open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
אויטאספארט

220px|קליין|פארמל 1 פארמעסט אין די פאראייניגטע שטאטן, 2003
**אויטאספארט** אדער **קאר רעיסינג** (אין ענגליש: auto racing) איז א ספארט וואו אויטאס יאגן זיך מיט אנאנד. אויטאספארט האט אנגעהויבן אין פראנקרייך אין 1895; היינט איז ער איינער פון דער וועלטס פאפולערסטע צוקוקער ספארטן.

## סארטן אויטאספארט 
פארמל איינס איז דער העכסטער ניווא געיעג מייסטערשאפט איבער דער גארער וועלט. פארמל איינס אויטאס האבן נישט קיין שיצבלעכן. פון פארנט און הינטן פון דער אויטא איז א פליגל אזא וואס שאפט אז די אויטא זאל האבן מער כאפ און זאל פארן גיכער.

די פארמל איינס געיעג פאסירן אין פארשידענע לענדער, און ווערן גערופן "גראַן פרי" (פראנצויזיש: Grand Prix).

## עקסידענטן 
אין יאר 1955 איז פארגעקומען א גרויסע Racing Show אין פראנקרייך וואו טויזנטע צוקוקערס האבן זיך פארזאמלט, עס האט געדארפט צו זיין א היסטארישע שאו צוליב די יענס-צייטיגע קאמפעטישן פון קאר מענופעקטשור, אבער צום סוף איז עס געווארן טרויעריג-היסטאריש פאר א צווייטע סיבה. נאכן ארומרעיסן אפאר מינוט האט איין קאר אנגעהויבן נידערן זיין ספיד זיך גרייטנדיג אפצושטעלן, דאס האט געברענגט אז א צווייטע קאר הינטער אים זאל זיך פלוצלינג דארפן אריבער-רוקן מער לינקס, און ביים זיך רוקן האט ער מיאוס אריינגעזעצט אין א דריטע קאר פון הונטן. די שנעלע ספיד מיט וואס די קארס זענען געפארן האט ארויפגעשיקט איין קאר אין די לופטן און ס'איז אריינגעפלויגן דירעקט אויף די קעפ פון די פארזאמלטע. די דרייווער אינאיינעם מיט 83 זייטיגע מענטשן זענען געשטארבן אין רעזולטאט, און נאך ארום 180 אנדערע זענען פארוואונדעט געווארן. די קראך איז אריין אין די היסטאריע אלס די ערגסטע פון אזא סארט רח"ל.

צווישן די בייוואוינער איז געווען John Fitch - א פריינד פון דעם געשטארבענעם דרייווער און אליינס א קאר רעיסער. ער האט גענומען זייער צום הארצן די געשיכטע און געווארן זייער צוגעבינדן צו די טעמע פון דרייווינג און רעיסינג סעיפטי. ער האט אנגעהויבן ערפינדן פאטענעטן וויאזוי צו פארגרינגערן די Impact פון א עקסידענט חס ושלום. דורכאויס זיינע טעסטס האט ער פרובירט די עפפעקט פון א קאר קראך אין פארשידענע מאטריאלן, אריינגערעכנט פארשידענע מעטאלן, פליסיגקייטן און נאך. זיינע עקספערימענטן האבן אים געפירט צו די מסקנא אז זאמד איז זייער א גוטע מאטריאל צו איינזאפן די שאק פון א קראך, ברענגענדיג די מינמאלסטע דעמעדזש צו די קאר און מענטשן דערינען. אויטאריטעטן איבער די וועלט האבן אנגעהויבן אויפכאפן די געדאנק און קאנעס אנגעפילט מיט זאמד האבן אנגעהויבן אראפגעשטעלט ווערן אויף פלעצער וואו ס'איז דא א הויכע ריזיקע פון עקסידענטן. חוץ פון דעם וואס ס'איז א עפעקטיוו מיטל, איז עס אויך שטוינענד ביליג און גרינג צו אויפהאלטן און ריפלעיסן. די קאליר געל איז אויסגעקליבן געווארן ווייל ס'כאפט די אויג פון די ווייטסטע מרחק כידוע. און דאס האט באשאפן די אזוי גערופענע Fitch Barriers על שמו פון זיין ערפינדער John Fitch. די קאנעס ווערן אויסגעשעלט אין די פארעם פון א טרייענגל, די שפיץ האט די ווייניגסטע זאמד און ווי טיפער אריין אין די טרייענגל איז מער און מער פיל מיט זאמד.

קאַטעגאָריע:אויטאמאבילן
קאַטעגאָריע:ספארט
האלב-דורכפירער

[קליין|200px|א פענענץ פון  [סיליקאן]]
א **האַלב־דורכפֿירער** (ענגליש: *semiconductor*) איז א מאטריאל וואס זיינע עלעקטרישע דורכפירערדיקע אייגנשאפטן געפינען זיך צווישן די פון דורכפירערס און די פון איזלאטארן. די דורכפירערדיקע אייגנשאפטן פון א האלב־דורכפירער ענדערן זיך לויט געוויסע פאקטארן ווי למשל טעמפעראטור און אפדעקונג צו ליכט. האלב־דורכפירער מאטריאלן האבן א סך ניצן אין דעם געביט פון עלעקטראניק. 

דער ערשטער אויספרואוו מיט א האלב־דורכפירער מאטריאל האט אויסגעפירט מייקל פאראדיי אין 1833. פאראדיי האט אויפגעדעקט אז דער עלעקטרישער קעגנשטעל פון זילבער-סולפיד גייט אראפ ווען מען הייצט אים.

האלב־דורכפירערס זענען דער יסוד פון מאדערנעם עלעקטראניק, איינשליסנדיק טראנסיסטארן, סאלארצעלן און ליכט-ארויסגעבנדיקער דיאדן.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:עלעקטראניק
משה נתן נטע לעמבערגער

הרב **משה נתן נטע לעמבערגער** (ה'תרס"ט – כ' חשוון תשמ"ג) איז געווען דער רב פון מאקאווא, און דערנאך אין כפר־אתא (היינט קרית אתא) פון תשי"ג, מייסד פון חסידות מאקאווא אין ארץ ישראל, ראש ישיבה, און מחבר ספרי "עטרת משה".

ער איז געווען א זון פון הרב מנחם מענדל לעמבערגער, אב"ד פאלגאר, אונגארן (א זון פון הרב יהודה לייב לעמבערגער, אב"ד ראזנאווע, היינט אין סלאוואקיי) און מרים יוטא יונגרייז, טאכטער פון רבי משה נתן יונגרייז (זון פון הרב אשר אנשיל יונגרייז, טשענגער רב).

ער האט געהייראט די טאכטער רבי אפרים ראזענפעלד אב"ד סענדרא, איידעם פון רבי משה פארהאנד רב פון מאקאווא און בעל "אהל משה".

זיינע קינדער זענען:
* רבי שמעון, זיין ממלא מקום און מאקאווער רבי
* רבי אפרים (נפ' תשנ"ז) רב פון קהל מאקאווא אין בארא פארק
* רבי אברהם יחיאל (נפטר תשנ"ה) רב אין בני ברק
* רבי מנחם מענדל (תש"ז-תשע"א) אין ירושלים
* רבי אשר אנשיל אין נתניה און אלעד
* רביצין רחל פאנעט (נפ' ז' טבת תשע"ו) 

קאַטעגאָריע:רבני אונגארן
קאַטעגאָריע:רבנים אין ארץ ישראל
1666

## געשעענישן 
* 2טן סעפטעמבער - די גרויסע שריפה פון לאנדאן: די פייער ברענט דריי טעג און 10,000 הייזער ווערן פארברענט

## געבוירן 
## געשטארבן 
* 26סטן אויגוסט - פראנס האלס, האלענדישער מאלער (געב' בערך 1580)
1664

## געשעענישן 
* 7טן סעפטעמבער - די האלענדער קאפיטוליקן צום בריטישן פלאט אין ניי אמסטערדאם,  און דער נאמען פון דער קאלאניע ווערט ניו יארק.

## געבוירן 
## געשטארבן
1665

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 6טן פעברואר - אן, מלכה פון בריטאניע (געש' 1714)

## געשטארבן 
* 12טן יאנואר - פיער דע פערמא, פראנצויזישער מאטעמאטיקער (געב' 1601)
1661

## געשעענישן 
* 23סטן אפריל - טשארלס דער צווייטער באקרוינט מלך פון ענגלאנד

## געבוירן 
## געשטארבן
אדישא

**אדישאַ** (; אריא: ଓଡ଼ିଶା *אריסא*) איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין מזרח אינדיע, ארומגענומען מיט מערב בענגאל אין מזרח און צפון־מזרח, דזשארקהאנד אין צפון, טשאטיסגארה אין מערב און אנדרא פראדעש אין דרום. צו דרום־מזרח געפינט זיך די בוכטע פון בענגאל. דער שטח פון אדישא איז דאס אוראלטע קעניגרייך פון קאלינגא, וואס דער קייסער אשאקא האט אינוואדירט אין יאר 261 פאר דער ציווילער רעכענונג.

די הויפטשטאט איז בהובאנעסוואר. די שפראכן פון דעם שטאט איז אריא.

אדישאַ באדעקט א שטח פון 155,820 ק"מ², און איז דער ניינטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט שטח.
מיט א באפעלקערונג פון 41,947,358 מענטשן (אין 2011), איז אדישאַ דער 11טער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.

## וועבלינקען 
* [ אפיציעלע וועבזייטל]

קאַטעגאָריע:אינדיע
אז

פון רעכטס: סאיד, ביטשער, היל, אלווארעז, שילינגער, אריילי.|קליין|150px
**אָז** (ענגליש: Oz) איז אן אמריקאנישע טעלעוויזיע סעריע, געשאפן פון טאם פֿאנטאנע, וואס האט אויך די סצענאר געשריבן, און פראדוצירט דורך עיטש.בי.א (HBO). דער פראגראם איז אורשפרינגליך אויסגעשטראלט געווען פון ז' תמוז ה'תשנ"ז ביז כ"א אדר א' ה'תשס"ג, אין זעקס שטאפלען מיט 56 פאלגן אינסגעזאמט. "אז" האט געווינען עלף פרייזן און איז געווען פארגעשלאגט פאר נאך 29, דאפון צוויי הויפטאנשאלטצייט-עמי'ז (Primetime Emmy). די סעריע האט באקומען הויכע איינשאלטקוואטעס (שאצונגען): ארום תשס"א, צום ביישפיל, האט יעדע פאלגע דורכשניטליך זיבן מיליאן צושויער. א סך קריטיקער האבן געלויבט די רעאליסטישע סטיל פון די פראגראם. 

די געשיכטע האנדלט פון די "אזוואלד הויך-זיכערהייט טורמע", אומגאנגשפראכליך באקנאט אלס "אז". געצייגט זינד די לעבן פון די איינגעשפארטע אסירים, וואס זינד געקענצייכנעט מיט שווערע געוואלט,  מיטגלידערשאפט אין טורמע-באנדען, דראג האנדל, האמאסעקסואלע פארגעוואלדיגונג – און פארדארבונג דער אויפזעער. אין "אז" ס'דו א סך באנדען, און די הויפטע זינד די נאצי ארישע ברידערשאפט, די שווארצע מוסלמענער, די איטאליענישע מאפיא, די שווארצע "חברים" (home boys) און די לאטינער. די פארשידענע באנדען און אסירים קעמפן פאר מאכט, השפעה, כבוד און געלט. די הויפט-כאראקטערן זינד: 

***טאביאס ביטשער** (געשפילט פון לי טערדזשען), איין איינשטענדיגע אדוואקאט וואס האט געהארגעט א קליינע מיידעלע ווען ער האט געפאהרט שיכור. דער שוואכער ביטשער איז פארגעוואלדיגט פון ווערנאן שילינגער און ווערט זיין קנעכט. שפעטער געווינט ער די כבוד פון די אנדערע העפטלינגע.
***ווערנאן שילינגער** (דזשאנאטאן קימבעל סימאנס), דער פירער פון דער ארישער ברודערשאפט, א ראסיסט און אכזר וואס פארגעוואלדיגט אנדערע אסירים רעגעלמעסיק.    
***קארים סאיד** (אימאן וואלקער), דער פירער פון די מוסלמענער און א קעמפער פאר די רעכטע דער אפריקאנע-אמעריקאנער. איין געאכטעטער מענטש וואס זוכט העלפן די אנדערע און פרעדיגן מוסר און גוטע מידות אין טורמע.
***סימאן אדעביסי** (אדעוואלע אקינויע-אגבאדזשע), פירער פון די "חברים". אכזר און פארדארבט פונקטליך ווי שילינגער, און קעניג פון דעם דראג האנדל.
***ראייען אריילי** (דין וינטערס), א קליגער מאן, וואס אויספאפט און מאניפולירט אלע אנדערע פאר זיינע צילן.
***אגוסטוס היל**, א שווארצער פארקריפעלטער ארעסטאנט וואס דינט אויך אלס דערציילער.
***מיגעל אלווארעז** (קירק אטשעוועדא), א לאטינער וואס איז א גוטער מענטש, אבער איז אויך אן אכזר'דיקער פארברעכער.

## רעפערענצן
## וועבלינקען
*אז אויף ה.ב.א.

קאַטעגאָריע:טעלעוויזיע
פעלקער-ליגע

קליין|סימבאל פון דער פעלקער-ליגע
די **פעלקער-ליגע** (ענגליש: *League of Nations*; פראנצויזיש: *Société des Nations*; שפאניש: *Sociedad de Naciones*) איז געווען אן אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע געגרינדעט ביי דער פאריזער שלום קאנפערענץ ביים סוף פון דער ערשטער וועלט מלחמה.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס
לעצט וועגאס

**לעצט וועגאס** (ענגליש: *Last Vegas*) איז א פאפולערע תשע"ד אינטרעסאנטער אמעריקאנער קאמעדיע פילם. עס איז דירעקטירט ביי דזשאן טוירטלטויב און האט אנגעהויבן לויפן דעם 1טן נאוועמבער 2013. 

## די מעשה 
די ערציילונג שפילט אפ ווי דער לעצטער פון פיר יוגנט חברים, אלע אין די הויכע זעכציגער, גרייט זיך צו הייראטן און זיי גרייטן צו א פארטי אין די געמבלינג שטאט לאס וועגאס.

דארט טרעפן זיי א זינגערין, און ווערן פארליעבט אין איר. אויך ווערט דער חתן געוואויר אז זיין חבר האט אים געלאזט הייראטן די מיידל וואס איז געווען פארליבט אין אים. אבער דארט טיילט ער אים אפ פון זיין כלה, זאגנדיג אז זי איז צו יונג פאר אים.

## אקטיארן 
די פיער הויפט אקטיארן זענען די פאלגנדע גאר בארימטע האליוואד סטאר'ס:

* מייקל דאגלעס אלס **בילי** דער חתן
* ראבערט די ניראו שפילט **פעדי** דער אלמן
* מארגן פרימאן אלס **ארטשי**
* קעווין קליין **סעם**

## וועב לינקען 
* אפיציעהלער וועבזייטל http://www.lastvegasmovie.com/ 
* http://www.imdb.com/title/tt1204975/

קאטעגאריע:אמעריקאנישע פילמען
קאטעגאריע:ענגליש שפראכיגע פילמען
קאטעגאריע:2013 פילמען
קאטעגאריע:קאמעדיע
קאפיטע

קליין|קאפיטע פון א זשיראף
א **קאפיטע** אדער **קאפעטע**  איז דער שפיץ פונעם פוס פון געוויסע בעלי חיים ווי אקסן, שאף, קעמלען, זשיראפן און נאך, וואס גייען אויף זייערע פינגערן. די פינגערן זענען באדעקט מיט קעראטין, א הארטער מאטריאל, אזוי די נעגל.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:בעלי חיים
קאַטעגאָריע:אנאטאמיע
אוניווערסיטעט פון לאנדאן

דער **אוניווערסיטעט פון לאנדאן** איז אן אוניווערסיטעט אין לאנדאן, פאראייניקטע קעניגרייך, וואס איז צוזאמענגעשטעלט פון 18 קאלעדזשן און 10 פארשונג אנשטאלטן. ער איז דער צווייטער גרעסטער אוניווערסיטעט אינעם פאראייניגטן קעניגרייך לויט דער צאל פון סטודענטן, מיט בערך 135,000 סטודענטן אויף די קאמפוסן און מער ווי 50,000 סטודענטן פון דערווייטנס. דער אוניווערסיטעט  איז געווארן געגרינדערט מיט א קעניגלעכן טשארטער אין 1836, וואס האט צאמגעברענגט אין א פעדעראציע דעם *לאנדאנער אוניווערסיטעט* (היינט אוניווערסיטעט קאלעדזש לאנדאן) און *קינגס קאלעדזש* (היינט קינגס קאלעדזש לאנדאן).

## וועבלינקען 
## רעפערענצן
לאנדאן
קאַטעגאָריע:לאנדאן
ברוך סאראצקין

הרב **ברוך סאראצקין** (געבוירן י"ג שבט ה'תרע"ז - נפטר י"ג שבט ה'תשל"ט) איז געווען ראש ישיבה אין דער טעלזער ישיבה אין קליוולאנד. ער האט געהייראט רחל, טאכטער פון זיין שוועסטער קינד דער טעלזער רב און ראש ישיבה, הרב אברהם יצחק בלאך. זייער חתונה איז געווען די לעצטע חתונה אין טעלז.

## ביאגראפיע 
הרב ברוך איז געבוירן געווארן אין תרע״ז אין זשעטל, ליטע, איינער פון פינף זין און איין טאכטער פון הרב זלמן סאראצקין, לוצקער רב און מחבר פון "אזנים לתורה".
ער האט געלערנט ביי רבי אלחנן וואסערמאן אין באראנאוויטש און ביי רבי ברוך בער לייבאוויץ אין קאמעניץ. דערנאך איז ער געגנגען לערנען אין טעלז.
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה איז ער אנטלאפן מיט זיין ווייב אויף דער טראנס-סיבירישער באן. זעקס חדשים האבן זיי געוואוינט אין קאבע, יאפאן, ביז די יאפאנעזער האבן זיי געשיקט איו שאנכיי. זיי האבן געהאלטן ביי פארן קיין אמעריקע אויף א שיף, אבער ס׳איז נאר געווען איין פלאץ. איז די רביצין רחל געפארן ביז זי איז ענדליך אנגעקומען אין באלטימאר צו איר שוועסטער קינד מרת שושנה גיפטער, די רביצין פון הרב מרדכי גיפטער.

הרב ברוך האט געארבעט פאר אגודת ישראל, חינוך עצמאי און תורה ומסורה, און איז געווען פון די יונגסטע מיטגלידער פון דער מועצת גדולי התורה.

ער איז נפטר געווארן שבת קודש י"ג שבט תשל"ט און מ'האט אים באערדיקט אין הר המנוחות.

## משפחה 
זיין טאכטער מרת שני הערצקא איז די דירעקטארין פון בית יעקב דרב מאיר אין לייקוואוד. איר צווילינג רבי אלי מאיר איז דער ראש ישיבה פון דער ספרינגפילד ישיבה אין ניו דזשערסי.

## די  טעלזער ישיבה 
הרב אליעזר גארדאן האט געגרינדעט די ישיבה. נאך זיין פטירה איז זיין איידעם הרב יוסף לייב בלאך געווארן זיין ממלא מקום. ער האט געהאט דריי זין, הרב אברהם יצחק, זיין ממלא מקום, רבי זלמן (שווער פון רבי מרדכי גיפטער) און רבי אליהו מאיר.

קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין אמעריקע
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
קאַטעגאָריע:תורה ומסורה
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות
פאנדעמיע

א **פאַנדעמיע** (פון גריכיש πᾶν *פאַן* "אלע" + δῆμος *דעמאס* "פֿאלק") איז אן עפידעמיע פון אינפעקטיווער קראנקייט וואס האט זיך צעשפרייט דורך מענטשלעכע באפעלקערונגען אריבער א ברייטן שטח, למשל עטלעכע קאנטינענטן אדער איבער דער גארער וועלט.
אין דער היסטאריע זענען פארגעקומען פאנדעמיעס פון פאקן און פון טובערקולאז. אין 1918 און נאכאמאל אין 2009 זענען געווען גריפע פאנדעמיעס.

## וועבלינקען 
## זעט אויך 
* עפידעמיע

קאַטעגאָריע:קרענק
איבערישער האלבאינזל

קליין|דער איבערישער האלבאינזל אין אייראפע
דער **איבערישער האַלבאינזל** (פארטוגעזיש, און , , ), אויך באוואוסט מיטן נאמען **איבעריע**, איז א האלבאינזל פלאצירט אינעם ווייטן דרום־מערב פון אייראפע וואס שליסט איין די היינטיקע סואווערענע שטאַטן שפאניע, פארטוגאל, אנדארע, און טייל פון פראנקרייך, ווי אויך די בריטישע טעריטאריע פון  גיבראלטאר.  ער גרענעצט צו דרום־מזרח און מזרח דעם מיטלענדישן ים, און צום צפון, מערב און דרום־מערב דעם אטלאנטישן אקעאן.  דער צפון־מזרח עק פונעם האלבאינזל איז די פירענעען בארגקייט, וואס טיילט דעם האלבאינזל פונעם איבעריקן טייל פון אייראפע. צום דרום טוט ער זיך דערנענטערן צום צפון בארטן פון אפריקע.

ער איז דער צווייטער גרעסטער האלבאינזל אין אייראפע, מיט א שטח פון אומגעפער 582,000 קוואדראט ק"מ.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:האלבאינדזלען
קאַטעגאָריע:אייראפע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
אנאטאליע

קליין|300px|די טראדיציאנעלע דעפיניציע פון אנאטאליע אינערהאלב דער מאדערנער מדינה פון טערקיי

**אַנאַטאליע** (פון גריכיש: , *אַנאַטאלע* — "מזרח" אדער "זונאויפגאנג"), אויך באוואוסט ווי **קליין־אזיע** (פון  '''' ("קליין אזיע"); באדייט דעם האלבאינזל וואס איז דער מערבדיקסטער טייל פון אזיע, וואס באשטייט דעם גרעסטן טייל פון דער רעפובליק פון טערקיי. דער ראיאן ווערט באגרענעצט מיטן שווארצן ים אין צפון, דעם מיטלענדישן ים אין דרום, און דעם אגאישן ים אין מערב. דער ים פון מארמארא שאפט א פארבינדונג צווישן די שווארצן און אגאישן ימען דורכ די באספארוס און דארדאנעלן דורכגאסן און שיידט אנאטאליע פון טראקיע אויף דער יבשה פון אייראפע.

## וועבלינקען 
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אזיע
קאַטעגאָריע:האלבאינדזלען
קאַטעגאָריע:טערקיי
עפידעמיע

אן **עפידעמיע** (פון επί (עפי), טייטש "איבער" און δήμος (דעמאס), טייטש "מענטשן") איז א קראנקייט וואס שפרייט זיך אויף א ברייטן שטח און פון וואס אסאך מענטשן ווערן קראנק אין דער זעלבער צייט, איינער פון אנאנד, און מען קען דאס נישט קאנטראלירן. 

טאמער עס ווערט פארשפרייט איבער עטלעכע קאנטינעטן אדער איבער דער גארער וועלט, רופט מען דאס א פאנדעמיע.

קאַטעגאָריע:קרענק
קאטאלאניש

**קאטאלאָניש** (*català*) איז א ראמאנישע שפראך וואס שטאמט פון דעם היסטארישן ראיאן קאטאלאניע, היינט צפון־מזרח שפאניע און שכנותדיקע טיילן פון פראנקרייך. קאטאלאניש איז די איינציקע אפיציעלע שפראך פון אנדארע און, צוזאמען מיט שפאניש, אן אפיציעלע שפראך אין דער אויטאנאמישער געמיינדער פון קאטאלאניע און די באלעארישע אינזלען. אומגעפער 6 מיליאן מענטשן רעדן קאטאלאניש ווי מוטערשפראך.

קאַטעגאָריע:שפראכן
קאַטעגאָריע:אנדארע
קאַטעגאָריע:שפאניע
הערשי רובינשטיין

**הערשי רובינשטיין** איז א פאטאגראף ביים היימישן ניו יארקער אידנטום, און גרינדער פונעם בילדער מאגאזין "די וואך".

הערשי איז א הייסע פאפא חסיד, א זון פון ר' לייבוש רובינשטיין וועלכע איז פון די גרינדער פון קהילת פאפא אין וויליאמסבורג.

הערשי איז ברייט באקאנט מיט זיינע פילע מעשי חסד און עסקנות פארן היימישן ציבור אין ניו יארק, ווי אויך איינע פון די גרינדער פון חברת שומרים אין בארא פארק.

אויך פארמאגט ער א ספעציעלע פראיעקט צו פאראייביגן די האלאוקאוסט, דורך שמועסן מיט מלחמה איבערלעבער.

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:חסידים
קאַטעגאָריע:מענטשן פון בארא פארק
1662

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 19טן אויגוסט - בלעז פאסקאל, פראנצויזישע מאטעמאטיקער און פילאסאף (געב' 1623)
דאקטאר הו

**דאָקטאָר הו** (ענגליש: *Doctor Who*; ווארטליך אין יידיש: *דאקטאר וועמען*, באדייט אויף ענגליש: *וועלעכר דאקטער?*) איז א בריטישע וויסנשאפטליכע פאנטאזיע טעלעוויזיע סעריע, געשאפן און פראדוצירט דורך דעם בי בי סי קאנאל.

די סעריע איז די לענגסט-לויפיקע און ערפאלגרייכסטע פראגראם פון דער וויסנשאפטליכע פאנטאזיע זשאנער, לויט דער גינעס בוך פון וועלט-רעקארדן, און האט א גרויסע איינפלוס אויף דער בריטישער פאלקס-קולטור. די ערשטע פאלגע איז אויסגעשטראהלט געווען אום ז' כסלו ה'תשכ"ד. דעמאלסט לויפטע די סעריע ביז ח' כסלו ה'תש"נ, און איז געווען אפגעשאפט. אין ה'תשס"ה האט די בי בי סי זי נאכמאל אויפגעפירט. זייט תשכ"ד ביז כ' כסלו ה'תשע"ד זינד אינסגעזאמט 799 פאלגן אויסגעשטראלט געווען.

"דאקטאר הו" האט געווינען פינעף "בריטישע אקאדעמיע פאר פילם און טעלעוויזיע" פרייזן און נאך 131 פרייזן אינסגעזאמט. די סעריע האט באקומען הויכע איינשאלטקוואטעס (שאצונגען) זייט די אנהייב: אין תשכ"ד-תשכ"ה האט יעדע פאלגע צווישן ניין און פערצן מיליאן צושויער, און אין תשל"ט ארום זעכצן מיליאן. אלס די קווטען זינד געווארן נידעריקער - דריי צו פונף מיליאן צושויער - אין תש"ן האט דער בי בי סי באשלאסן די סעריע אפשטעלן. די נייע שטאפלען, אויסגעשטראלט זייט תשס"ה, האבן אויך הויכע קוואטעס, מיט ארום זיבן ביז אכט מיליאן צושויער פאר א פאלגע.

## געשיכטע 
די געשיכטע האנדלט פון "דער דאקטאר" - אן אויסער-ערדישער בריה, וואס געהערט צו דעם ראסע פון די "צייט הערן". ער פארט דורך דעם קאסמאס און די צייט אין זיינער צייט-רייזנדע פארמיטל, די טארדיס (TARDIS, ענגלישע ראשי תיבות פון Time and Relative Dimension in Space, "צייט און רעלאטיווע אויסמעסטונג אין קאסמאס") מיט זיין באגלייטערין, א יונגע מענטשליכע פרוי פון דער ערד. פון איין שטאפל צום אנדערן, איז די באגלייטערין שטענדיק געוועקסעלט; ביז היינט ס'געווען 29. צוזאמען רייזן זי צו ווייטע פלאנעטן אדער צו דער צוקונפט און פארגאנגענהייט. זיי קעמפן קעגן אנדערע אויסער-ערדישע בריות וואס ווילן פארניכטן די מענטשהייט אדער זיי צו פארשקלאפן. דעם דאקטאר'ס גרעסטע פיינט זענען די דאלעקס, א ראסע וואס איז א ביסל ענליך צום טינטעלפיש אבער באניצט שטענדיק א ראבאטישע אנצוג. די דאלעקס האבן קיין געפילן אויסערהאלב שנאה, און פארזוכן די גאנצע אלוועלט צו עראבערן. אירע מערמקאל איז זייער עלעקטראנישע שטימע און די שריי "פארניכטן!" ס'דא אויך א סך אנדערע פיינט, צום ביישפיל די ראבאטישע סייבער-מענטשן. עס גיבט אויך א בייזער צייט האר, "דער מייסטער", וואס איז א גרויסער שונא פון דעם דאקטאר.  

## אקטיארן 
ביז היינט, האבן עלף שוישפילער דער דאקטאר געשפילט - וויליאם הארטנעל (תשכ"ד-ו'), פאטריק טראטון (תשכ"ו-ט'), דזשאן פערטווי (תש"ל-ד'), טאם בייקער (תשל"ד-מ"א), פיטער דאווידזאן (תשמ"א-ד'), קאלין בייקער (תשמ"ד-ו'), סילוועטסטר מאק'קאי (תשמ"ו-ט'), פאול מאק'גאן (תשנ"ט; אין א פילם, נישט אין טעלעוויזיע), קריסטאפער עקלסטאן (תשס"ה), דייוויד טענאנט (תשס"ה-תש"ע), מאט סמיט (תש"ע-תשע"ד) און פיטער קאפאלדי (תשע"ד-היינט).

## וועבלינקען
*דאקטאר הו וועבזייטל
* http://www.imdb.com/title/tt0436992/

קאַטעגאָריע:טי ווי סעריעס
צעציליע דינערע

**צעציליע דינערע** (לעטיש: *Cecīlija Dinere*; 25סטן דעצעמבער 1919, קרעסלאַווע, לעטלאַנד – 18טן יולי, 1996, בת-ים, ישראל) איז געווען אַ לעטישע דיכטערין, פּראָזע-שרײַבערן און איבערזעצערין פון דער ייִדישער אָפּשטאַמונג.

## לעבנסגעשיכטע
צעציליע דינערע (דינער) איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל קרעסלאַווע, וואָס האָט געהאַט אַן עטניש געמישכטע באַפעלקערונג (ייִדן, לעטן, פּאָליאַקן, ווײַסרוסן און רוסן). אין 1923 האָט קרעסלאַווע באַקומען דעם סטאַטוס פון שטאָט. צעציליע דינערס מאַמע-לשון איז געווען ייִדיש, אָבער זי האָט זיך געלערנט אין דער לעטישער גימנאַזיע פון קרעסלאַווע. די גימנאַזיע האָט זי פאַרענדיקט אין 1936. אין 1941 האָט די קומענדיקע דיכטערן פאַרענדיקן אַ פּעדאַגאָגישן אינסטיטוט אין דער שטאָט רעזשיצע (מזרח-לעטלאַנד). בעת דער דײַטשיש-סאָוועטישער מלחמה האָט  צעציליע דינערע געדינט אין דער סאָוועטישער אַרמיי אַלס ראַדיסטקע. זי האָט דעביוטירט אין דער לעטישער ליטעראַטור אין 1943. במשך פון איר לעבן האָט צעציליע דינערע אַרויסגעגעבן אַריבער 50 ביכער, בתוכם ביכער פאַר קינדער און איבערזעצונגען פון פראַנצויזיש, דײַטש און רוסיש אין לעטיש. 

אין 1990 איז צעציליע דינערע עולה געווען קיין ישראל, וווּ זי האָט פאַרבראַכט אירע לעצטע יאָרן.

## משפחה 
איר טאכטער איז די מאלערין לילי דינערע

## וועבלינקען
* אַנדרייס יאַקובאָווסקיס "דער 90טער געבורטסטאָג פון צעציליע דינערע" (אויף לעטיש)
* אלכסנדר קאָברינסקי "די לעטישע אַכמאַטאָוואַ" (אויף רוסיש)

קאַטעגאָריע:לעטישע יידן
קאַטעגאָריע:דיכטער
קאַטעגאָריע:איבערזעצער
קאמפקונסט

א **קאַמפֿקונסט** איז א קאמף וואסט ווערט געפירט, געוויינלעך צווישן צוויי מענטשן, לויט געוויסע תקנות. דער עיקר צוועק פון קאמפקונסט איז זעלבשוץ, אבער אויך פאר ספארט און איבונגען. פארשידענע סארטן קאמפקונסט שטאמען זיך פון עטלעכע לענדער, איבערהויפט אין דעם ווייטן מזרח, ווי קאראטע, דזשודא און אייקידא. אויך איז פאראן סאוואט פון פראנקרייך און קרב מגע אין ישראל.

## היסטאריע 
אין כינע האט די קאמף־פילאסאפיע זיך ברייט אנטוויקלט, און איז געווארן באשריבן דורך סון צו איז זיין בוך די קונסט פון מלחמה.

## וועבלינקען 
*
1660

## געשעענישן 
* 6טן דעצעמבער - בעלא דער ערשטער ווערט געקרוינט אלס קעניג פון אונגארן.

## געבוירן 
* 28סטן מיי - געארג דער ערשטער, מלך פון בריטאניע (געש' 1727)

## געשטארבן 
* 6טן אויגוסט - דיעגא וועלאזקעז, שפאנישער מאלער ( געב' 1599)
כואן קארלאס דער ערשטער

**כואַן קאַרלאס דער ערשטער** (; געב' דעם 5טן יאנואר 1938) איז געווען א געוועזענער מלך פון שפאניע. 

כואן קארלאס איז געווארן מלך דעם 22טן נאוועמבער 1975, צוויי טעג נאכן טויט פון פראנסיסקא פראנקא, מער ווי דרייסיק יאר נאכן פריערדיקן מלך פון שפאניע. ער האט געפועלט אז שפאניע זאל ווערן א קאנסטיטוצאנעלע מאנארכיע. ער האָט רעזיגנירט לטובת זיין זון, פעליפע דער זעקסטער, דעם 19 יוני 2014

## ביאגראפיע 
כואן קארלאס איז געבוירן געווארן אין רוים, איטאליע, דער זון פון דאן כואן דע בורבאן, גראף פון בארצעלאנע, און אן אייניקל פון אלפאנסא דער דרייצנטער.

אין 1962  האט ער געהייראט די פרינצעסין סאפיא פון גריכנלאנד, זיי האבן געהאט 3 קינדער.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:מאנארכן
קאַטעגאָריע:שפאניע
קאַטעגאָריע:מלכים
אייראזאנע

קליין|upright=1.2|

די **אייראזאנע** איז די גרופע פון לענדער אינעם אייראפעישן פארבאנד וואס האבן אדאפטירט די איירא (€) ווי זייער וואלוטע. דער אייראפעישער צענטראלבאנק איז פאראנטווארטלעך צו פארוואלטן מיטן אנבאט פון געלט אין דער אייראזאנע. פאליטישע באשלוסן וועגן דעם איירא זענען די געביט פון דער "איירא גרופע", וואס באשטייט פון פארטרעטער פון די לענדער אין דער אייראזאנע.

## מיטגלידער
די אייראזאנע האט 20 מיטגלידער: 

;גרינדונג מיטגלידער דעם 1טן יאנואר 1999
# איטאליע
# אירלאנד
# בעלגיע
# דייטשלאנד
# האלאנד
# לוקסעמבורג
# עסטרייך
# פארטוגאל
# פינלאנד
# פראנקרייך
# שפאניע

;מיטגעטיילט דעם 1טן יאנואר 2001
12. גריכנלאנד

;מיטגעטיילט דעם 1טן יאנואר 2007
13. סלאוועניע

;מיטגעטיילט דעם 1טן יאנואר 2008
14. מאלטא
15. ציפערן

;מיטגעטיילט דעם 1טן יאנואר 2009
16. סלאוואקיי

;מיטגעטיילט דעם 1טן יאנואר 2011
17. עסטלאנד

;מיטגעטיילט דעם 1טן יאנואר 2014
18. לעטלאנד

;מיטגעטיילט דעם 1טן יאנואר 2015
19. ליטע

;מיטגעטיילט דעם 1טן יאנואר 2023
20. קראאטיע

אחוץ דעם זענען פאראן אנדערע לענדער אינדרויסן פונעם אייראפעישן פארבאנד וואס ניצן דעם איירא, אבער זיי געהערן נישט צו דער אייראזאנע.

קאַטעגאָריע:אייראפעישער פארבאנד
יעקב יצחק רודערמאן

הרב **יעקב יצחק הלוי רודערמאן** (*Yaakov Yitzchok Ruderman*; ט"ו אדר ב' ה'תר"ס, 1900 – י"ד תמוז ה'תשמ"ז, 1987) איז געווען דער גרינדער און ראש ישיבה פון ישיבת נר ישראל אין באלטימאר, מערילענד, פאראייניגטע שטאטן, און א מיטגליד פון דער מועצת גדולי התורה פון  אגודת ישראל אין אמעריקע.

## לעבנסגעשיכטע
הרב רודערמאן איז געבוירן געווארן אין דאלינאוו, ווייסרוסלאנד, דעמאלסט אינעם תחום המושב אין דער רוסלענדישער אימפעריע (היינט אין בעלארוס). ער האט געלערנט אין דער סלאבאדקער ישיבה, וואו זיין פאטער, רבי יהודה לייב רודערמאן איז געווען שטאטס רב. ער האט געלערנט ביים אלטער פון סלאבאדקע  און ביים ראש ישיבה, הרב משה מרדכי עפשטיין.

אין תר"ץ האט הרב רודערמאן משתתף געווען אינעם אויפשטעלן פון דער ישיבה אין ניו הייוון, קאנעטיקוט, צוזאמען מיט זיין שווערו, הרב שעפטל קרעמער (אן איידעם פון רבי שרגא פייוול פראנק). אין תרצ"ג איז ער אריבער קיין באלטימאר, וואו ער האט אנגעהויבן אויפשטעלן ישיבת נר ישראל צוזאמען מיט זיין שוואגער הרב נפתלי ניובערגער, אן אגודת ישראל עסקן אין די פאראייניגטע שטאטן. א סך פון זיינע תלמידים האלטן רבנות שטעלעס אין אמעריקע און אנדערע לענדער.

## זיינע תלמידים
צווישן זיינע תלמידים זענען:
* הרב נח וויינבערג - גרינדער און אנפירער פון ״אש התורה״
* הרב נפתלי קאפלאן - משגיח אין די ישיבות בית מתתיהו און אור שמח, און גרינדער פון דער ישיבה נתיב הדעת
* הרב אהרן פעלדמאן - ראש ישיבה פון "נר ישראל" אין באלטימאר, און א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה אין אמעריקע

## זיינע ספרים
* **עבודת לוי**
* **שיחות לוי** - אויף פרשת השבוע.
* **משאת לוי** - אויפן מנחת חינוך. די לעצטע צוויי האבן זיינע תלמידים צוזאמענגעשטעלט נאך זיין פטירה. 

קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
קאַטעגאָריע:ליטווישע ראשי ישיבות
קאַטעגאָריע:רבנישע לויים
1658

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 3טן סעפטעמבער - אליווער קראמוועל, לארד פראטעקטאר פון  ענגלאנד (געב' 1599)
1656

## געשעענישן 
* 22סטן פעברואר - געווידמעט דער בית עלמין פון קהילת "שארית ישראל", דער ערשטער אין צפון אמעריקע, אין ניו יארק.

## געבוירן 
## געשטארבן
1657

## געשעענישן 
* 20סטן אפריל - יידן אין ניו אמסטערדאם באקומען פרייהייט פון רעליגיע.

## געבוירן 
* 11טן יולי - פרידריך דער ערשטער פון פרייסן (געשטארבן 1713)

## געשטארבן
1655

## געשעענישן 
* 25סטן מערץ - כריסטיאן הויגנס אנטפלעקט טיטאן, די גרעסטע לבנה פון סאטורן.
* 31סטן יולי - די רוסישע מיליטער נעמט איין ווילנע ביי דער רוסיש-פוילישער מלחמה.

## געבוירן 
* 24סטן נאוועמבער - קארל דער עלפטער, מלך פון שוועדן (געש' 1697)

## געשטארבן
פארזארג

**פֿאַרזארג** איז א באגריף אין עקאנאמיק, די קוואנטיטעט פון א פראדוקט וואס מען קען באקומען פאר א געוויסן פרייז. לויטן "געזעץ פון פארזארג און נאכפרעג, די פארהעלטעניש צווישן דעם פארזארג און דעם נאכפרעג טוט באשטימען דעם פרייז פונעם פראדוקט.

קאַטעגאָריע:עקאנאמיק
זארעטשנאיע

**זארעטשנאָיע** (רוסיש: Заречное) איז א דארף אינעם אָבלוטשיער ראיאן פון דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט אויף דער גרענעץ מיט דער אמורער געגנט פון דער רוסלענדישער פעדעראציע. עס געפינט זיך אויפן רעכטן ברעג פונעם טייך כינגאן, 32 קילאמעטער פון דער שטאט אָבלוטשיע. לויט די אנגאבן פון 2010 באטרעפט די באפעלקערונג פון זארעטשנאיע 152 נפשות. 

## געשיכטע
דאס דארף איז געגרינדעט אין אנהייב 30ער יארן פונעם 20טן יארהונדערט אונטערן נאמען וואלד-ארטעל "איסקרא" ("פונק" – אויף רוסיש). דעמאלט האבן דא געוווינט און געארבעט אסירים. אין 1937 זיינען זיי פארביטן געווארן דורך 15 משפחות יידישע איבערוואנדערער פון דער סטאלינגראדער (איצט – וואָלגאָגראדער) געגנט.  זיי זיינען געקומען פונעם יידישן קאָלווירט סטאלינדאָרף (איצט – פּרימאָרסקי), געגרינדעט א קאלווירט אויפן נייעם ארט און געגעבן אים דעם זעלבן נאמען – "סטאלינדאָרף". שפעטער זיינען אינעם סטאלינדארף געקומען נייע איבערוואנדערער פון דער סטאלינגראדער, קורסקער און זשיטאָמירער געגנטן. אין 1953 איז דער נאמען פונעם קאלווירט געביטן געווארן אויפן "קאלווירט אויפן נאמען פונעם XX  פּארטיי-צוזאמענפאָר. אין 1962 איז געביטן געווארן אויך דער נאמען פונעם דארף. זינט דעמאלט האט מען סטאלינדארף אנגעהויבן רופן זארעטשנאָיע. אין 1968 איז דער ארטיקער קאלווירט ליקווידירט געווארן און זארעטשנאָיע האט מען איינגעשלאסן אין באשטאנד פונעם ראטווירט "פּאשקאָווסקי".

ביז 2006 איז זארעטשנאָיע געווען אן אביעקט פון א טעריאטאריאלן קאנפליקט צווישן דער יידישער אויטאנאמער געגגנט און דער אמורער געגנט. דעם 22טן נאוועבמער 2006 איז געשלאסן געווארן אן אפמאך, וועלכער האט איבערגעלאזט דאס דארף אינעם באשטאנד פון דער יידישער אויטאנאמער געגנט.

## וועבלינקען
* קורצע געאָגראפישע, היסטאָרישע און עקאָנאָמישע אינפאָרמאציע וועגן דעם דאָרף זארעטשנאָיע (אויף רוסיש) 

קאַטעגאָריע:דערפער אין רוסלאנד
קאַטעגאָריע:יידישע אויטאנאמע געגנט
כעמישע ענערגיע

**כעמישע ענערגיע** איז ענערגיע וואס עקסיזטירט אין דער פארעם פון א כעמישער פארבינדונג, און ווערט פראדוצירט דורך א כעמישער רעאקציע. א ביישפיל איז א באטעריע אין וואס כעמישע ענערגיע ווערט פארוואנדלט אין עלעקטרישער ענערגיע.

קאַטעגאָריע:ענערגיע
קאַטעגאָריע:כעמיע
מאטעריאליזם

**מאַטעריאַליזם** איז א טעאריע אין פילאסאפיע אז אלץ באשטייט פון מאטעריע, און אלע פענאמענען, איינשליסנדיק באוואוסטזיין קומען פון מאטעריעלע אייגנשאפטן און אינטעראקציעס. דאס הייסט, לויט דער דאזיקער טעאריע באשטייט דאס גאנצע ממשות פון פיזישער מאטעריע, און דאס נעמט איין מענטשלעכע געדאנקען, געפילן און עמאציעס.

דאס איז פונקט פארקערט פון  דער טעאריע פון אידעאליזם, און אויך קעגן דעם באגריף פון גייסטליכקייט.

## מאטעריאליזם און אוראלט גריכנלאנד 
מאטעריאליזם איז א גאר אלטע פילאסאפיע וואס שטאמט פון די גריכישע פילאסאפן.

קאַטעגאָריע:פילאסאפיע
ביל די בלאזיא

קליין|ביל די בלאזיא
**ביל די בלאַזיא** (געב' **ווארען ווילהעלם** דעם 8טן מיי 1961) איז דער 109טער און היינטיקער בירגערמייסטער פון ניו יארק סיטי. פון 2010 ביז 2013 איז ער געווען דער ניו יארק סיטי פובליקער אדוואקאט.
אין 2013 איז ער געווען דער דעמאקראטישער קאנדידאט פאר בירגערמייסטער. ביי די וואלן דעם 5טן נאוועמבער 2013 האט מען אים געוויילט מיט 73% פון די שטימען צו ווערן דער ערשטער דעמאקראטישער בירגערמייסטער פון ניו יארק זייט 1994.

## ביאגראפיע
די בלאזיא איז געבורין געווארן אין ניו יארק צו א פאטער פון דייטשער אפשטאמונג און אן איטאליענישער מוטער, און ער איז אויפגאוואקסן אין מאסאטשוסעטס.
ער האט באקומען זיין ערשטן דיפלאם פון ניו יארק אוניווערסיטעט און א צווייטן דיפלאם פון קאלומביע אוניווערסיטעט.

ער וואוינט אין פארק סלאופ ברוקלין מיט זיין שווארצער ווייב שירלעין און א זון דאנטע מיט א טאכטער קיארא.

זײַט ער איז בעשוואוירען אלס בירגערמייסטער וואוינט ער אויך אין גרעיסי מענשאן, דאס איז די אפיציעלע וואוינונג פון בירגערמייסטער פון ניו יארק סיטי.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:בירגערמייסטער פון ניו יארק
קינעטישע ענערגיע

אין פיזיק, איז **קינעטישע ענערגיע** די ענערגיע וואס אן אביעקט האט צוליב זיין באוועגונג. די קינעטישע ענערגיע פון אן אביעקט ענדערט זיך נאר ווען זיין גיך ענדערט. די קינעטישע ענערגיע פון אן אביעקט איז גלייך צו דער ארבעט וואס מען דארף כדי צו פארגיכערן אים פון שטייענדיק ביז יענער גיך.

אין קלאסישער מעכאניק, האט אן אביעקט (וואס דרייט זיך נישט) מיט מאסע *m* וואס גייט מיט גיך *v* קינעטישע ענערגיע פון * mv²½*. לויט ספעציעלער רעלאטיוויטעט איז דאס גילטיק נאר ווען *v* איז א סך ווייניקער פון דער גיך פון ליכט.

קאסמאסשיפן ניצן כעמישע ענערגיע צו ווערן לאנצירט, און פארדינען היפשע קינעטישע ענערגיע ביז זיי דערגרייכן זייער ארביטגיך.

קאַטעגאָריע:ענערגיע
לאנקאסטער גייט אונטערגרונט סטאנציע

**לאַנקאַסטער גייט** () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין דער סיטי פון וועסטמינסטער אויף דער צענטראלער ליניע. די סטאנציע געפינט זיך אויף בייסוואטער ראד. זי נעמט איר נאמען פונעם לאנקאסטער גייט וואס געפינט זיך גאנץ נאנט.

די סטאנציע איז אין  טראוולקארט זאנע 1.

## היסטאריע 
די סטאנציע האט געעפנט אויף דער צענטראלער לאנדאן באן אום 30סטן יולי 1900. 

## גאלעריע

טעקע:Lancaster Gate stn eastbound look west.JPG|מזרחדיקער פעראן
טעקע:Lancaster Gate stn westbound look east.JPG|מערבדיקער פעראן
טעקע:Lancaster Gate stn roundel.JPG|רונדל אויף פעראן

## רעפערענצן
קווינסוויי אונטערגרונט סטאנציע

**קווינסוויי** () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער צענטראלער ליניע. די סטאנציע געפינט זיך אין דער סיטי פון וועסטמינסטער אויפן גרענעץ מיט דער קעניגלעכער בארא פון קענזינגטאן און טשעלסי, ראג קווינסוויי און בייסוואטער ראד.

די סטאנציע איז אין  טראוולקארט זאנע 1.

## היסטאריע 
די סטאנציע האט געעפנט אויף דער צענטראלער לאנדאן באן אום 30סטן יולי 1900 מיטן נאמען "קווינס ראד".  דעם היינטיקן נאמען האט זי באקומען דעם 9טן סעפטעמבער 1946,

## גאלעריע

טעקע:Queensway stn eastbound look west.JPG|מזרחדיקער פעראן
טעקע:Queensway station westbound look east.JPG|מערבדיקער פעראן
טעקע:Queensway station roundel.JPG|רונדל אויף פעראן

## רעפערענצן 
## וועבלינקען
געלער טייך

דער **געלער טײַך** איז דער צווייטער לענגסטער טייך אין כינע (נאך דעם יאנגצע), און דער זעקסטער לענגסטער טייך אין דער וועלט. דער מקור פונעם מיסיסיפי איז אין די באַיאַן האַר בערג אין  מערב כינע. דער געלער טייך פלוסט אדורך ניין פראווינצן פון כינע, און גיסט ארויס אינעם באהיי ים לעבן דער שטאט דאנג-יינג. 

דער אויבערשטער טייל פונעם טייך ווערט פארפרוירן אין ווינטער. דער אונטערשטער טייל האט זיך געענדערט זיין קורס עטלעכע מאל.

## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:טייכן אין אזיע
קאַטעגאָריע:כינע
אפרים גרינבלאט

הרב **אפרים גרינבלאט** (תרצ"ב, 1932 - ב' שבט תשע"ד, 3טן יאנואר 2014) איז געווען א וועלטס פוסק אין די פאראייניקטע שטאטן, בארימט מיט זיינע תשובות **רבבות אפרים**.

## ביאגראפיע
הרב אפרים איז געבוירן געווארן אין ירושלים צו זיין פאטער הרב אברהם ברוך (געבוירן אין בריסק) און זיין מוטער עליזה (בירנשטאק), דער בכור אין א משפחה פון עלף קינדער. די משפחה האט געוואוינט אינעם "כרם" פערטל (היינט א טייל פון מקור ברוך).

ער האט געלערנט אין דער קלעצקער ישיבה אין רחובות ביי הרב שך. אלס בחור פון ניינצן יאר האט אים זיין זיידע, הרב יצחק גרינבלאט, געהייסן גיין וואוינען אין די פאראייניגטע שטאטן, וואו ער האט געלערנט אין מתיבתא תפארת ירושלים אין ניו יארק סיטי ביי הרב משה פיינשטיין. אין תשי"ב (1952) האט אים הרב פיינשטיין געשיקט קיין מעמפיס, וואו ער איז געווען א שוחט און א מחנך קרוב צו זעכציק יאר. במשך זיינע יארן אין מעמפיס איז געקומען צו אים א סך שאלות.

זיין הויפט ספר איז שו"ת **רבבות אפרים** (לויטן פסוק: "והם רבבות אפרים", דברים ל"ג), אין ניין בענדער, מיט טויזנטער תשובות פון די לענג און ברייט פון די פאראייניגטע שטאטן.  אויך האט ער געשריבן: **רבבות אפרים על התורה** (צוויי בענדער), **רבבות ויובלות** (צוויי בענדער, צוזאמען מיט הרב יובל נוף, אב"ד מעמפיס) אויף הלכות דעות און אנדערע טעמעס. 

זיין פרוי מרים איז אומגעקומען אין אן אויטא אומפאל ווען זי איז אריבערגעגאנגען די גאס, אין תשס"ב (2002). זיינע לעצטע יארן האט ער געוואוינט אין הר נוף, ירושלים.

ער האט געהאט א ביבליאטעק פון 26,000 ספרים, וואס בית מדרש גבוה אין לייקוווד האט געקויפט ווען ער האט עמיגרירט פון אמעריקע.

## משפחה 
די קינדער פון הרב אפרים און זיין ווייב מרים זענען:
* הרב יצחק, אין פאר ראקעוועי
* הרב מנחם, רב פון אגודת ישראל אין סאנט לואיס
* מרת מאשא, ווייב פון הרב אלעזר לאנגזאם
* מרת גאלדא קעניגסבערג
* מרת סימא אין ירושלים

זיין שוועסטר לאה איז געווען די ווייב פון הרב שלמה ברעוודא.

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
מאלדיוון

די **מאלדיוון**, אפיציעל די **רעפובליק פון די מאַלדיוון**, איז אן אינזל לאנד אין דעם אינדישן אקעאן וואס באשטייט פון א טאפלטער קייט פון 26 אטאלן אינעם לאקאדיווער ים, 700 ק"מ דרום־מערב פון סרי לאנקא און 400 ק"מ דרום־מערב פון אינדיע. 

די מאלדיוון איז דאס קלענסטע לאנד אין אזיע, סיי לויט באפעלקערונג סיי לויט שטח, און איז דאס נידעריגסטע לאנד אין דער וועלט, מיט א דורכשניט הייך פון 1.5 מעטער איבערן ים־שפיגל.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אינדזלען
אומענדלעכקייט

קליין|אומענדליכקייט סימבאל
**אומענדלעכקייט** אדער **אומענדיקייט** (סימבאל: **∞**) איז אן אבסטראקטער באגריף וואס שילדערט עפעס וואס איז נישט באגרענעצט, וואס איז ניצבאר אין די פעלדער פון טעאלאגיע, פילאסאפיע, מאטעמאטיק און פיזיק. אומענדלעכקייט באדייט א זאך וואס איז גרעסער ווי נארוועלכער אנדערער זאך, אדער א פראצעס וואס וועט קיינמאל נישט ענדיקן.

## מאטעמאטיק 
אין מאטעמאטיק ניצט צוויי פארעמען פון אומענדלעכקייט: דער ∞ סימבאל באדייט א זאך אדער פראצעס אן א סוף; אויך זענען פאראן אומענדלעכע צאלן.

### רעאלע אנאליז 
אין רעאלן אנאליז, ניצט מען דעם סימבאל \infty, גערופן "אומענדלעכקייט", צו באדייטן אן אומבאגרענעצטן גרענעץ. x \rightarrow \infty מיינט אז&nbsp;*x* וואקסט אָן א גבול, און x \to -\infty מיינט אז דער ווערט פון&nbsp;*x* פארקלענערט זיך אן א גבול. ווען *f*(*t*) ≥ 0 פאר יעדן&nbsp;*t*, דעמאלסט
* \int_{a}^{b} \, f(t)\ dt \  = \infty מיינט אז דער שטח אונטער (*f*(*t* צווישן *a* און *b* איז אומענדלעך
* \int_{-\infty}^{\infty} \, f(t)\ dt \  = \infty מיינט אז דער גאנצער שטח אונטער (*f*(*t* איז אומענדלעך.
* \int_{-\infty}^{\infty} \, f(t)\ dt \  = a מיינט אז דער גאנצער שטח אונטער (*f*(*t* איז ענדלעך, און איז גלייך צו *a*

אומענדיקייט ווערט אויך גענוצט ביי אומענדלעכע סעריעס:
* \sum_{i=0}^{\infty} \, f(i) = a מיינט אז דער סך־הכל פון דער אומענדלעכער סעריע קומט צונויף צו א געוויסן רעאלן ווערט a.

## וועבלינקען 
* "אין־סוף" הייבט זיך אָן מיט אַן אַלף , ביי פארווערטס

## רעפערענצן 
; פאָאָטנאָטען

; רעפערענצן

* 
* 
* 
* 
* 
* 

קאַטעגאָריע:מאטעמאטיק
קאַטעגאָריע:פילאסאפיע
0.999...

אין מאטעמאטיק, דער זיך-חזר'ענדיגער נומער **…0.999** איז א רעאלע צאל וואס איז גלייך מיט דעם נומער איינס. דאס הייסט, אז 1 און 0.999… רעפרעזענטירן דעם זעלבן נומער. עס איז דא פארשידענע מאטעמאטישע דערווייזן פון דער דאזיקער גלייכקייט.

## דערווייז
די סעקווענץ a_1=0.9, a_2=0.99,\dots קען מען פארמיר אזוי:

a_n = \sum_{k=1}^n9\cdot 10^{-k}
.

דאס איז א געאמערישע ריי, טא

:\begin{align}
a_n &= 9\sum_{k=1}^n 10^{-k}\\
&= 9\frac{10^{-1}(1-10^{-n})}{1-10^{-1}}\\
&= 1-10^{-n}
\end{align} .

ווען n \to \infty געפינט מען אז 0.999\dots = 1.
אור ישראל (ישיבה)

250px|קליין|ישיבה קטנה געביידע
**אור ישראל** איז א ליטווישע ישיבה אין פתח תקוה, אויפן נאמען פונעם ספר "אור ישראל" וואס הרב ישראל סאלאנטער, גרינדער פון דער מוסר באוועגונג, האט געשריבן.

די ישיבה האט צוויי אפטיילונגען, א ישיבה קטנה און א ישיבה גדולה. די ישיבה גדולה געפינט זיך אין דער גני הדר געגנט פון פתח תקוה.
אין דער ישיבה קטנה לערנען 160 בחורים אונטערן ראש ישיבה רבי מרדכי ראבינאוויטש.
אין דער ישיבה גדולה לערנען 300 בחורים אונטערן ראש ישיבה רבי יגאל ראזן.

## היסטאריע 
די ישיבה איז געגרינדעט געווארן אין לידא דורך רבי יעקב ניימאן
## געוועזענע תלמידים פון דער ישיבה 
* הרב ברוך שמעון סאלאמאן, הויפט רב פון פתח תקווה
* הרב משה לייב לאנדא, אב"ד בני ברק
* הרב שלמה קורח, רב פון בני ברק 
* הרב רפאל יונה טיקאטשינסקי, ראש ישיבה פון ישיבת ירוחם 
* הרב דוד יוסף, רב פון הר נוף, ירושלים 
* יואב בן צור, כנסת דעפוטאט פון דער ש"ס פארטיי
* אברהם רובינשטיין, וויצע־בירגערמייסטער פון בני ברק און סעקרעטאר פון דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה. פריער בירגערמייסטער פון בני ברק.
* נתי גראסמאן, זשורנאליסט און פובליציסט, רעדאקטאר פון הפלס און געוועזענער רעדאקטאר פון יתד נאמן.
* אבי בלום, זשורנאליסט, פובליציסט און אדוואקאט
* הרב נועם אלון, ראש ישיבה פון מירער ישיבה אין בראכפעלד
* הרב מנחם כהן, ר"מ אין דער נתיב הדעת ישיבה, און איידעם פון הרב יגאל ראזן 

קאַטעגאָריע:ליטווישע ישיבות
קאַטעגאָריע:פתח תקוה
רעאלער אנאליז

**רעאַלער אַנאַליז** (*Real analysis*) איז א געביט אין מאטעמאטישן אנאליז וואס באהאנדלט רעאלע פונקציעס, ד"ה פונקציעס וואס זייערע ווערטן זענען רעאל, למשל  \ f(x)=x^2 אדער \ f(x)=\sin(x), און רעאלע רייעס.
רעאלער אנאליז באהאנדלט אייגנשאפטן פון צונויפקומען, גרענעצן, קאנטינואיטעט און גלאטיקייט פון רעאלע פונקציעס.

קאַטעגאָריע:מאטעמאטיק
שדרות באן סטאנציע

**שדרות באן סטאנציע**  איז א באן סטאנציע פון ישראל באנען.  זי געפינט זיך מזרח פון שאסיי 34 נאנט צום אריינגאנג צו דער שטאט, און באדינט די איינוואוינער פון שדרות און די ארומיגע זידלונגען. צייטווייליק איז זי די סוף־סטאנציע פון דער הוד השרון-שדרות פארשטאטישער ליניע. 

## היסטאריע
די סטאנציע איז געעפנט געווארן דעם 24סטן דעצעמבער 2013 פאר באנען אין דער צפונדיקער ריכטונג. ווען מען ענדיגט די אשקלון-באר שבע אייזנבאן־ליניע אין 2015 וועט פארן פון שדרות א סטאבילע דינסט דרומדיק קיין נתיבות, אופקים, באר שבע און דימונה. 

## געבוי פון דער סטאנציע
די סטאנציע האט צוויי פעראנען, לאנג 300 מעטער. די באן ליניע געפינט זיך מערב פון שאסיי 34, און די צוטריט צו די פעראנען איז דורך א טונעל אונטערן שאסיי.

## באן דינסט
* רוב שעה'ן פון דעם טאג גייען ארויס איין באן א שעה קיין הוד השרון דורך ראשון לציון און תל  אביב; די נסיעה קיין תל אביב דויערט 70 מינוט.
* רוב שעה'ן פון דעם טאג גייען ארויס איין באן א שעה קיין נתיבות.
* אין די שפיץ שעה'ן פון טאג פארט ארויס אויך א גיכערע באן יעדע שעה וואס קומט אן אין תל אביב נאך 60 מינוט.

## רוטע
## װעבלינקען 
* שדרות 

קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ישראל
יעקב אבוחצירא

רבי **יעקב אבוחצירא** גערופן **אביר יעקב** (תקס"ו - כ' טבת ה'תר"ם; 1805 - 4טן יאנואר 1880) איז  געווען פון די גדולי הרבנים פון מאראקא. ער איז באקאנט מיט דעם נאמען 'אביר יעקב', און ער איז געווען דער זיידע פון באבא סאלי.

## לעבנסגעשיכטע 
הרב אבוחצירא איז געבוירן געווארן אין ה'תקס"ו (1805) און געוואקסן אין דער שטאט טאפילאלט אין מאראקא. אין זיין יוגנט האט ער געלערנט ביי זיין פאטער, רבי מסעוד, דעם גאנצן תנ"ך מיט די טעמי המקרא און נאך דעם די גאנצע ששה סדרי משנה און דעם גאנצם ש"ס גמרא.

נאך ווען ער האט געקריגן א סמיכה להוראה, איז ער געווארן דעם רב און דעם פירער פון דער קהילה און תאפילאלת. און ער איז געווען אויך א מגיד מישרים און א דרשן. ער האט גיוואלט ארויף גיין קיין ארץ ישראל, נאר וועגן דעם התנגדות פון דעם תאפילאלת'ס קהילה, איז ער געבליבן ביי זיי. 6 מאל, האט ער פרובירט ארויף גיין ביז שנת תר"מ (1879), דאס זעקסטע מאל, אז הער האט צו-גערעדט אויף זייערע הארץ, און זיי האבן היים געלאזט ארויף גיין. זיין טענה איז געווען, אז זיין זון, רבי מסעוד, קען אונטערנעמען זיין שטעלע און ווערן א רב און דעם פירער פון דער קהילה. ער האט פארלאזט מאראקא און ער איז אריבער דורך אלזשיר, און טוניסיע, ליביע און מצרים. און ט"ו טבת, ער איז געקומען צו דער שטאט אלעקסאנדריע, דארט האט ער פארבריינגט א ביסל, און י"ז טבת האט הער געקומען צום דער שטאט דימאנהור, דארט איז ער איינגשטאנען ביי משה סרוסי, און דארטן, און דימאנהור איז ער קראנק געווארן און ער איז אוועק, כ' טבת תר"מ (4טן יאנואר 1880) און דארטן האט מען אים באגראבן.

### נאך זיין פטירה
הרב יעקב אבוחצירא האט איבער געלאזט פיר זין און איין טאכטער: רבי מסעוד, רבי אהרון, רבי אברהם ורבי יצחק, און די טאכטער אסתר (ללה סטי). די באוואוסטע קינדער פון רבי מסעוד זענען: רבי ישראל, וואס איז באוואוסט מיטן נאמען באבא סאלי, הרב יצחק אבוחצירא דער רב פון דער שטאט רמלה, און הרב דוד אבוחצירא. א גרויסער טייל פון די אייניקלעך פון דער פאמיליע, וואס זענען געווען מיט עם אונטער וועגנס קיין ארץ ישראל, זענען צוריק געפארן קיין מאראקא, און דער אנדערע טייל זענען געקומען קיין ארץ ישראל.
## זיינע ספרים
***פתוחי חותם** - פירוש אויף דער תורה
***מחשוף הלבן** - פירוש על התורה און קבלה
***מעגלי צדק** - פירוש על התנ"ך, בעיקר אויף מזמור קיט פון תהלים
***אלף בינה** - פירוש על תהלים
***יורו משפטיך ליעקב** - שו"ת
***בגדי השרד** - פירוש על דרך הקבלה על הגדה של פסח
***גנזי המלך** - ביאור על תחילת ספר בראשית ועל השבת
***שערי תשובה** - ביאור המילה "תשובה" בקבלה
***שערי ארוכה** - ספר מוסר לימים נוראים ולחודש תשרי
***לבונה זכה** - חידושים על התלמוד מסודר לפי פרשות השבוע
***יגל יעקב** -  פיוטים, של רבי יעקב וצאצאיו.
***דורש טוב** - שבע עשרה (בגימטריה טוב) דרשות על נושאים שונים. 

אין 2013, איז ארויס א נייע מהדורה פון דער גאנצער סעט פון זיינע ספרים, מיט טייטשן והערות דורך עוז והדר, וועגן בקשה פון זיין אייניקל רבי דוד אבוחצירא פון נהריה, מיט דעם הילף פון דעם חרידישן נגיד הערשי פרידמן. דער פאדרוקט, האט געמאכט געווארן דורך אסאך תלמידי חכמים, און דעם שפיץ פון הרב מנחם מענדל פאמעראנץ.

קאַטעגאָריע:רבנים אין מאראקא
ברוקווע

**ברוקווע** (*Brassica rapa rapa*) איז אַ מין גרינס פֿון דער צלם-בלומיקע (*Brassicaceae*) משפחה, וואס מען עסט דעם געדעכטן ווארצל דערפון. די קליינע ברוקוועס וואקסט מען פאר מענטשן; די גרעסערע וואקס מען צו געבן בהמות צו עסן.

## היסטאריע 
דער ברוקווע האט מען שוין קולטיווירט אין העלעניסטע און רוימישע צייטן. מען טרעפט דעם רעטעך, ווי אויך די נאענט פלאנצן זענעפט און רעטעך, איבער מערב אזיע און אייראפע.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:גרינסן
קאַטעגאָריע:צלם-בלומיקע
1652

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 21סטן יוני - איניגא זשאנס, ענגלישער ארכיטעקט (געב' 1573)
*
## געשטארבן
דאמפמאטאר

א **דאַמפֿמאטאר** איז א מאטאר וואס ניצט פארע פון קאכעדיגן וואסער צו ארבעטן. די ענערגיע אין דער הייסער פארע ווערט פארוואנדלט אין באוועגונג, וואס קען אפערירן מאשינען אין א פאבריק, אדער א באן אדער א שיף.

זשיימס וואט האט אנטוויקלט דעם דאמפמאטאר אין די 1770ער יארן, וואס האט געשפילט א גרויסע ראלע אין דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע דורך איבערנעמען די ארבעט פון פערד, ווינטמילן און וואסערמילן.

כאטש דער דאמפמאטאר ווערט ווייניג געניצט היינט, אבער ער איז געווען דער פארויסגייער פון די אלע היינטיקע מאטארן.

די הויפט טיילן פון א דאמפמאטאר זענען דער צילינדער און דער פיסטאן. דער דרוק פון דער פארע הייבט אויף דעם פיסטאן אין דעם צילינדער, און די באוועגונג פונעם פיסטאן קען מען אויסניצן אין פארשיידענע וועגן.

די ערשטע דאמפמאטארן האט מען געניצט אויסצוגראבן קוילן פון דער ערד און צו אפערירן פלומפן.

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:מאטארן
1653

## געשעענישן 
* 2טן פעברואר - געגרינדעט די שטאט ניי אמסטערדאם.

## געבוירן 
## געשטארבן
ראציאנאלע צאל

א **ראַציאנאַלע צאָל** אין מאטעמאטיק איז א רעאלע צאל וואס מ'קען רעפרענזענטירן ווי די פארהעלטעניש (לאטיין *ratio ראַציא*) פון צוויי גאנצע צאלן. דער סכום פון אלע ראציאנאלע צאלן ווערט באצייכנט \mathbb Q. מען שרייבט א ראציאנאלע צאל ווי א ברוכטייל (טיילציפער)  פון צוויי גאנצע צאלן, דער **ציילער**  און דער (נישט נול )**טיילער** .

אזוי ווי דער טיילער  קען זיין גלייך צו 1, איז יעדע גאנצע צאל א ראציאנאלע צאל.

דער סכום \mathbb Q מיט די אפעראציעס פון צוגאב און טאפלונג (פון רעאלע צאלן) שאפט א פעלד, דאס פעלד פון ראציאנאלע צאלן.

די דעצימאלע אויסשפרייטונג פון א ראציאנאלער צאל וועט אדער ענדיגן נאך א געוויסער צאל ציפֿערן אדער וועט אנהייב איבערחזר׳ן די זעלבע ענדיגלאזן סעקווענץ פון ציפערן איבער און איבער.

א רעאלע צאל וואס איז נישט ראציאנאל רופט מען אומראציאנאל. אומראציאנאלע צאלן שליסן איין ,  [[E (מאטעמאטיק)|]] און [[גילדענער שניט|]]. די דעצימאלע אויסשפרייטונג פון אן אומראציאנאלער צאל איז ממשיך אויף אייביג אן זיך איבערחזר׳ן. דאס געזעמעל פון ראציאנאלע צאלן איז צאלבאר, און דאס געזעמעל פון רעאלע צאלן איז  אומצאלבאר, מילא זענען כמעט אלע רעאלע צאלן אומראציאנאל.

## וועבלינקען 
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:נומערן
איניגא דזשאנס

[קליין|260px|פארטרעט פון איניגא דזשאנס, פונעם מאלער [אנטאן וואן דייק]]
**איניגא דזשאנס** (ענגליש: *Inigo Jones*; 15טן יולי 1573 - 21סטן יוני 1652) איז געווען אן ענגלישער ארכיטעקט. ער האט געברענגט דעם סטיל פון רענעסאנס ארכיטעקטור צו ענגלאנד, און איז געווען דער ערשטער בריטישער ארכיטעקט פון דער מאדערנער תקופה.

## לעבנסגעשיכטע
דזשאנס איז געבוירן געווארן אין 1652 אין סמיטפילד, לאנדאן, דער זון פון א קאטוילישן שטאף מאכער.

ביים סוף פונעם 16טן יארהונדערט איז ער געפארן אין איטאליע לערנען ארכיטעקטור, דער ערשטער ענגלענדער וואס האט דאס געטון.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:ענגלענדער
קאַטעגאָריע:ארכיטעקטן
קאַטעגאָריע:לאנדאן
1651

## געשעענישן 
* 1טן יאנואר - טשארלס דער צווייטער באקרוינט מלך פון סקאטלאנד.
* 3טן סעפטעמבער - ענגלישער בירגערקריג: דער מלך טשארלס דער צווייטער באזיגט אינעם וואוסטר קאמף.

## געבוירן 
## געשטארבן
1650

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 14טן נאוועמבער - וויליאם דער דריטער, מלך פון ענגלאנד (געש' 1702)

## געשטארבן 
* 11טן פעברואר - רענע דעקארט, פראנצויזישער פילאסאף און מאטעמאטיקער (געב' 1596)
די מעשה פון גענזשי

**די מעשה פון גענזשי** (源氏物語, *Genji Monogatari*) איז א קלאסישע ווערק פון יאפאנישער ליטעראטור.

דעם ראמאן האט געשריבן מוראסאקי שיקיבא, אן אדלפרוי וואס האט געלעבט אין דער העיאנער תקופה. דאס בוך האט זי געשריבן אין די יארן 1000 - 1008, און עס איז איינער פון די ערשטע ראמאנען געשריבן, און דער ערשטער ראמאן אין יאפאן. עס איז געשריבן געווארן אין דער ווייבערישער היראגאנא שריפט. עס שילדערט דאס לעבן פון דעם אדלשטאנד אין דער העיאַנער תקופה.

דער ראמאן דערציילט וועגן גענזשי, דער זון פונעם יאפאנעזער קייסער פון א קעפסווייב.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:יאפאן
קאַטעגאָריע:ראמאנען
לאה

**לאה** אמנו איז געווען איינע פון די ארבע אמהות, די מאמע **לאה** איז געווען די עלטסטע טאכטער פון לבן הארמי און מוטער עדינה, און די ערשטע ווייב פון יעקב אבינו. זי האט געהאט פון אים זעקס זין (ראובן, שמעון, לוי, יהודה, יששכר און זבולן) און איין טאכטער, דינה.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:אבות און אמהות
קאַטעגאָריע:תקופת אברהם אבינו
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
על ניניא

**על ניניא** (שפאניש: *El Niño*) איז א קלימאטישער פענאמען וואס פאסירט אין דעם פאציפישן אקעאן קעגן איבער די בארטנס פון פערו און עקוואדאר און באאיינפלוסט די קלימאט איז פארשידענע ראיאנען פון דער וועלט, טייל פון זיי גאר ווייט פון דער דרום־אמעריקאנער יבשה. דער פענאמען פאסירט מערסטנס אין דעצעמבער און דויערט בערך א מאנאט, אבער איין מאל אין עטלעכע יאר קומט ער פאר א לענגערער תקופה און איז גורם אז די פיש שטארבן. דאס טוט שעדיקן די עקאנאמיע פון פערו. אויך צוליב די אלע טויטע פיש, און אויך די געשטארבענע פייגעלעך וואס זענען געוואוינט צו עסן די פיש, ברענגט דאס מיט קראנקייטן. פארוואס דער פענאמען דערשטארקט זיך אין געוויסע יארן פארשטייט מען נישט.

די קאנסעקווענצן פון על ניניא שפירט מען אינעם פאציפישן אקעאן, אינעם אטלאנטישן אקעאן און אינעם אינדישן אקעאן. די עפעקטן אינעם אטלאנטישן אקעאן קומען 12-18 מאנאטן נאך ווען זיי ווערן געשפירט אין די פאציפישן און אינדישן אקעאנען.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:מעטעאראלאגיע
קאַטעגאָריע:וועטער
איוואניטש

**איוואַניטש** (, ) איז א שטעטל אין און דער אדמיניסטראטיווער צענטער פונעם איוואניטשער ראיאן אין וואהלינער גובערניע, אוקראינע. זיין באפעלקערונג איז 6,260 אין 2022.

## רעפערענצן 
## וועבלינק 
* איוואניטש וועב ארט

קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
אגנעס מאניקא

קליין|אַגנעס מאָניקאַ
**אַגנעס מאָניקאַ מולדזשאָטאָ** (געבוירן דעם 1טן יולי 1986) אויך באקאנט דורך זייַן בינע נאָמען **אַגנעז מאָ**, איז אַ זינגער און קינסטלער נאַציאָנאַליטעט אינדאנעזישע. ער אנגעהויבן זיין קאַריערע אין די פאַרווייַלונג אינדוסטריע אין די עלטער פון זעקס ווי אַ קינד זינגער. אַגנעס האט באפרייט דרייַ אַלבומס פון קינדער וואס געראטן צו באַפרייַען זיין נאָמען צו אַ רודערן פון פאָלקס זינגער אין די תקופה פון 1990. אין דערצו צו געזאַנג, ער איז געווען אויך אַ פּרעסענטער אין עטלעכע קינדער ס טעלעוויזיע ווייזט. ווען אַ טיניידזשער, אַגנעס אנגעהויבן צו אַראָפּוואַרפן אין דער וועלט פון אַקטינג. זיין אויסזען אויף די זייף אָפּערע *פרי חתונה* (2001) קאַטאַפּאַלטיד אים מצליח. אַגנעס דעמאָלט באַשטערנטע אין אַ סעריע פון ​​זייף אָפּעראַס וואָס מאַכן עס די העכסטן-באַצאָלט טיניידזש קינסטלער בייַ אַז צייַט.

## דיסקאָגראַפיע 
* *אַגנעז מאָ* (2013)

## וועבלינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל

קאַטעגאָריע:פאפ זינגערס
קאַטעגאָריע:אינדאנעזיע
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
מאטעמאטישער דערווייז

אין מאטעמאטיק איז א **דערווייז** א דעדוקטיווער ארגומענט פאר א מאטעמאטישן ארויסזאג. אינעם ארגומענט קען מען ניצן ארויסזאגן וואס מ'האט פריער פעסטגעשטעלט, ווי למשל טעארעמען. סוף כל סוף כל איז אלץ געבויט אויף אקסיאמען, ד"ה ארויסזאגן וואס זענען קלאר אמת אדער וואס זענען אנגענומען. א דערווייז דארף זיין גוט אויסגעפירט אז ער האלט אין אלע אופנים; ס'איז נישט גענוג צו ווייזן אז ער האלט אין געוויסע פעלער, אפילו א סך פעלער.

א דערווייז ניצט לאגיק אבער ווערט געשריבן אין א נארמאלער שפראך.

דער מעטאד פון דערווייזן אן ארויסזאג פון אקסיאמען שטאמט פונעם אוראלט־גריכישן מאטעמאטיקער אוקלידוס.

## מעטאדן פון דערווייז 
### גראדער דערווייז 
### דערווייז דורך מאטעמאטישער אינדוקציע 
### דערווייז דורך קאנטראפאזיציע 
### דערווייז דורך סתירה 
### דערווייז דורך אויפבוי 
### נישט־קאנסטרוקטיווער עקסיסטענץ דערווייז 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיק
קאַטעגאָריע:לאגיק