open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
הומנא

קליין|הומנא שלאס
**הומנא** ( *הומענע*) איז א שטאט אין פרעשאוו ראיאן, מזרח סלאוואקיי 
און שפעטער צווישן די צוויי וועלט קריגן איז דאס געוועזן טשעכסלאוואקיע און היינט איז דאס צוריק סלאוואקיי

אין 1900 איז די יידישע באפעלקערונג פון דער שטאט געווען בערך 1500.
א טייל פון די ערשטע פיר טויזנט דעפארטירטע קיין אוישוויץ צו בויען די גאז קאמערן זענען געקומען פון דעם שטעטל.

## רעפערענץ
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין סלאוואקיי
קאטעגאריע:שטעטלעך אין אונגארן
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
טרינקוואסער

קליין|טרינקוואסער פון א פלאש

**טרינקוואסער** איז וואסער פארן מענטשלעכן פארניץ. טרינקוואסער איז די וויכטיקסטע לעבנס־מיטל, און מען עס נישט פארבייטן. 

טרינקוואסער איז פרישוואסער וואס איז געמאכט גענוג ריין אז מענטשן קענען עס טרינקען אדער ניצן צוגרייטן שפייז מיט זיכערקייט. טרינקוואסער טאר נישט אנטהאלטן קיין מיקראארגאניזמען וואס קענען שעדיגן דאס געזונט. אויך דארף טרינקוואסער צופיל צעלאזטע מינעראלן.

אין אסאך לענדער אין דער וועלט איז נישט דא גענוג פארזארג פון טרינקוואסער און מענטשן דארפן ניצן וואסער קאנטאמינירט מיט ארגאניזמען אדער כעמיקאלן וואס זענען שעדלעך צום געזונט, און מענטשן ווערן קראנק פון דעם און אפילו שטארבן. דעריבער איז דאס א ציל פון דער רעגירונג צו פארזארגן אין יעדן יישוב טרינקוואסער.

אין רוב אנטוויקלטע לענדער קומט אריין טרינקוואסער אין יעדן שטוב דורך רערן, און מען ניצט דאס וואסער אפילו פאר אנדערע געברויכן, למשל שווענקען געשיר, וואשן די קערפער, וואשן קליידער און נאך.

אפילו אין לענדער וואו מען קען באקומען טרינקוואסער דורך א קראן, ס'איז דא מענטשן וואס קויפן און טרינקען געפלעשערט וואסער.

## פשוט וואסער 
אמאליגע צייטן פלעגט מען נעמען וואסער פון סיי ווי עס איז נאר געקומען אונטער די הענט, און עס איז פארשטייט זיך געווען היבש פראבלעמאטיש, צ.ב.ש. פלעגן מענטשן אויסשפרייטן פעסער אונטער דעם דאך ווען עס האט גערעגנט וואס אין דעם פאל פלעגט געווענליך מיטקומען פול מיט שמוץ און פליגעלעך א.ד.ג. וואס עס האט זיך אלס אנגעזאמלט אויפן דאך דורך דער צייט, אדער פלעגט מען נעמען א שטייגער פונעם וואסער טרעגער האט זיך שוין געוואנדן ווי גוט און באפעסטיגט זיינע טעפ זענען ווי אויך האט מען געדארפט האבן גרויס מזל אז עס זאל נישט אריינפאלן אויפן וועג קיין אומגעוואונטשענע זאכן דערין, ארימעלייט האבן דאס זיך אויך נישט געקענט ערלויבן פלעגן זיי ארויסשעפן די וואסער פון די זומפן וואס האט געקענט זיין פול מיט באצילן א.ד.ג. .

דערפאר זענען דעמאלטס מענטשן אויפגעקומען מיט אן עצה אז מען פלעגט אנפילן וואסער גראד ביי א קוואל און פארמאכט דעם פלאש אזוי אז עס איז געווען פארהעלטנסמעסיג היבש בעסער ווי דאס פשוטע וואסער.

קאַטעגאָריע:געטראנקען
קאַטעגאָריע:וואסער
אינדוס

דער **אינדוס**  ( *סינדה*;  *אַל-סינד*; גריכיש: Ινδός *אינדאס*) איז דער לענגסטער טייך אין פאקיסטאן און איינער פון די לענגסטער אין אזיע. ער איז לאנג 3,200 ק"מ, און זיין דרענאזש בעקן באדעקט 1,165,000 קוואדראט ק"מ. דער טייך איז דער מקור פונעם נאמען פון אינדיע. דער טייך הייבט אן אין טיבעט, און שטראמט פון  דער הימאלייע אין א צפון-מערב ריכטונג דורך קאשמיר, און דערנאך קערט צו דרום לענגאויס פאקיסטאן. דער אינדוס גיסט אריין אינעם אראבישן ים נאנט צו קאראטשי.

## באשרייבונג 
טעקסט=|קליין|באבור גייט אריבער דעם אינדוס טייך.
קליין|Satellite image of Indus River Basin
דער טייך אינדוס פארזארגט וויכטיקע וואסער רעסורסן פאר פאקיסטאנ׳ס עקאנאמיע – ספעציעל פאר פונדזשאב פראווינץ,  וואס איז דער מקור פארן גרעסטן טייל פון דעם לאנד׳ס לאנדווירטשאפטלעכער פראדוקציע, און סינדה. דאס ווארט פונדזשאב באדייט "לאנד פון פינף טייכן" און די פינף טייכן זענען    דזשעלום, טשענאב, ראווי, בעאס און סוטלעדזש, וואס אלע פֿליסן ענדלעך אין אינדוס אריין. אויך שטיצט דער אינדוס פיל שווערע אינדוסטריעס און גיט די הויפט פארזארג פון טרינקוואסער אין פאקיסטאן.
קאַטעגאָריע:טייכן אין אזיע
בת ים

**בת ים** איז א שטאָט אין תל אביב דיסטריקט, ישראל, און איז איינע פון די גרויסע שטעט אין גוש דן, עס געפונט זיך דרום פון תל אביב, פון מערב איז דער מיטלענדישער ים, פון מזרח איז חולון, און פון דרום ראשון לציון. איר באפעלקערונג איז געשאצט אויף ארום 130,000 איינוווינער. 

די באבאווער חסידים האבן אויפגעשטעלט א שיכון אין בת־ים. עס זענען פאראן נאך דריי גרויסע חרדי'שע קהילות אין דער שטאט: א ספרדישע קהילה, חב"ד-ליובאוויטשער חסידים און ברסלבע חסידים.

## היסטאריע
די שטאט איז געגרינדערט געווארן דורך מענטשן פון תל אביב, מיטן נאמען בית וגן. וואס איז פארלאזט געווארן אין די תרפ"ט ראיאטן, נאכדעם וואס אראבער האבן אטאקירט די געגנט.

אין 1932, איז עס ווידעראמאל באזעצט געווארן, אין 1936 דערקלערט געווארן אלס לאקאלע ראט, און אין 1938, איז דער נאמען געטוישט געווארן צו בת ים. דעם נאמען האט הרב קוק פארגעשלאגן.

## טראנספארטאציע
נתיבי איילון פארט צו מזרח זייט פון שטאט, וואס טיילט אפ צווישן בת ים און חולון.

אויף דער נתיבי איילון שאסיי, צווישן די צוויי ריכטונגען, פארט די ראשון לציון - תל אביב - הוד השרון באן ליניע פוןישראל באנען. אין דער שטאט זענען פלאצירט צוויי באן סטאנציעס, בת ים קוממיות און בת ים יוספטל.

ווי אויך ווערט געבויט די תל אביב לייכטע באן, וואס וועט פארן פון דער שטאט קיין תל אביב, רמת גן, בני ברק, און פתח תקוה.

## צווילינג שטעט 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
5טן מיי

**דעם 5טן מיי** איז דער 125סטער טאג פון יאר (126סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 240 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1494 - קריסטאפער קאלאמבוס אנטפלעקט דזשאמייקע ביי זיין צווייטע רייזע קיין אמעריקע.
* 1835 - די ערשטע באן ליניע אין דער יבשה פון אייראפע געעפנט אין בעלגיע, צווישן בריסל און מעכעלען.
* 1936 - איטאליע קראפטן נעמען איין אדיס אבאבע, הויפטשטאט פון עטיאפיע.
* 1941 - דער קייסער היילע סעלאסי קומט צוריק אין עטיאפיע.
* 1949 - געגרינדעט דער קאנסיליום פון אייראפע.
* 1955 - מערב דייטשלאנד איז זוכה אין פולן סואווערעניטעט.
* 1961 - דער ערשטער אמעריקאנער אסטראנויט, אלען שעפערד, געשיקט אין קאסמאס
* 1983 - חיים הערצאג איינגעשוואוירן דעם זעקסטן פרעזידענט פון מדינת ישראל
* 2002 - זשאק שיראק געוויילט פרעזידענט פון פראנקרייך 
* 2005 - טאני בלער געוויילט א דריט מאל פרעמיער מיניסטער פון בריטאניע

## געבוירן 
* 1818 - קארל מארקס, דייטשער סאציאלאג און פילאסאף (געש' 1883)
* 1958 - ראן אראד, ישראלדיקער זעלנער, גענומען אין געפענגעניש אין לבנון

## געשטארבן 
* 1821 - נאפאלעאן באנאפארטע, קייסער פון פראנקרייך (געב' 1769)
* 1859 - יאהאן פעטער גוסטאוו דירישלע, דייטשער מאטעמאטיקער (געב' 1805)
* 1995 - מיכאיל באטוויניק, רוסישער יידישער שאכשפילער, עטלעכע מאל וועלטס שאכשפיל גרויסמייסטער (געב' 1911)

## פייערטעג 
* דענמארק - באפרייונג טאג (1945)
* האלאנד - באפרייונג טאג (1945)
* עטיאפיע - באפרייונג טאג (1941)

----
* 4טן מיי - 6טן מיי
* מיי

05
טאל

א **טאָל** איז א געאגראפישער געגנט וואס אין א שפאלט צווישן צוויי בערג.

א גוטער ביישפיל איז דער האדסאן טאל, וואס איז דער שטח וואס איז נעבן דעם האדסאן טייך וואס איז אויף די צוויי זייטן דא הויכע בערג, אזוי אז דער שטח האט באקומען דעם פענאמען האדאסן טאל, וואס איז דער פשט דער טאל וואס איז נעבן דעם האדסאן טייך.

## טיפן פון טאלן 
### טאלן אין בערג 
### טאלן אין פלאך לאנד 
טייל טאלן זענען גאנץ פלאך, אזוי ווי א גרויס טעצל. דער טיפ טאל האט אפטמאל א גרויסן טייך מיט אסאך "בייטייכן" וואס פליסן אין זיי. די בייטייכן ברענגען וואסער פון די בערגלעך אדער בערג גאנץ ווייט פונעם הויפט טייך. נאך א שווער רעגן, גיסט אסאך וואסער אינעם הויפט טייך וואס ווערט העכער און פארפלייצט דעם פלאכן באדן פונעם טאל. ווען דאס וואסער פארשפרייט זיך, ברענגט עס אסאך ערד וואס איז אראפגעקומען פון די בערגלעך. די ערד וואס ווערט אראפגעווישט מאכט דעם טאל נאך פלאכער. אזעלכע טאלן זענען זייער ניצבאר פאר וואקסן עסן פראדוקטן.

באקאנטע טאלן פון דעם טיפ זענען דער מיסיסיפי־מיזורי בעקן אין צפון אמעריקע, דער אמאזאנאס בעקן אין דרום אמעריקע, דער  אונטער־דוניי אין אייראפע, דער גאנגעס טאל אין אינדיע, דער נילוס פארפלייצונג פלוין אין אפריקע און דער  דארלינג טייך בעקן אין אויסטראליע. 
 
Image:Vallee fertile du Nil a Louxor.jpg|געוואוקסן אינעם נילוס טאל 
Image:Fields of corn-Euphrates-Iraq.jpg|תבואה וואקסט אין דעם פרת טייך אין איראק 
Image:Argeş County Romania bgiu.jpg|דער דוניי טאל אין רומעניע
Image:Ganges near Varanasi.jpg|דער גאנגעס טייך טאל ביי וואַראַנאַסי. 

*
קאַטעגאָריע:געאגראפיע
קאַטעגאָריע:ערד וויסנשאפטן
חולון

[250px|קליין|קינדער [מוזיי]]
250px|קליין|וואָלפסאָן מעדיצינישער צענטער
[250px|קליין|חולון [שאפינג מאל|מאָל]]
**חולון** איז א שטאט אין ישראל צוזאם געשטעלט פון עטליכע געגנטן, געגרינדעט אין די 1920ער און 1930ער יארן, און פאראייניגט געווארן אלס א לאקאלע ראט מיטן נאמען חולון.

די שטאט געפונט זיך אין תל אביב דיסטריקט, ישראל, און איז איינע פון די גרויסע שטעט אין גוש דן. די שטאט איז פלאצירט דרום פון אזור, דרום־מזרח פון תל אביב, מזרח פון בת ים, צפון פון ראשון לציון און מערב פון שאסיי 4. די שטאט באדעקט א שטח פון 18,927 דונאם, און די באפעלקערונג אין שטאט איז 172,400 איינוווינער. אין 1950 איז די חולון דערקלערט געווארן אלס שטאט דורך ישראל. די שטאָט איז אַ מיטגליד פון פארום 15.

## טראנספארטאציע 
נתיבי איילון פארט אריבער צו מערב זייט פון שטאט, צווישן בת ים און דער שטאט. שאסיי 4 פארט אויף מזרח זייט פון שטאט. אזוי אויך שאסיי 44 לויפט צפון פון שטאט.

### באן
די באן ליניע פון תל אביב קיין ראשון לציון וואס מען האט געעפנט אין 2011, פאלגט די ליניע פון דעם נתיבי איילון שאסיי, צווישן חולון און בת-ים. די ליניע האט פיר סטאנציעס אין חולון: חולון קנופ, חולון וואלפסאן, בת־ים יוספטל און בת־ים קוממיות.

## האנדל און אינדוסטריע
די הויפּט גאסן פון חולון (למשל סאָקאָלאָוו) האבן א סאך געשעפטן וואס דינען די איינוואוינער פון דער שטאָט. 

דער חולון איינקויף צענטער וואָס האט געעפנט אין 1998, באדינט אַלע באוואוינער פון דער געגנט, אויך עס זענען אסאך האנדל צענטערן ווי - נאות רחל צענטער  (אין נאות רחל),  סאַדאַוו צענטער און  דר-גת צענטער (אין קריית בן-גוריון), קריית שרת צענטער (אין קריית שרת) און נאך.

פילע באוואוינער פון חולון, אזוי ווי באוואוינער פון אנדערע שטעט לעבן תל אביב, געפינען זייער פרנסה אין תל אביב.

## הויפט־רבנים 
* הרב ברוך ראבינאוויטש

## וועבלינק
* חולון מוניציפאליטעט וועבזייַטל
האדסאן טייך

דער **האדסאן טייך** () איז א טייך 507 ק"מ לאנג וואס ציט זיך אריין פון דעם אטלאנטישן אקעאן ביים מזרח גרענעץ פון די פאראייניגטע שטאטן אריין ביז ניו יארק סיטי.

קאטעגאריע:ניו יארק

קאַטעגאָריע:טייכן
באב דאול

**באב דאול** איז געווען א סענאטאר אין דעם שטאַט קענזעס אין די פאראייניגטע שטאטן. ער איז געווען דער רעפובליקאנער-קאנסערוואטיווער קאנדידאט אין יאר 1996 אבער ער האט פארלוירן צום ביל קלינטאן.

ער איז געווען עטליכע יאר דער פירער פון די רעפובליקאנער סענאטארן אינעם קאנגרעס.

ער איז געווען דער לעצטער פרעזידענט קאנדידאט וואס האט געדינט אלס א זעלנער אין דער צווייטער וועלט מלחמה.

באָב דאָלע איז געשטאָרבן דעם 5טן דעצעמבער 2021 אין עלטער פון 98 יאָר.

קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן סענאטארן
עמאקא

**אַמאקא** (ענגליש: Amoco) איז געוועזן די צווייט גרעסטע נאפט פראדוקציע פירמע אין די פאראייניגטע שטאטן און איבער דער גארער וועלט, אריינקומענדיג איינס נאך מאביל (היינט עקסאן-מאביל)

און די סוף 1990ער יארן זענען זיי אפגעקויפט געווארן דורך דער בריטישער BP פירמע.

קאַטעגאָריע:ענערגיע
קאַטעגאָריע:פירמעס
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן
BP

**BP** איז די דריטשע גרעסטע קארפאראציע אין דער וועלט אין דעם געביט פון נאפט, גאז און פעטראכעמיע. ביז 2000 האט די פירמע געהייסטן British Petroleum (בריטישער נאפט). די פירמע איז הויפטקווארטירט אין לאנדאן, ענגלאנד. אירע אקציעס ווערן געהאנדלט אין די בערזעס פון לאנדאן, ניו יארק און טאקיא.

BP איז א צוזאמען געשלאסענע גאז פראדוקציע קאמפאני, וואס האט אינקארפארירט אין זיך דער צווייט גרעסטער וועלטס גאז אימפעריע עמאקא (Amoco)

אום מאי 2010 האט די פירמע באקומען גרויס נעגאטיווע דעקונג, צוליב אן אויל-אויסגוס וואס האט פאסירט אויף איינע פון די פירמע'ס פלאטפארמע'ס נעבן די לואיזיאנא'ר ברעג'ן, אבער ווי זאגט די וועלט נעגאטיווע פובליסטי איז אויך פובליסיטי, און עס האט זיך נישט אנגעזעהן אז זיי זאלן האבן עפעס שאדן דערפון אין דעם מארקעט.

קאַטעגאָריע:פירמעס
קאַטעגאָריע:ענערגיע
קאַטעגאָריע:פאראייניקטע קעניגרייך
צפון אירלאנד

**צפון אירלאנד** (, אלסטער שאטיש: *Norlin Airlann*) איז דאס קלענסטע פון די פיר לינדער וואס שטעלן צוזאם דאס פאראייניגטע קעניגרייך פון גרויסבריטאניע און צפון אירלאנד. צפון אירלנד געפינט זיך אין צפון מזרח פון דעם אינזל אירלאנד און האט א שטח פון 14,139 קוואדראט ק"צ. צו דרום און מערב האט עס א גרענעץ מיט דער רעפובליק פון אירלאנד. זיין הויפטשטאט איז בעלפאסט. די באפעלקערונג פונעם לאנד איז געווען בערך 1,750,000  אין יוני 2006, אומגעפער 3% פון דער גאנצער באפעלקערונג פונעם פאראייניגטן קעניגרייך.

צפון אירלאנד איז געווארן אין יאר 1921, פון זעקס דיסטריקטן (פון ניין אינגאנצן) אין אלסטער, א טייל פון אירלאנד. די איבעריגע דיסטריקן פון אירלאנד זענען געווארן אן אומאפהענגיק לאנד, די רעפובליק פון אירלאנד.

## טראנספארט 
[קליין|א [צפון אירלאנד באנען באן]]
צפון אירלאנד האט דריי פליפעלדער – בעלפאסט אינטערנאציאנאל לעבן אנטרים, דזשארדזש בעסט בעלפאסט סיטי אין מזרח בעלפאסט און סיטי פון דערי אין לאנדאנדערי גראפנשאפט.

די הויפט ים פארטן אין לארן און בעלפאסט פירן פאסאזשירן און פראכט צווישן גרויסבריטאניע און צפון אירלאנד.

צפון אירלאנד באנען פירן פאסאזשירן באן דינסטן.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:פאראייניקטע קעניגרייך
*
זעל מיללער

קליין|זעל מיליער
**זעל מילער** איז א געוועזענער דעמקראטישער סענאטאר פון דזשארדזשיע וועלכער האט פארראטן זיין פארטיי, און ער האט אויפגעטראטן מיט דעם קינאוט רעדע ביי דער בוש-רעפובליקאנער קאנווענשן אין מעדיסאן סקווער גארדן אראפרייסנדיג זיין קאלעגע דזשאן קערי אלס נישט קיין פאטריאט

## זיין יוגנט 
## זיין מיליטער דינסט 
## אין קאנגרעס 
## אין סענאט 
## היינט צוטאג'ס 
מילער, זעל
ארגאניזאציע פאר עקאנאמישע קאאפעראציע און אנטוויקלונג

‎די **א‫רגאַניזאַציע פֿאַר עקאנאמישע קאאפעראַציע און אַנטוויקלונג**‬ (OECD, , ) איז אן אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע מיט 33 מיטגלידלענדער, הויפטקווארטירט אין פאריז, פראנקרייך. זי איז געגרינדעט געווארן אין 1948 אלס די **ארגאניזאציע פאר אייראפעישער עקאנאמישער קאאפעראציע** אבער שפעטער האט מען אריינגעלאזט אויך נישט אייראפעישע לענדער, און פארוואנדלט אין דער היינטיגער ארגאניזאציע אין 1961.

## ציל 
די ארגאציזאציע איז א פארום פאר לענדער פארפליכטעט צו דעמאקראטיע און מארק־עקאנאמיע. זי אינטערעסירט זיך אין עקאנאמישע, סביבהדיקע און סאציאלע פראגעס.

## מיטגליד לענדער 
אצינד האט די ארגאניזאציע 33 מיטגלידער, וואס וועט ווערן 34 ווען עסטלאנד טרעטן זיך אריין. פון די 34, ווערן טשילע, מעקסיקא, פוילן און טערקיי (באצייכנט מיט *) פאררעכנט  העכערע מיטלשטאנד עקאנאמיעס דורך דער וועלט באנק. די איבעריגע מיטגלידער ווערן פאררעכנט אייבערשטאנד עקאנאמיעס.

גרינדער מיטגלידער  (1961):

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* *
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

אריינגענומען שפעטער (כראנאלאגישע רשימה מיט יאר פון ארייננעמען):

*  (1964)
*  (1969)
*  (1971)
*  (1973)
* * (1994)
*  (1995)
*  (1996)

*  (1996)
* * (1996)
*  (2000)
* * (2010)
*  (2010)
*  (2010)
* (2010)

די אייראפעישע קאמיסיע באטייליקט זיך מיט דער ארבעט פון OECD צוזאמען מיט די אייראפעישער פארבאנד מיטגליד שטאטן.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס
קאַטעגאָריע:עקאנאמיק
קאנסערוואטיזם אין די פאראייניגטע שטאטן

**קאנסערוואטיזם** איז א אידעאל וואס ווערט באטראכט אלס די הויפט באזע פון די רעפובליקאנער וויילער, אבער עס איז באמת בכלל נישט בינדנד נאר עס קענען פונקט אזוי זיין ליבעראלע-רעפוליקאנער און אזוי אויך קאנסערוואטיווע-דעמאקראטן

## דער באוועגונג הייבט זיך אן 
## עס ווערט א רעאליטעט 
און די ערשטע העלפט 1900 איז דאס בלויז געווען א אידעאל אן קיין ריכטיגע שאנסן אמאל צו ווערן עפעס דערפון, דאן איז אנגעקומען דאס יאר 1964 ווען דער ערשטער עקסטרעם קאנסערוואטיווער קאנדידאט בערי גאלדוואטער האט אפגעהאלטן א שטוינענדן פריימערי זיג און דאס האט אויפגעשאקלט אמעריקע און די גאנצע רעפובליקאנער פארטיי, און זינט דעמאלטס אנגעהויבן ביז היינט זענען זיי די צענטראלע באזע אויף וועמען די רעפובליקאנער פארטיי קוקט ארויס אין די נאוועמבער וואלן און געווענליך און א יאר וואס נישט צו א קאנסערוואטיווער געווינט די נאמינאציע פון די רעפובליקאנער פארטיי, איז כמעט ווי פארזיכערט אז די דעמאקראטן גייען געווינען דעם ווייסן הויז

## קאנסערוואטיוון נעמען איבער די מאכט פון די רעפובליקאנער פארטיי 
### קאנסערוואטיווע פרעזידענטן 
# ראנאלד רייגען 1980-1988
# דזשארדזש הערבערט וואקער בוש 1988-1992
# דזשארדזש וואקער בוש 2000-2008

### קאנסערוואטיווע פרעזידענט קאנדידאטן 
# בערי גאלדוואטער 1964
# ראנאלד רייגען 1976 1980 1984
# דזשארדזש הערבערט וואקער בוש 1988 1992
# באב דאול 1996
# דזשארדזש וואקער בוש 2000 2004

וואס עס איז אינטרעסאנט איז אז און די וואלן פון 2008 איז נישט געווען למעשה קיין געהעריגער קאנסערוואטיווער קאנדידאט וואס זאל אפילו אנציען עטוואס שטימען אין די פריימעריס, רוב וואס האבן געהאט עטוואס א שאנס זענען געווען מער לינק גענויגט, און די רעפובליקאנער הענגען דאס אן אין זייער מעכטיגער פארלוסט אין די נאוועמבער וואלן

## די קאנסערוואטיווע אידעלאגיע פארטיי היינט צוטאגס 
קאטעגאריע:קאנסערוואטיווע פארטיי

קאַטעגאָריע:קאנסערוואטיזם
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן
אהרן בלום

**אהרן בלום** אדער בעסער וויאזוי די פירמע פלעגט זיך רופן הוצאת ספרים א. בלום איז געווען פון די גרעסטע איבערזעצער פון די אלטע ספרים צום נייעם דרוק, פאלגנד איז א ליסטע פון די גאר פאפולערע ספרים וואס ער איז געווען דער ערשטער דאס איבערצוזעצן אויפן היינטיגן פארמאט.

* משנה ברורה
* קיצור שלחן ערוך
* משניות פרדס אליעזר

וואס עס אינטרעסאנט אנצואווייזן אז טראץ וואס עס איז שוין היינט דא עטליכע אויפלאגעס פונעם משנה ברורה, איז נאך אלס זיין הוצאה דאס מערסטע באנוצט איבער דער גארער וועלט

ווי אויך חוץ די גאר פאפולערע ספרים האט ער אויך צו זיין קרעדיט א פולע ליסטע פון ספרי קודש א שטייגער

*חומש
* חק לישראל, ער האט עס איבערגעדרוקט אין א הערליכן פארמאט אלעס פרים זענען מנוקד מיט ליכטיגע שיינע אותיות, עס איז צושפרייט אין רוב חסידישע בתי מדרשים.

ער איז אריגינאל א תולדות אהרן'ער חסיד. און א ברודער פון דעם באוווסטען מחבר פון די ספרי החיד"א על התורה, און הנהגת החינוך, הרב צבי אלימלך בלום.

קאַטעגאָריע:ספרים אגיטירער
קאַטעגאָריע:איבערזעצער
קאַטעגאָריע:חסידים
סאלאר ענערגיע

[קליין|א זונפאנעל פון [BP אויף א בריק איבער אן אויטאסטראד]]
**סאָלאַר ענערגיע** אדער **זון ענערגיע** איז עלעקטרישער ענערגיע פארוואנדלט פון ליכט פון דער זון דורך זאלאר פאנעלן אדער פֿאטאוואלטייק מאדול – א מאנטאזש פון זון צעלן. סאָלאַר ענערגיע איז שטארק ניצלעך וואו ס'איז נישט דא קיין עלעקטרישע קאבעלן, צו ביישפיל לעבן שאסייען.

זון פאנעלן איז היינט צו טאג'ס איינס פון די מערסט אויפגעכאפט אופנים צו שאפן ענערגיע אויף צוויי פראנטן, ווי עס ווערט אנגערופן אלטערנאטיווע ענערגיע:
# אראפ צו ברענגען די פרייז, ווייל זון איז דאך דא גענוג
# ווייל דאס שאדט די ווייניגסטע פאר דער אטמאספערע

קאטעגאריע:אלטערנאטיווע ענערגיע
בנימינה באן סטאנציע

**בנימינה באן סטאנציע** איז א פאסאזשירן סטאנציע פון ישראל באנען וואס באדינט די געגנט פון בנימינה,  אור עקיבא און זכרון יעקב. די סטאנציע איז אויף דער בארטן באן ליניע, און געפינט זיך אין דרום בנימינה.
דאס איז די איינציגע סטאנציע וואו די עקספרעס באנען צווישן חיפה און תל אביב שטעלן זיך אפ.

## באן באדינונגען 
בנימינה באן סטאנציע איז א סטאנציע אויף דער צפון-דרום בארטן באן ליניע, און אויך די צפון סוף סטאנציע פון דער בנימינה-אשקלון פארשטאטישער ליניע.

***צווישנשטאטישע דינסט**:
**וואכנטעג שטעלן זיך אפ 35 דרומדיקע און 35 צפונדיקע באנען.
**פרייטאג און ערב יום טוב שטעלן זיך אפ 23 דרומדיקע און 20 צפונדיקע באנען.
**מוצאי  שבת און יו"ט שטעלן זיך אפ 6 דרומדיקע און 5 צפונדיקע באנען.

***פארשטאטישע דינסט**:
**וואכנטעג שטעלן זיך אפ 27 דרומדיקע און 26 צפונדיקע פארשטאטישע באנען.
**ערב שבת און יו"ט שטעלן זיך אפ 5 דרומדיקע און 6 צפונדיקע פארשטאטישע באנען.

## רוטעס
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ישראל
דייוויד קאמעראן

**דייוויד וויליאם דאנאלד קאמעראן** (ענגליש: *David Cameron*; געב' דעם 9טן אקטאבער 1966) איז געווען דער פרעמיער מיניסטער פון בריטאניע. ער איז א דעפוטאט פון דער קאנסערוואטיווער פארטיי. ער האט געפירט די ערשטע קאאליציע רעגירונג אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך זיין דעם צווייטן וועלט קריג, און איז דער יונגסטער פרעמיער מיניסטער אין די לעצטע 200 יאר.

קאמעראן האט שטודירט פילאסאפיע און עקאנאמיע אין אקספארד אוניווערסיטעט.  ער איז געוויילט צום ערשטן מאל צום בריטישן פארלאמענט אלס קאנסערוואטיוון דעפוטאט אין 2001, פארן וויטני וויילערשאפט. נאך די וואלן אין 2005 איז קאמעראן באשטימט געווארן פירער פון די קאנסערוואטיוון. ביי די וואלן אין 2010 זענען די קאנסערוואטיוון געווארן די גרעסטע פארטיי, אבער אן א מערהייט. דער פריערער פרעמיער מיניסטער גארדאן בראון האט זיך אפגעזאגט פון אמט ווען ער האט געזען אז קאמעראן גייט שאפן א קאאליציע מיט די ליבעראלע דעמאקראטן, וואס וועט האבן 363 מאנדאטן (פון 650 אינגאנצן). זאפארט האט די קעניגין עליזאבעט גערופן קאמעראן אים צו באשטימען פרעמיער מיניסטער מיט דעם פליכט פון שאפן א נייע רעגירונג.

קאמעראן איז א מיטגליד פון די "קאנסערוואטיווע פריינד פון ישראל".

אין 2016 האט ער גערופן א רעפערענדום אויף דער פראגע צי דאס פאראייניגטע קעניגרייך זאל פארלאזן דעם אייראפעישן פארבאנד.

קאַטעגאָריע:פרעמיער מיניסטארן פון בריטאניע
פישטראן

קליין
**פֿישטראָן** (אָדער סתּם **טראָן**) איז אַן אייל, אַ דיעט־סופּלעמענט געמאַכט פֿונעם לעבער פֿון אַ דאָרש. עס פֿאַרמאָגט אַ הױכן כּמות אָמעגאַ־3, װיטאַמין־A און װיטאַמין־D.

אַמאָל פֿלעגט מען צוגרײטן דעם טראָן אױף אַזאַן אופֿן׃ אָנפֿילן אַ הילצערן פֿאַס מיט דאָרשלעבערס און ים־װאַסער, און לאָזן יערן אַ יאָר צײַט.

מ'פלעג געבן אלע קינדער טראן טאג טעגלעך ווייל דער װיטאַמין־D אינהאלט טוט שיצן קעגן ענגלישער קרענק, פון וואס אסאך קינדער האבן אמאל געליטן.

אידן פֿלעגן זיך אױסשמירן די שטיװל מיט טראָן לכּבֿוד שבת.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:בעלי חיים
קאַטעגאָריע:געזונט
כתב עברי

**כתב עברי** איז די בוכשטאבן וואס אידן האבן געניצט צו שרייבן פאר גלות בבל. נאך ארויפקומען פון בבל האבן אידן געניצט כתב אשורית וואס מען ניצט ביז היינט, אבער פאר א שטיק צייט האט מען נאך אלץ געניצט כתב עברי פאר געוויסע זאכן, ווי למשל אויף מטבעות, אדער אין ספרים. די זעלבע בוכשטאבן האבן אויך גענוצט די כנענים און די שומרונים. די שומרונים נוצן עס ביזן היינטיגן טאג.

## ספרי תורה
אין חז"ל איז דא א מחלוקת צו די תורה איז געגעבן געווארן אין כתב אשורית אדער אין כתב עברי. היינט שרייבט מען ספרי תורה אין כתב אשורית, אבער עס איז דא צו געפונען אור אלטע ספרים וואס זענען געשריבן אין כתב עברי. אין די ספרים פון ים-המלח זענען דא וואס די תורה איז געשריבן אין כתב אשורית נאר די שם "יהוה" איז געשריבן אין כתב עברי.

## טאוול פון אלף-בית
קאַטעגאָריע:אלף בית
קאַטעגאָריע:לשון קודש
פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך

דער **פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך** דער העכסטער מיניסטער אין דער בריטישער רעגירונג, און איז דער פארזיצער פונעם עקסעקיוטיוו.  דער אמט עקזיסטירט נישט אויף א פארמאלן אופן, און האט זיך אנטוויקלט איבער די לעצטע צוויי הונדערט יאר.

דער פרעמיער מיניסטער, לויט דער קאנסטיטוציע, איז דער מענטש וואס דער מאנארך בעט אים צוזאמענשטעלן א רעגירונג; אפיציעל האט פארלאמענט קיין ראלע אין אויסקלויבן דעם פרעמיער מיניסטער. הלכה למעשה קלויבט אויס דער מאנארך אלס פרעמיער מיניסטער דעם מענטש וואס וועט קענען האבן דעם געטרוי פון דעם הויז פון קאמאנס. 

די בריטישע סיסטעם פון וואלן איז געבויט אויף וויילערשאפטן וואס איס גורם אז כמעט אלעמאל האט איין פארטיי אן אבסאלוטע מערהייט אין פארלאמענט. קומט אויס אז דער איינציגער וואס קען ווערן פרעמיער מיניסטער איז דער פירער פון יענער פארטיי און דער מאנארך ניצט נישט קיין באקלערונג וועמען צו רופן. אויך ווען די גרעסטע פארטיי האט נישט קיין אבסאלוטע מערהייט וועט מען רופן איר פירער אויפשטעלן א מינדערהייטע רעגירונג טאמער ער קען פארלאזן אויף דער הסכמה פון די קליינע פארטייען.

נאך אלגעמיינע וואלן וועט דער מאנארך שוין צומארגן רופן דעם פירער פון דער גרעסטע פארטיי צו ווערן פרעמיער מיניסטער. טאמער דער פריערדיקער פרעמיער מיניסטער האט פארלוירן גייט ער גלייך צום מאנארך צו רעזיגנירן, און דער מאנארך רופט דעם געווינער וואס ווערט שוין דער נייער פרעמיער מיניסטער-ער דארף נישט ווארטן אז פארלאמענט זאל געבן זיין צוטרוי. נאר ווען די גרעסטע פארטיי האט נישט קיין אבסאלוטע מערהייט ווארט דער מאנארך ביז עס ווערט קלאר ווער וועט קענען צוזאמענשטעלן א קאבינעט וואס וועט האבן די צוטרוי פון פארלאמענט. אין אזא פאל בלייבט דער פריערדיקער פרעמיער מיניסטער ביז מען קלויבט אויז זיין נאכפאלגער.

*
קאַטעגאָריע:רעגירונג מיניסטארן
שלמה זלמן שניאורסאן

רבי **שלמה זלמן שניאורסאן** (ה'תק"ץ - כ"ז אייר ה'תר"ס) אין געווען אדמו"ר אין קאפוסט. דער גרעסטער טייל פון חב"ד חסידים אין זיין צייט זענען געווען זיינע חסידים.

רבי שלמה זלמן איז געבוירן אין לובאוויטש צו זיין פאטער רבי יהודה לייב פון קאפוסט. י' טבת תר"ז איז ער געווארן אן איידעם ביי רבי יעקב אריה לייב לוריא פון ליעפלי. ער האט געלערנט אין ליעפלי אויף קעסט 10 יאר, דערנאך איז ער צוריק צו זיין פאטער'ס הויז.

ער פלעג האלטן לאנגע דרשות.

זיינע תורות זענען געדרוקט אין ספר "מגן אבות".

צווישן זיינע חסידים איז געווען הרב יוסף ראזין, דער "ראגאטשאווער", וואס איז געווען רב פון די קאפוסטער חסידים אין דענענבורג, לעטלאנד.

## רעפערענצן
* יצחק אלפסי *החסידות מדור לדור* (ירושלים תשנ"ה) עמ' 163, 166

קאַטעגאָריע:אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:חב"ד
זשיבוי

**זשיבוי**  (; ; ) איז א שטעטל אין זעלאזש יודעץ, זיבנבערגן ,רומעניע. אין 2004 איז די באפעלקערונג געווען 11,277.

זשיבוי געפינט זיך נישט ווייט פונעם סאמעש טייך, 20 ק"מ צפון־מערב פון צילנמארק, און 60 ק"מ צפון פון קלויזנבערג. 

## יידן אין זשיבוי
אין 1877 האבן געוואוינט אין זשיבוי 142 יידן, אין 1930 640 יידן.

דער לעצטער רב דארטן איז געווען הרב אשר שמואל כ"ץ זצ"ל, וועלכער האט שפעטער נאכן קריג געוואוינט אין מאנטריאל, ער האט עטליכע קינדער פון די גרויסע רבנים אין די חרדי'שע קרייזן, צווישן זיי:
* הרב אהרן גד היינטיגער קאפוש'ער און איידעם ביים פריערדיגן
* הרב מנשה איידעם ביי הרב מ'פריימאן (דייטש) זצ"ל און היינטיגער פריימאנער רב
* הרב צבי ישכר דוב (בערל) איידעם ביי הרב דושינסקיא גאב"ד ירושלים זצ"ל, און אבד"ק דושינסקיא אין וויליאמסבורג
* אבד"ק דזשיבוי מאנטריאל

בשעת די נאציס זענען דארטן אריין געקומען האבן דארטן געוואוינט ארום 200 אידישע משפחות

קאַטעגאָריע:זיבנבערגן
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין רומעניע
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
סוספענדירונג

**סוספענדירונג** איז א מעכאניזם צוזאמען געשטעלט פון ספרונזשינעס (ספרינגס) און אנדערע אביעקטן, וואס ליגט אריינגעלייגט אין יעדן היינטיגן פארמיטל, ווי אן אויטאמאביל, בוס אדער לאסטאויטא.

זי דינט אויף צוויי הויפט צוועקן:

# ווען דער קאר פארט זאל עס איהם האלטן סטאביל אויפן שאסיי
# ווען עס געשעהט אן צוזאמענשטויס אדער סיי אנדערע אורזאך זאל ער אריינעמען אין זיך דעם זעץ, און גלייכצייטג אפשטעלן דעם אויטא פון איר לויפנדער געיעג.

קאטעגאריע:אויטאמאבילן
קאטעגאריע:טעכנאלאגיע
אלטערנאטיווע ענערגיע

**אלטערנאטיווע ענערגיע**, עס זענען פארהאן צוויי סיבות פארוואס די וועלט האט זיך אזוי אריינגעריסן אין דעם אלטערנאטיווע ענערגיע געיעג
# די פרייזן פון אויל ווערן העכער און העכער און עס זעהט זיך נישט קיין וועג אויף ארויס, ווייל די גרינגע איז שוין אויסגעליידיגט און די שווערע קאסט צעביסלעך מער און מער ארויסצוברענגען פון אונטער דער ערד, חוץ פון דעם וואס עס איז דא דער אפעק קארטעל וואס מאניפולירט די פרייזן
# אזוי אויך אז די ענווייראמענטאליסטן וואס זוכן אפצוהיטן די וועלט, און לויט זיי איז אויל איינס פון די גרעסטע געפארן פאר די וועלט

## ערליי סארטן 
עס זענען פארהאנן א היבשע מאס מיט אופנים ווי אזוי דאס צו שטאנד צו ברענגען אבער דערווייל איז נאך קיין איינס נישט גענוג שטארק צו מאכן דער אזוי ארויסגעקוקטער טויש

### זון פאנעלן 
### לופט (היידראדזשען) ענערגיע 
### ווינט ענערגיע 
### עטענאל ענערגיע 
#### פלעקס פיול אויטאמאביל 
וואס די אויטאמאביל אינדוסטריע האט אויפגעטוען דא א אינטרעסאנטע זאך, אז כדי מענטשן זאלן וועלן קויפן די עטאנאל אויטאמאביל איז וואס וועט געשעהן ווען דער פרייז פון גאזאלין פאלט וועט אויסקומען אז זיי פארלירן געלט, דערפאר האבן די פירמע'ס ערצייגט א אויטא וואס קען פארטראגן ביידע אזוי אז וועלכעס עס איז ביליגער אויפן מאמענט קען מען אריינגיסן און געגאנגען

## דער צוקונפט דערפון 
קאטעגאריע:אלטערנאטיווע ענערגיע
ווען (פארמיטל)

קליין|א פוילישער "לובלין III" ווען
א **ווען** אדער **פֿורגאָן** (ענגליש: *van*) איז א גרעסער סארט אויטאמאביל פון א געווענליכן קאר. עס איז פאראן צוויי הויפט סארטן:

* א מיני ווען וואס באשטייט געווענליך פון 7-8 פאסאזשירן
* א 12-15 פאסאזשיר ווען וואס באשטייט געווענליך פון 12 ביז 15 פאסאזשירן, וואס אויב זוכט מען גרעסער פון דעם געווענליך גייט דאס שוין אריין אי די קאטעגאריע פון א מיניבוס וואס דאס איז א שטייגער אזוי ווי מיני ווען צו א ווען, איז פארהאן א מיניבוס צו אן אויטאבוס

## באנוצער'ס דערפון 
עס איז דא עטליכע סיבות, פארוואס א מענטש זאל אויסוועלן דאס איבער אנדערע סארט אויטאמיבלן

### מענטשן מיט גרעסערע פאמיליעס 
דאס איז זייער א פשוטער חשבון אז א פאמיליע מיט מער פון 4-5 מיטגלידער "מוזן" פשוט אנקומען צו א טראנספארטאציע מיטל וואס זאל זיי קענען אנטהאלטן

### בעלי מלאכה 
ווי אויך איז דא בוי מייסטער'ס וואס זיי זענען נישט גענוג גרויס צו נוצן א גרויסן טראק, און/אדער ארבייטן זיי בעיקר אין אזעלכע געגענטער וואס גרויסע טראקס טארן נישט אריינפארן דארטן דארפן זיי קענען אבער צוקומען מיט זייערע אונסטרומענטן און געהילץ א.ד.ג.

### עס איז אביסל העכער 
עס איז דא מאנכע וואס שפירן נישט אזוי זיכער פארנדיג צו נידריג אויפן שאסיי, צוליב סיי וועלכע סיבה, א ביישפיל מען קען נישט קוקן גענוג ווייט פון פאראויס, בפרט און א שווערן וועטער.

ווי אויך עלעטער מענטשן, וואס פאר זיי איז דאס פארן נידריג צו דער ערד זייער א גרויסער אפקומעניש, צוליב דעם וואס די נאטור מאכט אז מען זאל שפירן שטערקער יעדן זעץ ווי נידעריגער מען איז.

### פראכט פירונג 
ווי אויך איז דאס זייער פאסיג פאר מענטשן וואס טוען ארומפירן און/אדער אפטראגן צו מענטשן/פלעצער סיי וואספארא קלענערע פראכט, א שטייגער ווי די פאסט טוט יעדן טאג אויף א ריזיגן פארנעם

### זיכערהייט סיבות 
עס איז דא מענטשן וואס האלטן אז עס איז זיכערער צו פארן און אביסל א גרעסערן אויטאמאביל, אפגעזעהן צו זיי זענען גערעכט, זענען זיי פארט א גרופע וואס באנוצן זיך און ריזיגע קוואנטומען מיט די סארט ווען/מיני-ווען'ס

קאטעגאריע:פארמיטלען
קאטעגאריע:אויטאמאבילן
ספרונזשינע

קליין|250px|ספרונזשינעס
קליין|250px|א ספיראלע ספרונזשינע

א **ספרונזשינע** איז אן עלאסטישער אביעקט וואס שפייכלט איין מעכאנישע ענערגיע, און איז געמאכט געוויינטלעך פון פארהארטעוועט שטאל. ספרונזשינעס האבן א ברייטן באניץ אין אינזשעניריע בפרט פאר אויטאמאבילן.

קאַטעגאָריע:מעכאניק
נאט"א

קליין|לינקס|פאָן
upright=1.5|קליין|לינקס|מיטגליד שטאַטן געוויזן אין טונקל בלוי
**צפון אטלאנטישע פאקט ארגאניזאציע** **(ענגליש North Atlantic Treaty Organization)**. איז אן אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע, געגרינדעט פאר זיכערהייט צוועקן, דורך די פאראייניגטע שטאטן, קאנאדע, און עטליכע לענדער אין מערב אייראפע. אין יאר 1949.

דער ציל איז דער פיפטער פונקט פונעם פאקט. אויב איינע אדער מערערע לענדער אינעם פאקט, ווערט אטאקירט דורך אן אנדער לאנד, אין אייראפע אדער צפון אמעריקע, ווערט עס פארעכנט ווי אן אטאקע קעגן אלע לענדער. אלע לענדער האבן א רעכט זיך צו פארטיידיקן אלס זעלבסטשוץ. ווי עס ווערט דערקלערט אין פונקט 51 פון די פאראייניקטע פעלקער אפמאך. אלע לענדער וועלן קומען זיין בייהילפיג, צום אטאקירטן לאנד אדער לענדער. און וועלן זעלבסטשטענדיקערהייט, און פאראייניקטערהייט מיט די אנדערע לענדער, ווען עס וועט זיין נויטיק, קומען צו הילף אריינגערעכנט באוואפנטע קרעפטן. ביז די זיכערהייט וועט אומגעקערט ווערן, צום באטראפענעם לאנד אדער לענדער, וואס זענען מיטגלידער אינעם פאקט. 

## מיטגלידערשאפט 
די איצטיגע מיטגלידערשאַפט באַשטייט פון 31 לענדער. אין צוגאב צו די 12 גרינדער לענדער, האבן פיר נייע מיטגלידער זיך איינגעשריבן ביים קאלטער קריג: גריכלאנד און טערקיי (1952), מערב דייטשלאנד (1955), און שפאניע (1982). אין 1990 איז גאנץ דייטשלאנד, געווארן א מיטגליד נאכן פאראייניגונג פון מזרח דייטשלאנד.

נאַטאָ האָט זיך ווייטער אויסגעברייטערט נאָך דער קאלטער קריג, צולייגנדיג אונגארן, פוילן, און טשעכיי (1999), בולגאריע, לעטלאנד, ליטע, סלאוואקיי, סלאוועניע, עסטלאנד, רומעניע (2004), אלבאניע און קראאטיע (2009), מאָנטענעגראָ (2017) און צפון מאקעדאניע (2020) און פינלאנד (2023).

## רעאקציע 
די סאוועטן פארבאנד האט רעאגירט, מיט אויפשטעלן די ווארשע פאקט. אין וועלכע די לענדער אין מזרח אייראפע האבן זיך אנגעשלאסן. די ווארשע פאקט איז צעפאלן אין 1990, און עטליכע פון די לענדער האבן זיך אנגעשלאסן אין נאט"א.

די ערשטע מאל וואס נאט"א קרעפטן זענען גענוצט געווארן איז געווען ביי די יאגאסלאוויע, קריג אין 1998. די ערשטע מאל וואס נאט"א קרעפטן האבן זיך אנעפאנגען באטייליקן אין א פולע קריג איז נאך די סעפטעמבער 11 אטאקעס, אויף אמעריקע, און אירע טרופן זענען אריין אין אפגאניסטאן, און אין איראק.

קאַטעגאָריע:מיליטער
קאַטעגאָריע:אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס
טייף אפמאך

די **טאַאיף אפמאך**, ווערט אויך גערופן **נאציאנאלע פארשטענדעניש אפמאך**. איז א פאליטישער אפמאך, אונטערגעשריבן אין טאאיף, סאודי אראביע. דעם 22טן אקטאבער 1989. אונטערגעשריבן דורך אלע לעבנס פארבליבענע פארלאמענט מיטגלידער, אין לבנון פון די 1972 וואלן (דאס איז געווען דאס לעצטע מאל, וואס לעבאנעזע בירגער האבן ערוויילט א רעגירונג, ביזן ענדע פונעם בירגערקריג), ביים סוף פון לבנון ברודער קריג.

די אפמאך באצייכענט צווישן אנדערע, דאס ספעציעלע צוזאמענארבעט צווישן סיריע און לבנון, און באטאנט אז סיריע וועט פארבלייבן אין לבנון, פאר צוויי יאר, ביז עס וועט הערשן א פולשטענדיקע שלום, צווישן די פארשידענע פארטייען. 

די אפמאך האט אינגאנצן געטוישט די פאליטישע קאכלעפל וואס איז געווען אנגענומען אין לבנון, נאכן נאציאנאלע פארשטענדעניש, פון 1943, פון ניין און ניינציג פארלאמענט דעפוטאטן, צוטיילט צו פינף און פופציג קריסטן, דאס איבריגע מוסלמענער. יעצט האט לבנון באקומען 128 דעפוטאטן, צוטיילט אייניג האלב אויף האלב, צווישן די צוויי זייטן. דער סוני פרעמיער מיניסטער, איז ביז דאן ערוויילט געווארן דורכן מאראנישער פרעזידענט, נאכן אפמאך איז ער ערוועלט געווארן דורכן פארלאמענט. די מיניסטארן אין די רעגירונג זענען אויך צעטיילט געווארן האלב אויף האלב.

דעם 4טן נאוועמבער 1989, איז דער אפמאך אדאפטירט געווארן דורך די דעפוטאטן. אויפצומארגנס האבן זיי אויפגענומען רענא מאוועד אלס פרעזידענט. 409 טעג נאכדעם וואס אמין זשומייעל האט איבערגעגעבן דאס פרעזידענטשאפט פאר מישעל אאון.

17 טעג נאכן ערוויילט ווערן, נאך איידער מאוועד איז אריין אין באאבדע, איז ער אומגעקומען אין אן אויטא באמבע, עליאס האראווי האט אים איבערגענומען.

## סיריע אין דעם אפמאך 
אין דער אפמאך ווערט געשריבן.

"וויבאלד די ציל פון לבנון איז, צו געוועלטיקן אויף איר אויבערשאפט, פון דאס גאנצע טעריטאריע וואס געהערט צו לבנון. דורך אירע קרעפטן, ספעציעל אינערליכע זיכערהייט. וויבאלד די פריינטליכע באציונגען וואס פארבינדט סיריע מיט לבנון, איז א שטארקע. וועט סיריע העלפן די געזעצלעכע לעבאנעזע רעגירונג, צו געוועלטיקן איבערן לאנד מיט סירישע קרעפטן, פאר א צייט פעריאד פון נישט מער פון צוויי יאר. אנגעפאנגען פון די באשטעטיקונג פון די נאציאנאלע פארשטענדעניש, דאס אויסקלויבן א פרעזידענט, אויפשטעלן א פאראייניקטע רעגירונג, און רעפארמען צו די קאנסטיטוציע."

סיריע וואס איז אריין אין לבנון 1976, האט נישט אפגעטרעטן ווי אפגעמאכט. אויף די 11טן מיי 2004, האט דזשארדזש וו. בוש פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, ארויפגעלייגט סאנקציעס אויף סיריע, פארן נישט אויספאלגן ווי זיי האבן זיך פארפליכטעט.

די פאראייניקטע פעלקער, האט אין א זיצונג פון די זיכערהייטס ראט, אנגענומען רעזאלוציע 1559, וואס פארלאנגט א ריקצוג פון סיריעס אנוועזנהייט אין לבנון.

די אינטערנאציאנאלע דרוק, האט זיך געשטארקט נאכן אטענטאט אויף ראפיק על כארירי, מאסן דעמאנסטראציעס אין לבנון, זענען דורכגעפירט געווארן איבער גאנץ לבנון קעגן סיריע, וואס איז באשולדיקט געווארן פארן מארד. שפעטער זענען זיי באצייכענט געווארן אלס די טענענביימער איבערקערעניש. דעמאלט ערשט האט באשער על אסאד, פרעזידענט פון סיריע, דערקלערט זיין גרייטקייט ארויסצוציען זיך פון לבנון.

דעם 26סטן אפריל 2005, האבן די לעצטע סירישע זעלנער פארלאזט לבנון, נאך ניין און צוואנציק יאר אנוועזנהייט.

קאטעגאריע:לבנון
קאַטעגאָריע:אראביש-ישראלדיקער קאנפליקט
קאַטעגאָריע:אפמאכן
טשערנאוויצער קאנפערענץ

קליין|200px|מיטטיילער ביי דער טשערנאוויצער קאנפערענץ
די **טשערנאוויצער קאנפערענץ**, איז פארגעקומען אין דער שטאט טשערנאוויץ, הויפטשטאט פון בוקאווינע, דעמאלט אין דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע,צווישן דעם 30סטן אויגוסט און דעם 3טן סעפטעמבער 1908. 

דער פלאן פאר דער קאנפערענץ, איז געקומען פון נתן בירנבוים, און מיט דער איינשטימונג פון חיים זשיטלאווסקי, דוד פינסקי, און אנדערע גרויסע שרייבער, און פובליציסטן.

צווישן די באטייליקטע זענען געווען שלום אש, י.ל. פרץ, און נאך אנדערע שריפטשטעלער, און באוואוסטע יידישע שרייבער.

איין טאג פאר דער אפציעלער ערעפענונג צו דער קאנפערענץ, איז באשטעטיקט געווארן די פונקטן, וואס זענען געפונען געווארן פאר וויכטיק איבערצורעדן.

* די שפראך, גראמאטיק, אויסלייג פון שרייבן, נייע ווערטער און ווערטער פון אנדערע שפראכן.
* יידישע ליטעראטור און שרייבער.
* איבערזעצן תנ"ך צו יידיש.
* די בינע און אקטיארן.
* די יידישע פרעסע.
* דאס יונגע דור.
* און דאס אנערקענונג אין יידיש אלס אפציעלע שפראך.

קאטעגאריע:יידישיזם
קאטעגאריע:אידישע היסטאריע
אשרה

**אשרה** איז די נאמען פון דער "געטליכער מוטער" וואס איז געווען שטארק פארשפרייט אין דעם מיטל-מזרח אין די צייטן פון דעם ערשטן בית המקדש און פריער.

## די ווייב פון גאט 
די וואס האבן געדינט אשרה, האבן געגלייבט אז זי איז די ווייב פון גאט. ארכעאלאגן האבן געטראפן שטיקלעך כלי חרס וואס זענען אלט באלט דריי טויזנט יאר מיט אויפשריפטן אין כתב עברי וואס בענטשן אין דעם נאמען פון "יהוה און זיין אשרה".

## די באדינסט פון אשרה 
אשרה איז אפט געדינט געווארן דורך לייגן א זויל (מצבה) אדער א בוים נעבן א מזבח. אזא בוים האט מען גערופן אשרה. אין דער תורה ווערט דערמאנט אז מען זאל נישט לייגן אן אשרה לעבן דעם מזבח, כאטש עס ווערט אויך דערמאנט אז די אבות האבן אויפגעשטעלט מצבות.

מען פלעגט אויך האלטן אינדערהיים אלס אן אנדענק קליינע פיגורינעס פון שטיין אדער האלץ וואס זענען געווען אין די פארם פון א נקבה און האבן סימבאליזירט אשרה. אזוינע פיגורינעס ווערן זייער אפט געטראפן דורך ארכעאלאגן. מען האט געטראפן אזוינע וואס זענען געווען באגראבן אין ירושלים פון די צייטן פון דעם ערשטן בית המקדש. ענדליכע פיגורינעס טרעפט מען אויך אין דער גאנצער וועלט, פון אלע צייטן. עס ווייזט אויס אז אנדערע פעלקער האבן געהאט אן ענדליכע זי-גאט, וואס איז געווען גאר פאפולער.

## פארשפרייטקייט ביי אידן 
אין די צייטן פון ערשטן בית המקדש, ווען אידן האבן געדינט פארשידענע געטטער, האבן אסאך אידן געדינט אשרה. אין ירמי' (ז, י"ח)(מ"ד, י"ז-י"ט) ווערט דערמאנט אז אידן האבן געדינט די "קעניגין פון הימל" און מקריב געווען פאר איר געבעקסן און געטראקען. 

## מעגליכע השפעה אויף קריסטנטום 
די קריסטליכע "שכינה הקדושה", די מוטער חלק פון די גאט, קען זיין איין איינפלוס פון די אמאליגע אשרה.

די אונטערשייד איז, אז יענע אשרה בוים איז געווען א **לינדען בוים**, און די בוים וואס ווערט געפייערט קריסטנטום איז א נאדל-בוים פון די עווערגרין סארט.

קאַטעגאָריע:מיטאלאגיע
פארטיידיגונגס-מיניסטעריום

**פארטיידיגונגס מיניסטעריום**, ווערט אויך גערופן **קריגס מיניסטעריום** אדער **זיכערהייטס מיניסטעריום**, פאראנטווארטליך פארן מיליטער, און זיכערהייט צושטאנד אין לאנד.

געווענליך דער מיניסטער, אדער סעקרעטאר פון די מיניסטעריום, איז א ציווילע בירגער, וואס איז א טייל פון קאבינעט אין די רעגירונג. אין רוב לענדער איז עס זייער א מכובדיקע פאזיציע, און אין עטליכע לענדער וויכטיקער פון די אויסערן מיניסטעריום. קריגס מיניסטעריום איז געווען דער אנגענומענער נאמען ביז נאך דער ערשטער וועלט מלחמה, דאן האבן רוב לענדער געטוישט דעם נאמען, צו זיכערהייטס־מיניסטעריום אדער פארטיידיגונגס־מיניסטעריום. געווענליך פיינט פון איין לאנד, רופן דעם זיכערהייטס מיניסטער פון אנדערן לאנד, מיטן נאמען קריגס מיניסטער, ווי די פאלעסטינער קעגן ישראל.

אין עטליכע לענדער, איז דער זיכערהייטס מיניסטער אויך שעף פון גענעראל שטאב, ספעציעל אין פעלער פון א מיליטערישער רעזשים, איז אדער דער זיכערהייטס מיניסטער, אדער שעף פון גענעראל שטאב דער רעגירער אין לאנד.

קאטעגאריע:רעגירונג
קאטעגאריע:מיליטער
יידישע טעריטאריעליזם

**טעריטאריעליזם**, איז א געדאנק אין קעגנזאץ צו ציוניזם, וואס זען בלויז אין ארץ ישראל, א המשך צום יידישן פאלק, זען זיי אין יעדעס מעגליך ארט, וואס איז גרייט צו געבן א סארט אטאנאמיע פאר יידן, אלס פאסיג פארן פאלק. דאס איז אויך קעגן דעם מיינונג פון שמעון דובנאוו, אז יידן זענען א פאלק אן א לאנד, און דאס עיקר פון דאס יידישע פאלק איז דאס גייסטליך טייל.

דאס ערשטע מאל וואס א מענטש האט פרובירט עס דורכצופירן, איז געווען אנהייב ניינצטען יאר הונדערט, דורך א געוויסער מרדכי עמנואל נח, פון ניו יארק, ער האט געוואלט גרינדן א יידישע אטאנאמיע אויף אן אינדזל, נעבן באפעלא, מיטן נאמען אררט, עס איז גארנישט געווארן דערפון.

בנימין זאב הערצל, האט איינגעשטימט צו דעם בריטישע אנבאט, צו גרינדן א יידיש לאנד אין אוגאנדע. דער ציוניסטישער קאנגרעס, האט אנידערגעשטימט דעם פלאן. 

אינערהאלב די אלוועלטלעכע ציוניסטישע באוועגונג, זענען געווען מענטשן מער טעריטאריעליסטן, ווי ציוניסטן. און די האבן זיך נאכן קאנגרעס אפגעטיילט, און געזיכט א פלאץ ווי יידן וועלן זיך קענען באזעצן מיטן אנפירערשאפט פון ישראל זאנגוויל, האבן זיי געגרינדעט **יידישע טעריטאיעליסטישע באוועגונג** (יט"א).

צווישן די פלעצער וואס זענען גענומען געווארן אין באטראכט, די פאראייניגטע שטאטן, קאנאדע, אלאסקע, אויסטראליע, באליוויע, בראזיל, ארגענטינע, קאלאמביע, פאראגוויי, און רודעזיע.

אין אויסטארליע, איז זכריה חנא בערגנער געשיקט געווארן צו באטראכטן דעם באדן, וואס שפעטער איז אנגענומען געווארן אלס פאסיג, נאר צוליב דעם אויסבראך פון די צווייטע וועלט מלחמה איז די פלאן אויסגערינען.

קאטעגאריע:ציוניזם
קאטעגאריע:יידישע שטרעמונגען
זכריה חנא בערגנער

**זכריה חנא בערגנער**, אדער ווי באוויסט מיטן פסעוודאנים **מיילעך ראוויטש** איז געווען א דיכטער אין יידיש.

געבוירן אין יאר 1893, אין רעדים אין גאליציע, פוילן. פון יונגווייז אן איז ער שוין געווען א דיכטער. אין 1912 איז ער מאביליזירט געווארן אין מיליטער, פון עסטרייך אונגארישע אימפעריע, און געדינט אלס זעלנער ביי די ערשטע וועלט מלחמה.

נאכן מלחמה איז ער געווען א שטיק צייט א וואנדערער, אין 1921 האט ער זיך באזעצט אין ווארשע, ווי ער האט זיך גענומען שרייבן יידיש ליטעראטור.

אין 1935, האט ער עמיגרירט קיין אויסטראליע. אין 1933, איז ער שוין געווען אין אויסטראליע, צו באטראכטן דעם קימבערלי פלאן,  וואס די טעריטאריעליסטן האבן פארגעשלאגן, ווי יידן וועלכע ליידן פון די אנטיסעמיטיזם אין אייראפע, ספעציעל נאכדעם וואס אדאלף היטלער איז געקומען צו די מאכט אין דייטשלאנד. זאלן קענען אויפשטעלן א יידישע אטאנאמיע, אין מערב אויסטראליע. ער איז געקומען צום איבערצייגונג, אז עס איז מעגליך עס דורכצופירן. פונעם פלאן איז גארנישט געווארן שפעטער, נאכן אויסבראך פון צווייטע וועלט מלחמה.

ער איז ארומגעפארן א וועלט. אין 1941, האט ער זיך באזעצט אין קאנאדע וואו ער האט געוווינט ביז זיין טויט אין 1976.

ער האט געשריבן אסאך לידער, עסייען, און יידישע פילאסאפיע. זיינע ביכער זענען געדרוקט געווארן אין מערערע פלעצער.

, פרץ מארקיש, אורי צבי גרינבערג, פרץ הירשביין און מענדל עלקין  1922]]

קאטעגאריע:יידישע דיכטער
קאטעגאריע:יידיש שפראך שרייבערס
קאטעגאריע:גאליציאנער יידן
ערד פלאך

**ערד פלאך** ווערט אנגערופן דער אויבערשטער טייל פון דעם ערד קוגל דארטן ווי מיר מענטשן טרעטן מיט די פוס, וואס ווי עס ווערט געשאצט איז עס ארום 8000 מייל דיק אינעם דיאמעטער

דאס איז צוזאמען געשטעלט פון עטליכע הונדערט פלאטעס, וואס זענען עטליכע הונדערט פוס דיק, וואס זיי זענען אויך באזירט אויף ארום 8 פלאטעס פעלזן וואס זיי פארמירן דעם גאנצן ערד קוגל, וואס אונטער דעם איז דא א פייערדיגער רינג וואס דאס געט אריין די אלע כוחות און אייגנשאפטן און מינעראלן און אנדערע זאכן אדער אביעקטן א.ד.ג. וואס געפונען זיך אין דער ערד

קאטעגאריע:געאלאגיע
סייסמישע כוואליעס

**סייסמישע כוואליעס** איז א ענערגיע שטראם וואס קומט ארויס פון דעם ארומריקן זיך פון די ערד פלאטעס אינערליך אין דעם ערד קוגל, הונדערטער מייל אונטער דער ערד פלאך, און פון דעם קענען אסאך מאל ארויסקומען וואלקאנען און/אדער ערד ציטערניש'ן א.ד.ג.

קאטעגאריע:געאלאגיע
קאטעגאריע:ענערגיע
ערד פלאטעס

**ערד פלאַטעס** איז די שטיקער פעלזן אויף וואס די ערד אויף וואס מיר טרעטן האלט זיך אויף, וואס דאס איז דער יסוד פון די ערד ציטערנישן, און סייסמישע כוואליעס

עס צוטיילט און צוויי קאטעגאריעס
# תיכף עטליכע הונדערט פוס אונטער דער ערד פלאך ווערט דאס צעטיילט אויף עטליכע הונדערט שטיקער. און דערנאך
# ארום טויזנט פוס אונטער דעם איז דא דער דיקער הארטער פעלזן שיכט אויף וואס די הונדערטער אויבערשטע האלטן זיך, וואס דאס ווערט צעטיילט און ארום אכט פלאטעס

thumb|400px|ערד פלאטעס
## זייער סיסטעם 
## ווען זיי רוקן זיך אריין איינס אינעם צווייטן 
### א צונאמי 
### א ערד ציטערניש 
### א וואולקאן 
### בערג וואקסן אדער פאלן 
קאַטעגאָריע:געאלאגיע
זעלבע-מין חתונה

‏
אַ **זעלבע-מין חתונה** איז אַ חתונה צווישן צוויי מענטשן פונעם זעלביקער דזשענדער.

אַ האָמאָסעקסואַלער מאַן האָט חתונה מיט אַן אַנדערער זכר, און אַ לעזביאַנקע פֿרוי האָט חתונה מיט אַן אַנדערע נקבה.

ווייל שוואַנגערשאַפֿט און געבורט זענען אוממעגלעך קענען זיי אנשטאט אַדאָפּטירן אַ קינד אדער ניצן סוראָגאַציע .

## יידישקייט 
לויט דער הלכה איז עס אסור מן התורה פאר מענער, ווייל ער איז מחוייב מיט פרייה ורבייה. ווי אויך טאר ער נישט מוציא זיין זרע לבטלה. אבער, פאר א פרוי איז נישטא דער איסור, ווייל זי איז נישט מחוייב מיט די מ"ע פון פריה ורביה.

## לעגאליטעט 
זעלבע-מין חתונות זענען לעגאלע אין די פאלגנדע לענדער:

* האלאנד
* בעלגיע
* שפאניע
* קאנאדע
* נארוועגיע
* שוועדן
* פארטוגאל
* איסלאנד
* ארגענטינע
* אויסטראליע

אין די פאלגענדע לענדער זענען זיי נאר לעגאל אין איין אדער עטלעכע שטאטן:

* מעקסיקא: מעקסיקא סיטי
* די פאראייניקטע שטאטן: ווערמאנט, ניו העמפשער, וואשינגטאן די סי, מעסעטשוסעטס, קאנעטיקעט און אייאווע.

אין ישראל דאַרף אַ זעלבע-מין פּאָר האָבן אַ ציווילע חתונה אין אַן אַנדערע מדינה, אדער וואוינען אין ישראל אַלס "ידועים בציבור" .

קאטעגאריע:חתונה
קאטעגאריע:להט"ב
אלוועלטלעכע ציוניסטישע באוועגונג

די **אלוועלטלעכע ציוניסטישע באוועגונג** איז געגרינדעט געווארן דורך בנימין זאב הערצל, אין יאר 1897, אין באזעל, שווייץ. ביים ערשטן ציוניסטישן קאנגרעס. די ציל איז פאראייניקן אלע ארגאניזאציעס אונטער איין דאך.

די באוועגונג ווערט פארעכנט, צוזאמען מיט די נאציאנאלע אגענטורן אין ארץ ישראל, אלס די הויפט ארגאניזאציעס וואס האבן געשאפן אינטערנאציאנאלע אנערקענונג אין א יידיש דעמאקראטיש לאנד, און אלס גרינדערס פון מדינת ישראל.

זיי האבן געדינט אלס פארשטייער אנהייב פאר דער אטאמאנישער אימפעריע, און שפעטער פאר דעם בריטישן מאנדאט. אין 1929, איז רוב פון אירע פליכטן אריבער צו דער יידישער אגענטור, אלעס וואס איז נוגע פאר פאליטיק אינערהאלב פאלעסטינע, אונטער איר אויפזיכט איז פארבליבן בלויז די אפציעלע פאליטיק אויף אויסלאנד.

יעדער ייד וואס האט געוואלט זיין א מיטגליד, האט געמוזט באצאלן איין ציוניסטיש שקל, און דערביי אנגענומען געווארן אלס מיטגליד, עס איז געווען אפן פאר יעדן ייד.

דער 23סטער קאנגרעס איז פארגעקומען אין ירושלים, אין יאר 1951. דערביי זענען באשלאסן געווארן, אז וויבאלד די ציל אז א יידיש לאנד איז שוין א פאקט, האט זי באקומען נייע צילן.

איינע און דאס וויכטיקסטע, איז דאס ברענגען עולים קיין ישראל, און דאס פארבינדונג צווישן ישראל אין די יידן איבער דער וועלט.

די באוועגונג האט געהאט מערערע אגענטורן אונטער זיך, די יידישע אגענטור, קרן היסוד, קרן קיימת לישראל, און נאך אנדערע וואס האבן זיך פארנומען מייסטנס, מיט קויפן ערטער אין ישראל, פאר יידישע באזעצונג. א טייל פון די אגענטורן זענען שוין מער נישט טעטיג, און די וואס זענען נאך יא, באשעפטיקן זיך בעיקר מיטן פארבעסערן דאס לעבן אין ישראל, ווי אויפשטעלן פארקן, וועלדער, פלעצער פאר קינדער זיך ארום צו שפילן, און אנדערע סאציאלע אקטיוויטעטן.

הערצל איז געווען ערשטער פרעזידענט, דערנאך איז געווען דוד וואלפסאן, נאכדעם אטא ווערבורג, דערנאך חיים ווייצמאן, נחום סאקאלאוו, נאכאמאל חיים ווייצמאן, דערנאך דוד בן גוריון.

אין די שפעטערע יארן האט די באוועגונג פארלוירן איר אלטע גלאנץ, און היינט איז עס א מינדערוויכטיקע ארגאניזאציע, בלויז מיט כבוד.

קאַטעגאָריע:ציוניזם
קאַטעגאָריע:ישראל
ארכימעד

**אַרכימעד פון סיראקוזע** (גריכיש: *Ἀρχιμήδης אַרכימעדעס*;  בערך  –  בערך) איז געווען א גריכישער מאטעמאטיקער, פיזיקער, אינזשעניר, ערפינדער, און אסטראנאם. ער איז געווען פון די הויפט וויסנשאפטלער אין אוראלטע צייטן, אבער קיין סאך פרטים וועגן זיין לעבן קען מען נישט.

ער האט גערעכנט דעם שטח אונטער א בויגן פון א פאראבעל דורכן חיבור פון אן אומענדיקער סעריע, און האט אויסגערעכנט א גאנץ גענויע אפשאצונג פון דעם מאטעמאטישן קאנסטאנט פי.

קאַטעגאָריע:מאטעמאטיקער
קאַטעגאָריע:פיזיקער
קאַטעגאָריע:גריכן
טשע געווארא

**ערנאסטא (טשע) געווארא** (14טן יוני, 1928 - 9טן אקטאבער, 1967) איז געווען א מארקסיסט און א רעוואלוציאנער. ער איז געבוירן אין ארגענטינע. ער האט געהאלפן פידעל קאסטרא אין זיין רעוואלוציע קעגן דער רעגירונג אין קובא.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:רעוואלוציאנערן
16טן מיי

**דעם 16טן מיי** איז דער 136סטער טאג פון יאר (137סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 229 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1916 - געחתמעט געווארן דאס סייקס-פיקא פארשטענדעניש
* 1943 - צווייטער וועלט קריג: די אקציע אין צפון אפריקע געענדיגט
* 1943 - חורבן אייראפע: דער ווארשעווער געטא אויפשטאנד געענדיגט
* 1948 - חיים ווייצמאן געוויילט דער ערשטער פרעזידענט פון מדינת ישראל
* 1960 - ערפינדונג פון דעם לאזער 

## געבוירן 
קליין|120px|אפרים קציר
* 1821 - פאפנוטי טשעבישעוו, רוסישער מאטעמאטיקער (געש' 1894)
* 1864 - נתן בירנבוים,יידישער עסטרייכער פילאסאף און  יידישיסט (נפטר 1937)
* 1916 - אפרים קציר, דער פערטער פרעזידענט פון ישראל (נפטר 2009)

## געשטארבן 
* 1620 - וויליאם אדאמס, ענגלישער נאוויגאטאר (געב' 1564)
* 1990 - דזשים הענסאן, אמעריקאנער ליאלקע-אָפּעראַטאָר (געב' 1936)

## פייערטעג
* 
----
* 15טן מיי - 17טן מיי
* מיי

16
קשאנאוו

**קשאנאוו** איז א שטעטל אין קליינפוילן (פריער מערב-גאליציע), פוילן, מיט א באפעלקערונג פון 39,704 (אין 2006). קשאנאוו געפינט זיך 16 ק"מ צפון־מזרח פון אשפעצין, און 40 ק"מ מערב פון קראקע.

אין קשאנאוו זענען געווען אסאך ראדאמסקער חסידים און עס איז געוועזן א שטרייט צווישן די צאנזער חסידים איבער דאס רבנות, נאכדעם וואס דעם צאנזער רב'ס א זון, ר' דוד'ל קשאנובער איז דארטן אויפגענומען געווארן פאר רב און די ראדאמסקער חסידים האבן ענדערעש געוואלט אז עס זאל אנגעהערן קיין ראדאמסק, למעשה האבן ביידע זייטן פארמאגט אסאך פאטריאטן און אזוי איז עס פארבליבן ביזן קריג

## דרויסנדיגע לינקען 
* ירושלים דגאליציע: 

קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע