open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
אסטראכאן

**אַסטראַכאַן** () איז אַ שטאָט אין דרום־מערבֿ רוסלאַנד און די הויפּטשטאָט פֿון דער אַסטראַכאַנער געגנט. זי ליגט אין דער דעלטע פֿונעם וואָלגאַ־טײַך אויף אַ דיסטאַנץ פֿון 60 קילאָמעטער פֿונעם אָרט, ווו ער פֿאַלט ארײַן אינעם קאַספּישן ים.

## עטנישע פֿאַרשײדנאַרטיקייט
אַסטראַכאַן איז אײנע פֿון די מולטיקולטורישסטע און פֿילפֿעלקערדיקסטע שטעט פֿונעם לאַנד. רוסן, קאַזאַכן, טאָטערן, אַזערבײַדזשאַנער און נאָגײַער זענען די גרעסטע עטנישע גרופּעס אין דער שטאָט. פֿאַר דער רוסישער רעוואָלוציע האָט אַסטראַכאַן געהאַט עטלעכע "מאַהאַלעס" אָדער "סלאָבאָדקעס" — עטנישע קוואַרטאַלן, ווו די אָדער יענע מינדערהײט האָט זיך קאָנצענטרירט. הײַנט האָבן אַלע ראַיאָנען‎ פֿון דער שטאָט אַ געמישטע ב‎אַפֿעלקערונג, אָבער פֿילע היסטאָרישע נעמען האָבן זיך פֿאַרהיטן אינעם פֿאָלקס־זכּרון פֿון די היגע אײַנוווינערס ווי מיקראָטאָפּאָנימען: טאָטער־באַזאַר, אַרמענער־סלאָבאָדקע, ײִדישע גאַס און דאָס גלײַכן.

## רעפֿערענצן
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעט אין רוסלאנד
ישׂראל משה דושינסקי

רַב **ישראל משה דושינסקיא** (כ"א כסלו ה'תרפ"ב, 22טן דעצעמבער 1921, חוסט – כ"ב אדר ב'  ה'תשס"ג, 26טן מערץ 2003, ירושלים) איז געווען דער רבי און ראש ישיבה פון דושינסקיא און רב פון דער עדה החרדית אין ירושלים.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן געווארן צו רבי יוסף צבי דושינסקיא. אין אלול תרצ"ג איז ער עולה געווען קיין ארץ ישראל צוזאמען מיט זיין פאטער, וועלכער איז געקומען דינען אלס גאב"ד פון דער עדה החרדית אין ירושלים. ער האט חתונה געהאט מיט אלטע מרים לאה, טאכטער ​​פון יהושע דוד גראס, ראש קהילה פון דער סאטמארער קהילה אין שטעטל סאטמאר אין רומעניע. נאך דער פטירה  פון זײן פאטער איז ער באשטימט געװארן צו דינען אלס ראש־ישיבה פון זײן פאטער׳ס קהילה. אין זיין צייט איז די קהילה ארום אים געגרינדעט געווארן אלס א חסידישער הויף פאר אלעס, און עס זענען פאר אים געגרינדעט געווארן מוסדות און מדרש-שולן אין ארץ ישראל און אין אויסלאנד.

אין יאָר תשמ"ח איז ער באַשטימט געוואָרן אַלס דיין אין דער בד"צ פון דער עדה החרדית. אין יאר תשמ״ט איז ער באשטימט געװארן צו דינען אלס ראב״ד . נאכן פטירה פון זיין פארגייער אין דער שטעלע, הרב משה אריה פריינד, האט ער אנגעהויבן דינען אין תשנ"ו אלס רב פון דער עדה החרדית, ביז זיין פטירה אין תשס"ג. ער איז באגראבן געווארן נעבן זיין פאטערס קבר אויפן קליינעם בית-עולם ווייטער. צום אַלטן בנין פון שערי צדק שפיטאל, אויף זיין מצבה שטייט: "משה ביז משה רבינו איז נישט אויפגעשטאנען ווי משה אין ישראל."

## משפחה 
* זײַן זון רבי יוסף צבי דושינסקיא (השני) האָט אין זײַן טאַטנס לעבן פֿאַרנומען זײַן אָרט אַלס ראש ישיבה "בית יוסף צבי" דושינסקיא. נאָך זײַן טאַטנס פּטירה, נעמט ער זײַן אָרט אין דער הנהגה פֿון דער קהילה פֿון חסידות דושינסקי. ער איז דער איידעם פון הרב זלמן לייב מייזליש, רב פון דער סיגייט קהילה אין ניו יארק.
* זיין זון רבי מרדכי יהודה איז רב פון דער דושינסקאיא קהילה אין בית שמש.
* איידעם צבי ישכר דוב כץ
* איידעם הרב סופר רב פון שיף-שול טאראנטא

קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ישראל
קאַטעגאָריע:עדה החרדית
פדיון שבויים

**פּדיון שבויים** (אויסלייזונג פון געפאַנגענע) איז א מצוה אויסצולייזן מענטשן, װאָס זענען געפאַנגען געװאָרן. עס ווערט פאַרעכנט געווען אַלס איינע פון די גרעסטע מצות ביי אידן. 

די גמרא (בבא בתרא ח') זאָנט, אַז פּדיון שבויים איז גרעסער װי געבן צו עסן פאר אָרעמע מענטשן. דער רמב"ם אין משנה תורה (הלכות מתנות עניים ח') זאָגט, אַז די מצוה איז אַנטהאַלטן אין פיל פּסוקים פון תנ"ך און באַזונדערס אין ישעיה נ"ח "והציל לקוחים למות". 

אין דער גמרא װערט געברענגט פיל וואונדערליכע מעשיות וועגן דער מצוה. אין חולין ה' װערט דערצײלט װי דער תנא רבי פּנחס בן יאיר גייענדיק אויסלייזן שבויים איז צוגעקומען צו אַ טייך און ער האָט נישט געקענט אַריבערגײן, האָט דער טייך זיך געשפּאָלטן פאַר אים. 

עס זענען איינגעאָרדנט געװאָרן פיל תקנות פאַר פּדיון שבויים. די משנה גיטין ד' זאָגט אַז מען האָט געמאַכט אַ תקנה נישט אויסצולייזן שבויים פאַר צו גרויסע סומעס (יותר מכדי דמיהן), כדי מען זאָל נישט געבן די כאַפּער דעם אפעטיט און רייץ צו װעלן פאַנגען מער מענטשן. 

אין די תקנות פון קהלות אין מיטל אַלטער און שפּעטער אין פּוילן פון ועד ארבע ארצות זענען פאַראן פיל תקנות וועגן פּדיון שבוים.

פון דעם בעל שם טוב ווערט דערציילט אין ספר שבחי הבעש"ט אַז ער פלעגט צונויפנעמען געלט ביי רייכע אידן און דערמיט אויסלייזן אָרעמע אַרענדאַרן װאָס זענען אַרעסטירט געװאָרן דורך די פּריצים, גוט-באַזיצער, פאַר נישט קענען באַצאָלן אַרענדע-געלט.

## קוואלן
קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
על אמאנעסער

**על אַמאַנעסער** (לאַדינאָ: ***איל אמאניסיר*** , בוכשטעבלעך „דער באַגינען‟) איז די אײנציקע הײַנטצײַטיקע צײַטונג אויף לאַדינאָ אָדער דזשודעאָ-עספּאַניאָל, דער היסטאָרישער גלוח־שפּראך פֿון ספרדישע ייִדן. זי דערשײַנט איין מאָל אַ חודש אין סטאַמבול, טערקײַ, ווי אַ בײַלאַגע צו דער וועכענטלעכער טערקיש־שפּראַכיקער ייִדישער צײַטונג „שלום‟. אַ וועב־ווערסיע פֿון דער צײַטונג איז אויך צוטריטלעך אויף דער וועב־זײַט פֿונעם סטאַמבולער צענטער פֿאַר ספרדישער קולטור.

## רעפֿערענצן
קאַטעגאָריע:יידישע צייטונגען
יאמגורטשעוו

קליין|אַן אַלטע שטוב אין יאַמגורטשעוו
**יאַמגורטשעוו** (רוסיש: Ямгурчев) איז אַ מאַהאַלע, דאָס הײסט אַ היסטאָרישע געגנט אין אַסטראַכאַן, רוסלאַנד. זי ליגט אויפֿן קוטום־טײַך אַנטקעגן דעם גרעסטן און ⁧עלטסטן מאַרק פֿון דער שטאָט, די גרויסע איסאַדעס. די בריק, וואָס פֿאַרבינדט די מאַהאַלע מיטן מאַרק, הײסט אויך יאַמגורטשעוו. די הויפּט־גאַס פֿון דער מאַהאַלע איז די ⁧רויטע בערג־גאַס. 

## געשיכטע
דער נאָמען פֿון דער מאַהאַלע שטאַמט פֿונעם פֿאַרלעצטן אַסטראַכאַנער כאַן יאַמגורטשי. לויט דעם רוסישן היסטאָריקער וואַסילי טאַטישטשעוו, איז די מאַהאַלע געגרינדעט געוואָרן דורך יאַמגורטשי ווען די רוסן האָבן די שטאָט אײַנגענומען און קאָלאָניזירט.

כאָטש הײַנט איז יאַמגורטשעוו גערעכנט פֿאַר אַן אָרעמען⁩ און פֿאַרבלאָטיקטן ראַיאָן מיט אַ סך פֿאַרלאָזטע שטובן, איז עס נישט שטענדיק געווען אַזוי. אין זײַן אויטאָביאָגראַפֿיש בוך „וואַקס נישט באַם וועג‟, וואָס דערצײלט וועגן די 1920ער יאָרן, האָט דער אָרטיקער שרײַבער יורי סעלענסקי באַשריבן די מאַהאַלע ווי אַ פֿאַרהעלטנישמעסיק פֿאַרמעגלעכע געגנט מיט גוט דעקאָרירטע הײַזער.

## רעפֿערענצן
קאַטעגאָריע:אסטראכאן
רבי אברהם שטיינער

הרה"ק רבי אברהם מקערעסטיר זיע"א איז געבוירן געווארן י' שבט תרמ"ג צו זיין גרויסן פאטער הרה"ק רבי ישעי' מקערעסטיר זיע"א, און צו זיין מאמע הרבנית הצדקנית מרת שרה ע"ה.
ס'ווערט פארציילט אז ר' ישעי'לע האט רח"ל פארלוירן אסאך זין (כמדומני 17 קינדער זענען נעדר געווארן), און ווען ר' אברהם'לע איז געבוירן געווארן האט זיין טאטע געזאגט, רבונו של עולם, דאס נעם מיר שוין נישט צו, לאז מיר איהם כאטש איבער פאר א קדיש (ולפלא היה אז ער האט נישט לאנג מאריך ימים געווען, נאר א יאר מיט נאך אביסל). אזוי אויך איז די מאמע געפארן צו הרה"ק ר' מרדכי מנאדווארנא זצ"ל וואס האט איר נאך לאנגע הפצרות צו געזאגט בזה"ל: ווייסטו וואס, דאס וועט שוין זיין אויך פאר איהם א קדיש'ל, (שני נביאים התנבאו בסגנון אחד, ויהי לפלא).

אין חודש אד"א תר"ס האט ר' אברהם'לע חתונה געהאט מיט זו' הרבנית הצדקנית מרת בלומא יהודית ע"ה בת הרה"ק ר' מיכאל דזורקא'ר זצ"ל, וואס האט איהם זייער מקרב און מחבב געווען עד למאוד.

וועגן זיין הכתרה, האב איך געזעהן שטיין אינעם ספר מופת הדור אזוי: (בתרגום
מלשה"ק) בסוף ימיו פון זיין גרויסן טאטע, ביים לעצטן שב"ק בצל הקודש ווען ס'איז געקומען צום טיילן שיריים פון די פיש, האט ר' ישעי'לע געפרעגט ווער טיילט אויס די פיש פארן עולם, האט אים דער גבאי געענטפערט אז ר' שלמה ענגל (מהמקורבים) טיילט, און ר' ישעי'לע האט איבערגעפרעגט, דערנאך האט ר' ישעי'לע גענומען די פיש און געגעבן פאר'ן גבאי זאגענדיג "געב די טאץ פאר מיין זון אברהם'לע, און זאג איהם ער זאל טיילן די פיש, די אנוועזנדע האבן דאס אנגענומען ווי א סמיכה צו איבערנעמען די אדמורו"ת נאך די הסתלקות.
נאך שבת האט ר' ישעי'לע אריין גערופן די מקורבים און זיי איבערגעגעבן רצון קדשו אז ר' אברהמ'לע זאל ממלא מקומו זיין, זאגנדיג, בזה"ל: אברהם'לע וועט ברענגען די קוויטלעך אויפן ציון, האף איך אז מ'וועט געהאלפן ווערן ווי ביז איצט.

ס'ווערט דערציילט אז איינמאל ווען ר' אברהמ'לע איז געווען אינטערוועגנ'ס, אין איז געשטאטען אין א גע"ז סטעישע"ן אין שטאט נירדהאז צו נעמען גע"ז, איז א יוד געקומען זיך מזכיר זיין פאר א בן זכר, האט אים ר' אברהמ'לע געזאגט, צאל די ב"ן-זי"ן, וועסטו האבן א בן, א זון, וכך הוה.

ביום ח"י אד"א איז ר' אברהמ'לע נסתלק געווארן, והובא לקבורה ליד אביו הגדול אינעם אוהל.

[[]
אונטער די לינדן

קליין|אונטער די לינדן פון אויבן
**אונטער די לינדן** (דײטש: *Unter den Linden*) איז א הויפּטע גאס אין דער שטאָטטייל **מיטע** (*Mitte*) פון בערלין. פליסנדיק פונעם שפּרעע טייך ביזן בראנדענבורגער טויער, עס נעמט דעם וועלט־בארימטן נאָמען ביי די לינדנביימער וואָס זענען ביי יעדער זײט פונעם וועג.
די הילף (פילם)

***די הילף*** איז די פארפילמונג פון **קאַתרין סטאָקעט**׳ס גלײַכגעהייסן ראָמאן (ענגליש: *The Help*) דורך דעם רעזשיסאָר **טייט טיילאָר**, אינעם יאָר 2011.

די אמעריקאנישע דראמע דערציילט די געשיכטע פון דער יונגע, ״ווײַסע״ זשורנאליסטקע עווגעניאַ פעלאַן, וואָס שרײַבט א בוך וועגן די לעבן פון די ״שווארצע״ הויס־העלפערינס אין דזשעקסאָן, הויפּטשטאָט פון מיסיסיפּי, אונטער דער ראסיסטישע רעגירונג פון דרום פאראייניקטע שטאטן אין די 1960 יאָרן.

אינעם פילם שפּילן: עמאַ סטאָון, וויאָלאַ דייוויס, אָקטאַוויאַ ספּענסער, ברײַס דאַלאַס־האַואַרד, און דזשעסיקאַ טשאַסטיין.
Yitzhak Yedid

יצחק ידיד ( העברעאיש : יצחק ידיד , געבוירן דעם 29 טן סעפטעמבער , 1971 ) איז אן ישראל - אויסטראלישער קאמפאזיטאר פון היינטצייטיקער קלאסישער מוזיק און אימפראווייזער פיאניסט , דער באנעמער פון א סך פרייזן . ידיד איז גערעכנט געוואָרן ווי איינער פון די אָריגינעלסטע קאָמפּאָזיטאָרן אויף דער אינטערנאציאנאלער מוזיק סצענע היינט. זײַן קאָמפּאָזיציע־נוסח איז גענוי קעראַקטערייזד ווי "עקלקטיק, מאַלטיקאַלטשעראַל און טיף פּערזענלעכער," אַ צונויפגיסן עלעמענטן פֿון דזשאַז און ייִדישער חזן־מוזיק, קלאַסישע אייראָפּעיִשע טראַדיציעס און אַוואַנגאַרד עקספּערימענטאַציעס. זיין ווערק זענען באַוווסט פֿאַר זייער קאַפּטיווייטינג פוסיאָן פון וויסעראַל און אינטעלעקטואַל אַפּעלירן, אָפט ינקאָרפּערייטינג וויזשוואַלי סטרייקינג עלעמענטן.
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
טשייסינג קאָראַל

**Chasing Coral** ("יאָגנדיק קאָראַל") איז אַן אַמעריקאַנישער דאָקומענטאַר פֿילם פֿון 2017 וועגן אַ קאָלעקטיוו פֿון טונקערס, וויסנשאַפֿטלערס און פֿאָטאָגראַפֿן אַרום דער וועלט וואָס דאָקומענטירן די פֿאַרשווינדיונג פֿון קאָראַל ריפֿן . מ׳האָט אָפּגעהאַלטן די פּרעמיערע פֿונעם פֿילם בײַם 2017 סאָנדאַנס פֿילם פעסטיוואַל, און איז אַרויסגעלאָזט געוואָרן וועלטיש אויף נעטפֿליקס אין יולי 2017.  דזשעף אָרלאָווסקי האָט פֿריער רעזשיסירט דעם פֿילם Chasing Ice (״יאָגנדיק אײַז״) אין 2012, וואָס האָט אַן ענלעכן סופּור-המעשׂה מיט *יאָגנדיק קאָראַל*. 

## פֿילמקלאַנג 
שאול שמעון מאַקוויליאַמס און דאַן ראָמער האָבן אויסקאָמפּאָנירט די באַגלייט-מוזיק פֿונעם פֿילם.  ראָמער האָט אויך מיטגעשריבן דאָס אָריגינעלן ליד, "Tell Me How Long" (״זאָג מיר ווי לאַנג"), מיט קריסטען בעל . 

## אָפּרוף 
דער פֿילם האָט געוווּנען דעם ״עולם פּריז״  פֿאַר ׳אַמעריקאַנער דאָקומענטאַר׳ בײַם 2017 סאָנדאַנסע פֿילם-פֿעסטיוואַל. 

## רעפֿערענצן 
## דרויסנדיקע פֿאַרבינדונגען 
* אָפֿיציעלן וועבזײַטל
* ״טשייסינג קאָראַל״ בײַ נעטפֿליקס
* 
* "טשייסינג קאָראַל״ בײַ ראָטען טאָמאַטן
* ״טשייסינג קאָראַל״ בײַ מעטאַקריטיק

קאַטעגאָריע:2017 פילמען
פ.ב.ס.

*
קאַטעגאָריע:טעלעוויזיע טשאַנאַלז אין די פאַרייניקטע שטאַטן
אוגי והמקקים

**אָגי און די קאַקראָוטשיז** (פראנצויזיש: *Oggy et les Cafards* און ענגליש: *Oggy and the Cockroaches*) איז א פראנצויזישע אנימירטע טעלעוויזיע סעריע פראדוצירט דורך קסילאם

## וועבלינקען 
*אפיציעלע וועבזייטל 

קאטעגאריע:פראנצויזיש אַנימאַטעד סעריע
דוררעס

**דורעס** (אלבאניש: *Durrës*) איז די צווייט גרעסטע שטאָט אין אלבאניע. די שטאט געפינט זיך אין מערב אלבאניע אויף א פלאך צוזאמען די אלבאנישע אדראטישע ים ברעג צווישן די מויל פון ערזען און ישעם בייַ די דרום מזרח ווינקל פונעם אדריאטישן ים.

די שטאָט איז איינע פון די גרעסטע שטעט אין אלבאניע צו טאָן געשעפט. אירע עקאָנאָמישע סעקטאָרן נעמען אריין דעם פּאָרט פון דורעס, ברעג רעזארטן און עטלעכע אנדערע אינדוסטריעלע סעקטאָרן.

די שטאט איז איינע פון די שטעט וואו מענטשן גייען שטענדיג אין אלבאניע, מיט ארום 2,500 יאָר פון רעקארדירטע טרעפ. עטלעכע פון די טוריסט אַטראַקציעס זענען: פּאָרט פון דורעס, מאָזאַיקן אינעם אַמפֿיטעאַטער באַסיליקאַ, ווענעטיאַן טורעם, קלויסטער פון סט. אַסטי און אַפּאָסטלע פאולוס, אוראלט ווענט, אַמפאַטיאַטער און איליריאַ קוואדראט.

דורעס׳נס קלימאַט איז שטארק באאיינפֿלוסט פונעם מיטלענדישן קלימאַט.

קאַטעגאָריע:אלבאניע
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אייראפע
אַסימעטרישע קאמף

אַסימעטרישע קאמף איז אַ מלחמה צווישן קעגנערס וועמענס מיליטערישע אָדער עקאָנאָמישע שטאַרקייט איז אינגאנצן אַנדערש, אָדער אז זייערע סטראַטעגיע'ס אָדער טאַקטיקן זענען גענצליך אַנדערש.  געווענליך רעדט זיך עס פון א מלחמה צווישן א פראפעסיאנעלער ארמיי און מיליציעס פון אן אויפשטענדלערישע באוועגונג, וועמענס סטאטוס איז אפטמאל אומלעגאל.
קליין| אַן אר.פי.זשי-7  קאַנאָן און נעבן אים אַן אַנטי-טאַנק אר.פי.זשי., אָפט געניצט אין מיליצע מלחמות. אַלס טייל פון אַסימעטרישע קאמפף'ן
אַסימעטרישע מלחמה איז דאס פארקערטע פון אַ סימעטרישע מלחמה, וואס באדייט אַ מלחמה סיטואַציע צווישן צוויי קרעפטן מיט אן ענליכע גרויסקייט אויפ'ן שלאכטפעלד, וועלכע באניצן זיך מיט ענליכע טאַקטיק'ן און סטראַטעגיעס. דער באַגריף זעלבסט איז געגאסן געווארן אין די 70'ער יאר'ן פונעם צוואנציג'סטן יאָרהונדערט .

אין אַן אַסימעטרישע מלחמה פּרוּאוון ביידע זייטן אויסצונוצן די שוואכקייטן פונעם קעגנער מיט'ן ציל פאראויסצושטופן זייערע מיליטערישע אָדער פּאָליטישע צילן. די שוואכערע זייט אין אן אסימעטרישער קריג באנוצט זיך צומאל מיט אומגעווענליכע קאמפף מעטאדן, צו ערפילן דעם מאנגל אין קוואליטעט און קוואנטיטעט פון מיליטערישע קראפט, באזירט אויף דער הנחה אז די שטארקער זייט וועט נישט וועלן צאלן דעם שווערן פרייז פון אינטערנאַציאָנאַלע דרוק אויב זיי באשליסן זיך אויך צו באניצן מיט די מעטאדן. טעראָריסטישע אפעראציעס זענען א ביישפיל פון א סארט אסימעטרישע קריג, אבער אסימעטרישע קריג נעמט אריין אויך אנדערע סארטן קעמפפן, ווי: פאלק'ס אויפשטאנדן, גערילע מלחמות, און נאך סיטואציעס אין וועלכע אן ארגאניזירטע מיליטערישע קראפט קאנפראנטירט א ווייניגער ארגאניזירטע קעגנער, מיט ווייניגער סאַפיסטאַקירטע וואפן א.א.וו.
וולארע

**וולאָרע** (אלבאניש:  *Vlorë*) איז די דריט גרעסטע שטאָט אין אלבאניע. די שטאט געפינט זיך אין דרום־מערב אלבאניע אויפן ברעג פונעם אדראטישן ים.

קאַטעגאָריע:אלבאניע
קאַטעגאָריע:שטעט אין אייראפע
מעלאנכאליע

**מעלאַנכאָליע** איז איינער פון די כאראקטערן פון קלינישע דעפּרעסיע און דיסטימיע. פארהאן אזעלעכע וואס דעפינירן זי ווי אַ שטימונג אומסדר פון נישט-ספּעציפישער דעפּרעסיע, פאר זיך. דער דעפּרעסיע האלט אן פאר איבער צוויי יאר, און די פליסיגע פונקציאנירונג פון דעם מענטש ווערט ערנסט אַפעקטירט. 

מעלאַנכאָליע ערשיינט ביי פאציענטן וואָס ליידן פון קלינישע דעפּרעסיע, אָבער נישט יעדער פּאַציענט וואָס ליידט פון קלינישע דעפּרעסיע וועט אַנטוויקלען מעלאַנכאָליע. אין די טאגטעגליכע שפּראַך, באנוצט מען זיך אפט מיט די וואָרט "מעלאַנכאָליע" ווי נאך א ווארט פֿאַר "אנגעזעצטקייט".

## היסטאריע 
דאס ווארט **מעלאַנכאָליע** קומט ארגינעל פון גריכיש (μελας, melas "שוואַרצע",  χολη, kholé "ביטערניש"). [=מרה שחורה]

מעלאַנכאָליע איז דעפינירט געווארן אלס קראנקהייט שוין אינעם 5טן יארהונדערט פ"צ אין די שריפטן פון היפאקראטעס, און איז געשילדערט געווארן אלס "אפעטיטלאז, פארצווייפלטניש, שלאפן פראבלעמען, נערוועזיטעט, אומרואיגקייט", אויך האט מען געזאגט אז "פארלענגערטע אבילות אדער פחד ברענגט מעלאנכאליע" .

אין דער רענעסאַנס און אין די ראָמאַנטישע עפאכעס, האָט מען פאררעכנט מעלאַנכאָליע אלס אַן איבערלעבעניש וואָס באַרײכערט די נשמה, און מען האָט געזען די קרענק ווי אַ געבענטשטע מתנה, און עס זענען אַפֿילו געווען אַזעלכע, וואָס האָבן צו זיך צוגעשריבן דעם קרענק כאטש וואס זיי האבן דאס נישט באמת געהאט.

צב״ש זשאזעף-לואי לאַגראַנזש האט געליטן פון מעלאַנכאָליע אטאקעס.

## סימפּטאָמען 
* דערשלאגענע שטימונג, אויך אן א קלאָרער סיבה.
* אומעגליכקייט צו געניסן פון טאגטעגליכע אַקטיוויטעטן, ווי עסן, געזעלשאַפטליכע קאָנטאַקט און סעקס.
* מער טיפערע דעפּרעסיע אין דער פרימאָרגן שעות.
* זיך אויפוועקן כאטש צוויי שעה פריער, אין רעזולטאט פון די דעפּרעסיע.
* פּסיכאמאָטאָרישע דיסאָרדער וואס ווייזט זיך ארויס מיט'ן זיך זייער שטייט רוקן און רעאגירן, פעלט פנים אויסדרוקן און שוועריקייטן צו קאנצעטרירן.
* ענדערונגען אינעם אַפּעטיט, ווי זיך איבערעסן אָדער ווייניג אַפּעטיט.
* שולד געפילן

## באהאנדלונג 
די באַהאַנדלונג איז אַנטי-דעפּרעסיע. די מעדיצינען געהערן צו די Selective Serotonin Reuptake Inhibitor (SSRI) גרופּע, א דראג פון די טריציקליע פאמיליע אָדער עלעקטראָנישע שאק'ס.

## זעט אויך 
* דיסטימיע
* קלינישע דעפּרעסיע
* טרויעריק

## צו ליינען מער 
* Sigmund Freud, טרויער און מעלאַנכאָליע, רעסלינג פּובלישינג, 2002

## דרויסנדיגע לינקס 
* מנשה כהן, נאָך דער מעלאַנכאָליע, אויף דער העברעישער פּסיכאָלאָגיע וועבזייטל, דעם 30סטן אַפּריל 2010
קאַטעגאָריע:גייסטיקע קרענק
קאַטעגאָריע:דפים עם תרגומים שלא נסקרו
דוד אברהם מאנדלבוים

הרב **דוד אברהם מאנדלבוים** (געבוירן ה'תש"ז ) איז א פרומער מחבר פון תורה ליטעראַטור, א פאָרשער און רעדאַקטאָר. ער איז דער גרינדער און הויפט פון דעם אינסטיטוט צו פֿאראייביגן די ירושה פון פוילישע חכמים. ער איז א גערער חסיד און פלעג זיין א מגיד שיעור אין גערער ישיבות.

## ביאגראפיע 
הרב מאנדלבוים איז דער זון פון הרב משה מאנדלבוים, און ער איז אויפגעוואקסן און האט זיך אויסגעלערנט אין גערער מוסדות. פון א יונגער עלטער האט ער ארויסגעוויזן א נטייה צום פעלד פון שרייבן און רעדאקציע, און צו 23 יאר האט ער רעדאקטירט דאס ספר חידושי תורה ארויסגעגעבן דורך די בחורים פון דער גערער ישיבה ״אמרי אמת״  אין בני ברק . זייט דעמאלט האט ער געשריבן און רעדאקטירט צענדליגער ספרים, טייל פון זיי זענען ארויסגעגעבן געווארן אלס א טייל פונעם אינסטיטוט וואס איז געגרינדעט געווארן דורך **גל-עד**, אנצודענקען די ירושה פון פוילישע חכמים. אין תשמ״ו האט ער געוואונען דעם רבי טאלידאנא פריז פאר תורה ליטעראטור פאר זיין אויסגאבע פונעם ספר חלקת יואב . אַחוץ זײַן ליטעראַרישער אַרבעט, האָט ער געדינט אלס מגיד שיעור אין גערער ישיבות אין בני ברק און תּל־אָבֿיבֿ .

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:מחברי ספרי קודש
קאַטעגאָריע:גערער חסידים
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
נאג'ערא

נאג'ערא איז א נאמען פון א חשוב'ע משפחה אין די מזרח לענדער. דער אבי המשפחה ר' לוי נאג'ערא האט גערופן די פאמיליע נאמען נאך זיין היימשטאט נאג'ערא (Nagera) פון וואו ער איז פארטריבן געווארן ביי די גירוש ספרד אין יאר 1492. ר' לוי האט זיך דאן באזעצט אין די שטאט קושטא און שפעטער אין צפת, וואו עס איז אים געבוירן געווארן זיין זוהן ר' משה בערך אין יאר 1502, זייענדיג 30 יאר אלט איז ר' משה שוין געווען א מורה הוראה (זעה שו"ת המביט ח"א סי' רפ"א, ח"ג סי' ק'). ווען ר' יצחק לוריא אשכנזי (די אר"י הק') איז געקומען אויף צפת, האט ר' משה מקבל געווען פון אים די חכמת הקבלה און ער איז געווארן זיינ'ס א שטארקע אנהענגער (שם הגדולים ערכו). אין יאר 1579 האט ער פארלאזט צפת און ער איז אנגעקומען קיין דמשק וואו ער איז אויפגענומען געווארן פאר הויפט-רב, און מען האט געזאגט אויף אים "אשרי מי שבא לכאן ותלמידו בידו" (שם), דארט איז ער אויך נפטר געווארן אום ר"ח תמוז ה'שמ"א (1581 למס'). זיין זוהן איז געווען דער בארימטער דיכטער ר' ישראל נאג'ערא (דער פארפאסער פונעם וועלטס-באקאנטן י-ה רבון עלם), ר' ישראל'ס זוהן ר' משה נאג'ערא השני, האט געדינט אלס רב  אין די שטאט עזה נאך זיין טאטנ'ס פטירה, און ר' דוד קאנפארטי וואס האט אים גוט געקענט נאך וואס ער איז ארויף קיין ירושלים רימט אים שטארק אויס (קורא הדורות זייט מ"ט). נאך זיין פטירה איז זיין זוהן ר' יעקב נאג'ערא אויפגענומען געווארן אלס רב הכולל אין עזה בערך אין יאר 1660 (באר מים חיים פון ר' שמואל ויטאל זוהן פון ר' חיים ויטאל, שאלה ל"ד)
ראחוב

**ראחוב** (; רוסיניש: *Рахово*; ;  ) איז א שטעטל אין אוקראינע.

## היסטאריע 
די אנגענומענע מיינונג היינט איז אז ראחוב איז געגרינדעט געווארן אלס דערפל אום 1744 דורך באזעצער פון גאליציע.

אום 1896 האט דאס דערפל באקומען סטאטוס פון א שטאט. אום 1920, נאך די ערשטע וועלט קריג, איז ראחוב געווארן א טייל פון טשעכעסלאוואקיע און איז פארוואנדלט געווארן אין א טוריזים ארט.

אין די הויכע דרייסיגער'ס פונעם 20'סטן יאר-הונדערט איז די שטאט אנעקסירט געווארן צו אונגארן. 

אום אקטאבער 1944, ביי דער 2טע וועלטס קריג איז זי באפרייט געווארן דורך סאוויעטישע קרעפטן. א יאר דערויף איז זי אנעקסירט געווארן צו די אוקראינער סאוויעטיש סאציאליסטישע רעפובליק.

אום 1991, מיט די צוזאמפאל פונעם סאוויעטישן פארבאנד, איז ראחוב געווארן  טייל פון דער זעלבסשטענדיגער אוקראינע.

## דעמאגראפיע 
אין די צענזוס פון יאר 2001 האבן געוואינט אין די שטאט ארום 15,000 איינוואינער, פון זיי 83.8% אוקראינער, 11.6% אונגערישע, 3.2% ראמענער און 0.8% רוסן.

## אידישע קהילה 
אין ראחוב איז געווען א גרויסע אידישע קהילה, וואו עס האבן פארפיגט א צאל רבי'ס, דער ראחובער רב איז געווען הרב ישראל חיים פרידמאן מחבר פונעם ספר לקוטי מהרי"ח.
דער חורבת רבי יהודה החסיד שול

**דער חורבה שול** (אָדער ר' יהודה חסיד'ס חורבה, באקאנט אלס חורבה אין קורצן) איז א שול אין צענטער פונעם יידישן קוואַרטאַל אין דער אַלטער שטאָט פון ירושלים, לעבן דעם חורבה-פלאץ און פארן בית-המדרש פון צמח צדק. דער שול איז ערשט געבויט געווארן אין אנהייב 18טן יארהונדערט דורך א גרופע עולים מיט רבי יהודה החסיד, חרוב געווארן דורך אירע אראבישע בויער צוליב נישט באצאלן חובות, נאכאמאל געבויט געווארן אין מיטן 19טן יארהונדערט דורך א גרופע תלמידים. פון די גראַ, חרובֿ אַ צווייט מאָל דורך די אַראַבער לעגיאָן נאָך קאַפּטשערינג די אַלטע שטאָט אין 1948, און איז געווען געבויט אין די פרי דריט פון די 21 יאָרהונדערט.
דולינגו

**דואָלינגאָ** (ענגליש: Duolingo) איז אַן אַפּליקאַציע וואו מען קען לערנען פילע שפּראַכן.

## וועבלינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל
אברהם משה גראס

הרב **אברהם משה גראס** איז דער היינטיגער רב פון **קערעסטיר-בערבעשט**, וואס איז ממשיך פונעם וואויל באקאנטער צדיק וקדוש און בעל מופת רבי ישעי'לע קערעסטירער זי"ע.

הרב גראס איז א זון פון ר' מיכאל, א גראדער אייניקל פונעם קערעסטירער הויף, און א איידים ביים לעלובער רבי ר' שמעו'לע זצ"ל.

זיין פאטערס ברודער, הרב ישעי' גראס זצ"ל פון וויליאמסבורג, האט געלאזט צוואה אז זיין נעפיו ר' אברהם משה זאל איבערנעמען דאס רבנות נאך עהם. היינט איז די קערעסטירער הויף אין אונגארן, אונטער זיין נשיאות, און די וואוילטעטיגער צדקה קאסע **אור ישעי**' וואס העלפט ארויס ארימע היימישע משפחות בארץ הקודש, ווערט אויך פרעזענטירט דורך עהם.

הרב גראס איז א סקווערער חסיד, און דינט אלץ דער ראש השוחטים פונעם סקווערער שחיטה אויף עופות.

קאַטעגאָריע:חסידישע רבנים
קאַטעגאָריע:סקווערער חסידים
קרית שמואל

**קרית שמואל** איז א געגנט אין ירושלים, וואס גרענעצט מיט די שכונות רחביה אין צפון, קאטאמאן אין דרום און טאלביע אין מזרח. די געגנט האט א נאָמען נאָך רבי שמואל סאַלאַנט ראש ישיבת עץ חיים, און רב אב״ד פון דער אשכנזישער עדה אין ירושלים.
קאנסטעלאציע

א **קאנסטעלאַציע** איז אַ שפאן אויף די הימל־ספֿער אין וואָס אַ גרופּע שטערן טוט אַ פּערסעפּט פּאַטערנעם אָדער שורה, בכלל רעפּרעזענטירט אַ חיה, כאראקטער פון מיטאלאגיע, אָדער אַנאַלימאַט חפץ. 

די אָנהייב פון די ערשטע קאנסטעלאציעס מסתמא צוריק צו פּרעהיסטאָריע. מען האבט געניצט זיי צו דערציילן מעשיות וועגן זייערע גלויבן, דערפאַרונגען, שאַפונג אָדער מיטאָלאָגיע. פֿאַרשיידענע קולטורן און לענדער האָבן אויסגעמיינט זייער אייגענע קאנסטעלאציעס, עטלעכע פֿון וועלכע האָבן געדויערט ביז די אָנהייב פונעם 20סטן יאָרהונדערט איידער די הייַנטדיקע קאנסטעלאציעס זענען געווען אינטערנאַציאָנאַל אנערקענט. די דערקענען פון קאנסטעלאציעס האט באטייטיק געענדערט איבער צייַט. פילע האָבן זיך פֿאַרענדערט אין גרייס אָדער פאָרעם. עטלעכע זענען געווארן פאָלקס, נאָר צו פאַלן אין אומבאַקוועמקייַט. עטלעכע זענען באַגרענעצט צו איין קולטור אָדער לאנד. נומען קאנסטעלאציעס האט אויך געהאָלפֿן אַסטראָנאמען און נאַוויגאַטאָרן צו אידענטיפיצירן שטערן גרינגער.
קאַטעגאָריע:אסטראנאמיע
ישכר בער ריבאק

**ישׂכר בער ריבאַק** (2טן פעברואר 1897 - 21סטן דעצעמבער 1935) איז געווען א יידישער קונסטלער, וואס איז געבוירן אין דער רוסלענדישער אימפעריע אין יעליסאוועטגראד (היינט קראפיווניצקי, אוקראינע). ער האט שטודירט קונסט אין קיעוו. זינט 1926 האט ער געלעבט אין פאריז. זיינע קונסט איז כּמעט נאר אויפ יידישע טעמעס און שילדערט דאס יידישע לעבן אין שטעטלעך פון אוקראַיִנע. אין זיינע בילדער קען מען באמערקן אויך די טראוומעס פון דער ערשטער וועלט-מלחמה און די פאגראמען.

ריבאַק איז געשטאָרבן צום יונגן עלטער פֿון 38 יאָר.

ריבאַק׳ס אַלמנה האָט געגרינדעט דאָס ריבאַק־הױז אין 1963 אין פאריז.
קאַטעגאָריע:קונסט
קאַטעגאָריע:יידישע קינסטלער
קאַטעגאָריע:קולטור-ליגע
קאַטעגאָריע:רוסישע יידן
קאַטעגאָריע:פראנצויזישע יידן
קאַטעגאָריע:מאלער
2024 איראנער העליקאפטער קראך

דעם 19טן מאי 2024, איז אן איראנער מיליטערישער העליקאפטער אראפגעפאלן אין באקרבאד, נעבן ווערזקאן, איראן, בשעת עס איז געווען אויפן וועג פון גיז גאלאסי דעמביס צו טאבריז, הרג׳ענדיג אלע וואס זענען געווען דערויף.

דער העליקאפטער האט געטראָגן דעם פרעזידענט פון איראן עבראהים ראיסי, דער אויסערן מיניסטער הוסיין אמיר-אבדולאכיאן, דער גובערנאטאר פון דער מזרח אזערביידזשאן פראווינץ מאלעק ראַמאטי, און מוחמד עלי אל-האשם. ראיסי׳ס זיכערהייט שעף און דריי מיטגלידער פונעם פלי-קאמאנדע זענען אויך אומגעקומען אינעם קראַך.
קאַטעגאָריע:קאארדינאטן אויף וויקידאטן
קאַטעגאָריע:איראן
קאַטעגאָריע:2024
שכונת עץ חיים

די **שכונת עץ חיים** איז א קוואַרטאַל אין ירושלים שכייניש צו דער מיטר בריק.

די שכונות איז געבויט געווארן דורך ישיבת עץ חיים אלס פרנסה פאר דער ישיבה דורך דינגען די דירות. די פלאנירונג איז אויפגעשטעלט געווארן פארן ארכיטעקט דב זונענפעלד (וואס האט אויך אויסגעצייכנט דעם ישיבה-געביידע נעבן מחנה-יהודה-מארק) אלס א גרויסער קוואַרטאַל וואס אנטהאלט צענדליגער געביידעס און א פראכטפולע שול. דער ווינקלשטיין פאר דעם קוואַרטאַל איז געלייגט געוואָרן אין אפריל 1929 אין אַ גרויסער צערעמאָניע אין אָנוועזנהייט פון טויזנטער מענטשן, אָבער צוליב פאַרשיידענע סיבות, ווי ווייטקייט פון באפעלקערטע געגנטן, איז דער קוואַרטאַל נישט געווען קיין גרויסער דערפאָלג און בלויז דריי געביידעס זענען געבויט געווארן. דאָרטן.

לויט דעם פסק פון הגאון רבי יחיאל מיכל טאָקצינסקי, ראש ישיבה עץ חיים, וויבאלד די שכונות איז מער ווייט פון די ווענט פון ירושלים און האט נישט קיין אויג קאנטאקט מיט ירושלים, דאס הייסט אז עס איז נישט "נארב" און נישט "זיין", עס ווערט נישט פאררעכנט פאר א טייל פון דער שטאט פארן צוועק פון לייענען די מגילה אויף פורים, און דעריבער איז דא צו היטן די לייענען אויף פורים דפרזים און נישט אין שושן פורים.
היינט ווערט נאך פארהאלטן קריאת מגילה אין בית הכנסת סיי פורים דפרזים סיי שושן פורים, דאס איז פאַרקערט צו דעם מנהג אין ירושלים, אפילו אין אירע ווייטע געגנטן.
סונדערלאנדער ישיבה

די **סונדערלאַנדער ישיבה**, ישיבת שארית הפליטה נצח ישראל, איז א ישיבה געגרינדעט געווארן אין דער שטאָט סונדערלאַנד, ענגלאנד, אין אקטאבער 1946 דורך רבי אריה לייב גראָסנאַס און רבי זושא וואַלטנער אויף דער איניציאַטיווע פון רבי אליהו אליעזר דעסלער. זי האט זיך אריבערגעצויגן קיין גייטסהעד אין יוני 1988, כאָטש עס האלט זיין אָריגינעל נאָמען, ווען די ייִדישע קהילה אין סונדערלאַנד איז געווארן צו קליין און ענדלעך האט זיך פֿארמאכט. 

אין די ערשטע יאָרן פון דער ישיבה זענען די בחורים געווען פֿון צפֿון־אַפֿריקע. היינט האט די ישיבה נאָענט צו 90 בחורים (2024), מערטסנס ענגלישע, אָבער אויך פון דער שווייץ, בעלגיע און די פאראייניגטן שטאַטן.

## מגידי שיעור 
דער ערשטער ראש ישיבה איז געווען הרב זושא וואלטנער, נאך אים איז געווען ראש ישיבה הרב שמאי צאהן. דער איצטיקער ראש ישיבה איז הרב יאנקעל עהרענטרייא, און דער ראש הקיבוץ איז זיין ברודער הרב אברהם עהרענטרייא.

די מגידי שיעור אין דער ישיבה זענען:

• **רבי אברהם חיים צאַהן**, מאָרגן מגיד שיעור פֿון שיעור א׳

• **רבי שלמה קליין**, נאָכמיטאָג מגיד שיעור פֿון שיעור א׳

• **רבי שמואל וואלף**, מאָרגן מגיד שיעור פון שיעור ב׳

• **רבי יענקעל רובענשטיין**, נאָכמיטאָג מגיד שיעור פון שיעור ב׳

• **רבי דוד צאַהן**, מאָרגן מגיד שיעור פֿון שיעור ג׳

• רבי חיים ראָבערטס, ראש חבורה פֿון שיעור ג׳

דער יעצטיגער משגיח, רבי משה סאַלאָמאָן

## דער קיבוץ 
דער קיבוץ, אַ זאַמלונג פון שפּיץ בחורים، געגרינדעט אין 1996 דורך רבי יחזקאל עהרנטרוי. דער ראש פֿונעם קיבוץ, רבי אַברהם עהרענטרוי, איז אַ תלמיד פֿון רבי חאַצקל לעווענשטיין, און ער איז ראש פֿונעם גייטסהעד וועד הרבנים מיט נאך צוויי רבנים. דער משגיח פונעם קיבוץ איז רבי אפרים שמואל צאַהן.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:ישיבות
קאַטעגאָריע:חרדישע מוסדות
קאַטעגאָריע:ענגלאנד
גריכישע קאלאניע, ירושלים

קליין|גריכישע קאָלאָניע, ירושלים
קליין|267x267פיקס|הויז אין דער גריכישער קאָלאָניע
די **גריכישע קאָלאָניע** (העברעאיש: , המושבה היוונית) איז אַ געגנט אין ירושלים, צווישן דער דייַטשער קאָלאָניע און קאַטאַמאָן.

## געשיכטע 
די קרקעות פֿון דער גריכישער קאָלאָניע האבן רײַכע מיטגלידער פֿון דער גריכישער אָרטאָדאָקסישער קהילה אין אָנהייב פֿונעם 20סטן יאָרהונדערט. 

רוב פֿון די  גריכיש־אָרטאָדאָקסישע איינוואוינער זענען אַנטלאָפֿן איידער דער מלחמה פֿון 1947־1949 אין 1948. נאָך דער מלחמה, האט מען גיך געבויט געביידעס פון דירות פֿאר די יידישע פליטים פון תימן  און מאַראָקאָ.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:געגנטן אין ירושלים
תל ציון

**תל ציון** איז א חרדישע ישוב נעבן כוכב יעקב אין די גרענעצן פונעם מטה בנימין ראיאן ראַט, דער יישוב געפינט זיך אין א הייך פון בערך 760-800 מעטער העכער ים שפיגל. ביזן יאר 2023 איז תל ציון געווען א געגנט פונעם יישוב כוכב יעקב, אבער למעשה איז עס געפירט געווארן אלס א זעלבסטשטענדיקער ישוב. אין פעברואר 2023 האט די רעגירונג פון ישראל באשלאסן צו "שטיילן דעם קוואַרטאַל תל ציון פון דער געגנט פונעם ישוב כוכב יעקב אין דעם ראיאן-ראט מטה בנימין און עס דעפינירן אלס א באזונדערע לאקאלע קאמיטעט אין דעם זעלבן רעגיאָנאל ראַט.
אברהם דע וואלף

**אברהם דע וואלף** ( 27 פעברואר 1878, דעלדן - 2 יולי 1943, **סאביבאר**) איז געווען א האלענדישער רב און א פוסק הלכה, און האט געדינט אלס דער לעצטער רב פון דער יידישע קהילה פון אַלקמאַאַר.

## ביאגראפיע 
דע וואלף איז געבוירן געווארן אין 1878 אין דעלדן, האלאנד. זיינע עלטערן זענען געווען שלמה דע וואלף און הנדרינה ניי די לאו. 

דע וואלף האט שטודירט טעאלאגיע אינעם האלענדישן יידישן סעמינאר אין אמסטערדאם. נאך דעם האט ער גאטרעפן א ארבעט אלס רב אין אמערספארט. פון 1913 איז ער געווען א רב און חזן אין דער אידישער קהילה אין אלקמאר, און אין זעלבן יאר האט ער חתונה געהאט מיט בערטע נח. די צװײ האבן געהאט 5 קינדער — שלמה, מארלינא, עליזא, בעטסי און סעסיליא. אין 1923 זענען דע וואלף, זיין ווייב און קינדער, אריבערגעפארן אין א הויז נעבן דער שול אין האפסטראט אין שטאט.  צווישן זיינע פילע שטעלעס איז ער געווען פאַראַנטוואָרטלעך פֿאַר די רעליגיעזע ענינים פון דער קהילה, און אַקטיווע אַדמיניסטראַציע אין פילע אידישע אָרגאַניזאַציעס, אַרײַנגערעכנט דעם אָרטיקן קאָמיטעט פֿאַר ייִדישע פּליטים אין די 1930 יאָרן. 

מיט דער נאַצישער אקופאציע פון האלאנד אין דער צווייטער וועלט קריג, איז דער לאקאלער קאמיטעט פאר פליטים געווארן דער אלקמארער פארשטייער פונעם אידישן ראט. דעם 5 מערץ 1942 זענען אַלע אידן אַרויסגעטריבן געוואָרן פון דער שטאָט, און דע וואָלף האָט געפונען אַ באַשיצן אין אמסטערדאם, אין הויז פון זיין פרוי עליזע, איר מאַן אברהם אייזערקאָפער און זייערע צוויי קינדער.  דע וואלף האט זיך אנגעשלאסן אינעם יידישן מועצה אין אמסטערדאם, און די דאזיקע שטעלע האט דערמעגלעכט זיין פאמיליע ווייטער צו וואוינען אין שטאט ביז מאי 1943 . דעם 26 מאי זענען אברהם און בערטא געשיקט געווארן אין לאגער וועסטערבאָרק, און א חודש שפעטער, דעם 29 יוני 1943, זענען זיי אריבערגעפירט געווארן קיין סאָביבאָר, און זיי זענען  געהרגעט  געווארן מיט גאז דעם 2 יולי, 1943, ביידע 65 יאָר אַלט 

פון זײנע קינדער האבן נאר שלמה, ססיליע און מארלינא, איבערגעלעבט דעם חורבן.  סעסילע איז געווען א טייל פון א גרופע דעפארטירטע וואס איז אויסגעקויפט געווארן דורך די פיליפס פירמע, און נאך דער מלחמה האט זי אימיגרירט קיין אויסטראליע. מאַרלינה האָט עולה געווען קיין ארץ־ישׂראל, געאַרבעט ווי אַ ניאַניע און איז געשטאָרבן אין 1951. 

אין 2023 איז זײַן נאָמען דערמאָנט געוואָרן אויפֿן מאָנומענט פֿאַר די ייִדישע קרבנות פֿון אַלקמאַאַר פֿארנט פֿון דער באַן סטאַנציע פֿון וועלכן ער איז דעפּאָרטירט געוואָרן. 
קאַטעגאָריע:וויקידאטן עטיקעט פעלט אין יידיש
קאַטעגאָריע:וויקידאטן עטיקעט פעלט אין יידיש: לערנארט
חומת הדת

חומת הדת איז א קנאי'שע האטליין וואס איז געפענט געווארן אין יאר תשעב [בערך] דורך [ר' יעקב דוב כהן המכונה: יענקלע כהן] פון מאנסי מיטן מטרה צו שטיין אויף די פירצת בחומת הדת צום ביישפיל: סוכני שינוי, מאדערנע הדרכה בחיי הנישואין,  גזירת על הדת בארץ ישראל, פארשרייען די פשרות פון אגודת ישראל, מאדערנע ליין מאטריאל, משכיל'ישע חיבורים, כשרות המאכלים.

עס איז געעפענט געווארן מיטן ציל צו זיין אומאפהעניג פון סיי וואספארא ארגענעזאציע אדער פארטיי, און צו פארטרעטן די גאנצע יהדות החרדית בארץ ובגולה, וואס גייען מיט שיטת סאטמאר-עדה החרדית בנוגע ציונות, אבער מיט די מיט די יארן [תשע"ו-ז] ביי די פרשה פון פון גזירת הגיוס אין ארץ ישראל האט עס שטארק אויסגעטראטן אנטקעגן סאטמאר ק"י וויבאלד זיי האבן נישט גענומען אזא שארפע קעגנערשאפט צו די גזירה, דאס האט געמאכט אז די אנהענגער פון ר' אהרן טייטלבוים זאלן אוועקגיין פון די האטליין.  

אין יאר תשע"ט האט די מערכת ארויסגעטראטן אנטקעגן די קהילה פון סאטמאר וויליאמסבורג מיטן טענה אז די עסקנים פון די קהילה אינאיינעם מיט די אגודת ישראל-עסקנים גייען מיט א מהלך פון קאלאבארירונג מיט די רעגירונג ביי די גזירת החינוך אין ניו יארק, אין די צייט וואס על פי תורה, דארף מען צוגיין צו אזא גזירה פשרה'לאז. דאן איז סאטמאר וויליאמסבורג רבי ארויסגעקומען שארף אנטקעגן די האטליין, בשעת א הספד אויף שאפראנער רב. און אין אנדערע געלעגענהייטן האט ער זיך פארענפערט, אז די סקאנדאל אויף קאלאבעראציע איז נישט אמת, און ער איז נישט גרייט אויף פשרות, און ער גייט נישט משנה זיין קיין זוז כל שהיא מדרך התורה והמסורה.

תשרי תשפ"א איז פארגעקומען א געלט קאמפיין [הצלת הדת] מיטן מטרה, צו קענען ווייטער פינאנצירן די קאסטן פון אזא האטליין, עס איז ארויסגעקומען א בריעוו פון 10 רבנים צו מחזק זיין די עסקנים, און געשריבען אז עס איז א מצווה צו שטיצען אזא וויכטגע האטליין. למעשה האט זיך ארויסגעשטעלט אז די חתומה פון אראדער רב איז נישט אמת.     

רעדנער: ר' אשר מרדכי רובין, ר' אפרים צבי שמילאוויטש, ר' ישעי ווייס, ר' חיים שלום לעפקאוויטש, ר' יצחק אלחנן אלדאדאג פון לאנדאן, ר' שמעון (בן ר' חיים) פלאהר 

די האטליין האט מערערע אפטיילונגען 

# נייעס אפטיילונגען
# צו ווערן פארבינדען מיט אנדערע תורה ליניעס צב"ש: קול דודי, כה תאמר, קול אורחות חיים
# קול מלחמה לה' בעמלק, אלע אפטיילונגען על משמר הדת באמונה בארץ הקודש
# קול השופט, צו באפעסטיגן און צו באהיטן די יהדות החרדית
# קול ישראל סבא
# פילע אינטערוויוס און שמועסן
# וועכענטליכע דרשות און שיעורים
# קול רבינו הקדוש [מסאטמאר]

די נמבערס פון קול חומת הדת איז: 

* 0765982050 
* 0765989999 
* 0722242300 
* 023721211
* 845-363-8800 
* 732-719-5566 
* 718-362-8800 
* 845-351-0077 0795742014
* -1 7183628800#

קאַטעגאָריע:האטליין
__חייב_תוכן_עניינים__
נחל עמוד

**נחל עמוד** איז אַ טייך אין דער געגנט פון אויבער־גליל וואָס גיסט זיך אַרײַן אין קינערן־סע. דאָס איז דער העכסטער פון די טייכן אין לאַנד וואָס ציען וואַסער אַלע טעג פון יאָר.
יעקב דוב כהן

ר' יעקב דוב כהן [המכונה יענקלע כהן] די מייסד און פירער פון די קול חומת הדת האטליין וואס שטאמט פון א קנאישע ירושלימע משפחה איז געבוירן געווארן אין סיון תשד"ם צו זיין טאטע ר' ישעי' נפתלי 
קאַטעגאָריע:קנאים
אפרים צבי שמילאוויטש

ר' אפרים צבי [הערש] איז רב פון די קהילה נחלת אהרן קרעמניץ אין בלומענגראוו

איידעם ביי הרב נפתלי הירצקא העניג מייסד און רב פון קהל תפארת נפתלי שארמאש
חיים ליבערמאן (זשורנאליסט)

**חיים ליבערמאן** (אויף ענגליש : **Chaim (Herman) Lieberman** ;)  1890 (אָדער 1889 ) – 16טן מיי 1963 , כ"ב באייר ה'תש"ג.

איז געווען א באקאנטער אמעריקאנער זשורנאליסט, ליטעראטורישע קריטיקער און א קאלומניסט אין די " פארווערטס ", באקאנט מיט זיינע שארפע און פאלעמישע ארטיקלען.

## ביאגראפיע 
חיים ליבערמאן איז געבוירן געווארן אין 1890 אין קאלקי (Kolki) - וואלין, רוסלאנד (אוקראינע) ער איז נתחנך געווארן אין ״חדר״ און אין א פראגרעסיװער אידישער שולע.

אין 1905, אין זײן יוגנט איז ער געװען צװישן די פיל אידן פון רוסלאנד, װעלכע האבן אימיגרירט קײן אמעריקע. דאָרטן האָט ער פארגעזעצט זײַנע שטודיעס אינעם סיטי קאָלעדזש פון ניו יאָרק (1907-10) און דערנאָך אין קאָלאָמביע קאָלעדזש (קאָלאָמביע אוניווערסיטעט), פון וואוּ ער האָט גראַדואירט אום 1926 און ווײַטער פארגעזעצט צו פֿאָרגעשריטענע שטודיעס אין ליטעראַטור, פֿילאָסאָפֿיע און פּסיכאָלאָגיע . אין 1930 האָט ער זיך אנגעשלאסן אין דעם רעליגיעז ציוניסטישן באוועגונג .

*

ער האט געשריבן א פאלעמישן בוך קעגן די בריוון פון שלום אש וואס ער האט געהאלטן פאר מיסיונעריש. זײַן בוך, געשריבן אויף אידיש, איז איבערגעזעצט געוואָרן אויף העברעאיִש אונטערן טיטל "נצרותו של שלום אש: תגובה על כתביו המיסיונריים". אין א אידישע איבערזעצונג: "דאס קריסטנטום פֿון שלום אַש: אנטווארט איבער זײַנע מיסיאָנערישע שריפֿטן" (תל־אביב, 1954).

אין 1924 האָט ער זיך אָנגעשלאָסן אין דער צײַטונג " פֿאָרווערטס ", וואוּ ער האָט געשריבן ביז זײַן טויט.

אין 1959 (תשי"ט) האט ער ארויסגעגעבן א קונטרס קעגן דעם סאטמארער רבי  ר' יואל טייטלבוים גערופֿן "דער רבי און דער שטן".

ליבערמאן איז געשטאָרבן אין יאר 1963, אין עלטער פון 73 יאָר.

## צו ליינען מער 
* הלל זידמן, חיים ליברמן וספרו החדש: סופר גדול במערכה למלחמת ה', המודיע, 19 בינואר 1951, עמ' 4

## דרויסנדיגע לינקס 
* רשימת הפרסומים של חיים ליברמן, בקטלוג הספרייה הלאומית
* הרמן (חיים) ליברמן  באתר ארכיון ייווא
* חיים ליברמן ביקר במערכת "דבר", דבר, 6 בדצמבר 1955
* אל. רובינשטיין, כרטיס ביקור: חיים ליברמן, מעריב, 6 בינואר 1956
* גענאַדי עסטרײַך, חיים ליבערמאַן — אַ פּאָפּולערער "פֿאָרווערטס"-זשורנאַליסט, פארווערטס, 11 ביוני 2010 (ביידיש).mw-parser-output .languageicon{font-size:0.95em;font-weight:bold;color:#555}
* דער רבי און דער שטן

## פאָאָטנאָטעס 
קאַטעגאָריע:דפים עם תרגומים שלא נסקרו
לייבי ווידער

**לייבי ווידער** ער איז אן אקטיאר און א חסידישער אמעריקאנער זינגער, דיירעקטאר,שרייבער, רעדאַקטאָר און דיזיינער. ער שפילט א סאך מאל דעם הויפט אקטיאר ביים "אונטערן חבריא"

לייבי האט אנגהויבן די אקטיאר קאריערע ווען ער איז געווען אין ישיבה, דארט האט ער געשפילט און אויך געשריבן דעם סקריפט.

לייבי האט געעפנט די סטודיע: studio 62.

## שפילן 
* אונטערן שריפט - מנשה
* אונטערן בילד - חיים אייזיק
* אונטערן רוקן - אבריימל
* אונטערן שווערד - עקיבא
* אונטערן שטוהל - קאמודאס
* אונטערן קריג - שלמה
* איבערן בילד - סאמיועל
* איבערן קעניגרייך - אלכסנדר
* איבערן פידל - שמואל חיים
* פארכאפט - לייבצע
* א קהילה פארכאפט - עמרם
* צווישן רויבער - יוצקע
* אונטערמישן - אבריימל / חיים אייזיק

## זעט אויך 
## רעפערענצן
## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:יידישע אקטיארן
קאַטעגאָריע:פרומע זינגערס
קאַטעגאָריע:אונטערן אקטיארן
מעלילא לופטפעלד

**מעלילאַ לופֿטפֿעלד** ( IATA : **MLN**, ICAO : **GEML** ), ( שפאניש : *Aeropuerto de Melilla* ) איז אן לופטפעלד דריי ק"מ דרום-מערב פון דער שטאט מעלילא, א שפאנישער עקסקלאוו, אויפן ברעג פון מאראקא.

## געשיכטע 
דער עראָפּאָרט איז אינאוגורירט געווארן אום 31סטן יולי 1969 דורכן שפאנישן מיניסטער פון אַוויאַציע, חאזע לאַקאַל לאַראַגאַ, צו  פאַרבייַטן טאַוימאַ ערפאָרט. 

## לופטלינעס און צילן 
## פּאַסאַזשירן נומערן און נומער פון ערקראַפט באוועגונגען 
## וועבלינקען 
*   Officiële Website AENA
*   Overzicht van bestemmingen
יוני ז

**יונטאן זיגעלבום**  (געבוירן דעם 4טן נאוועמבער 1991), בעאַטן דעם שטויל נאמען **יוני ז**, איז אַ רעקאָרדינג רעקאָרדינג קונסטלער און לידערשרייבן פון ברוקלין, ניו יארק, פאַרייניקטע שטאַטן. 

## פריערדיקע לעבן 
זיגעלבום איז געבוירן און אויפגעוואקסן אין קרוין הייטס, ברוקלין און לעבן היינט אין סופערן, ניו יארק. דער טאטע פון ציגעלבוים איז פון אשכנזי יודן, געבוירן פון יודן, וואָס זענען געטוישט געוואָרן אין מזרח-אייראָפּע. די מאַמע פֿון יוני'ס משפחה איז מזרחי יודן, געבוירן פון יודן וואָס בלײַב אין מיטל-מזרח. זיין טאטע און זיין עלטער ייִנגוואַלטער זענען ביידע געווען קאַנטאָרן.

זיגעלבום האָט אויך משפּחה מיטגלידער וואָס האָבן איבערגעלעבט דער חורבן.

## קאַריערע 
אין אקטאָבער 2018 איז זיגעלבום אויסגעקליבן געווען אלס ישראל'ס כיכר השבת'ס בעסטער נייע קונסטלער פון דעם יאָר און מוזיק ווידעאָ פון דעם יאָר פֿאַר די ישראלישע ווידעאָ UP. ער האט  אויפגעלייגט צו זינגען דעם נאַשאַנאַלאַנטהם ביי אַן אימיאַמי היץ שפּיל אין 2014, אַ ברוקלינער ייִדישער מעטיר בנוגע צום הויפט פון די ברוקלין נעץ אין דעצעמבער 2015, און אַ אימיאַמי היץ ייִדישער מעטיר בנוגע צו בין-צייט קאָנצערט אין דעצעמבער 2016. אין אויגוסט 2018, האָט יוני ארויסגעגעבן דער מוזיק ווידעאָ “AYO/Kadima,” וואָס האָט שטעלן אַ רעקאָרד פֿאַר די צאָל פון מוזיק ווידעאָס מאַטעריאליס פון איין ייִדיש אַלבאָם. ער האָט אויך אויפגעלייגט ביי דעם ערשטן מאל דזשאַמייקאַנער פסח פּראָגראַם אין מאָנטעגאָ ביי אין 2018.

### מוזיק ווידעאָס 
זיגעלבום האָט ארויסגעגעבן מוזיק ווידעאָס איידער זיין דעבוט אַלבאָם. די ווידעא פֿאַר מה נעשה איז געווען אויפֿגענומען אין דער קאַרפּאַטהער בערג פון רומעניאַ. די אילאַט בערג פון ישראל זענען געוואָלט ווי דער אָרט פֿאַר דעם ווידעאָ פון AYO/Kadima.  UP, געשאַפֿן דורך אַ מאַנשאַפֿט פון פֿופֿן מענטשן, ניצט אַ קינדער-פרייַנדלעך צוגאַנג צו איבערגעבן דעם מסר.

### אַלבאַמס 
אאויף יולי 26, 2018, האט זיגעלבום ארויסגעגעבן זיין דעבוט אַלבאָם, וואָס טיילט זיך אין 14 אוּנומערישע לידער. ער האָט אָנטייל גענומען אין די לידערשפּילונג און פּראָדוקציע פון אַלע אַלבום טראַקעס. די אַלבאָם איז גערופן "רעשעלונג" פֿאַר ייִדיש מוזיק.די אַלבאָם איז געווען אויסגעזאָלטן במהלך דער פאָר-אָרדער, און גלייך געגאנגען אין אַ צווייטע פּראָוקציע. ער האט ארויסגעגעבן מוזיק ווידעאָס פֿאַר פייוור פון די אַלבאָם טראַקס.

## דיסקאָגראַפיע 
* *יוני ז* (2018) 
* *אהבה* (2022) 

## פונדרויסנדיק לינקס 
* טראַק ליסט פֿאַר אַלבום, *יוני ז*
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
מעלילאַ לאַ לעידזשאַ

מעלילאַ לאַ לעידזשאַ ("אַלטן מעלילאַ") איז דער נאָמען פון אַ גרויס פעסטונג וואָס שטייט גלייך צפון פון די פּאָרט אין מעלילאַ, איינער פון ספּאַניש ס פּלאַסאַז דע סאָווערנאַיאַ אויף די צפון אפריקאנער ברעג. געבויט בעשאַס די 16th און 17th יאָרהונדערט, פיל פון די פעסטונג איז געווען ריסטאָרד אין די לעצטע יאָרן.  

די פעסטונג כּולל פילע פון מעלילאַס מערסט וויכטיק היסטארישע זייטלעך, צווישן זיי אַ אַרכיאָלאָגישע מוזיי, אַ מיליטעריש מוזיי, די קירך פון די קאַנסעפּשאַן, און אַ סעריע פון קאַוועס און טונעלס, ווי קאָנווענטאַקאָ קאַוועס, אין נוצן זינט פעניציאַן צייטן.

## רעפערענצן 
* האַרדי, פּ., וואָרהעעס, מ., און עדסאַל, ה. (2005). *מאָראָקאָ.* פֿוטסקריי, וויק: לאָנלי פּלאַנעט.

קאַטעגאָריע:מעלילאַ
טעססאַ טעסטיל

**טעססאַ טעסטיקל** איז די בינע נאָמען פון **לאָרענצו סיסעראָ**, אַ שווייצער דראַג פּערפאָרמענט וואָס האט אנטיילגענומען אויף סעזאָן 1 פון דראַג רייס דייטשלאנד און רופּאָלס דראַג רייס גלאבאלע אַלע שטערן.

## קאַריערע 
טעססאַ האט אנטיילגענומען די ערשטער סעזאָן דראַג רייס דייטשלאַנד אין די עלטער פון פינף און צוואַנציק. זי האָט באַקומען נעגאַטיוו קריטיקס אין פיר פון פינף עפּיסאָודז. זי האָט געשטעלט די אַכט פון עלף.

## ביאגראפיע 
סיסיראָ קום פון באַזעל און האט געלערנט מאָדע פּלאַן. ער איז מולטילינגואַל, און רעדט ענגליש, איטאַליעניש, פראנצויזיש, דייַטש, און שווייצער דייַטש.

## פֿילמגראַפֿיע 
* דראַג רייס דייטשלאנד (2023) 
* רופּאָלס דראַג ראַסע גלאבאלע אַלע שטערן (2024) 
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
אלאף שאלץ

**אלאַף שאלץ** (דייטש: *Olaf* *Scholz*  ארויסגערעדט: [ˈoːlaf ˈʃɔlts] ; געבוירן 14טן יוני 1958) איז א דייטשער פאליטיקער, און איז קאנצלער פון דייטשלאנד זייט דעם 8טן דעצעמבער 2021. ער איז געווען דער ערשטער בירגערמייסטער פון האַמבורג פון 7טן מערץ 2011 ביז 13טן מערץ 2018. פון 2018 ביז 2021, איז שאלץ געווען דער וויצע־קאנצלער פון דייטשלאנד און פעדעראלער פינאנץ מיניסטער אינעם קאַבינעט פון אנגעלא מערקל .

## יונגע יארן 
שאלץ איז געבוירן געווארן אום 14טן יוני 1958, אין אסנאַברוק, נידער־זאַקסן, אָבער ער איז געוואקסן אין האַמבורג׳ס ראַלשטעט דיסטריקט. ער האָט אָנגעהויבן לערנען געזעצן אינעם אוניווערסיטעט פון האַמבורג אין 1978.

## האַמבורגער און נאציאנאלע פאליטיק 
## מערקל קאַבינעט 
## קאנצלער פון דייטשלאנד 
### 2021 פעדעראלע וואַלן 
אום 8טן דעצעמבער 2021 איז שאלץ געווארן אויסגעוויילט און איינשוואוירן אלס קאנצלער דורך דעם בונדעסטאג מיט 395 שטימען פאר און 303 קעגן. שאלץ איז דעמאלסט געווען אַלט 63 יאר מיט 177 טעג, דער עלטסטער מענטש צו ווערן קאַנצלער פון דייטשלאַנד זייט לודוויג ערהאַרד וואָס איז געווען 66 יאָר מיט 255 טעג אַלט ווען ער האָט אָנגענומען דעם אַמט אום 17טן אקטאבער 1963.

## פּערזענלעכע לעבן 
שאלץ איז געהייראט צו SPD פּאָליטיקער בריטא ערנסט זייט 1998. דאס פאָרפֿאלק וואוינט אין פּאָטסדאַם זייט 2018. 

שאָלץ איז דערצויגן געוואָרן אַ מיטגליד פֿון דער פּראָטעסטאַנטישער קירכע אין דײטשלאַנד . ביי זיין איינשווערונג ווי קאַנצלער אין 2021, האט שאלץ געשוואירן אָן אַ רעפֿערענץ צו גאָט (דער צווייטער קאַנצלער צו טון דאָס, נאָך גערהארד שרעדער). ער איז דער ערשטער קאנצלער פון דער פעדעראלער רעפובליק פון דייטשלאנד וואס איז נישט קיין מיטגליד אין א קירכע.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:קאנצלער פון דייטשלאנד
קאַטעגאָריע:בירגערמייסטער פון האמבורג
דזשאַז (וואַרענזײַכן בּילד)

דזשאַז איז אַ וואַרענזײַכן בּילד פֿאַר קוּבּיקן פֿוּן דער סאָלאָ (Solo) פֿירמע אין די ן1990
מכירת יוסף

די הייליגע שבטים, קינדער פון יעקב אבינו ע"ה, האבן פארקויפט זייער ברודער יוסף הצדיק, וויבאלד זיי האבן געהאלטן אז ער איז א מורד במלכות פון זייער ברודער יהודה, וואס איז געווען גערעכנט אלס די קעניג פון די משפחה. יוסף איז געווארן פארקויפט פאר אראבער, און זיי האבן אים פארקויפט פאר א הער אין מצרים. דאס ווערט אנגערופן מכירת יוסף. די ספרים זענען מסביר אז זיי האבן געהאט דערין גאר העכערע סיבות.
יאָר תרפפ"ו

**די יאָר** תרפפ"ו איז אַ פּראָסט אויסדרוק אין ישראל סלענג, און עס מיטל די ווייַט פאַרגאַנגענהייט, די אָנהייב פון די 20 יאָרהונדערט אָדער די סוף פון די 19 יאָרהונדערט, למשל, דער זאַץ: "די קליידער פון די יאָר פון תרפפ"ו מיטל "די קליידער זענען אַלט און אַנמאָדיש".

דער מקור פונעם אויסדרוק איז אין דעם לעגאַלן סלענג: "דִיל טִימפּו דִי מִי טָארָאפָּאפּוּ", אין דער צייט פון מיין דריטן זיידן, דאָס הייסט מיין עלטער זיידע. זינט די העברעישע יאָרן זענען רעפּריזענטיד דורך אותיות, די וואָרט איז געווארן יאָר.

ענליכע אויסדרוקן זענען **פון יאר תרל"ח** (פון דעם ליד " בלאדת יואל משה שלמה "), **פון די טעג פון מתושלח** אדער **די טעג פון אנטיכוס** .

די יאר תשס"ו (די יארן 2005–2006) ) ווערט געזאגט - אין שוהל - דאס "שנת תרפפ"ו" ווייל אין גימטריא תרפפ"ו = תשס"ו. די פאָרם תרפפ"ו פֿאַר די יאָר איז נישט פּאַסיק, ווייַל די נאָרמאַל אויסלייג פֿאַר די יאָר, וואָס איז אַ ווערט אין געמאַטריע, איז תשס"ו.

## פֿאַר ווייַטער לייענען 
* שולמן ישולם בתרפפ"ו - די דערציילונגען הינטער די אויסדרוקן, יאיר מהט, פארלאג אורנית, 2008.

## פונדרויסנדיק לינקס 
* אורה שורצאָלד, פֿראַזעס פֿון דער ווײַטער פֿאַרגאַנגענהייט אין גערעדטן העברעיִש, אונדזער לשון פֿאַרן פֿאָלק, אַרויסגעגעבן פֿון דער העברעיִשער שפּראַך אַקאַדעמיע 1986
* 
*  

## מאַרדזשאַנאַל הערות
קאנצלער פון דייטשלאנד

[קליין| דער קאנצלעריי אין [בערלין]]
דער **קאַנצלער פֿון דייטשלאנד** ( דייטשיש : *Bundeskanzler*, ממש: *פעדעראלע קאנצלער* ) איז דער הויפט פון רעגירונג פון דער פעדעראלער רעפובליק פון דייטשלאנד . דער קאנצלער פון דייטשלאנד ווערט דערוויילט דורך די מערהייט פון די מיטגלידער פונעם בונדעסטאג, דעם דייטשן פארלאמענט. דער **קאנצלער** איז דער פרעמיער מיניסטער אדער פרעמיער פון דייטשלאנד.

דער איצטיקער קאַנצלער איז אלאף שאלץ ( SPD ) זייט דעם 8טן דעצעמבער 2021.

## קאנצלערן זייט 1949 
# קאנראד אדענאער (CDU), 1949-1963
# Ludwig Erhard  (CDU), 1963-1966
# Kurt Georg Kiesinger  (CDU), 1966-1969
# ווילי בראַנד (SPD), 1969-1974
# העלמוט שמידט (SPD), 1974-1982
# העלמוט קאָהל  (CDU), 1982-1998
# גערהארד שרעדער (SPD), 1998-2005
# אנגעלא מערקל  (CDU), 2005-2021
# אלאף שאלץ (SPD), זייט 2021

## בלעטער וואס זענען שייך אהער 
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:קאנצלער פון דייטשלאנד
עלבאסאן

עלבאסאן איז די פערטע גרעסטער שטאט פון אלבאניע.

די שטאט געפינט זיך אין צענטער פון אלבאניע, נאר 39 קילאמעטער דרום פון דער הויפטשטאט פון אלבאניע, טיראנא. די שטאט האט א שטח פון 845.1 ק"מ2 און א באפעלקערונג פון 141.714 מענטשן, ווי פון 2011.

קאַטעגאָריע:אלבאניע
קאַטעגאָריע:שטעט פון אלבאניע
דיק סכאָף

הענדריקוס ווילהעלמוס מאַריאַ (דיק) שכאָף (האָלענדיש: 8סטן מאַרץ 1957) איז זײַט דעם 2טן יולי 2024 דער פּרעמיער־מיניסטער פֿון האָלאַנד. ער נעמט נישט קיין אָנטייל פֿון קיין פּאַרטײ, נאָר איז אָנפֿירער פֿון אַ רעכטסער קאָאַליציע, די פּאַרטיי פֿאַר דער פֿרײַהייט (PVV), די פֿאָלקספּאַרטיי פֿאַר פֿרײַהייט און דעמאָקראַציע (VVD), נײַ סאָציאַל קאָנטראַקט (NSC) און די פֿאַרמער־בירגער־באַוועגונג (BBB).

## זעט אויך 
## רעפערענצן 
## וועבלינקען
קפיצת הדרך

**קפיצת הדרך** (היברעאיש: קְפִיצַת הַדֶּרֶךְ, *qəp̄îṣáṯ haddéreḵ)*

אריבערגיין פון איין פלאץ צום אנדערן זייער שנעל בדרך נס.

איז א העברעאישער טערמין וואס ווערט גענוצט אין אידישע קוואלן, באציט זיך צו וואונדערליכע רייזע צווישן צוויי ווייטע ערטער אין א קורצער צייט.

## דער טייַטש פון די פראַזע 
לויט אַ פשוט'ע פֿאַרשטאַנד פֿונעם באַגריף, איז דער באַטײַט פֿונעם וואָרט "קפיצה" איז דעם אויסדרוק "שפּרינגען", דאָס הייסט, אַז דער באַוועגונג אויפֿן וועג פון "שפּרינגט" פּלוצלונג. אָבער, לויט דעם ווערטערבוך אבן-שושן, איז דער טייַטש פון דעם וואָרט אין דעם קאָנטעקסט, ווי עס ווערט גענוצט אין דער גמרא, "צומאַכן, פאַרמינערן, פאַרשטאַרקן". לויט דער אינטערפּרעטאַציע, איז נישט דער דרך וואָס גייט דורכן אונטער, נאָר אַ טאָפּאָלאָגישע ענדערונג וואָס ברענגט אירע צוויי עקן נענטער צו דעם אַנדערן.

## אידישע מקורות 
דער קפיצת הדרך ווערט געבענגט אין ברייתא אין תלמוד בבלי (מסכת סנהדרין, דף צ"ה.עמוד א'), וואס זאגט אז "שלושה קפצה להם הארץ: דער ערשטער אליעזר עבד אברהם, צווייטע יעקב אבינו, דער דריטע אבישי בן צרויה" לויט דער גמרא דארט, האט קפיצת הדרך געהאלפן עבד אברהם גיין פון ארץ ישראל צו ארם נהריים צוזאמען מיט 10 קעמלעך אין איין טאג.

איך אין תלמוד הירושלמי (מסכת מעשר שני, פרק ה', הלכה ב') ווערט געברעגט א מעשה וועגן א פאסטעך ארץ ישראל וואס איז נאכגעלאפן א אקס און זיך פלוצלינג געטראפן אין בבל.
ברייתא

**ברייתא** איז א מאמר תנאים וואס איז נישט אריינגערעכנט געווארן אין סדר המשניות, און איז דעריבער פארבליבן אינדערויסן צו זיי. דער טייַטש פון דעם וואָרט "ברייתאַ" אין אַראַמיש איז "אויסווייניקסטע" - "בר" איז "אַרויס".

עס איז קיין אָריגינעל מאַנוסקריפּט וואָס ערהאלט אַלע די ברייתות. די מערסטע ברייתות זענען צעשפרייט אין דער גמרא און א מיעוט געפינט זיך אין קובץ ווי די תוספתא און דער הלכה מדרש .

די ברייתות, וואָס זענען צעוואָרפֿן געוואָרן אינעם גמרא בבלי און דעם גמרא ירושלמי,  מיכאל היגר האט געזאמלט און זיי אַלע צונויפגעקליבן אין זײַן ווערק **"אוצר הבריאה",** וואָס נעמט אַרום צען בענד.

אזוי ווי די משנה, איז אויך די ברייתא געשריבן קונציק, אָן פּרטים, הרחבה און הגהות, דעריבער זענען פילע ברייתות שווער צו לערנען אָן אַ פירוש אָדער פריערדיגע פארשטאנד פון דעם ענין. ברייתות ווערן אראפגעברענגט אין דער גמרא, צווישן אנדערע, צו פארשטארקן אדער סתירה די דברי אמוראים, צו ברענגען סתירות צווישן משנה און ברייתא און זיי לייזן. ברייתא קען אויך העלפן אין פירוש פון א עקזיסטירנדיגע משנה, אדער אינגאנצען פעלנדיגע ידיעות אויב די משנה האט נישט רעפערירט צו דעם נושא.

לויט די הלכות לימוד פון די לומדי התלמוד, איז די ברייתא א מקור תנאי מקביל צו דער משנה, און ביי א מחלוקת איז נישטא קיין סיבה צו פארבעסערן איינער איבער דעם אנדערן. אָבער, עס זענען ברייתות וואָס מירווייסן נישט ווער עס האט זיי געזאגט און וואָס איז געווען די אויטאָריטעט פון דעם זאָגן. אויך זענען טייל פון די ברייתות געווען ווייניגער באקאנט ווי די משניות און דערפאר קען מען געפינען אין די גמרא דער זאץ "ברייתא לא שמע לה" און אין זייערע נוסחאות איז געווען מער מורא פון שיבושים., און דערפאר בעסער וועלן די אמוראים אמאל די ווערטער פון דער משנה.

## פֿאַר ווייַטער לייענען 
* ד"ר מיכאל היגער, במדרש שמואל ומדרש משלי, תלפיות ה, ניו יורק: ישיבה יוניברסיטי, תשי"ב, עמ' 669

## פונדרויסנדיק לינקס 
* 
* 
* בר קטגוריה:ערכים עם תבנית בריטניקה ייתא, באתר אנציקלופדיה בריטניקה (באנגלית).mw-parser-output .languageicon{font-size:0.95em;font-weight:bold;color:#555}

## מאַרדזשאַנאַל הערות 
קאַטעגאָריע:משניות