open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
דיים

[thumbnail|אמעריקאנער דיים צען [צענט מטבעות,
 פון רעכטס צו לינקס, א מורקערי דיים פון זילבער, א מאדערנע דיים געמאכט פון א קופער ניקל געמיש, אן עלטערע דיים געמאכט פון א זילבער געמיש,]]

**דיים** איז די אמעריקאנער 10 צענטיגע מטבע, וואס איז ווערט א צענטל פון א דאלאר.

דער דיים איז היינט די קלענסטע מטבע אין די אמעריקאנער וואלוטע.

קאַטעגאָריע:מטבעות
קוואדער

קליין|לינקס|אמעריקאנישער קוואדער
א **קוואדער** (פון  פֿערטל) איז אן אמעריקאנער אדער קאנאדישע 25 צענטיגע מטבע וואס איז א פערטל פון א דאלאר.

קאַטעגאָריע:מטבעות
ערוואקסענער

**ערוואקסענער** מיינט א עלטערע מענטש וואס איז שוין אויסגעוואקסען די קינדערישע שוך, און איז שוין גענוג דורך אין זיין לעבן צו וויסען אסאך פון אייגענע ערפארונג, זיך לערנעדיג פון זיינע דורכפעלער.

קאטעגאריע:מענטשן
גערשטן

left|thumb|250px|גערשטן
**גערשטן** איז א מין תבואה. מען ניצט אים ווי עסנווארג פאר בהמות. אויך מאכט מען ביר און וויסקי פון גערשטן. אין 2007 האט מען פראדוצירט אין דער וועלט 136,000 טאן גערשטן.

גערשטן (מין *Hordeum*) איז די צווייטע פון די שבעת המינים.

אין דעם בית המקדש פלעג מען מקריב זיין א קרבן מנחה פון גערשטן, דעם קרבן עומר, יעדע יאר דעם צווייטן טאג פסח.

קאטעגאריע:עסנווארג
קאטעגאריע:תבואה
מאנאך

א **מאנאך** (נזיר) אין דער קריסטליכער רעליגיע איז א מענטש וואס נעמט אויף זיך אונטער באגרענעצונגען אין זיין לעבנס גענוס, ווי אפשערן די האר, עסן פלייש, טרינקען וויין און פון געשלעכטלעכע באציאונגען.

קאַטעגאָריע:קריסטנטום
וואולקאן

קליין|250px|ווולקאן
דער **וואולקאן** (מצ. **וואולקאנען**) איז א בארג וואס שיסט אויס מיט הייסע ברענעדיגע לאווא.

דאס פאסירט געווענליך נאך א ערד ציטערניש, וואס רוקט די פלאטעס פון די וועלט און דורך דעם גייט אריין לופט אין טיפעניש פון די ערד, און עס ברענגט צו א עקספלאזאציע און עס שיסט אויס.

די וועלט איז איינגעטיילט אין 7 קאנטינענטן...

אינווייניג אין דער ערד געפונט זיך הייסע גליעדיגע צולאזטע שטיינער וואס הייסן...

אויב זאל מען גראבן א טיפע לאך אין דער ערד וועט מען זיך אנהאקן אין א גרויסער דיקער שיכט פון שטיין וואס נעמט ארום דער גאנצער וועלט, וואס מען קען נישט אדורך האקן, אונטער דעם געפונט זיך ווייכע שטיינער, און ווי טיפער דערפון ווערט עס ווייכער און ווארימער, ביז אין מיטל פונקט פון דער וועלט געפונט זיך הייסע צולאזטע לאווא...

## וואולקאנען 
* וועזואוו (איטאליע)
* טעידע (טענעריפע, קאנארי אינזלען, שפאניע)

*
ה'תרמ"א

## קאלענדאר
## געשעענישן
* אנפאנג פון הסופות בנגב פאגראמען.
* דער ערשטער עליה.

## געבוירן
אלול - רבי אהרן טייטלבוים, רב אין וואלאווע (נפ' ה'תש"ד)

## נפטר געווארן
שטאטן פון די פאראייניגטע שטאטן

די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע זענען צעטיילט אויף 50 **שטאַטן** וואס יעדער איינער פון זיי האט זיין אייגענע רעגירונג, אחוץ דער פעדעראלער רעגירונג.

lang=yi|center|550px|א מאפע פון די פאראייניקטע שטאַטן פון אמעריקע
דועל

left|thumb|250px|שווערדן דועל
**דועל** איז א פארמאלע געשלעג צווישן צוויי מענטשן וועלכע רעפרעזענטירן אנדערע און איז ארגינעל דעזיינט געווארן צו פארמיידן געשלעגן און מלחמות דורך גאנצע ארמייען. 

אמאליגע צייטען פלעגט זיין איינגעפירט אז ווען 2 מענטשן, גרופעס, אדער קעניגרייכן האבן זיך געקריגט, איז געווען אנגענומען אז מען מאכט אן ענדע צום געפעכט דורך א "דועל", דהיינו? מען קומט אינאיינעם אויף א באשטימטע ארט באוואפענט מיט כל מיני כלי משחית, און יעדער פרובירט צו טויטען דעם 2'טן, און ווער עס שטארקט זיך און טויט דעם אנדערן איז דער געווינער.
 
א דועל איז געווען א באוואוסטע זאך וועלכע האט געצויגן די אינטערעסע פון יעדן און דער געווינער איז אויסגערופן געווארן דורך עדות וועלכע זענען געווען פאר ביידע זייטן. אין אמעריקע האט מען נאכאנאנד געמאכט דועלס אבער עס זענען געווען גרופעס וואס האבן געקעמפט קעגן דעם און צעביסלעך האט מען דאס פארבאטן סטעיט נאך סטעיט. היינטיגע צייטן איז שוין נישט פאראן אזא זאך אין די ציוויליזירטע וועלט אבער אין געוויסע פלעצער איז דאס נאך אלץ איינגעפירט אבער די רעגולאציעס דערצו זענען מער פארזיכטיג.

די ערשטע דועל איז פארגעקומען צווישען גלית הפלישתי און דוד המלך (ווי דער מלבי"ם אין שמואל זאגט אויפן ארט).

דער אמעריקאנער פאליטישאן אלעקסאנדער העמילטאן איז געשטארבן אין א דועל אין 1804.

## זע אויך 
בור העמילטאן דועל

קאַטעגאָריע:היסטאריע
ה'תרמ"ב

## קאלענדאר
## געשעענישן
* ענדע פון די הסופות בנגב פאגראמען.

## געבוירן
## נפטר געווארן
שלאנג

א **שלאנג** (מערצאל: "שלאנגען" אדער "שלענג") איז א רעפטיליע וואס געהערט צו פופצען פאמיליעס; זיי האבן נישט קיין פיס, קול, אויערן און אויגן-לעדלעך. זיי האבן א לאנגן שלאנקן קערפער.

ס'עקזיסטירן אומגעפער  2,900 שלאנג זגאלן, און כמעט אלע לעבן אין די טראפישע לענדער. זייער ווייניק שלאנג זגאלן לעבן אחוץ דעם צפונדיקן טראפיק אדער דעם דרומדיקן טראפיק, און נאר איין זגאל  דער וויפער, (*Vipera berus*) לעבט אריבער דעם ארקטישן קרייז. זייער הויט אזי באדעקט מיט שופן. זיי זען גוט, און קען שמעקן די לופט מיט זייערע צונגען. כאטש זיי האבן נישט קיין קול, זיי קענען אבער זידן. רוב לעבן אויף דער ערט, אזוי ווי עס שטייט אין פסוק: על גחונך תלך, אנדערע לעבן אין וואסער, און אנדערע לעבן אונטער דער ערד. קיין פיס האבן זיי נישט. אזוי ווי אלע רעפטיליעס, דארפן שלענג די היץ פון דער זון צו האלטן זיך ווארעם; צוליב דעם זענען רוב שלענג אין די ווארעמע טראפישע ראיאנען פון דער וועלט.

## גיפט 
שלענג האבן פיל קאלירן אויף זייערע שופן. די וואס האבן טעמפ קאלירטן הויט ניצן דאס צו קאמופלירן. די וואס האבן העל־קאלירטן הויט זענען געוויינלעך גיפטיק. זיי ניצן זייערע העלע קאלירן צו ווארענען בעלי חיים וואס ווילן זיי באפאלן צו האלטן זיך ווייט. טייל נישט־גיפטיקע שלענג האבן די זעלבע פורעמען און העלע קאלירן ווי גיפטיקע שלענג כדי אויסנערן די וואס ווילן זיי באפאלן.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שלענג
ה'תרי"ט

## קאלענדאר
## געשעענישן
## געבוירן
* דער יידישער שרייבער שלום עליכם.

## נפטר געווארן
הסופות בנגב

די **מיי געזעצן** (אין העברעיש: *הסופות בנגב* ענגליש: *May Laws*) באצייכנט די פאגראָמען קעגן די יידן צווישן ט"ז ניסן ה'תרמ"א ביז ניסן ה'תרמ"ב אין דרום-מערב פון דער רוסלענדישער אימפעריע (איבערהויפט אין ווו ס'היינט אוקריינע).

פון וועגן די פאגראמען, האבן פיל יידן עמיגרירט צו די פאראייניגטע שטאטן אויך האט זיך דערפאר אנטוויקלט די ציוניזם.

קאטעגאריע:פאגראמען
ב'תשצ"ה

## געשטארבן 
* דוד המלך קעניג אויף די יידן.

קאטעגאריע:יידישע יארן
ה'תרע"ו

## קאלענדאר
## געשעענישן
## געבוירן
* י"ג סיון - רבי משה יהושע האגער, פינפטער וויזשניצער רבי (נפ' ה'תשע"ב)
* חודש חשון - רבי שלום משה הלוי אונגאר, נייטרא רב (נפ' ה'תשס"ג)

## נפטר געווארן
* דער יידישער שרייבער שלום עליכם.
פעברואר

**פֿעברואר** איז דער צווייטער מאנאַט אינעם גרעגאריאנישן קאלענדער.

זײַן נאמען שטאמט פון א רוימישער אפגאט מיטן נאמען פעברואוס.

ער האט רוב מאל 28 טעג (29 אין אן עיבור-יאר).

*
ישראל חיים דאווידאוויטש

ר' **ישראל חיים דאווידאוויטש** איז געווען די רעכטע האנט פון גאב"ד בעל מנחת יצחק ז"ל, און הרמ"א פריינד זי"ע.

ער איז א ברודער פון ר' צבי ראובן דאווידאוויטש 

קאטעגאריע:ירושאלמער
פעני

[קליין|א פעני פון [גהאנע]]
א **פעני** איז א מטבע אדער אן איינס פון וואלוטע אין פארשידענע לענדער וואו מ'רעדט ענגליש.

## היסטאריע 
אינעם אכטן יארהונדערט האט קארל דער גרויסער פראקלאמירט אז מ'זאל שלאגן 240 פֿעניג (פעניס) פון א פונט זילבער. יענער פונט האט געוואויגן בערך 326 גראם, קומט אויס אז איין פעניג האט אנטהאלט 1.36 גראם. (היינט איז ווערט אזוי פיל זילבער 40p שטערלינג.)

שפעטער פלעג מען שלאגן פעניס פון ריינעם קופער ביז אינמיטן די 1980ער יארן. זײַט דעמאלסט איז קופער אויך צו טייער און מען מישט אריין אנדערע מעטאלען ווצבש"פ צינק און נאך.

די פעני איז די קלענסטע מטבע אין ווערט:
* 1/100 פונעם בריטישן פונט שטערלינג , דעם געוועזענעם אירישן פונט, דעם גיבראלטאר פונט, און דעם פאלקלאנד אינזלען, פונט.
* 1/240 פונעם בריטישן פונט שטערלינג און דעם אירישן פונט ביזן 15טן פעברואר, 1971, פונעם סקאטישן פונט ביז 1707.
* א נאמען וואס מען רופט דעם איין-צענט מטבע איו די פאראייניגטע שטאטן און קאנאדע, ווערט 1/100 פונעם דאלאר.

## בילדער 

טעקע:Penny, Great Britain, 1797 - George III.jpg|פּעני 1797, פאראייניגטע קעניגרייך, דזשארזש III
טעקע:Penny Great Britain, 1858, Victoria.jpg|פּעני 1858, פאראייניגטע קעניגרייך, קעניגין וויקטאריע
טעקע:Province of Canada, 1 sous or halfpenny token, 1852.jpg|קאַנאַדיאַן 1/2 פּעני טאָקען, 1852

קאַטעגאָריע:מטבעות
היטשין

**היטשין** איז א שטעטל אין הארטפארדשיר, ענגלאנד, בערך א שעה וועג פון לאנדאן. 

דאס איז בעיקר א פארם שטעטל ווי עס וואקסט קארן אין די ריזן פעלדער. 

עס אנטהאלט בערך א 30 טויזנט איינוואוינער וואס לעבן פון די קארן האנדל. 

## יידן אין היטשין 
עס געפינט זיך דארטן די ישיבה אור תורה בראשות ר' יצחק משה שטערן דער ברודער פון ר' אברהם שמואל שטערן וואס דאס איז אמאל געווען די תורת חסד ישיבה. טייל רופן די ישיבה פשוט היטשין אויף די נאמען פון איר וואון ארט.

קאטעגאריע:שטעטלעך אין ענגלאנד

קאטעגאריע:חסידישע ישיבות
מענטשלעכע אנאטאמיע

**מענטשלעכע אנאטאמיע** איז דער אנאטאמיע פון מענטשן וואס שטודירט די סטרוקטור און סיסטעם פון אונזער קערפער. איבערלאזענדיג די שטודיע פון טישו צו היסאלאגיע, און די שטודיע פון צעלן פאר סיטאלאגיע. 

דאס מענטשלעכע קערפער ווי די קערפער פון אלע חיות איז צוזאמגעשטעלט פון סיסטעמען וואס איז צאמגעשטעלט פון גלידער וואס איז צאמגעשטעלט פון טישו וואס איז צאמגעשטעלט פון צעלן.

## סיסטעמען פון די מענטשליכע קערפער 
* בלוט צירקולאציע סיסטעם - וואס פאפמפט בלוט ארום דעם גאנצען סיסטעם, אריינגערעכטן לימפאטיק סיסטעם וואס פירט לימפ צווישן טישוס און די בלוט.
* פארדייאונג סיסטעם - וואס פראצעסירט די עסענווארג מיט די מויל, קישקע און מאגן. אריינגערעכנט דאס ארויסגיין.
* ארויסגיין סיסטעם - אריינגערעכנט די נירן און אלע ארומיגע גלידער וואס זענען פארטאן אין די צואה מיט יורין פראדוקציע.
* ענדאקרין סיסטעם - קאמוניקאציע אין די קערפער דורך הארמאנען.
* אימיון סיסטעם - באקעמפענדיג קרענק אגענטען. 
* צודעק סיסטעם - אלע זאכן וואס באדעקט דעם מענטש, הויט, האר און נעגל, און דריזן וואס פראדוצירן געראך שוויצן א.א.וו.
* מוסקלען סיסטעם - באוועגן דעם קערפער.
* נערוון סיסטעם - זאמלען, אריבערפירן און פראצעסירן אינפארמאציע מיט די מוח און נערווען.
* רעפראדוקציע סיסטעם - די געשלעכט גלידער
* אטעם-סיסטעם - די גלידער צו אטעמען דורך די לונגען. 
* סקעלעט-סיסטעם - אברים ווי ביינער באנוצט צו מאכן דעם געבוי פון סקעלעט.

*
ספא

[קליין|250px|א [מאנומענט אין רעזארט שטעטל ספא וואס אלע ספאס הייסן נאך דעם.]]
**ספא** איז א טערמין וואס שטאמט פון איינע פון די באקאנטע שטעט וואס מען איז אהין געפארן אויף אפרו און דער ארטיקער שוויצבאד אין בעלגיע, דעריבער הייסן היינט צוטאג יעדער באהאנדעלונג פלאץ וואס גיבט זיך אפצו מאכן שיין באקוועם און געזונט די קערפער דורך הייסע מינעראלן וואסער א ספא.

מייסטנס פרויען באניצן זיך דערמיט פאר שיינקייט וואס זיי באשמירן זיך מיט די אלע געזונטע שמיראכצער, קראכן זייער פימפלעך און שמוץ פינטלעך אריינגעגען אין די הויט, און קאלירן דארטן זייער נעגל און וואשן זייער האר. אבער מענער פון די גאר רייכע באניצן זיך אויך דערמיט ווייל זיי געבן זיך אויך אפ מיט שיינקייט.

קאַטעגאָריע:מעדיצינישע באהאנדלונגען
אנאטאמיע

[קליין|250px|א [געמאלאכץ פון די מוסקלען אין דער מענטשליכער אנאטאמיע.]]
**אנאטאמיע** (פון גריכיש: *ανατομία*, ווערטלעך: "אויפגעשניטן") איז אן אפטייל פון ביאלאגיע וואס פארנעמט זיך צו שטודירן וויאזוי די קערפער און ארגאניזאציע פון א לעבעדיגן ארגאניזם טוט פונקציאנירן. עס קען ווערן אפגעטיילט אין קלענערע שטודיעס ווי אנאטאמיע פון בעלי חיים (זאָאטאמיע), אדער געוויקסן איז פלאנצן אנאטאמיע. די וואס שטודירן אנאטאמיע זענען אינטערעסירט וואו יעדע ביין און מוסקל געהערט.

די היסטאריע פון אנאטאמיע גייט צוריק צו 1600 פאר דער ציווילער ציילונג ווען די עגיפטן האבן אנגעהויבן שטודירן מענטשלעכע אנאטאמיע. זיי זענען דערגאנגען וויאזוי פארשידענע ארגאנען פונקציאנירן ווי למשל דער לעבער, דער מילץ, די נירן און דאס הארץ. זיי האבן אויך אנטפלעקט די סטרוקטור און פונקציאנען פון דער לימפֿאטישער סיסטעם.

אנאטאמיסטן ארבעטן אין אוניווערסיטעטן, מעדיצינישע שולעס און לערנען שפיטעלער. זיי לערנען אויס אנאטאמיע און פארשן די סיסטעמען אין דעם מענטשלכן קערפער.

*
פארבאט

**פארבאט** אדער א **איסור** איז א הלכה וואס רבנים אדער ריכטער געבן ארויס קעגן א געוויסער זאך אדער קאנצעפט, הנאה האבן דערפון. 
אין אידישקייט ווערט דאס אנגערופען **איסור** וואס איז ענדליך צו א חרם וואס איז א פארבאט אויף א מענטש, און איסלאם איז דאס **פאטווא** וואס איז סיי אויף מענטשן און סיי אויף קאנצעפטן.

*
שווארצע

פֿון נאַמיביאַ]]
 ענציקלאפעדיע מייערס קאָנווערסאַטיאָנס-לעקסיקאָן]]
**שווארצע** זענען טונקל-הויטיגע מענטשן וואס דער קאליר פון זייער הויט איז שווארץ. רוב מענטשן אין די וועלט זענען שווארצע, און לויט סייענטיסטן זענען אלע ווייסע אמאל געווען שווארץ, ווייל די גאנצע ספישיס קומט פון אפריקע, נאר די קלימאט אין אייראפע האט זיי קאליע געמאכט.

זיי זענען אלע פונעם אפריקאנער קאנטינענט.

די סיבה פארוואס די אפריקאנער אפשטאמיגע זענען טונקל-הויטיג איז צוליב דער זון. וויבאלד זיי געפונען זיך ביים מיטלפונקט פונעם עקוואטאר, ווי די זון איז פול שטארקער, זענען זיי שווארץ געווארן. נישט היינט נאר טויזנטער יאר צוריק.

ביז פאר 140 יאר צוריק זענען זיי געווען קנעכט אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, זיי האבן ערשט באקומען פולע רעכט אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע אין זעכציגער יארן.

אין מדינת ישראל וואוינען ארום 150,000 שווארצע מענטשן, וואס באשטייט פון בלויז איבער 2% פון די גאנצע באפעלקערונג פון דעם פאָלק. רוב פון די, ארום 120,000, זענען עטיאפישע אידן וועלכע זענען געקומען אין די 1980ער און 1990ער יארן.

עס זענען נאך אלס דא אסאך געזעצן זיי צו באשיצן אז זיי זאלן האבן אייניגע רעכט.

## אידישקייט
### פארוואס זענען זיי קנעכט און שווארץ?
עס איז דא וואס זאגן (אן א מקור) איז דאס צוליב דעם וואס זיי זענען אייניקלעך פון חם בן נח, נאכדעם וואס חם האט געשענדעט זיין טאטע נח ווען נח האט זיך אנגעטרונקען, האט אים נח געשאלטן אז זיינע אייניקלעך זיינע זאלן זיין קנעכט. אבער ר' יעקב לייזער דער רבי פון פשעווארסק האט נאכגעזאגט פין זיינע רבי'ס, אז די זאך איז א טעות, און נאר כנען בן חם איז געשאלטן געווארן נישט די אנדערע דריי קינדער כוש, מצרים, און פוט; אזוי ווי עס שטייט אין דער תורה

די אמאליגע שווארצע פלעגט מען רופן כושים, ווי עס קלאגט דער נביא ירמיהו (ירמיה י"ג) **היהפוך כושי עורו, ונמר חברבורותיו**.

לויטן מדרש רבה אין פרשת נח זענען זיי שווארץ צוליב דעם וואס זייער זיידע חם בן נח האט געהאט געשלעכטליכע באציאונגען מיט זיין פרוי אין דער תיבה, וואס דאס איז געווען פארבאטן. אלס שטראף זענען זיינע אייניקלעך פארשווארצט געווארן. (בראשית רבה פרשה לה ז אמר רבי חייא בר אבא חם וכלב שימשו בתיבה לפיכך יצא חם מפוחם)

נישט נאר די גוים פון אפריקע זענען געווארן שווארץ, די פאלאשן אין וועמנס אדערן עס פליסן אידיש בלוט, זענען אויך פונעם זעלבן טונקלען קאליר.
אידן פון תימנ'ער אפשטאם זענען אויך טונקעל-הויטיג, כאטש וואס זיי קומען נישט פון קאנגא אדער טשאד.

### שווארצע און קנעכטשאפט
אמאל פלעגט מען ניצן קנעכט פון אלע פעלקער, נישט קיין חילוק ווייס אדער שווארץ. שפעטער האבן די ווייסע מענשטן אויפגעהערט צי ניצן קנעכט פין ווייסער באפעלקערונג, און מ'האט געניצט נאר קנעכט פון די שווארצע. 

קאטעגאריע:סאציאלאגיע
האנטגעלענק

דאס **האנטגעלענק** (אדער סתם **געלענק**) איז דער שמאלער לאנגער טייל פון האנט וואס פארבינדעט די ארעמס צום האנט פלאך.
יונה מעצגער

קליין|250px|הרב יונה מעצגער
הר"ר **יונה יחיאל מעצגער** איז געבוירן ה'תשי"ג אין חיפה. ער איז געווען דער הויפט רב פון מדינת ישראל מצד די אשכנזים פון תשס"ג ביז תשע"ג, מיט מידות טובות אגישמקער מענטש.

ער איז אבער גרויס געווארן א דאנק די חרדים אונטער די פירערשאפט פון הרב יוסף שלום אלישיב וואס האט אים ענדערשטע געוואלט זען אין שפיץ פון רבנות כדי זיין ענין פון שמיטה זאל נישט געגעבן ווערן פאר די פוסקים פון די מזרחי קרייזן.

ער איז שטארק נאנט מיט חב"ד.

הרב מעצגער האט שטארק געשטיצט דעם צווישן־רעליגיעס קאנגרעס וואס דער סאודישער מלך, אבדאללא, האט איניציאירט אין יאר 2008.

קאַטעגאָריע:הויפט רבנים
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:רבנים אין ישראל
אסקאר

**אקאדאמיע פּריז** ווי עס איז פאפולעריזירט װי די **אסקאַרס** איז דער גרעסטער אווענט אין דער פילם אינדוסטריע וואו עס ווערט פארטיילט פרייזן און אנערקענונג פאר די בעסטע פילמען פון יענעם יאר.

די צערעמאניע קומט היינט צו טאג פאר אין לאס אנדזשעלעס, קאליפארניע.

ביליאנען מענטשן האלטן דאס מיט אויף די טעלעוויזיע דורכאויס די וועלט. 

די פרייזן זענען א ספעקטאקל וואס ווערן געהאלטן אין געהיים ביזן מאמענט פון די אויסגאנג פון די וואלן. עס ווערן חדשים לאנג דעבאטירט און אויסגעשמועסט וועלכער פילם פארדינט צו געווינען. 

די אויסגאנג ווערט באשלאסן דורך וואלן.

צווישן די געווינער זענען איינגעטיילט: בעסטער רעזשיסאר; בעסטער אקטיאר; בעסטער פילם; און נאך קלענערע אפטיילונגען.

## היסטאריע 
## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבזייטל http://www.oscars.org/

קאַטעגאָריע:פילם פרעמיעס
נאבעל פריז

**נאבעל־פריז** זענען אזא סארט אנערקענונג וואס ווערט פארטיילט פאר מענטשן וואס האבן באוויזן אויסגעצייכענטקייט אין ווערדפולע אקציעס און אויפגאבעס. אין די פעלדער פון פיזיק, כעמיע, שלום, ליטעראטור, מעדיצין און עקאנאמיק. דאס ווערט געגעבן נאך וואלן פון טויזנטער באטייליגער. 

דאס איז צושטאנד געקומען און הייסט נאך אלפרעד נאבעל פון שוועדן נאך זיין משפחה נאמען **נאבעל** וואס האט פראדוצירט געווער און וואפן און איז געווען גאר רייך דערפון. ביז מען האט געטראפן נאך זיין טויט אין זיין צוואה ווי ער מאכט א חשבון הנפש וויפל בלוט עס ווערט פארגאסן צוליב זיין געלט גייציגיקייט. און מען זאל געגרינדן פון זיין ירושה א ספעציעלע פריז אויסטיילונג אלס תשובת המשקל פאר ווער עס טוט גוטס אויף די וועלט.

## נאבעל פריז געווינער 
### מער ווי איין מאל 
פיר מענטשן האבן געווינען דעם נאבעל פריז צוויי מאל.:
* מארי קירי האט געווינען דעם נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1903 פארן אנטפלעקן ראדיאאקטיוויטעט, און דעם נאבעל פריז פאר כעמיע אין 1911, פאר אנטפלעקן דעם כעמישן עלעמענט ראדיום.
* ליינוס פאלינג האט געווינען דעם נאבעל פריז פאר כעמיע אין 1954 פארן באשרייבן דעם נאטור פון כעמישע פארבינדונגען, און דעם נאבעל פריז פאר פרידן אין 1962 פאר זיין אקטיוויטעט קעגן נוקלעארישע וואפן פראבעס איבער דער ערד. פאולינג איז דער איינציגער וואס האט געווינען צוויי נאבערל פריזן אן א שותף.
* דזשאן בארדין האט געווינען צוויי נאבעל פריזן פאר פיזיק: אין 1956 פאר אנטפלעקן דעם טראנזיסטאר עפעקט און אין 1972 פאר אנטוויקלען די טעאריע פון איבערדורכפירערס.
* פרעדעריק סאנגער האט געווינען צוויי נאבעל פריזן פאר כעמיע: אין 1958 פארן אנטפלעקן די מאלעקולארישע סטרוקטור פון אינסולין, און אין 1980 פאר זיין ארבעט וועגן קערנזייערס.

### אידישע געווינער 
ביז 2013 האט מען באלוינט 850 נאבעל פריזן; פון זיי האבן יידן געוואונען 193 פריזן.
צווישן די יידישע געווינער זענען:

*יצחק באשעוויס זינגער
*שמעון פרס
*אלבערט איינשטיין
*עדה יאנאט

אין 2013 האבן זעקס יידן געוואונען פריזן: דזשיימס ראטמאן און רענדי שעקמאן (מעדיצין), אריה ווארשל, מייקל לעוויט און מארטין קארפלוס (כעמיע) און פראנצוא ענגלערט (פיזיק).

## רעפערענצן 
*
זשעק ניקאלסאהן

left|thumb|250px|דזשעק ניקאלסאהן.
**זשעק ניקאלסאהן** געבוירין אלס זשאן ניקאלסאהן איז א באקאנטענר אקטיאר וואס ווערט פארעכענט אלס דער בעסטער שפילער פון טונקעלע עלעמענטן כאראקטעריסטיקס ווי מאפיאנערן און גייסטיש קראנקע כאראקטערס. 

זיין מאמע איז געווען א שוי מיידל טאנצערקע. און ער האט דאס נישט געוויסט ביז שפעט אין זיין קאריערע און לעבן, ווען א טיים מאגאזין ארטיקל איבער אים האט אים דאס אויפגעדעקט אז זיין טאטע און מאמע זענען גאר זיין זיידע און באבע וואס זענען שוין לאנג פארשטארבן אין די צייט פונעם אויפדעקונג, און זיין שוועסטער וואס טאנצט פאר פרנסה אין בארס און קלאבס איז גאר זיין עכטער בילאגישער מוטער. ער ווייסט נאך היינט נישט ווער זיין טאטע איז.

קאַטעגאָריע:פילם אקטיארן
פאלאפעל

קליין|250px|כדורי פאלאפל
**פאלאפל** איז אזא סארט מיטל מזרח עסענווארג געמאכט פון נאהיט (ווייסע ארבעס) וואס ווערן צעמאלט און געפרעגלט. מען שטעלט אריין עטלעכע שטיקלעך פאלאפעל אין א פיטא און עס קומט רינדעכיג מיט חומוס און אנדערע גרינס.

קאַטעגאָריע:עסנווארג
קאנקורענץ

**קאנקורענץ** מיינט צוויי אנדערע מענטשן וואס ביידע פון זיי באשעפטיגן זיך אדער האנדלען מיטן זעלבן פראדוקט, ביזנעס אדער קאנצעפט. די צוויי "קאנקורירן" צווישן זיך און ביידע פרובירן איבערצושטייגן איינער דעם אנדערן.   

## השגת גבול
## קנאת סופרים תרבה חכמה
קאַטעגאָריע:מענטשליכע אויפפירונג
אסימילאציע

**אסימילאציע** איז דער אקט פון התבוללות דורך זיך אפלערנען פון די גוים, און זיי ליבען, דורך אנטאן זייערע קליידונג נאכגיין זייער מאדע, רעדן זייער שפראך, גיין צו זייערע טעאטערס און שפילן זייערע ספארטס און לערנען זייערע חכמות און דערנאך חתונה האבן מיט גוים און אזוי ארום אפציווישען דאס אייגענארטיקייט פון א פאלק וואס האבן בלויז שייכות און לעבן צווישן זיך מיט זייער אייגן קולטור און ציווילאזציע.

## אידישקייט
אין מצרים איז מען אויסגעלייזט געווארן אין זכות וואס מען איז נישט אסימילירט געווארן צווישן די מצרים.
### היסטאריע
די ערשטע וואס האבן עמטליך אנגעהויבן מיט אסימיליזאציע, זענען געווען די משכילים פון בערלין, מיטן סלאגאן "הוי יהודי בביתך ואדם בצאתך"

קאטעגאריע:השכלה
פרסה

**פרסה** איז א געוויסע מאס פון מעסטן לענגקייט פון ערד.

א פרסה איז 4 מיל, א מיל איז א תחום שבת - 2,000 איילן [אמות].

קאטעגאריע:מאס
קאַטעגאָריע:הלכה
טעלעסקאפ

[קליין|א רעפליקע פון [אייזיק ניוטאן|ניוטאנ'ס טעלעסקאפ]]
א **טעלעסקאפ** (פון אלט גריכיש: *τῆλε טעלע*, "ווייט" און *σκοπεῖν סקאפעין*, "צו קוקן/זען") איז א כלי וואס מען ניצט צו קענען אבזערווירן גאר ווײַטערע אביעקטן, ביזן קאסמאס אריין, דורך ליכט אדער אנדער עלעקטראמאגנעטישער שטראלונג. א פשוטן טעלעסקאפ קען מען מאכן פון א ראר מיט צוויי לינזן.

דער טעלעסקאפ איז ערפינדען געווארן אינעם 17טן יארהונדערט אין די נידערלאנדן, דורך צוויי ברילן־מאכער, האנס ליפערסהעי און זכריה יאנסן.

קאַטעגאָריע:אסטראנאמיע
קאַטעגאָריע:אפטיק
טינעק

**טינעק** (ענגליש: *Teaneck*) איז א יישוב הארט לעבן דער דזשארדזש וואשינגטאן בריק אין ניו זשערסי. א פערטל פון די איינוואוינער זענען אידן. 

עס ווערט פארעכענט ווי דער מאדערן ארטאדאקס שטערקסעטער און מערסער באוואוינטער געגנט אין דער וועלט. 

עס אנהאלט פילע כשרע רעסטוראנטען פאר אידן פון אלע געגענטער וואס פארן אהין עסן.

קאַטעגאָריע:ניו זשערסי
מערי מעגדעלין

**מערי מעגדעלין** איז לויט די קריסטליכע מסורה געווען די ווייב פון גאט ווא זיי האבן צוזאמן געהאט א קינד וואס זיי האבן א נאמען געגעבן יאשקע מלשון פון העלפן די וועלט. 

זיי זאגן אז 2 עדות וואס זענען געווען זונות פון פאך אויס האבן דאס בייגעוואונט די ביאה ווי גאט האט געמאכט שוואנגערען די מאמע פון יאשקע אין א הייל.

קאַטעגאָריע:קריסטנטום
אל על

250px|לא ממוסגר|לינקס
קליין|250px|אן אל על עראפלאן אין די לופטן
**אל על** (העברעאיש; אויסגערעדט "על אַל") איז די גרעסטע לופטליניע אין ישראל. עס איז באזירט אין בן גוריון פליפעלד לעבן דער שטאָט לוד, 20 ק״מ ווייט פון תל אביב. דער אויסדרוק *אל על* געפֿונט זיך אין תנ"ך און באדייט *אַרויף צו גאָ-ט*. דער יאט״א קאָד פאר אל על LY איז גענומען פונעם אמאליגען  נאָמען פון דער שטאָט לוד (**Ly**dda) און דעם פליפעלד.

צוליב דער שטענדיגער דראאונג פון ​​טעראָריסט אנפאלן, ווערן פליען דורך על על געפירט אונטער באזונדער שטרענגע זיכערהייט מיטלען.

אל על אקטיוויזירט לופטרייזעס אין אייראפע, אזיע, אפריקע, אמעריקע און אויסטראליע.

אין 2005 האט אל על טראנספארטירט מער ווי 3.5 מיליאן פאסאזשירן.

על אל האט 49 עראפלאנען און פארט אין 40 צילן.

## היסטאריע 
די פירמע איז געגרינדעט געווארן אין 1948, און די ערשטע פלי איז געווען פון גענף קיין תל אביב.

אין 2003 האט מען פריוואטיזירט די פירמע און אנגעהויבן האנדלען אירע אקציעס אין דער תל אביב בערזע.

במשך 50 יאר איז אל על געווען די אפיציעלע לופטליניע פון ישראל און האט געהערט צו דער רעגירונג.

## וועבלינקען 
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:לופטליניעס
קאַטעגאָריע:פירמעס
קאַטעגאָריע:טראנספארט אין ישראל
קאראטע

**קאראטע** () איז א מין סארט קאמפקונסט שלאג סיסטעם וואס האט אנטוויקלט אינעם ריוקיו קעניגרייך, היינט אקינאווא. היינט איז קאראטע בעיקר א שלאג־קונסט מיט זעצן, קאפען, עליבויגן שמייסן, קני שמייסן, און אפענע־האנט טעכניקן ווי מעסער־הענט.

אין קאראטע לערנט מען מעטאדן און טעכניקעס צו רוקן זיך גאר פלינק די אברים און מען שטעלט זיך אין א פאזיציע צו ווערן ווי ווייניגער געשלאגן און אז די שלעק וואס מען געבט יענעם זאל גיין אין די ריכטיקע שנעלקייט און ריכטיקע פלעצער.

## היסטאריע
גיטשין פונאקאטשי, א שולע־לערער פונעם אינזל אקינאווא, האט איינגעפירט קאראטע צו דער יבשה פון יאפאן אין די אנהייב 1900ער יארן. אין 1922 האט דער יאפאנער בילדונגס־מיניסטעריום פארבעטן אים קיין טאקיא צו דעמאנסטרירן קאראטע.

נאך דער צווייטער וועלט-מלחמה האט די פאראנייגטע שטאטן אויפגעשטעלט א מיליטער־באזע אין אקינאווא און קאראטע איז געווארן פאפולער ביי די אמעריקאנער זעלנער דארטן.

קאַטעגאָריע:קאמפקונסט
קאַטעגאָריע:פארוויילונג
שמשון רפאל הירש

קליין|250px|רבי שמשון רפאל הירש
קליין|250px|א געמאלן בילד אלס אינגערמאן
הרב **שמשון בן רפאל הירש** (כ"ה סיון ה'תקס"ח - כ"ז טבת ה'תרמ"ט), געבוירן אין האמבורג, איז געווען דער פירנדער תורה פערזענלעכקייט פון דער ארטאדאקסישער געמיינדע אין דייטשלאנד. 

ער איז געווען א זון פון רפאל הירש, א גרויסער עושר אין האמבורג, וואס איז געווען א זון פון מענדל פראנקפורטער, דער מייסד פון דער תלמוד תורה אין האמבורג.

ער האט געלערנט תורה ביי הרב יצחק בערנייס, אב"ד האמבורג און א גרויסער קעמפער קעגן אסימיליזאציע.

ווען ער איז געווען אלט 23 יאר האט מען אים באשטימט רב פון אלדנבורג. דארט האט ער אבגעשאפט "כל נדרי" אין דער תפילה פון יום כיפור. אין תר"ו איז ער געווארן הויפט רב פון מעהרן, און ער האט זיך באזעצט אין ניקאלשבורג. דארט האט ער פארזוכט מאכן רעפארם אין די שולן און אויפבויען א סעמינאר אנשטאט די ישיבות. הירש איז געווען נאמינירט פאר דעם וואס די רעפארמער און שומרי התורה אין דער געגנט האבן געקעמפט אזוי, וואס איר לעצטע ברירה איז געווען צו נעמען א רב פון ארויס. הגאון שלמה קוועטש האט גערופן הירש "עם הארץ", "סידור למדן" און "א משורר, נישט א רב." די למדנים אין ניקאלשבורג האט פון איהם געלאכט: "אמאל פלעגט מען דא לערנען גמרא און זאגן תהלים, היינט מ'לערנט תהלים און מ'זאגט גמרא." מען האט אנערקענט זיין אויפטו און האט אים באשטימט א מיטגליד אין דעם פארלאמענט פון דער עסטרייכער אימפעריע.

ער האט איינגעפעדעמט אין זיך פייערדיגע קנאות צו קעמפן קעגן דער רעפארם באוועגונג וואס האט דאמינירט די יידן אין דייטשלאנד, מיט גאר שטארקער השכלה רעלאטיוו צו די אנדערע פרומע אידן אין מזרח אייראפע, מיט זיין שטאלץ און עהרע אז א איד מוז קענען די גויאישע שפראך (דייטש) און וויסנשאפט מיט זיין תורה עם דרך ארץ שיטה. 

ער ווערט פאררעכענט אלס דער אויספארעמער גרינדער און פאטער פון ארטאדאקסיע און איבערהויפט מאדערן ארטאדאקסיע און אויך דער עקזעמפלאר פון קנאות.  

ער האט געארבעט אין א ספרים געשעפט פאר פרנסה אלס גאר אינגערמאן.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:רבני דייטשלאנד
קאַטעגאָריע:הויפט רבנים
עקסאדוס

צו מיינט איר ספר שמות?
[קליין|עקסאדוס שיף אין [1947]]

**עקסאדוס** איז געווען די שיף וואס האט געפירט 4,554 אידן אין 1947 פון פראנקרייך קיין ארץ ישראל און די בריטישע רעגירונג האבן זיי צוריק געשיקט  קיין אייראפע. 

## היסטאריע
יצחק (אייק) אהרונאוויטש (ארן) איז געווען דער קאַפּיטאַן פון דער שיף. 
[קליין|הרב [שלמה זאב צווייגענהאפט (אין צענטער) אויף א באזוך אין פאפענדארף לאגער, רעדנדיג מיטן קאפיטאן יצחק (אייק) אהרונאוויטש (לינקס) וועגן די געוועזענע פאסאזשירן פון דער עקסאדוס שיף.]]
די בריטישע האבן איבערגענומען די שיף נעבן ארץ ישראל און האט זי געברענגט קיין חיפה. אין חיפה האבן די בריטישע געצווונגען די פּאַסאַזשירן צו גיין אויף אנדערע שיפן וואס האבן זיי גענומען צוריק קיין פראנקרייך. די פּאַסאַזשירן האבן אפגעזאגט אַראָפּ צו גיין פון די שיפן אין פֿראַנקרייַך און נאָך עטלעכע וואָכן האבן די בריטישע  געבראכט די שיפן אין האַמבורג וואָס איז געווען אונטער בריטישער יוריסדיקציע. דארט האבן די ענגלענדער זיי געצווונגען פון די שיפן און געבראכט די פּאַסאַזשירן צום "פאפנדארף" לאגער און דעם "אם שטוי" לאגער וואס זענען געווען אין דעם טייל פון דייטשלאנד וואָס איז געווען אונטער בריטישער יוריסדיקציע.

## נאָמען פון דער שיף
די שיף הייסט נאך ספר שמות. וואן עס ווערט כארנאקאלירט די שוועריגעקייטן פון די אידן אין ערשטן גלות מצרים.

## אין קולטור
דאס איז שפעטער פארוואנדלט געווארן אין א ראמאן און דערנאך א דערפֿאלגרייכער היסטארישער פילם, מיטן זעלבן נאמען עקסאדוס. אבער יענע שיף האט זיי יא געברענגט קיין ארץ ישראל פון ציפערן. 

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ראמאנען
קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע
קאַטעגאָריע:ציוניזם
מעט דעימאן

left|thumb|250px|מעט דעימאן.
**מעט דעימאן** איז א אינגער אקטיאר און פראדצורער פון אייגענע פילמען. 

ווען ער איז אלט געוען בלויז 2 יאר האבן זיך זיינע עלטערן געגט און ער איז געווארן אויפגעצויגן און איין עלטערן שטוב.

ביי די 16 יאר האט ער שוין אנגעהויבן שפילן אלס אקטיאר מיט זיין שכן בען עפלעק.

דעימאן
אליהו אמסעל

ר' **אליהו אמסעל** איז א קנאי און מוכיח בשער וואס וואוינט אין בארט פארק און האלט זיך פאר דער שיצער פון אלע רוחניות פראבלעמען פון דור, אבער ווערט באטראכט לויט טייל אלס א קוריאזער און א גייסטיש קראנקער מרה שחורה'דיגער און אנגעזעצטער פארשוין וואס פירט אן מיט צוויי באזונדערע האטליינ'ס ארונטערצורייסן אלעס און יעדן אויף דער וועלט.

מכלומר'שט זאגט ער נישט אויס ווער עס רעדט אויפן ליין.

ער רעדט אויפן סטיל פון הרב ירחמיאל ישראל יצחק דאמב פון לאנדאן.

אקעגן זיינע האטליינס האט זיך לעצטענס געעפענט א פרישע האטליין "קול זכור ימות עולם" דורך הרב געשטעטנער.

אין א שמועס פון מיטוואך פר' אחרי קדושים זאגט ער אז ער איז א גוטע ידיד פונעם רעדנער אויפן אויבענדערמאנטע ליין, און אז ער פלעגט שטופן מיט אים די צייט אין ברעסלאווער שטיבל אין מאה שערים פאר 25 יאר צוריק, און ער ווייסט נישט וואס ער האט קעגן אים.
אור ישראל

**אור ישראל** איז א פערטל-יאריגע אויסגאבע, עס ערשיינט פיר מאל א יאר.

זיי האבן 1800 מנויים, און זיי דרוקן יעדן חודש 3000 שטיק.

ער ווערט פינאנצירט דורך ר' מעכל אבערלענדער און געדרוקט דורך זיינע בנים ר' חיים אבערלענדער און ר' גדליה אבערלענדער.

קאַטעגאָריע:תורה בלעטער
פתגמין קדישין

**פתגמין קדישין** איז א דיקער וועכנטליכער תורה'דיגער קונטרס אויף דער וואכעדיגער סדרה און נאך, ארויסגעגעבן דורך די זאלונים אין ירושלים.

ווערט פארשפרייט אין ירושלים און בני ברק.

אויך ווערט ארויסגעגעבן א עקסטערע גליון מיטן זעלבן נאמען "פתגמין קדישין" אין מאנטרעאל דורך דער סאטמארער קהילה דארט.
קאַטעגאָריע:תורה בלעטער
קאַטעגאָריע:זאלוינים
דמתה לתמר

**דמתה לתמר** איז א חודש'ליכע אויסגאבע ארויסגעגעבן דורך די ארונים אין בני ברק.

אין בני ברק ווערט עס פארטיילט אומזינסט, אבער אין אמעריקא קאסט עס דריי דאללער.
קאטעגאריע:ארונים
קאטעגאריע:תורה בלעטער
דער אידישער געדאנק

**דער אידישער געדאנק** פלעגט זיין אן ארוינישע אויסגאבע פאר קינדער און בחורים, אין חודש אדר תשנ"ט הארט פארן סאטמאר-פאליטיק איז נאך געווען הערליך באשריבען די בר מצוה וואס רבי זלמן לייב טייטלבוים האט געפראוועט אין ארץ ישראל, באגלייט מיט בילדער פון רבי אהרן טייטלבוים ווי ער האט זיך באטייליגט ביים שמחה בשליחות פון טאטען דער ברך משה ז"ל.

קאטעגאריע:ארונים
ישורון

**ישורון** איז א תורה'דיגע זאמלונג פון ארטיקלען אויף פארשיידענע טעמעס אין הלכה.

## געשיכטע 
בדרך כלל, קומען ארויס צוויי אויסגאבעס א יאר. דער ערשטער באנד איז ערשינען תשרי ה'תשנ"ז, באנד כ' איז ארויסגעקומען ניסן ה'תשס"ח. יעדער באנד האט אומגעפער טויזנט בלעטער, מיט די פאלגנדע אפטיילן:
* אור הגנוז - תורה פון קדמונים, וואס מען דרוקט צום ערשטן מאל אלטע כתבי ידות 
* שפתי ישנים - תורה פון די גדולים פון די פריערדיקע דורות
* מבי מדרשא - חדושים פון די היינטיגע גדולים און תלמידי חכמים 
* שערי הלכה - הלכה'דיקע אויפקלערונגען אין אקטועלע שאלות
* הקולמוס והספר - פארשונג פון ספרים און  ביבליאגראפישע ארטיקלען
אין די שפעטערדיקע בענדער זענען דא ספעציעלע אפטיילן צום אנדענק פון גדולים פונעם לעצטן דור, צווישן זיי די רבנים: מאיר שפירא פון לובלין, דוב בעריש וויידנפעלד פון טשעבין, אלעזר מנחם מן שך, שלמה זלמן אויערבאך, יאשע בער סאלאווייטשיק פון ירושלים, יחיאל מיכל פיינשטיין, זעליג ראובן בענגיס, יוסף אליהו הענקין און נאך. בענדער ד' - ו' זענען אוועקגעשטעלט פאר תורה פונעם  ווילנער גאון.

קאטעגאריע:תורה בלעטער
מיין קאמף

left|thumb|250px|ערשטע דעקל בוך פון "מיין קאמפף" בוך
**מײַן קאַמף** (דייטש: **Mein Kampf**) איז דער נאמען פון א בוך וואס דער נאַצי פֿיהרער אַדאָלף היטלער האט געשריבן בשעת ער איז געזעצן 9 מאנאטן אין טורמע. עס איז דערשינען געווארן אין יאר ה'תרפ"ה (1925).

אין געוויסע לענדער (ווי האלאנד) איז פארבאטן היינט צו פארקויפן דעם בוך, פון צווייטן זייט קען מען שאפן דעם ספר אין פארשידענע שפראכן (אויף ענגליש, העברעאיש, אראביש און נאך).

אין דער ספר צייגט ער אן די יידן, סלאוון און נאך... אלס אונטערמענטשן וואס וואנדאליזירן די אריער ראסע. אזעלכע זאגן אז אין דעם ספר קען מען שוין זעהן רמזים וועגן זיין פלאן צו פערגיפטן די יידן מיט גאז.

קאטעגאריע:ביכער
קאטעגאריע:נאציזם
גדליהו אבערלענדער

'''גדלי' אבערלאנדער''' איז דער זון פון ר' מעכיל אבערלענדער. ער האט ארויסגעגבן א ספר וועגן פדיון הבן (פדיון הבן כהלכתו), א ספר וועגן טעויות אין דאווענען (בנתיבות התפילה), ווי אויך א ספר וועגן מנהגי ישראל (מנהג אבותינו בידינו). ער איז די רעדאקטאר פאר דעם קווארטליכן תורה זשורנאל אור ישראל און דעם קווארטליכן חסידות זשורנאל היכל הבעש"ט. 

ער איז געווארן אויפגעצויגן אין פאפא וויליאמסבורג און איז אלץ בחור געווארען א חבד'סקער חסיד. 

ער וואוינט אין מאנסי און איז היינט דער רב און מנהל פון דעם אוצר הספרים פון חסידות היכל מנחם אין מאנסי.

ער איז א מחותן מיט הרב שמואל וואזנער (בעל שבט הלוי), הרב ווייס ראב"ד מאנטרעאל, אדמו"רי בית דעעש און מיט דעם שאפראנער רב.

קאטעגאריע:מחברי ספרים
קאטעגאריע:רעדאקטארן
קאטעגאריע:פאפא
קאַטעגאָריע:ליובאוויטש
פוליצער פרייז

קליין
**פוליצער פרייז** איז א יארליכע נאציאנאלער פרייז פון אנערקענונג פאר די העכסטער אויסצייכענונג און כבוד פאר ליטעראטור און מוזיק און אויך פאר די מידיע קאמפאניס אדער זשורנאליסטען וואס האבן ערצייגט א קוואליטעט פון יאר פאר די וועלט און איר ציוויליזאציעס.
מין (אידענטיטעט)

‏אױף ענגליש **דזשענדער** איז דער אָפּטײַטש פֿון דעם מענטש פֿון װאָסאַראַ מינים ער איז צו פֿון זכר אָדער צו נקבֿה. ‏
קאטעגאריע:ביאלאגיע
קאטעגאריע:סאציאלאגיע
ה'תרפ"ה

## קאלענדאר
## געשעענישן
* די בוך מיין קאמפף איז דערשינען געווארן.
* ייווא אינסטיטוציע איז געגרינדעט.

## געבוירן
*י"ח טבת - שלמה קארליבאך.

## נפטר געווארן
טראנסזשענדער

**טראנסזשענדער** מענטשן זענען מענטשן וואס קלען אז זייער זשענדער אידענטיטעט איז אנדערש פון זייער געשלעכט.

דאנא אינטערנאשיאנאל איז אן ישראלדיקע זינגערין ווער האט געווינען דער אייראוויזיע געזאנג קאנקורס.

עבי שטיין איז די ערשטע עפענטליכע טראנסזשענדר פון א חסידישער קהילה, א מאנצביל וואס פירט זיך ווי א פרוי.

*
העטראסעקסואליטעט

**העטראסעקסואליטעט** איז אזא סארט משיכה וואס איז דער מערסטע נארמע און נפוץ צווישן זויג בעלי חיים אז מען ציעט סעקסואל צום פארקערטן זשענדער א זכר צו נקיבה. אויב ציעט מען צום זעלבן מין איז דאס האמאסעקסואליטעט אדער צו ביידע איז דאס ביייסעקסואליטעט

קאַטעגאָריע:סעקס
אויגוסט

**אויגוסט** איז דער נאמען  פונעם אכטן מאנאט אין דעם ציווילן קאלענדאר. דער נאמען שטאמט פון א רוימישן קעניג, אין דער צייט ווען רוים איז געווען דער גרעסטער וועלטס מאכט, און וויבאלד פאר דעם פריערדיגן קייסער יוליוס האט זיך פארגליסט א נאמען צוגעבן פאר'ן זעקסטן חודש יולי, האט קייסער אגוסטוס א נאמען געגעבן אויגוסט.
 

*
באראק אבאמא

**באַראַק כוסײן אָבאַמאַ** (ענגליש: *Barack Hussein Obama*, געבוירן דעם 4טן אויגוסט 1961) איז געווען דער 44סטער פרעזידענט פֿון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
## קאנדידירן פֿאַר פּרעזידענט 
בעפאר איז ער געווען דער דעמאקראטישער סענאטאר פון אילינויס, און א פאפולערער פיגור אין אמעריקאנער פאליטיק, דינענדיג אלס דער אינגסטער אפריקאנער-אמעריקאנער סענאטאר אין היסטאריע, און זייענדיג דער איינציגסטער אפריקאנער-אמעריקאנער סענאט מיטגליד, בלויז איינס פון פינף. 

ער איז געווען דער דעמאקראטישער פארטיי קאנדידאט פאר די אמעריקאנער פרעזידענט וואלן 2008. ער איז געלאפן אין די דעמאקראטשיע פריימעריס קעגן הילערי קלינטאן, און אויף א וואונדערליכן אופן האט ער זי באזיגט, פון אנפאנג האט קיינער נישט געגלייבט אז ער וועט איהר קענען ביי קומען, אבער צו סוף האט עס באוויזן.

ער האט געווונען קעגן דזשאן מעקעין צו ווערן דער 44סטער פרעזידענט.

זיין זיג ווערט צוגעשריבן צו עטליכע פאקטארן, קודם איז די עקאנאמיע אין אמעריקע זייער שווער, ער האט קאמפיינט אז ער וועט מאכן בעסער די עקנאמיע, אין אמעריקע איז דא א ווערטל "דאס אמעריקאנער פאלק שטימט לויטן פאקעט בוק, אויב איז די בערזל פול מיט געלד, וועט מען שטימען פאר אלטן פרעזידענט אויב נישט ווען מען נישט שטימען פאר אים, אזוי איז טאקע איצט געווען, דאס פאלק האט זיך געוואלט דערווייטערן מיט אלעס וואס האט צו טון מיט בוש, און מען האט געזען דעם ראפובליקאנעם קאנדידאט דזשאן מעקעין ווי א נאכפאלגער פון בוש, און מען האט אים באשטאפט. צווייטענס האט ער זייער גוט קאמפיינט ביי די יונגע, ער האט רעגיסטרירט מליאנען נייע יונגע מענטשן וואס האבן נאכקיינמאלה נישט געשטימט, זיי האבן אים געהאלפן מיט זיין זיג.

אום יאנואר 2009 איז ער געווארן פרעזידענט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע. זיין וויצע פרעזידענט איז דער סענאטאר פון דעלאווער, דזשאו ביידען.

ער ווערט באטראכט ווי זייער ליבעראל, אלס איינער וואס וועט פירן פונקט א פארקערטן פאליטיק ווי זיין פארגייער דזשארדזש וואקער בוש, ער וועט זוכען פרידן און זיך נישט איינרייסן מיט דער וועלט, עס בלייבט איבער צו זען צו עס וועט טאקע זיין אזוי.
[קליין|מרכז| [הילערי קלינטאן מיט באראק אבאמא]]
[שמאל|ממוזער|300px|משפחה פון אובמה, ברק כאסיין אובאמה מיט ווייב [מישעל אבאמא מיט קינדער סאשה אבאמא און מליה אבאמא מהחדר הירוק ב-2009]]
[קליין|מרכז| באראק כוסין אובמא מיט [בנימין נתניהו]]
[duimnael|Barack en Michelle Obama|מרכז|קליין| ברק כאסיין אובאמה מיט ווייב [מישעל אבאמא]]

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער פרעזידענט וואלן 2008
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן סענאטארן
ד'תתקע"ג

## קאלענדאר
## געשעענישן
* די ערשטע דאקומענטן וואס באווייזט די יידן'ס אנוועזענהייט אין דער שווייץ.

## געבוירן 
## נפטר געווארן
דזשוינט

דער  **דזשוינט** () איז א יידישע אמעריקאנער צדקה ארגאניזאציע וואס זיין ציל איז צו העלפן די יידן אין זייער איינגשאפט.

עס איז געווען שטארק בייהילפיג אין ארויסהעלפן די יידישע באפעלקערונג אין דער נאצי אקופירטער אייראפע. ווי אויך זענען זיי שטארק בייהילפיג געווען אין יענע יארן איבערצודרוקן א ש"ס.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבזייטל

קאַטעגאָריע:יידישע ארגאניזאציעס
קאַטעגאָריע:צווייטע וועלט מלחמה הילפס ארגאניזאציעס
דווקא (זשורנאל)

left|thumb|250px|שער-בלאט פון דער ערשטער אויסגאבע
**דווקא** איז אן העברעישער זשורנאל וואס באשרייבט די יידיש־שפראכיקע קולטור. עס איז דערשינען געווארן תמוז ה'תשס"ז (יולי 2006). דער צווייטער באנד איז ארויס טבת  ה'תשס"ז (ינואר 2007). דער זשורנאל באשרייבט די יידישע קולטור און ווי אזוי יידיש באלאנגט צו דער העברעישער שפראך אזוי ווי זייער צייכנווארט "אנחנו מנסים לכתוב על יידיש בעברית". איר רעדאקטאר איז בעני מאר און איר הערויסגעבער איז שלום עליכם הויז.
מסכת שבת

קליין|200px|אן עמוד פון גמרא שבת
**מסכת שבת** איז די ערשטע מסכתא אין סדר מועד (דער צווייטער סדר אין משניות).

די מסכתא האט 24 פרקים און באהאנדלט די מלאכות וואס מען טאר נישט טון שבת, ווי אויך פארשידענע דערבייאיגע מצוות וואס מען דארף היטן שבת. ס'איז דא אויף דער מסכתא א גמרא אין בבלי (157 
בלאט) און אין ירושלמי.

## נעמען פון די פרקים (קאפיטלעך) אין דער מסכתא 
# **יציאות השבת** - וועגן טראגן שבת
# **במה מדליקין** - מיט וועלכע אויל און קנויטן מען מעג צינדן שבת ליכט
# **כירה** - דינים פון האלטן עסן ווארעם אויף שבת
# **במה טומנין**
# **במה בהמה**
# **במה אשה**
# **כלל גדול**
# **המוציא**
# **רבי עקיבא**
# **המצניע**
# **הזורק**
# **הבונה**
# **האורג**
# **שמונה שרצים**
# **ואלו קשרים**
# **כל כתבי**
# **כל הכלים**
# **מפנין**
# **רבי אליעזר דמילה**
# **תולין**
# **נוטל**
# **חבית**
# **שואל**
# **מי שהחשיך**

קאַטעגאָריע:משניות
קאַטעגאָריע:גמרא
קאַטעגאָריע:ירושלמי
מסכת עירובין

**מסכת עירובין** איז די צווייטע מסכתא אין סדר מועד (דער צווייטער סדר אין משניות). די מסכתא האט צען פרקים, מיט 104 בלאט אין תלמוד בבלי און 65 בלאט אין תלמוד ירושלמי.
די מסכתא באהאנדלט ווי אזוי מאכט מען עירובי חצרות כדי צו קענען טראגן שבת אין א חצר אדער א פריוואט געסל.

## נעמען פון די פרקים (קאפיטלעך) אין דער מסכתא 
#**מבוי**
#**עושין פסין** 
#**בכל מערבין**
#**מי שהוציאוהו** 
#**כיצד מעברין** 
#**הדר** 
#**חלון** 
#**כיצד משתתפין**
#**כל גגות** 
#**המוצא תפילין**

קאַטעגאָריע:משניות
קאַטעגאָריע:גמרא
מסכת שקלים

**מסכת שקלים** איז די פערטע מסכתא אין סדר מועד (דער צווייטער סדר אין משניות). די מסכתא איז די איינציגסטע אין סדר מועד וואס האט נישט קיין גמרא אין בבלי, אבער ס'איז יא דא ירושלמי.

## נעמען פון די פרקים (קאפיטלעך) אין דער מסכתא 
קאַטעגאָריע:משניות
קאַטעגאָריע:ירושלמי
מסכת ראש השנה

**מסכת ראש השנה** איז די אכטע מסכתא אין סדר מועד (די צווייטע סדר אין משניות).

## נעמען פון די פרקים (קאפיטלעך) אין דער מסכתא 
# **ארבעה ראשי שנים**
# **אם אינן מכירין**
# **ראוהו בית דין**
# **יום טוב**

קאַטעגאָריע:משניות
קאַטעגאָריע:גמרא
קאַטעגאָריע:ראש השנה
מסכת יומא

**מסכת יומא** איז די פינפטע מסכתא אין סדר מועד (דער צווייטער סדר אין משניות).
די מסכתא האט אכט פרקים. די ערשטע זיבן באהאנדלען די עבודה פונעם כהן גדול אום יום כיפור, און דער אכטער פרק רעדט וועגן די דינים פונעם תענית.

## נעמען פון די פרקים (קאפיטלאך) אין דער מסכתא 
#**שבעת ימים** - וועגן די הכנות פונעם כהן גדול פאר יום כיפור
#**בראשונה** - וויאזוי מ'איז מקריב דעם קרבן תמיד יעדן טאג
#**אמר להם הממונה** - וועגן די עבודה יום כיפור
#**טרף בקלפי** - וויאזוי דער כהן גדול ווארפט א גורל אויף די צוויי ציגן, און דער ווידוי אויף זיין קרבן חטאת
#**הוציאו לו** - וועגן דעם קטורת
#**שני שעירי** - שיקן דעם ציגל צו עזאזל
#**בא לו כהן גדול** - די לעצטע טיילן פון דער עבודה ביז דער כהן גדול קומט ארויס פון בית המקדש
#**יום הכיפורים** - דינים פון יום כיפור און פאסטן, און דינים פון תשובה
'

קאַטעגאָריע:משניות
קאַטעגאָריע:גמרא
קאַטעגאָריע:יום כיפור
מסכת פסחים

**מסכת פסחים** איז די דריטע מסכתא אין סדר מועד (דער צווייטער סדר אין משניות).

די ערשטע דריי פרקים באהאנדלען דינים פון דעם איסור פון חמץ אום פסח; דער פערטער פרק רעדט וועגן די איסור מלאכה ערב פסח; די פרקים ה' ביז ט' באהאנדלען עניינים פונעם קרבן פסח; און דער צענטער פרק רעדט אויס די דינים פונעם "סדר" די נאכט פון פסח.

דער נאמען פון דער מסכתא איז "פסחים" אין מערצאל אבער נישט "פסח" איינצאל. אויף דעם ווערט דערמאנט פארשידענע טעמים: 

א. די מסכתא באהאנדלט די דינים פון צוויי ימים טובים פסח - פסח ראשון און פסח שני

ב. די מסכתא איז געווארן געמאכט פון צוויי מסכתות. די ערשטע מסכתא האט כולל געווען די דינים וועגן דעם קרבן פסח (פרקים ה'-ט') אין דער צייט ווען ס'איז געווען א בית המקדש, און די צווייטע מסכתא האט באהאנדלט די דינים פון חמץ און די סדר נאכט וואס זענען נאך רעלעוואנט אויך נאכן חורבן (די אנדערע פרקים).

דער רמב"ם שרייבט אז דערפאר איז עס איינס נאך שבת, ווייל דאס איז פון די ערשטע מצוות וואס איז געגעבן דעווארן דורך משה רבינו.

## דפים 
* תלמוד בבלי אנטהאלט קכא בלעטער.
* ירושלמי איין-און-זיבעציג

## נעמען פון די פרקים (קאפיטלעך) אין דער מסכתא 
#**אור לארבעה עשר** - זיבן משנה'ס
#**כל שעה** - אכט משנה'ס
#**אלו עוברין** - אכט משנה'ס
#**מקום שנהגו** - ניין משנה'ס
#**תמיד נשחט** - צעהן משנה'ס
#**אלו דברים** - זעקס משנה'ס
#**כיצד צולין** - דרייצן משנה'ס
#**האשה** - אכט משנה'ס
#**מי שהיה** - עלף משנה'ס
#**ערבי פסחים**, ווערט אויך גערופן **ערב פסחים** - ניין משנה'ס

## וועב 
* מסכת פסחים ביי די יודישע אנציקלאפעדיע אויף ענגליש (1908) http://www.jewishencyclopedia.com/articles/12054-pesahim
* יודישע ווירטואלע ביבליאטעק http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0016_0_15644.html

קאַטעגאָריע:משניות
קאַטעגאָריע:גמרא
מסכת תענית

**מסכת תענית** איז די ניינטע מסכתא אין סדר מועד (די צווייטע סדר אין משניות).

## נעמען פון די פרקים (קאפיטלעך) אין דער מסכתא 
# **מאימתי**
# **סדר תעניות כיצד**
# **סדר תעניות אלו**
# **בשלשה פרקים**

קאַטעגאָריע:משניות
קאַטעגאָריע:גמרא
מסכת מגילה

**מסכת מגילה** איז די צענטע מסכתא אין סדר מועד (דער צווייטער סדר אין משניות).

## נעמען פון די פרקים (קאפיטלעך) אין דער מסכתא 
* 'מגילה נקראת' -  דער פרק רעדט בעיקר וועגן די זמנים פון ליינען מגילת אסתר. דאס צווייטע העלפט איז א זאמלונג פון משניות וואס הייבן אן מיט די ווערטער 'אין בין...'.
* 'הקורא למפרע' - דער פרק רעדט אויס הלכות אין דעם עניין פון ליינען די מגילה. 
* 'הקורא עומד' - דער פרק רעדט וועגן די הלכות פון א שול און קריאת התורה.
* 'בני העיר' - דער פרק רעדט וועגן די הלכות פון א שליח ציבור.

קאַטעגאָריע:משניות
קאַטעגאָריע:בבלי
קאַטעגאָריע:ירושלמי
מסכת מגילה
מסכת חגיגה

**מסכת חגיגה** איז די צוועלפטע מסכתא אין סדר מועד (דער צווייטער סדר אין משניות).

## נעמען פון די פרקים (קאפיטלעך) אין דער מסכתא 
# **הכל חייבין** - באהאנדלט דעם דין פון עליה לרגל - ווער איז מחויב, ווער איז פטור און ווי אזוי מ'איז עולה. דער סוף פונעם פרק איז עוסק אין כללים פון הלכות און דאס שייכות צווישן תורה שבכתב און תורה שבעל פה אין פארשידענע הלכות. 
# **אין דורשין**- באהאנדלט מעשה בראשית און מעשה מרכבה באריכות, אויך אגדתות וועגן תנאים וואס האבן עוסק אין סתרי תורה (**"ארבעה נכנסו לפרדס"**). דער סוף פונעם פרק איז עוסק אין דינים פון סמיכה.
# **חומר בקודש** - איז עוסק אין די חילוקים צווישן קודש און תרומה.

חגיגה
מסכת כתובות

**מסכת כתובות** איז די צווייטע מסכתא אין סדר נשים (דער דריטער סדר אין משניות).

## נעמען פון די פרקים (קאפיטלעך) אין דער מסכתא 
# **בתולה נשאת**
# **האשה שנתארמלה**
# **אלו נערות**
# **נערה שנתפתתה**
# **אף על פי**
# **מציאת האשה**
# **המדיר**
# **האשה שנפלו**
# **הכותב לאשתו**
# **מי שהיה נשוי**
# **אלמנה ניזונת**
# **הנושא את האשה**
# **שני דייני**

קאַטעגאָריע:משניות
קאַטעגאָריע:גמרא
קאַטעגאָריע:ירושלמי
מסכת יבמות

**מסכת יבמות** איז די ערשטע מסכתא אין סדר נשים (דער דריטער סדר אין משניות).

זי אנטהאלט 16 פרקים. די גמרא (תלמוד בבלי) פון יבמות ווערט גערעכנט אלס איינע פון די דריי שווערסטע מסכתות ("עני") אין ש"ס.

די מסכתא באהאנדלט די מצוות פון ייבום און חליצה.

## נעמען פון די פרקים (קאפיטלעך) אין דער מסכתא 
#**חֲמֵשׁ עֶשְׂרֵה נָשִׁים פוטרות צרותיהן (פיר משניות)** - די פרויען וואס ווען זיי זענען געהייראט צו זיין ברודער וואס איז געשטארבן אן איבערלאזן קינדער, איז נישט דא קיין דין ייבום אויף זיי און אויך נישט אויף די אנדערע ווייבער פונעם נפטר.
#**כֵּיצַד אשת אחיו שלא היה בעולמו (צען משניות)** - המשך פונעם פריערדיקן פרק.
#**אַרְבָּעָה אַחִין (צען משניות)** - דינים פון א יבמה וואס האט א זיקה צו עטלעכע שוואגערס, און ספק קידושין און גירושין.
#**החולץ ליבמתו (דרייַצן משניות)**
#**רבן גמליאל אומר (זעקס משניות)**
#**הבא על יבמתו (זעקס משניות)**
#**אלמנה לכהן גדול (זעקס משניות)**
#**הערל (זעקס משניות)**
#**יש מותרות (זעקס משניות)**
#**האשה שהלך בעלה (ניין משניות)**
#**נושאין על האנוסה (זיבען משניות)**
#**מצות חלִיצה (זעקס משניות)**
#**בית שמאי אומרים (דרייַצן משניות)**
#**חרש שנשא פקחת (ניין משניות)**
#**האשה שהלכה (צען משניות)**
#**האשה שהלך בעלה וצרתה (זיבען משניות)**

קאַטעגאָריע:משניות
קאַטעגאָריע:גמרא
מסכת נדרים

**מסכת נדרים** איז די דריטע מסכתא אין סדר נשים (דער דריטער סדר אין משניות). די מסכתא איז עוסק אין די דינים פון נדרים.
די גמרא אין מסכת סוטה (דף ב' עמוד א') ערקלערט אז נאך פרק "המדיר" אין מסכת כתובות פאסט צו לערנען הלכות נדרים.

## נעמען פון פרקים (קאפיטלעך) אין דער מסכתא 
#**כל כנויי**
#**ואלו מותרין**
#**ארבעה נדרים**
#**אין בין המודר**
#**השותפין**
#**הנודר מן המבושל**
#**הנודר מן הירק**
#**קונם יין**
# **רבי אליעזר אומר (צען משניות) - **דינים פון התרת נדרים - ווי אזוי מען עפנט א פתח מתיר זיין א נדר. דיני נדר "שהותר מקצתו הותר כולו". נדר שגגה (ווען איינער מאכט א נדר טראכטנדיק אז א זאך איז אמת און שפעטער ווערט ער געוואר אז ס׳איז נישט אמת).
#**נערה המאורסה**
#**ואלו נדרים**

## מפרשים אויף דער מסכתא
אין רוב מסכתות פון ש"ס בבלי ווערט געדרוקט ארום דער גמרא רש"י אין תוספות, אבער אין נדרים איז געדרוקט א מפרש (נישט רש"י) און דער ר"ן. רוב לומדים לערנען די גמרא מיטן ר"ן.

קאַטעגאָריע:משניות
מסכת נזיר

**מסכת נזיר** איז די פערטע מסכתא אין סדר נשים (דער דריטער סדר אין משניות).

מסכת נזיר איז איינגעשלאסן אין סדר נשים כאטש זי איז נישט עוסק אין ענינים פון אישות. די גמרא (תלמוד בבלי) אין מסכת סוטה (דף ב עמוד א), ערקלערט אז מסכת נזיר געפינט זיך סדר נשים כדי זי זאל קומען גלייך נאך מסכת נדרים, ווייל נזירות איז א סארט נדר. מסכת נדרים געפינט זיך אין סדר נשים ווייל ס'איז דא אסאך דינים אין הלכות נדרים צווישן א פאטער און זיין טאכטער און צווישן א מאן און זיין ווייב. דער רמב"ם  ברענגט דעם טעם אין זיין הקדמה צו פירוש המשניות.

## נעמען פון די פרקים (קאפיטלעך) אין דער מסכתא 
#**כל כנויי נזירות**
#**הריני נזיר**
#**מי שאמר**
#**מי שאמר**
#**בית שמאי**
#**שלשה מינין**
#**כהן גדול**
#**שני נזירים**
#**הגויים אין להם**

לויט די דפים אין די היינטיגע געדרוקטע גמרות, געפינט זיך אין דער מסכתא (תלמוד בבלי) דער איינציגער עמוד וואס האט נישט קיין גמרא נאר תוספות, דף ל"ג עמוד ב'.

## מפרשי המסכתא
* אין מסכת נזיר, דער פירוש וואס איז גערופן "**רש"י**" האט נישט  רש"י געשריבן. מען נעמט אן אז זיין איידעם - דער ריב"ן - האט אים געשריבן.
* תוספות אין דער מסכתא איז א לויפנדיגער פירוש אויף דער גמרא.

קאַטעגאָריע:משניות
מסכת גיטין

**מסכת גיטין** איז די זעקסטע מסכתא אין סדר נשים (דער דריטער סדר אין משניות).

## נעמען פון די פרקים (קאפיטלעך) אין דער מסכתא 
#**המביא גט** - דינים פון שיקן א גט פון "מדינת הים" דורך א שליח, און דער קשר צווישן א גט און א שטר שחרור פון עבדים.
#**המביא גט** - נאך דינים פון שיקן א גט פון מדינת הים, דינים פון שרייבן און חתמ'ן א גט.
#**כל הגט** - דינים פון שרייבן א גט לשמה, א שליח פון א גט וואס איז געווארן קראנק, און חזקה.
#**השולח** - דינים פון מבטל זיין א שליח, און דינים וואס זענען געזאגט וועגן תיקון העולם.
#**הניזקין** - נאך דינים וועגן תיקון העולם און דרכי שלום.
#**האומר** - נאך דינים  פון שליחים: פאר שרייבן, חתמ'ענען און פירן דעם גט.
#**מי שאחזו** - המשך דינים פון שליחים, און דינים פון א גט על תנאי.
#**הזורק** - דינים  קריגן א גט, גט ישן, נשים וואס מען מוז זיי גט'ן און א גט קרח.
#**המגרש** - דינים פון "גירושין לחצאין", עדים פון א גט.

קאַטעגאָריע:משניות
קאַטעגאָריע:גמרא
יאזעף געבעלס

**יאזעף געבעלס** (**Joseph Goebbels**) (געבוירן 1897, און באגאנגען זעלבסטמארד א טאג נאך היטלער, 1945) איז געווען פון דער אנפירער און העלפער פון די נאציס ביים צווייטן וועלט קריג. 

ער איז געווען פראפעגאנדע מיניסטער, און האט אויך געדינט אלס ווארטזאגער פון די נאציס.

ער האט זיך פארזוימט מיט אדאלף היטלער אין היטלערס בונקער אין בערלין, דארט האט ער זיך גענומען דאס לעבן, מיט זיין ווייב, נאכן אומברענגען זייערע פינעף קינדער.

קאַטעגאָריע:נאציס
קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע
ה'תרפ"ח

## קאלענדאר
## געשעענישן
* אנפאנג פון יאסיף וויסאריאנאוויטש סטאלין געוועלטיקייט אויף די ראטנפארבאנד. 

## געבוירן
* ט"ו טבת - הרב חיים קאניעווסקי, תלמיד חכם פון די גדולי הדור

## נפטר געווארן
מסכת קידושין

**מסכת קידושין** איז די זיבעטע (און לעצטע) מסכתא אין סדר נשים (דער דריטער סדר אין משניות). די מסכתא איז עוסק אין דעם ענין וויאזוי א מאן קען האבן א קנין קידושין אין א פרוי.
די מסכתא האט א גמרא אין בבלי (81 בלאט) און ירושלמי.

## נעמען פון די פרקים (קאפיטלעך) אין דער מסכתא 
# **האשה נקנית** - וויאזוי א מאן קען שאפן א קנין אין א פרוי; אויך דינים פון עבד כנעני און אלע ערליי קניָנים.
# **האיש מקדש** - וועגן מקדש זיין דורך א שליח, און בכלל ענינים פון שליחות.
# **האומר**
# **עשרה יוחסין**

קאַטעגאָריע:משניות
סעקט

**סעקט** אדער **קרייז** איז א אפטיילונג פון א צוזאשמעלצונג פון קהילות וואס געהערן זיך אן צו איין גרופע.
אינגבער-וואסער

**אינגבער־וואסער** איז א מין זיס סאדא געטראנק. די מערסט פארשפרייט מארקעס זענען *שוועפס*, *קאנאדע דריי* און *סיגראם*.

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:געטראנקען
מסכת מועד קטן

**מסכת מועד קטן** איז די עלפטע מסכתא אין סדר מועד (דער צווייטער סדר אין משניות).

די מסכתא באהאנדלט די דינים פון חול המועד. דער סוף פון דער מסכתא רעדט וועגן דינים פון אבילות.
## נעמען פון די פרקים (קאפיטלעך) אין דער מסכתא 
# **משקין**
# **מי שהפך**
# **ואלו מגלחין**

די ערשטע צוויי פרקים רעדן וועגן הלכות חול המוער (און אויך א ביסל הלכות שמיטה), דער דריטער פרק ברענגט הלכות אבילות.

קאַטעגאָריע:משניות
קאַטעגאָריע:גמרא
רבנות

**רבנות** מיינט די ארגאניזאציע וואס טוט איינגלידערן די רבנים. אדער ווערט דאס באטיטלט די שטעלע פון א רב.
זעקל

אַ זאַק, **זעקל** (אױף אידיש/פּױליש אױך טאָרבע)  איז א מין כלי פון פלאסטיק, פאפיר אדער שטאף וואס געשעפטן געבן דאס אהיים צו טראגן די סחורה וואס מען האט געקויפט.

עס  מוז נישט זיין דייקא פלאסטיש, עס קען אויך זיין א בעג פאר שטענדיג פון סחורה אדער אנדערע מינע שטאף - אין געוויסע ערטער איז אפילו דא א געזעץ אלס אפצוהיטן די סביבה נישט צו ערלויבן פלאסטיש.

קאטעגאריע:פאקאזשירונג