open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ספר תורה

קליין|250px|א ספר תורה אפן ביי דער שירה
**ספר תורה** איז די פינף חומשים פון דער תורה געשריבן מיט דער האנט אויף פארמעט אין א פארעם פון א מגילה, וואס אויף איר איז פארשריבען די גאנצע תורה, פון אנפאנג בראשית ביז ענדע דברים. א **ספר תורה** ווערט פאררעכנט ביים אידישן פאלק אלס דאס מערסטע הייליגע זאך, און מען באנעמט זיך מיט דעם מיט דעם העכסטן רעספעקט און באשיינקייט. 
  
## דער ערשטער ספר תורה
אין דער תורה שטייט, איידער משה רבינו איז נפטר געווארן האט ער פארשריבן די תורה וואס ער האט געלערנט פון דעם אייבערשטן, אין א **ספר תורה**, און זי געגעבן צו די כהנים פאר דעם יידישן פאלק ויכתב משה את התורה הזאת ויתנה אל הכהנים וגו' (דברים לא ט). ווען משה רבינו האט געפערטיגט דאס צושרייבן האט ער זיי באפוילן דאס צולייגן ביים ארון ברית ויהי ככלות משה לכתב וגו' ויצו משה וגו' לקח את ספר התורה הזה ושמתם אתו מצד ארון ברית וגו' (דברים לא כד - כו). 
 
אויך האט משה רבינו זיי דעמאלס געלערנט די מצוה פון הקהל, אז נאך דער ענדע פון שמיטה יאר יום טוב סוכות זאל מען איינזאמלען דאס גאנצע יידישע פאלק און ליינען פאר זיי פון דער **ספר תורה** (דברים לא י - יג).

## שרייבן א ספר תורה
ס'איז א מצווה אין דער תורה אז יעדער ייד זאל שרייבן א **ספר תורה** (אדער לאזן דורך אן אנדערן שרייבן), ועתה כתבו לכם את השירה.

## הלכות ספר תורה
אז א ספר תורה זאל זיין כשר, דארף זיי זיין געשריבן אויף פארמעט דורך א סופר וואס האט זי געשריבן לויט די הלכות.

ווען א ספר תורה פאלט חלילה אראפ, איז דאס א שרעקליכער אומגליק, און אלע וואס זענען געווען דערביי דארפן פאסטן א גאנצן טאג.

מען ליינט די תורה יעדן מאנטיג, דאנערשטיג, שבת (אינדערפרי און נאכאמאל צו מנחה). אויך ליינט מען ראש חודש, א תענית (אינדערפרי און נאכאמאל צו מנחה), יום טוב, חול המועד, חנוכה און פורים.

## היינטיגע צייטן 
דער רא״ש פסקענט אז היינט וויבאלד חז״ל האבן מתיר געווען אפשרייבן די תורה שבעל פה ממילא איז דער עיקר מצווה צו דריקן חומשים משניות און גמרא׳ס וכדו' 

קאטעגאריע:תשמישי קדושה
זרע

[250px|ממוזער|שמאל| נוזל זרע אדם, מוגדל פי 1000 באמצעות [מיקרוסקופ]]
די **זרע** איז א ווייסע פליסיקייט וואס קומט ארויס פון דעם איבר פון א זכר. זי אנטהאלט די **ספערמע**, די צעלן וואס קענען רעפראדוצירן.
די **רעפראדוקטיווער** מעכאניזם, צום שאפן נאך א ביאלאגישער דור, מיט די סאמע גענעטישע שטריכן פונעם פראדוצירער (מזריע). א מענטש נעמט ארויס אין יעדן מעשה ארום 500 מליאן זרע קאמערן, און דאס קען זיין גענוג פאר די פולצאליגע קינדער - אויב מען וויל עס ניצן - למשל דורך א לאברעטארי.

דאקעגן די פרוי געבט נאר איין אוועריען - איי, פאר איינציגע ספערמען; דאס הייסט, אז יעדע איי פונעם פרוי קען פראדוצירן בלויז איינציגע קינדער נישט מער.

זומען (אידיש)
דער קלענסטער צעל איז אין דער **זרע** פון א מאן.

**זרע** איז דא ביי פרוכט און גרינצייג צולייגך ווי ביי מענטשן און אנדערע באשעפענישן.
די זומען איז דער סאמע פונדמענט פונעם רעפראדוקציע סיסטעם, אן די **זומען** קען קיין רעפראדוקציע נישט צושטאנד קומען.

## איז זרע לעבן? 
לויטן זוהר הקדוש איז דאס א לעבעדיגע זאך, אין מען איז א רוצח אויב מען איז מוציא זרע לבטלה אויך לויט די קריסטן.

## זעהט אויך אנדערע סארטן מענטשליכע אפפאל 
* אורין
* נאזקאטאר
* צואה
* שליים

קאַטעגאָריע:סעקס
קאַטעגאָריע:תבואה
קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע
קאַטעגאָריע:ביאלאגיע
קאַטעגאָריע:קערפערליכע פליסיגקייט
גרינצייג

250px|קליין|גרינצייג מארק אין קרעטע
**גרינווארג, גרינווארג**, **גרינצייג**, **גרינסן** אדער **אָװאָשטשעס** אדער **ירקות** (לשון קודש) באדייט דעם עסבארער טייל פון א פלאנץ. ער איז אפט פונעם גרינעם קאליר, אבער ס'איז פארהאן גרינצייג וועלכע זענען לגמרי נישט גרין נאר אנדערע קאלירן, אבער טראגן דעם נאמען גרינצייג.

גרינצייג וואקסן אין אלגעמיין אויף דער ערד, און נישט אויף א בוים, און פארמאגן גאר א רייכן אינהאלט פון וויטאמינען און מינעראלן, וועלכע זענען זייער געזונט און געבן קראפט פארן מענטש.

## פארשידענע גרינסן 
* אוגערקע
* סעלערי
* ספינאטש
* קאלעוואסע
* קוס
* רעטעך

*
וועבזייטל

**וועבזײַטל** איז א איין אדער א קלייבונג פון מערערע עלעקטאראנישער זייטלעך אויף דעם גלאבאלן ווירטואלן געוועב פון ביליאנען זייטן אויף דעם נעץ וואס הייסט **אינטערנעט** אדער וועלט ברייט געוועב. (ווארלד ווייד וועב).

עס איז א HTML דאקומענט וואס קען ווערן אריינגעקומען דורך HTTP

*
כנסת

קליין|300px|די כנסת געביידע פון דרום
דער **כנסת** (ארויסרעד: *קנעסעט*) איז דער פארלאמענט פון ישראל. דער כנסת האט 120 מיטגלידער וואס הייסן כנסת דעפוטאטן. 

אזוי ווי ישראל איז א דעמאקראטיע, האלט מען אלגעמיינע וואלן צום כנסת פון צייט צו צייט, אבער נישט מער ווי פיר יאר. די סיסטעם פון וואלן איז לויטן פארהעלטעניש איבערן גאנצן לאנד. 

די וואלן פארן 19טן כנסת זענען אפגעהאלטן געווארן ט"ז שבט תשס"ט, און פארן 20סטן כנסת כ"ו אדר תשע"ה.

## מיטגלידער אינעם 24סטן כנסת 
## זעט אויך 
* כנסת וואלן 2006
* כנסת וואלן 2009
* כנסת וואלן 2015

## װעבלינקען 
* כנסת

קאַטעגאָריע:כנסת
קאַטעגאָריע:ישראל
קאַטעגאָריע:רעגירונג
קאַטעגאָריע:קרית הלאום
פרוכט

[קליין|250px|א פֿרוכט שטעל אין א מארק אין [בארצעלאנע, שפאניע]]
**פֿרוכט**, אין באָטאַנישן זין, איז אַ טײל פון דער פֿלאַנץ, װאָס האָט די אַחריות פֿאַר דער פֿאַרשפּרײטונג פֿון די קערנדלעך. אין לאַנדװירטשאַפטלעכער און קולינאַשער שפּראַך פֿרוכט, אָדער **אױבסט**, איז אַ זיסער פלאַנצלעכער עסנװאַרג װאָס מעג זײַן אַ אמתע פֿרוכט, אָדער אַן אַנדער טײל פון די פלאַנץ. עפּל, צום בײַשפּיל, זײַנען אמתע פרוכטן, אָבער טרוסקאַװקעס זײַנען נישט קײן אמתע פֿרוכטן.

די פֿרוכט העלפֿט צו פֿאַרשפּרײטן דיִ קערנדלעך אין פֿאַרשײדענע אופֿנים: װען אַ פֿרוכט איז פֿליישיג, שײן און זיס, קומען חיות און פֿרעסן די פֿרוכט, און דורך זײער צואה קומען אַרױס די קערנדלעך. אַנדערע פֿרוכטן באַהאַפֿטן זיך צו פֿעל פֿון חיות און אַנדערע האָבן פֿליגעלעך (װי די פֿרוכטן פֿונעם מײפּל-בױם) און װערן געטראָגן פֿונעם װינט.

רוב פֿרוכט וואס מען עסט האבן א סאך וואסער, נאטירלעכן צוקער און אייזן.

**פֿרוכט** וועלכע וואקסן אויף א בוים אדער אויף דער ערד, גייען אריין אינעם סארט פון **פרוכט**. עס קומט מיט קערנדלעך אינדערמיט.

עס האט פֿארשידענע שיינע קאלירן צו ציען די אויג איר צו עסן.

פֿרוכט איז א נארהאפֿטיגער מאכל, עס איז זיס און געשמאק. 

פֿרוכט איז א גוטער נאש.

און פֿון דעם מאכט מען גוטן קאמפאט.

## אויפֿבוי 
א פֿרוכט באשטייט פון איין אדער מער זוימען ארומגענומען מיט א וואנט, דעם פעריקארפ. דער פעריקארפ האט דריי שיכטן: עקסאקארפ – אויסנווייניקער שיכט

מעסאקארפ – מיטלער שיכט

ענדאקארפ – אינעווייניקער שיכט

למשל, ביי פֿערשקעס און פֿלוימען איז דער הארטער קערן (וואס אנטהאלט דעם זוימען) דער ענדאקארפ, דער מעסאקארפ איז דער טייל וואס מען עסט, און דער עקסאקארפ איז דער שאלעכץ.

קאַטעגאָריע:תבואה
*
רוסיש

**רוסיש** (*русский язык* [רוסקיִי]) איז אַן אסט־סלאַווישע שפּראַך װאָס װערט היינט גערעדט דורך אַרום 295 מיליאָן פּערזאָנען אין רוסלאַנד, בעלארוס, גרוזיע, קאַזאַכסטאַן, קירגיזסטאַן, ‫מאָלדאַװיע, פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, אוקרײַנע, ישראל און אנדערע לענדער.

רוסיש שרייבט מען מיט א וואריאנט פונעם קירילישן אלפאבעט.

## וועבלינקען 
* יידיש-רוסיש ווערטערבוך
טביליסי

**טביליסי** (גרוזיניש: **თბილისი**) איז די הױפּטשטאָט און די גרעסטע שטאָט פֿון גרוזיע. בערך 1.50 מיליאָן פּערזאָנען ווױנען אין טביליסי היינט צוטאגס. די שטאט ליגט אויף די ברעגן פון דעם קוראַ טייך.

## צווילינג שטעט 
טביליסי האט די פאלגנדע צווילינג שטעט (לויטן יאר פון ווערן געצווילינגט):

* , זייט 1975
* , זייט 1979 
* , זייט 1979
* , זייט 1982
* , זייט 1987
* , זייט 1987
* , זייט 1988 
* , זייט 1989 
* , זייט 1996
* , זייט 1998
* , זייט 1999
* , זייט 2005
* , זייט 2009
* , זייט 2009
* , זייט 2010
* , זייט 2012

קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אזיע
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעט אין גרוזיע
בישקעק

**בישקעק** () איז די הױפּטשטאָט פֿון קירגיזסטאַן. 900,000 פּערזאָנען ווױנען אין בישקעק.

## היסטאריע 
די שטאט איז געגגרינדעט געווארן אין יאר 1878.

## טראנספארט 
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אזיע
שלום דובער שניאורסאהן

קליין|250px|רבי שלום דובער שניאורסאהן
**רבי שלום דובער שניאורסאהן** (כ' חשוון ה'תרכ"א - ב' ניסן ה'תר"ף), רבי אין ליובאוויטש. באקאנט אלס דער רש"ב.

## אפשטאם
**רבי שלום דובער** איז געבוירן אין ליובאוויטש כ' חשוון ה'תרכ"א צו זיין פאטער הרב **שמואל שניאורסאהן** דער מהר"ש, א זון פון הרב מנחם מענדל שניאורסאהן, דער צמח צדק, א זון פון הרב שלום שכנא אלטשאלער, א זון פון ר' נח אלטשאלער, א חסיד פון רבי מענדל האראדאקער, און צו זיין מוטער מרת **רבקה** א טאכטער פון הרב **אהרן אלעקסאנדראוו**, פון שקלאוו, אן איידעם פון רבי דובער פון ליובאוויטש, דער מיטעלער רבי. 

## רבנות
נאך זיין חתונה האט **רבי שלום דובער** זיך פארנומען מיט א שטארקער פלייסיגקייט און דעם לערנען אין דעם פארשטאנד פון חסידות, ער איז געווארן באקאנט מיט זיין חסידישקייט און אפגעהוטנקייט, מיט זיין באשעפטיגונג אין דאווענען, און איז געווארן באקאנט אלס "עובד"

אין יאר ה'תרמ"ג נאך די פטירה פון זיין פאטער, האבן די חסידים אויפגענומען **רבי שלום דובער** אלס ממלא מקום פון פאטער, רבי אין ליובאוויטש, כאטש ער איז געווען דער צוויטער זון. אויס רעספעקט פאר זיין עלטערן ברודער, האט **רבי שלום דובער** נישט געוואלט איבערנעמען די רביסטעווע, הערשט אין יאר ה'תרנ"ד ווען זיין ברודער האט זיך געצויגן קיין וויטעבסק האט ער זיך געזעצט אויף זיין פאטער'ס ארט.

## הסתלקות
**רבי שלום דובער** איז נפטר געווארן ב' ניסן ה'תר"ף, מען האט אים געלייגט אין ראסטאוו, אין דעם אלטן בית החיים, שפעטער ווען די רעגירונג האט באשלאסן דארט צו בויען אן אויטאבאן האט מען אים אריבער געפירט אין דעם נייעם בית החיים.

## פאמיליע
אין יאר ה'תרל"ה האט **רבי שלום דובער** געהייראט מרת **שטערנא שרה**, א טאכטער פון זיין פעטער הרב **יוסף יצחק שניאורסאהן** פון אוורוטש, א זון פון דעם צמח צדק, און אן איידעם פון הרב יעקב ישראל טווערסקי פון טשערקאס. זייערע זון:

* הרב יוסף יצחק שניאורסאהן (י"ב תמוז ה'תר"ם - י' שבט ה'תש"י), רבי פון ליובאוויטש. דער ריי"ץ.

## זיינע ספרים
* ספר המאמרים - אומגעפער ניין און צוואנציג בענדער.
* אגרות קודש.
* תורת שלום.
* קונטרס ומעיין.
* קונטרס התפלה.
* קונטרס העבודה.
* קונטרס עץ החיים.
* קונטרס הכולל.
* קונטרס חנוך לנער.

## זעט אויך
*ליובאוויטש (הויף)

## רעפערענצען
שניאורסאהן
קאַטעגאָריע:ליובאוויטש
ב' ניסן

* נשיא צו שבט יששכר: נתנאל בן צוער

## געבוירן
*ה'תרצ"ג - רבי חיים קמיל הכהן ראש ישיבת אופקים
## יארצייטן 
* ה'תר"ף - **רבי שלום דובער שניאורסאהן** - דער רש"ב 
* ה'תשכ"ח - **רבי יעקב יוסף טווערסקי** - אלטער סקווירער רבי
טאדזשיקיסטאן

**טאַדזשיקיסטאַן** ( ), אפיציעל די **רעפובליק פון טאַדזשיקיסטאַן** (Ҷумҳурии Тоҷикистон, *דזשומהוריאי טאדזשיקסטאן*;  *דזשאמהורי-יע טאַדזשיקעסטאַן*; Республика Таджикистан, *רעספובליקאַ טאַדזשיקיסטאַן*), איז אַ בערגיש לאנד איינגעשלאסן לאַנד אין צענטראַל־אַזיע. עס גרענעצט אפגאניסטאן צו דרום, אוזבעקיסטאן צו מערב, קירגיזסטאן צו צפון און כינע צו מזרח.
זײַן הױפּטשטאָט איז דושאַנבע. 7 מיליאָן פּערזאָנען ווױנען אין טאַדזשיקיסטאַן.
טאשקענט

**טאַשקענט** איז די הױפּטשטאָט פֿון אוזבעקיסטאַן. 2.1 מיליאָן פּערזאָנען ווױנען אין טאַשקענט (2006).

אין טאשקענט זיינען פאראן צוויי אידישע קהילות, דער עלטערער צווישן זיי ביידע איז דער היגער ספרדישע (בוכארישע) קהילה זיינען דארט אנגעקומען פון אנדערע שטעט אינם בוכארא געגנט ווען די רוסן האבן איינגענומען דער שטאט אין 1865. די רוסישע (אשכנזישע) אידן האבן יעמאלט נישט געהאט די מעגלעכקייט צוקומען אין טאשקענט, זייענדיק אינדרויסן פון דער תחום המושב.

נאך דער רוסישע רעוואלוציע, זיינען אנגעקומען די אשכנזישע אידן אין טאשקענט. און ווען עס האט זיך אנגעהויבן דער צווייטער וועלטס-קריג, זיינען פיל רוסישע, אוקראינשע ווי אויך פוילישע בירגער - צווישן זיי אויך פיל אידן - אנטלאפן טיפער אריין אינם סאוועטן פארבאנד בפרט קיין צענטראל אזיע ווי גרוזיע, קאזאכסטאן און אוזבעקיסטאן. אזוי ארום איז געווארן גאנץ א גרויסער אידישער קהילה אין טאשקענט, דאס צווייטסטע-גרעסטע אין גאנץ אוזבעקיסטאן (דאס גרעסטע זייענדיק סאמארקאנד).

רוב פון די פליטים, זיינען ארויס פון אוזבעקיסטאן גלייך נאכן קריג, א מערקווירדיקע אויסנאם זיינען געווען די ליובאוויטשער חסידים, וואס כאטש מערסטנס האבן איבערגעכאפט דעם גרעניץ פונם סאוועטן פארבאנד אין דעם באוואוסטען לוואוו פרשה, דאך זיינען געבליבן א היבש ביסל חסידים אין טאשקענט. די חסיד'ישע קהילה איז געווארן אסאך קלענער ווען עס איז געווען מיט אפאר יאהר שפעטער א גרויסן ערדציטערניש אין טאשקענט, און פיל חסידים האבן פארלארן זייער הייזער און האבן זיך דעריבער איבערקליבן קיין סאמארקאנד, און בשעת אין די שפעטערדיקע כ"ף יאהרן זיינען רוב חסידים ארויס פון סאוועטן פארבאנד, זיינען כמעט נישט געבליבן קיין חסידים אין טאשקענט (סיידן איינצלנע, ווי צ.ב.ש. ר' שמעון זאלצמאן).

## צווילינג שטעט 
טאשקענט האט די צווילינג שטעט:

* 
* 
* 
*
* 
* 

* 
* 
*
* 
* 
*
* 

* 
*
*
* 
*
* 

קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אזיע
קאַטעגאָריע:אוזבעקיסטאן
דושאנבע

**דושאַנבע** איז די הױפּטשטאָט פֿון טאַדזשיקיסטאַן. 560,000 פּערזאָנען וואױנען אין דושאַנבע (2002). דאָס װאָרט "דושאַנבע" שטאַמט פֿונעם פּערזישן װאָרט פֿאַר "מאנטאג", װײַלע דושאַנבע פלעג האַלטן אַ באַרימטן מאַרק יעדן מאָנטיק.

קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אזיע
אלמאטיע

**אַלמאַטיע** איז די גרעסטע שטאָט אין קאַזאַכסטאַן. 2.2 מיליאָן פּערזאָנען ווױנען אין אַלמאַטיע.

קאַטעגאָריע:שטעט אין קאזאכסטאן
איסלאם קארימאװ

קליין|איסלאם קארימאװ
**איסלאָם קאַרימאָװ** ()  (געב' דעם 30טן יאנואר 1939) איז דער ערשטער פרעזידענט פון אוזבעקיסטאַן זייט 1991.

קארימאוו איז געבוירן אין סאמארקאנד. ער האט שטודירט עקאנאמיק און אינזשעניריע אין אוניווערסיטעט.

קארימאוו'ס ווייב, טאַטיאַנאַ אַקבאַראוונאַ קאַרימאוואַ, איז אן עקאנאמיסט.

קאַטעגאָריע:פרעזידענטן
קאַטעגאָריע:אוזבעקיסטאן
ארמעניע

**אַרמעניע** איז אַ לאַנד אין דעם קאווקאז ראיאן פון מערבֿ־אַזיע און אייראפע. איר הױפּטשטאָט און גרעסטע שטאָט איז יערעוואן. 3.2 מיליאָן פּערזאָנען ווױנען אין אַרמעניע. איר פרעזידענט איז ראָבערט קאָטשאַריאַן. אַרמעניע איז אַ רעפּובליק. 750 יידן ווױנען אין אַרמעניע. די גרעסטע פאליטישע פארטיי איז די רעפובליקאנער פארטיי פון ארמעניע. 

ארמעניע גרענעצט טערקיי, גרוזיע, אזערביידזשאן און איראן; די גרענעצן מיט טערקיי און אזערביידזשאן זענען פארמאכט. ארמעניע איז אן אוראלט לאנד וואס האט אמאל אויך באדעקט שטחים פון היינטיגע טערקיי, סיריע, לבנון, איראק, איראן און אזערביידזשאן. פון 1920 ביז 1991 איז ארמעניע געווען א מיטגליד אינעם סאוועטן פארבאנד.

98% פון די איינוואוינער אין ארמעניע זענען עטנישע ארמענישע.
.
## געאגראפיע 
רעכטס|250px|מאפע פון ארמעניע
ארמעניע איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין דעם דרום קאווקאז, אין דער ראיאן צווישן די שווארצע און קאספישע ימען. צו צפון און מזרח זענען גרוזיע און אזערביידזשאן, צו דרום און מערב זענען איראן און טערקיי.

די רעפובליק פון ארמעניע באדעקט א שטח פון 30,000 קוואדראט ק"מ. דער באדן איז בערגיק, מיט גיך פליסנדיקע טייכן און ווייניג וועלדער. די קלימאט איז הייס און זומער (פון 22&nbsp;°C ביז 36&nbsp;°C) און קאלט אין ווינטער (צווישן ‎-5&nbsp;°C און 10&nbsp;°C).

דער העכסטער פונקט איז בארג אַראַגאַץ, 4090 מעטער איבערן ים-שפיגל; דער נידעריגסטער פונקט איז 390 מעטער איבערן ים-שפיגל.

קאַטעגאָריע:קאווקאז
אזערביידזשאן

**אַזערבײַדזשאַן** () איז אַ מוסלעמענישע מלוכה אין קאווקאז, מערבֿ־אַזיע וואס גרענעצט מיט רוסלאנד אין צפון, גרוזיע, ארמעניע אין מערב און איראן אין דרום. חוץ דעם, האָט זי א גרענעץ פון 12 ק"מ מיט טערקיי. איר הױפּטשטאָט איז באַקו. 9 מיליאָן נפשות וואױנען אין אַזערבײַדזשאַן.

## ספארט 
טריק-טראק און שאך זענען צוויי שטארק פאפולערע שפילן אין אזערביידזשאן.  באקאנטע אזערביידזשאנישע ספארטלער זענען נאזים הוסיינאוו, איינור מאמאדי, עלכאן מאמאדאוו און רוסטאם ארודזשאוו אין דזשודא, און רפאל אגהאיעוו אין קאראטע.

## רעפערענצן 
* ארטיקל אין פארווערטס איבער זיינע באציאונגען מיט מדינת ישראל

קאַטעגאָריע:קאווקאז
טורקמעניסטאן

**טורקמעניסטאַן** איז אַ לאַנד אין צענטראַל־אַזיע. זײַן הױפּטשטאָט איז אַשגאַבאַט. 4.95 מיליאָן פּערזאָנען װױנען אין טורקמעניסטאַן.
דאס לאנד גרענעצט אפגאניסטאן צו דרום־מזרח, איראן צו דרום־מערב, אוזבעקיסטאן צו צפון־מזרח, קאזאכסטאן צו צפון־מערב, און דעם קאספישן ים צו מערב.

## היסטאריע 
אין די 11טע און 12טע יארהונדערטער האט דער טורקמענישער סעלדזשוקער שבט אויפגעשטעלט אן אימפעריע וואס האט געשפרייט ביז באגדאד. אין א שפעטערער תקופה האבן זיך פאראייניקט די סעלדזשוקע און טורקמענישע פעלקער מיט אנדערע טערקישע פעלקער און זיי האבן געשאפן די אטאמאנישע אימפעריע.

אינעם 13טן יארהונדערט האט דזשינגיס כאן געפירט די מאנגאלן איינצונעמען לענדער ביז אייראפע, און אסאך טורקמענער זענען געהרגעט געווארן דורך די אכזריתדיקע מאנגאלן. נאכן טויט פון דזשינגיס כאן האבן די מאנגאלן פארלוירן זייער שליטה איבער טורקמעניסטאן. שפעטער האט טימור באהערשט איבער דער טעריטאריע און האט אויפגעשטעלט די טימורישע אימפעריע.
ראבערט קאטשאריאן

left|thumb|250px|ראָבערט קאָטשאַריאַן
**ראָבערט קאָטשאַריאַן** (געב' 31סטן אויגוסט, 1954) איז דער 2טער פרעזידענט פון די מאדערנע אַרמעניע.

קאַטעגאָריע:פרעזידענטן פון לענדער
קאַטעגאָריע:ארמעניע
יערעוואן

**יערעוואַן** איז די הױפּטשטאָט פֿון אַרמעניע. 1.1 מיליאָן פּערזאָנען ווױנען אין יערעוואַן היינט.

Yerevan-Republic Square-14-Government-2019-gje.jpg|רעגירונגס געביידע
Yerevan-Cascade-16-2019-gje.jpg|קאסקאד
Yerevan-2800th anniversary park-04-2019-gje.jpg|2800סטער יארהונדערט פארק 
Yerevan-St Anna-02-St Astvatsatsin-2019-gje.jpg|סאנטא אנא

קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אזיע
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אייראפע
קאַטעגאָריע:ארמעניע
ג' ניסן

*נשיא פון שבט זבולן: אליאב בן חלון
## געבוירן
* ה'תרפ"א - הרב משולם פייש לאווי, טאהשער רבי

## יארצייטן 
* ה'תרמ"ה - הרב אליעזר ירוחם באראן פון קראקא, אן אייניקל פון סבא קדישא פון ראדאשיץ, און אן איידעם פון צאנזער רב
א' ניסן

טעג ווען א' ניסן קען  געפאלן:

 
## געבוירן
* ב'מ"ח – יצחק אבינו (לויטן מדרש תנחומא הישן, סוף פרשת פקודי)
* ה'תע"ח – רבי דוד חיים פארדא, ראב"ד ירושלים, מחבר פון **שושנים לדוד**, **חסדי דוד**, **משכיל לדוד** (נפטר ה'תק"ן)
* ה'תקל"ב – רבי נחמן, דער מייסד פון ברעסלעווער חסידות, מחבר פון **ליקוטי מוהר"ן** (נפטר ה'תקע"ה)
* ה'תרנ"ז – רבי שלמה חיים פרידמאן, סאדיגורער רבי פון תל אביב (נפטר כ"ו מנחם אב ה'תשל"ב)
* ה'תר"ע – רבי יוסף שלום אלישיב אין ירושלים, פוסק, מנהיג פון דעם ישיבישן ציבור (נפטר ה'תשע"ב)
* ה'תרפ"א – יצחק נבון, האט געדינט אלס דער פיפטער פרעזידענט פון מדינת ישראל (נפטר ה'תשע"ו)

## יארצייטן 
* ה'תקס"ו – רבי שמואל הלוי קעלין, דער "מחצית השקל" על מגן אברהם אויף שולחן ערוך אורח חיים (געבוירן ה'תפ"ד)
* ה'תר"ל – רבי ישראל הורוויץ, רב אין בארניוו (געבוירן ה'תקע"ד)
* ה'תרנ"ב – רבי אלימלך שפירא, גראדזשיסקער רבי, דער **אמרי אלימלך** און **דברי אלימלך** (געבוירן ה'תקפ"ד)
* ה'תשס"ט – רבי אליה שוויי, ראש ישיבה אין פילאדעלפיע און נשיא מועצת גדולי התורה פון די פאראייניגטע שטאטן (געבוירן ה'תרפ"ד)
ד' ניסן

## געבוירן 
* ה'תשט"ו - ישראל אייכלער, ישראלדיקער פאליטיקער און זשורנאליסט, בעלזער חסיד

## יארצייטן
* ה'תקי"ח - רבי משה שמואל ב"ר שמואל הכהן שאטין בעל מהרשש"ך
* ה'תקע"ד - רבי אהרן שמואל ב"ר נפתלי צבי הכהן פון יאמפאלע און אוסטראה מח"ס וצוה הכהן
* ה'תקפ"ה - רבי שמואל ב"ר ארי' לייב דייכעס דומ"ץ ווילנע
* ה'תרנ"ה - רבי יוחנן טווערסקי, אדמו"ר פון רחמיסטריווקא
* ה'תרפ"ד - רבי מאיר הורוויץ, רב אין לינסק
* ה'תשל"ג - רבי אברהם שמחה הורוויץ, מעליצער רבי פון ירושלים, א זון פון רבי ישראל הורוויץ, דזשיקאווער רבי פון מעליץ.
ה' ניסן

## יארצייטן 
* ה'תקפ"ה - הרב אברהם יהושע העשיל, דער אפטער רב
* ה'תרס"ב - רבי שניאור זלמן ב"ר שלמה פראדקין פון לובלין מח"ס שו"ת תורת חסד
* ה'תר"ע - רבי מלכיאל צבי ב"ר יונה הלוי טענענבוים פון לאמזשא מח"ס דברי מלכיאל
* ה'תרפ"ד - הרב צבי אלימלך שפירא (געב. ה'תר"א), דער בלאזשאווער רב
* ה'תקפ"ה - רבי יעקב יוסף ב"ר שמעון גינז רב אין טשאבא בעסערמין און קאטא, מח"ס הרי בשמים
* ה'תש"ה - רבי יעקב שמואל ב"ר אברהם שלמה עליאש אב"ד סאמאש-אויוואר
* ה'תשל"ב - הרב חכם צבי האלבערשטאם פון בני ברק, א זון פון הרב יעקב האלבערשטאם פון טשאקאווע (געב. י"ג סיון ה'תרצ"ז)
ז' ניסן

## געבוירן 
* ה'תר"צ - רבי דוב לאנדא, א ראש ישיבה אין דער סלאבאדקער ישיבה אין בני ברק

## יארצייטן
* ה'תק"ד - רבי יצחק, מגיד אין דראהאביטש
* ה'תרצ"ד - הרב יחיאל נתן האלבערשטאם (געב. ה'תרכ"ה), אין בארדיוב.
ו' ניסן

## געבוירן 
* ה'תרמ"ה ー הרב אריה לעווין, משגיח עץ חיים
* ה'תרס"ו ー מרדכי ישעיה צאנין, יידישער שרייבער
* ה'תר"פ ー עליזה בעגין ווייב מנחם בעגין, דער זעקסטער פרעמיער מיניסטער פון ישראל

## יארצייטן 
* ה'תכ"ו ー רבי יעקב ב"ר אליעזר ליפמאן אשכנזי תעמירלש, ר"מ אין לובלין און קרעמניץ, מחבר ספר, ספרא דצניעותא דיעקב
* ה'תרפ"ח ー הרב מאיר דן פלאצקי, אב"ד דווארט, פוילן, מחבר פון "כלי חמדה"
* ה'תש"ז ー רבי אהרן ראטה פון בערעגסאז, דער "שומר אמונים רבי"
* ה'תשמ"ה ー מארק שאגאל, איז געווען א יידישער־רוסישער-פראנצויזישר מאלער.
ט' ניסן

## יארצייטן
* ה'שצ"ז - הרב יוסף יוזפא האן נוילינגען, מחבר פון "יוסף אומץ"
* ה'תקפ"ה - הרב יעקב צבי יאלעס, מחבר פון "מלא הרועים"
* ה'תרמ"ח - רבי צבי הירש ב"ר מרדכי זאב אורנשטיין מח"ס שו"ת ברכת רצ"ה
* ה'תשכ"ט - הרב אריה לעווין
* ה'תשל"ב - הרב חיים מאיר האגער (געב. ט"ו כסלו, ה'תרמ"ח), באקאנטט אלס דער "אמרי חיים", דער וויזשניצער רבי. 
*
י' ניסן

## געבוירן 
* ה'תרכ"ב - הרב אלעזר הלוי ראזנפעלד באקאנט אלס רבי אלעזר'ל אשפצינער (נפטר ז' מנחם אב ה'תש"ג),

## יארצייטן
*  - מרים הנביאה
* ה'תרל"ח - רבי בצלאל כהן פון ווילנע, מחבר פון "מראה כהן"
* ה'תרפ"ח - רבי אברהם אבא ב"ר יהושע הערצל מגיד אין פרעשבורג און מח"ס שפתי חכמים
* ה'תרצ"ה - הרב טוביה הורוויץ רב אין שענדישאוו (געב' ה'תרל"ח).
* ה'תשס"ו - הרב נתן בוקובזה רב בנתיבות
י"א ניסן

## געשעענישן
## געבוירן
* ה׳תרס"ב – רבי מנחם מענדל שניאורסאן, ליובאוויטשער רבי.

## יארצייטן
* ה'ל' – רבי משה בן נחמן פון גירונדי, דער **רמב"ן**
* ה'ש"ץ – רבי ישעיה הלוי איש האראוויץ, דער **של"ה**
* ה'תצ"ח – רבי מאיר ב"ר אליקים ג"ץ, אב"ד לאסק
* ה'תקצ"ו - רבי ארי' לייב ראצקער אב"ד ראדין
* ה'תקצ"ט - הרב שלמה זלמן ליפשיץ, אב"ד ווארשע, מחבר פון "חמדת שלמה"
* ה'תרס"ח - רבי יעקב משה ב"ר ישעיה שווארץ, אב"ד ארטה-קראלי
* ה'תרע"ד - רבי משה הלוי קעניג דומ"ץ קאלבערסדארף
* ה'תשס"ט – דער בעל מוסר רבי אלחנן יוסף ב"ר שמואל הערצמאן, תלמיד פון ישיבת מיר
י"ג ניסן

## געשעענישן
## געבוירן
## יארצייטן
* ה'של"ה - **רבי יוסף קארו**, דער מחבר פונעם שולחן ערוך
* ה'שנ"ח - רבי משה אלשיך, מחבר פון "תורת משה"
* ה'תרכ"ו - **רבי מנחם מענדל שניאורסאהן (צמח צדק)**, דער דריטער חב"דסקער רבי
י"ב ניסן

* תענית בכורים ווען דער ערשטער טאג פסח געפאלט זונטאג.

## געשעענישן
## געבוירן
## יארצייטן
* ה'תקי"א - רבי יהודה ב"ר יוסף מיללער רב אין דייץ מח"ס שו"ת ר' יהודה מילר
* ה'תקכ"ב - רבי דוד פרענקל, מחבר פון  "קרבן העדה" אויף תלמוד ירושלמי
* ה'תקנ"ח - רבי יצחק אב"ד ווארט
* ה'תרי"ב - רבי שלמה זלמניא ב"ר יוסף פון ראשקוב
* ה'תרט"ו - רבי מרדכי זיסקינד ב"ר יואל משה לאנדא ראב"ד סטריא
* ה'תרצ"ד - רבי יהונתן בנימין ב"ר משה ארי' הכהן כ"ץ דומ"ץ סעליש מח"ס נפש יהונתן
*ה'תשס"א - הרב שמשון דוד פינקוס**,** רב און בעל דרשן, רב פון דער חרדישער קהילה אין אופקים
י"ד ניסן

* בדיקת חמץ
* ערב פסח

## געשעענישן
## געבוירן
* געבורטסטאג פון רמב"ם

## יארצייטן
* ה'תרל"ז - הרב משה חיים לייב ליטש-ראזנבוים, דיין אין פרעשבורג
* ה'תרס"ה - רבי יחיאל מיכל האגער פון סטראזשניץ
* ה'תש"ל - רבי אברהם יפה'ן, ראש ישיבה פון דער נאווהארדאקער ישיבה
ט"ו ניסן

* דער ערשטער טאג פון פסח (יום טוב), וואס מען פייער זיבן טעג אין ארץ ישראל און אכט טעג אין חוץ לארץ.

## געשעענישן
[קליין|200px|[הגדה של פסח]]
*  - יציאת מצרים 
*  - מצדה פאלט און דער גרויסער אויפשטאנד ענדיגט.

## געבוירן
* ה'ת"ף - רבי אליהו פון ווילנע, דער ווילנער גאון
* ה'תרנ"א - הרב צבי יהודה קוק, ראש ישיבה פון מרכז הרב
* ה'תרס"ח - הרב אריה פאמעראנטשיק פון בריסק, מחבר פון עמק ברכה, תורת זרעים און יהגה האריה

## יארצייטן
* ה'תכ"ט - רבי יונה תאומים, מחבר פון "קיקיון דיונה"
* ה'תש"א - רבי אלישע האלבערשטאם, גארליצער רב (געב' התק"ך)
* ה'תשע"ה - רבי שמואל וואזנער, חרדישער רב און אלטוועלטליכער פוסק, מחבר פון "שבט הלוי" (געב' ה'תרע"ג).

## רעפערענצן
ט"ז ניסן

*היום יום אחד לעומר*

## געשעענישן
## געבוירן
## יארצייטן
* ה'תל"ג - רבי אברהם ראובן הכהן סופר, מחבר פון **ילקוט ראובני**, **עונג שבת**, **דבר שבקדושה**
י"ז ניסן

*היום שני ימים לעומר*

## געשעענישן
## געבוירן
## יארצייטן
* ה'תרמ"ה - רבי יצחק טווערסקי פון סקווירא
י"ח ניסן

*היום שלשה ימים לעומר.*
## געשעענישן
## געבוירן
## יארצייטן
* ה'תשכ"ג - רבי שמואל יוסף ראבינאוו, ראב"ד אין אנטווערפן און רב פון גראוו ליין שול, לאנדאן, מחבר פון "דברי שיר"
י"ט ניסן

*היום ארבעה ימים לעומר.*

## געשעענישן
## געבוירן
* אדאלף היטלער איז געבוירן.

## יארצייטן
* ה'שע"ד - הרב יהושע וואלק כ"ץ, מחבר פון "ספר מאירת עינים" (סמ"ע)
* ה'תקל"ב - דער גרויסער רבי אהרן פון קארלין
* ה'תר"ג - רבי שלמה יהודה לייב פון לענטשנא
* ה'תרל"ד -  הרב חיים בצלאל פאנעט אב"ד טאשנאד
* ה'תש"ג - דער קדוש רבי מנחם זעמבא פון פראגא, פוילן
כ' ניסן

*היום חמשה ימים לעומר.*

## געשעענישן
## געבוירן
* ה'ת"ש - אהרן סוראסקי, שרייבער

## יארצייטן
* ד'תשצ"ח - רב האי גאון פון פומבדיתא 
* ה'תר"ה - רבי יחזקאל פאנעט פון קארלסבורג (געב' ה'תקמ"ג), "מראה יחזקאל"
כ"א ניסן

**כ"א ניסן** איז דער איין און צוואנציגסטער טאג אינעם ערשטן חודש אין דעם יידישן קאלענדאר. ער איז דער זעקסטער טאג פון דעם עומר און דער יום טוב *שביעי של פסח* (דער זיבעטער טאג פון פסח).

*היום ששה ימים לעומר.*
## געשעענישן
*  - קריעת ים סוף
## געבוירן
*ה'תרמ"ה - רבי אברהם שלמה הכהן כ"ץ, מחבר פונעם ספר, אורחות המשפטים, דברי אש

## יארצייטן 
* ה'תרצ"ז - נתן בירנבוים, יידישער עסטרייכער דענקער
* ה'תשכ"ט - שמעון ישראל פאזען, שאפראנער רב (געב' ה'תרנ"ד)
כ"ב ניסן

* אין ארץ ישראל — **אסרו חג**
* אין חוץ לארץ — **אחרון של פסח**

*היום שבעה ימים שהם שבוע אחד לעומר*

## יארצייטן
* ה'תפ"ז - רבי יהודה ראזאניס, מחבר פון "משנה למלך" און "פרשת דרכים"
* ה'תר"ח - רבי יצחק פון ווארקא, דער **אלטער ווארקער רבי**
כ"ג ניסן

*היום שמונה ימים שהם שבוע אחד ויום אחד לעומר.*

## יארצייטן
* ה'ש"ם - רבי משה פון טראני (**מבי"ט**) פון צפת
* ה'תרפ"ג - רבי ישראל שלום יוסף פרידמאן, באהושער רבי
כ"ד ניסן

*היום תשעה ימים שהם שבוע אחד ושני ימים לעומר*

## יארצייטן
* ה'תשנ"ה - רבי חיים חייקין, ראש ישיבה אין עקס לע בען, פראנקרייך
כ"ה ניסן

## יארצייטן
* ה'תקצ"ט - רבי יוסף ב"ר שמעון פרישערמאן פון טאמאשאוו
* ה'תרל"ו - רבי חיים האלבערשטאם, דער *דברי חיים* פון צאנז
* ה'תרמ"ה - רבי טובי' שווארץ דומ"ץ לאקענבאך
* ה'תש"ע -  הרב מאיר יוסט, הויפט רב פון האלאנד
כ"ו ניסן

*היום אחד עשר יום שהם שבוע אחד וארבעה ימים לעומר.*

## יארצייטן
*  - יהושע בן נון
* די צוויי זין פון עלי הכהן
* ה'תצ"א - רבי ארי' יהודה לייב וועזל דומ"ץ אייזנשטאט
* ה'תצ"ה - רבי אפרים נבון, דיין אין קושטא, מחבר פון "מחנה אפרים"
* ה'תשט"ו - אלבערט איינשטיין, פיזיקער באוואוסט פאר זיין אלגעמיינע טעאריע פון רעלאטיוויטעט (געב י"ט אדר א' ה'תרל"ט)
* ה'תשס"ו - רבי משה טייטלבוים, סאטמארער רבי ,דער "ברך משה" (געב' ה'תרע"ה)
כ"ז ניסן

*היום שנים עשר יום שהם שבוע אחד וחמישה ימים לעומר.*

## היסטארישע געשעענישן
* ה'תרע"ב - די טיטאניק שיף איינגעזונקען אין דעם אטלאנטישן אקעאן

## יארצייטן 
* ה'תקע"ט - רבי יהודה כהנא, מחבר פון "קונטרס הספיקות"
* ה'תש"ג - הקדוש הרב אריה צבי פראמער, קאזשיגלאווער רב און ראש ישיבה אין ישיבת חכמי לובלין, מחבר פון "ארץ צבי"
* ה'תש"ם - הרב לוי יצחק גרינוואלד, אב"ד צעהלעם
*ה'תשס"א - הרב אביגדור מילער גרויסער בעל מוסר און  מגיד נפלא.

## אנדענק
* יום השואה
כ"ח ניסן

## יארצייטן
* ה'תרל"ג - רבי יהושע אסטראווער, דער "תולדות אדם"
* ה'תרפ"ח - רבי יששכר לייב וויינבערג דער צווייטער סלאנימער רבי
* ה'תשנ"ה -  רבי משה קלינגבערג, זאלאשיצער רבי אין אנטווערפן
* ה'תשס"ו - הרב משה האלבערשטאם, דיין אין דעם עדה החרדית בית דין
* ה'תשפ"ב - הרב נטע גרינבלאט, דער אב בית דין פון מעמפיס, טענעסי, פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע

קאַטעגאָריע:ניסן
כ"ט ניסן

*היום ארבעה עשר יום שהם שני שבועות לעומר*
## יארצייטן
* ה'תקפ"ט - רבי יהודה מאיר שפירא פון שעפעטיווקע
* ה'תרי"ח - רבי משה קאברינער
* ה'תשל"ט - רבי מרדכי שלום יוסף פרידמאן, סאדיגערער רבי
ל' ניסן

*היום חמשה עשר יום שהם שני שבועות ויום אחד לעומר.*
## געבוירן
* ה'תרע"ב - אלטע פייגע טייטלבוים, סאטמארער רביצין אשת רבי יואל טייטלבוים (נפ' ה'תשס"א)
## יארצייטן
* ד'תתק"א - רבי יוסף אבן מיגאש, א תלמיד פונעם רי"ף
* ה'ש"ו - רבי יעקב בירב - פון די גרויסע תלמידי חכמים אין ארץ ישראל אין דעם סוף פון די ה'ר' יארן 
* ה'ש"ף - רבי חיים וויטאל - א תלמיד פונעם אר"י הקדוש ז"ל און דער מחבר פון זײַנע ספרים
* ה'תקל"ו - רבי יעקב עמדין (יעב"ץ) - פון די גרויסע רבנים אין די ה'ת' יארן
1 אין אפריל

**1 אין אפריל** אדער **1סטן אפריל** איז א באקאנטער שפאַס-טאג וואס מענטשן ערלויבן זיך אין איר רעדן ליגנט און מאכן שפּאַס אָן מען זאל זיי אנרופן "ליגינערס". אסאך מאהל פארגעסען מענטשן דער טאג, און זיי פאלן אריין אין א שפאס וואס מעלייגט זיי אונטער. דער טאג איז באקאנט אין אסאך לענדער.

דער קרבן פון דעם טאג רופט זיך אויף ענגליש *April Fool* (אפרילער נאַר). 

אזוי ווי אויכעט גרויסע מוסדות און באוואוסטע צייטונגען שפילן מיט, גישעט האז נייעס וואס ווערן פארשריבן אין דעם טאג זיינען נישט באגלייבט. Gmail, למשל, האט זיך אויס גיקוקט א ליגן אויף א פאר טעג, ווייל זיין ארויפקומען אויפן אינטערנעט איז באוווסט געווארן אין 1 אין אפריל.

קאַטעגאָריע:הומאר
באקו

**באַקו** איז די הױפּטשטאָט פֿון אַזערבײַדזשאַן; ער ליגט אויף דער מערב זייט פונעם קאספישן ים אויף דער האלב-אינדזל אבשעראָן. 2,045,815 פּערזאָנען ווױנען אין באַקו (2011).

## צווילינג שטעט 
באקו האט די פאלגנדע צווילינג שטעט (לויטן יאר פון ווערן געצווילינגט):

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אזיע
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אייראפע
סקול דיסטריקט

א **שולע דיסטריקט** איז א באזונדערע לאקאלע רעגירונג פאר א געוויסן געאגראפישן געגנט אין דער פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקעאנער סיסטעם וואס איז אנגעשטעלט אויף אויפשטעלן א סקול בארד וואס פירט אן די עלעמענטארע שולעס און די מיטלשולעס. די שולע דיסטריקט איז אונטער דער אויפזיכט פון שטאַט און לאקאלער רעגירונג. אין רוב שטאטן האט א שולע דיסטריקט די קראפטן פון א שטאַט, כולל די רעכט צו מאנען שטייערן.

א יעדע שטאַט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע האט זיין אייגענע געזעצן געווענליך אלס א חלק פון דעם שטאַט'ס קאנסטיטוציע וואס זאגט פאר וואס פארא פריוויליגיעס/רעכטען א יעדע געגנט קען/מוז האבן.

אסאך שטאַטן האבן געזעצן אז יעדע וויליזש קען/מוז האבן זייער אייגענער שולע דיסטריקט וואס איעדער איינוויאנער אין דעם שולע דיסטריקט איז אונטער דעם סקול בארד פון דעם סקול דיסטריקט לגבי די אחריות פון די איינוואוינער צו די סקול דיסטריקט ווי שטייערן, און לגבי די אחריות פון די סקול באורד לגבי די איינוויאנער ווי סקול באסעס און חינוך.

א יעדע שטאַט האט א געזעץ וואס מאכט זיכער אז אלע איינוואוינער געהערן צו א סקול דיסטריקט. אזוי ארום קענען אלע קינדער באקומען א בילדונג.

אין דעם 2002 צענזוס האט דאס פאראייניגטע שטאטן צענזוס ביורא גערעכנט די פאלגנדע שולע סיסטעמען אין די פאראייניגטע שטאטן:
*13,506 שולע דיסטריקט רעגירונגען 
*178 שטאַט-אפהענגיקע שולע סיסטעמען 
*1,330 לאקאַל-אפהענגיקע שולע סיסטעמען 
*1,196 בילדונג דינסט אגענטורן

## שולעס
* אן *עלעמענטארע* שולע האט געוויינטלעך א usually includes קינדערגארטן און פון דעם ערשטן ביזן פינפטן (אדער זעקסטן) קלאס.
* א *מיטלשולע* גייט פון דעם זעקסטן אדער זיבעטן קלאס ביזן אכטן קלאס.
* א *הויכשולע* נעמט איין פון ניינטן קלאס ביזן צוועלפטן קלאס.
 
קאַטעגאָריע:USA רעגירונג
קאַטעגאָריע:בילדונג
ח' ניסן

* א יום טוב פון מגילת תענית ווייל מ'האט פעסטגעשטעלט די הלכה אזוי ווי די פרושים אז שבועות זאל זיין דעם פופציגטן טאג פון פסח און נישט דעם פאלגנדן זונטיק
* ד'תתק"ן - געהרגעט על קידוש השם עטלעכע בעלי תוספות אין יארק, ענגלאנד

## געבוירן 
* ה'תרצ"ב - הרב משה האלבערשטאם פוסק און דיין אינעם בית דין פון דער עדה החרדית אין ירושלים, און פון די חשובע פוסקים אין זיין צייט. (נפטר ה'תשס"ו)

## יארצייטן
* ה'תע"ב - הרב אליהו שפירא - מחבר פון די ספרים אליה רבה ואליה זוטא  אויפן לבוש
* ה'תק"ס - רבי מרדכי פון נעשכיז
* ה'תרנ"ט - הרב יעקב מרדכי ליבערמאן, רב אין טאפאראוו, אן איידעם פון הרב יצחק מארילעס רב אין ראפשיץ.
* ה'תשט"ו - הרב יחיאל מיכל טיקאטשינסקי - ראש ישיבה פון ישיבת עץ חיים און מחבר פון "גשר החיים" און נאך הלכה ספרים (געב' ה'תרל"ד)
אשגאבאט

**אַשגאַבאַט** איז די הױפּטשטאָט פֿון טורקמעניסטאַן. 604,700 פּערזאָנען ווױנען אין אַשגאַבאַט.

קאַטעגאָריע:טורקמעניסטאן
מדינה

א **מדינה** אדער **שטאַט** אין פאליטישער וויסנשאפט איז א געזעלשאפט פון מענטשן וואס וואוינען אין א געוויסער טעריטאריע לויט א געזעצלעכן אויטאריטעט אונטער א רעגירונג.

אין דער אלטער היסטאריע פלעג זיין שטעט מיט אייגענע מלכים, אזוי איז יעדע שטאָט געווען א באזונדערע מדינה, למשל אין אוראלט גריכנלאנד. שפעטער האט זיך געמאכט גרעסערע מדינות, וואס זענען לענדער. היינט איז פאראן א באגריף פאר א באזונדערע מדינה פאר יעדן פאלק.

קאַטעגאָריע:פאליטישע וויסנשאפט
כבוד

**כבוד** באשטייט פון די רעפוטאציע און מאראלישער זהות פון א מענטש אדער א גרופע.
סאציאלע גרופע

א **סאציאלע גרופע** איז דאס צוזאמען נעם פון מער ווי צוויי מענטשן  וואס ענדלין מיט סיי וואס אדער וואס האבן א שייכות איינס מיט אנאנד און זוכן דעם זעלבן ציל.

גיווענליך איז א גרופע פארמירט פון מענטשן וואס האבן עפעס צי גלייכן צווישן זיך, און מיט וואס זיי זענען די זעלבע איז וואס מאכט זיי אלס דער גרופע.

קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע
שטאט

קליין|שטאט

א **שטאָט** (מערצאל: שטעט) איז א פארהעלטענישמעסיגע גרויסע זידלונג. קיין גענויע דעפיניציע פון א שטאט איז נישט דא, און דאס קען זיך ענדערן פון איין לאנד צו א צווייטן. אין אייראפע איז אנגענומען צו רופן א שטאט א שטאטישע זידלונג מיט א קאטעדראל. אין ענגלאנד אבער צו ווערן גערופן א שטאט דארף זי האבן א קעניגלעכן טשארטער.

אין אנדערער לענדער גייען אן אנדערע כללים.

גאר אלטע שטעט זענען אפט נישט פלאנירט, נאר זיי וואקסן במשך הונדערטער יארן. רוב פלאנירטע שטעט זענען געמאכט ווי א געפלעכץ. טיילמאל בויט מען א שטאט מיט א צענטראלפונקט און די הויפט שאסייען שטראלן פון דעם פונקט.

## זעט אויך 
* קאנט
* שטעטל
* דארף
* געגנט
* לאנד

*
קאַטעגאָריע:פאליטישע וויסנשאפט
מיטגליד

א **מיטגליד** איז איינער וואס געהערט צו א גרופע. אלע מיטגלידער פון א גרופע איז וואס מאכט די גרופע פאר א גרופע.
קאַטעגאָריע:געזעלשאפט
ווייס

צו מיינט איר וויסן?

**ווײַס** קאָליר איז א געמישעכץ פון אלע קאלירן. גיווענליך איז דאס די פארקערטע פון שווארץ.

קאַטעגאָריע:קאלירן
פאמיליע

ממוזער|פאמיליע שטראוס 1945 מיכאל ונעמי שטראוס שטייענדיק טרודה רותי און ארנסט שטראוס זיצן
**פאמיליע** אדער **משפחה** איז א גרופע פון זאכן וואס זענען און די זעלבע גרופע צוליב וואס זיי האבן די זעלבע ביאלאגישע שטריכן, אדער זיי זענען ביאלאגיש גלייך. א פשוטע משפחה איז א פאטער און מוטער מיט זייערע קינדער. אין א ברייטערער משפחה ווערן אויך אריינגערעכנט די עלטערן פונעם פאטער און פון דער מוטער, און אפשר אויך אנדערע קרובים.

טאמער דער פאטער אדער די מוטער אין א פאמיליע שטארבט, אדער די צוויי צעשיידן זיך, בלייבן די קינדער אין אן "איין־עלטער פאמיליע".

אין א פאמיליע ווערט דער סאציאלער עטיק אריבערגעגעבן פון איין דור צו א צווייטן דור.

## זעט אויך 
# טאטע
# זיידע
# באבע
# מאמע
# ברודער
# שוועסטער
# שווער
# מאן
# ווייב
# קינד
# אייניקל
# שוואגער
# שוויגער
# שוועגערין

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:משפחה
קאטעגאריע:מענטשליכע באציאונגען
קאַטעגאָריע:ביאלאגיע
קעשענעוו

**קעשענעוו** (,  "קישיניאוו") איז די הױפּטשטאָט און די גרעסטע שטאט פֿון מאלדאװע. 707,700 פּערזאָנען וואױנען אין קעשענעוו. זי איז אויך דער הויפט אינדוסטריעל און האנדל צענטער, און געפינט זיך אין צענטער פון לאנד אויפן ביק טייך. זי איז פון די הויפט טראנספארטאציע קנופן אין דער ראיאן.

## היסטאריע 
קעשענעוו איז געגרינדעט געווארן אין 1436 למספרם.

אין יאר זענען דארט פארגעקומען שוידערליכע פאגראמען אויף די יודן וואס האט פאראורזאכט אז אסאך יודן זאלן אנטלויפן אין די פאראייניגטע שטאטן.

דער חזן יאסעלע ראזענבלאט זינגט א ניגון "דער פאגראם אין קישינעוו".

אויך איז פארהאן א יודיש ליד געזונגען דורכן חזן משה אוישער מיטן נאמען "דאס קעשינעווער שטיקעלע".

קאַטעגאָריע:מאלדאווע
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אייראפע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
יעקב אריה אלטער

הרב **יעקב אריה אלטער** (געבוירן 18טן מאי 1939, ערב ראש חודש כ"ט אייר ה'תרצ"ט) איז דער היינטיקער גערער רבי.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן געווארן אין לאדזש, פוילן, כ"ט אייר ה'תרצ"ט, קורץ פארן אנהייב פון דער צווייטער וועלט-מלחמה, דאס יונגסטע קינד פֿון זיין פֿאטער בעל "לב שמחה", און פון זיין מוטער מרת יוטא הענא, די טאכטער פון רבי נחמיה אלטער. אין יאר ה'ת"ש איז ער ארויפגעקומען קיין ארץ ישראל. אין זיינע קינדערישע יארן האט ער געלערנט אין דעם עץ חיים חדר אין ירושלים. אין יאר ה'תש"ח איז ער געפארן מיט זיינע עלטערן קיין אייראפע; עטלעכע יאר האבן זיי געוואוינט אין פראנקרייך.

ווען עס איז געקומען די צייט האט ער חתונה געהאט מיט מרת שושנה, טאכטער פון רבי מענדל ווייץ, וועלכער האט געדינט אלס מגיד שיעור אין דער גערער ישיבה שפת אמת און נאכדעם אלס ראש ישיבה פון חידושי הרי"מ. נאך זיין חתונה האט ער זיך באזעצט אין בני ברק, דארט וואו ער האט געוואוינט ביז זיין אפעראציע אין ה'תשע"ב. זייט דעמאלסט וואוינט ער אין ירושלים.

ער איז א שטילער, א גרויסער תלמיד חכם און א בעל מחנך. ער איז א גרויסער עושר פֿון אומבאוועגלעכע גיטער. 

ער האט איבערגענומען די שרביט הנהגה פֿון זיין פֿעטער רבי פינחס מנחם אלטער, באקאנט אלס "פני מנחם", אין תשנ"ו. ווען ער איז געווארן רבי און ער האט נאך געוואוינט אין בני ברק פלעג ער אויף ימים טובים און שבתים פון נסיעות וויילן אין ירושלים מיט זיינע חסידים. 

ווען ער איז געווארן גערער רבי האט ער געהייסן בויען דעם גרויסן בית מדרש לעבן דער גאולה געגנט פֿון ירושלים. במשך די יארן האט געוואקסן די צאל פון חסידים און דער גרויסער בית מדרש איז געווארן צו קליין פארן עולם. אין תשע״ז האט מען אנגעהויבן בויען א גאנץ פארגרעסערטן בית מדרש אויף ירמיהו גאס.

ער האט אויך פֿאראייניגט די גערער חדרים אין ירושלים אין איין גרויסער תלמוד־תורה וואס געפֿינט זיך אויף ירמיהו גאס נאנט צום הויפט בית מדרש.

עס זענען עטלעכע גערער שטיבלעך אין תל אביב און חיפה.

## קינדער
*רבי אברהם מרדכי, איידעם פון רבי אהרן נח יאסקאוויטש, אן אייניקל פונעם "אמרי אמת".
*מרת אסתר גליקע, די ווייב פון רבי אברהם העניך זילבערשטיין וועלכער דינט אלס ראש כולל פון גערער חסידים אין פתח תקווה.
*רבי נחמיה, וואוינט אין אשדוד און פירט אן די ישיבה אונטערן נאמען "האחים חנצ'ינסקי" (*די כענטשיסקי ברידער*) דארט. ער איז אויכעט א מיטגליד פון דער אדמיניסטראציע פונעם וועלטליכן הויפט צענטער פון די גערער חסידים אין ירושלים.
*מרת חיה ראדא יהודית, די ווייב פון רבי אברהם שמואל ראנד פון בני ברק.
*מרת חוה, די ווייב פון רבי חיים יהושע שור (שארר) פון בני ברק, אן אייניקל פון רבי גדליה שארר.
*מרת רבקה רחל, די ווייב פון רבי שמעון ראטשטיין פון בני ברק, א זון פון רבי נחום ראטשטיין, דער ראש ישיבה פון "נזר התורה". רבי שמעון אויכעט זאמלט אן די תורות פון זיין שווער.
*רבי ישראל מנחם, ראש כוללי הלכה אין בני ברק. איידעם פון רבי עזריאל מאיר אייגער, א זון פונעם פריערדיגן לובלינער רבי, רבי אברהם.
*רבי שלמה צבי, דער ראש הכוללים פון גער. ער האט אויפגעשטעלט א ארגאניזאציע וואס העלפט אלמנות און יתומים. 
*רבי דוד, אן איידעם פון רבי קלמן ביין. 

קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:פוילישע אדמורי"ם
[[קאַטעגאָריע:גור|]]
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
קאַטעגאָריע:רבנים פון בני ברק
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל

קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
ציפערן

קליין|
**ציפּערן** אדער **ציפּרוס** ( *קיפּראָס*) איז אַן אינזל לאנד אין דעם מיטלענדישן ים, דרום פון טערקיי און מערב פון סיריע. זײַן הױפּט און גרעסטע שטאָט איז ניקאָסיע.

די אפיציעלע שפראכן דארט זענען גריכיש און טערקיש.

## היסטאריע 
## עקאנאמיע 
די טראדיציאנעלע עקאנאמיע פון ציפּערן איז געווען באזירט אויף לאנדווירטשאפט, למשל גערשטן, ווייץ, ציטרוס פרוכט, וויינשטאקן, איילבירטן, קארטאפל און שאף.

*
קאַטעגאָריע:אינדזלען
קראאטיע

מרכז|קליין|בנק לאומי של קארוטיה **קראָאַטיע** (  *כרוואַצקאַ*), אפיציעל די **רעפובליק פון קראאטיע**, איז אַ לאַנד אין מיזרח־אײראָפּע. זײַן הױפּטשטאָט איז זאַגרעב.

דעם 1טן יולי 2013 איז קראאטיע געווארן א מיטגליד אינעם אייראפעישן פארבאנד

קאַטעגאָריע:קראאטיע
סערביע

**סערביע** (), אפיציעל די **רעפובליק פֿון סערביע** (),  איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין צענטראל און דרום-מזרח אייראפע. סערביע האט א גרענעץ מיט אונגארן צו צפון; רומעניע און בולגאריע צו מזרח; די רעפובליק פון מאקעדאניע און אלבאניע צו דרום; און  קראאטיע, באסניע און הערצעגאווינע און מאנטענעגרא צו מערב. איר הױפּטשטאָט איז בעלגראד.

## געאגראפיע 
דער הויפט טייך אין סערביע איז דער דוניי, וואס פליסט אדורך דעם לאנד.

## רעפערענצן 
*
משפחה (מאגאזין)

**משפחה** איז א וואכענטליכע מאגאזין וואס ערשיינט סיי אין אמעריקע אויף ענגליש און סיי אין ישראל אויף העברעאיש. 

דאס איז געווען די ערשטע מאגאזין ביי חרדים אויפן מאדערנעם אויפן שיין אינהאלטסרייך און באלערנדע לענגערע ארטיקלען. 

דער ארויסגעבער און גרינדער איז א באקאנטע ליטווישע "פלאי" משפחה, זיי האבן דאס פארקויפט פאר א פרייען אינוועסטאר וואס שארט געלט. 

עס איז זייער פאפולער ווייל צו ליינען שבת פאסט זיך ענדערשט א מאגאזין מיט ריינע בלעטער ווי איידער א צייטונג וואס איז גרויס אימבאלימפערט און שמוציג. 

* משפחה אויפן וועב

איר רעדאקטאר איז ר' משה גרילאק, א ייד פון א גערער משפחה, וואס האט אסאך יארן דערפֿארונג אין קירוב רחוקים און זיין פארשטאנד צו רעדן זאכן וואס פרייע פארשטייען פירט די וועלט ברייטע סוקסעס פון דעם מאגאזין.

קאטעגאריע:פרומע צייטונגען
קאטעגאריע:פרומע מאגאזינען
פאגראם

**פאָגראָם** איז א רוסיש ווארט וואס ווערט גענוצט אין אסאך שפראכן. די באדייט איז צו אטאקירן ווילד און אנזייען חורבן.

עס איז א מעכטיגע ווילדע אטאקע אנטקעגן א געוויסע עטנישע, רעליגיעזע, אדער אנדערע גרופע.

געוויינטלעך מיינט דאס אז די חברה וואס האבן פאגראמירט האבן חרוב געמאכט וויכטיגע אנשטאלטן (הייזער, רעליגיעזע געביידעס, אדער ארבייטס פלעצער) פון די גרופע אנטקעגן וועם די פאגראם איז געצילט.

אין רוב פעלער איז א פאגראם באגלייט מיט פיזישע אנפאל אויף די מענטשן פון די גרופע וואס איז די ציל פון די פאגראם, און אסאך מאל אפילו מיט מערדעריי.

די ווארט האט מען היסטאריש גענוצט ווען עס איז געווען אן אנפאל אנטקעגן אידן, נישט קיין אינטערשייד אויב די אנפאל איז געווען געפלאנט אדער נישט. אבער עס ווערט אויך גענוצט אסאך ווען מען רעדט פון אנדערע אנפעלער געווענליך אויף מינאריטי גרופעס.

## הויפט פאגראמען קעגן די יידן 
*
ירמיהו

**ירמיהו בן חלקיהו** איז געוועזן א כהן און א נביא פון מלכות יהודה און א ביסל פון מלכות ישראל אין פארלויף פון 40 יאר פון יאר ג'קל"ג (די 13סטע יאר פון קעניג יאשיהו) ביז ג'קע"ד ווען מען האט געהרגעט גדליהו נאך'ן פארטרייבן די אידן צו בבל. ירמיהו איז געווען נביא אין א צייט פון 5 מלכי יהודה: יאשיהו, יהואחז, יהויקים, יהויכין און צדקיהו.

ירמיהו איז געבוירן אין ענתות נעבן צפון ירושלים.

ער האט קיינמאל נישט חתונה געהאט.

אין פערטן יאר פון דער קעניג יהויקים, איז ברוך בן נריה געווארן זיין שריפטשטעלער.

ווען די בבליים האבן באלאגערט ירושלים איז ירמיהו געווען אין תפיסה פון בבל, און ווען די אידן פון מלכות יהודה האבן גולה געווען קיין בבל, איז ירמיהו געבליבן מיט גדליהו אין ירושלים, נאכער, נאך וואס ישמעאל בן נתניה האט געמארדעט גדליהו האט ער אראפגענידערט מיט די איבעריגע פארבליבענע אידן קיין מצרים.

## זכרתי לך אהבת כלולותיך 
ווען ירמיהו האט מוכיח געווען דאס אידישע פאלק האט ער גענוצט די ווערטער: ירמיהו צייגט די בונד צווישן גאט מיט די אידן אזוי ווי א מאן וואס ליבט זיין ווייב, וועגן דעם ווערט דער פסוק ביז היינט איבערגעחזרט און געזונגען כדי צו דערמאנען גאטס ליבשאפט צו די אידן כדי ער זאל זיי גערן אויסלייזן פון גלות.

## קול ברמה נשמע 
ירמיהו האט געזאגט אין נאמען פון גאט אז עס הערט זיך א קול פון רחל ווי זי וויינט אויף אירע קינדער די עשרת השבטים וואס האבן גולה געוועזן קיין אשור, און ווי גאט טרייסט איר און זאגט צו אז אין דער צוקונפט וועלן זיך אלע אומקערן צוריק קיין ארץ ישראל:  
די פסוקים ווערן איבערגעחזרט און געזונגען ביז היינט כדי צו דערמאנען די נבואה אז כלל ישראל וועט זיך אומקערן פון גלות.

## השיבני ואשובה 
ירמיהו האט געזאגט אין נאמען פון גאט אז ער הערט ווי אפרים (די עשרת השבטים) טון תשובה אויף זייערע זינד, און בעטן פון גאט "הֲשִׁבֵנו וְאָשׁוּבָה" - קער אונז צוריק צו דיר אונטער און דאן וועלן מיר זיך אומקערן צו דיר. דער פסוק ווערט איבערגעחזערט ביים דאווענען אין א סך ערטער, כלל ישראל בעט פון גאט זאל ער זיך צו אונז אומקערן און נישט ווארטן זאלן מיר זיך פריער צו אים אומקערן, אנדערש ווי עס שטייט אין אנדערע פלעצער אין תנ"ך: 

## זעט אויך 
*ספר ירמיהו

## וועבלינקען 
* דעת

קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
קאַטעגאָריע:נביאים
קאַטעגאָריע:כהנים
אמאן

**אָמאַן** איז אַ לאַנד אין מערבֿ־אַזיע אויפן דרום־מזרח בארטן פונעם אראבישן האלבאינזל. זײַן הױפּטשטאָט איז מוסקאַט.
אמאן גרענעצט די פאראייניגטע אראבישע עמיראטן צו צפון־מערב, סאודי אראביע צו מערב און תימן צו דרום־מערב.

אמאן האט א סך פרעמדע ארבעטער פון למשל די דרום שטאטן פון אינדיע, קעראלא, טאמיל נאדו און קארנאטאקא.
מאראקא

[קליין| חתונה אין [מעקנעס פון מאראקא  צייכונג 1839 פון פאריז]]
דאס **קעניגרייך פון מאַראָקאָ** () איז אַ לאַנד אין צפון אַפֿריקע. זײַן הױפּטשטאָט איז ראַבאַט. ער האט א בארטן אויפן אטלאנטישן אקעאן ביזן דורכגאס פון גיבראלטאר און דעם מיטלענדישן ים.

די גרעסטע שטעט זענען קאַזאַבלאַנקאַ, פֿאַס, מאראקעשּׂ, מעקנעס, סאלע און טאנזשיר.

*
למדן

למדן איז איינער וואס קען גוט אפלערנען א שטיקל גמרא און דרייען מיט די פינגער.

*עס ווערט אפט גענוצט אלס א טיטול אויף א תלמיד חכם.

קאטעגאריע:טיטלען
מאנצביל

קליין|א יונגער מאן אין בראזיל
קליין|מענטש (ציכונג)
א **מאַנצביל** איז א זכר פון דעם באשעפעניש מענטש.

ווען ער איז געבוירן איז ער נאך א **קינד**. ווען ער הייבט אן צו גיין איז ער א **יינגל**. נאך דער בר מצווה (ביי יידן, ד"ה ווען ער איז אלט 13 יאר) הייסט ער א **בחור**, און ווען ער האט חתונה רופט מען אים א **מאַן**.

צו זיינע עלטערן איז ער א **זון**. צו זיינער קינדער איז ער זייער **פאטער**, צו זיינע אייניקלעך **זיידע** און צו זיינע אוראייניקלעך **עלטער־זיידע**.

א מאנצביל ירשנט אן X-כראמאזאם פון זיין מוטער און א Y-כראמאזאם פון זיין פאטער.

## אונטערשייד צווישן א מאנצביל און א פרוי 
א מאנצביל איז ביאלאגיש אנדערש פון א פרוי אין געוויסע סימנים.

דער ערשטער אונטערשייד איז שוין קענבאר ביים געבורט: די געשלעכט גלידער פון א מאנצביל זענען דער פעניס און די ביצים; א מיידל (א יונגע פרוי) האט אנשטאט א מוטערשייד.

ווען דאס קינד ווערט עלטער דערקענט מען אז:
* א זכר האט האר כמעט איבערן גאנצן קערפער, ספעציעל אויפן פנים—די בארד—און אויפן ברוסט.
* דער דורכשניט הויך און וואג פון א מאנצביל זענען גרעסער פון א פרוי.
* די הענט און פיס זענען גרעסער ביי א מאנצביל.
* די מוסקלען פון א מאנצביל זענען שטערקער פון די פון א פרוי, דורכשניטלעך 25% שטערקער.
* די שטימע פון א געוואקסענעם מאנצביל איז טיף, ווי אבער ביי א פרוי בלייבט די שטימע הויך ווי א קינד'ס.

## וועבלינקען 
*
קאַטעגאָריע:משפחה
נקיבה

‏upright|קליין|נקיבה סימבאל
**נקבֿה** איז דאָס מין אָדער אונטער־חלק פֿון אַן אָרגאַניזם װאָס פּראָדוצירט אײער. די אײ איז געװײנלעך די גרעסערע פֿון דער רעפּראָדוקציע סיסטעם פֿון אַן אָרגאַניזם, און די אונטער־חלק אין די רעפּראָדוקציע פֿון דעם זכר װאָס איז געװײנלעך זרע איז די קלענערע. די נקבֿה קען נישט פֿאַרמערן סעקסועל אָנעם זכר.
עס זענען דאָ אָרגאַניזמען װאָס קענען רעפּראָדוצירן אן א זכר.

דאס װאָרט נקבֿה קען אױך באַניצט װערן צו צײַגן אַ אונטערשײד צװישן צװײ די זעלבע זאַכן װאָס די אונטערשײד איז אױב זײ זענען אַ מקבל אָדער נישט. װי למשל אַ רער װאָס מען קען נאָר אַרײַנשטעקן אַן אַנדער רער אין דעם װאָס איז די זעלבע מאָס, אָבער מען קען איר נישט אַרײַנשטעקן אין אײנס װאָס איז די זעלבע מאָס.

בײַ מענטשן איז דאָס געװײנלעך די פֿרױ פּערזאָן.

קאַטעגאָריע:סעקס
קאַטעגאָריע:ביאלאגיע
סנדק

[שמאל|ממוזער|250px|רבי [אברהם ישעיהו קארעליץ דער "חזון-איש" סנדק ביי א ברית אין תל אביב]]
דער **סנדק** איז דער מענטש וואס האלט דאס קינד דורכאויס דעם ברית פונעם קינד. דער מנהג איז אז דער סנדק גייט מיט א טלית אויף סנדקאות.

* עס איז א סגולה אויף עשירות.

* אין רוב פלעצער ביי חסידים פירט מען זיך אז מען גיבט סנדקאות פארן רבין.

* אין לובאוויטש וויבאלד די חסידים האלטן אז זייער רבי לעבט נאך, פירט מען זיך אז מען איז אים מכבד מיט סנדקאות, מען לייגט געווענליך אונטער א בילד פונעם רבין.

## וועבלינקען 
* סנדק, (אין אידישן אנציקלופדיה, *דעת*.)

קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
קאַטעגאָריע:ברית מילה
כסא של אליהו

כסא אליהו איז אזא שיין באצירט בענקל וואו מען לייגט דאס קינד פאר זיין ברית.

בילד:kisa.jpg

*דאס איז לכבודו פון אליהו הנביא, וויבאלד ער קומט צו יעדן ברית אזוי ווי עס איז דערמאנט און דעם מדרש פרקי דרבי אליעזר סוף פרק כ"ט.

קאטעגאריע:ברית מילה
נתן הנביא

קליין|נתן הנביא זאגט תוכחה און מוסר לדוד המלך אויף מעשה בת שבע
**נתן הנביא** איז געווען דער נביא פון דוד המלךס קעניגרייך.

## זיינע נבואות
ער האט נבואה געזאגט צו דוד אז זיין זון שלמה וועט איבערנעמען די מלוכה נאך אים. ווען דוד המלך איז שוין געווען אויף דער עלטער און זייער קראנק, האט אדוניהו דער בן-בכור פון דוד געוואלט פארכאפן די מלוכה פון זיין טאטן דוד, און ער האט זיך ערקלערט אלס קעניג. אבער נתן הנביא מיט בת שבע (די מאמע פון שלמה) זענען געלאפן געשווינד צו דוד צו בעטן באקרוינען שלמה, און דוד האט טאקע אזוי געטון, ער האט באפוילן צו קרוינען שלמה אין גיחוןס קוואל.

קאַטעגאָריע:נביאים
באפעלקערונג

**באפעלקערונג** () איז די צאל מענטשן וואס וואוינען אין א געוויסע געאגראפיש פלאץ.
[קליין|450px|באפעלקערונג פון [לאנד|לענדער אין דער וועלט]]
די צאל פון אלע מענטשן אין דער ערד פלאנעט איז היינט 7.5 מיליארד מענטשן. אין די לעצטע יארן ווערט די וועלט פארמערט מיט 160 מענטשן יעדע מינוט.
----
* זעט אויך
** **דעמאגראפיע**
** **אידישע באפעלקערונג**

קאַטעגאָריע:דעמאגראפיע
קאַטעגאָריע:פאליטישע וויסנשאפט
אייגנטום

ממוזער|תעודת ההכשר מטעם הרבנות הראשית והמועצה הדתית, הגם שמוצגת בקביעות בחזית מרכול בירושלים, היא רכוש המועצה הדתית ורשאית להסירה בכל עת, כמפורט בה
**אײגנטום** אדער **אייגנס** איז וואס געהערט צו א מענטש, זאכן אויף וואס א מענטש איז בעל הבית הייסט איר/זיין אייגנטום. אויך דאס לאנד וואס א מענטש פֿארמאגט איז זיין אייגנטום. דאס קען ער באקומעם דורך קויפֿן אדער בירושה. אן אייגנטום קען געהערן צו איין מענטש אדער צו עטלעכע שותפים. 

אויף זײַן אייגנטום האט א מענטש  לעגאלע רעכט.  די רעכט פון אייגנטום זענען קאנטראלירט דורכן געזעץ.

## זע אויך 
*אייגנשאפט

*
טאכטער

[שמאל|ממוזער|250px|[לארע בוש|לורה מיט מאן ג'ורג' בוש און צווי טאכטער]]
טאכטער איז א מענטשנס קינד וואס איז פון מין נקיבה אדער מיידל/פרוי. (א קינד וואס איז א זכר הייסט א זון.)

קאַטעגאָריע:משפחה
ליביע

**ליביע** (, בערבעריש: *ליביאַ*) איז אַ לאַנד אין צפון אַפֿריקע. זי גרעניצט דעם מיטלענדישן ים צו צפון, עגיפטן צו מזרח, סודאן צו דרום־מזרח, טשאד און ניזשער צו דרום, און אלזשיר און טוניסיע צו מערב.

איר הױפּטשטאָט איז טריפּאָלי. אנדערע גרויסע שטעט זענען בענגהאַזי, מיסוראטאה און על בייַדאַ.

ליביע איז דאס פערטע גרעסטע לאנד אין אפריקע לויט שטח, און דאס 17טע גרעסטע לאנד אין דער וועלט, און באדעקט כמעט 1,800,000 קוואדראט ק"מ. זי האט א באפעלקערונג פון 6.4 מיליאן מענטשן. ליביע איז איינע פון דער וועלטס צען רייכסטע נאפט פראדוצירער לענדער.
קליין|מרכז|מיסראתה ליביא
זי פארמאגט אויך גרויסע מדבריות.

דער דיקטאטארישער פרעזידענט איז געווען מואמאר קאדאפי וואס ער האט איבערגענומען די פירערשאפט, נאך א מיליטערישן איבערקערעניש, אין סעפטעמבער 1969. 

דעם 15טן פעברואר 2011 האבן אנגעהויבן ריזיקע דעמאנסטראציעס אין ליביע, ערשט אין דער שטאט בענגאזי און דערנאך אין אנדערע שטעט, אין די שפורן פון אויפשטאנדן אינעם מיטל מזרח. איינער פון די צוועקן איז געווען צו פארטרייבן קאדאפי פון זיין אמט. ביי די דעמאנסטראציעס זענען הונדערטער בירגער און מענטשן פון די זיכערהייט קראפטן געהרגעט געווארן. די דעמאנסטראציעס האבן זיך דערברייטערט אין א בירגערקריג, ווען אסאך בירגער זענען אומגעקומען. באשלוס 1973 פון דעם זיכערהייטס ראט פון די פאראייניקטע פעלקער, אום 17טן מערץ 2011, האט געגעבן רשות צו לענדער צו נעמען אלע מיטלען צו פארזיכערן די פרידע פון די בירגער אין ליביע. דעם 19טן מערץ, נאך אן אולטימאטום א טאג פריער דורכן אמעריקאנער פרעזידענט באראק אבאמא, האט אנגעהויבן אן אינטערנאציאנאלע אטאקע אויף ליביע. דעם 20סטן אקטאבער 2011, נאך א חודש פון קעמפן, האבן די רעוואלוציאנערן איינגענומען די לעצטע פעסטונג פון קאדאפי און זיין געבורט־שטאט סירטע. קאדאפי האט מען געהרגעט ווען ער האט פרובירט אנטלויפן פון דער שטאט.

ֿ

## עקאנאמיע 
די עקאנאמיע פון ליביע איז באזירט אויף פאבריקאציע, נאפט און לאנדווירטשאפט. די ליבישע פאבריקאציע נעמט איין טעקסטילן, קליידונג און עסן.

## יידן אין ליביע
באדן

קליין|באדן

**באדן** (אדער **ערד**) איז א קאמבינאציע פון שטיין, שטיקלעך מינעראל געשאפֿן דורך וועטער (ווינט, רעגן, זון, שניי) און ארגאנישער מאטריאל, וואסער, און לופט.
באדן איז דער טייל פון דער ערד וואו פֿלאנצן קענען וואקסן.

קאטעגאריע: ערד וויסנשאפטן
קאטעגאריע: געאגראפיע