open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
אויפ'ן שאך ברעטל

'''אויפ'ן שאך ברעטל''' איז א יודיש בוך פון באלערנדע פערזענליכע איבערלעבענישן און עפיזאדן פון מענטשן וועלכע האבן זיך געשטארקט אויף די שוועריגקייטן אין טאג טעגליכן לעבן, געשריבן און באארבעט דורך נ. קלאר און ארויסגעגעבן דורך הוצאת נר למאור אום תשע"ג.

א גרויסער טייל פון די ווירקליכע געשעהענישן וועלכע ווערן דערציילט אינעם בוך זענען ערשיינען אינעם מאנאליכן אויסגאבע די ליכטיגע היים.

עס האט א הסכמה פון רבי שלמה יודא הירש.

דער בוך אנטהאלט זעקס-און-צוואנציג עפיזאדן אין דריי-הונדערט ניין-און-נייציג זייטן.

קאַטעגאָריע:יידישע ביכער
פרייצייט

קליין|פרייצייט
**פֿרײַצײַט** איז די צײַט ווען מען איז נישט באשעפטיקט מיט ארבעט אדער אנדערע זאכן וואס מען מוז זיי טון, ווי למשל שלאפן. דאס איז די צייט ווען מען טוט וואס מען וויל. אין דער פרייצייט קען מען:
* פארברענגען מיט דער פאמיליע אדער מיט חברים;
* שפילן ספארט;
* שפילן שאך אדער קארטן אא"וו;
* הערן מוזיק;
* ארומפארן;
און נאך פארשידענע זאכן.

א וואקאציע אין א תקופה פון עטלעכע טעג אדער וואכן וואס זענען פרייצייט.

## וועבלינקען 
*
The Doors

300px|thumb|די טירן

**The Doors** (יידיש: *די טירן*) איז דער נאמען פון א פאפולערע ראק טרופע אין  לאס אנדזשעלעס, פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, זינט 1965 ביז אין מיטן 
1973.

## דיסקאָגראַפֿיע 
* The Doors - 1967
* Strange Days - 1967
* Waiting for the Sun - 1968
* The Soft Parade - 1969
* Morrison Hotel - 1970
* L.A. Woman - 1971
* Other Voices - 1971
* Full Circle - 1972
* An American Prayer - 1978

קאַטעגאָריע:טרופעס
מישעל ראדריגעז

**מישעל ראדריגעז** (ענגליש: *Michelle Rodriguez*; געב' 12טן יולי 1978) איז אן אמעריקאנער אקטריסע און סצענאר שרייבער.

איר ערשטע שטארקע ראלע אין פילם אין געווען אין גירלפייט וואו זי איז געווען די הויפט אקטריסע, זי האט אויך געהאט א ראלע אין אוואטאר און זי איז געווארן פאפולער אין ראלע אין פעסט און פיריעס.

זי איז באוואוסט אלס טאף וואומען און זי וויל טוישן די וועג ווי אזוי האליוואוד קוקט אויף די פרויען.

## יונגע יארן 
זי איז געבוירן דעם 12טן יולי 1978 אין טעקסאס, פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע. איר מוטער קומט פון דער דאמיניקאנישער רעפובליק און איר פאטער פון פארטא ריקא.

ביי די אכט יאר האט זי זיך געצויגן מיט איר מוטער צו דער דאמיניקאנישער רעפובליק אויף דריי יאר, דערנאך קיין פארטא ריקא ביז די זיבן יאר און דערנאך האט זי זיך באזעצט אין ניו דזשערסי.

## פילמאגראפיע 
* גירל-פייט
* די פעסט און די פיריעס
* 3 עי. עמ.
* בלוי קראש
* רעזידענט איוועל
* קאנטראל

## וועבלינקען 
* אפציעלע וועבזייטל 

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער
קאַטעגאָריע:פילם אקטיארן
קאַטעגאָריע:סצענאר שרייבער
נואקשוט

**נואַקשוט** () איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון מאריטאניע  און איינע פון די גרעסטע שטעט אין דער סאהארא. ביז 1958 איז נואקשוט געווען א קליין שטעטל פון 200 מענטשן.

## צוויליניג שטעט 
מאגאדישו איז פארצווילינגט מיט:
* 
* 
* 
* 

 

## רעפערענצן 
## וועבלינקען
קליינע קישקע

די **קליינע קישקע** איז דער טייל פון די געדערעם וואס הייבט אן פון דעם מאגן און ציט זיך ביז צו דער גראבער קישקע, און איז דער הויפט טייל פון דער פארדייאונג סיסטעם. אין א מענטש וואס איז עלטער פון פינף יאר איז די קליינע קישקע לאנג פינף אדער זעקס מעטער. כאטש זי איז לענגער ווי די גראבע קישקע, הייסט זי די קליינע קישקע ווייל זי איז שמעלער.

אין דער קליינער קישקע ווערט דער נערשטאף פונעם עסן איינגעזאפט אינעם קערפער. אויך העלפט די קליינע קישקע אויסרייניקן קארבאן דיאקסייד פונעם בלוט און טוישן מיט זויערשטאף. דאס עסן בלייבט אין דער קליינער קישקע אומגעפער דריי שעות.

קאַטעגאָריע:אברים
קאַטעגאָריע:בויך
קאַטעגאָריע:פארדייאונג סיסטעם
דזשים מאריסאן

קליין|250px|דזשים מאריסאן
**דזשים מאריסאן** (; 8טן דעצעמבער, 1943 - 3טן יולי, 1971), איז געווען אן אמעריקאנער דיכטער און ראק מוזיק זינגער.

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער
קאַטעגאָריע:ראק זינגערס
קאַטעגאָריע:דיכטער
משה יעלון

**משה "בא‏‏גי" יַעֲ‏לוֹ‏ן** (געב' דעם 24סטן יוני 1950), מינסטער פון תל"ם איז דער פארטיידיגונגס מיניסטער אין דער רעגירונג פון ישראל און א כנסת דעפוטאט פון  דער ליכוד פארטיי. פריער איז ער געווען וויצע־פרעמיער מיניסטער און דער 17טער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל.

## ביאגראפיע 
### יונגע יארן 
יעלון איז געבוירן געווארן אין קריית חיים מיטן נאמען **משה סמאליאנסקי** צו זיין פאטער דוד, אן אסט־גאליציאנער ייד, און זיין מוטער בתיה (זילבער), א חורבן אייראפע איבערלעבער פון מערב־גאליציע.

ער איז אויפגעוואקסן און האט געלערנט אין קריית חיים.
## משפחה
יעלון איז חתונה געהאט מיט עדה יעלון און דער פאטער פון דריי קינדער. זיין טאכטער **​​אשבל** האט געדינט אין נאציאנאלן דינסט, בשעת זיין אנדערע זון און טאכטער ​​האבן געדינט אין עליטע איינהייטן. יעלון איז אַ קרוב פון דעם זינגער סטאַטיק. ער האַלט אַ באָכער דיגרי אין פּאָליטיש וויסנשאַפֿט פון דעם אוניווערסיטעט פון חיפה.

## וועבלינקען
כאפעז

[קליין|200px|כאפֿעזנס קבר אין [שיראז]]
**שאַמס אַ-דין כאַפֿעז** (פערסיש: حافظ) (1320 - 1389) איז געווען א פערסישער דיכטער. ביזן היינטיקן טאג לערנט מען זיינע פאעסיעס בעל־פה.

## לעבנסגעשיכטע 
כאפעז איז געבוירן געווארן אין שיראז, פערסיע (היינט איראן). מען זאגט אז ער האט געלערנט דעם גאנצן קוראן בעל־פה ווען ער האט עס געהערט פון זיין פאטער.

ביי די 48 יאר האט ער געדארפט אנטלויפן פון שיראז קיין איספאהאן.

העלפט פון זיינע דיכטונגען האט ער געשריבן אין די לעצטע ניין יאר פון זיין לעבן.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:דיכטער
קאַטעגאָריע:פערסער
דאכא

**דאָכאַ** ( *אַל־דאכאַ*; דער גרויסער בוים) איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פונעם עמיראַט קאַטאַר. צוויי דריטל פון דער באפעלקערונג פון קאטאר וואוינען אין דאכא.

אין 2008 האט דאכא געהאט א באפעלקערונג פון 998,651 באוואוינער.

## צווילינג שטעט
דאכא איז פארצווילינגט מיט :

* 
* (זייט 1995)
* (זייט 2008)
* (זייט 1994)
*  

* 
*
* 
* 

* 
* 
*
* 

## רעפערענצן
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אזיע
1629

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 14טן אפריל - כריסטיאן הויגנס, האלענדישער פיזיקער און מאטעמאטיקער (געש' 1695)

## געשטארבן
1628

## געשעענישן 
* 10טן אויגוסט - די שוועדישע שיף  וואסא גייט אונטער ביי איר ערשטער רייזע אין שטאקהאלם האוון.

## געבוירן 
## געשטארבן
מיטשעל באטשעלעט

**וועראניקאַ מיטשעל באַטשעלעט** (; געב' דעם 29סטן סעפטעמבער 1951) איז די פרעזידענטקע פון טשילע. זי איז די ערשטע פרוי צו ווערן פרעזידענט פון טשילע און דינט היינט אין איר צווייטן קאדענץ; דער ערשטער קאדענץ איז געווען פון 2006 ביז 2010.

פריער איז זי געוואן א דאקטער.

קאַטעגאָריע:טשילעאנער
קאַטעגאָריע:דאקטוירים
קאַטעגאָריע:פרעזידענטן פון טשילע
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
1627

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 25סטן יאנואר - ראבערט בויל, אירישער וויסנשאפטלער (געש' 1691)

## געשטארבן
1625

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 27סטן מערץ - דזשיימס דער ערשטער, מלך פון ענגלאנד (געב' 1566)
מארעק גרעכוטא

**מאַרעק גרעכוטאַ** (פויליש: *Marek Michał Grechuta*; 10טן דעצעמבער 1945 - 9טן אקטאבער 2006) איז געווען א פוילישער זינגער, דיכטער און קאמפאזיטאר.

## דיסקאָגראַפֿיע
* *(Marek Grechuta & Anawa* (1970)
* *(Korowód* (1971)
* *(Droga za widnokres* (1972)
* *(Magia obłoków* (1974)
* *(Szalona lokomotywa* (1977)
* *(Pieśni Marka Grechuty do słów Tadeusza Nowaka* (1979)
* *(Śpiewające obrazy* (1981)
* *(W malinowym chruśniaku* (1984)
* *(Wiosna - ach to ty* (1987)
* *(Krajobraz pełen nadziei* (1989)
* *(Piosenki dla dzieci i rodziców* (1991)
* *(Dziesięć ważnych słów* (1994)
* *(Niezwykłe miejsca* (2003)

קאַטעגאָריע:פוילישע
קאַטעגאָריע:זינגערס
קאַטעגאָריע:דיכטער
קאַטעגאָריע:קאמפאזיטארן
אוטאראקהאנד

**אוטאַראַקהאַנד** (; הינדי: उत्तर प्रदेश; סאנסקריט:  उत्तराखण्डराज्यम् ), פריער **אוטאַראַנטשאַל**, איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין צפון אינדיע, ארומגענומען מיט טיבעט אין צפון, דעם לאנד נעפאל אין מזרח, און די אינדישע שטאטן אוטאר פראדעש אין דרום און הימאטשאל פראדעש אין צפון־מערב. דער שטאַט איז געשאפן געווארן דעם 9טן נאוועמבער 2000, דער 27סטער שטאט פון אינדיע.

די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז דעהראדון. די שפראכן פון דעם שטאט זענען הינדי און סאנסקריט. צוויי פון די וויכטיקסטע טייכן אין הינדואיזם הייבן אן אין דעם שטאט, דער גאנגעס און דער יאמונא.

אוטאַראַקהאַנד באדעקט א שטח פון 53,484 ק"מ², פון וואס 93% געפינט זיך אין די בערג.
מיט א באפעלקערונג פון 10,116,752 מענטשן (אין 2011), איז אוטאַראַקהאַנד דער 19טער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.

## וועבלינקען 
* [ אפיציעלע וועבזייטל]

קאַטעגאָריע:אינדיע
מערב האלבקיילעך

רעכטס|קליין|200px|דער מערב האלבקיילעך באטאנט געל
קליין|דער מערב האלבקײַלעך
דער **מערב האלבקײַלעך** (אדער די  **מערב האלבקויל**) איז די העלפט פונעם ערד-פלאנעט וואס געפינט זיך מערב פונעם גריניטש מערידיאן, ד"ה דער 0° מערידיאן וואס גייט אדורך גריניטש אין לאנדאן, ביזן 180° מערידיאן, וואס איז א גרויסער טייל פון דער אינטערנאציאנאלער דאטע ליניע. דער מערב האלבקיילעך נעמט די קאנטינענטן צפון און דרום אמעריקע, ווי אויך די מערבדיקע טיילן פון אייראפע און אפריקע און א טייל פון אנטארקטיקע.

די צווייטע העלפט פון דער וועלט ווערט גערופן דער מזרח האלבקיילעך.

געאגראפיש האט דער מערב האלבקיילעך נישט קיין חשיבות.

גאנץ פארשפרייט אין דער פאליטישער שפראך, באדייט דער מערב האלבקיילעך דעם קאנטינענט פון אמעריקע און די ארומיקע אינזלען ("די נייע וועלט").

די באפעלקערונג פון דער מערב האלבקיילעך איז העכער פון א ביליאן מענטשן. דער העכסטער בארג אינעם מערב האלבקיילעך איז אקאנקאגוא (6,961 מעטער).

## זעט אויך 
* מזרח האלבקיילעך

קאַטעגאָריע:געאגראפיע
די איבערראשונג

**די איבערראשונג** איז א דיקער בוך אין די יודישע שפראך, ערשינען אום ניסן תשע"ב, וואו עס ווערט באשריבן א שפאנענדע פיקטיווע ערציילונג.

דער בוך איז געשריבן דורך ש. ינאי און באארבעט דורך חיים יוסף מאיר ליבערמאן. ארויסגעגעבן דורך מקור חיים פאבלישינג אין צוזאמענארבעט מיט הוצאת שי, און ווערט דיסטריבוטעט דורך קינדער שפיל.

## די מעשה 
יהודה קאנער, א חרדישער יוד פון ירושלים, פארט כסדר קיין אוקריינע בשליחות פון רבי לוי יצחק מילער פון די ארגאניזאציע **דזשואיש סאוויעט**, וועלכער האט א מיסיע ארויסצואראטעווען יודן פון די לענדער אונטערן אייזערנעם פארהאנג און צוריקקערן געביידעס וועלכע האבן באלאנגט צו יודישע געמיינדעס.

אינאייוועגס באפעלט אים זיין מוטער אויפצוזוכן זיין פארלוירענעם ברודער נתי, וועמען די קאמוניסטן האבן אוועקגעכאפט און געגעבן צו אדאפטירן צו א קא גע בע אפיציר סערגעי וועלכער איז שפעטער געווארן דער קאמאנדיר פון דער אוקריינישער מאפיא.

ער האנדלט אויך מיט באריס קליין פון די **פעדעראציע** וועלכער דארף אים העלפן צוריקקערן געביידעס, אבער ער שטעלט זיך ארויס אלס פאררעטער וועלכער ארבעט צוזאמען מיט די איראנער צו פארניכטן די חרדישע יודנטום. באריס ארבעט צוזאמען מיט צוויי נטורי קרתא בחורים שייקע און יאסקע, וועלכע זענען איבערצייגט אז מ'דארף פארניכטן די מדינה.

אין זיינע מיסיעס ווערט ער פארכאפט אין א קאמף צווישן מאפיא באנדעס.

דער בוך אנטהאלט דריי-און-פופציג קאפיטלען אין א סך הכל פון פיר-הונדערט און פופצן זייטן.

קאַטעגאָריע:יידישע ביכער
סימא טשיען

קליין|פארטרעט פון סימא טשיען
**סימא טשיען** (כינעזיש: 司马迁; 135 פארן ציילן - 86 פארן ציילן) איז געווען א כינעזישער היסטאריקער פון דער האן דינאסטיע, פון די ערשטע כינעזישע היסטאריקער. ער האט געשריבן די באריכטן פונעם היסטאריקער (史记/史記 *שע דזשי*) וואס באריכט די היסטאריע פון כינע אנהייבנדיק פונעם געלן קייסער ביז זיינע צייטן, א תקופה פון צוויי טויזנט יאר.

## יונגע יארן 
טשיען איז געבוירן געווארן אין לאנגמען צו זיין פאטער, סימא טאן, דער הויף אסטראלאג. זיין פאטער האט אים גוט אויסגעלערנט ביז ביי די צען יאר איז ער שוין געווען באהאוונט אין די אלטע שריפטן. ביי דער עלטער פון צוואנציק האט ער געהאלטן א רייזע דורכאויס כינע.

## האן הויף באאמטער 
טשיען איז געווארן א באאמטער אינעם קייסערס הויף.

אין 105 פארן ציילן איז זיין פאטער געשטארבן און מען האט אים באשטימט זיין ממלא מקום ווי הויף אסטראלאג.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:כינעזער
קאַטעגאָריע:היסטאריקער
קרים

קליין|מרכז| חצי האי קרים
דער **קרים האלבאינדזל** (רוסיש: Крымский полуостров, אוקראיניש: Кримський півострів) איז א האלבאינדזל אינעם צפון זייט פון שווארצער ים. ער איז כמעט אינגאנצן ארומגענומען מיט וואסער, דער שווארצער ים און, אין מזרח זייט, דער ים פון אזאוו. דער האלבאינדזל איז אין דרום זייט פון אוקראינע און מערב זייט פון רוסלאנד. קרים אנקערט זיך מיט אוקראינע דורך דעם פערעקאפער איסטמאס.

אין 2014, דער בעלות פון קרים איז געווארען א מחלוקת צווישן אוקראינע און רוסלאנד. רוסלאנד האט אריינגענעמעמט דער לאנד ווי א חלק פון רוסישער פעדעראציע.

## וועבלינקען 
*
קאַטעגאָריע:האלבאינדזלען
אויטאנאמישע רעפובליק פון קרים

די **אויטאנאמישע רעפובליק פון קרים** (, *אַווטאנאמנאַ רעספובליקאַ קרים*; , *אַווטאנאמנאַיאַ רעספובליקאַ קרים*; , Къырым Мухтар Джумхуриети) איז אן אויטאנאמישע רעפובליק, אין דרום אוקראינע, פלאצירט אויפן קרים האלבאינזל אויפן צפון ברעג פונעם שווארצן ים. די אויטאנאמישע רעפובליק פון קרים נעמט דעם גאנצן קרים־האלבאינזל, אחוץ די שטאט סעוואסטאפאל.

קרים איז אן אויטאנאמישע פארלאמענטארע רעפובליק אין אוקראינע און ווערט רעגירט לויט דער קאנסטיטוציע פון קרים, לויט די געזעצן פון אוקראינע. די הויפטשטאט, וואו די רעגירונג פון דער רעפובליק געפינט זיך, איז אין דער שטאט סימפעראפאל, אינמיטן דעם האלבאינזל. דער שטח פון קרים איז 26,200 קוואדראט ק"מ, און איר באפעלקערונג איז געווען 1,973,185 אין 2007. 

זייט פעברואר 2014 ווען רוסישע קראפטן האבן אינוואדירט קרים, איז די רעפובליק נישט אונטער דער הערשאפט פון דער אוקראינישער רעגירונג. אוקראינע טענה'ט אבער אז קרים איז א טייל פון איר טעריטאריע.

## געאגראפיע 
דער קרים־האלבאינזל איז כמעט אינגאנצן ארומגענומען מיטן שווארצן ים און דעם ים פון אזאוו. ער איז באהאפטן צו דער יבשה פון אוקראינע דורכן איסטמאס פון פערעקאפ, וואס איז ברייט פון 5 ביז 8 ק"מ.

די הויפט אינדוסטריע איז טוריזם.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:אוקראינע
קאַטעגאָריע:האלבאינדזלען
קאַטעגאָריע:קרים
איסטמאס

קליין|דער איסטמאס פון פאנאמא
אן **איסטמאס** (פון אוראלט  "האַלדז") איז א לאנדפאס וואס פארבינדט צוויי יבשות און צעשייד צוויי ימען.

אפטמאל טוט מען בויען א קאנאל אדורך אן איסטמאס צו פארקירצערן דעם וועג פאר שיפן, ווי למשל דער פאנאמא קאנאל וואס גייט אדורך דעם איסטמאס פון פאנאמא און דער סועץ קאנאל וואס שניידט אדרוך דעם איסטמאס פון סועץ.

## רשימה פון באקאנטע איסטמאסן 
* איסטמאס פון פאנאמא
* איסטמאס פון פערעקאפ — פארבינדט קרים מיט אייראפע
* איסטמאס פון סועץ
* איסטמאס פון קארינטאס — פארבינדט דער פעלאפאנעסאס מיט אייראפע
* איסטמאס פון טעהואנטעפעק אין מעקסיקא
* איסטמאס פון קרא — פארבינדט דעם מאליי האלבאינזל מיט אזיע

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:געאגראפיע
געשלעכט

**געשלעכט** אדער **מין** איז א באגריף אין ביאלאגיע וואס שילדערט א באשעפעניש ווי א זכר אדער א נקיבה. דער באגריף איז פאראן סיי ביי בעלי חיים סיי ביי פלאנצן. דער זרע פון א בעל חי אדער דער בלומענשטויב פון א פלאנץ קומט פונעם זכר; די נקיבה פראדוצירט אן אייעלע. רעפראדוקציע פאדערט א זכר מיט א נקיבה פון דעם זעלבן זגאל.

די קינדער ירשנען גענעס פון ביידע עלטערן.

אויך זענען פאראן בעלי חיים וואס רעפראדוצירן אן א זכר מיט א נקיבה.

ביי מענטשן און זויגערס טראגט א זכר אן  X און א Y כראמאזאם (XY), אבער א נקיבה טראגט צוויי  X כראמאזאמען (XX), וואס איז א טייל פון דער   XY סיסטעם. עס זענען פאראן אויך אנדערע געשלעכט סיסטעמען, ווי למשל די ZW סיסטעם אין פויגלען און די X0 סיסטעם אין אינסעקטן.

## רעפערענצן
## זעט אויך 
* רעפראדוקציע
* זכר
* נקיבה

קאַטעגאָריע:רעפראדוקציע
קאסמאסשיף

קליין|ספוטניק 1, די ערשטע קאסמאסשיף
א **קאסמאסשיף** איז א פארמיטל אדער מאשין וואס איז געמאכט צו פליען אין קאסמאס. קאסמאסשיפן ווערן געניצט פאר פארשידענע צוועקן, איינשליסנדיק טראנספארט פון מענטשן און פראכט, מעטעאראלאגיע, נאוויגאציע, ערד־אבסערוואציע, פלאנעטן־אויספארשונג און קאמוניקאציע. 

היינט האבן 24 לענדער קאסמאסשיף־טעכנאלאגיע.

## היסטאריע 
רוסלאנד האט ארויפגעשאסן ספוטניק 1, די ערשטע קאסמאסשיף, אין 1957.
די ערשטע מענטשן־באזעצטע קאסמאסשיף איז געווען וואסטאק 1 אין 1961, מיט קאסמאנויט יורי גאגארין. דריי לענדער האבן לאנצירט מענטשן־באזעצטע קאסמאסשיפן: רוסלאנד, די פאראייניקטע שטאטן און כינע.

די אינטערנאציאנאלע קאסמאס סטאנציע, באזעצט זייט 2000, ווערט אויסגעהאלטן דורך רוסלאנד, די פאראייניקטע שטאטן, קאנאדע און נאך לענדער.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:קאסמאס
קאַטעגאָריע:לופטמאשינען
2012 VP113

**VP113 2012** איז א קארליק פלאנעט וואס מען האט אנטפלעקט דעם 5טן נאוועמבער 2012. מען האט אים מפרסם געווען דעם 26סטן מערץ 2014.

ער איז גאר ווייט פון דער זון און האט דעם גרעסטן פעריהעליאן פון נארוועלכן אביעקט אין דער זון סיסטעם און איז 250 מאל אזוי ווייט פון דער זון ווי די ערד. דאס לעצטע מאל וואס ער איז געווען ביי זיין פעריהעליאן איז געווען אין 1978.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אסטראנאמיע
אסאם

**אַסאַם** (; אסאמעזיש: অসম *אקסאם*) איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין צפון־מזרח אינדיע, ארומגענומען מיט בהוטאן אין צפון, דעם לאנד באנגלאדעש אין דרום, און די אינדישע שטאטן ארונאטשאל פראדעש, נאגאלאנד, מאניפור, מיזאראם, טריפורא און מעגהאלאיא. אסאם איז געווארן א טייל פון בריטישער אינדיע אין 1828.

די הויפטשטאט איז דיספור און די גרעסטע שטאט איז גואוואהאטי. די שפראך פון דעם שטאט איז אסאמעזיש. 

אַסאַם באדעקט א שטח פון 78,438 ק"מ², גרעסער ווי פאנאמא און קלענער ווי טשעכיי; ער איז דער 16טער שטאַט לויט שטח.
מיט א באפעלקערונג פון 31,169,272 מענטשן (אין 2011), איז אַסאַם דער 14טער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.

דער טייך בראהמאפוטרא פליסט לענגאויס דעם שטאַט.

## וועבלינקען 
* [ אפיציעלע וועבזייטל]

קאַטעגאָריע:אינדיע
נעפאליש

**נעפאֵליש** איז די באַאַמטער שפראַך פון נעפאל און אין עטלעכע טיילן אין אינדיע.
זי ווערט גערעדט דורך 17 מיליאָן מענשטן.

קאַטעגאָריע:שפראכן
קאַטעגאָריע:נעפאל
קאַטעגאָריע:אינדיע
קווין

300px|קליין|קווין
**קווין** (ענגליש: *Queen*) איז דער נאמען פון א פאפולערער בריטישע ראק טרופע אין לאנדאן זינט די 1970ער יארן. 

## היסטאריע 
איידער זיך צושטעלן צו קווין, זענען ברייאַן מייַ און ראדזשער טעילער געווען צוזאַמען אין אַ באַנדע וואס האט געהייסן **שמייכל** מיט בעיסיסט טים סטאַפעל.

פֿרעדי מערקורי (דעמאָלט באקאנט דורך זיין געבורט נאָמען פון פאַרראָך 'פרעדי' בולסאַראַ) איז אַ פאָכער פון שמייכל, און זיי ערמוטיגט צו פרובירן מיט מער פרטים בינע און רעקאָרדינג טעקניקס נאָך סטאַפעלס אָפּפאָר אין 1970.

מערקורי האט זיך איינגעשריבן דער באַנד באַלד דערנאָכדעם, געביטן דעם נאָמען פון די באַנדע צו 'קווין', און אנגענומען זיין באַקאַנט בינע נאָמען.

זיי האבן צוערשט אריינגענומען יוחנן דיקאַן צו רעקאָרדירן זייער דעבוט אלבאם אין 1973. קווין האט געהאט הצלחה מיט זייער דעבוט און זייַן נאָכפאָלגן-אַרויף, 'קווין וו' אין 1974, אָבער עס איז געווען די מעלדונג פון 'לויטער האַרץ באַפאַלן' שפּעטער אין 1974 און 'אַ נאַכט אין די אָפּעראַ' אין 1975 אַז פארדינט דער באַנד אינטערנאַציאָנאַלע הצלחה. די יענער פיטשערד 'באָהעמיאַן ראַפּסאַדי', וואָס איז געשטאנען אלס נומער איין אין די וק סינגגאַלז טשאַרט פֿאַר נייַן וואָכן; עס טשאַרטיד אין נומער איינער אין עטלעכע אנדערע לענדער, און האט דער באַנד זייער ערשטער שפּיץ צען קלאַפּ אויף די יו. עס. בילבאָרד הייס 100.

זייער 1977 אלבאם, נייַעס פון די וועלט, אנטהאלט צוויי פון ראק'ס מערסט באקאנטע אַנטהעמס, 'מיר וועט שטיין איר' און 'מיר זענען די טשאַמפּיאָנס'. דורך דער פרי 1980 ס, קווין זענען איינער פון די גרעסטע סטאַדיאָן ראק באַנדס אין דער וועלט, און זייער פאָרשטעלונג אין 1985 ס לייוו עיד איז פאררעכנט ווי איינער פון די גרעסטע אין ראק געשיכטע.

אין 1991 איז מערקורי געשטארבן פון בראָנטשאָפּנעומאָניאַ, אַ קאַמפּלאַקיישאַן פון עידס, און דיקאַן אויסגעדינט אין 1997.

זינט דעמאָלט, האבן מייַ און טיילער זעלטן געטאן צוזאַמען, אַרייַנגערעכנט אַ מיטאַרבעט מיט פאולוס ראָדגערס אונטער דעם נאָמען **קווין + פאולוס ראָדגערס** וואָס האט זיך געענדיקט מאי 2009.

אין 2013 און 2014, מייַ און טיילער האבן גערייַזט מיט אד'ם לאַמבערט אונטער די נאָמען פון '''קווין + אד'ם לאַמבערט'''.

דער באַנד האָבן באפרייט אַ גאַנץ פון 18 נומער איין אַלבומס, 18 נומער איין סינגגאַלז, און 10 נומער איין דוודס. עסטאַמאַץ פון זייער רעקאָרד פארקויפונג בכלל קייט 150,000,000-300,000,000 רעקאָרדס, מאכן זיי איינער פון די וועלט'ס בעסטער-סעלינג מוזיק קינסטלער.

זיי באקומען די בוילעט זיי באקומען די בוילעט בייַשטייַער צו בריטיש מוזיק אַוואַרד פון די בריטיש פאָנאָגראַפיק אינדוסטריע אין 1990, און זענען ינדוקטעד אין דעם ראק און ראָלל זאַל פון רום אין 2001.

קווין וועט ארויסלאזן אַ נייַ אלבאם מיטן נאמען 'קווין פאָרעווער' אין שפּעט 2014.

## מיטגלידער דורכאויס די יאהרן 
* אדם לעמבערט
* ברייען מעי
* דזשאן דיקען
* פאול ראדזשערס
* פרעדי מערקורי
* ראדזשער טעילער

## דיסקאָגראַפֿיע 
* Queen - 1973
* Queen II - 1974
* Sheer Heart Attack - 1974
* A Night at the Opera - 1975
* A Day at the Races - 1976
* News of the World - 1977
* Jazz - 1978
* The Game - 1980
* Flash Gordon - 1980
* Hot Space - 1982
* The Works - 1984
* A Kind of Magic - 1986
* The Miracle - 1989
* Innuendo - 1991
* Made in Heaven - 1995

קאַטעגאָריע:טרופעס
תל-אביב בערזע

160px|left
קליין|250px|די תל-אביב בערזע
די **תל־אביב בערזע** שייקעץץץץץץץ, גיוועלדדדדדד, שיייבססססססססססססס, איכת מין תורה, מין חורה, מין רהט, איז הגעוולד.

רייבה חכייים איז אומר, תל אביב מין שטן, מין גיהנום, מין חורה. מין.

איז שיקוץ משוקץ, תל אביב איז פייגלכיס, איז טרנססאוליכס.

גיוועלדד, שייקצע.

תצילנה אוזזן השמוע, כי הציונים מין תל אביב, מין חורה, לאפרושי איסורא מין דאורייתה, מין חורה.

## וועבלינקען 
* די תל אביב בערזע 
* Kesef.org.il - אתר הדרכה ומידע למשקיע הישראלי בשוק ההון, מטעם הרשות לניירות ערך

קאַטעגאָריע:ישראל
אילינג בראדוויי סטאנציע

**אילינג בראדוויי** () איז א נאציאנאלע באן און לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע וואס געפינט זיך אין אילינג בראדוויי אין דער לאנדאנער בארא פון אילינג, מערב לאנדאן.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3.

די סטאנציע האט פיר פעראנען פון דער גרויס-מערבדיקער הויפט ליניע וואס זענען געדינט דורך גרויס-מערבדיקער באן און היטרוי קאנעקט. אויך האט זי פינף פעראנען פון דעם לאנדאנער אונטערגרונט, צוויי אויף דער צענטראלער ליניע און דריי אויף דער דיסטריקט ליניע.

רוב פון די נאציאנאלע באן באדינונגען פארן מזרח גראד קיין פאדינגטאן.

די לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע איז א סוף־סטאנציע; אויף דער דיסטריקט ליניע איז די נעקסטע סטאנציע צו מזרח אילינג קאמאן און אויף דער צענטראלער ליניע מערב אקטאן.

## היסטאריע 
די גרויסע מערבדיקע באן האט געעפנט איר סטאנציע דעם 1טן דעצעמבער 1838, און די ערשטע אונטערגרונט סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן יולי 1879.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:דיסטריקט ליניע סטאנציעס
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין לאנדאן
משה וואלפסאן

הרב **משה וואלפסאן** (געב' שבט תרפ"ה - ט"ז סיון, ה'תשפ"ד) איז געווען א חסידישער משפיע און דער פירער פון בית המדרש **אמונת ישראל**. ער האט אסאך אנהענגער וואס ווערן גערופן לויטן נאמען פון זיין בית מדרש.

ער איז א געוועזענער תלמיד און אויך משגיח אין ישיבה תורה ודעת, וואו ער האט געלערנט ביי ר' שרגא פייוול מענדלאוויטש, רבי גדליה שאר און הרב יעקב קאמינעצקי. 

ער איז געווארן מקורב צו חסידות דורך רבי גדליה שאר. ער פלעגט גיין, צווישן אנדערע, קיין ליובאוויטש און קיין סקווירא.

## משפחה 
* אייידעם רבי מאטל זילבער אבדק תולדות יהודא סטיטשין.
* איידעם הרב יעקב עקיבא מאשינסקיא.

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
קאַטעגאָריע:חסידישע רבנים
קאַטעגאָריע:סקווערער חסידים
קאטעגאריע:מענטשן פון ניו יארק
קאַטעגאָריע:מענטשן פון בארא פארק
דיסטריקט ליניע

די **דיסטריקט ליניע** איז א ליניע אין דעם לאנדאנער אונטערגרונט, און זיין קאליר אויף דער אונטערגרונט מאפע איז גרין. די דיסטריקט ליניע איז די מערסטע פארנומענע פון די  אונטער־אייבערפלאך ליניעס אין דער אונטערגרונט סיסטעם, ווי אויך די פינפטע מערסטע פארנומענע אין אלגעמיין, מיט מער ווי 208 מיליאן פארער אין יאר 2011/12.

די ליניע שניידט אדורך לאנדאן פון מזרח צום מערב. די ליניע הייבט אן פון אפמינסטער אין מזרח, אדורך צענטראל לאנדאן ביז ערלס קארט, וואו די ליניע צעשיידט זיך אין א דרומדיקן צווייג קיין ווימבלדאן, צוויי מערבדיקע צווייגן, קיין ריטשמאנד און אילינג, און א צפונדיקן צווייג קיין עדזשווער ראד דורך פאדינגטאן. פון 60 סטאנציעס, זענען 25 אונטער דער ערד. די ווימבלדאן און ריטשמאנד צווייגן האבן בריקן אריבער דעם טעמז.

די דיסטריקט ליניע טיילט די רעלסן און סטאנציעס מיט דער האמערסמיט און סיטי ליניע פון  און אלדגייט מזרח, און מיט דער קרייז ליניע צווישן טאער היל און גלאסטער ראד, און אויך אויפן עדזשווער ראד צווייג. עטלעכע סטאנציעס ווערן געטיילט מיט דער פיקאדילי ליניע.

## היסטאריע 
מען האט געשאפן די מעטראפאליטאן דיסטריקט באן צו ווערן א טייל פון אן אינוועניקסטן קרייז וואס וועט פארבינדן די לאנדאנער סוף־סטאנציעס. די ערשטע ליניע האט געעפנט אין דעצעמבער 1868 פון דרום קענזינגטאן קיין וועסטמינסטער מיט באנען פון דער מעטראפאליטאן באן. אין 1871 האט די דיסטריקט אנגעהויבן מיט אייגענע באנען און די ליניע האט געצויגן פון מערב בראמפטאן קיין מענשן הויז.

## רוטע
### מאפע
950px|קליין|צענטער|די רוטע פון דער דיסטריקט ליניע אדורך די לאנדאנער באראס

### פאקטן 
די דיסטריקט ליניע איז לאנג 64 קילאמעטער (40 מייל), די לענגסטע ליניע אין דער אונטערגרונט. די ליניע האט 60 סטאנציעס און ווערט באדינט פון C און D סטאק באנען, מיט 6 וואגאנען. אין 2013 האט מען אנגעהויבן איינפירן S סטאק באנען מיט 7 וואגאנען, און ביז 2016 וועט מען טוישן אלע באנען.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:לאנדאנער אונטערגרונט
מערב אקטאן אונטערגרונט סטאנציע

**מערב אקטאן** () איז אן אייבערערדישע לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויפן אילינג בראדוויי צווייג פון דער צענטראלער ליניע. די סטאנציע געפינט זיך אין מערב אקטאן אין דער לאנדאנער בארא פון אילינג, מערב לאנדאן, נישט ווייט פון צפון אילינג אונטערגרונט סטאנציע אויף דער פיקאדילי ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3.

## היסטאריע 
די סטאנציע געהערט צו דער גרויסער מערבדיקער באן, און האט געעפנט דעם 5טן נאוועמבער 1923.

## גאלעריע

טעקע:West Acton stn look east.JPG|קוקנדיק אויף מזרח
טעקע:West Acton stn look west.JPG|קוקנדיק אויף מערב
טעקע:West Acton stn roundel.JPG|פעראן־רונדל

## רעפערענצן 
## וועבלינקען
אילינג קאמאן אונטערגרונט סטאנציע

**אילינג קאמאן** () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויפן אקסברידזש צווייג פון דער פיקאדילי ליניע און דעם אילינג בראדוויי צווייג פון דער דיסטריקט ליניע.
די סטאנציע געפינט זיך אויף דער אקסברידזש ראד, אין טראוולקארט זאנע 3.

די סטאנציע האט צוויי פעראנען.

## היסטאריע 
די סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן יולי 1879 אויף דער מעטראפאליטאן דיסטריקט באן, היינט די דיסטריקט ליניע.

## גאלעריע 

טעקע:Ealing Common stn westbound.JPG|קוקן אויף צפון פונעם מערבדיקן פעראן
טעקע:EalingCommonC.jpg|אין דער סטאנציע *(סעפטעמבער 2006)*
טעקע:EalingCommonB.jpg|דרומדיקע פיקאדילי ליניע באן פארט ארויס *(סעפטעמבער 2006)*
טעקע:Ealing Common stn roundel.JPG|פעראן רונדל

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פיקאדילי ליניע סטאנציעס
קאַטעגאָריע:דיסטריקט ליניע סטאנציעס
1624

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 9טן יאנואר -- מיישא, קייסערינע פון יאפאן

## געשטארבן
1623

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 19טן יוני - בלעז פאסקאל, פראנצויזישער מאטעמאטיקער, פיזיקער און פילאסאף (געש' 1662) 

## געשטארבן
1622

## געשעענישן 
* 1טן יאנואר - דעם 1טן יאנואר איז אויסגרופן אלס דער ערשטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר.

## געבוירן 
* 15טן יאנואר - מאליער, פראנצויזישער דראמאטורג (געב' 1673)

## געשטארבן
1620

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 16טן מיי - וויליאם אדאמס, ענגלישער נאוויגאטאר (געב' 1564)
1621

## געשעענישן 
* 3טן יוני - געגרינדעט די האלענדישע מערב-אינדיע געזעלשאפט.

## געבוירן 
* 16טן יאנואר – מאגנוס צעלזיוס, שוועדישער אסטראנאם און מאטעמאטיקער (געש' 1679)

## געשטארבן
פירענעען

קליין|צענטראלע פירענעען
די **פירענעען** (, , , , ,  אדער ), איז א בארג-קייט אין דרום־מערב  אייראפע וואס שיידט די איבערישער האלבאינזל פון גאנץ אייראפע. דער בארג-קייט ציט 491 ק"מ פון דער בוכטע פון ביסקע צום מיטלענדישן ים און שאפט א נאטירלעכער גרענעץ צווישן פראנקרייך און שפאניע. דאס קליינע לאנד אנדארע ליגט אין די פירענעען.

דער העכסטער שפיץ אין די פירענעען איז אַנעטא, 3,404 מעטער איבערן ים־פלאך.

קאַטעגאָריע:בערג
קאַטעגאָריע:פראנקרייך
קאַטעגאָריע:שפאניע
טראקט

קליין|טראקט
א **טראַקט** איז אן אספֿאלטירטער וועג אויף וואס מאטאר-פארמיטלען קענען פארן. א טראקט פארבינדט צוויי ערטער כדי מ'זאל קענען פארן פון איינעם צום אנדערן. א טראקט צווישן צוויי שטעט הייסט א שאסיי אדער א שטראז.

די רוימער האבן געבויט לאנגע גראדע טראקטן איבער זייער אימפעריע.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:טראנספארט
לאקאמאטיוו

שמאל|ממוזער|250px|א דאַמף־לאָקאָמאָטיוו מאדעל A4 פון דער בריטישער באן פירמע LNER
שמאל|ממוזער|250px|א דייטשער דאַמף־לאָקאָמאָטיוו אויף א דרייער
א **לאקאמאטיוו** (פון לאטיין: *loco motivus*) איז אן אייזנבאן פארמיטל וואס פארזארגט די באוועגונגס-קראפט צו א באן. דער איינציקער צוועק פונעם לאקאמאטיוו איז צו פירן די וואגאנען פון דער באן אויף די שינעס. פון דער אנדערער זייט, פילע באנען שליסן איין פארמיטלען מיטן אייגענעם באוועגונגס־קראפט אין די וואגאנען; דאס ווערט נישט גערעכנט קיין לאקאמאטיוון, נאר מאטאר־וואגאנען. היינט איז מער פארשפרייט צו ניצן מאטאר־וואגאנען פאר פאסאזשירן באנען. אבער די צווישן־שטעט באנען און לאסט־באנען ניצן יא לאקאמאטיוון.

טראדיציאנעל טוט דער לאקאמאטיוו ציען די באן. ווען מען קומט אן צום ציל, דארף מען צעשיידן דעם לאקאמאטיוו פון דער באן און מען מוז אים ארומפירן צו שלעפן די באן צוריק פון דער צווייטער זייט.
ביי מאדרענע עלעקטרישע לאקאמאטיוון איז מער נישט נייטיק דאס צו טון. דער פירער פון דער באן האט אויך  א פיר־קאמער אין דעם צווייטן עק פון דער באן און קען קאנטראלירן דעם לאקאמאטיוו פון דער ווייטנס, אזוי אז דער לאקאמאטיוו שטופט די באן ביי דער צוריק־רייזע. די סיסטעם ווערט ברייט געניצט אויף די גיכבאנען, ווי למשל די יאפאנישע שינקאנסען און די פראנצויזישע TGV.

## היסטאריע 
די ערשטע לאקאמאטיוון האבן געארבעט מיט א דאמפמאטאר, און האבן געברענט קוילן, האלץ אדער אויל. דאס איז געווען דער מערסטער געווינלעכער טיפ לאקאמאטיוו ביז דער צווייטער וועלט-מלחמה.

אין 1814 האט דזשארדזש סטיוונסאן געבויט א דאַמף־לאָקאָמאָטיוו וואו ער האט געארבעט אין קילינגווערט קוילן־שאכטע. דאס איז געווען דער מוסטער פאר די לאקאמאטיוון וואס מען האט דעמאלסט אנגעהויבן צו בויען וואס האט געברענגט די אנטוויקלונג פון די באנען.


קאַטעגאָריע:באן טראנספארט
ענדאקרינאלע סיסטעם

די **ענדאקרינאַלע סיסטעם** פון אן ארגאניזם איז די זאמלונג פון דריזן וואס שאפן הארמאנען גלייך אין דער צירקולאציע סיסטעם צו פירן צו א ווייטערדיקן ציל ארגאן. דאס איז אנדערש ווי די עקסאקרינאלע סיסטעם, וואס שאפט הארמאנען אין רערלעך, ווי למשל שווייס דריזן. די הארמאנען קאנטראלירן מעטאבאליזם, וואוקס און אנטוויקלונג, און געוועב פונקציע.

דאס ווארט ענדאקרינאל קומט פון גריכיש ἐνδο- ענדא- "אינערהאלב," און κρίνειν קריניין "צו שיידן".

דאס פעלד פון מעדיצין וואס באהאנדלט די ענדאקרינאלע סיסטעם ווערט גערופן ענדאקרינאלאגיע.

קאַטעגאָריע:הארמאנען
קאַטעגאָריע:דריזן
ישראל דימענטן בערזע

קליין|250px|די ישראל דימענטן בערזע
די **ישראל דימענטן בערזע** (; ) איז אַ פּריוואַטע פירמע מיט אַ ציבור כאַראַקטער, וואָס נעמט אריין פילע סיבות פאַרקנאַסט אין דער דימענט אינדוסטריע אין ישראל, אַרייַנגערעכנט אימפארטירער, עקספארטירער, מעקלער, שלייפן, שניידן פאלירן און פראצעסירן. 

די ישראל דימענטן בערזע איז די גרעסטער און וויכטיקסטער צענטער פון רוי דימענטן האַנדל אין דער וועלט, מיט מער ווי 60 פּראָצענט פון דער גלאבאלער אויסקער געמאכט דורך איר. די דימענט אינדוסטריע איז אַ פערטל פון עקספּאָרטן פון אינדוסטריעלער פּראָדוקציע אין ישראל.

## וועבלינקען 
* ישראל דימענטן בערזע
* אתר ענף היהלומים הישראלי 
* תולדות ענף היהלומים  באתר מכון היהלומים הישראלי.

קאַטעגאָריע:ישראל
נאטאליא פאקלאנסקאיא

**נאטאליא וולאדימיראוונא פאקלאנסקאיא** (רוסיש: Ната́лья Влади́мировна Покло́нская) איז דער הויפטפראקוראר פון דער רעפובליק פון קרים.

## ביאגראפיע 
פאקלאנסקאיא האט געגראדוּירט פון דער אוניווערסיטעט פון כארקאוו. אין 2011, זי איז געווען דער שטאט פראקוראר אין דער פאל פון רוווים אהרונאוו אין סימפעראפאל. שפעטער אין דער זעלבער יאר, זי איז געווארען דער סביבות'דיגער פראקוראר פון סימפעראפעל. שפעטער, זי איז געשיקט געווארען צו דער אוקראינישער הויפטפראקוראר קאבינעט אין קיעוו, אוואו זי האט געארבעט ביזן  אנהייב פון דער איוראמאידאן קריזיס.

אין פעברואר 2014, פאקלאנסקאיא האט פראבירט צו רעזיגנירן, זאגנדיג אז זי איז געווען "פארשעמט צו וווינען אין א מדינה אוווּ ליסטים האבן רשות צו שפאצירן אין די גאסן מיט פרייהייט." אירע רעזיגנירונג איז נישט נתקבל געווען. אנשטאט, זי האט געקראגן א יום-טוב תקופה און איז אוועקגעגאנגען פון קיעוו קיין קרים, אוווּ אירע עלטערן האבן געוווינט.

ווען קרים האט זיך אפגעטיילט פון אוקראינע אין מארץ, דער פריערדיגער פראקוראר איז געבליבן לאיאל צו קיעוו, און דערנאך האט פאקלאנסקאיא געקראגן א הזמנה צו ווערן דער נייער פראקוראר, וואס זי האט אנגענעמט. דעמאלט, דער אוקראינישע ממשלה האט געאפנט א קרימינאל פאל אויף איר און האט איר גערושמ'ט ווי א געוואלטער פארברעכער.

## פאפולאריטעט אויף דער אינטערנעט 
פאקלאנסקאיא איז געווארען דער פראקוראר פון קרים אויף 11 מארץ 2014, און האט געהאט א פרעסע קאנפערענץ שפעטער אינעם זעלבן טאג. זי איז באלד געווארען זייר פאפולאר אויף דער אינטערנעט מחמת אירע שיינקייט און יפת-תואר, בפרט אין יאפאן און כינע.

## לינקען 
* נאטאליא פאקלאנסקאיא'ס פרעסע קאנפערענץ פון יוטוב.

קאַטעגאָריע:אדוואקאטן
קאַטעגאָריע:קרים
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
פּאַן-אייראפעישער פארבאנד

קליין
**פּאַן-אייראפעישער פארבאנד**
איז די אָולדאַסט אייראפעישער יונאַפאַקיישאַן באַוועגונג.

## וועבלינק 
* http://www.epaneurope.eu/ 
https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Paneuropean_Union

קאַטעגאָריע:אייראפע
מגדל דוד

קליין|250px|

**מגדל דוד** איז אַ פאַרצייַטיק ציטאַדעל ליגן אין דזשאַפאַ גייט פון די ישן סיטי פון ירושלים. עס איז געווען ערידזשנאַלי בעשאַס די 2 יאָרהונדערט בק. עס איז געווען חרובֿ און דעמאָלט ריבילט עטלעכע מאל, אין דער קריסטלעך, מוסלים, מאַמלוק און אַטאַמאַן פּיריאַדז אין ירושלים. הייַנט די ציטאַדעל איז געניצט פֿאַר די געשיכטע פון ​​ירושלים מוזיי.

## װעבלינקען 
*מוזיאון מגדל דוד 
*פורטל תמונות ירושלים -  מגדל דוד
*סיור וירטואלי מהמוזיאון - 360 מעלות במגדל דוד
*מיכאל יעקובסון: מנהרת הזמן של ירושלים: 3,000 שנים נחשפו מתחת למגדל דוד , 17.10.13, Xnet

קאַטעגאָריע:ירושלים
אקטאן שטאט אונטערגרונט סטאנציע

**אקטאן שטאט** () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער פיקאדילי ליניע און דעם אילינג בראדוויי צווייג פון דער דיסטריקט ליניע.
די סטאנציע געפינט זיך אין דרום־מערב אקטאן, מערב לאנדאן, אין טראוולקארט זאנע 3.

די סטאנציע האט פיר פעראנען.

## היסטאריע 
די סטאנציע האט געעפנט מיטן נאמען מיל היל פארק דעם 1טן יולי 1879 אויף דער מעטראפאליטאן דיסטריקט באן, היינט די דיסטריקט ליניע.
דעם 1טן מערץ 1910 האט די סטאנציע באקומען איר היינטיקן נאמען.

## גאלעריע 

טעקע:ActonTown2.jpg|א מערבדיקער פיקאדילי ליניע באן קומט אריין אין דער סטאנציע *(סעפטעמבער 2006)*
טעקע:Acton Town stn roundel.JPG|פעראן רונדל

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פיקאדילי ליניע סטאנציעס
קאַטעגאָריע:דיסטריקט ליניע סטאנציעס
קאנסטאנטין כאבענסקי

קליין|קאנסטאנטין כאבענסקי
**קאָנסטאַנטין כאַבענסקי** (רוסיש: Константин Хабенский, געב. דעם 11טן יאַנואַר 1972, לענינגראַד, פססר) איז א רוסלענדישער טעאַטער- און קינאָ-אַקטיאָר פון דער ייִדישער אָפּשטאַמונג.

## לעבנס-געשיכטע
קאָנסטאַנטין כאַבענסקי איז געבוירן געוואָרן און אויסגעוואַקסן אין לענינגראַד (היינט פעטערבורג). זינט 1981 ביז 1985 האָט ער געוווינט אין דער שטאָט ניזשנעוואַרטאָווסק אין מערב-סיביר, וווּ עס האָבן דעמלט געאַרבעט זײַנע עלטערן, אינזשענערן-הידראָלאָגן לויטן פאַך.

אין 1990 – 1995 האָט קאָנסטאַנטין כאַבענסקי זיך געלערנט אינעם לענינגראַדער מלוכה-אינסטיטוט פאַר טעאַטער, מוזיק און קינעמאַטאָגראַפיע. אין אָט די יאָרן האָט ער אָנגעהויבן אַרויסטרעטן אין פּעטערברוגער טעאַטערן און עפּיזאָדיש אויך אין קינאָ. אין 1996 האָט ער זיך אַריבערגעצויגן קיין מאָסקווע, וווּ ער האָט געשפּילט אויף דער בינע פון אַרקאַדי רײַקינס טעאַטער "סאַטיריקאָן". איצט אַרבעט קאָנסטאַנטין כאַבענסקי אינעם מאָסקווער קינסטלערישן טעאַטער אויף אַנטאָן טשעכאָווס נאָמען. פאַראַלעל איז ער געוואָרן איינער פון די פּאָפּולערסטע הײַנטצײַטיקע רוסלענדישע קינאָ-אַקטיאָרן.

באַזונדערס איז ער באַקאַנט געוואָרן נאָך אויספילן די ראָליע פון אַנטאָן גאָראָדצקי אין די רוסלענדישע פאַנטאַסטישע פילמען "נאַכט-פּאַטרול" («Ночной дозор», 2004) און "טאָג-פּאַטרול" («Дневной дозор», 2005). קאָנסטאַנטין כאַבענסקי האָט אויסגעפילט ראָליעס פון יידישע פּערסאָנאַזשן אין רוסלענדישע פילמען: הערש יצחק גרשוני אינעם היסטאָרישן פילם "די אימפּעריע אונטערן קלאַפּ" («Империя под ударом», 2000), דמיטרי באָגראָוו אינעם היסטאָרישן פילם "דאָס לעבן און דער טויט פון פּיאָטר אַרקאַדיעוויטש סטאָליפּין" («Жизнь и смерть Петра Аркадьевича Столыпина», 2002), ליוושיץ אינעם פילם "אייגענע" («Свои», 2004), לייב טראָצקי אינעם פילם "יעסענין" («Есенин», 2005), גרין אינעם קינאָ-סעריִאַל "סטאַטס-ראַטגעבער" («Статский советник», 2005"), אהרן סימאַנאָוויטש אינעם היסטאָרישן פילם "ראַספּוטין" («Распутин», 2011), יורי לעוויטאַן אינעם פילם מיטן זעלבן נאָמען («Юрий Левитан», 2014), אלכּסנדר פּעטשערסקי אינעם פֿילם "סאָביבאָר" ("Собибор", 2017)  אא.

## צוגאָבלעגע אינפאָרמאַציע
נאַטאַליע כאַבענסקאַיאַ, די עלטערע שוועסטער פון קאָנסטאַנטין כאַבענסקי, איז אַ זינגערן אַן אויספילירן פון ייִדישע לידער, אַ סאָליסטקע פונעם פּעטערבורגער ייִדישן מוזיקאַלן אַנסאַמבל.
קאָנסטאַנטין כאַבענסקי האָט געגרינדעט אין רוסלאַנד אַ צדקה-פאָנד לטובת קינדער, וואָס זײַנען קראַנק אויף קאַנצער. זינט 2010 האָט קאָנסטאַנטין כאַבענסקיס פאָנד אָנגעהויבן עפענען סטודיעס פאַר שעפערישער אַנטוויקלונג פון קינדער איבער שטעט פון רוסלאַנד (ביז איצט זײַנען געעפנט געוואָרן אַזעלכע סטודיעס אין פּעטערבורג, וואָראָניעזש, קאַזאַן, נאָוואָסיבירסק, אופאַ, ניזשני טאַגיל, יעקאַטערינבורג און פּערם).

## וועבלינקען
* וועגן קאָנסטאַנטין כאַבענסקי אויפן וועבזײַטל פונעם מאָסקווער טעאַטער אויף אַנטאָן טשעכאָווס נאָמען (אויף רוסיש)

קאַטעגאָריע:רוסן
קאַטעגאָריע:אקטיארן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
פרעמיער מיניסטערס ביורא (ישראל)

דער **פרעמיער מיניסטערס ביורא** איז דער רעגירונג ביורא פאַראַנטוואָרטלעך פֿאַר דורכפירן די פּאָליטיק פון ישראל'ס פרעמיער מיניסטער, קאָאָרדינירן אַקטיוויטעטן פון רעגירונג מיניסטעריומס אין די פארשיידענע פעלדער און טוישן פאַרוואַלטונג און שטעקן אַרבעט בייַ די נאציאנאלע מדרגה.

## װעבלינקען 
* פרעמיער מיניסטערס ביורא

קאַטעגאָריע:בית ראש הממשלה
קאַטעגאָריע:ישראל
אלמעכטיגער ג-ט

**אלמעכטיגער ג-ט** איז א פיוט געשריבן אין מערב־יידיש.  יידן פון אשכנז זינגען דאס פסח ביי נאכט.  עס איז געשריבן ווי דער פיוט ״אדיר הוא״  און פשטות איז איינער א טייטש  פונעם אנדערן.
דער פיוט איז געדרוקט געווארן צום ערשטן מאל אין דער פראגער הגדה אין יאר ה'רפ"ז.

## זעט אויך 
## רעפערענצן
## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:ליל הסדר
באדען-באדען

**באדען-באדען** () איז א קורארט שטאט ביים אָאָס טײַך אין דרום-מערב דייטשלאנד, 44 ק"מ צפון-מזרח פון  שטראסבורג און 32&nbsp;ק"מ דרום-מערב פון קארלסרוע.

## צווילינג שטעט
באדען-באדען האט די צווילינג שטעט:

Baden-Baden-Stiftskirche-12-im Ententeich-gje.jpg
Baden-Baden-Festspielhaus-Alter Bahnhof-02-Ostecke-Litfassaeule-gje.jpg
Baden-Baden-Kurhaus-12-gje.jpg
Baden-Baden-Trinkhalle-aussen-SO2-gje.jpg
Baden-Baden-Friedrichsbad von Annaberg-02-gje.jpg
Baden-Baden-Lange Strasse 11-Kaffeeum-gje.jpg
Baden-Baden-Augustaplatz-42-Fontaene-Haeuser-gje.jpg
Baden-Baden-Lichtentaler Allee-342-Laternen-Passanten-2013-gje.jpg

קאַטעגאָריע:שטעט אין דייטשלאנד
פארטיידיקונגס-מיניסטעריום (ישראל)

ממוזער|250px|שמאל|ישראל פֿארטיידינקונס־מיניסטעריום
דער **ישראל פֿארטיידינקונס־מיניסטעריום** () איז דער רעגירונגס אפטייל וואס האט די פאראנטווארטליכקייט צו פארטיידיקן די מדינה ישראל פון אינערן און דרויסנדיקן מיליטערישע סטראשונגען. ער ווערט געפירט דורכן פארטיידיקנוס־מיניסטער. זיין ביורא געפינט זיך אין דער ״קריה״ אין תל-אביב.

מערערע מאל איז אויסגעקומען אז דער פרעמיער מיניסטער זעלבסט האט געדינט אויך אלס זיכערהייטס מיניסטער, ווי דוד בן-גוריון, לוי אשכול, מנחם בעגין, יצחק רבין, אהוד ברק. 

אין ישראל געווענליך איז דער זיכערהייטס מיניסטער, איינער וואס איז געווען אין מיליטער, מיט אסאך ערפארונג, אבער נישט אלע זענען אזוי, צום ביישפיל עמיר פרץ. 

## װעבלינקען 
* משרד הביטחון 

* קאַטעגאָריע:ישראל
למען שמך

**למען שמך** איז א דיקער קונטרס אין לשה"ק און אין יודיש מבאר צו זיין די איסורים אויפן פאבליק סקול, סקול דיסטריקט און טשעפטער וואן אין די פאראייניגטע שטאטן, ארויסגעגעבן דורך וועד שומרי משמרת הקודש אין שפיץ פון אברהם דובער וועבערמאן געדרוקט אין קרית יואל, מאנרא אין יאהר תשנ"ח.

עס האט הסכמות פון קאשויער רב און יודל גרובער.

עס איז צוטיילט אין צוויי חלקים:
דער ערשטער חלק באשטייט פון א הקדמה און זיבן מאמרים, א תמצית פונעם ערשטן מאמר אין יודיש און א אחרית דבר.
דער צווייטער מאמר איז **דבר הלכה** וועלכער איז א בירור הלכה פון רבי יודל גרובער וואס אנטהאלט זיבן פרקים, די דריטע מאמר הייסט '''די אמת'ע פאקטן** וועלכער איז געציהלט אפצוענטפערן דעם קונטרס די קלארע פאקטן. דער פערטער מאמר **דברי האגרת** ווענדט אפ דער **דעת תורה''' בריוו וועלכער איזארויסגעגעבן דורך דריי דיינים פון קהל יטב ד'סאטמאר ישראל חיים מנשה פרידמאן, משה מנחם טירנויער און געציל בערקאוויטש. און אינעם זיבעטן ווערט מבואר דאס ענין פון מרא דאתרא און ווען מ'מעג זיך קריגן אויף איהם.

דער צווייטער חלק באשטייט פון פארשידענע דאקומענטן אין ענגליש איבער געזעצן און פסקים פון געריכטן איבער לערנען רעליגיע אין פאבליק שולעס און נאך. א טייל דאקומענטן ווערן איבערגעטייטשט אויף יודיש.

דער קונטרס פארנעמט בסך הכל פון זיבן הונדערט און פערציג זייטן, אריינגערעכנט דער מפתח.

קאטעגאריע:ספרי קודש
פינאנץ-מיניסטעריום (ישראל)

קליין|250px|
דער **פֿינאַנץ־מיניסטערים** אין ישראל איז דער רעגירונג מיניסטעריום פאַראַנטוואָרטלעך פֿאַר עקאָנאָמישן פּאָליטיק פון דער ישראל רעגירונג, רעגולירן די עקאָנאָמיע און געשעפט טעטיקייט אין דער עקאנאמיע, באַשטעטיקן דעם יערלעכן שטאַט בודזשעט פֿאַר רעגירונג אפעראציעס און פאַרשפּרייטונג פון פארשידענע רעגירונג ביוראען.

## װעבלינקען 
* משרד האוצר

קאַטעגאָריע:ישראל
המשרד לביטחון הפנים

קליין
**המשרד לביטחון הפנים** איז די רעגירונג מיניסטעריום אין באַשולדיקונג פון ישראל'ס ינערלעך זיכערהייַט און איז אין באַשולדיקונג פון די ישראל פּאָליצייַ, די תפיסה דינסטן און די פייערלעשעריי און רעטונג דינסטן. לויטן דער רעוואָלוציע אין 1977 אַבאַלישט דער עבודה פון פּאָליצייַ, און ער אומגעקערט בלויז מיט די פאַרלייגן פון די רעגירונג פון די ראָוטיישאַן אין 1984. ביז 1995 , גערופן די פּאָליצייַ דעפּאַרטמענט אָפיס. טאָן ניט צעמישן עס מיט דער ינלענדיש מיניסטעריום פאַראַנטוואָרטלעך צווישן אנדערע זאכן פֿאַר די היגע רעגירונג.

## װעבלינקען 
* המשרד לביטחון הפנים

קאַטעגאָריע:ישראל
חני געטער

**חני געטער** איז א לייף קאוטש, ראביי, אקטיוויטסקע פאר פרויען רעכטן און מיטארבעטער אין פוטסטעפס.

## וועבלינקען 
* איר אפיציעלע וועבזייטל
* ארטיקל איבער חני געטער אין "פאליש"

קאַטעגאָריע:ראבייס
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קארלסרוע

**קארלסרוע** () איז א שטאָט ביים ריין טײַך אין דרום-מערב דייטשלאנד, 71 ק"מ צפון-מערב פון שטוטגארט, 72&nbsp;ק"מ דרום־מזרח פון שטראסבורג און 32&nbsp;ק"מ דרום־מזרח פון באדען-באדען.

זי איז די דריטע גרעסטע שטאט אין דעם דייטשן פֿעדעראלן שטאַט באַדן-װירטמבורג, און די 21טע גרעסטע שטאָט אין דייטשלאנד.

קארלסרוע ליגט לעבן דער פֿראַנצױזישער גרענעץ.

געגרינדעט פון קארל דער דריטער ווילהעלם אום 1715, זי איז געווען די הויפטשטאט פון באדען מער ווי צוויי הונדערט יאר (1718–1940).

אין דער שטאָט געפינען זיך די העכסטע געריכט און דער פּראָקוראָרס ביורא פון דייטשלאנד. 

## באוואוסטע פערזענלעכקייטן פון קארלסרוע 
* רבי ידידיה טיאה ווייל, ליגט אין קארלסרוע.
* רבי נתנאל ווייל ‎, דער *קרבן נתנאל* ליגט אין קארלסרוע.
* רבי יעקב עטלינגער
* קארל פאן דרייס, ערפינדער פון ביציקל און שרייבמאשין
* קארל בענץ, ערפינדער פון אויטאמאביל

## צווילינג שטעט 
קארלסרוע האט די פאלגנדע צווילינג שטעט:
* 
* 
* 
* 
* 

Karlsruhe asv2022-10 img07 Schloss Karlsruhe.jpg
Karlsruhe-Durlacher Allee-02-2021-gje.jpg
Karlsruhe-Lutherkirche-04-2021-gje.jpg
Karlsruhe-Botanischer Garten-05-2018-gje.jpg
Karlsruhe-Alter Schlachthof-04-Gasthaus-2021-gje.jpg
Karlsruhe-Schloss Gottesaue-02-2021-gje.jpg
Karlsruhe-Schloss Gottesaue-28-2021-gje.jpg
Karlsruhe-Bernharduskirche-08-2021-gje.jpg
Karlsruhe-Bernharduskirche-56-Seitenschiff links-2021-gje.jpg

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט אין דייטשלאנד
וויליאם ראאן האמילטאן

קליין|240px|וויליאם ראאן האמילטאן (1805 - 1865)
**סיר וויליאם ראאַן האַמילטאן** (; 4טן אויגוסט 1805 - 2טן סעפטעמבער 1865) איז געווען אן אירישער פיזיקער, אסטראנאם און מאטעמאטיקער וואס האט וויכטיק בייגעשטייערט צו קלאסישער מעכאניק, אפטיק און אלגעברע. זיינע שטודיעס פון מעכאנישע און אפטישע סיסטעמען האבן אים געברענגט צו אנטפלעקן נייע מאטעמאטישע באגריפן און טעכניקן. זיין גרעסטע ביישטייערונג איז אפשר די ווידער־פארמולירונג פון ניוטאן-מעכאניק אויף האמילטאן-מעכאניק. פון דער דאזיקער ארבעט איז ארויסגעקומען די קלאסישע פעלד־טעאריע פון עלעקטראמאגנעטיזם און די אנטוויקלונג פון קוואנטן-מעכאניק. אין מאטעמאטיק איז ער ברייט באקאנט פאר דער דערפינדונג פון קוואטערניאנען.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:אירלענדער
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיקער
קאַטעגאָריע:פיזיקער
קאַטעגאָריע:אסטראנאמען
נתן דוד ראבינאוויטש (פארצעוו)

רבי **נתן דוד ראבינאוויטש פון פארצעוו** (ה'תרכ"ו, 1866 - ז' שבט ה'תר"ץ, 1930) איז געווען א רבי פון חסידים וואס האט געפירט זיין הויף אינעם שטעטל פארצעוו. דאס חסידות איז געווען א צווייג פונעם ביאלער חסידות. רבי נתן דוד איז געווען א בן אחר בן, דער פינפטער פונעם ייד הקדוש פון פרשיסחא. 

ער איז געווען א שטארקער קעגנער פון ציוניזם‏‏.

ער איז געווען א גביר, און פון זיין צוואה (וואס מ'האט געדרוקט צום ערשטן מאל אין תר"ץ) ווייזט אויס אז ער האט איבערגעלאזט א הון רב אין זיין ירושה. ער פלעג ארויסגעבן א סך געלט כדי מקיים זיין מצוות מיט גרויס הידור.

## זיינע קינדער
*אסתר גאלדא, ווייב פון רבי אברהם יעקב שפירא (ה'תרמ"ד - כ"ד אדר ב' ה'תשכ"ב) פון דראהביטש
*פייגא, ווייב פון רבי אהרן פערלאוו פון סטאלין-ווארשע
*רבי משה יחיאל אלימלך ראבינאוויטש פון לעבערטוב, זיין  ממלא מקום
*רבי ברוך יהושע ירחמיאל ראבינאוויטש פון מונקאטש
*רבי יצחק יעקב ראבינאוויטש
*חוה, ווייב פון רבי ירחמיאל ישראל יוסף דאנציגער, זון פון רבי יצחק מענדל פון אלעקסאנדער
*דבורה, ווייב פון רבי יעקב לאנדוי
*רבי יודא לייב ראבינאוויטש
*רב אלעזר בצלאל יוסף ראבינאוויטש
*פעסקא, ווייב פון רבי וואלף פרידמאן

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ביאלע
קאַטעגאָריע:פוילישע אדמורי"ם
קאטעגאריע:מוהלים
קאליקסט דער דריטער

קאַליקסט דער דריטער (31סטן דעצעמבער, 1378 - 6טן אויגוסט, 1458), געבוירן אַלפאָנס דע באָריאַ , איז געווען פויבס פונעם 8טן אפריל, 1455 ביז זיין טויט אין 1458.  ער איז געווען דער לעצטער פּויבסט צו נעמען דעם נאָמען " קאַליקסט".

## ביאגראפיע
אַלפאָנס דע באָריאַ איז געבוירן אין לאַ טאָרעטאַ , איצט אַ קוואַרטל פון קאַנאַלז , וואַלענסיע - הייַנט אין שפאניע - אָבער דעמאלס אונטער דע קרוין פון אראגאן. ער איז געווען דער זון פון דאָמינגאָ דע באָריאַ און פראַנסינאַ לאַנסאָל.

ביים מערב סקיזם , האט ער געשטיצט דעם אנטי־פויבסט בענעדיקט קסייי , און איז געווען די פירנדע קראַפט הינטער אַנטיפּאָפּע קלעמענט ווייי ס סאַבמישאַן צו פּאָפּע מארטין V אין 1429 . זיין פרי קאַריערע איז פארבראכט ווי אַ פּראָפעסאָר פון געזעץ אין דער אוניווערסיטעט פון ללעידאַ , ווו ער באקומען זיין דאַקטעראַט , און ער דעמאָלט געדינט ווי אַ דיפּלאָמאַט צו די מלכים פון אראגאן , ספּעציעל בשעת די קאָונסיל פון באַסעל ( 1431-1439 ). ער געווארן אַ קאַרדינאַל נאָך רעקאַנסיילינג פּאָפּע יודזשין יוו מיט מלך אַלפאָנסאָ V פון אראגאן .

בשעת ער איז געווען אַ יונג גאַלעך , ער אַטענדאַד אַ דראָשע דורך סט ווינסענט פערער . אין די סוף פון זיין אָנזאָג , די דאָמיניקאַן געזאגט צו דער צוקונפֿט פּויפּסט : " מייַן זון , איר איין טאָג וועט זיין גערופן צו זיין די צירונג פון דיין הויז און פון דיין לאַנד . איר וועט ינוועסטאַד מיט דעם העכסטן כשיוועס אַז קענען פאַלן צו די פּלאַץ פון מענטשן. נאָך מיין טויט, איך וועט זיין די כייפעץ פון דיין ספּעציעל כּבֿוד . אייל דיך צו פּערסאַוויר אין אַ לעבן פון מייַלע . "  ווי פּויפּסט , באָריאַ קאַנאָניזעד פערער , אויף יוני 3, 1455 .

ער איז אויפגעשטאנען צו די פּאַפּאַל שטול אין 1455 אין אַ זייער אַוואַנסירטע עלטער, ווי אַ " קאָמפּראָמיס קאַנדידאַט " אין די פּאַפּאַל קאַנקלייוו אַז יאָר, גענומען די נאָמען קאליקסט ווו . ער איז וויוד דורך כיסטאָריאַנז ווי זייַענדיק גאָר פֿרום , אַ פירמע באַליווער אין די אויטאָריטעט פון די רוח זע, און , ווי די רגע באָרגיאַ פּויפּסט , ער איז צו גרויס לענגקטס צו שטייַגן זיין באַלדיק משפּחה.

אין 1456, ער ארויס די פּאַפּאַל בולל ינטער קאַעטעראַ צו פּאָרטוגאַל (ניט צו זיין צעמישט מיט ינטער קאַעטעראַ פון 1493 ). דעם ביק ריאַפערמד די פּאָרטוגעזיש רעכט צו רעדוצירן ינפידעלז און די מאָאָרס צו די סיעגע פון בעלגראַד . די סיעגע פון בעלגראַד איז צעבראכן אויף יולי 22 אין אַ נאָוטאַבאַל נצחון קעגן די טורקס . צו קאַמעמערייט דעם נצחון , קאליקסט ווו באפוילן די סעודה פון די טראַנספיגוראַטיאָן צו זיין געהאלטן אויף 6 אויגוסט.

קאליקסט באפוילן אַ נייַ פּראָצעס פֿאַר סט דזשאָאַן פון אַרק ( סי 1412-1431 ), אין וואָס זי איז געווען פּאָסטהומאָוסלי גערעכטפארטיקט .

ער באוויליקט פון די ערשטן פון די אוניווערסיטעט פון גרייפסוואַלד אַז גענומען שטעלן אין די יאָר 1456 .

## רעפערענצן
* *European treaties bearing on the history of the United States and its Dependencies to 1648*, Ed.  Frances Gardiner Davenport, Carnegie Institute of Washington, 1917.
* Gower, Ronald Sutherland, *Joan of Arc*, BiblioBazaar LLC, 2007.
* Hibbert, Christopher, *The Borgias and their enemies: 1431–1519*, Houghton Mifflin Harcourt, 2008.
* *The Lives and Times of the Popes*, Vol.4, Ed. Artaud de Montor, Catholic Publication Society of America, 1911.
* Frederick Rolfe, *Chronicles of the House of Borgia *, 1901.

קאַטעגאָריע:שפאניע
קאַטעגאָריע:פויבסטן
קאסמאס-פארן

**קאָסמאָס-פֿאָרן** איז ווען מען פארט ארויס אינעם קאסמאס, סיי מיט מענטשן סיי אָן מענטשן. מען שיקט ארויף א קאסמאס-שיף מיט א ראקעט וואס פארט גענוג גיך אז די שיף זאל נישט פאלן צוריק צו דער ערד.

א ביישפיל פון מענטשלעכן קאסמאס-פארן איז די אינטערנאציאנאלע קאסמאס סטאנציע. ביישפילן פון קאסמאס-פארן אן מענטשן זענען סאטעליטן. מען ניצט אויס קאסמאס-פארן פאר טעלעקאמוניקאציע סאטעליטן.

דער ערשטער געקינצלטער סאטעליט איז געווען ספוטניק 1, וואס רוסלאנד האט ארויפגעשיקט דעם 4טן אקטאבער 1957.

## אנטלויף־גיך פון דער ערד 
לויט דער אלטע טעאריע פון מעכאניק פון אריסטו, יעדע זאך וואס מען ווארפט ארויף פון דער ערד פאלט צוריק צו איר "נאטירלעכן ארט". אייזיק ניוטאן האט אוועקגעשטעלט די דריי פרינציפן פון מעכאניק, לויט וואס איז עס יא מעגלעך ארויפצושיקן עפעס פון דער ערד וואס וועט קיינמאל נישט צוריקקומען.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:קאסמאס וויסנשאפט
אגדות מהרי"ט

**אגדות מהרי"ט** איז א סעריע ספרים וועלכע זענען א ליקוט פון פירושים אויף אגדות חז"ל אין ש"ס צוזאמגענומען פון די ספרים פון סאטמאר רבין יואל טייטלבוים.

דער ארויסגעבער איז שלום בנימין קלאגסבאלד פון אנטווערפן.

ער האט הסכמות פונעם צווייטן סאטמאר רבי משה טייטלבוים און רבי משה אריה פריינד.

## ביבליאגראפיע 
* אויף מסכת שבת
* אויף ראש השנה יומא סוכה
* אויף ביצה תענית מועד קטן חגיגה
* אויף יבמות כתובות נדרים - תשס"ב
* אויף נזיר סוטה
* אויף בבא קמא בבא מציעא בבא בתרא - תשס"ד
1626

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 1טן אויגוסט - שבתי צבי, פאלשער משיח (נפ' 1676)
* פעדרא דע בעטאנקור, שפּאַנישער פראַנסיסקאַנער מאָנאך און מיסיאנער.

## געשטארבן 
* 30סטן אקטאבער - ווילעברארד סנעל, האלענדישער מאטעמאטיקער, אסטראנאם און פיזיקער, וואס האט אנטפלעקט סנעלס געזעץ (געב' 1580)
זית רענן (פירוש)

**זית רענן** איז א פירוש אויפן ספר ילקוט שמעוני נתחבר געווארן דורך הגאון רבי אברהם אבלי פון קאליש באוואוסט נאך זיין ספר מגן אברהם אויף שו"ע או"ח.

אין רוב דפוסים איז עס געדרוקט צוזאמען מיטן ילקוט אונטן מיט סימני אותיות ווי א פירוש, אבער נישט די גאנצע ארגינעלע ספר נאר א קיצור דערפון.

קאַטעגאָריע:ספרי קודש
אייקאריאט

קליין|250px|א טיפישע צעל פון א בעל חי

אן **אייקאַריאט** איז אן ארגאניזם מיט קאמפלעקסע צעלן, אדער איין צעל מיט א קאמפלעקסער סטרוקטור. אין די דאזיקע צעלן ווערט דער  גענעטישער מאטריאל איינגעארדנט אין כראמאזאמען אין דעם צעל יאדער. 

בעלי חיים, פלאנצן, אלגן און שוואמען זענען אלע אייקאריאטן. עס זענען פאראן אויך אייקאריאטן ביי די איין־צעל פראטיסטן. פון דער אנדערער זייט, האבן פשוטע ארגאניזמען ווי למשל באקטעריע און ארכעען נישט קיין יאדערן  אדער אנדערע קאמפלעקסע צעל סטרוקטורן. אזעלעכע ארגאניזמען רופט מען פראקאריאטן.

די אייקאריאטן ווערן גערעכנט א געביט.

קאַטעגאָריע:טאקסאנאמיע
קאַטעגאָריע:ביאלאגיע