open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
קרית מוצקין באן סטאנציע

**קרית מוצקין באן סטאנציע** איז א ישראל באנען פאסאזשירן באן סטאנציע וואס באדינט דעם קריות (*שטאט-געגנטן*) געגנט פון חיפה. זייט די אנהייב 2010ער יארן, ווען מען האט געעפנט די נהריה - בן גוריון פליפעלד נאכטליניע, איז די סטאנציע אפן 24 שעה׳ן אין. די סטאנציע איז די הויפט סטאנציע אין קריות, און אלע באנען וואס פארן אדורך דער סטאנציע שטעלן זיך אפ דא.

## פלאצירונג
די סטאנציע געפינט זיך אויפן צפון-דרום בארטן ליניע אין חיפה, און איז פלאצירט צווישן קרית מוצקין און קרית שמואל.

## באדינונג
די סטאנציע ווערט באדינט דורך צווינשטעט באנען אויף די נהריה-מודיעין, נהריה-באר שבע און כרמיאל-באר שבע צווינשטעט ליניעס און אויך אויף דער נאכט-ליניע, און באנען אויף דער חיפה פארשטאטישע ליניע קיין כרמיאל.

## וועבלינקען
*ישראל באנען, קרית מוצקין סטאנציע

קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ישראל
קאַטעגאָריע:חיפה
עכו באן סטאנציע

**עכו באן סטאנציע** איז א באן סטאנציע פון ישראל באנען וואס באדינט די שטאט עכו און די געגנט פון מערב גליל. די סטאנציע געפֿינט זיך אין מזרח פון דער שטאט עכו אויף רמז גאס.

## היסטאריע
די היינטיגע סטאנציע איז געווארן אויפגעשטעלט אין די אנהייב 1950ער יארן. 

אין 2001 האט ישראל באנען איבערגעבויט די סטאנציע, מיט א נייעם פאסאזשירן זאל לעבן דעם פעראן, און אויך געבויט א נייעם פעראן וואס מען קומט צו אים דורך א טונעל.

אין יאר 2001 האט ישראל באנען איבערגעבויט די סטאנציע פון דאס ניי. 

## וועבלינק
* עכו באן סטאנציע, ישראל באנען וועב ארט

קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ישראל
פראנץ פערדינאנד

ערצהערצאג **פראנץ פערדינאנד** פון  (דייטשיש: **Franz Ferdinand Carl Ludwig Joseph Maria von Österreich-Este**)  עסטרייך (18 דעצעמבער 1863 - 28 יולי 1914), איז געווען דער באשטימטער יורש פון זיין פעטער, דער קייזער פראנץ יאזעף. פערדינאנד איז געווען דער אימפעראטאר פון דער עסטרייך אונגארישער אימפעריע, וועלכער איז אומגעברענגט געווארן דורך דעם פאנאטישן אנארכיסט גאברילא פרינציפ. די מארדונג פון פראנץ פערדינאנד איז געווען אייגענטליך די הויפט געשעעניש וואס האט געפירט צו דער אויסברעכונג פון דער ערשטער וועלט קריג.

## לעבנס געשיכטע
פראנץ פערדינאנד איז געבוירן געווארן 18 דעצעמבער 1863 אין דער שטאט גראץ, וועלכע איז דעמאלטס געווען א טייל פון דער עסטרייך אונגארישער אימפעריע, צום ערצהערצאג קארל לודוויג, דער יונגסטער ברודער פון קייזער פראנץ יאזעף, און צו מאריא אנונציאטא, פרינצעסין פון די צוויי סיציליען, די טאכטער פון פערנאנדא דער צווייטער, דער קעניג פון די צוויי סיציליען, און מאריא טערעזא, די ערצהערצאגין פון עסטרייך.

פראנץ פערדינאנד איז געווען דער פערטער קאנדידאט אין צאל פון דער ירושה דינאסטיע, אבער דער פריצייטיגער טויט פון זיין שוועסטער-קינד קרוין-פרינץ רודאלף אין יאר 1889, דער טויט פון זיין פאטער אין 1896 און די רעכטן-קינדיגונג פון זיין פעטער לודוויג וויקטאר, האבן געפירט צו דעם אז ער זאל ווערן באשטימט אלס דער עמטליכער יורש פון זיין פעטער דער קייזער פראנץ יאזעף.

אין יאר 1900 האט ער געהייראט די בעהמישע הערצאגין סאפיע חאטעק. און וויבאלד ס'איז געווען א מארגאנאטישע חתונה (הייראט צווישן מענטשן וואס זענען נישט פון דער זעלבער סאציעלער קלאס, און פון דעם זעלבן הינטערגרונט), די רעכט צו איבערנעמען דעם קייזער'ס טראן אין דער צוקונפט איז אויסגעקינדיגט געווארן פון זייערע קינדער.

## אטענטאט
28סטן יוני 1914, דורך אן עמטליכן באזוך אין סאראיעווא, די הויפטשטאט פון באסניע און הערצעגאווינע, איז דער קאנוואוי אויטאמאבילן פונעם ערצהערצאג ארומגעפארן אין דער שטאט, ווען פראנץ מיט זיין ווייב זענען געזיצן אין א דאכלאזן אויטא, א סערבישער אנארכיסט געווארפן אין זייער ריכטונג א גראנאט, אבער דער גראנאט האט צופעליג באשעדיגט אן אנדערן אויטא, און דער קאנוואוי האט פארגעזעצט אין זיין פאר. נאך א קבלת פנים פאר אים וואס איז אפגעהאלטן געווארן אין דעם ראטהויז, האט פראנץ פערדינאנד זיך גע'עקשנ'ט צו גיין און באזוכן די פארוואונדעטע מענטשן פון דער גראנאט אטאקע. זיין קאנוואוי איז ארויסגעפארן צום שפיטאל, און צוליב א פעלער פון איינעם דרייווער פונעם קאנוואוי, האט דער קאנוואוי זיך אוועקגעוואנדן פון דעם פלאנירטן מארשרוט און געפארן נעבן א קאווע שטיבל, אין וועלכן איז געזיצן דער מערדער גאבריעל פרינציפ, וועלכער האט נישט געוואלט פארפאסן די געלעגנהייט, ארויסגענומען א פיסטאלעט און דערשאסן דעם ערצהערצאג מיט זיין ווייב צום טויט. א קורצע צייט נאך דער געשעעניש וואס האט שטארק אויפגעטרייסלט און אויפגעברויזט די עסטרייך-אונגארישע אימפעריע און איר פריינדין דייטשלאנד, איז די ערשטע וועלט קריג דערקלערט געווארן אלס א בייטראג.

## קינדער
* סאפיע, פרינצעסין פון האהענבערג (1901–1990)
* מאקסימיליאן, הערצאג פון האהענבערג (1902–1962)
* ארנעסט, פרינץ פון האהענבערג (1904–1954)
* א זון וואס איז געשטארבן א קורצע צייט נאך זיין געבורט (1908)

קאַטעגאָריע:האפסבורגער
קיסריה-פרדס חנה באן סטאנציע

**קיסריה-פרדס חנה באַן סטאַנציע** איז א ישראל באנען סטאנציע פאר פאסאזשירן וואס באדינט די שטאט פרדס חנה-כרכור און דעם קסריה אינדוסטריעלן פארק אין מזרח קיסריה. 

## באדינונג 
* יעדע שעה פארן צוויי באנען אין ביידע ריכטונגען אויף דער פארשטאטישער בנימינה – אשקלון רוטע. 

## װעבלינקען 
*ישראל באנען אפיציעלע וועבזייטל

קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ישראל
מלאך

א **מלאך** איז א רוחניות'דיגע פערזענליכקייט וועלכע עקזיסטירט לויט געוויסע רעליגיעס. דאס ווארט מלאך קומט פון לשון הקודש וואס עס טייטשט א שליח ענליך צום ווארט מלאכה וואס באדייט אן ארבעט. 

דאס ווארט אויף ענגליש angel (*אנגעל*) קומט פון לאטייניש וואס אייגנטליך איז איר באדייט אויך שליח.

אין תנ"ך ווערט דאס ווארט מלאך געניצט סיי פאר א שליח און סיי פאר אן גייסטלעכער מלאך און עטליכע פעלער פארן גאט אליין. מיט דער צייט האבן די קריסטן געלייגט פארשידענע פארעמעס און אידענטיפיקאציעס פאר מלאכים און האבן זיי אפגעמאלן אלס גרויסע ריזן מיט פליגלעך מיט אפנאטירליכע כוח און שכל.

## זעט אויך 
## רעפערענצן
## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:רעליגיע
טראון (שטאט)

**טראון** (דייטשיש: Traun) איז א שטאט אין דעם פעדעראלן לאנד אויבער עסטרייך אין עסטרייך. איר דרומ'דיגער חלק איז געבויט אויפן טראון טייך. די באפעלקערונג פון טראון באשטייט פון אומגעפער 25,000 איינוואוינערס, און איר שטח ציעט זיך אויס אויף 15.49 קילאמעטער.די שטאט האט באקומען איר נאמען צוליב דעם פאקט אז זי געפינט זיך גראדע אויף דעם טראון טייך. דער נאמען שטאמט פון דעם קעלטישן ווארט טראון וואס ווערט איבערגעטייטשט ווי א טייך.

## געאגראפישע דאטן
די שטאט געפינט זיך אין א הייך פון 273 מעטער, אין דעם לינץ פראווינץ און מערב פון דער שטאט לינץ. די לענגאויס פון דער שטאט פונעם צפון צו דעם דרום איז 6.5 קילאמעטער, און פון מערב צו מזרח 5.1 קילאמעטער. דער שטח פון דער שטאט ווערט אויסגעצויגן אויף א פארנעם פון 15.49 קילאמעטער, ווען 11.7 פונעם שטח איז באוועלדערט. 

## היסטארישע איינצלהייטן
קברים וואס זענען אנטדעקט געווארן אין דער געגנט פון דער שטאט, לויט ארכעאלאגישע אויסגעפינסן און אפשאצונגען באווייזן אז ס'איז געווען דארט א יישוב וואס פלעגט עקזיסטירן נאך אין דער נייער שטיין עפאכע. אין דער זעקסטער יארהונדערט פאר דער קריסטלעכער ציילונג, זענען די בייערישע זידלערס אהינגעקומען וואוינען. 21 מיי 1973 האט טראון באקומען רעכטן און פולבאמאכטונגען פון א געהעריגער שטאט.

## ווירטשאפט
דורך פילצאליגע יארן דורך דער היסטאריע, די ווירטשאפט פון דער שטאט האט זיך באזירט הויפטזעכלעך אויף פיש פאנג און מאלונג פון מעהל. אנפאנג פון דעם צוואנציגסטן יארהונדערט, האט זיך אנטוויקלט אין דער שטאט די אינדוסטריע פון פאפיר און קליידונג.

## פאליטיק
דער יעצטיגער בירגערמייסטער פון טראון איז האראלד זיידל פון דער עסטרייכישער סאציעל-דעמאקראטישער פארטיי, וועלכער דינט אין זיין אמט זייט יאר 2003. זייט 1994 די שטאט רעכנט זיך אלס א "פריינדליכע שטאט פאר ביציקלעך" און דערצו איז זי א מיטגליד פון דער פארייניגונג פון די עסטרייכישע שטעט וואס זענען "די פריינד פון קלימאט". זיי זענען טעטיג אין אויפהיטן דעם ריינעם קלימאט און לופט, און די קוואליטעט פון דער אומגעבונג.

## מערקווערדיגע ערטער און געביידעס פון דער שטאט
*די עוואנגעליסטישע קירכע.
*די געמיינדליכע ארטיגע קירכע פון טראון.
*דער טראון שלאס (דייטשיש: Traun schloß)  - א שלאס וואס איז אויפגעבויט געווארן אינעם צוועלפטן יארהונדערט, וואס באדינט אלס א קולטורער צענטער, וועלכער אנטהאלט אין זיך פארשידענע מוזעאומס.

קאַטעגאָריע:שטעט אין עסטרייך
בית"ר גבעת זאב

**בית"ר גבעת זאב** (אויסגערעדט: '''ביטאַר גיוואַט זע'עוו''') איז א פוסבאל גרופע גבעת זאב, ישראל.

די גרופּע איז געגרינדעט געווארן אין 1999. די גרופּע שפילט אין העל בלוי און שוואַרץ.

קאַטעגאָריע:פוסבאל
קאַטעגאָריע:ספארט אין ישראל
1497

## געשעענישן 
* 8טן יולי - וואשקו דא גאמא הייבט אן זיין רייזע אין דער אינדיע.
* 22סטן נאוועמבער – דער פארטוגעזישער אויספארשער וואשקו דא גאמא זעגלט ארום דעם קאפ פון גוטער האפנונג (דער ערשטער אייראפעער וואס טוט דאס)

## געבוירן 
* 15טן יולי – פראנציס פון דענמארק, דענישער פרינץ (געש׳ 1511)

## געשטארבן
וויען שוועכאט לופטפעלד

**וויען - שוועכאט אינטערנאציאנאלער לופטפעלד** (דייטשיש: Flughafen Wien), איז דאס גרעסטע אינטערנאציאנאלע לופטפעלד אין עסטרייך, וועלכע באדינט אלס איר הויפט לופטיגער אריינגאנג טויער. דאס לופטפעלד געפינט זיך נעבן דעם שטעטל שוועכאט, 18 קילאמעטער דרום פון דער הויפטשטאט וויען, און 50 קילאמעטער פון בראטיסלאווא, די הויפטשטאט פון סלאוואקיע. דער האפן דינט אויכעט אלס די הויפטקווארטיר פון די עסטרייכישער לופט געזעלשאפטן אאוסטריאן עיירליינס און ניקי. אין יאר 2016 זענען אדורך אין דעם לופטפעלד 23.4 מיליאן פאסאזשירן אין ארויסקומענדיגע און אריינקומענדיגע פליגן. ארום 18,000 ארבעטערס ווערן באשעפטיגט אין וויענער לופטפעלד. 

קליין|לינקס|א בליק אויפן וויענער לופטפעלד

## היסטאריע
אורשפרינגליך דאס לופטפעלד איז אויפגעשטעלט געווארן אלס א מיליטערישער לופטפעלד, און דורך דער צווייטער וועלט קריג פלעגט באדינען אלס א אפלאגער פון פליגערס און פראדוצירונג קאמפלעקס פון דער היינקל פירמע. אין יאר 1945 די ענגלישע מאכטן האבן איבערגענומען דעם לופטפעלד, און פאר א שטיקל צייט דאס לופטפעלד איז געבליבן אונטער זייער באזעצונג. אין יאר 1954, איז די לופטגעזעלשאפט "בעטריב-געזעלשאפט געגרינדעט געווארן, און דאס לופטפעלד איז עמטליך געווארן דאס הויפט בירגערליכער לופטפעלד פון וויען אנשטאט "אספערן". דעמאלטס איז געווען נאר איין סטארטפאס וועלכער איז אין יאר 1959 פארברייטעט געווארן צו א פארנעם פון 3,000 מעטער. אין יאר 1972, א צוזעצליכער סטארטפאס איז געבויט געווארן. אין יאר 1982 איז דאס לופטפעלד פארבינדן געווארן מיט דער אטאסטראדע אסטא-אטאבאן. אין יאר 1986 איז דער פארגרעסערטער אנקונפט-זאל געעפנט געווארן. אין יאר 1992 האט מען געעפנט דעם נייעם טערמינאל 1, און א יאר דערנאך האט מען געעפנט דעם איינקויף צענטער אין דעם טראנזיט געביט צווישן די טויערן C,B און D. די פארברייטערונג פלאנירונג פונעם טערמינאלן געביט איז ארויפגעלייגט געווארן אויפ'ן טיש צום ערשטן מאל אין יאר 1988. צו דער צייט, האט דאס לופטפעלד באהאנדלט ארום 4.6 מיליאן פאסאזשירן יעדעס יאר. אין יאר 1989 האט דאס לופטפעלד צום ערשטן מאל אין זיין היסטאריע אויסגעציילט איבער 5,000,000 דורכגייענדיגע פאסאזשירן. וויבאלד דער אויסוואקס פונעם פאסאזשירן צאל און די אסטראטעגישע צילן זענען געווען היפש העכער פון וואס מען האט אורשפרינגליך פארגעזען און געטראכט, די פלאנירטע פארברייטונגען זענען פארמירט געווארן פונדאסניי פון 9,000 קוואדראטן קילאמעטער צו 25,000 קוואדראטן קילאמעטער. די ערשטע טייל פון דער פארלענגערונג וואס איז גערופן געווארן "פארלענגערונג פונעם דרומ'דיגן זאל מיט דער פלאזא", איז געווען דער ציל וואס מען האט באשטימט פאר יאר 1993. אום 28סטן מערץ 1996 איז די בוי ארבעטן פונעם "פיער וועסט" געביט ענדליך פארענדיגט געווארן. די אלע איינריכטונגען זענען אויספארמירט געווארן דורך דעם עסטרייכן ארכיטעקט פראנץ פעהרינגער.

קאטעגאריע:עסטרייך
קאַטעגאָריע:וויען
1495

## געשעענישן 
## געבוירן 
*18טן סעפטעמבער – לודוויג דער צענטער, הערצאג פון בייערן (געש' 1545)

## געשטארבן 
* 14טן סעפטעמבער – עליזאבעט טיודאר, ענגלישע פרינצעסין, טאכטער פון הענרי דער אכטער פון ענגלאנד (געב׳ 1492)
ווינדזאר הויז

דאס **ווינדזאר הויז** איז דאס היינטיקע קעניגלעכע הויז פונעם פאראייניגטן קעניגרייך און אנדערע קאמאנוועלט לענדער. די דינאסטיע שטאמט פון די דייטשע הערצאגן און איז געווען פריער א צווייג פונעם זאקסן-קאבורג און גאטע הויז. עס איז דער נאכפאלגער פונעם האנאווער הויז ווי די מאנארכן פון דער בריטישער אימפעריע נאכן טויט פון דער מלכה וויקטאריע, ווייב פון פרינץ אלבערט פון זאקסן-קאבורג און גאטע. די זאקסן-קאבורג און ווינדזאר הייזער האבן פארזארגט ביז היינט זעקס בריטישע מאנארכן, פינף מלכים, איינער מלכה און די היינטיקע קעניג, טשארלס דער דריטער.

אין 1917 האט מען געענדערט דעם נאמען פון *זאקסן-קאבורג און גאטע* צום ענגלישן *ווינדזאר* צוליב דייטש-פיינטלעכקייט אין דער  בריטישער אימפעריע במשך דער ערשטער וועלט-מלחמה. אין די יארן פון דער הערשאפט פון די ווינדזארן האבן פאסירן וויכטיגע ענדערונגען אין דער בריטישער געזעלשאפט . די בריטישע אימפעריע האט זיך באטייליקט אין די ערשטער און צווייטער וועלט-מלחמות, זייענדיק ביידע מאל אויף דער זיגנדיקער זייט, דאך נאכהער האט זי פארלוירן איר סטאטוס פון אן איבערמאכט ווערנט דעקאלאניזאציע. דער גרעסטער טייל פון אירלאנד האט זיך געשיידט פונעם פאראייניגטן קעניגרייך. די מערסטע געוועזענע לענדער פון דער אימפעריע זענען געווארן די קאמאנוועלט פון פעלקער.

## רשימה פון מאנארכן
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:מאנארכן
אחיהוד באן סטאנציע

**אחיהוד באן סטאנציע** איז א ישראל באנען פאסאזשירן באן סטאנציע נאנט צו דער זידלונג אחיהוד. די סטאנציע באדינט די זידלונג און אויך א נאנטע אינדוסטריעלע זאנע. די סטאנציע האט זיך געעפנט אום 20סטן סעפטעמבער 2017, ווען מען האט געענדיגט די עכו-כרמיאל אייזנבאן פראיעקט.

## באדינונג
די סטאנציע ווערט באדינט דורך באנען אויף דער כרמיאל-באר שבע צווינשטעט ליניעס און אויך אויף דער חיפה פארשטאטישער ליניע קיין כרמיאל.

* איין באן א שעה קיין באר שבע אין די שפיץ שעה׳ן.
* איין באן א שעה קיין חיפה חוף הכרמל
* איין באן א שעה קיין כרמיאל (צוויי אין די שפיץ שעה׳ן)

## וועבלינקען
*ישראל באנען, אחיהוד סטאנציע

קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ישראל
בנציון בלום

**בנציון בלום** איז דער מנהל פון דער סאטמארער ישיבה ״ויואל משה״ אין מאנסי.

זייט ער האט איבערגענומען די ישיבה פאר עטליכע יאר צוריק, האט ער זי איבערגעדרייט אלס איינע פון די שענסטע ישיבות פון מאנסי.

אין יאר תשע"ז-2017, האט די ישיבה אונטער זיין פירערשאפט זיך אריינגעצויגן אין איר איבערגעבויעטן בנין אויף 214 מעיפל עוועניו.

## זעט אויך 
## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:סאטמארער חסידים
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן

קאַטעגאָריע:מענטשן פון ראקלענד קאונטי
פעהעד-יארמוט

**פֿעדער־יאַרמוט** () איז א שטעטל אין בעקעש גראפנשאפט, דרום-מזרח אונגארן, 55 ק"מ מערב פון גרויסווארדיין און 47 ק״מ צפון פון טשאבע.

אין יאר תר"ם האבן געוואוינט דארטן 171 יידן, און אין יאר תר״ץ 230 יידן.

איידער דער צווייטער וועלט-מלחמה איז געווען אין פעדער־יארמוט דער שוחט און דיין און מוהל רבי אליהו שפיטצער.

## וועבלינקען 
## רעפערענצן 
קאטעגאריע:שטעטלעך אין אונגארן
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
ברעגענץ

**ברעגענץ** (דייטשיש: Bregenz) איז די הויפטשטאט פונעם לאנד פארארלבערג אין עסטרייך, ווי אויך די הויפטשטאט פונעם ברעגענץ באצירק.
די שטאט פארמאגט די באדייטנדיגסטע און וויכטיגסטע אזערע אין עסטרייך - "קאנסטאנץ". אויסער דעם די שטאט באדינט אלס אן אייזנבאן פארבינדונג פונקט, און זי ווערט אויכעט גערעכנט אלס א וויכטיגער ספארט און קולטור צענטער. אין הינזיכט פון דער באוואוינער צאל, ווערט ברעגענץ פארעכנט אלס די דריטע גרעסטע שטאט אין פארארלבערג נאך דארנבירן און פעלדקירך. לויט איינצלהייטן פון דעם עסטרייכישן קאנצעזוס ביורא (ריכטיג פאר יאנואר 2017), די באפעלקערונג אין ברעגענץ באשטייט פון  29,562 איינוואוינער.

## היסטאריע
שוין ארום יאר 1500 פאר דער קריסטלעכער ציילונג מענטשן האבן זיך באזעצט אין דער געגנט פון ברעגענץ. 
אין יאר 1451 און אויכעט אין 1523 די שטאט איז פארקויפט געווארן צום האפסבורגער הויז, און געבליבן אונטער עסטרייכישער הערשאפט, מיט א קורצער באזעצונג פון די שוועדישע טרופן אונטער קארל גוסטאף ווראנגל דורך דער דרייסיג-טאגיגער מלחמה ביז דעם 19טן יארהונדערט.
ברעגענץ איז אויכעט געווען פאר עטליכע יאר אונטער בייערישער הערשאפט, פון 1805 ביז 1814. 

קליין|לינקס|א בליק אויפן האפן פון ברעגנעץ
אין יאר 1842 האט זיך אנגעהויבן די בוי פון א פארט אויף דער "קאנסטאנץ" אזערע, און האט זיך פארענדיגט אומגעפער אכט יאר דערנאך, אין 1850. אין יאר 1883 און אויכעט צווישן 1889-1891 דער פארט איז פארגרעסערט געווארן, און די עסטרייכישע שיף-דינסט איז איינגעשטעלט געווארן אין 1884. באן פארבינדונג עקזיסטירט אין בערגענץ זייט 1872. זייט דעמאלטס האט זיך די שטאט היבש פארברייטערט און איז אויסגעצויגן געווארן אויסערהאלב איר אורשפרינגליכן געביט ביז צום ארומיגן לאנדשאפט און די ארומיגע דערפער.
זייט יאר 1872 ברעגענץ איז באשטימט אלס דער הויפט זיץ-ארט פונעם עסטרייכישן פארוואלטונג אין פארארלבערג.
אין יאר 1945 ביי דער צווייטער וועלט קריג, האט די שטאט געליטן פון א העפטיגער אנגריף און איז באמבאדירט געווארן. אלס רעזולטאט פונעם איבערפאל 72 הייזער זענען גענצליך צעשמעטערט געווארן. פאר א שטיק צייט נאך דער קריג, איז ברעגענץ געווען אונטער א פראנצויזישער באזעצונג.

## ווירטשאפט
אין דעם 19טן און אין דעם 20סטן יארהונדערט האט די שטאט ברעגענץ ערלעבט א שטארקע ווירטשאפטליכע אנטוויקלונג פון שפייז און געטראנקען אינדוסטריע, און אויכעט פון פיין-מעכאניק און טעקסטיל. א צוזעצליכע און א באדייטליכע איינקונפט קוועלע איז געווען טוריזם.
ריכטיג פאר מיי 2001, זענען אפגעציילט געווארן 17,357 ארבעטערס אין די 1527 געזעלשאפטן און אונטערנעמען וועלכע זענען באזירט אין בערגענץ.
9 פירמעס אין בערגענץ באשעפטיגען מער ווי 200 מיטארבעטערס און דערפאר ווערן זיי פארעכנט אלס די גרעסטע אונטערנעמען פון דער שטאט.
לויט אפשאצונגען די צאל פון איינקונפט-שטייער באצאלערס האט זיך געהאלטן דעמאלטס ביי 12,385 ארבעטערס.

קאטעגאריע:שטעט אין עסטרייך
1496

## געשעענישן 
* 5טן דעצעמבער – מאנועל דער ערשטער, מלך פון פארטוגאל, גיט ארויס א באפעל צו פארטרייבן די יידן.

## געבוירן 
*18טן מערץ – מערי טיודאר, מלכה פון לואי דער צוועלפטער פון פראנקרייך (געש׳ 1533)
*12טן מיי - גוסטאוו וואסא, מלך פון שוועדן (געש' 1560)

## געשטארבן
נ

בלעטער:
**נ**' (נון) איז דער פֿערצנטער אות פון אלף בית. 

"נ" איז א קאנסאנאנט, וואס מ'רעדט אויס [n].

"נ" איז איינער פון די מנצפ"ך אותיות וואס ווערן געשריבן אנדערש ביים סוף פון א ווארט—מען ניצט דארט דעם לאנגן "ן".

אין גימטריא איז נ = 50, ן = 700.

## פארשטעלונג פון אות נ'
לינקס|נונען
דער אות נ' ווערט פארגעשטעלט דא אין די פאלגנדע פאנטן (פון רעכטס אויף לינקס): פרנק-ריהל, אריאל, דוד, כתב רש"י, כתב סת"ם, האנטשריפט, חיים.

לינקס|לאנגע נונ׳ען

דער אות ן פארגעשטעלט אין די זעלבע פאנטן:

אין יוניקאד, רעפרעזענטירט דער קאד 05E0 דעם אות נ', און 05DF דעם אות ן'.

right
איז די פארשטעלונג פון נ' אין ברייל.

דער פעניקישער נון זעט אויס אזוי: 35px|פעניקישער נון

## זעט אויך 
* אלף בית

קאַטעגאָריע:אלף בית
ישראל צבי יאיר דאנציגער

רבי **ישראל צבי יאיר דאנציגער** (געבוירן ג' חשוון ה'תש"ה, 1944) איז דער היינטיגער אלעקסאנדער רבי, און דער זיבעטער אין דער דינאסטיע.

## לעבענסגעשיכטע 
ער איז געבוירן געווארן אין ירושלים אין יאר ה'תש"ה דאס עלטסטע קינד צו זיין פאטער  רבי אברהם מנחם דאנציגער, בעל "אמרי מנחם" ,און צו זיין מוטער מרת אסתר לאה היילפערין, אן אפשטאמלינג פונעם בעל התניא. אין זיינע קינדערישע יארן האט ער געלערנט אין דעם עץ חיים חדר אין ירושלים. אין זיינע ערשטע בחור'ישע יארן האט ער געלערנט אין דער וויזשניצער תלמוד תורה, און שפעטער איז ער אריבערגעגאנגען לערנען אין "בית מאיר" ישיבה און דערנאך אין דער סלאבאדקער ישיבה אין בני ברק.

ווען עס איז געקומען די צייט האט ער חתונה געהאט מיט מרת אסתר, טאכטער פון רבי משה בערגמאן, דער גרינדער פון ישיבת הרשב"י. נאך דער חתונה האט ער געלערנט אין בראסלעווער כולל, און פלעגט אויכעט אקטיווליך אנטייל נעמען אין דעם שיעור פון ספרי מוהר"ן. שפעטער האט ער געלערנט אין כולל חזון איש.

ער איז באוויסט אלס גאר א גרויסער תלמיד חכם און אן הייליגער מאן.

ער האט איבערגענומען די שרביט הנהגה נאך די פטירה פון זיין פאטער אין יאר ה'תשס"ה לויט דער צוואה. זיינע דברי תורה וועלכע ווערן געשריבן דורך די צוהערערס קומען ארויס וועכענט'ליך.

צוזאמען אינאיינעם מיט זיין פאטער און זיידע האבן זיי אויפגעראכטן און אויפגעשטעלט דעם אלעקסאנדערער הויף פונדאסניי נאך דעם שוידערליכן חורבן אייראפע. זיי האבן אויכעט געגרינדעט א ישיבה, "בית ישראל ותפארת מנחם", און רבי ישראל צבי יאיר איז געווען איינער פון די הויפט אנפירערס פון דער ישיבה. 

דערצו איז פארהאנען שטיבלעך פונעם הויף אין ירושלים, ביתר עלית, מודיעין עילית, עמנואל, בארא פארק, לייקוואוד, מאנסי אנטווערפן, ציריך, סטאמפארד היל און גאלדערס גרין אין לאנדאן.

זיין פעטער (זיין מאמע'ס ברודער) רבי שמואל אלעזר היילפרין איז דער ראש ישיבה פון דער חב"ד'סקער ישיבה "תורת אמת", און אלס בחור און יונגערמאן פלעגט רבי ישראל צבי יאיר זיין אנגעקניפט צו אים זייער שטארק. זיין שוואגער איז רבי מאיר צבי בערגמאן, דער איידעם פונעם ליטווישן פוסק אליעזר מנחם מן שך.

## קינדער
* מרת רחל, ווייב פון רבי יוחנן שוחט, דער לוצקער רבי.
* רבי אליעזר יצחק, מחבר ספרים דרך החסידות, השתלשלות העולמות, ער איז אן איידעם פון רבי נתנאל סאפרין, דער קאמארנא רבי.
* מרת פערל איז נפטר געווארן אין אירע יונגע יארן. זי איז געווען די ווייב פונעם אונגווארער רב, רבי עמרם קליין, וועלכער האט געהייראט נאך איר פטירה איר יונגערע שוועסטער. זי האט איבערגעלאזט צוויי זין: הרב יחיאל דוד, דער איידעם פון רבי יוסף דוד טייטלבוים, סאסעווער רבי, און הרב אליעזר זאב.
* מרת מלכה, האט חתונה געהאט מיט איר שוואגער דער אונגווארער רב, רבי עמרם קליין נאך איר שוועסטער'ס פטירה.
* מרת צביה, ווייב פון יעקב פלינטנשטיין, זון פון רבי יצחק מאיר, דער קאפיטשניצער רבי.
* רבי יחיאל יהודה משה, דער רב פון זיין פאטער'ס חסידים אין מודיעין עילית. ער איז אן איידעם ביי רבי עמרם געשטעטנער, רב פון דער אגודת ישראל געגנט אין בני ברק, און ראש ישיבה פון "פנים מאירות". 
* מרת רבקה, ווייב פון רבי יעקב גאלדמאן, זון פון רבי גדליה משה (דער צווייטער) פון זוועהיל.

ישראל_צבי_יאיר
קאַטעגאָריע:פוילישע אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל
רכסים

**רְכָסִים‎** (*בארגקייטן*) איז א לאקאלער ראט אין דעם חיפה דיסטריקט פון ישראל, וואס געפינט זיך אין דעם זבולון טאל, 5 ק״מ דרום־מזרח פון חיפה, צפון פון כפר חסידים. דער יישוב איז געגרינדעט געווארן אין 1951. דאס שטעטל האט עטלעכע 10,000 איינוואוינער, מערסטנס חרדים.

## געשיכטע
דער יישוב איז געגרינדעט געווארן אין 1951.

אין יאר 1955 איז אנגעקומען אין רכסים א גרופע יונגע חרדישע יידן פון זכרון יעקב און זיי האבן אויפגעשטעלט דעם כנסת יחזקיהו ישיבה אויף באדן וואס רבי נח שמעונאוויטש האט געקויפט.

אין 1959 האט רכסים באקומען דעם סטאטוס פון א לאקאלן ראט.

קאַטעגאָריע:ישובים אין ישראל
משה סופר (ירושלים)

רבי **משה סופר** (געבוירן ד' סיון ה'תש"ז, 1טן יאנואר 1947), איז דער יעצטיגער  ערלויער רב, און א זעקסטער דור פון דעם גרינדער פון דער סופר פאמיליע דינאסטיע דער חת"ם סופר. ער איז אויכעט א מיטגליד פון דער מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל.

## לעבנסגעשיכטע
רבי משה איז געבוירן געווארן אין יאר ה'תש"ז אין אונגארן, צו זיינע עלטערן רבי יוחנן סופר, דער פריערדיגער ערלויער רב, און צו זיין מוטער מרת מרים, טאכטער פון רבי יעקב פאלל. ער הייסט נאך זיין זיידן (זיין פאטער'ס פאטער) רבי משה סופר, דער בעל מחבר ספר שו"ת "יד סופר", וועלכער איז אומגעקומען על קידוש השם אין חורבן אייראפע. אין זיין קינדהייט פלעגט ער לערנען אין דער עץ חיים תלמוד תורה אין ירושלים. ווען האט ער דעגרייכט דעם פרק "האיש מקדש", האט ער געהייראט מרת חיה שרה יענטא, טאכטער פון רבי משולם יששכר אשכנזי, דער פריערדיגער סטאניסלאווער רבי פון לאנדאן. פאר לאנגע יארן האט ער געדינט אלס רב פון זיינע פאטער'ס חסידים אין דער שטאט בני ברק, און שפעטער האט ער זיך אריבערגעצויגן אין לאנדאן צו וואוינען נאענט צו זיין שווער. אין לאנדאן האט ער אויכעט געדינט אלס רב פון די ערלוי'ער חסידים. אין יאר ה'תש"ע, נאכדעם וואס זיין פאטער האט געוויילט אויף א אפרו אין שווייץ און האט געכאפט אן געהירן-אנפאל, און צוליב דעם האט ער זיך שטארק פארשוואכט, רבי משה האט זיך צוריקגעקערט אין ירושלים צו וואוינען לעבן זיין טאטע און איז בארופן געווארן אלס רב פון דער ערלויער געמיינדע אין ירושלים. אין יענער צייט פלעגט ער אויך פירן באטעס, אנשטאט זיין פאטער וועלכער צוליב זיין שוואכקייט האט זעלטן געפירט טישן. דערצו האט ער אנגעהויבן מסדר קידושין זיין פאר די תלמידים פון דער ערלויער ישיבה אין זייערע חתונות. נאך דער פטירה פון זיין פאטער י"ג אדר א' ה'תשע"ו, איז ער אויסגעוועלט געווארן פארצוזעצן די גאלדענע קייט און באקרוינט געווארן רב אנשטאט זיין פאטער.

## קינדער
*רבי שלום צבי, דינט אלס רב פונעם ערלויער בית מדרש אין דער עזרת תורה געגנט אין ירושלים. ער האט געהייראט מרת אסתר, טאכטער פון רבי נפתלי ראובן קארנרייך, דער קאסאווער רבי פון ירושלים, איידעם פון רבי אליעזר האגער, דער פריערדיגער סערעט וויזשניצער רבי.
*מרת טושענע רייזל, ווייב פון הרב יעקב יחזקיה הלוי אונגאר, רב פון נייטרא בית מדרש אין לאנדאן, און זון פון רבי שמואל דוד הלוי אונגאר, רבי און ראש ישיבה.  

קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
קאַטעגאָריע:אגודת ישראל
יהודה צדקה

הרב **יהודה יהושע חיים צַדְקָה**  (געבוירן ג' שבט תר"ע - י"ב חשוון תשנ"ב; 13טן יאנואר 1910 - 20סטן אקטאבער 1991) איז געווען דער ראש ישיבה פון פורת יוסף, א פראמינענטער ספרדישער רב, און איינער פון די גרינדער פון דער מעיין החינוך התורני נעצווערק.
קליין| מציבה פון הרב צדקה

## ביאגראפיע 
הרב צדקה איז געבוירן געווארן אין ירושלים צו רב שאול צדקה (ברודער פון הרב צדקה חוצין) און זיין ווייב שמחה, א טאכטער פון פרחה, שוועסטער פון הרב יוסף חיים, דער ״בן איש חי״. מען האט אים געגעבן א נאמען נאך זיין זיידן - הרב יהודה סאמעך פון באגדאד. זיין מוטער האט אים צוגעגעבן דעם נאמען יהושע נאך א חלום, און ווען ער איז געווארן קראנק האט מען אים צוגעגעבן דעם נאמען חיים. ער האט געלערנט אין דער בני ציון חדר און אין דער פורת יוסף ישיבה. אין יאר תרצ"ד (1934) האט ער געהייראט פהימא באטאט. אין יאר תרצ"ז (1937) האט הרב עזרא עטייה אים באשטימט צו זאגן שיעורים אין **פורת יוסף**, אלס ממלא מקום פון הרב אליהו לאפעס וואס איז נפטר געווארן יענע יאר. אין יאר תש"ל (1970) האט מען אים באשטימט ראש ישיבה.

## זיין משפּחה 
ער האט חתונה געהאט אין א ערשטע חתונה מיט  רביצין **פאהימא** (באטאט). זייערע קינדער:
* רבי משה צדקה - זיין נאכפאלגער אלס ראש ישיבה פורת יוסף גאולה ירושלים.
* הרב דוד צדקה זצ"ל - הויפט רב דפרדס חנה-כרכור.
* רבי אליהו צדקה - ראש כולל די תורה מבקשים אין רמת גן.
* רבי שאול צדקה זצ"ל - ריש מתיבתא.
* רבי שלמה צדקה א בן זקונים - ריש מתיבתא אין רמות. 
* רביצין סימא (שמחה) שכנזי, ווייב רבי יעקב שכנזי מבית ישראל, מו"ץ אין דער ספרדישער חרדישער קהילה און מחבר **טהרת יעקב**.
*די ווייב רבי אבנר מארציאנו - ראש כולל אין ירושלים.
הרב יהודה צדקה ער האָט חתונה געהאַט א זיווג שני מיט  רביצין תמר (טאכטער רבי מיימון אסודרי  מישיבת פורת יוסף העתיקה).

## זיינע חשובים תלמידים 
* זיין נעפע, הרב מרדכי אליהו, דער ראשון לציון
* הרב בן ציון אבא שאול - וואס איז געווען ראש ישיבה מיט אים
* הרב עובדיה יוסף, ראשון לציון און מנהיג דער ש"ס פארטיי

[קליין|300x300פיקס|פון רעכטס צו לינקס: הרב [עובדיה יוסף, הרב יעקב עדס, הרב מאנצור בן שמעון און הרב **צדקה**]]
ממוזער|300x300 פיקסלים|הרב יהודה צדקה (שטייעדיג) רעדט; אינמיטן הרב בן-ציון אבא-שאול

## זיינע ספרים 
* **קול יהודה** דרושים אויף די פרשיות פון דער וואך, חידושים אויף הש"ס און מאמרים
*הגדה של פסח - קול יהודה מיט מבוא (מהדורת חדד)

## וועבלינקען 
*חכם יהודה צדקה החכם היומי

* נר יהודה - ספר פון רב יעקב חיים סופר מירושלים (איניקל פון שוועסטר), קונטרס "יהודה יעלה", **נר יהודה**, תשנ"ב, אוצר החכמה וועבזייטל.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ספרדישע ראשי ישיבות
קאַטעגאָריע:נקבר אין סנהדריה
קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
גמונדן

**גמונדן** (דייטשיש: Gmunden), איז א שטעטל אין דעם דרומ'דיגן טייל פונעם פעדעראלן לאנד אויבער עסטרייך אין עסטרייך. דער שטעטל באדינט אויכעט אלס די הויפטשאט פונעם גמונדן באצירק וועלכע הייסט פונק אזוי ווי דער שטעטל. דער שטעטל ליגט אויפן נארדליכן ברעג פונעם טראון טייך, אין דעם צפונ'דיגן חלק פונעם גרויסן קורארט צענטער זאלצקאמערגוט (דייטשיש: Salzkammergut), נישט ווייט פון באד אישל.

דער שטעטל איז באוואוסט הויפטזעכליך צוליב דער עקסקלוזיווער קעראמיק וואס ווערט ערצייגט אין אים (גמונדן קעראמיק), און אויך צוליב דער בארימטער פעסטונג וואס איז פלאצירט אין אים.

אין געמונדן ס'איז פאראן א קליינער טראמוויי וועלכער פארט לענגאויס פון דער שטעטל'ס פראמענאדע.

## געאגראפיע
גמונדן ליגט אין א הייך פון 425 מעטער איבערן ים פלאך אין דעם טראונפירטל באצירק. דער שטעטל איז אויסגעצויגן פונעם צפון ביזן דרום אויף א פלאך פון 9.4 קילאמעטער, און פונעם מזרח ביזן מערב אויף א פלאך פון 13.5 קילאמעטער. אין אלגעמיין דער גאנצער שטח פונעם שטאט באשטייט פון 63.49 קילאמעטער. דער שטאטישער געביט רעכנט אריין אין זיך דעם נארדליכן ברעג און אויכעט א א טייל פונעם אסטליכן ברעג פונעם טראון טייך.

קליין|לינקס|דער טראונשטיין בארג (Traunstein Berg) אין דער געגנט פון גמונדן

## היסטאריע
אין יאר 1217,נאך איידער גמונדן איז געווארן א שטאט, האט איר געגנט באקומען ספעציעלע רעכטן. גמונדן איז פארוואנדלט געווארן פון א פעסטונג אין א שטאט אין יאר 1278 און איז געווען באפעסטיגט אין לויף פון אלע מיטל אלטער טעג. אין יאר 1300 איז אויפגעבויט געווארן א קירכע. דער פאליטישער און ווירטשאפטליכער אנפירער פונעם שטאט איז געווען דער "שטאט'ס ריכטער" (דייטשיש: Stadtrichter). דורך דער צווייטער טערקישער באלאגערונג אויף וויען אין יאר 1683 האט גמונדן אויפגענומען פילצאליגע פליכטלינגען וואס האבן אהין געשטראמט פון וויען. אין יאר 1862 איז גמונדן עמטליך געווארן א ספא און אפרו שטאט.

 

קאטעגאריע:יישובים אין עסטרייך
יעליסאוועטגראד

**יעליסאוועטגראד** ( *קראפיווניצקי*) איז א שטאט אין צענטראל-אוקראינע אויף די ברעגן פונעם טייך אינגול, וואס געפינט זיך אומגעפער 200 ק״מ דרום־מערב פון קיעוו.

יעליסאוועטגראד איז די הויפטשטאט פון דער קיראוואגראדער גובערניע.

הרב חיים בערלין איז געווען שטאטס-רב צווישן די יארן תרנ"ו-תרס"ה.

## מענטשן פון יעליסאוועטגראד 
* הרב פינחס מרגליות, אב״ד יעליסאוועטגראד 

* הלל זאלאטאַראוו, געב׳ 1865 אין יעליסאוועטגראד.

## וועבלינקען 
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
פיקהאלץ

לינקס|קליין|260x260פיקס|די שטייפע וויידלען פון פיקהאלצן העלפט זיי קלעטערן און זוכן עסן, ניצנדיק דעם וויידל ווי אן אונטערשפאר. דא רוט א גאלדענער רוקן פיקהאלץ בשעת זוכן פאר עסן, שטיצן זיך אויפן וויידל.
[לינקס|קליין|271x271פיקס|א בוים געלעכערט דורך פיקהאלצן אין גאטינא פארק, [קוויבעק]]
די **פיקהאלצן** (העברעאיש: **נקריים**, ענגליש: **Woodpecker**, דייטשיש: **Spechte**), זענען א טייל פון דער פאמיליע **Picidae**. מיטגלידער פון דער פאמיליע קען מען געפינען איבער דער גארער וועלט, אויסער פון אויסטראליע, ניי זילאנד, מאדאגאסקאר און אנטארקטיקע. רוב זגאלן לעבן אין וועלדער.

קאַטעגאָריע:פויגלען
קאזאן

**קאַזאַן** (; ) איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט פון דער רעפובליק פון טאטארסטאן, רוסלאנד. מיט א באפעלקערונג פון  1,143,535, איז די אכט מערסט באפעלקערטע שטאט אין רוסלאנד. קאזאן ליגט ביים צוזאמענפלוס פון די וואלגא און קאזאנקע טייכן אין אייראפעאישן רוסלאנד. דער קאזאן קרעמלין איז א  וועלט ירושה ארט.

אין 2015, האבן 2.1 מיליאן טוריסטן באזוכט קאזאן, א 20% פארמערונג אין פארגלייך מיט 2014.

## היסטאריע
### מאדערנע תקופה
 באזוכט קאזאן]]
אין די סוף 1980ער יארן און אין די 1990ער יארן נאך דער צערירונג פונעם סאוועטן פארבאנד, איז קאזאן ווידעראמאל געווארן דער צענטער פון דער טאטערן קולטור און אידענטיטעט. ווען קאפיטאליזם איז צוריק איז קאזאן געווארן איינער פון די וויכטיקסטע צענטערן פון דער רוסישער פעדעראציע. די שטאט איז געגאנגען פון 10טן צום 8טן ארט אין דער באפעלקערונג פאררעכענונג פון רוסישע שטעט.

## עקאנאמיע 
קאזאן איז איינער פון די גרעסטע אינדוסטריעלע און פינאנציעלע צענטערן פון רוסלאנד, און א פירנדיקע שטאט פונעם וואלגא עקאנאמישן ראיאן אין קאנסטרוקציע און אינוועסטירונג.

### טראנספארטאציע 
#### קאזאן אינטערנאציאנאלע פליפעלד 
קליין|נאכט באקוק אויף קאזאן פון דער לופט
קליין|בריק איבער באלאַק קאנאל
קליין|שטאָט אויטאבוס
קאזאן אינטערנאציאנאלע פליפעלד איז פלאצירט 26 ק״מ פון דעם שטאט-צענטער.

#### באנען 
קאזאן איז פארבונדן מיט  מאסקווע, אוליאנאווסק, יאשקאר-אלע און יעקאטעריבורג מיט דער באן.

## דעמאגגראפיע
### רעליגיע 
די הויפט רעליגיעס אין קאזאן זענען סוני איסלאם און פראוואסלאוונע קריסטנטום; אויך געפינען זיך קאטאליקן, פראטעסטאנטן, יידן און באהאי.

### יידן 
ביז 1914 האט מען ערלויבט נאר קאנטאניסטן זיך באזעצן אין דער שטאט. נאך דער ערשטער וועלט-מלחמה זענען אנגעקומען אין שטאט א סך יידישע פליטים פון דער געגנט פון די קאמפן אין היינטיגע בעלארוס און ליטא, און זיי האבן אויפגעשטעלט א גרויסע קהילה. הרב בן־ציון חיים ציוני (זילבער) האט געדינט אלס שטאטס רב ביז די 1930ער יארן. דערנאך האט דער ראטן פארבאנד אנגעהוין רודפ׳ן יידישקייט; זיי האבן פארשלאסן אלע יידישע מוסדות און האבן קאנפיסקירט די שול. אין דער תקופה פון פערעסטרויע און גלאסנאסט אונטער מיכאיל גארבאטשאוו האט מען באנייט יידישע טעטיקייטן. אין תשנ״ז איז אנגעקומען הרב יצחק גארעליק, א ליובאוויטשער, אין קאזאן און מען האט אים באשטימט הויפט רב. אונטער זיין פירערשאפט האט די קהילה געבליט ווייטער. קאזאן האט א שול, און אין תשע״ח האט מען געעפנט דארט א ישיבה.

### שפראכן 
רוסיש ווערט ברייט גערעדט אין שטאט. ביי די טאטערן רעדט מען אויך טאטעריש.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט אין רוסלאנד
רינג פון פייער

לינקס|קליין|250x250פיקס|פאציפֿישער רינג פֿון פֿייער
קליין|מאפע פון טעקטאנישע פלאטער אין דער וועלט
דער **רינג פון פייער** איז א געגנט פונעם פאציפישן אקעאן וואו כסדר פאסירן ערדציטערנישן און וואולקאנען אויפרייסן צוליב דער באוועגונג פון טעקטאנישע פלאטעס.
מער ווי 80% פון אלע וואולקאנען אויפרייסן און ערדציטערנישן אין דער וועלט פאסירן אין די געגנטן. דער רינג פון פייער איז דער גרענעץ צווישן דער פאציפישער פלאטע אין צענטער און זיבן ארומיגע טעקטאנישע פלאטעס.

אומגעפער א מיליארד באוואוינער וואוינען אין די געגנטן פונעם רינג פון פייער און זייער לעבן איז שטענדיג אין געפאר. די לענדער אריינגערעכענט אינעם רינג פון פייער זענען די פיליפינען, מאלייזיע, אינדאנעזיע, טיילאנד, יאפאן, קאנאדע, די פאראייניגטע שטאטן, מעקסיקע, עקוואדאר און טשילע. אין טשילע פאסירן ערדציטערנישן איינער נאכאנאנד מער ווי אין אלע אנדערע לענדער.

קאַטעגאָריע:פאציפישער אקעאן
קאַטעגאָריע:וואולקאנען
קאַטעגאָריע:ערדציטערנישן
קאַטעגאָריע:אזיע
קאַטעגאָריע:צפון אמעריקע
קאַטעגאָריע:דרום אמעריקע
קאַטעגאָריע:אקעאניע
דוב יפה

הרב **דוב יפה** (ט"ו סיון ה'תרפ"ח, 3טן יוני 1928 - י"ט מרחשוון ה'תשע"ח, 8טן נאוועמבער 2017) איז געווען דער משגיח אין דער כנסת חזקיהו ישיבה אין כפר חסידים, אין דער קול יעקב ישיבה אין ירושלים און אין דער קרן אורה ישיבה אין כרמיאל. ער איז געווען איינער פון אויסגעצייענטע בעלי מוסר אין די ת״ש יארן.

## ביאגראפיע 
[קליין|הרב יפה, הערט צו מיט הרב [אליהו לאפיאן צום שיעור פון הרב אליהו אליעזר מישקאווסקי אין דער כנסת חזקיהו ישיבה.]]
ער איז געבוירן געווארן אין ווילנע צו צבי יחזקאל און טובה גיטל יפה. אין יאר ה'תרצ"ה איז די משפחה ארויפגעגאנגען אין ארץ ישראל און האט זיך באזעצט אין תל אביב. ער האט געלערנט אין יישוב החדש, חברון, פאנעוועזש און סלאבאדקע. ער האט זיך געהאלטן בקשר מיטן חזון איש און ער פלעג איבערזאגן ווערטלעך פון אים.

אין די תש״ך יארן האט מען אים באשטימט משגיח אין דער  כנסת חזקיהו ישיבה, אין דער תקופה ווען הרב אליהו לאפיאן איז געווען דער מנהל רוחני פון דער ישיבה. אלול תש"ל, נאך לאפיאן׳ס פטירה, האט ער איבערגענומען דעם אמט פון מנהל רוחני פון ישיבה. ער האט געוואוינט אין רכסים, נאענט צו דער ישיבה. אויך האט ער געדינט ווי משגיח אין קול יעקב אין ירושלים און אין קרן אורה כרמיאל.

כ"ו אב תשע"ב איז ער געווארן א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה.

## זיינע שמועסן 
הרב יפה האט געגעבן יעדע וואך צענדליגער מוסר שמועסן און וועד׳ן אין די ישיבות וואו ער איז געווען משגיח און אויך אין בית המוסר אין ירושלים.

## משפחה 
הרב יפה האט געהייראט רבקה כהן, א יתומה וואס איז אויפגעוואקסן ביי איר פעטער הרב אהרן כהן, ראש ישיבה אין חברון. זייערע קינדער זענען
* הרב צבי, ר"מ אין קרן אורה אין כרמיאל.
* הרב מרדכי, ראש בית המדרש "פרידמאן" אין מיר.
* די ווייב פון הרב שלום חיים ווייס, משגיח אין דער זיכרון מיכאל ישיבה גדולה אין זכרון יעקב.
* די ווייב פון הרב יונתן עבער, פריער משגיח איןאור ישראל און היינט משגיח אין היכל יצחק.
* די ווייב פון הרב דניאל ערנפרוינד, משגיח אין תפרח.
* די ווייב פון הרב נתן שרון פון בני ברק, א מחבר פון הלכה ספרים.
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:משגיחים
קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים
קאַטעגאָריע:ישראלים
קאַטעגאָריע:יידישקייט שטומף
קאַטעגאָריע:תלמידים פון חזון איש
ריקי ראט

**רבקה ״ריקי״ ראַט** (געב' 1981)  איז א ארץ ישראלדיגע זשורנאליסטקע און קאלומניסט פאר מקור ראשון,  אַ קאָמענטאַטאָר אויף דעם 10 קאנאל, איבערן רעליגיעזן סעקטאָר, און א געזעלשאַפטלעכע אַקטיוויסט (אין "בת מלך") פֿאַר רעליגיעזע און חרדישע פרויען וואָס זענען קרבנות פון געוואַלד.
ריקי איז געבוירן געווארן, און איז געווארן אויפגעצויגן, אין נתניה. 
זי איז געהייראט און האט פינף קינדער. זי וואוינט אין פתח תקווה מיט איר מאַן, יאיר.

## וועבלינקען
* אבנר שאקי, עיתונאית, אם לחמישה ופעילה חברתית: שאלון יהדות עם ריקי רט,  ו' כסלו התשע"ז | 06.12.16, "הידברות" (אויף העברעיש)
* ריקי רט: הבחירה שלי, טז בשבט התשסט, 10 בפברואר 2009, מערכת "כיפה" (אויף העברעיש)

קאטעגאריע:פרומע קאלומינסטן
קאטעגאריע:פרומע זשורנאליסטן
קאטעגאריע:יידישע זשורנאליסטן
חתן מאהל

דער **חתן מאָהל** אדער **חתן מאָל** איז אן אלטער יידישער מנהג ווען דער חתן מאכט א סעודה די נאכט פאר דער חתונה.

זייט דער חורבן אייראפע זעט מען נישט דער דאזיגער מנהג ביים המון עם אבער עס ווערט נאך ווערט געפירט אין עטליכע חסידישע הויפן, און רעכנט אריין ביי דער סעודה טאנצן ענליך צו א מצוה טאנץ.

## איבער דעם מנהג
ביי א סאך רעבישע משפחות און הויפטזעכלעך אין הויפן וואס שטאמען אפ אורשפרינגליך פונעם טשערנאבלער בוים-שטאם, אזוי ווי סקווירא, רחמיסטריווקא, טשערנאבל, און אויך אין בעלזא, וויזשניץ און נאך, פירט מען זיך אז אין דער נאכט פאר דער חתונה, ווערט דער חתן  ארומגעפירט אין הקפות און מיט געזאנג באגלייט דורך די מחותנים ארום דער שטאט אדער ארום דעם בית מדרש פונעם הויף. דערנאך א פייערליכע סעודה ווערט צוגעשטעלט פאר די חסידים אין דעם בית מדרש. די פאראנשטאלטונג ווערט געזיגלט מיט א מצווה טאנץ פונעם חתן מיט דער כלה דורך א גארטל, אין פארנט פונעם רבי׳ן, די מחותנים און די חסידים, אויסער בחורים וואס זענען נישט ערלויבט צו זיין אנוועזנד ביי דעם מעמד צוליב צניעות אנגעלעגנהייטן.

טראצדעם וואס עס רעדט זיך פון א פארצייטישן הייליגן מנהג וואס איז געווען אנגענומען נאך ביי צדיקים פון די פריערדיגע דורות, עס זענען געווען און אויך עס זענען פאראן ביז היינטיגן טאג הויפן וואו מען איז שטארק קעגן דעם שטייגער, און איבערהויפט קעגן דעם אז דער חתן זעט זיך מיט דער כלה נאך איידער זיי שטייען אונטער דער חופה און טאנצט מיט איר מצווה טאנץ. צווישן די חסידותן וואס זענען קעגן דעם מנהג קען מען אריינרעכענען: צאנז, סאטמאר און נאך. דער ישמח משה, גרינדער פון שושלת סיגעט-סאטמאר, איז ארויסגעקומען מיט א שארפן בריוו קעגן דעם מנהג. צום ביישפיל אין סקווירא איינער פון די תנאים פאר מען שליסט א שידוך איז אז מען מוז מאכן א חתן מאהל פאר דער חתונה, קעגנזאץ צו סאטמאר וואו מען איז נישט מסכים אונטער סיי וועלכע אומשטענדן צו מאכן א חתן מאהל.

אין יאר ה'תשכ"ו ווען ס'איז פארגעקומען אין קרית וויזשניץ אין בני ברק, די חתונה פון רבי אהרן טייטלבוים, איינער פון די צוויי סאטמארער רביס, מיט מרת סאשע, טאכטער פון רבי משה יהושע האגער, דער פריערדיגער וויזשניצער רבי פון בני ברק, האט מען געמוזט אין וויזשניץ מוותר זיין אויפן מנהג צוליב דער סאטמארער זייט. אין דער גרויסארטיגער חתונה פון הרב זאב שטערנבוך, זון פון רבי ברוך, רב פון וויזשניצער חסידים אין דער שטאט מודיעין עילית און איידעם פונעם וויזשניצער ראש ישיבה מנחם ערנסטער, מיט אן אייניקל פונעם צאנזער רבי, רבי צבי אלימלך האלבערשטאם, אין יאר ה'תשע"ח, האט מען אויכעט געמוזט מוותר זיין אויפן מנהג. ביי דער חתונה פון רבי אהרן מרדכי רוקח, זון פונעם בעלזער רב, רבי ישכר דוב אין יאר ה'תשנ"ג איז דער חתן מאהל געפראוועט געווארן מיט דער באטייליגונג פון טויזנטער חסידים פון ביידע הויפן, וויזשניץ און בעלזא, און דער חתן האט געטאנצט מצווה טאנץ, אבער ביי די אייניקלעך אין בעלזא מאכט מען א חתן מאהל מיט א סעודה און גראמען אבער אהן קיין מצווה טאנץ.

## וועבלינקען
* חתן מאהל אין המכלול
* ווידעא און באריכט פונעם חתן מאהל פון אן אייניקל פונעם וויזשניצער רבי אויף כיכר השבת (העברעאיש).
* חתן מאהל אינעם טשערנאבל-אשדוד הויף אויף בחדרי חרדים (העברעאיש).
* ווידעא פונעם חתן מאהל בחצר רחמיסטריווקא אויף יוטוב.
* חתן מאהל אין הויפן פון בעלזא-וויזשניץ, מנחם-אב תשנ"ג אויף יוטוב.

קאטעגאריע:מנהגים
פרדס חנה-כרכור

**פַּרְדֵּס חַנָּה–כַּרְכּוּר‎** איז א לאקאלער ראט אין דעם חיפה דיסטריקט פון ישראל, וואס איז געשאפן געווארן אין 1969 פון די צוויי זידלונגען פרדס חנה (געגרינדער 1929) און כרכור (געגרינדעט 1913). דאס שטעטל האט 39,561 איינוואוינער (2016).

## געשיכטע
דער יישוב כרכןר איז געגרינדעט געווארן אין 1913 דורך רוסישע יידן פון דער חובבי ציון באוועגונג.

דער יישוב פרדס חנה איז געגרינדעט געווארן צו וואקסן ציטרוס פרוכט און האט באקומען דעם נאמען חנה נאך דער טאכטער פון נתן מאיר ראטשילד.

אין די 1950ער יארן זענען די דערפער תל שלום און נוה אפרים געווארן צונויפגעמישט מיט פרדס חנה. אין 1969 זענען פרדס חנה און כרכור געווארן א שטעטל מיט איין לאקאלער ראט.

קאַטעגאָריע:ישובים אין ישראל
פאנעוועזש

**פּאָנעװעזש** () איז די פינפטע גרעסטע שטאט אין ליטע. ער האט א שטח פון בערך פופציג קוואדראט ק״מ און א באפעלקערונג איבער 119,000 (2004), מערסטנס ליטווינער. די שטאט ליגט אינעם פלוין פונעם טייך נעוועזש. דער נאמען פון דער שטאט באדייט "אוייפן נעוועזש".

פאנעוועזש געפינט זיך אין צענטראל ליטע אויפן האלבן וועג צווישן ריגא און ווילנע, די צוויי גרעסטע שטעט אין די באלטישע לענדער. זיין צענטראלע געאגראפישע לאקאציע מאכט גרינג דער פארקער דורך גיכע שאסייען און אייזנבאנען צו און פון אנדערע שטעט אין ליטע, ווי אויך צו קעניגסבערג, די הויפטשטאט פון קאלינינגראד גובערניע, א רוסישע ענקלאווע אין ליטע.

## היסטאריע 
נאך דער  אינדוסטריעלער רעוואלוציע, וואס האט פאסירט אין ליטע אינעם סוף פונעם 19טן יארהונדערט, זענען די ערשטע אונטערנעמונגען אויפגעשטעלט געווארן אין דער שטאט, די באנק סיסטעם איז געווארן פארברייטערט און דער האנדל האט געוואקסן. אין אנהייב דעם 20סטן יארהונדערט איז די שטאט געווארן א חשובער עקאנאמישער און קולטורעלער צענטער. אין דער תקופה צווישן די צוויי וועלט-מלחמות, ווען ליטע איז געוואן אומאפהענגיק האט די באפעלקערונג פון דער שטאט ווייטער געוואקסן. ביים צענזוס פון 1923, האט די שטאט געהאט 19,000 באוואוינער. אין 1939 איז די צאל ארויף צו 26 טויזנטע. אין יוני 1940 האבן רוסישע קראפטן איבערגעוועלטיגט די שטאט, און האבן געמאלדן איר אנעקסירונג צום סאוועטן פארבאנ. א גרויסע צאל איינוואוינער זענען געווארן דעפארטירט קיין סיביר אדער האבן געליטן אנדערע רדיפות. אין יולי 1941 איז די שטאט איינגענומען געווארן דורך די נאציס אין אפעראציע בארבאראסע.

## יידנטום 
אין דער יידישער היסטאריע איז די שטאט באוואוסט צוליב דער פאנעוועזשער ישיבה וואס דער לעצטער רב (פון תרע״ט ביז ת״ש), הרב יוסף שלמה כהנעמאן, האט אויפגעשטעלט אין בני ברק אויפן נאמען פון דער פאנעוועזשער קהילה. 

הרב כהנעמאן האט לכתחילה אויפגעשטעלט די ישיבה ״אהל יצחק״ (אויפן נאמען פונעם פריערדיקן רב) אין פאנעוועזש, און די ישיבה איז גערעכנט געווארן איינע פון די חשוב׳סטע ישיבות אין ליטא אין דער תקופה צווישן די צוויי וועלט-מלחמות.

פאר דער ערשטער וועלט־מלחמה זענען יידן געווען 36% פון די איינוואוינער אין דער שטאט, עטלעכע 7,000 מענטשן. שפעטער איז די צאל אראפגעגאנגען ביז אין 1939 זענען זיי געווען נאר 6,000 (22% פון די איינוואוינער).

### רבנים פון פאנעוועזש
* הרב הלל מיליקאווסקי, א תלמיד פון רבי ישראל סאלאנטער (תרכ״ז - תרל״ב)
* הרב אליהו דוד ראבינאוויטש תאומים (תרל״ב - תרנ״ג)
* הרב יצחק יעקב ראבינאוויטש, באקאנט ווי רבי איצעלע פאנעוועזשער (תרנ״ט - תרע״ט)
* הרב יוסף שלמה כהנעמאן (תרע״ט - ת״ש)

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט אין ליטע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
אויבער ווישעווע

קליין|א גאס אין אויבער־ווישעווע
**אויבער ווישעווע**  (רומעניש: *Vişeu de Sus*, אונגאריש: *Felsővisó* *פעלשאווישא*, דייטש: *Oberwischau*)  איז א שטעטל אין מאראמאראש, רומעניע, אין טראנסילוואניע. איינער פון דרײַ שטעטלעך נאנט צו אנאנד (די אנדערע זײַנען אונטער-ווישעווע און מיטל-ווישעווע).

## ייִדן און ייִדישקייט 
## וועבלינקען 
* פלשובישו (Felsővisó) , "אנצקלופדיה של הגטאות", "יד ושם" וועבזייטל
* דער ווישאווער רב

קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין רומעניע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
בת מלך

**בת מלך** (יודיש: ** די טאכטער דעם קעניגס**) איז אן אינסטיטוציע אין מדינת ישראל וואס העלפט רעליגיעזע און חרדישע פרויען וואָס זענען קרבנות פון געוואַלד.
זי איז געגרינדעט געווארן אין תשנ"ה (1995), און געפינט זיך אין ירושלים.

## וועבלינקען 
* זייער וועבזייטל
* "בת מלך" - פייסבוק בלאט
* גיידסטאר

קאַטעגאָריע:ארגאניזאציעס אין ישראל
קאַטעגאָריע:אידישע וואולטעטיגע ארגאניזאציעס
קאַטעגאָריע:פעמיניזם
יוסף מאיר עלעפאנט

קליין|הרב יוסף עלעפאנט מיט זיין ווייב און קינדער (מונקאטש, ה'תרצ"ד)

רבי **חיים יוסף מאיר עלעפאנט** (ה' ניסן תרנ"ז - ו' אדר תשל"ו) איז געווען א רב, מגיד שיעור, משולח פאר ישיבות, זשורנאליסט, חרדיש-ציוניסטישער אקטיוויסט, און דער גרינדער פון "ברית ישורון" אין מונקאטש.

## לעבנס געשיכטע
יוסף מאיר עלעפאנט איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל אויבער ווישעווע אין רומעניע, צו זיין פאטער הרב דב בעריש עלעפאנט, און זיין מוטער מרת באבא (געב׳ אייזנבערגער). ער איז אויפגעוואַקסן אין א חסידישער סביבה.  
 
אלס בחור פלעגט ער לערנען אין דער ישיבה אין סיגעט און דערנאָכדעם – אין פרעשבורג.  
 
אין  1920 האט ער פארהייראט זיין פרוי, שרה ניימאן פון קליטשאנעף, טאכטער פון מונקאטשער חסידים. די חתונה איז פארגעקומען אין איראסוויגעף (אונגעריש: Oroszvég). זיי האבן געהאט 4 קינדער. 
 
זינט אָנהייב פון די 1920ער יאָרן ער איז געווען א ציוניסטישער אקטיוויסט; ערשט האט ער געהערט צו מזרחי און שפעטער צו די רעוויזיאניסטן.
אין דער צווייטער העלפט פון די 1920ער יאָרן האָט יוסף-מאיר אָנגעהויבן שרײַבן אין יידשע צייטונגען אלס זשורנאליסט, אין "דער פאקל", "דער קאנטשיק" און "דאס יידישע ווארט", אין קאשוי, טשעכאסלאוואקיי.

אין די אנהייב 1930ער יארן ער האט געגרינדעט אין מונקאַטש די רעליגיעז-ציוניסטישע יוגנט באוועגונג "ברית ישורון" (פֿאַרבונדן מיט זאב זשאבאטינסקי'ס רעוויזיאניסטן פארטיי). 
 
אין 1934 האט ער געגרינדעט "באנק עמל" מיט ד"ר א' ראבינאוויטש פון פראג ד"ר י' האפמאן פון ריגא.
 
אין זומער פון 1936 האט זיין פאמיליע זיך געצויגן קיין אדא, סערביע, און אין 1939 -  קיין אמריקע,  ביים אויסבראך פון דער צווייטער וועלט מלחמה.

אין 1940, איז זשאַבאָטינסקי געקומען צו די פאראייניגטע שטאטן, און ער האָט געגעבן אַ רעדע אין סענטראַל פארק, און דעמאָלט האט ר' יוסף עלעפאַנט אויך געגעבן אן עמאָציאָנעלע רעדע.  נישט לאנג נאכדעם איז זשאבאטינסקי פלוצלינג געשטארבן.    

בשעת דער צווייטער וועלט קריג, האט ר' יוסף עלעפאנט באגעגנט עטלעכע פּאָליטישע פירער און פארלאנגט אַז זיי זאָלן העלפן די יידן פון אייראָפּע, אבער אָן הצלחה. זיינע ברידער לייזער און מענדל, און זיין שוועסטער מרים (פרידמאן), זיינען געהרגעט געווארן דורך די נאציס, צוזאמען מיט טייל פון זייערע משפחות. זיינע ברידער שלום און הערשל האבן איבערלעבט די מלחמה. זיין שווער און שוויגער זענען אומגעקומען אין אוישוויץ,  צוזאמען מיט רוב פון זייערע קינדסקינדער.  

אין 1963 האט ער געמאכט עליה, און געקומען וווינען אין ישראל, און דארט איז געווען א מגיד שיעור אין בני ברק.

עלעפאנט איז נפטר געווארן אין 1976, און ער ליגט אינעם פאנעוועזשער בית עולם אין בני ברק.

## משפחה
זיין טאכטער איז בארבארא רייסקין.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:רומענישע רבנים
קאַטעגאָריע:ציוניסטן
קאַטעגאָריע:מונקאטש
קאַטעגאָריע:סיגעט
קאשוי

**קאשוי**  (סלאוואקיש: *Košice*, אונגאריש: *Kassa*) איז די הויפטשטאט פון קאשויער דיסטריקט, דער דרום דיסטריקט פון מזרח סלאוואקיי, און די צווייטע  גרעסטע שטאָט אין סלאוואקיי.

קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין סלאוואקיי
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
מענדל עלעפאנט

קליין|מענדל עלעפאנט און זיין ווייב
**מענדל עלעפאנט** (אונגעריש: *Emánuel Elefánt*; 6טן סעפּטעמבער, 1906, אויבער ווישעווע - 1942 , ווילנע, ליטע) איז געווען אַ ייִדישער שרײַבער, אַ פאָעט (דיכטער), קינסטלער און זשורנאַליסט.

## לעבנס געשיכטע
מענדל עלעפאנט איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל אויבער ווישעווע אין מאראמאראש, עסטרייך-אונגארן (היינט רומעניע), צו זיין פאטער הרב דב בעריש עלעפאנט, און זיין מוטער מרת באווא (געב׳ אייזנבערגער). זיין פאטער איז געווען א רב און א דיין. זיין מוטער, באַוואַ, איז געווען אַ געשעפט פרוי,  זי האט געהאט זעכצן קינדער; עטלעכע זענען געשטארבן אין קינדשאַפט. ער איז אויפגעוואַקסן אין א חסידישער סביבה. מענדל האט געלערנט אין חדר און אלס בחור פלעגט ער לערנען אין דער ישיבה אין סיגעט.  

אין די 1920ער יאָרן האט ער אבער דאך געמוזט זארגן פאר די חתונה הוצאות, און האט אױסגעװאַנדערט קיין ריא דע זשאנערא, בראזיל. בעת זיין וויילן אין ריא, האט ער פארעפנטלעכט אייניקע ארטיקלען און לידער. עטלעכע יאר שפּעטער האָט ער זיך אומגעקערט אהיים, און האָט פארהייראט זיין פרוי, אילאנקא (געב' בלושטיין). זיי האבן געהאט איין קינד.

אין טשעכאסלאוואקיי, צווישן די צוויי וועלט מלחמות,  האט מענדל געארבעט אלס זשורנאליסט אין מונקאטש און קאשוי. אין 1929 האָט מענדל רעדאַגירט די יידישע צייטונג "דער פאקל",  און דערנאָכדעם "דער קאנטשיק", און אין 1933  - "דאס יידישע ווארט",  (אויף אונגאריש: "zsidó szó"), וואָס איז געווען אַ וויכטיקע צייַטונג אין קאשוי, טשעכאסלאוואקיי.  

אין די שפעט 1930ער יאָרן עלעפאנט האָט רעדאַגירט א סאטירישע יידישע זשורנאל אין מונקאטש.

ביים אויסבראך פון דער צווייטער וועלט מלחמה איז ער געווען אַ זשורנאַליסט פֿאַר דער לעמבערגער יידישער צייטונג, אין לעמבערג, פוילן. 

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:קאשוי
קאַטעגאָריע:יידיש שפראך שרייבערס
קאטעגאריע:יידישע דיכטער
קאטעגאריע:זשורנאליסטן
קאַטעגאָריע:רומענישע יידן
דב בעריש עלעפאנט

רבי **דוב בעריש עלעפאנט** (ענגליש: *Bernard Elefant*, אונגאריש: *Elefánt Bernát*; ט"ו שבט תרכ"א [1861] טאש - י"ג אייר תש"א [1941]) איז געווען א רב, דיין, מחבר-ספרים, און  א באנקיר.

קליין|הרב דב בעריש עלעפאנט'ס חתימה (אונגעריש)
## לעבנס געשיכטע
רבי דב בעריש עלעפאנט איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל טאש, עסטרייכער אימפעריע (היינט אין אונגארן), צו זיין פאטער הרב אברהם עלעפאנט און זיין מוטער אסתר (געב' קליין). זיין פאטער איז געווען א רב און א סוחר. זיין ברודער, זושא עלעפאנט האָט געהאַט אַ באוואוסטע זעגעווערק אין ווישעווע. ער איז אויפגעוואַקסן אין א חסידישער סביבה. אלס בחור פלעגט ער לערנען אין די ישיבות אין סיגעט, אונגוואר און אנדערע ישיבות. אין זיינע קינדעריאָרן איז ער געווען תלמיד פון דעם ייטב לב און רבי שלמה גאנצפריד, אבער שפעטער איז ער געווען א תלמיד מובהק פון  הגאון רבי חיים הערש מאנהיימער זצ"ל.

אין 1884 האט ער פארהייראט זיין פרוי, באווא אייזענבערגר, אן ערשטע קוזינע זיינע. דער מסדר-קידושין איז געווען רבי יהוסף ראטנבערג פון קאסאן. זיין ווייב איז געווען אַ געשעפט פרוי. זיי האבן געהאט זעכצן קינדער; עטלעכע זענען געשטארבן אין קינדשאַפט. אין אונגארן, האט ער געדינט אלס א באנקיר  (באנק פארוואלטער) פאר פרנסה. אין דער ערשטער וועלט מלחמה, איז זיין ווייב געשטארבן. 

אין 1926 האט ער  זיך געצויגן קיין אמעריקע (וויליאמסבורג), מיט  זייַנע צוויי יונגסטע טעכטער און זיין עלצטן זון, הרב זכריהו עלעפאנט. דארט, איז ער געווען א מגיד שיעור אין ישיבת תורה ודעת. 

נאך צוויי זין זענען געווען הרב יוסף מאיר עלעפאנט און דער זשורנאליסט מענדל עלעפאנט.

אין 1936, ווען ס'איז געווען א מחלוקת צווישן די תלמידים פון ר׳ חיים אברהם דובער הכהן לעווין ('דער מלאך') און ישיבת תורה ודעת, האט די דין תורה פון ר' דב-בעריש עלעפאנט געפאסקנט אז די 'מלאכים' מעגן בלייבן אין ישיבה.

אין ניו יארק, אין שנת תרח"ץ, האט ער געדרוקט זיין רבי'ס (רבי חיים הערש מאנהיימער) ספר, שו"ת "עין הבדלח" . נאָך זיין טויט, האט זיין זון, הרב זכריהו עלעפאנט, געדרוקט נאך איין ספר "עין הבדולח" (שיעורים על הש"ס) אין ה'תש"ד.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען
*רבי אלטר שאול פעפער, שו"ת אבני זכרון, חלק ב, דף קיא, אות ה': "...וע"ז העיר הג' ר' בעריש עלעפאנט נ"י מאויבער ווישאווא...".
*ספר גליוני ר' דוב בעריש : "...חידושים, הערות והגהות שנמצא רשום על גליוני הש"ס וגליונות מנחת חינוך / של הרב בעריש עלעפאנט...", ניו יארק : א"ז בערקאוויץ, תשמ"ט 1989 
*עין הבדולח : חידושים על סוגיות הש"ס, ניו יורק, ארה"ב: הרב זכריהו עלעפאנט, 1944.

קאַטעגאָריע:רומענישע רבנים
קאַטעגאָריע: אונגוואר
קאַטעגאָריע:קאראס
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
כרמיאל באן סטאנציע

**כרמיאל באן סטאנציע** איז א ישראל באנען פאסאזשירן באן סטאנציע וואס באדינט די שטאט כרמיאל. די סטאנציע האט זיך געעפנט אום 20סטן סעפטעמבער 2017, ווען מען האט געענדיגט די עכו-כרמיאל אייזנבאן פראיעקט.

## באדינונג
די סטאנציע ווערט באדינט דורך באנען אויף דער כרמיאל-באר שבע צווינשטעט ליניעס און אויך אויף דער חיפה פארשטאטישער ליניע קיין כרמיאל.

* איין באן א שעה קיין באר שבע אין די שפיץ שעה׳ן.
* איין באן א שעה קיין חיפה חוף הכרמל

## וועבלינקען
*ישראל באנען, כרמיאל סטאנציע

קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ישראל