט מלחמה אויף דער אטאמאנישער אימפעריע 
* 5טן נאוועמבער - בריטאניע אנעקסירט ציפערן, און דערקלערט מלחמה, צוזאמען מיט פראנקרייך, אויף דער אטאמאנישער אימפעריע

## געבוירן 
* 18טן מערץ - שניאור ליפסאן, ישראלדיקער פיזיקער, פון די גרינדער פון דעם אפענעם אוניווערסיטעט אין ישראל (נפטר 2001)
* 24סטן אפריל - יאן קראסקי, קעמפער אין דער פוילישער אונטערגרונט ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, חסיד אומות העולם (געש' 2000)
* 15טן יוני - יורי אנדראפאוו, גענעראל סעקרעטאר פון דער קאמוניסטישער פארטיי פונעם סאוועטן פארבאנד (געש' 1984)
* טאר הייערדאל, נארוועגישער ביאלאג, פירער פון דער "קאן טיקי" רייזע (געש' 2002)
* 28סטן אקטאבער - יונה סאלק, ערפינדער פון אימוניזירונג קעגן פאליא (געש' 1995)

## געשטארבן 
* 28סטן יוני - דער קרוינפרינץ פון דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע (דערמארדעט) (געב' 1863) 
* 3טן יולי - דזשאזעף טשעמבערליין, בריטישער פאליטיקער (געב' 1836) 

## נאבעל פריזן 
* פיזיק - מאקס פאן לויע 

קאַטעגאָריע:20סטער י"ה
רעזערוואואר

א **רעזערוואואַר** (פון פראַנצייזיש *réservoir* א "שפייכלער ) איז א קינסטלעכע אָזערע וואו מען היט וואַסער. 
מען מאַכט רעזערוואואַרן אין אַ טייך טאָל מיט בויען אַ דאַמבע אָדער מען קען אויסגראָבן די ערד, אָדער מען קען אים בויען מיט ציגל אָדער בעטאָן.

## ניצן 
### וואַסער פאַרזאָרג 
אָפטמאָל ניצט מען אַ רעזערוואואר צו פאַרזאָרגן וואַסער וואָס מען דאַרף אויף טרינקוואַסער.

### הידראָעלעקטריע 
קליין|right|הידראָעלעקטרישע סטאַנציע.
אַ רעזערוואואר וואָס גענערירט הידראָעלעקטריע האָט וואַסער טורבינעס באַהאָפטן צום וואַסער מיט גראָבע רערן.

דער רעזערוואואר מיטן גרעסטן שטח איז די וואָלטע אָזערע אין גהאַנע, וואָס איז גרויס 8,482 קוואַדראַט ק"מ.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:אזערעס
קאַטעגאָריע:וואסער
וואלגא

דער **וואלגא** () איז דער גרעסטער טייך אין אייראפע אין דער לענג, אויסגאס און וואסערשייד. ער פליסט אדורך צענטראלן רוסלאנד, און ווערט פאררעכנט דעם נאציאנאלן טייך פון רוסלאנד. פון די צוואנציג גרעסטע שטעט אין רוסלאנד, געפינען זיך עלף, כולל די הויפטשטאט מאסקווע, אין דעם וואלגאס  דרענאזש בעקן. לענגאויס דעם וואלגא טרעפט מען די גרעסטע  רעזערוווארן אין דער וועלט.
אין די דריי ווינטער חדשים ווערט דער וואלגא פארפרוירן אין מערסטן טייל פון זיין לענג.

קאַטעגאָריע:טייכן אין אייראפע
קאַטעגאָריע:רוסלאנד
שווימען

**שווימען** באדייט זיך צו באוועגן אין וואסער אהין און צוריק דורך די הענט און פיס און מען קען דורך שווימען זיין א לענגערע צייט אין א טיפ וואסער און נישט דערטרינקען ווערן.

אין אלגעמיין גייט מען שווימען אום זומער זיך אפצוקילן פון דער הייסער זון. אבער היינט איז שוין דא אסאך שווים באסיינען וואס געפינען זיך אינעווייניג אין א בנין און איז געהייצט אזוי אז עס איז גענוג ווארעם צו קענען שווימען דארט אן זיך צו פארקילן.

לויטן געזעץ אין אמעריקע און אסאך לענדער טאר מען נישט שווימען אין א שווים באסיין נאר אויב עס איז דא דארט איינער וואס איז געלערנט ארויס צוראטעווען מענטשן וואס קענען נישט אזוי גוט שווימען און זענען אין געפאר פון זיך דערטרונקען. דאס הייסט א "ראטירער" דאס מיינט אז ער היט אפ דאס לעבן אז מען זאל ח"ו נישט דערטרונקען ווערן.
## אין יידישקייט 
אין חז"ל שטייט אז עס איז א מצוה פאר א טאטן אויסלערנען זיין זון שווימען, כדי ער זאל דאדורך זיך קענען ראטעווען פון געפארן אויב עס וועט אים אונטערקומען.
קאַטעגאָריע:איבונגען
קאַטעגאָריע:ספארט
קאַטעגאָריע:וואסער
טיי

**טיי** איז א געטראנק וואס מען טרינקט איבער דער גארער וועלט. טיי ווערט געמאכט דורך ווייקן די געטרוקנטע בלעטער אדער בלומען פון דעם פלאנץ קאמעליע סינענסיס (*Camellia sinensis*) אין קאכעדיק וואסער. מען קען אריינגעבן אין טיי אנדערע געווירצן אדער אראמאטן פון פירות, למשל לימענע.

מען ניצט אויך דאס ווארט "טיי" פאר אנדערע געטראנקען געמאכט דורך ווייקן אויבסטן אדער געווירצן אין הייס וואסער, למשל "קאמאמיל טיי". 

## טיפן טיי 
די הויפט סארטן טיי זענען שווארצע טיי און גרינע טיי.

ווען מען מאכט **שווארצע טיי** נעמט מען די בלעטער און מען שפרייט זיי אויס אויף פאליצעס צו טרוקענען. דערנאך טוט מען זיי וועלגערן און צעברעכן, און מען שטעלט זיי אין א שטוב וואו זיי קענען איינזאפן אקסיגעןtea. ענדלעך טרוקנט מען די בלעטער מיט ווארעמער לופט ביז זיי ווערן ברוין אדער שווארץ. שווארצע טיי קומט בעיקר פון פון סרי לאנקא, אינדאנעזיע און מזרח אפריקע.

צו מאכן **גרינע טיי**, לייגט מען פרישע בלעטער אין א פארע טאפ. אזוי בלייבן זיי גרין. מעט טוט זיי צעשטויסן און טרוקענען אין אן אויוון. אינדיע איז דער הויפט ארט פון גרינער טיי.

טיי וואקסט אין  כינע, אינדיע, פאקיסטאן, סרי לאנקא, טייוואן, יאפאן, נעפאל, אויסטראליע, ארגענטינע און קעניא. 

## זען אויך
* קאווע
* יערבאַ פּאָר

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
* פאראייניגטע קעניגרייך טיי ראט
* אינטערנאציאנאלער טיי טאג -15טער דעצעמבער 
* טיי

קאַטעגאָריע:געטראנקען
10טן אקטאבער

דעם **10טן אקטאבער** איז דער 283סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (284סטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 82 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1964 - געעפנט די טאקיא אלימפיאדע 
* 1970 - פידזשי ווערט זעלבשטענדיג

## געבוירן 
* 1813 - דזשוסעפע ווערדי, איטאליענישער קאמפאזיטאר (געש' 1901)
* 1946 - נאאטא קאן, פרעמיער מיניסטער פון יאפאן

## געשטארבן 
* 1659 - אבעל טאסמאן, האלענדישער אויספארשער (געב' 1603)
* 2015 - הרב יורם אבארדזשעל, גרינדער פון די מוסדות "קול רינה רב פעלים" (געב' 1957)
* 

----
* 9טן אקטאבער - 11טן אקטאבער
* אקטאבער

10
11טן אקטאבער

דעם **11טן אקטאבער** איז דער 284סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (285סטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 81 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1582 - צוליב דעם אריבערטריט צום גרעגאריאנישן קאלענדאר, געפינט זיך נישט דער טאג אין איטאליע, פוילן, פארטוגאל און שפאניע.
* 1774 - דזשיימס קוק אנטפלעקט נארפאק אינזל.

## געבוירן 
* 

## געשטארבן 
* 1896 - אנטאן ברוקנער, עסטרייכר דיריגענט (געב' 1824)
* 1940 – וויטא וואלטערא, איטאלינישער מאטעמאטיקער און פיזיקער (געב' 1860)

----
* 10טן אקטאבער - 12טן אקטאבער
* אקטאבער

11
ליאן

קליין|250px|די שטאָט ליאָן
**ליאן** () איז א שטאט אין מזרח־צענטראל פראנקרייך אינעאם רהאן־אלפן ראיאן, פלאצירט צווישן פאריז און מארסיי. ליאן געפינט זיך 470 ק"מ פון פאריז, 320 ק"מ פון מארסיי, 160 ק"מ פון גענף, 280 ק"מ פון טורין, און 600 ק"מ פון בארצעלאנע.

די שטאט האט א באפעלקערונג פון 472,305.

## היסטאָריע 
די שטאט איז געגרינדעט געװארן אין יאר 43 פאר דער ציווילער רעכענונג דורך דעם ראמאנישן פּראקאנסול לוסיוס מונאַטיוס פּלאַנקוס.

## די ײדישע קהילה 
קליין|די גרױסע שול
אין יאָר 472 שרײבט דער דיכטער און ביסקופּ סידאניוס אַפּאלינאַריס, אַז ס'איז דא אין ליאן אַ ײדישע קהילה. עס איז דאס ערשטע מאל װאס ײדן זײנען דערמאנט אין די שטאט.

הײנט װױנען אין ליאן בערך 40000 ײדן מיט 40 שולס און 15 כשר רעסטאראנטס. די מערהײט פֿון זײ זײנען ספֿרדישע ײדן, װאס זײנען אנגעקומען אין פֿראנקרײך בעת די 1960ער יארן.

די גרױסע אַשכּנזישע שול איז געבױט געװאָרן אינ 1863 און 1864.

קאַטעגאָריע:שטעט אין פראנקרייך
דער אפענער אוניווערסיטעט

[קליין|250px|דער קאַמפּוס אין [רעננה]]
**דער אּפֿענער אוניװערסיטעט** (העברעיש: *האוניברסיטה הפתוחה*) איז אײנע פֿון די ניין אוניװערסיטעטן אין ישראל. ער איז געגרינדעט געװאָרן 1974. ער איז באַזונדער מיט דעם װאָס די סטודענטן לערנען אַלײן פֿון דערװײַטן דורך ביכער, װידעאָ־טעקעס און מיט װײניק צוזאַמענטרעפֿן.

## װעבלינקען 
דער אּפֿענער אוניװערסיטעט װעבזײַטל 

קאַטעגאָריע:אוניווערסיטעטן
קאַטעגאָריע:ישראל
פידזשי

**פֿידזשי** (; ; ), אפיציעל די **רעפובליק פון די פֿידזשי אינזלען** (; ), איז אן  אינזל פאלק אין דעם דרום פאציפישן אקעאן אומגעפער 2000&nbsp;ק"מ צפון־מזרח פון ניי זילאנד'ס צפון אינזל. די ארומיגע לענדער זענען וואנואטו צו מערב, נייע קאלעדאניע (פראנקרייך) צו דרום־מערב, קערמאדעק (ניי זילאנד) צו דרום־מזרח, טאנגע צו מזרח, און  טואוואלו צו צפון.  פידזשי איז באזעצט שוין בערך פיר טויזנט יאר. אין די 17טן און 18טן יארהונדערט האבן די האלענדישע און די בריטישע אויסגעפארשט פידזשי.פידזשי איז געווען א בריטישע קאלאניע כמעט א הונדערט יאר, ביז 1970. מיט א שפע פון וואלד, מינעראל און פיש רעסורסן, איז פידזשי פון די מערסטע אנטוויקלט עקאנאמיעס צווישן די פאציפישע אינזלען.

דאס לאנד באשטייט פון אן ארכיפעלאג פון מער ווי 332 אינזלען, וואס 110 פון זיי זענען כסדר באזעצט, און מער ווי 500 וויספעס, וואס האבן צוזאמען א שטח פון בערך 18,300 קוואדראט ק"מ פון יבשה.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:לענדער אין אקעאניע
קאַטעגאָריע:אינזל לענדער
ראטירער

א **ראַטירער** אדער **ים־רעטער** איז איינער וואס איז פאראנטווארטלעך אויפזען די זיכערקייט פון באניצער פון א קערפער פון וואסער, למשל א שווים באסיין אדער א פלאזשע.   ראטירער דארפן זיין זייער גוטע שווימערס, געשולט אין וואסער ראטעווען, מיט פארשידענע געצייג, און ערשטע הילף. אין טייל ערטער זענען ראטירערס א חלק פון די  עמערגענץ דינסטן.
קאַטעגאָריע:פאכן
12טן אקטאבער

דעם **12טן אקטאבער** איז דער 285סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (286סטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 80 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1582 – צוליב דעם אריבערטריט צום גרעגאריאנישן קאלענדאר, געפינט זיך נישט דער טאג אין איטאליע, פוילן, פארטוגאל און שפאניע.
* 1492 – קריסטאפער קאלאמבוס אנטפלעקט אמעריקע.
* 1654 – 100 מענטשן געהרגעט אינעם דעלפט אויפרייס אין די נידערלאנדן.
* 1940 – באפעל ארויסגעגעבן אויפצושטעלן די ווארשאווער געטא אין פוילן.
* 1968 – געעפנט די 1968 אלימפיאדע אין מעקסיקא שטאט.
* 1999 – פערוועז מושאראף כאפט די הערשאפט אין פאקיסטאן נאך א מיליטערישער איבערקערניש.

## געבוירן 
* 1537 –
**  עדווארד דער זעקסטער, מלך פון ענגלאנד (געש' 1553)
**  דזשיין גריי, מלכה פון ענגלאנד פאר ניין טעג (געש' 1554)
* 1865 – ארטור הארדן, בריטישער ביאכעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר כעמיע (געש' 1940)
* 1866 – ראמזיי מאקדאנאלד, פרעמיער מיניסטער פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 1937)
* 1935 – לוטשאנא פאוואראטי, איטאליענישער טענאר זינגער (געש' 2007)

## געשטארבן 
* 1971 – דין אטשעסאן, שטאטס סעקרעטאר פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע אונטער פרעזידענט הארי טרומאן (געב' 1893)

## פייערטעג 
* אומאפהענגיקייט טאג פון עקוואטארישע גינע

----

* 11טן אקטאבער – 13טן אקטאבער
* אקטאבער

12
13טן אקטאבער

דעם **13טן אקטאבער** איז דער 286סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (287סטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 79 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1582 - צוליב דעם אריבערטריט צום גרעגאריאנישן קאלענדאר, געפינט זיך נישט דער טאג אין איטאליע, פוילן, פארטוגאל און שפאניע.
* 1845 - די איינוואוינער פון דער רעפובליק פון טעקסעס באשליסן צו באשטעטיגן דעם געזעץ וואס מאכט זיי א טייל פון די פאראייניקטע שטאטן.
* 1923 - אנקארא ווערט די הויפטשטאט פון טערקיי, אנשטאט סטאמבול.
* 1943 - צווייטער וועלט קריג: די נייע רעגירונג פון איטאליע דערקלערט מלחמה קעגן דייטשלאנד.
* 1944 - צווייטער וועלט קריג: די רויטע ארמיי נעמט איין ריגע פון נאצי דייטשלאנד.

## געבוירן 
* 1499 - קלאדיע פון פראנקרייך (געש' 1524)
* 1925 - מארגארעט טאטשער, בריטישע פאליטיקערין
* 1932 - דזשאן טאמפסאן, אמעריקאנער מאטעמאטיקער
* 1971 - סאשא באראן כהן, בריטישער קאמיקער

## געשטארבן 
* 1928 - דאגמאר, פרינצעסין פון דענמארק, ווייב פון אלעקסאנדער דער דריטער, קייסער פון רוסלאנד (געב' 1847)

## פייערטעג 
----
* 12טן אקטאבער - 14טן אקטאבער
* אקטאבער

13
רעפובליק פון טעקסעס

קליין
די **רעפובליק פון טעקסעס** איז געווען א לאנד אין צפון אמעריקע, צווישן די פאראייניגטע שטאטן אין מעקסיקא, אין די יארן פון 1836 ביז 1845.

די רעפובליק איז אויפגעשטעלט געווארן נאך דער טעקסעסער רעוואלוציע ווען דאס לאנד האט זיך אפגעריסן פון מעקסיקא. די רעפובליק האט כולל געווען דעם שטח פון דעם היינטיגן שטאַט פון טעקסעס און טיילן פון ניו מעקסיקא, אקלעהאמע, קענזעס, קאלאראדא און ווייאמינג. 

## היסטאריע 
איידער דער אויסברוך פון דער מעקסיקאנער אומאפהענגיקייט מלחמה אין 1810, איז טעקסעט געווען א טייל פון נייער שפאניע.

נאכדעם וואס די פאראייניגטע שטאטן האט געקויפט לואיזיענע פון פראנקרייך, האבן אמעריקאנער קאלאניסטן אנגעהויבן צו וואנדערן קיין מערב אריין אין מעקסיקא.

אין 1835 האט טעקסעס אויסגערופן זיין אומאפהענגיקייט פון מעקסיקא, און געווארן געזעצלעך אום 2טן מערץ 1836.

## הויפטשטאט 
[קליין|200px|[סאם יוסטאן]]
ווען טעקסעס איז געווארן זעלבשטענדיק האט עס געדארפט אויסקלויבן א הויפטשטאט. אין 1836 האבן פינף שטעט געדינט אלס הויפטשטאט.

אין 1837 האט דער פרעזידענט סאם יוסטאן באשלאסן אז דער מצב קען נישט אנגיין אזוי, און מען האט פעסטגעשטעלט אז די הויפטשטאט וועט זיין יוסטאן. טראץ דעם, אין 1839 האט מען ענדלעך געטוישט די הויפטשטאט צו אסטין. אסטין איז געבליבן די הויפטשטאט פון דער רעפובליק, און איז היינט די הויפטשטא פון דעם שטאט פון טעקסעס.

## פאליטיק 
די רעפובליק איז אנערקענט געווארן דורך די פאראייניקטע שטאטן, פראנקרייך, בריטאניע און האלאנד.

## פרעזידענטן פון דער רעפובליק 
* 1836 : דויד בערנעט
* 1836 - 1838 : סאם יוסטאן
* 1838 - 1841 : מיראבוי ב. לאמאר
* 1841 - 1844 : סאם יוסטאן
* 1844 - 1845 : אנסאן דזשאנס

קאַטעגאָריע:טעקסעס
קאַטעגאָריע:היסטארישע לענדער
מעקסיקע שטאט

**מעקסיקע שטאָט** () איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט אין מעקסיקע. זי איז אויך די גרעסטע שטאט אין די אמעריקעס לויט באפעלקערונג, נאך סעאל און טאקיא. זי געפינט זיך אין דעם טאל פון מעקסיקע, א גרויסער טאל אין די הויכע פלאטאען פון מעקסיקע, מיט א הייך פון 2240 מעטער.
מעקסיקע שטאט איז איך דער **פעדעראלער דיסטריקט** (Distrito Federal), דער זיצפלאץ פון דער פעדעראלער רעגירונג פון מעקסיקע. מעקסיקע שטאט איז דער וויכטיגסטער פאליטישער, קולטורעלער און פינאנציעלער צענטער אין לאנד.

מעקסיקע שטאט איז איינער פון די וויכטיגסטע פינאנציעלע צענטערן אין צפון אמעריקע. 

## קולטור 
אין דער שטאט געפינען זיך מער ווי 160 מוזייען, 100 קונסט גאלעריעס און 30 קאנצערט זאלן. מעקסיקע שטאט געפינט זיך אין פערטן פלאץ אין דער וועלט, נאך ניו יארק, לאנדאן און טאראנטא, אין דער צאל פון טעאטערס אין דער שטאט. אסאך בילדער פונעם נאציאנאלן מעקסיקאנער מאלער דיעגא ריווערא זענען פארשפרייט אין נאציאנאלע אנשטאלטן (כולל דעם נאציאנאלן פאלאץ) און אין א צאל גאלעריעס ארום דער שטאט. ער מיט זיין ווייב פרידא קאהלא, וואס זי אויך איז געווען א באוואוסטע מאלערין, האבן געוואוינט אינעם קאיאקאן געגנט אין דרום טייל פון דער שטאט. זייער הויז, און א טייל פון די קונסט גאלעריעס און זאלן וואו די צוויי האבן געמאלט זענען אפן צום ברייטערן ציבור. נישט ווייט פון דארט איז דאס הויז פון לייב טראצקי, וואס איז דערמארדעט געווארן אין 1940 דורך די לאנגע ארעמען פון דער קאמוניסטישער רעגירונג אינעם סאוועטן פארבאנד, בהוראת סטאלין.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:מעקסיקא
ווילרייק

**ווילרייק** (פלעמיש: *Wilrijk*) איז א דיסטריקט פון אנטווערפן אין דעם פלעמישע ראיאן פון בעלגיע.
דער שטח איז 13.61 ק"מ2. די באפעלקערונג איז 38.319 איינוואוינערס.

## היסטאריע 
ווילרייק איז געווען א זעלבסט-שטענדיג געמיינדע ביז זי איז אום 1טן יאנואר 1983 צוגעפיגט געווארן צו אנטווערפן.

## יידנטום 
אין ווילרייק איז פלאצירט דער באקאנטע ישיבת עץ חיים ווילרייק. די ישיבה איז אויפגעשטעלט געווארן נאך פארן צווייטע וועלטס קריג. נאכן מלחמה איז דער ישיבה צוריק געפענט געווארן.

היינט איז דער ראש ישיבה הרב חיים ארי' שפיטץ זון פון ביסטריצער רב און איידעם פון חיים יוסף דוד ווייס באקאנט אלץ דער חיד"א ווייס.

## וועבלינקען 
* ווילרייק אפיצילע וועבזייטל 
* געשיכטע פון ווילרייק  (פלעמיש)

קאַטעגאָריע:שטעט אין בעלגיע
קאַטעגאָריע:אנטווערפן
14טן אקטאבער

דעם **14טן אקטאבער** איז דער 287סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (288סטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 78 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1582 - צוליב דעם אריבערטריט צום גרעגאריאנישן קאלענדאר, געפינט זיך נישט דער טאג אין איטאליע, פוילן, פארטוגאל און שפאניע.
* 1878 - געגרינדעט פתח תקווה
* 1943 - אויפשטאנד אין סאביבאר טויט לאגער
* 1964 - לעאניד ברעזשנעוו ווערט פירער פונעם סאוועטן פארבאנד
* 1981 - כאסני מובאראק געוויילט פרעזידענט פון עגיפטן

## געבוירן 
* 1542 - אקבאר דער גרויסער, דריטער מוגהאל קייסער אין אינדיע (געש' 1605)
* 1633 - זשיימס דער צווייטער, מלך פון ענגלאנד (געש' 1701)
* 1882 - עמאן דע וואלערא, אירישער פאליטיקער (געש' 1975)
* 1890 - דווייט  אייזנהאוער, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1969)

## געשטארבן 
* 1568 - יאקאב ארקאדעלט, פלעמישער קאמפאזיטאר פון דער רענעסאנס תקופה (געב' 1504 אדער 1505)
* 1944 - ערווין ראמעל, דייטשער פעלדמארשאל (געב' 1891)
* 1990 - לענארד בערנשטיין, יידישער אמעריקאנער קאמפאזיטאר און דיריגענט (געב' 1918)

## פייערטעג 
*

----
* 13טן אקטאבער - 15טן אקטאבער
* אקטאבער

14
סארא פעלין

**סארא פעלין** (געב' 11טן פעברואר, 1964) איז געווען די מיטלויפערין פון דזשאן מעקעין וואס איז געווען דער רעפובליקאנער פרעזידענט קאנדידאט ביי די אמעריקאנער פרעזידענט וואלן 2008.

זי איז געווען דער עלפטער גובערנאטאר פון דעם שטאַט אלאסקע אין אמעריקע. זי האט צוויי מאל געווינען די וואלן דארט, און איז דארט שטארק פאפולער.

מעקיין האט זי אויסגעוועלט אלס וויצע פרעזידענט קאנדידאט, צוליב עטליכע אורזאכן, 1) זי איז יונג, א מאמע פון עטליכע קינדער, און לויפנדיג קעגן אבאמא וואס איז געווען גאר יונג קעגן דעם עלטערן מעקעין האט ער דערמיט געוואלט צוציען צו זיך יונגע וויילער. 2) ווייל זי איז מער קאנסערוועטיוו ווי ער, און ער האט דערמיט געוואלט צוציען די קאנסערוואטיווע שטימען. 2) זי איז א פרוי, יונג און שיין, און ער האט דערמיט געוואלט צוציען די בלאק פון פרויען צו זיך.

אין פאקט האט עס נישט גענוצט פאר מעקיין און צום סוף האט ער פארלוירן די וואלן פאר אבאמא. אזעלכע וואס זאגן אז פעלין האט נישט צוגעהאלפן צום טיקעט, ווייל זי איז נאך נישט געווען גיט באהאוונט אין דעם פראצעדור פון וואלן א פרעזידענט.

נאך די וואלן האט זי רעזיגנירט פון דעם גאווערנער שטול פון אלאסקע, און זי איז געווארן א פאפולער פיגור ביי דער קאנסערוואטיווער געמיינדע אין אמעריקע. זי פארט ארום קאמפיינען פאר די קאנסערוואטיווע פראגעס, און זי איז שטארק טעטיג אין דער טיי פארטיי באוועגונג. זי האט אויך געהאלפן דזשאן מעקעין אין זיין פארמעסט פון זיין סענאט קאמפיין אין זיין היים שטאט אריזאנע.

די ליבעראלע מעדיע אין אמעריקע האסן איר, און רייסן איר אראפ שטענדיג אויף טריט און שריט.

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער גובערנאטארן
חיפה צענטראל באן סטאנציע

**חיפה צענטראל אכט** () **באן סטאנציע** איז א ישראל באנען סטאנציע אויך דער הויפט באן ליניע, וואס באדינט די שטאט חיפה. די סטאנציע איז פלאצירט נאנט צום חיפה פארט.

נאך דער צווייטער לבנונישער מלחמה, האט ישראל באנען צוגעלייגט די נומער אכט, צוםעקזיסטירענדן נאמען, אין אנדענק פון אכט באן מעכאניקער, וואס זענען אומגעקומען, נאכן פאלן פון א קאטיושא, אויפן מעכאנישע ארט אין חיפה, נישט ווייט פון באן סטאנציע.

די סטאנציע איז געבויט דורך דעם בריטישן מאנדאט, און געעפנט געווארן צום באנוץ פארן פובליקום, אום יאר 1936. די סטאנציע און גערעלסן, זענען געבויט געווארן אויף א שטח, וואס איז געווארן אויסגעטריקנט פון ים, און געפונט אויף די הויפט שאסיי, וואס לויפט אריבער דעם אונטערשטן טייל פון שטאט, גערופן דרך העצמאות.

דריי צענטראלע אויטאבוס סטאנציעס, זענען אמאל געווען אין דער געגנט פון דער סטאנציע, דעריבער איז דער נאמען צענטראלע באן סטאנציע, היינט אבער ווערן די אנדערע באן סטאנציעס אין חיפה מער באנוצט דורך פאסאזשירן.

פיר ליניעס פון ישראל באנען (און א נאכטליניע) באדינען די סטאנציע:
* נהריה, חיפה, בנימינה, תל אביב, מודיעין. 
* נהריה, חיפה, בנימינה, תל אביב, לוד, באר שבע.
* יזרעאל טאל ליניע
* א לאקאלע באן וואס סערווירט די חיפה און קריות געגנט און כרמיאל.

## וועבלינקען
*ישראל באנען, חיפה צענטראל אכט סטאנציע

## רוטעס
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ישראל
קאטעגאריע:חיפה
דעמיליטאריזירטע זאנע

א **דעמיליטאַריזירטע זאנע** איז א באצייכענונג באנוצט אויף א געגנט אדער שטח, וואו צוויי מיליטערישע קרעפטן אדער מער טרעטן נישט אריין, און עס איז נישט ערלויבט קיין מיליטערישע אפעראציעס. 

א דעמיליטאריזירטע זאנע מיינט נישט אז די געגנט געהערט נישט צו איין לאנד אדער דעם צווייטן, עס קען געהערן מיט אן אויבערשאפט צו א לאנד, מיט שטעט אין דער זאנע. א נייטראלע געגנט, איז געווענליך דעמיליטאריזירט, אבער א דעמיליטאריזירט געגנט, מוז נישט מיינען נייטראל. 

אין ישראל, ביים פייער שטילשטאנד אפמאך נאך דער אומאפהענגיקייט מלחמה, זענען עטלעכע געגנטן געווען דעמיליטאריזירט. ירושלים האט אינמיטן שטאט געהאט דאס קיינעמס לאנד געגנט (הפקר שטח). אויך אין לאטרון א געגנט פון 3 קילאמעטער, אין חולה טאל ביי דעם גרענעץ מיט סיריע, און אין דרום ביים גרענעץ מיט עגיפטן, אין ניצנה געגנט.

קאטעגאריע:מיליטער
סעאל

**סעאָל** איז די הויפטשטאט פון דרום קארעע, און איז די פינפטע גרעסטע שטאט איבער דער וועלט. סעאל האט אויך די צווייטע גרעסטע באפעלקערונג אין זיין מעטראפאליטען שטח, נאך טאקיא. ביז 1945, איז סעאל געווען הויפטשטאט פארן גאנצן קארעער האלבאינדזל, דערנאך ווען קארעע איז צעטיילט געווארן, איז סעאל אריבער צום דרום. עס געפינט זיך גאר נאנט צו דער דעמיליטאריזירטער זאנע, צווישן די צוויי צעטיילטע לענדער. די שטאט געפונט זיך אויף די ברעגעס פון האַן טייך, און איז די פאליטישע, פינאנציעלע, און קולטורעלע הויפטשטאט פון לאנד.

די שטאט איז גרויס 605 קוואדראט קילאמעטער, און ריכטיק פאר 2009, א באפעלקערונג פון 9,660,532 איינוווינער אין די שטאט, אין דער מערטראפאליע וווינען 22,456,200 איינוווינער, ריכטיק פאר 2009.

טראנספארטאציע איז ווי פאלגנד, ניין אונטערגרונט באן ליניעס, וואס דעקן איבער 100 קילאמעטער. 200 אויטאבוס רוטעס אין שטאט. אין דרום קארעע איז פארהאן די שנעלסטע באן אין דער וועלט נאך יאפאן, וואס פארבינדעט סעאל מיט די אנדערע שטעט. 

די שטאט האט צוויי פליפעלדער, איינס די אלטע גימפא פליפעלד, וואס באדינט מערסטנס אינלאנדישע לופט פארקער. די צווייטע "אינטשאון אינטערנאציאנאלע לופטפעלד", איז געבויט געווארן אין יאר 2001.

קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אזיע
גארטל ליניע (געאגראפיע)

קליין|300px|ליניעס אין די ברייט, זענען די גארטל ליניעס

די **גארטל ליניע** (ענגליש: *latitude*) איז די ברייט גראַד איבער דער גלאבוס, פון מזרח קיין מערב, גערעכנט פון עקוואטאר, וועלכע צעטיילט די וועלט צו צוויי גלייכע טיילן, די צפון ערדקוגל און די דרום ערדקוגל. די גארטל ליניע איז אן אויסגעטראכטע ליניע, וועלכע צעטיילט די געגנטער אין וועטער, און שפעטער האט עס אנגענומען א וויכטיקע טייל אין היסטאריע, ביים צעטיילן די גרעניץ צווישן דרום קארעע און צפון קארעע.

די ליניע וואס לויפט פון דרום פאלוס צו צפון פאלוס, הייסט א מערידיאן, וואס ביידע צוזאמען ווערן באשטימט די גענויע פונקט, וואס ווערט גערופן געאגראפישע קאארדינאטן.

די עקוואטאר וועלכע איז די צענטער, איז פארעכנט אלס 0°, און איז די לענגסטע גארטל ליניע, דערנאך ווערן אלע ליניעס, פון צפון און פון דרום, קורצער אין קורצער, ביז זיי דערגרייכן צו 90°, ווי עס איז די צוויי פאלוסן, דרום און צפון. 

אנדערש ווי די מערידיאן ליניע, וועלכע אינמיטן וועלט ביי די עקוואטאר, זענען זיי ווייט איינער פון צווייטן, אבער ווי מער צפון אדער דרום, טרעפן זיי זיך מיט אנדערע מערידיאן ליניעס. בלייבט די גארטל ליניע גראד אויפן זעלבן ברייט, און עס שטעלט זיך נישט צוזאמען מיט אנדערע גארטל ליניעס.

ווי אויבנדערמאנט איז עס א טעארעטישע ליניע, די ווייטקייט פון 20°, ביזן נומער 21°, איז 111 קילאמעטער ווייט. און די זעלבע ווייט איז פון 85° צו 86°, די ווייטקייט בלייבט אייביק די זעלבע.
קליין|גארטל ליניעס
די לענגסטע גארטל ליניע איז די עקוואטאר, וועלכע איז א ליניע פון אומגעפער 40,000 קילאמעטער. די ליניע פון 60°, איז לאנג ארום 20,000 קילאמעטער. און די נומער 90°, האט נישט קיין ווייטקייט, עס איז דער פונקט פון צפון אדער דרום פאלוס.

די אויפקום פון קאארדינאטן איז בעיקר געווען, צו לינדערן די פראבלעם, פון קרייזן דעם אקעאן, אן קיין נארמאלע נאוויגאציע מיטל, די ליניעס האט נישט צופיל געהאלפן פארבעסערן די רייזעס, וויבאלד עס איז שווער געווען צו מעסטן די אקוראטקייט, פון די מאפעס.

קאַטעגאָריע:געאגראפיע
קאַטעגאָריע:נאוויגאציע
בקעה

שמאל|ממוזער|250px|א הויז אין בקעה
קליין|בקעה
**בקעה** איז א געגנט אין דרום פון ירושלים, די נאמען פון געגנט איז אראביש, און ווערט געזאגט באקאה, אבער דער מיינונג איז טאל ווי אויף העברעיש. ארגינעל איז די געגנט געבויט געווארן דורך אראבער, אין די ענדע 19טער י"ה. און פאר איטליכער הויז איז געווען א גארטן, פאר לאנדווירטשאפט, וואס האט אנגעהאלטן ביז די 1950ער יארן.

ביי די מלחמת השחרור זענען די איינוווינער אנטלאפן, און די געגנט איז אויף די יידישע זייט, די רעגירונג, האט אויפגעשטעלט בלאק הייזער, פאר אלע נייע עולים, און די גארטנס זענען פארשווינדן געווארן. אין די לעצטע יארן, איז די שטאטראט פארנומען מיט איבערבויען, און צופיצן די געגנט.

די געגנט גרענעצט תלפיות פון דרום, דייטשע קאלאניע און די מושבה היוונית פון צפון מערב, אבו טור פון מזרח.

די באפעלקערונג אין געגנט איז א געמישטע, רעליגיעזע און אומרעליגיעזע, לעבן האנט ביי האנט א שטיל רואיק לעבן. די שטאטראט האט געגעבן א נאמען אויף העברעיש פארן געגנט "גאולים", די ירושלימע האבן זיך קיינמאל אבער, נישט צוגעוווינט צום נייעם נאמען.

אמאל האט זיך געפונען ביי די צפון עק פון בקעה, די אלטע ירושלימע באן סטאנציע, וועלכע האט געמאכט די געגנט פאר א שטארק באזוכטע. היינט ווען די באן קומט מער נישט אן אהין, איז די סטאנציע אן ארט פאר נאכט פארוויילונגען, שענק און ווירצהייזער.
קריית אונו

**קרית אונו**, איז א שטאט אין תל אביב דיסטריקט, אין ישראל. ביז 1992 איז עס געווען א לאקאלע ראט, דערנאך איז עס אנערקענט געווארן אלס שטאט.

די שטאט האט אנגעהויבן ווערן באזעצט אין 1940, דורך 40 פאמיליעס, נאכן מלחמת השחרור, ווען קיין ישראל האט געשטראמט א גרויסע עליה, איז די באפעלקערונג גרעסער געווארן, ווי אויך זענען אנדערע געגנטער צוגערעכנט געווארן צום שטאט.

לויט דעם צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, האט קרית אונו א באפעלקערונג, פון אומגעפער 30,000 איינוווינער, ריכטיק פאר 2009. דער בירגערמייסטער איז ישראל גל, דער הויפט רב איז הרב "רצון ערוסי" פון די תימנע דרדעים אפשטאמיקע.
בנימין

קליין|יוסף מיט בנימין
קליין|בנימין
קליין|בנימין
**בנימין** איז געווען דער יונגסטער זון פון יעקב אבינו און רחל אמנו. ער איז געבוירן י"א מרחשון  נפטר י"א מרחשון ב'שי"ז.

זיינער קינדער און אייניקלעך  זענען שבט בנימין.

בנימין האט געהאט צען זין: בלע, בכר, אשבל, גרא, נעמן, אחי, ראש, מופים, חופים און ארד.
פון דער זעלבער מאמען האט ער געהאט איין ברודער, יוסף.

קאַטעגאָריע:קינדער פון יעקב
שרה שענירער

קליין|שרה שענירער
**שרה שענירער** (תמוז ה'תרמ"ג, קראקע, גאליציע, עסטרייכער אימפעריע - כ"ו אדר א' ה'תרצ"ה, קראקע, פוילן), איז געווען א פרומע יידישע שרייבערקע, פעדאגאג, לערערין און אן אקטיוויסט פאר רעליגיעזן חינוך. זי אי ברייט באוואוסט פארן אויפשטעלן די בית יעקב באוועגונג פון שולעס און סעמינארן פאר מיידלעך. 

שרה שענירער איז געבוירן צו א משפחה פון בעלזער חסידים. זי האט געלערנט אין א פוילישער שולע. ביי דרייצן יאר האט זי אנגעהויבן ארבעטן. זי האט געוואלט לערנען ווייטער, אבער צוליב דעם דחקות פון פרנסה האט זי געארבעט אלס א שניידערקע. אין דער זעלבער צייט האט זי געלערנט אליין ווייטער פון ספרים פארטייטשט אויף יידיש.

מיטן אויסברוך פונעם ערשטן וועלט קריג אין תרע"ד האט זי זיך געצויגן קיין ווין, די הויפטשטאט פון דער עסטרייך אונגארישער אימפעריע, אבער דאס נעקסטע יאר איז זי צוריק אין קראקע. אין ווין האט זי געהערט דרשות וואס האבן זי געצויגן צו דרשענען צו די יידישע מיידלעך אין פוילן וואס זענען אנגעהויבן גיין אוועק פונעם יידישן וועג. זי האט אבער געזען אז מיט דערוואקסענע מיידלעך וועט זי נישט קענען פועלן נאר ווען זי וועט קענען לערנען מיט קליינע מיידלעך.

זי האט געשריבן צו איר ברודער אין טשעכאסלאוואקיי, א בעלזער חסיד, וועגן איר שאיפה צו ארבעטן אין חינוך, און זי האט אים איבערגעצייגט אז דאס איז איר ציל אין לעבן. ער האט זי געבעטן קומען קיין מארינבאד, און זי איז געפארן אהין מיט אירע לעצטע פאר גראשן. דער בעלזער רב איז דעמאלסט געווען אויף דאטשא אין מארינבאד, און דער ברודער איז אריין צו אים מיט א קוויטל: *מיין שוועסטער וויל מחנך זיין בנות ישראל אין דער גייסט פון יידישקייט און תורה*. דער רבי האט געענטפערט אויפן קוויטל: *ברכה והצלחה*. מיט דער הסכמה האט זי אנגעהויבן.

איר ערשטער קלאס האט געהאט 25 מיידלעך.

ווען זי איז נפטר געווארן כ"ו אדר א' תרצ"ה זענען נאכגעגאנגען איר מיטה טויזנטער בית יעקב מיידלעך און פרויען וואס האבן געהאלטן זי פאר זייער מוטער, און אין פיל שטעט וואו מ'האט געהערט די בשורה פון איר פטירה זענען די  פרויען געזעסן שבעה אזוי ווי פאר א מאמען.

זי ליגט אין דעם פאדגורזשער בית עולם.

## וועבלינקען 
* די מוטער פון דורות פון יוסף פרידענזאן, דאס אידישע ווארט • טבת־שבט תשס׳׳ה
* געזאמעלטע שריפטען פון שרה שענירער

קאַטעגאָריע:חרדישע שריפטשטעלער
קאַטעגאָריע:חינוך
קאַטעגאָריע:בית יעקב
קאַטעגאָריע:יידיש שפראך שרייבערס