open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
אפטישע פיברע

קליין|א בינטל אפטישע פיברעס
אן **אפטישע פֿיברע** איז א דינער פֿיברע פון גלאז אדער פלאסטיק וואס קען פירן ליכט פון איין עק צום צווייטן. אזא פֿיברע אפטיק קען טראגן 10 מיליאן מעלדונגען אויף א מאל. די וויסנשאפט און אינזשעניריע פון שאפן אפטישע פיברעס הייסט **פֿיברע אפטיק**. די הויפט ניץ פון אפטישע פיברעס איז אין טעלעקאמוניקאציע

**פֿיברע אפטיק** איז א טעכנאלאגיע, וואס לאזט דורכפירן אין מיליאנסטל ברוכטיילן פון וואס די דיגיטאלישע סיסטעם האט געלאזט אריבערפירן דורכן די קופערנע דראטן.

## די היסטאריע דערפון 
### דער טעלעאפאן ווערט געבוירן 
### די ערשטע אנאלאג טעלעפאן דראטן 
די ערשטע קופערנע טעלעפאן דראטן האבן געארבעט אויף א סיסטעם לויט וויפיל מאס עלעקטער עס איז יעצט אויפן סעקונדע דא אינעם דראט (קעיבל)

### אלעקסאנדער גרעהעם בעל 
וואס ווערט פארעכנט אלס דער ערפונדער פון דעם טעלעפאן אפאראט, האט דאס פאר יארן לאנג שטודירט, ביז איינמאל איז אים געלונגען אריינצורעדן אין דעם ריסעפטער פון זיין פלאץ אין איין צימער, און עס איז ארויסגעקומען זיין אריגינאלער קול פון דעם רעסיווער פון דעם צווייטן צימער, ווען ער האט אריינגעזאגט די ווערטער קום אהער, האט דער געהילף געמיינט אז ער איז געווען אין זיין צימער און ער האט אים גערופן אז ער זאל אריבער קומען מיט אים צוזאמען, דערווייל ווען ער איז אריין געקומען פרעגט ער אים וויאזוי זיצטו שוין דא, האט ער אים געענטפערט איך האב דיר פון דא גערופן, האט ער אים געזאגט אז עס קען נישט זיין איך האב דאך געהערט דיין קול, האט ער אים געזאגט יא עס איז אמת און דאס איז דער כלי וואס איז דער טעלעפאן און דעמאלטס איז דער ערשטער טעלעפאן געבוירן געווארן

## אנאלאג ווערט אויפגעטוישט אויף דיגיטאליש 
שפעטער האט מען אויפגעטוישט דעם וועג וויאזוי די אינפארמאציע ווערט אריבערגעשיקט די קופערנע דראטן וואס דאס האט מען אויפגעטוען אויף צוויי וועגן, איינס די שנעלקייט וואס עס גייט, און איינס די וואליום וויפיל עס פארנעמט אין דעם זעלבן זענדונג

דאס איז בעיקר געווארן אויפגעטוען אויף א וועג אז אנשטאט ווי אנאלאג וואס האלט אויף די צייט פון דעם דראט (קעיבל) געט מען איינמאל א שיק, אבער עס איז נאך אלס בעצם דער זעלבער וועג אז מען שיקט אריבער עלעקטרישע שטראמען דורך א קופערנער דראט

## די היסטאריע פון פֿיברע אפטיק 
### דער טעכנישער חלק דערפון 
דער הויפט אונטערשייד איז אז אנשטאט צו ווערן געשיקט דורך קופערנע דראטן שיקט מען א ליכטיגקייט דורך א גלאזערנעם דראט, וואס עס לויפט מיליאנען מאל אזוי שנעל ווי עלעקטער לויפט דורך קופער, ווי אויך קען מען אויף איינמאל שיקן מיליאנען זענדונוגען (שטראלן פון ליכטיגקייט) אין דעם זעלבן גלאזערנעם דראט, און אויב דאס איז נישט גענוג, קען דער גלאז בטבע פארנעמען אויף איינמאל ציי אהין און צו אויף צוריק און עס איז נישט קיין סתירה, דאס הייסט דרייפאכיג פארשנעלערט פון דעם קופערנע דראטן

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:טעכנאלאגיע
קאַטעגאָריע:אפטיק
23סטן אפריל

**דעם 23סטן אפריל** איז דער 113טער טאג פון יאר (114טער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 252 טעג .

## היסטארישע געשעענישן 
* 1661 - טשארלס דער צווייטער באקרוינט מלך פון ענגלאנד
* 1936 - די בריטישע עוואקואירן די יידישע משפחות פון חברון אינמיטן דער נאכט
* 1943 - מרדכי אניעלעוויטש שיקט זיין לעצטן בריוו צו יצחק (אנטק) צוקערמן
* 1990 - נאמיביע ווערט דער 160סטער מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער

## געבוירן 
קליין|180px|וויליאם שייקספיר 
* 1564 - וויליאם שייקספיר, ענגלישער דראמאטורג (געש' 1616)
* 1720 - דער ווילנער גאון, גר"א (נפטר 1797)
* 1775 - זשאסעף טערנער, ענגלישער מאלער (געש' 1851)
* 1791 - זשיימס ביוקענען, דער 15טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1868)
* 1858 - מאקס פלאנק, דייטשער פיזיקער, געווינער פון דעם נאבעל פריז פאר פיזיק (געש' 1947)
* 1861 - עדמונד אלענבי, בריטישער מיליטערישער אפיציר (געש' 1936)
* 1891 
** סערגיי פראקאפיעוו, רוסישער קאמפאזיטאר (נפטר ב-1953)
** רב צבי יהודה קוק, ישראלדיקער ראש ישיבה, פירער פון רעליגיעזער ציוניזם (נפטר 1982)

## געשטארבן 
* 1616 - מיגעל דע סערוואנטעס, שפאנישער שרייבער (געב' 1547)
* 1850 - וויליאם ווערדסווערט, ענגלישער דיכטער (געב' 1770)
* 1963 - יצחק בן צבי, דער צווייטער פרעזידענט פון מדינת ישראל (געב' 1884)
* 2007 
** באריס יעלצין, פרעזידענט פון רוסלאנד נאך דער ליקווידאציע פונעם סאוועטן פארבאנד (געב' 1931)
** דוד האלבערשטאם (שרייבער) (געב' 1934)

## פייערטעג 
----
* 22סטן אפריל - 24סטן אפריל
* אפריל

23
אלעקסאנדער גרעהעם בעל

**אלעקסאנדער גרעהעם בעל** (3טן מערץ, 1847 – 2טן אויגוסט, 1922) איז געווען א בארימטער ערפינדער, וויסנשאפטלער און אינזשעניר וואס האט ערפינדן דעם ערשטן טעלעפאן.

## זיין יוגנט 
אלעקסאנדער בעל איז געבוירן געווארן אין עדינבורג, סקאטלאנד, אום 3טן מערץ 3, 1847.

## זיינע פארשונגען 
### דער טעלעפאן 
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:טעכנאלאגיע
קאַטעגאָריע:פיזיקער
מנחם מענדל (בוך)

**מנחם מענדל** איז א בוך, געשריבן געווארן דורכן גרויסן שריפט שטעלער און שרייבער, שלום עליכם, געשריבן געווארן צווישן די יארן 1913-1892, אבער איז ערשט ערשינען אין א בוך אין 1909. אין דער היינט (צייטונג), איז ערשינען אין 1913, פינף און פערציג בריוו, וואס פון זיי באשטייט די געשיכטע פון מנחם מענדל.

ווען ער האט עס איבערגעדרוקט אין א צווייטער אויפלאגע אין יאר ה'תר"ע, האט ער אסאך בריוו שטארק פארקירצט און א סך בריוולעך גאר ארויסגעווארפן - וואו ער זעלבסט שרייבט אין דער הקדמה דאטירט נערווי (איטאליע) ערב חנוכה תר"ע.

## געשיכטע 
דער העלד אין דער געשיכטע איז א ייד, וואס זיין נאמען איז מנחם מענדל. ער האנדלט איבער א וועלט, בעת זיין ווייב זיצט אין אנאטעווקע, און ער שיקט בריוו כסדר, צו זיין ווייב, און זיין ווייב שיקט צוריק. ער ארבעט אין אדעס, יעהופעץ, ווארשע, ניו יארק, און ער פארנעמט זיך מיט אלערליי ארבעט, ווי שטענדיק זעצט ער אן, און פון זיין ארבעט לאזט זיך אויס א בוידעם, מיט דעם אלעם  גיט ער נישט אויף, און ער גייט אן ווייטער, מיט זוכן אנדער ארבעט.

דאס בוך (אין צווייטער אויפלאגע) איז צוטיילט אין זעקס קאפיטלעך:

# לאנדאן (אדעסער בערזע), געשריבן אין יאר 1892.
# פאפירלעך (יעהופעצער בערזע), געשריבן אין יאר 1896.
# מיליאָנען (סוחרים, מעקלערס און "שפּעגעלאַנטען), געשריבן אין יארן 1899-1900.
# א בכבוד'ע פרנסה (מנחם-מענדל - א שרייבער), געשריבן אין יארן 1903-1909.
# עס פידלט נישט (מנחם-מענדל - א שדכן), געשריבן אין יארן 1900-1909.
# שלים-שלים-מזל (מנחם-מענדל - אן אגענט), געשריבן אין יארן 1900-1909.

## וועבלינקען 
* עס פידלט נישט (אויסצוג) 
קאטעגאריע:יידישע ביכער
מאטעל פייסי דעם חזנ'ס

'''''מאָטל פייסי דעם חזנ'ס''** איז א בוך געשריבן געווארן דורך דעם וועלט בארימטן שרייבער שלום עליכם, באלד איידער ער איז געשטארבן אין 1916. 

עס באשרייבט דאס לעבן אין אלטן יידישן שטעטל, לויט מאָטלס קוקווינקל. ער איז א יתום. שפעטער ווערט באשריבן זיין משפחהס עמיגרירונג און ווי זיי קומען צום סוף אן אין די פאראייניגטע שטאטן. 

אינמיטן שרייבן דאס בוך איז שלום עליכם געשטארבן, און די געשיכטע ווערט איבערגעהאקט אינדערמיט.

## רעפערענצן
***מאטל דעם חזנ'ס''', פרלאג פראגרעס, וורשה, תרע"א.
*מאטל דעם חזנ'ס (טייל א' און טייל ב'), וילנא, תרפ"ו.

קאטעגאריע:יידישע ביכער
פרעסע קאנפערענץ

א **פרעסע קאנפערענץ** איז א מעלדונג וואס א רעגירונג פירמע אדער סיי וועלכער פארעם ארגאניזאציע מעלדעט אויף א פאל וואס עס איז נויטיג אויף מער ווי בלויז טון די שריט, א שטייגער ווי ארויסגיין אין א מלחמה א.ד.ג.

פארשטייט זיך אז אין וואשינגטאן ווי אלעס גייט אויף זייער אייגנארטיגן נוסח נוצן די פאליטיקער אויס דעם מושג פון פרעסע קאנפערענצן ווי עס גייט זיי נאר אבי צו געווינען נאך א שטימע און נאך א שטימע

קאטעגאריע:פובליק אינפארמאציע
היינט (צייטונג)

**היינט** איז א צייטונג, וואס איז ערשינען טעגליך, אין ווארשע, פוילן, צווישן די יארן 1939-1906, ביזן אויסבראך פון צווייטע וועלט מלחמה.

אנהייב האט די צייטונג געהייסן יידישע טאגבלאט, אבער אין 1908, איז דער נאמען געטוישט געווארן צו די היינט. גאר שנעל איז די צייטונג געווארן דער גרעסטער אין קאנגרעס פוילן, אין 1913 האט די צירקולאציע דערגרייכט, צו אריבער 150,000 קאפיעס א טאג.

ביז יאר 1932, איז די צייטונג געווען א פריוואטע, נאכדעם איז אויפגעשטעלט געווארן אן ארבעטער פאראיין, דורך די ארבעטער פון די צייטונג, און איז ווייטער ארויסגעקומען דורך זיי, ביז די 22סטע סעפטעמבער 1939, וועלכע איז געווען די לעצטע טאג פונעם צייטונג.

## וועבלינקען 
בלעטער פון "היינט" אויף דער וועבזייט פון "הספריה הלאומית" http://web.nli.org.il/sites/JPress/Hebrew/Pages/haynt_.aspxקאטעגאריע:יידישע פוילישע היסטאריע
קאַטעגאָריע:ווארשע
יודא הערש בראנדוויין

רבי **יודא הערש (יהודה צבי) בראנדוויין** (התק"ם אומגעפער - י"א אייר ה'תר"ד) איז געווען דער גרינדער פונעם סטרעטינער הויף. ער איז געווען פון די גרעסטע תלמידים פון הרה"ק רבי אורי פון סטרעליסק זי"ע, און א שטיק צייט נאך זיין רבי'נס הסתלקות, כ"ג אלול תקפ"ו, איז רבי יהודא הערש געווארן ממלא מקומו, אנגעהויבן פירן די חסידים, און טויזנטער האבן זיך מסתופף געווען בצל קדשו, ביז זיין פטירה אין תר"ד.

יודא הערש איז געבוירן תק"ם בערך אין זאוואליוו, אסט-גאליציע צו זיין פאטער, הרב שמואל זיינוויל אב"ד זאוואליוו, א זון פון הרב מרדכי פעשעס אב"ד נאראיעוו.

ער האט חתונה געהאט מיט א טאכטער פון רבי אליעזר כהנא פון ראזדאל.

דער סטרעטינער איז געווען בארימט מיט זיין גרויסע קדושה, בפרט מיט זיין עבודת התפילה וואס איז צוגעגאנגען מיט מסירת נפש. ער פלעגט אויך פארן א סך קיין אונגארן און רומעניע, וואו ער האט פארשפרייט חסידות און עבודת ה'. 

ער איז געווען א תלמיד פון רבי ארון לייב פון פרעמישלאן און נאך אים פון רבי אורי פון סטרעליסק וואס ווערט גערופן "דער שרף", וועמענס ממלא מקום ער איז געווארן אין תקפ"ו.

זיינע תורות זענען געדרוקט אין "דגל מחנה יהודה". 

ער איז נפטר געווארן י"א אייר תר"ד און ער ליגט אין סטרעטין אין דעם אוהל.

ער האט איבערגעלאזט דריי זין:
* רבי  אברהם פון סטרעטין (תקס"ה - ג' טבת תרכ"ה)
* רבי אלעזר פון אזאפאלי (תק"ס - כ' אב תרכ"ה)
* רבי שמואל זיינוויל פון סטרעטין (תקע"ה - ג' אדר תרמ"ז)

## רעפערענצן
* יצחק אלפסי, *החסידות מדור לדור*, עמ' 348

קאַטעגאָריע:גאליציאנער אדמורי"ם
ען קא ווע דע

**ענ קע ווע דע** איז דער פארגייער פון דעם טרויעריג בארימטן ארגאניזאצע קע גע בע

קאטעגאריע:שפיאנאזש אגענטורן
קאַטעגאָריע:ראטנפארבאנד
תורה ארכיוו

א **תורה ארכיוו** איז אן עלעקטראנישער ארכיוו פון ספרים מיט א זוכמאשין דורך וואס מען קען אויסזוכן די ספרים.

## ביישפילן 
### DBS 
**די. בי. אס.** איז איינע פון די מערסט פאפולערע ספרים ביבליאטעקן וואס מען קען בלעטערן אויפן קאמפיוטער. זיי האבן אן אייגענע סיסטעםוואס עס כאפט אזוי שטארק דעם אויג פון די מוציאי לאור, באשטייט בעיקר פון צוויי טיילן, כאטש עס האט נישט אזויפיל ספרים איז עס אבער

#אויסשליסליך טעקסט און נישט קין בילד (PDF) מיט או. סי. אר. טעכנאלאגיע
#זיי האבן אן אויסערגעווענליכן סיסטעם וויאזוי גרינג אנצוקומען איבעראל צו וואס מען זוכט

### פרויקט השו"ת בר-אילן 
וואס באשטייט פון אסאך מער טעקסט און בעיקר געצילט אויף שו"ת ספרים אבער דער חסרון איז אז עס איז מורא'דיג קאמפליצירט צו זוכן אינפארמאציע פאר דעם פשוט'ן מענטשן

### אוצר החכמה 
איז אבער אין גרעסטן טייל בלויז PDF פארמאט, און דער OCR איז נאכנישט גענוג שטארק

### אוצרות התורה  
די תורה אוצרות ביבליאָטעק איז אַ דאַטנבאזע מיט נאָענט צו 40,000 ספרים.

### היברובוקס 
היברובוקס (hebrewbooks) איז א ווירטואלער אוצר הספרים וואס טוט פארמאגן איבער פינף און פופציג טויזט ספרים, אנגעהויבן פון די ערשטע דרוקן ביז צו היינטיגע ספרים, צו וואס יעדער קען דערגרייכן פאר פריי פון אפצאל.

קאטעגאריע:דיגיטאלע ביבליאטעקן
קאַטעגאָריע:תורה ביבליאטעקן
ריינלאנד-פאלץ

**ריינלאַנד-פֿאַלץ** () איז איינע פון די 16 לענדער אין דייטשלאנד. זיין שטח איז 19,847 קוואדראט ק"מ (דאס ניינטע גרעסטע לאנד אין דייטשלאנד); לויט זיין באפעלקערונג איז עס דאס זיבעטע מיט בערך פיר מיליאן איינוואוינער.

די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז מיינץ. אויך איז דער שטאט ווארמס (ווירמייזא) אין ריינלאנד-פאלץ.

## געאגראפיע 
צוזאמן מיט העסע, איז ריינלאנד־פאלץ דאס מערסט באוואלדערטע לאנד אין דייטשלאנד, מיט 42% פון זיין שטח באדעקט מיט וועלדער. די הויפט טייכן זענען דער ריין און דער מאזעל. אינעם אייפֿל געגנט זענען עטלעכע וואולקאן־אזערעס, די גרעסטע פון זיי איז די לאַכער אזערע.

קאַטעגאָריע:לענדער אין דייטשלאנד
גרויסע אזערעס

קליין|300px|א מאפע פון די גרויסע אזערעס.
די **גרויסע אזערעס** זענען א זאמלונג פון פרישוואסער אזערעס וואס געפינען זיך אין מזרח צפון אמעריקע, אויפן גרענעץ צווישן קאנאדע און די פאראייניגטע שטאטן. די פינף אזערעס סופעריאר, מישיגן, היוראן, אירי, און אנטאריא, זענען צוזאמען די גרעסטע גרופע פרישוואסער אזערעס אויף דער ערד .

די גרויסע אזערעס האלטן 20% פון דער וועלט'ס אויבערפלאך פריש וואסער.

## געאגראפיע 
די גרויסע אזערעס ראיאן אנטהאלטן נישט נאר די אזערעס אליין, נאר אויך אסאך קליינע אזערעס און טייכן, ווי אויך אומגעפער 35,000 אינזלען.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:צפון אמעריקע
קאַטעגאָריע:אזערעס
פראנצויזישע גיאנע

**פֿראנצויזישע גיאַנע** ( *גיאַן פֿראַנצעז*) איז אן אויסלענדישער ראיאן פון פראנקרייך, וואס אנטהאלט איין דעפארטעמאנט, פלאצירט אויפן צפון בארטן פון דרום אמעריקע. זי גרענעצט צוויי לענדער , בראזיל און סורינאם. איר וואלוטע איז דער איירא. כמעט העלפט פון דער באפעלקערונג וואוינט אין די פארשטאטן פון דער הויפטשטאט, קאיען.

קאַטעגאָריע:פראנקרייך
קאַטעגאָריע:דרום אמעריקע
29סטן אפריל

**דעם 29סטן אפריל** איז דער 119טער טאג פון יאר (120סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 246 טעג .

## היסטארישע געשעענישן 
* 1991 - ערדציטערניש אין ראטשא, גרוזיע
*
## געבוירן 
* 1854 - אנרי פואנקארע, פראנצויזישער מאטעמאטיקער און פילאסאף (געש' 1912)
* 1901 - קייסער היראהיטא פון יאפאן

## געשטארבן 
* 1793 - הרב יחזקאל לאנדא, רב פון פראג, דער "נודע ביהודה" (געב' 1713)
* 1951 - לודוויג וויטגנשטיין, עסטרייכער פילאסאף (געב' 1889)
* 2014 - ראובן פייערשטיין, פסיכאלאג און געווינער פונעם ישראל פריז פאר סאציאל וויסנשאפט (געב' 1921)

## פייערטעג 
* 
----
* 28סטן אפריל - 30סטן אפריל
* אפריל

29
25סטן אפריל

**דעם 25סטן אפריל** איז דער 115טער טאג פון יאר (116טער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 250 טעג .

## היסטארישע געשעענישן 
* 1507 – מארטין וואלדזעמולער פובליקירט זיין מאפע פון דער וועלט, די ערשטע וואס ווייזט אמעריקע ווי א באזונדערער קאנטינענט.
* 1607 - דער שפאנישער פלאט ווערט איבערגעוועלטיגט דורכן האלענדישן פלאט אין דעם גיבראלטאר קאמף
* 1859 - אנגעהויבן גראבן דעם סועץ קאנאל
* 2015 - 2000 געהרגעט אין  מאסיוון ערדציטערניש אין נעפאל

## געבוירן 
[קליין|150px|[אליווער קראמוועל]]
* 1214 - לואי דער ניינטער מלך פון פראנקרייך (געש' 1270)
* 1284 - עדווארד דער צווייטער, מלך פון ענגלאנד (געש' 1327)
* 1599 - אליווער קראמוועל, הערשער איבער ענגלאנד (געש' 1658)
* 1869 - א. ת. זונלייטנער, דייטשער שרייבער (געש' 1939)
* 1874 - גוליעלמא מארקאני, איטאליענישער אינזשעניר, אנטוויקלער פון ראדיא, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק (געש' 1937)
* 1900 - וואלפגאנג פאולי, עסטרייכער פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק (געש' 1958)
* 1903 - אנדרע ניקאלייעוויטש קאלמאגאראוו, רוסישער מאטעמאטיקער (געש' 1987)
* 1926 - עליזאבעט די צווייטע, מלכה פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך

## געשטארבן 
* 1744 - אנדערס צעלזיוס, שוועדישער אסטראנאם און פיזיקער , האט פארגעשטעלט די צעלזיוס טעמפעראטור סיסטעם (געב' 1701)

## פייערטעג 
* איטאליע פייערט דעם טאג פון איר באפרייאונג פון פאשיסטישער הערשאפט
* 
----
* 24סטן אפריל - 26סטן אפריל
* אפריל

25
שמעון סופר (ערלוי)

הרב **שמעון סופר** (כ"ח אייר ה'תר"י; 1850 - כ"א סיון ה'תש"ד; 1944) איז געווען אב"ד און ראש ישיבה אין ערלוי, אונגארן.

ער איז געבוירן צו זיין טאטן דער כתב סופר א זון פון חתם סופר, און יאר ה'תר"י און ער האט דערלעבט א טיפן עלטער פון 94 יאר ביז ווען די דייטשן האבן איהם אומגעברענגט אין אוישוויץ, ווי ער איז נאך אריינגעגאנגען אין דעם גאז קאמער אויף די אייגענע פיס אן א שטעקן, כאטש ער איז שוין געווען אביסל פארעלטערט און די אויגן האבן אים שוין נישט געהעריג געארבעט דאן.

## ביאגראפיע 
שמעון סופר איז געבוירן געווארן אין תר"י צו זיין פאטער הרב אברהם שמואל בנימין סופר, דער "כתב סופר" פון פרעשבורג. ער האט געלערנט אין דער פרעשבורגער ישיבה.

ווען ער איז געווען אלט 12 יאר האט ער געטראפן דעם צאנזער רב וואס איז דעמאלסט געווען אין א קורארט נישט ווייט פון פרעשבורג, און געבליבן דארט אויף שבת. ווען ער האט פארשפעטיגט שלש סעודות האט אים דער צאנזער רב געזאגט: ״מיר האבן געווארט אויף אייך, אבער ס׳איז געווארן שפעט האבן אונז זיך געמוזט וואשן״.

אין תר"ל האט ער געהייראט אסתר פריד פון קליינווארדיין. ער האט געלערנט אין קליינווארדיין אבער נאך צוויי יאר איז זיין ווייב נפטר געווארן, איבערלאזנדיק איין טאכטער.

נאכדעם האט ער געהייראט זיין שוועסטערקינד, א טאכטער פון הרב חיים שמואל בירנבוים, מחבר פון "רחש לבב", אן איידעם פון רבי עקיבא אייגער.

בזיווג שלישי האט ער געהייראט מרת מלכה אסתר, די טאכטער פון זיין פעטער רבי בנימין שלמה זלמן שפיצער פון ווין, אן איידעם פונעם חתם סופר.
איינער פון זייערע קינדער איז געווען הרב משה סופר, ערלויער דיין און פאטער פון הרב יוחנן סופר, גרינדער פונעם ערלויער חסידות אין ירושלים.

ער איז געווען רב אין ערלוי העכער פון זעכציג יאר.

ער האט פארפאסט דאס שאלות ותשובות ספר ״התעוררות תשובה״.

## זיין פאמיליע
בזיווג ראשון

בזיווג שני

בזיווג שלישי מרת מלכה אסתר בת הרב בנימין שלמה זלמן שפיטצער.
* הרב משה סופר (ערלוי)
** הרב יוחנן סופר
*** משה סופר (ירושלים) היינטיגער ערלויער רבי. איידעם ביי הרב משולם ישכר אשכנזי פון לאנדאן
* מרת רבקה געווען פארהייראט צו אליעזר יואל פאשקעס, זון פון מיכאל חיים פון מאקאווא 
** הב׳ בן ציון הי״ד
** חוה לאה
** הינדא 
** מרת בונא פארהייראט צו משה ארי׳ ראזענבערג
*** שמעון אליעזר יואל
*** שלמה צבי
*** בריינדל פארהייראט צו יודא הערש ווידער
*** לאה רייזל פארהייראט צו הרב יעקב דוד דאמב זון פון הרב ירחמיאל ישראל יצחק דאמב
*** סערל מירל פארהייראט צו אפרים זלמן שווינדער
*** חיים בן ציון
*** יעקב יצחק
*** אהרן פארהייראט צו פראדל טאכטער פון הרב משה בער בעק
*** אברהם שמואל בנימין
*** גיטל פארהייראט צו דוד זון פון הרב משה זילבער
** הרב משה יוסף פארהייראט צו מרת יוטא לבית היילברוין.
*** אהרן אליעזר יואל איידעם ביי הרב נחום מאיר גערמאן
*** הרב בערל טויבער זון פון עזריאל טויבער
*** איידעם הרב חיים יעקב קאהן

קאטעגאריע:רבני אונגארן
קאַטעגאָריע:רבנים אומגעקומען אין חורבן אייראפע
הימאלייע

קליין|200px|די הימאלייע
די **הימאלייע** איז א בארג קייט אין אזיע. זיי זענען אין פאקיסטאן, אינדיע, נעפאל, די קעניגרייכן פון סיקים און בהוטאן, און דרום טיבעט. די 15 העכסטע בערג אין דער וועלט זענען אין דער הימאלייע, כולל עווערעסט, K2, אנאפורנע, און נאנגא פארבאד.

עווערעסט איז דער העכסטער בארג אויף דער ערד, הויך 8,849 מעטער.

דאס ווארט “הימאלייע” איז טייטש *הויז פון שניי* אין דער אוראלטער שפראך סאנסקריט.

די גרויסע טייכן גאנגעס, אינדוס, יאנגצע, מעקאנג און דער געלער טייך האבן זייער מקור אין דער הימאלייע. 

קאַטעגאָריע:בערג
קאַטעגאָריע:אזיע
מתיבתא (לאנדאן)

די **מתיבתא** איז א ישיבה אין לאנדאן געגרינדעט אין די ת"ש יארן דורך הרב אברהם ישכר פרדס, דענקאווער רב.

די פריערדיגע ראש ישיבות זענען רבי אברהם שמואל ראנד און רבי הערשל דיאמאנט. היינט איז דער ראש ישיבה רבי יעקב יהודה כ"ץ.

צווישן די מגידי שיעור איז געווען רבי חיים ברייש.

קאַטעגאָריע:חסידישע ישיבות
קאַטעגאָריע:לאנדאן
1925

## געשעענישן 
* 21סטן יאנואר - אלבאניע רופט זיך אויס א רעפובליק
* 13טן מערץ - דער אמעריקאנער שטאַט טענעסי פארבאט לערנען עוואלוציע טעאריע אין שולעס
* 8טן אפריל - יידן בענטשן ברכת החמה

## געבוירן 
* 14טן יאנואר - הרב שלמה קארליבאך (נפטר אין 1995)
* 31סטן יאנואר - יגאל תלמי, ישראלדיקער פיזיקער
* 6טן אפריל - העלגא דען,  יידיש־האלאנדיש מיידל, וואס איר לעצטע טעג אונטער דער נאצישער הערשאפט האט זי באשריבן אין איר זשורנאל (דערמארדעט 1943)
* 14טן מיי - יובל נאמן, ישראלישער פיזיקער און פאליטיקער (נפטר 2006)
* 2טן יולי - פאטריס לומומבא, פרעמיער מיניסטער פון דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא (געש' 1961)
* 24סטן נאוועמבער - וויליאם באקלי, אמעריקאנער שרייבער
* 27סטן דעצעמבער - משה ארענס, פארטיידיקונגס מיניסטער אין ישראל
* יהושע לעדערבערג, יידישער-אמריקאנער ביאלאג, נאבעל פריז געווינער פאר פיזיאלאגיע און מעדיצין (געש' 2008)
* דוד אלעזר, דער ניינטער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל (געש' 1976)
* פאל פאט, הערשער פון קאמבאדיע וואס האט געהרגעט מיליאנען פון זיין פאלק (געש' 1998)

## געשטארבן 
* 12טן מערץ - סון יאט סען, ערשטער פרעזידענט פון דער כינעזישער רעפובליק (געב' 1886)
* 22סטן יוני - פעליקס קליין, דייטשער מאטעמאטיקער (געב' 1849)

## נאבעל פריזן 
* פיזיק - זשיימס פראנק מיט גוסטאוו לודוויג הערץ
* ליטעראטור -
הערשל דיאמאנט

רבי **הערשל הכהן דיאמאנט** (תשרי תרצ"א - ניסן ה'תש"ע) איז געווען ראש ישיבה פון דער לאנדאנער מתיבתא.

רבי הערשל (צבי) איז געבוירן אין פראנקפורט, דייטשלאנד, חול המועד סוכות תרצ"א צו זיין פאטער אשר דיאמאנט, אן אלעקסאנדערער חסיד פון לאדזש. אין פראנקפורט האט ער געלערנט אין דער שמשון רפאל הירש שולע און אויך ביי רבי נחום ליצבארסקי. אין תרצ"ט האט די משפחה געדאנזשעט אנטלויפן פון נאצי דייטשלאנד קיין לאנדאן, ענגלאנד. דארט איז ר' אשר געווארן א סטאבילער מתפלל און איינער פון די בעלי תפילות אין דעם שטיבל פון הרב שמואל שמעלקע פינטער.

ווען לאנדאן איז באמבארדירט געווארן אין דעם צווייטן וועלט קריג איז הערשל מיט זיינע צוויי שוועסטער עוואקואירט געווארן פון לאנדאן און זיי האבן געוואוינט ביי גויים דריי יאר. הערשל האט מצליח געווען אין זיינע שטודיעס און האט זוכה געווען צו א סקאלארשיפ (א פרייער פלאץ) אין דער סיטי פון לאנדאן שולע. אין יענער צייט האט הרב אברהם ישכר פרדס, דער געוועזענער רב פון דענקאוו, אויפגעשטעלט די יידישע "יסודי התורה" שולע אין סטאמפארד היל, און הערשלס עלטערן האבן אים געשיקט לערנען דארטן אין א יידישער שולע.

עטלעכע זעקס וואכן נאך זיין בר מצוה, אנהייב כסלו תש"ד, איז הערשל פאר'יתומט געווארן פון זיין מוטער. ווען רב פרדס האט אויפגעשטעלט די מתיבתא, די ערשטע ישיבה אין סטאמפארד היל, איז הערשל געווען פון די ערשטע בחורים דארטן. ער האט געלערנט ביי הרב פרדס און הרב אלחנן היילפרין  (אן איידעם פון רבי נחום ליצבארסקי), וואס איז געווען א מגיד שיעור אין דער מתיבתא, און ביים ראש ישיבה רבי יעקב ארנשטיין. שפעטער האט ער געלערנט ביי רבי אברהם שמואל ראנד, דער צווייטער ראש ישיבה. נאך אלס בחור איז ר' הערשל אויפגענומען זאגן א שיעור אין דער מתיבתא, וואס ער האט נישט אויפגעהערט ביז זיינע לעצטע טעג.

ער האט חתונה געהאט מיט א טאכטער פון ר' עמרם ברוין פון לאנדאן. זיין התמדה איז געווען אויף אזא שטייגער אז דעם טאג פון זיין חתונה האט ער נישט פארפעלט זאגן זיין שיעור אין דער ישיבה.

נאך דער פטירה פון הרב ראנד האט מען געבעטן רבי הערשל ווערן ראש ישיבה. כאטש ער האט געדינט אין דעם אמט (קרוב צו פופציג יאר) אבער ער האט אלעמאל געהאלטן מיט זיין עניוות אז ער איז נאר א ממלא מקום פונעם ראש ישיבה.

ר' הערשל איז געווען א גאר באקאנטער סקווערער חסיד, ער איז געווען דער אפציעלער גבאי אין אייראפע, פון די מעמדות פארן סקווערער הויף.
יעדעס מאל וואס ער פלעגט באזוכן אינעם סקווערער הויף, איז ער מכובד געווארן לפי כבודו מיט די העכסטע כיבודים.

אין ווינטער תש"ע איז ער געווארן קראנק און ער איז נפטר געווארן אין חודש ניסן.

## רעפערענצן 
* אידישע טריבונע (אויסגאבע 2019), ח' אייר תש"ע

קאַטעגאָריע:חסידישע ראשי ישיבות
קאַטעגאָריע:כהנים
קאַטעגאָריע:לאנדאנער רבנים
קאַטעגאָריע:סקווערער חסידים
נאטאליי הארלער

קליין|לינקס
**נאַטאַלײַ האָרלער** (געבױרן אין דײַטשלאַנד דעם 23סטן סעפּטעמבער 1981) איז אַ דײַטשישע פּאָפּ זינגערין און אַ טעלעװיזיע־אױפֿנעמערין. זי איז באַװוּסט אין דער גאָרער װעלט אַ דאַנק איר מיטטײלונג אין דער אײראָטאַנץ גרופּע קאַסקאַדאַ.

נאַטאַלײַ האָט ליב צו טאַנצן און קען זיך אױס מיט פֿאַרשײדענע סאָרטן טענץ װי דזשעז און היפּ-האָפּ.

קאַטעגאָריע:פאפ זינגערס
קאַטעגאָריע:דייטשישע זינגערס
בעדואינער

**בעדואינער** (אראביש: *بَدْو*) זענען אראבער, און רוב זענען מוסלמענער, בעדואינער מיינט מדבר איינוווינער אין אראביש.

די מענטשן לעבן אין מדבר, און זענען וואנדערער פון איין פלאץ צום צווייטן, זיי לעבן אין שבטים צוזאמען, און דער הויפט פון שבט הייסט שייך.

די בעדואינער געפונען זיך אין סאהארא מדבר, סיני האלבאינדזל, ישראל, אראבישער האלבאינדזל און יארדאניע. אין סאודי אראביע און אין יארדאניע, זענען די הערשער טאקע בעדואינער.

בעדואינער זענען געווענליך זייער עקסטרעם, ווען עס קומט צו פאמיליע עהרע, און זייער באהאנדלונג צו פרויען ווענט זיך ביי די שבט, נארמאל האט דער מאן זיין געצעלט, זיינע פרויען אין זייער געצעלט, און די מאן זיצט מיט זיינע בהמות, ווי שעפסן, ציגן, אד"ג.

דאס לעבן פון א בעדואינער, איז געוואנדן אין זיין קעמל, פון די נקבה טרונקט ער מילך, און ער עסט די פלייש פונעם קעמל, פון די האר מאכט ער קליידער, און זיין געצעלט, פון זיין הויט מאכט ער כלים, שיך, פון די קעמלס מיסט, הייצט די בעדואינער אויף וואסער פאר זיין קאווע, און צו דעם אלעם דינט דער קעמל, אויף צו רייטן פון איין פלאץ צום צווייטן. 

טייל בעדואינער וועלן צו מאל אויך האבן שאף, אויך פאר מילך און פאר וואל.

ביי די בעדואינער, איז א גרויס חשיבות צו האבן א פערד, אויך א נקבה. א פערד ווערט ספעציעל טייער אויב האט עס ענליך צו א יוחס בריוו, און אויב פארקויפט א בעדואינער זיין פערד, מיינט עס אז זיין עקאנאמישער לאגע, איז גאר שלעכט.

אין די צוואנציגסטן יארהונדערט, ווען גרענעצן, צווישן לענדער זענען געווארן באפולמעכטיקט, און אריבער גיין צו אנדערע איז שווערער געווארן, איז זייער וואנדערונג טיילווייז פארליזירט געווארן, אבער קענענדיק זיך גוט אויס אין מדבר, האבן זיי זיך אסאך פארנומען מיט אריבערשווערצן סחורה, מייסטנס אומלעגאל ווי מענטשן, דראגס, אויפרייס מאטריאל, און אנדערע אומלעגאלע ארטיקלען.

היינט זענען רוב בעדואינער באזעצט אין שטעט מיט הייזער, אין צפון ישראל איז כמעט נישטא קיין געצעלטן, אין נגב, זענען נאך פארהאן, אבער אסאך האבן זיך באזעצט אין שטעטלעך, וואס די רעגירונג האט ספעציעל אויפגעשטעלט פאר זיי.

זיי ווערן באצייכענט אלס גרויסע מכניסי אורחים, זיי באהאנדלען געסט ווי זייער שווארץ אפל פון אויג, אויב איינער רירט צי, צו זיין גאסט, קען עס ברענגן צו א גאנצע קריג, צווישן פאמיליעס אדער שבטים. 

זיי האבן א באזונדערע דיאלעקט אראביש, וואס איז אנדערש פון אראביש, גערעדט ביי אנדערע מענטשן.

אין ישראל דינען אסאך פון זיי אין צה"ל, אדער אינעם מדבר רעקאניסענס באטאליאן, אדער אלס אויסשפירער (גששים), וואס באקוקן דעם שטח אויב איז עס ריין פון מינעס אד"ג.

קאַטעגאָריע:עטנישע גרופעס
קאַטעגאָריע:מיטל מזרח
שמעון דובנאוו

**שמעון דובנאוו** (10טן סעפטעמבער 1860 - 8טן דעצעמבער 1941) איז געווען א שריפטשטעלער און היסטאריקער פאר יידישע היסטאריע, אנהייב אין רוסלאנד, שפעטער אין דייטשלאנד, און אין די באלטישע לענדער, ער האט אויפגעשטעלט די פאלקיסטן באוועגונג.

ער איז געבוירן דעם צווייטן טאג ראש השנה, אין אמסטיסלאוו, אין מאליוו אבלאסט אין היינטיגן בעלארוס. ער האט געלערנט אין חדר, אלס יינגל האט אים שוין געצויגן יידישע היסטאריע.

אין 1912, האט ער אויפגעשטעלט מיט דאקטער קאצענעלסאן, די יידישע ענציקלאפידיע, אויף רוסיש.

אין 1922 האט ער פארלאזט רוסלאנד, און ער איז אנגעקומען קיין קאוונע אין ליטע. דארט האט מען אים פארגעשלאגן צו ווערן הויפט פון יידישע קאטעדרע אין ליטווישע אוניווערסיטעט, די גויים דארט האבן אים אבער נישט פארגינט, און דעריבער איז נישט אויפגענומען געווארן, און פון דארט איז אריבער קיין בערלין, און דארט האט דובנאוו געוווינט פאר עלף יאר, ביז ווען די נאציס זענען ארויף.

אין בערלין האט ער געמאכט זיין מערסט אנגעזענסטע היסטארישע ווערק, היסטאריע פון אייביקן פאלק, (אויף העברעיש דברי ימי עם עולם).

ווען די נאציס האבן איבערגענומען דייטשלאנד, איז דובנאוו אריבער קיין ריגע, לאטוויע. ווען די נאציס זענען דארט אריין איז ער מיט אלע אנדערע יידן, אריבער אין געטא. אום 8טן דעצעמבער זענען אסאך יידן גענומען געווארן צו אויסהרגנען, ער איז מיטגעגאנגען, אבער אינמיטן וועג זייענדיק קראנק, האט א פאליציאנט געשאסן, מאנכע טענהן אז זיינס א סטודענט האט אים אומגעברענגט.

## זיינע ביכער 
די בוך היסטאריע פון אייביקן פאלק, האט ער געשריבן לויטן סדר פון ארץ ישראל, בבל, צפון אפריקע, שפאניע, דייטשלאנד און פראנקרייך, מזרח אייראפע, פאראייניגטע שטאטן, און צוריק קיין ארץ ישראל. אלעס מיט א סדר, פון א צענטראלע רוחניותדיקע פלאץ, ווי דאס יידישע פאלק איז געווען, די ביכער האט ער געשריבן אין רוסיש, דערנאך איז עס געווארן איבערגעזעצט אין דייטש, און ערשט דערנאך יידיש און העברעיש. אויך האט ער געשריבן א בוך איבער חסידות, היסטאריע פון יידן אין מזרח אייראפע, און היסטאריע פאר קינדער.

## פאלקיסטן 
דובנאוו איז געווען פון די גרינדער פון פאלקיסטן פארטיי, זייער אידעאלאגיע טענהט, יידן זענען א פאלק אן קיין לאנד, און די גאנצע וועלט איז א וווינארט פאר יידן, אבער זייער פארלאנג איז, א געוויסעאויטאנאמיע זאל געגעבן ווערן פארן יידישן פאלק, ווי זיי זאלן פירן זייערע אנגעלעגנהייטן, ווי עס איז געווען אין בבל ביי ריש גלותא, אדער אין שפאניע, אדער וועד ארבע ארצות, אין מזרח אייראפע, מיט עטליכע הונדערט יאר צוריק.

ער האט געהאלטן אז ציוניזם איז נישט קיין ענטפער צום יידישן פראבלעם אין גלות און א יידיש לאנד וועט נישט ארויסהעלפן די יידן פון צרות.

ער האט געגליכן מער יידיש ווי העברעיש, זאגנדיק אז העברעיש איז אן עליטיסטישע שפראך.

קאטעגאריע:היסטאריקער
קאטעגאריע:יידן פון בעלארוס

קאַטעגאָריע:יידישיסטן
קאראקאס

**קאַראַקאַס** () איז די הויפטשטאט פון ווענעזועלע. די שטאט האט א באפעלקערונג פון 2,100,00. ווי עס איז אין די לעצטע יארן א לינקע הערשנדע אטמאספערע, וואס ענדלט גאר שטארק צום קאמוניזם פון דעם געוועזענעם סאוועטן פארבאנד.

ווי אויך הערשט דארטן א אידישע קהלה ווי עס דינט אלס רב הרב ראזענבוים זון פון אדמו"ר מזוטשקא זצ"ל

קאַטעגאָריע:װענעזועלע
קאטעגאריע:אידישע יישובים
מאסן פארניכטונג וואפן

**מאסן פארניכטונג וואפן**, איז פארעכנט אלס אומקאנווענציאנעלע וואפן, ווי כעמיש, ביאלאגיש, אטאמיש און נוקלעאר.

## כעמישע וואפן 
כעמישע וואפן ווערן צאם געשטעלט אין לאבארטאריעס, דורך ראדיאאקטיווע באשטאנדטיילן, וואס איז גרינג צו מאכן און האבן. איר אפעקט איז צוויי, אדער הרגט עס אפ דעם נערווען סיסטעם, אדער בריט עס אפ, פון ביידע שטארבט מען, אפילו בלויז פון א קליינע בארירונג מיט די קערפער. מערערע לענדער האבן כעמישע וואפן, און טעראר גרופעס, האבן אין די פארגאנגענע פאר יאר, פרובירט צו לייגן א האנט, אויף אזעלכע וואפן.

## ביאלאגישע וואפן 
ביאלאגישע וואפן ווערן געמאכט דורך פלאנצונגען, חיות, באקטעריעס, ווי ארויסנעמען די סם אדער קרענק, און עס טראנספארמירן אין א וואפן, וואס קען אנברענגן א טאטאלע חורבן, די פאראייניגטע שטאטן, דערקלערט אז זי האט זיך קיינמאל נישט באנוצט מיט די סארט וואפן.

## יאדערישע וואפן 
דאס איז שוין א טייערע פראצעדור צונויף צושטעלן, און קאסט א מאיאנטעק מיט געלט, אויף א פראגראם מיט וויסנשאפטלער, די סארט וואפן איז א רעאקציע פון שפאלטן אדער אויפלאזן, פון געוויסע רויע מאטריאלן, און ווען עס פאסירט קומט דער אויפרייס, וואס איז גאר שטארק, נאך מער פון כעמישע אדער ביאלאגישע וואפן.

צוויי מאל אין די היסטאריע, זענען יאדערישע וואפן באנוצט געווארן, ביידע מאל ביי די צווייטע וועלט מלחמה, אין יאפאן, און ביידע מאל געשאסן געווארן דורך די פאראייניגטע שטאטן, ערשטע מאל אויף היראשימע, 6טע אוגוסט 1945. דריי טעג שפעטער, האט אמעריקע געשאסן א צווייטע, אויף נאגאסאקי.

אנדערע לענדער וואס האבן געמאכט פרווונגען, ענגלאנד, פראנקרייך, סאוועטן פארבאנד,אינדיע, כינע, צפון קארעע, פאקיסטאן. ישראל האט לויט געוויסע, א פראגראם פאר יאדערישע וואפן.

קאַטעגאָריע:וויסנשאפט
קאַטעגאָריע:געווער
טאמאס מאסאריק

thumb|left|טאמאס מאסאריק
**טאמאס גאריג מאסאריק** (7טן מערץ 1850 - 14טן סעפטעמבער 1935) איז געווען א פילאסאף, זשורנאליסט און טשעכישער פאליטיקער. ער האט אנגעפירט די זעלבסטשטענדיגקייט באוועגונג, פון דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע. און ער איז געווען דער ערשטער פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי. 

געבוירן אין מעהרן, זיין פאטער איז געווען א בעל עגלה. 
ער איז געווארן א פראפעסאר פון פילאסאפיע, אין וויען. אין 1882 איז ער אריבער צו דעם טשעכישן אוניווערסיטעט, אין פראג. ער האט געשריבן פאר צייטונגען, פון 1891 האט ער אנגעפירט די יונגע טשעכן פארטיי, און ער איז ערוויילט געווארן אלס דעפוטאט, אין פארלאמענט, אין וויען עסטרייך. אבער האט רעזיגנירט אין 1893, אין 1900 האט ער געגרינדעט די פאלקס פארטיי, וואס האט פארלאנגט באלדיגע זעלבסטשטענדיגקייט פאר טשעכיי, אין 1907 איז ער צוריק אין פארלאמענט, ווי ער באשולדיקט געווארן אלס ווידערשפעניקער, קעגנשטעלענדיק זיך די עסטרייכע פאליטיק אין די באלקאן לענדער. 

ביי דער ערשטער וועלט מלחמה, איז ער אנטלאפן קיין אויסלאנד, ער האט געארבעט אינאיינעם מיט די אליאירטע, און אין 1917 האט ער אויפגעשטעלט די טשעכישע באטאליאן, אין רוסלאנד.

אין 1918. האט ער אונטערגעשריבן אן אפמאך מיט דער נאציאנאלער סלאוואקישער באוועגונג, און ער איז געווארן ערשטער פרעזידענט פון דעם נייעם לאנד, אויפגעשטעלט אויף שטחים פון דער אלטער עסטרייך אונגארישע אימפעריע.

ער איז ווידערוויילט געווארן ביי די וואלן, און ער האט אנגעהאלטן זיין פאזיציע ביז 1935, ווען ער האט רעזיגנירט. 

זיין זון יאן איז אויך געווען א פאליטיקער.

זיין נאכגייער איז געווען עדווארד בענעש, וואס האט געפירט טשעכאסלאוואקיי, ביז 1938. ווען עס אונטערגעשריבן געווארן די מינכן אפמאך, ווי טשעכאסלאוואקיי געט אפ די סודעטן געביט פאר דייטשלאנד.

טשעכאסלאוואקיי אונטער מאסאריק, און שפעטער אונטער בענעש, זענען געווען פון די איינציקסטע לענדער, אין די צווישן מלחמות עפאכע, מיט א נארמאלער דעמאקראטיע. מאסאריק איז געווען א סאציאליסט, און ער האט געהאלטן פון גלייכבארעכטיגונג.

מאסאריק איז געווען פארעכנט אלס זעלטענער יידן פריינט, ער האט פארדאמט שארף אנטיסעמיטיזם פון יעדן סארט, און יידן האבן געהאט פולע רעכט אין טשעכאסלאוואקיי.

ער איז געקומען באזוכן ארץ ישראל אין 1927.

קאַטעגאָריע:טשעכאסלאוואקיי
קאַטעגאָריע:פרעזידענטן פון טשעכאסלאוואקיי
פעטער איליטש טשייקאווסקי

**פעטער איליטש טשייקאווסקי** ( 7טן מיי 1840 - 6טן נאוועמבער 1893) איז געווען א רוסישער קאמפאזיטאר פון דער ראמאנטישער תקופה. פון זיינע מערסטע באקאנטע ווערק זענען די 1812 אוווערטור און דער באלעט "שוואן אזערע" און "קנאַקניסל". ער האט פארפאסט 11 אפערעס. ער איז ברייט אנערקענט ווי דער גרעסטער קאמפאזיטאר פון באלעטן.

טשייקאווסקי איז געווארן באאיינפלוסט פון די פאריזער קאמפאזיטארן ווי ביזע און אפנבאך.

## יונגע יארן 
טשייקאווסקי׳ס פֿאטער איז געווען אן אוקראינער, א מינעריי אינזשעניר. זיין מוטער׳ס זיידע איז געווען א פֿראנצויז וואס האט זיך געצויגן אין רוסלאנד. ווען טשייקאווסקי איז געווען אלט פֿינף יאָר האט ער אנגעהויבן לערנען שפילן פיאנע, און עס האט נישט לאנג געדויערט ביז ער האט געשפילט בעסער ווי זיין לערער.
 
 

קאַטעגאָריע:רוסן
קאַטעגאָריע:קאמפאזיטארן
2טן מיי

**דעם 2טן מיי** איז דער 122סטער טאג פון יאר (123סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 243 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1952 - כוסיין מלך פון יארדאניע הייבט אן זיין הערשאפט
* 1997 - טאני בלער באשטימט פרעמיער מיניסטער פון בריטאניע

## געבוירן 
* 1935 - פייסל דער צווייטער, מלך פון איראק (געש' 1958)

## געשטארבן 
* 1293 - רבי מאיר בן ברוך פון ראטנבערג, באקאנט אלס מהר"ם ראטנבערג, רב אין דייטשלאנד, פון די ראשונים אין דער מיטלאלטער (געב' 1215)
* 1519 - לעאנארדא דא ווינטשי, איטאליענישער אינזשעניר, ארכיטעקט און ערפינדער  (געב' 1452)

----
* 1טן מיי - 3טן מיי
* מיי

02
ווארקע

**וואָרקע** () איז א שטעטל אין צענטראל פוילן, 60 ק"מ דרום פון ווארשע און 40 ק"מ צפון פון ראדעם, פלאצירט אויפן לינקן ברעג פונעם פילץ טייך, מיט 11,035 איינוואוינער (2004). זי געפינט זיך אין גריצער דיסטריקט, אין דער מאזאוויער וואיעוואדעשאפט זייט 1999; פון 1975 ביז 1988 איז זי געווען אין דער ראדעמער וואיעוואדעשאפט.

ווארקע האט באקומען דעם סטאטוס פון א שטאט אין 1321.

הרב ישראל יהושע טראנק פון קוטנא איז אמאל געווען שטאטס־רב אין ווארקע.
## בארימטע מענטשן
* רבי ישראל יצחק קאליש 

## זעט אויך 
* ווארקא (הויף)

## רעפערענץ
## וועבלינק
* אפיציעל שטאט וועבזייטל

קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
אונטערקארפאטישע וואיעוואדעשאפט

די **אונטערקארפאטישע וואיעוואדעשאפט** ( פאדקאַרפאַצקיע) איז א וואיעוואדעשאפט (פראווינץ) אין דרום־מזרח פוילן. זי איז געשאפן געווארן דעם 1טן יאנואר 1999 פון די געוועזענער ריישער, פשעמישלער, קראסנער און (טייל פון) טארנער און טארנאבזשעגער וואיעוואדעשאפטטן.

דער נאמען פון דעם פראווינץ שטאמט פון דער נאנטקייט צו די קארפאטן בערג. איר הויפטשטאט איז ריישע.

די פראווינץ האט גרענעצן מיט קליינפוילן צו מערב, שווענטאקזשיקיע וואיעוואדעשאפט צו צפון־מערב, לובלינער וואיעוואדעשאפט צו צפון, אוקראינע צו מזרח און סלאוואקיי צו דרום. זי באדעקט א שטח פון 17,844 קוואדראט ק"מ, און האט א באפעלקערונג פון 2,096,971 (אין 2006). די פראווינץ איז זייער בערגיק, און האט אסאך וועלדער וואס באדעקן 35.9% פונעם גאנצן שטח.

## גרעסערע שטעט 
קאַטעגאָריע:וואיעוואדעשאפטן פון פוילן
אשקלון באן סטאנציע

קליין|אשקלון באן סטאנציע
**אשקלון באן סטאנציע**  איז א באן סטאנציע פון ישראל באנען.  זי געפינט זיך  ביי דער לוד-אשקלון שאסיי, און איז די סוף־סטאנציע פון דער בנימינה-אשקלון פארשטאטישער ליניע. 

## היסטאריע
ביזן זעלבשטענדיגקייט קריג איז געווען אין דער געגנט די אל מאזשדאל סטאנציע, וואו די באנען קיין און פון עגיפטן פלעגן זיך אפשטעלן. נאכן זעלבשטענדיגקייט קריג האט אויפגעהערט די דינסט אין דער ריכטונג.

## געבוי פון דער סטאנציע
די סטאנציע האט פיר פעראנען, צוויי פון זיי אויף אן אינזל.

150px

## באן דינסט
* רוב שעה'ן פון דעם טאג גייען ארויס צוויי באנען א שעה קיין בנימינה דורך לוד און תל  אביב
* צוויי באנען א שעה גייען ארויס קיין הוד השרון דורך ראשון לציון און תל  אביב (זייט 4טן אויגוסט 2013)
* איין באן א שעה גייט ארויס קיין , און צוויי אין די שפיץ שעה'ן (זייט 24סטן דעצעמבער 2013)

## רוטע
## װעבלינקען 
* אשקלון 

קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ישראל
כתר, ניו יארק

**כתר** איז א שטעטל (ווילידזש) אין ראמאפא וואס איז א וויזשניצער געגנט צפון פון מאנסי. אין דעם צענזוס פון 2010 איז זיין באפעלקערונג געווען 4,724. כתר באדעקט א שטח פון 0.4 קוואדראט ק"מ.

כתר איז געגרינדעט אין די 1990ער יארן, בכדי זיך צו קענען אן עצה געבן מיט דעם וואוקס פון די פרישע פארפעלקער, וואס איז אויף דעמאלטס געווען א לעזונג, וואס שפעטער מיט דער צייט ווען דער ציבור האט זיך נאך מער פארברייטערט, האט דער מאנסי-וויזשניצער רבי געעפנט א שטעטל אין קייאמישע לייק נאנט צו זיין ישיבה וואס ער האט שוין ארויסגעטראגן אהין עטליכע יאר פריער, און צעביסלעך ווערט דארטן א הערליך שיינער יישוב מיט די נאטור פון די בריאה, אינאיינעם מיט א חסידישן קרייז, ווי אויך פולע וואס האבן זיך געקויפט דארטן דערנעבן דירות און פארן ארויס אהין פון צייט צו צייט, אריינגערעכנט אדמו"רים, ווי צ.ב.ש. רבי ישראל אברהם פארטוגאל, סקולענער רבי, וואס ווי באקאנט וויילט ער זייער אסאך אינדרויסן צוליב דער פרישער לופט וואס פעלט איהם אויס פאר דעם געזונט האט ער דארטן הארט נעבן זיין פריוואטער דירה א אידישן יישוב מיט אלע צוגעהערן.

דער וויצע-בירגעמייסטער איז שלמה קאניג.

53.4% פון די באַפעלקערונג איז אונטער די עלטער פון 18.

קאטעגאריע:חרדישע שטעט
קאַטעגאָריע:וויזשניץ
קאַטעגאָריע:ניו יארק
קאַטעגאָריע:ראקלענד קאונטי
וויזשניצער שטעטל

**וויזשניצער שטעטל** אדער **קרית וויזניץ** וועלכע ווערט גערופן ביים המון עם **גיבערס** איז א חסידישע יישוב אין קייאמישע לייק (אפסטעיט ניו יארק), סאליוואן קאונטי ניו יארק, וואס איז אויפגעשטעלט געווארן אין יאר 2007 דורך דעם וויזשניץ-מאנסי רבי׳ן נאכדעם וואס דער וואוקס אין שיכון כתר איז שוין פונלאנג אויסגעוואקסן און עס פעלט זיך אויס פרישע ערטער צו קענען בויען צוגעגענליכע דירות און וואוין פראיעקטן. דער רב פון שטעטל איז הרב מענדיל האגער, א זוהן פונעם רבי'ן.

דער שטעטל איז לאקירט אויפן רוט 42 עטוואס נאך מונקאטשער קעמפ קומענדיג פון די מאנטיסעלא דירעקציע.

די ישיבה קאמפלעקס פון וויזניץ (היינט וויזניץ קייאמישע). געפונט זיך דארט הארט ביים אריינגאנג צום שטעטל.

די ישיבה געביידע איז בעפאר געווען א בארימטער האטעל מיטן נאמען גיבערס, און די גאס ביים אריינקומען פונעם 42 הייסט אויך אזוי, ממילא ווערט דאס פלאץ אזוי גערופן ביי אסאך מענטשן.

אין יאהר תשע"ה האבן געוואוינט אינעם שטעטל ארום הונדערט משפחות וואס רוב זענען באשעפטיגט אין דער ישיבה.

דער רבי האט אויך דארט א דירה וואו ער פלעגט קומען זומער.

זיי האבן א גרויסן בית המדרש, וועלכע איין האלב ווערט באנוצט פארן חדר, מיט א פראכטפולער מקוה אין דעם אונטערשטו שטאק.

אום זומער איז עס א פאפולער ארט ביי די קאנטרי געסט צו דאווענען און גיין אין מקוה ערב שבת.

## די גאסן פון שטעטל 
* בּאַרנעס בּאָלעוואַרד, וואו עס געפינט זיך דער ביהמ"ד אויבן אויפן בארג
* גאָלד טערעס
* גיבער גאס (נעמט אריין די "נייע גאס" וואס מען האט געבויט ווען מען האט געגרינדעט דאס שטעטל, צו האלטן די פארקער אוועק פון דער ישיבה)
* גפן לעין
* זילבער טערעס
* ישיבה דרייוו (ארגינעל חלק פון גיבער ראוד)
* פעלדמאן סירקעל וואו עס געפינט זיך די גראסערי

## טראנספארטאציע 
עס פארן טעגליך עטליכע באסעס אונטערן נאמען **כתר באס סערוויס** פון מאנסי קיין גיבערס, וואס באדינט סיי די בחורים און סיי די משפחות.

קאַטעגאָריע:ניו יארק
קאַטעגאָריע:וויזשניץ
קאטעגאריע:פרומע אידישע געגנטן

קאַטעגאָריע:סאליוואן קאונטי, ניו יארק
ישראל אברהם פארטוגאל

רבי **ישראל אברהם פּאָרטוגאַל** (י"ח סיון ה'תרפ"ג – כ"ה אדר ב' ה'תשע"ט) איז געווען דער צווייטער סקולענער רבי, וואָס האָט איבערגענומען די פירערשאַפט פון זײַן טאַטן אין יאָר תשמ"ג.

להיפוך פון זײַן טאַטן וואָס האָט געוואוינט אין וויליאַמסבורג האָט ער געהא§ט זײַן דירה אין באָראָ פּאַרק אָבער אַזוי ווי וויליאַמסבורג ווערט אָנגעזען אַלס דער צענטער פּונקט פון סקולען, פלעגט דער רבי ווײַלן דאָרטן כמעט העלפט פון די שבתים וואָס ער ווײַלט אין שטאָט, אַזוי אויך די צווייטע העלפט חנוכה נעכט ווערט געפּראַוועט אין וויליאַמסבורג און אַזוי אויך אַנדערע צײַטן צ.ב.ש. ל"ג בעומר און אַזוי אַסאַך צײַטן פונעם יאָר.

צוליב זײַן געזונט צושטאַנד פלעגט ער ווײַלן אַ גרויסן טייל (אפשר כמעט העלפט) פונעם יאָר אין דער קאנטרי געגנט, אנהייב פלעגט ער וויילן אין ראזען'ס באנגעלא, און שפעטער האט ער אפגעקויפט אן אייגענעם שטח מיט עטליכע דירות דערויף נעבן דעם נייעם וויזשניצער שטעטל אין קייאמישע לייק, וואס ער גענוסט דארטן פון ביידע סיי וואס עס איז די בערג פרישע לופט און אלע צוגעהערן, און פון די צווייטע זייט איז דאס הארט נעבן א הערליכן חרדי'שן יישוב וואס ברענגט אז אלע צוגעהערן וואס קען זיך אויספעלן זאל ער האבן נאנט צו דער האנט.

פאר זיין פטירה איז ער געווען פון די איינציגע רבנים וואס זענען נאך געווען פונעם אלטן דור, און ממילא חוץ וואס ער האט אליינס געהאט א גרויסן ציבור וואס געהערן אן צו אים, זענען געקומען צו אים אויך פון אנדערע שיכטן און קרייזן צו זען א איד נאך פון פארגאנגענעם דור וואס האט זיך מוסר נפש געווען הינטער דעם אייזערנעם פארהאנג צו היטן תורה און אידישקייט און ערציען יתומים מיט יתומות אויפן ערליכן וועג.

דער רבי איז געווען ברייט באוואוסט מיט זיין מלחמה קעגן טעכנעלאגיע, קעגן טעלעוויזיע און לעצטנס קעגן דעם אינטערנעט. דער רבי איז געשטאנען בראש פונעם כינוס כלל ישראל-הצלת הדורות.

דער רבי איז נפטר געווארן דינסטאג כ"ה אדר ב' ה'תשע"ט, אינעם דזשאנס האפקינס שפיטאל אין באלטימאר, און צומארגנס מיטוואך איז פארגעקומען די לויה צו ערשט אין בארא פארק, וואו קרוב צו הונדערט טויזנט אידן האבן אים באגלייט, און דערנאך איז ער געקומען לקבורה אינעם בית החיים ד'קהל תורת חיים וויזשניץ מאנסי, נעבן זיין פאטער.

## משפחה
דער רבי האט געהאט חתונה געהאט צו הרבנית רייזל, די טאכטער פון הרב מנחם זאב שטערן, רב פון גבעת שאול. זיי האבן געהאט פינף זון און דריי טעכטער:

* הרב ישעיה יעקב, וואס האט איבערגענומען זיין פאטער אלס סקולענער רבי, ונשיא מוסדות חסד לאברהם. בעפאר איז ער געווען רב אין קהילת "מאור הגולה"  אין מאנטריאל.

* הרב מאיר, אדמו״ר סקולען-וויליאמסבורג.

* הרב אפרים חיים יודא, אדמו״ר סקולען-מאנסי, איידעם ביי הרב משה ראזנער אבד״ק טערצאל-מאנסי.

* הרב צבי נח, רב פון ביהמ"ד סקולען-לייקוואוד.
 
* הרב שמואל מרדכי, רב פון ביהמ"ד סקולען-בארא פארק. (אן איידעם ביי זיין שוועסטער הרבנית לאה ליבא שטערן)

* הרבנית לאה ליבא, די ווייב פון הרב חיים דוב שטערן, רב קהילת סקולען אין בני ברק. 

* הרבנית חיה שרה, די ווייב פון  הרב שמעון יואל וויינבערגער, אבד״ק וויטקא מלפנים דומ"ץ סקולען-וויליאמסבורג. זון פון הרב משה דוב וויינבערגער אבד״ק פאיע.

* הרבנית נחמה, די ווייב פון הרב דוד לייב קלוגהויפט, רב בית המדרש סטרעליסק וראש כולל סקולען בארא פארק.

## רעפערענצן
קאטעגאריע:אמעריקאנער אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:מענטשן פון בארא פארק
הוד השרון סאקאלאוו באן סטאנציע

**הוד השרון סאקאלאוו באן סטאנציע** איז א פאסאזשירן באן סטאנציע פון ישראל באנען וואס דינט די שטעט הוד השרון, כפר סבא און רעננה. זי איז די צפונדיקע סוף־סטאנציע פון דער פארשטאטישער ליניע קיין שדרות. די סטאנציע האט געעפנט סעפטעמבער 2006 מיטן נאמען "כפר סבא סאקאלאוו"; דעם 6טן מערץ 2010 האט מען געענדערט איר נאמען צו "הוד השרון סאקאלאוו".

די סטאנציע געפינט זיך אויף סאקאלאוו גאס אין צפון הוד השרון, נישט ווייט פון כפר סבא. אין דעצעמבער 2006, האבן געניצט די סטאנציע א דורכשניט פון 1860 פאסאזשירן טאג טעגלעך.

## צוקונפטדיקע פלענער 
מען גייט פארלענגערן די באן אין דער ריכטונג פון דער בארטן באן ליניע. דאס וועט דערמגלעכן פארבינדונג מיט נתניה און חיפה, און אויך א קירצערע רוטע קיין תל אביב.

## דינסט 
* רוב שעה'ן פון טאג פארן ארויס צוויי באנען א שעה אין ביידע ריכטונגען.
* אין די שפיץ שעה'ן גייט ארויס נאך א באן א שעה.

## רעפערענצן 
* ישראל באנען וועב ארט 
* הוד השרון באן סטאנציע

קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ישראל
תל אביב ההגנה באן סטאנציע

**תל אָביב ההגנה באַן סטאַנציע** איז א ישראל באנען סטאנציע אין תל אביב, נאנט צו תל אביב צענטראלע אויטאבוס סטאנציע. זי איז געעפנט געווארן אין 1954. די סטאַנציע האָט פיר פעראנען און פֿון דאָרטן קען מען פארן צו אַלע צילן פֿון דער ישׂראל-באַן. 

## רוטעס 
## װעבלינקען 
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין תל אביב
קייאמישע לייק

**קייאמישע לייק** איז א האמלעט אין דער שטאט  טאמפסאן אין סאליוואן קאונטי, ניו יארק, פאראייניגטע שטאטן. דער  זיפ קאד פאר קייאמישע לייק איז 12751.  

קייאמישע לייק געפונט זיך צווישן  מאנטיסעלא און פאלסבורג.

אין קייאמישע לייק איז דא א מאנסי - וויזשניצער שטעטל מיטן עמטליכן נאמען ווילעדזש אוו תפארת וועלכע באשטייט פון ארום הונדערט משפחות. זיי האבן געעפנט א גרויסער בית מדרש מיט א באקוועמער מקוה וועלכע ציהט באזוכער פון איבעראל א גאנץ יאר. דער רב פון דער וויזשניצער קהילה איז רבי מנחם מענדיל האגער, וועלכער איז געקרוינט געווארן רבי נאך דער פטירה פון זיין פאטער רבי מרדכי, דער פריערדיגער וויזשניצער רבי פון מאנסי, און איידעם פון רבי יעקב יוסף טווערסקי סקווירא רבי אין אמעריקע.

אויכעט געפונט זיך דארט די מאנסי - וויזשניצע ישיבה גדולה "גיבערס".

אין דער געגנט פון רוט 42 זענען קווארטירט פילע חסידישע קעמפס אזוי ווי צום ביישפיל: צעהלים, באבאוו, שאפראן, און ווען עס הייבט אן צו פארן פון מזרח אויף מערב איז דא הארט דערנעבן קרית ויואל משה (ארונים) באנגעלא קאלאני.

אויך אין קייאמישע לייק געפונט זיך דער מונקאטשער קעמפ וואס איז באקאנט מיט זיין צויבערנדע מקוה ווי עס קומען צו פארן אידן פון איבעראל אין די ארומיגע בערג.

דארט איז אויכעט הויפטקווארטירט די פירמע פון קוואל וואסער ליזשאור טיים 

קאַטעגאָריע:ניו יארק
קאַטעגאָריע:סאליוואן קאונטי, ניו יארק
הויפטקווארטיר

די **הויפטקווארטיר** פון אן ארגאניזאציע איז די צענטראלע באזע פון וואנעט עס ווערט ארויסגעגעבן סיי וועלכע אנווייזונגען פאר סיי וועלכע פירמע גרופע אדער ארגאניזאציע.

קאטעגאריע:געזעלשאפט

be-x-old:Штаб-кватэра
לעזשער טיים

**לעזשער טיים** () ספרינג וואסער איז א פירמע וואס פארקויפט קוואל וואסער אין פלעשער אין דעם ניו יארקער אומגעגנט.

די פירמע איז הויפטקווארטירט אין קייאמישע לייק, ניו יארק.

## וועבלינק
* לעזשער טיים באנקראטירט 
קאַטעגאָריע:פירמעס
קאַטעגאָריע:ניו יארק
קוואל וואסער

**קוואל וואסער** (ענגליש: Spring Water) [אדער וויאזוי אנדערע רופן דאס געפלעשערט וואסער (ענגליש: Bottled Water)] איז וואסער וואס מען לייגט אריין פון א קוואל גראד אין א פלאש און אריבער גיין קיין פראצעדור און/אדער רערן אדער סיי וואספארא מענטשליכע טויש

## קוואל וואסער אמאל 
### ספעציעל קוואל (מינעראל) וואסער 
עס פלעג זיין ספעציעלע קוואלן, געווענליך פלעגט דאס זיין אין די ערטער פון די בעדער, וואס עס פלעגט האבן אין זיך געוויסע מינעראלן (ווי באקאנט כאפט וואסער אריין אין זיך מינעראלן פון די ערד אויף די ערטער וואס זיי לויפן אדורך און אזוי קומט אויס אז וואסער אויף געוויסע ערטער האבן געוויסע כוחות אין זיך), און מען פלעגט דאס פארן טרונקען פאר א רפואה אדער סתם אזוי זיך צו שטארקן דעם גוף

## קוואל וואסער היינט צוטאג'ס 
היינט צו טאג'ס איז דא אן ערנסטע דעבאטע אויב דער קוואל וואסער איז בכלל א חילוק פון פשוט'ע קראן וואסער.

און אפילו אויב עס איז יא דא א חילוק איז פארהאן א גרויסער שטרייט צווישן די שטיצער און אנטי-שטיצער דערפון צו עס איז א דיפערענץ אויף בעסער אדער גאר אויף ערגער.

פונדעסטוועגן איז אין די גאנצע וועלט און איבערהויפט איז די אמעריקאנער באפעלקערונג צוגעבינדן (עדיקטעד) צו די פלעשער וואסער וואס פארקויפן זיך אין די מאסן, און יעדער פירמע האט צוגעלייט דעטאלן פארוואס מען זאל דוקא קויפן זייער וואסער פאר טייערער געלד, וואס איז בכלל אין פראגע צייכן אויב עס איז בכלל עפעס ווערד מער ווי אנצודרייען דעם קראן אינדערהיים און זיך אנפילן א גלאז וואסער און טרונקען

### מינעראל וואסער 
דער אויבנדערמאנטער וויכוח איז פארשטייט זיך נאר לגבי פשוטע וואסער אבער די מינעראל אדער אנדערע ספעציעלע וואסערן וואס ווערן פארקויפט און/אדער געטרונקען גלייך ביים טייך האט פארשטייט זיך פארשידענע מעלות וואס די וואסער און אייער געגענט האט מעגליך נישט און דאס איז שוין אן אנדער פעלד סיי פינאנציעל און סיי אינדוסטריאליש

קאַטעגאָריע:געזונט
קאַטעגאָריע:עסנווארג
מרדכי טווערסקי (רחמיסטריווקא)

רבי **מרדכי טווערסקי** פון רחמיסטריווקא, באקאנט אלס ר' **מאטעלע רחמיסטריווקער** (ה'תקצ"ט - י"ז אייר ה'תר"ף) איז געווען דער צווייטער רחמיסטריווקער רבי. פון יאר תרס"ה האט ער געוואוינט אין ירושלים.

רבי מאטעלע איז געבוירן אין תקצ"ט צו זיין פאטער רבי יוחנן טווערסקי, ערשטער רחמיסטריווקער רבי, און זיין מוטער, א טאכטער פון רבי פינחס פון קאלק. ער האט געהאט דעם נאמען מרדכי נאך זיין זיידן, רבי מאטעלע טשערנאבלער,

ער פלעג דאווענען מיט גרויס התפשטות הנפש, דערפאר האט זיין טאטע אים גע'עצה'ט ער זאל טון אין עפעס וועלטלעך גלייך נאכן דאווענען כדי זיין נשמה זאל נישט אוועקפליען. האט ער זיך אויסגעלערנט ווערן א מייסטער קריצער פון זילבער און קופער, און ער האט די ארבעט געטון יעדן טאגן פאר א שעה. 

אין תרס"ה איז ער ארויף אין ארץ ישראל און האט זיך באזעצט אין ירושלים. ער האט געקויפט פאר זיך א קרקע אין הר הזיתים.

פסח תר"ף ווען ער איז געגאנגען צום כותל האבן אראבער אים אטאקירט און שווער געוואונדעט. ער האטן געליטן פון זיינע מכות פיר וואכן און איז נפטר געווארן י"ז אייר. ער איז געווען אלט 81 יאר.

## משפחה 
רבי מרדכי האט חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון רבי חנינא ליפא (שפירא) פון זשיטאמיר, א זון פון רבי שמואל אברהם אבא שפירא פון סלאוויטא. זייערע זין:
* רבי משה, רחמיסטריווקער רבי אין אדעס (היינט אוקראינע)
* רבי פנחס פון אוסטילע (תר"ם - תש"ג), איידעם פון רבי ישכר דוב פון בעלז

שפעטער האט ער חתונה געהאט בזיווג שני מיט מרת ציזע, דער טאכטער פון זיין פעטער, דער טאלנער רבי.

## רעפערענצן 
* יצחק אלפסי, *החסידות מדור לדור*, עמ' 120

מרדכי
קאַטעגאָריע:גדולי ישראל ארויף קיין א"י
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל
טעמז

[קליין|280פיקס| דער טעמז אין [לאנדאן ביי טורעם בריק]]
דער **טעמז** () טייך איז א הויפט טייך וואס פליסט אדורך דרום ענגלאנד. דער טייך פליסט דורך עטלעכע שטעט, צווישן זיי אקספארד, רעדינג, ווינדזאר און איבערהויפט, לאנדאן. ער פליסט אריין אין צפון ים.

דער טעמז האט מער ווי 50 בייטייכן, און איז לאנג 246 ק״מ (215 מייל) און איז דער צווייט־לענגסטער טייך אינעם פאראייניגטן קעניגרייך און דער לענגסטער טייך גענצלעך אין ענגלאנד. אין דעם טעמז זענען דא מער ווי 80 אינזלען.

צווישן די בריקן אריבער דעם טעמז זענען טורעם בריק, לאנדאנער בריק, מילעניום בריק, האנגערפארד בריק און וועסטמינסטער בריק. גאַנץ לאנדאן ליגנט אינעם דרענאַזש־בעקן פֿונעם טעמז.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:טייכן אין אייראפע
קאַטעגאָריע:ענגלאנד
קאַטעגאָריע:לאנדאן
לוד באן סטאנציע

קליין|250px|לוד באן סטאנציע

**לוד באַן סטאַנציע** איז א ישראל באנען סטאנציע פאר פאסאזשירן און פֿראכט וואס דינט די שטעט לוד און רמלה.

## רוטעס 
## װעבלינקען 
*ישראל באנען אפיציעלע וועבזייטל

קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ישראל
ווערעצקי

**ווערעצקי** ( *ניזשני וואראטאַ*) איז א דארף אין וואלאוועץ ראיאן, קארפאטארוס, אוקראינע, 50 ק"מ צפון־מזרח פון מונקאטש.

ביזן ערשטן וועלט קריג איז עס געווען אין אונגארן און שפעטער צווישן די צוויי וועלט קריגן איז דאס געוועזן טשעכאסלאוואקיי.

קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:דערפער אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:קארפאטארוס
קאטעגאריע:שטעטלעך אין אונגארן
סוואליאווע

**סוואַליאַווע** () איז א שטאט אין קארפאטארוס 22 ק"מ מזרח פון מונקאטש.

און שפעטער צווישן די צוויי וועלט קריגן איז דאס געוועזן טשעכאסלאוואקיי און היינט איז דאס אוקריינא

## רבנים
* הרב יצחק אייזיק ווייס (נפ' כ"ב אדר ב' תרנ"ב) איז געווען שטאטס רב פון סוואליאווע פון תרי"ז ביז תרל"ז.

* הרב שלום גאלדענבערג מחבר ספר דברי שלום.

## רעפערענץ
## בילדער

file:Svaliava,former synagogue,now-bakery.JPG|די שול אין סוואליאווע הײַנט, איצטער איז דאָ פאראן בעקערײַ
file:Svaliava, former synagogue (01).jpg|נאָך אן אמאָליקע שול אין סוואליאווע
file:Svaliava,jewish cemetery.JPG|בית החיים אין סוואליאווע
file:Svaliava,jewish cemetery,ohel.JPG|די אהל פון רבנים אין בית החיים

קאטעגאריע:שטעט אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:קארפאטארוס
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע