open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
שלמה דאקס

**שלמה דאקס** איז אַן אמעריקאנער חסידישער זינגע און א חזן. ער האט עטלעכע בעסטער פארקויפן אלבאמען. ער און זייַן פרוי וווינן אין ברוקלין, ניו־יאָרק.

אין תש"ס איז דאקס אויפגענומען געווארן אלס חזן פון דער ביאליסטאקער שול אין לאוער איסט סייד,  ניו יארק. צוויי יאר נאכהער איז ער געווארן דער חזן אויף ימים נוראים אין דער גרייט נעק שול.

## דיסקאגראפֿיע 
**אחינו* 
**כאיש אחד בלב אחד* 
**אבינו* 
*''ד' אחד* 
**Dance All Night With the Shloime Dachs Orchestra* 
**Kumzits: Starring Shloime Dachs &ndash; The Early Years'' 

## וועבלינקען 
* אפיציעלע וועב-זייט 

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:פרומע זינגערס
קאַטעגאָריע:חזנים
1891

## געשעענישן 
* געגרינדעט די יידישע קאלאניזאציע אסאציאסיע

## געבוירן
* 17טן פעברואר - אברהם הלוי פרענקל, יידישער מאטעמאטיקער (נפטר 1965)
* 23סטן מיי - פער לאגרקוויסט, שוועדישער שרייבער, דראמאטורג און דיכטער, געווינער פון נאבעל פריז פאר ליטעראטור (געש' 1974)
* 24סטן מיי - וויליאם אלברייט, ארכעאלאג (געש' 1971)
* 15טן נאוועמבער - ערווין ראמעל, דייטשער פעלדמארשאל (באגאנגען זעלבסטמארד 1944)
*
## געשטארבן 
* 6טן יוני - דזשאן אלעקסאנדער מאקדאנאלד, ערשטער פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע (געב' 1815)
* 29סטן דעצעמבער - לעאפאלד קראנעקער, דייטשער מאטעמאטיקער
מהרה

**מהרה** איז דער דריטער אלבום קאסעטע אין די סעריע פון ניגוני ווערצבערגער ארויסגעגעבן אין 1991.

די מוזיק איז אראנדזשירט דורך הערשל לעבאוויטש.

## ניגונים 
ערשטע זייט:
* מהרה
* ממקומך
* ויזכנו
* אבינו - והאר
* שושנת יעקב

צווייטע זייט:
* ניגון ריקוד
* מלך רחמן
* בנה ביתך
* רחם בחסדך
* הקפה מעלאדי

קאַטעגאָריע:אידישע טעיפס
קאטעגאריע:סאטמאר
9טן אפריל

**דעם 9טן אפריל** איז דער 99סטער טאג פון יאר (100טער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 266 טעג .
## היסטארישע געשעענישן 
* 1940 - צווייטע וועלט מלחמה: נאצי דייטשלאנד אינוואדירט דענמארק און נארוועגיע
* 1991 - גרוזיע פראקלאמירט איר זעלבשטענדיקייט פונעם סאוועטן פארבאנד
* 2005 - פרינץ טשארלס הייראט קאמילע פארקער באלס אין ווינדזאר שלאס

## געבוירן 
* 1806 - אייזאמבארד קינגדאם ברונעל, ענגלישער אינזשעניר (געש' 1859)
* 1835 - לעאפאלד דער צווייטער פון בעלגיע (געש' 1909)
* 1872 - לעאן בלום, פרעמיער מיניסטער פון  פראנקרייך (געש' 1950)
* 1921 - יצחק נבון, דער פינפטער פרעזידענט פון מדינת ישראל

## געשטארבן 
* 1935 - ישראל הכהן שור, חזן און קאמפאזיטאר (געב' 1886)
* 1959 - פרענק לויד רייט, אמעריקאנער ארכיטעקט (געב' 1867)
* 1993 - הרב יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק, רב און פילאסאף (געב' 1903)

----
* 8טן אפריל - 10טן אפריל
* אפריל

09
סאמועל האנעמאן

**קריסטיאן פרידריך סאמועל האנעמאן** (10טן אפריל 1755 – 2טן יולי  1843) איז געווען א דייטשער דאקטער, באוואוסט פארן ערפינדן אן אלטערנאטיוון מעדיצין וואס הייסט האמעאפאטיע.

 

ֿ

קאַטעגאָריע:דאקטוירים
קאַטעגאָריע:דייטשן
10טן אפריל

**דעם 10טן אפריל** איז דער 100ער טאג פון יאר (101טער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 265 טעג .
## היסטארישע געשעענישן 
* 1815 - דער טאמבורע וואולקאן אין אינדאנעזיע ברעכט אויס

## געבוירן 
* 1755 - סאמועל האנעמאן,  דייטשער דאקטער, ערפינדער פון דער טעאריע פון האמעאפאטיע (געש' 1843)
* 1910 - הרב יוסף שלום אלישיב, פוסק, איינער פון די גדולי הדור
* 1934 - דוד האלבערשטאם, שרייבער (געש' 2007)

## געשטארבן 
* 1813 - זשאזעף לואי לאגראנזש, פראנצויזישער מאטעמאטיקער (געב' 1736)
* 2010 - לעך קאטשינסקי, פרעזידענט פון פוילן (געב' 1949)

----
* 9טן אפריל - 11טן אפריל
* אפריל

10
לודוויג זאץ

**לודוויג זאַץ** (18טן פעברואר 1891 - 31סטן אויגוסט 1944) איז געווען אן אקטיאר אין  יידיש טעאטער און פילם, מערסטער באוואוסט פאר זיינע קאמישע ראלעס. אין 1925 האט דער  *ניו יארק טיימס* אים באשילדערט דעם גרעסטן יידיש קאמיקער אין זיין צייט.

זאץ איז געבוירן אין לעמבערג, עסטרייך אונגארישע אימפעריע  (היינט  לוויוו, אוקראינע] און איז נפטר געווארן אין ניו יארק סיטי. 

ער איז אויך געווען א פאפולערער זינגער אויף דער אידישער שפראך אין די אמעריקאנער טעאטערס.

ער האט איבערגעלאזט עטליכע רעקארדן נאך זיך, וואו מען קען הערן זיינע ניגונים.

## רעפערענצן 
ֿקאַטעגאָריע:יידישע אקטיארן
קאַטעגאָריע:טעאטער אקטיארן
קאַטעגאָריע:יידיש שפראך זינגערס
איגאר סטראווינסקי

**איגאר סטראַווינסקי** (אראַניענבוים, 17טן יוני 1882 —   ניו יארק, 6טן אפריל 1971) איז געווען פון די חשובסטע קאמפאזיטארן פונעם 20סטן יארהונדערט. ער איז געהאדעוועט געווארן אין רוסלאנד. ביי דער רוסישער רעוואלוציע האט ער זיך געצויגן אין דער  שווייץ שפעטער קיין פאריז, און ענדלעך, ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן אין 1939, איז ער אריבער אין די פאראייניגטע שטאטן.

סטראווינסקי האט געשריבן מוזיק אין פארשידענע סטילן. צו ערשט האט ער געשריבן ענלעך צו זיין לערער ניקאליי רימסקי־קארסאקאוו. ער האט געהאט ספעציאל ליב רוסישע מוזיק. זיין מוזיק איז געווען שטארק קאמפליצירט, אבער לעבעדיק.

קאַטעגאָריע:רוסן
קאַטעגאָריע:קאמפאזיטארן
מאנאסטריטש

קליין| מאנאסטערישטש
**מאנאַסטריטש** אדער **מאנאַסטערישטש** (; )  איז א שטעטל אין טארנאפאלער אבלאסט, אוקראינע (מזרח גאליציע). די שטאט איז דער אדמיניסטראטיווער צענטער פונעם מאנאַסטערישטשער ראיאן. זיין באפעלקערונג איז  5,380 (2022).

די שטאט איז פלאצירט אויפן קאראפעץ טייך, 17 ק"מ מערב פון בוטשאטש,  60 ק"מ דרום פון טארנאפאל און  140 ק"מ דרום־מזרח פון לעמבערג, אויפן שאסיי פון ברעזשאן און סטאניסלאוו.
 
אין 1900 האבן געוואוינט אין מאנאַסטערישטש 2,450 יידן.

אין 1939, פארן צווייטן וועלט קריג, האט די שטאט געהאט 1741 קאטאליקן (פאלאקן), 408 פראוואסלאוונע (אוקראינער) און 1,310 יידן.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:גאליציע
צפון וויעטנאם

150px|קליין|פאן פון צפון וויעטנאם
250px|קליין|מאפע פון צפון וויעטנאם
די **דעמאקראטישע רעפובליק פון וויעטנאַם** (וויעטנאמעזיש: Việt Nam Dân chủ Cộng hoà), באוואוסט מיטן נאמען **צפון וויעטנאַם**, איז פראקלאמירט געווארן דורך הא טשי מין שטאט אין האנוי דעם 2טן סעפטעמבער 1945. צפון וויעטנאַם האט איינגעשלאסן די פראווינצן טוקין און אנאם, וואס זענען פריער געווען א טייל פון פראנצויזישע אינדא־כינע. אין 1954 איז די טעריטאריע געווען צעטיילט אפיציעל און צפון וויעטנאם איז געווען אונטער א קאמוניסטישער הערשאפט וואס האט געפירט דעם וויעטנאם קריג מיט דרום וויעטנאם.

אין 1976 צפון וויעטנאם האט פאראייניגט מיט דרום וויעטנאם צו שאפן דאס לאנד וויעטנאם.

צפון וויעטנאם האט באדעקט א שטח פון 157,880 קוואדראט ק"מ און געהאט א באפעלקערונג פון 13 מיליאן מענטשן אין 1959.

די הויפטשטאט איז געווען האנוי.

קאַטעגאָריע:וויעטנאם
קאַטעגאָריע:היסטארישע לענדער
מזכרת שם הגדולים

**מזכרת שם הגדולים** איז א ספר פארפאסט און ארויסגעגעבן געווארן דורך משה חיים קליינמאן פון דער שטאט בריסק אין ליטא. דאס ספר אנטהאלט איבער הונדערט זייטן.

ער איז געווען א זון פון אברהם יוסף וואס איז געווען א זון פון ר' ארעלע קאמעניצער.

ער באשרייבט אכצן צדיקים תלמידים פונעם בעל שם טוב. 

אט זענען די נעמען לויט דעם סדר פון די יארצייטן:

*"אור יצחק", ר' איציקל דראביטשער, ז' ניסן תק"י.
*"קדושת אהרן", ר' אהרן הגדול פון קארלין, י"ט ניסן תקל"ב.
*"מרום הרים", ר"ר מיכלע זלאטשאווער (זלאטשאווער מגיד), כ"ה אלול תקמ"א.
* "נועם אלימלך", ר"ר אלימלך פון ליזשענסק, כ"א אדר תקמ"ו.
* "מקור חיים", ר' חיים חייקא פון אמדור, כ"ג אדר תקמ"ז.
* "תפארת שלמה", ר' שלמה קארלינער, כ"ב תמוז תקנ"ב.
* "אמרי רז", ר"' זושא פון האניפאלי, ב' שבט תק"ס.
* "פרשת מרדכי", ר' מאטעלע נעשכיזער, ח' ניסן תק"ס.
* "גדולת מרדכי", ר' מרדכי לעכאוויטשער, י"ג שבט תק"ע.
* "איש יהודי", דער איד הקדוש פון פרשיסחא, י"ט תשרי תקע"ד.
* "עזרת ישראל", דער קאזשניצער מגיד, י"ד תשרי תקע"ה.
* "תועפת ראם", ר' אורי סטרעליסקער, כ"ג אלול תקע"מ.
* "ברכת אברהם", אפטער רב, ה' ניסן תקפ"ה.
* "הדרת חן", ר' נח לעכאוויטשער, ח' תשרי תקצ"ג.
* "מאמר מרדכי", ר מאטעלע טשערנאבלער, כ' אייר תקצ"ז.
* "חמדת שלמה", ר' שלמה לייב לענטשנער, י"ט ניסן תר"ג.
* "עטרת ישראל", דער רוזשענער, ג' חשון תרי"א.
* "תורת משה", ר' משה קאברינער, כ"ט ניסן תרי"ח.

קאַטעגאָריע:ספרי קודש
11טן אפריל

**דעם 11טן אפריל** איז דער 101טער טאג פון יאר (102טער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 264 טעג .

## היסטארישע געשעענישן 
* 1241 - מאנגאלייע קראפטן געפירט דורך באטו כאן באזיגן די אונגארישער ארמיי
* 1912 - געלייגט דער גרונטשטיין פונעם טעכניקום אין חיפה (היינט דער טעכניאן)
* 1944 - רודאלף ווערבע און אלפרעד וועצלער אנטלויפן פון אוישוויץ פארניכטונג לאגער. ווען זיי קומען אן אין פרעשבורג געבן זיי א באריכט צו דער יידישער קהילה וואס גייט אן דארטן אין לאגער.
* 1945 - ארמיי פון די פאראייניגטע שטאטן באפרייט בוכנוואלד קאצעט
* 1961 - אייכמאן פראצעס הייבט אן אין ירושלים
* 1979 - די הערשאפט פון אידי אמין אין אוגאנדע ווערט אראפגעווארפן

## געבוירן 
* 1770 - דזשארדזש קאנינג, פרעמיער מיניסטער פון בריטאניע (געש' 1827)

## געשטארבן 
* 1985 - ענווער האדזשא, אלבאנישער פאליטיקער (געב. 1908)
* 1987 - פרימא לעווי, יידישער-איטאליענישער שרייבער (געב' 1919)
----
* 10טן אפריל - 12טן אפריל
* אפריל

11
12טן אפריל

**דעם 12טן אפריל** איז דער 102טער טאג פון יאר (103טער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 263 טעג .

## געשעענישן 
* 1204 - די קרייצציגלער נעמען איין קושטא.
* 1798 - די העלוועטישע רעפובליק (היינט די שווייץ) פראקלאמירט איר זעלבשטענדיקייט.
* 1945 - הערי עס טרומאן ווערט איינגעשוואוירן דער 33סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן.
* 1981 - אנהייב פונעם קאָסמאָס שאַטל פראגראם: "קאָלאָמביע" ווערט געשיקט צום ערשטן מאל.
* 2003 - אונגארן שליסט זיך איין אינעם אייראפעישן פארבאנד.

## געבוירן 
* 
## געשטארבן 
* 1945 - פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט, 32סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1882)
* 1971 - איגאר טאם, רוסישער פיזיקער און מאטעמאטיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק (געב' 1895)

----
* 11טן אפריל - 13טן אפריל
* אפריל

12
באריס פאסטערנאק

**באָריס לעאָנידאָוויטש פּאַסטערנאַק** () (10טן פֿעברואַר 1890 — 30סטן מײַ 1960) איז געווען א ייִדישער־רוסישער דיכטער, ראָמאַניסט און איבערזעצער פֿון געטע און שייקספּיר. ער האָט געוווּנען די נאָבעל־פּרעמיע פֿאַר ליטעראַטור אין 1958.

אין 1921 האָט ער אַרויסגעגעבן די בענד פּאָעזיע *מײַן שוועסטער* און *לעבן*, וואָס האָבן רעוואָלוציאָנירט די רוסישע דיכטונג. זיי זענען געוואָרן מוסטערווערק פֿאַר ייִנגערע דיכטערס ווי אָסיפּ מאַנדעלשטאַם און אַנדערע.

פּאַסטערנאַק איז געווען שוין פֿון קינדווײַז אַ געשמדטער און מע האָט אים במילא געבראַכט צו אַ פּראַוואָסלאַוונער קבֿורה.

אין דעצעמבער 1989 האָט מען דערלויבט זײַן זון יעווגעני באָריסאָוויטש פּאַסטערנאַק צו פֿאָרן קיין שטאָקהאָלם אָפּנעמען זײַן טאַטנס נאָבעל־מעדאַל. בײַ דער צערעמאָעניע האָט געשפּילט דער באַרימטער טשעליסט מסטיסלאַוו ראָסטראָפּאָוויטש אַ באַך־סערענאַדע.

קאַטעגאָריע:רוסישע יידן
קאַטעגאָריע:דיכטער
קאַטעגאָריע:ראמאניסטן
קאַטעגאָריע:נאבעל פריז
קאַטעגאָריע:איבערזעצער
1890

## געשעענישן 
* 3טן יולי - איידעהא געווארן דער 43סטער שטאט אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע

## געבוירן
* 10טן פעברואר - באריס פאסטערנאק, רוסישער שרייבער (געש' 1960)
* 9טן מערץ - וויאטשעסלאוו מאלאטאוו, רוסישער פאליטיקער (געש' 1986)
* 19טן מיי - הא טשי מין, גרינדער און פרעזידענט פון צפון וויעטנאם (געש' 1969)
* 15טן סעפטעמבער - אגאטא קריסטי, בריטישע שרייבערקע און דראמאטורג] (נפטר ב-1976)
* 14טן אקטאבער - דווייט  אייזנהאוער, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1969)
* 22סטן נאוועמבער - שארל דע גאל, פרעזידענט פון פראנקרייך (געש' 1970)

## געשטארבן 
* 29סטן יולי - ווינצענט וואן גאך, האלענדישער מאלער (געב' 1853)
ראגאטשאוו

**ראגאַטשאוו** (; ) איז א שטעטל אין  האמעל פראווינץ, בעלארוס.  ראגאטשאוו געפינט זיך צווישן די דרוץ און דניעפער טייכן.
די באפעלקערונג איז  34,727 (2004 געשאצט).

הרב יוסף ראזין, פון די גרעסטע עילוים אין תורה, איז געבוירן און געהאדעוועט געווארן אין ראגאטשאוו.

## וועבלינקען 
*בילדער אויף Radzima.org

קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין בעלארוס
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
אגרת לנבוכים

**אגרת לנבוכים** איז א ספר וואס זיין צוועק איז  מעורר צו זיין די א"י אידן צו האלטן מצות שמיטה. דאס ספר איז ארויסגעגעבן געווארן דורך יצחק יחיאל הכהן גראס פון די פאראייניגטע שטאטן אין יאר תשי"ח ערב שנת השמיטה.

ער האט עס געדרוקט אין ירושלים בדפוס ורדי.

דאס ספר אנטהאלט צוויי און זיבעציג זייטן.

## אנדערע ספרים פון יחיאל יצחק הכהן גראסס 
* מלחמת מצווה

געדרוקט בדפוס חורב אין ירושלים אין יאר תשי"ט. 

ער האט ארויסגעגעבן דעם ספר אלס אפענטפער קעגן די מערערים אויף אים און אויף די שלש תשובות פון רבי יואל טייטלבוים פון סאטמאר.
אין דער הקדמה שרייבט ער אז די פאלגנדע גדולים האבן ערהאלטן זיין ספר אגרת לנבוכים און זיי האבן עס אויסגעלויבט:
* רבי  יצחק זאב הלוי סאלאווייטשיק פון בריסק
* רבי יחזקאל אבראמסקי בעל "חזון יחזקאל" פון לאנדאן
* רבי צבי פסח פראנק מירושלים
* רבי עקיבא סופר פון פרעשבורג
* רבי ישראל וועלץ פון פעסט
* דער גערער רבי

ער שרייבט אז דער טשעבינער רב האט געהייסן מפרסם זיין אין זיין נאמען אז ער האלט ווי זיין ברודער רבי נחום מדאמבראוו, וואס זיין שיטה ווערט מבואר אין ספר הרידב"ז אויף שביעית.

אויך ברענגט ער דארט א בריוו פון רבי יעקב ישראל קאניעווסקי (דער "סטייפלער"), א שוואגער מיטן חזון איש וואס שרייבט אז דער חזו"א איז געווען קעגן דעם היתר מכירה.

אויך האט ער דארט א בריוו פון קוממיות'ער רב וואס איז אים שטארק מחזק.

ביי ענדע ברענגט ער צוויי בריוו וואס ער האט געשיקט צו הרב ישראל זאב מינצבערג אים אפצוענטפערן אויף זיינע תשובות.

און ער ענדיגט מט א אחרית דבר אז מען באשמוצט אים אין אלע צייטונגען.

דאס ספר אנהאלט איין און פופציג זייטן.

## וועבלינקען 
* שער בלאט פון *אגרת לנבוכים*

קאַטעגאָריע:ספרי קודש
סענעגאל

די **רעפובליק פון סענעגאל** (פראנצויזיש: *République du Sénégal*) איז א לאנד אין מערב אפריקע מיט א שטח פון 196,723 קוואדראט ק"מ. זי גרענעצט דעם אטלאנטישן אקעאן צו מערב, מאריטאניע צו צפון, מאלי צו מזרח, און גינע מיט גינע-ביסאו צו בדרום. די גאמביע איז אינגאנצן ארומגענומען פון סענעגאל. דאס לאנד נעמט זיין נאמען פונעם סענעגאל טייך אין צפון, ביים גרענעץ מיט מאריטאניע.

די הויפטשטאט פון סענעגאל איז דאקאר.

סענעגאל איז געווארן אומאפהעגניק פון פראנקרייך אין 1960, און זייט דעמאלסט האט געהערשט דארט א סטאבילע רעגירונג. סענעגאל ווערט פאררעכנט א מאדעל פון פילפארטייאישער דעמאקראטיע אין אפריקע.

## געאגראפיע 
קליין|מאפע פון סענעגאל|250px

## דעמאגראפיע 
די עיקר רעליגיע אין סענעגאל איז איסלאם, און זיין אנהענגער זענען  92% ביז 94% פון דער באפעלקערונג. די מוסולמענער זענען כמעט אלע סופי. די אנדערע סענעגאלער זען קריסטן.
עולמו של אבא

**עולמו של אבא** (יידיש: "דעם טאַטנ'ס וועלט") איז א ספר וואס האט אפגעשריבן הרב פנחס מילער, דער רב פון דער שטאט נצרת עילית, פון די זכרונות פון זיין טאטן הרב אשר אנשיל יהודה מילער, רב פון פעטרושען אין טראנסילוואניע, מחבר פון די ספרים "שמן אשר", "לחם אשר", "פרורי לחם" און "קרבן אשר".

דאס בוך אנטהאלט איבער זעקס הונדערט זייטן, און עס רעדט אסאך ארום איבער די ישיבות אין אונגארן, די שטאט פרעשבורג אין דער צייט פונעם שבט סופר, די טיילונג און אזוי אויך פון פארשידענע מחלוקת אין קהילות.

עס איז ערשינען אין יאר תשד"ם דורך הוצאת הוד, און איז איבערגעדרוקט געווארן תשס"ג אין ירושלים.

## וועבלינקען
* דער ספר עולמו של אבא

קאַטעגאָריע:העברעיאישע ביכער
קאטעגאריע:אידישע היסטאריע
קאַטעגאָריע:אונגארן
20סטן אפריל

**דעם 20סטן אפריל** איז דער 110טער טאג פון יאר (111טער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 255 טעג .

## היסטארישע געשעענישן 
* 1298 - אנגעהויבן דער רינדפלייש פאגראם אין דייטשלאנד, מיט דער שחיטה פון דער רעטינגען קהילה.
* 1303 - דער אוניווערסיטעט אין רוים איז אויפגעשטעלט געווארן.
* 1657 - יידן אין ניו אמסטערדאם באקומען פרייהייט פון רעליגיע.
* 1792 - פראנקרייך פראקלאמירט מלחמה אויף עסטרייך.
* 1862 - לואי פאסטער און קלאד בערנארד קאנטשען די ערשטע פאסטעריזאציע פראבע.
* 1902 - פיער און מארי קירי איזאלירן דעם זאלץ ראדיום כלאריד.
* 1920 - געעפנט די אנטווערפענער אלימפיאדע.

## געבוירן 
* 570  - מוכאמאד גרינדער פון איסלאם (געש' 632)
* 1946 - ריקארדא מאדורא, פרעזידענט פון האנדוראס

## געשטארבן 
*
## פייערטעג 
* 
----
* 19טן אפריל - 21סטן אפריל
* אפריל

20
האנדוראס

**האנדוראַס** () איז א רעפובליק אין צענטראלער אמעריקע. האנדוראס גרענעצט גוואטעמאלע צו מערב, על סאלוואדאר צו דרום־מערב, ניקאראגוגא צו דרום־מזרח, דעם פאציפישן אקעאן צו דרום ביים איינגאס פון פאנסעקא, און דעם איינגאס פון האנדוראס צו צפון.

עס באדעקט א שטח פון 112,000&nbsp;ק"מ² מיט א געשאצטער באפעלקערונג פון אכט מיליאן. די הויפטשטאט איז טעגוסיגאלפע.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:האנדוראס
קאַטעגאָריע:לענדער אין אמעריקע
משה ארענס

**משה "מישה" ארענס** (י' טבת תרפ"ו , קאוונע ליטע –  א' שבט תשע"ט  ירושלים) איז געווען ישראל אמבאסאדאר אין די פאראייניקטע שטאטן. א כנסת דעפוטאט פון דער ליכוד פארטיי אוון א מיניסטער אין עטליכע רעגירונגען. פון פאך אויס איז ער אן עראפלאן אינזשעניר.

## ביאגראפיע 
ארענס איז געבוירן אין קאוונע דעם 27סטן דעצעמבער 1925, און אין יאר 1939, האט זיין פאמיליע זיך אריבערגעצויגן קיין ניו יארק. ער האט געדינט אין דער אמעריקאנער ארמיי ביי דער ענדע פון דער צווייטער וועלט מלחמה, און אין 1948 האט ער געמאכט עליה, און געקומען וווינען אין ישראל.

ארענס איז אריין אין כנסת אין יאר 1973, וואו ער האט געדינט אין פארשיידענע פאזיציעס. אין 1983, ווען אריק שרון איז געפונען געווארן פאראנטווארטליך אין די סאברא און שאטילא מאסן מארד, דורכאויס די ערשטע לבנון מלחמה און איז אויפגעזאגט געווארן. האט מנחם בעגין אויפגענומען ארענס אלס זיכערהייטס מיניסטער, א פאסטן וואס ער האט אנגעהאלטן אויך אונטער יצחק שמיר.

נאכן "שמוציקע פרווו" פון שמעון פערעס, ווען די עבודה איז ארויסגעווארפן געווארן פון דער קאאליציע, איז ער ווידעראמאל געווארן א מיניסטער, דאס מאל אויסערן מיניסטער. ווען שמיר האט פארלוירן די וואלן אין 1992, האט ער דערקלערט אז ער טרעט ארויס פון פאליטיק, אבער ער האט זיך אומגעקערט, און האט געדינט נאכאמאל אלס זיכערהייטס מיניסטער, אונטער בנימין נתניהוס ערשטע קאדענציע, נאכן איבערנעמען יצחק מרדכי.

ער ווערט פארעכנט אלס רעכטער, ער האט אטאקירט שרון, קודם פארן נישט ענטפערן קעגן דעם פאלעסטינער טעראריזם, אנהייב פון על אקצא אינטיפאדע, שפעטער פארן ריקצוג פלאן פון עזה שטרייף.

אין יאר 2003 האט ער ארויסגעטרעטן פון פאליטיק. ער האט זיך פארנומען מיט פארשונגען, ווי אויך פארעפנטליכט ער ארטיקלען פון צייט צו צייט, אין דער הָאָרץ צייטונג.

ער האט ארויסגעגעבן א בוך "דגלים מעל הגטו" (פענער איבער דער געטא), וואו ער פארשט די אקטיוויטעטן פון דער יידישער מיליטערישער פאראייניקונג אין דער ווארשעווער געטא, און זייער ראלע אין דער געטא אויפשטאנד.

דעם 7טן יאנואר 2019 (א׳ שבט תשע"ט) איז ער נפטר געווארן אין סאוויאן. ער האט איבערגעלאזט זיין ווייב מוריעל, פיר קינדער און ניין אייניקלעך.

## משפחה
משה ארענס האט געוואוינט אין סביון. ער איז נפטר געווארן דעם 7טן יאנואר 2019 און איז באגראבן געווארן אויפן בית-עולם סביון. ער ווערט איבערגעלעבט זיין ווייב מוריאל (געבוירן אייזנבערג), וועלכע איז אומגעקומען בערך צוויי חדשים שפּעטער, דעם 12טן מערץ 2019, און פיר קינדער. זיין זון, 
*יגאל ארנס, איז א פראפעסאר אינעם אוניווערסיטעט פון דרום קאליפארניע, און האט געפירט צוויי צענטערס וואס פארהאנדלען מיט אינפארמאציע סיסטעמען, אריינגערעכנט סייכל, די מלחמה קעגן טעראר און דיגיטאלער רעגירונג. געווען אַקטיוו אין דער "קאָמפּאַס" אָרגאַניזאַציע. 
*זיין טאכטער ​​עליזה ארענס איז אן ארכיטעקט וואס איז ערוויילט געווארן צו דינען אין דער ירושלים מוניציפאליטעט ראט אין די ישראל לאקאלע רעגירונג וואלן 2018 אויף דער "התעוררות בירושלים" די עופר בערקאוויטש רשימה.

קאטעגאריע:כנסת דעפוטאטן
קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן
עטיאפישער קאלענדאר

דער **עטיאפישער קאלענדאר** איז א  זון־יאר קאלענדאר פון 365 אדער 366 טעג, וואס איז דער הויפט קאלענדאר פון עטיאפיע, און איז אויך דער רעליגיעזער קאלענדאר פון דער ארטאדאקסישער קירכע פון עריטרעא. דער קאלענדאר איז באזירט אויפן אוראלטן קאפטישן קאלענדאר. דער קאלענדאר האט צוועלף מאנאטן פון דרייסיג טעג, און פינף (זעקס אין אן עיבור־יאר) טעג ביים סוף פון יאר. גענוי ווי דער יוליאנישער קאלענדאר, איז יעדע פערטע יאר אן עיבור־יאר, אן קיין יוצא מן הכלל.

דאס  יאר הייבט אן אין סעפטעמבער לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר. די יארן פונעם עטיאפישן קאלענדאר זענען בערך זיבן ווינציקער פונעם גרעגאריאנישן קאלענדאר; למשל, אין סעפטעמבער 2007  האט אנגעהויבן יאר 2000 אינעם עטיאפישן קאלענדאר.
 
## וועבלינקען 
* איבערבייטן טעג פון גרעגאריאנישן קאלענדאר צום  עטיאפישן קאלענדאר 

קאלענדאר
קאַטעגאָריע:קאלענדארן
טשארטקאוו

קליין|100px|הערב
קליין|טארנאפאלער פראווינץ

**טשארטקאוו** (, ) איז א שטאט אין  טארנאפאלער פראווינץ אין מערב אוקראינע. ער איז דער אדמיניסטראטיווער צענטער פונעם טשארטקאווער ראיאן, מיט באפעלקערונג 28,279 (2022). טשארטקאוו געפינט זיך אויפן  סערעט טייך, אינעם צפון טייל פון גאליציאנער פאדאליע און איז פלאצירט אינעם היסטארישן ראיאן פון  גאליציע.

## היסטאריע
קליין|250 px|פאנאראמישער אויסקוק אויף טשארטקאוו

טשארטקאוו ווערט דערמאנט צום ערשטן מאל אין  1522, ווען דער פוילישער מלך סיגיזמונט דער אלטער האט געגעבן דעם באזיץ צום שטעטל צו יעזשי טשארטקאווסקי און געגעבן אים רשות צו געבן דאס שטעטל זיין נאמען, טשארטקאוו. דאס שטעטל האט אויך באקומען מאגדעבורג רעכטן. ביי די פויליש־טערקישע מלחמות האט די אטאמאנישע אימפעריע איבערגענומען דאס שטעטל  (1673-1683). עס איז געווען א טייל פונעם טערקישן פראווינץ פאדאליע, מיט הויפטשטאט קאמעניץ, וואס האט עקזיסטירט צווישן די יארן 1672-1699.

נאך דער ערשטער טיילונג פון פוילן, איז טשארטקאוו געקומען אונטער עסטרייכער הערשאפט (1772-1918), און איז געווען דער צענטער פונעם טשארטקאווער באצירק.
אין 1919 האבן די פוילישע איינגענומען דאס שטעטל, וואס איז געווען אין דער טארנאפאלער וואויוואדעשאפט פון דער צווייטער פוילישער רעפובליק ביז סעפטעמבער 1939.
 
אין 1931 האט דאס שטעטל געהאט  19,000 איינוואוינער, 22.8 פראצענט פון זיי אוקראינישע (פראוואסלאוונע), 46.4 פראצענט פאלאקן (קאטאליקן), און 30 פראצענט יידן. 

## יידישע היסטאריע
אין טשארטקאוו האבן געוואוינט אסאך חסידים.
דער ערשטער אדמו"ר פון טשארטקאוו איז געווען  רבי דוד משה פרידמאן,א זון פונעם רוזשינער. רבי דוד משה'ס זון איז געווען רבי ישראל פרידמאן (נפטר געווארן אין תרצ"ד). נאך רבי ישראל האבן זיינע צוויי זין, רבי נחום מרדכי און רבי דוב בער געפירט צוזאמען. רבי דוב בער'ס זון, רבי שלמה, האט געפירט די רביסטעווע ביז זיין פטירה אין תשי"ט.
 
אום 26סטן אויגוסט  1942,  2:30 פארטאגס, האבן די דייטשע שוצפאליציי אנגעהויבן ארויסטרייבן די יידן פון זייערע הייזער.
זיי האבן זיי געטיילט אין גרופעס פון זאלבע 120, און זיי אריינגעשטופט אין פראכט וואגאנען, און אזוי האבן זיי דעפארטירט 2000 יידן אין בעלזשיץ פארניכטונגס לאגער.

## באקאנטע מענטשן 
* הרב צבי הירש הורוויץ - אב"ד טשארטקאוו, און פאטער פון :
** הרב שמעלקע הורוויץ (1726-1778) - רב און מקובל; אב"ד פון  ניקאלשבורג 
** הרב פנחס הורוויץ (1731-1805) - רב און מפרש אויף ש"ס; אב"ד פראנקפורט

## זעט אויך 
* טשארטקאוו (הויף)

## וועבלינקען
* ענציקלאפעדיע פון אוקראינע - טשארטקאוו
* בילדער און מאפע פון  טשארטקאוו
* טשארטקאוו שלאס 1610 
* היסטאריע און בילדער פון טשארטקאוו

קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:גאליציע
קאַטעגאָריע:אידישע היסטאריע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:געטאס
22סטן אפריל

**דעם 22סטן אפריל** איז דער 112טער טאג פון יאר (113טער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 253 טעג .

## היסטארישע געשעענישן 
* 1488 - די ערשטע אויסגאבע פונעם גאנצן תנ"ך, געפינטלט, געדרוקט אין סאנטשינא, איטאליע.
* 1500 – פעדרא קאבראל, פארטוגעזישער אויספארשער, ווערט דער ערשטער אייראפע צו אנטפלעקן בראזיל.
* 1897 - געגרינדעט די פארווערטס צייטונג
* 1945 - חורבן אייראפע: קראפטן פון דער רויטער ארמיי באפרייען דעם זאקסנהאוזן קאצעט

## געבוירן 
* 1692 - דזשיימס סטירלינג, סקאטישער מאטעמאטיקער (געש' 1770)
* 1724 - אימאנועל קאנט, פרייסישער פילאסאף (געש' 1804)
* 1870 - וולאדימיר לענין, קאמוניסט און ערשטער פרעמיער מיניסטער פונעם סאוועטן פארבאנד (געש' 1924)
* 1893 - מאקס וויינרייך, יידיש־שפראך לינגוויסט (נפטר 1969)
* 1916 - יהודי מענוחין, אמעריקאנער יידישער פידלער און דיריגענט (נפטר 1999)
* 1957 - דאנאלד טוסק, פרעמיער מיניסטער פון פוילן

## געשטארבן 
* 1545 – לודוויג דער צענטער, הערצאג פון בייערן (געב' 1495)
* 1833 - ריטשארד טרעוויטיק, ענגלישער ערפינדער (געב' 1771)
* 1989 – עמיליא סעגרע, איטאליענישער-אמעריקאנער פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק (געב' 1905)
* 1994 – ריטשארד ניקסאן, דער 36סטער פרעזידענט פון די פאראייניקטע שטאטן (געב' 1913)

## פייערטעג 
----
* 21סטן אפריל - 23סטן אפריל
* אפריל

22
פאדאלסק

**פאדאלסק** (רוסיש: *Подольск*) איז א פאבריקאציע שטאט אין דער מאסקווער גובערניע, רוסלאנד. ער איז אויפגעשטעלט געווארן אלס פאדאל דארף, און ווערט דערמאנט צום ערשטן מאל אין 1627, זייט 1781 האט עס דעם סטאטוס פון א שטאט, און אין 2004 איז עס געווארן די צענטראלער שטאט פונעם פאדאלסקער דיסטריקט.

אין 2006 האט די שטאט געפייערט איר 225סטע יאר.

די שטאט געפינט זיך 36 ק"מ פון דעם צענטער פון מאסקווע.

## שוועסטער שטעט 
קליין|הערב פון פאדאלסק, 1883
קליין|הערב פון פאדאלסק, 1781

## וועבלינקען 
* שטאט פון  פאדאלסק

קאַטעגאָריע:שטעט אין רוסלאנד
קאַטעגאָריע:שטעט אין אייראפע
פלאטין

250px|קליין
250px|קליין|גרוי־ווייַסער פּלאַטין
**פּלאַטין** (Platinum) איז אַ כעמישער עלעמענט מיטן כעמישן סימבאָל **Pt** און אטאם נומער 78. ער איז אן איבערגאנג מעטאל.

פּלאַטין איז געניצט צו פּראָדוצירן טייערע צירונג. דער פּרייַז פון פלאטין גייט מאל אַרויף צו צוויי מאָל די פּרייַז פון גאָלד, אַזוי די צירונג געמאכט אין פּלאַטין איז די טייַערסטע אין דער וועלט. 
אחוץ פון צירונג, ווערט פלאטין  געניצט אין פארמיטל קאטאליזאטארן, לאבאראטאריע געצייג, עלעקטרישע קאנטאקטן, עלעקטראדן און ציינדאקטעריי געצייג.

דער פּלאַטין מעטאַל איז נישט גיפטיק און טוט ניט פאַרשאַפן מעדיצינישע פראבלעמען נאָך די כעמיש גלייַכגילט. 

אין 2010 איז דער הויפט פראדוצירער פון פלאטין געווען דרום אפריקע, מיט 77%, דערנאך רוסלאנד, מיט 33%. די וועלט פראדוקציע אין 2010 איז געווען 192,000 ק"ג. מ'האט געפינען פלאטין אויך אין טאמיל נאדו שטאַט, אינדיע.

קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
קאַטעגאָריע:איבערגאנג מעטאלן
פלוין

א **פלוין** (אדער **פליין**) איז א שטח פון לאנד וואס איז אין אלגעמיין נידעריג און האט נישט קיין בערג העכער פון 100 מעטער און אויך נישט קיין וועלדער. פלוינען זענען גוט פאר לאנדווירטשאפט, און אפטמאל די ערד אין פלוין איז זייער רייך זו וואקסן פלאנצן.

דער גרעסטער פלוין אין דער וועלט איז אין אנטארקטיקע.

עס מאכט זיך א סך מאל אז דאס לאנד ביים ברעג ים, צווישן די בערג און דעם ים, איז א בארטן פלוין.

א פלוין וואס געפינט זיך לעבן א טייך איז א פארפלייצונג פלוין, וואס ווערט פארפלייצט ווען צו פיל וואסער רינט אדורך דעם טייך.

אין א טאל איז א פלוין ארומגענומען אויף צוויי זייטן, אבער עס קען זיך מאכן אז א פלוין איז ארומגענומען מיט א גאנצן אדער טיילווייזן רינג פון בערגלעך, בערג אדער פעלדז. אמאל האט א געאלאגישער געגנט מער ווי איין פלוין, און זיי זענען פארבונדן מיט א בארג-דורכגאנג.

## זעט אויך 
* פלאטא

קאַטעגאָריע:געאגראפיע
קאַטעגאָריע:ערד וויסנשאפטן
1889

## געשעענישן 
* 31סטן מערץ - דער אייפל טורעם געווידמעט
* 6טן מיי - דער אייפל טורעם געעפנט צום ברייטן ציבור אין פאריז
* 8טן יולי - ארויסגעקומען די ערשטע אויסגאבע פון דעם וואל סטריט זשורנאל
* 2טן נאוועמבער - צפון דעקאטע און דרום דעקאטע אריינגענומען אין די פאראייניגטע שטאטן
* 8טן נאוועמבער - מאנטענע אריינגענומען דער 41סטער שטאַט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע
* 11טן נאוועמבער - וואשינגטאן ווערט אריינגענומען דער 42סטער שטאַט אין די פאראייניגטע שטאטן.

## געבוירן
* 1טן יאנואר - מרדכי דובין, פירער פון די יידן אין לעטלאנד צווישן די צוויי וועלט מלחמות (נפטר 1956)
* 16טן אפריל - טשארלי טשאפלין, ענגלישער פילם אקטיאר (געש' 1977)
* 20טן מיי - הרב קלונימוס קלמיש שפירא, פוילישער רב און דענקער, אדמו"ר פון פיאסעטשנע (אומגעקומען אין חורבן אייראפע אין 1943)
* 20סטן נאוועמבער - עדווין האבל, אמעריקאנער אסטראנאם (געש' 1953)

## געשטארבן 
* 

## הערות
ארקעסטער

אן **ארקעסטער** איז א צוזאמענשטעל פון אסאך אינסטרומענטן מיט אפטיילונגען פאר סטרונעס, בלאז אינסטרומענטן (סיי האלץ און סיי מעטאל) און שלאג אינסטרומענטן.

דאס ווארט ארקעסטער שטאמט פון גריכיש: *ορχήστρα* וואס האט באדייט דעם ארט פארנט פון דער טריבונע וואו דער כאר פלעג זיין.

קאַטעגאָריע:טרופעס
קאַטעגאָריע:קלאסישע מוזיק
סאקראטעס

**סאקראַטעס** (גריכיש: Σωκράτης,  בערך – ) איז געווען א קלאסיש־גריכישער פילאסאף פון אטען. מען האלט אים פאר איינער פון די גרינדער פון מערבדיקער פילאסאפיע. ער האט געוויזן אז דורך טענות, דורכשמועסן און דעבאטירן קענען מענטשן פארשטיין שווערע פֿראגעס. ער האט באהאנדלט פֿראגעס וואס זענען אויבערפלעכטלעך פאליטיש אבער טיפער געקלערט זענען זיי מאראלישע פֿראגעס וויאזוי א מענטש זאל לעבן.

סאקראטעס האט געוואוינט אין דער גריכישער שטאָט אטען.  ער האט געהאט שונאים; דריי פון זיינע שונאים האבן אים באשולדיגט אין א פראצעס אין יאר 399-; דער געריכט האט אים גע׳משפט און פאראורטיילט אויף טויט. זיין טויט איז געווען דורך אויסטרונקען א סם, העמלאק.

ער איז באקאנט בעיקר דורך די דיאלאגן פון זיין תלמיד פלאטאן.

קאַטעגאָריע:פילאסאפן
דרעאן

[קליין|געוועזענר  [הערב פון  *מאנדאווי*]]
**דרעאַן** (אראביש الدرعان) איז א קליין בארטן שטעטל אין  אלזשיר, 25&nbsp;ק"מ דרום פון  אנאבא, אין על טארעף פראווינץ. ער האט א באפעלקערונג פון בערך 40,000.

דער שרייבער אלבערט קאמוס איז געבוירן אין דרעאן, ווען פראנקרייך האט געהערשט איבער אלזשיר; אין יענע יארן האט מען גערופן דאס שטעטל "מאנדאווי".

קאַטעגאָריע:שטעט אין אפריקע
סצענאר שרייבער

א **סצענאַר־שרייבער** איז דער וואס שרייבט סצענעס פאר פילמען אדער פאר טעלעוויזיע פראגראמען.

דאס איז א באזונדערער חוש, וואס ניצט אסאך פונעם שרייבער'ס חוש אויף מחשבה און פאנטאזיע, אויסצוטראכטן אלע דעטאלן וויאזוי עס דארף אויסצוקוקן עווענטועל, דאס פארקומענדע פילם אויסשטעל, צו פארשטעלונג.

אן א געלונגענן סצענאר־שרייבער, איז קיין פילם אדער קיין שום פראגראם נישט פארהאנען, דאס איז די נשמה און שדרה ביין פונעם פראגראם, אז ס'איז גוט געשריבן, איז דאס גאנצע שפיל א געוואלדיגע סוקסעס.

די וועג וויאזוי מ'שרייבט א סקריפט, איז פארהאנען עטליכע סארטן:

איבערשרייבן פון א געשריבענעם בוך ערציילונג.

איבערארבייטן היסטאריע אין פארעם פון א פילם, אדער בינע פארשטעלונג.

באשאפן א גאנץ פרישע געשיכטע, וואס דאס ניצט א געוואלדיגע קראפט פון חוש און פאנטאזיע צוגלייך.

**היינטיגע סצענאר שרייבער:**

* מנשה לוסטיג

**אמאליגע סצענאר שרייבער:**

* ש. אנ-סקי

* דוד בערגעלסאן

* משה בראדערזאן

* לודוביק ברוקשטיין

* שמואל ניסן גאדינער

* אברהם בער גאטלאבער
* מ. דניאל

* פרץ הירשביין

* פאליק האלפרין

* מיכאל ווייכערט
* אלף כץ

* ה. לייוויק

* זישע לאנדא
* לייב מלאך
* הערש דוד נאָמבערג

*דוד פינסקי

* אהרן צייטלין

* משה קולבאק
* אלטער קאציזנע
* אקירא קוראסאווא
* אברהם רייזען
* יעקב שטיינבערג
* אליעזר שינדלער
*שמ"ר
*אביגדור שפריצער

## זעט אויך 
* דראמאטורג, איינער וואס שרייבט דראמעס פארן טעאטר

*
אירידיום

250px|קליין|טאבעלע מיט אירידיום
250px|קליין|זילבערן־ווייַסער אירידיום
**אירידיום** (Iridium) איז אַ כעמישער עלעמענט פון דער איבערגאַנג מעטאַלן משפּחה, מיטן כעמישן סימבאָל **Ir** און אטאם נומער 77. אירידיום איז איינער פון די זעקס מעטאלן אין דער פלאטין גרופע (די אנדערע זענען רוטעניום, רהאדיום, פאלאדיום, אסמיום און פלאטין).

קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
קאַטעגאָריע:איבערגאנג מעטאלן
איבערזעצונג

קליין
**איבערזעצונג** איז די פאך פון נעמען אריבער פון איין שפראך צו אן אנדערע; דאס קען זיין ביכער, ארטיקלען, דיכטונגען, לידער א.א.וו. איינער וואס טוט איבערזעצן הייסט אן "איבערזעצער".
אויף ענגליש טיישט דאס א דאלמעשטער.

דאס עצם חוש פון איבערזעצן, איז געוואנדן אין צוויי זאכן, איינס - קענען ביידע שפראכן, סיי וואס פון וואנעט מ'זעצט איבער, און די שפראך וואס דערויף זעצט מען איבער.
צוויי - פארשטיין מיינונגען פון ווערטער, וויבאלד יעדע שפראך האט אנדערע אויסדרוקן, און דאס אויסשפראך פון א ווארט קען ביי יעדער שפראך זיין אינגאנצן אנדערש.

דער איבערזעצער, מוז זיין פארשטענדליך, נישט איינפאך איבערקלאפן ווערטער אויף דער אנדערער שפראך, נאר דאס אפגעבן אויפן פארשטענדליכן אויסטייטש, אז דער לייענער זאל דאס פארשטיין אן קיין פלאג.

דער צווייטער כלל פון איבערזעצן, איז שטערקער פונעם ערשטן, ווייל אפילו איינער וואס קען נישט אזוי גוט - למשל - לייענען ענגליש, אבער וויבאלד ער פארשטייט די שפראך פון וואס ער זעצט איבער, קען ער שוין ארויסהאבן די מיינונג וואס ער זעצט איבער, אבער דער וואס קען נאר שפראכן, הייסט נאכנישט גענוג טאלענטירט, צו זיין אן איבערזעצער.

עס איז דא שפראכן וואס איין אויסדרוק איז אין דריי ווערטער, און אין דער אנדערער שפראך איז עס אין איין ווארט, דעריבער, מוז דער איבערזעצער דאס קענען אפגעבן דאס קלארסטע און פונקטליכסטע וואס מעגליך, סיי אין ווארהייט פון ווארט, און סיי אין פארשטאנדיגקייט פון טייטש.

## אפטייטש 
**אפטייטש** איז דער באדייט פון ערקלערונג פון א ווארט און/אדער עטליכע ווערטער צוזאמען, וואס קען ווערן אנגערופן, אדער זאץ, אדער קען דאס אויסגעלייגט ווערן און א פראזע (וואס דאס הייסט א צוזאמען שטעל פון ווערטער וועלכע האבן א טיפערן באדייט ווי בלויז די ווערטער נאר עס האט עפעס א מחשבה אונטער זיך אויכעט).

אפטייטש קען צוטיילט/באניצט ווערן אויף צוויי באזונדערע באגריפן:

# איבערטייטשן (אויף די ענגלישע שפראך הייסט דאס דאלמעטשן) ד.ה. איבערטייטשן פון איין שפראך אויף א צווייטער.
# אבער דער וויכטיגערער אינהאלט דערפון איז אבער אן ערקלערונג איבער דעם ווארט/זאץ/פראזע וואס מען האט נאר וואס געהערט.

קאַטעגאָריע:לינגוויסטיק
קאַטעגאָריע:קאמוניקאציע
*
שלמה הדרשן

**שלמה הדרשן** איז די בינע נאמען פון 'שלמה דזשורועל', א היימישער ליטווישער קאמיקער, וואס שטעלט זיך אויף ביי שמחות, משמח זיין, און נאך ענליכעס.

ער איז אויסגעצייכענט מיטן נאכמאכן באקאנטע פיגורן אויף א גאר ענליכן שטייגער, און ווערט פאר'רעכענט אלס איינע פון די היינטיגע קאמיקער אין דער היימישער געמיינדע.

ביים עורה גאלד ראש, האט ער אויסגעהויבן מיטן נאכמאכען צענדליגע פיגורן פון אלע סארטן, און האט ארויפגעברענגט א שמייכל ביי אומצאליגע צושויער.

ער האט געוואוינט אין לייקוואוד, און וואוינט היינט אין מאנסי, נאנט צו זיינע פארעלטערטע עלטערן.

זיין שטענדיגע טראגע אלץ בדחן, איז א ראש הקהל'ישן הוט, און א גאלדענע בעקיטשע.
קאַטעגאָריע:בדחנים
קאטעגאריע:חרדישע הומאריסטן
הילל היל

**הילל היל** איז א נאטורליכע קאמיקער, א זון פונעם וועלט באקאנטן בינע שפילער, 'סטיווען היל' [שלמה היל], וואס האבן דאס אין די חוש, משמח זיין די אוידיענץ, מיט אן א שיעור לאכעדיגע סחורה.

ער פלעגט אסאך אויפטרעטן צוזאמען מיט יואלי לעבאוויטש ביי שמחות און גרעסערע פארוויילונג פארברענגנס.

קאַטעגאָריע:בדחנים
קאטעגאריע:קאמיקער
24סטן אפריל

**דעם 24סטן אפריל** איז דער 114טער טאג פון יאר (115טער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 251 טעג .

## היסטארישע געשעענישן 
* 1920 - סאנרעמא קאנפערענץ באשליסט צו געבן די הערשאפט איבער ארץ ישראל צום בריטישן מאנדאט 
* 1924 - די "הפועל חיפה" פוטבאל גרופע געגרינדעט
* 1970 - די גאמביע ווערט א רעפובליק

## געבוירן 
* 1533 – ווילעם דער שווייגער, האלענדישער פירער (דערמארדעט 1584)
* 1914 – יאן קראסקי, קעמפער אין דער פוילישער אונטערגרונט ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, חסיד אומות העולם (געש' 2000)

## געשטארבן 
* 2006 - הרב משה טייטלבוים, סאטמארער רבי (געב' 1914)
 
## פייערטעג 
* אנדענק טאג פארן פעלקערמארד פון די ארמענען
----
* 23סטן אפריל - 25סטן אפריל
* אפריל

24
י"ב אדר ב'

אין די צייטן פון חז"ל האבן די וואס האבן געוואוינט אין דערפער ("בני כפרים") געהערט דאס מגילת אסתר ליינען דעם טאג אויב ער איז געפאלן מאנטאג אדער דאנערשטאג.

## געבוירן 
*  ה'ר"ל (שנה פשוטה) - אליה בחור, לינגוויסט פון לשון הקודש, פון די ערשטע שרייבער אויף יידיש (נפטר ה'ש"ט)
*  ה'תרס"ג (שנה פשוטה)  - הרב יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק פון באסטאן (נפטר ה'תשנ"ג)

## יארצייטן 
* ה'תשס"ה - הרה"צ נפתלי צבי האלבערשטאם, באבאווער רבי

## זעט אויך 
* י"ב אדר
רעזשיסאר

א **רעזשיסאר** אדער **פילם דירעקטאר** איז דער הויפט פירער (און באלעבאס) פון א פילם.

דער בעסטע פילם דירעקטאר היינט צוטאגס, איז סטיוון ספילבערג, וואס איז דער בעסטער פראדוצירער אויכעט אין האליוואוד.

## אנדערע באקאנטע פילם רעזשיסארן 
* טשארלי טשאפלין
* ראמאן פאלאנסקי
* אפרים קישון
* גידי דאר
* טים בערטאן
* וואודי אלען
* אלעקס זשאונס
* דזשין וויילדער
* סאטיאדזשיט ריי
* פראנסיס פארד קאפאלע
* פעדעריקא פעליני
* סטענלי קובריק
* אקירא קוראסאווא
* דזשארדזש לוקאס
* קריס קאלומבוס
* דזשאשוע ז וויינסטיין

*
הניגון שבלב

די אלבומען -וואס באשטייען פון רואיגע שטייטע ניגונים אן מוזיק- איז ארויסגעגעבן געווארן דורך אליעזר ראזענפעלד מיט די בענד פון שיר המעלות.

עס איז אויסגעארבעט געווארן דורך עמי היקרי און דיסטריבוטעט דורך נועם הפקות.

קאטעגאריע:מוזיק
יעקב באכמאן

**יעקב באכמאן** איז געווען אויבערקאנטאר און קאמפאזיטאר אין לעמבערג און דערנאך אינעם ראמבאך טעמפל אין בודאפעסט.

ער איז געווען פון די בארימטע חזנים בשעתו און זיינע קאמפאזיציעס זענען געווען ברייט בארימט. אינעם הצפירה פון ח תמוז ה'תרל"ח טרעפן מיר אז דער קייזער פראנץ יאזעף האט אנגענומען עטליכע טרויער-לידער וועלכע ער האט ספעציעל מחבר געווען צום טויט פון זיין טאטן פראנץ קארל.

## תלמידים 
* יצחק גליקשטיין

## שטימע 
## וועב לינקען 
* קאפיע בילד פון חזן באכמאן אינעם אנציקלאפעדיע של גליות http://www.bhol.co.il/forums/topic.asp?topic_id=2185104&forum_id=14617 

קאַטעגאָריע:חזנים
קאטעגאריע:יידישע קאמפאזיטארן
בעני גאנץ

**בנימין "בעני" גאנץ** (געבוירן ב' סיון תשי"ט, 9טן יוני 1959) איז געווען דער וויצע פרעמיער מיניסטער פון ישראל, דער פארטיידיגונגס מיניסטער, דער גרינדער און טשערמאן פון דער רעזיגנאציע פון ​​ישראל פארטיי, און א מיטגליד פון דער כנסת אין איר כחול לבן פאקציע. האָט געדינט קורץ ווי ספּיקער פון דער 21סטן כנסת ביזן היינטיגן 23סטן כנסת. צווישן די יארן 2011-2015 איז ער געווען דער צוואנציקסטער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל. ער האט איבערגענומען פון גבי אשכנזי.

## ביאגראפיע
געבוירן אין יאר 1959, צו עלטערן חורבן אייראפע איבערלעבער, פון אונגארן און רומעניע.

ער איז געווארן מאביליזירט אין יאר 1977 אין דער ארמיי, ער האט געדינט אין דער פאל-שירעם בריגאדע, און שפעטער אלס אפיציר פארנומען אסאך פאסטנס. ער האט טייל גענומען אין די קאמפן פון ערשטע לבנון מלחמה, און געהאלפן אייננעמען ביירוט.

ער האט געדינט אלס קאמאנדיר פון צפון פראנט, אלס קאמאנדיר פון יהודה ושומרון דיוויזיע, און אלס ליעזאן פון צה"ל אין די פאראייניקטע שטאטן, אין זיין לעצטע פאסטן איז ער געווען וויצע שעף אונטער אשכנזי. ווען יואב גאלאנט איז אויפגענומען געווארן אלס שעף דורך אהוד ברק, האט ער רעזיגנירט, אבער זיך אומגעקערט ווען די רעגירונג האט אויפגעזאגט גאלאנט.

גאנץ איז אויך געווען קאמאנדיר פון צפון ארמיי, וואס איז איינע פון די צוויי ארמייען אין ישראל, וואס ווערט גענוצט אין פאל פון קאטאסטראפאלע צושטאנד, דערווייל זענען די צוויי ארמייען קיינמאל נישט גענוצט געווארן.

דעם 15טן פעברואר 2015 האט ער איבערגעגעבן זיין אמט פון שעף צו גדי אייזנקאט.

## פאליטיק 
אנהייב 2019 האט גאנץ אויפגעשטעלט די  ״חוסן לישראל״ (*ווידערשטאנדהאפטקייט פאר ישראל*) פארטיי צו פארמעסטן אין די אלגעמיינע וואלן פאר דעם כנסת, אפריל 2019. אין פעברואר 2019 האלט ער אינמיטן שאפן א קאאליציע פון מעסיגע פאליטיקאנטן, וועלכע קאנצעטרירן אויף א צענטער-לינק פלאטפארמע. דערווייל אינאיינעם מיט משה יעלון, פרובירנדיג צו שאפן אן אלגעמיינע פארטיי, אינאיינעם מיט זיין פארגייער אין מיליטער גבי אשכנזי, אבער אן ערפאלג.
## א געריכט אין געריכט
בני כשריאל, דער בירגערמייסטער פון מעלה אדומים, האָט אריינגעגעבן א געריכט קעגן דער כחול לבן פארטיי פון בעני גאנץ פארן גנבענען זיין פארטיי נאָמען, וועלכער איז רעגיסטרירט געווארן אונטער דעם נאמען זינט 1993.

## מלחמות און קאמפן 
אין גאנצנס תקופה האט צה"ל געקעמפט אין די פאלגנדע מלחמות און קאמפן:
* ליטאני אקציע
* ערשטע לבנון מלחמה
* ערשטע אינטיפאדע
* צווייטע אינטיפאדע
* צווייטע לבנונישע מלחמה
* געגאסענע בליי אפעראציע
* עמוד ענן אפעראציע

קאטעגאריע:שעפן פון גענעראל שטאב פון צה"ל
21סטן אפריל

**דעם 21סטן אפריל** איז דער 111טער טאג פון יאר (112טער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 254 טעג .

## היסטארישע געשעענישן 
* 1509 – הענרי דער אכטער ווערט מלך פון ענגלאנד (אויף 38 יאר) נאכן טויט פון זיין פאטער הענרי דער זיבעטער.
* 1933 - נאצי דייטשלאנד אסרט שחיטה
* 1960 - געווידמעט בראזיליא, הויפטשטאט פון בראזיל

## געבוירן 
* 1729 - יעקאטערינע די גרויסע, צארינע פון דער רוסלענדישער אימפעריע  (געש' 1796)
* 1926 - עליזאבעט די צווייטע, מלכה פונעם פאראייניגטן קעניגרייך

## געשטארבן 
קליין|100px|דער שרייבער מארק טוויין
* 1509 - הענרי דער זיבעטער פון ענגלאנד (געב' 1457)
* 1619 - הרב שלמה אפרים פון לונטשיץ, אב"ד פראג און מחבר פון "כלי יקר" און אנדערע ספרים (געב' 1540)
* 1731 - דניאל דיפא, ענגלישער שרייבער (געב' 1660)
* 1896 - באראן הירש, יידישער פילאנטראפ (געב' 1831)
* 1910 - מארק טוויין, אמעריקאנער שרייבער (געב' 1835)
* 1946 - דזשאן מיינארד קינס, בריטישער עקאנאמיסט (געב' 1883)

## פייערטעג 
* 
----
* 20סטן אפריל - 22סטן אפריל
* אפריל

21
ארגאנישע כעמיע

**ארגאַנישע כעמיע** איז די שטודיע פון  כעמישע פארבינדונגען וואס אנטהאלטן קוילנשטאף. קוילנשטאף האט די מעגלעכקייט צו שאפן א כעמישן בונד מיט אן אויסקלייב פון כעמישע עלעמענטן און מיט אנדערע קוילנשטאף אטאמען. אזוי זענען מעגלעך אן א שיעור פארבינדונגען. מען רופט די שטודיע פון קוילנשטאף קאמפאזיטן "ארגאנישע כעמיע" ווייל כמעט אלע ארגאניזמען אדער לעבעדיגע זאכן, זענען צונויפגעשטעלט פון וואסער און קוילנשטאף פארבינדונגען.

עטלעכע שטחים פון כעמיע פארברייטערן די באגריפן און פרינציפן פון ארגאנישער כעמיע, צווישן זיי ביאכעמיע, מיקראביאלאגיע און מעדיצין.

*
שמואל אהרן רובין

הרב **שמואל אהרן רובין** אדער **ראבין** (ה'תקפ"ד  - כ"ז תמוז ה'תרל"ז) איז געווען רב אין קארטשין, גאליציע, און מחבר פון "בית אהרן" אויף הלכות גטין און "זרע ישי", א פירוש אויף דער פסיקתא דרב כהנא. ער איז געווען א חסיד פונעם צאנזער רב.

הרב שמואל אהרן איז געווען א זון פון הערש לייזער רובין. ער איז געווארן רב אין קארטשין און געבליבן דארט ביז תרל"ז. אין יענעם יאר האט מען אים באשטימט אלס דיין אין קראקע, און ער איז נפטר געווארן דאס זעלבע יאר.

ער האט געהייראט חנה רחל, א טאכטער פון רבי ישראל לינדבערגער פון בריגל. זייערע קינדער זענען געווען:
* רבי **מנחם מענדל**, וואס האט זיך געצויגן קיין ארץ ישראל און האט געפירט דעם גאליציאנער כולל דארטן
* רבי **יעקב**, איז אומגעקומען אין וויען אין חורבן אייראפע
* רבי **יום־טוב ליפמאן**, וואס האט זיך געצויגן קיין ארץ ישראל 
* **שפרה**, די ווייב פון הר"ר '''ישראל בן ר' יחיאל וואגשאל**, הרב מפריסטיק, א גרויסער מיוחס, פון רבי אלימלך פון ליזשענסק אוו רבי נפתלי ראפשיצער. 
* **רבקה**, די ווייב פונעם נאראלער רב, הר"ר **שלום ריינמאן**. זייערע קינדער זענען געווען אדמו"רים אין גאנץ גאליציע.
* **אסתר**, אשת חבר צו רבי **יצחק פלאם''', ווער איז געוועזן אן אוראייניקל פונעם לוצקער מגיד רבי שלמה פלאם, און א זון פון חנה רחל, די טאכטער פון רבי אלעזר מבעלז. אין אירע לעצטע יארן האט זי געוואוינט אין ירושלים, און זי איז געוועזן זייער א חשובע רעבעצין. מ"כ אין הר-המנוחות. רעבעצין פלאם'ס קינדער זיינען געווייזן 
****חיה** - די ווייב פון רבי **חיים יעקב סאפרין** דער קאמארנער רב און נאך איר פטירה בזוו"ש, איר שוועסטער **רבקה הענא**.
**רבי **דוד פלאם**, דער אלעסקער רב פון מאנטריאל (אין די לעצטער יארן אין ירושלים, מ"כ אין הר הזיתים, אין דער חלקה פון דער משפחה פון דעם קארטשינער רב מנחם מנדל רובין לעבן מערת הנביאים)
**רבי **שמואל אהרן פלאם** דער דובעצקער רב, וואס  איז אומגעקומען מיט זיין רעבעצין אין חורבן אייראפע.

דער נאראלער רבי, רבי חיים מאיר יחיאל שפירא, איז געווען אן אייניקל פון דעם קארטשינער רב. אויך 
דער באבאווער רבי (45) הרב רבי מרדכי דוד אונגער, איידעם פון רבי נפתלי צבי האלבערשטאם פון באבאוו , איז אן אייניקל.

## זיינע ספרים 
דער קארטשינער האט געשריבן די פאלגנדע ספרים:
* **בית אהרן** אויף הלכות גטין (לעמבערג, תרל"ו,  צווייטע אויסגאבע ניו יארק, תש"ז)
* **אם למקרא** אויף קרי און כתיב אין תנ"ך (בילגאריי, תרצ"ט, צווייטע אויסגאבע בני ברק, תשל"ד)
*  **לחמא עניא והלילא דפסחא**, פירוש על הגדה של פסח (ירושלים תשכ״ו)
* **זרע ישי**,   פירוש על פסיקתא רבתי דרב כהנא (תל־אביב, תשכ״ט).
* **שם  עולם**, שו״ת אויף פיר חלקים פון שלחן ערוך (בני ברק תשל״ז).
* **עיני שמואל**, אויף רוב אגדות הש״ס (ירושלים תשמ׳׳ח).
* **אהבה ויראה**, על ספר יראים עד מצוה קס״ח (ירושלים תשמ״ה).
* **ראשי בשמים**,ילקוט על כללי הש״ס עפ״י סדר א״ב (כתב יד.
* **בגד אהרן**, ילקוט על עניני אגדה עפ״י סדר א״ב (כתב יד).
* **חומש הגבורים**,  דרשות על התורה (כתב יד).

## וועבלינקען 
* אן ר' שמואל אהרן (אידישע וועלט) 
* די מצבה פון רבי שמואל אהרן אין דעם נייעם בית-החיים פון קראקע (אידישע וועלט)
* נצר שרשיו  ראשי פרקים לתולדות הגאון החסיד רבי שמואל אהרן ראבין זצ"ל, אב"ד קארטשין (היברובוקס)
* דער קבר פון זיין פרוי, רעבעצין חנה רחל  אין דעם בית החיים אין קארטשין
* דער חלקה אין הר הזיתים פאר רעבעצין חנה רחל ע"ה(מיינע תולדות)

## רעפערענצן 
* ראשי פרקים לתולדות הגאון החסיד רבי שמואל אהרן ראבין זצ"ל, אב"ד קארטשין, ביי היברובוקס

קאַטעגאָריע:גאליציאנער רבנים
קאַטעגאָריע:מחברי ספרי קודש
די קלארע פאקטן

**די קלאָרע פאַקטן** איז א קונטרס אין א הארטע דעקל, געשריבן אין יודיש, ערשינען אום סיון תשנ"ה דורך עסקנים פון קהל יטב לב דסאטמאר אין קרית יואל, ארויסגעגעבן דורך קרית סענטער און געדרוקט ביי הוצאת פאר.

דער קונטרס איז געווידמעט קלארצושטעלן די פאקטן איבער די טענות וואס מ'האט געהאט קעגן דעם קרית יואל סקול דיסטריקט.

עס אנטהאלט פערצן פרקים מסביר צו זיין וואס דער סקול דסטריקט איז, און א פופצנטער פרק וואו עס ווערט ערקלערט דער ציהל פון **קרית סענטער** - דער פארגייער פון המספיק.

דער צוועקן פונעם קונטרס איז אפצושלאגן די טענות פון די אוסרים מיט דאקומענטן און ריכטיגע פאקטן.

עס איז בשעתו ארומגעשיקט געווארן צו חרדישע קהילות איבער די וועלט און פארקויפט געווארן פאר די פרייז פון איין דאלאר.
היסטאריע פון קונסט

די **היסטאריע פון קונסט** באדייט די היסטאריע פון די וויזועלע קונסטן, וואס זענען מאלעריי, סקולפטור און ארכיטעקטור. זי ווערט פאררעכנט איינע פון די הומאניסטיק. 

די היסטאריע פון קונסט פרובירט מאכן אן איבערבליק אויף קונסט דורכאויס דער היסטאריע פון דער וועלט, בכדי צו קלאסיפיצירן קולטורן און עפאכעס. די וואס אינטערעסירן זיך אין היסטאריע פון קונסט זענען קונסט היסטאריקער, קוראטארן פון מוזייען און פריוואטע זאמלערס.

דער עיקר שטודיע אינעם שטח פון היסטאריע פון קונסט געהערט צו אייראפעישן קונסט.

די היסטאריע פון קונסט האט זיך שטארק אנטוויקלט אין דעם רענעסאנס.

קונסט
קאַטעגאָריע:קונסט
קרית יואל בולעטין

**קרית יואל בולעטין** איז געווען די ערשטע צייטונג אין קרית יואל, מאנרא. עס האט אנגעהויבן צו ערשיינען אין יאר ????

אמאל איז עס אנגעפירט געווארן דורך אהרן וויינבערגער; היינט איז דער רעדאקטאר יעקב שטיינמעץ.

עס קומט יעדן מוצ"ש פאר אלע איינוואוינער פריי פון אפצאל צוזאמען מיט די (סמארט שאפער היינט הייסט עס די שאפערס גייד).

ער איז אויך דער בעה"ב פון די וויליאמסבורג בולעטין.
קאַטעגאָריע:יידישע צייטונגען
מענדי פעלין

קליין
**מנחם מענדל פעלין** איז א ליובאוויטשער חסיד, און א הומאריסט אויף דער וועלטליכער בינע. ער טאנצט אויף ביידע חתונות, סיי אויף דער חרדישער זייט און סיי אויפן אלוועלטליכן פראנט, זייענדיג באפריינדעט מיט 'מתתיהו דער יודישער רעפער', וואס האט אים געברענגט א זייער אסאך רעקלאמע.

פעלין איז געבוירן אין דענווער, קאלאראדא און איז געהאדעוועט געווארן אין קרוין הייטס, ברוקלין.  אין תשס"ז האט ער געהייראט זיין ווייב שולמית.

ער האט היתר הוראה פון הרב יערוסלאווסקי.

## וועבלינקען 
*נו יארק טיימס
*זשערוסאלעם פאסט
*פארווערטס 

## רעפערענצן 
קאטעגאריע:חרדישע הומאריסטן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
וועלוול גאלדשטיין

**וועלוול גאלדשטיין** איז א חרדישער אקטיאר און בדחן, וועלכער רופט זיך מיטן נאמען דער **כאצאצקער רבי**.

ר' וועלוועל איז א סאטמארער און תולדות אהרן חסיד און וואוינט אין קרית יואל. ער איז שוין געווען אויפן טיש פון רוב גרויסע אדמורי"ם אין ניו יארק משמח צו זיין בעת שמחה אדער אין די ימי הפורים. ער איז אויך געווען עטליכע יאר דער פורים רב אין קהילות סאטמאר ביים ברך משה, סאטמאר מהרי"י און תולדות צבי ספינקא.

שוין לאנגע יארן, וואס וועלוול שפענדט כוחות פארן בלי פון די מוסדות בית לפליטות אין ארץ ישראל, און מיט זיין כח השמחה, האט ער שוין דערפרייעט אן א שיעור נשמה'לעך איבער דער וועלט.

ער איז א זון פון רבי יוסף צבי גאלדשטיין, א ברודער מיט הרב הלל גאלדשטיין דער באקאנטער מדפיס פון די ספרים קדושים און מוכר ספרים.

## אקטיאר 
* יוסף שפיל תשמ"ב

## וועבלינקען 
* א בילדער שפיל פון וועלוועל גאלדשטיין אויף די אידישע פארום אייוועלט
* http://www.bhol.co.il/forums/topic.asp?topic_id=3030435&forum_id=771 
* http://www.bhol.co.il/forums/topic.asp?topic_id=2750951&forum_id=16386 

קאטעגאריע:בדחנים
קאַטעגאָריע:חרדישע הומאריסטן
קאַטעגאָריע:יידישע אקטיארן
קאַטעגאָריע:סאטמארער חסידים
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאטעגאריע:מענטשן פון ניו יארק
קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן
ליפא שטויבער

**ליפא שטויבער** איז א  חרדישער הומאריסט, א סאטמארער חסיד, און לאזט זיך רופן 'פעטער ליפא', גייענדיג זייער אסאך משמח זיין חולים ונצרכים. ער איז זייער א געלונגענער פיגור אין דער היימישער געמיינדע.

ער געהערט צו דער סאטמארער שטויבער פאמיליע, וואס זענען אלע  אלס  הומאריסטן, וואס האבן געדינט אלס פורים שפילער אין די סאטמארער הויפן.

ליפא שטויבער איז דער באקאנטער פיגור, וואס איז געווען דער 'יחצאל' ביים יוסף שפיל וואס איז פארגעשטעלט געווארן אום יאר תשנ"א, אין ברוקלין קאלעדש.

קאטעגאריע:חרדישע הומאריסטן
קאַטעגאָריע:סאטמאר
עקסעטער

**עקסעטער** () איז א היסטארישע שטאט אין דעוואן, ענגלאנד.  די שטאט געפינט זיך אויפן עקס טייך, בערך 37 ק"מ צפון־מזרח פון פלימאט און 70 ק"מ דרום־מערב פון בריסטאל. זיין באפעלקערונג אין 2009 איז געשאצט 118,800.
  
די שטאט  האט גוטע טראנספארט פארבינדונגען, מיט צוויי הויפט באן סטאנציעס, דער  M5 מאטארוועג און עקסעטער אינטערנאציאלער פליפארט.

 

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין ענגלאנד
קאַטעגאָריע:גראפנשאפט-שטעט אין ענגלאנד
יוסף שאול נאטאנזאן

הרב **יוסף שאול הלוי נאַטאַנזאן** (ה'תקס"ח - כ"ז אדר א' ה'תרל"ה) (1808-1875 למס') איז געווען רב אין לעמבערג און איינער פון די גרויסע פוסקים אין זיין דור. זיינע תשובות זענען געזאמלט אין די זעקס בענדער פון **שו"ת שואל ומשיב**.

## ביאגראפיע 
הרב נאטאנזאן איז געבוירן געווארן אין ברעזשאן, אסט-גאליציע (היינט מערב אוקראינע) אין תקס"ח (1808 למס'), דער בכור פון זיין פאטער ר' אריה לייביש הלוי נאטאנזאן מחבר פונעם ספר "בית אל".

אין תקפ"ה האט ער חתונה געהאט אין לבוב מיט דער טאכטער פון זיין פעטער, הרב יצחק אהרן הלוי איטינגא. נאך דער חתונה האט ער געוואוינט אין לעמבערג, וואו ער האט געלערנט צוזאמען מיט זיין שוואגער רבי מרדכי זאב איטינגא. צוזאמען האבן זיי געשריבן דעם ספר "מפרשי הים" אויף ש"ס און נאך עטליכע ספרים אויף הלכה. קיין געהאלט האט ער נישט גענומען פון דער קהילה.

אין תרי"ז האט מען אים באשטימט אב"ד פון לעמבערג.

ער איז געווען א מתנגד צו חסידות, און עס איז אים נישט געפאלן די מנהג פון די חסידישע רבי'ס צו נעמען שבת י"ב חלות, אבער ער האט זיך געהאלטן גוט מיט די חסידים, און ער פלעגט מקרב זיין חסידישע לומדים, אויך האט ער אסאך קארעספאנדירט מיט דעם פראמינענטן חסידישער רבי, רבי חיים האלבערשטאם, דער "דברי חיים" פון צאנז, און אין איינע פון זיינע הסכמות שרייבט ער  "כבר הסכים הרב הגאון וכו' אשר בצלו אנו חיים". 

ער האט נישט איבערגעלאזט קיין קינדער.

## זיינע ספרים 
* שו"ת שואל ומשיב (זעקס בענדער)
* נר מערבי—אויפן ירושלמי
* דברי שאול אויף תורה און חמש מגלות
* מגן גבורים - אויף שו"ע או"ח ביז סי' רל"ה
* מאירת עניים - אויף טריפת הריאה
* מעשה אלפס - אויפ'ן רי"ף
* יד יוסף ויד שאול - אויף שו"ע הל' נדרים ושבועות
* מפרשי הים—אויף ש"ס (מיט זיין שוואגער רבי מרדכי זאב איטינגא)

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:אחרונים
קאַטעגאָריע:גאליציאנער רבנים
קאַטעגאָריע:רבנישע לויים
30סטן פעברואר

דער מאנאט פעברואר האט 28 טעג, און אין אן עיבור־יאר 29 טעג, קומט אויס אז קיין 30סטן פעברואר איז נישטא. טראץ דעם, עס האט זיך געמאכט א פאר מאל אן אויסנאם אז פעברואר זאל האבן 30 טעג.

קאַטעגאָריע:פעברואר
27סטן אפריל

**דעם 27סטן אפריל** איז דער 117טער טאג פון יאר (118טער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 258 טעג .

## היסטארישע געשעענישן 
* 1124 - דייוויד דער ערשטער באקרוינט מלך פון  סקאטלאנד
* 1828 - געעפנט געווארן דער לאנדאנער זאא, דער עלצטער וויסנשאפטלעכער זאא אין דער וועלט.
* 1908 - די פערטע אלימפיאדע געעפנט אין לאנדאן.
* 1960 - טאגא ווערט אומאפהענגיק פון פראנקרייך
* 1961 - סיערע לעאנע ווערט אומאפהענגיק פון בריטאניע
* 1981 - זיראקס פארק לאבאריאטארעס ווייזן דעם  קאמפיוטער מויז
* 2005 - דער ערבוס A380 עראפלאן פליט צום ערשטן מאל אויף פראבע

## געבוירן 
קליין|100px|סאמועל מארס
* 1791 - סאמועל מארס,  אמריקאנער ערפינדער, אנטוויקלער פון די טעלעגראף און מארס קאד (געש' 1872)

## געשטארבן 
קליין|100px|פערדינאנד מאגעלאן
* 1521 - פערדינאנד מאגעלאן, פארטוגעזישער אויספארשער (געב' 1470)
* 1972 - קוואמע נעקרומא, ערשטער פרעזידענט פון גהאנע (געב' 1909)
* 2007 - מסטיסלאוו ראסטראפאוויטש, רוסישער טשעליסט און דיריגענט (געב' 1927)

## פייערטעג 
* דרום אפריקע -  פרייהייט טאג
* 
----
* 26סטן אפריל - 28סטן אפריל
* אפריל

27