open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ברענט קראס אונטערגרונט סטאנציע

'*ברענט קראס* (*Brent Cross*) איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף הייפילד עוועניו אין גאלדערס גרין, צפון־מערב לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך אויפן עדזשווער צווייג פון דער נארדערן ליניע.

די סטאנציע איז אין  טראוולקארט זאנע 3. דער ברענט קראס איינקויפט צענטער געפינט זיך א שטיק וועג פון דער סטאנציע; מען קען צופארן מיט לאנדאנער בוס רוטע 210 וואס שטעלט זיך אפ אין הייפילד עוועניע לעבן דער סטאנציע

## היסטאריע 
די סטאנציע האט געעפנט דעם 19טן נאוועמבער 1923 מיטן נאמען ברענט. מען האט געענדערט דעם נאמען אויף ברענט קראס ווען מען האט געעפנט דעם איינקויף צענטער אין 1976

## גאלעריע 

טעקע:Brent Cross stn side entrance.JPG|צווייטער אריינגאנג 
טעקע:Brent Cross stn look south.JPG|אינזל פעראן קוקנדיק אויף דרום
טעקע:Brent Cross stn look north.JPG|אינזל פעראן קוקנדיק אויף צפון
טעקע:Brent Cross stn roundel.JPG|רונדל אויפן דרומדיקן פעראן

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:נארדערן ליניע סטאנציעס
זחג יאר

א **זחג יאָר** איז איינע פון די פערצן סארטן יארן אינעם יידישן קאלענדאר. א יאר פון סארט זחג הייבט אן שבת (**ש**), איז "חסר" (**ח**) דאס הייסט סיי חשוון סיי כסלו האבן 29 טעג, און פסח געפאלט דינסטיק (**ג**,דער דריטער טאג פון דער וואך). א יאר פון סארט זחג איז אן עיבור יאר (מיט צוויי אדרים) און איז לאנג 383 טעג, מיט 55 שבתים. 

א זחג יאר פאסירט אין 5.8% פון אלע יארן. לעצטנס האט פאסירט א זחג יאר אין ה'תשנ"ז, און וועט פאסירן נאכאמאל אין ה'תשפ"ד.

## ימים טובים
* אין א זחג יאר געפאלט ראש חודש אום שבת צוויי מאל (אחוץ ראש השנה וואס געפאלט שבת): ראש חודש אדר א' געפאלט פרייטיק-שבת, און ראש חודש תמוז געפאלט שבת און זונטיק.
* חנוכה געפאלט פון פרייטיק ביז פרייטיק, מען צינדט דאס ערשטע ליכטל דאנערשטיק אוונט. 
* ט"ו בשבט געפאלט דאנערשטיק.
* פורים געפאלט זונטיק (אין ירושלים מאנטיק). 
* ל"ג בעומר געפאלט זונטיק. 
* שבועות געפאלט מיטוואך (אויך דאנערשטיק אין חוץ לארץ). 

## פאסט טעג
* צום גדליה געפאלט מאנטיק, עשרה בטבת געפאלט פרייטיק, אסתר תענית געפאלט מוקדם צו דאנערשטיק, תענית בכורות געפאלט מאנטיק, און שבעה עשר בתמוז מיט תשעה באב געפאלן ביידע דינסטיק.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:יידישער לוח
מרים הנביאה

[250px|ממוזער|שמאל|**וַתִּקַּח מִרְיָם הַנְּבִיאָה אֲחוֹת אַהֲרֹן אֶת הַתֹּף בְּיָדָהּ וַתֵּצֶאןָ כָל הַנָּשִׁים אַחֲרֶיהָ בְּתֻפִּים וּבִמְחֹלֹת** (שמות טו, כ), א געמעל צייכונג פון [אנסלם פוירבאך פון 1862. 
אויסגעשטעלט אין דער "אַלטער נאַציאָנאַלער גאלערי בערלין דייטשלאנד]]
קליין|מרים מיט יוכבד מאמע מיט משה בלידתו, צייכונג מארק ג'וזף טיסו 1902
[קליין|שירת מרים, מוזיאון מוסקבה [1363]]
**מרים** איז געווען איינע פון די זיבן נביאות ביי יידן. זי איז געווען די טאכטער פון עמרם און יוכבד, און די עלטערע שוועסטער פון אהרן הכהן און משה רבנו.

דער חומש דערציילט אז נאך קריעת ים סוף האט זי גענומען א פויק און געטאנצט מיט די פרויען.

זי איז נפטר געווארן ביים סוף פון די פערציק יאר וואס די יידן האבן געוואנדערט אינעם מדבר.

קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין דער תורה
קאַטעגאָריע:נביאים
1529

## געשעענישן 
* 25סטן מערץ (ערשטן טאג פסח) – בלוט-בלבול קעגן די יידן אין פעזינג
* 10טן מיי – די טערקישע ארמיי אונטער סוליימאן דער ערשטער פארלאזט קושטא כדי צו אינוואדירן אונגארן.

## געבוירן 
* 1טן סעפטעמבער – טאדעא צוקארי, איטאליענישער מאלער (געש' 1566)

## געשטארבן
כראנישע אבסטרוקטיווע לונגענקרענק

**כראנישע אבסטרוקטיווע לונגענקרענק** איז א זאמלונג פון קראנקייטן וואס מאכן אטעמען וואס שווערער. סימפטאמען פון כראנישע אבסטרוקטיווע לונגענקרענק שליסן איין שוועריגקייט מיט אטעמען און הוסטן, ספעציעל הוסטן א סך שליים. זייער אפט קומט זי פון רייכערן פאפיראסן. אומגעפער העלפט פון אלע מענטשן וואס רייכערן זייער גאנצע לעבן וועלן אנטוויקלען כראנישע אבסטרוקטיווע לונגענקרענק. נאך א סיבה קען זיין לופט פארפעסטיקונג, ספעציעל אין לענדער וואו מען ברענט פייער אינווענדיק אן קיין ווענטילאציע.

## טיפן כראנישע אבסטרוקטיווע לונגענקרענק 
* כראנישע בראנכן אנצינדונג

קאַטעגאָריע:קרענק
סאדיגורא

**סאַדיגורא** (ארויסגערעדט: *סאַדיגער*;  *סאַדהאראַ*; ; ) איז א יישוב אין אוקראינע, היינט א באצירק פון טשערנאוויץ, 6 ק"מ פון דעם שטאט-צענטער. פריער איז סאדיגורא געווען א באזונדער שטעטל.

## היסטאריע
סאדיגורא איז געווען א שטעטל אין בוקאווינא פראווינץ פון דער עסטרייכער אימפעריע. נאך דער ערשטער וועלט-מלחמה ביז דער צווייטער וועלט-מלחמה איז סאדיגורא געווען אין רומעניע.

## יידישע היסטאריע
סאדיגורא איז געווען א חשובע יידישע קהילה. פאר דער ערשטער וועלט-מלחמה האבן געוואוינט אין סאדיגורא מער ווי 5,000 יידן.

אין תר"ב האט דער רוזשינער רבי אויפגעשטעלט זיין הויף אין סאדיגורא, נאכדעם וואס ער איז געווארן פארטריבן פון רוסלאנד. ער האט געוואוינט אין סאדיגורא צען יאר, און האט געבויט דארט א גרויסע שול. צענדליגע טויזנט חסידים זענען געקומען אויף נסיעות קיין סאדיגורא. נאך זיין פטירה אין תר"י האט זיין עלטסטער זון רבי שלום יוסף פרידמאן איבערגענומען די רעביסטעווע אין סאדיגורא.

## בארימטע איינוואוינער פון סאדיגורא
* רבי אברהם יעקב פרידמאן  (תק"ף - תרמ"ג), ערשטער סאדיגורער רבי
* רבי יצחק פרידמאן, ערשטער באיאנער רבי
* יאסעלע ראזנבלאט, חזן
* רבי ישראל פון רוזשין

## זעט אויך
* סאדיגורא (הויף)

קאַטעגאָריע:בוקאווינע
קאַטעגאָריע:אוקראינע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאצמאן

**קאצמאַן** אדער **קיצמאַן** ( *קיצמאַן*; ; ) איז א שטעטל אין מערב אוקראינע, 20 ק"מ צפון־מערב פון טשערנאוויץ, אין דעם היסטארישן ראיאן בוקאווינא.

## היסטאריע
קאצמאן ווערט ערשט דערמאנט אין א דאקומענט פון 1413. פון 1800 איז קאצמאן געווען אין דער עסטרייכער אימפעריע. נאך דער ערשטער וועלט-מלחמה ביז דער צווייטער וועלט-מלחמה איז קאצמאן געווען אין רומעניע.

## יידישע היסטאריע
פון 1928 ביז 1936 איז געווען רב אין קאצמאן הרב ברוך האגער, וואס איז שפעטער געווארן דער סערעטער רבי.

אין 1930 האבן געוואוינט אין קאצמאן 647 יידן. 

## בארימטע איינוואוינער פון קאצמאן
* רבי ברוך האגער, ערשטער סערעטער רבי

## זעט אויך
* 

## וועבלינקען 
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:בוקאווינע
קאַטעגאָריע:אוקראינע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
זאץ (מוזיק)

אין מוזיק, א **זאַץ** איז א טייל פון א מוזיקאלישער קאמפאזיציע וואס איז גאנץ אין זיך אליין. א זאץ קען זיין לאנג אדער קורץ.

די סימפאניעס פון היידן און מאצארט זענען געוויינלעך אין פיר זאצן: א גיכער זאץ, א פאמעלעכער זאץ, א טאנץ־זאץ (מינועט) און צום סוף א גיכער זאץ.

קאַטעגאָריע:מוזיק
וואסער דזשעט פאנטאן

קליין|דער פאנטאן
קליין|דער ערשטע פאנטאן, 1886

דער **וואסער דזשעט פֿאנטאן** (פראנצויזיש: ''Jet d'Eau'') איז א גרויסער פאנטאן אין גענף, שווייץ. דער פאנטאן איז איינער פון די מערסטע בארימטע טוריסטן אטראקציעס אין דער שטאט, און איינער פון די גרעסטע פאנטאנען אין דער וועלט.

דער פאנטאן געפינט זיך וואו די גענפער אזערע גייט אריין אינעם ראן.

קאטעגאריע:שווייץ
ניי-גינע

קליין|250x250px|לאקאציע פונעם אינזל ניי־גינע
**ניי־גינע** איז דער צווייט־גרעסטער אינזל אין דער וועלט, נאך גרינלאנד, מיט א שטח פון 786,000 קוואדראט ק"מ. די צאל איינוואוינער איז אומגעפער 7.5 מיליאן, מיט א נידריגער געדיכטקייט פון 8 נפשות צו א קוואדראט ק"מ. 

ניי־גינע ליגט אינעם פאציפישן אקעאן, צפון פון אויסטראליע. 

פאליטיש איז דער אינזל צעטיילט אויף צווי טיילן וואס זענען מער ווייניגער גלייך:
* דער מערב טייל געהערט צו אינדאנעזיע. ער הייסט **פאפוא**, צעטיילט אין צוויי פראווינצן פאפוא און מערב פאפוא.
* דער מזרח טייל איז אן אומאפהעניקע מדינה - פאפוא ניי-גינע.
געאגראפיש געהערט דער אינזל צו מעלאנעזיע, דער מערב געגנט פון די פאציפישער אקעאן אינזלען.

דער אינזל איז באדעקט מיט בערג. דער העסטער בארג איז פאנטשאק דזשאיא, וואס דערגרייכט א הייך פון 4,884 מעטער. פון דעם שטאנדפוקט פון בעלי חיים איז ניי-גינע גאנץ ענלעך צו אויסטראליע מיט אזעלכע חיות ווי וואלאביס, איגלען און אפאסום.

קאַטעגאָריע:אינדזלען
קאַטעגאָריע:פאציפישער אקעאן
פעדאבער

**פּעדאָבער** (ענגליש: *Pedobear*, "פעדאפיל" + "בער") איז אן אינטערנעט דערשיינונג וואס האט דערגרייכט פאפולערקייט אויף 4chan. פּעדאָבער איז אפט געניצט צו לאכן פון באניצער וואס בעטן אדער פאסט סעקסואלישע בילדער פון קינדער אויף 4chan.

פּעדאָבער האט ערשטנס באווייזט זיך אויף 2channel, א פאפולערע בוליטאן בארד סיסטעם אין יאפאן, און איז גערופן "קומאַ" ("בער" אין יאפאניש) אדער "זיכערהייט בער".

## וועבלינקען 
* פּעדאָבער אויף KnowYourMeme.com 

קאטעגאריע:אינטערנעט דערשיינונגען
דזשעי דזשעי דער דזשעט פליגער

**דזשעי דזשעי דער דזשעט פליגער** (ענגליש: *Jay Jay the Jet Plane*) איז אן אמעריקאנישע טעלעוויזיע סעריע פאר קינדער. זי איז פארשפרייט געווען אויף The Learning Channel צווישן 1998 און 2007.

קאַטעגאָריע:טעלעוויזיע סעריעס פאר קינדער
קאטעגאריע:אנימירטע טעלעוויזיע סעריעס
טאנדערבערדס

**טאנדערבערדס** (ענגליש: *Thunderbirds*) איז א בריטישע וויסנשאפטלעכע פאנטאסטיק טעלעוויזיע סעריע באשאפן דורך דזשערי און סילוויא אנדערסאן. עס איז געשאפן געווארן צווישן 1965 און 1966 מיט א קאמבינאציע פון מאריאנעט פאפעטרי און מאדעל ספעציעלע עפעקטס סצענען - א פילם טעכניק מיטן נאמען "סופערמאריאנאציע".

קאטעגאריע:אנימירטע טעלעוויזיע סעריעס
קאַטעגאָריע:טי ווי סעריעס
טשאגינגטאן

**טשאַגינגטאָן** (ענגליש: *Chuggington*) איז א בריטישע קאמפיוטער-אנימירטע טעלעוויזיע סעריע פאר קינדער פראדוצירט דורך Ludorum. זי ווערט טראנסמיטירט אויף דער BBC קינדער קאנאל CBeebies און אנדערע קאנאלן ארום דער וועלט, איינשליסלעך די פאראייניקטע שטאטן אויף דער דיזני קאנאל און דיזני דזשוניאר.

## געשיכטע 
אין דער פֿיקטיווער שטאָט טשאַגינגטאָן זענען יונגע אַנטראָפּאָמאָרפֿישע אייזנבאַן לאָקאָמאָטיוון מיט די נעמען קאָקאָ, ווילסאָן, ברוסטער, הוט, טוט און פּייַפּער. זיי זענען רעקרוטן וואס לערנען די וועזנס פון לאיאלע פריינטשאפט, זאגנדיק דער אמת, באַשטענדיקייט אונטער שוועריקייטן, ענדיקונג מיסיעס, אויסטייַטשנדיק קאנפֿליקטן אָן געוואַלד און מער. די לאָקאָמאָטיוון הייסן "טשאַגערס" (ווערטלעך: "טומלערס") און זענען אינטעלגענט, עמפּאַטעטיש, זעלבשטענדיק און א ביסל זעלבסטלערנענדיק. טשאַגערס האבן קיין מאנשאפֿט נישט, אבער א טייל האבן מאנשאפֿט טירן וואס זיי קענען עפֿענען. טשאַגערס אפט קאמוניקירן מיט מענטשן אזוי ווי פּאַסאַזשירן און געהאַלט מאנשאפֿטן.

## זעט אויך 
* טאמעס און פריינט

## וועבלינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל 
* 

קאַטעגאָריע:טעלעוויזיע סעריעס פאר קינדער
קאטעגאריע:אנימירטע טעלעוויזיע סעריעס
יוסף לעבנשטיין

**יוסף "דזשא" לעבנשטיין** (; תרפ"ז - י"א תמוז תשע"ה) איז געווען איינער פון די פירער פון דער חרדישער קהילה אין לאנדאן און א פאליטיקער. ער האט געדינט ווי בירגערמייסטער פון דער לאנדאנער בארא פון העקני פיר יאר נאכאנאנד. ער איז געווען וויצע-פרעזידענט פון דער בריטישער אגודת ישראל און וויצע-פרעזידענט פון דער לאנדאנער התאחדות קהלות החרדים.

## לעבנסגעשיכטע
יוסף לעבנטשטיין איז געבוירן געווארן אין האנאווער צו זיין פאטער יצחק לעבנשטיין.

מיט זיין משפחה איז ער אנטלאפן פון נאצי דייטשלאנד און אנגעקומען אין ענגלאנד אין 1939.

ער האט געהייראט זיין ווייב בעלא, פון דער שווייץ.

קאַטעגאָריע:בירגערמייסטערס
קאַטעגאָריע:לאנדאן
קאַטעגאָריע:חרדים
קאַטעגאָריע:ענגלישע יידן
העלענע פישער

**העלענע פֿישער** (*Helene Fischer*; געבוירן דעם 5טן אויגוסט 1984 אין קראסנאיארסק) איז א דייטשישע שלאגער פאפ זינגערין, טאנצערין און פארוויילערין, מיט מער ווי ניין מיליאן פארקויפטע אלבאמען. זי איז איינע פון די גרעסטע מצליחדיקע זינגער אין דייטשלאנד. אויך איז זי אקטיוו אין דער טעלעוויזיע פעלד זייט 2011, און האט א באזונדער ריזן פארשטעלונג אין דער ניטל טאג מיטן נאמע "Die Helene Fischer Show".

קאַטעגאָריע:פאפ זינגערס
קאַטעגאָריע:דייטשישע זינגערס
מאסקאט

א **מאַסקאט** (ענגליש: *mascot*) איז א מענטש, בעל-חי אדער אביעקט וואס ברענגט מזל אדער ווערט באנוצט אין פארשטעלן א גרופע. א סך שולעס און ספארט מאנשאפטן האבן א מאסקאט, און אויך א טייל פירמעס אדער פראדוקטן. צום ביישפיל, דער מאסקאט פון די סאקראמענטא קעניגן איז א לייב, און דער מאסקאט פון Geico איז א געקא. 

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:סימבאלן
קיניגל

קליין|א ווילד קיניגל
דאס **קיניגל** איז א חיה וואס איז ענלעך מיט דעם האז, אבער איז קלענער פון אים. אין נאטור גראָבט דאס קיניגל פאר זיך א הייל איין מעטער אין דער ערד. עס האט ווייכע האר, מיט פארשידענע פארבן צווישן זגאלן. מען האדעוועט קיניגלעך צוליב פארקויפן זיי און פאר זייער פעלץ, וואס ווערט באנוצט אין מאכן וועש. דער קיניגל-פעלץ ווערט אויך באנוצט צו אימיטירן טייערערע פעלצן, ווי צום ביישפיל דער פעלץ פונעם לעמפערט.

קאטעגאריע:זויגערס
אומפרוכפערקייט

**אומפֿרוכפערקייט** באדייט ווען א מענטש אדער א בעל חי אדער א פֿלאנץ האט נישט די מעגליכקייט צו רעפראדוצירן ווייטערדיגע דורות דורך נאטירלעכע מיטלען. נארמאל - לויט ווי דער באשעפער האט באשאפן די וועלט- האט א געוואקסענער ארגאניזם נישט קיין פראבלעם צו רעפראדוצירן ווייטער.

ביי מענטשן, קען אומפרוכפערקייט באדייטן א פרוי וואס קען נישט שוואנגערן אדער קען נישט האלטן דעם עובר גאנצע ניין חדשים. עס זענען פאראן עטלעכע ביאלאגישע סיבות פון אומפרוכפערקייט, טייל פון זיי, וואס מען קען לייזן. עס ווערט גערעכנט דורך די דאקטוירים אז 40% פראבלעמען פון אומפרוכפערקייט זענען צוליב דעם מאן, 40% צוליב דער פרוי, און 20% פון קאמפליקאציעס ביי ביידע צוזאמען.

אויך ביי פרוכפערע פרויען זענען נאר געוויסע טעג ארום דער אוואולאציע וואס זיי זענען פרוכפער, אנדערע צייטן זענען זיי אומפרוכפער.

## הויפט אורזאכן צו אומפרוכטפערקייט ביי מענער 
* וואריקאסעלע

## הויפט אורזאכן צו אומפרוכטפערקייט ביי פרויען 
* פאליציסטישע אייערשטאק-סינדראם

קאַטעגאָריע:רעפראדוקציע
פארע-ציבעלע

קליין|די באזע און ווארצלען פונעם פארע-ציבעלע
דאס **פארע-ציבעלע** איז א גרינער עסבארער פלאנץ וואס איז אין דער זעלבער פאמיליע פון ציבל און קנאבל. דער טעם פונעם פארע-ציבעלע איז א ביסל ענלעך מיט דעם ציבעלע׳ס אבער נישט שארף. בעפארן קאכן, איז דער פלאנץ פעסט. די מערסטע עסבאר שטיקלעך פונעם פלאנץ זענען די ווייסע באזע אויבער די ווארצלען און די באזע פון די גרינע בלעטלעך.

דאס פארע-ציבעלע פלעגט מען ניצן אלס א רפואה פאר בויך-ווייטוגן.

דער נאמען ״פאר״ קומט פונעם לאטיינישן ווארט *porrum* (פארום), וואס האט געהייסן שטשיפער. ענלעכע נעמען צו ״פארע-ציבעלע״ זענען גענוצט אין פיל אנדערע שפראכן, צום ביישפיל שוועדיש *purjolök* (פאריאלוק) און רוסיש *Лук-порей* (לוק-פאריי).

## וועב לינקען 
* http://www.nrg.co.il/online/55/ART2/186/073.html?hp=0&loc=143&tmp=1139 
* http://plants.usda.gov/core/profile?symbol=ALAM 

קאַטעגאָריע:ירקות
די וואלט דיזני פירמע

**די וואלט דיזני פֿירמע** אדער **דיזני** (ענגליש: *The Walt Disney Company*) איז איינע פון די גרעסטע פארוויילונג און מעדיע פירמעס אין דער וועלט. זי איז געגרינדעט געווארן אין 1923 דורך וואלט דיזני און זיין ברודער, רוי אליווער דיזני, מיטן נאמען **דיזני ברידער קארטון סטודיא**. זי איז גערופן **וואלט דיזני פראדוקציעס** צווישן 1937 און 1985.

## וועבלינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל

קאטעגאריע:פירמעס
קאטעגאריע:דיזני פירמעס
קאַטעגאָריע:פארוויילונג
טעלוגו

**טעלוגו** (**తెలుగు**) איז די שפּראַך פון די טעלוגו מענטשן. טעלוגו איז א דראווידיאנישע שפראך, און די איינציקע שפראך אחוץ ענגליש, הינדי און בענגאליש וואס איז ברייט גערעדט אין מער ווי איין שטאַט פון אינדיע, זיינעדיק די הויפט שפראך אין אנדרא פראדעש און טעלאנגאנע. אויך אין נאך עטלעכע שטאטן רעדן גרויסע מינאריטעטן טעלוגו. טעלוגו איז די דריטע מערסט פארשפרייטע שפראך פון אינדיע, וואס 75 מיליאן מענטשן רעדן אלס מוטערשפראך  (אין 2007).

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:אינדיע
קאַטעגאָריע:שפראכן
מיקי מויז

**מיקי מויז** אדער **מיקי מאַוס** (ענגליש: *Mickey Mouse*) איז א קאַרטון כאראקטער געשאַפֿן דורך וואָלט דיזני און אַב אייווערקס אין 1928.

ער איז דער מאַסקאָט פֿון די וואָלט דיזני פֿירמע און דער הויפט כאראקטער אין דער פֿילם "פֿאַנטאַסיאַ". מיקי מויז אויך האט פֿאַרשידענע טעלעוויזיע סעריעס מיט דער גאַנצער באַנדע, וואס שליסט איין דאָנאַלד דאַק, גופֿי, מיני מויז און פּלוטאָ. מיני מויז איז זיין חברטע. ער איז געבוירן געווארן דעם 18טן נאוועמבער 1928, דער זעלבער טאג ווי מיני מויז. ער איז הויך דריי פיס און צוויי אינטש, און זיין געוויכט איז 23 פּאַונד. ער האט אַ שטאַרקער חוש פֿון גערעכטיקייט און איז איידל אדער אַ לאָבוס.

## גלעטלינגען 
מיקי מויז האט אַ גלעטלינג, אַ הונט מיטן נאָמען פּלוטאָ. פּלוטאָ האט פֿינף הינטעלעך פֿון מיני'ס הונטין, פֿיפֿי.

## מיקי'ס פריינט 
* מיני מויז (חברטע)
* דאָנאַלד דאַק (בעסטער פריינד)
* גופֿי (צווייטער בעסטער פריינד)
* פּלוטאָ (גלעטלינג)
* דייזי דאַק (פריינדין)

## זעט אויך 
* וואלט דיזני פילמען

קאַטעגאָריע:מיקי מויז אוניווערס כאראקטערן
מיט א פריילעך פנים

**מיט א פריילעך פנים** איז א יודיש בוך פונעם באריהמטן שרייבער סעם ליפצין, אויך באקאנט מיטן צונאמען **אנקל סעם**, ערשינען אין 1963 לכבוד זיין זיבעציג'סטער געבוירנטאהג דורך די יידיש בוך פארלאג פון ווארשע.

## אינהאלט 
צום ערשט איז פארהאן דריי זייטן פרענומעראנטן פון יודן און יודיש-קלאבס לענגאויס די פאראייניגטע שטאטן, דערנאך איז דא א קורצער פאהרווארט פון ד. ספרד דער רעדאקטאר פונעם בוך און דערנאך שרייבט דער שרייבער א קורצער פאהרווארט אונטערן קעפל **א ווארעמען האנטדרוק און א דאנק!**.

דער בוך זעלבסט:

* **נעכטיקע טעג**, ניינצן **קורצע עפיזאדן פון די קינדער-יאהרן** - בעיקר שטיפערייען און שפיצלעך וואס ער האט אפגעטוהן ביי זיך אינדערהיים אינעם שטעהטל אין אייראפע.
* **מיט א פריילעך פנים**, דרייצן **דערציילונגען און מעשהלעך**, הומארעסקע'ס און מאנאלאגן.
* **אפאריזמען, עפיגראמען, גלייכווערטלעך און סתם וויצן** - עטלעכע הונדערט קורצע ווערטלעך
* **קורצע אויסצוגן פון ארטיקלען, וואס קריטיקער און שרייבער האבן געזאגט וועגן סעם ליפצינס ביכער**
* **אינהאלט**
* **ביכער פונעם זעלבן מחבר**

בס"ה באשטייט דער בוך פון 236 בלעטער.

## וועב לינקען 
* אויף גוגל ביכער https://books.google.com/books/about/%D7%9E%D7%99%D7%98_%D7%90_%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%99%D7%9C%D7%A2%D7%9A_%D7%A4%D7%A0%D7%99%D7%9D.html?id=X_8dAAAAIAAJ
* http://www.worldcat.org/title/mit-a-freylekh-ponim/oclc/568761888/editions?referer=di&editionsView=true
* http://www.europeana.eu/portal/record/2048623/data_item_nli_books_002143807.html?query=%25D0%25B2%25D0%25B0%25D1%2580%25D0%25BD%25D0%25B0

קאטעגאריע:יידיש-שפראכיגע ביכער
קאטעגאריע:יודישע ביכער געדרוקט אין פוילן
קאטעגאריע:הומאר
קאטעגאריע:ביכער ערשינען אין 1963
אמאניאק

קליין|אן אמאניאק מאלעקול האט איין אטאם פון אזאט און דריי אטאמען פון הידראגען
**אַמאניאַק** (*Ammonia*) איז א כעמישע פארבינדונג פון אזאט און הידראגען. אמאניאק איז איינער פון די מערסט פארשפרייט און וויכטיקסטע אינדוסטריעלע כעמיקאליעס אין דער וועלט, און האט דעם פארמל NH3. זיין הויפט באניץ איז ווי רוישטאף אין דער כעמישער אינדוסטריע, מיט א צווייטראנגיקן באניץ מיט א קליינעם פארנעם פארן צוועק פון קילן אין אינדוסטריעלע אפאראטן.

## הינטערגרונט 
ביי סטאנדארטע באדינגונגען פון דרוק און טעמפעראטור, איז אמאניאק אן אומפארביגער גאז מיט א שטארקן גערוך. דער גערוך פונעם מענטשלעכן שווייס איז טיילווייז צוליב אמאניאק, וואסט קומט פון באקטעריע אויף דער הויט.

אמאניאק גאז האט גאר א הויכע צעלאזבארקייט אין וואסער.

אמאניאק ווערט ברייט באניצט אין דער פאבריקאציע פון קונסטמיסט, אויפרייס מאטעריע און פאלימערן.

## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:כעמישע פארבינדונגען
היים און היימלאזיקייט

**היים און היימלאזיקייט** איז א בוך פון יודישע ליעדער געשריבן דורך רחל ה. קארן און ארויסגעגעהבן דורכן צענטראל-פארבאנד פון פוילישע יידן אין ארגענטינע אום 1948 אין בוענאס איירעס.

עס איז דער 39סיגסטער באנד אין די ביכער-סעריע דאס פוילישע יידנטום. רעדאקטאר: מארק טורקאוו, פארלאגס-לייטער: אברהם מיטלבערג.

די הכנסה איז געווידמעט לטובת די שארית הפליטה.

## אינהאלט 
* א פאהרווארט פונעם פארפאסער וואו זי געבט אנדעק צו די משפחה-מיטגלידער איהרע וואס זענען אומגעקומען ביים קריעג
* **היים**, 1939 - 1928, 37 לידער איבער דאס לעהבן אין דער אלטער היים פארן חורבן אייראפע
* **צוקאפנס פון וועגן**, 1941 - 1939, אכט ליעדער
* **היימלאזיקייט**, 1941 - 1947, 58 ליעדער צו און איבער די אומגעקומענע אד"ג

**פארצייכעניש פון פרעמדע ווערטער**, ליסטע פון די ביכער דערשינען אין די סעריע דאס פוילישע יידנטום און **פרעסע-שטימען וועגן דער ביכער סעריע**. בס"ה אנטהאלט דער בוך 256 זייטן.

## וועב לינקען 
* ביי גוגל ביכער https://books.google.com/books/about/%D7%94%D7%99%D7%99%D7%9D_%D7%90%D7%95%D7%9F_%D7%94%D7%99%D7%99%D7%9E%D7%9C%D7%90%D7%96%D7%99%D7%A7%D7%99%D7%99%D7%98.html?id=62Q2AAAAIAAJ
* אויף די ארכיוו https://archive.org/details/nybc209819
* http://search.cjh.org:1701/primo_library/libweb/action/dlDisplay.do?vid=beta&docId=dedupmrg49970720&fromSitemap=1&afterPDS=true
* http://www.worldcat.org/title/heym-un-heymlozikayt-lider/oclc/610604727
* http://aleph.nli.org.il/F/6MGQQQER8GGU9PT4IKG2CM2QVAULARDSQAXFTQM33SU48G4NYG-02577?func=find-b&request=001251458&find_code=SYS&local_base=NNL01&pds_handle=GUEST
* http://hufind.huji.ac.il/vf.13.dev/Record/HUJ000234159/Description

קאטעגאריע:יידישע ביכער
קאטעגאריע:ביכער געדרוקט אין ארגענטינע
קאטעגאריע:שארית הפליטה
הענדאן צענטראל אונטערגרונט סטאנציע

**הענדאן צענטראל** (*Hendon Central*) איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער A41 אין הענדאן, צפון־מערב לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך אויפן עדזשווער צווייג פון דער נארדערן ליניע.

די סטאנציע איז אויפן גרענעץ צווישן  טראוולקארט זאנעס 3 און 4.

## היסטאריע 
די סטאנציע האט געעפנט דעם 19טן נאוועמבער 1923.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:נארדערן ליניע סטאנציעס
סקאנדינאוויע

thumb|259x259px|סאטעליט בילד פון סקאַנדינאַוויע, פֿעברואר 2003
**סקאַנדינאַוויע** איז א קולטורעלע גרופע פון לענדער אין צפון אייראפע, וואס שליסט איין נארוועגיע, שוועדן און דענמארק. "סקאַנדינאַוויע" איז מער א לינגוויסטישער טערמין ווי געאגראפיש, און באדייט די טעריטאריע וואו מען רעדט די **סקאנדינאווישע שפראכן** (ד"ה די צפון גערמאנישע שפראכן). די פארשידענע סקאנדינאווישע שפראכן (שוועדיש, נארוועגיש, דעניש, איסלאנדיש און פֿאַראעזיש) זענען גאנץ ענלעך מיט אנאנד, און פיל סקאנדינאווער קענען פארשטיין די אנדערע שפראכן, אבער נישט גרינג.  

## געאגראפיע 
דער סקאנדינאווישער האלבאינזל איז א גרויסער האלבאינזל וואס ציט זיך מערב פון צפון־אייראפע איבערן צפון טייל פונעם באלטישן ים. נארוועגיע, שוועדן און טייל פון פֿינלאנד זענען אויפן האלבאינזל; אבער פינלאנד ווערט נישט גערעכנט א טייל פון סקאנדינאוויע, ווייל פיניש איז נישט קיין סקאנדינאווישע שפראך.

קאַטעגאָריע:אייראפע
נאטירלעכער סאטעליט

קליין|300px|גרייס פון די לבנות אין דער זונסיסטעם אין פארגלייך מיט דער ערד
א **נאַטירלעכער סאַטעליט** אדער **לבָנה** איז א הימלישער קערפער וואס ארביטירט ארום אן אנדער קערפער ( א פלאנעט, קארליק פלאנעט אדער קליין זונסיסטעם קערפער) וואס איז נישט געקינצלט. אין דעם זונסיסטעם ווייסט מען פון 173 נאטירלעכע סאטעליטן.

פון די אינעווייניגע פלאנעטן האבן מערקור און ווענוס נישט קיין לבנות; ערד האט איין גרויסן סאטעליט, די לבנה; און מארס האט צוויי קליינטשיקע לבנות, פאבאס און דעמאס. די ריז פלאנעטן האבן פארשפרייטע סאטעליט סיסטעמען, איינשליסנדיק עטלעכע זעקס וואס זענען גרויס ווי די לבנה—די פיר גאלילעא לבנות, סאטורנס טיטאן, און נעפטונס טריטאן.

אויך דער קארליק פלאנעט פלוטאן האט דעם סאטעליט טשאראן מיט נאך פיר קלענערע סאטעליטן.
דער מזלדיקער דזשים

**דער מזלדיקער דזשים** איז א דין יודיש ביכל מיט א דראמאטישער נאוועלע געשריבן דורך בען גאלד, ארויסגעגעהבן פונעם בען גאלד בוך-קאמיטעט אין ניו יארק 1986.

## אינהאלט 
דער בוך באציהט זיך צו דאס לעהבן פון די שווארצע אין די פאראייניגטע שטאטן, גערופן **נעגערס**, וועלכע זענען אונטערדרוקט געווארן ווי צווייטע קלאס בירגער. די ערציילונג גייט ארום דעהם הויפט כאראקטער **ביג דזשים** וועלכע האט זיך ארויפגעארבעט פונעם שמוציגן נעגערישן געטא צו האבן אן אייגענעם קאר און רעסטאראן, ביז ס'האט זיך געדאכט פאר איינע פון די מאכטפולע אינעם שטעהטל - מיטן נאמען **טשארלי בראון** - אז ער קען עהם שאטן פאר זיין פאמיליע נאמען, ממילא האט ער עהם פרובירט ארויסטרייבן פון שטאהדט.

זאכן זענען ארויס פון קאנטראל, ביי די ענדע זענען טשארלי און זיין פאמיליע טויט אין א שריפה דורך דזשים'ס פריינד קלאמזי; און דזשים און דזשעספער - אן אקטיוויסט - זענען אומגעבראכט געווארן דורך שיסעריין ווייל מען האט זיי פארדעכטיגט אין ארגאניזיהרן די שריפה.

ביים ענדע איז פארהאן **א ווארט פון בוך קאמיטעט** וועלכע האט געהאלפן ארויסגעהבן דעהם בוך און א ליסטע פון ספאנסארס.

די בוך איז צעטיילט אין פיער טיילן און צוויי-און-צוואנציג קאפיטלען. בסך הכל באשטייט דער בוך פון 152 זייטן.

## וועב לינקען 
* אויף גוגל ביכער https://books.google.com/books/about/%D7%93%D7%A2%D7%A8_%D7%9E%D7%96%D7%9C%D7%93%D7%99%D7%A7%D7%A2%D7%A8_%D7%93%D7%96%D7%A9%D7%99%D7%9D.html?id=F0beoAEACAAJ
* http://www.worldcat.org/title/mazldiker-dzshim-novele/oclc/10805116
* צו לייענען אנליין אויף ארכיוו https://archive.org/details/nybc212179

קאטעגאריע:יידיש-שפראכיגע ביכער
קאטעגאריע:ראסיזם
קאטעגאריע:ביכער ערשינען אין 1986
קאטעגאריע:יודישע ביכער געדרוקט אין ניו יארק
קאטעגאריע:דראמא
ה'ש"ו

## געשעענישן
## געבוירן
## נפטר געווארן
* ל' ניסן - רבי יעקב בירב, ראש ישיבה אין צפת וואס האט באנייט די סמיכה (געב' ה'רל"ה)

## קאלענדאר
קאלינדייל אונטערגרונט סטאנציע

**קאלינדייל** () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין קאלינדייל, צפון לאנדאן, אין דער לאנדאנער בארא פון בארנעט. די סטאנציע געפינט זיך אויפן עדזשווער צווייג פון דער נארדערן ליניע, און איז אין טראוולקארט זאנע 4.

## היסטאריע 
די סטאנציע האט געעפנט דעם 18טן אויגוסט 1924.

## גאלעריע 

טעקע:Colindale station roundel.JPG|רונדל אויף צפונדיקן פעראן
טעקע:Colindale station northbound.JPG|אינזל פעראן קוקנדיק אויף צפון; קאלינדייל עוועניו גייט אריבער
טעקע:Colindale station southbound.JPG|אינזל פעראן קוקנדיק אויף דרום

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:נארדערן ליניע סטאנציעס
בראניס

[קליין|בראָניס אין בראָניקאָן 2014 אין די [פאראייניקטע שטאטן]]

**בראָניס** (ענגליש: *Bronies*) זענען אנהענגער פון די 2010 אנימירטע טעלעוויזיע סעריע "מיין קליינער פאָני: פריינטשאפט איז צויבער". דער פאנדאם כולל מערסטנס זכרים, אבער אויך נקיבות ארויס פונעם פאקטישע צילבערט גרופע פון דער סעריע - מיידלעך פון פיר יארן צו ניין. די סעריע איז געווארן באשאפן דורכן אנימאטארין לארען פאוסט.

## עטימאלאגיע 
דער נאמען איז א קאמבינאציע פון "בראָ" (*bro*, "ברודער") און "פּאָני". עטלעכע נקיבות אין דער פאנדאם הייסן "פּעגאסיסטערס" (*Pegasisters*, "פעגאסוס" און "סיסטער" [שוועסטער]).

## וועבלינקען 
*"בראָני"  ביי דאס שטאטישער ווערטערבוך 
*עקוועסטריא טעגליך, דער גרעסטער "מיין קליינער פּאָני: פריינטשאפט איז צויבער" נייעס זייטל 

קאטעגאריע:קולטור
קענטיש טאן סטאנציע

**קענטיש טאן** () איז א לאנדאנער אונטערגרונט און נאציאנאלע באן סטאנציע אין קענטיש טאן, צפון־מערב לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך אויפן היי בארנעט צווייג פון דער נארדערן ליניע און אויף דער מידלאנד הויפט ליניע פון נאציאנאלער באן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.

די סטאנציע איז די איינציגסטע אויפן היי בארנעט צווייג וואס האט אן איבערבײַטן מיט  דער נאציאנאלער באן. די נאציאנאלע־באן באנען ווערן אפערירט דורך טעמזלינק און סאדאיסטערן; צפון פארן זיי קיין לוטאן  און דרום קיין סאטאן, ארפינגטאן און סעוונאקס.

## היסטאריע 
די ערשטע סטאנציע האט געעפנט די מידלאנד באן אין 1868. די אונטערגרונט סטאנציע האט געעפנט דעם 22סטן יוני 1907.

## גאלעריע 

טעקע:Kentish Town - geograph.org.uk - 1276704.jpg|נאציאנאלע באן פעראנען
טעקע:Kentish Town stn Tube tiling.JPG|נארדערן ליניע פעראן וואנט
טעקע:Kentish Town stn Northern northbound.JPG|צפונדיקער פעראן אויף דער נארדערן ליניע
טעקע:Kentish Town stn Northern line southbound look north.JPG|דרומדיקער פעראן אויף דער נארדערן ליניע

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:נארדערן ליניע סטאנציעס
קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין לאנדאן
לוטאן

**לוטאן** () איז א גרויס שטעטל אין בעדפארדשיר, ענגלאנד, 50 ק"מ צפון פון לאנדאן.

לאנדאן לוטאן פליפארט האט געעפנט אין 1938; ביי דער צווייטער וועלט מלחמה איז ער געווען א קעניגלעכער לופטפלאט באזע.

דער אוניווערסיטעט פון בעדפארדשיר איז באזירט אין שטעטל.

## צווילינג שטעט 
לוטאן האט די צווילינג שטעט:

קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין ענגלאנד
קאַטעגאָריע:בעדפארדשיר
אויף וואקאציע

**אויף וואקאציע** איז א יודיש ביכל מיט הומאריסטישע **דערציילונגען, מאנאלאגען, רעציטאציעס און אפאריזמען** געשריבן דורך סעם ליפצין און ערשינען אום 1957 אין ניו יארק דורך פארלאג אמכאָ.

## אינהאלט 
דער עהרשטער העלפט באשטייט פון מאנאלאגען און הומארעסקעס איבער די איינפירונג פון וואקאציע און קאנטרי פון יודן אין די פאראייניגטע שטאטן (בעיקר אין ניו יארק), דערנאך האט ער דריי רעציטאציע'ס און א גראמירטער שפאס, און ס'איבריגע איז רעדט ארום בכלליות איבער דאס לעהבנס-שטייגער פון יודן אין אמעריקע, ווי "רעטאיערן" (פּענסיע) און נאך.

ביים ענדע פון אסאך קאפיטלען, וואו עס בלייבט פלאץ אויף בלאט, ברעהנגט ער פארשידענע אפאריזמען און גלייך ווערטלעך. בסך הכל האט ער 34 קאפיטלען אין 125 זייטן.

## וועב לינקען 
* אויף גוגל ביכער https://books.google.com/books/about/%D7%90%D7%95%D7%99%D7%A3_%D7%95%D7%95%D7%90%D7%A7%D7%90%D7%A6%D7%99%D7%A2.html?id=dg4eAAAAIAAJ
* http://searchworks.stanford.edu/view/3864926
* http://www.europeana.eu/portal/record/2048623/data_item_nli_books_002143512.html

קאטעגאריע:יידישע ביכער
קאטעגאריע:הומאר
קאטעגאריע:קעטסקילס
קאטעגאריע:ביכער פון סעם ליפצין
גרויסלאנדאנער אויטאריטעט

דער ** גרויסלאנדאנער אויטאריטעט** (ענגליש: *Greater London Authority*, אדער אין ראשי תיבות *GLA*) איז דער סטראטעגישער אויטאריטעט איבער דעם געגנט פון גרויסלאנדאן, ענגלאנד. דער אויטאריטעט שליסט איין דעם בירגערמייסטער פון לאנדאן, וואס איז דער עקסעקוטיוו און ווערט דערוויילט אין גלייכע וואלן, און אויך די לאנדאנער אסיפה וואס באשטייט פון 25 מיטגלידער און דינט ווי דער קאנטראלע־קערפער. דער היינטיקער בירגעמייסטער פון לאנדאן איז באריס זשאנסאן.

## צוועק 
דער גרויסלאנדאנער אויטאריטעט איז פאראנטווארטלעך אויף דער סטראטעגישע אדמיניסטראציע פון דעם ראיאן פון גרויסלאנדאן וואס באדעקט א שטח פון 1,579 קוואדראט ק"מ. די אדמיניסטראציע פון לאנדאן איז צעטיילט צווישן דעם גרויסלאנדאנער אויטאריטעט און די שטאטראטן פון די לאנדאנער באראס און דער קארפאראציע פון לאנדאן.

## עקסעקוטיווע קערפער
דער גרויסלאנדאנער אויטאריטעט איז פאראנטווארטלעך פאר טראנספארט, פאליציי, פייערלעשן, הצלה דינסטן, אנטוויקלונג און סטראטעגישע פלאנירונג איבער גרויסלאנדאן. דאס ווערט אלס אויסגעפירט דורך די פארשידענע קערפער אונטער דעם אויטאריטעט:
* טראנספארט פאר לאנדאן (*Transport for London* אדער *TfL*) איז דער קערפער פאראנטווארטלעך פאר אלע טראנספארט סיסטעמען אין לאנדאן .
* דער מעטראפאליטאנער פאליציי אויטאריטעט (Metropolitan Police Authority אדער MPA) איז פאראנטווארטלעך אויף דער פאליציי דינסט אין לאנדאן (גרויסלאנדאנער פאליציי).
* לאנדאנער פייער און עמערגענץ פלאנירונג אויטאריטעט (*London Fire and Emergency Planning Authority* אדער *LFEPA*) פאראנטווארטלעך אויף דער פייערלעשן דינסט פון לאנדאן ומתאם בין גופי התכנון של שירותי ההצלה השונים.
* לאנדאנער אנטוויקלונג אגענטור (*London Development Agency* אדער  *LDA*) - פאראנטווארטלעך אויף קידום הפיתוח ברחבי לונדון רבתי.

קאַטעגאָריע:לאנדאן
קאַטעגאָריע:מוניציפאליטעטן
מעל בלענק

**מעלווין דזשעראם "מעל" בלענק** (; 30סטן מיי 1908–10טן יולי, 1989) איז געווען א יידיש-אמעריקאנער שטימע אקטיאר, ראדיא פערזאנאליטעט און קאמיקער. מיטן ניק "דער מאן פון א טויזנט שטימעס" איז ער בעסטנס באקאנט פאר זיינע שטימעס אין לוני טונס און האנא-בארבערא קארטונען, צוויישן אנדערע.

בלענק איז געבוירן געווארן דעם 30סטן מיי 1908 אין סאן פראנסיסקא, קאליפארניע. ער האט געלערנט ביים לינקאלן מיטלשול אין סאן פראנסיסקא. ער האט געהייראט עסטעל ראזנבוים אין 1933 ביז זיין טויט אין 1989. ער האט געהאט א זון מיטן נאמען נאעל. בלענק איז נפטר געווארן דעם 10טן יולי 1989 פון אן אנפאל און א הארץ קרענק ביים עלטער פון 81.

קאטעגאריע:שטימע אקטיארן
קאטעגאריע:רעזשיסארן
קאטעגאריע:אקטיארן
קאטעגאריע:אמעריקאנער יידן
פאנדאם

**פאנדאם** (ענגליש: *Fandom*) אדער **פאנבאזע** (*fanbase*) איז א טערמין פאר א גרופע פון מענטשן וואס האבן אן אינטערעס אין א געוויסע זאך. א פאנדאם קען ווערן וועגן יעדע אינטערעס אדער טעטיקייט. למשל, פאנדאמען קענען זיין איבער האביס, זשאנערס אדער מאדע, סעריעס פון ביכער אדער פילמען, אדער אפילו סעלעבריטען.

## זעט אויך 
* ליבהאבער פיקציע
* פיקטיוון אוניווערס
ליבהאבער פיקציע

**ליבהאבער פיקציע** (ענגליש: *Fan fiction*), **פענפיקציע** (*Fanfiction*) אדער **פענפיק** (*Fanfic*) איז א נאמען פאר פיקציע וואס איז געמאכט דורך אנהענגער אנשטאט דער אריגינאלער מחבר.

פענפיקציע שרייבער אפט נוצן פיקטיווע כאראקטערן און ערטער פון פיקטיווע (אדער היסטארישע) געשיכטעס וואס זענען געווען באשאפן דורך אנדערע מענטשן, און שרייבן אריגינעלע געשיכטעס וועגן זיי. מענטשן שרייבן פאן פיקציע פאר פילע פארשידענע פאנדאמען פון ביכער, טעלעוויזיע סעריעס אדער פילמען.

דארט איז אויך פאן קונסט (אדער פאנקונסט), וואס איז אפט צייכענונגען אדער אנדערע קונסט וואס איז באזירט אויף א פאנדאם. 

## זעט אויך 
*פאנדאם
*פיקטיוון אוניווערס

## וועבלינקען 
*Fanfiction.net

קאטעגאריע:פיקציע
קאטעגאריע:פאנדאם
מארדזש סימפסאן

**מארדזשארי "מארדזש" סימפּסאָן** (ענגליש: *Marjorie "Marge" Simpson*) איז א כאראקטער אין דער אנימירטער טעלעוויזיע סעריע "די סימפּסאָנס". איר שטימע איז געשפילט דורך דזשולי קאַוונער. מארדזש איז דער ווייב פון האָמער סימפּסאָן און דער מוטער פון באַרט, ליסאַ און מעגי סימפּסאָן. זי איז באקאנט פאר איר הויכער בלויער האָר. מארדזש איז געווארן געהייסן נאך, און באזירט אויף, מארגארעט "מארדזש" גראנינג, מאט גריינינג'ס מוטער.

קאַטעגאָריע:די סימפסאנס כאראקטערן
טשערנאוויצער גובערניע

די **טשערנאוויצער גובערניע** (, *טשערניוועטסקא אבלאַסט*; ) איז אן אבלאסט (גובערניע) אין מערב אוקראינע. די הויפטשטאט פון דער גובערניע איז די שטאט טשערנאוויץ.  די גובערניע גרענעצט מאלדאווע און רומעניע.

## געגראפיע 
טשערנאוויץ גובערניע באדעקט א שטח פון 8.097 ק"מ². זי איז קלענסט גובערניע אין אוקראינע, מיט 1.3% פון דער אוקראינישער טעריאטריע.

אן דער גובערניע געפינען זיך  75 טייכן לענגער פון  10 קילאמעטער. די לענגסטע טייכן זענען די נעסטער (290&nbsp;ק"מ), פרוט (128&nbsp;ק"מ) און סירעט (113&nbsp;ק"מ).

טשערנאוויץ גובערניע גרענעצט  סטאניסלאוו גובערניע, טארנאפאל גובערניע, כמעלניצקי גובערניע, וויניצע גובערניע, רומעניע, און מאלדאווע.

## היסטאריע 
די גובערניע איז געשאפן געווארן אין דער אוקראינישער סאוועטישער סאציאליסטישער רעפובליק דעם 9טן סעפטעמבער, 1940, נאך דער סאוועטער אקופאציע פון בעסאראביע און  צפון בוקאווינע.

די גובערניע אנטהאלט טיילן פון דריי היסטארישע ראיאנען: בוקאווינא, בעסאראביע און דאראהאי קאנט פון מאלדאוויע.

## שטעט אין דער טשערנאוויצער גובערניע 
* טשערנאוויץ
* נאוואדניסטראווסק

## שטעטלעך אין דער טשערנאוויצער גובערניע 
* כאטין
* וויזשניץ
* סטראזשניץ

## וועבלינקען 
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אוקראינע
בארט סימפסאן

**באַרט סימפסאָן** (ענגליש: *Bart Simpson*) איז א פיקטיווער כאראקטער אין "די סימפסאָנס". ביים עלטער פון צען-צוועלף און דרייצן, זיין שטימע קלינגט ווי א מיידל און ער איז דער עלטסטער זון פון מאַרדזש און האָמער סימפסאָן. ער איז דער ברודער פון ליסאַ און מעגי. באַרט'ס שטימע ווערט געשפילט דורך נענסי קאַרטרייט.

## נאמען 
באַרט'ס נאמען איז אן אנאגראמע פון דאס ענגליש ווארט "*brat*" (*בראַט*, "יונגאטש"). מאַט גריינינג האט ערשט געוואָלט רופן אים מאַט, נאר האט באשטימט דאס צו טוישן.

קאַטעגאָריע:די סימפסאנס כאראקטערן
ליסא סימפסאן

**ליסאַ מערי סימפסאן** (ענגליש: *Lisa Marie Simpson*) איז א כאראקטער אין דער אנימירטער טעלעוויזיע סעריע "די סימפסאנס". זי איז שטימט דורך יירדלי סמיט. מאט גארנינג, באשאפער פונעם סעריע, האט געהייסן זי נאך זיין שוועסטער. זי איז דער עלטסטער טאכטער און מיטן קינד פון האמער און מארדזש, און דער שוועסטער פון בארט און מאגי.

קאַטעגאָריע:די סימפסאנס כאראקטערן
פויער

א **פויער** איז א מענטש וואס ארבעט אויף יענעמס פעלד, ספעציעל אין דער תקופה איידער אינדוסטריעליזאציע. מערסטנס זענען פויערים געווען אנאלפאבעטיש און האבן געהאט אן ארעם לעבן.

קאַטעגאָריע:לאנדווירטשאפט
קאַטעגאָריע:פאכן
MyHeritage

**MyHeritage** איז אַ ישראל פירמע וואָס פירט ווי אַ ניט-נוץ אנשטאלט פֿאַר פאָרשונג אין דעם פעלד פון ייחוס.

## גאַלעריע 

טעקע:Original MyHeritage Office.JPG|דאס ביורא אין מושב בני עטרות וואו די פירמע האט זיך אנגעהויבן
טעקע:MyHeritage headquarters in Or Yehuda, Israel.jpg|מטה החברה כיום באור יהודה

## וועבלינקען 
* MyHeritage
* Geni
* אפיציעלער בלאג
* הפייסבוק בעברית
* טוויטער

קאַטעגאָריע:ישראל

קאַטעגאָריע:גענעאלאגיע
מאנגא (קאמיקס)

א **מאַנגאַ** (יאפאניש: 漫画, ענגליש: *manga*) איז א יאפאנישע קאמיקס בוך.

מאַנגאַ איז אילוסטרירט פון א מאַנגאַקאַ ("קאַרטוניסט", א קאמיקס קינסטלער, אויף יאפאניש). געוויינטלעך ווערט מאַנגאַ געלייענט פון רעכטס צו לינקס.

## זשאנערס פון מאַנגאַ 
* **יאָדזשי** - מאַנגאַ פאר קינדער צווישן איין און פיר יאר.
* **קאָדאָמאָ** (אדער דזשידא) מאַנגאַ - מאַנגאַ וואס אינטערעסירט א סאך יונגע קינדער.
:* דאָראַעמאָן
:* קורעיאָן שינטשאַן
* **שאָנען** - אין דער דאזיקער סארט מאַנגאַ איז דער הויפט כאראקטער געוויינטלעך א מאַן. די געשיכטע איז מערסטנס וועגן אַוואַנטורעס אדער קריגן.
:* בליטש
:* נאַרוטאָ
:* וואַן פּיס
:* דראַגאָן באָל
:* דער פרינץ פון טעניס
:* דזשינטאַמאַ
:* טויט העפט
:* אינויאשא
:* פיירי טייל
* **שאָדזשאָ** - מאַנגאַ מיט מענטשלעכע געפילן און באציונגען. געוויינטלעך פאר מיידלעך צווישן דרייצן און זיבעצן יאר. 
:* סיילאָר מון

## זעט אויך 
* אנימע
* קאספליי
* מאַנגאַקאַ
* אָטאַקו
* הענטאַי
* עטשי


קאטעגאריע:קאמיקס ביכער
טאפנעל פארק אונטערגרונט סטאנציע

**טאַפֿנעל פארק** () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין טאפֿנעל פארק, איזלינגטאן, צפון לאנדאן, נאנט צום גרענעץ מיט קאמדן. די סטאנציע געפינט זיך אויפן היי בארנעט צווייג פון דער נארדערן ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.

## היסטאריע 
די סטאנציע האט געעפנט דעם 22סטן יוני 1907 אויף דער טשארינג קראס, יוסטן און האמפסטעד באן.

## גאלעריע 

טעקע:Tufnell Park stn tiling.JPG|נארדערן ליניע פעראן וואנט
טעקע:Tufnell Park stn northbound look north.JPG|צפונדיקער פעראן קוקנדיק אויף צפון
טעקע:Tufnell Park stn southbound look north.JPG|דרומדיקער פעראן קוקנדיק אויף צפון; דער פעראן ליגט אונטערן צפונדיקן פעראן

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:נארדערן ליניע סטאנציעס
1525

## געשעענישן 
* 29סטן יולי – געגרינדעט סאנטא מארטא, די ערשטע שטאט אין קאלאמביע.

## געבוירן 
### אומבאוואוסטע דאטע
* דזיאוואני דא פאלעסטרינא, איטאליענישער קאמפאזיטאר 

## געשטארבן
1526

## געשעענישן 
* 29סטן אויגוסט – קאמף פון מאהאטש: די אטאמאנישע טערקן באזיגן אונגארן.

## געבוירן 
## געשטארבן 
* רבי אליהו מזרחי (**רא"ם**), איינער פון די דריי הויפט מפרשים פון רש"י
1527

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 13טן יולי – דזשאן די, ענגלישער מאטעמאטיקער און אסטראנאם, און עצה-געבער צו עליזאבעט די ערשטע (געש' 1608)

## געשטארבן 
* 21סטן יוני – ניקאלא מאקיאוועלי, היסטאריקער און פילאסאף (געב' 1469)
1528

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 6טן אפריל - אלברעכט דירער, דייטשער מאלער (געב' 1471)
בראם (טעלעוויזיע סעריע)

קליין|בראַם אין דעם קאטסוואלד מאטאר מוזיי
**בראַם** (ענגליש: *Brum*) איז א בריטישע טעלעוויזיע סעריע פאר קינדער וועגן די אוואנטורעס פון א ראדיא קאנטראלירטן אויטא מיטן זעלבן נאמען אין דער שטאט בירמינגהאם. זי איז פראדוצירט געווארן דורך ראגדאל פראדוקציעס.

## וועבלינקען 
* 

קאטעגאריע:טעלעוויזיע סעריעס פאר קינדער
פאטאגאניע

thumb|409x409px|מאפע פון פאטאגאניע
**פאַטאַגאניע** איז א ראיאן אין דרום עק פון דרום אמעריקע מיט א שיטערער באפעלקערונג, וואס ליגט סיי אין ארגענטינע סיי אין טשילע. דער ראיאן נעמט דעם דרום טייל פון די אנדן בערג ווי אויך מדברות און גראזלאנד צו מזרח פון די אנדן. פאטאגאניע האט א בארטן צו מערב ביים פאציפישן אקעאן און צו מזרח ביים אטלאנטישן אקעאן.

פאטאגאניע ציט זיך צום צפון ביז די קאלאראדא און באראנקאס טייכן.

קאַטעגאָריע:ארגענטינע
קאַטעגאָריע:טשילע
איניד בלייטאן

**איניד מערי בלײַטאָן** (ענגליש: *Enid Mary Blyton*, 11טן אויגוסט 1897 – 28סטן נאוועמבער 1968) איז געווען אן ענגלישע שרייבערין. זי איז געבוירן געווארן אין דאליטש, דרום לאנדאן, ענגלאנד. זי איז געווארן איינע פון די מערסט באקאנטע קינדער שרייבער אין דער וועלט. אירע מערסט בארימטע געשיכטעס זענען די "בארמיטע פינף", וועגן א גרופע פיר קינדער (דיק, זשוליען, ען און דזשארדזשינע, וואס האט געוואלט הייסן דזשארדזש) און זייער הונט (טימי) וואס האבן א סך אוואנטורעס, און איר "נאָדי" סעריע פאר יונגע קינדער.

## וועבלינקען 
*דער איניד בלייטאן געזעלשאַפט 
*EnidBlyton.net 

קאַטעגאָריע:בריטישע שרייבער
נאדי

קליין|230px|נאָדי (לינקס) און ביג אירס ("גרויסע אויערן")
**נאָדי** (ענגליש: *Noddy*) איז א סעריע פון קינדער ביכער פון די בריטישע שרייבערין איניד בלייטאן. די סעריע האט 24 ביכער, וואס זענען פובליצירט געווארן אויף ענגליש און איבערגעזצט אין פארשידענע שפראכן.

די סעריע איז צוגעפאסט געווארן צו פארשידענע טעלעוויזיע סעריעס באזירט אויף די ביכער.

קאטעגאריע:קינדער ביכער
קאַטעגאָריע:טעלעוויזיע סעריעס פאר קינדער
קאטעגאריע:אנימירטע טעלעוויזיע סעריעס
גראוויטי פאלס

קליין
**גראַוויטי פֿאָלס** (ענגליש: *Gravity Falls*) איז אַן אַמעריקאַנישע אַנימירטע טעלעוויזיע סעריע פון די וואלט דיזני פירמע. זי איז געשאפן געווארן דורך אַלעקס הירש אין 2012. די הויפט כאראקטערן זענען דיפּער, מייבל, גראַנקל און סטען פּײַנס און סוס ראַמירעז. די הויפט רשעים זענען גדעון און ביל סיפֿער.

## וועבלינקען 
*אפיציעלע וועבזייטל 

קאַטעגאָריע:דיזני טעלעוויזיע סעריעס
קאטעגאריע:אנימירטע טעלעוויזיע סעריעס
סטיוון יוניווערס

**סטיוון יוניווערס** (ענגליש: *Steven Universe*) איז א טעלעוויזיע סעריע אויף קארטון נעצווערק. זי איז טראנסמיטירט געווען צום ערשטן מאל אין 2013, און איז געשאפן געווארן דורך רעבעקא שוגער. די סעריע פאסירט אין דעם פיקטיוון שטאָט ביטש סיטי (*Beach City*, "פלאזשע שטאָט") אויף דער האלב-אינזל דעלמארווא. זי איז וועגן א מאגישער יינגל מיטן נאמען סטיוון יוניווערס, וואס לעבט מיט אנדערע מאגישע באשעפענישן וואס הייסן "דזשעמס". אין א סאך עפיזאדן לערנט סטיוון ווי צו נוצן זיינע מעגלעכקייטן אדער קאמפן קעגן מאנסטערן.

קאטעגאריע:אנימירטע טעלעוויזיע סעריעס
קאטעגאריע:טי ווי סעריעס
קארטון נעצווערק

קליין
**קאַרטון נעצווערק** (ענגליש: *Cartoon Network*) איז דעם ערשטן און אריגינאלע ווערסיע פון קאַרטון נעצווערק. קאַרטון נעצווערק פארשפרייט קאַרטונען און זעלטן לייב אקציע טעלעוויזיע פראגראמען. ביי נאכט, קאַרטון נעצווערק טוישט צו אַדאָלט סווים, וואס פארשפרייט פראגראמען פאר דערוואקסענער.

## וועבלינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל  

קאַטעגאָריע:טעלעוויזיע קאנאלן
סקלעראדערמא

**סקלעראדערמאַ** איז א קראנקייט פון דער הויט וואס איז א סארט אנטי-באדי אנטוויקלונג אינעם קערפער.

קאַטעגאָריע:קרענק
סטריט פייטער

**סטריט פֿײַטער** (ענגליש: *Street Fighter*, יידיש: "גאס קעמפער") איז א קאַמפן שפילן סעריע פונעם פירמע קאַפקאם, וואס ווערט פאבריצירט זינט 1987.

קאטעגאריע:ווידעא שפילן
מאנסי גלאט

׳׳מאנסי גלאט׳׳ איז א העכסט סאפיסטיקירט בענאזאם מיטן העכסטן סטנאנדראט אין כשרות יאטקע אנגעפירט דורך הרב שמעון מענדלאוויטש. ווי עס ווערט טאקע גערופן. שמעון מענדלאוויטש מאנסי גלאט.

אריגינאל געגרינדעט געווארן דורך זיין פעטער (ברודער פון זיין מאמע) הרב ישראל הערש פריעדמאן, און ווילימסבורג.
קאַטעגאָריע:מאנסי
המועצה לישראל יפה

[שמאל|קליין|250px|בית המועצה לישראל יפה אין [פארק הירקון.]]
דער **ראט פאר א שיינעם ישראל** איז אַ נאָנפּראָפיט אָרגאַניזאַציע ארבעטן צו העכערן אַ ישראל-באזירט קוואַליטעט פון לעבן אין ישראל דורך בעכעסקעם אַלע קאַמפּאָונאַנץ פון לעבעדיק סביבה, דער הויפּט אין אַספּעקץ פון זאָרגן לאַנדשאַפט וואַלועס און ינווייראַנמענאַל אויסזען, און מיט ספּעציעל טראָפּ אויף דער שטאָטישער סביבה.

## װעבלינקען 
* אתר המועצה
* אתר  המרכז ללימודי סביבה של המועצה לישראל יפה
* אתר  תערוכת "ישראל היפה בירוק"

קאַטעגאָריע:ארגאניזאציעס אין ישראל
יענטא

**יענטא** איז אַ ייִדיש ווייַבלעכער נאָמען וואָס איז געניצט בכלל פֿאַר אַן אַלט יענטע. דער נאָמען שטאמט פון יענטל, אין קער דערייווד פון אַ וואָרט אין ישן איטאַליעניש וואָס מיטל מין אָדער פרייַנדלעך.

אין דער עלטער פון ייִדיש טעאַטער, עס אנגעהויבן רעפעררינג צו אַ קאָכלעפל. דאס וואָרט האט זינט ווערן יינגליש (אַ ייִדיש לאָאַנוואָרד אין אמעריקאנער אידישע ענגליש). אין די 1920 יענטאַ איז ערשטער פּאַפּיאַלערייזד דורך די וויצלינג יעקבֿ אַדלער (נישט די אַקטיאָר יעקבֿ פּי אַדלער) שרייבט אונטער זיין פּען נאָמען בי קאוונער אין וואָס ער געשאַפֿן די כאַראַקטער יענטאַ, און Featured יענטאַ אין אַ בראדוויי טעאטער שפּיל ענטייטאַלד יענטאַ טעלעבענטאַ. יענטאַ איז אויך זיין כאַראַקטער אין אַ 50 יאָר שרייבט קאַריערע פֿאַר די אידישע טעגלעך פֿאָרווערטס.

דער נאָמען איז געניצט ווי די נאָמען פון די שאַדכן אין די בראדוויי מוזיקאַליש שלאָגן, פידלער אויף די דאַך.

קאַטעגאָריע:יידישע אויסדרוקן
לארא קראפט

**לאַראַ קראָפֿט** (ענגליש: *Lara Croft*) איז א פיקטיווע כאראקטער און די פּראטאַגאניסטין פון די ווידעא שפיל סעריע "טומב ריידער", און אויך צוויי פילמען באזירט אויף די שפילן.

## פיקטיווע ביאגראפיעס 
דריי פארשידענע ביאגראפיעס זענען געשריבן געווארן פאר לאַראַ. די ערשטע ביאגראפיע איז געשריבן געווארן מיטן באפרייונג פונעם ערשטן שפיל (1996), און לויט זי איז לאַראַ געווען 50 יאר אלט אין סעפטעמבער 2018. די צווייטע ביאגראפיע איז געשריבן געווארן צו אַדאַפטירן לאַראַ פאר נייע שפילן אין די סעריע (און דערפאר מאכן זי יינגערער). די דריטע ביאגראפיע איז געשריבן געווארן צו געבן די כאראקטער א נייע זייט און מאכן זי יינגערער פאר נייע שפילן נאך א מאל.

### ערשטע ביאגראפיע 
לאַראַ קראָפֿט (געבוירן דעם 14טן פעברואר 1968) איז די טאכטער פונעם לארד הענשינגלי קראָפֿט. זי האט דערוואקסן אין א הערלעכער פאלווארק פון איר פאמיליע און האט געלערנט ביי אינסטיטוטן פאר אריסטאקראטן ווי זי. זינט אז זי איז געווען 3 יאר אלט איז זי דערצויגן געווארן דורך א פריוואטע לערערין, און ביים עלטער פון 11 האט זי איבערגעקליבן צו דער מיידלעך שולע ווימבלדאן. ביים עלטער פון 16 האט זי איבערגעקליבן צו "גארדאנסטאַון", וואו זי האט געענדיקט אירע שטודיעס ביים עלטער פון 18. דערנאך האט זי איבערגעקליבן צו א מיטלשול אין דער שווייץ און האט גראדואירט ביים עלטער פון 20.

אין דער שווייץ האט לאַראַ געלערנט זיך סקי, וואס איז געווארן איר מערסט באליבטער ספארט. זי האט אפט פארבראכט אירע וואקאציעס ביי סקי אין די הימאלייע בערג. ביי איין וואקאציע האט דעם עראפלאן אין וואס לאַראַ און אירע פריינט האבן געפלויגן געקראכט אויף א פארשנייטן בארג, און אלע זענען אומגעקומען אחוץ לאַראַ. צוליב די קראך האט לאַראַ פארלארן איר זיכרון, מיט נאר א טייל זכרונות פון אירע איידלע לעבן. די קראך און וואס זי האט געבליבן לעבן האט געטוישן לאַראַ'ס לעבן, און אויך איר וויזיט אין א ווייטער, איינזאמער דאָרף. זי האט באשטימט אז זי האט זיך געמיאוסט מיט אירע לאנגווייליקע איידלע לעבן און איז געווארן א קבר-רויבערין (דערום הייסט די סעריע *Tomb Raider*).

### צווייטע ביאגראפיע 
לויט די דאזיקע איז לאַראַ געבוירן געווארן אין די 1970ער.

### דריטע ביאגראפיע 
לאַראַ קראָפֿט איז געבוירן געווארן דעם 14טן פעברואר 1992 אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך צו דער לארד ריטשארד קראָפֿט און עמיליע קראָפֿט. אירע עלטערן זענען געוויינטלעך נישט געווען מיט איר. נאך איר מוטער'ס טויט איז לאַראַ'ס פֿאָטער געווארן אבסעסיוו מיט לעגענדעס, און נאך זיין טויט איז לאַראַ פאריתומט געווארן. זי האט געבליבן אונטער די באשיצונג פון קאָנראַד ראָט, א פריינד פון איר פֿאָטער וואס האט אדאָפטירט זי. צוליב ראָט'ס ארבעט איז לאַראַ געווען אליין אדורך רוב איר קינדהייט. אלס א יונגפרוי האט זי געלערנט ביים לאנדאנער אוניווערסיטעט קאלעדזש. נאך איר גראדואציע האט זי געבונדן מיט סאַמאַנטע נישימוראַ און געווארן איר בעסטע פריינדין. לאַראַ'ס ערשטע אוואנטורע איז געווען די דערגיי פון די פארלוירענע קעניגרייך פון יאַמאַטיי .

## אין קולטור 
אין אפריל 2006 איז לאַראַ קראָפֿט באשטימט געווארן אלס די "מערסט דערקענטע ווידעא שפיל העלדין פון אלע צייטן" אין דאס גינעס וועלט רעקארדן בוך.

אין די ערשטע צוויי פילם אַדאַפטאַציעס איז לאַראַ געשפילט געווען דורך די בארימטע אקטריסע אנדזשעלינא דזשאלי, וואס האט געמאכט די כאראטקער פאפולער אין אנדערע וועגן.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:ווידעא שפיל כאראקטערן
קאַטעגאָריע:פילם כאראקטערן
אלאדין

קליין|"אַלאַדין ביי דער מאַגישער גאַרטן", אילוסטרירט דורך מאַקס ליבערט פֿאַר לודוויג פֿולדאַ'ס בוך "Aladin und die Wunderlampe"
**אַלאַדין** (אראביש: *علاء الدين*) איז אַ מעשה מיט מיטל מזרחדיקע מקורות. עס איז איינע פֿון די מעשיות פֿון טויזנט און איין נעכט און איינע פֿון די מערסט באַקאַנטע. אבער, עס געפֿינט זיך נישט אין דער אריגינעלער אַראַבישער טעקסט, און איז צוגעלייגט געוואָרן אין דער 18טער יארהונדערט דורך דער פֿראַנצויזער אַנטואַן גאַלאַן, וואס האט גענומען די מעשה פֿון סירישע דערציילערס.

די אריגינעלע געשיכטע פּאַסירט אין כינע און רעדט וועגן אן ארעמער שנייַדער וואס האט אַן אומניציקער, אימפּאָטענטער זון מיטן נאמען אַלאַדין. ווען אַלאַדינ'ס פאטער שטארבט געפֿינט אים אַ מוראדיקער מכשף פֿון אַפֿריקע וואס מאַסקירט זיך ווי זיין אָנקל און פֿירט אים אריין אין אַ געפֿערלעכער הייל אַרויסצוגעבן אַן אוראַלטער לאָמפּ. דער מכשף קאָמאַנדירט אים נישט צו נעמען קיין זאכן אחוץ דער לאָמפּ. אבער, אַלאַדין ווייסט נישט אז דאס איז נישט קיין נאָרמאַלער לאָמפּ. ער האט מאַגישע אייגנקייטן און אנטהאַלט אַ דזשין וואס קען רעאליזירן יעדער וואונטש, און אַלאַדין נעמט די פֿילע אוצרות אין דער הייל אנשטאט דער לאָמפּ. ווען אַלאַדין פּרובירט אַרויסצוגיין פֿון דער הייל, באַגערט אים דער מכשף צו געבן אים דער לאָמפּ פֿריער. אַלאַדין קען נישט געבן דער לאָמפּ ווייל זיינע בייַטלען זענען אָנגעפֿילט. דער מכשף בייזערט זיך און פֿאַרמאַכט דער ערד ארום אים. אין דער הייל נעמט אַלאַדין דער לאָמפּ און קראַצט ער צו רייניקן אים, און דער דזשין באַווייַזט זיך מיט איין מאָל און זאָגט: "וואָס וויל איר באַפֿעלן פֿון מיר? איך בין צוגעגרייט, ווייל אייער שקלאַף בין איך!" די געהיימע כוחות פֿונעם דזשין מאַכן אַלאַדין אַ זייער רייכער מאַן. ער הייַראַט די פּרינצעסין, און דער דזשין שאַפֿט זיי אַ קייסערישער פּאַלאַץ.

די מעשה וועגן אַלאַדין האט ערשט דערשייַנט אין די פֿראַנצויזישע איבערזעצונג פון טויזנט און איין נכעט, און נישט צווישן די אריגינעלע אַראַבישע מעשיות. דאַרום, די דאָזיקע מעשה (צוזאמען מיט אַלי באַבאַ און די פֿערציק גנבֿים און טייל אַנדערע מעשיות) איז אפֿשר געשריבן געוואָרן דורך אַנטואַן גאַלאַן.

אין 1992 האט די וואלט דיזני פירמע באַפֿרייַט דעם אנימאציע-פֿילם "אַלאַדין", וואס איז געווען זייער געראָטן. אין 1989 איז דער ווידעאָ שפּיל "דער פּרינץ פֿון פּערסיע" באַפֿרייַט געוואָרן, מיט אַ סאַך אַלאַדין-ענלעכע עלעמענטן. אויך האט די וואלט דיזני פירמע געמאַכט אַ פֿילם אַדאַפּטאַציע פֿון "דער פּרינץ פֿון פּערסיע", וואס איז באַפֿרייַט געוואָרן דעם 28סטן מיי 2010.

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:טויזנט און איין נעכט
קאטעגאריע:פיקטיווע כאראקטערן
אנא (פארפרוירן)

**אַנאַ פֿון אַרענדעל** (ענגליש: *Anna of Arendelle*) איז א כאראקטער אין דער וואלט דיזני אנימירטער פילם "פֿאַרפֿרוירן" פון 2013. אין דער פילם איז אַנאַ די פּרינצעסין פון דעם פיקטיוון אַרענדעל קעניגרייך, און איר שטימע ווערט געשפילט דורך קריסטען בעל. אַנאַ האט אן עלטערע שוועסטער מיטן נאמען עלזאַ (געשפילט דורך אידינא מענזל), וואס קען שאַפֿן און קאָנטראָלירן שניי און אייז.

## אויסטריטן 
אין דער פֿילם טרעפֿט אַנאַ מיט אַ פּרינץ מיטן נאמען האַנס, און זי וויל הייראַטן מיט אים. דערנאך, כאטש דער זומער פֿרירט עלזאַ דאס גאנצע קעניגרייך. אַנאַ דאַרף געפֿינען עלזאַ און בעטן פֿון זי צו געבן דער זומער צוריק. שוין באַלד טרעפֿט זי מיט אַן אַנדערער מאַנצביל מיטן נאמען קריסטאָף, וואס האט ליב אייז און העלפֿט אַנאַ געפֿינען עלזאַ.

## וועבלינקען 
* פּראָפֿיל ביים "פֿאַרפֿרוירן" וועבזייטל 

קאַטעגאָריע:דיזני כאראקטערן
קאטעגאריע:פילם כאראקטערן
עלזא (פארפרוירן)

**עלזאַ פֿון אַרענדעל** (ענגליש: *Elsa of Arendelle*) איז א כאראקטער אין דער דיזני אנימירטער פילם "פֿאַרפֿרוירן" פון 2013. אין דער פילם איז עלזאַ די קעניגין פון דאס פיקטיוו אַרענדעל קעניגרייך, און איר שטימע ווערט געשפילט דורך דער זינגערין און אקטריסע אידינאַ מענזל. עלזאַ האט א יינגערע שוועסטער מיטן נאמען אַנאַ (געשפילט דורך קריסטען בעל). עלזאַ איז געבוירן געווארן מיט מאגישע טאלאנטן צו שאפן שניי און אייז און ארבעטן מיט זיי, און זי פרירט כמעט אלץ וואס זי רירט. ווען זי קען נישט קאנטראלירן אירע כוחות, באהאלט זי זיך פון אלעמען.

## אויסטריטן 
עלזאַ איז באזירט געווארן אויף די הויפט כאראקטער פון דער מעשה "די שניי-מלכה". אינעם פילם איז עלזאַ געבוירן געווארן מיט אייז כוחות, און זי באשעדיקט איר שוועסטער אַנאַ, וואס מאכט אירע עלטערן פארמאכן זי אין איר צימער פאר איר גאנצע קינדהייט. עלזאַ'ס עלטערן שטארבן און זי ווערט די קעניגין, אבער זי לויפט אוועק צו האבן פרייהייט און אויסמיידן באשעדיקן מענטשן מיט אירע אייז כוחות. ווען עלזאַ פארפרירט דאס קעניגרייך אָן א כוונה, לויפט זי צו א ווייטן בארג. אַנאַ גייט אויף א רייזע נאך איר שוועסטער.

## אפטראג 
עלזאַ'ס ליד "לאז ארויס" (*Let It Go*) האט באקומען פילע גוטע באריכטן פון צוקוקער און קריטיקער, און איז איבערגעזעצט געווארן אפילו אויף יידיש (נישט ליצענצירט אדער אפיציעל).

## וועבלינקען 
* פּראָפֿיל ביים "פֿאַרפֿרוירן" וועבזייטל 

## רעפערענצען 
קאַטעגאָריע:דיזני כאראקטערן
קאטעגאריע:פילם כאראקטערן