open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
פרעדעריק שאפען

קליין|פארטרעט פון פרעדעריק שאפען אין די יונגע יארן, 1835.
**פֿרעדעריק שאפען** (; פויליש: *Fryderyk Franciszek  Chopin*; 1טן מערץ 1810 – 17טן אקטאבער 1849) איז געווען א פוילישער קאמפאזיטאר, ווירטואזער פיאניסט און מוזיק לערער.

נאך דעם אויפשטאנד אין נאוועמבער 1830 האט שאפען פארלאזט פוילן און איז אריבער וואוינען אין פאריז. דארט האט ער געשאפט פריינדשאפט מיט העקטאר בערליאז און פראנץ ליסט.

## יונגע יארן
פֿרעדעריק שאפען איז געבוירן געווארן אינעם דארף זשעלאזאווע וואלא (Żelazowa Wola) אין צענטראל פוילן, אין מאזאוויע (Mazowia), דעם 1טן מערץ 1810.

שוין ווען ער איז געווען גאר יונג האט מען דערקענט זיינע מוזיקאלישע כישרונות. ביי די זיבן יאר האט ער געשריבן צוויי פאלאנעזן. זיין נאמען איז געווארן בארימט אין די צייטונגען און דאס קינד האט אנגעהויבן זיך באווייזן אין די אריסטאקראטישע סאלאנען אין ווארשע. זיין לערער איז געווען וואויציעך זשיבני, וואס האט אים געלערנט פיאנע צווישן די יארן 1816 - 1822.

ֿ
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:קאמפאזיטארן
קאַטעגאָריע:פוילישע
מאדזשענטא

**מאַדזשענטאַ** (ענגליש: *Magenta*) איז דער ראָזע-וויאלעט קאָליר וואס מען באקומט פון מישן גלייַכע קוואנטיטעטן פון בלויען ליכט און רויטן ליכט, און איז דער קאָליר וואס דערגאנציקט גרין. דעריבער, פּיגמענט מיט א מאַדזשענטאַ פארב אַבזאָרבירט גרינע ליכט.

מאַדזשענטאַ איז איינער פון די מערסטע פארשפרייטע פֿאַרבן פון קאלירטן טינט פאר דרוקן אין געשעפט און אין שטוב, צוזאמען מיט געל און ציאַן. אין דעם RGB קאליר מאדעל, האט מאדזשענטא די קאארדינאטן (Red 255, Green 0, Blue 255) דאס איז  די מאַקסימום קוואנטיטעט פון רויט און בלוי ליכט אן קיין גרינעם ליכט.

דער נאָמען פון דעם קאליר שטאמט פון דער שטאט מאַדזשענטאַ אין צפון איטאַליע.
200px|קליין|מאַדזשענטאַ-קאָלירטע בלומען

קאַטעגאָריע:קאלירן
5טן אויגוסט

**דעם 5טן אויגוסט** איז דער 217טער טאג פון יאר (218טער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 148 טעג.

100px|קליין|סיר האמפֿרי גילבערט
## היסטארישע געשעענישן 
* 25 - די האן דינאסטיע ווערט צוריקגעשטעלט אין כינע.
* 1391 - פאגראמען קעגן יידן אין טאלעדא און בארצעלאנע. אסאך יידן פארלאזן די שטעט.
* 1583 - סיר האמפרי גילבערט גרינדעט די ערשטע קאלאניע פונעם ענגלישן קעניגרייך אינעם אינזל נייפונדלאנד (היינט קאנאדע).
* 1772 - דאס ערשטע צעטיילן פון פוילן
* 1944 - חורבן אייראפע - ווארשעווער געטא אויפשטאנד: איינסן פון די עס עס און ווערמאכט פירן ארויס און הרגענען 40,000 בירגער.
* 1960 - אויבער וואלטע (היינט בורקינע פאסא) ווערט אינגאנצן אומאפהענגיק פון פראנקרייך.

## געבוירן 
* 1802 - נילס הענריק אבעל, נארוועגישער מאטעמאטיקער (געש' 1829)
* 1930 - ניל ארמסטראנג, אמעריקאנער אסטראנויט, ערשטער מענטש צו גיין אויף דער לבנה (געש' 2012)

## געשטארבן 
* 1942 - יאנוש קורטשאק, פירער פון דעם יתומים אנשטאלט אין ווארשע, דערמארדעט אין טרעבלינקע מיט זיינע שילערן (געב' 1878)

----
* 4טן אויגוסט - 6טן אויגוסט
* אויגוסט

05
באנגקאק

**באַנגקאק** (טיילענדיש: กรุงเทพฯ *קרונג טהעפ*, שטאט פון די מלאכים) איז די גרעסטע שטאט און הויפטשטאט פון טיילאנד. ער ליגט אויף די ברעגן פונעם טשאא פראיא טייך. ער איז געווארן די הויפטשטאט אין 1768. די שטאט האט אן איינגעשריבענע באפעלקערונג פון 6,900,000.

 
## איבערבליק 
באנגקאק איז דער פאליטישער, סאציאלער און עקאנאמישער צענטער פון טיילאנד, און איינע פון די הויפט שטעט אין דרום־מזרח אזיע.

זייט די 1980ער און 1990ער יארן, אסאך מולטי־נאציאנאלע אונטערנעמונגען האבן ראיאינישע הויפטקווארטירן אין באנגקאק.
קליין|250px|באנגקאק לופטבאן

## געאגראפיע 
דער באנגקאק באזונדערער אדמיניסטראטיווער שטח באדעקט 1568.7 ק"מ2, דער 68סטער גרעסטער פראווינץ אין טיילאנד. די שטאט באנגקאק האט א שטח פון 1010 ק"מ2 , די 73סטע גרעסטע שטאט אין דער וועלט. דער טשאַאָ פֿראַיאַ טייך, וואס דער הויפט געאגראפישער אייגענקייט פון באנגקאק, איז לאנג 372 ק"מ. 

## אינטערנאציאנאלע באציונגען 
### אינטערנאציאנאלע און ראיאנישע ארגאניזאציעס 
אין באנגקאק געפינען זיך 74 אמבאסאדעס פון אנדערע לענדער און 32 ביוראס פון אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס.

### צווילינג שטעט 
באנגקאק האט די פאלגנדע צווילינג שטעט:

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אזיע
פיאדאר דאסטאיעווסקי

[קליין|200px|פֿיאדאר דאסטאיעווסקי. פארטרעט פון [וואסילי פעראוו, 1872]]
**פֿיאדאר מיכאַילעוויטש דאסטאיעווסקי** (רוסיש: Фёдор Миха́йлович Достое́вский  11טן נאוועמבער,1821 – 9טן פעברואר,1881 איז געווען א רוסישער שרייבער. אסאך האלטן אז ער איז געווען פון די גרעסטע רוסישע שרייבער.

## עלטערן און יוגנט 
קליין|מיכאַיל אַנדרייעוויטש דאָסטאָיעווסקי, דער פאָטער פון דאָסטאָיעווסקי
די דאָסטאָיעווסקי האָט געשטאַמט פֿון אַן איידעלער און טראדיציאנעלער רוסישער משפּחה, וועלכע וואָלט געשטאַמט פון עטלעכע סלאווישע פעלקער, בעיקר בעלארוסן און רוסן, און וואָלטן געשטאמט פון דעם דוקעק גראַנד דוק פון פּינסק דאניל אירטיטש. זייערע קינדסקינדער האבן גענומען דעם נאָמען "דאָסטאָיעווסקי", באזירט אויף אַ דאָרף מיטן נאָמען דאָסטאָיעוואָ. 

פיאָדאָר׳ס מאמע האט געהערט צו אַ משפּחה פון סוחרים בשעת איר פאטער איז געווען אַ דאָקטער פון דער אדלשטאנד און דער זון פון אַן אוקריינישן גלח. דאָסטאָיעווסקי איז געווען דאָס צווייטע קינד, ער איז אויפגעוואקסן אין דער פאַמיליע-שטוב אויפן שטח פונעם מארינסקי שפּיטאָל פאר ארעמע, וואָס איז געווען אין א נידעריקער קלאַס קוואַרטאַל אין עק פון מאָסקווע. דאָסטאָיעווסקי האָט געפֿונען די פאציענטן, בײַם אונטערשטן עק פון דער רוסישער געזעלשאפטלעכער לייטער, ווען זיי האָבן זיך געשפּילט אין די שפּיטאָל־גארטן.

זיין פאטער איז געווען זייער שטרענג אָבער ער האָט שטארק אנגעמוטיקט אַלע זיינע קינדער צו ליבע לייענען און קונסט. ווען די מוטער פון דאָסטאָיעווסקי, מאַריאַ פעאָדאָראָוונאַ, איז געשטארבן פון טובערקולאז, איז זיין פאטער געווארן אַ אַלקאָהאָליקער און פיל מער אַפּאַטעטיש צו זיינע קינדער און ארבעטער.

## וועבלינקען 
*שריפטן אויף יידיש

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:רוסן
קאַטעגאָריע:שרייבער
6טן אויגוסט

**דעם 6טן אויגוסט** איז דער 218טער טאג פון יאר (219טער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 147 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1806 - די הייליגע רוימישע אימפעריע פאלט איין
* 1919 - די רומענישע ארמיי אינוואדירט אונגארן
* 1962 - דזשאמייקע באקומט זעלבשטענדיקייט פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
* 1971 - א ליקוי לבנה וואס דויערט 1 שעה, 40 מינוט און 4 סעקונדן
*

## געבוירן 
* 1881 - אלעקסאנדער פלעמינג, פארשער וואס האט אנטפלעקט פעניצילין (געש' 1955)

## געשטארבן 
* 1660 - דיעגא וועלאזקעז, שפאנישער מאלער ( געב' 1599)
* 1998 - אנדרע ווייל, פראנצויזישער מאטעמאטיקער פון יידשן אפשטאם (געב' 1906)
* 2002 - עדסכער דייקסטרא, פיאנער פון קאמפיוטער וויסנשאפט (געב' 1930)

## פייערטעג 
* באליוויע - זעלבשטענדיקייט טאג
* דזשאמייקע - זעלבשטענדיקייט טאג

----
* 5טן אויגוסט - 7טן אויגוסט
* אויגוסט

06
וויאלעט

200px|קליין|פיאלקעס זענען וויאלעט
**וויאלעט** אדער **לילאַ** איז דער קאָליר מיט די קירצטע כוואליעלענגען אין דער זעבארער ספּעקטער, בערך צווישן 380 און 420 נ"מ (כוואליעלענגען קירצער ווי וויאלעט זענען גערופן אולטראַווייאלעט). דעם קאָליר קען מען זען אין א רעגנבויגן-דאס איז דער קאליר ביים סוף פון דעם רעגנבויגן, נאך בלוי. ווען ווייַס ליכט ווערט צעשפרייט דורך אַ פּריזמע, וויאלעט איז דער קאליר וואס מען זעט ווייטסט פונעם אָריגינעלן שטראַל.

אז מען מישט רויט און בלוי ליכט אין פאַרשידענע פּראפּארציעס באקומט מען אַ זאַמלונג פון פֿאַרבן וואס זענען רויט־בלוילעך אָדער בלוי־רויטלעך, וואס אסאך פון זיי (ווען דאס בלוי איז  דאָמינאַנט ) ווערן אויך גערופן וויאלעט. אזוי ווי דאס איז אַ ברייט קאָליר פעלד, ווערן  גערופן די פארשידענע ניואנסן פון וויאלעט מיט פאַרשידענע נעמען, צו ווייַזן א מער פּינטלעכן ניואנס. די נעמען זענען טייל לילאַ, בורגונדי, מאַדזשענטאַ, לאַוואַנדע, לילא, און נאך.

קאַטעגאָריע:קאלירן
7טן אויגוסט

**דעם 7טן אויגוסט** איז דער 219טער טאג פון יאר (220סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 146 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1960 -  דער בארטן פון העלפאנדביין פראקלאמירט זיין זעלבשטענדיקייט

## געבוירן 
* 1948 - דן חלוץ, דער 18טער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל 
* 1949 - וואליד זשומבלאט, פירער פון די דרוזן אין לבנון
* 1966 - זשימי וויילס, גרינדער פון וויקיפעדיע

## געשטארבן 
* 1971 - יצחק מאיר לעווין, פירער פון אגודת ישראל

## פייערטעג 
* בארטן פון העלפאנדביין - זעלבשטענדיקייט טאג

----
* 6טן אויגוסט - 8טן אויגוסט
* אויגוסט

07
כפר קאסם

**כפר קאַסם** (אַראַביש: **كفر قاسم**) איז אַן אַראַבישער שטאָט אין דער שרון געגנט. די שטאָט ליגט בייַ דער דרום זייט פון דער "דרייַעק" צפון פון ראש העין, ווייַטער צו רוט 5 ("טראַנס-שומרון").

אין 1959 האט דאס דארף באקומען לאקאלע ראַט סטאַטוס, און אין מערץ 2008 איז כפר קאַסם  דערקלערט אַ שטאָט. 

## וועבלינק
* כפר קאַסם וועבארט
8טן אויגוסט

**דעם 8טן אויגוסט** איז דער 220סטער טאג פון יאר (221סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 145 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1900 - דויד הילבערט שטעלט פאר זיינע 23 פראבלעמען ביים אינטערנאציאנאלן מאטעמאטיק קאנגרעס
* 1938 - אנהייב פון אויפשטעלן דעם מאוטהאוזן קאצעט
* 1949 - בהוטאן ווערט זעלבשטענדיק פון בריטאניע
* 1967 - געגרינגעט דער פארבאנד פון דרום-מזרח אזיאטישע פעלקער
* 2008 - געעפנט די ביידזשינג אלימפיאדע

## געבוירן 
* 1901 - ערנסט לארענס, פיזיקער,  דערפינדער פונעם ציקלאטראן און  געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1939 (געש' 1958)
* 1902 - פאל דיראק,  פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1933 (געש' 1984)

## געשטארבן 
* 1827 - דזשארדזש קאנינג, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1770)

## פייערטעג 
* טייוואן - פאטערס טאג

----
* 7טן אויגוסט - 9טן אויגוסט
* אויגוסט

08
2014

## געשעענישן 
* 1טן יאנואר - לעטלאנד אדאפטירט די איירא ווי זיין צאלמיטל, און ווערט דאס 18טע לאנד אין דער אייראזאנע.
* ווינטער אלימפיאדע פארגעקומען אין סאָטשי, רוסלאַנד.
* 27סטן יולי - סוף פון דער קאַדענץ פון פרעזידענט שמעון פרס פון ישראל.
* 25סטן אויגוסט - די קאסמאס-סאנשע ניו הארייזאנס איז אריבערגעגאנגען דעם ארביט פונעם פלאנעט נעפטון אונטערוועגס קיין פלוטאן.
* 15טן דעצעמבער - סידני משכונות פארכאפונג, וועלכע האט זיך געענדיגט מיט צוויי טויטע

## געשטארבן 
* 11טן יאנואר - אריאל שרון, פרעמיער מיניסטער פון ישראל (געב' 1928)
* 29סטן אפריל - ראובן פייערשטיין, פסיכאלאג און געווינער פונעם ישראל פריז פאר סאציאל וויסנשאפט (געב' 1921)

*
ניס

**ניס** (פראַנצויזיש: *Nice*) אָדער **ניצאַ** (דייטשיש, איטאליעניש: *Nizza*) איז די פינפטע מערסטע באפעלקערטע שטאָט אין פֿראַנקרייַך, נאָך פּאַריז, מאַרסיי, ליאָן און טולוז, מיט אַ באַפעלקערונג פון 348,721. אין באדעקט אַ לאַנד שטח פון 71.92 ק"מ². דער שטאָטישער געגנט פון ניס פארשפרייט זיך ווייַטער פון די אַדמיניסטראַטיווע שטאָט גרענעצן מיט אַ באַפעלקערונג פון איבער 955,000 אויף אַ שטח פון 721 ק"מ². ניס ליגט אויף דעם דרום־מזרח עק פון פֿראַנקרייַך אויפן מיטלענדישן ים. ניס איז די צווייטע גרעסטע פראנצויזיש שטאָט אויפן מיטלענדישן בארטן.

## געאגראפיע 
ניס ליגט אויף דעם מיטלענדישן ים, ברעג און איז ארומגענומען מיט בערגלעך פון די אַלפּן. צוויי טייכן לויפן אדורך דער שטאט, דער פאַיאָן אין מזרח און דער מאַניאַן אין מערב; אין זומער טוען זיי זיך אויסטרוקענען.

## געשיכטע 
### גרונט 
ניס איז געגרינעט מיטן נאמען Νικαία (ניקאַיאַ) אַרום 350- דורך די גריכן פון מאַסיליאַ (מאַרסיי). די שטאָט איז אינגיכן געווארן פון די מערסטע באשעפטיגטסטע פארטן אויף דעם ליגורישן בארטן, אָבער עס האט אַ וויכטיק קאָנקורענט אין דער רוימישער שטאָט סעמענעלום, וואָס געצויגן צו עקסיסטירן ווי אַ באַזונדער שטאָט ביז דער צייַט פון דער לאָמבאַרדישע אינוואזיעס. די חורבות פון סעמענעלום ליגן אין סימיעז, וואָס איז איצט אַ דיסטריקט אין ניס.

### פריע אַנטוויקלונג 
אין דעם 7טן יאָרהונדערט, האט זיך ניס מיטגעטיילט אין דער גענאָעזער ליגע געשאפן דורך די שטעט פון ליגוריאַ. 

## ייִדישער קהל 
אין ניס וואוינען עטלעכע 20,000 אידן. עס זענען פאראן דרייַ ייִדישע שולעס אין דער שטאָט, פון חב"ד, פון דער אַלייאַנס באוועגונג, און די ציוניסטישע שולע "אור תורה".

## צווילינג שטעט 
ניס האט 13 שוועסטער שטעט:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

קאַטעגאָריע:שטעט אין פראנקרייך
ציאן

**ציאַן** (ענגליש: *Cyan*, פון גריכיש κύανoς *קיאַנאס*, א טונקל בלויער סובסטאנץ) איז א קאָליר ענלעך צו טורקיז וואָס איז דערגרייכט מיט גלייַכע קוואנטיטעט פון בלוי ליכט און גרין ליכט, און איז דער קאַמפּלעמענטארער קאָליר צו רויט. ציאן פּיגמענט זאפט איין רויט ליכט.

ציאַן איז איינער פון די קאלירן געניצט אין פיר־קאליר דרוקן, די אנדערע קאלירן זענען מאדזשענטא, געל און שווארץ. צוזאמען רופט מען די פיר דרוק קאלירן CMYK.

קאַטעגאָריע:קאלירן
די וואך

**די וואך** איז א וועכנטליכע מאגאזין וועלכע ערשיינט יעדע וואך אויף דער אידישער שפראך.
thumb|150x150px
דער מאגאזין אנטהאלט אין זיך 3 אפטיילונגען, בילדער, שריפט מאגאזין, און קינדער שריפט מאגאזין.

דער מאגאזין איז פאפולער ביים חרדיש אידיש־רעדנדן ציבור צוליב וואס די רעדאקציע לייגט געוויכט אויף די כשרות און פרומקייט פון דער אויסגאבע, און דערפאר ווערט עס געקויפט אפי' דורך די פרומע שיכט פון אידן וועלכע נעמען נישט אריין קיין אלגעמיינע ליין מאטעריאל. די אויסגאבע פארמאגט אויך א הכשר פון הרב יואל יצחק שטערן, דומ"ץ דינוב קרית יואל.

אין א חידוש פון דעם גרינדער הערשל רובינשטיין, טוט די וואך רעגלמעסיג פובליצירן בילדער פון עמך אידן, ווי ביי דער ארבעט, ביים גרייטן זיך צו א יו"ט, אדער ווי עמך-אידן רוען זיך אויס אין קעמפ אדער מיאמי. היינט ווערט דאס שוין נאכגעמאכט דורך פילע אנדערע אויסגאבעס.

אום פרשת משפטים תשע"ט האבן זיי צעטיילט זייער מאגאזין אין צוויי, די ערשטע טייל איז די געווענליכע אויסגאבע מיט בילדער פון רבי'שע הויפן און נייעס, און דאס צווייטע ביכל האבן זיי א נאמען געגעבן די וואך אין שריפט, וואס אנטהאלט צענדליגער וועכנטליכע רובריקן, אינטערוויוס און ארטיקלען געשריבן דורך פילע שרייבער.

א שטיק צייט דערויף האבן זיי צוגעלייגט א אויסגאבע פאר קינדער מיטן נאמען 'קינדער שריפט' מיט רייכע ארטיקלען פאר קינדער.

* זייער וועבזייטל
* "די וואך" אויף אידישע וועלט

קאַטעגאָריע:פרומע מאגאזינען
וואך
לאזורקע

**לאַזורקע** אדער **הימלבלוי** איז א העלער בלוי קאליר, האלבוועג צווישן בלוי און ציאן.

קאַטעגאָריע:קאלירן
אבזערוואציע פונעם טאל

קליין|230px|אבזערוואציע פונעם טאל
**אבזערוואַציע פונעם טאָל** () איז אַ וואלקן קראצער אין דער שטאָט סאַו פּאַולאָ. ער איז דער גרעסטער בנין אין בראזיל, 170 פֿיס הויך אויף 51 שטאק.

## זעט אויך 
* איטאליע בנין

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:סאו פאולא
ניקאלא טעסלא

קליין|טעסלא'ס געבורטארט
**ניקאלאַ טעסלאַ** (10טן יולי, 1856 - 7טן יאנואר, 1943; סערביש: *Никола Тесла*) איז געווען א סערבישער ערפינדער, פיזיקער, מעכאנישער אינזשעניר, און עלעקטרישער אינזשעניר. ער איז געבוירן געווארן אין סמיליאן, עסטרייך אונגארישע אימפעריע (היינט אין דער רעפובליק פון קראאטיע. שפעטער איז ער געווארן אן אמעריקאנער בירגער.

טעסלא האט דערפינדן א פריערע פארעם פון ראדיא. זיינע הויפט ערפינדונגען זענען געווען אין די פעלדער פון מאגנעטיזם און עלעקטריע. ער איז בעסט באוואוסט פאר זיינע ביישטייערונגען וואס האבן געצויגן צו דער אנטוויקלונג פון בייטשטראם. בייטשטראם האט א מעלה איבער גלייכשטראם, אז מען פארלירט נישט אזוי פיל ענערגיע ווען ער ווערט טראנסמיטירט איבער לאנגע אפשטאנדן. 

טעסלא איז געשטארבן אין דעם ניי יארקער האטעל דעם 7טן יאנואר, 1943.

דעם 10טן יולי 2006, זיין 150סטער געבורטסטאג, האט מען גערופן דעם אינטערנאציאנאלן פליפארט אין בעלגראד אויף זיין נאמען.
## לעבנסגעשיכטע 
טעסלא איז געבוירן געווארן דעם 10טן יולי, 1896, אין סמיליאן, עסטרייך אונגארישע אימפעריע. זיין פאטער איז געווען א  גלח אין דער סערבישער ארטאדאקסישער קירכע.

זיין ערשטע שטעלע האט ער באקומען אין 1881 ארבעטן אלס א טעלעגראף אפערירער אין בודאפעשט. ער האט ערפינדן א הילכער פאר טעלעפאנען.

ער האט געפלאנעוועט די טעלעפאן סיסטעם אין רומעניע.

אין 1884 האט ער אימיגרירט אין די פאראייניגטע שטאטן, וואו ער האט אנגעהויבן ארבעטן ביי טאמעס עדיסאן.

## רעפערענצן 
* NikolaTesla.fr  - מער ווי 1,000 דאקומענטן וועגן טעסלא

קאַטעגאָריע:סערבער
קאַטעגאָריע:פיזיקער
קאַטעגאָריע:ערפינדערס
23סטן אויגוסט

**דעם 23סטן אויגוסט** איז דער 235סטער טאג פון יאר (236סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 130 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1328 - פיליפ דער זעקסטער געקריינט מלך פון פראנקרייך.
* 1616 - געגרינדעט דער אוניווערסיטער פון גראנינגען אין דער רעפובליק פון די פאראייניקטע פראווינצן.
* 1617 - די ערשטע איין־ריכטונגדיקע גאס אין דער וועלט אוועקגעשטעלט אין לאנדאן.
* 1833 - שקלאפעריי אפגעשאפן אין די בריטישע קאלאניעס.
* 1839 - בריטאניע געוועלטיקט איבער האנג קאנג.
* 1914 - ערשטע וועלט מלחמה: די יאפאנישע אימפעריע פראקלאמירט מלחמה אויף דייטשלאנד.
* 1929 - אנגעהויבן די אראבער פאגראמען קעגן יידן אין חברון און צפת.
* 1939 - דער ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך ווערט אונטערגעשריבן צווישן נאצי דייטשלאנד און דעם סאוועטן פארבאנד.
* 1940 - די דייטשן הייבן אן באמבארדירן לאנדאן.
* 1942 - צווייטע וועלט מלחמה: אנהייב פון סטאלינגראד קאמף
* 1982 - באשיר זשומייעל געוויילט פרעזידענט פון לבנון.

## געבוירן 
* 1754 - לואי דער זעכצעטער, מלך פון פראנקרייך (הינגעריכטעט 1793)

## געשטארבן 
* 1982 - סטאנפארד מור, אמעריקאנע ביאכעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר כעמיע (געב' 1913)

## פייערטעג און פאסירונגען 
* רומעניע - באפרייאונג טאג 1944

----
* 22סטן אויגוסט - 24סטן אויגוסט
* אויגוסט

23
טאמאס פון אקווינא

**טאמאַס פֿון אַקווינא**, (; 1225 – 7טן מערץ, 1274) איז געווען א קאטוילישער דאמיניקאנער גלח פון אקווינא, איטאליע. ער האט שטודירט פילאסאפיע און טעאלאגיע. טאמאס איז געקומען פון אן אדעלער משפחה אין דער מלוכה פון נאפאלי. ער ווערט גערעכנט פון די חשובסטע קאטוילישע פילאסאפן.

## ביאגראפיע 
טאמאס איז געבוירן געווארן יאנואר 1225 אין ראקאסעקע. ביי די פינף יאר האט טאמאס אנגעהויבן זיין בילדונג אין מאנטע קאסינא. ביי די ניינצן יאר האט ער באשלאסן זיך פארבינדן מיט די דאמיניקאנער. זיין משפחה אבער האבן געוואלט ער זאל ווערן א בענעדיקטינער מאנאך, דערפאר האבן די דאמיניקאנער אים געשיקט קיין רוים און פון דארטן קיין פאריז.

אין 1245 האט טאמאס שטודירט אינעם אוניווערסיטעט פון פאריז. 

קאַטעגאָריע:גלחים
ששון חי אברהם

הרב **ששון חי אברהם** (ה'תרפ"ט, שאנכיי - ט"ז תמוז, ה'תשע"א, לאנדאן) איז געווען א רב און א מחנך אין לאנדאן, ענגלאנד.

## יונגע יארן 
הרב ששון חי איז געבוירן תרפ"ט אין שאנכיי צו זיין פאטער ר' דוד אברהם, א ירא שמים פון א בבלישן אפשטאם. ער איז געווען דער עלצטער זון צווישן צען געשוויסטער. ווען ער איז געווען אלט 11 יאר, אין תש"א, זענען געקומען קיין שאנכיי די מירער ישיבה און דער אמשינאווער רבי. כאטש ער איז געווען א "ספרדישער" האט ער געלערנט אין דער ליטווישער מירער ישיבה און ער איז געווען א הויז־בחור ביים אמשינאווער רבין. ביי די 17 יאר האבן זיין עלטערן אים געשיקט אין אמעריקע וואו ער האט געלערנט זיבן יאר אין ישיבה תורה ודעת ביי ר' פייוול מענדלאוויטש, הרב ראובן גראזאווסקי, הרב יעקב קאמענעצקי, הרב משה שיסגאל און הרב גדליה שארר. דאס האט אים בייגעשטאנען א גאנץ לעבן און ער פלעג שטענדיג פארציילן זייערע הנהגות. אין יענע יארן איז אויך געווארן זייער נאנט צום קלויזנבערגער רבין. ווען ער האט געלערנט אין תורה ודעת האט מען אים געשיקט אויף א צייט אין ארץ ישראל צו ארבעטן מיט פעילים צו ראטעווען ספרדישע קינדער. אזוי האט ער דערקענט דעם חזון איש עטלעכע מאל.

שפעטער איז ער געפארן אין ענגלאנד וואו זיינע עלטערן האבן זיך געצויגן פון שאנכיי. די עלטערן האבן געוואוינט אינעם איסט ענד פון לאנדאן, און ששון איז געגאנגען לערנען אין דער גייטסהעדער ישיבה. דארט האט ער געלערנט יורה דעה און האט באקומען היתר הוראה פון הרב שמואל יוסף ראבינאוו.

## א מחנך 
ווען די פרדס הויז עלעמענטארע שולע האט געזוכט א מנהל, האבן זיי אויפגענומען ששון פאר דעם אמט. אזוי האט ער אנגעהויבן א לעבן פון חינוך. קורץ נאכהער האט ער געהייראט רות כהן. שפעטער איז געווארן דירעקטאר פון מנורה עלעמענטארע שולע, און האט געהאט שטעלעס אין דער JFS שולע, חשמונאים, באבאווער חדר, וויזשניצער חדר און אויך עטלעכע חדרים פון ק"ק כנסת ישראל (יונייטעד סינאגאג) אין לאנדאן. ער האט קיינמאל נישט פארגעסן די נעמען פון זיינע תלמידים, אפילו ווען זיי זענען געווארן זיידעס.

ווען מען האט אויפגעשטעלט די בית יעקב עלעמענטארע שולע אין גאלדערס גרין איז ער געווען דער עצה־געבער וואס האט געהאלפן אז מען זאל אויפשטעלן די שולע אויף פעסטע יסודות.

דורך זיין ארבעט אין די חדרים, איז ער עןסק געווען אין מקרב זיין קינדער פון שטובן וואס זענען ווייט פון עכטער יידישקייט, אין א צייט פאר מען האט געהערט פון דער "קירוב" באוועגונג. 

## רבנות 
במשך די יארן, איז ר' ששון געווען רב פון דער גן עדן שול אין סטאמפארד היל און שפעטער ווען ער האט זיך געצויגן קיין גאלדערס גרין איז ער געווארן רב פון דער אהל דוד שול, ביידע פון די עדות המזרח.

## פטירה 
אין תשע"א איז ער געווארן קראנק, ביז אום ט"ז תמוז איז ער נפטר געווארן. ביי זיין לויה האבן מספיד געווען הרב חיים היילפרין, הרב שמעון וויינגארטן (ביי וועמען ער געלערנט דף היומי און האט מסיים געווען גאנץ ש"ס פיר מאל) און זיין זון, הרב יונתן אברהם, א דיין אין דעם לאנדאנער בית דין.

## רעפערענצן
* *המודיע* (ענגליש), ד' אב תשע"א, עמ' B31

קאַטעגאָריע:יידן פון כינע
קאַטעגאָריע:ענגלישע רבנים
קאַטעגאָריע:מחנכים
ישראל מוזיי

קליין|300px|ישראל מוזיי
דער **ישראל מוזיי, ירושלים** () איז געגרינדעט געווארן אין 1965 ווי ישראל'ס נאציאנאלער מוזיי. ער געפינט זיך אויף אַ בערגל אין דעם גבעת רם קוואַרטאַל פון ירושלים, בייַם ביבל לענדער מוזיי, דער נאציאנאלער קאַמפּוס פֿאַר דער ארכעאלאגיע פון ארץ ישראל, דעם כנסת , דאס ישראל העכסטע געריכט, און דער העברעאישער אוניווערסיטעט אין ירושלים.

## דאס היכל פון דעם ספר 
דאס היכל פון דעם ספר באהויזט  די ים־המלח מגילות, אנטפלעקט צווישן 1947-56 אין 11 היילן אין און אַרום דער וואַדי קומראַן. עווענטואַל אין 1965 האט מען געבויט די געביידע וואָס איז פינאנצירט געווארן דורך דער משפּחה פון דוד שמואל גאָטטעסמאַן, אן אונגערישער בעל צדקה וואס האט געקויפט די מגילות ווי אַ מתנה צו מדינת ישראל.
 

## צווייטער בית המקדש מאָדעל 
## גאַלעריע 

בילד:Jerusalem Schrein des Buches BW 1.JPG|היכל הספר
בילד:The towers from east.jpg|מאדעל פון ירושלים בימי הבית השני

## וועבלינקען 
* ישראל מוזיי  

קאַטעגאָריע:מוזייען אין ישראל
קאַטעגאָריע:ירושלים
קאצק (הויף)

[קליין|300px|דער ציון פון דעם [מנחם מענדל מארגנשטערן|אלטן קאצקער רבי און זיינע נאכפאלגער אינעם בית עולם אין קאצק]]
**קאצק** איז א חסידות געגרינדעט דורך רבי מנחם מענדל מארגנשטערן אינעם שטעטל קאצק, קאנגרעס פוילן, אין די סוף ת"ק יארן, וואס האט ממשיך געווען ביז דער חורבן אייראפע.

## היסטאריע
דער גרינדער פונעם חסידות איז געווען דער אלטער קאצקער רבי, רבי מנחם מענדל, א חסיד פון דעם ייד הקדוש און דעם רבי ר' בונים פון פרסשיכע. רבי מנחם מענדל האט ווייטערגעפירט מיט דעם דרך פון זיין רבי'ן ר' בונים, און האט דערגעגנט אויספירן מופתים, און ווייניג געפירט טישן.

נאך זיין  פטירה אין תרי"ט, האבן דער גרעסטער טייל פון זיינע חסידים (כולל צוויי זין און אן איידעם זיינע) מקבל מרות געווען פון רבי יצחק מאיר אלטער פון ווארשע אלס רבי. רבי יצחק מאיר (דער "חידושי הרי"ם")  איז געווען דעם קאצקער רבי'נס א שוואגער (ווייל זיין ווייב איז געווען א שוועסטער פון דעם קאצקער רבי'נס צווייטן זיווג).

אין דער לויף פון די יארן האט דער קאצקער רבינס איידעם, רבי אברהם בארנשטיין, אויפגעשטעלט א הויף אין סאכאטשאוו, נאך דער פטירה פון רבי רבי ר' העניך פון אלעקסאנדער, דער ממלא מקום פונעם חידושי הרי"ם, אין תרל"א.

אין גער און סאכאטשאוו, אזוי ווי אין קאצק, האט מען געלייגט א גרויסן דגש אויף לערנען.

א טייל פון די קאצקער חסידים זענען געבליבן אונטער דער הנהגה פון רבי דוד מארגנשטערן, דעם אלטן קאצקער רבינס עלצטער זון, און פון אים איז ארויסגעקומען די קאצקער דינאסטיע וואס האט זיך געצויגן ביזן חורבן אייראפע, ווען רוב קאצקער חסידים און אייניקלעך זענען אומגעקומען.

## קאצקער רביס
### רבי דוד קאצקער
רבי דוד מארגנשטערן (ה'תקס"ט – כ"ב תמוז ה'תרל"ג) איז געווען דער צווייטער קאצקער רבי. ער איז געווען א תלמיד פונעם רבין ר' בונים און פון זיין פאטער. ער האט געהייראט טויבא גרינוואלד, א טאכטער פון ר' הערשל דישקעס פון אפאטשנא, י"א אלול תקפ"ז. ער האט געהאט פרנסה פון א קלייט וואס זיין ווייב האט געפירט. נאך זיין פאטער פטירה איז ער געווארן זיין ממלא מקום אין קאצק. ער האט נישט פארשריבן זיינע תורות. אין תשס"ז האט זיין אייניקל ברוך גוטער ארויסגעגעבן דעם "אהבת דוד השלם" מיט זיינע תורות, און אויך א ביאגראפיע. 

נאך זיין פטירה האבן צוויי פון זיינע זין אנגעהויבן פירן רעביסטעוועס, רבי ישראל פון פילעוו און רבי צבי הירש לאמאזשער. נאך א זון זיינער, רבי יעקב יהושע (נפטר ט"ו ניסן ה'תרס"ט, 1909) האט נישט געוואלט פירן און איז געווארן א חסיד פון זיין ברודער, דער פילעווער רבי. אבער נאך דער פטירה פונעם פילעווער אין תרס"ו האט א היבשער טייל פון זיין ברודערס חסידים אים אויפגענומען פאר א רבי. רבי דוד און רבי יעקב יהושע ליגן אין דעם בית עולם אין קאצק לעבן דעם אלטן רבין, רבי מנחם מענדל.

### רבי ישראל פילאווער 
רבי חיים ישראל מארגנשטערן (ת"ר – י"ב סיון תרס"ה, 1905) האט געוואוינט אין קאצק און נאכהער אין פילעוו. ער האט געפירט א גרויסן הויף, כמעט אלע פון זיין פאטערס חסידים זענען געקומען צו אים. ער האט פרובירט צו גרינדן אן ארגאניזאציע צו קויפן לאנד אין ארץ ישראל בכדי שומרי תורה ומצוות זאלן קענען וואוינען דארט.

נאך זיין פטירה האבן זיינען זין געפירט רעביסטעוועס.

## רעפערענצן
*הקדמות לספר אמת ואמונה, מהדורת ת"ש מאת ישראל יעקב ארטן, מהדורת תשפ"א מאת שמחה מורגנשטרן
ימי התלאות

**ימי התלאות** איז א קונטרס  געשריבן דורך הרה"ח ר' אברהם בן ר' נחמן א זון פון ר' נחמן מטולטשין, פון די גאר נאנטע תלמידים פון רבי נתן מברסלב.

עס איז דערין ביישריבן די צרות און פיין וואס דער צדיק ר' נתן פון ברסלב האט מיטגעמאכט דורך  די  יאָרן ה'תקצ"ה ביזן  יאָר ה'תקצ"ט. ווי מען אסאך האבן אים נאכגעשריגן אין די גאסן און אים באווארפן מיט שטיינער,  מען האט גע'אסר'ת  יעדן מען זאל זיך נישט אנגעהערן צו אים, מען מוז אים און אלע ברסלבער חסידים דערגיין די  יאָרן, ביז זיי וועלן ווערן אפגעמעקט אינגאנצען.

אסאך חסידים האבן דאן גע'מוסר'ת ר' נתן מברסלב פאר די אוקריינישע רעגירונג, און מיט שוחד און ליגענט איז זיי  געלונגען אז מען האט אים איינגעשפארט אין תפיסה און מען האט געוואלט דן זיין צו הרג'ענען, אבער צו ווערן פארטריבן  קיין סיביר.  אבער איינזענדיג  אז מען קען אים נישט פארטרייבן אינגאנצען האבן זיי פארבעטן די רעגירונג אים צו פארטרייבן פון זיינע  חסידים קיין נעמרוב זיין געבורט שטעטל, זיינע חסידים און נאנטע האבן דאס נישט פארשוויגן און אנגעהויבן א מערכה אים מציל זיין און אויפצייגן זיין גערכטיגקייט.

ביי די ענדע האט מען אים גארנישט געקענט שלעכט  טועהן, זיינע שונאים און פארפאלגער האבן געהאט וויסטע מפלות, די איבריגע האבן אים איבערגעבעטן, און ער איז צוריק קיין ברסלב און געלעבט במנוחה ושלוה צווישן זיינע נאנטע און געטרייע תלמידים ביז יאָר ה'תר"ה  ווען ער איז נסתלק געווארן.

## זעט אויך 
## רעפערענצן
## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:ברסלב
25סטן אויגוסט

**דעם 25סטן אויגוסט** איז דער 237סטער טאג פון יאר (238סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 128 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1609 - גאלילעא גאלילעי ווײַזט זײַן טעלעסקאפ אין ווענעציע.
* 1718 - די שטאָט ניו ארלינס אין לואיזיאנא ווערט געגרינדעט.
* 1825 - אורוגוויי פראקלאמירט זיין אומאפהענגיקייט פון בראזיל.
* 1830 - די בעלגן רעוואלטירן קעגן האלאנד.
* 1920 - די פוילישע זיגן די רויטע ארמיי אין דעם קאמף אויף ווארשע אין דער פויליש־רוסישער מלחמה.
* 1944 - פאריז באפרייט דורך די אליאירטע קראפטן.
* 1960 - די 17טע אלימפיאדע געעפנט אין  רוים.
* 2014 - די קאסמאס-סאנשע ניו הארייזאנס איז אריבערגעגאנגען דעם ארביט פונעם פלאנעט נעפטון אונטערוועגס קיין פלוטאן.

## געבוירן 
* 1530 - איוואן דער פערטער (דער שרעקלעכער), ערשטער רוסישער צאר (געש' 1584)
* 1698 - רבי ישראל בעל שם טוב (נפטר 1760)
* 1918 - לעאנארד בערנשטיין, יידיש־אמעריקאנער קאמפאזיטאר און דיריגענט (נפטר 1990)

## געשטארבן 
* 79 - פליניוס דער עלטערער, רוימישער שרייבער און פארשער (געב' 23)
* 1613 - דוד גאנז, יידישער אסטראנאם און מאטעמאטיקער, מחבר פון "צמח דוד" (געב' 1541)
* 1822 - וויליאם הערשל, בריטישער אסטראנאם וואס האט אנטפלעקט אוראנוס (געב' 1738) 
* 1867 - מייקל פאראדיי, בריטישער וויסנשאפטלער (געב' 1791)
* 1900 - פרידריך ניצשע, דייטשער פילאסאף און פילאלאג (געב' 1844)
* 2012 - ניל ארמסטראנג, אמעריקאנער אסטראנויט, ערשטער מענטש צו גיין אויף דער לבנה (געב' 1930)

## פייערטעג און פאסירונגען 
* אורוגוויי - נאציאנאלער טאג

----
* 24סטן אויגוסט - 26סטן אויגוסט
* אויגוסט

25
גאוטאמא בודהא

**סידהאַרטאַ גאַוטאַמאַ** (סאנסקריט: **सिद्धार्थ गौतम**), באוואוסט ווי **גאַוטאַמאַ בודהאַ** אדער סתם **דער בודהאַ**, איז געווען א פילאסאף און רעליגיעזער פירער אין אוראלט אינדיע וואס האט געגרינדעט בודהיזם.

ער האט אויסגעלערנט א מיטעלן וועג צווישן נאכפאלגן די תאוות און אסקעטע.

מען ווייסט נישט גענוי ווען גאוטאמא האט געלעבט. טייל האלטן אז ער האט געלעבט בערך פון 563 - 483 פאר דער ציווילער רעכענונג, אבער אנדערע האלטן אז ער איז געשטארבן צווישן 411 און 400.
 

קאַטעגאָריע:פילאסאפן
קאַטעגאָריע:בודהיזם
26סטן אויגוסט

**דעם 26סטן אויגוסט** איז דער 237סטער טאג פון יאר (238סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 128 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 55- - יוליוס קייסער אינוואדירט בריטאניע
* 1944 - צווייטע וועלט מלחמה: שארל דע גאל קומט צוריק אין פאריז
*
## געבוירן 
* 1743 - אנטואן לאווואזיע, כעמיקער (געש' 1794)

## געשטארבן 
* 1666 - פראנס האלס, האלענדישער מאלער (געב' בערך 1580) 
* 1975 - היילי סעלאסי, קייסער פון עטיאפיע (געב' 1892)

## פייערטעג און פאסירונגען 
* נאמיביע - נאמיביע טאג
* זאנזיבאר - קייסער'ס געבורטסטאג

----
* 25סטן אויגוסט - 27סטן אויגוסט
* אויגוסט

26
פלאוודיוו

**פלאוודיוו** איז די צווייטע גרעסטע שטאט אין בולגאריע (נאך סאפיע) מיט א באפעלקערונג פון 338,153 איינוואוינער לויטן 2011 צענזוס.

קאַטעגאָריע:בולגאריע
קאַטעגאָריע:שטעט אין אייראפע
איטאליע בנין

קליין|260px|איטאליע בנין
**איטאליע בנין** () איז אַ וואלקן קראצער אין דער שטאָט סאַו פּאַולאָ. עס איז דאס צווייטע גרעסטער בנין אין בראזיל, 168 פֿיס הויך אויף 46 שטאק.

## זעט אויך 
* אבזערוואציע פונעם טאל

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:סאו פאולא
קאַטעגאָריע:געביידעס
גבעת המבתר

קליין|200px|א גאס אין גבעת המבתר
קליין|200px|די שול אין גבעת המבתר
**גבעת המִבְתָּר** איז א יידישער געגנט אין צפון־מזרח ירושלים, צווישן רמת אשכול און דעם מזרח טויער איבערבייט און דעם פראנצויזישן בערגל. מען האט אויפגעשטעלט דעם געגנט אויף א בערגל וואס  איז געווען א קאמפפלאץ ביי דער זעקסטאגיקער מלחמה. דער געגנט איז איינער פונעם קייט פון ריגל געגנטן אויפגעשטעלט נאכן פאראייניקן ירושלים, מיטן צוועק צו באהעפטן מערב ירושלים מיט הר הצופים. רוב הייזער אינעם געגנט האט מען געבויט לכתחילה ווי נידעריקע צווי־משפחה הייזער, און במשך די יארן האט מען צוגעבויט העכערע שטאקן. די באפעלקערונג פון דעם געגנט ווערן גערעכנט פארמעגלעך‏‏.

אין דעם געגנט האט מען געטראפן חשובע יידישע קברים פון די צייטן פונעם בית המקדש.

## רעפערענצן
כעמישע פארבינדונג

א **כעמישע פארבינדונג** איז א סובסטאנץ געבויט פון צווי אדער מער עלעמענטן וואס זענען געבונדן מיט א כעמישן בונד און מיט א באשטימטן צאל אטאמען פון יעדן עלעמענט. די פארבינדונג האט איר אייגענע כעמישע אייגנשאפטן. למשל, זאלץ (וואס מען ניצט ביים קאכן) האט די פארמל NaCl, ד"ה א פארבינדונג פונעם מעטאל נאטריום מיטן נישט-מעטאל כלאר. אנדערש ווי סיי נאטריום סיי כלאר, וואס זענען ביידע שטארק רעאקטיוו, איז זאלץ נישט רעאקטיוו.

*
פאראפין

[קליין|[נאטריום אין פאראפין אייל]]
**פאַראַפֿין** איז א כעמישע פארבינדונג געשאפן פון נאפט.

אין כעמיע, איז **פאַראַפֿין** דער נאמען פאר די אלקאנע הידראקארבאנען מיטן אלגעמיינעם פארמל C*n*H2*n*+2.

דער פשוט'סטער פאראפין מאלעקול  איז  מעטאן, CH4, וואס איז א גאז ביי נארמאלער טעמפעראטור. שווערערע מיטגלידער אין דער סעריע, למשל  אקטאן, C8H18, און מינעראל־אייל, זענען פליסיק ביי נארמאלער טעמפעראטור. די סאלידע פארעמען פון פאראפין, וואס מען רופט **פאראפין וואקס**, זענען פון די שווערסטע מאלעקולן  פון C20H42 ביז C40H82. קארל רייכנבאך האט דערקענט פאראפין וואקס צוערשט אין 1830.

## באניצן 
* מאכן ליכטלעך
* באדעקן הארטע קעזן

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ארגאנישע כעמיע
קאַטעגאָריע:כעמישע פארבינדונגען
פעמיניזם

**פֿעמיניזם** (פון לאטיין *femina*, פרוי אדער נקבה) איז א  וועלטבאנעם לויט וואס מען דארף קעמפן קעגן אונטערדריקונג פון פרויען און דיסקרימינאציע קעגן זיי אין דער געזעלשאפט.

## היסטאריע 
קליין|Feminist Suffrage פאראד אין ניו יארק סיטי, דעם 6טן מיי 1912
דער סאציאליסט און פראנצויזישער פילאסאף שארל פֿוריע האט געשאפן דאס ווארט "féminisme" אין 1837. די ווערטער  "féminisme" ("פֿעמיניזם") און "féministe" ("פֿעמיניסט") האבן זיך ערשט באוויזן אין פראנקרייך און האלאנד אין 1872, גרויסבריטאניע in the 1890s, און די פאראייניגטע שטאטן אין 1910, און דאס *Oxford English Dictionary* רעכנט 1852 ווי דאס יאר ווען דאס ווארט "feminist" האט זיך באוויזן צום ערשטן מאל און 1895 פאר "feminism".

## וועבלינקען 
* וועגן פעמיניזם ביי יידן

## זעט נאך 
אנטי-פעמיניזם

## רעפערענצן
יידישער מוזיי אין רוסלאנד

דער **יידישער מוזיי אין רוסלאנד** איז א מוזיי פון יידיש לעבן וואס האט געעפנט אין מאסקווע, רוסלאנד אין 2011.

## וועבלינקען 
* באשרייבונג אין פארווערטס
* http://www.gazetaeao.ru/gazetiy/birobidjaner-shtern/3814231-27.05.2011/der-erqter-ai-rusland-muzii-fu-der-idiqer-geqixte.html

קאַטעגאָריע:מוזייען
קאַטעגאָריע:יידישקייט
קאַטעגאָריע:רוסלאנד
באנק-מאנומענט סטאנציע

**באַנק** (*Bank*) און **מאנומענט** (*Monument*) זענען צוויי לאנדאנער אונטערגרונט און דאקלאנדס לייכטע באן סטאנציעס אין דער סיטי פון לאנדאן, וואס זענען אין אמתן איין סטאנציע מיט צוויי נעמען. באנק סטאנציע, וואס טראגט דעם נאמען פונעם באנק פון ענגלאנד, האט געעפנט אין 1900, און ווערט באדינט פון די צענטראלע, נארדערן און וואטערלו און סיטי ליניעס, און דער דאקלאנדס לייכטע באן. מאנומענט סטאנציע, וואס האט געעפנט אין 1884, נאכן מאנומענט צו דער גרויסער שריפה פון לאנדאן, געפינט זי אויף די דיסטריקט און קרייז ליניעס.

מען האט פארבונדן די צוויי סטאנציעס אין  1933. 

די וואטערלו און סיטי באן איז געבויט געווארן דורך דער  לאנדאן און דרום מערב באן (L&SWR) צו פארבינדן איר סוף־סטאנציע וואטעלו מיט דער סיטי. די סטאנציע, מיט פעראנען  אונטער קעניגין וויקטאריע גאס, האט געעפנט דעם 8טן אויגוסט 1898 מיטן נאמען "סיטי".
מען האט געענדרט דעם נאמען פון די וואטערלו און סיטי ליניע פעראנען צו "באנק" דעם 28סטן אקטאבער 1940.

די ערשטע סטאנציע מיטן נאמען באנק האט געעפנט דעם 25סטן פעברואר   1900 ווען די סיטי און דרום לאנדאן באן (C&SLR, היינט א טייל פון דער נארדערנער ליניע) האט פארלענגערט איר ליניע פון בארא אונטערגרונט סטאנציע צו מורגייט סטאנציע.

## טראנספארט לינקען 
לאנדאנער בוסן רוטעס 8, 11, 15, 21, 23, 25, 26, 40, 43, 76, 133, 141, 242 און 388, און נאכט בוס רוטעס N8, N11, N21, N26, N76, N133, N550 און N551, באדינען די סטאנציע..

## גאלעריע 

טעקע:Monument station look clockwise.JPG|קרייז און דיסטריקט ליניע פעראנען ביי מאנומענט, קוקנדיק אויף מערב 
טעקע:Bank station Northern northbound look south.jpg|נארדערן ליניע פעראן קיין צפון ביי באנק
טעקע:bank.tube.station.arp.750pix.jpg|דאקלאנדס לייכטע באן פעראן ביי באנק 
טעקע:Bank station Central roundel.JPG|רונדל אויפן באנק צענטראל ליניע פעראן קיין מזרח

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
* א געמעל פונעם באנק/מאנומענט סטאנציע קאמפלעק 
* נאך א געמעל (קאלירט) 
*לאנדאנער אונטערגרונט מוזיי פאטאגראפיע ארכיוו
** איינגאנגען פארן ראיאל עקסטשיינדזש, 1914 
** איינגאנג פארן ראיאל עקסטשיינדזש, 1923 
** קאסע זאל, 1933 

קאַטעגאָריע:דיסטריקט ליניע סטאנציעס
קאַטעגאָריע:נארדערן ליניע סטאנציעס
קאַטעגאָריע:וואטערלו און סיטי ליניע סטאנציעס
קינסטלעכע אינטעליגענץ

**קינסטלעכע אינטעליגענץ** איז א צווייג פון קאמפיוטער וויסנשאפט וואס שטודירט די מעגלעכקייטן פון קאמפיוטערס צו ארבעטן כלומרשט מיט אינטעליגענץ אזוי ווי א מענטש.

פון דער שטודיע פון לאגיק האט מען ערפינדן דעם פראגראמירבארן דיגיטאלישן עלעקטראנישן קאמפיוטער, באזירט אויף דער פארשונג פון דעם מאטעמאטיקער אלאן טורינג און אנדערע. טורינג'ס טעאריע פון קאמפוטאציע האט פארגעלייגט אז א מאשין וואס קען באוועגן די סימבאלן  "0" און  "1", האט די מעגלעכקייט צו סימולירן יעדע פארעם פון מאטעמאטישער דעדוקציע.

## זען אויך
*קוואַנטום קאַמפּיוטינג

קאַטעגאָריע:קאמפיוטער וויסנשאפט
29סטן אויגוסט

**דעם 29סטן אויגוסט** איז דער 240סטער טאג פון יאר (241סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 125 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1526 – קאמף פון מאהאטש: די אטאמאנישע טערקן באזיגן אונגארן.
* 1944 - 60,000 סלאוואקישע זעלנער רעוואלטירן קעגן די נאצי הערשער

## געבוירן 
* 1632 - דזשאן לאק, ענגלישער פילאסאף (געש' 1704)
* 1780 - זשאן אגוסט דאמיניק ענגרע, פראנצויזישער מאלער ( געש' 1867)

## געשטארבן 
* 1975 - עמאן דע וואלערא, אירישער פירער (געב' 1882)

## פייערטעג און פאסירונגען 
*

----
* 28סטן אויגוסט - 30סטן אויגוסט
* אויגוסט

29
יאקאהאמע

קליין|327x327פיקס|יאקאהאמע
קליין|327x327פיקס|שיף מוזיי丸川氷
**יאקאהאַמע** ( *יאקאהאַמאַ-שי*) איז די הויפטשטאט פון קאנאגווא פרעפעקטור אין די צווייטע גרעסטע שטאט אין יאפאן אין באפעלקערונג נאך טאקיא. זי ליגט אויף דער טאקיא בוכטע, דרום פון טאקיא, אויפן הויפט אינזל האנשו.

מיט א באפעלקערונג פון 3.6 מיליאן איז יאקאהאמע די גרעסטע שטאט.

זייט דעם צווייטן העלפט פונעם 19טן יארהונדערט האט יאקאהאמע אנטוויקלט גיך ווי יאפאנס חשובע פארט שטאט און איז היינט איינע פון יאפאנס הויפט פארטן, צוזאמען מיט קאבע, אסאקא, נאגאיע, האקאטא, טאקיא און טשיבא.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין יאפאן
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אזיע
העליקאפטער

קליין|אַ לאָס אנדזשעלעס פאָליציי Bell 206 העליקאָפּטער
אַ **העליקאָפּטער** (פֿון גריכיש: ἕλιξ *העליקס*, "ספּיראַל" און πτερόν *פטעראן*, "פֿליגל") איז אַ לופֿטמאַשין וואס קען זיך אויפהייבן פון דער ערד און זיך באוועגן דורך זיינע ראָטאָרן. אַ ראָטאָר האט עטלעכע פליגלען וואס דרייען זיך צוזאמען. איין ראטאר ארויף אויפן העליקאָפּטער טוט הייבן און אראפלאזן, און דער צווייטער ראטאר הינטן פירט דעם העליקאָפּטער פארנט.

ווייל די אויבערשטע ראטארן דרייען זיך שטענדיק, קען א העליקאָפּטער הויערן אין דער לופטן, אנדערש ווי אן עראָפלאַן.

## זעט אויך 
* לופטבאלאן
* לופטשיף
* עראפלאן
* ארניטאפטער

קאַטעגאָריע:לופטמאשינען
פסעוודאנים

א **פסעוודאנים** אדער **פענע נאמען** איז אן אנדער נאמען וואס א שרייבער ניצט אנשטאט זיין עכטן נאמען.

א שרייבער וועלכער שרייבט אין צייטונגען, מאגאזינען, און גיט ארויס ביכער, שרייבט עס געווענליך נישט מיט זיין עכטע נאמען נאר ער נוצט א ספעציעלן אויפגעטראכטן נאמען, וואס האט אפשר שייכות צו זיין עכטן נאמען דורך ראשי תיבות, גימטריא, אדער אפטייטש פון ווארט אויף אידיש לשה"ק, און צומאל באנוצט מען זיך מיטן טאטנ'ס נאמען, ווי צ.ב.ש. איינער וועלכער איז א זון פון איינעם מיטן נאמען 'הירש' וועט זיך רופן הירשנזאהן, אא"וו.

למשל שלום עליכם איז געווען דער פסעוודאנים פון שלום ראבינאוויטש, און מענדעלע מוכר ספרים איז געווען דער פסעוודאנים פון שלום יעקב אבראמאוויטש.

מחברים וואס שרייבן סיי בעלעטריסטיק סיי נישט־בעלעטריסטיק, אדער אין פארשידענע זשאנערס, קענען ניצן א פסעוודאנים כדי נישט פארמישן די ליינער; למשל דער מאטעמאטיקער טשארלס לאטווידזש דאדזשסאן וואס האט געשריבן ראמאנען אונטערן פסעוודאנים לואיס קאראל. אויך הרב יעקב יוסף ריינמאן, וואס שרייבט היסטארישע מעשה ביכער אונטערן פסעוודאנים "אבנר גאלד".

קאַטעגאָריע:נעמען
אינטערנאציאנאלע סיסטעם פון איינסן

די **אינטערנציאנאלע סיסטעם פון איינסן** איז די אינטערנאציאנאלע סטאנדארטע פארעם פון דער מעטרישער סיסטעם וואס ווערט ברייט באניצט היינט. די סיסטעם איז באקאנט ווי **SI** וואס איז א פארקירנצונג פונעם פראנצויזישן נאמען ''**S**ystème **I**nternational d'unités*.

די סיסטעם איז א סיסטעם פון מעסטן באזירט אויפן מעטער פאר לענג און דיסטאנץ, קילאגראם פאר מאסע, און סעקונדע פאר צייט.

פון די מעטער, קילאגראם און סעקונדע ווערן געשאפן אנדערע מאס איינסן ווי פארנעם, ענערגיע, דרוק, און גיכקייט.

ווען מען דארף גאר גרויסע אדער גאר קליינע מאסן ניצט מען א פרעפיקס, למשל *קילא*־ פאר "1000" און *מילי־* פאר "0.001" (א טויזנטסטל). אזוי האט מען א *קילאמעטער* וואס איז גלייך צו 1000 מעטער און א *מיליגראם'' וואס איז א 1000סטל פון א גראם. אונטן איז א טאבעלע מיט אלע פרעפיקסן.

די סיסטעם האט זיך אנטוויקלט פון דער מעטרישער סיסטעם געשאפן אין פראנקרייך נאך דער פראנצויזישער רעוואלוציע.

## איינסן פון מאס 
### באזע איינסן 
די הויפט איינסן אין דער סיסטעם זענען די באזע איינסן. אלע אנדערע איינסן קען מען טרייבן פון די באזע איינסן.
* מעטער
* קילאגראם
* סעקונדע
* אמפער
* קעלווין
* מאל
* קאנדעלא

### געטריבענע איינסן 
* ראדיאן
* סטעראדיאן
* הערץ
* ניוטאן
* פאסקאל
* דזשול
* וואט
* קולאמב
* וואט
* אהם
* טעסלא
* גראד צעלזיוס

קאַטעגאָריע:מאס
28סטן אויגוסט

**דעם 28סטן אויגוסט** איז דער 239סטער טאג פון יאר (240סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 126 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1521 - די אטאמאנישע טערקן נעמען איין בעלגראד.
* 1833 - שקלאפעריי ווערט געאסרט אין דער גארער בריטישער אימפעריע.
* 1845 - די ערשטע אויסגאבע פון דעם זשורנאל סייענטיפיק אמעריקאן ווערט פארעפנטליכט.
* 1916 - ערשטע וועלט מלחמה: דייטשלאנד פראקלאמירט מלחמה אויף רומעניע, איטאליע פראקלאמירט מלחמה אויף דייטשלאנד.
* 1944 - צווייטע וועלט מלחמה: מארסיי און טולאן באפרייט

## געבוירן 
* 1749 - יאהאן וואלפגאנג פאן געטע, דייטשער שרייבער, דיכטער, פילאסאף און וויסנשאפטלער (געש' 1832)
* 1986 - גלעד שליט, געכאפטער ישראלדיקער זעלנער געהאלטן דורך חאמאס

## געשטארבן 
* 430 - אויגוסטינוס, טעאלאג (געב' 354)
* 1965 - יואל ראקאח, ישראלדיקער פיזיקער (געב' 1909)

## פייערטעג און פאסירונגען 
----
* 27סטן אויגוסט - 29סטן אויגוסט
* אויגוסט

28
זשאן אגוסט דאמיניק ענגרע

קליין|אייגענער פארטרעט
**זשאַן אגוסט דאָמיניק ענגרע**  (29סטן אויגוסט, 1780 - 14טן יאנואר, 1867) איז געווען אַ פראנצויזישער מאָלער, פארשטייער פון קלאַסיסיזם. 

קאַטעגאָריע:פראנצויזן
קאַטעגאָריע:מאלערס
אהרן ראטה

[קליין|180px|רבי אהרן ראטה מחבר פון "[שומר אמונים"]]
רבי **אהרן ראטה** (ה'תרנ"ה, 1894 - ו' ניסן ה'תש"ז 1947), גערופן **רבי אהרעלע**, איז געווען א רבי וואס האט געגרינדעט די "שומר אמונים" חברה, וואס נאכדעם וואס ער איז אוועק האט זיך עס אנטוויקלט אין די חסידישע הויפן תולדות אהרן - שומר אמונים (געגרינדעט אויף זיין נאמען נאך זיין פטירה) און נאך וואס זיין איידעם (וואס האט איבערגענימען רוב ציבור) איז אוועק האט זיך געגרינדעט תולדות אברהם יצחק. ביי די תולדות אהרן און תולדות אברהם יצחק חסידים איז ער גערופן  "דער אלטער רבי". אין אמתן האט זיך די חבריה געגרינדעט אלס א חברה, אבער אין לויף פון די יארן האט זיך עס אויסגעברייטערט, בעיקר ביים רבי'ן דער תולדות אהרן רבי, אין שפעטער מער ביי זיין זון דער היינטיקער תולדות אהרן רבי.

אין זיין צוואה דערמאנט ער קודם דעם איידעם (פון תולדות אהרן) אין דערנאך זיין זון. געוואלט האט דער שומרי אמונים אז ביי זיין לויה זאל קיינער נישט מספד זיין נאר אזא איינער וואס איז ראוי צו דעם. ווען די מיטה איז אנגעקומען האט יעדער מורא געהאט זיך צושטעלן מספיד זיין, און אפאר מינוט איז עס געליגן פריי, קיינער האט נישט מספיד געווען. מיט א מאל איז דער איידעם רבי אברהם יצחק צו געלאפן און אנגעהויבן מספיד זיין, און טאקע שפעטער זענען רוב חסידים פון שומרי אמונים אריבער צו דער חברה פון תולדות אהרן.

ו' ניסן תש"ז אינמיטן מאלן דאס מעל צו באקן מצות איז ער נפטר געווארן, 52 יאר אלט, און מען האט אים באערדיקט אין הר הזיתים חלקת החסידים.

## לעבנסגעשיכטע 

## פירונגען 
ער האט איינגעפירט אז אויסער וואס יעדער גייט מיטן פולן ירושלימער לבוש, נעמליך: קאפטן, ווייסע קאפל און זאקן, גייען בחורים אויך מיט שטריימלעך – א זאך וואס איז נישט דא אין קיין אנדערע חסידות אין דער וועלט, וואו מען טוט הערשט אן א שטריימל צו דער חתונה.

## משפחה 
רבי אהרן האט חתונה געהאט מיט מרת סימא. זיי האבן געהאט צוויי קינדער:
* רבי **אברהם חיים**, דער צווייטער רבי פון שומר אמונים
* מרת יענטע, דאס ווייב פון רבי אברהם יצחק קאהן, דער ערשטער רבי פון תולדות אהרן

## ספרים 
* אוסף מכתבים
* דרך צדיקים
* טהרת הקודש 
* מבקש אמונה
* מנחם ציון
* מצותיך שעשועי
* נועם הלבבות
* פרח מטה אהרן, תולדות, שמועסן און מנהגים
* קבלת עול מלכות שמים
* קונטרס הצוואה
* שומר אמונים
* שלחן הטהור 
* תקנות והדרכות

## וועבלינקען 
אויף וויקישיבה http://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php?title=%D7%A8%D7%91%D7%99_%D7%90%D7%94%D7%A8%D7%9F_%D7%A8%D7%90%D7%98%D7%94

קאַטעגאָריע:אונגארישע אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
ישמחו

**ישמחו** איז א חסידישע מוזיק אלבאם וועלכע אנטהאלט צעהן ניגונים קאמפאזירט דורך דעם קאמפאזיטאר פון סערעט וויזשניץ, ר' חיים באנעט, און איז אראנדזשירט דורך זיין זון ראובן.

עס איז די פופצנטע אין דער סעריע פון רננו חסידים.

עס ווערט פארשפרייט דורך גל פז.

## זינגער 
### סאולאו'ס 
אין רוב לידער ווערט די סאולאו געזינגען דורך שלמה כהן.

אפרים מענדלסאן, מענדי דזשירופי און דער וואונדער קינד עמית ליסטוונד זענען גאסט סאולאו'ס. 

### כאר 
* מרדכי באנעט
* יוסף שעכטער
* ישראל אדלער
* מענדי זילבערשלאג
* ברוך שעכטער
* יהודה צבי פייג
* שמעון שמעונאוויטש
* אשר קליין
* חיים שעכטער
* מרדכי לעבאוויטש
* ברוך בראון
* ישראל גנזלר
* משה גנזלר

## מוזיקאנטן 
* רן ורד, פויק
* ירון גוטפריד
* אריק דווידוב, פייפער
* יעקב שיינדורף, טראמבאון
* שי מאירי, סעקסעפאון
* עמי אויפיר, גיטאר

## אינהאלט 
די ניגונים אין דעם אלבאם זענען: 

* ויזכו
* אמנם 
* ימים 
* ישמחו (ליסטוונד) 
* זה היום 
* ובנה אותה (דזשירופי) 
* מדת הרחמים 
* אבינו מלכנו 
* תיבו אושפיזין (מענדלסאן) מיט כהן
* מחרוזות: סימן טוב - ענבי הגפן

## וועב לינקען 
* http://www.tapuz.co.il/blog/net/ViewEntry.aspx?entryId=2470592&skip=1
* דער אלבאם http://www.jewishbroadcast.com/album/2600/yismechu
* א בילד פונעם דעקל http://windosmedia.net/?pm=Y0BK 

קאַטעגאָריע:אלבאמען
קאטעגאריע:אידישע טעיפס
קאטעגאריע:וויזשניץ
רוסישע־יאפאנעזער מלחמה

די **רוסישע־יאפאנעזער מלחמה** ( *ניטשי־רא סענסא*, ( *רוסקא־יאַפאנסקאַיאַ וואוינאַ*)  איז געווען א מלחמה צווישן דער יאפאנעזער אימפעריע און דער רוסלענדישער אימפעריע אין די יארן  1904 - 1905. די רוסן האבן געזוכט א פארט אין די ווארעמע וואסערן פונעם פאציפישן אקעאן. די קאמפן האבן פאסירט אין דרום מאנטשוריע.

די יאפאנעזער האבן געזיגט די רוסן. נאך דער מלחמה האט יאפאן איינגענומען א טייל פון כינע און קארעע.

קאַטעגאָריע:מלחמות
קאַטעגאָריע:היסטאריע פון רוסלאנד
קאַטעגאָריע:יאפאן
7טן סעפטעמבער

דעם **7טן סעפטעמבער** איז דער 260סטער טאג פון יאר (261סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 115 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1664 - די האלענדער קאפיטוליקן צום בריטישן פלאט אין ניי אמסטערדאם,  און דער נאמען פון דער קאלאניע ווערט ניו יארק.
* 1822 - בראזיל פראקלאמירט זיין זעלבשטענדיקייט פון פארטוגאל.
* 1953 - ניקיטא כרושטשאוו ווערט דער ערשטער סעקרעטאר פון דער קאמוניסטישער פארטיי פונעם סאוועטן פארבאנד, און במילא פירער פונעם לאנד.

## געבוירן 
* 1533 – עליזאבעט די ערשטע, מלכה פון ענגלאנד (געש' 1603)
* 1865 – הרב אברהם יצחק הכהן קוק (הרב קוק), הויפט רב פון ארץ ישראל (נפטר 1935)
* 1878 – דער מעטראפאליט סטעפאן, א חסיד אומות עולם פאר זיין טייל אין ראטעווען די יידן פון בולגאריע (געש' 1957).
* 1930 – באדעוויין דער ערשטער, מלך פון בעלגיע (געש' 1993)
* 1955 – יעפים זלמנאוו, יידישער מאטעמאטיקער, געבוירן אין רוסלאנד

## געשטארבן 
* 1312 - פערדינאנד דער פערטער, מלך פון קאסטיליע (געב' 1285)
* 1566 - סוליימאן דער ערשטער, אטאמאנישער סולטאן זייט 1520 (געב' 1494)

## פייערונגען 
* בראזיל - זעלבשטענדיקייט טאג

----
* 6טן סעפטעמבער - 8טן סעפטעמבער
* סעפטעמבער

07
6טן סעפטעמבער

דעם **6טן סעפטעמבער** איז דער 259סטער טאג פון יאר (260סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 116 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1939 - דרום אפריקע פראקלאמירט מלחמה קעגן דייטשלאנד
* 1968 - סוואזילאנד ווערט זעלבשטענדיק
* 1970 - פיר איינצייטיקע עראפלאן פארכאפונגען דורך דעם פאלקספראנט פאר דער באפרייאונג פון פאלעסטינע. צוויי פון די עראפלאנען לאנדן אין דאסאנס פעלד, יארדאניע.
* 1991 -
** דער סאוועטן פארבאנד אנערקענט די זעלבשטענדיקייט פון די באלטישע לענדער.
** לענינגראד, די צווייטע גרעסטע שטאט אין רוסלאנד, ענדערט זיין נאמען צוריק צו פעטערבורג נאך 67 יאר.

## געבוירן 
* 1766 - דזשאן דאלטאן, ענגלישער כעמיקער און פיזיקער (געש' 1844)

## געשטארבן 
* 1966 - הענדריק פערווארד, פרעמיער מיניסטער פון דרום אפריקע (געב' 1901)
* 2005 - יודזשיניא טשארלס, פרעמיער מיניסטער פון דאמיניקע (געב' 1919)
* 2007 - לוטשאנא פאוואראטי, איטאליענישער טענאר (געב' 1935)

## פייערונגען 
* סוואזילאנד: זעלבשטענדיקייט טאג

----
* 5טן סעפטעמבער - 7טן סעפטעמבער
* סעפטעמבער

06
8טן סעפטעמבער

דעם **8טן סעפטעמבער** איז דער 261סטער טאג פון יאר (262סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 114 טעג.

## געשעענישן 
* 1636 - געגרינדעט הארווארד אוניווערסיטעט אין מאסאטשוסעטס, דער עלטסטער אוניווערסיטעט אין אמעריקע
* 1941 - צווייטע וועלט מלחמה: אנהייב פון באלאגערונג אויף לענינגראד, ווען דייטשע קראפטן רינגלען ארום לענינגראד, די צווייטע גרעסטע שטאט אינעם סאוועטן פארבאנד
* 1943 - דווייט אייזנהאוער, גענעראל פון דער אמעריקאנער ארמיי, איז מבשר וועגן וואפן שטילשטאנד מיט איטאליע
* 1944 - V-2 ראקעט גרייפט אן לאנדאן צום ערשטן מאל
* 1991 - מאקעדאניע פראקלאמירט איר זעלבשטענדיקייט
* 2006 - אנטפלעקט היפעריאן, דער העכסטער בוים אין דער וועלט
* 2022 – טשארלס דער דריטער ווערט קעניג פונעם פאראייניגטן קעניגרייך און נאך 14 קאמאנוועלט מדינות

## געבוירן 
* 1157 - ריטשארד דער ערשטער, מלך פון ענגלאנד (געש' 1199)
* 1841 - אנטאנין דווארזשאק, טשעכישער קאמפאזיטאר (געש' 1904)
* 1908 - עלי שעכטמאן, יידישער שרייבער, פון די חשובסטע יידיש־שרייבער (נפטר 1996)

## געשטארבן 
* 1933 - פייסל דער ערשטער, מלך פון איראק (1933-1921) (געב' 1883)
* 2022 – עליזאבעט די צווייטע, מלכה פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1926)

## פייערונגען 
* פאקיסטאן - פארטיידיקונגס טאג
* אנדארע - נאציאנאלער פייערטאג

----
* 7טן סעפטעמבער - 9טן סעפטעמבער
* סעפטעמבער

08
דזשודא

**דזשודא**  טייטש "לינדערער וועג") איז א מאדערנע קאמפקונסט און קאמף־ספארט געשאפן אין יאפאן 1882 דורך דזשיגארא קאנא. 
אין דזשודא טוט איינער פרובירן אראפצואווארפן דעם צווייטן אויף דער ערד.

דזשודא איז היינט פארשפרייט אין דער גאנצער וועלט.

## היסטאריע
דזשודא שטאמט פון און איז אנטוויקלט געווארן פון אן עלטערן קאמפקונסט, דזשודזשוטסו.

קאנא האט געשאפן דזשודא מיט טעכניקן וואס זענען פארשפרייט אין דזשודזשוטסו, אבער ער האט אוועקגעמאכט די טעכניקן וואס קענען לייגן א מענטש אין געפאר.

ווען צוויי מענטשן ראנגלען אין דזשודא און איינער ווארפט דעם צוויטן אויף דער ערט און יענער בלייבט דארט 25 סעקונדעס, איז דער ערשטער דער געווינער.

קאַטעגאָריע:קאמפקונסט
קאַטעגאָריע:יאפאן
באלטישע לענדער

קליין|פלאצירונג פון די באלטישע לענדער אין אייראפע
די **באַלטישע לענדער** (, , ) זענען די טעריטאריעס ארום דעם באלטישן ים וואס זענען געווארן אומאפהענגיק פון דער רוסלענדישער אימפעריע ביי דער ערשטער וועלט מלחמה: עסטלאנד, לעטלאנד און ליטע, אויך פינלאנד.

קאַטעגאָריע:אייראפע
10טן אויגוסט

**דעם 10טן אויגוסט** איז דער 222סטער טאג פון יאר (223סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 143 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 843 - דער אפמאך פון ווערדון צעטיילט די פראנקישע אימפעריע צווישן לאטער דער ערשטער, לואיס דער דייטש און קארל דער פליכעוואטער.
* 1519 - פינף שפאנישע שיפן אונטער דער פירערשאפט פון פערדינאנד מאגעלאן גייען ארויס ארומשיפן דעם ערד-פלאנעט צום ערשטן מאל.
* 1628 - די שוועדישע שיף וואסא גייט אונטער ביי איר ערשטער רייזע אין שטאקהאלם האוון.
* 1789 - ענדע פון דער מאנארכיע אין פראנקרייך; לואי דער 16טער, מלך פון פראנקרייך, ווערט אריינגעלייגט אין טורמע.
* 1821 - מיזורי ווערט דער 24סטער שטאַט אין די פאראייניגטע שטאטן.
* 1920 - אונטערגעשריבן דער סעוורע אפמאך וואס צעטיילט די אטאמאנישע אימפעריע נאך דער ערשטער וועלט מלחמה.

## געבוירן 
* 1753 - עדמונד ראנדאלף, אמעריקאנער פאליטיקער (געש' 1813)
* 1874 - הערבערט קלארק האווער, 31סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1964)

## געשטארבן 
* 1893 - רבי נפתלי צבי יהודה ברלין, ראש ישיבה פון דער וואלאזשינער ישיבה (געב' 1817)
* 1896 - אטא ליליענטאל, דייטשער אינזשעניר פון די פיאנערן פון אוויאציע (געב' 1848)
* 1946 - ד"ר יצחק ברויער, יוריסט, שרייבער, דענקער, און אגודיסט (געב' 1883)
* 1987 - איוואן נעוועזשאן, פון די חסידי אומות העולם, וואס האט געראטעוועט 4,000 יידישע קינדער אין בעלגיע (געב' 1900)

----
* 9טן אויגוסט - 11טן אויגוסט
* אויגוסט

10