open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
URL

**URL**, וואס איז די ראשי תיבות פון *Uniform Resource Locator* (אויף ענגליש), איז א נאכאנדיקייט פון סימבאלן מיט א געוויסן סינטאקס וואס דינט צו לאקירן א וועב בלאט אדער אן אנדער רעסורס אויף דער אינטערנעץ. אין פאפולערער שפראך איז אן URL דער "**וועבזייטל אדרעס**" אדער "**בלאט אדרעס**". למעשה, איז א URL א געוויסער אופן פון א URI, אבער פראקטיש טוט מען ניצן די עלטערע פארעם URL.

א URL האט עטלעכע טיילן:
* א פראטאקאל. אפטמאל היפערטעקסט טראנספער פראטאקאל (HTTP).
* דעם אפטייל סימבאל: ://
* דעם נאמען אדער אדרעס פון דעם געזוכטן קאמפיוטער'. זייער אפט הייבט אן דער קאמפיוטער נאמען מיט  *www.* (ראשי תיבות פון *World Wide Web*), אבער דער אדמיניסטראטאר פונעם קאמפיוטער קען אויסקלויבן נאר וועלכן נאמען.

אין געוויסער פעלער אנטהאלט דער URL אויך:
* דעם  וועגל צו א דאקומענט, סקריפט אא"וו.
* אין פאל פון א סקריפט, פאראמעטערס נאך א פראגע צייכן (?)
* באניצער נאמען און פאסווארט צו דערגרייכן א געוויסן בלאט
* טעקסט נאכן # סימבאל, וואס באצייכנט א געוויסן פאראגראף אין א בלאט.

קאַטעגאָריע:אינטערנעט
אדם סמיט

**אדם סמיט** (ענגליש: *Adam Smith*; 5טן יוני 1723 – 17טן יולי 1790) איז געווען א שאטישער פילאסאף און עקאנאמיסט. מ'האלט אים פאר דער גרינדער פון מאדערנער עקאנאמיק און קאפיטאליזם. זיין בוך "די רייכקייט פון פעלקער" פון 1776 אנטהאלט זיינע חשובסטע געדאנקען אין דעם געביט פון עקאנאמיק. ער איז געווען פון די פירנדיקע מענטשן פון אויפגעקלערטקייט אין שאטלאנד.

## יונגע יארן 
אדם סמיט איז געווען דער זון פון א שטייער באאמטער אין  קערקאדי (Kirkcaldy), פייף, סקאטלאנד. גענוי ווען ער איז געבוירן ווייסט מען נישט, אבער בערך אין 1723. ביי די פיר יאר אלט האבן א באנדע ציגיינער אים געכאפט; זיין פעטער האט אים געראטעוועט אין צוריקגעברענט צו זיין מוטער. אין דעם פארט פון קערקאדי האט סמיט געזען דעם הלוך ילך פון האנדל.

קאַטעגאָריע:פילאסאפן
קאַטעגאָריע:עקאנאמיסטן
קאַטעגאָריע:סקאטישע מענטשן
רעספיראטאר (מעדיצין)

א **רעספיראַטאר** (ווערט אויך גערופן **מעכאנישער ווענטילאטאר**) איז א מעדיצינישע מאשין וועלכער בלאזט אריין אקסיגען אין א מענטש וואס קען נישט אליין אטעמען. כדי א מענטש זאל קענען לעבן מוז דאס בלוט וואס שטראמט אין זיינע אדערן זיין אקסיגען-רייכע בלוט. אויב דער מענטש קען נישט אטעמען, ווערט דאס בלוט נישט בארייכערט מיט אקסיגען און קען דעריבער שטארבן. דער רעספיראטאר דינט במקום די לונגען צו צושטעלן אקסיגען פאר דעם בלוט.

צוליב איר לעבנס וויכטיגע באנוץ, קומען די היינטיגע רעספיראטארן אויסגעשטאטע מיט באטאריעס און אנדערע מעכעניזם, אז אין פאל פון א קורץ שלוס זאל דער מאשין ווייטער געבן אקסיגען. מאדערנע רעספיראטארן זענען אויך אויסגעשטאטעט מיט דיגיטאלע סקרינס וועלכע מעסטן די לופט-מאס, פרעשור, לופט-פלוס, און נאך פיל איינצעלהייטן. אויב דער פאציענט פארלירט גענצליך דעם כוח פון אריינעמען אקסיגען, וועט דער מאשין פייפן א ווארענונגס סיגנאל.

## זעט אויך
*מוח טויט

קאַטעגאָריע:מעדיצין
קאַטעגאָריע:געצייג
מוח טויט

**מוח־טויט** איז א קלינישער מצב ווען די מוח צעלן זענען שוין טויט אין אן אומאיבערקערלעכן אופן, אבער דאס הארץ קלאפט נאך, און דאס בלוט שטרוימט נאך אין די אדערן. צוליב דעם וואס דער מוח קאנטראלירט אויך דאס אטעמען, קענען מוח־טויטע מענטשן נישט אטעמען פון זיך אליין, נאר דורך א ראספיראטאר. אויב געט מען נישט פארן מענטש א מעכאנישער וואנטילאטאר, וועט דער מענטש מער נישט קענען אריינאטעמען אקסיגען און דאס הארץ וועט נאך א וויילע אויפהערן קלאפן צוליבן חסרון פון אקסיגען.

אין פילע לענדער פון דער וועלט, אריינגערעכנט אין די פאראייניגטע שטאטן און אין ישראל, ווערט מוח־טויט פאררעכנט פאר דער לעגאלער דעפעניציע פון טויט. די לעגאלע דעפעניציע איז בעיקר נוגע צו איינפלאנצן ארגאנען פון דעם טויטן מענטש אין א קראנקען.

## מוח־טויט אין הלכה
פון דער גמרא דארף לכאורה אויסקומען אז די נשמה ליגט אינעם אטעם פונעם מענטש. לויט דעם, איז מוח־טויט א ריכטיגע קריטעריע פאר טויט על פי הלכה. אבער אין דער חרדישער וועלט זענען רוב פוסקים אנטקעגן דעפינירן מוח־טויט אלס טויט. לאידך גיסא אין דער מאדערנע ארטאדאקסישער וועלט איז פארהאן חילוקי דעות אין דעם געביט און אזוי אויך ביי די רעליעגעזע ציונים, ווי דאס רוב פוסקים זענען נוטה יא צו פאררעכענען מוח־טויט אלס טויט על פי הלכה.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:טויט
קאַטעגאָריע:נעווראלאגיע
רעספיראטאר (פילטער)

א **רעספיראַטאר** איז א געצייג וועלכער איז געמאכט צו פארמיידן דאס אריינאמטעמען פון שעדליכע שטויב, פארע, גאז און גערוכן. רעספיראטארן קומען אין א ברייטן אויסוואל פון גרויסקייטן און סארטן, פאר די מיליטערישן, אינדוסטריעלן, קאמערציעלן און פריוואטן באניץ. עס זענען דא רעספיראטארן וועלכער דינען נאר אויסצופילטערען די שלעכטע לופט, א שטייגער די רעספיראטארן וועלכע ווערן באניצט דורך קאנסטרוקציע ארבעטער וועלכע ארבעטן מיט שעדליכע כעמיקאליעס, און עס זענען דא מער סאפיסטיקירטע וועלכע שטעלן אויך צו אקסיגען.

קאַטעגאָריע:ווערקצייג
1811

## געשעענישן 
* 14טן מיי - שפאניע באשענקט פאראגוויי מיט זעלבשטענדיקייט
* 5טן יולי - ווענעזועלע ווערט דאס ערשטע לאנד אין דרום אמעריקע וואס פראקלאמירט אומאפהענגיקייט פון שפאניע.

## געבוירן 
* 31סטן מערץ - ראבערט בונזן, דייטשער כעמיקער (געש' 1899)
* 18טן יולי - וויליאם מייקפיס טאקעריי, עגנלישער שרייבער (געש' 1863)
* 22סטן אקטאבער - פראנץ ליסט, קאמפאזיטאר (געש' 1886)
* 25סטן אקטאבער - עוואריסט גאלוא, פראנצויזישער מאטעמאטיקער (געהרגעט אין א דועל 1832)

## געשטארבן
מנחם מענדל קירשבוים

הרב **מנחם מענדל קירשבוים** (תרנ"ה - תש"ג) איז געווען רב אין סקאלע און דיין אין פראנקפורט.

ער איז געבוירן אין קראקע אין יאר תרנ"ה צו זיין פאטער רבי שמואל, אן אנגעזעהנער למדן און סוחר און א פלאנטשער חסיד.

שוין אלס קינד האט ער ארויסגעשיינט מיט זיין קלוגשאפט און פלייס, זייענדיג א גרויסער מתמיד מיט א זעלטענעם זכרון. ווען ער איז אביסל עלטער געווארן איז ער אריבער לערנען ביי הגאון הרב פנחס אליהו דעמביצער דומ"ץ בקראקע. רבי מענדל האט זיך אריינגעזעצט אין די חבורות הלומדים אינעם צאנזער ביהמ"ד וואו ער איז געווארן דער רוח החיים פון דער חבורה. ער פלעגט מפרסם זיין זיינע חידושי תורה אין פארשידענע קובצים וואס איז ארויסגעקומען אין יענער צייט.

זיין ערשטע רבנות שטעלע איז געווען אין סקאלע, נעבן קראקע. אין יאר תרפ"ז איז ער אריבערגערופן געווארן קיין פראנקפורט דמיין צו דינען אלס דיין אין איינע פון די ארטיגע קהילות.

אין יאר תרצ"ו איז ער אויפגענומען געווארן אלס רב אין יענער קהילה. ער איז פארבליבן אין דייטשלאנד ביז זומער תרצ"ט, און אומגעפער זעקס וואכן פאר דעם צווייטן וועלט קריג האט אויסגעבראכן האט ער זיך געצויגן קיין בריסל, בעלגיע וואו ער האט משמש געווען ברבנות אין ביהמ"ד אהבת שלום. ער האט שוין געהאט באקומען אן ערלויבעניש צו פארן קיין ארץ ישראל, אבער וויבאלד ער האט שטארק געהאפט אז ער וועט קענען צוריק גיין קיין פראנקפורט און אלץ וועט נאך זיין ווידער ווי אמאל האט ער נישט געוואלט זיך דערווייטערן אזוי שטארק.

אין מאי ת"ש האבן די דייטשן אריינמארשירט אין בעלגיע. ער איז דאן אנטלאפן דורך דעם פראנצויזישן גרעניץ, אבער מען האט אים נאכגעשאסן פון וואס ער האט זיך ערהוילט.

אום שבת שובה תש"ג ווען ער איז געווען אויפן וועג צו שוהל, איז ער געכאפט געווארן דורך די געסטאפא. און וויבאלד ער האט נישט געהאט זיינע פאפירן מיט זיך נישט וועלנדיג טראגן אום שב"ק האט מען אים אוועקגעפירט קיין מעכעלען וואס דארט האט מען צוזאמגענומען די יודן ביז מ'האט זיי געפירט קיין אוישוויץ.

ער איז אומגעקומען אין אוישוויץ אין עלטער פון 47 יאר, הי"ד

זיינע תורות זענען געדרוקט אין "ציון למנחם".

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:גאליציאנער רבנים
בראנדז עפאכע

די **בראָנז עפּאָכע** צייכנט אפ די עפאכע אין וועלכע כלים געמאכט פון קופער און בראנדז זענען גענוצט געווארן. כראנאלאגיש, שטייט די עפאכע צווישן דער שטיין עפאכע און דער אייזן עפאכע. בשעת די שטיין עפאכע האבן מענטשן נאך נישט געוואוסט וויאזוי ארויסצונעמען מעטאל און אנדערע מינעראלן פון די שטיין און וועלכע עס געפונט זיך. די בראנדז עפאכע צייכנט אפ די תקופה אין וועלכע מענשטן האבן אויסגעטראפן די טעכניק וויאזוי ארויסצונעמען די מעטאלן און שמעלצן ארץ. די אייזן עפאכע צייכנט אפ די תקופה ווען מען האט שוין געהאט די טעכניק אינגאנצן אויסגעארבייט צו שמעלצן אייזן ארץ און מען האט געמאכט כלים און געווער סיי פון שטיין און סיי פון די מעטאלן. דער סדר פון די דריי עפאכעס איז דער אנהייב פון דער היסטאריע פון טעכנאלאגיע.

עס איז נישט קלאר ווען פונקטליך די בראנדז עפאכע הייבט זיך אן אדער ענדיגט זיך, צוליב דעם וואס מענטשן האבן דאן נישט געקענט שרייבן און דעריבער נישט איבערגעלאזט קיין געשריבענע רעקארדס. אלעס וואס מיר ווייסן היינט וועגן די עפאכע איז נאר פון ארכעאלאגיע. אזוי אויך, אין יעדער געגנט האט זיך די עפאכע אנגעהויבן און געענדיגט אין אנדערע תקופות, און ווען אין געוויסע פלעצער און די וועלט איז מען שוין געווען פארגעשריטן, איז אין אנדערע פלעצער נאך געווען צוריקגעשטאנען.

קאַטעגאָריע:תקופות אין געשיכטע
קאַטעגאָריע:היסטאריע
אייזן עפאכע

די **אײַזן עפּאָכע** איז די דריטע עפאכע פון דער דריי-פאכיגער סיסטעם פון פרעהיסטארישע עפאכעס. די ערשטע צוויי זענען די שטיין עפאכע און די בראנדז עפאכע. אין דער אייזן עפאכע האבן זיך מענטשן אויסגעלערנט וויאזוי זיך צו באנוצן מיט מעטאלן, בעיקר אייזן וויאזוי צו מאכן דערפון געווער און געצייג. 

עס איז נישט דא קיין געוויסע צייט ווען די עפאכע האט זיך אנגעהויבן אדער געענדיגט, נאר אין יעדער ראיאן איז עס געווען אנדערש. ווען אין געוויסע פלעצער איז מען שוין געווען פארגעשריטן, איז מען אין אנדער פלעצער נאך געווען צוריקגעשטאנען. עס איז אויך נישט דא קיין געשריבענע רעקארדס פון די עפאכע, ווייל מען האט דאן נאכנישט געוויסט וויאזוי צו שרייבן. אלעס וואס מען ווייסט וועגן די עפאכע, ווייסט מען נאר פון ארכעאלאגיע. די אייזן עפאכע ענדיקט זיך ווען מען האט אנגעהויבן שרייבן רעקארדס פון די געשענישען. די תקופה נאך דער אייזן עפאכע ווערט אנגערופן אוראלטע היסטאריע.

קאַטעגאָריע:תקופות אין געשיכטע
קאַטעגאָריע:היסטאריע
ניזשער טייך

דער **ניזשער טייך** איז דער הויפט טייך פון מערב אפריקא, און ציט זיך פאר א שטרעקע פון 2,600 מייל (4,180 ק"מ). זיין מקור איז אין די גינע הויכלאנד אין דרום-מזרח גינע. ער שטראמט אדורך מאלי, ניזשער, אויפן גרעניץ מיט בענין, און פון דארט דורך ניגעריע, אריין רינענדיג דורך א מאסיווער דעלטע אינעם איינגאס פון גינע אינעם אטלאנטישן אקעאן. 

דער ניזשער טייך איז דער דריטער לענגסטער טייך אין אפריקא, איבערגעשטיגן נאר דורך דעם נילוס און דעם קאנגא.

דער אויספארשטער איבן באטוטא  האט געמיינט אז דער טייל פונעם ניזשער טייך לעבן טימבוקטו איז דער נילוס.

קאַטעגאָריע:טייכן
קאַטעגאָריע:אפריקע
אוראלטע היסטאריע

**אוראלטע היסטאריע** צייכנט אפ די אנהייב פון דער היסטארישער עפאכע. די אנהייב פון דער עפאכע איז ווען מען האט אויסגעטראפן די חכמה פון שרייבן אין מעסאפאטאמיע און מען האט אנגעהויבן זיך באנוצן מיטן שרייבן צו האלטן רעקארדס איבער געשעענישן וואס פאסירן. דערפאר איז די אנהייב פון דער עפאכע אנדערש אין יעדן ראיאן, צוליב וואס בשעת אין טייל ראיאנען איז מען שוין געווען פארגעשריטן, איז מען נאך אין אנדערע געווען שטארק צוריקגעשטאנען.

נאך דער תקופה פון אוראלטער היסטאריע קומט דער מיטלאלטער.

## קולטורן 
### אייראפע 
* אוראלט גריכנלאנד
* אוראלט רוים

### דעם נאנטן מזרח 
* שומער
* בבל
* אשור
* אידישער פאלק (מלכות יהודה, מלכות ישראל)
* פערסיע

### דער ווייטערער מזרח 
* כינע
* אינדיע (גופטא אימפעריע)
* יאפאן

### אנאטאליע 
* ארמעניע

### אפריקע 
* אוראלט עגיפטן

קאַטעגאָריע:תקופות אין געשיכטע
קרעאציאניזם

**קרעאציאניזם** איז די רעליאגעזע טעאריע וואס לויטעט אז די ערציילונג אין די תורה איבער בריאת העולם איז כפשוטו, און אז די וועלט איז בעשאפען געווארן אויף א אומנאטירליכען, ניסים'דיקער אופן דורך א גאט וואס איז העכער פון אונזערע באגריפן. דער טערמינן "קרעאציאניזם" איז א דירעקטער קעגנזאץ צו דער טעאריע פון עוואלוציע.

אין דער סייענטיפישער וועלט איז קרעאציאניזם א נישטיגע געלעכטער. אויף די אינטערנעט זענען פאראן פילע פאראדיעס געשריבן דורך עוואלוציאנען אויף קרעאציאניזם. דער באקאנטער אינטערנעט כלל וואס רופט זיך פאו'ס געזעץ איז אויך באשאפן געווארן אין רעאקציע צו אזא פעראדיע וואס איז געווען אזוי גוט אז מאנכע האבן זיך טועה געווען און געמיינט אז דער שרייבער פונעם פאראדיע האט ערנסט געמיינט וואס ער האט געשריבן.

קאַטעגאָריע:תנ"ך
קאַטעגאָריע:רעליגיע
קאַטעגאָריע:עוואלוציע
יצחק אייזיק שארר

הרב **יצחק אייזיק שארר** (תרמ"א, 1880, האלוסק - י' שבט ה'תשי"ב, 1952, בני ברק) איז געווען א חרדישער תלמיד חכם פון די ליטווישע קרייזן,און א ראש ישיבה אין סלאבאדקע. ער איז באקאנט אלץ א אנהענגער אין די מוסר באוועגונג.

אין זיין יוגנט האט ער גלערנט ביי הרב ברוך בער לייבאוויץ אין וואלאזשין און סלאבאדקע. אין סלאבאדקע האט ער חתונה געהאט מיט דער טאכטער פונעם גרינדער פון דער ישיבה אין סלאבאדקע - הרב נתן צבי פינקל, "דער אלטער פון סלאבאדקע". אין יאר תרס"ט 1909 האט הרב שארר אנגעהויבן דינען אלץ א מגיד שיעור אין די ישיבה אין סלאבאדקע, אין יאר תרפ"א (1921) איז ער אויפגענומען געווארן צו פירן דעם כולל פון דער ישיבה, און אין יאר תרפ"ח (1928) איז ער געווארן ראש ישיבה‏. אין יאר תש"א (1941) איז ער ארויף אויף ארץ ישראל ווי ער האט אויפגעשטעלט א כולל פאר יונגעלייט אין ירושלים. אין סיוון תש"ז (1947) האט ער אויפגעשטעלט סלאבאדקע ישיבה אין בני ברק, ווי ער האט געדינט אלץ ראש ישיבה ביז זיין פטירה אין תשי"ב. נאך זיין פטירה האט אים איבערגענומען אלס ראש ישיבה זיין איידעם, הרב מרדכי שולמאן. היינט איז דער ראש ישיבה הרב דב לאנדוי, וואס איז פארהייראט צו זיין אייניקל, א טאכטער פון זיין זון הרב יוסף.

קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין אייראפע
קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים
קאַטעגאָריע:בני ברק
קאַטעגאָריע:מוסר באוועגונג
קאַטעגאָריע:גדולי ישראל ארויף קיין א"י
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:פינקל פאמיליע
ראציאנאליזם

**ראציאנאליזם** הייסט דאס פארעכענען דעם ראציאנאל אלץ דער העכסטער און חשוב'סטער קוואל פון וויסנשאפט. אנשטאט אפעלירן צו געפיל אדער מאראל, אדער די חושים, אפעלירט ראציאנאליזם צו קאלטע לאגיק און אינטעלעקטואלער סברא.

די מאדערנע מערב-וועלט אידעאלאגיע שטייט אויף די פילאזאפיע פון ראציאנאליזם. דאס הייסט, אז פאר אלעס זוכט מען א ראציאנאלען ערקלערונג געבויט אויף לאגיק און פאקטן, און מען שטייט אוועק פון ערקלערן געשעענישן אויף א ניסים'דיגער, אומנאטירלעכן אופן. אזוי אויך שטופט ראציאנליזם אפ אמונות טפילות צוליב וואס זיי זענען נישט געבויט אויף די באקאנטע געזעצן פון נאטור.
 
באקאנטע ראציאנאליסטישע פילאזאפער זענען געווען רענע דעקארט, ברוך שפינאזא, גאטפריד לייבניץ און אימאנועל קאנט.

## אידישער ראציאנאליזם 
פיל פון די גאונים זענען געווען ראציאנאליסטן. סעדיה גאון, פון די ערשטע אידישע ראציאנאליסטן נאכן חתימת התלמוד, האט אין זיין ווערק אמונות ודעות געפרואווט איבערווייזן די אידישע יסודות הדת אויף א ראציאנאליסטישן אופן.

נאך דער תקופת הגאונים, איז דער גאונימישער ראציאנאליסטישער שטריך אריבער צו די ספרדישע לענדער. ר' אברהם אבן עזרא איז געווען א פראמינענטער ראציאנאליסט. זיין פירוש אויף די תורה איז באזירט אויף פשט, און פון דרש לאכט ער געווענטליך אפ. זיין מהלך אין אזעלכע ענינים ווי השגחה פרטית און נסים אויף אן אומנאטירליכען שטייגער איז אויך שטרענג ראציאנאליסטיש.

נאכפאלגנדיג סעדיה גאון האט דער רמב"ם שטארק אויסגעברייטערט און באפעסטיגט די יסודות פון אידישע ראציאנאליזם. דעם רמב"ם'ס מורה נבוכים איז א פיאנירישע ווערק ווי ער ארבייט אויס די אידישע רעליגיע געבויעט אויף די ראציאנאליסטישע יסודות פון אריסטו און די אראבישע פילאזאפער פונעם רמב"ם'ס תקופה.

און אגרת תימן שרייבט דער רמב"ם אז מאנכע שוטים מיינען אז ווי מער מען טייטשט אריין פאנטאסטישע אומנאטירלעכע נסים'דיגע געשעענישן אין די תורה, אלס מער ווער די כבוד פוו גאט דערהויבן. דער אמת איז אבער פונקט פארקערט, אז גאט פירט די וועלט מיט א סדר און צו זאגן אז ער דארף אפנויגן פונעם ארדער כדי צו באשטראפן רשעים אדער באגליקן צדיקים, איז בכלל נישט קיין כבוד פאר גאט. אדרבא, ווי ווייניגער ער דארף אפנויגן פון דעם סדר, אלץ גרעסער איז עס א כבוד פאר גאט.

קאַטעגאָריע:פילאסאפיע
קאַטעגאָריע: רעליגיע
נפתלי אהרן וועקשטיין

רבי **נפתלי אהרן וועקשטיין** איז א חוקר יוחסין (גענעאלאג) פון רבנישע משפחות וועלכער איז בארימט מיט זיינע מאמרים "ויתילדו" אין דער המודיע צייטונג. וועקשטיין וואוינט אין אשדוד.

## וועבלינקען 
* יוחסין 
* אידישע וועלט פארומס

קאַטעגאָריע:ישראלים
קאַטעגאָריע:גענעאלאגן

קאַטעגאָריע:חוקרים
דעלטע

א **דעלטע** איז אַ לאַנדפֿאָרם וועלכער ווערט געשאפן ביי דער עפענונג פון אַ טייך, דארט וואו אַ טייך פליסט אריין אין אַן אָקעאַן, ים, עסטואר, אָזערע, אָדער רעזערוואַר. דעלטעס ווערן געשאפן פון די דעפּאזיציע פון די אָפּזאַץ געפירט דורך דעם טייַך ווי די שטראָם פארלאזט דעם מויל פון דעם טייַך. איבער לאַנגע תקופות פון צייַט, דעם דעפּאַזישאַן טוט בויען די קוואַליטעט געאגראפישן מוסטער פון אַ טייַך דעלטע.

קאַטעגאָריע:עקאלאגיע
קאַטעגאָריע:געאגראפיע
אינפארמאציע טעכנאלאגיע

**אינפארמאציע טעכנאלאגיע** (ענגליש: *Information Technology*, ראשי תיבות: IT) באהאנדלט די טעכנאלאגיע וואס באגייט זיך מיט אינפארמאציע.

אינפארמאציע טעכנאלאגיע פארנעמט זיך מיט הארטווארג, קאמפיוטער ווייכווארג און קאָמפּיוטער־נעצװערק פאר אנפירן אינפארמאציע. דאס איז כולל איינשפייכלערונג, באארבעטונג, שיצונג און איבערפיר פון אינפארמאציע. קאמפיוטער פראפעסיאנאלן ווערן צוליב דעם אפט גערופן אינפארמאציע טעכנאלאגיע פאכמענטשן. פון די מאדערנע פעלדער פון אינפארמאציע טעכנאלאגיע זענען וועב טעכנאלאגיעס, ביאאינפארמאטיק, וואלקן קאמפיוטעריי און גלאבאלע אינפארמאציע סיסטעמען.

## זעט אויך 
* אינפארמאציע סיסטעם
* דאטנבאזע
* אינפארמאציע וויסנשאפט

קאַטעגאָריע:קאמפיוטעריי
קאַטעגאָריע:טעכנאלאגיע
אינגמאר בערזשמאן

**ערנסט אינגמאר בערזשמאן** ( ; 14טן יולי 1918 – 30סטן יולי 2007) איז געווען א שוועדישער רעזשיסאר, שרייבער און פראדוציערע פאר  and producer for פילם, בינע און טעלעוויזיע. ער איז געווען אנערקענט ווי איינער פון די מערסטע משפיעדיקע פילם רעזשיסארן.

ער האט רעזשיסירט מער ווי זעכציק פילמען פאר קינא און טעלעוויזיע, וואס כמעט אלע האט ער אליין געשריבן, און ער האט אויך רעזשיסירט מער ווי הונדערט און זיבעציק פארשטעלונגען. זיינען פילמען האט ער געשטעלט אין שוועדן.

## ביאגראפיע 
בערזשמאן איז געבוירן געווארן אין אופסאלא, שוועדן צו זיין פאטער עריק בערזשמאן, א לוטעראנער גלח.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:רעזשיסארן
קאַטעגאָריע:פילם פראדוצירער
קאַטעגאָריע:שוועדישע מענטשן
טשעק

קליין|250px|א קאנאדישער טשעק
א **טשעק** () איז א וועקסל (געוויינלעך געשריבן אויף א פאפיר וואס האט געוויסע פרטים געדרוקט אויף אים) אין וואס א מענטש (דער "ציער") הייסט א באנק באצאלן פון זיין קאנטע א סכום געלט צו א דריטער פארטיי (דער "באצאלטער"). א טשעק איז א גאנץ פארשפרייטער מעטאד פון צאלן איבער דעלט, כאטש היינט מאכן זיך א סאך אופנים ווען מענטשן באצאלן עלעקטראניש ענדערשט ווי מיט א טשעק.

## היסטאריע 
פינאנציעלע אינסטרומענטן ענלעך צו טשעקן עקזיסטירן שוין טויזנטער יארן.

אין די 1990ער יארן האט מען אויסגעשטעלט מיליאנען טשעקן א יאר.

קאַטעגאָריע:פינאנץ
משה שוואב

הרב **משה שוואַב** (י' ניסן ה'תרע"ז, 1917 – ב' אדר תשל"ט, 1979) איז געווען דער משגיח פון דער גייטסהעדער ישיבה אין ענגלאנד.

## לעבנסגעשיכטע
משה שוואב איז געבוירן געווארן אין פראנקפורט, דייטשלאנד, דער יונגסטער זון פון יהודה (לעאפאלד) שוואב און חנה, טאכטער פון אברהם ערלאנגער. יהודה שוואב איז געווען איינער פון די פיאנערן וואס האט געשיקט זיינע זין פון דייטשלאנד לערנען אין די ליטווישע ישיבות. משה'ס עלטסטער ברודער, שמעון (שפעטער רב פון דער וואשינגטאן הייטס קהילה אין ניו יארק), איז געווען דער ערשטער וואס האט פארלאזט דעם שטוב אין פראנקפורט און איז געפארן לערנען אין דער קאמעניצער ישיבה. שפעטער איז דער צווייטער זון, מרדכי, אויך געגאנגען לערנען דארט. שפעטער איז משה געפארן אין קאמעניץ אין תרצ"ג (1933).

אין תרצ"ה (1935) איז ער געפארן לערנען אין אוהל תורה ישיבה אין באראנאוויטש אויף א קורצער צייט. נאך א פאר חדשים, אין זומער תרצ"ה, איז ער געפארן צו דער מירער ישיבה. א צוויי חדשים שפעטער איז דער מירער משגיח, הרב ירוחם לייבאוויץ, נפטר געווארן. שפעטער איז ער צוריקגעגאנגען לערנען אין באראנאוויטש אויף צוויי און א האלב יאר, און דערנאך איז ער צוריק אין קאמעניץ.

זומער תרצ"ח (1938), איידער די צווייטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן, האט ער פארלאזט קאמעניץ און געפארן קיין לאנדאן, וואו אהין זיינע טאטע־מאמע האבן אימיגרירט אין תרצ"ב (1932). אין לאנדאן האט ער געלערנט אין דער תורת אמת ישיבה פון הרב משה שניידער, אבער ווען די מלחמה האט אויסגעבראכן איז ער אינטערנירט געווארן צוזאמען מיט אלע דייטשע בירגער. דורך א גוטן פריינד פון דער משפחה האט מען ערליידיקט אז ער זאל קענען צוריקגיין וואוינען אין לאנדאן. 

נאכדעם האט ער אריינגעטראטן דעם גייטסהעדער כולל וואס הרב אליהו אליעזר דעסלער האט דעמאלסט אויפגעשטעלט, און ער איז געווען דער איינציגער בחור דארט צווישן די כולל יונגעלייט. 

אין תש"א (1941) האט ער געהייראט רחל, די טאכטער פון ר' דוד באדיל פון גייטסהעד.

אין תש"ז (1947), ביי די דרייסיק יאר, האט מען אים באשטימט משגיח רוחני פון דער גייטסהעדער ישיבה, אן אמט וואס ער האט געהאלטן דרייסיק יאר ביז זיין פטירה אין תשל"ט.

## משפחה 
רבי משה און זיין ווייב רחל האבן געהאט איין זון און דריי טעכטער.
צווישן זיינע איידעמעס זענען הרב אליעזר צפנת, שטאטס רב אין ליווערפול, און הרב שלמה הערשקאוויץ, ראש ישיבה אין גייטסהעד.

## זיינע ספרים
* **מערכי לב** סעריע – שמועסן און מאמרים אויף תורה און מועדים

קאַטעגאָריע:משגיחים
קאַטעגאָריע:ענגלישע רבנים
ענדי ווארהאל

קליין|Andy Warhol (1977)

**ענדי ווארהאל** (;  6טן אויגוסט 1929 - 22סטן פעברואר 1987) איז געווען אן אמעריקאנער קינסטלער.

## ביאגראפיע 
ווארהאל איז געבוירן געווארן אין פיטסבורג, פענסילוועניע. ער ווערט גערעכנט איינער פון די פיאנערן פון דער אמעריקאנער פאפ ארט באוועגונג.

ווארהאל האט געהערט צו דער פאפ ארט באוועגונג; דער מקור פונעם נאמען איז דעם ווארט popular – פאפולער. די באוועגונג באשעפטיקט זיך מיט דעם בונד צווישן קונסט און פאפולערן קולטור. 

ווארהאל האט אין אנהייב געניצט אויל פארבן צו מאלען רעקלאמעס.

קאַטעגאָריע:מאלערס
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער
שמעון שוואב

הרב **שמעון שוואב** (30סטן דעצעמבער 1908 - 13טן פעברואר 1995) איז געווען אן ארטאדאקסישער רב און קהילה פירער אין דייטשלאנד און אין אמעריקא. 

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן געווארן אין פראנקפורט צו יהודה (לעאפאלד) שוואב און זיין ווייב חנה, א טאכטער פון אברהם ערלאנגער. ער האט געלערנט אין ליטווישע ישיבות. נאכן זיך אריבער ציען קיין אמעריקא איז ער אויפגענומען געווארן אלס רב אין באלטימאר. פון יאר 1958 ביז זיין טויט איז ער געווען רב אין "קהל עדת ישורון" ​אין וואשינגטאן הייטס, מאנהעטען.

ער איז געווען א מיטגלידער אין דער אמעריקאנער אגודת ישראל. ער האט געשריבן פאפולערע ספרים אויף יידשער מחשבה (אין ענגליש).

אין יאר 1930, האט ער פארברענגט א שבת מיט רבי ישראל מאיר הכהן (דער חפץ חיים). דאס באזוך ביים חפץ חיים האט געלאזט אויף אים א שטארקן איינדרוק, און ער האט פיל מאל דערמאנט די באזוך.

הרב שוואב האט געשריבן א ספר אין העברעאיש אויף תפלה: "עיון תפילה".

קאַטעגאָריע:רבני דייטשלאנד
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
קאַטעגאָריע:אגודת ישראל
ארצידיאצעז פון קאנסעפסיאן

דער **אַרצידיאָצעז פון קאנסעפסיאן** () איז אַ רוימיש־קאטוילישער אַרצידיאָצעז אין טשילע, באזירט אין קאנסעפסיאן.

## זעט אויך 
* רשימה פון קאטוילישע דיאצעזן

## וועבלינקען 
* פּאָזיציע - *catholic-hierarchy.org* (ענגליש)
* [http://www.iglesiadeconcepcion.cl ]  

קאנסעפסיאן
קאַטעגאָריע:טשילע
פראפאגאנדע

**פּראָפּאַגאַנדע** איז אינפארמאציע וואס איז איינזייטיק, מיטן צוועק באאיינפלוסן מענטשן אויף א געוויסער זאך. אפטמאל ווערט פראפאגאנדע געניצט אויף פאליטישע צוועקן. מיט פראפאגאנדע איז שווער צו וויסן וואס איז אמת און וואס איז שקר.

דאס ווארט פראפאגאנדע איז פון לאטיין *propaganda*: "וואס מען דארף פארשפרייטן". אין דער ערשטער וועלט מלחמה האט דאס ווארט באקומען זיין מאדערנע באדייטונג.

די אינקוויזיציע האט געפירט פראפאגאנדע קעגן די וואס האבן נישט געהאט די ריכטיקע גלויבונג אין דער קאטוילישער קירכע.

## זעט אויך 
* די שטירמער

קאַטעגאָריע:פאליטיק
קאַטעגאָריע:קאמוניקאציע
אומארגאנישע כעמיע

[קליין|א פארבינדונג פון [באר (עלעמענט)|באר]]
**אומארגאַנישע כעמיע** איז די שטודיע פון כעמישע פארבינדונגען וואס זענען נישט ארגאניש. דאס פעלד נעמט איין אלע פארבינדונגען וואס אנטהאלטן נישט קוילנשטאף און אויך אלע וואס ווערן נישט שטודירט אין ארגאנישער כעמיע.

די הויפט טעמעס פון אומארגאנישער כעמיע זענען די שטודיע פון  קריסטאלן און געפלעכטן.

## צענטראלע באגריפן 
אומארגאנישע פארבינדונגען זענען אפט יאנישע פארבינדונגען, וואס זענען צוזאמגעשטלעט פון קאטיאנען און אניאנען פארבונדן צוזאמען, צום ביישפיל, MgCl2, וואס באשטייט פון מאגנעזיום קאטיאנען Mg2+ און  קלאריד אניאנען Cl−.

## זעט אויך 
* מינעראל-זייערס

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:כעמיע
נאגער

**נאָגערס** זענען א טאלק פון וועגעטאריע זויגערס. זיי זענען די גרעסטע טאלק אין דער קלאס פון זויגערס, מיט 40 פאמיליעס, 350 מינים און מער ווי 2200 זגאלן.

נאגערס האבן באזונדערע ציינער. אינעם אויבערשטן קינבאק זענען צוויי לאנגע שניידציין. קעגנאיבער אינעם אונטרעשטן קינבאק וואקסן און אויפהער צוויי ציין. דער נאגער מוז כסדר בייסן און ניצן די ציין כדי זיי זאלן נישט וואקסן צו לאנג. מיט די אונטערשטע ציין קען דער נאגער אויך גראבן.

נאגערס האבן נישט קיין  וואלפציין.

נאגערס געפינען זיך אין אלע קאנטינענטן אחוץ אנטארקטיקע.

ביישפילן פון נאגערס זענען מייז, שטשורעס, וועווערקעס, האמסטערס און ביבערס.

אומגעפער העלפט פון די זגאלן פון זויגערס זענען נאגערס.

*
טיטאניק (1997 פילם)

**טיטאַניק** (ענגליש: *Titanic*) איז אן אמעריקאנישער פילם פון 1997 וואס איז רעזשיסירט געווארן דורך דזשיימס קאמעראן.

דער דריי שטונדיגער טיטאניק פילם איז פון די מערסט באוואוסטע פילמען אין דער וועלט און איז געווען דער פילם צו פארדיענען די מערסטע געלט ביז ער האט פראדוצירט אוואטאר, מיט א ריוח פון איבער 200 ביליאן. אין 2012 איז ערשיינען א 3D ווערסיע פונעם פילם, וועלכע האט אריינגעברעהנגט פרישע 300 מיליאן.

דער פילם איז א ראמאנטישע דראמאטישע ליבע געשיכטע געבויעט אויף די ווירקלעכע פּאַסירונג פונעם בארימטן טיטאניק שיף. עס איז גאהר אינטרעסאנט ווייל עס קוקט אויס זייער עכט, ממש מען שפּיהרט עס לעהבעדיג מיט.

## אקטיארן 
* ליאָנאַרדאָ דיקאַפּריאָ אַלס דזשעק דאָסאָן
* קייט ווינסלעט אַלס ראָז דאוויט בוקייטער
* בילי זיין אַלס קיילדאָן האָקלי
* קאַטי בייטס אַלס מאַרגאַרעט מאָלי בראַון
* פֿראַנסעס פֿישער אַס רוט דאוויט בוקייטער
* בערנאַרד היל אַלס קאַפּיטאַן עדוואַרד דזשיי. סמיט
* וויקטאָר גאַרבער אַלס טאָמעס ענדרוז
* דזשאָנאַטאַן הייד אַלס דזשיי. ברוס איזמיי
* דייוויד וואָרנער  אַלס ספּייסער לאַוודזשוי
* מייקל ענזיין אַלס בענדזשאַמין גודזשנהיים
* דני נוטשי אַלס פֿאַבריציאָ דע ראָסי
* דזשייסאָן בערי אַלס טאָמי רייען
* ביל פּאַקסטאָן אַלס בראָק לאוועט
* גלאָריאַ סטיואַרט אַלס עלטערע ראָז (ראָז דאָסאָן קאַלווערט)
* לואיס אייבערנאַטי אַלס לואיס באָדין
* עריק בריידען אַלס קאָלאָנעל דזשאָן דזשייקאָב אַסטאָר דער פֿערטער
* בערנאַרד פֿאָקס אַלס קאָלאָנעל אַרכיבאַלד גרייסי דער  פֿערטער
* עוואן סטיואַרט אַלס ערשטער אָפֿיציר וויליאַם מערדאָק
* דזשאָנאַטאַן פֿיליפּס אַלס צווייטער אָפֿיציר טשאַרלס לייטאָלער
* יאָאַן גריפֿיט אַלס פֿינפֿטער אָפֿיציר האַראָלד לאָו

## אויסצייכענונגען 
דער פילם האט געוואונען א ס"ה פון 87 אויסצייכענונגען איבער דער גארער וועלט - אריינגערעכנט עלעף אסקארס.

## וועבלינקען 
* [פעיסבוק(https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%A4%D7%A2%D7%99%D7%A1%D7%91%D7%95%D7%A7) בלאט]
* 
* http://www.rottentomatoes.com/m/titanic/

קאַטעגאָריע:ענגליש שפראכיגע פילמען
קאטעגאריע:אמעריקאנישע פילמען
קאטעגאריע:1997 פילמען
קאטעגאריע:ראמאנטישע פילמען
קאטעגאריע:דראמאטישע פילמען
מאנא ליסע

די **מאנא ליזע** און לע דזשיאקאנדא, זענען די נעמען פון א בילד פון א פרוי, געפארבט דורך לעאנארדא דא ווינטשי, איו דעם זעכצענטן יארהונדערט. די מעלעריי איז איינס פון די באקאנטסטע געפארבטע בילדער אין די וועלט.
סימעטריע

**סימעטריע** (פון גריכיש συμμετρεῖν וואס מיינט "צוזאם מעסטן") האט על פי רוב צוויי באדייטן. איינס איז איז אן אומפוקנטליכע געפיל פון הארמאנישער און עסטעטישער פראפארציע און באלאנץ, און אן אופן וואס עס רעפלעקטירט שיינקייט און שלימות. די צווייטע מיינונג איז א פונקטליכער און גוט-דעפענירטער באגריף פון באלאנץ, וואס קען אויפגעוויזן ווערן מיט די כללים פון א פארמאלער סיסטעם: געאמעטריע, פיזיק און ענליכס.

## אין מאטעמאטיק 
### אין געאמעטריע 
די מערסט באוואוסטע סימעטריע איז געאמעטרישע סימעטריע. א געאמעטרישער אביעקט ווערט גערעכנט סימעטריש ווען ס׳עקזיסטירט אן איזאמעטריע וואס מאפירט דעם אביעקט צו זיך זעלבסט. למשל, א קיילעך און א ספֿערע האבן אן אומענדיגע צאל פון איזאמעטריעס וואס מאפירן זיי צו זיך זעלבסט, למשל ראטאציע ארום זייער צענטער. עס זענען פאראן עטלעכע סארטן סימעטריעס אין א פלוין; יעדע איינע פאסט צו אן אנדער סארט איזאמעטריע:

* ראטאציע סימעטריע, וואס היט די פֿארעם אונטער א ראטאציע ארום א באשטימטן פונקט. אין געוויסטע פֿעלער, ווען מען חזר׳ט איבער די זעלבע ראטאציע עטלעכע מאל קומט מען צוריק צו דער אריגינעלער פֿארעם. ביישפילן פון ראטאציע־סימעטריע זענען דער פֿאָן פֿונעם אינזל מאַן, א האקנקרייץ און א ומגן דוד, וואס האבן סימעטריע מיט צעליקייטן 4,3 און 6.
* אפשפיגל סימעטריע, אין וואס ס׳איז פאראן א ליניע וואס צעטיילט די פֿארעם אין 2 טיילן וואס שפיגלען אָן איינער דעם צווייטן. ביישפילן זענען אן גלייכשענקלדיקער דרייעק, א לאזענגע און א גראדעק.
* באוועגונג סימעטריע, וואס ענדערט נישט אן אביעקט ווען ער ווערט באוועגט אין א פלוין אין א געוויסער ריכטונג. די סימעטריע טרעפט מען אין אן אומענדיגן נאכאמאליגן מוסטער ווי א פֿריזגרופע אדער א בראַווע לאַטיץ.

קאַטעגאָריע:געאמעטריע
צייכענען

[קליין|250px|*וויטראוויען מענטש* צייכענונג פון [לעאנארדא דא ווינטשי.]]
**צייכענען** איז א פארעם פון וויזועלער קונסט וואס ניצט געוויסע צייכענונג אינסטרומענטן צו מאכן בילדער פון פאסן אויף פאפיר אדער אן אנדער אייבערפלאך. מען קען אויך מאכן צייטווייליגנ צייכענונגען אויף א טאוול. די אינסטרומענטן וואס מען ניצט זענען כולל א גראפיטער בלייער, א פען מיט טינט, וואקסענע קאלירטע בלייערס, קריידלעך, קרייד, האלצקוילן און אויך געוויסע מעטאלן (ווי זילבער און בליי).

עס איז אנדערשט ווי א מאלעריי ווייל דאס ברויך ארויסברענגן דאס בילד אן די הילף פון קאליר ווי א מאלעריי נאר דורך די גרעניץ און שאטן וואס דער פענע דארף פון זיך אליינס ארויסברענגען די מצב מיט דאס איז דאס מער גלייך צו די גראפישער טעכניק פון דרוק.

ווען דאס איז באניצט אין די קונסטלעכער זין פון ווארט מיינט דאס אנמאלן און קאמפאזיציעס און אנדערע עסטעטישע באטראכטונגן וואס טוען אויסדרוקן קאנצעפטואלע כוונות פון איר באשאפער.

באקאנטע צייכענער זענען לעאנארדא דא ווינטשי, אלברעכט דירער, מיקעלאנדזשעלא, ראפאעל, רעמבראנט, פעטער פאל רובענס, סעזאן און גאיא.
די יידישע קינסטלערין אנא טיכא איז בארימט וועגן אירע צייכענונגען פון די ירושלימער בערג.

קאַטעגאָריע:קונסט
דעלטע (אות)

דעלטע אדער דעלטא - (א גרויסער אות Δ, א קליינער אות - δ; ) איז דער פערטער אות אין דעם גריכישן אלפאבעט. אין היינטיגע גריכיש ווערט דער אויס ארויסגעזאגט ווי th (אזויווי עס ווערט געזאגט אין דעם ענגליש this), אבער אין אלטן גריכיש איז דאס ארויסגעזאגט געווארן ווי א געהעריגן ד. אין גריכישער ליטעראטור צייכענט דער אות אן דעם נומער 4.

ער שטאמט פון דעם דלת אין כתב עברי 20px|Daleth. דער לאטיינישער בוכשטאב D און דער צירילישער בוכשטאב Д קומען פון דעלטע.

## דער באנוץ פון דעם גרויסן אות Δ
דער אייבערשטער פֿאל פון דעלטע **Δ** קען ווערן באנוצט פאר:
*דער לאפלאס אפעראטאר:
:\Delta f = \sum_{i=1}^n {\frac{\partial^2 f}{\partial x_i^2}}
*דער דיסקרימינאנט פון א פאלינאמישער גלייכונג, ספעציעל די קוואדראטישע גלייכונג:
:\Delta = b^2 - 4ac\,\!
*דער שטח פון א דרייעק
:\Delta = \tfrac{1}{2} a b \sin{C}
*די סימעטרישע דיפערענץ פון צוויי געזעמלען
*אומזיכערהייט אין א פיזישן וואריאבל לויטן אומזיכערהייט פרינצייפ

## דער באנוץ םון דעם קליינעם אות δ
דער אונטערשטער פֿאל פון דעלטע **δ** קען ווערן באנוצט פאר:
*ענדערונג אינעם ווערט פון א וואריאבל אין קאלקולוס
*די קראנעקער דעלטע אין מאטעמאטיק
*די דיראק דעלטע פונקציע אין מאטעמאטיק
*טעקסט געצייכענט כדי אויסצומעקן אין קארעקטור ליינען

קאַטעגאָריע:גריכישער אלפאבעט
דזשעקי מעסאן

קליין| דזשעקי מייסאן
**יעקב משה מזא"ה**, באקאנט ווי **דזשעקי מעסאן** (9טן יוני 1936 – 24סטן יולי 2021), איז געווען א אידישער קאמיקער און פילם אקטיאר, וועלכע איז געבוירן צו א הרב אליהו מרדכי הכהן מזא"ה, א חסידישער רב.

ער האט געלערנט אין סיטי קאלעדזש אוו ניו יארק און אין מתיבתא תפארת ירושלים וואו ער האט באקומען היתר הוראה פון הרב משה פיינשטיין.

ער אליין איז געווען א שטיק צייט א רב אבער ער האט געשפירט אז עס איז נישט פאר אים.

ער איז געווען פאפולער דאן איז ער אראפ פון די ארענע פאר בערך דרייסיג יאר ווען ער איז צוריק געקומען מיט א פולער קראפט.

ער איז באוואוסט מיט זיין רעדן אסאך פון אידן און די חילוק פון זיי און "דזשענטיילס".

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:קאמיקער

קאַטעגאָריע:כהנים
קאַטעגאָריע:יידישע אקטיארן
חיים בר-לב

**חיים בר לב (בראצלעווסקי)** ( 16טן נאוועמבער 1924 - 7טן מיי 1994) איז געווען דער אכטער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל, א חבר כנסת און מיניסטער אין ישראל רעגירונג.

ער איז געבוירן דעם 16טן נאוועמבער 1924 אין ווין, עסטרייך, אבער אויפגעוואקסן אין זאגרעב, היינט אין קראאטיע, אין אמאליקער יוגאסלאוויע. געמאכט עליה אין יאר 1939, און אין 1942 האט ער זיך אנגעשלאסן אין פלמ"ח, ווי ער איז געווארן אן אפיציר, און טיילגענומען אין די אקציעס קעגן דער בריטישער מאנדאט. ביי די זעלבסטשטענדיגקייט קריג האט ער קאמאנדירט אויף א באטאליאן.

נאכן קריג איז ער ווייטער געשטיגן אין ראנג, אויף מערערע פאזיציעס אין ישראל ארמיי, ביי די סיני מלחמה איז ער געווען קאמאנדיר פון א רעזערוויסן דיוויזיע, און דערנאך געדינט אלס גענעראל פון די געפאנצערטע קרעפטן.

אין 1968 א יאר נאך די זעקסטאגיקע מלחמה, איז בר לב געווארן שעף פון גענעראל שטאב. די קריג פון אפשוואכונג, וואס איז פארגעקומען אין יענע צייט, האט געצווינגען די מיליטער אויפצושטעלן באפעסטיקטע ערטער לענגאויס די סועץ קאנאל, דער קאמאנדיר פון דרום פראנט ישעיהו גביש, האט באפוילן אויצושטעלן די פאזיציעס, מיט די גוטהייסונג פון בר לב, זאס איז טאקע גערופן געווארן אין זיין נאמען די בר לב ליניע.

אנהייב 1972 איז זיין טערמין אפגעלאפן, ער איז געווארן קאמערץ און אינדוסטריע מיניסטער. ווען די יום כיפור מלחמה האט אויסגעבראכן איז ער צירוק אלס רעזערוויסט אין מיליטער, אנהייב אלס אנווייזער אין צפון פראנט, דערנאך אלס קאמאנדיר פון דרום פראנט, בר לב האט געהאלפן צו עטוואס סטאביליזירן די סיטואציע, און באוויזן ארויסצוגיין פון די דעפענסיוו צו די אפענסיוו, ווי צום ענדעהאבן ישראל זעלנער אריבערגעשפרייזט די סועץ קאנאל, און בארינגלט די עגיפטישע דריטע ארמיי.

ווען די קריג האט זיך גענדיקט, איז ער צוריק אין כנסת, און געווען מיניסטער פון קאמערץ אין די רעגירונגען פון גאלדע מאיר, און פון יצחק רבין אין רבינס ערשטע קאדענציע. ווען יצחק שמיר און שמעון פערעס, האבן רעגירט אין די פאראייניקטע רעגירונג, האט ער געדינט אלס פאליציי מיניסטער, ביז ווען די העבודה איז ארויסגעווארפן געווארן פון די רעגירונג דורך שמיר.

אין יאר 1992 איז ער געווען דער ערשטער ישראל אמבאסאדאר, צו די קהל פון זעלבשטענדיקע שטאטן, און געדינט אויף דעם אמט ביז צו זיין טויט דעם 7טן מיי 1994.

קאטעגאריע:כנסת דעפוטאטן
קאטעגאריע: שעפן פון גענעראל שטאב פון צה"ל
מעגא מיליאן

די **מעגא מיליאנס** איז א לאטעריע שפיל וועלכע שפילט אין אסאך שטאטן פון אמעריקע.

עס קאסט איין דאלער און עס האלט אין מערץ 2012 ביי דעם רעקארד נומער פון 640 מיליאן וועלכע וועט ארויסגעצויגן ווערן.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:לאטעריעס
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן
צווילינג (פילם)

**צווילינג** (ענגליש: *Twins*) איז קאמישער פילם פון 1988 וואס איז פראדוצירט און רעזשיסירט געווארן דורך איוואן רייטמאן.

## געשיכטע 
די מעשה איז אז די רעגירונג האט געמאכט אן עקספערימענט צו מאכן פון זעקס מענטשן איין קינד און למעשה איז ארויסגעקומען א צווילינג.

מען האט געזאגט פאר די מאמע אז דאס קינד איז געשטארבן און פאר די קינדער האט מען אויך אזוי געזאגט. איינער איז געבליבן לעבן אויף אן איזאלירטן אינדזל ביז ער האט אויסגעפינען אז ער האט א ברודער און ער האט זיך ארויסגעלאזט אים זוכן.

זיין ברודער ווינסענט געט זיך אפ מיט גנב'נען קארס און ער טרעפט דארט א מאטאר וואס איינער באצאהלט דערפאר פינעף מיליאן דאלאר. דזשוליעס מאכט אים עס צוריקגעבן.

ביים סוף טרעפן זיי זייער מוטער.

## שפּילער 
* ארנאלד שווארצענעגער
* דני דעוויטא

## המשך 
אין יוני 2015 האט שווארצנעגער באשטעיטיגט אין אן אינטערוויו אז מ'האלט אינמיטן ארבעטן אויף א נאכפאלגנדן פילם.

## לינקען 
* http://www.imdb.com/title/tt0096320/
* http://www.rottentomatoes.com/m/1022191-twins/

קאַטעגאָריע:ענגליש שפראכיגע פילמען
קאַטעגאָריע:אמעריקאנישע פילמען
קאַטעגאָריע:קאמישע פילמען
קאטעגאריע: 1988 פילמען
סטאטוע

[200px|thumb|די [סטאטוע פון ליבערטי אין ניו יארק]]
א **סטאַטוע** איז אַ סקולפּטור וועלכער רעפּרעזענטירט איין אָדער מער מענטשן אָדער חיות (רעכנט אויך אריין אַבסטראַקט קאנצעפטן וועלכע רעפּרעזענטירן מענטשן אָדער חיות), נאָרמאל זענען זיי פולען לענג, און לכל הפחות נאָענט צו לעבן-פאָרמאַט, אָדער אפילו גרעסער.

די דעפיניציע פון אַ סטאַטוע איז נישט שטענדיג קלאָר. סקולפּטורן פון אַ מענטש אויף אַ פערד, גערופן עקוועסטריאַן סטאַטועס, איז זיכער אַריינגערעכנט, און אין פילע פאלן איז אַ סקולפּטור פון צוויי מענטשן אויך פאררעכנט אלץ סטאטוע. א קליין סטאַטוע, געוועטליך גענוג קליין צו קענען ווערן אויפגעהויבן, איז גערופן אַ סטאַטועט אָדער פיגורין.

פילע סטאַטועס זענען געבויט אויף קאָמיסיע צו קאַמעמארירן אַ היסטארישע פּאַסירונג, אָדער דער לעבן פון אַ איינפלוסרייכער מענטש. אנדערע סטאַטועס זענען געבויעט מיטן כוונה צו זיין פובליק קונסט, און זיי ליגן געוונטליך אינדרויסן אָדער אין פובליק געביידעס ווי ביבליאטעקס אדער מוזעאומען.

געוויסע סטאַטועס האבן געווינען רום אין זייער אייגן רעכט, געוואנדן לויט דעם מענטש אָדער באַגריף וואס זיי שטעלן פאָר, א ביישפיל די סטאַטוע פון ליבערטי.

עס איז פאראן א לעגענדע אז אין סטאטועס פון רייטנדע מענטשן טוט די פאזיציע פונעם פערדס פירשט אנווייזן וויאזוי דער רייטער האט געטראפן זיין סוף. איין קאָפּעטע אויפגעהויבן פון דער פּאָדלאָגע וועט אָנווייזן אז דער רייטער איז געשטארבן פון וואונדן באקומען אין שלאַכט, אָדער איז ער סתם אוזי פארוואונדעט געווארן אין שלאַכט. צוויי קאפעטעס אויפגעהויבן פון דער פּאָדלאָגע וועט אָנווייזן אז דער רייטער איז גע'הרג'עט אין שלאַכט. אַ בליק אויף עקוועסטריאַן סטאַטועס אין רוב הויפּט אייראפעישע שטעט ווייזט אז דאס איז נישט אמת. אויב עס איז אמת, ווייזט עס אויס אז דער מנהג איז געשטארבן אין דעם 19טן יאָרהונדערט.

## אין יידישקייט 
לויט דער תורה טאר א ייד נישט מאכן קיין סטאטוע.

*
קאַטעגאָריע:קונסט
ניו יארק לאטא

דער **ניו יארק לאטא** האט אנגעהויבן אין 1967, און די הכנסות ווערן געניצט פאר בילדונג.

עס קאסט בלויז איין דאלאר פאר צוויי שפילן, און ווערט ארויסגעצויגן יעדן דאנערשטאג און פרייטאג אויף די טעלעוויזיע.

די שאנסן צו געווינען אלע זעקס נומערן איז איינס אין 45,057,474.00

קאַטעגאָריע:אזארטשפילן
קאַטעגאָריע:ניו יארק
בורידאן'ס אייזל

[200px|קליין|א פאליטישע קארטון פון די 1900 יארן וועלכער צייגט די קאנגרעס פון די פאראייניגטע שטאטן ווי בורידאנ'ס אייזל, נישט קענעדיג מחליט זיין צי די קאנאל וועלכע פירט פון אטלאנטיק אקעאן צום פאציפישן אקעאן זאל געבויט ווערן אין [פאנאמא אדער אין ניקאראגוא.]]
'''בורידאנ'ס אייזל''' איז אן אילוסטראציע פון א פאראדאקס אין פילאסאפיע, לגבי דער הבנה אין בחירה.

די פאראדאקס איז א משל. אינעם משל, ווערט אן אייזל אוועקגעשטעלט פונקט אינצווישן א זאק היי און א קאנע וואסער. דער אייזל איז פנוקט אזוי הונגעריג ווי דורשטיג. אזוי ווי דער אייזל האט נישט קיין בחירה, וועט דער אייזל שטארבן פון הונגער און דורשט, ווייל ער וועט נישט קענען מאכן קיין ראציאנאלעם החלטה וועלכע פון די צוויי ברירות אויסצוקלויבן ערשט.
די פאראדאקס איז פארפאסט געווארן דורך דעם פראנצויזישן פילאסאף זשאן בורידאן. 
## זעט אויך 
## רעפערענצן 
ֿ
* בורידאנ'ס אייזל , שבת בלעטל זייט 4, תשע"א

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פילאסאפיע
קעמניץ

קליין|מרכז| סמל קמניץ
מרכז|250px|קליין| קמניץ
**קעמניץ** (, אויבער-סארביש: *Kamjenica*, ) איז א שטאט אין זאקסן, דייטשלאנד. די באפעלקערונג פון קעמניץ ציילט 248,020 מענטשן (2005). זיין שטח נעמט אריין 220 קילאמעטער.
קעמניץ איז די דריט גרעסטע שטאט אין זאקסן. ער הייסט נאך דעם קליינעם טייכל "קעמניץ" וועלכע פליסט דורך אין איר. אין מזרח דייטשלאנד איז זיין נאמען געטוישט געווארן צו **קארל-מארקס-שטאדט**, אבער נאכדעם וואס די בערלינער וואנט איז געפאלן אין 1989 האט זי צוריק באקומען איר אלטן נאמען.

דער קעמניץ אוניווערסיטעט פאר טעכנאלאגיע פארמאגט 10,000 סטודענטן אין איז אן ארויפגעקוקטער אינסטיטוט פאר הויך בילדונג.

## זעט אויך 
## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:שטעט אין דייטשלאנד
קאמעניץ, אוקראינע

**קאַמעניץ** (אוקראיניש: *Кам’янець-Подільський*; פויליש: *Kamieniec Podolski*; רוסיש: *Каменец-Подольский*) איז א שטאט אין דרום-מערב אוקראינע. עס וואוינען אין איר היינט 100,000 איינוואוינער.

## זעט אויך 
## רעפערענצן
## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
ישיבת חובבי תורה

ישיבת **חובבי תורה** (YCT) איז א "מאדערנע אפענע ארטאדאקסיע" ישיבה, געגרינדעט אין 1999 דורך רבי אבי ווייס. עס געפינט זיך אין ריווערדעיל, ניו יארק, און זיין מיסיע איז צו ערצייגן און אהערשטעלן רבנים מיט די וויזיע און פילאסאפיע פון די גרינדער, נעמליך "אפענע ארטאדאקסיע".

אירע שטיצער זאגן אז חובבי תורה'ס ציל איז זיך צו האלטן אפגעבינדען צו אידישע הלכה, און אין די זעלבע צייט זיין גענצליך אפן צום מאדערנעם קולטור און צו די ברייטערע אידישע קהילה (א.ג. רעפארמער און קאנסערוואטיוון), אזוי אויך זיין מער סענסעטיוו צו היינטיגע אישוס.

די ראש ישיבה איז רבי דוב לינזער, א תלמיד חכם און א פוסק.

קאַטעגאָריע:ניו יארק
קאַטעגאָריע:ישיבות
וויקיביכער

קליין|150px|וויקיביכער לאגא
**וויקיביכער** איז א פילשפראכיקער פראיעקט פון דער וויקימעדיע פונדאציע פאר שאפן פרייע לערנביכער און הילפביכער וואס זענען פארלעסלעך, און יעדער איינער קען העלפן שרייבן אן אנטוויקלען זיי. 

דער ציל פונעם פראיעקט איז אז יעדער מענטש זאל קענען לערנען און פארברייטערן זיין וויסן אין נאר וועלכער טעמע אן צו דארפן באצאלן.

קאַטעגאָריע:וויקימעדיע פונדאציע
פערפיניאן

**פערפיניאַן** איז א שטעטל אין דעם לאנגעדאק-רוסיאן ראיאן אין דרום פראנקרייך. אין 1999 האבן געוואוינט דארט אומגעפער 106,000 מענטשן. די שטאט איז געגרינדעט געווארן אינעם 10טן יארהונדערט.

## צווילינג שטעט 
פערפיניאן האט די פאלגנדע צווילינג שטעט:
* , זייט 1960
* , זייט 1962
* , זייט 1997

קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין פראנקרייך
אבי ווייס

רבי **אבי ווייס** (אברהם חיים יוסף הכהן ווייס, געבוירן אין 1944) איז אן אמעריקאנער מאדערן ארטאדאקסישער רב וואס שטייט בראש פון די היברו אינסטיטוציע פון ריווערדעיל, ניו יארק. ער איז א מחבר ספרים, א מגיד שיעור און אן עסקן. ער איז דער גרינדער פון דער ערשטער "אפענע ארטאדאקס" ישיבה "ישיבת חובבי תורה".

אין 2012 איז ווייס באצייכנט געווארן דורך ניוסוויק אךס דער עלפטער מערסטער פראמינענטער רב אין די פאראייניגטע שטאטן. אין 2011 איז ער באצייכנט געווארן אלס דער צוועלפט מערסטער פראמינענטער רב, אין 2010 איז ער באצייכנט געווארן אלס דער 18טער, און אין 2007 אלס דער 25סטער.

הרב ווייס'ס השקפה איז אז הלכה איז מער בויגזאם און אפן צו חידושים ווי די ארטאדאקסישע רעכט וויל טענה'ן. לויט אים, איז "אפענע ארטאדאקסיע" אנדערש פון קאנסערוואטיווע יידנטום מיט דריי יסודות'דיגע חילוקים. איינס, ארטאדאקסן גלייבן אז די תורה איז געגעבן געווארן דורך גאט אויף הר סיני אין איר איצטיגע פארם. צוויי, ארטאדאקסן גלייבן אז פסקי הלכה פון פריערדיגע פוסקים אנגעהויבן פון חז"ל ביז היינט, זענען בינדענד, בעת קאנזערוואטיוון האלטן טז מען קען אפנויגן פון פריערדיגע פסקי הלכה אפילו פון חז"ל. דריי, ארטאדאקסיע לייגט א דגוש אויף געוויסע ריטואלען ווי שבת, כשרות, טהרת המשפחה און דאווענען דריי מאל א טאג, בעת די קאנסערוואטיוון לייגן נישט אזא דגוש אויף ריטואלען.

אין מאי 2009 האט ווייס געגרינדעט "ישיבת מהר"ת", א ישיבה וועלכע וועט טרענירן פרויען צו זיין רבנים (מהר"ת איז ראשי תיבות: מנהיגה הלכתית רוחנית תורנית).

אין יוני 2009 האט ווייס געגבן סמיכה לרבנות פאר שרה הורוויץ, אין איר באטיטלט "מהר"ת". נאך דעם וואס דאס האט אויסגערופן גרויס אויפברויז אין מער רעכט גענויגטע ארטאדאקסישע קהילות, האט ווייס אין פעברואר 2010 דערקלערט אז הורוויץ'ס טיטל איז "רבה", און אז ער וועט מער נישט געבן נאכאמאל סמיכה פאר א פרוי. 

הורוויץ איז היינט דיען פון די ישיבה און אלס ראש מגידי שיעור דינט רבי יששכר כ"ץ.

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:ראבייס
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
נחום לאם

רבי דר. **נחום** (נארמאן) **לאם** (געבוירן דעם 19טן דעצעמבער, 1927 אין ברוקלין, ניו יארק, פאראייניגט שטאטן) איז א שטארק אנערקענטער אמעריקאנער מאדערן ארטאדאקס רב, תלמיד חכם, מחבר ספרים, און קהילה פירער. ער איז יעצט דער קאַנצלער פון ישיבה אוניווערסיטעט.

ער האט א דאקטאראט טיטל אין יידישער פילאסאפיע און איז דער דריטער פרעזידענט פון ישיבה אוניווערסיטעט, דער ערשטער וואס איז געבוירן געווארן אין די פאראייניגטע שטאטן. ער איז א תלמיד פון רבי יוסף דוב סאלאווייטשיק (דער "פאטער" פון אמעריקאנישער מאדערנער ארטאדאקסיע), וואס האט אים געגעבן סמיכה אין ישיבת רבינו יצחק אלחנן (ריאט"ס) אין 1951.

אקעגין אים איז געווען שארפע קריטיק פון די רבני מועצת גדולי התורה און הגאון רבי אליה שוויי ראש ישיבה אין פילאדעלפיע האט אים אנגערופן ביי א אגודה קאנוועטשאן "שונא השם", ווי אויך האט זיין רבי הרב אברהם פאם ראש ישיבת תורה ודעת אים נישט צוריק געגעבן די האנט זייענדיג ברוגז אויף זיין מאדערנע השקפות, וואס דאס האט זייער געבאדערט זייענדיג שטארק מחשיב הרב פאם,

## ספרים
אין 1971 האט לאם געשריבן "אמונה אין ספק: מחקרים אין טראדיציאנאלע אידישע מחשבה" (ענגליש). א צווייטע מהדורה איז ארויסגעקומען אין 1986 און א דריטע אין 2006.

אין די 1980ערס האט לאם ארויסגעגבן "תורה ומדע", א העפטיגע דעפענסיע פון די תורה ומדע השקפה.

אין 1999 האט לאם געשריבן "די רעליגיעזע מחשבה פון חסידים".

אין 2000 האט לאם געשריבן "ספירוטעאליזם און הלכה אין יידישקייט".

קאַטעגאָריע:ישיבה אוניווערסיטעט
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
קאַטעגאָריע:פילאסאפן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
גאמא

**גאַמאַ** (אייבערשטער פֿאל '***, אונטערשטער פֿאל ***'; ) איז דער דריטער אות אין דעם  גריכישן אלפֿאבעט. אין דער סיסטעם פֿון גריכישע נומערן האט ער דעם ווערט 3. ער שטאמט פון דעם גימל אין כתב עברי 20px|בית. די לאטיינישע בוכשטאבן C און G און די קירילישע בוכשטאבן Г און Ґ קומען פון גאמא.

קאַטעגאָריע:גריכישער אלפאבעט
פאערבאול

די פאוערבאל לאטעריע שפיל איז די גרעסטע לאטעריע שפיל אין די וועלט מיט די גרעסטע און מערסטע געווינסן וועלכע ווערט געשפילט דורך 28 אמעריקאנער שטעט. די לאטעריע איז א נאן פראפיט ארגאניזאציע וועלכע רופט זיך עם-יו-עס-על און איז געגרינדעט געווארן אין 987' מיט איר ערשטן לאטעריע וועלכע האט זיך גערופן לאטא אמעריקע. די לאטעריע איז שפעטער אויפגעטוישט געווארן צו די פאוערבאל לאטעריע איינמאל מער שטעט האבן אנטייל גענומען דערין.
 
די מיטגלידער שטעט זענען: אריזאנע, קאליפארניע, קאלאראדא, קאנעטיקוט, וואשינגטאן די-סי, אינדיאנא, איידעהא, אייאווע, קענזעס, קענטאקי, לואיזיאנא, מעין, מינעסאטע, מיזורי, מאנטאנא, נעבראסקע, ניו העמפשיר, ניו מעקסיקא, נארט דעקאטע, ארעגאן, פענסעלוועניע, ראוד איילענד, סאוט קאראליינע, סאוט דעקאטע, טענעסי, ווערמאנט, וויסקאנסין, און וועסט ווירידזשיניע. די פראפיטן פון די לאטעריע שפיל ווערט צעטיילט צו די 28 שטעט לויט זייער גרויס.
  
די פאוערבאל לאטעריע גרייכט זייער אפט איבער הונדערט מיליאן דאלאר אבער אין דער זעלבער צייט גיבט עס די מערסטע געווינער דורך איר דריי דאלארדיגן געווינס אויב מען האט נאר די פאוערבאל נומער. אין כמעט יעדע שפיל זענען פאראן צווישן 500 און 700 טויזענט געווינערס.
 
אנדערש ווי רוב לאטעריעס אין וועלכע די צווייטע און דריטע געווינס ווערן אויסגערעכנט פראצענטווייז לויט די הויפט געווינס, האבן די פאוערבאל אינווענטאר איינגעשטעלט א סטאנדארט סיסטעם כדי מערערע מענטשן זאלן קענען געווינען. דער געווינער מוז האבן אלע פינף נומערן און אויך די פאוערבאל נומער. אויב איינער האט נאר די 5 נומערן באקומט ער 100,000$ נישט קיין חילוק ווי גרויס די הויפט געווינס איז. די שאנס צו געווינען די צווייטע פרייז איז איינס אין 2,939,677.32. אויב מען האט 4 נומערן און אויך די פאוערבאל געווינט מען 5000$, אויב מען האט נאר פיר אדער דריי נומערן און די פאוערבאל געווינט מען הונדערט דאלאר, דריי נומערן אדער צוויי און די פאוערבאל געווינט מען זיבן דאלער, איינס און די פאוערבאל איז ווערט פיר דאלער, און די פאוערבאל אליינס איז ווערט גאנצע דריי דאלער. די שאנסן צו געווינען דריי דאלאר איז איינס פון זיבעציג, וואס איז א גרויסע שאנס. אין אנדערע ווערטער מיינט עס אז פון יעדע זיבעציג מענטשן געווינט כאטש איינער עפעס געלט.

קאטעגאריע:פינאנץ
קאטעגאריע:עקאנאמיק
רבקה טיקטינער

**רבקה בת מאיר טִיקְטִינֶער** (נישט באקאנט ווען זי איז געבוירן, נפטר געווארן אין פראג כ"ה ניסן ה'שס"ה, 3טן אפריל 1605) איז געווען א בעלת דרשנית פאר יידישע ווייבער, און איז געווען די ערשטע פרוי אין  דער יידישער היסטאריע צו פארפאסן א פולקאם ספר: "מֵינֶקֶת רבקה" – דאס ספר איז א מוסר ספר פאר יידישע ווייבער, אין זיבן קאפיטלעך. דאס ספר איז געשריבן געווארן נאך 1581, אבער איז נאר געדריקט געווארן הערשט נאך איר טויט. די ערשטע מהדורה איז געדרוקט געווארן אין פראג ה'שס"ט (1609) און די צווייטע מהדורה אין קראקע ה'שע"ח (1618). אזוי אויך האט זי פארפאסט א ליד פאר שמחת תורה פאר פרויען מיטן טיטל "שמחת תורה לִיד".
אויף איר מציבה שטייט "היתה דורשת יום וליל לנשים בכל קריה נאמנה". זי האט ווארשיינליך נישט געהאט קיין קינדער.

## מינקת רבקה
עס איז נישט באקאנט ווען זי האט דעם ספר געשריבן, אבער דאס איז זיכער אז עס איז נישט געשריבן געווארן בעפאר 1581 (ה'שמ"א) ווייל דער אורחות צדיקים ווערט אין ספר דערמאנט, אין דער אורחות צדיקים איז נישט געדרוקט געווארן פאר 1581.
די ספר פארמאגט זיבן פרקים:
*די ערשטע קאפיטל: וויאזוי א פרוי דארף זיך אויפירן אין וויאזוי זי דארף איר קערפער באצירן אז זי זאל נישט איר נשמה פאר לירן ("ווי זיא איר גוף זאל צירן. דיא איר נשמה ניט וויל פֿר לירן")
*די צווייטע קאפיטל: וויאזוי דארף זיך פירן מיט איר מאן אז זיי זאלן לעבן צוזאמען בכבוד. ("דיא מיט אננדר אין אירן וועלן אלטין")
*די דריטע קאפיטל: וויאזוי א פרוי ברויך זיך אויפצופירן מיט אירע עלטערן.
*די פערדע קאפיטל: וויאזוי א פרוי ברויך זיך פירן מיט אירע שווער און שוויגער.
*די פיפטע קאפיטל: וויאזוי א פרוי דארף ווילן מחנך זיין אירע קינדער צו תורה און מעשים טובים.
*די זעקסטע קאפיטל: וויאזוי שוויגערס דארפן זיך אויפפירען מיט שנירן און איידעמער.
*די זיבעטע קאפיטל: א פרוי דארף אויפפאסען אויף איר הויז געזינד.
די ספר איז איבער געדרוקט געווארן אין תשנ"ב. "מנקת רבקה / הרבנית הדרשנית מרת רבקה בת הגאון מהר"ר מאיר טיקטינר",‫ ירושלים: המכון להנצחת יהודי גליציה, תשנ"ב.
## זעט אויך 
## רעפערענצן
## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:
טשילענישער פלאט

דער **טשילענישער פלאט** (שפאניש: *Armada de Chile*) - איינער פון די 3 אפטיילונגען פון די מיליטער פון טשילע -  ס'קאמבינירט פון 25,000 אקטיוו, 150 שיפן אין דינסט.

## געשיכטע 
דער טשילענישער פלאט איז געגרינדעט אין 1818.

## וועבלינקען 
* [http://www.armada.cl ] 

קאַטעגאָריע:טשילע מיליטער
קאַטעגאָריע:טשילע
דאקטאראט

א **דאקטאראַט** איז אן אקאדעמישער אויסצייכענונג (דעגרי) אדער א פראפעסיאנאלער אויסצייכענונג. אין רוב לענדער איז דער דאקטאראט דער דעגרי וועלכע אויטארעזירט דעם מענטש צו אויסלערנען אנדערע אין דעם ספעציפישין פעלד אין וועלכע ער האט באקומען דעם דאקטאראט.

דאס ווארט "דאקטאראט" קומט פונעם לאטיינישעם "דאקערע" וואס מיינט "צו אויסלערנען".

קאַטעגאָריע:דיפלאמען
שאול ליבערמאן

**שאול ליבערמאן** (כ"ז ניסן תרנ"ח - ט' ניסן תשמ"ג) (אויך באקאנט אלס הרב שאול ליבערמאן, און צווישן זיינע תלמידים אלס הגר"ש), איז געווען א תלמיד חכם, מחבר ספרים און א פראפעסאר אויף תלמוד אין די יידישער טעאלאגישער סעמינאר.

פאר לאנגע יארן איז ער אויך געווען ראש כולל אין מכון הערי פישל אין ירושלים, און האט אויך געדינט אלס פרעזידענט פון די אמעריקאנער אקאדעמיע פאר יידישער פארשונג.

ליבערמאן האט נישט געהאלטן א סך פון די פרומען, אבער האט זיך אויך נישט געזעהן אלס קאנסערווטיוו. ער האט געשריבען אין ה'תשל"ד: "איך בין מלמד תורה צו עם ישראל, און פאליטיק פארשטיי איך נישט. איך בין וועדער אן 'ארטאדאקס' נאך א 'קאנסערווטיוו', ס'דא 'ארטאדאקסע' רבנים וואס זינד נישט מקיים די הלכה און 'קאנסערווטיווע' רבנים וואס זינד זי מקיים. איך זארג דאפיר וואס די מלמדים אין דער בית-מדרש ווערן זיין שלומי אמוני ישראל, און וואס די מוסמכים ווערן זיין שומרי תורה ומצוות."     

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן אין מאטעלע, ליטע ( ווייס רוסלאנד), און האט געלערנט אין די ליטווישע ישיבות.

## ספרים 
* מדרשי תימן
* שקיעין
* תוספתא כפשוטה
* תוספת ראשונים, פיר חלקים

## וועב 
* שאול ליבערמאן ביי דער נאציאנאלער ביבליאטעק פון ישראל

קאַטעגאָריע:מחברי ספרים
קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
שבת בלעטל

**שבת בלעטל** איז א בלעטל אין יידיש וועלכע קומט ארויס פון צייט צו צייט, און איז געווידמעט ליטעראטור און מחשבה. דער בלעטל איז געגרינדעט און אנגעפירט דורך ר' בנציון וואלקנפעלד, א בעלזער חסיד פון אנטווערפען.

## זעט אויך 
## רעפערענצן
## וועבלינקען
* לייענט עס דא אנליין http://shabbosblettel.wordpress.com/2011/06/29/hello-world/
* אויף קאווע שטיבל http://www.kaveshtiebel.com/viewtopic.php?f=5&t=343&sid=083c7046ffa2866ad66ad28ba8edf926
* http://freemorgen.com/forum/viewtopic.php?f=6&t=202
* א הסכמה פון שלום בערגער http://zackarysholemberger.com/tag/%D7%A9%D7%91%D7%AA-%D7%91%D7%9C%D7%A2%D7%98%D7%9C/?lang=yi

קאַטעגאָריע:תורה בלעטער
קאַטעגאָריע:יידיש
קאַטעגאָריע:פילאסאפיע
קאטעגאריע:ניו יארק