open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ישכר בער פון ראדאשיץ

**רבי ישכר בער באַראָן זצ"ל** (ה'תקכ"ה - י"ח סיון ה'תר"ג) איז געווען דער ערשטער ראדאשיצער רבי. באקאנט אלס דער סבא קדישא.

## אפשטאם 
**רבי ישכר בער** איז געבוירן אין יאר ה'תקכ"ה צו זיין פאטער הרב יצחק, א משמש ביים מעזריטשער מגיד, א זון פון הרב ישכר בער, און צו זיין מוטער מרת מרים א שוועסטער פונעם ראדאשיצער דיין, הר"ר זונדל.

## זיינע רביס
**רבי ישכר בער** איז געווען א תלמיד פון דעם חוזה פון לובלין, דער ייד הקדוש פון פרשיסחא, דער קאזשניצער מגיד און דער אפטער רב 
נאך זיין חתונה האט **רבי ישכר בער** געוואוינט אין חמעלניק וואו ער איז געווארן נאנט צו הר"ר אליעזר ליפא (זון פונעם רבי'ן ר' מיילעך).

## הסתלקות 
**רבי ישכר בער** איז נפטר געווארן י"ח סיון ה'תר"ג.

## פאמיליע 
**רבי ישכר בער** האט געהייראט מרת ביילא א טאכטער פון הרב מרדכי פון חענטשין. זייערע קינדער:

* הרב **ישראל יצחק באראן**

* הרב **מאיר באראן**

* מרת **רבקה פערל** די ווייב פון הרב **יצחק פינקלער**

* מרת **מרים**

* די ווייב פון **חיים יוסף** 

## תלמידים 
* רבי שלמה הכהן ראבינאוויטש, דער "תפארת שלמה" פון ראדאמסק
* רבי נתן דוד שידלאווצער
* רבי אלימלך שפירא פון גראדזשיסק
* רבי דוד'ל קשאנאווער

## חסידות
ער האט פארשריבן אלע תורות וואס ער האט געהערט פונעם אפטער רב אין דעם ספר „תורת אמת". צווישן זיינע חסידים  איז געווען הר"ר חיים דוד בערנהארד, דער "רבי דאקטאר".

## פון זיינע תורות
אויפן פסוק *למען ייטב לי בעבורך וחיתה נפשי בגללך* (בראשית יב, יג) זאגט רש"י: *יתנו לי מתנות* זיי וועלן  געבן מיר מתנות. איז דאך שווער, צי איז דאס געווען אברהם אבינו'ס ציל אין לעבן צו דערגרייכן מתנות? ס'שטייט דאך *ושונא מתנות יחיה* (משלי טו, כז)! ענטפערט ר' ישכר בער פון ראדאשיץ, אז דאס איז גאר געווען זיין כוונה. אז די מצרים וועלן געבן מיר מתנות, און איך וועל אפזאגן, דעמאלטס *ושונא מתנות יחיה* וועל איך לאנג לעבן ווייל איך האב אפגעזאגט די מתנות, וועט טאקע זיין *למען ייטב לי בעבורך*.

באראן, ישכר בער
טשערנאבל

[[טעקע:ChernobylMIR.jpg|קליין|300 px |טשערנאבל געגנט. גענומען פון דער רוסישער "מיר" ספייס סטאנציע אין 1997. טשערנאבל סאטעליט מאפע ]]

**טשערנאבל** (, ) איז אמאל געווען א שטאט אין קיעווער אבלאסט, צפון אוקראינע, נישט ווייט פונעם גרענעץ מיט בעלארוס. צוליב דעם אומגליק מיטן קראפט פלאנט אין 1986 קענען מענטשן נישט וואוינען אין טשערנאבל. טשערנאבל איז ווייט 22 ק"מ צפון פון הארנסטייפל, 57 ק"מ דרום פון בראהין און 95 ק"מ צפון-מערב פון קיעוו. 
 
די שטאט איז געגרינדעט אין 1193. אין יאר תר"ס האבן געוואוינט אין טשערנאבל 5,526 יידן.

אום 1566 איז טשערנאבל געגעבן געווארן צו פֿילאן קמיטאַ, א קאפיטאן אין דער פוילישער קעניגלעכער קאוואלעריע.

הרה"צ מנחם נחום טווערסקי האט אויפגעשטעלט א הויף אין טשערנאבל אין די ה'ת"ק יארן.

אין אנהייב תרס"ו זענען געווען גרויסע פאגראמען און נאכאמאל אין ניסן תרע"ט זענען אסאך יידן געהרג'עט דורך די רוסישע נאציאנאליסן די שווארצע הונדערטער. אין תר"ף האט דער רבי'שער הויף פארלאזט טשערנאבל.

צווישן די יארן 1941-44 האבן די דייטשן אויסגעהרגעט די גאנצע יידישע געמיינדע פון טשערנאבל.

אין יאר תשמ"ו האט פאסירט די היסטארישע קאטאסטראפע אין טשערנאבל, וואס האט געהאט גאר ווייטע און טיפע נאכווייען, ווען א פאטאלער שעדליכער נוקלעארער באזע האט עקספלאדירט, און האט פאר'סמ'ט די אטמעספערע פינעם גאנצען שטאט טשערנאבל מיט גאר הויכע נוקלעארע רעדיעשן. דער אינצידענט האט פלוצינג אויסגעבראכן 1 אזייגער פארטאגס, ווען די איינוואוינער פון שטאט זענען געשלאפן, 2 ארבייטער זענען אויפן ארט אומגעקומען, צענליגע מענטשן זענען שפעטער אומגעקומען, און 100'טער מענטשן האבן געליטן קראנקייטן אין נאכווייען צענליגע יארן שפעטער. אלע איינוואוינער פון טשערנאבל זענען אויפן ארט עוועקואירט געווארן, א טאג שפעטער איז דער נעבנדיגן שטאט פּריפּיאַט אויך עוועקאירט געווארן. ביזן היינטיגן טאג, 25 יאר שפעטער, וואוינט קיינער אינעם שטאט פריפיאט, צוליב די שעדליכע אטמעספערע וואס איז נאך געבליבן דארט, און דער שטאט טשערנאבל וואוינען געציילטע פאמיליעס.

## רעפערענצן 
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע

קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
אלעזר בן חרסום

**רבי אלעזר בן חרסום** איז געווען א תנא, וואס ווערט נישט דערמאנט אין משניות.

## זיין צייט 
דער רמב"ם רעכענט אויס **רבי אלעזר בן חרסום** צוזאמען מיט אנטיגנוס איש סוכו, פון צווייטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה.

## איבער אים 
**רבי אלעזר בן חרסום** איז געווען א כהן גדול און געטוהן די עבודה אין בית המקדש עלף יאר. זיין מוטער האט אים געמאכט גאר א טייערן אויבער-העמד פאר צוויי מאל צען טויזנט מנה וואס ער זאל אנטוהן אלס כהן גדול, אבער די אנדערע כהנים האבן אים עס נישט געלאזט אנטוהן, וויבאלד ס'איז געווען דורך זיכטיג.

**רבי אלעזר בן חרסום** איז געווען א ריזן עושר, זיין פאטער האט אים איבערגעלאזט טויזנט שטעט, און טויזנט שיפן, אבער צוליב זיין ליבשאפט צו תורה איז **רבי אלעזר בן חרסום** זיי אפילו נישט געגאנגען איבערקוקן, נאר געזעצען און געלערנט גאנצע טעג און נעכט.

די גמרא פירט אויס:''' ר' אלעזר בן חרסום מחייב את העשירים'''. אויב איינער וועט זאגן איך קען נישט לערנען קיין תורה ווייל איך האב וויכטיגע געשעפעטן וועט מען אים ברענגען א ראיה פון ר' אלעזר בן חרסום ער האט געהאט וויכטיגערע געשעפטן ווי דיר און דאך האט ער שטענדיג געלערנעט.

עס ווערט דארט פארציילט אז אפילו ער האט געהאט אזויפיל געלד דאך האט זיך געפלאגט און פרויבירט מיט אלע כוחות צו לערנען די תורה. ער פלעגט נעמען א פעקל מעל אויף די פלייצעס און ארום פון שטאט צו שטאט טרעפן תלמידי חכמים צו לערנען מיט זיי. איינמאהל אינמיטן וועג האבן אים באגעגענט די פאליציי וואס זענען געווען פון זיין אייגענע שטאט, און האבן אים געזאגט אז יעדער איז מחויב צו ארבעטן פאר דער רעגירונג, דעריבער זיי מוחל און הייב אן צו ארבעטן, האט ער זיי געזאגט לאזט מיך אפ איך וויל גיין לערנען תורה, האבן זיי אים געזאגט: מיר שווערן זיך ביי דעם לעבן פון אונזער האר ר' אלעזר בן חרסום אז מיר וועלן דיך נישט אפלאזן, ער האט זיי נישט געוואלט אויסזאגן אז דאס איז ער זעלבסט ווייל ער האט נישט געוואלט הנאה האבן פון דער תורה.

## זעט אויך 
* רשימה:תנאים

## רעפרענצען 
קאטעגאריע:תנאים
קאַטעגאָריע:כהנים
קאַטעגאָריע:עשירים
ציריך

**ציריך** (; שוויצערדייטש: *Züri*) איז די גרעסטע שטאט אין דער שווייץ, און די הויפטשטאט פון דעם ציריך קאנטאן, מיט א באפעלקערונג פון 371,767 אין 2007, צווישן זיי  בערך 6,500 יידן. ציריך איז דער הויפט האנדל צענטער פון דער שווייץ.

## געאגראפיע 
קליין|250px|צענטראל ציריך (בילד פון א סאטעליט)
די שטאט געפינט זיך וואו דער לימאַט טייך קומט ארויס צפון-מערב פון דער ציריך אזערע. דער צענטער פון ציריך איז דער 'לינדנהויף', א קליין בערגל אויפן לינקען ברעג פון דעם לימאט.

## טראנספארט 
קליין|250px|טראמען אין ציריך
ציריך איז א מיטלפונקט פאר באן, וועג און לופט פארקער. זי האט פארשידענע באן סטאנציעס, כולל **ציריך הויפט באן סטאנציע**, ערליקאן, שטאדלהאפן, הארטבריק, טיפנברונעם, ענגע,  ווידיקאן און אלטשטעטן. די ציזאלפינא, אינטערשטאט עקספרעס און אויך דער פראנצויזישער TGV הויך-גיך באנען שטעלן זיך אפ אין ציריך.

די שווייצער A1, A3 און  A4 עקספרעסוועגן קומען נאנט צו ציריך. דער A1 גייט צו מערב קיין בערן  און גענף  און צו מזרח קיין סט גאלען; דער A3 קערט צו צפון-מערב קיין באזעל און דרום-מזרח לענג-אויס דער ציריך אזערע און וואלן אזערע קיין סארגאנס; און דער A4 קערט צו צפון קיין שאפהייזן.

ציריך אינטערנאציאנאלער ערפארט אין קלאָטן איז נישט קיין 10 ק"מ צפון-מזרח פון דער שטאט.

דער פובליקער טראנספארט נעצווערק האט אויך שיפן אויף דער אזערע און דעם טייך, פוניקולארע  באנען און אויך א  קאבל קאר צווישן אדליסוויל און פעלזנעג.

אז מען קויפט א בילעט פאר א  נסיעה איז ער גילטיק אויף אלע טראנספארט מיטלען.

## יידן אין ציריך
ציריך האט די גרעסטע יידישע קהילה אין דער שווייץ, מיט עטלעכע 6,500 איינוואוינער ארום 950 משפחות - א דריטל פון אלע שווייצער יידן. 

די רבנים אין ציריך זענען: הרב דניאל לוי, זיין זון און נאכפאלגער הרב משה חיים לוי (יעקישע קהילה, עדת ישורון), הרב שאול ברייש, זיין איידים הרב צבי אלימלך פאדווא (אגודת אחים), הרב משה חיים שמערלער, הרב נפתלי צבי שמערלער שליטא (מחזיקי הדת), הרב שלום דירנפעלד (בעלזא)

*
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעט אין דער שווייץ
קאַטעגאָריע:פרומע אידישע געגנטן
קאקאא בוים

ממוזער|שמאל|קאקאא בוים מיט שויטן
דער **קאַקאַאָ בוים** (Theobroma cacao) איז א נידעריגער אימערגרינער בוים (פון 3 ביז 4.5 מעטער) פון דרום אמעריקע און צענטראלער אמעריקע. מען באניצט זיינע זוימען אויף צו מאכן שאקאלאד.
קליין|*Theobroma cacao*
דער בוים איז געהאדעוועט איבער 700,000 קוואדראט ק"מ. די עיקר לענדער זענען דער בארטן פון העלפאנדביין (40%), די גהאנע (15%) און אינדאנעזיע (15%).

קאַטעגאָריע:ביימער
אפענער קאד

**אפענער קאָד** באצייכנט א קאמפיוטער פראגראם וואס איז אפן און פריי פאר אלעמען סיי מיט זיך נוצן מיט דער פראגראם און סיי מיט ענדערן די אינערליכע קאָד לויטן פראגאמירער'ס ווילן. דער צוועק פון דער מעטאד איז צו לאזן דאס פראגראם זיך אנטוויקלען אויפן בעסטן און שנעלסטן אויפן.

צום ביישפיל, די אפערירן סיסטעם לינוקס איז אן אפענע אינסטרוקציע. דערקעגן מייקראסאפט'ס פראגראמען וואס זיינען קאמפילירט און עס איז א פארשלאסענער קאָד.
איריש

**איריש** איז די ערשטע אפיציעלע שפראך פון אירלאנד. בערך 40% פון איינוואוינער פון אירלאנד רעדן איריש; רוב רעדן ענגליש, די צווייטע אפיציעלע שפראך.

קאַטעגאָריע:שפראכן
קאַטעגאָריע:אירלאנד
על הנסים

קליין
**על הנסים** איז א דאנק תפילה וואס חז"ל האבן געהייסן זאגן סיי ביים דאווענען סיי ביים בענטשן אום די צוויי דרבנן-דיקע ימים טובים: חנוכה און פורים.

אזוי ווי חנוכה און פורים זענען נישט מדאורייתא, קומט נישט פאר קיין ספעציעלע עבודה אין דעם בית המקדש, נאר א תפילה וואס מען זאגט אין דער ברכה "מודים אנחנו לך..." אין שמונה עשרה, און אויך אין דער ברכה "נודה לך ה' אלקינו..." אין בענטשן.

דער נוסח וואס מען זאגט:

:על הנסים ועל הפורקן ועל הגבורות ועל התשועות ועל הנפלאות ועל הנחמות ועל המלחמות שעשית לאבותינו בימים ההם בזמן הזה:

**בחנוכה:**
:בימי מתתיהו בן יוחנן כהן גדול, חשמונאי ובניו, כשעמדה מלכות יוון הרשעה על עמך ישראל, לשכחם תורתך ולהעבירם מחוקי רצונך, ואתה ברחמיך הרבים עמדת בעת צרתם, רבת את ריבם, דנת את דינם, נקמת את נקמתם, מסרת גיבורים ביד חלשים, ורבים ביד מעטים, ורשעים ביד צדיקים, וטמאים ביד טהורים, וזדים ביד עוסקי תורתך. לך עשית שם גדול וקדוש בעולמך, ולעמך ישראל עשית תשועה גדולה ופורקן כהיום הזה ואחר כן באו בניך לדברי ביתך ופנו את היכלך וטהרו את מקדשך והדליקו נרות בחצרות קדשך וקבעו שמונה ימי חנוכה אלו להודות ולהלל לשמך הגדול.

**בפורים:**
:בימי מרדכי ואסתר בשושן הבירה, כשעמד עליהם המן הרשע, בקש להשמיד להרוג ולאבד את כל היהודים מנער ועד זקן טף ונשים ביום אחד, בשלושה עשר לחודש שנים עשר הוא חודש אדר ושללם לבוז. ואתה ברחמיך הרבים הפרת את עצתו וקלקלת את מחשבתו והשבות לו גמולו בראשו, ותלו אותו ואת בניו על העץ.

טאמער מען האט פארגעסן צו זאגן "על הנסים" און מען האלט שוין ביי דער נעקסטער ברכה איז פארפאלן—מען דארף נישט איבערחזרן. נאר ביי בענטשן איז דא א געלעגנהייט ווען מען זאגט די "הרחמן"ס נאך "במרום …" קען מען משלים זיין מיט:
:הרחמן הוא יעשה לנו נסים ונפלאות כמו שעשית לאבותינו בימים ההם בזמן הזה:
:בימי …

קאטעגאריע:חנוכה
קאטעגאריע:פורים
קאַטעגאָריע:תפילה
מייפל סטארי

left|thumb|250px|מייפל סטארי לאגא
**מײפּל סטאָרי** (ענגליש: MapleStory) איז א צוויי דימענסיע נעצווערק ראלע שפיל. די שפיל איז געשאפן דורך א קארעאנישע געזעלשאפט מיטן נאמען 'וויזעט' (Wizet). די שפיל האט פארשיידענע ווערסיעס וואס זיינען פארשפרייט אין דער גארער וועלט דורך פארשיידענע געזעלשאפטן. די שפיל באטייליקונג קאסט ניט קיין גראשן אבער עס איז מעגלעך צו שאפן מיט אמתע געלט פארשיידענע אייגנטומס וואס פארבעסערן דאס אויסזע פונעם כאראקטער. אין דער שפיל באטייליקן זיך איבער 49 מיליאן שפילערס פון דער גארער וועלט.

אין דער שפיל ברויכט דער כאראקטער דערהרגענען פארשיידענע מאנסטערס און אזוי צוזאמען ווערט ער מער און מער דערהויבן.

## װעבלינקען 
* אפיציעלע וועבזייט

קאטעגאריע:ווידעא שפילן
חכם באשי

**חכם באשי** (טערקיש, טייטש "הויפט חכם") איז אן עהרע טיטל פאר א ספרדישער הויפט רב אין דער אטאמאנישער אימפעריע.

קאַטעגאָריע:רבנים
בלעטערער

קליין|200x200פיקס
א **בלעטערער** איז א קאמפיוטער פראגראם וואס לייענט און צייגט אינטערנעט־בלעטער פארן באנוצער.

די פיר מערסטע פאפולערע בלעטערערס זענען גוגל כראם, פייערפאקס, אינטערנעט עקספלארער און סאפארי.

א בלעטערער האט א פענסטערל וואו מען קען אריינקלאפן דעם URL פון א געוואונשטן בלאט.

קאַטעגאָריע:אינטערנעט
שרייבמאשין

thumb|שמאל|250px|מעכאנישע שרייבמאשינען, אזוי ווי דער אונדערוואד 5, זענען פאר א לאנגער צייט געווען דאס געוויינליכע געצייג אין ביוראס.

די **שרייבמאשין** איז א מעקאניש אדער עלעקטראניש מיטל מיט קלאווישן וואס, ווען מען קלאפט זיי, דרוקט אותיות אדער סימבאלן אויף פאפיר. ווערנד רוב פונעם 20סטן יארהונדערט האט יעדע ביורא געהאט א שרייבמאשין. אבער זייט 1980 האט מען ווארט פראצעסאר אפליקאציעס וואס מען ניצט אנשטאט א שרייבמאשין. אין די אנטוויקלנדיקע לענדער ניצט מען נאך שרייבמאשינען. אין יאר 2006 איז נאך געווען אסאך פירמעס וואס פאבריצירן שרייבמאשינען, למשל, סמיט-קאראנאַ, אליוועטי, אדלער-רויאל און בראדער.

קלאפן אותיות אויף א שרייבמאשין ווערט אנגערופן טייפן.

קאַטעגאָריע:געצייג
ירושלימער מוניציפאליטעט

[קליין|200px|[ירושלים מוניציפאליטעטס סימבאל]]
קליין|400px|ראטהויז
**ירושלימער מוניציפּאַליטעט** איז די מוניציפאליטעט פון ירושלים וואס איז פאראנטווארליך צו אנפירן די לאקאלע באדארפענישן ווי דערציאונג, וואוילזיין, פונדאמענט, ריינקייט, געזונט אד"ג.

## ירושלימער בירגערמײַסטער 
פון 1966 ביז 1993 איז דער בירגערמייסטער געווען טעדי קאלעק, ער האט פארלוירן די וואלן דעמאלט, און פון 1993 ביז 2003, איז אהוד אלמערט, געווען בירגערמייסטער אין ירושלים.

* 2003-2008: איר פריערדיקער בירגערמייסטער איז געווען אורי לופאליאנסקי ווען דער פארזיצער פון דער מוניציפאליטעטס אפאזיציע איז געווען ניר בארקאט וואס איז געווען קאנדידאט ביי די וואלן צום בירגערמייסטערשאפט אין 2003.

* 2008-2108: אינעם יאר 2008, ביי די וואלן פון די בירגערמייסטערשאפט אין דער ירושלימער מוניציפאליטעט, איז ניר בארקאט אויסגעקליבן געווארן ווי דער בירגערמײַסטער. ער האט קאנדידירט קעגן מאיר פרוש, ארקאדי גיידאמאק און דן ביראן, און האט געווינען מיט א מערהייט פון 19,347 שטימען.
*2018: ביי די וואלן אין 2108 האט געוויילט משה ליאן בירגערמייסטער. ער האט קאנדידירט קעגן זאב עלקין, יוסי דייטש און עופר בערקאוויטש.

## אדמיניסטראציע 
די שטאב פון דער מוניציפאליטעט ציילט 7500 ארבעטער.

## פאליטיק 
דער בירגערמייסטער ווערט געוויילט אויף א קאדענץ פון פינף יאר דורך גלייכע וואלן פון אלע ירושלימער בירגער. אין דער זעלבער צייט וויילט מען די ירושלימער שטאטראט.

## ראטהויז 
די ירושלימער מוניציפאליטעט איז געבויט אַרום ספרא קוואדראט, וואס איז געגרינדעט געווארן אין די 1990ער יארן.

## גאַלעריע 

טעקע:JerusalemMunicipalityP4190008.JPG|אלטע ראטהויז אויפגעשטעלט אין 1930
טעקע:Jerusalem, Kikar Safra, City hall 01.jpg|בניין העירייה החדש שהוקם ב-1993
טעקע:JerusalemMunicipalityP4190041.JPG|מבנה הפרגולה

## וועבלינקען 
* עיריית ירושלים
* תיאור קריית העירייה - מאמר של דוד קרויאנקר
* פֿאָרװערטס - ירושלים פֿײַערט 40סטן יאָרטאָג פֿון איר באַפֿרײַונג

*
קאַטעגאָריע:מוניציפאליטעטן
מאקאס

**מאַקאָס** () איז דער נאמען פון די אלע אפערירן סיסטעמען וואס עפל אינק. שטעלט אין זייער מאקינטאש קאמפיוטערס.

די ערשטע סיסטעמען הייסן יעצט "קלאסיק"; די היינטיגע סיסטעמען זענען "מאקאס X" (ד.ה. מאקאס צען). אין אקטאבער 2007 האט עפל ארויסגעלאזט די ווערסיע 10.5 מיטן נאמען "לעמפערט". די היינטיקע ווערסיע איז 10.12 מיטן נאמען ״סיערע״.

קאַטעגאָריע:אפערירן סיסטעמען
קאַטעגאָריע:ווייכווארג
Windows

left|thumb|250px|ווינדאס לאגא פון יאר 2021
**Windows** (טייטש: '''פֿענסטער'ס''') איז א פּאָפּולערע אפערירן סיסטעם וואס ארבעט מיט א גראפישער באניצער אינטערפייס (GUI), ווינדאס איז איבערגצייג געווארן אין 1985 דורך מייקראסאפט עס קומט אין עטלעכע ווערסיעס, די לעצטע הױז־װערסיע איז Windows 10.

Windows איז דאס מערסטע באניצטע אפערירן סיסטעמען.

Windows ארבעט אויף עטלעכע פלאטפארמעס אזוי ווי דינערס, טאוול קאמפיוטערס, און צום מערסטנס פערזענלעכע קאמפיוטערס.

קאַטעגאָריע:מייקראסאפט
ישראל אוימאן

קליין|200px|ישראל (ראבערט) אוימאן

פראפעסאר **ישראל אוימאן** (; געבוירן י"ב סיון ה'תר"ץ) איז א ישראלדיקער מאטעמאטיקער, געווינער פון דעם נאבעל פריז פאר עקאנאמיק פון 2005, און עמעריטוס פראפעסאר אין דעם העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים. זיין עיקר פעלד פון פארשונג איז שפיל טעאריע. ער איז אויך אן אמעריקאנער בירגער און א מיטגליד פון דער נאציאנאלער אקאדעמיע פון וויסנשאפטן אין די פאראייניקטע שטאטן.

## לעבנסגעשיכטע 
אוימאן איז געבוירן אין פראנקפורט, דייטשלאנד. זיין משפחה האט געוואנדערט אין די פאראייניגטע שטאטן אין 1938, א פאר חדשים פאר קריסטאלנאכט. 

ער האט געלערנט אין דער הרב יעקב יוסף ישיבה שולע אין מאנהאטאן. דערנאך האט ער שטודירט מאטעמאטיק אין ניו יארק סיטי קאלעדזש וואו ער האט באקומען זיין ערשטע דיפלאם, און שפעטער האט ער באקומען זיין דאקטאראט פון מאסאטשוסעטס אינסטיטוט פון טעכנאלאגיע (MIT) מיט א טעזיס אין קנופ טעאריע. אין יאר 1955 איז ער אריבער צו פרינצטאן אוניווערסיטעט וואו ער האט אנגעהויבן זיין פארשונג אין שפיל טעאריע, וואס איז דעמאלסט געווען א גאר ניי פעלד פון פארשונג אין מאטעמאטיק.

אין 1955 האט ער חתונה געהאט מיט אסתר שלעזינגער, א טאכטער פון דר. אברהם שלעזינגער, דער דירעקטאר פון שערי צדק שפיטאל. זיי האבן געהאט פינף קינדער. זייער בכור, שלמה, איז געפאלן א קרבן אין דער לבנון שלום אקציע. 

אין 1956 האט ער עמיגרירט קיין ישראל און ער האט זיך באזעצט אין ירושלים.

אסתר אוימאן איז נפטר געווארן אין תשנ"ח. אין תשס"ה האט ישראל אוימאן חתונה געהאט מיט איר עלטערער שוועסטער, בתיה (כהן).

## וויסנשאפטלעכע ביישטייערונג 
אוימאנס גרעסטע ביישטערונג איז אין דעם געביט פון איבערגעחזרטע שפילן.

אין 1989 איז אוימאן דערוויילט געווארן א מיטגליד אין דער ישראלישער אקאדעמיע פון וויסנשאפטן. אין 1994 איז ער באלוינט געווארן מיטן ישראל פריז פאר עקאנאמיק.
אין 1995 האט מען אים דערוויילט א פרעמדן מיטגליד פון דער בריטישער אקאדעמיע.

## וועבלינקען
*נאָבל-פּרייז געווינער, ישראל אוימאן ביי אלגעמיינער זשורנאל

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיקער
קאַטעגאָריע:נאבעל פריז
קאַטעגאָריע:ישראל פריז
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער ארטאדאקסישע אידן
קאַטעגאָריע:דייטשע יידן
קאַטעגאָריע:ישראלים
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
טאבעלע פון קלאוויאטור דורכוועגן

## דעסקטאפ דורכוועגן
פאלגענד איז א רשימה פון געוויינטלעכע קלאוויאטור דורכוועגן וואס מען ניצט אין היינטיגע קאמפיוטער סיסטעמען: מיקראסאפט ווינדאס, מאקאס, KDE און GNOME.

דורכוועגן וואס זענען נוהג אין רוב אפליקאציעס.

### דאקומענטן
### רעדאקטירן טעקסט
### וועב בלעטערערס
קאַטעגאָריע:קאמפיוטעריי
פאפוגיי

שמאל|ממוזער|א פאפוגיי פון אפטיילונג אַראַ|280px
דער **פאפוגיי** איז א פילפארביגער פויגל וואס איז זייער אינטעליגענט און קען נאכמאכן וואס ער הערט.

ס'זענען דא 350 זגאלן פאפוגייען אין דעם סדר Psittaciformes. זיי געפינען זיך אין די טראפישע לענדער.

קאַטעגאָריע:פויגלען
כבתה זקוק לה

**כבתה** איז א סוגיא איבער דער מצוה פון צינדן חנוכה ליכט, איז דא א קלער צו נאכדעם וואס מען האט שוין אנגעצינדן די ליכט און די ליכט האבן זיך אויסגעלאשן אין דער ערשטער האלבער שעה וואס די ליכט ברענען, צי מען האט א פליכט עס נאכאמאל אנצוצינדן.

קאטעגאריע:סוגיות
קאטעגאריע:חנוכה
יוניקס

**יוניקס** (רעגיסטרירט האנדל-מארקע UNIX®) איז אן אפערירן סיסטעם. יוניקס איז אנטוויקלט געווארן פאר פירן נעצווערק און ווערט גערעכנט פארזיכערט און פארלעסלעך. זיינע באדערפענישן זענען גאר נידעריג, במילא קען מען אריינשטעלן די סיסטעם אין קאמפיוטערס וואס זענען פארהעלטענישווייז גאנץ שוואך. א הויכע פראצענט פון די באדינסנטן וואס זענען דער יסוד פון דער אינטערנעץ זענען יוניקס סערוויסן. יוניקס איז געווען די ערשטע אפערירן סיסטעם געשריבן אינגאנצן אין העכערע ניווא פראגאמירונג שפראך - C.

אין Unix ניצט מען ~  (טילדע) פאר דער היים־דירעקטאריע.

קאַטעגאָריע:אפערירן סיסטעמען
זכרון יעקב

קליין|240px|בריכת בנימין אין זכרון יעקב, קוקנדיג אויף דער המייסדים גאס
קליין |200px|מדרחוב רח' המייסדים**זכרון יעקב** און איז א לאקאלער ראט אין דער חיפה דיסטריקט אין ישראל. זיין יורידיקציע איז איבער א שטח פון 32,000 דונאם. ער איז אמאל געווען א דארף אזא וואס הייסט א מושבה. אין יאר 1950 איז ער געווארן א *לאקאלער ראט*. ער געפינט זיך 35 ק"מ דרום פון חיפה, און צען מינוט צו פארן אין דער בנימינה באן סטאנציע.

## היסטאריע 
דאס דארף זכרון יעקב איז געגרינדעט געווארן כ"ה כסלו ה'תרמ"ג דורך יידן פון דער חובבי ציון באוועגונג וואס האבן עמיגרירט פון רומעניע. די ערשטע קאלאניסטן זענען אנגעקומען פון רומעניע אין דער שיף "טאטיס" וואס האט געברענגט 228 יידן. 

דאס דארף איז געגרינדעט געווארן אין א געגנט וואס הייסט "זאמארין" אויף אראביש. די ערשטע איינוואוינער האבן געהאט אסאך שוועריגקייטן ביז באראן ראטשילד האט זיי גענומען אונטער זיין פליגל, און ער האט א נאמען געגעבן דאס דארף "זכרון יעקב" לזכר זיין פאטער.

באראן ראטשילד האט אויפגעבויט דאס דארף און האט געהאלפן  די פארמערס איינפלאנצן וויינגארטנס. ער האט אויך אויפגעשטעלט א גרויסן קעלטער. די ערשטע וויינגארטנס האבן געליטן פון פילאקסערא און דער באראן האט דערפאר אריינגעברענגט נייע מינים פון וויינשטאקן פון אמעריקע.

איינער פון די באוואוסטע איינוואוינערס איז געווען דאקטער הלל יפה וואס האט געפירט א קאמף קעגן דער מאלאריע.  

## צווילינג שטעט 
* 
* 
* 

## דרויסנדיקע פארבינדונגען 
* וועב ארט פון דער ארטיגער ראט 

קאַטעגאָריע:ישובים אין ישראל
16טן דעצעמבער

**16 דעצעמבער** איז דער 350סטער טאג (351סטער אין אן עיבור־יאר), אין דער 49סטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 15 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1991 - צעפאל פונעם ראטן פארבאנד

## געבוירן 
* 1485 – קאטערינא פון אראגאן, ערשטע ווייב פון הענרי דער אכטער, מלך פון ענגלאנד (געש׳ 1536)
* 1770 - לודוויג וואן בעטהאוון, דייטשער קאמפאזיטאר . (געשטארבן 1827)
* 1790 - לעאפאלד דער ערשטער פון בעלגיע (געש' 1865)
*1955 - רמי לוי ישראלישער ביזנעסמאן
* 1969 - שרון כאַזיז, ישראל זינגער
* 1969 - טאַמיר יעדי, אַ בריגאַדיער אַלגעמיין אין די ידף
* 1975 - חנוך דאַום, זשורנאַליסט און מחבר, און מתנחל
* 1979 - פלא רידאַ, אמעריקאנער ראַפּער
* 1981 - גילי סער, אַקטריסע, און מאָדעל 
* 1982 - מאַי פינגאָלד, ישראל זינגער

## געשטארבן 
1922 - אליעזר בן יהודה, זשורנאַליסט און לעבעדיקער פֿון דער העברעישער שפּראַך

## פאסירונגען 
----
* 15טן דעצעמבער - 17טן דעצעמבער
* דעצעמבער

16
שרגא פייוול מענדלאוויטש

**שרגא פייוול מענדלאוויטש** (תרמ"ו-תש"ח) איז געווען פון די ערשטע מנהיגים פון פרומע יידן אין אמעריקע. ער האט געגרינדעט די וויכטיגע מוסדות תורה ודעת, א ישיבה אין ברוקלין, און די חינוך ארגאניזאציע תורה ומסורה. ער איז געווען דער נחשון בן עמינדב וואס האט וואס האט איינגעפלאנצט עכטיידישן חינוך אין די פאראייניגטע שטאטן. הר"ר משה פיינשטיין האט געזאגט אויף אים:"ווען נישט ער וואלט געווען אין אמעריקא נישט קיין לימוד התורה און נישט קיין יראת שמים".

## ביאגראפיע
שרגא פייוול איז געבוירן אין שטעטל מעזשילאבריץ, סלאוואקיי (דעמאלטס א טייל פון אונגארן) אין ה'תרמ"ו. זיינע רבי'ס זענען געווען דער ערוגת הבושם פון חוסט, דער באר שמואל פון אונסדארף און דער שבט סופר פון פרעשבורג, ביי וועמען ער האט איינגעזאפט א חשקת התורה.

אום ה'תרע"ג איז ר' שרגא פייוול איינגעוואנדערט קיין אמעריקע, וואו ער האט אנגעהויבן זיין תפקיד פון פארשפרייטן תורה אין סקרענטאן, מאסאטשוסעטס. נאכהער איז ער געווארן דער ערשטער מנהל פון ישיבת תורה ודעת, וואס ער האט אנטוויקלט אויף א מוסד פונעם ערשטן ראנג. 

אום ה'תר"ף האט ער אריבערגעפירט זיין משפחה פון אונגארן אין אמעריקע, און זיי האבן איינגעזעצט אין וויליאמסבורג, ברוקלין.

## חינוך
ער פלעג אריינגעגעבן אין זיינע תלמידים א ישיבישן דרך הלימוד מיט א חסידישן ברען. זיינע בעסטע תלמידים האט ער אוועקגעשיקט כדי אויפצושטעלן און מחזק צו זיין נייע ישיבות, למשל, ישיבת רבינו חיים בערלין, טעלזשע ישיבה, קליוולאנד און בית מדרש גבוה.

## משפחה
*זון, רבי שמואל, איז געווען מנהל פון דער מתיבתא "בית שרגא" אין מאנסי.
*זון, רבי שמעון, דער אייגענטימער פון "מאנסי גלאט" סופערמארקעט און פלייש געשעפט.
*טאכטער, מרת רייזל, די ווייב פון רבי יצחק פעלדהיים, דער אייגענטימער און פרעזידענט פון פעלדהיים ספרים און ביכער פארלאנג.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:מחנכים
קאַטעגאָריע:סלאוואקישע יידן
17טן דעצעמבער

**17 דעצעמבער** איז דער 351סטער טאג (352סטער אין אן עיבור־יאר), אין דער 50סטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 14טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1903 - די רייט ברידער פליען צום ערשטן מאל אין אן עראפלאן

## געבוירן 
## געשטארבן 
* 2018 – רונה רמון, ישראלדיקע פובליקע אקטיוויסטין, די אלמנה פון אילן רמון (געב' 1964)

## פאסירונגען 
----
* 16טן דעצעמבער - 18טן דעצעמבער
* דעצעמבער

17
מנשה קליין

קליין|250px|דעקל פֿון איין באנד פֿון ספֿר משנה הלכות
קליין|250px
הרב **מנשה קליין** (א' ניסן ה'תרפ"ג - כ"ט אלול ה'תשע"א) איז געווען דער אונגווארער רב, און מחבר פון שו"ת "משנה הלכות". ער איז גערעכנט לויט טייל מענטשן פון די גרעסטע גדולים און אדמורי"ם היינט.

מען זאגט אז דער בריסקער רב האט אויף אים געזאגט אז אין זיינע 40 ספרים איז ער מכוון צו שיטת הראשונים,
און וועגן דעם איז רבי משה שמואל שפירא געפארן אין יענער צייט וואס דער "משנה הלכות" איז ארויס געקומען (בערך אין יאר ה'תשכ"ח) ביז נתניה פון ירושלים דריי שעה נסיעה.

ר' מנשה קלײן איז אַ ניצול־השואה װעלכער שטאַמט פֿון אונגאַרן.
נאך דער מלחמה איז ער אנגעקומען אין די פאראייניקטע שטאטן 
## משפחה
רבי מנשה קליין האט געהייראט בזיווג ראשון די טאכטער פון רבי יחיאל גערטנער פון לענטשנע. זיי האבן  געהאט איין זון. בזיווג שני האט ער געהייראט א טאכטער פון הרב דוד שלמה פרענקל, מחבר פון "באר דוד". 
זייערע קינדער זענען:
* רבי דוד שלמה קליין ראש ישיבת אונגוואר אין רמות. אן איידעם ביי רבי יצחק מאיר האגער פון סאווראן.
* רבי עמרם קליין רב פון קהילת אונגוואר אין אמעריקע. אן איידעם ביי רבי ישראל צבי יאיר דאנצינגער, אלעקסאנדער רבי.
* רבי משה קליין, אן איידעם ביי רבי יעקב סופר (רב פון די  ערלויער חסידים אין ביתר עילית).
* א טאכטער וואס האט געהייראט בזיווג ראשון הרב יהודה אריה לייב אלטער (ט' שבט ה'תש"ך - ט"ו תשרי ה'תשמ"ח), א זון פונעם פני מנחם. בזיווג שני האט זי געהייראט הרב יהושע וויינבערג (א זון פון הרב נח ב"ר מרדכי), משגיח אין דער סלאנימער ישיבה.
* א טאכטער וואס האט געהייראט רבי יעקב יצחק בידערמאן, לעלאווער רבי אין בארא פארק.
* דאס ווייב פון הרב הערשל האגער, רב פון ביהמ"ד "עטרת צבי" אין גאלדערס גרין, לאנדאן.

## װעבלינקען 
* הרב מנשה קליין ווערט דערמאנט אין געזעלשאפטן אין הלכה (ענגליש) 
* ר' מנשה בלייבט אין ישראל (העברעיש) 

קליין, מנשה
כ"ד כסלו

## געשעענישן
* ג'ת"ח – דער צווייטער בית המקדש איז אויפגעשטעלט געווארן (זעט חגי ב י)
## געבוירן
* ה'תרי"ג - רבי ניסים בנימין מרדכי אלישר, פרעזידענט פון ישיבת פורת יוסף
* ה'תשי"ב - רבי זלמן לייב טייטלבוים, סאטמארער רבי אין וויליאמסבורג

## יארצייטן 
* ה'תרל"ב - הרב יעקב עטלינגער - מחבר פון "ערוך לנר" "בנין ציון" "בכורי יעקב" "מנחת עני" (געבוירן ה'תקנ"ח)
* ה'תרס"ג - רבי משה פאנעט פון דעעש (געבוירן ה'תר"ג)
* ה'תרס"ה - רבי חיים חזקיהו מדיני, רב פון חברון און מחבר פון דער הלכה ענציקלאפעדיע  "שדי חמד" (געבוירן ה'תקצ"ג)
* ה'תשע"ח - רבי אהרן יהודא לייב שטיינמאן, ראש ישיבה פון ארחות התורה, גאון יעקב און פאנאוועזשער ישיבה לצעירים (געבוירן ה'תרע"ד)

----

* כ"ג כסלו - כ"ה כסלו
* כסלו
פערזענלעכער קאמפיוטער

thumb|אן אילוסטראציע פון א היינטיגן פערזענלעכן קאמפיוטער
א **פערזענלעכער קאמפיוטער** איז א קאמפיוטער וואס האט נארמאלעווייזע נאר איין באניצער, און איז פאסיג דערצו סיי צוליב זיין פרייז סיי צוליב זיין גרייס. א פערזענלעכער קאמפיוטער קען זיין א טיש קאמפיוטער, א שויס קאמפיוטער, א טאָװל־קאָמפּיוטער אדער א האַנטפֿלאַך־קאָמפּיוטער. רוב פערזענלעכער קאמפיוטערס האבן דעם אפערירן סיסטעם ווינדאס אדער מאק אס אדער לינוקס. די מייסטנס געפונען מיקראפראצעסארן אין פערזענלעכע קאמפיוטערס זענען אדער x86 אדער PowerPC.

ווייכווארג צו באקומען פאר פערזענלעכע קאמפיוטערס איז כולל ווארט פראצעסן, ספרעדשיטס, שפילן און נאך פארשידנס אויף אלע צוועקן. על פי רוב האט דער קאמפיוטער אן אינטערנעץ פארבינדונג.

קאַטעגאָריע:הארטווארג
קאַטעגאָריע:געצייג
דובלין

קליין|דובלין
**דובלין** (, ) איז די גרעסטע שטאט אין דעם אינזל פון אירלאנד און די הויפטשטאט פונעם לאנד אירלאנד. זי געפינט זיך אינמיטן דעם מזרח בארטן פון אירלאנד ביים מויל פונעם טייך ליפי. געגרינדעט אלס א וויקינג יישוב, דובלין איז אלעמאל געווען די עיקר שטאט אין אירלאנד זייט די מיטל עלטער יארן. היינט איז זי דער עקאנאמישער, אדמיניסטראטיווער און קולטור צענטער פונעם אירלאנד אינזל.

קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אייראפע
קאַטעגאָריע:אירלאנד
עזריאל חיים גאלדפיין

הרב **עזריאל חיים גאלדפיין** (ט' כסלו ה'תרצ"ו – י"ד כסלו ה'תשס"ח) איז געווען דער ראש ישיבה פון דער ישיבה גדולה אין יאהאנעסבורג, דרום אפריקע.

עזריאל חיים גאלדפיין איז געבוירן אין מינעסאטע, פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, אין יאר תרצ"ו צו זיין פאטער ברוך גאלדפיין.
הרב גאלדפיין האט געלערנט אין דער טעלזשער ישיבה אין קליוולאנד, און ער איז געווען א תלמיד מובהק פונעם טעלזשער ראש ישיבה, הרב מרדכי גיפטער.

ער איז געקומען קיין דרום אפריקע אין יאר תשל"ג צו ווערן א מגיד שיעור אין ישיבת בית יצחק, א גרויסע תלמוד תורה אין יאהאנעסבורג. שפעטער האט ער אויפגעשטעלט די  ישיבה גדולה אין יאהאנעסבורג, וואו ער איז געבליבן אלס ראש ישיבה עד סוף ימיו.

דער היינטיגער הויפט רב פון דרום אפריקע, הרב גאלדשטיין, איז רב גאלדפיין'ס א מוסמך.

ער איז נפטר אין דער עלטער פון 72 ש"ק י"ד כסלו תשס"ח נאך אן אפעראציע אויף זיין הארץ. ער האט איבערגלאזט זיין ווייב מיט 9 קינדער. זיינע זין הר"ר אברהם און הר"ר דוד האבן איבערגענומען אלס ראשי ישיבות.

## דרויסנדיקע פארבינדונגען
הספדים 

## רעפערענצן
גאלדפיין, עזריאל חיים
19טן דעצעמבער

**19 דעצעמבער** איז דער 353סטער טאג (354סטער אין אן עיבור־יאר), אין דער 51סטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 12טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1506 – זיגמונד דער ערשטער געקרוינט אלס מלך פון פוילן.
* 1984 – בריטאניע און כינע חתמ'ענען א הסכם אז האנג קאנג וועט צוריקקערן צו כינעזישער הערשאפט אין 1997.

## געבוירן 
* 1680 – הרב יעקב יהושע פאלק, מחבר פון "פני יהושע" אויף מסכתות (נפטר 1757)
* 1948 – מרגלית צנעני, ישראלישע זינגערין און קאמפאזיטארין

## געשטארבן 
* 1737 - יאקוב סאביעסקי, פרינץ יורש פון פוילן
## פאסירונגען 
----
* 18טן דעצעמבער - 20סטן דעצעמבער
* דעצעמבער

19
20סטן דעצעמבער

**20 דעצעמבער** איז דער 354סטער טאג (355סטער אין אן עיבור־יאר), אין דער 51סטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 11 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 69 - אספסינוס, א געוועזענער גענעראל אונטער נירון, איז אריין אין רוים צו ווערן קייסער.
* 1699 - דער צאר פיטער דער גרויסער טוישט דעם אנהייב פון יאר פון 1 סעפטעמבער אויף 1 יאנואר.

## געבוירן 
* 1946 - אורי געלער, א ישראלישער קונצען פערפארמער.

## געשטארבן 
* 1982 - ארטור רובינשטיין, יידישער פיאניסט (געבוירן אין לאדזש)

## פאסירונגען 
----
* 19טן דעצעמבער - 21סטן דעצעמבער
* דעצעמבער

20
ארטור רובינשטיין

שמאל|200px|ארטור רובינשטיין
**ארטור רובינשטיין** (1887 - 1982) איז געווען פון די גרעסטער פיאניסטן אין זיין דור.

ארטור איז געבוירן ג' שבט תרמ"ז אין לאדזש, קאנגרעס פוילן, אין א יידישער משפחה.

קאַטעגאָריע:פיאניסטן
קאַטעגאָריע:פוילישע יידן
קאַטעגאָריע:יידישע מוזיקערס
בענאזיר בוטא

**בענאזיר בוטא** (21סטן יוני 1953 - 27סטן דעצעמבער 2007) איז געווען א פאקיסטאנער פאליטיקער און צוויי מאל ערוועלט געווארן פרעמיער מיניסטאר פון פאקיסטאן. זי איז געווען די ערשטע פרוי צו ווערן א פירער אין א מוסלעמענישן לאנד.

## איר טויט 
אום 27סטן דעצעמבער 2007 איז בוטא דערשאסן געווארן אין די האלדז און אינעם ברוסט ווען זי איז אריין אין איר קאר, און דער שיסער האט זיך גראד דערנאך אויפגריסן און גע'הרג'ט זיך מיט כאטשיג 20 מענטשן. בוטא איז שפעטער געשטארבן אין שפיטאל אינמיטן אן עמערדזשענסי אפעראציע.

קאַטעגאָריע:פאקיסטאנער פאליטיקער
קאַטעגאָריע:פרעמיער מיניסטארן
ראן פאול

קליין|ראן פאול
**ראנעלד ערנעסט "ראן" פאול** (געבוירן 20סטן אויגוסט, 1935) איז א יו. עס. קאנגערסמאן פון טעקסעס און דאקטאר.

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער פרעזידענט וואלן 2008
אברהם הערש וואזנער

הרב **אברהם הערש וואזנער** איז דער אב"ד קהל יטב לב סאטמאר מאנסי (אהרונים).
פריער איז ער געווען דומ"ץ בערבערשעט אין וויליאמסבורג. 
ער איז אן אייניקל פין הגאון ר' שמואל הלוי וואזנער פןן בני ברק.

## ביאגראפיע 
## וועב לינקען 
* http://www.bhol.co.il/forums/topic.asp?topic_id=2331806&forum_id=16386 
* http://www.koltorahonline.com/index.php/artists/vozner-r-avrum-h-1/hismanis-rav-kyl-monsey-4388.html?___store=hstore&___from_store=default

וואזנער, אברהם הערש
קאטעגאריע:ארונים
קאטעגאריע:סאטמאר
קאטעגאריע:מאנסי
קאטעגאריע:מענטשן פון ניו יארק
קאטעגאריע:חסידישע רבנים
קאַטעגאָריע:רבנישע לויים
קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:מענטשן פון ראקלענד קאונטי
פידעל קאסטרא

קליין|250px|פידעל קאסטרא
**פֿידעל קאַסטרא** ( audio) (13טן אויגוסט, 1926 - 25סטן נאוועמבער, 2016) איז געווען פרעזידענט און דיקטאטאר פון קובא פון 1976 ביז 2008. צוליב זיין קרענק האט ער איבערגעגעבן זיינע פליכטן געטון דורך זיין יונגערן ברודער ראאול קאסטרא.

ער איז געשטארבן אין האוואנע, קובא, דעם 25סטן נאוועמבער 2016.

קאַטעגאָריע:קובא
קאַטעגאָריע:פרעזידענטן
פלאנעט

ממוזער|upright=1.5|די זון סיסטעם.
א **פלאנעט** (פון גריכיש **Πλανήτης**, "וואנדערער") איז א הימלישער קערפער וואס ארביטירט ארום דער זון אדער א שטערן.

א פלאנעט איז דעפינירט דורכן אינטערנאציאנאלן אסטראנאמישן פארבאנד (IAU) אזוי:

א הימלישער קערפער, אין דער זון סיסטעם,
:(א) ארביטירט ארום דער זון;
:(ב) זיין מאסע איז גענוג גרויס אז עס איז קיילעכדיג פון דער אייגענער כח המשיכה;
:(ג) ער רוימט אוועק פון זיין אָרביט אנדערע קערפערלעך;
אדער דרויסן פון דער זון סיסטעם,
:(1) געפינט זיך אין אן ארביט ארום א שטערן אדער דער רעשט פון א שטערן;
:(2) זיין מאסע איז צו קליין צו שאפן א קערנשמעלצונג;
:(3) זיין מאסע איז גענוג גרויס צו זיין א פלאנעט אין אונזער זון סיסטעם;

די דעפיניציע פון א פלאנעט אין דער זון סיסטעם איז הערשט אנגענומען געווארן אום 2006, אבער די דעפיניציע פון א פלאנעט מחוץ דער זון סיסטעם איז שוין אנגענומען געווארן אום 2003. 

## פלאנעטן אין דער זון סיסטעם 
לויט די היינטיגע דעפיניציעס זענען דא אין דער זון סיסטעם דריי ערליי קערפער:
# **פלאנעטן**;
# **קארליק פלאנעטן**;
# **קליינע קערפער אין דער זון סיסטעם** (אסטערוידן, קאמעט, א.א.וו.);

די **אכט פלאנעטן** זענען: פיר ערדישע פלאנעטן **מערקור**, **ווענוס**, **ערד פלאנעט**, **מאדים**, און פיר גאז ריזן **יופיטער**, **סאטורן**, **אוראנוס** און **נעפטון** - די לעצטע צוויי רופט מען אייז ריזן.

די פלאנעטן פון דער זון סיסטעם ווערן קלאסיפיצירט אין דריי קאטעגאריעס:

* **ערדישע פלאנעטן** - די פלאנעטן וואס זענען ענלעך צום ערד־פלאנעט, וואס זענען צוזאמענגעשטעלט בעיקר פון שטיינערים. די קאטעגאריע שליסט איין מערקור, ווענוס, די ערד און מאדים; אז מען רעכנט אריין אין דער קאטעגאריע אויך קארליק פלאנעטן דארף מען מיטרעכענען צערעס און די אסטערוידן.
* **גאז ריזן** - די פלאנעטן באשטייען בעיקר פון גאזן און זענען אסאך ווייניגער געדיכט ווי די ערדישע פלאנעטן. די קאטעגאריע שליסט איין יופיטער, ה, אוראנוס און נעפטון.
* **איבערננפטונישע קערפער** - די זענען די קערפער וואס געפינען זיך ווייטער פון דער זון ווי דער ארביט פון נעפטון. די קאטעגאריע שליסט איין די קארליק פלאנעטן פלוטאן, עריס, האומעע און מאקע-מאקע.

## זעט אויך 
* רשימה:פלאנעטן

## רעפערענצן 
*
ברייניגערבערג

290px|thumb|ברייניגערבערג
**ברייניגערבערג** איז איינער פון 17 באצירקן און דערפער וואס געהערן צו דער שטאט פון שטאלבערג (ריינלאנד), איינע פון די הויפט שטעט אין אַאַכן. ברייניגערבערג ווערט אדמיניסטרירט פון קעלן (ראיאן). לויט א צענזוס פון 2005 האט דער דארף 971 איינוואוינער.

דער L12 שאסיי פארבינדעט ברייניגערבערגן מיט ברייניג צו מערב און מיט "נאכטיגאלכן" צו מזרח.

דער שטאלבערג וואלד געפינט זיך צפון פון ברייניגערבערג.

## דרויסנדיקע פארבינדונג 
* אפיציעל וועב ארט פון ברייניג און ברייניגערבערג (אויף דייטש)

 

קאטעגאריע:שטעט אין דייטשלאנד
היתר מאה רבנים

**היתר מאה רבנים** איז א היתר וואס א בית דין גיבט ארויס פאר א פארהיירעטן מאן אז ער זאל קענען חתונה האבן אפילו אויב זיין ווייב וויל נישט אדער קען נישט נעמען קיין גט.

## היסטאריע
אין דער תורה איז נישט פארהאן קיין איסור פאר א מאנספערזאן צו פארהייראטן מער ווי איין פרוי. צווישן די חרמות וואס רבינו גרשום מאור הגולה האט געמאכט איז דא צוויי וואס פארשווערט פאר א מאן צו חתונה האבן אנע זיך פארגלייכן ערשט מיט זיין ווייב.

# אז מען טאר נישט חתונה האבן מיט צוויי פרויען (שלא לישא אשה על אשתו).
# אז מען טאר נישט געבן א גט פאר א פרוי אנטקעגן איר ווילן (שלא לגרש בעל כרחה).

צוליב די צוויי אויבערדערמאנטע חרמות קומט אויס אז א מאן איז קען ווערן מעוגן צו די ווייב פונקט ווי די ווייב ווערט צו די מאן דורך קידושין, די איינציגסטע אונטערשייד איז אז די קינדער פון אזא מאן איז נישט קיין ממזר.

רבינו גרשום האט אבער געמאכט א תקנה פאר א מאן, אז אויב עס איז דא א היתר פון הונדערט רבנים אז דער מאן מעג חתונה האבן מיט א צווייטע פרוי דאן מעג ער חתונה האבן מיט א צווייטע פרוי אפילו די ערשטע פרוי וויל נישט נעמען קיין גט.

## די וועג ווי אזוי מען מאכט א היתר
א היתר פאנגט זיך אָן דורכדעם וואס מען שטעלט א בית דין (געווענליך רופט איינער דעם צווייטען צו דין תורה). די בית דין איז דן צו זי מוז נעמען א גט, אויב וויל זי נישט נעמען קיין גט דאן קען בית דין פסקנענן א היתר מאה רבנים צו די מאן.

### די הונדערט רבנים
נאכדעם וואס עס איז דא א פסק נעמט מען הונדערט רבנים און זיי שרייבן אונטער די פסק. די הונדערט רבנים דארפן זיין פון דריי אנדערע מדינות. מען איז געווענליך נישט מקפיד אז זיי זאלן זיין אזעלכע וואס האבן גענומען סמיכה, סתם כולל יונגעלייט איז אויך גוט, כאטש מערערע רבנים וואס פארנעמן זיך מיט דעם וועלן דוקא יא זוכען כאטש איינער וואס איז עוסק אין תורה, ווי ראשי ישיבה, מגידי שיעורים, מלמדים אד"ג.

### דער היתר
נאכדעם וואס מען האט די הונדערט רבנים וואס האבן אונטערגעשריבן אויף די היתר שרייבט דער מאן א גט פאר זיין פרוי. ער מאכט א שליח אויף דעם גט פאר די פרוי און מען לאזט איר וויסן אז סיי ווען זי וויל קען זי קומען נעמען די גט פון די שליח.
קאַטעגאָריע:משפחה
עבודת ישראל

**עבודת ישראל** איז דער נאמען פון דעם ספר פון די תורות פון דעם קאזשניצער מגיד. דער ספר איז איינער פון די יסודות'דיקע ספרים פון חסידות.

קאַטעגאָריע:חסידישע ספרים - תורה
דרעטל

thumb|250px|א פעקל דרעטלעך וואס מען ניצט אין א ביורא אדער אינדערהיים
thumb|250px|ווי אזוי מען ניצט דרעטלעך - קוקענדיג פון פארנט און פון הינטן. די שפיצן קען ווערן געבייגט סיי דרויסנדיק סיי דרינענדיק.
א **דרעטל** איז א שטיקל דראט איינגעבויגן מיט צוויי שפיצן וואס מען ניצט צו באהעפטן פאפיר.

בכדי צו באהעפטן עטליכער פאפירן צוזאם ניצט מען א דרעטלער וואס בייגט די שפיצן אז די פאפירן זאלן האלטן זיך צוזאמען גוט. מען קען אויך דרעטלן א פאפיר צו א טאוול; אין דעם פאל בלייבן די שפיצן גראד. דער ערשטער טיש דרעטלן איז געווארן ערפינדן אין 1877. די געוויינטליכע דרעטלך קענען האלטן צוזאמען 10-15 פאפירן, אבער ס'איז אויך פארהאן דיקער דרעטלעך וואס קענען באהעפטן דאקומענטן פון 20, 50 אדער 100 בלעטער.

## דרויסנדיקע פארבינדונגען
*ביורא מוזיי  - געשיכטע פונעם דרעטלער 

קאטעגאריע:ביורא געצייג
קאנסקאוואלע

ממוזער|שמאל|120px|קאנסקאוואלער שילד
**קאנסקאוואלע** () איז געווען א יידיש שטעטל אין קאנגרעס פוילן. היינט איז ער א דארף אין דרום-מזרח פוילן, צווישן פילאווי און לובלין, 9 ק"מ פון קארעוו. אין 2004 איז זיין באפעלקערונג געווען 2188. די יידישע באפערלקערונג אין 1900 איז געווען 1453.די קאנסקאוואלער גמינע געפינט זיך אין דער לובלינער גובערניע.

## היסטאריע 
דער דארף איז געגרינדעט אין דעם 14טן יארהונדערט מיטן נאמען וויטאָווסקע וואלע. פון 1795 איז ער געווען אונטער עסטרייכער הערשאפט. אין 1809 איז ער געווארן א טייל פון דעם ווארשעווער הערצאגשאפט, און אין 1815 א טייל פון קאנגרעס פוילן.

פון 1939 ביז 1943 האבן די דייטשן געפירט א צוואנג-ארבעטסלאגער אין קאנסקאוואלע.

אין מיי 1942 זענען אסאך יידן גענומען פון דער געטא צום סאביבאר פארטיליגונג לאגער. אין אקטאבער 1942 האבן די נאציס געפירט בערך 1000 יידן פון דער געטא, און האבן זיי געהרג'עט אין א וואלד, אנשים נשים וטף.

## דרויסנדיקע פארבינדונגען 
* טראנספארט ליסטע פון סאביבאר
* מלחמה בילדער פון קאנסקאוואלע

קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
כ"ה כסלו

**כ"ה כסלו** איז דער ערשטער טאג פון חנוכה.

די טעג ווען כ"ה כסלו קען געפאלן זענען:

## געשעענישן
*אין דעם טאג האבן די חשמונאים באזיגט די יוונים און געצונדן די מנורה אין בית המקדש

## געבוירן 
* ה'תר"ז - רבי אברהם מתתיהו פרידמאן פון שטעפאנעשט
* ה'תש"א - רבי משה לייב ראבינאוויטש אדמו"ר ממונקאטש

## יארצייטן 
* ה'תקמ"ו - הרב עוזיאל מייזליש - תלמיד פונעם רבי ר' בער, דער מעזריטשער מגיד
* ה'תקס"ט - רבי אברהם ווילנער – זון פונעם ווילנער גאון
* ה'תרל"ב - הרב יעקב עטלינגער - מחבר פון "ערוך לנר" (געבוירן ה'תקנ"ח)
* ה'תרצ"ב - רבי חיים האגער - אדמו"ר פון אנטאניא, א זון פונעם וויזשניצער רבי'ן הרב ברוך האגער (געבוירן ה'תרכ"ג)
* ה'תשנ"ט - הרב יוחנן טווערסקי - טאלנער רבי

----

* כ"ד כסלו - כ"ו כסלו
* כסלו
ד'תתקס"ה

## קאלענדאר
## געשעענישן
## געבוירן 
## נפטר געווארן
## יארצייטן
* כ' טבת – רמב"ם - רבי משה בן מיימון.
אונגעריש

**אונגעריש** (אױך **אונגאַריש**; אויף אונגעריש: *magyar - מאַדזשיאַר*) איז א פֿינא-אוגרישע שפראך וואס מען רעדט אין אונגערן און אויך אין זיבן לענדער לעבן אונגערן וואו עס וואוינען דארט אסאך אונגאריש אפשטאמיגע. אנדערש ווי רוב אייראפעישע שפראכן, געהערט אונגעריש נישט צו דער פאמיליע פון אינדא-אייראפעישע שפראכן.

פון די 14.5 מיליאן מוטער-שפראך רעדערס פון אונגעריש, וואוינען בערך צען מיליאן אין אונגערן, און 1.4 מיליאן אין רומעניע (וואס נעמט אריין א שטח פון דעם קעניגרייך פון אונגערן פון פארן ערשטן וועלט קריג). אויסער דעם זענען דא אונגעריש רעדער אין סלאוואקיי, סערביע, אוקראינע, קראאטיע, עסטרייך און סלאוועניע.

## שריפטסיסטעם 
### דער אלפאבעט 
אונגאריש איז געשריבן מיטן גלחישן שריפט. מערסט פון די אותיות זענען ענלעך מיט ענגליש, אבער עס איז דא א סאך אונטערשיטן, בפרט ביי די קאנסאנאנטן וואס זענען מער קרוביש צו שפראכן ווי פויליש און טשעכיש. די אותיות (מיט א אידישן גלייכווערט) זענען אזוי:

### אומלאט (Ö) 
דער אומלאט, ווי אין דייטש, איז א וואקאל-צייכן וואס ווייזט אז דער וואקאל איז געזאגט אלס פארבונד פון דעם וואקאל גופא און ״ע״. למשל, דאס אונגארישע ווארט köszönöm (א דאנק) איז אויסגערעדט ווי ״קאעסאענאעם״, מיט דער קאמבינאציע פון ״אע״ אויסגערעדט צוזאמען. 

### טראפ  
דער טראפ אין אונגאריש איז שטענדיג ביים אנהייב פון ווארט, אין דעם ערשטען טראף. ווען עס איז דא א אות מיט א אקצענט-צייכן (ווי למשל É), דער טראפ פון ווארט איז נישט געטוישט, ווייל די וואקאל-צייכנען טוישן נאר דעם קלאנג פון אות, און נישט דעם טראפ פון דער ווארט. 

## געאגראפישע פארטיילונג 
thumb|שמאל|300px|ראיאנען אין אייראפע וואו מ'רעדט אונגעריש. *באזירט אויף צענזוסן אין די לעצטע יארן און דעם CIA וועלט פאקטבוך 2006*

אין די פאלגנדע לענדער רעדט מען אונגעריש אלס מוטער-שפראך:

:*מקור: נאציאנאליע צענזוסן, עטנאלאג*

## מראה מקומות 
## וועבלינקען 
* יודיש אונגעריש ווערטערבוך ביי קאווע שטיבל

קאַטעגאָריע:שפראכן
קאַטעגאָריע:אונגארן
חיים אלעזר וואקס

הרב **חיים אלעזר וואקס** (תקפ"ב-תרמ"ט) איז געווען רב אין קאליש און פיעטרקאוו, פוילן. ער איז געווען אנערקענט אלס א גרויסער פוסק; אסאך פון זיינע תשובות זענען געדרוקט אין זיין ספר *נפש חיה*.

## יונגע יארן 
חיים אלעזר איז געבוירן צו זיינע טאטע-מאמע אברהם יהודה לייבוש און חיה טאבא. ער האט באקומען זיין ערשטן חינוך פון זיין טאטן, וועמען ער דערמאנט אין זיין ספר *נפש חיה* און אויך אין זיין ספר על התורה. זיין עיקר רבי איז געווען הרב שמואל זיינוויל הלוי, דער רב פון פרעמסלא. ער איז געווארן אן איידעם ביי ר' משה יוסף האלבערשטאם, א ברודער פונעם דברי חיים פון צאנז. אלס יונגערמאן איז ער אויפגענומען געווארן אלס רב אין טארנאגראד. ווען ער איז געווען אין טארנאגראד, איז ער אויך געווען א שותף מיט דעם גביר נחום ווייקסלבוים אין א פאפיר פאבריק.

## רבנישע שטעלעס 
אין יאר ה'תר"ך איז דער קאלישער רב, הרב מאיר אוירבאך, מחבר פון *אמרי בינה*, אוועקגעפארן פון פוילן אין ארץ ישראל, און די קהילה פון קאליש האט גערופן הרב חיים אלעזר וואקס צו ווערן זיין ממלא מקום. קורץ נאכהער איז זיין ווייב געשטארבן. ער האט חתונה געהאט אלס זיוווג שני די טאכטער פון הר"ר ישראל יהושע טראנק, דער רב פון קוטנא.

אין יאר תרל"ח האט ער געארבעט שווער אויפצושטעלן אן עירוב אין דער שטאט בכדי מען זאל קענען טראגן שבת. די רוסן האבן געהעצט די גויאישע איינוואוינערס פון קאליש קעגן דעם עירוב ביז עס איז געווארן א פאגראם. צום סוף האט זיך דער פאלקאווניק אריינגעמישט לטובת די יידן און באשטראפט די גויים 120,000 רובל. אין יאר תרל"ט איז געווען א מעשה ווען איינער פון די גרעסטע עשירים אין קאליש האט געמאכט חתונה זיין טאכטער. ווען דער רב איז געקומען מסדר קידושין זיין. האט ער באמערקט אז די פרויען וואס האלטן די פיר חופה שטאנגען זענען געווען באקליידעט לויט דער מאדע נישט צניעותדיק. דער רב האט בשום אופן נישט געוואלט מסדר קידושין זיין ביז מענער האבן איבערגענומען די חופה שטאנגען. אבער דער גובערנאטאר איז געווען דארטן (מסתמא אלס גאסט פונעם נגידישן בעל שמחה) און האט גע'פטר'ט דעם רב פון זיין אמט.

נאכדעם האט ער געוואוינט עטליכע יארן אין ווארשע. זיין הויז אין ווארשע איז געווען א בית וועד לחכמים. אין ה'תרמ"ד איז אויפגענומען אלס רב פון פיעטרקאוו, וואו ער איז געבליבן עד סוף ימיו.

## זיינע ספרים 
* נפש חיה

## ביאגראפיעס פון הרב חיים אלעזר וואקס 
* *שם ושארית לנפש חיה*, חיים אלעזר אלטער מיט יהושע אייבעשיץ
* *תולדות רבי חיים אלעזר וואקס*, ישראל דוד בית הלוי

## רעפערענצן 
* **יצחק אלפסי**, *תשעים שרים* (156-161), מכון אל ההרים, ירושלים (ה'תשנ"ז)

קאַטעגאָריע:פוילישע רבנים
כ"ו כסלו

**כ"ו כסלו** איז דער צווייטער טאג פון חנוכה.

די טעג ווען כ"ו כסלו קען געפאלן זענען:

## געשעענישן
* ה'תרע"ח - גענעראל אלענבי קומט אריין אין ירושלים

## יארצייטן 
* ד'תתקנ"ח - ראב"ד, וואס האט געשריבן די השגות אויף משנה תורה פון רמב"ם און אויפן רי"ף
* ה'תרכ"ב - רבי אלעזר האפשטיין פון קאזשניץ

----

* כ"ה כסלו - כ"ז כסלו
* כסלו
כ"ז כסלו

**כ"ז כסלו** איז דער דריטער טאג פון חנוכה.

די טעג ווען כ"ז כסלו קען געפאלן זענען:

## געשעענישן
*

## יארצייטן 
* ה'תקע"ח - רבי חיים טירער, אדמו"ר אין טשערנאוויץ, מחבר פון "סידורו של שבת" און "באר מים חיים" (געב' ה'תק"ך)
* ה'תשנ"ח - רבי ברוך ראבינאוויטש, מונקאטשער רב, איידעם פונעם מנחת אלעזר (געב' ה'תרע"ה)

----

* כ"ו כסלו - כ"ח כסלו
* כסלו
ל' כסלו

'''ל' כסלו** איז דער זעקסטער טאג פון חנוכה. דער טאג קען נאר זיין אין א יאר וואס איז **שלם** אדער **כסדרן**; אין א יאר וואס איז **חסר''', דער טאג נאך כ"ט כסלו איז א' טבת.
## געשעענישן
*

## יארצייטן 
----

* כ"ט כסלו - א' טבת
* כסלו
כ"ח כסלו

**כ"ח כסלו** איז דער פערטער טאג פון חנוכה.

די טעג ווען כ"ח כסלו קען געפאלן זענען:

## געשעענישן
*
## געבוירן 
* ה'תמ"א - הרב יעקב יהושע פאלק, מחבר פון "פני יהושע" אויף ש"ס (נפ' ה'תקט"ז)

## יארצייטן 
* ה'תרס"א - הרב יוסף כאנאפו ראב"ד פון מוגאדור מאראקא

----

* כ"ז כסלו - כ"ט כסלו
* כסלו
יוסף לייב יאקאב

ר' **יוסף לייב יאקאב** איז דער רעפארטער פאר דער אידישער צייטונג *דער בלאט* פאר אלע ארץ ישראל'דיגע נייעס און אנאליזן. אויך דינט ער דער לאקאלער זשורנאליסט פאר דעם העברעישן רעביס און ראשי ישיבות בילדער מאגאזין כל העולם כולו, ווי אויך איז ער דער קול אויף דעם ראדיא טעלעפאן נייעס האטליין קו הציבור. 

ער איז אויך דער גבאי פון ר' משה שטערנבוך שליט"א דער ראב"ד פון די עדה החרדית אין ירושלים.

ער איז אן איידעם ביי ר' הערשל ראטער דער בני ברק ארוני עסקן. און דער אינגסטער זון פון דעם לעגענדארן עדה החרדית געלטשאפער נחמן יאקאב. 

קאטעגאריע:חרדישע זשורנאליסטן
קאטעגאריע:גבאים

קאַטעגאָריע:יידיש-שפראך שרייבער
כ"ט כסלו

**כ"ט כסלו** איז דער פינפטער טאג פון חנוכה.

די טעג ווען כ"ט כסלו קען געפאלן זענען:

## געשעענישן
* ה'תקס"ה - נאפאלעאן באנאפארטע באקרוינט קייסער פון פראנקרייך

## יארצייטן 
* ה'תקס"ד – הרב  גדליה ראבינאוויטש , גרינדער פון  דעם ליניצער הויף און מחבר פונעם ספר "תשואות חן".
* ה'תרס"ו – הרב שלמה הכהן, רב אין ווילנע, און מחבר פונעם פירוש "חשק שלמה" אויף תלמוד בבלי.
* ה'תש"ט – רבי ישראל פרידמאן, צווייטער הוסיאטינער רבי (געבוירן ה'תרי"ח).

----

* כ"ח כסלו - ל' כסלו
* כסלו
חנינא שיף

**חנינא שיף** (ה'תרפ"ט-ה'תשס"ח) איז געווען במשך 60 יאר דער גבאי (משמש בקודש) ביי פיר גערער רבי'ס. 

## ערשטע יארן
חנינא שיף איז געבוירן אין קאלאשיץ, גאליציע אין תרפ"ט צו זיין פאטער, אן אייניקל פון מהר"ם שיף. ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן, איז ער אנטלאפן מיט זיין משפחה קיין אונגארן. שפעטער איז ער געווען אין עטלעכער קאצעטן ביז צום סוף איז ער געקומען צו בוכנוואלד, וואו ער פלעג ארגאניזירן די בחורים דארטן צו דאווענען. וועגן דעם האבן די נאצי וועכטערס אים גוט געשמיסן.
	

## ארץ ישראל
ווען חנינא איז געקומען קיין ירושלים האט ער געלערנט אין דער גערער ישיבה שפת אמת. אין יאר תש"ח דער אמרי אמת איז נפטר געווארן, און זיין זון דער  בית ישראל איז געווארן רבי. ער האט ממנה געווען חנינא צו ווערן זיין גבאי. זייט דעמאלסט איז ער געבליבן גבאי ביי נאך דריי גערער רבי'ס: דער לב שמחה, דער פני מנחם און דער היינטיגער רבי.

## משפחה
ער האט חתונה געהאט מיט מרים אייזנבאך (א טאכטער פון וועלוועל אייזנבאך), וואס איז נפטר געווען פאר אים. זיי לאזן איבער דריי זין—אלימלך, אברהם און יוסף (וואס האט איבערנומען אסאך פון זיין פאטער'ס ארבעט אין דעם רבי'נס ביהמ"ד און אין מסדר זיין די טישן)—און צוויי טעכטער, נחמה און בריינדל.

קאַטעגאָריע:גבאים
קאַטעגאָריע:גער
אגאישער ים

דער **אגאישער ים** איז דער טייל פון דעם מיטלענדישן ים וואס איז צווישן גריכנלאנד און טערקיי. אין דער צפון זייט איז ער באהאפטן צום ים פון מארמארא דורך די דארדאנעלן. דער ים האט אסאך אינזלען וואס מען רופט די אגאישע אינזלען.

קאַטעגאָריע:ימען
דארדאנעלן

די **דארדאנעלן** איז א שמאלער דורכגאס אין טערקיי וואס שייד אייראפע און אזיע. די דארדאנעלן פירן פון דעם ים פון מארמארא צום אגאישן ים.

קאַטעגאָריע:דורכגאסן
ים פון מארמארא

דער **ים פון מארמארא** איז א ים אין טערקיי וואס פארבינדט דעם שווארצן ים מיטן אגאישן ים.

מארמארא
לוקסעמבורג

די **גרויסהערצאגשאפט פון לוקסעמבורג** (, , ) איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין מערב אייראפע, וואס גרענעצט זיך מיט בעלגיע, פראנקרייך, און  דייטשלאנד. די באפעלקערונג  פון לוקסעמבורג איז ווינציקער ווי א האלבער מיליאן אין א שטח פון 2,586 קוואדראט ק"מ.

לוקסעמבורג איז דעמאקראטיע מיט א פארלאמענט און א קאנצטיטוצענעלע מאנארכיע, באהערשט פון א גרויסהערצאג. ער איז די איינציגסטע איבערגעבליבענע סואוורענע גרויסהערצאגשאפט. דאס לאנד האט א שטראק-אנטוויקלטע עקאנאמיע, מיט דער העכסטער פראדוקט ווערדע א קאפ אויף דער וועלט. זיין היסטארישע און סטראטעגישע חשיבות קערן צוריק ביז זיין גרינדונג אלס א רוימישע פעסטונג און אלס פראנקישע שלאס אין די פריערדיקע מיטל עלטער.
 
לוקסעמבורג איז אן עטאבלירונג  מיטגליד פון דעם אייראפעישן פארבאנד, נאטא, די פאראייניקטע פעלקער, בענעלוקס און דער מערב אייראפעישער פארבאנד; דאס ווייזט אויף דער שטארקער קאנצענזוס פאר עקאנאמישער, פאליטישער און מיליטערישער אינטעגראציע. די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט לוקסעמבורג איז די היים פון עטלעכע אינצטיטוציעס און אגענטורן פון דעם אייראפעישן פארבאנד.

לוקסעמבורג איז א דריישפראכיש לאנד—פראנצויזיש, דייטשיש און לוקסעמבורגיש זענען אלע אפיציעלע שפראכן. כאטש דער שטאַט איז סעקולער, די באפעלקערונג איז הערשנדיק קאטויליש.

מען ציילט אין דער אידישער קהילה מער 1500 מיטגלידער, צוויי שולן עקזיסטירן אין דער מדינה, די ערשטע אין דער הויפטשטאט לוקסעמבורג און די צווייטע אין עש-סור-אלזעט. חב"ד ליובאוויטש אין לוקסעמבורג וואס זיינען פון די איינציקע אידן וואס רעדן אידיש דארט.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
* חב"ד ליובאוויטש פון לוקסעמבורג

 

*
18טן דעצעמבער

**18 דעצעמבער** איז דער 352סטער טאג (353סטער אין אן עיבור-יאר), אין דער 51סטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 13טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1787 - ניו זשערסי ווערט דער דריטער שטאַט פון די פאראייניגטע שטאטן.

## געבוירן 
* 1878 - יאזעף סטאלין, הערשער איבערן סאוועטן פארבאנד (געש' 1953)
* 1946 - סטיווען ספילבערג, יידישער רעזשיסאר

## געשטארבן 
* 2011 - וואצלאוו האוועל, פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי און טשעכיי (געב' 1936)

----
* 17טן דעצעמבער - 19טן דעצעמבער
* דעצעמבער

18
ראאול קאסטרא

קליין
**ראאול קאסטרא** (געבוירן 3טן יוני, 1931) איז דער צייטווייליגער פרעזידענט פון קובא, ער איז דער יונגערער ברודער פון פֿידעל קאסטרא

אום 31סטן יולי, 2006, איז ער געווארן דער צייטווייליגער פרעזידענט ווען פידעל קאסטרא איז קראנק געווארן. ער האט געדינט אלס פרעזידענט ביזן 17טן אפריל  2021, ווען ער האט אפגעטרעטן פון אמט, און מיט דעם געברענגט אן ענדע צו דער קאסטרא פאמיליע'ס הערשאפט אויף קובא.

קאַטעגאָריע:קובא