open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
קריאת התורה

**קריאת התורה** - ליינען פון א כשר געשריבענע ספר תורה מיט די טראדיצאנאלע ניגון לויט די טעמי המקרא.

אויף אידיש רופט מען עס אין קורץ "ליינען", אדער די וואס רעדן ענגליש רופן עס "ליין" (I AM STUDYING TO *LAIN*).

## טעם
לערנען תורה, כדי צו וויסן וויאזוי צו לעבן.

## ווען און וואס ליינט מען
## בעל קורא
## עליות ליציטאטן אין שנודערן
## וואס קומט מיט ליינען
*גומל בענטשן
*ברוך שפטרני
*נאמען געבן פאר א ניי געבוירן מויד
*מי שברך פאר א קראנקע

## הגבה אין גלילה
## הפטורה
## מנין
נישט יעדער דארף אויסהערן, אבער עס מוז זיין צען וואס הערן ווייל דער מצוה איז ליינען.
## שמועסן ביים ליינען
קאטעגאריע:מצוות און מנהגים
חינוך

קליין|95px|א טאטע לערנט מיט זיין קינד 
[ממוזער|95px|א זעקס־יעריג מיידל גייט אַריין צום ערשטן מאל אין דער שולע, שולע יאָר [ה'תש"פ 2019 ירושלים.]]

**חינוך** אדער **הערציאונג** אדער **בילדונג** איז די ערציאונג פון א קינד ווען ער איז נאך קליין.

א מענטש ווערט געפארעמט זיין געדאנקען און פירונגען פון אלעס און אלעמען ארום.

די וואס געבן זיך אפ מיט דעם זענען לערערין'ס און עלטערן.

## היסטאריע 
פארצייטנס האט יעדער טאטע געדארפט לערענען פריוואט מיט זיין קינד אדער אים באזארגן א פריוואטער לערער זאל לערענען מיט זיין קינד, וואס דערפאר האבן פילע קינדער נישט געלערנט אין קיין שולעס, און אויסגעוואקסן אוילע פויערס און עם הארצ'ים.

ביים ענדע פון די 19טע י"ה איז אריין אין די וועסטליכע קולטור א רעפארמע אז די רעגירונגען מוזן באזארגן גרונדשולס פאר זייערע אלע בירגער אויף אומזינסט, אבער די מיטלשולעס און קל וחומר די אוניווערסיטעטן און קאלעדזשן וואס דארט האט מען שטודירט הויכע לימודים האט דאן געקאסט געלט. א צייט שפעטער איז אויך די גרונדשולעס געווארן א טייל פון די רעגירונגס פארפליכטונגען און נאר די אוניווערסיטעטן מיט די קאלעדזשן זיינען געבליבן אונטער פריוואטע געזעלשאפטן. היינט אין פילע אייראפישע לענדער שטיצט די רעגירונג און צאלן אויס א טייל פון די לימודים אויך אין די אוניווערסיטעטן פאר זייערע בירגער.

## בילדונג אין מדינת ישראל 
אין מדינת ישראל איז דא דריי אפיציעלע חינוך אינסטיטוציעס וואס ווערן געשטיצט דורך די משרד החינוך:
קליין|200px|א שטוב אין א שולע
* **חינוך ממלכתי** - שולעס פאר סעקולערער.
* **חינוך ממלכתי דתי** - שולעס פאר מזרחיסטן וואס האלטן זיי אויף א רעליגיע סטיל, און לערנען סיי ספרי קודש און סיי ספרי חול.
* **חינוך חרדי עצמאי** - שולעס פאר די פרומע וואס מען לערנט בעיקר ספרי קודש און אויך ספרי חול אונטער די קאנטראלע פון משרד החינוך. אבער למעשה ווערן זיי נישט געאכט דורך משרד החינוך, און לערנען כמעט נאר ספרי קודש ווי זייער אייגן ווילונג.

לױטן חוק אין ישראל (חוק חינוך חובה חינם) זײַט 1984 און איר באַשטימונג אין 1999 איז די מדינה מחויב אױסצוצאָלן חינוך פֿאַר קינדער פֿון 3 בין 18 יאָר.

* זעט אויך: **שולע**

*
קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע
מאשין

א **מאַשין** איז א זאך וואס מענטשן האבן פאבריצירט צו טון א געוויסע ארבעט, אדער צו מאכן גרינגער פאר מענטשן, אדער אזא ארבעט וואס א מענטש קען אליין נישט מאכן. עס זענען פאראן מאשינען וואס האבן אסאך באוועגלעכע טיילן, ווי למשל א ראווער און א זייגער. אנדערע מאשינען האבן נישט קיין באוועגלעכע טיילן, ווי למשל א קאמפיוטער און א טעלעפאן.

ס'זענען פאראן זעקס מאשינען וואס מען ניצט שוין פון אוראלטע צייטן.

א מאשין ניצט אויס די געזעצן פון פיזיק (למשל, פון מעכאניק, טערמאדינאמיק אדער עלעקטראמאגנעטיזם) אויספירן ארבעט וואס פאדערט א סך קראפט במשך א לענגערע צייט. אזוי א קראן קען הייבן שווערע לאסטן וואס אפילו הונדערט מענטשן וואלטן נישט געקענט אליין.

## די פשוטע מאשינען 
די פאלגנדע זעקס מאשינען ווערן גערופן די "פשוטע מאשינען":
* דער קלין
* דער משופעדיקער פלאך
* דער שרויף
* דער הייבער
* דער בלאק
* דער ראד און אַקס

## עלעקטרישע מאשינען
*היים געצייג
** וואשמאשין
** וועש טרוקענער
** שטויבמאשין 
** געפעס-וואשמאשין
** טעלעפאן
** פרידזשידער
** אויוון, מיקראכוואליע אויוון און טאסטער אויוון
** עקבער
** גראזשניידער
* פארוויילונג עלעקטראניק 
** טעלעוויזיע
** ראדיא-אפאראט 
** סטערעא סיסטעם
** גראמאפאן
** קאמפיוטער
** ווידעא שפיל קאנסאל
* ביורא געצייג
** קאפי-מאשין
** דרוקער
** פאקס
** קאמפיוטער

## זעט אויך 
* אויטא
* מאטאר

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:אינזשעניריע
*
שמעון ראלניצקי

**שמעון ראלניצקי** איז א חרדישער זשורנאליסט וואס וואוינט אין מאנסי, ארויסגעבער פון "דער גלאק".

ער איז פון די ערשטע חסידישער שרייבער פון א סאטמארער קרייז וואס האט זיך ארויסגעשטעלט צו שרייבן ארטיקלען אונטער זיין ארגינעלען נאמען, אבער ער שרייבט אויך נאך ארטיקלען מיט א פענע נאמען  "ש. כהן" און נאך.

זיין טאלאנט ליגט בעיקר אין זיין געשמאקע שריפט סטייל און היסטאריע.

ער געהער זיך צו דעם ארונישן סאטמארער קרייז.

## קאריערע 
ראלניצקי האט אנגעהויבן זיין קאריערע אין דער בלאט צייטונג, זיין געלונגענקייט פון טייפן אסאך, האט אים געשטעלט סיי אלס דער פאליטישער קארעספאנדאט און סיי אלס דער אידישער וועלט קארעספאנדאט. (איבערנעמענדיג שיף און מילער נייעס אגענטור וואס איז געווען די ארבעט פון ר' אייזיק שניצלער.) אויך האט ראלניצקי געשריבן לאנגע אפהאנדעלונגען פון די ברענעדיגע פראגעס פון דער וואך.

ער איז אויך געווען א פראמינענטער שרייבער אין דער איצט-פארמאכטן אויסגאבע "צייטשריפט".

ראלניצקי איז א פאליטישער אנאליזירער אויף קול מבשר וואו צווישן אנדערע איז ער דער האבט פונעם "א טראפ טיפער" ווינקל.

## דער שטערן/שפאקטיוו 
ראלניצקי האט געגרינדעט זיין מאגאזין  "דער שטערן", און אביסל שפעטער געפענט א שוועסטער אויסגאבע "דער שפאקטיוו" כדי עס זאל קענען ארויסקומען צוויי מאל אינעם חודש: דער שטערן יעדן ראש חודש, און דער שפאקטיוו קומט ארויס יעדן האלבן חודש.

## דער גלאק 
נאך 18 יאר ארויסגעבן "דער שטערן" האט ער חנוכה תשפ"א אנגעהויבן ארויסגעבן זיין נייער אויסגאבע "דער גלאק" וואס קומט ארויס פון צייט צו צייט.

קאַטעגאָריע:ארונים
קאַטעגאָריע:חרדישע זשורנאליסטן
קאַטעגאָריע:כהנים
י. לעבאוויטש

**י. לעבאוויטש** א שרייבער אין יידיש-שפראכיקע צייטונגען און זשורנאלן, איבערהויפט אין דער בלאט, און דער אידישער פלאם.

**י. לעבאוויטש** איז אויך דא א באנוצער וואס רופט זיך מיט דעם נאמען י. לעבאוויטש אלס מיטגליד אין דער וויקיפעדיע.

לעבאוויטש
הענגאווער

**הענגאָווער**/קאַצניאָמער 
דער טאג נאכן טרינקען צופיל אלקאהאלישע געטראנקען, איז זייער שלעכט פארן מענטש, אויף לאנגע שעות אין מארגענדיגן טאג, שפירט זיך א הענגאווער, וואס פון אירע סימפטאמען, זענען מידקייט, שווערע קאנצעטראציע, סענסעטיווקייט צו ליכטיגקייט און צו גערודער און שלאפלאזיגקייט.

# מען באקומט שמערצליכע שטארקע **קאפּ וויי**, ווייל די צעלן נעבן מוח ווערן פארסמ'ט פון דעם אלקאהאל און לאזן ארויס דארטן דעם פּיין.
# **אויסגעטרוקנטקייט**. צופרי נאך א נאכט שווער טרינקען וועט איר אויפשטיין מיט די צונג צוגעקלעבט צום דאך פון מויל פאר אויסגעטרונקעטקייט, ווייל דער אלקאהאל הרגעט די הארמאנען וואס האלטן די פליסיקייט אינעם מענטש, מען פּישט מער, מען ברעכט און מען האט שלשול.
# מען איז שוואך. ווייל דער אלקאהאל מאכט אז דער מענטש זאל נישט קענען געהעריג זיך אויסרוען ביים שלאף.

## זעט אויך 
* אלקאהאל
* אלקאהאלישע געטראנקען
* שיכור

קאַטעגאָריע:סימפטאמען
יוסף אפרתי

[ממוזער|250px|הרב אפרתי (שטייט, לינקס) ביי [ניחום אבלים מיט הרב אהרן לייב שטיינמאן אין הרב אלישיב׳ס הויז נאך דער פטירה פון זיין טאכטער דינה עטיל בערלין]]
הרב **יוסף יקותיאל אפרתי** (געבוירן ה'תשי"ג,  1953) פירט דעם בית מדרש גבוה להלכה בהתיישבות החקלאית, איז א מיטגליד אין דער וועדת הרבנים פון דגל התורה און איז א מומחה אין כשרות.ער איז געווען דער גבאי פון הרב יוסף שלום אלישיב, וואס איז געווען גערעכנט אין ליטווישע קרייזן אלס פוסק הדור.  

## ביאגראפיע 
אפרתי איז געבוירן געווארן אין ישראל, צו רב שמעון אפרתי, פירער פון דער כשרות אפטיילונג פון דער הויפט רבנות פון ישראל. ער האט געלערנט אין חורב (א ״ישיבה תיכונית״) אין ירושלים און דערנאך אין  דער כרם ביבנה ישיבה. אין די 1970ער יארן האט ער חתונה געהאט מיט צביה, טאכטער פון פנחס שיינמאן.

ער איז אויפגעצויגן געווארן אין א שטוב פון דעם מזרחי קרייז. אבער זיי שטאמען פון חסידישע רביס פון פוילן. 

אלס אינגערמאן האט ער אנגעהויבן זיין קאריערע אין כשרות ביים בעלזא בד"ץ און פון דארטן איז ער געווארן א חסיד און צוריק אנגעטאן די שטריימל און בעקישע און זיך געלאזט וואקסן א פולע בארד און פיאות, ווי זיינע זיידעס בעפאר דעם צווייטן וועלט קריג. 

זיין עקספערטיז אין כשרות האט ארויפגעארבעט די מהדרין רבנות השגחה אז עס זאל ווערן מער פארלעסלעך.

## הלכה און כשרות
ער שטייט שוין יארן אין שפיץ פון מכון לחקר החקלאות בהתיישבות; וואס דאס איז א אפאראט פון 12 כוללים, וואס אנטהאלט איבער 200 אינגעלייט תלמידי חכמים וואס טוען דורך אלע מצוות התליות בארץ און די כשרות פון ארץ ישראל אגריקאלטור ווי די הלכות פון שביעית, ערלה, חלה און תרומות, און ועל כולם די פארצווייגטע אישוס פון שמיטה.

## פארהעלטעניש מיט הרב אלישיב
ער איז דער שרייבער און עצה געבער הרב אלישיב.

זיין נאנטשאפט צו רב אלישיב איז א וואונדער ביי פיל, ווייל הרב אלישיב, איז דער פארקערטער ווי זיין גבאי אפרתי וואס איז א היציגער. אבער דאס האט זיך אנגעהויבן אלס בחור ווען דער אינגער אפרתי פלעגט אין משך פון צוויי יאר יעדן איינציגן טאג משוגע מאכן דעם רב מיט טעגליכע 12 שאלות. קיינמאל האט דער רב נישט געפרעגט דעם בחור קיין שום זאך נישט ווי אזוי ער הייסט, נישט וואו ער לערנט, און נישט וואו ער וואוינט. בלויז געענטפערט קאלט און טרוקן די הלכה. ביז איינמאל ענדליך האט ער אים געפרעגט א שאלה וואס דער רב האט נישט געהאט קיין ענטפער. און אים געשיקט צו אן אנדערן האט ער אים געפרעגט ווער ער איז. האט זיך ארויסגעוויזן אז ער האט געקענט גוט זיין טאטע.

## רעפערענצן
קאטעגאריע:חרדים
קאַטעגאָריע:רבנים
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
צייטשריפט

מיינט איר אין אלגעמיין צייטונג?

**צייטשריפט** איז א ביי-וואכענטליכער יידישער מאגאזין. 

עס ווערט ארויסגעגעבן דורך ר' ישראל מענדל וואגשאל פון מאנרא א זון פון ר' הערש אפרים וואגשאל.
עס אנטהאלט 4 באזונדערע אינטערעסע אפטיילונגען. זיי לויפן דארטן העכסט אינטערסאנטע ארטיקלן פון ר' הערשל פרידמאן ר' אשר לעווין און פון ר' פנחס גלויבער, י. לעבאוויטש שמעון ראלניצקי. און אזוי ווייטער. אויך איז דא ווערק געשריבן דורך פרויען פאר פרויען. א שטייגער ווי דאס אידישע ליכט, אלע ארטיקלען האבן מוסר השכל'ס און קענטליך געשריבן פון לערערין'ס וואס שרייבן דאס פאר חינוך, נישט פאר די בלויזע אינפארמאציע ציל. אויך איז דא פאר קינדער ארטיקלען וואס איז א איבערפלאנצונג פון דעם פאפולערן אויסגאבע דער קינדער שפיל וועלכע ווערט ארויסגעגעבן דורך די קינדער שפיל פירמע, עס איז גאר אינטערעסאנט פאר קינדער, עס אנטהאלט שיינע מעשיות און אקטיוויטעטן פאר קינדער אין יעדן יארגאנג.

כמדומה לי אז עס איז שוין פארשפארט, און קומט מער נישט ארויס.
קאטעגאריע:צייטונגען
קאטעגאריע:פרומע מאגאזינען
יצחק הוטנער

רבי **יצחק אייזיק הוטנער** (תרס״ו–תש״ם) איז געווען דער גרינדער און ראש ישיבה פון חיים בערלין אין פלעטבוש, ברוקלין, ער האט זוכה געווען אויפצושטעלן די אמעריקאנער תורה וועלט.

ער איז געבוירן אין ווארשע, פוילן אין יאר ה'תרס"ו. ער האט געלערנט אין סלאבאדקע, וואו מ'האט אים גערופן "דער ווארשעווער עילוי".

ער האט געהאט א געוואלדיגע פירערשאפט פאליטיק אפילו געווארן א חסיד און געפירט טישן. מיט קבלה תורות.

רבי הוטנער איז געווען א מיטגליד אין דער אמעריקאנער מועצת גדולי התורה.

ער האט גרויס געמאכט לכתחילה הרב אביגדור מילער אלס זיין צווייטער אין קאמענד צו פירן די ישיבה, אבער דאס קנאות פון רבי אביגדור נישט צו דערלאזן לערנען ענגלישע לימודי חול פון די עלטערע בחורים האט צושיידט זייערע וועגן. דער איידעם פון רב הוטנער און היינטיגער ראש ישיבה איז טאקע נישט געקומען צו ר' אביגדורס לוויה.

## זיינע תלמידים
*נאוואמינסקער רבי
* רבי שלמה פרייפעלד
* רבי אהרן שעכטער. דער ממלא מקום.
* רבי יונתן דייוויד, א פוסק (זיין איידעם)
* רבי אהרן ליכטנשטיין, ראש ישיבה אין הר עציון ישיבה
* רבי פינחס סטאלפער פונעם ארטאדאקסישן פארבאנד און גרינדער פון ניקסי
* רבי נח וויינבערג, גרינדער פון אש התורה

## פאמיליע
* הרב אהרן שעכטער, ממלא מקום אלס ראש ישיבה

קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין אמעריקע
קאַטעגאָריע:פוילישע יידן
קאַטעגאָריע:יידן פון ווארשע
יציאת מצרים

קליין
**יציאת מצרים** איז די עיקרדיקע געשיכטע וואס האט פאסירט פאר כלל ישראל און דער גרונט פון די יידישע רעליגיע.

## די געשיכטע 
די געשיכטע פון ​​יציאת מצרים איז געזאָגט אין די ספרים פון שמות, ויקרא, במדבר, און דברים, די לעצטע פיר פון די פינף ספרים פון דער תורה. עס הייבט זיך מיט די אידען אין קנעכטשאפט אין לאנד מצרים. משה רבינו פירט זיי ארויס פון מצרים און דורך דעם מדבר צו בארג סיני, וואו דער אייבערשטער אנטפלעקט זיך צו זיין פאלק ווי ער האט געמאכט א בונד. זיי דארפן האלטן זיין תורה (ד"ה געזעץ,), און ער וועט געבן זיי דאס לאַנד כנען.  

די אידן האבן אָנגענומען די בונד און באַקומען זייער געזעצן, און, מיט דער אייבערשטער איצט צווישן זיי אויפן וועג פון סיני, צו דעם צוגעזאָגטן לאַנד, אָבער ווען מ'האט זיי דערציילט אַז דאס לאנד איז אָנגעפילט מיט ריזן האבן זיי אָפּגעזאגט צו גיין, און די אייבערשטער שטראפט זיי צו בלייַבן אין דער מדבר ביז ד דור וואָס איז ארויסגעגאנגען פון מצרים שטארבט. נאָך 37 יאָר אין די קדש ברנע, דער נעקסטער דור גייט צו די גרענעצן פון כנען, ווו משה רעדט צו זיי צום לעצטן מאל, איבערגייענדיג זייערע נסיעות און געבן זיי נאך געזעצן. די תורה ענדיגט מיט דעם טויט פון משה אויף בארג נבו און זיין קבורה דורך דעם אייבערשטן, און די אידן גרייטן זיך איינצונעמען דאס לאנד. 

## קריעת ים סוף 
ס׳איז באשריבן אין די תורה אלס דער גרויסער נס וואס גאט האט געטאן צו די יידן זעקס טאג נאך יציאת מצרים, ווען ער האט געשפאלטן דעם ים סוף פאר די אידן און די מצרים זיינען דערטרונקען געווארן.

קאַטעגאָריע:תנ"ך
קאַטעגאָריע:פסח
דראמאטורג

א **דראַמאַטורג** איז דער וואס שרייבט פארשטעלונגען צום טעאטער.

פון די ערשטע ערקענטע דראַמאַטורגן זיינען די וואס האבן געפועלט אין אוראלט גריכנלאנד אין דעם 5טן י"ה פארן ציילן, ווי סאפֿאקלעס און אריסטאפֿאנעס. דער מערסט באקאנט דראמאטורג אויף דער ענגלישער שפראך איז געווען וויליאם שייקספיר.

## ליסטע פון דראמאטורגן 
* הענריק איבסן
* אברהם גאלדפאדן
* יעקב גארדין
* אקטאוו מירבא
* סאפאקלעס
* וויליאם שייקספיר

## זעט אויך 
* סצענאר שרייבער, איינער וואס שרייבט פאר פילמען

*
קאַטעגאָריע:טעאטער
פארשטעלונג

א **פארשטעלונג** איז פאפולערע ליטעראטורע אויסדרוק וואס ווערט געשפילט ביים טעאטער.
=ארטאדאקס יודישער בינע=
אין די לעצט צענדליגע יארן, איז געווארן א ערשיינונג פון א **יודיש-פרומער בינע**, און מיט פול-לאנגע פילמען, וואס ערפילט די היימישער וועלט מיטן געברויך פון ערליכע פארגעניגן.

אט דאס ערשיינונג, איז א ברייטערע שילדערונג וויאזוי עס איז געווארן און פארוואס, אבער עס איז א פאקט, וואס ווערט מער און מער.

אויף צום באמערקן, אז כאטש עס זענען פארהאנען פילמען וואס זענען באזירט וועגן יודען, און צומאל אויך דירעקטירט, פראדוצירט, געשפילט דורך פרומע יודען, איז דארט אויך דא א צווישנ'שייד, פאר וועמען עס איז געאייגענט, וואס צומאל איז עס געאייגענט בלויז פאר די סעקולערע וועלט. ווי א שטייגער אנפילן די הוילקייט, אושפיזין (פילם) א.ד.ג.

קאַטעגאָריע:טעאטער
*
קאטעגאריע:ליטעראטור
טעאטער

**טעאַטער** (פון אוראלט גריכיש: *θέατρον* *טהעאַטראן*) איז א קונסט ווו עס ווערט געשפילט פארשטעלונגען מיט לעבעדיקע אקטיארן. דער פלאץ וואו די פארשטעלונגען קומען פאר הייסט א טעאטער. 
געוויינלעך שפילט מען די פארשטעלונג אויף א בינע.

איינער וואס שרייבט פארשטעלונגען צום טעאטער הייסט א דראמאטורג.

## היסטאריע 
די ערשטע פארשטעלונגען זענען פארגעקומען אין אוראלט גריכנלאנד. פארשטעלונגען זענען געווען אדער טראגעדיעס אדער קאמעדיעס. די גריכישע דראמאטורגן זענען געווען אייסקילוס, סאפאקלעס, אייריפידעס און אריסטאפאנעס.
זיי האבן געהאלטן פארמעסטן צווישן דראמאטורגן און מען האט באלוינט דעם געווינער מיט א פריז.

*האנטבוך פון יידישן טעאטער : א שטודיר-בוך
*לעקסיקאן פון יידישן טעאטער
*ביכער וועגן טעאטער

*
קאַטעגאָריע:פארשטעלונגען
קאפוויי

**קאפוויי** איז דער פיין אינעם שטערן פון קאפ. דער מוח האט נישט קיין נערווען צעלן, דעריבער איז קיינמאל די פיין פון מוח נאר בלויז פון פנים העכערע טייל.

עס קען זיין דער סימפטאם פון ערגערע קרענק אדער סתם פארבייגייענדע אומאנגענעמליכקייטן.

## מעגלעכע סיבות פון קאפווייטיג 
* אנגעצויגנקייט.
* אויסגעטרוקנטקייט.
* אנשטרענגן זיך די אויגן צופיל.
* סינוס אינפעקציע
* א פארשטאפטע נאז
* קאפין רעדוקציע.
* נישט שלאפן גענוג.
* הענגאווער פון אלקעהאל.
* עס קען זיין א מוח טומאר.

עס זענען דא היינט פייןקילער'ס ווי אספירין, טיילענאל אדער עדווין.

קאַטעגאָריע:סימפטאמען
אדאבי

left|thumb|250px|לאגא
**אַדאָבי** (ענגליש: *Adobe*) איז א קאמפיוטער פראגראם פירמע וואס איז געגרינדעט געווארן אין דעצעמבער 1982 דורך דזשאן ווערנאק און טשארלס געטשקי.

די ביידע האבן געעפנט אדאבי נאכן פארלאזן די זיראקס פארק כדי צו עפענען א פרישע עפאכע פון קאמפיוטער ווייכווארג אויפן פאסטקריפט שפראך, וואס איז בעיקר נוצליך צו דרוקן אילוסטראציע און טעקסט.

די פירמע נאמען "Adobe" איז נאכן טייך אדאבי (Adobe Creek) וואס איז געווען נעבן דעם הויז פון איינער פון אירע גרינדער. די הויפטקווארטיר איז אין שטאט סען דזשאסע אין קאליפארניע. אין יאר 2004 האבן אדאבי ארבעטער זיך געציילט צו 4000, מער ווי האלב אין סען דזשאסע. אדאבי האט נאך פיליאלעס אין אנדערע שטעט.

ביזן יאר 2005 זענען מאקראמעדיע און אדאבי געווען קאנקורענטן, וויבאלד ביידע האבן פאבריצירט גראפיקס פראגראמען. יענע יאר האט אדאבי אפגעקויפט מאקראמעדיע, און אין אדאביס וועבזייטל קען מען טרעפן לינקען צו מאקראמעידיע און אויך פארקערט.

## פראדוקטן 
## וועבלינקען 
* אדאבי הויפט וועבזייטל

קאַטעגאָריע:קאמפיוטער פראגראמען
שמואל בנימין קרויס

ר' **שמואל בנימין קרויס** איז א איד פון אייראפע וואס אסאך אידן איבערהויפט וואס קערן זיך אן אין די סאטמאר ארונים קרייזן, זענען פארגלייבט אין אים, אז ער ווייסט אלעס, און ער קען מאכן נסים, און פועלן ישועות, גרויסע עשירים ווענדן זיך צו אים פאר זיי מאכן א ביזנעס טראנזאקציע, אדער סתם אידן פאר זיי טוען שידיכים צו בעטן א ברכה אז אלעס זאל גיין גוט, און אפילו יונגע בחורים שעמען זיך נישט אים צו אנצורופן אויפ'ן טעלעפאן פאר א פארלוירענע פאר גלעזער, תפילין, פאספארט וכדו'

זיין גרויסקייט האט זיך אנגעהויבן יארן לאנג זיין אן איינגעשטעלטער מגיד שיעור אין תורת חסד ישיבה אין היטשין און אין לאנדאן, דארטן האבן זיינע מופתים געטראגן א בחורישע פארעם, ווען מען האט עפעס געברויכט אוועק פארן פון ישיבה אן רשות אדער טרעפן א פארלוירן היטל וכדו' פלעגט מען צו אים גיין פאר א ברכה, און מיט'ן אריינקוקן אין זיין "**תהילים**" איז אלעס געווארן ערליידיגט. די מיסטישע כוחות איז צעביסלעך געווארן פארשפרייט, און ער איז געווארן מער און מער אנגענומען, היינט ווען ער קומט קיין אמעריקע ספעציעל אין קרית יואל ווארן א רייע און מען קען נישט סתם אזוי אריינגיין צו אים.

ער איז א געוואלדיגער גוט הארץ וואס זארגט זיך פאר יעדן אלטן בחור אנצוטראגן שידיכים, און ער איז א ארימאן וואס וואונט זייער שפארעריש, און מיט זיינע געלטער וואס מענטשן געבן אים שטיצט ער א כולל, און געט צדקה.

מאנכע זאגן אז ער זעט אויס ווי דער "בעל שם טוב" אליינ'ס מיט זיין פארצייטיש'ן אויסזען, זיינע אויגן זענען זייער טיף און שפראצן מיט אהבת ישראל ווען א איד רעדט צו אים זיך אראפ פון הארצן, מען זעט אז ער איז כל כולו פארווייטאגט אינעם אידס פראבלעם.

ער דינט אלס רב אין דער דריטער סאטמאר אהרונישער שול אין סטעמפארד היל.

רב קרויס איז א חסיד נאמן פונעם סאטמארער רבי'ן, רבי אהרן טייטלבוים. ווען דער סאטמאר רבי האט חתונה געמאכט זיין אינגסטע קינד ב' חשון תשס"ז, איז ער ספעציעל געקומען צו פארן צו דער חתונה קיין קרית יואל נו יארק, וואו מען האט אים מכבד געווען מיט עד קידושין; אין מיטן דער סעודה איז אים שלעכט געווארן, ער איז צאמגעפאלן אין געכאפט אן ערנסטן סטראק.

קרויס
ווערנער הייזנבערג

**ווערנער קארל הייזנבערג** (דעם 5טן דעצעמבער 1901 - דעם 1טן פעברואר 1976), א פיזיקער פון דייטשלאנד און דער באלוינטער פון דעם נאבעל־פריז פאר פיזיק אין יאר 1932. 

## ערשטע יארן 
## ביי דער מלחמה מיט די נאציס 
## נאך דער מלחמה יארן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פיזיקער
קאַטעגאָריע:דייטשן
אומזיכערקייט פרינציפ

דער **אומזיכערקייט פרינציפ** איז ערפינדען דורך דעם דייטשען פיזיקער ווערנער הייזענבערג אין 1927. ער איז א טייל פון קוואנטן-מעכאניק וואס איז מסביר די אויפפירונג פון נאטור אויף א גאר קליינער מדרגה, וואס ווערט נייטיג ווען מען האנדלט מיט זאכן קלענער פון אן אטאם. לויט דעם אומזיכערקייט פרינציפ איז דא א גרענעץ איבער ווי פונקטלעך עס קען זיין די גיכקייט פון א באשטאנדטייל און די "פאזיציע" (וואו ער געפינט זיך). די צוויי זענען אפהענגיג איינע אין דער אנדערער, און ווי מער פונקטליך איינס איז, אלס ווייניגער פונקטליך ווערט די אנדערע.

לויט דעם קומט אויס אז ווען אן עלעקטראן איז אנגעבונדן אין אן אטאם אזוי אז די פאזיציע דערפון איז פונקטליך מיט א זיכערקייט די גרייס פון אן אטאם, איז די וועלאציטעט אזוי אומפונקטליך אז דער עלקטראן פליט ארום אין דער אטאם אין אלע ריכטונגען מיט גרויסע גיכקייטן, ווי אויך איז דער עלעקטראן נישט אויף איין פונקטליכע פלאץ אין דעם אטאם, נאר איז בערך ערגעץ דארט.

איינשטיין האט זייער נישט ליב געהאט דעם אומזיכערקייט פרינציפ, און האט זיין גאנץ לעבן פרובירט אויפצוקומען מיט א בעסערער טעאריע, אבער ער האט נישט מצליח געווען. און די ניינציגער יארן זייט זיין אויפקום, האט מען נאר געטראפן וואס מער ראיות צו דער טעאריע, כאטש עס הערט זיך אומגלויבליך און אומפארשטענדליך.

קאַטעגאָריע:פיזיק
קאַטעגאָריע:קוואנטן-מעכאניק
מארק ענטאני

קליין| מארק ענטאני
**מארק ענטאני** איז א היסאפנישער מוזיק זינגער און פראדעצורער.

קאַטעגאָריע:זינגערס
סטאקס

**סטאקס** איז דער טייל וואס גרויסע קארפאראציעס געבן ארויס א געלעגענהייט פאר פרעמעדע מענטשן צו קויפן און אינוועסטירן סטאק אין זייער קאמפאני. 

## סטאק אפשען'ס 
## שארט
זעהט: סטאק מארקעט.

קאטעגאריע:האנדל און פינאנץ
ניעלס באהר

**ניעלס הענריק דאוויד באהר** (7טן אקטאבער 1885 - 18טן נאוועמבער 1962) איז געווען א יידישער פיזיקער פון דענמארק וואס האט אויפגעטון אסאך אין די בוי און אויסזע פון דעם אטאם, און איז געווען פון די ערפינדער פון קוואנטום פיזיק. ער האט באקומען דעם נאבעל־פריז פאר פיזיק אין 1922.

ער האט באקומען אן ערע דיפלאם פונעם ווייצמאן אינסטיטוט פאר וויסנשאפט.

## לעבנסגעשיכטע
[קליין|נילס באהר ביי א באזוך צום [ווייצמאן אינסטיטוט]]
באהר איז געבוירן געווארן אין קאפנהאגן, דענמארק, דער צווייטער פון דריי קינדער פון כריסטיאן באהר (1858—1911), א וועלטס-פיזיאלאג, און העלען (אדלער) (1860—1930).

באהר האט געלערנט פיזיק אין קאפנהאגן אוניווערסיטעט, און האט באקומען זיין דאקטאראט אין 1911. יענע יאר איז ער אריבער צום אוניווערסיטעט פון קעמברידזש צו ארבעטן מיט דזשיי דזשיי טאמסאן, אבער ער האט נישט געדאנזשעט איינארדענען מיט אים און א קורצע צייט נאכהער איז ער אריבער צו מאנטשעסטער אוניווערסיטעט צו ארבעטן מיט ערנעסט ראדערפארד, וואס האט געפארשט די סטרוקטור פונעם אטאם.

## וועבלינקען 
באהר
קאַטעגאָריע:יידן
קאַטעגאָריע:דענער
קאַטעגאָריע:נאבעל פריז
בערזע

[קליין|333x333פיקס|די [ניו יארק בערזע]]
קליין|250px
די **בערזע** איז א מארק וואו בערזע-מעקלער האנדלען אקציעס און ווערטפאפירן. די בערזע פירט א ליסטע פון די אקציעס וואס ווערן באהאנדלט דארטן.

אין 1171 האט די רעפובליק פון ווענעדיג געבארגט געלט פון אירע בירגער, מיט 5% צינזן, אבער אן א דאטע ווען זיי וועלן צוריקבאצאלן דאס געלט. במשך דער צייט האבן מענטשן אנגעהויבן צו קויפן און פארקויפן די ווערטפאפירן פונעם בארג, און מיט דעם איז געווארן א מארק פאר ווערטפאפירן.

## באקאנטע בערזעס 
* די לאנדאנער בערזע (LSE)
* די ניו יארק בערזע (NYSE)
* די תל-אביב בערזע (TASE)

קאטעגאריע:האנדל און פינאנץ
בוך האלטעריי

**אקאונטענט** איז א פאך פון א מענטש וואס פירט די חשבונות וויפל און וויאזוי צו צאלן טעקס און אנפירן די פינאנץ פירונגן פון ביזנעס.

קאטעגאריע:האנדל און פינאנץ
פנחס גלויבער

**פנחס גלויבער** איז א חסידישער יונגערמאן, אויפגעצויגן געווארן אין בארא פארק האט ער תמיד געהאט א נעג צו וויסן און לערנען וויאזוי צו שרייבן און רעדן.

ער האט אנגעהויבן זיין קאריערע אין דער בלאט וואו ער האט געשריבן א סעריע ארטיקלען איבער נפלאות הבורא והבריאה.

דערנאך האט ער געגרינדעט זיין אייגענע וועכנטליכער צייטונג, "דער וואכן זשורנאל". ער איז אונטערגעגאנגען נאך א פאר חדשים.

אויך פלעגט ער רעגלמעסיג שרייבן פאר דער צייטשריפט. היינט איז ער א קאלומניסט פאר מאמענט מאגאזין, דער שטערן און שרייבט אין פילע אנדערע אויסגאבעס.

אויך רעדט ער אפט אויף קול מבשר וואו ער האט פירט אן מיט עטליכע פראגראמען, בעיקר דער פאפולערער "על רגל אחת" פראגראם.

ער וואוינט היינט אין ירושלים.

## לינקס 
* וועכנטליכע "על רגל אחת" דורך פנחס גלויבער אויף אידיש24
* וועכנטליכע "על רגל אחת" דורך פנחס גלויבער אויף טעלעגראם
* "ר' פנחס גלויבער אנאליזן אויף קול מבשר"אויף אייוועלט

גלויבער
קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער
קאַטעגאָריע:יידיש-שפראך שרייבער
האלדזן

קליין|250px|2 צוויי מענטשן האלדזן זיך
**האלדזן** אדער זיך **ארומנעמען** איז דער אויסדרוק פון ליבע, פריינטשאפט, נאנטשאפט, שעצונג אדער אפילו נאר צו מחזק זיין אדער טרייסטן איינעם. עס איז פון איין הארץ צום צווייטען הארץ אזא איבערגוס און בוסט פון געפיל, פון איין מענטש צום צווייטען. מען לייגט ארום איין אדער ביידע הענט ארום דעם קערפער פון אנדערן, און מען איז פנים צום פנים קערפער צום קערפער באהאפטען מיט צאמגעבינדענקייט. ווי לענגער און שטערקער דאס האלט אן אלס מער טיפער מיינט דאס אויסצדרוקן די געפילן.

דאס מאכט מען געווענליך וועט מען זעט א גוטן חבר נאך לאנגע צייט אפשניט צום ערשטן מאל, אזא ענטוזיאזים עקפאוזשען פון ליבע.

אסאך מנובלים טוען דאס אימגעבעטן און איבער די מאס וואס דאן איז דאס א סעקסואל באלעטיגונג און מען קען ווערן באשטראפט.

## אידישקייט 
אין תנ"ך זעט מען דאס פילע מאל ביי משפחה ברודער אדער קאזין'ס וואס מ'האט זיך נישט געזען א לאנגע צייט, צווישן לבן הארמי און יעקב. (בראשית כ"ט י"ג). צווישן יעקב און עשו. (בראשית ל"ג ד'). יעקב קושט און נעמט אורם זיינע איינקליך, מנשה און אפרים, ווען יוסף ברענגט זיי בעפאר אים. (בראשית מ"ח י') אלס א מער פארנאגראפישער אויסדרוק טרעמפן מיר אין שיר השירים צוויי מאל: "שְׂמֹאלוֹ תַּחַת רֹאשִׁי וִימִינוֹ תְּחַבְּקֵנִי." (שיה"ר ב' ו', ח' ג')

על פי הלכה איז דא א איסור פון חיבוק אין די ימי טהרה. אויך אויף א פרעמדע מיידל און פרוי איז דאס נישט אויסגעהאלטן משום צניעות און אין ביי יידיש רעדנדע חסידים, טראץ וואס זיי זענען מער ווארעם ווי אנדערע, איז דאס נישט אנגענומען ווארשיינליך צוליב דעם וואס דאס ווערט פארעכענט ווי א אינטימער רור, וואס קען ערוועקן האמאוסעקסואלע געפילען וואס קען ווערן אויפגעהייטערט ארויס פון קאנטראל און ציען צו עבירה פון מוציא זרע לבטלה זיין.

### זעט אויך 
* קוש
* שלום

### וועבלינקען 
* גאר אינטערסאנטער ווידעא אויף יו טוב איבער א ארומנעמען קאמפיין. http://www.youtube.com/watch?v=vr3x_RRJdd4

קאטעגאריע:לעבנסשטייגער
דין וחשבון

**דין וחשבון** איז א רעליגיע אדער מער אידישער באגריף וואס זיי גלייבן אז נאכן שטארבן וועט מען געשטעלן ווערן פאר א בית דין של מעלה, אפצוגעבן א באריכט פון אלע עבירות און מצוות וואס מען האט געטאן במשך פון די מאה ועשרים שנה פון לעבן דאהי. און באקומען דערויף שכר ועונש.

קאטעגאריע:תורה
עלעקטראנישער בוך

קליין|250px|אַן עלעקטראָניש בוך
אן **עלעקטראניש בוך** איז א דיגיטאליש בוך וואס איז נישט געדרוקט אויף פאפיר, נאר עס ווערט געצייגט אויף אן עקראן. צום ביישפיל די וויקיפעדיע ווערט פארעכנט װי א דיגיטאליש בוך.

פון די הויפט חסרונות פון א דיגיטאלישער בוך איז דאס וואס עס איז זייער שווער צו באוואכן זייערע קאפירעכט. ווייל מען קען לייכט קאפירן גאנצענע ביכער פון אנדערע איבערהויפט דורך דער אינטערנעט.

קאַטעגאָריע:ביכער
קאַטעגאָריע:עלעקטראניק
געזעלשאפט (סאציאלאגיע)

**געזעלשאַפֿט** איז דער טערמין צו באַשרייבן אַ גרופע מענטשן זייענדיק צוזאַמען פון א געוויסער סיבה אדער מערערע סיבות וואס פאראייניגט זיי. עס זענען פאראן אין דער וועלט (און אויך אין דער היסטאריע פון דער מענטשהייט) גאר א סך געזעלשאפטן, וואס זענען קלאסיפיצירט אין פארשידענע וועגן. פראקטיש גערעדט, טוט יעדער סארט ארגאניזאציע פון מענטשן (א פאלק, א באזעצונג אא"וו) שאפן א סארט געזעלשאפט.

א געזעלשאפט קען שאפן אז די מיטגלידער זאלן געניסן אין וועגן וואס איינער אליין וואלט נישט געקענט אויפטון, דורך קאלאבאראציע; די מעלות קענען זיין לטובת יחידים אדער לטובת דער אלגעמיינער געזעלשאפט.

## סארטן געזעלשאפט 
## פרינציפן פון א געזעלשאפט 
## געזעלשאפט אין אידישקייט 
דער רמב"ם פסקנט אז אויב א מענטש וואוינט אין א פארדארבענע געזעלשאפט, דארף ער זיך אפילו אריבער-ציען וואוינען אין א מדבר, כדי נישט צו ווערן באיינפלוסט פון זיי. 

אידישע געזעלשאפטן: 
* חרדים 
* מאדערן ארטאדאקס

קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע
*
שריפט

א **שריפֿט** איז א סיסטעם פון סימבאלן וואס מען שרייבט צו רעפרעזענטירן א שפראך. די סימבאלן קענען זיין בילדער אדער אותיות. עס זענען פאראן פארשידענע שריפט סיסטעמען. אויך זענען פאראן שריפטן פאר געוויסע צוועקן, ווי למשל ברייל פאר בלינדע מענטשן.

נישט יעדע שפראך האט א באזונדערן שריפט. למשל, העברעיש און יידיש ביידע ווערן געשריבן מיט אלף בית. ענגליש, דייטש, שפאניש און נאך א סך שפראכן שרייבט מען מיטן לאטיינישן אלפאבעט.

אוראלט עגיפטיש פלעג מען שרייבן מיט היעראגליפן, וואס זענען בילדער. היינט ניצט מען דאס מער נישט.

אין אן אלפאבעטישער שריפט באדײַט יעדער אות א פאנעם, אדער א קאנסאנאנט אדער א וואקאל. טייל שריפטן, ווי העברעיש און אראביש, האבן נישט קיין אותיות פאר וואקאלן.

די מעטאד און סינטאקס פון צאמשטעלן די סימבאלן צו שאפן ווערטער רופט מען ארטאגראפיע.

דער ערשטער אלפאבעט פון קאנסאנאנטן איז דער אלף בית פון כתב עברי צו שרייבן לשון קודש.

*
באלפורס דעקלאראציע

**באַלפֿור דעקלאַראַציע** איז געווען די ערשטע דעקלאראציע וואס די בריטן האבן איינערקערט אין דעם זכות פון די יידישע ציונים זאלן זיך באזעצן אין ארץ ישראל און אויפבויען א יידישע מדינה. דאס איז אונטערגעשריבן געווארן אין מיטן דער ערשטער וועלט קריג י"ז חשוון ה'תרע"ט ; 2טן נאוועמבער 1917. די דעקלאראציע האט ארטור באלפור געשיקט צו לאָרד ראָטשילד.

די דאזיקע דעקלאראציע האט פארגעלייגט ד"ר חיים ווייצמאן.

אין יאר ה'תר"פ האבן די בריטן באקומען א באשטעטיקייט צו הערשן אויף פאלעסטינע אין ארץ ישראל (וואס הייסט: דער בריטישער מאנדאט) כדי אױסצופֿירן זייער צוזאג. צום סוף, אין יאר ה'תש"ח איז געגרינדעט געווארן מדינת ישראל.

## די אינהאלט פון די דעקלאראציע 
## די אינטערעסן פון די בריטן 
* די בריטן האבן געוואלט הערשן אויף ארץ ישראל כדי צו קענען דורך איר אדורך גיין צו די לענדער אין מערב זייט ווי אינדיע און עגיפטן.
* די בריטן האבן זיך געחנפעט צו די יידן, כדי די אמעריקאנער יידן זאלן משפיע זיין אויף אמעריקע צו העלפן בריטאניע ביי דער ערשטער וועלט מלחמה.

קאַטעגאָריע:ציוניזם
קאַטעגאָריע:בריטישער מאנדאט
קארפאראציע

**קאָרפּאָראַציע** איז א פאראיין, וואס טוט ביזנעס און פירט זיך זעלבשטענדיק 
, אפגעזעהן און אפגעשייד פון די מענטשן וואס זענען אירע מיטגלידער

קאטעגאריע:האנדל און פינאנץ
פאראבעל

קליין|250px|א פאראבעל אויסשניט
א **פאַראַבעל** (פון גריכיש παραβολή) איז א באגריף אין געאמעטריע מאטעמאטיק וואס מיינט א געוויסער קאנוס-שניט דורך א פלאך, וואס ווערט געשריבן לויט גלייכונגען פון העכערע מדרגות.

קאַטעגאָריע:געאמעטריע
ומשה היה רועה

**ומשה היה רועה** איז א סעריע פון ביכער וואס באשרייבט אין אידישן שפראך דאס לעבנשאפן פון לעצטן סאטמארער רבי'ן ר' משה טייטלבוים ז"ל.

דער ערשטער באנד, באשרייבט בלויז פון זיין געבורטסטאג ביז זיינע פריע בחורישע יארן.

דער צווייטער באנד איז ערשינען ביים ערשטן יארצייט פון סאטמאר רבי כ"ו ניסן תשס"ז, באשרייבט פון ימי בחרותו ביז אין מיטן די שואה.

די ווארט **ומשה היה רועה** קומט ארגינעל פון די תורה'ס נאראטיוו אין שמות ג' ווי אזוי משה רבינו האט געפאשעט די שעף פון זיין שווער יתרו איידער דער אייבישטער האט זיך באוויזן צו איהם אין די סנה.

קאַטעגאָריע:ספרי סאטמאר
קאַטעגאָריע:ביאגראפישע ביכער
טראל (אינטערנעט)

א **טראל** איז אן אינטערנעט טערמינאלאגיע, אזא נאמען אויף איינעם וואס גייט אריין אין אן עטאבילירטן וועב סייט מער אפט א פארום, שמועס גרופע, און ער הייבט אן קריכן אויף די נערוון, אויפצורעגן די באנוצער מיט טשעפערייען, און פאלטשע טריקס זיי ארויסנעמען פון די כלים, דורך פארדרייען די שמועס, אדער אנדערע שטערונגען צום סדר, ביז זיין כוונה אין זיך באטייליגן אין דעם סייט ווערט קלאר למפרע אז מען וויל דאס שטערן.

דאקטוירים דיאגניזרן די סארטן אלס א מענטש וואס פירט זיך ווי א טראל איז געוויינליך אויסגעשפילט פון געזעלשאפט, נישט צוליב זיין ווייניג שכל, נאר צוליב אנדערע זאכן, צו ווייל שלעכטע מידות, צו ווייל ער איז ל"ע א מיאוסער מענטש. און ער נעמט נקמה אונטער אנאנאמיטעט ווי מקען אים נישט געבן א פראסק ער זאל זיך אפטראגן. און אפילו מ'זעהט אז די טראלס זענען דאך געלונגענע קאמיוניקירער און זיי ווייסן וויאזוי צו געווינען די דעבאטע אונטער סאקפאפעטס און אנדערע טריקס פון פאלטשע אידענטעטיס און עקשנות, ווייזט דאס נעבעך ווי טיעף זיי זענען קראנק, און מיט אביסל צייט און געדולד וועט איר אייביג אויפדעקן זייער פאלטשקייט און לויז ווערן פון זיי, פארשטייט זיך אז זיי זענען לוזער'ס דעריבער האבן זיי אייביג מער צייט ווי דער נארמאלער אינטערנעט באנוצער.

זעהט: װיקיפּעדיע:טראל

קאטעגאריע:אינטערנעט
גראמאטיק

צי מיינט איר יידיש גראמאטיק?

אין  לינגוויסטיק, איז **גראַמאַטיק** (פון גריכיש: γραμματική), אדער **דקדוק**, די זאמלונג פון סטרוקטור-כללים וואס זענען חל אויפן צוזאמענשטעל פון טיילזאצן, פֿראזעס און ווערטער אין א געוויסער נאטירלעכער שפראך. דאס ווארט **גראמאטיק** באדייט די שטודיע פון געזעצן וואס דיקטירן די באנוץ פון א שפראך. אלע געזעצן וויאזוי מען שרייבט און רעדט די שפראך הייסן גראמאטיק. דאס פעלד טוט איינשליסן פאנאלאגיע, מארפאלאגיע און סינטאקס, אפטמאל אויך פאנעטיק און סעמאנטיק.

דאס איז א טייל פון דער גרעסערער חכמה פון שפראך וואס הייסט לינגוויסטיק. דאס ווערט אויך צעטיילט אין קלענערע אפטיילונגען מיט עקסטערע נעמען.

*
לינגוויסטיק

**לינגוויסטיק** איז די וויסנשאפטלעכע פארשונג פון די נאטורלעכע מענטשלעכע שפראכן. ווצ"ב, וויאזוי יעדע שפראך האט זיך אנטוויקלט און ווי אזוי איר באזעצן אין דער צוקונפט. לינגוויסטיק איז כולל די שטודיע פון גראמאטיק און פאנעטיק.

## פארבונדענער אידיאם 
**א פאַרבונדענער אידיאָם** איז אן אידיאָם (אויסדרוק) וואס פארבינדט צוויי אדער מער ווערטער צוזאַם, און באקומט א געוויסן באטייט, וואס נישט אימער איז זי דער ריכטיגער באַטייט.

וו.צ.ב. "דריי נישט דעם קאָפ", כאטש וואס דער ריכטיגער טייטש איז נישט צו דרייען פיזיש דעם קאפ, אבער מען קען איר אויך נוצן אלץ "אַ נאַחסישע שטערונג". און נאך וואס די ווערטער זיינען שוין פארבונדן, קען מען נישט זאגן "דריי נישט דעם שכל" א.ד.ג. ווייל עס איז שוין פארבונדן און באזעצט מיט אן אנדער אידיאָם.

## באקאנטע לינגוויסטן 
*אוריאל וויינרייך
*מאקס וויינרייך
*נועם כאמסקי
*יושע פישמאן
*גלעד צוקערמאן

*
נועם אלימלך

**נועם אלימלך** - פון די סאמע הייליגסטע חסידישע ספרים - איז דער ספר וואס דער רבי ר' מיילעך האט געשריבן מיט זיינע תורות. דער ספר איז איינער פון די גרונטלעכע ספרים פון חסידות.

די ווערטער פונעם נועם אלימלך זענען צו מיסטעריש און הויך ממילא שווער צו פארשטיין פאר פשוט'ע אידן, די גרעסטע חסיד'ישע רביים האבן זיך געמוטשעט צו פארשטיין די טיפע כוונות פון די הייליגע ווערטער און האבן זיך נישט דערגרונטעוועט. גרויסע רבי'ס פלעגן לערנען דעם נועם אלימלך פרייטיק נאכן טובל זיין לכבוד שבת.

עס איז א מנהג צו לייגן אונטערן קישן פון א יולדת אדער סיי וואסארא קראנקער א נועם אלימלך אונטערן קושן כדי ער זאל בלייבן לעבן און ווערן געזונט.

קאַטעגאָריע:חסידישע ספרים - תורה
נילי

left|thumb|250px|ניליס צייכונג
**נילי** (ר"ת **נצח ישראל לא ישקר**) איז געוועזן א ציוניסטישע אומלעגאלע אקטיוויטע ארגאניזאציע אין ארץ ישראל בשעת דער ערשטער וועלט קריג. די ארגאניזאציע האבן געוואלט אומווארפן די טערקישע רעגירונג וואס האט דאן געהערשט אויף ארץ ישראל. די סיבה דערוועגן איז ווייל די ציוניסטן האבן געוווסט אז כל-זמן די טערקן הערשן אויף ארץ ישראל וועט די ציוניסטישע געדאנק זיך נישט קענען אויספירן.

זייערע אקטן איז געווען צו אריבערפירן באהאלטענע אינפארמאציע פון די טערקישע ארמיי צו די בריטן.

דער גרינדער פון די ארגאניאציע איז געווען אהרן אהרונסון.

קאַטעגאָריע:ציוניזם
חזנות

**חזנות** איז ווען מ'זאגט שטיקלעך דאווענען אויף א מוזיקאלישן אופן.

## היסטאריע פון חזנות 
און דעם 18טן יארהונדערט איז חזנות געווארן שטארק פארשפרייט.  אין דעם 19טן יארהונדערט איז חזנות, אדאנק דעם חזן שלמה זולצער, געווארן איינגעפלאנצט אין אייראפע, צוליב זיינע לחנים וואס ער האט מחבר געווען, און פארשטייט זיך אז שפעטער זענען שוין אויפגעקומען אסאך חזנים וואס זענען בארימט און מ'זינגט זייערע לחנים ביז היינט, ווי יאסעלע ראזנבלאט, משה קוסעוויצקי און זבולון קווארטין,

## וואס איז חזנות 
א 'ממקומך', א 'כל נדרי', א 'הנני העני ממעש',  קען מען דען אזוי סתם אפזאגן אזעלכע שטיקלעך אן זיך גארגלען, אדער עפעס א קוועטש. לאמיר זיך פארשטעלן אז כל נדרי 'זאגט' מען, ס'גייט עפעס נישט!, דא קומען אריין די חזנים מיט זייערע שטימעס און הייבן אויף דעם עולם צו העכערע ספערן און געבן צו א געפיל צום דאווענען, און אין דער זעלבער צייט נעמען זיי אוועק דעם קאפ פון טראכטן ווען ענדיגט מען שוין דאס דאווענען.

## גאלדערנע תקופה פון חזנות 
די תקופה צווישן די צוויי וועלט־מלחמות ווערט אפט גערופן די "גאלדערנע תקופה" פון חזנות. די גרויסע חזנים זענען כולל זאוול קווארטין (1874–1953), יאסעלע ראזנבלאט (1882–1933), גרשון סיראטע (1874–1943) און לייב גלאנץ (1898–1964).

נאך דער צווייטער וועלט־מלחמה זענען געווען די חשובע חזנים משה קוסעוויצקי, דוד ווערדיגער, ריכארד טוקער. דער באקאנטער אפערע־טענאר יעקב פנחס פערלמוט (באקאנט מיטן נאמען ״יאַן פירס״) האט רעקארדירט גאר שיינע חזנות שטיקלעך; ער האט קיינמאל נישט געהאט קיין שטעלע ווי א חזן אבער ער פלעג זיין דער חזן ימים נוראים.

צווישן די היינטיגע חזנים זענען נפתלי הערשטיק, יצחק מאיר העלפגאט, ארי קליין, יענקי לעמער און בנציון מילער.

## וועבלינק
*פונעם ראדיא פראגראם וועגן חזנות. א וועב סייט מיטן נאמען "נוסח"

*
קאטעגאריע:מוזיק זשאנערס
קאטעגאריע:תפילה
בן ציון מארקאוויטש

ר' **בן ציון מארקאוויטש** איז א וויזשניצער חסיד וואס וואוינט אין וויליאמסבורג. ער פארשפרייט די אלגעמיינער זשורנאל, המודיע און אלע ישראלישע צייטונגען אין די ניוז סטענדס פון גרויס־ניו יארק. 

ער האט א שטיק צייט געהאט אן אייגענע צייטונג אין יידיש וואס האט אנגעהאלטן אפאר חדשים, און געהייסן *די וואך*. 

ער איז א באקאנטער פיקסטשער אין וויליאמסבורג בכלל, און אין די חרדישע מעדיע בפרט, זייענדיג א פובליק מבין. 

קאטעגאריע:וויליאמסבורג
פירמע

אַ **פֿירמע** () איז אַ לעגאַלע אָרגאַניזאַציע צו מאַכן ביזנעס און האַנדלען דערמיט. 

דער געדאנק פון א פירמע האט זיך אנטוויקלט אינעם 17טן יארהונדערט מיט דער ציל פון פארמינערן די קאמערציעלע ריזיקע פון ענטרעפרענוערשיפ.

## פריוואטע פירמע 
א פריוואטע פירמע איז א פירמע וואס באלאנגט צו א פריוואטן מענטש אדער א גרופע מענטשן, און זיי קענען אפמאכן וועמען אריינצונעמען אלס שותפות. אנדערש ווי א פאבליק פירמע וואס יעדער קען קויפן אקציעס אויף דער בערזע.

קאַטעגאָריע:האנדל און פינאנץ
*
קאַטעגאָריע:געזעץ
נחום ראזענבערג

**נחום ראזענבערג** באקאנט דורך זיין עוסק זיין אין עניני מקווה, סיי אין פראקטיק און סיי הלכה'דיג, ער וואוינט אין וויליאמסבורג. אויך איז ער באקאנט לעצטענס צוליב זיין האטליין זיך אנעמען פאר קינדער פון  מלמדים לויט אים און אנדערע עוולות פון כשרות המאכלים און פארמעט וכו' מתריע צו זיין אויף די פירצות היהדות לויט אים.

ער זאגט אז ער פלעגט ארומפארן לשם מצוה בויען און פארעכטן מקוואות, דורך די יארן האט ער זיך איינגעקויפט אסאך פיינט, רבנים, צו סתם בעלי בתים, פאר'ן נישט וועלען נאכגעבן וואס ער פארלאנגט, נאכען יאהרען לאנג טועהן אין מקוואות האט ער זיך געגעבען א נאמען "רב המקוואות".

## ביאגראפיע 
נחום איז געבוירן אין ניו יארק צו זיין פאטער ר' משה צבי ראזנבערג און זיין מוטער מירל, א טאכטער  פון רבי אשר אנשיל גרינוואלד שו"ב אונגוואר, וואס איז דער מחבר פון  „מטה אשר" על שמ"ח, „נר מצוה" אויף חנוכה, „זוכר הברית" אויף מילה, „טוב ירושלים" און נאך.

## האטליין
ער שרעקט זיך נישט פון גארנישט, יעדע מכשול אדער חסרון וואס ער האט געטראפן אדער טרעפט בכלל און אין מקוואות בפרט, וועט ער אריבער גיין צו יענעם רב פארהאלטן היתכן!, און ער וועט שיקן צו אלע רבנים בריוון און פאשקעווילן. היינט צוטאגס גיט ער זיינע מחאות אויפן האטליין זיינער.

## משפחה 
## וועבלינקען
* www.nuchem-rosenberg.com זיין היים בלאט
* www.mikvah613.info זיין מקוואות סייט 

קאַטעגאָריע:עסקנים
קאַטעגאָריע:וויליאמסבורג
קאַטעגאָריע:אידישע קאנטראווערסיעס
טעאריע

**טעאריע** איז א טיפע לערע, א געדאנק אדער א מיינונג וואס איז נישט אויפגעוויזען געווארן שווארץ אויף ווייס אז אזוי איז עס במציאות, נאר עס איז א שטארקע מעגליכקייט אז ס'קען' זיין אזוי, באגלייט מיט א שטארקע הסבר פארוואס עס איז אזוי פארשטענדליך.

אין אינטעלעקטועלע אדער אקאדעמישע סיטואציעס, זי װערט געהאלטן פאר א סיסטעמישער און ראציאנעלער פארעם פון אבסטראקטן טראכטן װעגן א פענאמען, אדער די סופן װאס װערן ארױסגעגעדרונגען פון אזױנע טראכטן.

אין װיסנשאַפֿט, אַ טעאָריע איז אַ דערקלערונג װאָס איז געבױט אױף אַ קאָלעקציע פֿון פֿאַקטן. למשל דאַרװינס טעאָריע איז געבױט אױף אַ סך פֿאַקטן װעלכע זײַנען מסביר די טעאָריע פֿון עװאָלוציע אָן קײַן סתּירות. אָבער מען רופֿט עס נישט "אַ פֿאַקט" װײַל די טעאָריע אַלײן איז נישט דערװיזן געװאָרן.

*
משה טארים

**משה טארים** (נפ' ה'תש"ס) איז א פוילישער סאטמארער חסיד,  ער שטאמט פון קראקע, ער איז געווען פון די אויסגעשפראכענסטע בני יואל. פריער האט ער געוואוינט אין ניי סקווירא.

זיין זון  הייסט מענדל טארים. ער איז געווען דער שווער פון ר' משה אריה פריינד ז"ל און אברהם יצחק גאלדבערגער.

קאַטעגאָריע:פוילישע יידן
קאַטעגאָריע:סאטמארער חסידים
קול הלשון

**קול הלשון** איז א האטליין אין מדינת ישראל, ענגלאנד און אין אמעריקא צו הערן דף היומי, שיעורי חסידות, הספדים און נאך אויף העברעיש, אידיש און ענגליש 

מ'קען מיטהאלטן די שיעורים לעבעדיג אין דער צייט וואס ס'ווערט פארגעלערנט.

אחוץ דעם קען מען אראפלאדן שיעורים פון קול הלשון אין אסאך בתי מדרשים און אויך אין בן גוריון פליפעלד.

## רעפערענצן
נינט טייב

**נינט טייב** (*נינעט טײַעב*; געבוירן דעם 21סטן אקטאבער 1983) איז אן ישראלדיקע זינגערין, אקטריסע און קאמיקערין. זי איז באוווּסט געווארן דורכן פאפולערע פארמעסט־טעלעוויזיע־פראגראם: "דער ערשטער כוכב־נולד" אינעם יאר 2003 אין ישראל.

אין יאר 2004 האט זי אנגעהויבן צו שפילן װי אן אקטריסע ביים טעלעוויזיע סעריע "השיר שלנו".

אין 2005 האט זי געשפילט די געזאַנג שטימע פון מערי פּאָפּינס אין די העברעאיש רעדנדיקע ווערסיע פון דיזני'ס מוזיקפילם "מערי פּאָפּינס" פון 1964 (איר דיאַלאָג שטימע איז געשפילט געווען דורך עדי קאָזלאָווסקי).

אין 2018 האט זי געשפילט יעלי אַשכנזי אין די ישראלדיקע סעריע "בשבֿילה גיבורים עפֿים" ("פאַר זי העלדן פֿליען").

## דיסקאגראפֿיע 
# "יחפה" - ה'תשס"ו
# "קומוניקטיבי" - ה'תש"ע

קאַטעגאָריע:ישראלדיקע זינגערס
אושפיזין

קליין
מיינט איר דאס פילם אושפיזין?

**אושפיזין** (געסט אין אראמיש) זענען די 7 נעמען פון די רוחניות'דיגע אידישע פאלקס טאטעס וואס קומען אריין אין דער סוכּה יעדער נאכט אלס געסט פון דעם יו"ט סוכות ע"פ קבלה. אברהם יצחק יעקב משה אהרן יוסף דוד מען זאגט א ספעציעלע תפילה זיי צו לאדענען.
## וועבלינקען 
*אושפיזין, אינעם "דעת" וועבזייטל

קאטעגאריע:סוכות
שטויב

left|thumb|250px|מילך-פולווער
**פולווער** איז א מאסיווישע מאטעריע וואס דערשיינט אין גאר קליינע ברעקלעך. למשל שטויב אדער מעל זיינען פולווער.

דער ווארט פולווער (אלס שיספולווער) קען מען טערעפן אין סידור הרב: "הבערת פולווער לשמחת היום (שמחת תורה) אסורה, אא"כ הוא באופן של גרם כיבוי (שעב ג)".

אין דער לעבנסשטייגער נוץ מען זיך מיט פארשיידענע פולווערס ווי: מילך-פולווער, שיספולווער, באקפולווער, וואשפולווער, קאקאין-דראגס, עקספלאזיע מאטעריאל אא"וו. 

אויך אין באטאניק נוצט דער בלומען שטויב אלס א געשלעכט-צעל אויף צו פרוכטן די פלאנצונגען. 

קאטעגאריע:פולווער
קאטעגאריע:כעמיע
פויגל

א **פויגל** (*Aves*) איז א סארט בעל חי מיט צוויי פיס, פליגלען און פעדער וואס לייגן אייער. רוב פויגלען פליען ארום אין די לופטן דורך זייערע פליגלען. ס'זענען דא בערך 10,000 זגאלן פויגלען אויף דער וועלט, פונעם ארקטיק ביזן אנטארקטיק.

דער גרעסטער פויגל איז דער שטרויס (וואס קען וואקסן ביז 9 מעטער), דער קלענסטער 5 צ"מ.

זיי קענען פליען קעגן די קאלטסטע ווינט, און האבן נישט קיין קליידונג אבער זענען באשיצט דורך זייערע פעדערן ווארעם צוליב די פילע בלוט וואס שטרומט ווילד אין זייער קערפער.

זיי טראגן קערנדליך פון איין פלאץ צו אנדערן פלאץ, וואס ווערט אנגפלאנצט, אויך קרענק וואס ווערט אנשטעקונג אין מענטשן.

טייל פויגלען קענען זינגען; די ווערן גערופן זינגפויגלען. ביישפילן זענען דאס רויטהעלדזל, דאס טרילערל, דער קאנאריק, דער דראסיין, דער סאלאוויי און די קרא. פויגלען וואס זינגען נישט שליסן איין די טויב, די מעווע, דער אדלער, די סאווע און די קאטשקע. פיקהאלצן טון פויקן צו האלטן זייער טעריטאריע.

*
שיספולווער

קליין|250px|שיספולווער
**שיספולווער** איז א שווארצער פולווער וואס איז א כעמישער אויפרייס מאטעריאל. שיספולווער איז דער ערשטער באוואוסטער אויפרייס מאטעריאל. ער ווערט געמאכט פון אויסמישן שוועבל, האלצקוילן און קאליום ניטראט. ער ברענט גיך און שאפט גאזן וואס דארפן מער פלאץ ווי עס געפינט דארטן, און דערמיט שאפט אן אויפרייס.

איר מיטל איז צו פריילאזן פייער, היץ און גאז. מען נוצט דאס צו מאכן פארשידענע שיסגעווער און קוילן. אויך פאר פייערונג ראקעטעס (ליכט קאלירטע ראקעטעס).

עס איז ברייט געהאלטן אז שיספולווער איז געווארן ערפינדעט אין כינע אינעם 9טן יארהונדערט.

קאַטעגאָריע:אויפרייס מאטעריאלן
קאטעגאריע:געווער
קאמעדיע

**קאמעדיע** איז א געשעעניש אדער א שפיל וואס איז אויסגעשטעלט צו ערוועקן הומאר ביי די וואס האלטן דאס מיט. וואס ווערט אויסגעשפילט דורך טאלאנטירטע קאמיקער, וואס האבן דעם חוש מאכן לאכן ווער ס'קוקט צו זייערע לאכעדיגע ווארע.

קאמעדיע ווערט אויסגעשפילט אסאך אין די פראגראם פון פארוויילונג אין טעאטער, צו אין בינע שפילן, אין מאוויס, אין קורצע ווידעא קליפס א.ד.ג.

דאס רוב פונעם היינטיגן וועלטס מענטשן האבן ליב לאכן, אן קיין באזונדערע סיבה, און פאר קיין שום סיבה, ספעציעל אינעם שוואך נערווירטן גענעראציע פונעם היינטיגן דור, איז דאס לאכן א מונטערע צוועק, וואס אלע כאפן זיך ארויף דערויף.

## זעט אויך 
* **בדחן**

*
עולם החרדי

**עולם החרדי** איז א חרדישע בילדער מאגאזין וואס ווערט ארויסגעגבן דורך 2 אינגע זשורנאליסטן; די ביכלער ברודער פון ארץ ישראל.

עס איז א בילדער מאגאזין פון אלע חרדישע מסיבות איבער די גארער וועלט דארט ווערט געדעקט אלע שמחות און מסיבות און אויך להבדיל לוויות א.ד.ג

אסאך רופען דאס פירוש חי אויף מסכת עבודה זרה 
אנדערע רופען דאס פארנאגראפיע פון חסידות 

עס ווערט בעיקר געשטיצט דורך באבוב 45 מענטשן , אויס נקמה אויף קעניג דער בעל הבית פון כל העולם כולו וואס האט געבעטן געלט פון די די צדדים אין  און אין באבוב מחלוקת צו דעקן סימפאטיש.

קאַטעגאָריע:פרומע צייטונגען
קאטעגאריע:פרומע מאגאזינען
אהרן נאה

ר' **אהרן נאה** איז א ראכמאן-אייניקעל (די משפחה וואס פארוואלט אויף די אידישע ליכט אויסגאבע). ער איז א גרויסער גביר זייענדיג די סי.אי.או. פון א גרויסע קאמפאני או.טי.אר. וואס געט זיך אפ אפצודינגן ליידיגע ווענט און סייןס אויף די גרעסטע גאסן אין מאנהעטן און דורכאויס אלע הייוועיס פון גרעיטער ניו יארק דאס צו פארדינגן פאר עדווערטיימענטס פאר גרויסע געלטער.

ער איז אן איידעם ביי ר' יענקל מילער.

נאה, אהרן
שעלדאן אדלסאן

**שעלדאן גדליה שלום גארי איידלסאן** (; 4טן אויגוסט 1933 – 12טן יאנואר 2021) איז געווען באטראכט אלס דער רייכסטער איד אין דער וועלט. 

זיין פארמעגן ווערט געשאצט אויף איבער 41 ביליאן דאלער.

זיין רייכטום האט זיך אנגעהויבן פון ארגאניזרין קרוז שיף רייזעס און קאנווענשאןס.

היינט איז ער בעל הבית אויף עטליכע פון די שענסטע לוקסוסדיגע האטעלן און קאסינאס אין לאס וועגאס.

אין 2013 איז ער דורך פארבס מאגאזין געשאצט געווארן צו זיין ווערט איבער זעקס-און-צוואנציג מיליארד דאלער.

ער איז נפטר געווארן כ״ח טבת תשפ״א.

## קירוב פילאנטראפיע
איידלסאן איז געבוירן געווארן אין דארטשעסטער, באסטאן, אין א יידישער פאמיליע.

ער איז געווען א רעכטער קאנסערוואטיווער טראדיציאנאלער איד, ער האט געגעבן הונדערטער טויזנטער דאלער פאר די רעפובליקאנער פארטיי און פאר דזשארדזש דאבעליו בוש און אויך פאר ביבי נתניהו. אויך איז ער א גרויסער שטיצער פון חב"ד הייזער איבער דער וועלט. 

ער האט צוויי זין און א טאכטער פון זיין ערשטער הייראט און צוויי זין פון דער צווייטער.

קאטעגאריע:ביליאנערן
קאטעגאריע:יידישע ביזנעסלייט
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
נאטור

left|thumb|250px|מה רבו מעשיך ה'; מאוד עמקו מחשבותיך; וכו'
**נאטור** איז די געזעצן פון די באשאפעניש און ווי אזוי די וועלט; פיזיקע און מאטריאל, ארבייטן היינט צוטאגס. 

## אומנאטורליך 
**אומנאטורליך** איז א סארט באגריף אדער געשעניש וואס איז קעגן די געזעצן פון נאטור.

### אידישקייט 
מען גלייבט אין א נס וואס איז העכער די נאטור. אויב מען גלייבט נישט אין אזא נס ווי קריעת ים סוף איז מען אן אפיקורס.

לויט געוויסע פוסקים טאר מען גאר נישט גלייבן היינט צוטאגס אין פרישע אומנאטורליכע גלייבונגן און דאס וואס מען איז פארפליכטעט מכוח די אמונה צו גלייבן אין קריעת ים סוף איז וויבאלד די תורה פארציילט אונז אז גאט האט דאן געטוישט די נאטור און עס איז נישט געווען אומנאטורליך, אבער היינט צוטאגס טוט דאס שוין נישט גאט טוישן די נאטור, ווייל מיר זענען נישט גענוג ערליך ווי די דור המדבר און קיין איין נס וואס איז פריש איז נישט באגלייבט אחוץ אז א הייליגע איד זאגט אז דאס איז מן השמים.

סיי דער רמב"ם און סיי דער חובת הלבבות לייגן אראפ אלס דער יסוד אין אידישער אמונה זיך צו פארטיפן אין די טבע כדי צו וויסן זיך פון דער נאנט און אינטימיטיש מיט איר באשעפער.

אזוי אויך איז דא טייל וואס טייטשן איבער פון רמב"ם אז מען טאר נישט גלייבן אין אומנאטורליכע גלייבונגען.

קאַטעגאָריע:נאטור
קאַטעגאָריע:ביאלאגיע
נתן יונתן

**נתן יונתן** (*נאַטאַן יאָנאַטאַן*; תשרי ה'תרפ"ד; 20סטן סעפטעמבער 1923, קיעוו –   י"ט אדר ה'תשס"ד;12טן מארץ 2004) איז געווען א ישראלדיקער דיכטער. ער האט ארויסגעגעבן 13 פאעזיע-ביכער און 3 פראזע-ביכער, אויך האט ער איבערגעזעצט פאעזיעס פון יידיש צו העברעיש. זיינע פאעזיעס זיינען איבערגעזעצט געווארן צו פיל אנדערע שפראכן. פון זיינע באוווסטע לידער רעכענען זיך "הרדופים ליד החוף", "נאסף תשרי", "חופים", "האיש ההוא", "החול יזכור", "דוגית", "כמו בלדה", "אניטה וחואן".

נתן יונתן איז געבוירן געווארן אין קיעוו **נתן קליין **אין 1923. אין 1925 האט זיין משפחה אימיגרירט אין ארץ ישראל.

ער האט געטוישט זיין פאמיליע-נאמען צו "יונתן" וואס איז איינגעשלאסן פון זיין נאמען מיט זיין טאטנס נאמען "יונה".

פילע ישראלישע זינגער האבן געשאפט לידער פון זיינע דיכטונגען. צום ביישפיל האט אריק איינשטיין געשאפט א ליד פון נתן'ס פאעזיע "דוגית".

קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
קאַטעגאָריע:ישראלים
קאַטעגאָריע:רוסישע יידן
מרדכי שטיין

רבי **מרדכי שטיין** (רבי **מאטל שטיין**, י"ג אדר תש"א – כ"א ניסן תשפ"ה), איז געווען דער פאלטיטשאנער רב אין בארא פארק.

=ביאגראפיע=
רבי מרדכי איז געבוירן געווארן י"ג אדר תש"א צו זיין פאטער, רבי ישראל אברהם שטיין, דער פריערדיגער פאלטיטשאנער רב, וואס האט געוואוינט אין בענסאנהורסט, ניו יארק.

רבי מרדכי האט געלערנט אין דער וויזשניצער ישיבה אין שיכון וויזניץ, בני ברק, וואו ער איז געווען זייער נאנט צו זיין רבי, רבי חיים מאיר האגער פון וויזשניץ.

כאטש ער איז געווען אנהייב פון די אזוי־גערופענע מורדים, האט ער אבער 'אפיציעל' איבערגעבעטן זיין רבי'ן, און זיך שפעטער צוגעשארט צו מאנסי-ווישניץ און די עקסטרעמע סאטמארער רייען.

רבי מרדכי האט געהייראט א טאכטער פון רבי יוסף מאיר כהנא פון ספינקא.

ר' מרדכי איז געווען ראש ישיבה אין דער סאטמארער ישיבה גדולה פון בערך תשל"ח ביז  תשמ"א. אבער ווען רבי יואל איז אוועק האט די משפחה צוביסלעך אפגעהאקט מיט סאטמאר, רבי מרדכי איז היינט א וויזשניץ מאנסי'ער חסיד.

ר' מרדכי, אזוי ווי זיין פאטער, איז א שטארקער סימפאטיקער צו בני יואל און האט נישט געהאט קיין שום קשר מיטן פריערדיקן סאטמארער רבי, ר' משה טייטלבוים, און זיין נאכפאלגער רבי אהרן טייטלבוים.

ביי דער סאטמארער מחלוקה צווישן ר' אהרן און ר' זלמן לייב, האט זיך ר' מרדכי צוגעשטעלט צו ר' זלמן לייב, פונקט ווי אסאך קעגנערס פון ר' משה. תשס"ו האט זיין איידעם זיך משדך געווען מיט רבי זלמן לייב.

ר' מרדכי איז געווען א ווארימער רעדנער און זייער א חסידישער איד, און איז אנערקענט אלס איינער פון די אנגעזעהנע רבי'ס.

רבי מרדכי איז געווען שטארק מקושר צו זיין רבי און קרוב, רבי מרדכי פון וויזנשיץ-מאנסי.

= קינדער =

*רבי יצחק שטיין, איידעם פון רבי משה ראטענבערג, וואידיסלאווער רב, דיין און מורה הוראה פון פאלטישאן, און ראש בית דין קארלסבורג בארא פארק.
*רבי דוד שלמה שטיין, איידעם פון רבי הערשעלע ספינקער, און ראש הכולל אברכים בית אברהם ספינקא בנשיאות פון זיין שוואגער רבי אביש'ל ספינקער.
*רבי מנחם מענדיל שטיין, איידעם פון רבי יוסף משה מייזליש, זון פון רבי צבי הירש מייזליש, ווייטצענער רב. ער איז רב פון דעם סאווראנער בית מדרש אין וויליאמסבורג.
*רבי אפרים אהרן שטיין ( נפטר תשע"ג), איידעם פון רבי אליעזר ליפא בערגער פון מישקאלץ, חתן רבי מנחם ישראל ראטטענבערג פון קאסאן.
*רבי אלעזר שטיין, איידעם פון רבי חיים יצחק טווערסקי פון לויעוו-טשערנאביל
*הרבנית רחל, ווייב פון הרב ברוך נתן האלבערשטאם, דער זון פון רבי משה האלבערשטאם, קיוויאשדער רבי; און רב פון סאטמר (רבי זלמן לייב׳ס) אין לאנדאן
*הרבנית צפורה, ווייב פון איר שוועסטער-קינד הרב צבי כהנא, זון פון (איר מאמע'ס ברודער) רבי ברוך כהנא, ספינקער רבי פון אנטווערפן, רב אין פשעווארסק מאנסי.
*מרת העניא רייזל, ווייב פון רבי פנחס אליעזר מייזליש, שאפראנער רב, זון פון רבי צבי הירש פון שאפראן.
*מרת חנה חיה, ווייב פון רבי ברוך בענדיט לויפער.
*מרת צירל, ווייב פון רבי ישראל האגער, זון הרב פנחס שלום האגער, וויזשניצער רב פון בארא פארק.

## וועבלינקען
* רבי מרדכי זינגט ביי זיין אייניקל'ס חתונה

## רעפערענצן 
קאטעגאריע:טווערסקי פאמיליע
קאַטעגאָריע:אייניקלעך פון בעש"ט
קאַטעגאָריע:בארא פארק

קאַטעגאָריע:מענטשן פון בארא פארק