open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
גרויספוילישע וואיעוואדעשאפט

די **גרויספוילישע וואיעוואדעשאפט** ( וויעלקאפאלסקיע) איז א וואיעוואדעשאפט (פראווינץ) אין מערב־צענטראל פוילן. זי איז געשאפן געווארן דעם 1טן יאנואר 1999 פון די געוועזענער פאזנער, קאלישער, קאנינער, פילער און ליסער וואיעוואדעשאפטן. דער נאמען פון דער פראווינץ שטאמט פון דעם היסטארישן גרויספוילן ראיאן. די היינטיקע פראווינץ נעמט איין דעם מערסטן טייל פונעם היסטארישן ראיאן.

די גרויספוילישע וואיעוואדעשאפט איז די צווייטע גרעסטע אין שטח און די דריטע לויט באפעלקערונג צווישן פוילנ'ס זעכצן וואיעוואדעשאפטן, מיט א שטח פון 29826 קוואדראט ק"מ א באפעלקערונג פון קנאפע 3.4 מיליאן. די הויפטשטעט איז פויזן; אנדערע חשובע שטעט זענען קאליש, קאנין, פילא, גרויספוילישע אסטראוו און גנעזן (די ערשטע הויפשטאט פון פוילן).

קאַטעגאָריע:וואיעוואדעשאפטן פון פוילן
גבעת זאב

**גבעת זאב** איז א יידישע זידלונג, גערופן אויפן נאָמען פון זאב זשאבאטינסקי, וואס געפינט זיך צפון מערב פון ירושלים און דרום פון ראמאללא, אויף דער אנדערער זייט פון דער גרינער ליניע, געגרינדעט אין יאר 1983, און דערקלערט געווארן אלס לאקאלע ראט, אין יאר 1984.

לויט דעם צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, וווינען אין גבעת זאב 11,300 איינוווינער. דאס שטעטל ווערט פארעכנט אלס מער פארמעגליך, מיט א דורכשנילעכן איינקונפט פון איבער 7,000 שקל א חודש פער ארבעטער. 

צו דער שטאט פארבינדט שאסיי 443 פון ירושלים, און אויך גאלדא מאיר בולעווארד פון רמות און קבר פון שמואל הנביא, קומט אן קיין גבעת זאב. 

דער פארזיצער פונעם לאקאלן ראט איז יוסי אברהמי. דער הויפּט רב **גבעת זאב** איז הרב יוסף טאלידאנא, אן איידעם פון בבא מאיר און אַ גראַדויִר פון די צה"ל.

דער הויף פון קארלין סטאלין בנשיאות הרב ברוך מאיר יעקב הלוי שוחט געפינט זיך אין גבעת זאב. די שטאָט פוסבאל גרופע איז *בית"ר גבעת זאב*.

בנימין נתניהו, פרעמיער מיניסטער פון מדינת ישראל, האט גערעדט עטלעכע מאל וועגן א פּלאַן צו אַנעקסירן גבעת זאב, מעלה אדומים און ביתר צו ירושלים.

## גאלעריע 

טעקע:גבעת זאב 2.JPG|גבעת זאב פון דער לופֿט
טעקע:Har Shmuel 073.jpg|הר שמואל נעבן נבי שמואל
טעקע:Givat Zeev Givon.jpg|גבעת זאב אין אַ לופט פאָטאָגראַפיע פון ​​א סאַטעליט
טעקע:DownTown.jpg|געשעפט צענטער גבעת זאב
טעקע:GivatZeev6854.jpg|גבעת זאב אינדערפרי
טעקע:GIVAATZEEV15.JPG|די חרדישע געגנט "אגן איילות"
טעקע:PikiWiki Israel 48046 AIN DVIR.jpg|דער קוואַל אונטער גבעת זאב

קאַטעגאָריע:לאקאלע רעגירונג
קאַטעגאָריע:ארץ ישראל
בן יהודה גאס

קליין| בן יהודה גאס
**בן יהודה גאס** איז אויפגעשטעלט געווארן דורך בריטישן מאנדאט, אין ירושלים. אלס א גראנדיעזע פלאן, דאס ערשטע פון אזא סארט פלאן אין ירושלים, נאכדעם וואס די אטאמאנישע אימפעריע, האט קיינמאאל נישט פרובירט שטעלן ירושלים אויף די פיס. די פלאן האט געלויטעט, אויפצובויען א נייע האנדלס צענטער אין ירושלים. די בריטישע האבן עס געפלאנט, אלס א דרייעק, צווישן דריי הויפט גאסן.

אין 1922 האט די ארבעט זיך אנגעפאנגען, ווען די רעגירונג האט אויסגעפלאסערט א גאס פון יפו גאס, נאנט צו נחלת שבעה געגנט. און אין 1924 האבן די בריטישע, אויפגעשטעלט א שאסיי פון צפון דרום ריכטונג, און דערמיט פארענדיקט די דרייעק, די שאסיי הייסט נאך קעניג דזשארדזש דער פיפטער. די שאסיי צווישן יפו און קעניג דזשארדזש, האט לכתחילה געדארפט הייסן נאך א בריטישער, אבער צו יענער צייט איז אליעזר בן יהודה געשטארבן, האט די מאנדאט געגעבן די נאמען פון די גאס אין זיין עהרע.

די גאס היינט צווישן קעניג דזשארדזש גאס, ביז יפו גאס, איז פארמאכט פארן פארקער, און מאשינען זענען נישט ערלויבט צו פארן אויפן גאס זינט די 1980 יארן. עס איז איינע פון די וויכטיקע האנדלס צענטערן אין ירושלים, מיט פילע געשעפטן רעסטאראנטן, בענק אא"וו.

אין קעגנזאץ מיט אנדערע אלטע גאסן אין ישראל, ווי דיזנגאף אין תל אביב, אדער החלוץ אין חיפה, איז בן יהודה א לעבעדיק גאס וואס שפרודלט, און מערערע באזוכער קומען, ווי טוריסטן, אדער באזוכער פון אנדערע שטעט.

קאטעגאריע:ירושלים
קאַטעגאָריע:גאסן
רודאלף ווערבע

**רודאלף ווערבע** (ה'תרפ"ד - כ"ו אדר ה'תשס"ו) איז געווען א סלאוואקישער יודישער יוגנטליכער, וואס איז אנטלאפן פון אוישוויץ צוזאמען מיט זיין פריינד אלפרעד וועצלער, און זיי זענען געווען די ערשטע וואס האבן אינפארמירט פאר די דרויסנדיגע וועלט, די אמת וואס עס גייט אלץ פאר אין אוישוויץ.

ווערבע איז געבוירן וואלטער ראזנבערג אין טאפלישאן, סלאוואקי.

די היסטארישע פארשריבענע עדות וואס מ'האט געהערט פון זיין מויל, הייסט: די ווערבאַ-וועצלער באַריכט.

קאַטעגאָריע:סלאוואקישע יידן
קאַטעגאָריע:צווייטע וועלט מלחמה
משכנות שאננים

250px|thumb|משכנות שאננים גאסטהויז|טעקסט=
**משכנות שאננים** איז פון די ערשטע געגנטן אין ירושלים געבויט צו ווערן אויסער דער אלטשטאט. דער שטח איז געקויפט געווארן אין יאר 1855, דורך משה מאנטיפיארי, און איז גרויס 180,000 קוואדראט מעטער. דער שטח געפונט זיך נאנט צו הר ציון, און די פרייז וואס מאנטיפיארי האט געצאלט צום פאשא אין ירושלים איז געווען 1,000 פונט. דאס האט געפאדערט א ספעציעלע געזעץ, וואס האט אים ערלויבט צו קויפן, ווייל לויטן טערקישן געזעץ זענען אויסלענדישע בירגער נישט געווען ערלויבט צו קויפן שטח.

אנהייב האט מאנטיפיארי געוואלט אויפשטעלן א יידיש שפיטאל, צום סוף נאכן אויפשטעלן א יידיש שפיטאל אין דער אלטשטאט, האט ער אפגעלייגט זיין פלאן, און ער האט באשלאסן אויף צו שטעלן א געגנט מיט הייזער, וואס וועט זיין ברייט, צו די דעמאלטדיקע באגריפן, קעגן דער ענגשאפט וואס האט דאן געהערשט אין אלטשטאט.

די געגנט באשטייט למעשה פון איין לאנגן הויז, מיט זעכצן דירות, וואס שפעטער זענען צוגעלייגט געווארן אין א זייטיקן הויז נאך פיר דירות. זיי זענען געווען באשטימט פאר תלמידי חכמים און ארימעלייט, וואס דארפן זיך טוישן יעדע דריי יאר. וואס איז קיינמאל נישט געשען, וויבאלד רוב מענטשן האבן מורא געהאט, זיך צו דרייען אינדרויסן פון די מויערן ביינאכט, וויבאלד רויבערס פלעגן זיך ארומדרייען אינדרויסן, און באראבעווען די מענטשן.

מאנטיפיארי האט אויך אויפגעשטעלט א ווינטמיל, וואס וועט צושטעלן א שטיקל פרנסה פאר יידן, וואס איז געבויט געווארן, נאך איידער די געגנט איז אויפגעשטעלט געווארן, וואס אנהייב האט עס געארבעט, אבער שפעטער ווען מילן האבן גענומען מאלן אויף קוילן, און די מיל האט זיך צובראכן, איז די מיל ארויס פון באנוץ.

היינט איז די געגנט אונטערן אויפזיכט פון ירושלים פאנד, וואס פירט דארט אן קולטורעלע אונטערנעמונגען, און שטיצן מוזיקאלישע פראיעקטן, פון יונגע ארטיסטן, ווי אויך א שלום צענטער פאר געשפרעכן און פלארעליזם.
קריות

**קריות** איז די באצייכענונג אויף די שטעט אין געגנט פון חיפה מעטראפאלין, וואס זענען גאר נאנט צו דער שטאט, אלע אויפן צפון זייט פון דער שטאט. עס רעכנט אריין אין זיך פיר שטעט, קרית ים, קרית ביאליק, קרית מוצקין און קרית אתא, און נאך צוויי געגנטן, וואס געפונען זיך אונטער דער חיפהער שטאטראט אדמיניסטראציע, קרית חיים און קרית שמואל.

אין ישראל, ווערן מענטשן פון די אויבן דערמאנטע שטעט נישט גערופן אויפן נאמען פון זייער שטאט, נאר דער כלליתדיקער נאמען קריות.

עס זענען געווען מערערע פארשלאגן, צו פאראייניקן די שטעט. צום ביישפיל, קרית ביאליק און קרית מוצקין, ווי אויך מאכן פון זיי איין גרויסע שטאט, אבער קיינמאל נישט באשטעטיקט געווארן. אין 7טן יאנואר 2008, האט די רעגירונג געמאלדן, אז עטליכע שטעט וועלן זיך פאראייניקן מיט חיפה, וואס איז אויך קיינמאל נישט געשען.

קאטעגאריע:געגנטן אין ישראל
קעזמארק

**קעזמאַרק** (, , , ,  *קעסמארקיאום*)  איז א שטעטל אין דעם  ספיש ראיאן פון מזרח סלאוואקיי, אויפן פאפראד טייך. דאס שטעטל געפינט זיך 60 ק"מ מערב פון פרעשאוו און 50 ק"מ דרום פון צאנז. קעזמארק האט א באפעלקערונג פון 17,000.

אין 1269 איז עס געווארן אפיציעל א שטעטל מיט א רעכט צו האלטן דארט א קעז מארק, דעריבער הייסט דאס שטעטל "קעזמארק".

עס איז געווען דארטן א אידישע געמיינדע דורכאויס די יארן. אין 1890 האבן געוואוינט דארטן 659 אידן, און אין 1919 1,145. אינעם צווייטן וועלט קריג האבן די סלאוואקן דעפארטירט 3,000 אידן צו טויט לאגערן.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין סלאוואקיי
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
17טן פעברואר

**דעם 17טן פעברואר** איז דער 48סטער טאג פון יאר אין דער זיבעטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 317טעג (318 אין אן עיבור־יאר).

## היסטארישע געשעענישן 
* 1801 - טאמעס זשעפערסאן געוויילט פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן
* 1871 - די פרייסישע ארמיי נעמט איין פאריז

## געבוירן 
* 1490 – שארל דער דריטער, הערצאג פון בארבאן, פראנצויזישער מיליטערישער פירער (געש׳ 1527)
* 1891 - אברהם הלוי פרענקל, יידישער מאטעמאטיקער (נפטר 1965)
* 1935 - מישעל אאון, פרעמיער מיניסטער פון לבנון

## געשטארבן 
* 1673 - מאליער, פראנצויזישער דראמאטורג (געב' 1622)
* 1934 - אלבערט דער ערשטער פון בעלגיע (געב' 1875)
* 1970 - שמואל יוסף עגנון, שרייבער, באלוינט מיטן נאבעל פריז פאר ליטעראטור (געב' 1887)

----
* 16טן פעברואר - 18טן פעברואר
* פעברואר

17
קרית מוצקין

**קרית מוצקין** איז א שטאט אין חיפה דיסטריקט, ישראל. זי געפונט זיך צפון פון חיפה, און איז איינע פון די שטעט וואס מאכן אויס די קריות, די מעטראפאלין פון חיפה. זי געפונט זיך אויפן ים פלאך, דרום פון עכו, פון דרום געפונט זיך קרית חיים און קרית שמואל, געגנטן וואס געהערן אן חיפה מוניציפאליטעט. צפון מערב געפינט זיך קרית ים און פון מזרח קרית ביאליק, וואס שאסיי נומער 4 טיילט אפ צווישן די צוויי שטעט.

לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, ריכטיק פאר 2008, וווינען אין קרית מוצקין 39,700 איינוווינער. אין דער שטאט געפונען זיך 20 בתי מדרשים, און צוויי מקוואות, אן אשכנזישער הויפט רב, און א ספרדישער הויפט רב. 

די שטאט איז געגרינדעט געווארן אין יאר 1934, דורך חיפה מיטל קלאס פארדינער, זיי האבן געגרינדעט א פאראייניקונגס בונד פון איינוווינער, וואס איז געווארן אפגעשאפן אין יאר 1960. זיי האבן זיך גערופן מוצקין, אויפן נאמען פון א ציוניסט, מיטן נאמען ליא מוצקין. אין 1941, איז די געגנט געווארן א לאקאלע ראט, און אין 1976, געווארן א שטאט.

די אינערן מיניסטעריום, האט מערערע מאל געמאלדן פלענער, צו פאראייניקן שטעט אין דער געגנט, ווי קרית מוצקין און קרית ביאליק. אדער פאראייניקן אלע שטעט אין קריות, צו איין גרויסער שטאט, אדער גאר פאראייניקן שטעט צו חיפה. עס איז קיינמאל נישט צושטאנד געקומען ביז היינט.

דער היינטיקער בירגערמייסטער הייסט חיים צורי, און אין שטאטראט דינען 15 מאנדאטן.

ישראל באנען האט א באן סטאנציע אין דער שטאט, אויף דער נהריה-חיפה-תל אביב רוטע.
טאנזאניע

די **פאראייניגטע רעפובליק פון טאַנזאַניע** () איז א פאלק אין צענטראלער מזרח אפריקע וואס גרענעצט קעניע און אוגאנדע צו צפון, רוואנדע, בורונדי און די דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא צו מערב, און זאמביע, מאלאווי און מאזאמביק צו דרום. די מזרח גרענעצן זענען אויפן אינדישן אקעאן.

די פאראייניגטע רעפובליק פון טאַנזאַניע האט 26 ראיאנען. דער היינטיגער הויפט פון דער מדינה איז פרעזידענט זשאקאיא מרישא קיקוועטע, דערוויילט אין 2005.  זייט 1996, איז דאדאמא די אפיציעלע הויפטשטאט פון טאנזאניע, און דארט געפינען זיך דער פארלאמענט און טייל רעגירונג ביוראען. 

פון זעלבשטענדיקייט ביז 1996 איז די בארטן שטאט דאר עס סאלאאם געווען די פאליטישע הויפטשטאט. היינט בלייבט דאר עס סאלאאם די פרינציפעלע קאמערציעלע שטאט פון טאנזאניע, און רוב רעגירונג אינסטיטוציעס זענען נאך דארטן. זי איז דער הויפט ים־פארט פארן לאנד און זיינע לאנד איינגעשלאסענע שכנים.

## עקאנאמיע 
די עקאנאמיע איז באזירט אויף לאנדווירטשאפט, וואס נעמט איין העלפט פון דעם GDP, פארזארגאט 85 פראצענט פון עקספארט און באשעפטיקט אומגעפער 80 פראצענט פון דער ארבעטקראפט. נאר 4 פראצענט פון דעם ערד שטח איז קולטיווירט.

טאנזאניע האט צוויי לופטליניעס, וואס פליען אין לאנד און האבן אויך אינטערנאציאנאלע לופטרייזעס פון טאנזאניע קיין קיגאלי, נייראבי און מאמבאסע.
 
## געאגראפיע 
דער צענטער פונעם לאנד איז פלאך, מיט בערג אין צפון און אין דרום. דער העכסטער פונקט אין טאנזאניע איז אוהורו שפיץ, קילימאנדזשארא, הויך 5,893 מעטער, וואס איז אויך דער העכסטער פונקט אין אפריקע.

## טראנספארט 
טראנספארט אין טאנזאניע איז בעיקר דורך שאסייען, ווי אויך באנען. 

## רעפערענצן 
## וועבלינקען
7טן מערץ

**דעם 7טן מערץ** איז דער 66סטער טאג פון יאר (67סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 299 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1799 - נאפאלעאן נעמט איין יפו.
* 1876 - דער פאטענט פון אלעקסאנדער גרעהעם בעל אויפן טעלעפאן באשטעטיקט.
* 1939 - צווייטער וועלט קריג: איטאליע נעמט איין אלבאניע.
* 1945
** צווייטער וועלט קריג: די אמעריקאנער ארמיי גייט אריבער דעם ריין.
** צווייטער וועלט קריג: די פאראייניגטע שטאטן באפרייט קעלן.

## געבוירן 
* 1792 - זשאן הערשל, ענגלישער מאטעמאטיקער, אסטראנאם און כעמיקער (געש' 1871)
* 1850 - טאמאס מאסאריק, דער ערשטער פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי (געש' 1937)
* 1875 - מאריס ראוועל, פראנצויזישער קאמפאזיטאר (געש' 1937)
* 1904 - ריינהארד היידריך - נאצי קריג פארברעכער (דערמארדעט 1942)

## געשטארבן 
*  - אריסטו, גריכישער פילאסאף (געב' )

----
* 6טן מערץ - 8טן מערץ
* מערץ

07
רשימה:לענדער אין אייראפע

קליין|צענטער|600px|**גרין**: לענדער און טעריטאריעס אין דעם קאנטינענט פון אייראפע. **העל בלוי**: שטח דרויסן פון אייראפע פון לענדער וואס זענען טיילווייז אין אייראפע. **טונקל בלוי**: לאנד דרויסן פון אייראפע וואס האט א שטארקע פאליטיש אדער קולטורעל שייכות מיט אייראפע. 
## לענדער אין אייראפע 
פאלגנד איז א ליסטע פון סוווערענע לענדער אין אייראפע: 
 
1 אזערביידזשאן און גרוזיע געפינען זיך אויפן גרענעץ פון אייראפע און אזיע.

2 ארמעניע און ציפערן ליגן אין אזיע, אבער מען רעכנט זיין אין אייראפע צוליב זייער קולטור און היסטאריע.

3 דער אייראפעישער שטח פון טערקיי געפינט זיך מערב און צפון פון די באספארוס און דארדאנעלן דורכגאסן און זענען נאר 3% פון איר גאנצן שטח.

4 דער אייראפעישער שטח פון קאזאקסטאן געפינט זיך מערב פונעם אוראל טייך.

5 דער אייראפעישער שטח פון רוסלאנד געפינט זיך מערב פון די אוראל בערג און צפון פון די קאווקאז בערג.

לענדער אין אייראפע
*
8טן מערץ

**דעם 8טן מערץ** איז דער 67סטער טאג פון יאר (68סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 298 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1817 - געגרינדעט די ניו יארק בערזע.
* 1950 - דער סאוועטן פארבאנד פראקלאמירט אז ער האט אן אטאם באמבע.

## געבוירן 
* 1514 – אמאגא הארוהיסא, יאפאנעזישער סאמוריי (געש׳ 1562)
*1948 – יונתן סאקס, בריטישער דענקער, הויפט רב פון די פאראייניגטע יידישע געמיינדעס פון דער קאמאנוועלט פון 1991 ביז 2013 (נפטר 2020)

## געשטארבן 
* 1702 - וויליאם דער דריטער, מלך פון ענגלאנד (געב' 1650)
* 1844 - קארל דער פערצנטער, מלך אין שוועדן און נארוועגיע (געב' 1763)
* 1869 - העקטאר בערליאז, פראנצויזישער קאמפאזיטאר (געב' 1803)
* 1930 - וויליאם האווארד טעפט, דער 27סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1857)
* 1942 - האסע ראול קאפאבלאנקא, וועלט שאכשפיל גרויסמייסטער (געב' 1888)
* 1961 - טאמאס ביטשעם, בריטישער דיריגענט (געב' 1879)
* 1983 - וויליאם וואלטאן, בריטישער קאמפאזיטאר (געב' 1902)
* 2017 – געארג אנדרו אלאה, אונגאריש-אמעריקאנער כעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז (געב׳ 1927)

----
* 7טן מערץ - 9טן מערץ
* מערץ

08
6טן מערץ

**דעם 6טן מערץ** איז דער 65סטער טאג פון יאר (66סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 300 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1853 - די אפערע "לאַ טראַוויאַטאַ" ווערט געוויזן צום ערשטן מאל אין ווענעציע.
* 1869 - דמיטרי מענדלעעוו ווייזט די פעריאדישע טאבעלע פארן רוסישן פארבאנד פאר כעמיע 
* 1946 - וויעטנאם באקומט אויטאנאמיע פון פראנקרייך
* 1953 - געארגי מאלענקאוו ווערט באשטימט דעם פירער פונעם סאוועטן פארבאנד
* 1981 - וואלטער קראנקייט פארלאזט ברענגען די נייעס אויף דער CBS נעצווערק נאך 19 יאר
* 2008 - די ישיבה מרכז הרב שחיטה אין ירושלים

## געבוירן 
* 1475 - מיקעלאנדזשעלא, איטאליענישער סקולפטאר (געש' 1564)
* 1937 - וואַלענטינאַ טערעשקאוואַ, סאָוועטיש-רוסישע קאָסמאָנויטקע, ערשטע פרוי אין קאָסמאָס

## געשטארבן 
* 1952 - יירגן שטרופ, עס עס אפיציר וואס האט פארניכטעט די ווארשעווער געטא. עקזעקוטירט (געב' 1895)
* 1964 - פאולוס מלך פון גריכנלאנד (געב' 1901)
* 2005 - האנס בעטע, אמריקאנער פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק (געב' 1906)

----
* 5טן מערץ - 7טן מערץ
* מערץ

06
אבדאללא קעניג פון יארדאניע

**אבדאללא ערשטע קעניג פון יארדאניע**, (1882 - 20סטן יולי 1951), איז געווען דער ערשטער קעניג, פון יארדאניע.
פון די האשעמיטן שבט, (ביים גרינדונג פון יארדאניע טראנס-יארדאניע).

זיין פאטער איז געווען כוסיין זון פון עלי, הערשער איבער מעקא, און שפעטער קעניג איבער כידזשאז, וואס איז היינט אין סאודי אראביע. נאכן ערשטע וועלט מלחמה, האט גרויסבריטאניע, געגרינדעט צוויי אראבישע לענדער, וואס האבן זיך געפונען אונטער בריטישע אויפזיכט, איראק, און טראנס-יארדאניע, וואס איבער ביידע פון זיי, איז דער הערשאפט געגעבן געווארן צו די האשעמיטן, אבדאללא און זיין ברודער פייסל דער ערשטער, דאס איז געווען אלס דאנקבארקייט פאר די אראבישע הילף, אויף זייער רעוואלט קעגן אטאמאנישע אימפעריע. און נאכן קריג, האבן זיך ווינסטאן טשערטשיל, הערבערט סמועל, לארענס פון אראביע, זיך געטראפן מיט אים, און אים פארגעשלאגן צו ווערן עמיר (הערשער) איבער טראנס-יארדאניע.

ווען טראנס-יארדאניע איז געווארן זעלבסטשטענדיק, איז אבדאללא געקרוינט געווארן אלס קעניג, פון **האשעמיטן קעניגרייך פון טראנס-יארדאניע**.

איידער דער מלחמת השחרור, פון ישראל. האבן יידישע דיפלאמאטן געפירט געהיימע געשפרעכן מיט אבדאללא, אין שפיץ פון גאלדע מאיר, ביי איין אזעלכע געשפרעכן, זענען זיי געקומען צו א פארשטענדעניש, אז יידן וועלן נישט אטאקירן יארדאניע, און דאס זעלבע פארקערט, צוויי טעג איידער דער קריג איז אויסגעבראכן, האט ער פארגעשלאגן, אז די יידן זאלן ווערן טייל פון יארדאניע, אבער מיט אטאנאמיע, גאלדע מאיר האט אפגעווארפן אזא פלאן, נאך זיין פראגע ווי די יידן יאגן זיך, האט גאלדע מאיר גענטפערט, אז נאך 2,000 יאר האבן די ווי זיך צו יאגן. דערנאך האט גאלדע געזאגט, אויף ווידערזען נאכן קריג.

נאכן קריג, איז ער געווען דער איינציקסטע מדינה פון אראבער, וואס האבן טיילגענומען אין קאמף קעגן ישראל, וואס האט געווינען עפעס, ער האט איינגענומען דעם מערב ברעג, און מזרח ירושלים, אריינרעכנדיק הר הבית, און אלטשטאט.
און אין יאר 1950 האט ער אפציעל אנאקסירט דעם מערב ברעג, און ער האט געטוישט דעם נאמען פון טראנס-יארדאניע, צו האשעמיטן קעניגרייך פון יארדאניע. צוזאמען מיט ישראל האט ער זיך קעגן געשטעלט, דאס אינטערנאציאנאליזירן ירושלים, אויפן באפעל פון די פאראייניגטע פעלקער, וואס האט כמעט געברענגט די צוויי לענדער, זיך צאמזעצן ביים טיש, אויף שלום געשפרעכן.

אויף די 20סטע יולי 1951, איז ער געשאסן געווארן צום טויט, פאר זיין אייניקל כוסיין קעניג פון יארדאניעס אויגן, דורך א פאלעסטינער עקסטרעמיסט, שליחים פון מוכאמעד אמין על כוסייני. ביים טויער פון מעטשעט על אקצא, אויפן הר הבית אין ירושלים. זיינע לייבוועכטער האבן געשאסן די מערדער אויפן פלאץ.

נאך זיין טויט איז זיין זון טאלאל געווארן קעניג, אבער מען האט אנטדעקט אין אים א גייסטישע קרענק, האט מען אויפגענומען זיין אייניקל כוסיין, וואס האט ווייטער אנגעהאלטן געהיימע געשפרעכן מיט ישראל, און אונטערגעשריבן א שלום אפמאך מיט ישראל אין יאר 1994. 

קאטעגאריע:יארדאניע
קאטעגאריע:מלכים
10טן מערץ

**דעם 10טן מערץ** איז דער 69סטער טאג פון יאר (70סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 296 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1876 - דער ערשטער טעלעפאן שמועס, צווישן אלעקסאנדער גרעהעם בעל און זיין העלפער וואטסאן
* 1893 - דער העלפאנדביין בארטן ווערט א פראנצויזישע זידלונג
* 1959 - אויפשטאנד פראבע אין טיבעט קעגן דער כינעזישער אקופאציע דורכגעפאלן, טויזנטער געשחטן דורך דער כינעזישער ארמיי
* 1977 - אסטראנאמען אנטדעקן צום ערשטן מאל רינגען ארום דעם פלאנעט אוראנוס

## געבוירן 
* 1503 – פערדינאנד דער ערשטער, קייסער פון דער הייליגער רוימישער אימפעריע (געש' 1564)
* 1947 - קים קעמפבעל, פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע
* 1952 - מארגן טשאנגיריי, זימבאבווער פאליטיקער
* 1957 - אסאמא בין לאדן, טעראריסט און פירער פון אל קיידא
* 1964 - פרינץ עדווארד, גראף פון וועסעקס

## געשטארבן 
* 1942 - וויליאם הענרי ברעג, ענגלישער פיזיקער (געב' 1862)
* 1948 - יאן מאסאריק, אויסערן מיניסטער פון טשעכאסלאוואקיי (געב' 1886)
* 1998 - הרב חיים דוד הלוי, הויפט רב פון תל אביב (געב' 1924)

----
* 9טן מערץ - 11טן מערץ
* מערץ

10
מרדכי בצלאל קליין

ר' **מרדכי בצלאל קליין** איז דער סאטמארער דיין אין לייקוואד.

קאַטעגאָריע:דיינים
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
קאַטעגאָריע:סאטמאר
ה'שנ"ח

## קאלענדאר
## געשעענישן
## געבוירן
## נפטר געווארן
* י"ג ניסן - רבי משה אלשיך, מחבר פון "תורת משה"
נחשון בן עמינדב

**נחשון**  זון פון עמינדב איז געווען דער נשיא פון שבט יהודה אין דער צייט וען די יידן זענען געווען אין דער מדבר (שמות ו'). ווען די יידן זענען געקומען צום ים סוף ביים ארויסגיין פון מצרים, איז ער געווען דער ערשטער וואס האט אריינגעשפרינגען אין ים, דערנאך האט זיך געשפאלטן דער ים און אלע יידן זענען אדורך.

נחשון האט געהאט א זון שַלמה, פון וועמען עס איז ארויסגעקומען דוד המלך. נחשון'ס שוועסטער אלישבע איז געווען די ווייב פון אהרן הכהן.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
11טן מערץ

**דעם 11טן מערץ** איז דער 70סטער טאג פון יאר (71סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 295 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1812 - דער בירגערשאפט שאטוט אין פרייסן וואס גיט איבער די יידן בירגער רעכטן
* 1917 - ערשטער וועלט קריג: באגדאד איינגענומען דורך בריטישע קראפטן
* 1985 - מיכאיל גארבאטשאוו באשטימט הערשער פונעם סאוועטן פארבאנד
* 1990 - ליטע שיידט זיך פונעם סאוועטן פארבאנד
* 1996 - זשאן האווארד דערווילט צום ערשטן מאל פרעמיער מיניסטער פון אויסטראליע
* 2006 - מישעל באטשעלעט דערוויילט די ערשטע פרוי פרעזידענט פון טשילע

## געבוירן 
* 1899 - פרעדעריק דער ניינטער, מלך פון דענמארק (געש' 1972)
* 1916 - האראלד ווילסאן, פרעמיער מיניסטער פון בריטאניע (געש' 1995)

## געשטארבן 
* 1955 - אלעקסאנדער פלעמינג, אנטפלעקער פון פעניצילין (געב' 1881)

----
* 10טן מערץ - 12טן מערץ
* מערץ

11
בעגין שאסיי

קליין| בגין שאסיי

דער **בעגין שאסיי**, אויך שאסיי נומער 50, איז א געגנטליכער שאסיי אין ירושלים, וואס לויפט פון צפון אויף דרום.

דער שאסיי איז גערופן אויפן נאמען פון פרעמיער מיניסטער מנחם בעגין. ער איז געבויט געווארן אין די 1990ער יארן, געעפנט פארן פארקער 1998, און איז פארלענגערט געווארן אין 2002. די לענג איז עטוואס מער פון צוועלף קילאמעטער. ער הייבט אָן אין דרום ביי גילה געגנט, נעבן מלחה קאמערץ צענטער, און טעדי סטאדיאן. ער פארט אריבער קרית יובל, גבעת מרדכי, וואו ער האט אן איבערבייט מיט שאסיי 16, קרית משה, וואו ער פֿארט אונטער דעם אריינגאנג צו דער שטאט. אויף צפון פארבינדט זיך ער מיט גאלדע מאיר שאסיי, און יגאל ידין שאסיי, וואס פירט קיין רמות און רמת שלמה. פון דארט פארבינדט זיך צום עטרות אינדוסטריעלן געגנט, ווי דער נומער פון דער שאסיי טוישט זיך צו 45, וואו זי פארבינדט זיך צו שאסיי נומער 443.

די ווערט פון די געגנטן לעבן דער שאסיי איז געפאלן, און די שטאט האט באצאלט אנטשעדיקונג פאר די מענטשן 35 מיליאן שקל.

קאטעגאריע:ירושלים
קאטעגאריע:שאסייען
קארליק

א **קארליק** איז א נידעריגער געוואקסענער מענטש צוליב א מעדיצינישן דעפעקטיווקייט.

עס איז פארהאן צוויי סארטן:

# ווען דער גאנצער קערפער איז קליין אבער דער קאפ איז געהעריג גרויס.
# אין פאל וואס דער קאפ איז אויך אין רעאלעווענץ צום גאנצן קערפער.

שרעטלדיקייט נעמט זיך פון דער סקעלעט נישט וואקסן געהעריג.

אין אוישוויץ איז געווען א פאמיליע קארליקן, די אוויטש פאמיליע.

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:קרענק
קאַטעגאָריע:דעפעקטיווקייט
שפינדל

קליין|200px|שפינדל מיט נאגל b און פראַסליצע c
א **שפינדל** איז א הילצערנער שטעקן מיט א פראַסליצע (א שווערע קיילעכדיגע זאך) וואס מען ניצט פאר שפינען וואל און אנדערע פיברעס אין א פאדעם.

קאַטעגאָריע:געצייג
קאַטעגאָריע:טעקסטיל
טשענגער

**טשענגער** () איז א שטעטל אין דער סאַבאלטש-סאִטמאִר-בערעג מעדזשע אין צפון־מזרח אונגארן. עס האט א שטח פון 36 קוואדראט ק"מ און א באפעלקערונג פֿון 5085 מענטשן (2005).

צווישן היסטאריקער ווערט טשענגער געזען אלס א צענטראלע שטאט פון דעם אומגעגנט, איינע פון די סיבות איז צוליב דעם וואס מערערע שטעט אין דעם געגנט האבן געהייסן טשענגער מיט א צונאמען דערצו.

## צווילינג שטעט
טשענגער האט די פאלגנדע צווילינג שטעט:

*  
* 
* 
* 
* 

קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין אונגארן
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
מאנאקא

**מאנאַקא**, אפיציעל די **פרינציפאליטעט פון מאנאקא** (; מאנעגאסק: *Principatu de Múnegu*; ; ), איז א קליינער סווורענער שטאטס שטאט פלאצירט אין דרום מערב אייראפע אויפן צפון צענטראלן בארטן פונעם מיטלענדישן ים. פון דריי זייטן איז עס ארומגענומען מיט פראנקרייך, און זיין צענטער איז בערך 16 ק"מ פון איטאליע. זיין שטח איז קנאפע 2&nbsp;ק"מ² מיט אן אפגעשאצטער באפעלקערוג פון 33,000.

דער צענטער פון מאנאקא איז אומגעפער 16 ק"מ (9.9 מייל) פון איטאליע, און 15 ק"מ (9.3 מייל) צפון־מזרח פון ניס, פראנקרייך.

מאנאקא איז דאס צווייטע קלענסטע לאנד אין דער וועלט.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:לענדער אין אייראפע
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אייראפע
ברעזנא

**ברעזנא** אדער **ברעזנע** (; ; ) איז א שטאט אין צענטראלער סלאוואקיי מיט א באפעלקערונג פון 22,279 (2005). פאר דער ערשטער וועלט מלחמה איז דאס געווען אין אונגארן און נאכדעם ביז צווישן די צוויי וועלט מלחמות איז דאס געוועזן אין טשעכאסלאוואקיי, און זייט 1993 איז דאס אין סלאוואקיי.

עס איז שוין פאר יארן באקאנט אלס אן אידישע ארט וואס ווערט שוין געברענגט אין עלטערע ספרים, ווי אויך איז דארטן געוועזן א דרוקעריי, וואס האט העכסט ווארשיינליך היבש צוגעגעבן צו דעם אידישן לעבן דארטן.

אין 1902 האבן געוואוינט אין ברעזנא 170 אידן, און אין 1940, 200 אידן.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין סלאוואקיי
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
כולל שומרי החומות

**כולל שומרי החומות** אדער **דער אונגארישער כולל** געגרינדעד געווארן אין יאר ה'תרי"ח איז די קופה פון צדקה וואס שטיצט אונגארישע יידן אין ארץ ישראל וואס זענען געקומען פון אונגארן און זייערע קינדער. דער כולל האט אויפגעשטעלט די אונגארישע הייזער אין ירושלים, צפון פון מאה שערים.

## זעט אויך 
* דער גאליציאנער כולל
* דער פוילישער כולל
* כולל אהבת ציון זיבנבערגן

קאַטעגאָריע:יישוב הישן
קאַטעגאָריע:יידישע ארגאניזאציעס
סאבאלטש-סאטמאר-בערעג

**סאַבאלטש-סאַטמאַר-בערעג** איז א מעדזשע (אן אדמיניסטראטיווער ראיאן) אין צפון־מזרח אונגארן, וואס גרענעצט סלאוואקיי, אוקראינע און רומעניע. די הויפטשטאט איז נירעדהאז. די מעדזשע איז גערינדעט נאכן צווייטן וועלט קריג מיטן נאמען סאבאלטש-סאטמאר; אין 1991 איז דער נאמען געווארן סאַבאלטש-סאטמאר-בערעג.

עס איז די זעקסטע גרעסטע מעדזשע אין אונגארן מיט א שטח פון 5,936 קוואדראט ק"מ.

## סטרוקטור 
### הויפטשטאט 
* נירעדהאז

### שטעט און שטעטלעך 
(אין סדר פון באפעלקערונג, לויטן 2001 צענזוס)

* מאטעסאלקע (18,749)
* קליינווארדיין (18,220)
* טיסאוואשווארי (14,585)
* ראצפערט (13,657)
* נירבאטור (13,456)
* קאלעוו (10,814)
* וואשאראשנאמעני (9,325)
* פעהאריארמאט (9,046)
* נירטעלעק (7,150)
* עטשעד (6,930)
* איבראני (6,891)
* באלקאני (6,809)
* טיסאלאק (6,132)

* האלאס (5,934)
* טשענגער (5,234)
* ראקאמאז (5,206)
* קעמעטשע (5,037)
* נירמאדע (4,885)
* זאהאני (4,815)
* דעמעטשער (4,566)
* מאנדאק (4,523)
* דאמבראד (4,283)
* לאראנטהאזע (4,272)
* וואיע (3,636)
* נירלוגאס (3,009)
* מאריאפאטש (2,186)
 

* סעמיהאלי

קאַטעגאָריע:אונגארן
דרוקער

אין קאמפיוטעריי איז א **דרוקער** א פעריפֿעריש מיטל צו שאפן א פאפירנער עקזעמפלאר פון אן עלעקטראנישן דאקומענט.

## קאלירן
### רעגולערער דרוק (שווארץ אויף ווייס 
איז דאך זייער פשוט אזוי ווי מען שרייבט ווען אויף א פאפיר וואס קאפיעט דאס אריבער אויף דעם אונטערשטן קען מען טון מיט דעם דרוק מאשין

### קאלירן דרוק RGB 
ווי באקאנט איז דא דריי הויפט קאלירן רויט גרין בלוי, איז מען אוןיפגעקומען מיט א פאטענט צו מאכן דריי עקסטערע פלאטעס און יעדעס איינע זאל ארויפלייגן אזויפיל פון דעם ספעציפישן קאליר אז פון אלע דריי צוזאמען ווערט א פארטיג בילד א.ד.ג.

### קאלירן דרוק CMYK 
אבער אזוי ווי די קאלירטע טינט קאסט היבש טייער רעאליטיוו צו די שווארצע איז מען אויפגעקומען מיט נאך א פאטענט אז מען לייגט פיר פלאטעס און דעם מינימום פון די קאלירטע און צו מאכן ליכטיגער און טונקעלער לייגט מען צו אביסל פון די שווארצע און אזוי גלייכט זיך דאס אויס

### אפסעט דרוק 
### אינק דזשעט דרוקעריי 
### אפיס דזשעט 
איז א טעכנעלאגיע וואס איז זייער ענליך צו דעם אינק-דזשעט, אבער עס איז אויף גאר א ביליגן פארמאט, עס קומט אויס צו בערך א צוואנסיגסטל דער פרייז, עס איז לויט טייל שוין אפילו ביליגער פון לעיזער, הגם עס דויערט היבש אביסל שטאטער ווי די רעגולער אינק-דזשעט דרוקערס, אבער דער קוואליטי מיט די פרייז וועגן איבער

### לאזער דרוקעריי 
היינט ווערט רוב דרוקעריי געמאכט מיט א לאזער, דאס טייטשט אז אנשטאט נעמען נאסע טינט און דאס אנשמירן אויפן פאפיר, נעמט מען שטויב טינט און מען ברענט דאס ארויף אויף די אנגעצייכנטע פלעצער, אבער עס איז א שטוינענדער פאקט אז די סארט לאזער דרוקעריי האט בכלל נישט דעם אויסקוק פון קיין ארגיניאלער שריפט, קעגן דעם אינק דזשעט, אדער אריגיאנלער פרינט.

## זעט אויך
* דרוקעריי

קאטעגאריע:טעכנאלאגיע
צבי אלימלך שעהנפעלד

הרב **צבי אלימלך שעהנפעלד** (ה'תרי"א - ז' תמוז ה'תרפ"ז), רב אין מעזשילאבריץ.

## אפשטאם
ער איז געווען א זון פון הרב משה שעהנפעלד דער ערשטער רב אין מעזשילאבריץ, וואס איז געווען אן איידעם פון רבי צבי אלימלך שפירא דער "בני יששכר" און רב אין דינאוו.
שעהנפעלד
ער איז געווען אן איידעם פון הרב משולם דוב קאליש פון מונקאטש.

## רבנות
איז געווען דער רב פון מעזשילאבריץ (היינט סלאוואקיי) אין די ת"ר יארן ווען סלאוואקיי איז געווען א פראווינץ פון אונגארן.
אין יאר ה'תרמ"ג נאך דער פטירה פון זיין פאטער הרב משה שעהנפעלד, האט ער געבעטן רבי מאיר יהודה שפירא פון בוקאווסק ער זאל דערווייל זיין רב אין מעזשילאבריץ ביז ער וועט אויפוואקסן אין קענען ווערן רב אויף זיין פאטער'ס ארט.
ער איז געווען באקאנט אלס גאון און צדיק ביז זיין פטירה ז' תמוז ה'תרפ"ז אין די העכערע עלטער פון 76 יאר. ער איז געווען רב אין מעזשילאבריץ בערך 40 יאר.

## פאמיליע
ער האט געהאט 11 קינדער: לאה שעהנפעלד, אליעזר שעהנפעלד, פײגא שעהנפעלד גרובערט, רחל גיטשע שעהנפעלד גרינפעלד, ברכה ראטנבערג שעהנפעלד, יעקב שעהנפעלד, שמואל שעהנפעלד, שמעון שעהנפעלד, חיים שעהנפעלד, ישעי' שעהנפעלד, חנה מינדל שעהנפעלד קאַליש, און שרה שעהנפעלד.

## רעפערענצן
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה*, מאיר וונדר 

שעהנפעלד, צבי אלימלך
קאַטעגאָריע:דינאוו
סעמי שילט

**סעמי שילט**, אויך באַוווסט ווי **סעם שילט**, (געבוירן 27 אקטאבער 1973) איז אַ האָלענדישער קיקבאָקסער, געמישטע קאמפקונסט קעמפער, און פיר מאָל (דריי מאָל קאָנסעקוטיווע) ק-1 וועלט מייסטער.

שילט
9טן מערץ

**דעם 9טן מערץ** איז דער 68סטער טאג פון יאר (69סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 297 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1932 - עמאן דע וואלערא ווערט פרעמיער מיניסטער פון אירלאנד

## געבוירן 
* 1454 - אמעריגא וועספוטשי, איטאליענישער אויספארשער (געש' 1512)
* 1881 - ערנעסט בעווין, בריטישער פאליטיקער (געש' 1951)
* 1890 - וויאטשעסלאוו מאלאטאוו, רוסישער פאליטיקער (געש' 1986)
* 1934 - יורי גאגארין, קאסמאנויט, דער ערשטער מענטש אין קאסמאס (געש' 1968)
* 1943 - באבי פישער, שאכשפיל וועלט גרויסמייסטער (נפטר 2008) 

## געשטארבן 
* 1888 - ווילהעלם דער ערשטער, מלך פון פרייסן און קייסער פון דער דייטשער אימפעריע (געב' 1797)
* 1982 - צבי יהודה קוק, רב, ראש ישיבה און פון די פירער פונעם רעליגיעזער ציוניזם (געב' 1891)
* 1992 - מנחם בעגין, דער זעקסטער פרעמיער מיניסטער פון מדינת ישראל (געב' 1913)

----
* 8טן מערץ - 10טן מערץ
* מערץ

09
אשר אנשיל קרויז

ר' **אשר אנשיל קרויז** איז דער ראצפערטער רב פון וויליאמסבורג, ניו יארק.

ער איז א זון פון הרב שמואל דוד קרויז און א ברודער מיט ר' שלום קרויז, דער אודווארער רב.

ער האט געוואוינט אין ארגענטינע נאך דער צווייטער וועלט מלחמה און דערנאך זיך באזעצט אין וויליאמסבורג. ער פלעגט דרוקן ספרים ווי דעם קרבן אשר סידור און נאך. ער האט ארויס געגעבן פארשידענע צייטונגען ווי "תורה און סחורה", "ביזנעס וועלט" און נאך.

ער האט געוואלט מאכן אן עירוב אין וויליאמסבורג אבער ער האט עס נישט געקענט אויספירן למעשה צוליב דער סאטמארע קהילה וואס האט זיך קעגן געשטעלט.

ֿ
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
קאַטעגאָריע:רעדאקטארן
קאַטעגאָריע:וויליאמסבורגער רבנים
נאצי דייטשלאנד

thumb
**נאַצי דײַטשלאַנד**, אדער **דריטע רײַך**, זיינען די נעמען פאר דייטשלאנד אונטער דער הערשאפט פון אדאלף היטלער, פון 1933 ביז 1945. די נאציס האבן גערודפ'ט און דערמארדעט מיליאנען יידן, רוב פון אייראפעישן יידנטום.

דעם 30סטן יאנואר 1933 איז היטלער געווארן קאנצלער פון דייטשלאנד, און ער האט גאנץ גיך עלימינירט אלע אפאזיציע צו זיין הערשאפט.

אנטיסעמיטיזם איז געווען א וויכטיקער פונקט פון דער געזעלשאפט אין נאצי דייטשלאנד. דער געשטאפא און דער עס עס אונטער היינריך הימלער האבן גערודפט יידן און זיי געהרג'עט.

אין 1938 האבן זיי צוערשט אנעקסירט עסטרייך און שפעטער גענומען סודעטן פון טשעכאסלאוואקיי. אין 1939 האבן זיי איינגענומען דאס גאנצע לאנד פון טשעכאסלאוואקיי.

קאַטעגאָריע:היסטארישע לענדער אין אייראפע
אלכסנדר קארעלין

**אלכסנדר קאַרעלין** איז אַ רוסישער ראנגלער.

קאַטעגאָריע:ספארטלער
קאַטעגאָריע:רוסן
14טן מערץ

**דעם 14טן מערץ** איז דער 73סטער טאג פון יאר (74סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 292 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1489 – די מלכה פון ציפערן פארקויפט איר קעניגרייך צו דער רעפובליק פון ווענעציע.
* 1939 - סלאוואקיע שיידט זיך פון טשעכאסלאוואקיי און ווערט א פראטעקטאראט פון נאצי דייטשלאנד.
* 1978 - אנהייב פון דער ליטאני אקציע קעגן טעראריסטן אין לבנון
* 1994 - ארויס ווערסיע 1.0.0 פון דער לינוקס אפערירן סיסטעם

## געבוירן 
* 1844 - אומבערט דער ערשטער, מלך פון איטאליע (געש' 1900)
* 1879 - אלבערט איינשטיין, יידישער פיזיקער (נפטר 1955)
* 1882 - וואצלאוו סירפינסקי, פוילישער מאטעמאטיקער (געש' 1969)
* 1903 - מוסטאפא בארזאני, קורדישער פירער (געש' 1979)
* 1929 - באב גרענט, ראדיא שוי גאסטגעבער 
* 1958 - פרינץ אלבארט פון מאנאקא

## געשטארבן 
* 1883 - קארל מארקס, דייטשער סאציאלאג און פילאסאף (געב' 1818)
* 1932 - זשארזש איסטמאן, גרינדער פון דער קאדאק איסטמאן פירמע (געב' 1854)

----
* 13טן מערץ - 15טן מערץ
* מערץ

14
אוויטש פאמיליע

די **אוויטש פאמיליע** איז געווען א פאמיליע פון צירקוס אקטיארן וואס האבן איבערלעבט דעם אוישוויץ קאצעט. כמעט אלע פון זיי זענען געווען קארליקעס.

די אוויטשס זענען געווען קינדער פון שמשון אייזיק אוויטש פון מארמאראש.
עס איז א אינטרעסאנט שטיקל היסטאריע איבער דעם צווייטן וועלט קריג בכלל, און איבער אוישוויץ בפרט. זיי זענען דעפארטירט אהין אום 15טן מיי 1944. מענגעלע האט זיך אינטערעסירט אין זיי ווייל זיי זענען געווען א משפחה טייל קארליקעס און טייל נארמאלע, און דאס האט גאר גורם געווען אז זיי זאלן כמעט אלע איבערלעבן דעם קריג.

קאטעגאריע:אוישוויץ
קאטעגאריע:חורבן אייראפע

קאַטעגאָריע:טרופעס
יאסוהירא יאמאשיטא

**יאַסוהיראָ יאַמאַשיטאַ** איז איינער פון די מערסט געראָטן זשודאָ שפילער פון אַלע צייטן. ער אַרבעט איצט ווי אַן אינסטרוקטאר פֿאַר אסאך אָרגאַניזאציעס, אַרייַנגערעכנט טאָקיי אוניווערסיטעט, די אינטערנאציאנאלע זשודאָ פעדעראציע, און די גאנץ יאפאן זשודאָ פעדעראציע. ער האט געהאט אַ מערקווירדיקער קאַריערע וווּ ער האט געווינען פינף גאָלדענע מעדאַלן אין אינטערנאַציאָנאַלע פארמעסטן און אנגעצייכנט 203 קאָנסעקוטיווע וויקטאָריעס אַרויף ביז זיין ריטייערמאַנט. ער האט באַקומען די יאַפּאַנישע נאציאנאלע פרייז פון האָנאָר אום 9 אקטאבער 1984.

קאַטעגאָריע:ספארטלער
15טן מערץ

**דעם 15טן מערץ** איז דער 74סטער טאג פון יאר (75סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 291 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 44- - דער דיקטאטאר, יוליוס קייסער, דערמארדעט דורך א גרופע פון סענאטארן.
* 1493 - קריסטאפער קאלאמבוס קומט צוריק פון זיין ערשטן ארויספאר קיין אמעריקע.
* 1820 - דער שטאַט מעין שליסט זיך איין אין די פאראייניגטע שטאטן.
* 1892 - געגרינדעט דער ענגלישער פוטבאל קלוב ליווערפול.
* 1906 - געגרינדעט די ראלס-רויס פירמע
* 1939 - נאצי דייטשלאנד קאמפלעטירט אייננעמען טשעכאסלאוואקיי
* 1961 - דרום אפריקע פארלאזט די קאמאנוועלט
* 1990 - מיכאיל גארבאטשאוו דערוויילט פרעזידענט פונעם סאוועטן פארבאנד

## געבוירן 
* 1767 - ענדרו זשעקסאן, דער זיבעטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1845)
* 1779 - לארד מעלבארן, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 1848)
## נפטר
*1913 - יחיאל מיכל פינס, עסקן פון ירושלים

## געשטארבן 
* 44- - דער דיקטאטאר, יוליוס קייסער (געב' 102 לפנה"ס)
* 1897 - זשיימס זשאזעף סילוועסטער, בריטישער מאטעמאטיקער פון א יידישן אפשטאם (געב' 1814)
* 1998 - בענזשאמין ספאק,  קינדער דאקטער (געב' 1903)

----
* 14טן מערץ - 16טן מערץ
* מערץ

15
נארוועגישער ים

דער **נארוועגישער ים** () איז א טייל פונעם צפון אטלאנטישן אקעאן, צפון־מערב פון נארוועגיע, צווישן דעם צפון ים (ד"ה צפון פון שאטלאנד) און דעם גרינלענדישן ים.

ער גרענעצט זיך מיטן צפון אטלאנטישן אקעאן צו מערב און דעם בארענטס ים צו צפון־מזרח. אין דרום־מערב, ער איז צעשיידט פונעם אטלאנטישן אקעאן מיט אן אונטער־ים שפיץ פון איסלאנד און די פארא אינדזלען. צו צפון, טוט דער יאן מאיען שפיץ שיידן דעם ים פונעם גרינלאנדישן ים.

קאַטעגאָריע:ימען
קאַטעגאָריע:נארוועגיע
סטרימטערע

**סטרימטערע** (;  *סורדאק*) איז א דארף אין מארמאראש יודעץ, רומעניע 26 ק"מ דרום־מזרח פון סיגעט.

אין 1880 האבן געוואוינט אין סטרימטערע 194 אידן, און אין 1930, 369. ביים צווייטן וועלט קריג האבן געוואוינט דארט עטליכע אידישע משפחות, אוועק געפירט האט מען זיי קודם אין סיגעטער געטא אריין, און פון דארטן געפירט קיין אוישוויץ, 

קאַטעגאָריע:רומעניע
קאטעגאריע:שטעטלעך אין אונגארן
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
טייהא קאקי

**טײַהא קאקי** (געבוירן 29טן מיי, 1940, קאקי נאַיאַ) איז דער 48סטער יאָקאָזונאַ אין דעם יאַפּאַנישן ספּאָרט פון סומא ראנגלעריי.
קאַטעגאָריע:יאפאנעזער
קאַטעגאָריע:ספארטלער
טשיאנאפודזשי מיצוגו

**טשיאָנאָפודזשי מיצוגו** (געבוירן 1טן יוני, 1955, מיצוגו אַקימאָטאָ) אין האָקיידאָ, יאַפּאַן, איז אַ פריערדיקער מייסטער סומאָ ראַנגלער.
 
קאַטעגאָריע:יאפאנעזער
קאַטעגאָריע:ספארטלער
16טן מערץ

**דעם 16טן מערץ** איז דער 75סטער טאג פון יאר (76סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 290 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1190 - רציחה פון די יידן אין דער שטאט יארק אין דעם קעניגרייך פון ענגלאנד
* 1521 - פערדינאנד מאגעלאן קומט אן אין די פיליפינען.
* 1935 - אדאלף היטלער אנולירט דעם ווערסיי אפמאך און הייבט אן באוואפענען דייטשלאנד.

## געבוירן 
* 1751 - זשיימס מעדיסאן, דער פערטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1836)
* 1774 - קאפיטאן מאטיו פלינדערס, ענגלישער אויספארשער (געש' 1814)
* 1787 - געארג אהם, פיזיקער, ערפינדער פון אהמ'ס געזעץ (געש' 1854)
* 1911 - יאזעף מענגעלע, נאצי קריג פארברעכער, דאקטער אין אוישוויץ קאצעט  (געש' 1979)
* 1959 - יענס סטאלטנבערג, פרעמיער מיניסטער פון נארוועגיע
* 1978 - מנשה לוסטיג, אמעריקאנער-יידישער אקטיאר

## געשטארבן 
* 1485 – אן נעוויל, ווייב פון ריטשארד דער דריטער, מלך פון ענגלאנד (געב׳ 1456)
* 1977 — כאמיל זשומבלאט, פירער פון די דרוזן אין לבנון (געב' 1917)

----
* 15טן מערץ - 17טן מערץ
* מערץ

16
סלאטפינא

[קליין|250px|A [זאלץ שאכטע אין שטעטל סלאטפֿינאַ.]]
**סלאטפֿינאַ** (; ; , *Solotvyno*; רוסיניש: *Solotvino*; ) איז א שטעטל אין דעם קארפאטארוס טייל פון מארמאראש, היינט אוקראינע. ער געפינט זיך אויפן ברעג פונעם טיסא טייך, קעגן איבער סיגעט, רומעניע.

אין 1877 האבן געוואוינט דארט 674 יידן.

דער לעצטער רב פארן קריג איז געוועזן הרב חיים יצחק אייזיק האלבערשטאם אן איידעם פונעם עצי חיים.

## רעפערענצן 
## בילדער 

File:Solotvyno (Aknaszlatina),former synagogue.jpg|די שול אין סלאטפינא
File:Solotvyno. Former synagogue.jpg|נאָך איינע אמאָליקע שול, הײַנט בעקערײַ
File:Solotvyno (Aknaszlatina). Old Jewish cemetery -01.jpg|דאס אלטע בית החיים אין סלאטפינא
File:Solotvyno (Aknaszlatina). New Jewish cemetery -01.jpg|דאס נייע בית החיים אין סלאטפינא
File:Solotvyno (Aknaszlatina),Jewish memorial plaque.jpg|מעמאריאל-ברעט פאר אומגעקומענע יידן פון סלאטפינא

קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין אונגארן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין אוקראינע
דיזנגאף גאס

קליין|400px|שמאל|
**דיזנגאף גאס** איז א צענטראלע גאס אין עלטערן געגנט פון צענטער תל אביב, גערופן אויפן נאמען פון מאיר דיזנגאף, דער ערשטער בירגערמייסטער פון דער שטאט. 

די גאס פירט פון צפון אויף דרום, אין מערסטנטייל. און אין דרום טייל פארט ער אביסל פון מזרח צו מערב. די גאס פון דרום הייבט זיך אן פון שלמה אבן גבירול גאס, און פון דארט ציט דיזנגאף אויף צפון ביז צום אלטן פארט. 

די גאס פלעגט זיין א טייל פון דער קולטור אין ישראל, ביז אין די 1980ער יארן, ווען אסאך קאמערץ צענטערן זענען אויפגעבויט געווארן, און אוועקגענומען די גלאנץ פון דער גאס. גרויסע ישראל דענקער, דיכטער און פערזענליכקייטן פלעגן צו זיצן אין די קאפע הייזער, וואס האבן אנגעפילט די גאס. 

צינה דיזנגאף קרייז (פלאזא), פלעגט זיין פארעכנט אלס הארץ פון דער שטאט, ביז מען האט אים איבערגעבויט, און היינט איז די פלאזא העכער דער גאס, וואס לויט געוויסע, האט צוגעברענגט צום אונטערגיין פונעם גלאנץ וואס די גאס האט אמאל געהאט.

די דיזנגאף צענטער, א קאמערציאלע מאלל, איז אויגעבויט געווארן אום 1977. און איז אויך געווען א שטארקער גורם, אז די רעסטאראנטן און קאפע הייזער זאלן זיך פארמאכן.

אינמיטן די 1990ער יארן, זענען פארגעקומען צוויי זעלבסטמארד אטאקעס אויף דער גאס, וואס דאס האט געלייגט די גאס נאך מער אין שאטן. זייט 2000 האט די תל אביבער שטאטראט מערערע פלענער אויפצוריכטן די גאס, און היינט געפונען זיך מערערע קאפע הייזער, און רעסטאראנטן, וואס האבן זיך געפענט אין די פארגאנגענע יארן.

אויף דער גאס געפונט זיך דיזנגאף צענטער, בית ליסין טעאטער און די קולטור זאל (היכל התרבות).

## װעבלינקען 
* 
* רחוב דיזנגוף במידע לתייר
* "ברחובות שלנו"  - תחיית רחוב דיזנגוף, מגזין TimeOut, אוגוסט 2006.
* "חוזרים להזדנגף" - על תחיית רחוב דיזנגוף, וואלה!, יוני 2006
* מיכאל יעקובסון: פרויקט התרבות הבא בת"א: חידוש תיאטרון בית ליסין , 29.12.11, Xnet.
* צילומים של בנייני רחוב דיזנגוף באתר zoomap
* רחוב דיזנגוף באתר סברסים 
* נסיעה מצולמת ברחוב דיזנגוף מצומת קינג גורג' ועד סוף הרחוב, מדרום לצפון.

קאטעגאריע:תל אביב
קאטעגאריע:גאסן
אמעריקאנער חורבן אייראפע מוזיי

דער **אמעריקאנער חורבן אייראפע מוזיי** (USHMM) איז אוועק געשטעלט צו באהאנדלען די טעמע פון דעם חורבן אייראפע, און אלע ארומיגע צוגעהערן.

ווי עס הייסט היינט איז דאס דער מערסטער פארגעשריטענער מוזיי איבער דער טעמע, ער שטייגט אפילו איבער יד ושם לויט רוב פארשער און אנאליסטן.

איינס פון די זאכן מיט וואס זיי שטייגן זייער ארויס איבער אנדערע איז, אז איבער יעדער טעמע איז דא א באצאלטער איינגעשטעלטער וואס קען זיך אויס מיט דעם אזוי ווי מיט זיין האנט פלאך, און מען קען איהם פרעגן אויפן פלאץ, און/אדער אריינגעבן א ביטע פאר א פון פאראויס באשטימטן אוידיענץ און עס ווערט צוגעגרייט דעם גאנצן חומר וואס איר ווילט אזוי אז איר זאלט נישט דארפן ארום לויפן און פארברענגען די צייט מיט זוכענישן, נאר איר קענט גלייך אויספארשן דעם ענין וואס איר ווילט.

צ.ב.ש. דער מומחה איבער דעם אונגארישן אידנטוהם איז איינער מיטן נאמען פרענק קאטינא, און אזוי איז דא אויף יעדער טעמע באזונדער, וואס דאס ציט גרויס אינטערעסע ביי פארשערס און מענטשן וואס זוכן נאך איבער זייער פריוואטע משפחה וכדו'.

קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע מוזייען
קאַטעגאָריע:וואשינגטאן די סי
פוט-נאוט

**פוט-נאוט** (אויף ענגליש www.footnote.com) איז וועב-זייטל וואס פאר א מינימאלער אפצאל ווערט מען דארטן א מעמבער און זיי זענען געשטעלט אויף די טעמע פון דעם צווייטן וועלט קריג, זיי זאמלען אינפארמאציע אויף פערזענליכע מענטשן וואס זענען דורכגעגאנגען דעם קריג.

זיי זענען לעצטנס געווען אין די נייעס, ווען זיי זענען געווען די ערשטע צו באקומען אינפארמאציע פון דעם באד ארעלסאן ארכיוון סענטער, איבער די ערשטע הונדערט טויזנט אידן וואס עס איז ארויסגעגעבן געווארן.

קאטעגאריע:חורבן אייראפע וועבזייטלעך‏
רימאנאוו

**רימאנאוו** איז א שטעטל אין גאליציע, היינט פוילן. זייט 1999, איז רימאנאוו אינעם אונטערקארפאטישן פראווינץ.
ער האט א באפעלקערונג פון 3,585 איינוואוינער (02.06.2009).

ביי יידן איז רימאנאוו אמערסטנס באקאנט צוליב די חסידישע דינאסטיע פון רבי'ן ר' מענדעלע פון רימאנאוו, און דערנאך וויאזוי ער ווערט גערופן ביי חסידים ר' הירש משרת (אדער דער הייליגער רבי ר' הערש), וואס האט איבערגענומען די הנהגה נאך דער פטירה פון זיין רבי'ן.

## רעפערענצן
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע

קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאַטעגאָריע:גאליציע
זשיטאמיר

**זשיטאמיר**  (, , ) איז א היסטארישע שטאט אין וואהלין, אין צפון פון מערב אוקראינע, 130 ק"מ מערב פון קיעוו. ער איז דער אדמיניסטראטיווער צענטער פונעם זשיטאמירער אבלאסט. זשיטאמיר פארנעמט א שטח פון 65 קוואדראט ק"מ.
[קליין|טייך [טעטערעוו אין זשיטאמיר]]
דער בירגערמייסטער איז ווירא שעלדוטשענקא.

## אידישע היסטאריע פון זשיטאמיר 
זשיטאמיר איז א שטאט ווי עס האט געווירבלט מיט א אידישער געמיינדע. אין 1900 האבן געוואוינט דאר 31,000 אידן.

עס איז אממיינסטנס באקאנט צוליב זיין דרוקעריי וואס פארנעמט א גרויס חשיבות ביי פילע קרייזן.

רבי אברהם דוב פון אוורוטש איז געווען ראש בית דין אין זשיטאמיר.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:וואהלין
קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
מאנומענט

]]
**מאנומעט** איז א סקולפטור אויסגעקריצט פון שטיין צי געגאסן פון סיי וועלכן סארט מעטאל און אנדעק פון סיי וועלכן מענטש/געשעהניש/פערספעקטיוו אדער סיי וואס, וואס מען וויל פארצייכענען אז עס זאל פארבלייבן אן אנדענק דערפון.

קאטעגאריע:היסטאריע
קאַטעגאָריע:קולטור
נאצי שלאנג

**נאצי שלאנג** איז א נעגאַטיװער אויסדרוק אויף דער דייטשער נאצי באוועגונג וואס איז אזוי ווי א שלאנג וואס בייסט און ברענג אונטער די מענטשהייט.

מאנכע קאמענטירן אז עס ווערט אזוי אנגערופן צוליב דעם מאנומענט וואס איז אויפגעשטעלט אין נאמען און עהרע פון דעם שוועדישן דיפלאמאט ראול וואלענבערג, וואס איז אין פארעם ווי א מענטש קעמפט מיט א שלאנג, מיינענדיג צו זאגן אז ער אלס מענטש האט געקעמפט מיט די נאצישע שלאנג

קאטעגאריע:חורבן אייראפע
ראצפערט

**ראַצפֿערט** איז א קליין שטעטל אין סאבאלטש-סאטמאר-בערעג מעדזיע אין מזרח אונגארן.

ראצפערט איז אמייסטנס באקאנט צווישן חסידישע אידן צוליב דעם וואס הרה"ק ר' שלום אליעזר האלבערשטאם, א זון פון דעם צאנזער רב, דער "דברי חיים", האט דארטן געוואוינט.

בשעת דער נאצי שלאנג איז דארטן אריינגעקומען האבן דארטן געוואוינט ארום 400 אידישע משפחות. עס איז נאר געוועזן דארטן איין קהילה דאס הייסט נאר אן ארטאדאקסישע, עס איז נישט געוועזן דארטן קיין רעפארם קהילה

די אידן האט מען פון דארטן געפירט קיין נירעדהאז אין געטא אריין, און פון דארטן געפירט קיין אוישוויץ, ווי דאס רוב איז אזוי ווי אין אנדערע אידישע שטעט ליידער אומגעקומען על קידוש השם.

קאטעגאריע:שטעטלעך אין אונגארן
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
גרינלענדישער ים

דער **גרינלענדישער ים** איז דער צפונסטער טייל פונעם צפון אטלאנטישן אקעאן תיכף דרום פונעם ארקטישן אקעאן. ער נעמט איין 1,205,000 קוואדראט ק"מ (465,000 קוואדדאט מייל). די דורכשניט טיף פונעם גרינלענדישן ים איז נאנט צו 1,450 מ. דער טיפסטער פונקט (וואס מען ווייסט דערפון), טיף 5600מ, געפינט זיך צווישן צפון־מזרח גרינלאנד און סוואלבארד. 

## געאגראפיע 
דער גרינלענדישער ים גרענעצט זיך צו מערב מיטן אינזל גרינלאנד און צו דרום מיטן דענמארק דורכגאס און איסלאנד. צו דרום־מזרח, הינטערן יאן מאיען אינזל ליגט דער נארוועגישער ים.

## בעלי חיים 
דער גרינלענדישער ים איז באוואוינט פון אסאך פיש (ווי דארש, הערינג, האליבוט און פלייס) און זויגערס (ווי ים־הינט, וואלפיש און דעלפינען).

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:ימען
17טן מערץ

**דעם 17טן מערץ** איז דער 76סטער טאג פון יאר (77סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 289 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1950 - געמאלדן אז מ'האט באשאפן דעם כעמישן עלעמענט 98, מיטן נאמען קאליפארניום

## געבוירן 
* 1473 - זשיימס דער פערטער, מלך פון שאטלאנד (געש' 1513)
*1798 - הרב יעקב עטלינגער, רב אין דייטשלאנד מחבר פונעם ספר, ערוך לנר
*1860 - ששון יחזקאל, איראקישער חזקיל, איז געווען שטאטסמאן, ביזנעסמאן, עקאָנאָמיסט און דזשוריסט פון איראקער אפשטאם איד.

## געשטארבן 
* 1040 - האראלד דער ערשטער, מלך פון ענגלאנד (געב' 1016)
* 1782 - דניאל בערנולי, מאטעמאטיקער און פיזיקער (געב' 1700)
* 1853 - קריסטיאן דאפלער, עסטרייכער פיזיקער און מאטעמאטיקער, אנטפלעקט דעם דאפלער עפעקט (געב' 1803)

----
* 16טן מערץ - 18טן מערץ
* מערץ

17
מארגארעטין

**מארגארעטין** (; ) איז א שטאט אין קרייז ביהאר (אין קרישאנא פראווינץ, היינט א טייל פון זיבנבערגן), רומעניע, 43 ק"מ צפון־מזרח פון גרויסווארדיין. 

אין 2002 איז די באפעלקערונג געווען 17,291.

אין 1900 האבן געוואוינט אין מארגארעטין 944 אידן. עס האט געהערשט דארטן א שטארקער אידישער פארקער פאר דעם צווייטן וועלט קריג און אזוי אויך נאכדעם איז דארטן געוועזן א ישיבה, איינס פון די סאמע ערשטע ישיבות זיך צו עפענען נאך דעם קריג, ווי עס איז באקאנט אז הר"ר יחזקאל שמש (ר' יחזקאל ווערצבערגער, משמש בביהמ"ד דקהל ייטב לב), איז געוועזן דארטן איינע פון די ערשטע תלמידים.

## וועבלינקען 
* יזכור־בוך פאר דער קהילה פון מארגארעטין 

קאטעגאריע:זיבנבערגן
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע

קאַטעגאָריע:שטעט אין רומעניע
ארטהאדאקסישע קאנצעליי

די **ארטאדאקסישע קאנצעליי** (אמטליך: "צענטראל-קאנצליי פון די אויטאנאמישע ארטאדאקסישע קהילות אין אונגארן"; אונגאריש: Magyarországi Autonóm Orthodox Izraelita Hitfelekezet Központi Irodája)  איז געווען דער אידישער רבנישער כח וואס די רעגירונג אין אונגארן האט צוגעטיילט פאר דער ארטאדאקסישער געמיינדע.

שפעטער ווען אונגארן האט פארלוירן די ערשטע וועלט מלחמה, און מען האט אוועק געשניטן שטיקער פון עסטרייך אונגארישע אימפעריע, איינס פון די שניטן געווען זיבנבערגן וואס איז אריבער קיין רומעניע דעמאלטס האט די רומענישע רעגירונג פארלאנגט אז זיי זאלן זיך אפטיילן און מאכן א באזונדערע קאנצעליי.

דער ערשטער פארזיצער פון קאנצעליי איז געווען הרב קאפל רייך, וואס ער איז אויך פריער געווען א דעפוטאט אינעם אונגארישן פארלאמענט.

קאטעגאריע:אידישע היסטאריע
קאַטעגאָריע:אונגארן
רומענישע ארטאדאקסישע קאנצעליי

די **רומענישע ארטאדאקסישע קאנצעליי** איז געווען די אפיציעלע חרדישע געמיינדע אין זימבערגן נאך דער ערשטער וועלט מלחמה.

ווען מען האט אוועק געשניטן נאכן ערשטן וועלט קריג חלקים פון אונגארן איז איינס דערפון געוועזן זיבנבערגן און דאס איז אריבער קיין רומעניע, און די רומענישע רעגירונג האט דעמאלטס פארלאנגט אז זיי זאלן זיך אפרייסן פון דעם בודאפעסטער ארטהאדאקסישע קאנצעליי און גרינדן פאר זיך אן עקסטערן, זייענדיג אויף מעסער שטעך מיט אונגארן, דאן איז אין דער שטאט קלויזנבורג געגרינדעט געווארן א באזונדערע קאנצעליי פאר זיבנבערגן.

קאטעגאריע:אידישע היסטאריע
קאטעגאריע:זיבנבערגן
קלויזנבורג

מרכז|250px

**קלויזנבורג** ( קלוזש־נאַפאקאַ; ; ; ), באוואוסט אויף רומעניש אלס **קלוזש**, איז די פערטע גרעסטע שטאט אין רומעניע און דער זיצארט פון קלוזש יודעץ אין דעם צפון־מערב פון לאנד. ער געפינט זיך ווייט גלייך פון בוקארעשט (441&nbsp;ק"מ ), בודאפעשט (409&nbsp;ק"מ ) און בעלגראד (465&nbsp;ק"מ). אין די יארן 1790-1848 און 1861–1867, איז קלויזנבערג געווען די הויפטשטאט פונעם גרויספרינציפאליטעט פון זיבנבערגן.

די באפעלקערונג פון דער שטאט איז 306,474.

פון דעם ארטאאדאקסישן שטאנדפונקט, איז קלויזנבערג געווען רוב יארן דער גאסט-געבער פאר דער קאנצעליי.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:זיבנבערגן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעט אין רומעניע
חוסט

קליין|אין דער שול
[שמאל|ממוזער|250px|ה[אדמו"ר מחוסט (במרכז) מיט האדמו"ר מפיטסבורג (מימין) טראגען "סטראקעס בעקישע"]]
**חוסט** (אוקראיניש, רוסיש און רוסיניש: *Xуст*, רומעניש: *Hust*, אונגאריש: *Huszt*, טשעכיש און סלאוואקיש: *Chust*) איז א  שטאט אויפן חוסטעץ טייך אין קארפאטארוס, מערב אוקראינע, נאנט צום צוזאמענפלוס פון די טיסא און ריקא טייכן.

## היסטאריע 
**חוסט** איז בעפאר דעם איז דאס געווען אין טשעכאסלאוואקיי און בעפאר דעם און אזוי אויך בשעת דעם צווייטן וועלט קריג האט דאס אנבאלאנגט קיין אונגארן.

ווען דער נאצי שלאנג איז דארטן אריינגעקומען האבן דארטן געוואוינט ארום 400 אידישע משפחות.

## רבנים פון חוסט 
*תרכ"א (1861) ביז תרל"ה (1875) איז געווען שטאטס רב דער מהר"ם שיק (ביז זיין פטירה).
*תרל"ה ביז תרל"ז — הרב עמרם בלום, מחבר ספר שו"ת "בית שערים".
*תרל"ז ביז תרנ"ג (1893)— הרב יואל צבי ראטה, מחבר ספר שו"ת "בית היוצר" (ביז זיין פטירה).
*תרנ"ג ביז  תרע"א (1911)—הרב משה גרינוואלד, מחבר פונעם ספר "ערוגת הבושם" (ביז זיין פטירה).
*תרע"א ביז תרפ"א—זיין זון הרב אברהם יוסף גרינוואלד.
*תרפ"א ביז תרצ"ג— הרב יוסף צבי דושינסקיא. 
*תרצ"ג ביז תש"ד—דער לעצטער רב, ביז די קהילה איז פארטריבן אין אוישוויץ אין תש"ד, איז געוועזן הרב יהושע גרינוואלד, זון פון הרב אברהם יוסף, וואס ער איז אנגעקומען אינעם עבענזע לאגער, אבער ער האט איבערגעלעבט די קריג און דערנאך זיך באזעצט אין ?בארא פארק?, וואו ער האט אויפגעשטעלט די קהילה פון חוסטער איבערלעבער. נאך זיין פטירה אין תשכ"ט האט זיין איידעם הרב פינחס דוד הורוויץ איבערגענומען די פירערשאפט פון דער קהילה.

קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאטעגאריע:שטעטלעך אין אונגארן
קאַטעגאָריע:קארפאטארוס
מאטהויזן

**מאטהויזן** קאצעט אין אויבער עסטרייך איז געווען דער צענטער פון אן ארבעטס לאגערן נעצווערק, אונטער דער דייטשער אקופאציע, ער האט געהאט ארום 45 פיליאלעס ארום זיך, וואס האבן געדינט אלס סאטעליט-לאגערן.

דער קאצעט געפינט זיך 20 ק״מ מזרח פון לינץ.

### פיליאלעס
עבענזע

קאַטעגאָריע:ארבעטס לאגערן
קאַטעגאָריע:עסטרייך