open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
סאווע

קליין|250px|די סאָװע
די **סאָװע**, **נאַכטפֿױגל** אדער **אוילע** איז אַ רויב פױגל װאָס פליט און אקטיוו געװײנטלעך נאר בײנאכט. עס האט ספּעציעלע פעדערן װאָס מאכן נישט קײן קלאנג װען ס'פליט די פליגלעך. סאוועס פאנגען קלײנע זױג-חיות, צום ביישפיל מײז, קיניגלעך, װעװערקעס (אויף אונגארישן דיאלעקט "מאָיקושן") און אפילו קלײנע קעץ. קלײנע סאוועס שפייזן זיך אויכעט פון פליענדיגע און קריכנדיגע אינסעקטן. סאוועס װאױנען אין נעסטן, אינעווייניג פון די ביימער אדער אין דעכער פון פארשידענע געביידעס, און בפרט אין שײערן אדער אנדערע בנינים װעלכע געפינען זיך אױף פאַרמען. עס זענען פאראן פילצאליגע סארטן סאוועס, מער װי 200 פארשידענע זגאַלן. סאָװעס זענען פארשפרייט אױף אַלע קאנטינענטן אויסער פון אנטארקטיקע.

קאַטעגאָריע:פויגלען

## זעט אויך
* גרילצעדע סאווע

קאַטעגאָריע:פויגלען
מייקל פאקס

**מייקל (מיכאל) פֿאקס** (כ"א אדר, תרצ"ג - ט"ו אייר, תשס"ט; 8טן מערץ 1934 - 9טן מיי 2009) איז געווען א בריטיש-געבוירן ייד און  ישראלדיקער  אדוואקאט. ער איז געווען איינער פון די גרינדער פון הערצאג, פאקס מיט נאמן, די גרעסטע געזעץ פירמע אין ישראל.

## ביאגראפיע
מייקל פאקס איז געבוירן אין  לאנדאן, ענגלאנד צו זיין פאטער סאם פאקס און זיין מוטער פריידא עלקא, א טאכטער פון ר' יוסף יצחק פערלמאן, דער פרנס פונעם סונדערלאנד בית המדרש. ער האט שטודירט יוריספרודענץ אין דעם לאנדאנער אוניווערסיטעט און געעפנט א פריוואטן פראקטיץ, *פאקס מיט גיבאנס*, אין לאנדאן, איידער ער האט אימיגרירט קיין ישראל אין 1968. אין 1972 האט ער אויפגעשטעלט, מיט חיים הערצאג און יעקב נאמן, די געזעץ פירמע הערצאג, פאקס און נאמן, וואס איז היינט פון די גרעסטע פירמעס פון אדוואקאטן אין ישראל.
ער האט געוואוינט אין הרצליה פיתוח. זיין ווייב איז שילא איזראעל, אויך אן אדוואקאט. זיי האבן נישט געהאט קיין קינדער. ער איז נפטר געווארן שבת ט"ו אייר תשס"ט, נאָך א יארצענדלינג וואס ער האט געליטן פון יענער מחלה.

## לעגאלישע און זשורנאליסטישע קאריערע
פאקס איז געווען א מיטגליד פון דער אינטערנאַציאנאַלער אַדוואקאַטנשאַפֿט אַסאסיאַציע און דער  יוריספרודענץ געזעלשאפט פון ענגלאנד און וועלס. ער איז געווען א מומחה אין קארפאראטיוון יוריספרודענץ., בפרט אין צונויפגאסן און קנינים און אינפראסטרוקטור אנטוויקלונג. ער איז געווען דער פארזיצער פון דער ישראל, בריטאניע און דער קאמאנוועלט אסאסיאציע (IBCA). 

פאקס פלעג שרייבן א מאנאטלעכע קאלומנע פאר דער ענגלישער אויסגאבע פון דער ישראלדיקער צייטונג הארץ.

## Honours
אין 2003, Fox איז פאקס געווארן א מיטגליד פון דער ארדנונג פון דער בריטישער אימפעריע (MBE) צוליב זיין ביישטייערונג צו ישראל-בריטישע  באציאונגען. 

## פארעפנטליכע ווערק
* *Mountains and Molehills, Essays 2003-2007*, Weill Publishers 
## רעפערענצן
## וועבלינקען
*הערצאג, פאקס מיט נאמן 
*מייקל פאקס 

קאַטעגאָריע:אדוואקאטן
קאַטעגאָריע:ענגלישע יידן
קאַטעגאָריע:ישראלים
טייק דעט

קליין|250px|טייק דעט
**טייק דעט** () איז אַ ענגלישע פּאָפּ טרופּע פֿון מאַנטשעסטער. אירע מיטגלידער זײַנען: גערי באַרלאָ, האַװאַרד דאָנאַלד, ראָבי װיליאַמס, מאַרק עװען, דזשײסן אָרענזש.

## סינגלען 
סינגלען:
# 2009 - The Garden

קאַטעגאָריע:טרופעס
ברכות השחר

קליין| ברכות השחר
**ברכות השחר** זענען די ברכות וואס א ייד זאגט יעדן טאג אינדערפרי ווען ער שטייט אויף אדער ביים אנהייב פון דאווענען. דאס איז א סדר פון 15 קורצע ברכות וואס מ'דאנקט דעם אייבערשטן פאר זיין גוטקייט וואס ער טוט מיט מענטשן.

די ערשטע ברכה איז : "ברוך אתה ד' אלוקינו מלך העולם, אשר נתן לשכוי בינה להבחין בין יום ובין לילה". 

לויט נוסח אשכנז, זאגט מען דערנאך דריי ברכות וואס דאנקען פאר האבן די מצוות פון א ייד : שלא עשני גוי/גויה, שלא עשני עבד/שפחה, שלא עשני אשה/שעשני כרצונו. נאך דעם קומען די ברכות מלביש ערומים, פוקח עורים, מתיר אסורים, זוקף כפופים, רוקע הארץ על המים, המכין מצעדי גבר, שעשה לי כל צרכי, אוזר ישראל בגבורה, עוטר ישראל בתפארה, הנותן ליעף כח, המעביר חבלי שינה מעיני ותנומה מעפעפי.

די עדות המזרח זאגן די ברכות אויפן פאלגנדן סדר : פוקח עוורים, מתיר אסורים, זוקף כפופים, מלביש ערומים, הנותן ליעף כח, רוקע הארץ על המים, המכין מצעדי גבר, שעשה לי כל צרכי, אוזר ישראל בגבורה, עוטר ישראל בתפארה, שלא עשני גוי, שלא עשני עבד, שלא עשני אשה, המעביר חבלי שינה מעיני ותנומה מעפעפי.

די לעצטע ברכה  ווערט פארגעזעצט "אל תביאנו לידי ניסיון ולא לידי ביזיון... ברוך אתה ד' הגומל חסדים טובים לעמו ישראל".

נאך די ברכות השחר זאגט מען די פרשת עקידה און פרשת הקרבנות
ליסטע פון יידיש-שפראך דיכטער

* חיים נחמן ביאליק
* סרול בראנשטיין
* שיקע דריז
* בינם העלער
* יהואש
* הירשע דוד קאץ
* איציק מאנגער
*קאדיע מאלאדאווסקי
* אברהם סוצקעווער
* איציק פעפער
* עמנואל קאזאקעוויטש
* בעלא שאגאל (1895- 1944)
* אברהם נחום שטענצל
* מענדל עלעפאנט
* משה ליפֿשיץ
*זמיטראק ביאדוליא
יידיש
*
יידישע קאמף ארגאניזאציע

די **יידישע קאמף ארגאניזאציע** (פויליש: *Żydowska Organizacja Bojowa* ZOB, העברעיש: *ארגון יהודי לוחם*) איז געווען די ארגאניזאציע פון אויפשטענדלער אין דער ווארשעווע געטא, געפירט דורך מרדכי אניעלעוויטש.

די פארטייען אין דער ארגאניזאציע זענען בעיקר געווען פון די ציוניסטישע פארטייען, און די בונד, רעליגיעזע יידן האבן א טייל גענומען אינעם קאמף, מיט די גוטהייסונג פון פארשידענע רבי'ס, און רבנים פון דער  געטא.

די גרינדונג פון דער ארגאניזאציע אין 1942, איז די אומשטענדן פון דער געטא, נאכן אפשיקן 300,000 יידן קיין טרעבלינקע ווי זיי זענען אומגעקומען, און געציילטע מענטשן האבן באוויזן צו אנטלויפן פון דארט, און צוריק אין געטא מיט א מאפע, און דעטאלן וואס גענוי קומט פאר אין דעם פלאץ וואס האט געהייסן אויסזידלונג, ווי מען גייט אריבער צו א בעסערע וווינונג.

דעמאלט אט זיך דער פלאן צוזאמען געשטעלט, אז יידן וועלן נקמה נעמען, און שטארבן מיט כבוד.

יידן מיט אן ארישע אויסזען, זענען אריבערגעשיקט געווארן צו דער אנדערער זייט וואנט, וואו זיי האבן אנעפאנגען פארהאנדלן מיט פוילישע פארטיזאנער גרופעס, און מיט אונטערוועלט גרופעס, זיי האבן געקויפט רעוואלווערן, גראנאטן, קוילן, און באקומען פונעם פוילישן אלטן מיליטער, וואס איז אויך געווען א פארטיזאנע גרופע, אסאך אמוניציע, און מאטעריאל אונטערצושטעלן באמבעס, און מינעס.

דאס ערשטע מאל וואס זיי זענען ארויס אויף דער גאס, און אפגעשטעלט אן אפשיק, איז געווען יאנואר 43', ווי זיי האבן זיך אריינגעמישט צווישן די מאסן, און אינמיטן האבן זיי אומגעברענגט די עס עס וועכטער, און דערנאך געפירט א קאמף קעגן די זעלנער וואס זענען געקומען העלפן, עטליכע יידן זענען געהרגט געווארן אין די שלאכטן, אבער די באן איז קיינמאל נישט ארויס געפארן פון דער אומשלאגפלאץ.

די יידישע קעמפער האבן אומגעברענגט אסאך יידן, וואס האבן קאלאבארירט מיט די נאציס, ווי די ארדענונגסדינסט, מוסרים, און אנדערע וואס האבן געדינט די אינטערעסן פון די פיינט.

ערב פסח 43', האט זיך אנגעפאנגען די אויפשטאנד, און אין אנהייב האבן די יידן באוויזן אפצושטויסן די נאציס, אבער די נאציס האבן זיך ווי פארשטענדליך נישט געקעמפט לויט די עטיקעט פון א קריג, און ספעציעל קעגן די יידן, און האבן אנגעפאנגען פארברענען די הייזער אויף אירע איינוווינער, א בונקער אדער א קעלער, ווי מען האט געטראפן מענטשן האבן זיי אריינגעלאזט גאז, און אזוי זיי דערשטיקט צום טויט.

א טייל פון די יידן איז געלונגען צו אנטלויפן צו דער פוילישער זייט, דורכן אפגאנג-קאנאלן און טונעלן, אבער ס'מערהייט יידן וואס האבן נאך געלעבט אין ווארשע זענען אומגעקומען, די געטא איז געפאלן כ"ז ניסן.

זעט אויך מיליטערישע יידישע פאראייניקונג

קאַטעגאָריע:יידישע פוילישע היסטאריע
מנחם מענדיל האגער (ווישעווע)

**רבי מנחם מענדיל האגער זצ"ל** (ה'תרמ"ה - י"ג טבת ה'תש"א), פון ווישעווע. 

## אפשטאם
**רבי מנחם מענדיל** איז געבוירן אין יאר ה'תרמ"ה, דער בכור פון זיין פאטער הרב **ישראל האגער**, פון וויזשניץ, "דער אהבת ישראל", א זון פון הרב ברוך האגער, פון וויזשניץ, "דער אמרי ברוך", א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער פון וויזשניץ, באקאנט אלס "דער צמח צדיק", א זון פון הרב חיים האגער פון קאסאוו, "דער תורת חיים", א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער, פון קאסאוו, "דער אהבת שלום". און צו זיין מוטער מרת מרת **הינדא** א טאכטער פון הרב **מאיר הורוויץ**, פון דזשיקאוו, "דער אמרי נועם", א זון פון הרב אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, *דער ראפשיצער רב*

## רבנות
זיין פאטער האט אויף אים געזאגט "**רבי מנחם מענדיל** איז מיין ספרים שאנק", און אז ער פארמאגט נישט אזויפיל ספרים, ווי **רבי מנחם מענדיל** פארמאגט אין קאפּ. ער האט באקומען היתר הוראה גאנץ יונג פונעם מהרש"ם, רבי שלום מרדכי שוואדראן פון בערזשאן.

פון יאר ה'תרס"ח איז **רבי מנחם מענדיל** געווען רב אין וויזשניץ, און ראש הישיבה פון די ישיבה "בית ישראל". אין יאר ה'תרפ"א איז ער אויסגעוויילט געווארן אלס רב אין אייבער־ווישעווע, וואו ער האט אויף געשטעלט אין יאר ה'תרפ"ח א ישיבה "בית ישראל" מיט מער ווי 500 תלמידים.

**רבי מנחם מענדיל** איז געווען פון די פירערס פון אגודת ישראל און א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה.

## הסתלקות
**רבי מנחם מענדיל** איז נפטר געווארן אין קלויזענבורג נאך א שווערער אפעראציע מוצאי שבת קודש י"ג טבת ה'תש"א, זיין ארון איז ארויף געברענגט געווארן כ"ט כסלו ה'תשכ"ו און ער ליגט אין בני ברק.

## פאמיליע
אין יאר ה'תרס"ב האט **רבי מנחם מענדיל** געהייראט מרת **יענטא מרים** הי"ד ( - ה' סיון ה'תש"ד), א טאכטער פון זיין פעטער הרב **מרדכי חאדאראוו**, פון קאלאמייע. זייערע קינדער:

* הרב **ברוך האגער** הי"ד (כ"ט ניסן ה'תרס"ח - כ"ט כסלו ה'תש"ה), ממלא מקום פון פאטער, רב אין ווישעווע. ער איז געווען אן איידעם ביי רבי צבי הירש רובין פון מישליניץ. די אונגארישע האבן אים קיין בודאפעשט. פון דארטן האט ער פרובירט אנטלויפן אין רומעניע אבער מען האט אים געכאפט און געשיקט קיין אוישוויץ. 

* הרב **חיים יהודה מאיר האגער** (י"ז אלול ה'תרע"ב - י"א אייר ה'תשכ"ט), ווישאווער רבי אין ניו יארק און תל אביב.

## ווישעווער הויף 
אין תש"ס האבן די איבערגעבליבענע ווישעווער חסידים באנייט דעם הויף אין רמות, ירושלים, און זיי האבן באשטמיט רבי מענדילס אייניקל, רבי ברוך, ווישעווער רבי. זיינע ברידער, רבי מנחם מענדיל און רבי יצחק פירן רביסטעוועס אין מאנסי און בארא פארק, ניו יארק.

## זיינע ספרים
* תורת מנחם
* שארית מנחם

## זעט אויך
* וויזשניץ (הויף)

## רעפערענצן
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה, מאיר וונדר*

קאטעגאריע:וויזשניץ
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
קוממיות

**קוממיות** איז א חרדישער - חסידישער מושב אין דרום ראיאן פון ישראל, נאענט צו דער שטאט קריית גת, וואס געהערט צו דער שפיר ראיאן ראט.

אין דער מגפה פון  היישעריק איו דעם שמיטה יאר 1959 האט זיך דער ראי היישעריק אפגעשטעלט פארן מושב. 

הרב בנימין מענדלזאן (תרס"ד, פלאצק - תשל"ט) איז געווען רב פונעם מושב, מ'האט אים צוגעשטעלט צום רבנות מיט דער המלצה פונעם חזון איש. נאך זיין פטירה אין ה'תשל"ט איז זיין זון הרב מנחם מענדל געווארן דער נעקסטער רב. הרב מנחם מענדל איז נפטר געווארן אין תשע"ב.

קוממיות האט א וועלט בארימטע מצה בעקעריי וואו  מ'באקט מצות אונטער דער השגחה פונעם קוממיותער רב. די בעקעריי הייבט אן באקן חנוכה צייט ביז ערב פסח.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ישובים אין ישראל
קאַטעגאָריע:פרומע אידישע געגנטן
צפון פאלוס

275px|קליין|דער ארקטישער אקעאן און דער צפון פאלוס
קליין|275px|צפון פאלוס לאנדשאפט
דער **צפון פאָלוס**, אויך באקאנט אלס דער **געאגראפֿישער צפון פאָלוס** ווערט דעפינירט ווי דער פונקט אינעם צפון האלבקוגל וואו דער ערד'ס אַקס פון ראטאציע טרעפט דער ערד'ס אייבערפלאך. דאס איז נישט דער זעלבער ווי דער צפון מאגנעטישער פאלוס.

דער צפון פאלוס איז איז דער צפונסטער פונקט אויף דער אייבערפֿלאך פון דער ערד, גענוי קעגן איבער דעם דרום פאלוס. ביים צפון פאלוס זענען אלע ריכטונגען צו דרום; אלע לענג ליניעס קומען צוזאמען דארט. 

נישט אזוי ווי דער דרום פאלוס וואס ליגט אויף א קאנטינעטאלישער לאנד מאסע, דער צפון פאלוס איז פלאצירט אינמיטן דעם ארקטישן אקעאן צווישן וואסער וואס איז שטענגיד באדעקט מיט איבעררוקנדיקן ים אײַז. דעריבער איז נישט פראקטיש צו בויען קיין פערמאנענטע סטאנציע ביים צפון פאלוס.
.

קאַטעגאָריע:געאגראפיע
יידישע מיליטערישע פאראייניקונג

די **יידישע מיליטערישע פאראייניקונג** (, ) איז געווען אן ארגאניזאציע פון יידישע פוילישע זעלנער אין דער ווארשעווער געטא.

די ארגאניזאציע איז געגרינדעט געווארן מיט יארן פריער, אבער מיטן געדאנק צו קומען קיין פאלעסטינע, און אויסקעמפן א יידישע מדינה, די אצ"ל האט דעריבער אנגעפירט מיט געהיימע מישטירונג לאגערן אין פוילן, ווי יוגנטליכע פון בית"ר האבן זיך אויסמישטירט, און דערנאך פרובירט צו קומען קיין פאלעסטינע.

א גרויסע טייל פון די יונגען, האבן געדינט אין דער פוילישער ארמיי, און דערנאך זיך אנגעשלאסן אין בית"ר, דער פרעזידענט פון בית"ר איז געווען זאב זשאבאטינסקי,

ווען דייטשלאנד האט איינגענומען פוילן, און אריין אין ווארשע, האבן זיך די מיטגלידער צוזאמגענומען, און זיי האבן זיך גענומען באוואפענען, איידער די אויפשטאנד האט זיך אנגעפאנגען, זענען געווען פארהאנדלונגען, אז זיי זאלן זיך פאראייניקן מיט די יידישע קאמף ארגאניזאציע (יק"א), אבער עס האט קיינמאל נישט פאסירט, אבער ביים אויפשטאנד האבן זיי געארבעט צוזאמען, זייערע וואפן זאפאסן זענען געווען בעסער ווי די פון יק"א, זיי האבן געהאט איין אויטאמאטישע מאשין געווער, וואס איז געעוען גרויס, און עטליכע קליינע, בעת די אנדערע האבן קיין קליינע אויך נישט געהאט, נאר ווען זיי האבן אומגעברענגט נאציס, האבן זיי צוגענומען זייער געווער.

ביים אויפשטאנד איז דער ארגאניזאציע באשטאנען פון עטליכע קלענערע גרופעס פון ברית החייל, קאמוניסטן, און זעלבסטשטענדיקע קעמפער,

דעטאלן פון די גרופע איז זייער פארנעפלט, וויפיל מענטשן האבן זיי געהאט, ווי זיי האבן געקעמפט אין דער געטא, אפאר הונדערט קעמפער האבן זיי זיכער געהאט, מאנכע זאגן אז זיי זענען געווען גרעסער פון יק"א, ווייל יק"א האט אייביג געהאט א מאנגל אין געווער, און זיי האבן געהאט א גרעסערע זאפאס פון געווער און אמוניציע.

דער קאמאנדיר פון דער גרופע האט געהייסן פאוועל פרענקעל, אנדערע מענטשן וואס האבן געפירט די יידישע מיליטערישע פאראייניקונג זענען אונטער מיינונגס פארשידענהייטן, אבער דאס ווייסט מען אז די שלאכטן אויף מארנאווסקא גאס, טויער און צענטער, האבן זיי געפירט, פאר איבער צוויי טעג, אנדערע טענהן פאר פיר טעג.

וויבאלד רוב מענטשן פון די גרופע זענען אומגעקומען, און טיילווייז איגנארירט געווארן דורך היסטאריע שרייבער, איז זייער געשיכטע פארגעסן געווארן, און די מענטשן וואס האבן געוואוסט לעבן שוין נישט, איז פונקטליך וואס איז פארגעגאנגען וועט מען קיינמאל נישט וויסן.

## רעפערענצן 
* **משה ארענס**, *דגלים מעל הגטו* (פֿענער איבער דער געטא)

קאַטעגאָריע:יידישע פוילישע היסטאריע
פאוועל פרענקעל

**פאוול פרענקיל** (תר"ף - תש"ג) איז געווען דער אנפירער פון בית"ר, אין א געוויסן געגנט אין פוילן, און ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, האט ער זיך געפונען אין ווארשע, ווען די נאציס האבן אויפגעשטעלט די געטא, איז ער אריבער וווינען אין דער געטא.

ביים אריבער גיין אין געטא, האבן עטליכע צענדליקע בית"ר מיטגלידער באשלאסן צו קעמפן קעגן די נאציס, און זיי האבן אים אויסגעקליבן אלס דער קאמאנדיר, פון די יידישע מיליטערישע פאראייניקונג ווען די לינקע אין דער געטא, האבן אויפגעשטעלט די יידישע קאמף ארגאניזאציע, איז איינע פון די תנאים וואס די רעכטע האבן פארלאנגט איז געווען, אז א מענטש וואס האט מיליטערישע ערפארונג זאל זיך פארנעמען אלס קאמאנדיר, דאס האט געמיינט פרענקל, און די לינקע האבן נישט געוואלט הערן דערפון, מרדכי אניעלעוויטש איז געווען קאמאנדיר פון די יק"א.

צופיל איינצלהייטן איז נישט באוואוסט אויף דעם מענטש, און קיין בילד פון אים איז אויך נישטא, עס איז דא פון אים א בילד וואס מענטשן האבן געמאלן ווי זיי געדענקן אים.

עס איז נישט באוואוסט ווען גענוי ער אומגעקומען, אבער ווארשיינליך איז ער ערמארדעט געווארן נאכן אויפשטאנד, ווען ער האט פרובירט צו אנטלויפן צו דער ארישער זייט.

קאַטעגאָריע:פוילישע יידן
קאַטעגאָריע:ציוניסטן
קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע
שלום (צייטונג)

**שָׁלוֹם** (**Şalom**) איז א יידישע צייטונג געגרינדעט אין 1947 און ווערט פארעפנטליכט אין טערקיי. רוב פון דער צייטונג איז אויף טערקיש, אויסער איין בלאט געשריבן אין לאדינא.

זינט מערץ 2005 האבן זיי צוגעלייגט א ביילאגע אין לאדינא.

עס ווערט געליינט ביי ארום פינעף טויזנט, דאס מערהייט זענען אבאנירער וואס א טייל פון זיי זענען אויסער טערקיי.

## וועבלינקען 
* שָׁלוֹם Şalom
מנחם מענדיל האגער (דאמיטש)

**רבי מנחם מענדיל האגער זצ"ל** (ה'תק"ף - ה'תרנ"ד), פון דאמיטש.

## אפשטאם
**רבי מנחם מענדיל** איז געבוירן אין יאר ה'תק"ף אומגעפער, צו זיין פאטער הרב **דוד האגער** רב אין זאבלאטאוו, א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער, פון קאסאוו "דער אהבת שלום", א זון פון הרב יעקב קאפיל חסיד. און צו זיין מוטער מרת **פעסיא לאה** א טאכטער פון הרב **משה לייב סאסאווער**.

## רבנות
נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תר"ח האט **רבי מנחם מענדיל** זיך באזעצט אין דאמיטש נעבן זאבלאטאוו, און ס'האט געהערשט א שפאנונג צווישן אים און זיין ברידער **רבי יעקלי**. 

## הסתלקות
**רבי מנחם מענדיל** איז נפטר געווארן אין יאר ה'תרנ"ד אומגעפער.

## פאמיליע
**רבי מנחם מענדיל** האט געהייראט מרת **שבע** א טאכטער פון הרב **יוסף פון דראהאביטש**. זייער טאכטער:

* מרת **גיטלע**.

## זעט אויך
* קאסאוו (הויף)

## רעפערענצן
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה, מאיר וונדר*

קאטעגאריע:קאסאוו
מנחם מענדיל האגער (זאבלאטאוו)

**רבי מנחם מענדיל האגער זצ"ל** (ה'ת"ר (אומגעפער) - ה'תר"ע (אומגעפער)), רב אין זאבלאטאוו.

## אפשטאם
**רבי מנחם מענדיל** איז געבוירן אין יאר ה'ת"ר (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב **יעקב האגער**, רב אין זאבלאטאוו, א זון פון הרב דוד האגער, רב אין זאבלאטאוו, א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער פון קאסאוו, "דער אהבת שלום", א זון פון הרב יעקב קאפיל חסיד. און צו זיין מוטער מרת **הינדא** א טאכטער פון הרב **יהודה צבי אייכנשטיין** פון ראזלא.

## רבנות
נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תרמ"א איז **רבי מנחם מענדיל** געווארן דער ממלא מקום פון פאטער אין זאבלאטאוו.

## הסתלקות
**רבי מנחם מענדיל** איז נפטר געווארן אין יאר ה'תר"ע (אומגעפער)).

## פאמיליע
**רבי מנחם מענדיל** האט געהייראט מרת **נעכעלע** א טאכטער פון הרב **יצחק לייביש טויב** פון חאטין, א זון פון הרב משה חיים טויב א זון פון הרב יצחק אייזיק טויב פון קאלוב. זייערע קינדער:

* הרב **דוד האגער** ( - ה'תרע"ו (אומגעפער)).

* הרב **משה האגער** (ה'תר"ך (אומגעפער) - ה'תרע"ו (אומגעפער)), ממלא מקום פון פאטער, רב אין זאבלאטאוו.
:* הרב **חיים האגער**, ממלא מקום פון פאטער, לעצטער רב אין זאבלאטאוו.
:* הרב **דוד האגער** הי"ד.

* הרב **יצחק אייזיק האגער** (ה'תר"ל (אומגעפער) - ג' אייר ה'תש"א), פון בארדיטשאוו.
:* הרב **משה האגער** הי"ד.
:* הרב **ישראל אליהו האגער** הי"ד.

* הרב **יוסף האגער** (ה'תרל"ח - ה'תש"ב), רב אין טיסמעניץ.

* הרב **גרשון האגער** (ה'תרמ"ד - ה'תשי"ד), רב אין טויסט, און זאבלאטאווער רב אין ניו יארק.

* מרת **רעכיל**, די ווייב פון הרב **מאיר גאטעסמאן** רב אין אוסטר-נאוואסליץ.

* די ווייב פון הרב **יואל בלומענפעלד** רב אין סאנוק 

* מרת **הינדא**, די ווייב פון הרב **ישראל בערגער**, פון בוקארעסט. 

## זעט אויך
* קאסאוו (הויף)

## רעפערענצן
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה, מאיר וונדר*

קאטעגאריע:קאסאוו
יחיאל מיכל האגער

**רבי יחיאל מיכל האגער זצ"ל** (ה'תקפ"ד - י"ד ניסן ה'תרס"ה), פון סטראזשיניץ.

## אפשטאם
**רבי מיכעלע** איז געבוירן אין יאר ה'תקפ"ד אומגעפער, צו זיין פאטער הרב **דוד האגער**, פון זאבלאטאוו, א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער, פון קאסאוו "דער אהבת שלום", א זון פון הרב יעקב קאפל חסיד. און צו זיין מוטער מרת **פעסיא לאה** א טאכטער פון הרב **משה לייב סאסאווער**.

## רבנות
נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תר"ח האט **רבי מיכעלע** אנגעהויבן פראווען רביסטעווע און אין יאר ה'תרי"ד האט ער זיך באזעצט אין סטראזשיניץ.

## הסתלקות
**רבי מיכעלע** איז נפטר געווארן י"ד ניסן ה'תרס"ה אומגעפער. 

## פאמיליע
**רבי מיכעלע** האט געהייראט א טאכטער פון הרב **אלעזר רוקח** פון בעלזא, א זון פון שר שלום פון בעלזא. זיינע קינדער:

* הרב **שלום האגער** (ה'תר"ל אומגעפער - י"ד סיון ה'תש"י), פון באנילה און לאנדאן.

* מרת **מלכה**, די ווייב פון הרב **מרדכי טאבאק** פון טשערנאוויץ.
 
* מרת **רבקה**, די ווייב פון הרב **דוד אליעזר**, רב אים קוסטניץ. 

* די ווייב פון הרב **משה קאוולער** רב אין הערץ.

## זעט אויך
* קאסאוו (הויף)

## רעפערענצן
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה, מאיר וונדר*

קאטעגאריע:קאסאוו
פינק

left|thumb|250px|פינק - Pink אויף דער רעכטער זײַט
**אלישע בעס מור** (געב' דעם 8טן סעפטעמבער 1979) באקאנט ווי **פינק** (געשריבן: **P!nk**) איז אן אמעריקאנער פאפ און ראק זינגערין און אן אקטריסע. זי איז מפורסם געווארן אינעם יאר 2000. איר מאמע איז יהודית קוגל, א יידענע פון א ליטווישער אפשטאמונג, און איר טאטע איז דזשים מור, א קאַטױלישער פֿון דייטשלאנד.

פינק איז אן אקטיוויסטקע אין דער PETA ארגאניזאציע און דעפינירט זיך ווי א וועגענארישע.

איר ערשטע אלבאם איז געווען Can't Take Me Home וואס איז פובליקירט געווארן אינעם יאר 2000.

## סינגלען 
* 2002 - "Don't Let Me Get Me".
* 2003 - "Get the Party Started".
* 2004 - "Feel Good Time", "Trouble".
* 2007 - "Stupid Girls".
* 2008 - "Sober", "So What".
* 2009 - "Funhouse"

## פֿילמאָגראַפֿיע 
## װעב־לינקען 
אפיציעלע װעבזײַטל

קאַטעגאָריע:פאפ זינגערס
קאַטעגאָריע:ראק זינגערס
אגער

קליין|250px|דער אגער "קאנעמאַרע"
אַן **אָגער** איז אַ פערד װאָס איז מין זכר. אַן אומקאַסטרירטער אָגער הײסט אַ **זשערעבעץ**.

קאַטעגאָריע:פערד
אליעזר האגער

**רבי אליעזר האגער זצ"ל** (כ"ב שבט ה'תרנ"א - ב' אלול ה'תש"ו), פון וויזשניץ. באקאנט מיט דעם נאמען "דער דמשק אליעזר".

## אפשטאם
**רבי אליעזר** איז געבוירן כ"ב שבט ה'תרנ"א, צו זיין פאטער הרב **ישראל האגער**, פון וויזשניץ, "דער אהבת ישראל", א זון פון הרב ברוך האגער, פון וויזשניץ, "דער אמרי ברוך", א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער פון וויזשניץ, באקאנט אלס "דער צמח צדיק", א זון פון הרב חיים האגער פון קאסאוו, "דער תורת חיים", א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער, פון קאסאוו, "דער אהבת שלום". און צו זיין מוטער מרת מרת **הינדא** א טאכטער פון הרב **מאיר הורוויץ**, פון דזשיקאוו, "דער אמרי נועם", א זון פון הרב אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, *דער ראפשיצער רב*

## רבנות
זיין פאטער האט אויף אים געזאגט, אין דעם טאג וואס ער וועט דארפן אנגעבען א חשבון הנפש וועט ער זאגן אז ער איז דער פאטער פון **רבי אליעזר**, וועט מען אים זאפארט אפלאזען.

נאך זיין חתונה איז **רבי אליעזר** געזעצען ביי זיין פאטער אין וויזשניץ. ביי דעם ערשטן וועלט קריג איז ער פארברענגט אין וויען צוזאמען מיט זיין שווער. 

אין יאר ה'תרפ"ב איז **רבי אליעזר** געווארן רב אין וויזשניץ, און ער האט דארט אויף געשטעלט א פראכטפולע ישיבה מיט דעם נאמען **"בית ישראל ודמשק אליעזר"**, ס'האט דארט געלערנט הונדערטער תלמידים. אין יאר ה'ת"ש איז **רבי אליעזר** אריבער מיט די ישיבה קיין גרויסווארדיין.
  
**רבי אליעזר** איז געווען פון די אנגעזענע פירערס פון אגודת ישראל און א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה. 

ביי דעם חורבן אייראפע אין יאר ה'תש"ד איז **רבי אליעזר** ארויף געפארן קיין ארץ ישראל, און זיך באזעצט אין תל אביב.

## הסתלקות
**רבי אליעזר** איז נפטר געווארן ב' אלול ה'תש"ו, און ער ליגט אין הר הזיתים.

## פאמיליע
אין יאר ה'תרס"ז האט **רבי אליעזר** געהייראט מרת **חיה** ( - ג' אדר ב' ה'תשי"ד), א טאכטער פון הרב **יצחק מאיר העשל**, פון קאפיטשניץ. זיי האבן נישט זוכה געווען צו קינדער.

## זיינע ספרים
* דמשק אליעזר

## זעט אויך
* וויזשניץ (הויף)

## רעפערענצן
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה, מאיר וונדר*

אליעזר
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
קאטעגאריע:גדולי ישראל אין וויען
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
קליאטשע

קליין|250px|א לאשיק מיט א קליאטשקע
אַ **קליאַטשע** אדער **קאבילע** איז אַ פערד װאָס איז מין נקבה. געוויינלעך האלט זי דעם עובר עלף מאנאַטן פון ווערן טראגעדיק ביזן געבורט.

קאַטעגאָריע:פערד
קאפטער

ממוזער|250px|א קינד טראגט א מאנטל מיט א קאפטער.
א **קאַפטער** (אדער **קאַפישאן**) איז א מין הוט אדער הויב וואס איז באהאפטן צו א קלייד, מערסטנס צו א מאנטל אדער א פעלערינע.

אנדערש ווי א געוויינטלעכן הוט, דער קאפטער שיצט אויך אויפן נאקן. מ'קען זיך גאנץ גוט באהאלטן איינער וואס טראגט א קאפטער.

קאטעגאריע:קליידונג
משה האגער (שאץ)

**רבי משה האגער זצ"ל** (ה'תרכ"ג - ט' אייר ה'תרפ"ו), פון שאץ.

## אפשטאם
**רבי משה** איז געבוירן אין וויזשניץ אין יאר ה'תרכ"ג, צו זיין פאטער הרב **ברוך האגער**, פון וויזשניץ, א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער פון וויזשניץ, באקאנט אלס "דער צמח צדיק", א זון פון הרב חיים האגער פון קאסאוו, "דער תורת חיים", א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער, פון קאסאוו, "דער אהבת שלום". און צו זיין מוטער מרת **צפורה** א טאכטער פון הרב **אריה ליב שפירא** פון זשיטאמיר, א זון פון הרב שמואל אברהם אבא שפירא פון סלאוויטא אן אייניקל פון הרב פנחס שפירא פון קאריץ. 

## רבנות
פון יאר ה'תרנ"ג האט **רבי משה** שוין געפירט רביסטעווע און ער האט זיך באזעצט אין שאץ.

## הסתלקות
**רבי משה** איז נפטר געווארן ט' אייר ה'תרפ"ו.

## פאמיליע
**רבי משה** האט געהייראט מרת **חוה** א טאכטער פון הרב **אברהם יהושע העשל**, פון מעזשביזש. זייערע קינדער:

* הרב **חיים האגער** ( - ), ממלא מקום פון פאטער, אין שאץ.

* הרב **יצחק מאיר האגער** הי"ד.

* די ווייב פון ר בער, פון דזשיקאוו.

* די ווייב פון שוועסטער קינד א זון פון הרב שמואל אבא האגער.

* די ווייב פון רבי **יצחק היילפרין** 

## זעט אויך
* וויזשניץ (הויף)

## רעפערענצן
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה, מאיר וונדר*

משה
שרגא פייוויש האגער (א)

**רבי (משולם) שרגא פייוויש האגער זצ"ל** (ה'תר"ל - י"ג טבת ה'תרצ"ז), פון זאלישטשיק.

## אפשטאם
**רבי פייוויש** איז געבוירן אין יאר ה'תר"ל אומגעפער, צו זיין פאטער הרב **ברוך האגער**, פון וויזשניץ, א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער פון וויזשניץ, באקאנט אלס "דער צמח צדיק", א זון פון הרב חיים האגער פון קאסאוו, "דער תורת חיים", א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער, פון קאסאוו, "דער אהבת שלום". און צו זיין מוטער מרת **צפורה** א טאכטער פון הרב **אריה ליב שפירא** פון זשיטאמיר, א זון פון הרב שמואל אברהם אבא שפירא פון סלאוויטא אן אייניקל פון הרב פנחס שפירא פון קאריץ. 

## רבנות
אין יאר ה'תרנ"ג האט **רבי פייוויש** זיך באזעצט אין זאלישטשיק און אנגעפירט דארט זיין רביסטעווע, ביי דעם ערשטן וועלט קריג האט ער זיך באזעט אין טשערנאוויץ.

## הסתלקות
**רבי פייוויש** איז נפטר געווארן י"ג טבת ה'תרצ"ז, און ער ליגט אין טשערנאוויץ.

## פאמיליע
**רבי פייוויש** האט געהייראט מרת **רחל** ( - כ"ח כסלו ה'תש"ב), א טאכטער פון הרב **משה האגער**, פון קאסאוו. זייערע קינדער:

* מרת **מרים**, די ווייב פון הרב **ברוך האגער** פון קאצמאן און טשערנאוויץ.

* מרת **רייזל**, די ווייב פון הרב **דוד משה שפירא** גוואדזיץ-סאדיגורא רבי פון ניו יארק.

* מרת **חוה** הי"ד, די ווייב פון הרב **יעקב לאו** הי"ד, פון לעמבערג.

* די ווייב פון הרב **אלעזר האגער**, פון לאנדאן.

* הבחור **חיים ברוך האגער** הי"ד.

* הרב **אברהם יהושע העשיל האגער** קאסאווער רבי פון ניו יארק.

## זעט אויך
* וויזשניץ (הויף)

## רעפערענצן
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה, מאיר וונדר*

קאטעגאריע:וויזשניץ
שמואל אברהם אבא האגער

**רבי שמואל אברהם אבא האגער זצ"ל** (ה'תרכ"ה - ל' שבט ה'תרנ"ה), פון האראדענקע.

## אפשטאם
**רבי שמואל אברהם אבא** איז געבוירן אין וויזשניץ אין יאר ה'תרכ"ה, צו זיין פאטער הרב **ברוך האגער**, פון וויזשניץ, א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער פון וויזשניץ, באקאנט אלס "דער צמח צדיק", א זון פון הרב חיים האגער פון קאסאוו, "דער תורת חיים", א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער, פון קאסאוו, "דער אהבת שלום". און צו זיין מוטער מרת **צפורה** א טאכטער פון הרב **אריה ליב שפירא** פון זשיטאמיר, א זון פון הרב שמואל אברהם אבא שפירא פון סלאוויטא אן אייניקל פון הרב פנחס שפירא פון קאריץ. 

## רבנות
אין יאר ה'תרנ"ג האט **רבי שמואל אברהם אבא** אנגעהויבן פירן רביסטעווע אין האראדענקע.

## הסתלקות
**רבי שמואל אברהם אבא** איז נפטר געווארן ל' שבט ה'תרנ"ה.

## פאמיליע
**רבי שמואל אברהם אבא** האט געהייראט מרת **הינדא מאטיל**, א טאכטער פון הרב **משה מרדכי טווערסקי**, פון מאקאראוו. זייערע קינדער:

* מרת **הענעלע**, די ווייב פון הרב **מנחם מענדיל דוד חאדאראוו** פון קאלאמייע.

* די ווייב פון **בזווג ראשון** הרב **ישראל שלום יוסף האגער** א זון פון הרב חיים האגער פון אנטיניע

## זיינע ספרים
* שפתי צדיק (קאלאמע ה'תרנ"ו)

## זעט אויך
* וויזשניץ (הויף)

## רעפערענצן
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה, מאיר וונדר*

קאטעגאריע:וויזשניץ
ברוך האגער (סערעט)

**רבי ברוך האגער זצ"ל** (ה'תרנ"ה - ב' חשוון ה'תשכ"ד), פון סערעט, באקאנט מיט דעם נאמען "דער מקור ברוך", איז געווען דער סערעטער רב און דער גרינדער פונעם סערטער צווייג פון וויזשניץ.

## אפשטאם 
**רבי ברוך** איז געבוירן אין יאר ה'תרנ"ה, צו זיין פאטער הרב **ישראל האגער**, פון וויזשניץ, "דער אהבת ישראל", א זון פון הרב ברוך האגער, פון וויזשניץ, "דער אמרי ברוך", א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער פון וויזשניץ, באקאנט אלס "דער צמח צדיק", א זון פון הרב חיים האגער פון קאסאוו, "דער תורת חיים", א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער, פון קאסאוו, "דער אהבת שלום". און צו זיין מוטער מרת מרת **הינדא** א טאכטער פון הרב **מאיר הורוויץ**, פון דזשיקאוו, "דער אמרי נועם", א זון פון הרב אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, *דער ראפשיצער רב*

מען האט אים א נאמען געגעבן 'ברוך' נאך זיין זיידן דעם אמרי ברוך.
## רבנות 
זיין פאטער האט אויף אים געזאגט "ער איז א חכם מחוכם, ווען איך דארף אן עצה שמועס איך מיך איבער מיט אים".
 
אין יאר ה'תרפ"ג איז **רבי ברוך** געווארן רב אין פוליען, מארמאראש, און אין יאר ה'תרפ"ח איז **רבי ברוך** געווארן רב אין קאצמאן. אין יאר ה'תרצ"ו האט מען אים אויפגענומען רב אין סערעט. ער איז געווען דער לעצטער סערעטער רב, איידער מען האט פארטריבן אלע יידן פון דער שטאט.

נאך דעם חורבן אייראפע אין יאר ה'תש"ז איז **רבי ברוך** ארויף קיין ארץ ישראל, און זיך באזעצט אין חיפה. און אין יאר ה'תשי"ד האט ער אויפגעשטעלט דארט זיין שטעטל "משכן ישראל רמת וויזניץ", מיט א שול **מקור ברוך** און א ישיבה **יחל ישראל**.

**רבי ברוך** איז געווען פון די פירערס פון אגודת ישראל און א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה, און פון די גרינדערס פון חינוך עצמאי.

## הסתלקות 
**רבי ברוך** איז נפטר געווארן זונטאג ב' חשוון ה'תשכ"ד, און ער ליגט אין בית החיים פון זכרון מאיר בני ברק, נעבן זיין פאטער אין "אוהל אדמו"רי וויזשניץ".

## פאמיליע 
**רבי ברוך** האט געהייראט **בזיווג ראשון** העני רוקח, א טאכטער פונעם בעלזער רב, הרב **ישכר דוב רוקח**. זייער זון:

* הרב **מיכאל  האגער**. 

**בזיווג שני** האט **רבי ברוך** געהייראט מרת **צירל** ( - ה' אייר ה'תשל"ד), א טאכטער פון הרב **אליעזר ניסן הורוויץ** פון צפת. זייערע קינדער:

* הרב **אליעזר האגער**, ממלא מקום פון פאטער, סערעט וויזשניצער רבי אין חיפה.

* הרב **משה האגער** (נפ' תשנ"ט), ראש ישיבה פון יחל ישראל אין חיפה.

* מרת **מרים** (תרצ"ד - כ"ה אייר תשע"ה), די ווייב פון הרב **אליהו שטערנבוך** ראש בית דין אין אנטווערפן.

* זיין שטוף-זון הרב **נפתלי חיים אדלער**, זון פון זיין ווייב פון איר פריערדיגן מאן. געווען א איידעם ביי רבי חיים מאיר האגער.

## זיינע ספרים 
* מקור ברוך

## זעט אויך 
* וויזשניץ (הויף)

## רעפערענצן 
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה, מאיר וונדר*

ברוך
קאַטעגאָריע:רומענישע יידן
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
ה'של"א

## געשעענישן
* - אריז"ל האט זיך באזעצט אין צפת

## געבוירן
## נפטר געווארן
## קאלענדאר
צפון אמעריקע

לינקס|250px|צפון אמעריקע
**צפון אמעריקע** איז דער צפונדיקער קאנטינענט פון די אמעריקעס, פלאצירט אין דער ערד'ס צפון האלבקוגל און כמעט אינגאנצן אינעם מערב האלבקוגל. איר צפון גרענעץ איז ביים ארקטישן אקעאן, צו מזרח איז דער צפון אטלאנטישער אקעאן, צו דרום־מזרח דער קאראאיבישער ים, און צו מערב דער צפון פאציפישער אקעאן. דרום אמעריקע געפינט זיך צו דרום־מזרח. צפון אמעריקע באדעקט א שטח פון אומגעפֿער 24,709,000 קוואדראט ק"מ, בערך 16.5% פונעם ערד־פלאנעט׳ס שטח און בערך 4.8% פון זיין גאנצן אייבערפלאך. צפון אמעריקע איז דער דריטער גרעסטער קאנטינענט לויט שטח, נאך אזיע און אפריקע, און דער פערטער לויט באפעלקערונג, נאך אזיע, אפריקע און אייראפע. אין 2013, האט מען אפגעשאצט איר באפעלקערונג קרוב צו 579 מיליאן מענטשן אין 23 אומאפהענגיקע לענדער, ד״ה אומגעפער 7.5% פון דער וועלט׳ס באפעלקערונג, אויב מען שליסט איין די נאנטע אינזלען  (ספעציעל די קאראאיבן) .

צפון אמעריקע איז רייך אין נאטירלעכע אוצרות, צווישן זיי נאפט, קויל, אייזן, קופער, צינק, בליי, גאלד, זילבער און אוראניום.

רוב איינוואוינער פון צפון אמעריקע רעדן ענגליש, שפאניש אדער פראנצויזיש.

## עטימאלאגיע 
## היסטאריע 
עס ווערט גערעכנט אז די ערשטע איינוואוינער פון דעם קאנטינענט, די עסקימאסן און די אינדיאנער, זענען געקומען פון אזיע אריבער דעם בערינג דורכגאס. די אינדיאנער האבן געוואנדערט ביז מעקסיקא און צענטראל-אמעריקע וואו זיי האבן געשאפן א הערליכן קולטור לאנג פאר די אייראפעישע זענען דארט אהינגעקומען.

## געאגראפיע 
צפון אמעריקע פארנעמט דעם צפון טייל פון דער יבשה אפט גערופן די נייע וועלט, דער מערב האלבקיילעך, די אמעריקעס, אדער סתם אמעריקע, or simply America (וואס אנדערע האלטן פאר איין קאנטינענט,  מיט צפון אמעריקע אן אונטער-קאנטינענט). צפון אמעריקע׳ס איינציגע לאנד פארבינדונג צו דרום אמעריקע איז ביים איסטמוס פון פאנאמא . רוב געאגראפן צעגרענעצן דעם קאנטינענט ביים דאריען וואסערשייד לענגאויס דעם קאלאמביע-פאנאמא גרענעץ, אזוי קומט גאנץ פאנאמא אינערהאלב צפון אמעריקע. טייל געאלאגן אבער האלטן אז דער צפון גרענעץ פונעם קאנטינענט דארף זיין ביים איסטמוס פון טעהואנטעפעק, מעקסיקע, און פון דארט ציט צענטראל אמעריקע דרום־מזרחדיק קיין דרום אמעריקע . די קאראאיבישע אינזלען, אדער וועסט-אינדישע אינזלען, ווערן גערעכענט א טייל פון צפון אמעריקע. ווי אויך, כאטש האט גרינלאנד ריזיקע רעסורסן אין נאפט און מינעראלן, מערסטנס זענען נאך נישט אויסגעניצט, און דאס אינזל איז עקאנאמיש אפהענגיק אויף פישעריי, טוריזם, און סובווענצן פון דענמארק. דאך איז דער אינזל גוט אנטוויקלט.

## זעט אויך 
* דרום אמעריקע

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:קאנטינענטן
אר"י הקדוש

קליין| ציון האר"י הקדוש
**רבי יצחק לוריא** וואס ווערט גערופן **האר"י הקדוש** **רבינו האר"י** (**א**שכנזי **ר**בי **י**צחק), איז געבוירן געווארן אין ירושלים ארום יאר ה'רצ"ד צו זיין טאטן רבי שלמה לוריא. יונגערהייט איז ער פאריתום'ט געווארן פון זיין טאטן, און ער איז אראפ מיט זיין מאמע קיין מצרים דארט האט זי געהאט א ברודער.

אין יאר ה'של"א איז ער ארויף צוריק קיין ארץ ישראל און האט זיך באזעצט אין דער שטאט צפת, און אנגעהויבן לערנען קבלה מיט תלמידים וואס זיי ווערן גערופן גורי האר"י. דער גרעסטער פון זיינע תלמידים איז געווען רבי חיים וויטאל וואס ער האט אפגעשריבן וואס ער האט געלערנט פון זיין רבי'ן און פון דעם איז געדרוקט געווארן שפעטעריגע יארן די כתבי האר"י.

אום ה' אב ה'של"ב איז ער נפטר געווארן, אין מ'האט אים באגראבן אין דעם בית עולם אין צפת.

## לעבנסגעשיכטע
לויט דער מסורה פון זיינע תלמידים, ביז דער עלטער פון 36 האט ער געוואוינט ביי זיין פעטער רבי מרדכי פראנסיס וואס איז געווען אנגעשטעלט אויף דער שטייער אין עגיפטן. פון דאקומענטן אין דער קיירא גניזה ווייזט אויס אז דער אר"י האט געהאנדלט מיט געווירצן. אין עגיפטן האט ער געלערנט זוהר, ביז  אליהו הנביא האט זיך באוויזן צו אים און געהייסן אים ארויפגיין אין ארץ ישראל. 
דער אר"י איז אנגעקומען אין צפת אין ה'ש"ל, און האט געוואוינט דארט צוויי יאר ביז זיין פטירה ה' אב ה'של"ב, ווען ער איז געווען אלט 38 יאר.

פאר דער פטירה פון רבי משה קארדאווערא (דער רמ"ק), האט ער געהייסן זיינע תלמידים אז זיין נאכפאלגער וועט ווערן אנטפלעקט ביי זיין לוויה, אז ער וועט זען דעם וואלקן וואס גייט נאך זיין מיטה. דער איינער איז טאקע געווען דער אר"י וואס האט פונקט דענסטמאל אנגעקומען קיין צפת און קיינער האט אים נאך נישט געקענט. פון דעמאלט אן האט ער אנגעהויבן לערנען מיט א פאר תלמידים, וואס דער גרעסטער פון זיי איז געווען רבי חיים וויטאל, איבערגעבנדיג אים אלץ וואס ער ווייסט, זאגנדיק אז דאס איז זיין איינציגן תפקיד אין דער וועלט.

## משפחה 
דער אר"י און זיין ווייב האבן געהאט צוויי טעכטער, וואס האבן חתונה געהאט אין צפת.
* עכסה, די ווייב פון רבי שלמה סאגיס, ראש ישיבה אין צפת און רבי פונעם מהרי"ט.
* די שנור פון מרן רבי יוסף קארו.

קאַטעגאָריע:מקובלים
קאַטעגאָריע:צפת
קאַטעגאָריע:נקבר אין צפת
אולאן באטאר

**אולאַן באַטאר**, ( אולאַנבאַטאַר), איז די  הויפטשטאט און גרעסטע שטאט פון מאנגאליי. די שטאט איז אן אומאפהענגיקער מוניציפאליטעט וואס געהערט נישט צו קיין פראווינץ, און איר באפעלקערונג אין 2008 איז געווען א ביסל מער ווי 1 מיליאן.

פלאצירט אין דעם צפון צענטראלן טייל פונעם לאנד, די שטאט ליגט אין דער הייך פון 2110 מעטער אין א טאָל לעבן דעם טול טייך. זי איז די קולטורעלע, אינדוסטריעלע און פינאציעלע הארץ פונעם לאנד. זי איז אויך דער צענטער פון מאנגאליי'ס שאסייען נעצווערק, און באהאפטן מיט א באן צו דער טראנס-סיבערישער באן און דעם  כינעזישן באן נעצווערק.

די שטאט איז געגרינדעט געווארן אין 1639 אלס א נאמאדישער בודהיסטישער צענטער. זײַט 1778 איז זי פלאצירט אינעם טול טייך טאל. אינעם 20סטן יארהונדערט, האט אולאן באטאר אויסגעוואקסן א הויפט פאבריצירן צענטער.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אזיע
קאַטעגאָריע:מאנגאליי
סופיט

קליין|250px|א הויז אין פוילן מיט הילצערנע באלקנס
א **סופֿיט**, **פאלאַפ** אדער **סטעליע** איז דער אויבערשטער איבערפלאך פון א צימער. דאס קען אמאל זיין די העלצער פון דער געביידע אבער מערסטנס ווערן זיי פארדעקט מיט גיפס און געפארבט פאר שיינקייט.

קאַטעגאָריע:ארכיטעקטור
ערד'ס אטמאספער

דער '''ערד'ס אַטמאספֿער''' איז א דעק פון גאז, ארום דעם ערד פלאנעט וואס ווערט געהאלטן דארט צוליב גראוויטאציע.
די אטמאספער דערמעגלעכט לעבן אויף דער ערד דורך איר איינזאפן מערסטן טייל פון דער אולטרא וויאלעט שטראלונג וואס דערגרייכט פון דער זון און פארמיידט גרויסע דיפערענצן אין טעמפעראטור צווישן טאג און נאכט. 75% פון די גאזן אין דער אטמאספער געפינען זיך ביז א הייך פון 11 ק"מ איבערן ים-שפיגל.
ענדערונגען אין דער אטמאספער שאפן קלימאט און וועטער.
## צוזאמענשטעל פון דער אטמאספער 
קליין|א סכעמע פונעם אטמאספער'ס שיכטן
דער צוזאמענשטעל פון דער ערד'ס אטמאספער טוישט זיך כסדר.
די אטמאספער פארלירט וואסערשטאף.
פלאנצן אויף דער ערד געבן ארויס זויערשטאף אין דער אטמאספער דורך פאטאסינטעזיע.
היינט, פונעם אוועקשניידן די וועלדער און ברענען ברענשטאף, איז די קוואנטיטעט זויערשטאף אראפ און די קוואנטיטעט קוילן-זייערס ארויף.

די אטמאספער איז צוזאמענגעשטעלט פון די פאלגנדע גאזן‏‏:
* 78.084% שטיקשטאף 
* 20.948% זויערשטאף
* 0.934% אַרגאָן
* 0.0314% קוילן-זייערס

* א ווינציגערע קוואנטיטעט פון די פאלגנדע גאזן: 
** וואסערשטאף
** מעטאן
** טשאד
** די-שטיקשטאף מאנאקסיד
** שטיקשטאף דיאקסיד
** אמאניאק
** שוועבל דיאקסיד
** יאד
** אזאן
** איידעלע גאזן
*** נעאן
*** העליום
*** קריפטאן
*** קסענאן

## רעפערענצן 
* NASA אטמאספער מאדעלן 
* NASA's Earth Fact Sheet 
* American Geophysical Union: Atmospheric Sciences
* Stuff in the Air Find out what the atmosphere contains.
* Layers of the Atmosphere
* Answers to several questions of curious kids related to Air and Atmosphere 
* The AMS Glossary of Meteorology
* Paul Crutzen Interview Free video of Paul Crutzen Nobel Laureate for his work on decomposition of ozone talking to Harry Kroto Nobel Laureate by the Vega Science Trust.
* Slides describing the Earth's modern atmosphere
* Air Property 

קאַטעגאָריע:אטמאספערע
קאַטעגאָריע:ערד
קאַטעגאָריע:גאזן
דובער פון ליובאוויטש

** רבי דובער (שניאורי)  פון ליובאוויטש** (ט' כסלו ה'תקל"ד - ט' כסלו ה'תקפ"ח), באקאנט אלס דער מיטלער רבי.

## אפשטאם
**רבי דובער** איז געבוירן ט' כסלו ה'תקל"ד, אין דער אומגעבונג פון ליאזנא, (א קליין שטעטל אין ווייסרוסלאנד נעבן וויטעבסק וואס האט דעמאלס געהערט צו פוילן), צו זיין פאטער הרב **שניאור זלמן** דער **בעל התניא**. און צו זיין מוטער מרת **שטערנא** א טאכטער הרב יהודה לייב סג"ל פון די אנגעזענע יידן אין וויטעבסק. 

## רבנות
אין יאר ה'תקנ"א האט **רבי דובער** איבערגענומען דאס אנפירן מיט די יונגע חסידים. נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תקע"ג האט מען אויפגענומען **רבי דובער** אלס ממלא מקום פון פאטער. אין דעם זעלבן יאר י"ח אלול האט **דער מיטלער רבי** זיך באזעצט אין ליובאוויטש. אין דעם יאר ה'תקע"ד האט דער מיטעלער רבי אויפגעשטעלט א ספעציעלן קאמיטעט צוריק אויפצושטעלן די יידישע שטעטלעך אין ווייסרוסלאנד וואס זענען פארניכטערט געווארן אין קריגס צייט.

דער מיטעלער רבי האט ארויסגעוויזן א געוואלדיגע ליבשאפט צו ארץ ישראל און אירע איינוואוינער. אין יאר ה'תקע"ג אומגעפער האט ער געגרינדעט א ישוב פאר די חב"ד חסידים אין חברון, און ער איז געווען פון די ערשטע וואס האבן איינגעפירט די פושקעס פון רמבעה"נ פאר יידן וואס וואוינען אין ארץ ישראל.

## הסתלקות
**רבי דובער** איז נפטר געווארן אין ניעזין, ט' כסלו ה'תקפ"ח.

## פאמיליע
די רביצין פון **רבי דובער** האט געהייסן מרת **שיינא**. זייערע קינדער:

* הרב **מנחם נחום שניאורסאהן** (ה'תקמ"ט - ), פון ניעזין.

* הרב **ברוך שמואל שניאורסאהן**. א' אלול ה'תקפ"ב האט ער געהייראט מרת **ביילא רייזא** א טאכטער פון זיין פעטער הרב **חיים אברהם שניאורסאהן**, א זון פון בעל התניא.

* מרת **ביילא**, די ווייב פון הרב **יקותיאל זלמן (וואלעס)**, א זון פון הרב יוסף שלום בונם, אן איידעם פון הרב לוי יצחק פון בארדיטשוב, דער קדושת לוי.

* מרת **חיה מושקא** ( - ח' טבת ה'תרכ"א), די ווייב פון איר שוועסטער-קינד הרב **מנחם מענדל שניאורסאהן** (כ"ט אלול ה'תקמ"ט - י"ג ניסן ה'תרכ"ו), ממלא מקום פון זיין שווער.

* מרת **דבורה לאה** ( - א' סיון ה'תרל"ו), די ווייב פון הרב **יעקב ישראל טווערסקי** (ה'תקנ"ד - י"ג אלול ה'תרל"ו), פון טשערקאס.

* מרת **ברכה**, די ווייב פון הרב **יונה** פון זשיטאמיר.

* מרת **מנוחה רחל** (י"ט כסלו ה'תקנ"ט - כ"ד שבט ה'תרמ"ח), די ווייב פון הרב **יעקב (כולי) סלונים** ( - ב' טבת ה'תרי"ז), פון חברון.

* מרת **שרה**, די ווייב פון הרב **אהרן אלעקסאנדראוו**, פון שקלאוו.

## זיינע ספרים
* אמרי בינה - ביאור אויף מצוות ק"ש און תפילין. 
* שער היחוד.
* שער האמונה 
* תורת חיים.
* עטרת ראש - דרשות  אויף ימים נוראים. 
* עיון תפילה - תפילה.
* שערי אורה - חנוכה און פורים.
* שערי תשובה - תשובה.
* דרך חיים - תשובה.
* קונטרס ההתפעלות.
* פרוש המלות - תפילה.
* באורי-הזהר.
* מאמרי אדמו"ר האמצעי - אומגעפער צוואנציג בענדער.

## זעט אויך
* ליובאוויטש (הויף)

## רעפערענצען
קאטעגאריע:אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:ליובאוויטש
מנחם מענדל שניאורסאהן (צמח צדק)

קליין|200px|רבי מנחם מענדל שניאורסאהן זצ"ל דער צמח צדק

רבי **מנחם מענדל שניאורסאהן** (כ"ט אלול ה'תקמ"ט - י"ג ניסן ה'תרכ"ו), דער דריטער רבי פון ליובאוויטש - חב"ד. באקאנט אלס "דער צמח צדק".

## אפשטאם
**רבי מנחם מענדל** איז געבוירן אין ליאזנא כ"ט אלול ה'תקמ"ט, צו זיין פאטער הרב **שלום שכנא שניאורסאהן**, א חסיד פון רבי מענדל האראדאקער, און צו זיין מוטער מרת **דבורה לאה** א טאכטער פון הרב שניאור זלמן דער **בעל התניא**. מ'האט אים א נאמען געגעבן נאך רבי מענדל האראדאקער. 

## רבנות
אין עלטער פון דריי יאר צום גדליה ה'תקנ"ג ווען זיין מוטער איז נפטר געווארן, איז **רבי מנחם מענדל** אויפגעצויגן געווארן ביי זיין זיידען דער בעל התניא.

אין יאר ה'תקפ"ח נאך דער פטירה פון זיין שווער, דער מיטלער רבי, האבן די חסידים איינגעדרינגען **רבי מנחם מענדל** איבערצונעמן די רביסטעווע.

## הסתלקות
**רבי מנחם מענדל** איז נפטר געווארן י"ג ניסן ה'תרכ"ו, און ער ליגט אין ליובאוויטש.

## פאמיליע
אין יאר ה'תקס"ג האט **רבי מנחם מענדל** געהייראט מרת **חיה מושקא** א טאכטער פון רבי דובער פון ליובאוויטש. זייערע קינדער:

* הרב **ברוך שלום שניאורסאהן** (כ"ב חשוון ה'תקס"ו - ט"ז שבט ה'תרכ"ט), פון ליובאוויטש.

* הרב **יהודה ליב שניאורסאהן** (ה'תקס"ח (אומגעפער) - ג' חשוון ה'תרכ"ז), רבי פון קאפוסט.

* הרב **חיים שניאור זלמן שניאורסאהן** (ה'תקע"ד (אומגעפער) - ד' טבת ה'תר"ם, פון ליאדי.

* הרב **ישראל נח שניאורסאהן** (ה'תקע"ו - י"ז ניסן ה'תרמ"ג), פון ניעזין.

* הרב **יוסף יצחק שניאורסאהן** (ה'תקפ"ב - י"ח כסלו ה'תרל"ז), פון אוורוטש.

* הרב **יעקב שניאורסאהן** ( - ), ער איז נפטר געוואטן יונגערהייט.

* הרב **שמואל שניאורסאהן** (ב' אייר ה'תקצ"ד - י"ג תשרי ה'תרמ"ג), ממלא מקום פון פאטער, רבי פון ליובאוויטש, דער מהר"ש.

* מרת **דבורה לאה**, די ווייב פון הרב **לוי יצחק זלמנסאהן**, א זון פון איר פעטער הרב יקותיאל זלמן (וואלעם), אן איידעם ביים דעם מיטלער רבי, רבי דובער.

* מרת **ראדע פריידא**, די ווייב פון הרב **שניאור שניאורסאהן**, א זון פון איר פעטער הרב מנחם נחום שניאורסאהן, א זון פון דעם מיטלער רבי, רבי דובער.

## זיינע ספרים
* צמח צדק - שו"ת. 
* צמח צדק - פסקי דינים.
* צמח צדק - חידושי הש"ס . 
* דרך מצוותיך - טעמי המצוות ע"פ חסידות.
* ביאורי הזוהר - זוהר.
* דרך אמונה (ספר החקירה). 
* אור התורה - צוויי און פערציג בענדער על התורה, מועדים און נ"ך.
* ספר הליקוטים.

## זעט אויך
ליובאוויטש (הויף)

## רעפערענצען
שניאורסאהן, מנחם
קאַטעגאָריע:ליובאוויטש
אגד

[קליין|250px|אן אגד בוס אין [עפולה]]

**אֶגֶד טראנספארט קאאפעראטיוו פירמע** איז די גרעסטער בוס פירמע אין ישראל, געגרינדעט אין 1930ער יארן, איז עס אויך די עלטסטע, און די מאכטפולסטע, פון אנהייב איז עס געווען קאנטראלירט דורך דער רעגירונג, היינט איז עס א פריוואטע פירמע.

אין יאר 2006 האבן זיי געקויפט אקציעס פון א בולגארישער בוס געזעלשאפט, און געווארן איינע פון די שטארקע געזעלשאפטן אין דער וועלט.

קאַטעגאָריע:טראנספארט אין ישראל
דיר יאסין

**דיר יאסין** איז געווען אן אראביש דארף ביז 1948, איין ק"מ ווייט פון גבעת שאול, וואס די אצ"ל, און די לח"י האבן איינגענומען, אומברענגנדיק איבער הונדערט מענטשן (די פונקטליכע נומער איז אומבאוויסט). היינט איז דער כפר שאול שפיטאל געבויט אויפן אלטן דארף, און זי איז א טייל פון ירושלים.

די אורזאך פארן אומברענגען אזויפיל מענטשן, איז א ווייטאגליכע טעמע אין ישראל פאליטיק, און די אצ"ל האט געטענהט, אז איראקע  זעלנער האבן זיך געפונען צווישן די איינוווינער פונעם דארף, און די מענטשן פלעגן שיסן, אויף יידישע אויטאס וואס פלעגן פארן אויפן ירושלים-תל אביב שאסיי, און אויך באמבאדירן די דערנעבנדיקע גבעת שאול.
קאַטעגאָריע:ירושלים
דו פו

**דו פֿו** () (712–770) איז געווען א פראמינענטער כינעזישער דיכטער אין דער תקופה פון דער טאַנג דינאסטיע. צוזאמען מיט לי באי ווערט דו פו אפטמאל גערעכנט איינער פון די צוויי גרעסטע דיכטער אין כינע'ס ליטערארישער היסטאריע.
מען ווייסט פון בערך פופצן הונדערט פון זיינע פאעמעס.

קאַטעגאָריע:כינעזער
קאַטעגאָריע:דיכטער
צייט זאנע

א **צייט זאנע** איז א ראיאן פון דער וועלט וואס האט גלייכפארמיקע סטאנדארטע צייט, וואס מ'רופט אויך **לאקאלע צייט**. היינט איז אנגענומען צו רעכענען צייט זאנעס אלס אן אפבייג פון UTC. לאקאלע צייט איז UTC פלוס דעם לויפיקן אפבייג פונעם ארט. אין א געוויסער צייט זאנע איז די צייט גלייך אומעטום, ווען מ'רעכנט נישט וועגן א זומער זייגער. איבער דער וועלט זענען דא 40 צייט זאנעס.

## אריינפיר 
טעארעטיש וואלט געפאסט מ'זאל צעטיילן די וועלט אויף 24 צייט זאנעס, יעדע איינע ברייט 15° פון געאגראפישער לענג.

קאַטעגאָריע:צייט
בעריליום

250px|לינקס
קליין|בעריליום, קריסטאַלישער פֿראַגמענט
**בעריליום** איז דער כעמישער עלעמענט מיט סימבאל **Be** און אטאם נומער 4. ער איז אן אלקאלי ערד מעטאל און האט א גאר הויכן שמעלצפונקט.

אלס א גרופּע צוויי מעטאל ווי מאַגנעזיום און קאלציום זענען עס פאראן נאר צוויי עלעקטראנען אין זיין אויסערן עלעקטראן שאל ארביטאל וואס איז אין דעם דאזיגן פאל "2s2" אלס די עלעקטראנען-קאנפיגוראציע. כדי צו שאפן אן ענערגעטיש שטאבילן צושטאנד, וועט בעריליום גרינג פארלירן די "2s2" עלעקטראנען אין א סאך כעמישע רעאקציעס.

בעריליום געפינט זיך אין נאטור נאר פארבינדן מיט אנדערע עלעמענטן אין מינעראלן. באוואוסטע איידלשטיינער וואס אנטהאלטן בעריליום זענען בעריל (אקוואמארינען און שמאראקן) און כריסאבעריל. דער עלעמענט אליין איז א שטאל־גראער, שטארקער, גרינגער, קרישלדיקער אלקאלי ערד מעטאל. ער איז נוצבאר אין ראקעטן.

קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
קאַטעגאָריע:אלקאלי ערד מעטאלן
מנחם נחום שניאורסאהן

** רבי מנחם נחום שניאורסאהן** (ה'תקמ"ט - ), פון ניעזין.

## אפשטאם
**רבי נחום** איז געבוירן אין יאר ה'תקמ"ט (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב **דובער פון ליובאוויטש**, דער מיטלער רבי, א זון פון הרב שניאור זלמן דער **בעל התניא**. און צו זיין מוטער מרת **שיינא**. 

## רבנות
**רבי נחום** איז געווען א באקאנט פאר זיין קלארקייט און פינקטליכקייט ביים פארציילן געשיכטעס פון צדיקים סיפורי צדיקים. **רבי נחום** האט געלאזט דריקן זיין פאטער'ס ספר תורת חיים על התורה.
 
## הסתלקות
## פאמיליע
**רבי נחום** האט געהייראט **בזיווג ראשון** א טאכטער פון הרב **זלמן פלאטקעס (ריבלין)**. זייערע קינדער:

* הרב **שניאור שניאורסאהן**, ער האט געהייראט **בזיווג ראשון** מרת **ראדע פריידא** א טאכטער פון **מנחם מענדל שניאורסאהן** דער צמח צדק.

* הרב **לוי יצחק שניאורסאהן**, פון ניעזין.

* מרת **חנה חישא (חיקא)**, די ווייב **בזיווג שני** פון הרב **ישראל נח שניאורסאהן** פון ניעזין

**בזיווג שני** האט **רבי נחום** געהייראט מרת **שרה פריידא** א טאכטער פון זיין שוואגער הרב **יעקב ישראל טווערסקי** רב אין טשערקאס, זייערע קינדער:

* הרב **מרדכי דוב טווערסקי** ( - ט"ז ניסן ה'תר"ף), פון טומשפאל. 

* הרב **משה זלמן טווערסקי**, פון טשמישלה.

## זעט אויך
* ליובאוויטש (הויף).

## רעפערענצען
קאַטעגאָריע:חב"ד
1טן יוני

**דעם 1טן יוני** איז דער 152סטער טאג פון יאר (153סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 213 טעג .
## היסטארישע געשעענישן 
* 1533 – אן באלין באקרוינט מלכה פון ענגלאנד.
* 1792 - קענטאקי ווערט דער 15טער שטאַט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
* 1796 - טענעסי ווערט דער 16טער שטאַט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
* 1998 - אויפגעשטעלט דער אייראפעישער צענטראלבאנק.
* 2005 - האלאנד ווארפט אפ די אייראפעישע קאנסטיטוציע אין א רעפערענדום.

## געבוירן 
* 1563 - ראבערט סעסיל, ערשטע ערל פון סאליבורי, ענגלישער פאליטיקאנט (געש' 1612)
* 1910 - הרב אברהם אלקנה כהנא שפירא, הויפט רב פון ישראל (נפטר 2007)
* 1937 - הרב ישראל מאיר לאו, הויפט רב פון ישראל
* 1971 - גלעד צוקערמאן, ישראלישער לינגוויסט, שפראכן-אויפלעבער, מומחה אויף דער יידישער און העברעישער שפראך, קולטור און אידענטיטעט.

## געשטארבן 
* 1868 - זשיימס ביוקענען, 15טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1791)
* 2008 - טאמי לאפיד (געב' 1931)

----
* 31סטן מיי - 2טן יוני
* יוני

01
שמואל שניאורסאהן

**רבי שמואל שניאורסאהן זצ"ל** (ב' אייר ה'תקצ"ד - י"ג תשרי ה'תרמ"ג), דער פערטער רבי פון ליובאוויטש - חב"ד. באקאנט אלס "דער מהר"ש".

## אפשטאם
**רבי שמואל** איז געבוירן אין ליובאוויטש ב' אייר ה'תקצ"ד, צו זיין פאטער הרב מנחם מענדל שניאורסאהן, דער צמח צדק, א זון פון הרב שלום שכנא שניאורסאהן, א חסיד פון רבי מענדל האראדאקער, און צו זיין מוטער מרת **דבורה לאה** א טאכטער פון רבי דובער פון ליובאוויטש, א זון פון הרב שניאור זלמן דער **בעל התניא**.

## רבנות
אין עלטער פון זיבן יאר האט **רבי שמואל** שוין געדענקט פון אויסנווענדיג תנ"ך, ביי זיין בר מצוה האט ער געקענט איבערזאגן אויסנווענדיג ששה סדרי משנה מיט דעם ספר תניא.

נאכדעם וואס זיין פאטער איז נפטר געווארן י"ג ניסן ה'תרכ"ו, האבן די חסידים זיך נישט געקענט פארגלייכן וועלכן פון די זעקס קינדער זאלן זיי אויסוועלן אלס רבי, און זאל איבער נעמען דעם פאטער'ס ארט, צום ענדע האט דער בית דין געפסקנט - לויט פארשידענע אנווייזונגען פון פאטער - אז דער יונגסטער פון די ברידער **רבי שמואל** זאל ווערן רבי, און איבער נעמען דעם פאטער'ס ארט.   

אויסער זיין גרויסקייט אין תורה איז **רבי שמואל** געווען זייער טאלענטפאל, ער איז געווען שטארק אויס געקענט אין מעדיצינשע וויסנטשאפט, און פארשידענע שפראכן.

## הסתלקות
אין יאר ה'תרמ"ב איז ביי **רבי שמואל** אנטפלעקט געווארן א שווערע קרענק אין י"ג תשרי ה'תרמ"ג איז ער נפטר געווארן, אין עלטער פון אכט און פערציג יאר, און ער ליגט אין ליובאוויטש נעבן זיין פאטער'ס ציון.

## פאמיליע
ח' סיון ה'תר"ח האט **רבי שמואל** געהייראט **בזיווג ראשון** מרת **שטערנא** א טאכטער פון זיין ברודער רבי **חיים שניאור זלמן שניאורסאהן**. זי איז נפטר געווארן דריי מאנאטן שפעטער.

אין יאר ה'תר"ט האט **רבי שמואל** געהייראט **בזיווג שני** מרת **רבקה** א טאכטער פון זיין פעטער הרב **אהרן אלעקסאנדראוו**, פון שקלאוו, אן איידעם פון רבי דובער פון ליובאוויטש, דער מיטלער רבי. זייערע קינדער:

* הרב **אברהם סענדער שניאורסאהן**, ער איז אוועק יונגערהייט.

* הרב **שניאור זלמן אהרן שניאורסאהן** (י"ט תמוז ה'תרי"ח - י"א חשוון ה'תרס"ט).

* הרב **שלום דובער שניאורסאהן** (כ' חשוון ה'תרכ"א - ב' ניסן ה'תר"ף), רבי אין ליובאוויטש. באקאנט אלס דער רש"ב.

* הרב '''מנחם מענדל שניאורסאהן (ו' אדר ה'תרכ"ז - ).

* מרת **דבורה לאה**, די ווייב פון הרב **משה אריה ליב גינזבערג פון וויטעבסק.

* מרת **חיה מושקא**, די ווייב פון הרב **משה הכהן הארענשטיין'''

## זיינע ספרים
* ספר המאמרים - תורת שמואל - אומגעפער פינף און צוואנציג בענדער.
* אגרות קודש - בריווען.

## זעט אויך
ליובאוויטש (הויף)

## רעפערענצען
שניאורסאהן, שמואל
קאַטעגאָריע:ליובאוויטש
2טן יוני

**דעם 2טן יוני** איז דער 153סטער טאג פון יאר (154סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 212 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1739 - די קעניגלעכע שוועדישע אקאדעמיע פון וויסנשאפטן געגרינדעט אין שטאקהאלם
* 1861 - ווילהעלם דער ערשטער ווערט מלך פון פרייסן
* 1896 - גוליעלמא מארקאני שרייבט איין א פאטענט אויף ראדיא
* 1946 - אין א רעפערענדום אין איטאליע באשליסן די איטאליענער צו טוישן דאס לאנד פון א מאנארכיע צו א רעפובליק.
* 1953 - עליזאבעט די צווייטע באקרוינט מלכה פונעם פאראייניגטן קעניגרייך.
* 1992 - דענמארק ווארפט אפ די מאאסטריכט אפמאך אין א רעפערענדום.

## געבוירן 
* 1857 - עדווארד עלגאר, בריטישער קאמפאזיטאר (געש' 1934)

## געשטארבן 
* 1882 - דזשוסעפי גאריבאלדי, פירער פון דער באוועגונג צו פאראייניקן איטאליע (געב' 1807)

## פייערטעג 
* טאג פון דער רעפובליק, איטאליע

----
* 1טן יוני - 3טן יוני
* יוני

02