open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ברייטאן באן סטאנציע

**ברייטאן באן סטאנציע** () איז די דרום סוף־סטאנציע פון דער ברייטאן הויפט-ליניע אין דרום ענגלאנד זי איז די הויפט סטאנציע וואס באדינט די שטאט ברייטאן, מזרח סאסעקס. די סטאנציע ווערט באדינט דורך באנען אפערירט דורך סאדערן, טעמזלינק, גאטוויק עקספרעס און גרויס-מערבדיקער אייזנבאן.

## היסטאריע 
די סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 11טן מיי 1840 דורך דער לאנדאן און ברייטאן אייזנבאן צו פארבינדן ברייטאן מיט שארהאם-אויפן-ים. אין 1841 האבן זיי פארבינדן ברייטאן מיט לאנדאן ברידזש קיין צפון און די גראפנשאפט־שטאט לואיס קיין מזרח. אין 1846 האט זיך די אייזנבאן פירמע צונויפגעמישט מיט אנדערע אייזנבאן פירמעס צו ווערן די לאנדאן, ברייטאן און דרום בארטן אייזנבאן.

## פעראנען אויסלייג
די סטאנציע האט 8 פעראנען, נומערירט 1 צו 8 פון לינקס אויף רעכטס קוקנדיק פון דעם הויפט אריינגאנג. אלע פעראנען זענען גענוג לאנג פאר באנען מיט 12 וואגאנען.

* פעראנען 1 און 2 קענען נאר געניצט ווערן דורך באנען אויף דער מערב בארטנוועג ליניע. זיי ווערן באדינט דורך סאדערן באדינונגען קיין , , ,  און , ווי אויך גרויס־מערבדיקע אייזנבאן באדינונגען קיין  און ווייטער.
* פעראן 3 איז דער איינציגער פעראן וואס אלע באדינונגען אויף אלע דריי ליניעס קענען באניצן (אויבוואויל באנען אויף דער מערב בארטנוועג ליניע קענען זיין לאנג נאר 4 וואגאנען). ער  ווערט באניצט מערסטנס דורך ברייטאן הויפט־ליניע באדינונגען.
* פעראנען 4-8 קענען ווערן באניצט דורך באדינונגען אויף דער ברייטאן הויפט־ליניע און אויף דער מזרח בארטנוועג ליניע. געוויינטלעך ווערן פעראנען 4-6 (אויך פעראן 3) געטיילט צווישן סאדערן, גאטוויק עקספרעס און טעמזלינק באדינונגען אויף דער ברייטאן הויפט־ליניע, און פעראנען 7 און 8 ווערן געניצט דורך סאדערן באדינונגען אויף דער מזרח בארטנוועג ליניע.

## באדינונגען
### ברייטאן הויפט-ליניע
די געוויינטלעכע באדינונג אין די נישט שפיץ שעה׳ן איז:
* 2 באנען א שעה קיין , האלב-גיך (סאדערן)
* 2 באנען א שעה קיין  אדורך  (גאטוויק עקספרעס)
* 2 באנען א שעה קיין  אדורך , סט פאנקראס אינטערנאציאנאל (טעמזלינק)
* 1 באן א שעה קיין  אדורך גאטוויק פליפעלד, סט פאנקראס אינטערנאציאנאל און  (טעמזלינק)

### מערב בארטנוועג ליניע
### מזרח בארטנוועג ליניע
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ענגלאנד
קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
זשאאיר באלסאנארא

**זשאַאיר מעסיאַס באלסאנאַרא** (; געבוירן דעם 21סטן מערץ 1955) איז א בראזיליאנער פאליטיקער וואס וועט ווערן דער 38סטער פרעזידענט פון בראזיל דעם 1טן יאנואר 2019. ער איז פריער געווען א דעפוטאט אין דעם פארלאמענט פאר דעם שטאַט ריא דע זשאנערא זייט 1991. ער איז א מיטגלידע אין דער סאציאל-ליבעראל פארטיי, (PSL). ער איז שטארק קעגן לינקע פאליטיק.

קאַטעגאָריע:בראזיליאנער
קאַטעגאָריע:פאליטיקער
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
שארלאטנבורג

**שארלאטנבורג** איז א בעצירק אין מערב-טייל פון בערלין און א דריטל טייל פונעם קווארטאל שארלאטנבורג-ווילמערסדארף. דער בעצירק הייסט נאך סאפיע שארלאטע פון האנאווער. ער איז געגרינדעט געווארן אינעם יאר 1705 ווי א פארשטאט. אינעם יאר 2001 איז ער פאראייניקט געווארן מיט דעם קווארטאל שארלאטנבורג-ווילמערסדארף. ער איז געווען א זעלבסשטעניקע מוניציפאליטעט ביז דעם יאר 1920.

## וויכטיקע ערטער אין דעם בעצירק 
* בערלין זאאלאגישער גארטן - א זאא אין בערלין.
* בערלין זאאלאגישער גארטן באן סטאנציע
* שארלאטנבורג שלאס

קאטעגאריע: בערלין
קאטעגאריע: בעצירקען אין בערלין
ראטשעסטער באן סטאנציע

**ראטשעסטער באן סטאנציע** () אויף דער טשאטאם הויפט ליניע באדינט דאס שטעטל ראטשעסטער אין מעדוויי, ענגלאנד. 

די סטאנציע ווערט באדינט דורך סאדאיסטערן און טעמזלינק.

דעצעמבער 2015 האט זיך געעפנט א נייע סטאנציע אויף קארפארעשן סטריט, 500 מעטער מערב פון דער אריגינעלער סטאנציע, נענטער צום שטאט־צענטער און אירע היסטארישע געביידעס.

## היסטאריע
ראטשעסטער סטאנציע האט זיך געענפנט דעם 1טן מערץ 1892.

דעצעמבער 2009 האט מען איינגעפירט הויך־גיך באדינונגען (HS1) קיין לאנדאן סט פאנקראס מיט גרויס דערפאלג.

אום 13טן דעצעמבער 2015 האט מען געעפנט די נייע ראטשעסטער סטאנציע, מיט לאנגע פעראנען צוגעפאסט צו באנען מיט 12 וואגאנען.

## באדינונג
### סאדאיסטערן
אין די נישט שפיץ שעה׳ן פארן:
* 2 באנען א שעה קיין לאנדאן סט פאנקראס אדורך  און  (הויך גיך)
* 1 באן א שעה קיין לאנדאן סט פאנקראס אדורך , , ,  און עבספליט אינטערנאציאנאל (הויך גיך)
* 1 באן א שעה קיין  (הויך גיך)
* 3 באנען א שעה קיין לאנדאן וויקטאריע אדורך 
* 2 באנען א טאג קיין 
* 1 באן א שעה קיין  אדורך 

### טעמזלינק
* 2 באנען א שעה קיין , אדורך ,  און סט פאנקראס אינטערנאציאנאל
* 2 באנען א שעה קיין 

## וועבלינקען
* 

קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין קענט
קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
לוי יצחק היילפרין

הרב **לוי יצחק היילפרין** (ה'תרצ"ד, 1933 - ט"ז חשוון ה'תשע"ט, 25סטן אקטאבער 2018) איז געווען א ירושאלמער רב, אן אויטאריטעט אין עניינים פון הלכה און טעכנאלאגיע. ער איז געווען איינער פון די גרינדער פון דעם "וויסנשאפט און טעכנאלאגיע אנשטאלט פאר הלכה" און זיין דירעקטאר.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן געווארן אין ירושלים צו רב חנניה יוסף היילפרין א ליובאוויטשער חסיד און א זיבעטער דור צום בעל התניא, און זיין ווייב בריינא. ער האט געלערנט אין דער  סלאבאדקער ישיבה אין בני ברק, און אין דער תורת אמת ישיבה אין ירושלים.

הרב היילפרין איז געווען אנגענומען ווי א מומחה אין דער טעכאנאלאגישער אנטוויקלונג פון הלכה, און האט מיטגעטיילט אין רעדאקטירן דעם ווערט "חשמל" (עלעקטריע) אין דער תלמודישע ענציקלאפעדיע. זיינע פסקי ההלכה אין די דאזיקע עניינים זענען פארעפנטלעך געווארן אין זיין שו״ת ספר, **מעשה חוש"ב**.

אין יאר 1968 האט ער געהאלפן אויפשטעלן דעם וויסנשאפטלעכן טעכנאלאגישען אנשטאלט פון שאלות אין הלכה אונטער פראפ' זאב לב.

הרב היילפרין האט געוואוינט אין דעם מקור ברוך פערטל אין ירושלים, ביז זיין פטירה מרחשון תשע״ט. זיין זון הרב אברהם משה איז דער רב פון קהל חסידים אין רמות, ירושלים, און ראב״ד פון דעם אונגוואר בית דין.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:ליובאוויטשער חסידים
קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
קאַטעגאָריע:מחברי ספרי קודש
סיטי פון טשעלמספארד

די **סיטי פון טשעלמספֿארד** () איז א לאקאלע רעגירונג דיסטריקט אין עסעקס, ענגלאנד, וואס ווערט גערופן נאך איר הויפט יישוב, טשעלמספארד, די גראפנשאפט שטאט פון עסעקס. די סיטי פון טשעלמספארד האט באקומען דעם סטאטוס פון א שטאָט אין ענגלאנד דעם 1טן יוני 2012, ביים דימענט יובל פון עליזאבעט די צווייטע.

זי האט א באפֿעלקערונג פון 176,200. די טייכן טשעלמער און קאן קומען צוזאם אין דער שטאט צענטער.

קאַטעגאָריע:שטעט אין ענגלאנד
שבות

"**שבות**" איז די פליכט לויט דער הלכה זיך אפצוהיטן פון טון געוויסע זאכן שבת, וואס זענען נישט קיין טייל פון די ל"ט מלאכות פון שבת אדער פון די תולדות פון די דאזיקע מלאכות, נאר וואס די חכמים האבן מתקן געווען. דער דין פון א "שבות" קען כולל זיין צוויי סארטן זאכן: פעולות וואס זענען ענלעך צו מלאכות, און פעולות וואס דורך טון זיי קען מען קומען עובר צו זיין אויף א מלאכה וואס איז אסור פון דער תורה.

אחוץ פון שבתים, זענען די דינים פון שבות נוהג אויך ימים טובים און יום כיפור.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שבת
קאַטעגאָריע:הלכה
לעטשווערט גארדן סיטי באן סטאנציע

**לעטשווערט גארדן סיטי** (*Letchworth Garden City*) איז א באן סטאנציע וואס באדינט דאס שטעטל לעטשווערט אין הארטפארדשיר, ענגלאנד. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק און גרויס-נארדערן.

## היסטאריע 
די ערשטע לעטשווערט גארדן סיטי באן סטאנציע איז געעפנט געווארן אין 1903 מיט א באגרענעצטער באדינונג, און האט באקומען א גאנצע פאסאזשירן באדינונג אום 15טן אפריל 1905. אין 1913 האט די היינטיקע סטאנציע זיך געעפנט אין א נייעם ארט.
פון 1937 ביז 1999 האט די סטאנציע געהייסן **לעטשווערט**.

אין דעצעמבער 2011 האט מען פארלענגערט די פעראנען פאר באנען מיט 12 וואגאנען.

## באדינונגען 
אין די נישט שפיץ שעה׳ן פארן:
* 2 באנען א שעה אלע סטאנציעס קיין  (טעמזלינק)
* 1 באן א שעה האלב-גיך קיין  (טעמזלינק)
* 2 באנען א שעה אלע סטאנציעס קיין  (טעמזלינק)
* 1 באן א שעה קיין  (טעמזלינק)

אין די שפיץ שעה׳ן ווערט די סטאנציע באדינט דורך גרויס־נארדערן באנען צפון קיין באלדאק, קינגס לין אדער אילי, און דרום קיין לאנדאן קינגס קראס.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
*

קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין הארטפארדשיר
יאהאן בערנולי

**יאהאַן בערנולי** (דייטש: *Johann Bernoulli*;‏ 27סטן יולי 1667 – 1טן יאנואר 1748) איז געווען א שווייצער מאטעמאטיקער, פון דער באקאנטער בערנולי פאמיליע. ער איז באקאנט פאר זיינע ביישטייערונגען צום אינפיניטעזימאלן קאלקולוס.

## ביאגראפיע 
יאהאן בערנולי איז געווען א ברודער פון יאקאב בערנולי און דער פאטער פון דניאל בערנולי און ניקאלאס בערנולי דער צווייטער. פון דער בערנולי משפחה זענען געקומען אכט מאטעמאטיקער אין דריי דורות. די משפחה האט געשטאמנט פון אנטווערפן אין בעלגיע, אבער די משפחה איז אנטלאפן פון דארטן צוליב די רדיפות דורך די קאטאליקן.

יאהאן איז געבוירן געווארן אין באזעל, דער צענטער זון פון א רייכן סוחר. אין אנהייב האט זיין פאטער געוואלט אז זיין זון זאל ווערן א סוחר ווי ער, אבער יאהאן איז נישט געווען קיין געלונגענער לערן-יינגל. אין יאר 1683 האט מען אריינגענומען בערנולי צו שטודירן מעדיצין אין דעם באזעל אוניווערסיטעט, וואו זיין ברודער, יאקאב בערנולי, וואס איז געווען 12 עלטער פון אים, איז געווען א פראפעסאר. ווען ער איז געווען דארט, האט יאהאן אויך געלערנט אין דער זעלבער צייט די דיפערנציאלן קאלקולוס ביי זיין ברודער. דערנאך האט יאהאן באקומען א שטעלע אין כראנינגען אוניווערסיטעט. אין יאר 1705 איז ער צוריק קיין באזעל נאך זיין ברודער׳ס טויט. 

יאהאן איז געשטארבן אין יאר 1748 אין באזעל. אויף זיין קבר שטייט געשריבן אז ער איז געווען דער "ארכימעד פון זיין דור".

## וועבלינקען 
* MacTutor(באנגלית)
* פרויקט הגנאלוגיה במתמטיקה

קאַטעגאָריע:שווייצער
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיקער
אסטוריאס

**דער פרינציפאליטעט פון אַסטוריאַס** (אסטוריש: ''Principáu d'Asturies*, שפאניש: *Principado de Asturias'') איז אן אויטאנאמישע געמיינדע אין צפון שפאניע.

אסטוריאס ליגט אויפן דרום בארטן פון דער בוכטע פון ביסקע (גערופן אין שפאניע "דער קאנטאברישער ים"). אסטוריאס גרענעצט קאנטאבריע צו מזרח, קאסטליע און לעאן צו דרום און גאליסיע צו מערב. ער באשטייט פון איין פראווינץ, דער פראווינץ פון אסטוריאס..

די הויפטשטאט פון אסטוריאס איז אוויעדא (Oviedo), און די צוויי אנדערע גרעסטע שטעט זענען כיכאן (Gijón) אויפן ים־בארטן און די אינדוסטריעלע שטאט אווילעס  (Avilés).

## היסטאריע 
צוליב דער בערגישער טאפאגראפיע פון צפון שפאניע, איז אסטוריאס קיינמאל נישט געווארן איינגענומען דורך די מוסולמענער, און איז אויך געווארן דער קערן פון וואס די קריסטן זענען ארויסגעגאנגען ווידעראמאל איינצונעמען שפאניע  נאכדעם וואס דאס וויזיגאטישע קעניגרייך איז איינגעפאלן און די מוסולמענער האבן איבערגענומען שפאניע, איז דאס אסטוריאנישע קעניגרייך אויפגעשטעלט געווארן אין יאר 722.. אלפאנסא דער צווייטער, מלך אויף אסטוריאס צווישן די יארן 791–842, האט איינגענומען גאליסיע און דעם באסק פראווינץ, און האט פארברייטערט די גרענעצן פון דעם קעניגרייך ביז די טויערן פון ליסבאן. אין יענער תקופה האבן קארל  דער גרויסער און דער פויבסט אנערקענט אלפאנסא דער צווייטער ווי דער מלך פון אסטוריאס.

אין יאר 924 האט דאס קעניגרייך פון אסטוריאס געענדערט זיין נאמען צו דאס קעניגרייך פון לעאן, און אין יאר 1230 האט עס זיך פאראייניגט מיטן קעניגרייך פון קאסטיליע. אין יאר 1388 איז אסטוריאס געווארן אן אויטאנאמישער פראווינץ אין קאסטיליע מיט אן אייגענער רעגירונג.

## יידן אין אסטוריאס 
יידן האבן געלעבט אין אסטוריאס זייט דער רוימישער תקופה ווען יידן זענען אנגעקומען אין דעם איבערישן האלבאינזל ביזן גירוש שפאניע, דער יידישער משפחה נאמען ״לוגאסי״ שטאטמט ווארשיינדליך פון דעם געגנט פון אסטוריאס.

קאַטעגאָריע:שפאניע
דעפארטמענטן פון פראנקרייך

אין די אדמיניסטראטיווע אפטיילונגען פון פראנקרייך איז דער **דעפארטמענט** (, *דעפאַרטמאַ*) איינער פון דריי ניוואען פון רעגירונג אונטערן נאציאנאלן ניווא. 96 דעפארטמענטן זענען אין מעטראפאליטאנעם פראנקרייך און פינעף זענען מעבר־לים דעפארטמענטן, וואס ווערן אויך קלאסיפיצירט ראיאנען. דעפארטמענטן ווערן ווייטער צעטיילט אין  334 אראנדיסמאנטן, וואס זענען אליין צעטיילט אין קאנטאנען.

יעדער דעפארטמענט ווערט געפירט דורך א געוויילטן דעפארטמענט־ראט  (*conseil départemental* (איינצאל), *conseils départementaux* (מערצאל)). פון 1800 ביז אפריל 2015, האט מען זיין גערופן אלגעמיינע ראטן (*conseil général* (איינצאל), *conseils généraux* (מערצאל)). יעדער ראט האט א פרעזידענט. די הויפט פאראנטווארטליכקייטן זענען פארוואלטונג פון עטלעכע סאציאלע און פארזארג פענסיעס, אונטער־הויכשולע געביידעס, און לאקאלע גאסן און בוסן.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פראנקרייך
שאבאבניקים

שאבאבניקים איז א ישראלישע קאמעדישע טעלעוויזיע פראגראם וועלכע טוט פארשפילן דאס ישיבה און דארמיטארי לעבן פון פיר חרדישע בחורים

דער פראגראם איז אנגעגאנגען דורכאויס די ווינטער מאנאטן פון ה'תשע"ח

די אקטיארן נעמען אריין:

* אורי לייזעראוויטש אלס גדלי'
* ישראל אטיאס אלס מאיר סאבאג
* דניאל גד אלס אבינועם
* עומר פערלמאן אלס דוב לייזער ברוין

שבאבניקים האט געווינען עטליכע איזראעלישע אקאדעמיעס פאר:

* די בעסטע קאמעדיע סעריע
* בעסטער קאמעדיע אקטיאר וואס איז געגאנגען צו אורי לייזעראוויטש - גדלי׳
* און בעסטע דירעקטירונג און קאמעדיע סקריפט

## זעט אויך 
## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:טעלעוויזיע סעריעס
אברהם ראזנטאל

**אברהם אהרן ראזנטאַל** (1947, י"ז תשרי ה'תש"ח, – 9טן נאוועמבער 2018, א' כסלו ה'תשע"ט) איז געווען דער פארזיצער פון דער קריית יערים-טעלז־סטאן לאקאלן ראט צווישן די יארן 1996–2018.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן געווארן אין ירושלים, און האט געלערנט אין דער  עץ חיים ישיבה. דערנאך האט ער געלערנט אין דער אמשינאווער ישיבה, וואו ער האט געלערנט ביי הרב שמואל אוירבאך.נאך זיין חתונה האט ער געוואוינט אין רחובות, וואו ער איז געווען דער העלפער פונעם שטאטס רב, הרב שלמה קוק. נאך דער פטירה פון הרב קוק האט ער געארבעט ווי א רעכענער אין דער עתירות מדע פירמע, א צווייג פן כור אינדוסטריעס. אויך האט ער געארבעט ווי א רעכענער אין דער מסורה תלמוד תורה, מכון ירושלים און נאך מוסדות. ווען מען האט אויפגעשטעלט קריית יערים אין דעם צווייטן העלפט פון די תש"ל יארן איז ער אריבער וואוינען דארט, און איז געווען פון די ערשטע איינוואוינער. אין יאר תשנ"ה איז ער באשטימט געווארן א מיטגליד אין דעם וועד פונעם יישוב, און האט געפירט דעם בילדונג אפטיילונג. אין יאר תשנ"ו איז ער געוויילט געווארן פארזיצער פון דעם ראט נאך ווען  דוד יפרח, דער פריערדיגער ראט־פארזיצער, האט רעזיגנירט, מיטן שטיץ פון דעם רב, הרב אריה שולמאן.

אין יאר 2013, נאך לאנגע יארן וואס עס זענען נישט געווען קיין וואלן אין דעם יישוב, האט קאנדידירט קעגן ראזנטאַל א נייע  רשימה מיטן נאמען "איחוד הקהילות למען טלזסטון" אונטער דוב באקשט, וואס האט געוואונען דריי זיצן אין דעם ראט.

איידער די וואלן וואס וואס זענען פארגעקומען אין 2018, האט דגל התורה פארגעשטעלט יצחק ראוויץ צו קאנדידירן פאר ראט־פארזיצער. דער שטאטס־רב, הרב אריה שולמאן, האט נישט געשטיצט  ראזנטאַל. אפילו אַזוי, האט ראזנטאַל געזאָגט אז ער וועט לויפן אליין, מיט זיין פארטיי. ענדלעך, נאך משא ומתן פון דגל התורה אנטקעגן ראזנטאַל, האט מען באשלאסן א ראטאציע, אז ראוויץ וועט זיין א לייטענאַנט פון ראזנטאַל, און ראזנטאַל וועט איבערלאזן דעם אמט נאך א יאר, און נישט האלטן וואלן אין דעם יישוב. למעשה איז דאס נישט אויסגעפירט געווארן, ווייל ער איז נפטר געווארן ביי זיך אין שטוב א' כסלו תשע"ט (9טן נאוועמבער 2018) פון א הארץ אטאקע.

ראזנטאַל האט זיל געהאלטן פאר א סאדיגורער חסיד, נאכדעם וואס אין די תש"ל יארן האט ער געטראפן דעם רבי'ן, רבי אברהם יעקב פרידמאן. ער איז געווען געהייראט, מיט דריי קינדער.

## וועבלינקען 
*

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:ישראלישע פאליטיקער
קאַטעגאָריע:סאדיגורא
קאַטעגאָריע:חסידים
שומיאטש

**שומיאַטש** ( ;  ; ) איז א שטאטישער יישוב אין סמאלענסקער גובערניע, רוסלאנד, 106 ק״מ דרום פון סמאלענסק.

## יידן אין שומיאטש
אין יאר 1900 האבן געוואוינט אין שומיאטש 2,523 יידן, וואס זענען געווען א מערהייט פון די איינוואוינער. אין דער סאוועטער תקופה צווישן די צוויי וועלט־מלחמות האט זיך פארקלענערט די צאל יידן אין דעם יישוב, און פאר דער צווייטער וועלט-מלחמה זענען געבליבן דארט עטלעכע 700 יידן, און ס׳איז געווען דארט א יידישע שולע.

דעם 1טן אויגוסט 1941, בשעת דער אפעראציע בארבאראסע, איז דאס שטעטל געווארן איינגענומען דורך די דייטשן; אין דעם ערשטן חודש האבן זיי שוין ארויפגעלייגט פארשידענע גזירות אויף די יידן, צווישן זיי די פליכט צו טראגן געלע לאטעס, און אויספירן צוואנג ארבעט, אין דער זעלבער צייט האבן זיי דערמארדעט די עלטערע יידן, נאך זאגן זיי אז מען פירט זיי צו  א סאנאטאריע.

אין אקטאבער 1941 האבן זיי קאנצענטרירט צווישן 400 און 500 יידן וואס זענען געבליבן דארט אין א געטא. דעם 17טן און 18טן נאוועמבער 1941 האבן די דייטשן דערמארדעט אלע באוואוינער פון דער געטא.

הרב צבי יהודה עדלשטיין האט געדינט ווי שטאטס־רב; שפעטער איז ער געווארן רב פון רמת השרון. זיינע צוויי זין זענען געבוירן אין דעם יישוב, יעקב, זיין נאכפאלגער אלס רב פון רמת השרון, און גרשון, איינער פון די פאנאוועזשער ראשי ישיבות.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין רוסלאנד
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
משה ליאן

[ממוזער|שמאל|250px|בנימין נתניהו, מיט ווייב [שרה נתניהו|שרה און קינדער יאיר ואבנר בהדלקת נרות חנוכה במשרד ראש הממשלה, 1996; מיט **משה ליאן** בירגערמייסטער ירושלים]]
[250px|ממוזער|שמאל| 
ירושלימער [בירגערמייסטער משה ליאון, מיט בנימין נתניהו מיט הרב יצחק כדורי פרעזידענט און ראש ישיבת נחלת יצחק אין ירושלים און הינטער אים זיין זון הרב דוד כדורי ראש ישיבת נחלת יצחק אין ירושלים]]

**משה ליאן** (; געבוירן דעם תל אביב יפו ישראל בעברי כ"ו תשרי ה'תשכ"ב, בלועזי 6טן אקטאבער, 1961) איז א ישראלישער פאליטיקער און דער בירגערמייסטער פון ירושלים. ער איז פריער געווען א מיטגליד אין דעם ירושלים שטאטראט, אלגעמיינער דירעקטאר פון דעם פרעמיער מיניסטערס ביורא, פארזיצער פון ישראל באנען און פירער פון דעם ירושלים אנטוויקלונג אויטאריטעט. 

אום 13טן נאוועמבער 2018 האט מען אים געוויילט בירגערמייסטער פון ירושלים; ער איז דער ערשטער ספרדישער בירגערמייסטער אין דער היסטאריע פון דער שטאט.

## יונגע יארן 
משה ליאן איז געבוירן געווארן אין גבעתיים, ישראל, צו זיין פאטעאר (יצחק) שלום ליאן און זיין מוטער חנה (צ'חלה) און האט געלערנט אין שולע אין דערבייאיגן תל אביב. ער האט געדינט אין צה״ל וואו ער איז געווען מיט די מיליטערישע רבנים, און האט געזונגען אין דער קאפעלע. פון צייט צו צייט דינט ער אלס בעל תפילה. ליאן האט גראדואירט מיט אן ערשטן דיפלאם אין עקאנאמיק און חשבון־פירעריי פון בר־אילן אוניווערסיטעט, און האט קוואליפיצירט ווי א חשבון־פירער אין 1990. זיין ברודער דאקטאר נסים ליאן איז א לעקטאר אין דעם דעפארטמענט פון סאציאלאגיע און אנטראפאלאגיע אין בר־אילן אוניווערסיטעט.

## פובליקע קאריערע 
אין 1996, האט מען באשטימט ליאן פארוואלטונג־דירעקטאר פון דעם פרעמיער מיניסטערס ביורא פון בנימין נתניהו, ווי אויך זיין עקאנאמאק־עצה־געבער, ביז 1999.

פון 2003-2006 איז ער געווען פארזיצער פון ישראל באנען, נאכדעם וואס פריער האט ער געארבעט ביים פארטן און באנען אויטאריטעט. 

אין 2008, האט מען אים באשטימט פארזיצער פון דעם ירושלים אנטוויקלונג אויטאריטעט.אין יולי 2014 איז ער געווארן פארזיצער פון דעם דירעקטאריום פון דעם מעיני הישועה מעדיצין־צענטער אין בני ברק.
## פאליטישע קאריערע 
אין 2013, האט ליאן געלאפן פאר בירגערמייסטער פון ירושלים און האט באקומען  45% פון די שטימען, אבער דער געוועזענער בירגערמייסטער ניר בארקאט האט אים געזיגט. דער ליכוד פארטיי האט באקומען איין מאנדאט און ער איז געווארן א מיטגליד פונעם  ירושלים שטאטראט.

דעם 25סטן מערץ 2018, האט ליאן געמאלדן אז ער וועט קאנדידירן פאר בירגערמייסטער אין די 2018 וואלן. פון די פיר קאנדידאטן האט ליאן באקומען 33%, און עופר בערקאוויטש האט באקומען 29%. לויט די וואלן געזעצן דארף א קאנדידאט פאר בירגערמייסטער באקומען מינדערסטן  40% פון די שטימען צו געווינען. דעם 13סטן נאוועמבער האט מען געהאלטן צווייטע וואלן, און ליאן האט געזיגט מיט 50.85% פון די שטימען קעגן 49.15% פאר בערקאוויטש.

## פערזענלעך לעבן 
ליאן איז געהייראט צו סתוית, און האט פיר קינדער. ער וואוינט אין דער רחביה געגנט פון ירושלים.
## וועבלינקען
*משה ליאן ביי ערוץ 7

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:בירגערמייסטערס פון ירושלים
קאראאיבן

די **קאַראַאיבן** זענען א ראיאן פון צפון אמעריקע וואס שליסט איין דעם קאראאיבישן ים, זיינע אינזלען  (טייל ארומגענומען דרוך קאראאיבישן ים און טייל וואס גרענעצן סיי דעם קאראאיבישן ים און סיי דעם צפון אטלאנטישן אקעאן) און די ארומיגע בארטנס. דער ראיאן איז דרום־מזרח פונעם איינגאס פון מעקסיקע און דעם צפון־אמעריקע יבשה, מזרח פון צענטראל־אמעריקע און צפון פון דרום־אמעריקע.

דער ראיאן באשטייט פון מער ווי  700 אינזלען, וויספעס, ריפֿן און קייען. די קאראאיבישע אינזלען, וואס זענען די גרעסערע אנטילן צו צפון און די קלענערע אנטילן צו דרום און מזרח (כולל די ליווארד אנטילן), זענען א טייל פון דער גרעסערער גרופע פון מערב־אינדישע אינזלען, וואס שליסט איין אויך דעם לוקאיאנישן ארכיפעלאג (וואס באשטייט פון די באהאמאס און די טורקס און קייקאס אינזלען).

## עטימאלאגיע 
דער נאמען פונעם געגנט שטאמט פון די קאריבן, אן עטנישע גרופע וואס האבן געוואוינט אין די קלענערע אנטילן און טייל פון דרום אמעריקע בשעת דעם שפאנישן אייננעם פון אמעריקע.

לינקס|קליין|מאפע פון די קאראאיבן
[קליין|א שול אן [סורינאם]]

## הערות 
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:צפון אמעריקע
אנא מארגאלין

**אַנאַ מאַרגאָלין** איז דער פּעננאָמען פֿון **רויזע האַרנינג לעבנסבוים** (1887–1952),  אַ יִידיש־שפּראַך שרײַבערין.

אַנאַ מאַרגאָלין איז געבוירן געװאָרן אין בריסק, רוסלענדישע אימפעריע (היינט בעלאַרוס) אין 1887 צו מנחם לעבנסבוים און זיין ווייב דבורה לאה (ראזנבלום). איר טאַטע איז געווען אַ חסיד און שפּעטער אַ משכיל און ציוניסט, אַנאַ האָט זיך געלערנט וועלטליכע שטודיעס און העברעיש. זי איז צום ערשטן מאָל געקומען קיין ניו־יאָרק אין 1906 און האָט געוואוינט דאָרטן נאָך 1913. דאָרטן האָט זי געשריבן דאָס רוב פֿון איר פּאָעזיע.אַנאַ מאַרגאָלין איז געװען פֿאַרבונדן סײַ מיט דער פּאָעט גרופּע ″די יונגע″ און סײַ מיט די אַנדערע פּאָעטן אין ניו־יאָרק, ″אין זיך″. 

אין איר לעבן איז אַרויסגעקומען נאָר איין בוך פון אירע לידער, װאָס הייסט סתם ″לידער″ (1929). אין 2008 האט שירלי קומאָװע איבערגעזעצט אויף ענגליש אַלע אירע פּאָעזיע אין אַ נײַע בוך, ″Drunk from the Bitter Truth″ װאָס האָט אַלע לידער פֿון ″לידער″ און נאָך לידער װאָס זײַנען געװען קיינמאָל נישט ארויסגעגעבן. 

איר דריטער מאן איז געווען ראובן אייזלאנד. 

אַנאַ מאַרגאָלין איז געשטאָרבן אין ניו־יאָרק אין 1952.

## וועבלינקען 
* לידער (1929)
* https://yiddishkayt.org/view/anna-margolin/ 
* A Poetic Paradox
*Anna Margolin 1887-1952
* פון אונזער פרילינג : ליטערארישע זכרונות און פארטרעטן

קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
קאַטעגאָריע:יידיש שפראך שרייבערס
קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
סעלין דיאן

**סעלין מאַרי קלאדעט דיאן** (;  געבוירן דעם 30סטן מערץ 1968) איז א קאנאדישע זינגערין. זי האָט געוואונען דעם 1988 אייראָוויזיאָן געזאַנג קאָנקורס אלס פארטרעטער פון דער שווייץ.

זי הייסט איינע פון די בעסטע זינגער אויפ'ן וועלט - אינעם היינטיגן גענעראציע.

קאַטעגאָריע:קאנאדער
קאַטעגאָריע:זינגער
קאַטעגאָריע:אייראוויזיע געווינער
אייפילד באן סטאנציע

**אייפֿילד באן סטאנציע** () באדינט די געגנטן אייפֿילד און גאסאפס גרין אין קראלי, מערב סאסעקס, ענגלאנד. די אייזנבאן-פירמעס וואס אפערירן באנען צו און פון דער סטאנציע זענען סאדערן און טעמזלינק.

## היסטאריע 
די סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 1טן יוני 1907 ווי לייאנס קראסינג האלט. אין 1930 האט די סטאנציע באקומען דעם היינטיקן נאמען **אייפֿילד סטאנציע**

## באדינונגען
די סטאנציע ווערט באדינט אין די נישט-שפיץ שעה׳ן דורך טעמזלניק:

* 2 באנען א שעה צווישן  און 
יעדן אין דער פרי פארן זעקס באנען פון הארשאם קיין  (נאר אין דער דאזיקער ריכטונג)

סאדערן אפערירט א באגרענעצטע באדינונג אין די שפיץ שעה׳ן.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין מערב סאסעקס
קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
דוד זינצהיים

קליין
הרב **יוסף דוד זינצהיים** (פראנצויזיש: *David Sintzheim* ‏ה'תק"ה, 1745 - ז' כסלו ה'תקע"ג, 11טן נאוועמבער 1812 ער איז געווען דער ערשטער הויפט־רב פון פראנקרייך אין דעם קאנסיסטואר, א נייער אנטשטאלט אויפגעשטעלט דורך נאפאלעאן אין 1808 כדי צו ארגאניזירן די טעטיקייטן פון דער יידישער רעליגיע אין פראנקרייך. ער ווערט גערופן דער "יד דוד" אויפן נאמןע פון זיין ספר.

## לעבנסגעשיכטע 
[קליין|רעכטס|305x305פיקס|קבר פון הרב דוד זינצהיים אין דעם בית החיים פער לאשעז אין [פאריז]]
לינקס|קליין|250x250פיקס|פירן א זיצונג פונעם סנהדרין אין פאריז
ער איז געבוירן געווארן אין טריער (היינט אין ריינלאנד-פאלץ, דייטשלאנד), צום שטאט׳ס רב, הרב יצחק איציק זינצהיים, ביי וועמען ער האט געלערנט. אין 1762 האט זיין פאטער באקומען א רבנות שטעלע אין עלזאס און די משפחה האט אריבערגעצויגן קיין נידערנהיים . ער האט חתונה געהאט אין  1765 מיט אסתר בער, שוועסטער פונעם פרנס פון דער יידישער קהילה אין עלזאס, סערף בער. נאך דער חתונה האט ער זיך געצויגן צו וואוינען נאנט צו זיין שוואגער אין בישהיים , און ער האט זיך אוועקגעשטעלט לערנען תורה, און פרנסה האט ער געהאט פון די רווחים פון די אינוועסטריונגען אין זיין שוואגער׳ס געשעפטן. אין יאר 1786 האט סערף בער געעפנט א ישיבה אין דעם שטעטל, און האט באשטימט הרב זינצהיים ראש ישיבה. די ישיבה האט זיך אנגעפירט ביז דער תקופה פון דער פראנצויזישער רעוואלוציע, ווען די  משפחה האט פארלוירן א גרויסן טייל פון זייערע פארמעגן און מען האט צוגעמאכט די ישיבה.

שפעטער אין דער תקופה פון דער הערשאפט פון טעראר האט הרב זינצהיים געדארפט אנטלויפן מיט זיין משפחה אין דער שווייץ. נאכדעם איז ער צוריקגעקומען אין עלזאס און איז געווארן דער ערשטער רב פון דער נייער קהילה אין שטראסבורג, וואו פריער איז געווען אסור פאר יידן צו וואוינען זייט דעם סוף פונעם 14טן יארהונדערט.

ער איז נפטר געווארן ז׳ כסלו תקע״ג (11טן נאוועמבער 1812), און מען האט אים באגראבן אין דעם פער לאשעז בית החיים אין פאריז.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:דייטשע יידן
קאַטעגאָריע:פראנצויזישע רבנים
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות
קאַטעגאָריע:מחברי ספרי קודש
בילבאא

**בילבאַא ** (שפאניש: *Bilbao* ; באסקיש: *Bilbo* ) איז א שטאָט אין צפון שפאניע, די מערסטע באפעלקערטע שטאט אין דעם ביסקע פראווינץ און אין גאנץ באסקלאנד, און די צענט גרעסטע שטאט אין שפאניע, מיט א באפעלקערונג פון 345,141 אין 2015. 

די שטאט געפינט זיך אויפן בילבאא עסטואר, 15 ק״מ פון דער בוכטע פון ביסקע. בילבאא האט אן ערשט־קלאסיקער פארט וואס איז פון די פינף בעסטע אין שפאניע.

## געאגראפיע 
## היסטאריע 
## עקאנאמיע 
## טראנספארט 
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעט אין שפאניע
אבבא

**אַבבאַ** () איז א שוועדישע פאפ מוזיק טרופע פון שטאקהאלם. זיי האבן באפרייט א סך שלאגערס אין די 1970ער און די ערשטע 1980ער יארן, און האבן באקומען די גרעסטע קאמערציעלע הצלחה פאר א פאפ טרופע אין די 1970ער. דער נאמען "אבבא" שטאמט פון די ראשי תיבות פון די מיטגלידער'ס נעמען: **אַ**ניעטאַ פֿעלטסקאָג, **ב**יאָרן אולוועוס, **ב**עני אַנדערסאָן און **אַ**ני-פֿריד לינגסטאַד.

אבבא זענען געווארן זייער פאפולער נאך זיי האבן געוואונען דעם אייראָוויזיע געזאַנג קאָנקורס אין 1974. צווישן זייערע שלאגערס זענען געווען "Dancing Queen", "SOS", "Money, Money, Money", "Mamma Mia" און "Waterloo". רוב די לידער זענען געשריבן געווארן דורך אולוועוס און אנדערסאן.

כאטש אז די טרופע איז איידער אפגעשיידט אין 1982 איז איר מוזיק פאפולער ביז היינט. עס ווערט באנוצט אין פילמען אזוי ווי די אויסטראלישע פילמען "די אוואנטורעס פון פריסיליע, קעניגין פונעם מדבר" און "מאַריעל'ס חתונה". די טעאטער פארשטעלונג "!Mamma Mia" איז באזירט געווארן אויף זייער מוזיק, און איז דערנאך אַדאַפטירט געווארן אלס א פילם אין 2008 מיט א המשך פון 2018 מיטן נאמען "Mamma Mia! Here We Go Again".

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:טרופעס
קאַטעגאָריע:אייראוויזיע געווינער
דזשילינגהאם באן סטאנציע (קענט)

**דזשילינגהאם באן סטאנציע** () אויף דער טשאטאם הויפט ליניע באדינט דאס שטעטל דזשילינגהאם אין מעדוויי, קענט, ענגלאנד. 

די סטאנציע ווערט באדינט דורך סאדאיסטערן און, זייט דעם 20סטן מיי 2018, אויך דורך טעמזלינק. די סטאנציע האט א פאסאזשירן ליפט פון דעם אריינגאנג צו די פעראנען.

## היסטאריע
דזשילינגהאם סטאנציע האט זיך געענפנט יולי 1858 מיטן נאמען **ניי בראמפטאן**, און האט באקומען איר היינטיגן נאמען אום 1טן אקטאבער 1912.

דעצעמבער 2009 האט מען איינגעפירט הויך־גיך באדינונגען (HS1) קיין לאנדאן סט פאנקראס מיט גרויס דערפאלג.

## באדינונג
### סאדאיסטערן
אין די נישט שפיץ שעה׳ן פארן:
* 2 באנען א שעה קיין לאנדאן סט פאנקראס אדורך  און   (הויך גיך)
* 1 באן א שעה קיין לאנדאן סט פאנקראס אדורך , , ,  און עבספליט אינטערנאציאנאל (הויך גיך)
* 1 באן א שעה קיין  (הויך גיך)
* 3 באנען א שעה קיין לאנדאן וויקטאריע אדורך 
* 2 באנען א טאג קיין .
* 1 באן א שעה קיין  אדורך 

### טעמזלינק
* 2 באנען א שעה קיין , אדורך ,  און סט פאנקראס אינטערנאציאנאל
* 2 באנען א שעה קיין ריינהאם

## וועבלינקען
* 

קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין קענט
קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
ראב שניידער

**ראב שניידער** (, געב׳ דעם 31טן אפריל 1963) איז אן אמעריקאנער אנערקענטער לאנגיעריגער אקטיאר וועלכער האט געווינען צוויי גאלדן גלאבס.

## וועבלינקען 
* ראב שניידער
*
http://www.imdb.com/name/nm0001705/

קאַטעגאָריע:פילם אקטיארן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
שמירה

**שמירה** איז די קאנצעפט פון וואַכן, אויפ'פּאַסן און היטן; נאר עס איז פארהאן עטליכע סארט שמירה'ס אינעם יודישער טראדיציע באזונדער.

*דאס ערשטע איז; אז מ'איז אויפ'ן וואַך ביי א ניי געבוירן קינד און קימפעטארין - וואס מ'רופט וואכנאכט.
*דאס צווייטע; אז מ'דינט אלץ באגלייטער, פאר א נייעם פארפאלק חתן כלה אין די שבע ברכות טעג - אויב איינע פון זיי איז אליינס.
*דאס דריטע; מ'שומר'ט א נפטר, אדער ווי מ'רופט עס **וואכן**; ווילאנג ער איז נישט באגראבן, אויך אויב ער איז אליינס באגראבן אין א נייעם פעלד.
- דאס אלעס איז צוליב דעם מיסטישער אורזאך, אז די חיצונים - די נישט גוטע דאמינישע גייסטער - זאלן זיך נישט אנטשעפענען.

דאן איז דא די טערמין פון 'שמירה' אלץ דער געדאנק פון **זיכערהייט**, ווי א שטייגער צו היטן פון גניבה, רויבער, צו טעראר.
קאטעגאריע:זיכערהייט
## זעט אויך 
* נשמה
* דיבוק
עריס

**עריס** (סימבאל: ) איז א קארליק-פלאנעט און  און א טראנס־נעפטון  אביעקט (TNO). עריס איז דער צווייט-גרעסטער באוואוסטער קארליק-פלאנעט אין דער זון-סיסטעם. ער איז א "צעזייטער דיסק אביעקט" וואס געפינט זיך אין דעם קויפער-פאס, נאך ווייטער ווי פלוטאן.  עריס ארביטירט די זון איין מאל יעדע 557 ערד יאר אין אן עליפטישן ארביט, וואס איז געבויגן מיט א ווינקל פון 44° צווישן דעם ארביט־פלוין פונעם פלאנעט און דעם עקליפטיק, וואס איז דער ארביט־פלוין פון דער ערד. עריס האט איין לבנה דיסנאמיע.

## רעפערענצן און הערות 
## זעט אויך 
* קארליק פלאנעט
* פלוטאן

קאַטעגאָריע:קארליק-פלאנעטן
אי"ה ביי דיר (פילם)

**אי"ה ביי דיר** () איז א סעריע פון פינעף עפיזאדן פילם, אין ענגליש, וועגן דער טעמע פון ראנדקעווען און שידוכים, וואס איז זייער קאמיש און נאטורליך אפגעשפילט, דורך יונגע אקטיארן.

דער פילם איז רעזשיסירט דורך לאה גאטפריד, און ארויסגעשטעלט אין פינעף עפיזאדן אויף יוטוב קאנאל.

## אקטיארן
*לאה גאטפריד
* דאני האפמאן
* מנשה לוסטיג
*נתן שפירא
*שרה שור

## וועבלינקען
*פילם היימבלאט
*פילם בלאט אין פעיסבוק
*

קאַטעגאָריע:אמעריקאנישע פילמען
קאַטעגאָריע:2018 פילמען
ראנדקעווען

**ראַנדקעווען** (פון פויליש'''*:* '''*Randka* *ראַנדקאַ*), אדער א באשוי, איז א פֿאַזע אין סאציאלע פארהעלטענישן וואו א מאנסביל און א פריילין טרעפן זיך אויף א **ראַנדקע** צו שאצן זיך אנאנד צי זיי זענען צוגעפאסט צו הייראטן. די ראנדקע קען זיין א שפאציער צוזאמען, אן אויספלוג אדער זיי עסן א מאלצייט צוזאמען. א **בלינדע ראנדקע** איז ווען צוויי מענטשן קומען צוזאמען וואס בכלל קענען זיך נישט און האבן נאך נישט קיין שייכות צוזאמען. 

ביי יידן און נאך א סך קולטורן איז איינגעפירט אז א דריטער פארטיי, א קרוב משפחה אדער א שדכן, זאל פארשטעלן די ראנדקע. לעצטנס האט זיך געמאכט אויפן אינטערנעץ ראנדקע וועבזייטלעך וואו קען זיך טרעפן. למשל די וועבסייט איך האב דיך געזען ביים בארג סיני;

קאַטעגאָריע:מענטשליכע באציאונגען
פישער

קליין|פֿישער אין מאַהאַדזשאַנגאַ  (אַמבאראוויע)
א **פֿישער** איז א מענטש  וואס כאפט פיש, און אמאל  אנדערע חיות וואס לעבן אין ים. אין דער וועלט זענען אומגעפער 38 מיליאן פישער. פישער כאפן פיש געוויינטלעך כדי צו פארקויפן פאר זייער פרנסה, אדער כדי צו עסן די פיש. טייל פישער כאפן פיש נישט פאר געלט אדער עסן, נאר פאר פארוויילונג.

## זעט אויך 
* פישעריי

קאַטעגאָריע:פאכן
שמירה (פילם)

**שמירה** (ענגליש: *The Vigil*) איז א אמעריקאנער כשר'ער שוידער פילם, אויף ענגליש און א טייל אין יידיש, געשפילט דורך פראפעסיאנעלע אקטיארן.

א געשיכטע וועגן א מזיק וואס האט געשוועבט אינעם שטוב פון א עלטערע פארפאלק - מלחמה איבערלעבער; ווען דער אלטער איז געשטארבן, האט דער רב געצאלט פאר א יונגער אויסווארף, אז ער זאל היטן - ווי די הלכה פארלאנגט - אויפ'ן טויט'ן קערפער. און דער קאַמף צווישן רעאליטעט און אילוזיע, וואס ס'האט זיך דארט אפגעשפילט איבער'ן נאכט, איז א אויספירליכע צאפעל'דיגע געשיכטע.

דער פילם איז געשריבן און רעזשיסירט דורך קיט טאמאס, און פראדוצירט דורך דעני פֿינקלמאַן - דירעקטאר פונעם 'ספּאַרקס-נעקסט' פילעם פּראָדוקציע פירמע.

## אקטיארן
*לין כהן ווי מרת ליטוואק
* דעיוו דעוויס ווי יעקב רונן
* מנשה לוסטיג ווי ר׳ שלום
* נתי רבינוביץ
* *משה לובל* ווי לייזער
* פרעד מלמד ווי דער דאקטאר

אום דעצעמבער 2019 איז די ווידזשעל אויפגעשפילט געווארן צום ערשטן מאל, אין דער טאראנטא אינטערנאציאנאלער פילם-פעסטיוואל, שפעטער אינעם 'אינטערנאַציאָנאַלע פאַנטאַסטיש פילם פעסטיוואַל - אין געראַרדמער פראנקרייך, און אום מרץ 2020 אין סאַוט-ביי-סאַוטוועסט פעסטיוואל אין אסטין טעקסאס. 

צוליב דעם קאראנאווירוס אויסברוך, איז אביסל פארשפעטיגט געווארן די צייט פלאן, און אום יולי 2020 האט ער געשפילט אין עטליכע לענדער אין אייראפע; אין גרויסבריטאניע, אין פראנקרייך, אין דייטשלאנד. אום 26סטן פעברואר 2021, וועט ער שפילן אין די פאראייניגטע שטאטן.

## וועבלינקען
* דאס פילם-טרעילער
*די שמירה-פילם אין דער אינטערנעץ-פילם-דאטנבאזע
*[דער פילם אינעם sxsw(https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%A1%D7%90%D6%B7%D7%95%D7%98-%D7%91%D7%99%D7%99-%D7%A1%D7%90%D6%B7%D7%95%D7%98%D7%95%D7%95%D7%A2%D7%A1%D7%98) פאָרפּלאַן פארום]

קאַטעגאָריע:יידיש-שפראך פילמען
קאַטעגאָריע:פילמען וועגן חסידים
קאַטעגאָריע:אמעריקאנישע פילמען
קאַטעגאָריע:2019 פילמען
קאַטעגאָריע:מנשה לוסטיג
צדיקת (פילם)

**צדיקת** () איז א צויבער רעאַליסטישער פינצטער-קאָמעדיע קורץ-פילם, אין יידיש; וועגן טויט, מיסטיק און מעטאַפיזיק, אינעם שאטען פון פרויערישער אייגענער האר; אינעם חסידישן ברוקלין.

דער פילם איז רעזשיסירט דורך עמילי טשיגער.

## אקטיארן
* אלי ראזען
*יואל פאלד
*הילל רובין
* מנשה לוסטיג
*דוד מאנדלבוים
* יוסף וויינבערגער
*הערשי פישמאן
*גערא סאנדלער
*סטיוו מילער
*פסח אייזען
*לוזער טווערסקי 
* ארי הערשקאוויטש
*טאָבאַראָן וואַקסמאַן
*דזשעף ווייסמאן
* דזשאָו קראָו רייאַן
*רויזע גערסקאָוויטש
*מאליסע ווייס

## וועבלינקען
*פילם בלאט אין טוויטער
*פילם בלאט אין פעיסבוק

קאַטעגאָריע:אמעריקאנישע פילמען
קאַטעגאָריע:2019 פילמען
לין כהן

**לין כהן** (;  10 אויגוסט 1933 �– 14 פעברואר 2020), א יידישע אמעריקאנער אקטריסע. באקאנט פֿאַר'ן פאָרשפילן די ראלע פון 'מאַגדאַ' אין די HBO סעריע 'סעקס אין די סיטי' 2008 פילם המשך, און 'מאַגס' אין * די הונגער שפיל: קעטשינג פייער. *זי האָט אויך געשפילט די ריכטער עליזאַבעט עטלעכע מאָל אויף*  געזעץ און סדר* *.*

## ביאגראפיע 
זי איז געבוירן אין קענזעס סיטי, מיזורי, און איז יידיש.

## פילמאגראפיע 
* * מאנהעטן מאָרד מיסטעריע * (1993)
* * געזעץ & סדר * (1993-2006)
* * וואַניאַ אויף 42 סטריט * (1994)
* * Walking and Talking * (1996)
* * איך שיס אַנדי וואַרהאָל * (1996)
* * אלץ רעלאַטיוו * (1996)
* * מיין גט * (1997)
* * האריקעין * (1997)
* * Deconstructing Harry * (1997)
* * אַמאָל מיר זענען סטראַנגערס * (1997)
* 'משוגע' '(1998)
* * Cradle Will Rock * (1999)
* * סעקס און די סיטי * (2000-2004)
* * Fast Food Fast Women * (2000)
* * צען הונדערט מלכים * (2000)
* * די זשימי שאוי * (2001)
* 'פישינג' '(2002)
* * היי-יאַ! * (2002)
* * די סטאנציע אַגענט * (2003)
* * עווערגרין * (2004)
* * Last Call * (2004)
* * די לעצטע טעג פון לעני ריעפענסטאַהל * (2005)
* * While the Widow Is Away * (2005)
* * מינכען * (2005)
* * Invincible * (2006)
* * די הייסטע שטאט * (2006)
* * Delirious * (2006)
* * די סוממאָנינג אף עוורימען * (2007)
* * Ablution * (2007)
* * אַריבער די יוניווערס (פילם) איבער די יוניווערס * (2007)
* * דעמאָלט זי געפונען מיר * (2007)
* * דיסעפשן * (2008)
* * געשלעכט און די סיטי * (2008)
* * Synecdoche, New York * (2008)
* * אוואו איז יואל בוים? * (2008)
* * Eavesdrop * (2008)
* * איגל איי * (2008)
* * Staten Island (פילם) סטעטן איילאנד * (2009)
* * דעמעדזשעס * (2009), (Appearance in two episodes)
* * נורס דזשעקי * (2009-2012)
* * א ליטטל העלפ * (2010)
* * סעקס און די סיטי 2 * (2010)
* * די עקסטרע מענטש * (2010)
* * Red Dead Redemption * (2010)
* * Hello Lonesome * (2010)
* * Somewhere Tonight (פילם) Somewhere Tonight * (2011)
* * נאט וואַווינג באט דראַונינג * (2012)
* * די הונגער געימס: קעטשינג פייער * (2013)
* * דעי קאם טאגעטער * (2014)
* * די אַפער * (2014)
* * געטינג אן * (2014)
* * די קאָבבלער * (2014)
* * האָר פון קיינעם * (2015)
* * אלע אין צייט * (2015)
* * שיקאַגאָ מעד * (2016), (אַפּפּעאַראַנסע אין איין עפּיזאָד)
* * די פּיקל רעסעפי * (2016)
* * Sollers Point * (2017)
* * שמירה (פילם) * (2019)

## וועבלינקען
*לין כהן אין דער אינטערנעץ-פילם-דאטנבאזע
* פעיסבוק בלאט פון לין כהן

קאטעגאריע:יידישע אקטיארן
קאטעגאריע:פילם אקטיארן
קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאטעגאריע:מענטשן פון ניו יארק
פארבאנד פאר די מיטלענדישע לענדער

, in בארצעלאנע (UfM הויפטקווארטיר)]]

דער **פארבאנד פאר די מיטלענדישע לענדער** ( *UfM)* איז אַ האַנדל בלאָק פון 42 מיטלענדישע לענדער. אויך זענען די אַראַבישע ליגע און דער אייראפעישער פארבאנד מיטגלידער פון דעם פאַרבאַנד פאר די מיטלענדישע לענדער.

קאַטעגאָריע:אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס
דעני פינקלמאן

**דעני פֿינקלמאַן** () איז א ארטאדאקסיש-יידישער פילם דירעקטאר, און פירער פון דער 'ספּאַרקס-נעקסט' פילם פּראָדוקציע פירמע.

זייענדיג א היימישער פרומער רעזשיסאר, מיט אסאך ערפארונג, טוהט ער באשעפטיגן פיל גרויסע שטערנס אין דער ארטאדאקסישער געמיינדע; צווישן זיי גד אלבז, ניסים בלאק, מנשה לוסטיג.

צום יאר 2017 האט ער ערצייגט א יידישן פול-לענג פילם, **מנשה**, וואס איז אויסגעלויבט געווארן ביי גאר אנערקענטע פילם אינסטאנצן.

פינקלמאן איז א ליובאוויטשער חסיד, און האט אין ציל אויסצוניצן זיין ענערגיע פאר'ן צוועק פון פארשפרייטן לעכטיגקייט און אחדות אויף דער וועלט, און צווישן זיינע פולע פראיעקטן, זענען באקאנט; 'די האלאקאוסט סערווייווער בענד', אחדות כלל ישראל, און א רייע קאנצערטן אין ניו יארק יערליך.

=וועבלינקען=
* וועבזייט פון 'ספּאַרקס-נעקסט' פילעם פּראָדוקציע פירמע.
* די באקאנטן 'אחדות' פילם.
* א קורצער פראמא פון איינע פון די פילמען.

קאַטעגאָריע:רעזשיסארן
קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן
קאטעגאריע:ליובאוויטשער חסידים
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאטעגאריע:מענטשן פון ניו יארק
משה ראטשילד

דאקטער **משה "מאזי" ראטשילד** (שבט ה'תרפ"ט, 1929 – כ' תשרי ה'תשע"ט, 29סטן סעפטעמבער 2018) איז געווען א חרדישער דאקטער אין ישראל, דער גרינדער און פרעזידענט פון דעם מעיני הישועה שפיטאל אין בני ברק, און זיין ערשטער דירעקטאר.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן געווארן אין ציריך, שווייץ, צו יוסף ראטשילד, א פאבריקאנט וואס האט אימיגרירט אין דער שווייץ פון דרום דייטשלאנד ביי דער ערשטער וועלט־מלחמה, און שרה, טאכטער פון הרב ערנסט ווייל. ער האט געלערנט אין דער תלמוד תורה אין ציריך, און שפעטער אין דער ישיבה פון הרב יצחק דוב קאפלמאן אין לוצערן, און דערנאך אין דער עץ חיים ישיבה אין מאנטרע.

ער האט שטודירט מעדיצין אינעם ציריכער אוניווערסיטעט, אין פאריז און אין נאך ערטער. אין יאר 1960 האט ער חתונה געהאט מיט א יונגער פרוי פון ציריך, רויזא, טאכטער פון נתן לאנג.

ראטשילד איז אויך געווען א באקאנטער מוהל.

## וועבלינקען 
* עדה כהן,
* יוני גרין, למי נתן הרבי מליובאוויטש זצ"ל צ'ק פתוח בחתימתו ואיזה סכום נרשם?, חרדים10, 30 בספטמבר 2018

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:מענטשן פון בני ברק
קאַטעגאָריע:חרדים
קאַטעגאָריע:שווייצער יידן
קאַטעגאָריע:ישראלים
קאַטעגאָריע:יידישע דאקטוירים

קאַטעגאָריע:מוהלים
קראלי באן סטאנציע

**קראלי באן סטאנציע** () באדינט דאס שטעטל קראלי, מערב סאסעקס, אין דרום ענגלאנד. די אייזנבאן-פירמעס וואס אפערירן באנען צו און פון דער סטאנציע זענען סאדערן און טעמזלינק. די סטאנציע איז די לעצטע סטאנציע אויף דער ארון טאל ליניע בעפאר זי באהעפט זיך מיט דער ברייטאן הויפטליניע.

## היסטאריע 
די אריגינעלע סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 14טן פעברואר 1848 דורך דער לאנדאן און ברייטאן אייזנבאן, וואס האט זיך צונויפגעמישט מיט אנדערע אייזנבאן פירמעס אין 1846 צו ווערן די לאנדאן, ברייטאן און דרום בארטן אייזנבאן. מיט דער אנטוויקלונג פון קראלי איז די סטאנציע געווארן צו קליין אין די 1960ער יארן. אום 28סטן יולי 1968 האט מען געעפנט די היינטיגע סטאנציע מזרח פון דער אלטער סטאנציע.

## באדינונגען
די סטאנציע ווערט באדינט אין די נישט-שפיץ שעה׳ן דורך:
### סאדערן
* 1 באן א שעה פון לאנדאן וויקטאריע קיין פארטסמוט הארבאר און באגנאר רידזשיס, אדורך הארשאם.
* 1 באן א שעה פון לאנדאן וויקטאריע קיין סאוטהאמפטאן און באגנאר רידזשיס, אדורך הארשאם.

### טעמזלינק
* 2 באנען א שעה צווישן  און 
יעדן אין דער פרי פארן זעקס באנען פון הארשאם קיין  (נאר אין דער דאזיקער ריכטונג)

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין מערב סאסעקס
קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
קארטשעוו

**קאָרטשעוו**  () איז א שטעטל אין אטוואצקער פאוויאט, מאזאוויער וואיעוואדעשאפט, אין צענטראל־פוילן. קאָרטשעוו געפינט זיך 25 ק״מ דרום־מזרח פון ווארשע, מזרח פונעם ווייסל. ביז דער חורבן אייראפע האט קארטשעוו געהאט א יידישע קהילה.

קאָרטשעוו האט באקומען די רעכטן פון א שטאָט אין 1548.

## יידן אין קאָרטשעוו
יידן האבן אנגעהויבן זיך באזעצן אין קארטשעוו אין אנהייב פונעם 16טן יארהונדערט. אין 1900 האבן געוואוינט אין קארטשעוו 1025 יידן.

אין 1920, ביי דער פויליש־סאוועטישער מלחמה, האבן זעלנער פון דער בלויער ארמיי פאגראמירט די יידן פונעם שטעטל.

### רבנים פון קארטשעוו
* הרב שאול ידידיה אלעזר טויב
* הרב יוסף צבי קאליש

## וועבלינקען 
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
יוסף צבי קאליש

קליין|250x250פיקס|פון רעכטס אויף לינקס: מרדכי העליגמאן, הרב יוסף צבי קאליש און  יצחק גערשטנקארן (גרינדער פון בני ברק)
הרב **יוסף צבי קאליש** (ה'תרמ"ה, 1885 - ל' שבט ה'תשי"ז, 1טן פעברואר 1957) א פוילישער חסידישער רב, דער רבי סקערנעוויץ און רב פון דער זידלונג בני ברק.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן געווארן צו רב שמעון קאליש (ר' שימעלע) אן אייניקל פון רבי יצחק ווארקער. ביי 16 יאר אלט האט ער חתונה געהאט מיט חיה גאלדא, טאכטער פונעם ביאלער רבי׳ן רבי יצחק יעקב ראבינאוויטש, און נאך דער חתונה האט ער געוואוינט אין ביאלע, און דערנאך האט ער זיך געצויגן אין ווארשע.

אין די תר״פ יארן האט ער איבערגענומען דאס רבנות אין קאָרטשעוו פון רבי שאול ידידיה אלעזר טאוב, דער מאדזשיצער רבי. נאך זיין פאטער׳ס פטירה אין תרפ"ז האט ער איבערגענומען די רעביסטעווע אין סקערנעוויץ.

אין תרצ״ה האט דער גרינדער פון דער זידלונג בני ברק, ר' יצחק גערשטנקארן, וואס איז געווען א סקערנעוויצער חסיד, האט פארבעטן זיין רבי ארויפקומען קיין בני ברק צו ווערן דער ארטיגער רב, א שטעלע וואס ער האט געהאלטן ביז זיין לעצטן טאג. ער האט זיך באפריינדעט מיטן חזון איש וואס האט אים געשטיצט ווי רב פון בני ברק. יעדע יאר פלעג ער פארן קיין פוילן צו באזוכן זיינע חסידים. ווען די צווייטע וועלט-מלחמה האט אויסגעבראכן איז ער געווען דעמאלטס אין ווארשע, און ער געדאנזשעט כאפן די לעצטע באן וואס איז ארויס פון דער הויפטשטאט ווארשע צו דער רומענישע פארט שטאט  קאנסטאנצא, און ער איז צוריק קיין ארץ ישראל.

## וועבלינקען 
* אוצר החכמה
* יצחק מרקוביץ,שערים
* קלמן אליעזר פרנקל,שערים; 

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:ווארקא
קאַטעגאָריע:חסידישע רבנים
קאַטעגאָריע:פוילישע אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:פוילישע רבנים
קאַטעגאָריע:רבנים פון בני ברק
מאיר וואקנין

הרב **מאיר וואַקנין** (ז' אדר ה'תרמ"ה - כ"ט אדר ב' ה'תשל"ה; 1885–1975) איז געווען דער ספרדישער רב און אב בית דין פון טבריה.

## ביאגראפיע
מאיר וואקנין איז געבוירן געווארן אין דער שטאט טבריה אום ז' אדר ה'תרמ"ה (1885) צו רב דוד וואקנין וואס איז געווען אב בית דין און רב פון דער שטאטישער ספרדישער קהילה. אין תרע"ד איז ער געפארן קיין ניו יארק צו זאמלען געלט פאר דער קהילה אין טבריא. צוליב דער ערשטער וועלט-מלחמה איז ער געבליבן דארט זעקס יאר, און געדינט ווי הויפט-רב פון די סירישע יידן.

אין תשי״ג האט מען אים באשטימט ספרדישער רב און אב בית דין אין טבריה.

קאַטעגאָריע:רבנים אין ישראל
קאַטעגאָריע:טבריה
קאַטעגאָריע:ארץ-ישראלדיקע יידן
קאַטעגאָריע:ספרדישע רבנים
טייך פילץ

דער **פילץ** (פויליש: *Pilica*) איז א טייך אין צענטראל־פוילן  וואס גיסט אריין פון מזרח צום וויסל. ער איז לאנג 319 קילאמעטער, און דער שטח פון זיין דרענאזש בעקן איז 9,273 קוואדראט קילאמעטער, און ער איז דער לענגסטער לינק־בייטייך פונעם ווייסל. 

## שטעט 
* פילץ
* שטעקאטשין
* קאניעצפאל
* פשעדבארזש
* סילעוו
* טאמאַשאוו
* ספאלע
* אינעוולאדז
* ניישטעטל
* וויסמעזשיץ
* ביאלאבזשעג
* ווארקע

קאַטעגאָריע:טייכן אין אייראפע
קאַטעגאָריע:פוילן
דווארט

**דוואָרט** (פויליש: *Warta*) איז א שטעטל אין שיעראדזער דיסטריקט, לאדזשער פראווינץ, פוילן, אויפן דווארט טייך, וואס האט געהאט א גרויסע יידישע קהילה ביז דער חורבן אייראפע. דאס שטעטל געפינט זיך 173 ק״מ מערב פון ווארשע און 39 ק״מ מזרח פון קאליש.

## היסטאריע 
דווארט ווערט דערמאנט צום ערשטן מאל אין יאר 1255, און במשך פון דער צייט האט באקומען שטאט־רעכטן. די אנטוויקלונג פונעם שטעטל איז געווארן אפגעשטעלט עטלעכע מאל דורך די פיל שריפות וואס האבן אויסגעבראכן דארט פונעם 16טן יארהונדערט ביזן 19טן יארהונדערט, ווי אויך די שוועדישער אינוואציע אין דעם 17טן יארהונדערט.

## יידן אין דווארט 
קליין|דווארטער בית עולם
אין 1900 האבן געוואוינט 1,772 יידן אין דווארט.

## וועבלינקען 
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
מאיר דן פלאצקי

הרב **מאיר דן רפאל פלאצקי** בעל ה**כלי חמדה** (ה'תרכ"ו - ו' ניסן ה'תרפ"ח ; 1866–1928) איז געווען פון די חשובע רבנים אין פוילן אין אָנהייב פונעם 20סטן יאָרהונדערט, איינער פון די גרינדער פון אגודת ישראל אין פוילן און אַ מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה, און דער מחבר פון דעם ספר **כלי חמדה** אויף חומש.

## ביאגראפיע 
### ערשטע יארן 
ער איז געבוירן געווארן אין יאר תרכ"ו (1866) צו ר׳ חיים יצחק בער פלאצקער, א חסיד פון רבי העניך פון אלעקסאנדער און דעם שפת אמת פון גער, און זיין ווייב געלא. שוין אין זיינע יונגע יארן האט מען דערקענט זיינע פעאיקייטן און התמדה. ווען ער איז געווען 9 יאר אלט האט מען אים געשיקט צום בית מדרש פון רבי חיים אלעזר וואקס אין קאליש. צוויי יאר נאכהער האט רבי חיים אלעזר אים געשיקט צו לערנען ביי זיין שווער, רבי ישראל יהושע טרונק, דער קוטנער רב. ער האט געלערנט ביי אים צוויי יאר, און דערנאך איז ער אריבער לערנען אין סאכאטשאוו  ביים סאכאטשווער רבי׳ן רבי אברהם בארנשטיין. אויף דעם רבי׳ן זיינע האט ער געזאגט: "האיר עיני בדרך לימוד בתורה הקדושה והתחלתי לטעום אצלו נועם מתיקות תורתנו הקדושה". אין תרמ"ב (1882) האט ער חתונה געהאט אין דווארט. זיין שווער האט אים געקויפט א גרויסע ביבליאטעק און ער איז געבליבן דארט צען יאר אויף קעסט. ער איז געווען א חסיד פון די  מחסידי גערער רבי׳ס: דער שפת אמת און זיין זון דער אמרי אמת.

### רב און מנהיג 
אין 1891 האט ער אנגעהויבן דינען אלס שטאטס רב פון דווארט. אין 1903  האט ער פארעפנטלעכט זיין ערשטן ספר "חמדת ישראל", און אין 1906 דעם ערשטן טייל פון זיין ספר "כלי חמדה".

## וועבלינקען 
* 
* 
* 
* פרטים על הספר "חמדת ישראל"
* 
* אשכול לזכרו  בפורום אוצר החכמה

## הערות 
קאַטעגאָריע:חסידישע רבנים
קאַטעגאָריע:פוילישע רבנים
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
קאַטעגאָריע:גערער חסידים
אבינו מלכנו

"**אָבִינוּ מַלְכֵּנוּ**" איז א יידישע תפילה וואס באשטייט פון עטלעכע פערציק בקשות און תחינות, וואס יעדער איינער הייבט אן ווענדן צום אייבערשטן מיט די ווערטער "אבינו מלכנו". התפילה נאמרת בעשרת ימי תשובה ובתעניות.

## מקור פון דער תפילה
די תפילה אבינו מלכנו ווערט געברענגט שוין אין סדר רב עמרם גאון, וואס איז דער עלטסטער סידור וואס מיר האבן היינט. אין כלבו שטייט געשריבן אז דער מקור פון דער תפילה איז אין דעם תלמוד (מסכת תענית כ"ה, ע"ב) וואס רעדט וועגן דאווענען אין א צייט פון טרוקעניש. אין דער גמרא ווערט געברענגט אז די חכמים האבן גוזר געווען א תענית ציבור, און רבי אליעזר האט געדאווענט און געדאווענט, דאך איז נישט געקומען קיין רעגן. איז רבי עקיבא געגאנגען צום עמוד און האט געזאגט: "אבינו מלכנו חטאנו לפניך. אבינו מלכנו אין לנו מלך אלא אתה", און באלד האט אנגעהויבן רעגענען. שרייבט דער כלבו: "וכשראו הדור שנענה באותה תפילה, הוסיפו עליו דברי בקשות ותחנונים, וקבעום לעשרת ימי תשובה". די ווערטער ווערן ציטירט אין בית יוסף און ענלעכע ווערטער טרעפט מען אין סידור רש"י. הרב מרדכי יפה שרייבט אין דעם לבוש: "שהוא נתייסד מפי ר' עקיבא כנגד ברכות אמצעיות של שמונה עשרה" וניכר מדבריו שהוא מייחס את תיקון התפילה עצמה לרבי עקיבא.

ווערנט די יארן האט מען צוגעלייגט נאך בקשות אין דער תפילה פון אבינו מלכנו, לויט די נוסחאות פון די פארשידענע געמיינדעס.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:תפילות
אסטראנויט

[לינקס|קליין|200px|דער אַסטראנויט [ברוס מאקענדלעס דער צווייטער|ברוס מאַקענדלעס דער צווייטער ביי א דרויסנדיקע אקטיוויטעט .]]
[לינקס|קליין|256px|[יורי גאגארין|יורי גאַגאַרין, דער ערשטער אַסטראנויט.]]
[לינקס|קליין|250x250px|[אילן רמון, דער ערשטער ישראלדיקער אַסטראנויט. ער האט געדינט אַלס לאַסט ספּעציעליסט  אויף קאָסמאָס שאַטל קאָלאָמביע ביי מיסיע **STS-107**. אום 1טן פעברואר 2003 איז ער אומגעקומען צוזאמען מיט דער מאַנשאַפֿט פֿונעם שאַטל, וואס איז צעשטערט געווארן ביים צוריקקומען אין דער ערד'ס אַטמאספֿער.]]
אן **אַסטראנויט** איז א מענטש וואס פליט ארויס אין קאסמאס, אדער איינער וואס זיין קאריערע איז ארויספליען אין קאסמאס. ארום דער וועלט ווערט אן אסטראנויט באדייט מיט פארשידענע נעמען. די רוסישע רופט מען **קאסמאנויט** (רוסיש: *Космона́вт*); די אמעריקאנער **אסטראנויט** (ענגליש: *astronaut*); די כינעזער **טייקאנויט**; און די פראנצויזן **ספאסיונויט** (פראנצויזיש: *spationaute*).

ס׳איז פאראן א פלוגתא וועמען צו רופן אן אסטראנויט. אין די פאראייניגטע שטאטן הייסט איינער וואס פליט העכער ווי 80 קילאמעטר איבער דער ערד אן אסטראנויט, אבער די אינערנאציאנאלע פעדעראציע פאר עראנויטיק רעכנט נאר פליען העכער ווי 100 קילאמעטער.

## וועבלינקען 
* איצטיקע סטאטיסטיק פון קאסמאס פליען ביי spaceflight.com 
* וויפיל מענטשן זענען איצט אין קאסמאס 

*
מיכאל טל

**מיכאַיל נחמיה׳אוויטש טאַל** (; 9טן נאָוועמבער 1936 - 28 יוני 1992) איז געווען אַ סאָוויעטישער שאכשפיל גרויסמײַסטער און דער אַכטער וועלט שאך וועלט־מייסטער (1960-1961).

טאַל איז געבוירן אין ריגע (לעטלאנד) אין אַ ייִדישער משפּחה. זיין פאטער איז געווען א דאקטער.

אין 1960, אין דער עלטער פון 23, האט טאל געזיגט אין אַ וועלט־מייסטערשאפט אין מאָסקווע, און איז געווארן דער יינגסטער  וועלט מייַסטער. טאַל האט געפירט אַ באָהעמישן לעבן פון שאכשפילער, האט שווער געטרונקען און גערייכערט. ער איז געווען זייער קראַנק, און ער האט פארבראכט  צייַט אין דעם שפּיטאָל. ער איז אויך געהאט אן אדיקציע צו מאָרפין.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שאך גרויסמייסטער
קאַטעגאָריע:סאוועטישע יידן
קאַטעגאָריע:לעטישע יידן
רונה רמון

**רונה רמון** (*ראָנאַ ראַמאָן*; 16טן אפריל 1964 - 17טן דעצעמבער 2018) איז געווען אַן ישראלדיקע פּובליקע אַקטיוויסטין. זי איז געווען אַן אָנהענגער פֿון די בילדונג און אױסהײכונג פֿון דאָס יוגנט אין ישראל מיט וויסנשאַפֿטן, טעכנאָלאָגיע, אינזשעניריע און מאַטעמאַטיק (STEM). רונה איז געווען די אלמנה פֿון אילן רמון, דער ערשטער ישראלדיקער אַסטראָנויט, און דער מוטער פֿון אסף רמון. זי איז געבוירן געוואָרן אין קרית אונו, ישראל.

בשעת די פֿייַערונגען פֿון דאָס 68סטן יאָר פֿון ישראל'ס זעלבשטענדיקייט האָט זי אָנגעהאַלט אַ שייַטער ביי דער יאָריקער שייַטער-צינדונג פֿייַערונג ביי הר הרצל. אין יוני 2018 האָט זי געוונען אַן "עמית כבוד" טיטל פֿון דער טעכניאָן אין אַכטונג פֿאַר איר פֿילע אַרבעט יאָרן און איר בײַשטײַערונג צו ישראל'ס געזעלשאַפֿט.

רונה איז נפֿטר געוואָרן ביים עלטער פֿון 54 צוליב פּאַנקרעאַס קענסער דעם 17טן דעצעמבער 2018.

קליין|אין די איבערשטע בילד: די מצבה פון רונה נאענעט די קברים פון אילן און אסף. אין די לינקע בילד אונטן איז דער פראנט פון די מצבה, און אין די רעכטע די אינסקריפציע אויפן הינטער פון די מצבה: "מוטער איז אויך דאָ"

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:ישראלים
קאטעגאריע:אקטיוויסטן