open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
וויטאמין D

**וויטאמין די**  (*Vitamin D*) איז א סטערויד הארמאן וואס העלפט די פליסונג פון קאלציום און בלוט שטראם אין קערפער. ער קען זיך ווערן געמאכט אין דער קערפער, אדער מען קען אים באקומען פון געוויסע עסנווארג.

מ'האט אויסגעפינען וויטאמין D אין די 1920ער יארן ווי א רפואה, און אויך צו פארמיידן ענגלישע קרענק. ער טוט קאנטראלירן די איינזאפונג פון קאלציום אין די ביינער און אין די געדערעם.

קאַטעגאָריע:וויטאמינען
באלאנץ

**באלאנץ** איז דער חוש פון מענטש זיך צו האלטן גראד און שפאצירן גראד און נישט אומפאלן. 
קאטעגאריע:חושים
שפיראכץ

308px|קליין|שפיראכץ

**חוש** אדער **שפירן** איז פון די חושים ווי טאפן, זען, הערן, שמעקן, טעם, באלאנץ און נאך, וואס האט נישט צוטאן מיט עמאציע.

## אידישקייט
לויט דער מסורה איז דא פינף חושים, אבער היינט צוטאגס זאגן די וויסנשאפטלער פון מערערע.

*
יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק

הרב **יוסף דוב ״יאשע בער״ הלוי סאלאווייטשיק** (י"ב אדר תרס"ג, 1903 - י"ח ניסן תשנ"ג, 9טן אפריל 1993), א רב, א אריגענאלער דענקער און פֿילאסאף, פון די אנפירער פון מזרחי, און פון די פירער פון דעם ארטאדאקסישן אידנטום אין אמעריקע. ער איז געווען איינער פון די גרעסטע רעדנער און לעקטארן אויף יידיש. זיין יידיש (ליטווישער דיאלעקט) איז געווען רייך, טיף און אלאסטיש.

געבוירן אין היינטיגן בעלארוס צו זיין פאטער הרב משה סאלאווייטשיק, האט ער געלערנט אין וואלאזשין, ביי די 22 יאר איז ער געגאנגען שטודירן אין אוניווערסיטעט אין בערלין די עיקר האט ער געלערנט פילאסאפיע, אין 1932 באקומען די באשיינונג. אין דער צייט האט ער אויך געלערנט א יאר אין דעם רבנים סעמינאר אין בערלין, באקענענדיג זיך מיט דער בערלינער שיטה פון תורה מיט דרך ארץ.

אין 1931 האט ער חתונה געהאט און אין 1932 איז ער געפארן קיין אמעריקע קיין באסטאן דארט איז ער אויפגענומען געווארן אלס רב אנקלאפנדיג זיך אין אומוויסענדהייט און אפגעפרעמדעטקייט פון אידישקייט פון די אמעריקאנער אידן ער האט געעפנט א תלמוד תורה, אין 1935 איז ער געגאנגען באזוכן ארץ ישראל ער האט זיך דארט געטראפן מיט הרב קוק אין דער צייט פון זיין באזוך איז ער געלאפן פאר דער שטעלע פון רבנות אין תל אביב אבער נישט געווינען. הרב משה אביגדור עמיאל איז דערוועלט געווארען דאס איז די איינציגסטע באזוך זיינע אין ארץ ישראל. אום 1959 האט ער נישט געוואלט לויפן פארן רבנות אמט פון ארץ ישראל רב הראשי אפילו ס'איז געווען א זיכערער געווינס, 

נאך דער פטירה פון זיין טאטן, הרב משה סאלאווייטשיק, אין 1941 האט ער איבערגענומען די ישיבה אוניווערסיטעט און דארט איז ער געזיצען 40 יאהר געבענדיג שיעורים און אנפאנג אין אידיש אין טוישענדיג צו ענגליש און 1960, ער פלעגט פארלערנען זייער טיפער שיעורים אויף די בריסקער גאנג פון זיין זיידען ר' יאשע בער, ער איז געווען אקטיוו אין די הסתדרות הרבנים פון אמעריקא די (RCA) 

נאכן חורבן איז ער געווארן די פירער פון מזרחי ביז זיין לעצטן טאג, צוביסלעך איז ער געווארן דער ענדגילטיגער פירער פון דער מאדערן ארטאדאקס שטרעמונג, און טויזנטער האבן געשטראמט צו זיינע שיעורים, וואו ער פלעגט אסאך ניצן פיליסאפישע געדאנקען.

## משפחה 
זיין טאכטער עטרה האט געהייראט פראפעסאר רבי יצחק אשר טווערסקי, טאלנער רבי אין באסטאן. זייער זון, רבי משה איז געווען ראש כולל אין תורת משה, ירושלים; ער איז אומגעקומען אין דער קהילת בני תורה שחיטה כ"ה מרחשון תשע"ה.

זיין טאכטער טובה האט געהייראט הרב אהרן ליכטנשטיין, ראש ישיבה פון הר עציון. זייער זון הרב יצחק ליכטנשטיין איז א ראש ישיבה אין תורה ודעת, ברוקלין.

## וועבלינקען 
שיעורים (אין פארמאט ram) אויף פורים און מגילת אסתר , חלק א , וחלק ב .

קאטעגאריע:אמעריקאנער רבנים
קאַטעגאָריע:רבנישע לויים
קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים
קאַטעגאָריע:רבנים פון בריסק
יוסף דלה ריינה

די מעשה פון **יוסף דלה ריינה** ווערט דערמאנט די ערשטע אינעם ספר פון ר' אברהם בן אליעזר הלוי - אגרת סוד הגאולה,  ס'ווערט אויך אראפגעברענגט און די כתבים פון ר' משה קורדאבירא  און ר' חיים וויטאל די באקאנטע גירסה איז פון א איד א מומר וואס האט צוגעלייגט פאנטאזיעס, 

די פאסירונג איז איבער ר' יוסף דילה ריינה וואס האט געוואלט ברענגען משיח דורך הארגענען דער שטן אליינס מיט פיינונגען לייטערינגען צו אנטפלעקן די שמות מיט וואס מ'דארף זיך באניצען בייצוקומען דער שטן די מלאכים וואס ער האט באשוואירען האבען אים געווארענט זיך נישט אריינצולאזן אין דעם אין צום סוף האט אים די שטן פארכאפט און געהארגעט זיינע תלמידים די סוף פון איהם איז צוטיילט אין גרסאות טייל זאגן ער האט זיך יא געשמדט, טייל זאגן אז ער האט זיך נישט געשמדט אנדערע זאגען אז ער האט זיך גענומען דאס לעבען. 
 

## וועבלינקען 
* מעשה פון יוסף דלה ריינה  פון זוהר הקבלה וועבזייטל

קאטעגאריע:אידישע היסטאריע
יוסף מוקיר שבת

**יוסף מוקיר שבת** איז דער נאמען פון א מענטש וועגן אים איז דא א באקאנטע מעשה. 

אין א שטאט האט געוואוינט א גוי א גרויסער עושר א קמצן, ביי אים האט געארבעט א איד וואס פון זיין ווייניג פארדינסט האט ער אלעמאל אוועקגעלייגט געלט פאר שבת צו קענען קויפן געשמאקע מאכלים און א פרישע פיש פון וואסער ארויס. פאר דער געוויינהייט האבן אים די שטאט'ס מענטשן גערופן ״יוסף מוקיר שבת״. איין טאג האבן די שטערן זעערס געזאגט פאר'ן רייכן עושר אז דיין גאנצע פארמעגן גייט גיין פארן איד ווייל דו האסט אים געראטעוועט. ערשטוינט איז ער געלאפן פארקויפן זיינע פארמעגן און געקויפט דערפאר א טייער בריליאנט און דאס אריינגענייט אינעם הוט זיינער, אזוי וועט די פארמעגן אלעמאל זיין מיט אים. אזוי גייענדיג אויף דער בריק האט א ווינט געטון דאס אומגעוואונטשענע און אריינגעבלאזן די היט אין ים. א פיש האט עס איינגעשלינגען נאך א טאג צוויי איז די פיש געפאנגען געווארן און געברענגט געווארן אויפן מארק ערב שבת שפעט נאכמיטאג אזי ווי ס'איז שוין געווען שפעט איז די איינציגסטע אדרעס וואס איז  איבערגעבליבן פאר די פיש-כאפערס איז יוסף מוקיר שבת און יוסף מוקיר שבת האט אפגעקויפט די פיש אויפשניידנדיג די פיש איז געטראפן געווארן די בריליאנט האט יוסף געזאגט פאר זיין ווייב ווער ס'אינוועסטירט אין שבת צאלט אים שבת צוריק דאפעלט.

אין דעם זמר "יום שבת קודש הוא" וואס מ'זינגט פרייטיק צונאכט, ווערט דערמאנט די מעשה מיט די ווערטער
:יוסף חצה
:דג, ומצא
::מרגלית בבשרו

## רעפערענצן 
קאטעגאריע:שבת
קאטעגאריע:אידישע ערציילונגן
יעקב דוד קאליש (דער צווייטער)

רבי **יעקב דוד קאליש** הי"ד (תרס"ח - תש"ב) איז געווען דער לעצטער אמשינאווער רבי אין פוילן.

ער איז געווען א זון פון רבי יוסף פון אמשינאוו.

הר"ר יעקב דוד האט חתונה געהאט מיט בריינדל יאסקאוויטש, אן אייניקל פון רבי אברהם מרדכי אלטער פון גער.

אין יאר תרצ"ו נאך זיין טאטן'ס פטירה רבי יוסף האט ער איבערגענומען ווערנדיג דער אמשינאווער רבי, ער איז געווען באוואוסט אין מקרב זיין יעדן איד אפילו פרייע.

ווען די נאציס האבן אינוואדירט פוילן, איז ער אנטלאפן אין ווארשע, וואו ער האט זיך באהאלטן אין א בוידעם. פון דארטן האט ער ווייטער געפירט זיינע חסידים. אבער די צרות האבן אים אויסגעמוטשעט און ער איז נפטר געווארן אין תש"ב. זיין ווייב און זיינע קינדער זענען אלע אומגעקומען דורך די נאציס.

קאליש, יעקב דוד
כישוף

**כישוף** איז א זאך וואס איז געמאכט צו טוישען די נאטור, פון א תורה'דיגע שטאנדפונקט איז עס פארבאטען ווייל עס האט מיט טומאה, און כישוף אין די תורה ווערט גערעדט פון געטשקע דינערס גלויבונגען, 

אין ענגליש ווערט דאס פארעכענט אלס איין טייל פון מופתים *מעדזשיק* (*magic*),

קאַטעגאָריע:קונסט
כיסוי הדם

**כיסוי הדם** איז א מצווה פון דער תורה צוצודעקן מיט ערד די בלוט פון א פויגל אדער טהור'ע חיה נאכען שחט'ן.

דער מקור פון די מצוות כיסוי הדם אין דער תורה איז אין ספר ויקרא פרק י"ז, פסוקים יג-יד: "ואיש איש מבני ישראל ומן הגר הגר בתוכם אשר יצוד ציד חיה או עוף אשר יאכל ושפך את דמו וכיסהו בעפר. כי נפש כל בשר נפשו בדמו הוא ואומר לבני ישראל דם כל בשר לא תאכלו ..."

הלכות כיסוי הדם שטייען אין מסכת חולין פרק ו'.

קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
לא תחנם

לא תחנם ריפט מען די איסורים אין הלכה וואס קומט פון די פסוק, וואס דאס מיינט דערווייטערן זיך פון גויים ווייל מ'קען ווערן אויסגעמישט דאס נעמט אריין די פארבאט פון פארקויפען ערד קרקע אין ארץ ישראל פאר גויים געבען אומזיסט מתנות פאר גויים און אויך אומזיסטע לויבונגען. 

עס שטייט אין דברים (פרק ז) משה זאגט פאר די אידען ביים אריינגיין אין ארץ ישראל אויסצוראטען די שבעה עממין:

כִּי יְבִיאֲךָ ה' אֱלֹהֶיךָ אֶל הָאָרֶץ אֲשֶׁר אַתָּה בָא שָׁמָּה לְרִשְׁתָּהּ, וְנָשַׁל גּוֹיִם רַבִּים מִפָּנֶיךָ הַחִתִּי וְהַגִּרְגָּשִׁי וְהָאֱמֹרִי וְהַכְּנַעֲנִי וְהַפְּרִזִּי וְהַחִוִּי וְהַיְבוּסִי, שִׁבְעָה גוֹיִם רַבִּים וַעֲצוּמִים מִמֶּךָּ. וּנְתָנָם ה' אֱלֹהֶיךָ, לְפָנֶיךָ וְהִכִּיתָם; הַחֲרֵם תַּחֲרִים אֹתָם, לֹא תִכְרֹת לָהֶם בְּרִית וְלֹא תְחָנֵּם  
-- דברים ז, א-ב 

* לא תַחֲנֵם - "געב זיי נישט (חניה) מיט קרקע ערד"; די פארבאט אויף פארקויפען אדער דעינגען פאר גויים אין ארץ ישראל. 
* לא תְחִנֵּם - "געב זיי נישט מתנת חינם"; נישט געבען מתנות פאר גויים. 
* לא תְחָנֵּם - "געב זיי נישט קיין חן"; פארבאט צו רעדן אין די גיטסקייט פון גויים. 

דאס איז איינע פון די טענה'ס פארוואס מען זאל נישט צוריק געבן די שטחים פאר די אראבער.
קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
יונתן ראזענבלום

left|thumb|250px|ר' יונתן ראזענבלום.
**יונתן ראזענבלום** (געב׳ תשי״א) איז א חרדישער אמעריקאנער עסקן און שריפטשטעלער וואס פארטיידיקט די תורה, הויפט זעכליך די ליטווישע השקפה. 

ער איז א בעל תשובה וואס וואוינט אין הר נוף, ירושלים מיט זיין ווייב און אכט קינדער. 

זיינע ארטיקלען ערשיינען רעגלמעסיג אין זשערוסאלעם פאסט, המודיע, משפחה (מאגאזין), קאנטרי יאסי, און אויפן אינטערנעט ביי דזשאואיש ווארלד רעוויאו און קראס קארענטס בלאג. 

ער איז א קאלעזש גראדואירטער און האט א דאקטאראט פון דעם אייווי ליגע יעל אוניווערסיטעט.

## וועבלינק
* אלע זיינע ארטיקלען אויף קראס קארענטס. http://www.cross-currents.com/archives/author/jonathan-rosenblum/

קאַטעגאָריע:זשורנאליסטן
קאַטעגאָריע:בעלי תשובה
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
אמעריקאנער ארמיי

left|250px
די **US ארמיי** איז די גרעסטע פון די פינף אפטיילונגען און די אמעריקאנער מיליטער אויף 2004 האט עס געהאט 494,295 טרופן אקטיוו, און 342,918 אין (ARNG) די נאציאנאלע גארדס, און 204,134 (USAR) און די ארמיי רעזערוו.

די ארמיי האט אונטער זיך די ערד טרופן און אלע איהרע אפעראציעס זי ווערט אנגעפירט דורך די דעפארטמענט אף ארמי מיט א ארמיי גענעראל (מיניסטער) און שפיץ, די דעפארטמענט איז אונטער די דעפענס דעפארטמענט. ס'ווערט אנגערופען ביי אסאך די סאלדאטען

## אפערירט 
ס'אפערירט 4 בריגאדעס צו די 10 דיוויזיעס, און נאך אפאהר אפגעטיילטע רעגימענטן און בריגאדעס .

פוס - אינפאנטרי
געפאנצערטע - ארמארד

# 1'טע געפאנצערטע דיוויזיע
# 1'טע קאוועלרי דיוויזיע
# 1'טע פוס דיוויזיע
# 2'טע פוס דיוויזיע
# 3'טע פוס דיוויזיע
# 4'טע פוס דיוויזיע
# 10'טע מאונטען דיוויזיע
# 25'טע פוס דיוויזיע
# 82'טע עירבארן דיוויזיע
# 101'טע עירבארן דיוויזיע
left|250px

* 173'טע עירבארן בריגאדע
* 2'טע קאווערלי רעגימענט
* 3'טע געפאנצערטע קעווערלי רעגימענט
* 11'טע געפאנצערטע קעווערלי רעגימענט

## וועבלינקען 
אפיציעלע וועבסייט

קאטעגאריע:USA מיליטער
אמעריקאנישער פלאט

קליין|250px
דער **אמעריקאנישער פלאט** (ענגליש: *United States Navy*; ראשי תיבות: *USN*) איז איינער פון די 5 אפטיילונגען פון די מיליטער - איז דער פלאט פון די פאראייניגטע שטאטן, די ים טרופעס מיט אירע שיפן. ס'קאמבינירט פון 345,000 אקטיוו, 145,000 אין פלאט רעזערוו סאלדאטן, 278 שיפן אין דינסט און נאך 4,000 פליווארג.

דער אמעריקאנישער פלאט איז דער וועלט'ס גרעסטער פלאט. ער האט פרייע צוטריט איבער די וואסערן ארום דער וועלט און קען אין בליץ שנעלקייט אויפבויען פראנטן און באזעס אין פאל מ'דארף, מיטן הילף פון די מארינען.

## וועבלינקען 
* אפיציעלע וועבסייט

קאַטעגאָריע:USA מיליטער
אמעריקאנער לופטפלאט

left|250px
דער **אמעריקאנער לופטפלאט** (ענגליש: *United States Air Force*; ראשי תיבות: *USAF*) איז דער גרעסטער און סאפסיקירטער ארום דער וועלט, מיט איבער 9,000 פליווארג.
די טרופן: 352,000 אקטיוו, און 72,000 רעזערוו, 102,000 לופט נאציאנאלע גארד'ס, און 57,000 לייכט טרענירט.

דער דעפארטעמענט פונעם לופטפלאט ווערט געפירט פונעם סעקרעטאר פונעם לופטפלאט.

קאטעגאריע:USA מיליטער
יו.עס. מארין קארפס

קליין|250px
די אמעריקאנער **מארינען** זענען איינע פון די 5 אפטיילונגען פון די אמעריקאנער מיליטער, סאלדאטן: 180,000 אקטיוו, און 40,000 רעזערוו, זי דארף צושטעלן פרייע און שנעלע רעאקציע איבער די וועלט און איבער די וואסערן
זי דארף באשיצען די נעווי באזעס איבער די וועלט און צושטעלן זיכערע טעריטאריע ווי נויטיג צו דורך פערוטרופערס צו באשיצען די לאנדן אהנגרייטן לאנד פאר א קריג

קאַטעגאָריע:USA מיליטער
סטיווען קאלבערט

קליין|250px|סטיוון קאלבערט
**סטיווען קאלבערט** (געבוירן דעם 13טן מיי, 1964) איז א פאפולערער קאמידיען, אקטיאר און שרייבער, האסט די שאו "די קאלבערט רעפארט" א קאמעדיע נייעס ענווייראמענט ביי די דעילי שאו

* טיים מאגאזין האט  געשטעלט קאלבערט אויף דער ליסטע פון די 100 מערסט איינפלוסרייכע מענטשען אין 2006
* ניו יארקער מאגאזין האט  געשטעלט קאלבערט מיט זשאן סטואערט ביי די ערשטע אין די איינפלוסרייכע מענטשען אין די מידיו אין 2006
* מעקסים וועבסייט האט געשטעלט קאלבערט אלץ די 2'טע סעקסואלסטע מענטש אין טעלעוויזשאן סטאנציעס אין סעפטעמבער 2006 די איינציגסטע מאן אויף די ליסט.
* פיפל (People) מאגאזין איהם געשטעלט אלץ די סעקסואלסטע מענטש היינט צוטאגס נאוועמבער 2006

## וועבלינקען 
* די קאלבערט רעפארט 
* סטיווען גאסט רעדנער אין ווייסן הויז 

קאַטעגאָריע:אקטיארן
B-52 סטראטופארטרעס

left|250px|דער B-52H מיט וואפן
 
דער באואינג **B-52 סטראַטויפֿארטרעס** איז א שווער באמבארדיר פליגער ביי די ערפארס פון די פאראייניגטע שטאטן, 
דאס קען פליען ביי אהויכקייט פון 50,000 פוס עס קען טראגען ערלייען וואפען אפילו נוקלעארע וואפן, 
געבויט פאר די קאלטע קריג מיט א מעגליכקייט פון טראגען נעאקראלע וואפען און צוליב דעם איז עס שטארק אריין אין באניץ מ'האט עס געניצט אין וויעטנאם אראפצוווארפן טאנען פון באמבעס.

קאַטעגאָריע:עראפלאנען
קאַטעגאָריע:USA מיליטער
רמת הגולן

left|250px
**רמת הגולן** איז דער ראיאן צווישן דעם ירדן טייך און סיריע אין דער צפון ארץ ישראל דיסטריקט. די ארץ ישראל'דיגע זייט איז געווארען איינגענומען ביי דער זעקס טאג קריג, אין דעם גולן איז דא אסאך קוואלן וואס שטעלן צו א דריטל פון דעם וואסער אין דעם כנרת. פון 1974 זיצן דארט יו ען טרופן און היטן אויפן שטילקייט וואס איז טאקע רואיג געווען. סיריע בעהט נאך אלץ צוריק דעם גאנצן גולן אלס אויפטויש פאר שלום. ס'דא וואס האלטן אז טאמער איז עס א אמת'ער שלום לוינט זיך עס. אנדערע טענה'ען אז באלד בלייבט שוין נישט איבער פון ווי צו געבען.

היינט וווֹינען אין גולן 40 טויזנט מענטשן:18.5 טויזנט דרוזן, 2,700 אלאווים, און 17.5 טויזנט יידן. ס'זענען דא 6 דרוזישע שטעטלעך און 32 אידישע דערפער, די פארדינסט זענען פון ערד ארבעט.

די דרוזן פון גולן זען זיך נישט אלס ישראל בירגער, נאר האלטן זיך מיט די סירישע בירגערשאפט. די רעגירונג אין ישראל איז זייער בירגערשאפט אנערקענט אלס פראבלעמאטיש, אבער נישט אלס סירישע.
די הויפטשטאט פונעם ראיאן איז קצרין.

## וועבלינקס 
* גולן וועבסייט 
* מאפע פון די גולן
קאטעגאריע:בערג

קאַטעגאָריע:ישראל
קאַטעגאָריע:מיטל מזרח קאנפליקט
שחיטה

**שחיטה** איז די אפעראציע פון שעכטן בעלי חיים  צו צוגרייטן פלייש פֿאַר יידן צו עסן, לויט דער תורה. געווענלעך טוט א שוחט שעכטן אין א שאכטהויז, ניצנדיג פאַרשידענע טעכניקס, וואס ווענדט זיך אויפן בעל חי, און די געזעצן פונעם לאנד.

**שחיטה** איז שייך סיי ביי קרבנות אדער סתם צו עסן כשר. דער שוחט טוט שעכטן א בעל חי אדער א פויגל מיט א שארפן מעסער וואס הייסט א חלף. אזוי ווי דער חלף איז זייער שארף שפירט דער בעל חי גארנישט ווייל ער איז שוין טויט.

## שחיטה געזעצן אין פאַרשידענע לענדער
אין רובֿ מדינות זענען פאראן שחיטה געזעצן וואס זענען א טייל פון פארשידענע כּללים צו באַשיצן ציבור געזונט אַספּעקט. דער בעל חי וואס מען גייט שעכטן מוז זיין דערוואַקסן אונטער אנדערע באדינגונגען און מוזן אפשר אדורכגיין מעדיצינישע בדיקות אויסצומייַדן די פאַרשפּרייטונג פון קרענק. דאס שאכטהויז דארף היטן געוויסע תנאים פון היגיענע צו פאַרמייַדן קראַנקייַט טראַנסמיסיע. פאַרשידענע לענדער האָבן געזעצן וועגן כשרער שחיטה כלומרשט צו פאַרמייַדן עקסטרעמע צער פון דעם בעל חי. די השגחה אין פאַרשידענע לענדער איז געוויינלעך אין די הענט פון אַ וועטערינאַר.

קליין|250px|כשר שחיטה געמאלאכץ פון 15טן יארהונדערט
ייִדיש געזעץ לייגט גרויסע וויכטיקייַט אויף געזעצן שחיטה. שחיטה קאָלעקטיוו מקור איז דער פסוק: "וזבחת כאשר צויתיך, און עסן ין דיין טויערן" . פינף לאָז פון שחיטה זענען נישט געשריבן אין די תורה און די אָנהייב, לויט צו רבנישע יידישקייַט, די תורה אַז די באַזיצער-דאָ.

שחיטה לויט צו רעליגיעז געזעץ איז געטאן דורך שניידן דעם  האַלדז מיט אַ שאַרפן חלף 
.

די מוסולמענער האבן א מעטאד פון קוילן בהמות וואס הייסט חאלאל.

קאַטעגאָריע:כשרות
על פרענקען

קליין|250px|על פרענקען.
**על סטוארט פרענקען** איז א ליבעראלער איד און דעמאקראטישער סענאטאר פארן שטאַט מינעסאטע. לץ בדחן און קאמיקער וואס האט זיך אריינגעלאזט אין פאליטיק אקטיוויזם הויפט זעכליך אפצושלאגן די כוח פון איינפלוס פון דעם רעכטן טאלק שוי האוסט ראש לימבאו און ביל אוריילי מיט שאן הענעטי.

זיין שוי לויפט אויף ער אמעריקע ראידיא פון 12 ביז 3.

לעצטנס איז דער גאנצער ער אמעריקע געגאנגען טשעפטער 11 באנקראט און ער איז געלאפן פארן סענאט אין מינעסאטע אלס דעמאקראט קעגן דעם אמטירענדן אידישן רעפובליקאנער סענאטאר, נארם קאלמאן, וואס ביידע זענען זיי געווען פון ברוקלין געבוירן אלס פרייע אידן.

צום סוף נאך לאנגע געריכטן און צעגערנישן, איז ער ארויסגעקומען מיט גאר א שמאלער געווינס פון בלויז עטליכע שטימען, אבער און אמעריקע זאגט מען דער קונץ איז צו געווינען, אפגעזעהן וויאזוי און מיט וויפיל, אזוי איז ער היינט דער סענאטאר פון דעם שטאט.

קאַטעגאָריע:פאליטישע וויסנשאפט
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן סענאטארן
קאַטעגאָריע:קאמיקער
רענדי ראודס

left|thumb|250px|רענדי ראודס.
**רענדי ראודס** איז א ליבעראלער פרייער אידענע וואס איז א טאלק שוי האוסט אויף די לינקע ראדיאו סטאנציע עיר אמעריקע. 

זי איז געבוירן אין ברוקלין צו אירע אידישע עלטערן זיך געטוישט די נאמען מען זאל זי איז א גויטע.

שטארק אנטי ארץ ישראל געשטימט און פרא פאליסטינער. 

זי איז געווען אין די אמעריקאנער מיליטער אלס פיילעט, און געדרייווט א סעמי טרעילער פאר פרנסה זי איז א גרושה און האדעוועט א שטוף טאכטער פון איר פארשטארבן שוועסטער פון קענסער. 

זי האט א אינטערסאנטער סענס אף הומער און איז זייער אפען צו סעקסואלע שמועסערייען. 

זי איז פון 3 ביז 7 דירעקט צו קאנקערורען אנטקעגן די הויפט קאנסערוועטיוון זשאן הענעטי און ביל אוריילי. אבער לעצטענס האט זי גאר שטארקע קאנקורענץ פון אן אייגן ליבעראלער וואס וואקסט א דאנק די פינאנציעלע צרות פון עיר אמעריקע, עד שולץ וואס איז אמאל געווען א קאנסערוועטיוו און נוצט זייער שפראך און ער האט שוין איבערגעוואקסן רענדי אין רוב ראדאיו מארקעטס ווי זיי קאמפיטען.

קאטעגאריע:פאליטיק
שאן הענעטי

קליין|250px|שאן העניטי
**שאן העניטי** איז א נאציאנאל־סינדיקירטער שמועס פראגראם גאסטגעבער פון ניו יארק וואס ווערט געהערט און הונדערטער ראדיא סאנציעס איבער די פאראייניגטע שטאטן. 

ער איז דער צווייטער גרעסטער פאפולערער שמועס פראגראם גאסטגעבער נאך ראש לימבאו. 

ער איז אן אירישער אפשטאמיגער און א קאטאליק און האט אויך א נאציאנאלער טעלעוויזיע פראגראם ביינאכט אויף פאקס ניוז טשאנעל מיט זיין ליבעראלער קאנטערפארט דער אידישער פרייער  עלען קאלמעס.

ער איז קאנסערוועטיוו און געשטימט אלס רעפובליקאנער אין פאליטיק און איז שטארק פרא ציוניסטיש געשטימט. ער וואונט אין לאנג איילענד, אין פארגלייך צו די אנדערע ראדיא פרעדיגער איז שאן נישט א זייער קלוגער מענטשהייט, און זיינע ארגומענטן איז אדער גאר שוואך אדער נאכקאפירט פון אנדערע פרעדיגער , פון דער צווייטער זייט איז זיין הויפט מעלה איז אז ער איז זייער א ווארעמער פערזענליכער מענטש אן די נצחוןדיגע בעל גאווהדיגע דעמעגאגיע פון ראש לימבאו און על פרענקן נאר מער טענהדיגע און וויינעדיגער סטיל פון רעדן און ער איז א מייסטער שמועס שפינער. 

ער איז געווען א פשוטער סטאליער אין אלאבאמא וואס האט פאראכטן הויז זאכן פאר קליין געלט און אזוי איז ער געוואקסן אלס מענטשנס מענטש וואס פארשטייט די געברויכן פון די פשוטע פאמיליעס, און אנדערשט ווי ראש לימבאו ווערט ער באטראכט אלס פאמיליע מאן.

איינמאל א יאר מאכט ער א פרידאם קאנצערט ווי צענדליגע טויזנטער צוהערער חסידים פון דורכאויס גאנץ אמעריקע קומען זיך צוזאם צו פרייען מיט אים דער קעניג בראש. 

בנימין נתניהו איז זיין אפטער גאסט.

לעצטענס איז ער געווארן דער ספאוסקמאן פאר זשענעראל מאטארס קאר פאבריקאנט. 

קאטעגאריע:פאליטיק
ראש לימבאו

thumb|left|ראש לימבאו
**ראש לימבאו** (12טן יאנואר, 1951 - 17טן פעברואר, 2021) איז געווען דער ערשטער און גרעסטער נאציאנאלער ראדיא טאלק שוי האסט אין אמעריקע מיט 13.5 מיליאן צוהערער וועכנטליך.

ראש לימבאו איז אן אמעריקאנער קאנסערוואטיוו רעפובליקאנער אויסשמועסענדיג פאליטיק אין נייעס געשעהנישען דורכאויס די שוי, אין 2001 האט ער פארלוירן די כוח השמיעה, ווארשיינליך צוליב די העד פאונס וואס ער האט אנגעהאט א גאנץ לעבן, ווייל בעפאר ער איז געווען א פאליטיק ראדיו אינטערעסע איז ער געווען א די זשעי וואס האט געשפילט מוזיק אויפן ראדיא און אין קלאבס. 

ער איז אפיציעל געווען אין קאלעזש צו שטודירן געזעצן ווי זיין טאטע און זיין ברודער דייוויד לימבאו אויך א קאנסערוועטיווער שרייבער און פרעדיגער. אבער ער האט ארויסגעדראפט פון קאלעזש און קיינמאל פארענדיגט זיינע לימודים. 

ער האט זיך געגט שוין דריי מאל. און אלעמאל חתונה געהאט מיט זיין סעקרעטאר לעצטנס האט ער געוואוינט אליינס און דרוקט זיך אפט מאל אויס אויף זיין שוי קעגן די פרויען אין אלגעמיין. 

זיין אויפגעכאפטקייט איז אז ער איז א שטארקער דעמאגאג און אידיאל וואס רעדט אלעס הויך און קלאר מיט א לעבדיגקייט און קאנפידעט שטימע אבער זיינע צוהערער זענען לאוו דאווקא מענטשן וואס שטימען מיט, נאר דעמאקראטן הערן זיך אויך צו, צו הערן וואס די אנדערע זייט זאגט היינט.

ער איז די גרעסטער מאכטפולער כוח וואס ליגט ביי איין מענטש אליינס, טייל זאגן נאך אפרע ווינפערי, מיט יארן צוריק האט ער אויסגענוצעט דעם כוח צו בויקאטירן טראפיקאנע און דאס האט זיך ארויסגעוויזן מיט נומערס לעיני כול.

ער איז געווען שטארק א גראבער און זיין הויפט ליבעראלער שונא און קאנקורירער על פרענקען האט ארויסגעגבן א בוך פון אים אפצושפעטן אונטערן נאמען *ראש לימבאו; די ביג פעט אידיוט* (דער גרויסער פעשער אידיאט) אבער זינט דאן איז ער שוין געגאנגען אויף א דיעטא און פארלוירן אסאך וואג.

ער איז געווען די חוזק פון שטאט ווען מען האט אים געפאקט מיט דראגס און אויך ווען מען האט אים געפאקט מיט וויעגרא אין עירפארט

## וועבלינקס 
* ראש'ס וועבסייט
AP

קליין|170px|די AP געביידע אין ניו יארק סיטי
די **Associated Press** (אַסאָציִיִרטע פּרעסע) איז דער וועלט'ס גרעסטע נייעס אגענטור צושטעלנדיג נייעס פאר זשורנאַלן און צייטונגען און װעבזײטן. איבער דער וועלט פאַרמאָגט זי אין יעדע פארשטיפטע ווינקל אן אגענט. מ'ווערט א מיטגליד און מ'קען נוצן זײערע נײעס באַריכטן.

ביי 2005 האלט עס ביי 1,700 צייטונגען און 5,000 טעלעוויזיע, ראדיא סטאנציעס וואס באנוצן זיך מיט AP זי האט 10 מיליאן בילדער און 242 ביוראס און שטעלט צו אינפארמאציע צו 121 לענדער,

## וועבלינקען 
* Associated Press

קאַטעגאָריע:נייעס
רויטערס

left|250px
רויטערס איז א נייעס אגענטור שטעלט צו נייעס פאר צייטונגען און מידיו סטאנציעס איבער די וועלט
געגרינדעט דורך א געשמד'טן איד פון דייטשלאנד אריבערגעצויגען קיין לאנדאן מיטן נאמען פאול זשועליעס רויטער, ס'האט ביוראוס און 200 שטעט און 94 לענדער און 19 שפראכען, רויטערס הויפט פארדינסט איז פון אנאליזירן די מארקעטס און סטאקס

## וועבלינקס 
* Reuters - אפיציעלע סייט
* Reuters - די שטאהט אויף די וועלט 

קאַטעגאָריע:נייעס
עליאט שפיצער

**עליאט שפיטצער** (געבוירן דעם 10טן יוני 1959) איז אן אמעריקאנער אדוואקאט, פאליטיקאנט און דער 58סטער גובערנאטאר פון ניו יארק, ער איז געווארן גאווערנאר אין יוני 2007 און ער האט רעזיגנירט מיט שאנדע אין מערץ 17. פאר דעם איז ער געווען דער ניו יארקער אטוירני דזשענעראל.

## קאמפיין צו ווערן אדוואקאט גענעראל
אין 1994 איז ער דאס ערשטע מאל געלאפן אין דער דעמאקראטישער פריימערי פאר אדוואקאט גענעראל אין ניו יארק, זייענדיג ניי צו פאליטיק האט ער פארשפילט און אריינגעקומען דער פערטער, כאטשיג ער האט געהאט אסאך געלט פון זיין טאטן. פיר יאר שפעטער אין 1998 האט ער געווינען די פריימערי און שמאל געווינען די אלגעמיינע וואלן נאך זעקס וואכן איבערציילן.

## אדוואקאט גענעראל 
אלס אדוואקאט גענעראל האט שפיטצער זיך אפגעגעבן מיט אויספארשן גרויסע פירמע'ס אין וואל סטריט, דאס איז געווען נאך דעם אינטערנעט סטאק בלעזל, האט ער זיך אפגעגעבן מיט אויספארשן די פירמעס וואס האבן רעקאמאנדירט אקציעס אפילו זיי האבן געוואוסט אז עס איז פראבלעמאטיש, דאס האט אים געמאכט זייער שטארק פאפולער. שפעטער אין זיין צווייטן קאדענץ האט ער שטרענג אויסגעפארשט פירער פון גרויסע פירמעס, און ווען זיי האבן זיך נישט געוואלט אונטערווארפן און דערקעלרן שולדיג האט ער זיי שטארק באשמיצט און געלאזט ארויסרינען קלאנגען און די מעדיע אנקעגען זיי, כאטשיג אסאך מאל האט ער נישט געקענט ברענגען קלאגעס אנקעגען זיי, דאס האט אים פארשאפט אסאך שונאים.

## קאמפיין פאר גובערנאטאר
אום דעצעמבער 2004 האט ער דערקלערט אז ער וועט לויפן פאר גובערנאטאר פון ניו יארק באלד צוויי יאר פאר די וואלן, ווארשיינליך צו פארלויפן דעם וועג פון סענאטאר טשארלס שומער וואס האט אויך געפלאנט צו לויפן פאר גובערנאטאר, צום סוף איז שומער טאקע נישט געלאפן.

אום נאוועמבער 2006 האט שפיצער געווינען די אלגעמיינע וואלן מיט א היסטארישער מערהייט פון 69% אנטקעגן דעם רעפובליקאנער קעגנער דזשאן פאסא.

## גובערנאטאר 
## סקאנדאל און רעזיגנאציע
אין צענטן מערץ 2008 האט די ניו יארק טיימס געבראכן די נייעס איבער א היסטארישע סקאנדאל איבער עליאט ספיצער, וואס האט געפירט צו זיין רעזיגנאציע אלס גאווערנער און ענדע צו זיין פאליטישע קאריער.

עס איז אנטדעקט געווארן אז ספיצער איז פאר א צייט פון מער ווי צוויי יאר געווען פארמישט אין זנות אקטיוויטעטן, ווי ער האט באצאלט אסאך געלט פאר געשלעכט מיט די זינגערין אשלי אלעקסאנדרע אופרע, וואס האט געבעטן די סומע פון טויזנט דאלער א שטונדע, און מיט נאך מיידלעך זונות. 

סך הכל האט ער געצאלט אכציג טויזנט דאלער פאר געשלעכט, וואס דאס איז אומלעגאל אין אמעריקע, אויסער וואס עס פאסט נישט פאר א שטאטסמאן.

אין ליכט פון דעם, און וויסנדיג אז קיינער וועט זיך נישט אננעמען פאר אים ווייל ער האט פארמאגט אסאך שונאים, און מען וועט אים ממילא אימפיטשן, האט ער רעזיגנירט אין זיבעצן אין מערץ.

אים איבערגענומען האט דייוויד פעטערסאן דער שווארצער וויצע גאווארנער.

קאטעגאריע:אמעריקאנער גובערנאטארן
קאטעגאריע:מענטשן פון ניו יארק
קאַטעגאָריע:אדוואקאטן
מארק לעווין

left|thumb|250px|מארק לעווין
**מארק לעווין** (געבוירן דעם 21סטן סעפטעמבער, 1957) איז און אמעריקאנער אדוואקאט און דער אידישער קאנסערוועטיוו טאלק שוי גאסטגעבער וואס רעדט אויף 770 עי.בי.סי. אין ניו יארק, און שאן הענעטי רופט אים די פירער (THE GREAT ONE) פון טאלק ראדיא צוליב זיין שארף צונג זייענדיג א לויער וואס האט געדינט אין עטליכע פאזיציעס אין די ראנאלד רייגען קאבינאט אלס לעגעלער אדוואקאט. 

ער האט נישט קיין גוט קול פאר ראדיא אבער זיין שארפן פיסק ווען ער טענהט זיך מיט א קאלער און מאכט פון יענעם חוזק אויף דעם באב גרענט סטיל; פרויבירענדיג יענעם אראפמאלן ווי אן עם הארץ מיט סארקאסזים און שפאט, וואס א טייל צוהערער גלייכן, האט אים געמאכט פון די מער פאפולערע שוי'ס אין טאלק ראדיא אויף עי.בי.סי.

יארן לאנג איז ער געווען א גאסט אויף די ראש לימבאו שוי און שאן הענעטי שוי. אלס מבין אין לעגעלער פאליטישע אנגעלעגענהייטן. ביז ער האט אלייןס אנגעהויבן זיין קאריערע אין 2002 אלס בלויז זונטאג נאכט פאר א 2 שעה און איז שוין היינט סינדיקירט אין עטליכע שטעט, אינקלודינג וואשינגטאן די.סי. און אויף סעטעלייט ער שרייבט אויך אין פארשיעדענע קאנסערוועטיוו פובליקאציעס אלס לעגאלער טאן געבער זייענדיג פארזיצער פון זיין לענדמארק ליגעל פאונדאציע.

ער שפילט אויך מוזיק אין פארשידענע באקאנטע בענדס אין זייטיגע צייט. 

טייל מער ליבעראלע צוהערער טענה'נען אז ער איז היבש מצומצם, זיינדיג א בלינדער קאנסערוואטיווער אן קיין פשרות, אטעקירט ער יעדן איינעם וואס אים דאכט זיך אז ער איז א "ליב" (ווי ער רופט עס אן). 

אויכט איז ער שטארק פרא טראדיציע און פרא ציוניסטיש געשטימט אפט מאל צו רעכטס פון די מתנחלים מיט זיין קאמפערישער עקסטרעם טאן וואס מאכט צוהערן ראדיאו און אזוי ארום וואקסן זיין אוידיענס.

קאטעגאריע:אדוואקאטן
קאטעגאריע:פאליטיק
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
טשארלס אדלער

**טשארלס אדלער** איז א איד אין קאנאדע מיט די גרעסטע נאציאנאל קאנסערוועטיוו געשטימטער טאלק ראדיאו שוי הויפט קווארטירט אין ווינעפעק, און ווערט געהערט דורכאויס די גאנצע צפון אעריקע בעיקר קאנאדע, ער טרעט אסאך אויף אלס גאסט אויף די הענעטי און קלאמבס שוי.
לארע שלעזינגער

קליין|250px|דר. לארע שלעזינגער.
**לארע שלעזינגער** איז א באקאנטער טאלק שוי גאבטגעבערין וואס רעדט ארום צו פרויען דורכאויס אמעריקע אויף הונדערטע ראדיא סטאנציעס איבער משפחה פראבלעם.

איר שוי איז די 4טע גרעסטע פאפולערע טאלק שוי גאסטגעבערין אין אמעריקע. נאך 1. ראש לימבאו 2. שאן הענעטי 3. מייקל סעוועזש. 4. לארע שלעזינגער

זי איז דאס מערסטע קאנטראווערסיאל ווי אלע אין דעם פעלד אז דא מאכט איר דא מערסטע פאסנד צו געבן עצות אויף אין דעם פעלד. 

זי האט געפעלטשט איר פסיכאלאגיע ליצענץ.

זי איז געגט.

זי איז צעשלאגן מיט אירע שוועסטער און פארשטארבענע מאמע.

זי האט זיך מגייר געוועזן על פי הלכה און יארן לאנג זיך געפירט ווי א פרומע אידענע לכל דבר, געשיקט איר זון אין א מאדערן ארטאדאקסישער ישיבה און בלויז געגעסן כשר.

אבער זי האט אפגעלאזט אידישקייט איינזענדיג אז די הלכה און תורה ווערסיע פון אידישקייט איז בלויז אבסעסירט מיט דעם אייגן פאלק און האבן נישט קיין אויסגעארבייטע גאנג פאר גוים אין די היינטיגע מאדערן וועלט בלויז די זיבן מצוות וואס איז אויך נאר אקטיוויזירט געווארן בימי שיד ישראל על העליונה, דעריבער האט זיך איינגעזען אז אידישקייט איז אלט מאדיש און אפגעפארן דערפון.

אין פאליטיק איז אבער דער אפטייטש פון איר אכזבה פון אידן און אידישקייט געוועזן ווען זי האט געליטן פון עדווערטייזונג בויקאטן אויף איר שוי פון פראקטער ענד געמבל און נאך ריזן קאמפאניס וואס  זענען געווארן געצווינגן פון די ליבעראלן נישט צו שטיצן איר ראדיא פראגראם, און בלויז די קריטסען מיט אלע ערליכע גוים האבן זיך דאן שטארק אנגענומען פאר איר און די אידישע פובליק מענטשן וואס זענען רויב פריי און ליבעראל געשטימט האבן איר גאר גערודףט. זי האט דאן אויך פארלוירן די ניו יארק שוי.

נאך א גאר שטארקע קאנטראווערסיע איז געווען די פובליקאציע פון פיקשער'ס פון דר. לאורע אויסגעטאן, וואס זי געלאזט נעמען ווען זי האט געהאט אן אפעיר מיט ביל באללאנס, ווען זי איז געווען 28. און ווען זיי האבן זיך צוקריגט אין 1998 האט ער עס פארקויפט, מן הסתם צו מאכן א פאר דאלער, און אויף איינוועגס פארשעמען דר. לאורע. און האט בשעתו אויפגערודערט אמעריקע אז דאקעטער לאורע וואס זי פליקט אריין די תמימותדיגע קאלערס אגאנצען טאג אז זיי טוען עוולות און האבן נישט קיין שטארקע מאראל, האט גאר געווען די דאזיגע געפאלן אין די מאראלן פון זינדיגן מיט א פרעמדע מאן.

אבער זי איז נאכאלסט גאר גרויס ווייל רוב אמעריקע זענען פרום
שמועס פראגראם (ראדיא)

**שמועס פראגראם** איז א קאמוניקאציע אויפנאמע פראגראם (Talk Radio) אין א **ראדיא שמועס פראגראם** אדער אין א **טעלעוויזיע אויפנאמע פראגראם** פון א געוויסער פיגור פערזאן, וואס רופט זיך א "גאסט", וואס רעדט פון כלערליי ענינים און מענטשן רופן אריין און לאזן זיך הערן זייער מיינונג.

אין רוב אויפנאמע פראגראמען אין אמעריקע רעדט מען פון די אמעריקאנער רעגירונג פאליטיק, ווי דער גאסט איז אדער עקסטרעם רעכט אדער עקסטרעם לינקס, און די רופערס האבן פארקערטע מיינונגען ווי דער גאסט און רופער רייסן זיך ארום, וואס דאס האלט אונטער די צוהערער.

רוב אויפנאמע פראגראמען געסט אין אמעריקע זענען מער רעכט געשטימט, ווי למשל, ראש לימבאו און מייקל סעוועדש.

פאר ווען א רופער רופט אריין דער גאסט צו רעדן מיטן האוסט, ווערט ער קודם אויסגעפרעגט פריוואט פון איינע פון שטאב מענטשן, וואס רופט זיך א "סקירנער", צו זיכער מאכן אז ער איז אן אינטערסאנטער רופער וואס וועט אונטערהאלטן די ציהערער.

אנדערע אויפנעם פראגראמען באפאסן זיך מיט ספארטס ווי למשל אין ניו יארק, 660 AM, און 1050 AM.

עס זענען דאס וואס רעדן סתם נייטראלע ענינים, פון כלערליי זאכן, ווי למשל האוערד סטערן.

אסאך אויפנעם פראגראמען האבן צוויי געסט שותפים ווי זיי רעדן אין איינאיינעם, ווי למשל אויף 660 איז דא מייק ענד די מעד דאג, דערנאך איז דא וואס האבן איין הויפט רעדנער און מיט זיך פארשידענע מיטהעלפערס, וואס רופן זיך סייד קיקס, ווי למשל דאן איימוס און האוערד סטערן די האבן סייד קיקס.

קאַטעגאָריע:טעלעוויזיע
מייקל מעדוועד

thumb|left|מייקל מעדוועד
ר' **מייקל מעדוועד** איז א פרומער בעל תשובה סינדיקירטער טאלק שוי האוסט דורכאויס צענדליגע ראדיא סטאנציעס איבער אמעריקע. 

ער איז א פילם קריטיקער און מחבר פון א סך ביכער. זיין רבי וואס האט אים צוריקגעקערט צו אידישקייט איז ר' דניאל לאפין.
אסתר יונגרייז

רעביצן **אסתר יונגרייז** (ה' אייר ה'תרצ"ו - י"ט אב ה'תשע"ו) איז געווען א בארימטע יידיש - אמעריקאנישער פערזענלעכקייט און א מלחמה איבערלעבער פון אונגארישן אפשטאם. זי איז איז געװען פרעזידענט פון דער ״הנני״ ארגאניזאציע און האט געווידמעט איר לעבן כדי אויפצוטוהן לטובת הכלל און געווען זייער אקטיוו מיט צוריקצוברענגען אידישע קינדער צו אידישקייט.

## ביאגראפיע 
רעביצין יונגרייז איז געבוירן געווארן ה' אייר ה'תרצ"ו אין דער שטאט סעגעד אין אונגארן צו הרב אברהם יונגרייז פֿון א רבנישער משפחה אין אונגארן, װאס האט געפירט א בית מדרש דארט, און זיין ווייב מרים. זי און איר משפחה זענען געווען אריינגערעכנט אין דער ליסטע פון די פאסאזשירן פון דער קאסטנער באן וואס האט געראטעוועט א סאך אונגארישע יידן (צווישן זיי איז געווען הרה"ק רבי יואל טייטלבוים דער סאטמארער רבי).

ווען די צווייטע וועלט קריג האט זיך געענדיגט האט זי זיך אריבערגעצויגן אין אמעריקע. דארט האט זי חתונה געהאט מיט איר מאן הרב משולם הלוי יונגרייז. זיי האבן זיך באזעצט אין שטאט ניו יארק און דארט האבן זיי געגרינדעט און געעפנט א שוהל מיטן נאמען "אור תורה". אין 1973 האט זי געגרינדעט איר ארגאניזאציע "הנני"  פאר בעלי תשובה אין אמעריקע. "הנני" וואס האט אויכעט א צענטער אין מאה שערים גיבט צו עסן פאר ארימע היימלאזער מענטשן און לערנט מיט זיי תורה. רעביצין יונגרייז האט זייער שטארק געקעמפט קעגן אסימילאציע און זייער אפט פלעגט זי אפרעדן פרייע יידן פון חתונה האבן מיט גויים.

פרעזידענט בוש האט איר געקרוינט צו זיצן אויפן פארשטאנד פון האלאקאסט מוזיי זייענדיג זעלבסט אן איבערלעבער און אקטיוו צו הייבן די מאראל פון פאלק שוין יארן כדי דאס זאל זיך נישט איבערחזרן.

זי קומט זיך צוזאם יעדן דארנערשטאג נאכט אין די וועסט סייד אין קהל עדת ישורון, מאכן שידוכים פאר די מאדערן ארטאדאקס וואס זי זעט אין דעם שידוכים פראבלעם די גרעסטע צרה סיי ברוחניות און סיי בגשמיות.

אין ה'תשע"ו אין דער עלטער פון אכציג יאר איז זי נפטר געווארן איבערלאזנדיג צוויי זין און צוויי טעכעטער.

קאַטעגאָריע:רביצינס
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:קירוב
קאַטעגאָריע:שארית הפליטה
ערכים

**ערכים** איז א קירוב רחוקים סעמינארן ארגאניזאציע וואס איז מסדר איבער דער וועלט צוזאמקומען פון פרייע אידן זיי זאלן הערן דרשות פון רעדנער איבער אידישקייט. אפט מאל איז דאס אין האטעלן מיט די גאנצע משפחות אזוי ארום פאלט אויס א שינוי אין דער גאנצער משפחה אויפאמאל וואס איז גרינגער אזוי צו טוישן דראסטיש זייער לעבנסשטייגער נאך די סעמינארן איז גרייט עסקנים צו כשרן די קיך פון די הייזער. און עקסטערע פרויען צו לויפן מיט די פרויען אין מקוה און אזוי ווייטער עס זאל תיכף מאכן א טויש און די התעוררות זאל פארבלייבן אלס קבוע.

קאַטעגאָריע:ארגאניזאציעס אין ישראל
קאַטעגאָריע:אידישע וואולטעטיגע ארגאניזאציעס
קאַטעגאָריע:קירוב
מרדכי נויגראשל

קליין|150px|מרדכי דוד נויגראשל
הרב **מרדכי דוד נויגראשל**  איז א ליטווישער רב אין ירושלים, וועלכער איז עוסק אין עניני מדע ואמונה. ער איז א געוואלדיגער רעדנער ער קען סיי א פראפעסיאנעלן ענגליש און סיי העברעיש. ערכים טראגט אים ארום איבער דער גארער וועלט צו אויפהייטערן אידן לאבינו שבשמים.

ער פירט אויך אן אן ארגאניזאציע אויף דעם געביט וועלכע רופט זיך יהדות מזוית שונה (יידישקייט פון אן אנדער ווינקל).

ער האט ארויסגעגבן עטליכע ספרים הויפטזעכליך זיין מאדערנעם פירוש אויף דעם פארצייטישן פילאסאפיע ספר הכוזרי, און ממש לעצטנס אויף ספר העיקרים. ער גיט אויך א שיעור א יעדן מיטוואך אויף ראדיא קול חי ("ענין של השקפה"), ווי רופערס קענען אריינרופן מיט שאלות אין אמונה, השקפה אין אקטואליה.

ער האט געלערנט אין ישיבת חברון. ער וואוינט אין סנהדריה מורחבת, ירושלים.

ער גייט אן א בארד און טייל זאגן אז נישט וועגן מאדערנקייט נאר צוליב א מחלה.

## ווערק
* גלות ישמעאל
* והשבת אל לבבך
* מסע אל עמקי ההויה
* מסע אל פסגת הר סיני

## וועבלינקען
* זיין וועב-זייטל 
* זיינע שיעורים 

קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
קאַטעגאָריע:ראַדיאָ קול חי
לב לאחים

**לב לאחים** איז א קירוב ארגאניזאציע וואס איז לכתחילה געגרינדעט געווארן דורך ליטווישע עסקנים קעגן יד לאחים צוליב דעם וואס דער פירער פון יד לאחים איז א ליובאוויטשער חסיד. 

אבער היינט צוטאגס דינט צו גאר אן אנדער ציל ווי יד לאחים וואס איז בלויז פארנומען צו באקעמפן קריסטן און אלע אנדערע רעליגיעס זיי זאלן נישט חלילה שמדן פרייע אידן. דערקעגן לב לאחים איז כל כולו פארנומען מיט מאכן פרום פרייע אידן און נישט באקעמפן אנדערע רעליגיעס.

קאַטעגאָריע:קירוב
טיילענאל

קליין|250px|טיילענאל
**טיילענאל** (ענגליש: Tylenol) איז א פאפולערע אמעריקאנער דראג צו פטור ווערן פון פיין, רעדוצירן פיבער, און פארמיידן די סימפטאמען פון עלערזשיס, פארקילונג און פלו.

דאס ווערט פאקויפט דורך זשאנסאן און זשאנסאן א ריזן פארמעסואיקל קאמפאני.

דאס איז געמארקעטעט פאר מענטשן וואס ליידן אויף קאפוויי, אטרייטעס, מוסקל פאריקאכץ. און דאס איז אויך א שלאף קאפסול, אדער טאבלעט.

ווידער איז דא, **אייביפרופין**, וואס איז א ענליכע מעדיקאמענט צו אפווייכען ווייטאגען, און ווען ס'איז דא גאר שטארקע ווייטאג, קען דאס נעמען ביידע, אייביפרופין און טיילענאל צוזאמען, בעסער ווירקן.

קאטעגאריע:מעדיקאמענטן
עלים לתרופה (בלאט)

**עלים לתרופה** איז א בעלזער תורה בלעטל וואס ערשיינט וועכנטליך מדי שבת בשבתו, און איז מהנה הונדערטער טויזנטער אידען איבער דער גארער וועלט.

אנגעבליך דרוקן זיי 100 טויזנט קאפיעס א וואך.

עס לויפט יעדע וואך א ריי הערליכע קאלומס, צווישען זיי: "תורתן של ראשונים" א ליקוט פון ראשונים אויף די וואכעדיגע פרשה, "אמרות טהורות" חסידישע טייטשען און בליצען, "אמירה נעימה" שיינע ווערטער און תורות אויף די פרשה, "יתרון דעת" גאר א הערליכע ליקוט יעדע שטיק צייט אויף א אנדערע נושא, "יומא דנשמתא" א הילולא פון א צדיק וואס געפאלט אויס די קומענדיגע וואך (לעצטענס זייט די הרב פרוש איז אוועק האט עס היפש פארלוירן איר חן), אויך האט עס וועכענטליך הלכות געשריבן דורכ'ן בעלזער דיין הרב גראס, און נאך.

## רעפערענצן 
קאטעגאריע:תורה בלעטער
קאטעגאריע:בעלזא
משה גרילאק

רבי **משה חיים גרילאַק** (געב' כ"ח אדר ה'תרצ"ו  - כ"ה אייר, ה'תשפ"ג) איז געווען א שרייבער און דער רעדאקטאר פון משפחה און איז א גרויסער רעדנער און שרייבער צו פארטיידיקן און פארליבן אידישקייט אויף אלע פרייע אידן.

ער האט געלערנט אין קול תורה, און אין דער פאנאוועזשער ישיבה אין בני ברק.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן געווארן אין אנטווערפן, בעלגיע, צו חסידישע עלטערן. ווען דער צווייטער וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן זענען זיינע עלטערן אנטלאפן קיין פראנקרייך. ווען די מלחמה האט זיך געשטארק איז ער אליין אנטלאפן קיין שווייץ, וואו ער איז אויפגעהאדעוועט געווארן ביי א צווייטער פאמיליע ביז נאכן קריג.

נאכן קריג האט ער זיך צוריק פאראייניגט מיט זיין פאמיליע.

נאך זיין חתונה האט ער זיך געצויגן קיין סאו פאולא, בראזיל, וואו ער האט מקרב געווען אידן.

ער האט געדינט אלס א לאנגיעריגער רעדנער פאר דער ערכים ארגאניזאציע, צו מקרב זיין אידן צו תורה און מצות.

## בעולם הכתיבה 
ער איז געווען גאר א באקאנטער שרייבער. פון די ערשטע פלעצער וואו ער האט געשריבן איז געווען אין דער פרייער **מעריב** צייטונג, וואו ער האט געהאט א וועכנטליכע רובריק, וואו ער האט געשריבן איבער אידישקייט און די פרשת השבוע.

א צייט שפעטער איז ער געווען פון די ערשטע שרייבערס און גרינדערס פון דער ליטווישער יתד נאמן צייטונג אין ארץ ישראל.

שפעטער האט ער געדינט אלס דער רעדאקטער פון דער העברעאישער משפחה מאגאזין פאר לאנגע יארן. ער האט דארט געהאט א וועכנטליכער קאלום, צו וועלכן גאר אסאך ליינער האבן ארויסגעקוקט. 

אין משפחה האט ער געגרינדעט דער תורה'דיגער מאגאזין "**קולמוס**", וואס קומט מיט'ן משפחה מאגאזין יעדן יום טוב.

צווישן אנדערע האבן ער ארויסגעגעבן צענדליגער נאוועל ביכער, אונטער דער פסעוודאנים פון "חיים אליאב".

## זיינע ביכער 
צווישן זיינע ביכער ציילן זיך:

* פארכאפט אין נעץ
* אין די גאסן פון מאסקווע
* דע פענציסקא

קאַטעגאָריע:חרדישע שריפטשטעלער
קאַטעגאָריע:רעדאקטארן
קאַטעגאָריע:חרדישע זשורנאליסטן
טאן

צו מיינט איר א טאהן פון א ניגון?

**טאן** איז א מאס פון וואג, דאס ווערט טראדיציאנאל געשאצט אז עס אנטהאלט 252 וויין גאלאןס. אדער היינט אז עס אנטהאלט 2100 פונט וואסער.

א מעטרישער **טאן** איז 1000 קילאגראם.

קאטעגאריע:וואג
הייזעריג

**הייזעריק** איז דער קול ווערט פארלוירן פונעם מענטש גענצליך אדער אפילו נאר אביסל.

דאס קומט פון גארגל אנטצינדונג אדער פון נאדולן אויף די שטימעקארדן.

קאַטעגאָריע:מענטשליכער קול
קאַטעגאָריע:קרענק
קאמפיוטער ווארעם

**קאמפיוטער ווארעם** איז א זעלבסט דאפעלטער פראגראם. עס נוצט א נעצווערק צו שיקן קאפיס פון זיך צו אנדערע קאמפיוטערס. אנדערשט ווי א קאמפיוטער ווירוס האט א ווארעם אין זיך אריין געבויעט א וועג ווי אזוי זיך צו פארשפרייטן און אנצוקומען צו זיין ציל און אנזייען א חורבן, געווענטליך נוצט עס א באג און דער אפערירן סיסטעם, זיך צו פארשפרייטן אן דעם באנוצער וויסן, קאמפיוטער ווערעם טוען געווענליך שעדיגן די נעצווערק צוליב וואס עס נוצט דעם נעצווערק זיך צו פארשפרייטן נוצט ער אויף דעם גאנצן BANDWITH מה שאין כן די ווירוס שעדיגט די טעקעס און אינפעקטירט און קארופטירט דעם קאמפיוטער.

עס זענען דא קאמפיוטער ווירוס וואס באנוצן זיך מיט דעם ווארעם טעכניק זיך צו פארשפרייטן, אנזייענדיג א געוואלדיגן חורבן.

## וויאזוי זיך צו באשיצן 
אזוי רוב קאמפיוטער ווערעם נוצן אן אפערירן סיסטעם באג זיך צו פארשפרייטן איז זייער וויכטיג צו מאכן זיכער אז איר האט די לעצטע דערהיינטיגן פון אייערע אפערירן סיסטעם.

קאַטעגאָריע:קאמפיוטעריי
קאַטעגאָריע:אינטערנעט
יד לאחים

**יד לְאַחִים-פעילים** איז א חרדי'שע ארגאניזאציע וואס גיבט זיך אן צו באקעמפן קריסטלעכע מיסיאנערן און אנדערע וואס ווילן שמדן יידן, אזוי אויך שיצן אידישע פרויען פון אריינפאלן מיט אראבישע מענער.
 
יד לאחים איז געגרינדעט געווארן אין תש"י דורך שלום דוב ליפשיץ, וואס איז דעמאלסט געווען א בחור.

דער ערשטער רב פון יד לאחים איז געווען הרב יעקב לאנדא, שטאטס רב פון בני ברק.

## געשיכטע 
יד לאחים האט אנגעהויבן אין תש״י מיט פארשפרייטן אידישקייט און תודה צווישן די תימנישע אידן און אנדערע וואס זענען ארויפגעקומען קיין ישראל פון אראבישע מדינות. 

יד לאחים קריגט זיך קעגן מיסיאנערישע ארגאניזאצעיס און לויט די ציפערן פון יד לאחים געפינען זיך היינט אין ארץ ישראל בערך 100 מיסיאנעריש גרופעס און ארגאניזאציעס וועלכע שפענדן צוזאמען מיליאנען דאלארן א יאר צווישן משפחות וועלכע געפינען זיך אין פינאנציעלע אדער גייסטישע קלעם.

יד לאחים פארמאגט צענדליגער ארבייטער און הונדערטער וואלאנטירן, צווישן זיי געפינען זיך אויך אזעלכע וואס זענען געווען א חלק פון מיסיאנערישע גרופעס און ארגאניזאציעס און יד לאחים האט זיי געהאלפן תשובה טון.

זיי ראטעווען ארויס קליינע קינדער אדער פרויען וואס זענען פארכאפט אין אראבישע דערפער נאכדעם וואס זיי האבן חתונה געהאט מיט אראבער, אפט מאל זענען די פרויען געפאנגען אין דארף אונטער'ן מאן'ס רשות.

אין יאר תשע"א איז רבי שלום דוב ליפשיץ אוועק און זיין זון רבי ישראל לייב - וועלכער האט ביז דאן געדינט אלס סגן יו"ר - האט איבערגענומען די פירערשאפט. 
קאטעגאריע:ארגאניזאציעס אין ישראל
קאמפיוטער ווירוס

א **קאמפיוטער ווירוס** איז א קאמפיוטער פראגראם געשריבן צו טוישן דעם וועג וויאזוי דער דעזעגנירטער קאמפיוטער וועט ארבעטן, אן רשות אדער וויסן פון זיין באנוצער, דורך זיך באהאלטן און אריינשווערצן אין אן אנדערפראגראם טעקעס וואס איז אויבן אויף יא לעגיטים פארן באנוצער.

צוויי הויפט פאקטארן דעפינירן א ווירוס: 1) זיך טאפלען, און 2) אקטיוויזירן, פונקט וויאזוי א ביאלאגישער ווירוס אין א מענטש.

דעריבער איז זייער וויכטיג אויפצופאסן נישט עפענען צוהעפטן פון קיין איפאסט אפילו איר איר געטרויט דעם שיקער ווייל ער האט דאס געקענט באקומען פון אן אנדערן אומוויסנדיג.

קאַטעגאָריע:קאמפיוטעריי
סימפטאם

**סימפטאם** נעמט אריין אין זיך יעדע סארט ערשיינונג וואס ערשיינט ביי א לעבעדיגער זאך וואס איז אנדערש פון דעם נארמאלן אויסזען פון דער געוויסער זאך וואס צוליב א געוויסער ענדערונג אינעם גאנג פון דער לעבעדיגער זאך ערשיינט ביי איר פאקטישע ענדערונגען וואס מען קען אנווייזן און טייטלען אויף איר. ( די ענדערונגען אינם קערפער וואס זענען מער אינערליך למשל ענדערונגען אינם בלוט ווערט נישט אנגערופן סימפטאם נאר דאס איס שוין מער ווי די קראנקייט אליין.)

*
דריטע שינע

קליין|250px|די העכערע שטאנק פון לעצט איז די דריטע שינע.
א **דריטע שינע** (ענגליש: *third rail*) איז א מעטאד צו פירן עלעקטעריע צו טרייבן באנען. די סיסטעם ווערט אפט גענוצט אויף מעטרא באנען.

אויב מען פאלט אריין אינעם לאך זאל מען נישט צורירן דערצו ווייל דאס הרגעט דעם מענטש אויף סעקונדע פון די גרויסע עלעקטעריזירונג.

קאטעגאריע:באן טראנספארט
קאַטעגאָריע:עלעקטריע
סאפטוועיר באג

מיינסטו אן אינסעקט אדער װיקיפּעדיע:באג?

**סאפטוועיר באג** איז א טעות, דורכפאל אדער א קליינער פארזעהניש, אין א קאמפיוטער פראגראם וואס האלט צוריק דאס גאנצער סיסטעם זיך אויפירן ווי פאראויס געפלאנט. 

געווענליך אין גרויסע וועב סייטס ווי וויקיפעדיע איז דא א ספעציעלער אפטיילונג צו דאקומענטירן די באגס און די פראגראמירער ארבייטן דאס צו אויסגעפינען וואס מען האט פארקוקט וואס איז גורם די פראבלעם.

קאַטעגאָריע:ווייכווארג
פיבער

דאס **פיבער** (פון ) איז א סימפטאם אז דער טעמפעראטור פונעם מענטש האט זיך געהויבן צו שטאפלען מער פון נארמאל, און דאס מיינט אז דער קערפער איז אויסגעטרוקנט אדער איז באטראפן פון אן אנדער מחלה ווי אינפעקציעס און ווירוסן וואס דער קערפער ארבעט איבער די מעגליכקייט דאס צו באקעמפן. 

דער פראטעין גייען דורך א שווערע קריזיס און שרינקן איין, און דאס איז גורם דעם קריטישען צושטאנד אז די ענזימען, וואס איז כל כולו פראטין, הערט פשוט אויף צו ארבעטען און טאן זייער אויפגאבע; צוליב די טויש אין זייער געבוי; און די ענזימען זענען פאראנטווארטליך אויף אלע ביאלאגישע פירונגען און אן זיי איז לעבן נישט מעגליך. 

דערפאר איז קריטיש וויכטיג דאס צו באקעמפן דורך:
* טרינקען גאר אסאך.
* ניצן אייז צו לייגן אויפן קאפ.
* אנצינדן דעם ווענטילאטאר אדער לופטקילער.

קאַטעגאָריע:סימפטאמען
דזשעף זשעקאבי

**דזשעף זשעקאבי** איז א פרומער אידישער קאלומניסט פאר דער באסטאן גלאב צייטונג. ער איז רעכט קאנסערוועטיוו געשטימט. זיינע קאלוםס ווערן סינדיקירט נאציאנאל דורך זשאואיש ווארלד רעוויאו.

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער שרייבער
קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער
יונה גאלדבערג

**יונה יעקב גאלדבערג** איז א יידישער שריפטשטעלער אין דעם מאגאזין נעשינאל רעוויאו אונליין און קאנסערוועטיוו שטערן דאס מאכט אים פאר אן אפטער גאסט אויף אמעריקאנישע טעלעווויזיע שויס צו ארום רעדן איבער אקטועלע ענינים. 

ער איז דער זון פון לוסיען גאלדבערג וואס האט בשעתה אויפגעשאקעלט די וועלט, ווען זי האט געעצהט לינדע טריפ אראפצוטעיפן מאניקע לעווינסקי ווי זי איז זיך מודה איבער די ביל קלינטאן געשלעכט וואס האט עוועטואל געפירט צו זיין אימפיטשמענט.

קאטעגאריע:אמעריקאנער שרייבער
קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער
ממעיינות התאחדותינו

**ממעיינות התאחדותינו** איז א תורה בלעטל אויף די וואכעדיגע פרשה האט אנגעהויבן צו ערשיינען צום ערשטען מאל אין שבת פרשת מטות מסעי שנת תשנ"ט, א דירעקטער רעזולטאט פונעם סאטמאר שפלינטער וואס האט דעמאלטס פאסירט, און האלט נאך אן ביזן היינטיגן טאג, הגם אין א איינגעשרומפענע און פארהעלניסטמעסיגע פארמאט.

אנגעהויבן האט עס זיך אלץ גאנץ א דיקע קונטרס'ל פון צווישן 16-24 זייטען און העכער, אין יאר תשס"ג איז עס איינגעשרינקען צו א דורכשניט פון 8 זייטען, און אין יאר תשס"ו איז עס ווידעראמאל געשרינקען צו קנאפע 4 זייטען, אזוי ווי אלע אנדערע וועכענטליכע גליונות.

פון אירע הויפט ארטיקלען איז די תורות און דרשות פון הרב אהרן טייטלבוים, סאטמארער רבי , און דאס איז אייגענטליך די ציל פונעם אויסגאבע פונעם ערשטען טאג אן.

קאַטעגאָריע:ארונים
קאַטעגאָריע:תורה בלעטער
בלוט צעל

[קליין|250px|פון רעכטס אויף לינקס:
[רויטע בלוט צעל, טראמבאציט און ווייסע בלוט צעל. פאטאגראפירט מיט א דורכזוכנדיקן עלעקטראנישן מיקראסקאפ (SEM).]]
א **בלוט צעל** (בלוט קעמערל) איז נאר וואס א צעל וואס געפינט זיך אין בלוט. זויגערס האבן דריי ערליי בלוט צעלן:
* ווייסע בלוט צעלן
* רויטע בלוט צעלן
* טראמבאציטן (טאצעלעך)

קאַטעגאָריע:בלוט
קאַטעגאָריע:אנאטאמיע
ווייסע בלוט צעל

קליין|250px|געמישטע בלוט צעלן רויטע און ווייסע.
**ווייסע בלוט צעל** אדער **ליקאקייטס** זענען צעלן וואס פארעמען דאס בלוט, זיי ווערן פראדוצירט אין די מארך ביין און העלפן באקעמפן אינפעקציע קרענק, אלס אינטערגאלער טייל פון די אימיון סיסטעם.

קאַטעגאָריע:בלוט
גוגל ביכער

left|thumb|250px|זייער לאגא.
**גוגעל בוך סוירטש** איז א סערוויס פון גוגל ווי איר קענט אויפזיכן די טעקסט פון א ספר וואס איר האט נישט.
גוגל מאפעס

**גוגל מעפס** איז א סערוויס פון גוגל אויפצוזיכן אייער אדרעס מיט א מאפע און דירעקציעס און אויך דורך פארשידענע געגנטער, דאס האט אמאל געהייסן גוגל לאקאל היינט איז דאס צוזאמן.
ארקאדי גיידאמאק

**ארקאידי גיידמאק** געבוירן אין אוקריינע איז א אידישער ביליאנער אין ישראל. ער ווערט געזוכט צו ארעסט דורך פראנקרייך און אנגאולא, פאר שטייער זיך ארויסדרייען, און מאני לאנדריאונג. ער האט 2 פאספארטן פון פראנקרייך און פון ישראל. 

ער איז געווארן רייך פון וואפן האנדל און נאך זאכן, וואס צוליב די פרייוועטיציע דורך קארופציע דילס נאכן צוזאמפאל פון קאמוניסטישען סאוויעטישען פארבאנד האט מען געקענט מאכן פיל געלט דורך שמירן.

אין ארץ ישראל גייט אן א געריכט צו מען זאל אים ארויסגעבן צוריק פאר פראנקרייך אים ברענגן צו גערעכטיגקייט, אבער דערווייל נוצט ער אויס זיין איינפלוס דאס צוריקצוהאלטן דורך ווארפן געלט רעכטס און לינקס אונטערקויפן די מאכטן אים צו יא צו האלטן אין ארץ ישראל.

ער האט אפגעקויפט די בית"ר ירושלים ספארטס טיעם.

ער וויל לויפן פאר ירושלים מעיאר.

ער שטיצט חברה הצלה און ר' דודי זילבערשלאג מיט ביבי נתניהו, און ר' ראובן אלבז. און צום לעצט ביי די ישראל לבנון קאנפליקט האט ער אויסגעצאלט פאר די אלע אידישע משפחות וואס האבן געליטען און געמוזט מופן.

קאטעגאריע:ביליאנערן
קאטעגאריע:יידישע ביזנעסלייט
קאפעין

200px|קליין|טרוקענער קאַפֿעין
**קאפעין** איז א סטימולאנט וואס געפינט זיך אין קאווע, אין טיי בלעטער און קאלא, און אויך א קליין ביסל אין שאקאלאד. אסאך מענטשן טרינקען געטראנקען וואס אנטהאלטן קאפעין. ביי רוב מענטשן טוט דאס ווירקן אויף זיי אז זי בלייבן וואך און שלאפן נישט איין. 

קאפעין איז אויך א נאטירלעך מיטל קעגן פעסטן און הרגעט אינסעקטן וואס ווילן עסן די פלאנצן אין וואס די קאפעין געפינט זיך.

קאַטעגאָריע:נעווראלאגיע
קאַטעגאָריע:כעמישע פארבינדונגען
TheMarker

**TheMarker** (**דער מארקער**) איז א פינאנציעלער זשורנאל אין ישראל אויף העברעיש אין דריי פארמאטן, א געדריקטער זשורנאל, וועבזייטל, און טעגליכע ביילאגע צו דער הארץ (צייטונג).

קאַטעגאָריע:צייטונגען ארויסגעגעבן אין ישראל
קאַטעגאָריע:וועבזייטלעך
יוסף אשכנזי

ר' **יוסף אשכנזי** איז דער גבאי און נאמן בית (ווי אויך א קרוב) פון ערשטן סאטמארער רבי ר' יואל טייטלבוים. 

ער איז א זון פון ר' שרגא פייבוש אשכנזי וועלכער איז געווען דעם רבינ'ס גבאי אין סאטמאר, רומעניע.

נאך דער פטירה פון סאטמארער רבי האט ער געעפנט א ביהמ"ד נעבן זיין הויז אין קרית יואל - קהל מהר"י אשכנזי טאלטשווא נאך זיין זיידע רבי יואל אשכנזי, טאלטשעווער רב.

## ביאגראפיע
במשך די  מלחמה יארן האט ער באגלייט דעם סאטמארער רבי'ן און רביצין דורכאויס אלע זייערע דעסטינאציעס, און דורכאויס די מלחמה האבן אים דער רבי און די רביצין אפיציעל אדאפטירט אלץ יוסף טייטלבוים.

נאך די מלחמה איז ער פארבליבן די גבאי ביז דעם רבינ'ס פטירה חודש אב תשל"ט. פאר פרנסה האט ר' יוסף געפירט א ספרים געשעפט אין וויליאמסבורג הוצאת ירושלים.

## ספרים
די זכות פון דרוקן דעם סאטמארער רבינ'ס ספרים איז איבערגעגעבן געווארן דורך דעם רבי'ן זעלבסט צו ר' יוסף, מאכנדיג אים און זיינע קינדער די ארויסגעבער פון די ספרים ווי דברי יואל, ויואל משה, ייטב לב, און פילע אנדערע ספרים לבית סאטמאר אונטערן נאמען "הוצאת ירושלים".

במשך די יארן זענען געווען אזעלכע וועלכע האבן געדריקט א חלק פון די ספרים אן רשות, אקעגן וועם ר' יוסף איז שארף ארויס אין די הקדמה צו די ספרים, אויסדרוקנדיק זיין אויסשליסליכע רעכט וועלכע איז אים געגעבן געווארן.

ר' יוסף האט אויך אליין ארויסגעגעבן א ספר מיטן נאמען "שארית יוסף - על התורה".

## זיינע קינדער
* ווייב פון הרב מאיר שפיטץ - ביסטריצער רב, זון פון הרב משה פון ביסטריץ
* ווייב פון הרב העניך מרדכי מייזליש - טאלטשעווער רב, זון פון הרב יהושע זאב מייזליש (ליעזש)יהושע זאב אבד״ק ליעזש לאנדאן, זון פון הרב חיים אבד״ק סארוואש, זון פון דוד דוב מייזליש פון איהעל.
* ווייב פון הרב ליפא טייטלבוים - זענטער רב, זון פון הרב משה טייטלבוים מסאטמאר

קאטעגאריע:גבאים
עזריאל גליק

**עזריאל גליק** איז געווען דער גבאי פון די סאטמארער רביס. ער איז געווען גבאי פונעם ערשטן סאטמארער רבי, ר' יואל טייטלבוים און פון זיין פלומעניק רבי משה טייטלבוים דער צווייטער סאטמארער רבי און לעצט פון רבי זלמן לייב טייטלבוים פון וויליאמסבורג.

ער איז נפטר געווארן אור ליום י"ט אייר ל"ד בעומר תשע"ד לפ"ק, זיין לוי' איז פארגעקומען אין היכל הביהמ"ד הגדול ראדני סטריט און דאן אין קרית יואל לפני ביתו, נטמן געווארן אין שטח החדש פון בית החיים דקרית יואל.

ר' עזריאל האט משמש געווען דעם ערשטן רבי ר' יואל; די לעצטע 12 יאר פון ווען ר' יואליש האט באקומען דעם סטראק איז ר' עזריאל נישט אהיים געגאנגען שלאפן ביי זיך אינדערהיים נאר איז געווען 24 שעה א טאג ארום דעם צדיק.

ר' עזריאל האט געהאט זייער א גוטע שפראך צום סאטמארער רבין, און ער האט געקענט ארויסבאקומען ישועות פאר אידן דורך זיין אייגענארטיגער שפראך.

## משפחה 
זיין איידעם איז ר' נפתלי בלומענפעלד, מנהל אין דער סאטמאר ישיבה גדולה אין קווינס, ניו יארק.

קאטעגאריע:גבאים