open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
דערנייבארע ענערגיע

קליין
**דערנייבארע ענערגיע** איז ענערגיע גענערירט פון נאטורלעכע רעסורסן - ווי זון שיין, ווינט, רעגן, כוואליעס.- די דאזיגע מקורות פון נאטור ענדיגן זיך קיינמאל ווי למשל די ענערגיע שטאפן ווי אויל גאז קוילן און גאזאלין וואס ווי מער מ'נוצט זיי אלץ מער נוצט זי זיך אויס פונעם נאטור און ווערט ווינציגער און ווינציגער.

די דאָזיקע מענטשן װאָס זאָרגן זיך צו לעבן לױט אַ סוסטאַניבאַלע לעבן לעבנסשטײגער באַנוצן זיך בלױז מיט דערנײבאַרע ענערגיִע. 

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:ענערגיע
רשימה:גרינסן

א רשימה פון עסבארע גרינסן: 
(די רשימה צוטיילט זיך אין פארשידענע קאטעגאריעס)

קאַטעגאָריע: פרוכט-גרינסן (פרוכט-געמיזע), פון דער פאמיליע (Cucurbitaceae)

קאַטעגאָריע: פרוכט-גרינסן (פרוכט-געמיזע), פון אנדערע פאמיליעס

קאַטעגאָריע: ווארצלן, ענגליש:Root vegetables

קאַטעגאָריע: בלעטער גרינסן, ענגליש:Leaf vegetables

קאַטעגאָריע: שויט גרינסן, העברעאיש:קטניות, ענגליש:Legumes

קאַטעגאָריע: שטאם און ? גרינסן, העבראיש: ? , ענגליש:Stem and Bulb Vegetables

## זעט אויך 
רשימה:פרוכט

## רעפערענצען 

גרינסן
10טן סעפטעמבער

**10 סעפטעמבער** איז דער 253סטער טאג פון יאר (254סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 112 טעג.
## היסטארישע געשעענישן 
* 1823 - סימאן באליוואר ווערט פרעזידענט פון פערו.
* 1919 - עסטרייך שרייבט אונטער און אנערקענט די זעלבשטענדיגקייט פון פוילן, יוגאסלאוויע, אונגארן און טשעכאסלאוואקיי.
* 1943 - דייטשער כוחות אקופירן רוים.
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 1855 - רבי שלום רוקח, דער "שר שלום" פון בעלזא

## פייערונגען 
* גיבראלטאר - נאציאנאלער טאג

----
* 9טן סעפטעמבער - 11טן סעפטעמבער
* סעפטעמבער

10
גרייפפרוכט

**גרייפפרוכט** איז אן אונטער-טראפישער ציטרוס בוים מיט ביטערע פרוכט, אן 18טן-יארהונדערט מישלינג ערשט געהאדעוועט אין זשאמייקע. 

די דאזיגע גרינביימער זענען געוויינטלעך 5-6 מעטער הויך, אבער זיי קענען וואקסן אפילו 13-15 מעטער. די בלעטער זענען טונקלגרין, לאנג (ביז 150&nbsp;מ"מ) און שמאל. ער האט ווייסע בלומען מיט פיר קרוינבלעטעלעך. די פרוכט האט א געל-אראנזשן הויט מיט א דיאמעטער פון 10-15&nbsp;צ"מ.

## זעט אויך 
* רשימה:פרוכט
## וועבלינקען 
## רעפערענץ 
קאַטעגאָריע:פרוכט
אנאנא

קליין|250px|אַנאָנאַ
**אַנאנאַ** (*Annona ×atemoya*) איז דער נאמען פון אן עסבארן טראפישן, אונטער-טראפישן פרוכט.

## בדיקת תולעים
געווענליך געפינט זיך נישט קיין ווערם (תולעים) אדער אינסעקטן (שרצים) אין דעם **אַנונאַ**, אויב אבער מען זעט אנצייגונגן אז ס'איז ווערמיג דארף מען עס גרונטליך קאנטארלירן און אפרייניגן פאר דעם ניצען.

## מצוות התלויות בארץ
דער **אַנאנאַ** איז פון די פרוכט וועלכע וואקסן אין ארץ ישראל, דערפאר דארף מען נאך פארשן פון וואנען זיי קומען, צו מען דארף מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות, שמיטה.

## שמיטה
דער דאטום וואס פאלט אויף דעם **אַנאנאַ** די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש תשרי פון דעם אכטן יאר, ביז ענדע דעם אכטן יאר.
## זעט אויך
* רשימה:פרוכט

## רעפערענצען
* *אנציקלופדיה לכשרות המזון*

קאטעגאריע:פרוכט
קאַטעגאָריע:פרוכט פון ארץ ישראל
קרוינבלעטל

[קליין|פיר געלע קרוינבלעטלעך פון א [פרימל]]
א **קרוינבלעטל** איז איינער פון די אינעוועניגסטע בלעטלעך פון א בלום; געווענלעך האבן קרוינבלעטלעך שיינע קאלירן.

קאַטעגאָריע:באטאניק
טעכניאן

[קליין|דער אמאליגער בנין פונעם טעכניאן אין [חיפה. - היינט צוטאגס א מוזיי פאר וויסנשאפט, טעכנאלאגיע און דער קאסמאס.]]
דער **טעכניאן** איז דער אוניווערסיטעט אינסטיטוט פאר טעכנאלאגיע אין חיפה, וואס איז געגרינדעט געווארן אין 1912 מיטן נאמען *טעכניקום*, און געעפנט אירע טויערן 1924. פון אנהייב איז די שפראך פונעם אוניווערסיטעט געווען דייטש, אבער נאכן שפראכן קריג, איז עס אריבער צו העברעיש.

*אין די 1970ער יארן האבן אברהם לעמפל און יעקב זיוו אינעם טעכניאן אנטוויקלט דעם LZW אלגאריטם פאר קאמפרימירן דאטן.

## באקאנטע תלמידים 
* אריה ווארשל - נאבעל פריז פאר כעמיע 2013

## וועבלינקען
קאטעגאריע:ישראל
קאַטעגאָריע:אוניווערסיטעטן
קאטעגאריע:חיפה
ה'רפ"ה

## געבוירן 
* י"ח אלול - רבי יהודה ליוואי, דער מהר"ל פון פראג (נפ' ה'שס"ט)

## קאלענדאר
סאברא און שאטילא

**סאברא און שאטילא** זענען צוויי פאלעסטינער פליטים לאגערן אין לבנון, וואס ביי דער ישראלדיקער מיליטערישער ערשטער לבנון מלחמה, האבן קריסטליכע מיליציעס אומגעברענגט הונדערטע פאלעסטינער, אין יאר 1982, צווישן דעם 16טן און 18טן סעפטעמבער.

די וועלט האט באשולדיקט ישראל אין די מאסן מערדערייען, וויבאלד די ארמיי האט געוויסט פון דעם, און האט נישט אפגעשטעלט די קריסטן.

די קריסטן האבן געטענהט, אז זיי טוען דאס אלס נקמה פארן אטענטאט קעגן דער פירער פון די פאלאנגען באשיר זשומייעל, וואס פאלעסטינער טעראריסטן האבן דורכגעפירט, ביים לבנון ברודער קריג. 

מנחם בעגין דער פרעמיער מיניסטער, האט געשטעלט א קאמיסיע אויסצופארשן דעם עניין, מיטן ריכטער שמגר, דער קאמיסיע האט באשולדיקט אריק שרון, אלס פאראנטווארטליך אינעם מארד, און שרון האט רעזיגנירט פון פארטיידיגונגס מיניסטעריום.

אין ישראל איז ארויסגעקומען א פילם, מיטן נאמען וואלס מיט באשיר, אום יאר 2008, וואס רעדט איבער די מלחמה, און די מאסן מארד קעגן די פאלעסטינער. 
קאַטעגאָריע:מיטל מזרח
קאטעגאריע:לבנון
1693

## געשעענישן 
* 11טן יאנואר - דער וואולקאן עטנע ברעכט אויס.
* אמיש גרופע איז אפיציעל געגרינדעט געווארן.

## געבוירן 
* 24סטן מערץ - דזשאן האריסאן, ענגלישער זייגערמאכער און דערפינדער פונעם ים כראנאמעטער (געש' 1776)
רבינו תם

הרב **יעקב בן מאיר** (ד'תת"ס - ד'תתקל"א), באקאנט אלס **רבנו תם**,  אין ראשי תבות: **ר"ת**, איז געווען אן אייניקל פון רש"י, און פון די גרעסטע בעלי תוספות. ער איז גערופן 'תם' אויפן פסוק "ויעקב איש תם יושב אהלים" (בראשית כה, כז). אזוי ווי זיין זיידע, האט רבנו תם געוואוינט אין פראנקרייך. ער האט געשריבן דעם "ספר הישר" און א פאעזיע וועגן טראפ.

קאַטעגאָריע:ראשונים
רעכטס און לינקס פארקער

קליין|300px|
**רעכטהאנטיקער פארקער** און **לינקהאנטיקער פארקער** באדייטן תקנות וואס פאדערן אז דער פארקער דארף בלייבן אדער אויף דער רעכטער זייט אדער אויף דער לינקער זייט פון דער גאס. דאס איז א פונדאמעטאלע תקנה וואס מאכט גרינגער דעם פארקער און טוט פארמיידן די ריזיקע פון צוזאמענשטויסן. אריגינעל פלעג מען פירן אויף דער לינקער זייט אין כמעט דער גארער וועלט,
היינטיקע טעג בערך 66% פון דער וועלט'ס באפעלקערונג וואוינען אין רעכטהאנטיגן פארקער לענדער און 34% אין לינקהאנטיגן פארקער לענדער.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:טראנספארט
9טן סעפטעמבער

**9טן סעפטעמבער** איז דער 252סטער טאג פון יאר (253סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 113 טעג.
## היסטארישע געשעענישן 
## געבוירן 
* 1828 - לעוו טאלסטוי, רוסישער שרייבער (געש' 1910)

## געשטארבן 
* 1513 – דזשיימס דער פערטער, מלך פון סקאטלאנד (געב׳ 1473)

## פייערונגען 
----
* 8טן סעפטעמבער - 10טן סעפטעמבער
* סעפטעמבער

09
סטאשקע

left|thumb|250px|סטאשקעס
די**(פי)סטאשקע** אדער **ערדניסל** *(Arachis hypogaea)*, איז א געוויקס פון די שויט קטניות פאמיליע, *פאבאצעאיי (Fabaceae)*, דער פרוכט וואקס אריין אין ערד און ווערט דארט צייטיג.

## בדיקת תולעים 
אין דער **סטאשקע** איז געווענליך נישט פאראן קיין אינסעקטן (שרצים) אדער ווערים, דערפאר לױט דער הלכה דארף מען זיי נישט קאנטראלירן. אויב אבער איז עס שוין פארעלטרט איז זייער מעגליך ס'זאל זיין מילביג און מען דארף עס עפענען און קאנטראלירן פאר מען עסט אים.

## מצוות התלויות בארץ 
די **סטאשקע** אין א ברייטן פארנעם אין ארץ ישראל, און מען דארף מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות און שמיטה.

## שמיטה 
דער דאטום וואס פאלט אויף דער **סטאשקע** די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש אלול פון דעם זיבעטן יאר, ביז חודש אלול פון דעם אכטן יאר. געבאקענע '''סטאשקע'ס'* - וויבאלד מען לייגט צו מעהל - פאלט אויף דעם די דינים פון שמיטה פון חודש אייר פון דעם זיבעטן יאר.

## זעט אויך 
* רשימה:גרינסן

## רעפערענצען 
* *אנציקלופדיה לכשרות המזון''

קאטעגאריע:גרינסן
קאַטעגאָריע:פרוכט פון ארץ ישראל
ארטישאק

לינקס|250px|א קעסטעל פרישע ארטישאק'ס

דער **ארטישאק** (וויסנשאפטלעכער נאמען: *Cynara cardunculus*) איז א פיל-יעריגע (perennial) געוויקס מיט שטעכיגע בלומען פון די פאמיליע *אַסטעראַַצעאיי (Asteraceae)* אפקומסטיג פון דרום אייראפע ארום דעם מיטלענדישער ים. ער וואקסט ביז איינס און א האלב - צוויי מעטער הויך, מיט זילבערע-ליכט גרינע בלעטער פון פופציג - אכטציג צענטימעטער לאנג. די בלומען טוהען זיך אנטוויקלן אין א גרויסן קאָפ פון אן עסבארן קנאפֿף אומגעפער אכט ביז פופצען צענטימעטער אין דיאמעטער מיט צאלרייכע דריי-קאנטיגע שופן. דער עסבארער טייל פון דעם קנאפף ביישטייט הויפטזאכליך פון דעם פליישיגן נידעריגן טייל, עס ווערט געניצט צום עסן נאכן קאכן. 

## ברכה 
אויף דעם **ארטישאק** מאכט מען די ברכה **בורא פרי האדמה**, אזוי ווי אויף אנדערע גרינסן.

## בדיקת תולעים 
אין דער **ארטישאק** געפינט זיך עפטערס קליינע שווארצע אינסעקטן (שרצים) צווישן די בלעטער, אדער רונדיכיקע גרינע אינסעקטן (שרצים) אויף די בלעטער, דערפאר אויב מען וויל ניצן די בלעטער דארף מען לױט דער הלכה זיי פריער אפשיילן און גיט אפשווענקן און נאכהער דארף מען קאנטראלירן. 

## מצוות התלויות בארץ 
די **ארטישאק** וואקסט אין א ברייטן פארנעם אין ארץ ישראל דארף מען מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות און שמיטה.

## שמיטה 
דער דאטום וואס פאלט אויף דער **ארטישאק** די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש תשרי פון דעם זיבעטן יאר.

## זעט אויך 
* רשימה:גרינסן

## רעפערענצען 
* *אנציקלופדיה לכשרות המזון*

קאַטעגאָריע:גרינסן
קאַטעגאָריע:פרוכט פון ארץ ישראל
על דזשאלסאן

**על דזשאָלסאָן** (ענגליש: *Al Jolson*) - געבױרן אַלס אַסאַ יואלסאָן דעם 26סטן מײַ 1886 אינעם שטעטל סרעדניק, קאָװנער גובערניע, רוסלענדישע אימפּעריע (איצטער: סערעדזשוס 'Seredžius' אין דער ליטװישער רעפּובליק); נפֿטר געװאָרן דעם 23סטן אָקטאָבער 1950 אין סאַן פֿראַנציסקאָ, פֿאַראײניקטע שטאַטן. 
                                              
ער איז געװען אַ פּראָמינענטער אַמעריקאַנער זינגער, קאָמיקער, טעאַטער און קינאָ-אַקטיאָר פֿון רוסיש-ייִדישן אָפּשטאַם. זײַן שעפֿערישע קאַריערע האָט געדױערט פֿון 1911 ביז 1950. מע פֿלעגט אים אָנרופֿן "דער ערשטער ביודעים ייִדישער מענטש, װאָס איז געװאָרן אַ פֿאַרװײַלונג-שטערן אין אַמעריקע" און "דער גרעסטער פֿאַרװײַלער אין דער װעלט". אין 1927 האָט ער געשפּילט אין דעם ערשטן פֿולמעטראַזשיקן קלאַנגען-פֿילם "דער דזשעז-זינגער".

bottom|250px|קליין|די אַפֿישע פֿון דעם פֿילם "דער דזשעז-זינגער"

קאַטעגאָריע:יידישע זינגער
קאַטעגאָריע:יידישע אקטיארן
לאנדאנער בארא פון בארנעט

דער **לאנדאנער בארא פון בארנעט** איז א לאנדאנער בארא אין צפון לאנדאן. ער גרענעצט הארטפארדשיר צו צפון און נאך פינף לאנדאנער באראס: הארוי און ברענט צו מערב, קאמדן און הארינגיי צו דרום־מזרח און ענפילד צו מזרח.

## געגנטן 
אין צפון פון בארנעט געפינען זיך די געגנטן "טשיפינג בארנעט" (Chipping Barnet) און "הויך בארנעט" (High Barnet), פון וועמען דער בארא נעמט זיין נאמען. נישט ווייט זענען די געגנטן עדזשווער (וואס האט א גרויסע יידיעש קהילה), טאטערידזש, וועטסטאן און מיל היל. מער צו דרום זענען די געגנטן מער אויפגעבויט: קריקלוואד, קאלינדייל, הענדאן און פינטשלי. אין דרום פונעם בארא געפינען זיך גאלדערס גרין, מיט א גרויסער יידישער באפעלקערונג, און האמפסטעד גארדן סאבערב.

*
המבשר

**הַמְבַשֵׂר** איז א חרדישע טאג צייטונג וואס ערשיינט אין ארץ ישראל מערסטענס אין העברעאיש אבער האט אויך בלעטער וואס ווערן געשריבן די נייעס אין אידיש איר הויפטקווארטיר איז סטאנציעזירט אין שטאט ביתר עילית.

זי ווערט ארויסגעגעבן דורך שלומי אמונים אפטיילונג פון אגודת ישראל וואס ווערט געפירט דורך חבר הכנסת הרב מאיר פרוש זי איז דער שופר פון אטייל פון  די חסידישע קהילות אויסער גער און נאך אנדערע וואס איז געבליבן מיטן המודיע.

די צייטונג האט אנגעהויבן ערשיינען ווינטער תשס"ט, נאכער וואס דער המודיע האט נישט געהעריג געשטיצט ר' מאיר פרוש'ס דורכגעפאלענער קאמפיין צו ווערן בירגערמייסטער אין ירושלים עיה"ק און אנשטאט איז ערוועלט געווארן א פרייער איד ניר בארקאט.

קאַטעגאָריע:פרומע צייטונגען
קאַטעגאָריע:צייטונגען ארויסגעגעבן אין ישראל
וויטעבסק

**װיטעבסק** (װײַסרוסיש: *Вiцебск* ;רוסיש: *Витебск*) איז אַ שטאָט אױף די ברעגן פֿון מערב-דװינע אינעם צפֿון-מזרחדיקן טײל פֿון װײַסרוסלאַנד. צום ערשטן מאָל איז זי דערמאָנט געװאָרן אין די היסטאָרישע דאָקומענטן אין 1021, אָבער איר אָפֿיציעל גרינדונגס-יאָר איז 974.
                              
במשך פֿון עטלעכע יאָרהונדערטער איז װיטעבסק געװען די הױפּטשטאָט פֿון אַ פּראָװינץ מיט אַ היפּשער צאָל ייִדישע תּושבים. בײַם סוף 19טן י"ה, דאָס רוב אײַנװױנער פֿון אָט דער שטאָט װי אױך פֿון אַ סך אַרומיקע שטעטלעך זײַנען געװען ייִדן (אין װיטעבסק גופֿא - אַן ערך 52% אין 1897). 
                                     
װיטעבסק האָט געשפּילט אַ בכבודיקע ראָליע אין דער געשיכטע און קולטור פֿון מזרח-אײראָפּעיִשן ייִדנטום. אין פֿאַרשײדענע צײַט-אָפּשניטן, איז זי געװען דער אָרט פֿון געבורט אָדער װױנונג פֿון אַזעלכע פּראָמינענטע פּערזענלעכקײטן װי רבי מנחם מענדל װיטעבסקער, באַראָן יוסף גינצבורג, יהודה פּען, מאַרק שאַגאַל, על ליסיצקי, אָסיפּ צאַדקין, ש. אַנ-סקי, חיים זשיטלאָװסקי, שלמה יודאָװין, לעאָן קאָברין, איסר הראל און אַזױ װײַטער.

זינט 1992, עס אַרבעט אין װיטעבסק דער מוזײ פֿון מאַרק שאַגאַל, װעלכער געפֿינט זיך אין דעם קינסטלערס געװעזענעם הױז אױף דער פּאָקראָװער גאַס.

אַלע יאָר, אין חודש יולי, עס װערט דורכגעפֿירט אין שטאָט דער אינטערנאַציאָנאַלער קונסט-פֿעסטיװאַל "דער סלאַװישער באַזאַר". 

[right|200px|קליין|[יהודה פּען: אַ גאַס אין וויטעבסק]]

קאַטעגאָריע:שטעט אין בעלארוס
סאן פראנציסקא

[קליין|דער [גאלדן געיט בריק אין סאן פראנציסקא]]
**סאַן פֿראַנציסקאָ** (ענגליש: *San Francisco*) איז די פערטע מערסטע באפעלקערטע שטאט אין קאליפארניע און די פערצנטע מערסטע באפעלקערטע שטאט אין די פאראייניגטע שטאטן, מיט א 2008 געשאצטער באפעלקערונג פון 808,976.

קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין די פאראייניגטע שטאטן
פעניאראל

**פעניאַראָל** (שפּאַניש :**קלוב אַטלעטיקאָ פּעניאַראָל**) איז אַ גלענצנדיק פוטבאָל קלוב פֿון מאנטעווידעא, די הויפטשטאט פון אורוגוויי.

דער קלוב איז געגרינדעט דעם 28סטן סעפטעמבער 1891. 

פניאַרראָלס הויפּט סטאַדיאָן איז "צו סנטנאַריאָ" (שפּאַניש: על סענטענאַריאָ), די גרעסטע סטאַדיאָן אין אורוגוויי.

קאַטעגאָריע:פוסבאל
קאַטעגאָריע:אורוגוויי
פאטלעזשאן

left|thumb|250px|פאַטלעזשאַן געוויקס

דער **פאַטלעזשאַן** (וויסנשאפטלעכער נאמען: Solanum melongena) איז א טראפישער - אונטער-טראפישער פיל-יעריגער געוויקס (ער ווערט באהאנדלט געווענלך ווי אן איין יעריגע געוויקס) פון די נאכטשאטן פאמיליע *סאָלאַנאַצעאיי (Solanaceae)*, ער איז שטארק אנגעזען אין אינדיע, פאקיסטאן או סרי לאנקא. ער וואקסט צווישן פערציג און הונדערט און פופציג צענטימעטער הויך, מיט גרויסע בלעטער פון צען - צוואנציג צענטימעטער לאנג און פינף - צען צענטימעטער ברייט. דער פרוכט איז געווענלך א שיינינדיגע פּערפּעל קאליר וועלכער ווערט געניצט אלס גרינס נאכן קאכן, פרעגלן אדער באקן.

## ברכה 
אויף דעם **פאַטלעזשאַן** מאכט מען די ברכה **בורא פרי האדמה**, אזוי ווי אויף אנדערע גרינסן.

## בדיקת תולעים 
אין דעם **פאַטלעזשאַן** איז געווענליך נישט פאראן קיין אינסעקטן (שרצים) אדער ווערים, דערפאר לױט דער הלכה דארף מען זיי נישט קאנטראלירן. אויב אבער איז פארהאן אנצייגונגן פון לעכער אדער פלעקען דארף מען עס דארט קאנטראלירן.

## מצוות התלויות בארץ 
דער **פאַטלעזשאַן** וואקסט אין ארץ ישראל און מען דארף מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות און שמיטה.

## שמיטה 
דער דאטום וואס פאלט אויף דעם **פאַטלעזשאַן** די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש תשרי פון דעם זיבעטן יאר.

## זעט אויך 
* רשימה:גרינסן

## רעפערענצען 
* *אנציקלופדיה לכשרות המזון*

קאטעגאריע:גרינסן

קאַטעגאָריע:פרוכט פון ארץ ישראל
13טן סעפטעמבער

**13 סעפטעמבער** איז דער 256סטער טאג פון יאר (257סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 109 טעג.
## היסטארישע געשעענישן 
## געבוירן 
* 1929 - יצחק אלפסי, היסטאריקער פון חסידות

## געשטארבן 
* 1598 - פיליפ דער צווייטער פון שפאניע (געב' 1526)
* 1991 - רבי ברוך שלום אשלג, מקובל (געב' 1929)

----
* 12טן סעפטעמבער - 14טן סעפטעמבער
* סעפטעמבער

13
דינאוו

**דינאוו** () איז א שטעטל אין ריישער פאוויאט, אונטערקארפאטישע וואיעוואדעשאפט, אסט-גאליציע, פוילן, מיט א באפֿעלקערונג פֿון 6,758 (02.06.2009).  דאס קליין שטעטעלע **דינאוו** ליגט אויף דעם ברעג פונעם טייך סאן, צופוסנס די קארפאטן בערג, די שטאט ריישע פון צפון זייט, און סאניק פון דרום זייט.

## היסטאריע 
כאטש **דינאוו** איז געווען א קליין דארפיש שטעטעלע, דאך איז עס שטארק באקאנט ביי דער יידישער באפעלקערונג, פון גוטן און פון בייזן. אין יאר ה'ת"ח ביי די גזירות ת"ח ות"ט האט עס דורכגעלעבט דעם ערשטן חורבן ווען כמעלניצקיס רויבער באנדעס האבן פארניכטעט כמעט דאס גאנצע שטעטל, נאכהער אין יאר ה'תקכ"ח האט עס ווידער מיט געמאכט א בלוטיגע שחיטה ווען ס'איז אומגעקומן איבער צוואנציג יידן, און אין דעם יאר ה'ת"ש פרייטיג דעם צווייטן טאג ראש השנה האבן די נאציס ימ"ש אומגעברענגט אלע יידן וואס זיי האבן דארט געטראפן הי"ד.

## רבנים 
**דינאוו** איז באקאנט געווארן אין דער יידישע וועלט דורך אירע בארימטע רבנים וואס זי האט פארמאגט:

* רבי שמואל א זון פון רבי אברהם פון טיטשין
* רבי משה יהושע העשל (נפטר - כ"ג אייר ה'תקע"ג).
* רבי יעקב צבי יאָליש (נפטר - ט' ניסן ה'תקפ"ה), פארפאסער פון ספר מלא הרועים אויף ש"ס און כללים
* רבי פנחס אריה, פון ה'תקפ"ט רב אין טורקא, (נפטר - כ"ז תשרי ה'תרי"ג), א זון פון רבי צבי הירש פון סאקאלאוו
* רבי צבי אלימלך שפירא (נפטר - י"ח טבת ה'תר"א), פארפאסער פון בני יששכר
* רבי דויד שפירא (נפטר - י"ט אדר ה'תרל"ד), פארפאסער פון ספר צמח דוד, א זון פון בני יששכר
* רבי ישעיה נפתלי הירץ שפירא (נפטר - ד' סיון ה'תרמ"ה), פארפאסער פון הנותן אמרי שפר, א זון פון צמח דוד
* רבי יוסף שפירא (נפטר - י"ז אדר א' ה'תרצ"ב), אן איידעם פון הנותן אמרי שפר
* רבי דוד שפירא (נפטר - כ"ו תשרי ה'תרצ"ג), א זון פון רבי יוסף שפירא
* רבי מנחם מענדל שפירא (אומגעקומען אויף קידוש השם  - ט"ו שבט ה'תש"ב), א זון פון רבי דוד שפירא

## זעט אויך 
* דינאוו (הויף)

## וועבלינקען 
* אפיציעלער שטאט וועבבלאט

## רעפערענצן 
* חורבן דינאוו סאניק דובעצק 
* ספר יזכור לקהילת דינוב 

קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאַטעגאָריע:גאליציע
קאַטעגאָריע:שטעטלעך
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
ריישע

**ריישע** (, , , ) איז די הויפטשטאט פון דער אונטערקארפאטישע וואיעוואדעשאפט, פוילן, מיט א באפעלקערונג פון 173,130 (02.06.2009) . ביזן ערשטן וועלט קריג איז זי געווען אין מערב-גאליציע. די שטאט געפינט זיך אויף ביידע זייטן פון דעם טייך ווייסיל. ריישע האט אן אינטערנאציאנאל לופטפעלד.

## רבנים 
**ריישע** האט פארמאגט באקאנטע רבנים, פון די רבנים:

* רבי אהרן שמואל קיידאנאווער, דער ברכת הזבח שפעטער געווען רב אין פראנקפורט און אין אמסטערדאם.
* רבי יעקב ריישער דער שבות יעקב
* רבי ברוך תאומים-פרענקל דער ברוך טעם
* רבי צבי הירש אורנשטיין
* רבי יהושע העשיל וואלערשטיין דער כרם יהושע
* רבי נתן לעווין
* רבי אהרן לעווין

## וועבלינק 
* אפיציעלע וועבארט 

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאַטעגאָריע:גאליציע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
20סטן סעפטעמבער

**20 סעפטעמבער** איז דער 263סטער טאג פון יאר (264סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 102טעג.
## היסטארישע געשעענישן 
## געבוירן 
* 1486 – ארטור, פרינץ פון וויילס, זון פון הענרי דער זיבעטער פון ענגלאנד (געש׳ 1502)
* 1978 – שרית חדד, ישראל'דיקע זינגערין

## געשטארבן 
----
* 19טן סעפטעמבער - 21סטן סעפטעמבער
* סעפטעמבער

20
אלעקס יאקאבאוויטש

250px|קליין|אלעקס יאקאבאוויטש
**אלעקס יאקאבאוויטש** איז געבוירן אין ניו יארק אין צירקע יאר 1960 ה'תש"ך איז א גאסען קונסטלער, ער איז א פויקער אויפן אידישן קלעזמער שטייגער וואס האט שוין אויפגעטרעטן אין פילע אידישע שולעס און אינסטיטוציעס. ער לעבט אין שאַרלאָטנבּוּרג, וואס זיך געהערט צו בּערלין.

## רעקארדירונגען
## פילם אויפטריטן
## וועבלינקען
* אלעקס יאקאבאוויטש'ס היים בלאט

קאטעגאריע:קלעזמער
קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן
12טן סעפטעמבער

**12 סעפטעמבער** איז דער 255סטער טאג פון יאר (256סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 110 טעג.
## היסטארישע געשעענישן 
* 1683 - ווינער קאמף צווישן די ארמייען פון דער אטאמאנישער אימפעריע און די ארמייען פון דער הייליגער רוימישער אימפעריע און פוילן.
* 1609 - הענרי האדסאן אנטפלעקט דעם האדסאן טייך.
* 1994 - דער נעטסקייפ  בלעטערער ווערט פארעפנטלעכט.

## געבוירן 
* 1852 - הערבערט הענרי אסקוויט, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 1928)

## געשטארבן 
*

## פייערטעג 
* עטיאפיע - נאציאנאלער רעוואלוציע טאג

----
* 11טן סעפטעמבער - 13טן סעפטעמבער
* סעפטעמבער

12
גוגל פלאטפארמע

קליין|250px|גוגלס ערשטע סערװער שופֿלאָד
**גוגל פּלאַטפֿאָרמע** איז די פּלאַטפֿאָרמע פֿון גוגלס סיסטעם.

גוגל פֿאַרלאַנגט ריזיקע קאָמפּיוטערײַ־רעסורסן כּדי צו צושטעלן זײערע סערװיזן. הגם די נומערן זײַנען ניט פּובליצירט, אַ טײל שאַצן אָפּ אַז גוגל האַלט אױס איבער 450 טױזנט סערװערס (דינערס) װעלכע זײַנען אַראַנשירט אין אַ געשטעל: פּלאַצירט אין קאָמפּיוטער־גרופּקעס פֿאַרשפּרײט אין אַ סך מדינות ארום דער װעלט.

װען מען פֿאַרלאַנגט דעם נאָמען  אין דער אינטערנעץ, אַ DNS־סערװער פֿאַרטײַטשט דעם נאָמען צו פֿילטײליקע IP־אַדרעסן דורך אַ לאָד־באַלאַנס צו די פּאַסיקע גוגל גרופּקעס װעלכע אַנטהאַלטן טױזנטער סערװערס.
קליין|250px|אַ קאָמפּיוטער־גרופּקע מיט אַ לאָד־באַלאַנס אילוסטראַציע

קאַטעגאָריע:גוגל
טארנע

**טאָרנע** () איז א שטעטל אין קליינפוילן פראווינץ, פוילן, מיט א באפעלקערונג פון 116,109 איינוואוינער. 

טארנע איז א וויכטיגער באן קנופ אויף דער מזרח-מערב ליניע פון לעמבערג קיין קראקע.

## פיגורן 
### רבנים 
**טארנע** האט פארמאגט באקאנטע רבנים, פון די רבנים:
* רבי מאיר אריק דער מנחת פתים
* רבי יצחק הורוויץ, סטוטשינער רב

### עמך אידן 
* ר' יוס'לע טארנער – געבוירן אין טארנע

## צווילינג שטעט
טארנע האט די צווילינג שטעט: 

## וועבלינקען 
*אפיציעלע וועבארט
* טארנער יזכור־בוך , ניו יארק שטאטישע ביבליאטעק, 1954

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאַטעגאָריע:גאליציע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
גאלאקסיע

קליין|250px|א ספיראלישע גאלאקסיע

א **גאַלאַקסיע** איז א גרופע פון אסאך שטערן, צוזאמען גאז, שטויב, און טונקעלע מאטעריע. גראוויטאציע האלט א גאלאקסיע צוזאמען. אלץ אין א גאלאקסיע באוועגט זיך אום א צענטער. דאס ווארט גאלאקסיע שטאמט פון גריכיש word *Galaxia* וואס איז טייטש מילכיג, וואס באדייט אונזער גאלאקסיע, דעם מילכיגן וועג. 

עס זענען פאראן דריי טיפן גאלאקסיעס: עליפטישע, ספיראלישע און אומרעגולערע. אלע גאלאקסיעס זענען אינעם אוניווערס. מען שאצט אפ אז ס'זענען דא 100 ביליאן גאלאקסיעס אין דער ווייטקייט וואו מ'קען זען, דעם מערקלעכן אוניווערס. יעדע גאלאקסיע אנטהאלט עטלעכע 100,000 ביז 1 טריליאן שטערן. לויט דעם איז די צאל שטערן אינעם אוניווערס מער ווי וויפל זעמדלעך ס'איז דא אין אלע פלאזשעס אויף דער ערד. 

מען קען שילדערן גאלאקסיעס לויט דער צאל שטערן אין זיי.די גאלאקסיע דער קליינער מאגעלאנישער וואלקן האט בערך 1 ביליאן שטערן. דאס איז א קליינע גאלאקסיע פארהעלטנמעסיק מיט רוב אנדערע, אבער זי איז נישט די קלענסטע: לעא I און לעא II האבן אומגעפער 1 מיליאן שטערן, און די דראקא סיסטעם האט "נאר" א פאר הונדערט טויזנט שטערן. אסטראנאמען רופן די גאלאקסיעס "קארליק גאלאקסיעס."

אין אלגעמיין, מען רופט די קלענערע גרופעס "שטערן הענגלעך," נישט גאלאקסיעס א "הענגל" איז א גרופע פון פרוכט א.ד.ג., ווי א הענגל טרויבן.
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:אסטראנאמיע
21סטן סעפטעמבער

**21 סעפטעמבער** איז דער 264סטער טאג פון יאר (265סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 101טעג.
## היסטארישע געשעענישן 
* 1942 - יום כיפור: די נאציס שיקן מער ווי 1000 יידן אין פאדהייץ צו בעלזיץ פארניכטונגס לאגער.
* 1991 - ארמעניע באקומט איר זעלבשטענדיגקייט פונעם סאוועטן פארבאנד.
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 1576 - דזשיראלאמא קארדאנא, איטאליענישער מאטעמאטיקער, פילאסאף און דאקטער (געב' 1501)

----
* 20סטן סעפטעמבער - 22סטן סעפטעמבער
* סעפטעמבער

21
ברוך מעזשביזשער

**רבי ברוך מעזשביזשער זצ"ל** (ה'תקי"ג - י"ח כסלו ה'תקע"ב) איז געווען אן אייניקל פונעם בעל שם טוב און דער ערשטער רבי צו פירן א הויף אין מעזשביזש נאכן בעל שם טוב.

## אפשטאם
**רבי ברוך** איז געבוירן אין מעזשביזש אין יאר ה'תקי"ג צו זיין פאטער רבי יחיאל מיכל אשכנזי דער דייטשיל, און צו זיין מוטער מרת אדל די איינציקע טאכטער פון בעש"ט.

## רבנות
רבי ברוך האט אויפגעוואקסן ביי זיין זיידן דעם בעש"ט. ער האט געלערנט ביים מעזריטשער מגיד, און נאכהער ביי רבי פינחס קאריצער. אין תק"ם (1780) האט מען אים אויפגענומען ווי אן אדמו"ר אין זיין פאטערס וואוינארט טאלטשין, וואו ער האט געפירט זיין הויף. אין תקמ"ח (1788) איז רבי ברוך אריבער קיין מעזשביזש, אבער אין די זומער חדשים פלעג ער זיין אין טולטשין.
מנוחתו כבוד ליד סבו במז'יבוז'.

רבי ברוך פלעג נעמען פדיונות פון די חסידים פארן אויפהאלט פון זיין הויף. טייל פונעם געלט פלעג ער שיקן צו פארשטארקן דעם חסידישן יישוב אין ארץ ישראל.

רבי ברוך פלעג ליידן פון מרה שחורה; צוליב דעם האבן זיינע מקורבים געברענגט ר' הערשעלע אסטראפאלער צו זיין דער בדחן אין רבי ברוכס הויף.

## הסתלקות
**רבי ברוך** איז נפטר געווארן י"ח כסלו ה'תקע"ב.

## פאמיליע
**רבי ברוך** האט געהייראט **בזיווג ראשון** א טאכטער פון הרב **טוביה קאטצקאש** פון אסטראה. **בזיווג שני** האט ער געהייראט א טאכטער פון זיין פעטער הרב **אהרן** פון טיטיעוו. **רבי ברוך** האט איבער געלאזט דריי טעכטער:

* מרת **אדל**, די ווייב פון הרב **יעקב פנחס אויערבאך**, א זון פון הרב אברהם דוב פון כמעלניק.
* מרת **חנה**, די ווייב פון הרב **יצחק דראהאביטשער**, פון מעזשביזש.
* מרת **רייזל**, די ווייב פון הרב **דוב** פון טאלטשין, א זון פון הרב שלמה גאטליב, פון קארלין.

## זיינע ספרים
* בוצינא דנהורא

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:אייניקלעך פון בעש"ט
קאַטעגאָריע:מעזשביזש
אשפעצין

**אשפעצין** (אוישוויץ) () איז א שטעטל וואס געפינט זיך אומגעפער פופציג ק״מ מערב זייט פון קראקע, נעבען דעם צוזאמענפלוס פון דעם סאל אין דעם ווייסיל. דאס שטעטל איז געווארן א טייל פון קליינפוילן פראווינץ, פוילן, אין דעם יאר 1998. 

דאס שטעטל **אשפעצין** וועט פאראייביג בלייבין איינגעקריצט ביי יעדען ייד אין הארץ, וואס דארטן האבן די נאציס ימ"ש אויפגעשטעלט דעם אוישוויץ קאנצינטראציע לאגער און די גאז קאמערן און אומגעברענגט דארטן א גרויסן טייל פון די זעקס מיליאן קדושים הי"ד. 

## רבנים 
**אשפעצין** האט פארמאגט באקאנטע רבנים, פון די רבנים:

*רבי דוב בעריש פראמער, א תלמיד פונעם חוזה, האט געפירט א הויף
*רבי נתן נטע סג"ל לנדא (זון פון הרב יעקב יצחק הלוי לנדא)
*רבי נתן נטע סג"ל לנדא (רבי "נטע'לע אשפעצינער"—זון פון רבי משה דוד סג"ל לנדא), דער ״כנף רננה״
*רבי יהושע פינחס באמבאך
*רבי אליהו באמבאך, זון פון רבי יהושע פינחס
*רבי אלעזר׳ל אשפעצינער, איידעם פונעם רבי צאנזער רב, האט געפירט א הויף
* רבי שלום ראובן ראזענפעלד, זון פון רבי אלעזר׳ל

## וועבלינק 
* אפיציעלע וועבארט 
* Oświęcim; Auschwitz Memorial Book--Translation of Sefer Oshpitsin יזכור בוך
* Database of pre-war Jews from Oświęcim ליסטע פון קדושים

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאַטעגאָריע:גאליציע
שווארצע טומאה

**שווארצע טומאה** ( בילא צערקווא,  בעלאיא צערקאווע, *טייטש* ווייסע צערקווע, ) איז א  שטאט פלאצירט אויפן ראס טייך אינעם קיעווער אבלאסט (פראווינץ) אין צענטראלער  אוקראינע, בערך 80 ק"מ דרום פון דער הויפטשטאט , קיעוו. זי האט א באפעלקערונג פון 205,000 (דעם 1טן יאנואר, 2024 געשאצט) און באדעקט א שטח פון 34&nbsp;ק"מ².  
קליין|200px|שווארצע טומאה, אלעקסאנדריע און ארומיגער דערפער אין 1889.

## פערזענלעכקייטן פון שווארצע טומאה 
* דער בארומטער חזן יאסעלע ראזנבלאט

## רעפערענץ 
קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:שטעטלעך
מנחם מענדל פון וויטעבסק

**רבי מנחם מענדל פֿון װיטעבסק** (ה'ת"ץ - א' אייר ה'תקמ"ח) איז געווען פֿונעם ערשטן דור מנהיגים פון חסידים. באקאנט ווי **רבי מענדעלע וויטעבסקער**.

## אָפּשטאַם 
**רבי מענדעלע** איז געבוירן געװאָרן אין יאָר ה'ת"ץ אין וויטעבסק, רײַסן (דעמאָלסט אין פּוילן, הײַנט אין בעלארוס), צו זײַן פֿאָטער הרב **משה**, אין צו זײַן מוטער מרת **ליבא**.  

## רבנות 
ער איז געװען אײנער פֿון די ערשטע גדולים אין דער געשיכטע פֿון דער חסידישער באַװעגונג.  אַ חשובער תּלמיד פֿונעם מעזריטשער מגיד, האָט ער געשפּילט אַ בכבודיקע ראָלע אין פֿאַרשפּרײטן חסידות אין רײַסן (װײַסרוסלאַנד) און ליטע. נאָך דער פּטירה פֿונעם מעזריטשער מגיד איז ער געװאָרן דער מנהיג פֿון חסידים אין יענע מקומות. זײַן ייִנגערער מיטצײַטלער און דער קומענדיקער גרינדער פֿונעם חב"ד-חסידות, רבי שניאור זלמן ליאַדער, האָט אים דאַן געהאַלטן פֿאַר זײַן רבי'ן.                                                                                          

## עליה 
אין חודש אדר ה'תקל"ז האט **רבי מענדעלע** באשלאסן ארויף צוגיין קיין ארץ ישראל, און זיך געלאזט אין וועג אריין אין אײנעם מיט רבי אברהם פון קאליסק און רבי ישראל פאָלאָצקער און נאך דרײַ הונדערט חסידים, און אין חודש אלול זענען זיי אנגעקומען קײן ארץ ישראל. אין אנפאנג, האָט ער זיך באַזעצט אין פקיעין, דערנאך אין צפת. אין יאר ה'תקנ"ג, נאך רדיפות פון די טערקן, איז ער אַריבערגעפֿאָרן קײן טבריה. 
                                                                                     
## הסתלקות 
אין חודש אב תקמ"ז איז רבי מענדעלע קראנק געווארן.
**רבי מענדעלע** איז נפטר געווארן אין טבריה א' אייר ה'תקמ"ח, און ער ליגט אין דעם אלטן בית החיים פון טבריה, אין דעם חלקת תלמידי בעש"ט.

## זײַנע ספֿרים 
* פּרי הארץ

* פּרי העץ

* ליקוטי אמרים

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:גדולי ישראל ארויף קיין א"י
שמחת תורה

קליין|מרכז| סיום וזאת הברכה בספר תורה בשמחת תורה
**שמחת תורה** איז דער יום טוב וואס מען פייערט דעם לעצטן טאג פון סוכות-שמיני עצרת. אום דעם טאג ליינט מען די סדרה וזאת הברכה און מען ענדיגט ליינען די תורה. אין ארץ ישראל געפאלט שמחת תורה כ"ב תשרי און אין חוץ לארץ כ"ג תשרי. יידן פירן זיך אין רוב ערטער צו מאכן הקפות און טאנצן מיט אלע ספרי תורה.

דער רמ"א ברענגט א מנהג צו ליינען די תורה שמחת תורה ביינאכט, און אזוי פירן זיך רוב אשכנזישע קהילות.

## סדר הקפות 
מען נעמט ארויס אלע ספרי תורות פון ארון הקודש און מען נעמט זיי ארום דעם באלעמער וואו מען ליינט די תורה. איין מאל ארום ווערט גערופן אן "הקפה"; ביי יעדער הקפה זאגט מען הויך איין פאל פונעם פיוט וואס הייבט אן "אנא ד' הושיעה נא, אנא ד' הצליחה נא, אנא ד' עננו ביום קראנו". מען מאכט אינגאנצן זיבן הקפות. 

מען מאכט די הקפות ביינאכט (נאך קדיש תתקבל) און בייטאג (פאר קריאת התורה). די ספרדים מאכן הקפות אויך צו מנחה. אין חוץ לארץ זענען די חסידים נוהג צו מאכן הקפות אויך דעם ערשטן טאג שמיני עצרת-רוב ערטער נאר ביינאכט.

קאַטעגאָריע:ימים טובים
שניי לעמפערט

קליין|דער שניי לעמפערט

דער **שניי לעמפערט** (*Uncia uncia* אדער *Panthera uncia*) איז א גאנץ גרויסע קאץ וואס לעבט אין די בערג פון צענטראלער אזיע. וויסנשאפטלער זענען נישט קלאר צי ער איז דער זעלבער מין ווי דער לעמפערט און דער טיגער אדער אן אנדער מין.

היינט זענען געבליבן ווייניג שניי לעמפערטן אין דער וועלט—צווישן 3,500 און 7,000. דער שניי לעמפערט האט גרויסע לאפעס און א לאנגן וויידל. אין זיין ווילדער סביבה, לעבט א שניי לעמפערט 15-20 יאר.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:זויגערס
קאַטעגאָריע:קעץ
אהל פיגא

**אהל פיגא** (פייגא) איז איינע פון די בתי מדרשים וואס זענען דא אין קרית יואל, ניו יארק, און ער געהערט פאר קהל ייטב לב דקרית יואל. זיין רב איז הרב דוד דוב דושינסקי, אן איידעם פונעם סאטמארער רבי'ן הרב אהרן טייטלבוים און א זון פון הרב יוסף צבי דושינסקיא (השני).

קאַטעגאָריע:שולן
קאַטעגאָריע:קרית יואל
קול סאטמאר

**קול סאטמאר** איז א חרדישער האטליין פאר נייעסער און מעלדונגען פון די סאטמערער אפטייל פון די ארונים עס ווערט אנגעפירט דורך ר' נפתלי משה ווייס אין הרב אהרו יוסף פרידמאן . 

בשעת די סאטמארע פאליטיק איז קול סאטמאר געווען זייער אקטיוו אבער אין יאר תשע"ד האט זיך עס פארמאכא אין אויפדעם איז געעפנט געווארן א נייע ליין. 

מיט די צייט איז די נייע ליין סיסטעם אויסגעוואקסן די געברויך אין מען האט געמיזט אריבערפירן אלע אינהאלט צי א נייע סארט סיסטעם אין די געטרייע רעדאקטאר הרב אהרן יוסף פריעדמאן שליט"א האט נישט געשפארט קיין צייט אין געלט אין אין ווינטנער יאר תש"פ האט מען ענדליך באנייט די נייע ליין. 

מיט די צייט איז די ליין געוואקסן אין בפרט ביי די קאראנע תקופה האט מען איינגעפיר אז ווער עס וויל אייביג זיין פאזיכער מין א ליין אין אויך ווער עס וויל הנאה האבען פין נייע שיינע אינטערסאנטע זאכן דאפף צאלן א קליינע מעמבערשיפט פין 4 דאלער א חודש
קאנפוציוס

קליין|250px|א בילד פון קאנפוציוס, אין *Myths & Legends of China*, 1922, פון E.T.C. Werner
**קאנפוציוס** (כינעזיש: 孔夫子) ( ביז ) איז געווען א חשובער כינעזער פילאסאף. זיין ארגינעלער נאמען איז געווען קאנג קיו (כיענזיש: 孔丘) אדער זשאנג ני (כינעזיש: 仲尼). ער איז געבוירן אין לו שטאַט (魯), כינע, טאג 27 פונעם אכטן מאנאט אינעם כינעזישן לבנה קאלענדאר אין 551 פֿאר דער ציווילער יאר-רעכענונג. זיין פאטער איז געווען שו ליאַנג הע (叔梁纥), און זיין מוטער איז געווען יאַן זשענג זאַי (顏徵在). ווען ער איז געווען אלט דריי יאר איז זיין פאטער געשטארבן.

אלס קינד, האט ער געהאט שטארק חשק צו לערנען וועגן אלדינג. שפעטער האט ער געארבעט אלס שטאַט באאמטער אין ענינים פון פארמען און בהמות. דערנאך איז ער געווארן א לערער.

קאַטעגאָריע:פילאסאפן
קאַטעגאָריע:כינעזער
14טן סעפטעמבער

דעם **14טן סעפטעמבער** איז דער 257סטער טאג פון יאר (258סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 108 טעג.
## היסטארישע געשעענישן 
* 1999 - קיריבאטי, נאורו און טאנגא ווערן מיטגלידער אין די פאראייניגטע פעלקער
* 2003 - די איינוואוינער פון עסטלאנד באשטעטיקן אין א רעפערענדום אז זייער לאנד זאל זיך איינשליסן אינעם אייראפעישן פארבאנד

## געבוירן 
* 1769 - אלעקסאנדער פאן האמבאלט, דייטשער באטאניקער און אויספארשער (געש' 1859)
* 1849 - איוואן פאוולאוו, רוסישער פיזיאלאג
* 1886 – יאן מאסאריק, טשעכישער אויסערן מיניסטער און דיפלאמאט (געש' 1948)
* 1916 - לואיס קארוואלאן, טשילעאנער פאליטיקער

## געשטארבן 
* 1321 - דאנטע אליגיערי, איטאליענישער דיכטער (געב' 1265)
* 1495 – עליזאבעט טיודאר, ענגלישע פרינצעסין, טאכטער פון הענרי דער אכטער פון ענגלאנד (געב׳ 1492)
* 1901 - וויליאם מעקינלי, דער 25סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1843)
* 1935 - טאמאס מאסאריק, ערשטער פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי (געב' 1850)

----
* 13טן סעפטעמבער - 15טן סעפטעמבער
* סעפטעמבער

14
יירגן שטרופ

**ייִרגן שטרופ** (; 26סטן סעפטעמבער 1895 — 6טן מערץ 1952) איז געווען א נאצי קאמאנדיר פון די פאליציי און די עס עס אין ווארשע בעת די אויפשטאנד, אין דער ווארשעווער געטא, וואס ער פערזענליך האט אונטערגעדרוקט, מיט גרויס ברוטאלישקייט, און דעם 16טן מײ 1943 האָט ער פֿאַרברענט גאַנץ װאַרשעװער געטאָ מיט טױזנטער ייִדן. דער װאַרשעװער געריכט־דיסטריקט האָט אים עקזעקוטירט מײַ 1952 מיט אַ תּליה.

## וועבלינקען
קאטעגאריע:נאציס
אנדן

קליין|300px|די אַנדן
קליין|300px|קאנא דע אַריטאַ
קליין|300px|אן אזערע אין די אנדן

די **אַנדן** זענען א בערגקייט דורכאויס דעם מערב בארטן פון דרום אמעריקע. זיי ציען זיך מער ווי 7,000 ק"מ/ 4,400 מייל פון דרום ארגענטינע און טשילע ביז צפון קאלאמביע. די אנדן זענען די לענגסטע בערגקייט אין דער וועלט, און די צווייטע העכסטע נאך די הימאלייאס.

דער העכסטער שפיץ אין די אנדן איז בארג אקונקגוא (אין ארגענטינע), מיט א הויך פון 6,960 מעטער.

## פלאנצן 
אין די אנדן זענען פאראן 8,200 ערליי פלאנצן, צווישן זיי 2,725 ערליי ארכידעעס. איינער פון די חשובסטע פלאנצן איז דער קארטאפל.

קאַטעגאָריע:בערג
קאַטעגאָריע:דרום אמעריקע
קאַטעגאָריע:װענעזועלע
קאַטעגאָריע:קאלאמביע
קאַטעגאָריע:עקוואדאר
קאַטעגאָריע:טשילע
לעך וואלענסא

קליין|לעך וואלענסא
**לעך וואַלענסאַ** (פויליש: **Lech Wałęsa**; געבוירן דעם 29סטן סעפטעמבער, 1943) איז אַ פּוילישער פּאָליטיקער און אַ געוועזענער יוניאן הויפט און מענטשן רעכטן אַקטיוויסט. ער האט קאָ-געגרינדעט סאָלידאַרנאשטש, די סאָוועטישער ערשטער בלאַק פון א פרייער האַנדל פאַרבאַנד, ער האט געווינען דעם נאבעל פריז אין 1983, און געדינט אלס פרעזידענט פון פוילן אין די יארן 1990-1995. 

## יונגע יארן 
וואלענסא איז געבוירן אין פאפאוו, פוילן, דעם 29סטן סעפטעמבער 1943. אין 1966 האט ער אנגעהויבן ארבעטן אין דער לענין שיפבויעריי אין דאנציג אלס עלעקטריקער.

קאַטעגאָריע:פוילישע
קאַטעגאָריע:פרעזידענטן פון לענדער
קאַטעגאָריע:נאבעל פריז
זבולן

**זבולֻן** (ז' תשרי ב'קצ"ז - ז' תשרי ב'שי"ב) איז געווען דער זעקסטער זון פון יעקב אבינו מיט לאה (יעקב'ס צענטער זון).

קאַטעגאָריע:קינדער פון יעקב
ישראל חריף פון סאטינאוו

**רבי ישראל פון סאטינאוו זצ"ל** (ה'תנ"ו - ז' שבט ה'תקמ"א) באקאנט אלס **רבי ישראל חריף** אדער **רבי ישראל דער גרויסער**.

## אפשטאם 
**רבי ישראל** איז געבוירן אין יאר ה'תנ"ו צו זיין פאטער רבי שלמה. 

## זיין געשיכטע 
פון יונגערהייט האט מען שוין בייוואנדערט **רבי ישראל** איבער זיין גרויסן כח אין חריפות און בקיאות, רבי יוסף שאול נאטאנזאן דער לעמבערגער רב שרייבט אין זיין הסכמה אויף דעם **תפארת ישראל**, "זיין זיידע האט אים געזאגט אז די שטאט סאטינאוו איז געווען פיל מיט תלמידי חכמים און **רבי ישראל** איז זיי אלע איבערגעשטיגן. 

מיט די יארן איז **רבי ישראל** געווארן פון די גרויסע תלמידים פון בעש"ט, רבי יעקב ישראל טווערסקי פון טשערקאס שרייבט, אז ווען דער בעש"ט איז געווען אין סאטינאוו איז ער איינגעשטאנן ביי **רבי ישראל**, און דער בעש"ט האט ארויס געוויזן א געוואלדיגע ליבשאפט צו אים.

## הסתלקות 
**רבי ישראל** איז נפטר געווארן ערב שבת פרשת בא ז' שבט ה'תקמ"א.

## זיינע ספרים 
* תפארת ישראל - וועגען דעם ספר, שרייבט רבי אהרן טווערסקי פון טשערנאביל אין זיין הסכמה, אז ס'איז א סגולה צו האבן דעם ספר אין שטוב.

קאַטעגאָריע:אדמורי"ם
ליבידא

**ליבידאָ** אין זיין געוויינטלעכער באַניץ מיינט דאס סעקסואלער רייץ און גלוסט; אָבער, אין איר מער טעכנישער דעפיניציע, וואס געפינט זיך מייסטענס אין די ווערק פון קארל יאנג, איז דאס אַלגעמיין באצויגן צו דער פרייער שעפערישער-אָדער פּסיכיש-ענערגיע פון אַ יחיד וואס ער אינוועסטירט זיך צו פּערזענלעך אנטוויקעלן אָדער אינדוויזשליזירן.

## היסטאריע פון דער באַגריף 
זיגמונד פרויד האט פּאַפּואַלעזירט דעם טערמין און דעפענירט לאַבידאָו ווי די אינסטינקט ענערגיע אָדער קראפט, זייענדיג אין וואָס פרויד האט אנגערופֿן דער איד, עגאָ און סופּערעגאָ, די מערסטענס אומבאוויסטען סטרוקטור פון די פּסיכיק. 

פרויד האט באטאנט אז די ליבידישע גייסטן קענען זיך ראנגעלן מיט די אנגענומענע מידות פון א ציוויליזירטער אויפירונג וואס איז רעפּראַזענטירט אין דער פּסיכיק פון דעם סופּערעגאָ. 

עס איז דעם ווילן פונעם יחיד צו זיך צושטעלן צום געזעלשאַפט און קאָנטראָלירן די לאַבידאָו וואס פירט צו שפּאַנונג און גערודער אין אים'ען, ערוועקענדיג דאס נוצן פון די עגא דיפענסיעס צו פארשפרייטן און אפשטילן די פּסיכיש ענערגיע פון די נישט-ערגרייכענדע צילן אין אנדערע פאָרעמעס. דאס איבעריקע נוצן פון עגא דיפענסיעס טוט רעזולטירן אין ניאוראָסיס. דער הויפט ציל פון פּסיכאָאַנאַליז איז צו ברענגען דעם שטופ-קראפט פון די שיין (איד) אריין אינעם מענטש'ס באוויסטזיין, ערלויבנדיג זיי צו טרעפן דירעקט און אַזוי ארום צו רעדוצירן דעם פאציענט'ס צוטרוי אויף די עגא דיפענסיעס.

קאַטעגאָריע:סעקס
קאַטעגאָריע:פסיכאלאגיע
ווערסיי אפמאך

קליין|250px|די פיר גרויסע פירער

דער **ווערסיי אפמאך** איז געווען דער שלום־אפמאך נאך דעם ערשטן וועלט קריג צווישן פינף לענדער: פראנקרייך, דייטשלאנד, בריטאניע, עסטרייך און די פאראייניקטע שטאטן. דער אפמאך איז איינגעאָרדנט געווארן ל' סיון ה'תרע"ט (דעם 28סטן יוני 1919) אין דער שטאט ווערסיי Versailles, פראנקרייך, אָן דעם באטייליקונג פון דער דייטשער רעגירונג וואס האט בלויז געדארפט אונטערחתמענען דעם קאנטראקט.
דער אפמאך האט געענדיגט די מלחמה צווישן די אליאירטע כוחות און דייטשלאנד. די אליאירטע (אמעריקע, בריטאניע א.א.וו.) האבן זיך צוזאמען גענומען און מען האט דארט ארויפגעצוואונגען דעם אפמאך אויף דייטשלאנד צוזאמען מיט אלע צענטראלע כוחות וואס האבן אונטער געשריבן די קאפיטולאציע קעגן זייער ווילן.

צוזאמען מיטן טריאנאן אפמאך און אנדערע אפמאכן האבן זיי געטוישט די מאפע פון אייראפע בפרט און פון דער וועלט בכלל, נישט אויף צום גוטן פון די צענטראלע כוחות, און בפרט איז דאס נישט גוט אויסגעוקמען פאר דייטשלאנד.

דאן האט מען צעברעקלט די גאנצע עסטרייך אונגארישע אימפעריע און אזוי אויך האט מען צוגענומען דעם גאנצן זיבנבערגן געביט און דאס איבער געגעבן פאר רומעניע וואס דאס האט אנגעהאלטן בערך ביז 1940, הגם עס האט שוין אנגעפאנגען צו צעפאלן דער פלאן נאך אזוי פרי ווי אין די אנהייב 1920ער יארן.

לויט רוב פארשער און היסטאריקער, האט דער באליידנדיגער אורטייל פון ווערסיי צוגעפירט צו דעם אז די נאצי פארטיי און שפיץ פון היטלער, זאלן צוביסלעך מער און מער קומען צו דער מאכט (ווי אויך האלטן די פארשערס פון נאך פאקטארן צ.ב.ש. די גרויסע דעפרעסיע, וואס די ארעמע ראסע האט אלץ אנגעהאנגען אין דעם איד).

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פאליטישע וויסנשאפט
קאַטעגאָריע:אפמאכן
קאַטעגאָריע:פראנקרייך
קאַטעגאָריע:ערשטע וועלט מלחמה
קאַטעגאָריע:20סטער י"ה
באברויסק

**באָברויסק** ("באָבראָיסק", בעלאַרוסיש: Бабруйск; רוסיש: Бобруйск) איז אַ שטאָט אין די מאַהיליאָוו וואָבלאַסט פון בעלאַרוס אויפן בערעזינאַ טייך, מיט א באַפעלקערונג פון בערך 227.000 מענטשן (2000).

דער נאָמען באַברויסק (ווי אויך דער נאָמען פון *באַברויקאַ טייך*) שטאַמט מסתמא פון בעלאַרוסישן וואָרט פאַר ביבער (бабёр), פילע פון וועלכע האָבן באַוואוינט די געגנט אין דער פארגאנגענהייט.

באָברויסק באזיצט אַ שטח פון 66 קוואַדראַט קילאָמעטער, און אַנטהאַלט איבער 450 גאַסן, די לענג פון אַלע גאַסן צוזאַמען באַטרעפט איבער 430 קילאָמעטער.

באָברויסק באפינט זיך אין דער קרייצונג פון אייזנבאַן ליניעס אין דער ריכטונג פון אַסיפּאָוויטשי, זשלאָבין, קאַסטריטשניצקי און אויך וועגן צו מינסק, גאָמעל, מאָגילעוו, קאַלינקאַוויטשי, סלוצק און ראָגעטשאָוו. עס האָט די גרעסטע האָלץ זעגעריי אין בעלארוס, און איז אויך באַוואוסט פֿאַר זיינע כעמישע, מעטאַל-פארארבעטונג און מאַשינענבוי אינדוסטריעס.

אין 2003, זיינען געווען 34 עפנטלעך שולעס אין באַברויסק מיט איבער 34,000 שילער און סטודענטן. עס זיינען אויך דאָ דריי שולעס ספעציאליזירט אין מוזיק, טאַנץ און וויסואַל קונסט. דאצו אַ מעדיצינישע הויכשול און עטלעכע שולעס אין פאַכמעניש-טעכנישן בארייך.

## געשיכטע 
באַברויסק איז צום ערשטן מאָל דערמאָנט אין 14טן יאָרהונדערט און אין 15טן י״ה אָן שרייבט מען אין כתב־ידן וועגן באַברויסקער "וואָלאָסט".

אין שפּראַך און רעליגיע איז די שטאָט געווען דורכויס אַ סלאַווישע. אירע איינוואוינער האָבן אָנטייל גענומען אין ניט־געלונגענעםם אַנטי־מלוכהשן רעוואָלט פון 1508 קעגן דעם פויליש-ליטווישן פירשטנטום.

צום 17טן י״ה האָט באַברויסק זיך אנוויקלט אלס אַ צענטער פאר דער פּויערליכן אומגעגנט, מיט אַ באַפעלקערונג פון 2000 מענטשן. אין דער צייט פון כמעלניצקיס אויפשטאַנד, בשעת אַ טייל פון אויפשטענדער זיינען אַריבער אין ווייסרוסלאַנד, איז באָברויסק געווען איינע פון די שטעט וואָס האָבן זיי אויפגענומען מיט ענטוזיאַזם: אין שטאָט האָט זיך באַזעצט אַ קאַזאַקישער אָפּטייל פון אַטאַמאַן פּאָדדובסקי.

## באַרימטע מענטשן פון באַברויסק 
* הרב יחיאל מיכל הלוי עפשטיין

## ליטעראַטור 
* סלוצכי י, רעד. (1967) בוברויסק: ספר זכרון לקהילת בוברויסק ובנתה, תרבות והנוך, תל אביב, 872 זז׳.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעט אין בעלארוס
מלחמה איבערלעבער (וועבזייטל)

**מלחמה איבערלעבער** איז א וועבזייטל וואס פרובירט צוזאמען צושטעלן א דאטנבאזע פון דעם ארטאדאקס יידנטום פון מערב אייראפע וואס איז באשטאנען פון בערך 1.5 מיליאן, ווי אויך איבער די שטעט און שטעטלעך ווי אויך איבער די רבנים און ישיבות וכו' אויף א פארמאט פון עטליכע דאַטן־באַזעס, מיט אינערליכע, און אויסערליכע לינק'ס.

עס ווערט דארטן געלייגט א גרויסן דגוש צוזאמען צושטעלן פולקאמע ליסטעס פון די אלע שטעט, דורך לעבעדיגע עדות, און אזוי פרובירט דער סייט אנצוקומען צו א פונקטליכע נומער פון משפחות און פערזאנען.

ווי אויך צוביסלעך ווערן ארויפגעלייגט אויף דעם סייט, אוידיא פון איבערלעבער, סיי ביי זייער ביאגראפיע, און סיי ארויסגעשניטן סניפיט'ס, צ.ב.ש. איבער אוישוויץ, א.ד.ג.

עס איז נאך גאנץ א נייע זאך און עס ווערט צעביסלעך אויפגעבויט, דורך באזוכן און אינטערוויאוס מיט עלטערע אידן לאויש"ט.

ווי אויך אנטהאלט דאס וועבזייטל א דאטנבאזע פון א טעגליכן שטאנדפונקט, ד.ה. א טאג-בוך פון אנפאנג 1900 ביז 2100.

ווי אויך אנטהאלט דאס א מפתח דאטע-באזע פון אלע ווערטער און מענטשן א.ד.ג., וואס קומען אין בארירונג מיט דעם צווייטן וועלט קריג.

ווי אויך אנטהאלט דאס א מפתח דאטע-באזע פון דעפארטאציעס פון ביידע זייטן, פון ווי זיי זענען ארויסגעפארן, און קיין ווי זיי זענען געפארן, און אזוי פרובין צוזאמען צו שטעלן אויף נאך א וועג א בערך'דיגן נומער פון וויפיל עס זענען ליידער אומגעקומען

## וועבלינקען
* מלחמה איבערלעבער הויפט זייט  
קאטעגאריע:חורבן אייראפע
קאטעגאריע:צווייטע וועלט מלחמה אינפארמאציע
קאטעגאריע:שארית הפליטה
קאטעגאריע:יידיש-שפראך וועבזייטלעך
קאַטעגאָריע:חרדישע וועב זייטלעך
קאטעגאריע:חורבן אייראפע וועבזייטלעך
שי הורביץ

**שי הורוויץ** איז אן ארץ ישראלדיגער איד וואס איז קודם געווען א חוזר בשאלה און דערנאך א בעל תשובה.

ער האט געגרינדעט הלל (חזרה בשאלה), און דערנאך ווען ער איז צוריק געווארן פרום די חרדישע פראפאגאנדע פירמע מנוף. ער איז דער מנהל פון א רעקלאמע פירמע (חברת פרסום נטו), וואס ער האט אויפגעשטעלט ארום יאר 1999.

## וועב לינקען 
קאַטעגאָריע:אפגעפארענער
קאטעגאריע:בעלי תשובה
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
מקוה ישראל

קליין|שמאל| מקוה ישראל
150px|קליין|מרכז| סמל פון מקוה ישראל
מרכז|קליין| קבר פון קרל נטר במקוה ישראל

**מקוה ישראל** איז אן אגריקולטורע שולע, וואס היינט איז עס אין חולון, עס איז דאס עלסטע שולע פאר פראקטיצירן אין ישראל.

געגרינדעט אין 1870, דורך קארל יעקב שארל נעטער, פון אנהייב איז די אלטע ישוב, געווען איינשטימיג מיט דער שולע, אבער עס האט אנגענומען מיט דער צייט א סעקולערע שטאנדפונקט.

ביים מלחמת השחרור, האט עס געדינט ווי א צענטראלע פונקט, פאר זעלנער וואס זענען ארויס קעמפן אפן פראנט.

קאַטעגאָריע:ציוניזם
קאַטעגאָריע:ארגאניזאציעס אין ישראל
קלאוס עבנער

**קלאוס עבנער** (אין דייַטש Klaus Ebner, געבוירן אין וויען, 8 אויגוסט 1964) איז אַן עסטרייכישער שרייבער. ער שרייבט דערציילונגען, נאָוועלס און עסייען אין דייטשיש, און פאעזיע אין דייַטש און קאַטאַלאַניש. ער האט איבערגעזעצט פראנצויזישע און קאַטאַלאַנישע ליטעראַטור אין דייַטש. עבנער איז אַ מיטגליד פון דעא עסטרייכישער מחברים אסאסיאציע.

## לעבן 
קלאוס עבנער לעבט מיט זיין משפּחה אין וויען. אפילו אין זיין יוגנט שוין אזוי פרי ווי אין די שולע יאָרן האט ער אנגעהויבן צו שרייבן ליטעראַטור. ער האט געארבייט פֿאַר אַ ווינער ליטעראַטור זשורנאַל און געשריבן אַרטיקלען פֿאַר קאָמפּיוטער וויסנשאַפֿטליכע זשורנאַלן. פאר אַ לאנגע צייט האט ער פֿאַרעפֿנטלעכט מערסטנס אין ליטעראַטור מאַגאַזינען און אַנטאַלאַדזשיז: קורצע געשיכטעס, עסייען, פּאָעזיע. דער ערשטער ספר-אויסגאַבע איז ערשינען אין 2007. אין 2009, די קאַטאַלאַנישע באַנד פון פּאָעזיע Vermells איז פֿאַרעפֿנטלעכט געווארן אין קאַטאַלאָניאַ.

קלאוס עבנער האט שטודירט ראָמאַנע שפראַכן און גערמיניסטיק, איבערזעצונג און דער אייראפעישער עקאנאמיע. נאָך גראַדואירונג האט ער פֿאַרעפֿנטלעכט עטלעכע ביכער און איבער 100 אַרטיקלען אויף קאָמפּיוטער טעמעס. אין זשורנאַל-אַרטיקלען און ביכער-באריכטן  איז ער אן עקספערט  פון קאַטאַלאַנישע שפּראַך און ליטעראַטור. ער האט אויך פֿאַרעפֿנטלעכט אין 2007 אין דייַטשלאַנד אַן עסיי אויף איסלאַם אין אייראָפּע.

## ווערק 
קלאַוס עבנער האט געוואנען די 1983 אַוסטריאַן יוט פרייז פֿאַר ליטעראטור. זיין ראָמאַן דערציילט די געשיכטע פון אַ יונג יידל דינסט צו נעמען קעיר פון אַ אַלטע מענטש נידז. עס טורנס זיך אַז די אַלטע מענטש איז אַ לעבן געבליבענער פון די שואה. דאָס יידל דינער וועט זיין קאָנפראָנטעד פֿאַר די ערשטע מאָל אין זיין לעבן מיט דער ראָלע פון עסטרייַך אונטער נאַצי הערשן. די קריטיקער האַנס וועיגעל האט פּרייזד די טעקסט וואָס איז געווען פֿאַרעפֿנטלעכט אַ יאָר שפּעטער ביי די ישראל צייטונג Israel-Nachrichten.

אין דער אינטערנאציאנאלער פּאָעזיע‪-‬פרייז נאָססידע‪,‬ דאָס ליד פון דעם צעטטלער איז געווערן ויסגעצייכנט. די זשורי: דער היימלאָזער צעטטלער עמבאַדיז די שטאָטישע טריסטעססע. דאָס איז די דיכטונג‪:‬

אין 1994 און 1997 האט ער פֿאַרעפֿנטלעכט אין אַ ליטעראַטורזשורנאַל עקסערפפּץ פון צוויי טשאַפפּטערז פון אַ ראָמאַן וואָס האנדעלט פון ייִדישע און ביבלישע מיטן. אין 2007 האט ער וואַן די ווינער ווערקשטאָט-פּרייז פֿאַר אַ דערציילונג וואָס האנדעלט פון אַ זיבן-יאָר אלטע מיידל וואָס האט ראַק.

### דייַטשע ביכער 
* *Hominide (האָמיניד)*; דערציילונג, FZA Verlag, ווין 2008, ISBN 978-3-9502299-7-4
* *Auf der Kippe (אויף דעם ראַנד)*; קורץ סטאָריעס, Arovell Verlag, גאָסאַו 2008, ISBN 978-3-902547-67-5
* *Lose (דאָליע)*; קורץ סטאָריעס, Edition Nove, נעקקענמאַרקט 2007, ISBN 978-3-85251-197-9

### קאַטאַלאַנישע ביכער 
* *Vermells (רויט)*; דיכטונג, SetzeVents Editorial, ורוס 2009, ISBN 978-84-92555-10-9

## רעפערענצן 
## דרויסענדע לינקס 
* ווין הויז פון ליטעראטור: מחבר ביאָגראַפיע
* היים בלאט פון דעם מחבר
* אינטערוויו אין די קאַטאַלאַניש אָנליין זשורנאַל Diari Maresme 
* איבערבליק פון דעם ספר *בערמעללס*, אין קאַטאַלאַניש 

קאַטעגאָריע:שרייבער
קאַטעגאָריע:עסטרייך
זכות ישראל

**זכות ישראל** איז א ספר פון  הרב ישראל בערגער, וואס אנטהאלט הונדערטער מעשיות, שמועסן, בריוו, פשטים, רעיונות, לעבענס ביאגראפיע פון רביים פון חסידישע הויפן.

דער ספר האט הסכמות פון גדולי הדור אין זיינער צייט ווי דער שדי חמד, ספינקער רבי יוסף מאיר מספינקא. דער בערזשאנער רב מהרש"ם, דער אדר"ת פון ארץ ישראל, פלונסק רב, און שיינע בריוו פון רבי יהושע דזשיקאווער, פון באניאדער רב, און נאך. אויך איז דארט דא אסאך שיינע בריוו פון רביים ווי דער צאנזער רב שרייבט אים א ווארימען בריוו ווען ער איז אלט געווען בלויז אכטצן יאהר, און אויך דער ייטב לב, רבי יקותיאל יהודה טייטלבוים.

עס איז א גרויסער אוצר פון אסאך חסידישע מעשיות און פאסירונגען, א גרויסע מעלה איז אז אלעס ברענגט ער פון א מקור, פון ווי ער האט עס גענומען, און גענומען האט ער עס פון אלע חסידישע ספרים פון גרויסע רביים וואס שרייבן מעשיות אויף זייערע באקאנטע., דער ספר האט געמאכט א גרויסער רושם  אין עולם החסידות.

היינט צו טאג איז עס געווארן איבערגעדרוקט דורך צוויי גרויסע פירמעס וואס דרוקן ספרים. א) הוצאת נר למאור (וואגשאהל). ב) הוצאת רבי חיים יוסף וואלדמאן, בעלז.

עס אנטהאלט אין זיך פיר ספרים:

* עשר קדושות

* עשר אורות

* עשר צחצחות

* עשר עטרות

דאס האט געשריבן הרב ר' ישראל בערגער, רב אין בוקארעסט רומעניע. עס איז ארויס געקומען פון דרוק אין א תקופה פון פיר יאר ה'תרס"ו - ה'תר"ע.
קאַטעגאָריע:ספרי קודש
הואנג קסיאנפאן

**הואַנג שיאַנפֿאַן** (כינעזיש: 黄现璠)
(13טן נאוועמבער, 1899 - 18טן יאנואר , 1982) איז געווען א כינעזישער היסטאריקער.

א כינעזער זשואַנג פּעאָפּלע אין מוצא, זיין פאטער איז געווען א פּויער. קסיאַנפאַן איז געבוירן אין פוסוי, א דארף פון גואַנגקסי, אין  דער היינטיקער כינע, דארט האט ער געלערנט אין שולע, שפעטער האט ער שטודירט אין בייזשינג וואו ער האט באקומען אן אוניווערסיטעט דיפלאם אין היסטאריע. אום נאוועמבער 1935 האט ער זיך געצויגן קיין יאפאן ווו ער האט שטודירט ביים טאקיא אוניווערסיטעט.ער איז צוריקגעקומען קיין כינע אין 1937 און ער האט געוואוינט אין גואַנגקסי,ער האט געארבעט אלס פראפעסאר אין גואַנגקסי אוניווערסיטעט. אום 1941 האט ער עמיגרירט קיין גואַנגדאָנג, דערנאך ער האט געארבעט אלס פראפעסאר אין זשאָנגשאַן אוניווערסיטעט. שפעטער האט ער זיך געצויגן צוריק קיין גואַנגקסי, ווו ער האט זיך באזעצט ביים גואַנגקסי אינסטיטוט פון פּעדאַגאַדזשיקאַל. ער איז געשטארבן אין גוילין סיטי. ער איז געווען א חשובער כינעזער אַנטראָפּאָלאָג און היסטאריקער, אבער ער איז באקאנט אלס דער גרינדער פון דער זשואַנג פארשונגען וואס ער האט פֿארעפֿנטליכט אום 13טן יוני 1957.

## וועבלינקען 
* היסטאריקער   www.china.com.cn

* אַנטראָפּאָלאָג 

* www.people.com.cn    

קאַטעגאָריע:מחנכים
קאַטעגאָריע:אויספארשערס