open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
אונטערן קעניגרייך

**אונטערן קעניגרייך** איז א אידישע שפיל און איז דער פערטער אין דער סעריע פון "אונטער" שפילן אנגעפירט דורך נייהויז פראדוקציעס. אונטערן קעניגרייך איז 4 מאל געשפילט געווארן אין דעם 'מילעניום' זאל במשך צוויי טעג חול המועד סוכות תשע"א. 

דער שפיל איז ערשינען אויף א די. ווי. די. פארמאט צוויי מאנאטן נאכן שפילן, מיטן סלאגאן: "4 שעה הארציג געשפאנט און שמייכל".

די געשיכטע איז ווארשיינליך געבויט אויף דער געשיכטע פונעם דיזני פילם "דער לייבן-קעניג" וואס איז באפרייט געווארן אין 1994. דארטן שפילט זיך אלץ אפ מיט בעלי חיים אנשטאט מענטשן.

## פלאט 
אונטערן קעניגרייך איז געשפילט אין אינדיע, וואו אין דער קעניגליכע משפחה איז דער ראזשאן און זיין ברודער אין א געפעכט, ביז דער ברודער באשליסט צו מערדן דעם ראזשאן און אנלייגען דעם שולד אויף דעם קרוין פרינץ, כדי ער זאל קענען איבער נעמען די מלוכה, און דער קרוין פרינץ וועט מוזן אנטלויפן.

## אקטיארן 
* קאפי עלבויגן - נתנאל
* יואלי שטויבער - ראזשאן
* ארי אבראמאוויטש אמין
* יוסי פרענקל - באהיר
* מרדכי הערש הערשקאוויטש - ראווקי
* יואל הערש פוקס - פרנס
* אבא ווינקלער באלאנד
*

קאַטעגאָריע:פארשטעלונגען
אונטערן שטעטל

**אונטערן שטעטל** איז א אידישע שפיל און איז דער דריטער שפיל אין די סעריע פון די "אונטערן" שפילן, פראדאצירט דורך נייהויז פראדוקציעס. די שפיל איז פארגעקומען אום חול המועד סוכות תש"ע אין די 'מילעניום זאל' אין ברייטען ביעטש, ניו יארק.

אונטערן שטעטל איז געשפילט געווארן 4 מאל במשך צוויי טעג. מאנטאג (אקטאבער 5) פארמיטאג און נאכמיטאג, און מיטוואך (אקט. 7) פארמיטאג און נאכמיטאג. דער שפילט איז ערשינען אין א די. ווי. די. פארמאט עטליכע מאנאטן נאך וואס עס איז געשפילט געווארן.

## אקטיארן 
* קאפי עלבויגן
* חיים פרענקל
* ארי גליק
* ארי אבראמאוויטש
* יוסי פרענקל
* יואל הערש פוקס
* חיים אביגדור דייטש
* 
* יחיאל ליכטמאן
* מרדכי הערש הערשקאוויטש
* אבא ווינקלער
*

קאַטעגאָריע:פארשטעלונגען
קוואמע נקרומאה

קליין|קוואמע נקרומאה ביי א באזוך צו די פאראייניגטע שטאטן אין 1961
**קוואמע נקרומאה** (; 21סטן סעפטעמבער 1909 - 27סטן אפריל 1972) איז געווען דער ערשטער פרעמיער מיניסטער פון גהאנע און דער ערשטער פרעזידענט פון גהאנע. ער איז געווען א גרינדער מיטגליד פון דער ארגאניזאציע פאר אפריקאנישער איינהייט. ער ווערט גערעכנט דער פאטער פונעם גהאנאאישן פאלק.

## יונגע יארן 
נקרומאה איז געבוירן געווארן **פֿראַנסיס נוויא־קאפֿי נגאנלאמאַ** אין נקראפֿול, א שטעטל אין גאלדבארטן (די בריטישע קאלאניע וואס איז שפעטער געווארן גהאנע) צו קאפֿי נגאנלאמא, א גאלדשמיט, און עליזאבעט ניאַניבא, א פארקויפערן, וואס האט אים שטארק אינספירירט.

## רעפערענצן
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פרעמיער מיניסטארן
קאַטעגאָריע:פרעזידענטן פון לענדער
קאַטעגאָריע:גהאנע
טראן דאק לואנג

קליין|150px

**טראן דאק לואנג** (וויעטנאמעזיש: *Trần Đức Lương*; געב' דעם 5טן מיי 1937), איז א וויעטנאמעזער פּאָליטיקער און דער 7טער פרעזידענט פון וויעטנאם; ער האט געדינט אין דעם אמט אין די יארן 1997-2006. 

ער איז געווארן א מיטגליד אין דער קאמוניסטישער פארטיי פון וויעטנאַם אין 1959, און איז געווארן אַ פֿונקציאנאַר פון דער פּאַרטיי אין די 1970ער יארן.

קאַטעגאָריע:וויעטנאמעזער פאליטיקער
קאַטעגאָריע:פרעזידענטן פון לענדער
קאַטעגאָריע:קאמוניסטן
דריי-שלוכטן-דאמבע

קליין|די דאמבע אין 2009
די **דריי־שלוכטן־דאַמבע** איז א הידרא-עלעקטרישע דאמבע וואס שפאנט דורכן יאנגצע טייך לעבן דער שטאט סאנדוקינג, פלאצירט אין יילינג דיסטריקט, ייטשאנג, הובע פראווינץ, כינע. די דריי־שלוכטן־דאַמבע איז דער וועלטס גרעסטע קראפטסטאנציע לויט איר אינסטאלירטע ארייננעם (22,500&nbsp;MW). אין 2012, די קוואנטיטעט פון עלעקטריע וואס די דאמבע האט גענערירט  איז געווען ענלעך צו דער קוואנטיטעט גענערירט דורך דער  איטייפו דאמבע.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:כינע
קאַטעגאָריע:הידרא-עלעקטרישע קראפט
קאַטעגאָריע:דאמבעס
אקער

קליין|א פארמער אקערט א פעלד מיט צוויי פערד וואס ציען דעם אקער
אן **אַקער** אדער **סאָכע** איז א געצייג געניצט אין פארמעריי צו קולטיווירן די באדן צו ווערן ווייך כדי מ'זאל קענען איינזייען אדער פלאנצן. אן אקער ווערט געשלעפט מיט א פאר אקסן אדער פערד אדער אייזלען, אדער מיט א טראקטאר.

דער אקער איז א וויכטיקער געצייג אין לאנדווירטשאפט. ער קען זיין געמאכט פון האלץ אדער אייזן אדער שטאל.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:לאנדווירטשאפט
קאַטעגאָריע:געצייג
אל-גאזאלי

**אַבו האַמיד מוכאמאד איבן מוכאמאד אַל־גאַזאַלי** (1111); (), באוואוסט ווי **אַל־גאַזאַלי**, איז געווען א מוסולמענער טעאלאג, יוריסט, פילאסאף, און מיסטיקער פון פערסישן אפטשאם.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פערסער
קאַטעגאָריע:פילאסאפן
קאַטעגאָריע:מוסולמענער
משה קולבאק

**משה קולבאַק** (1896, סמאָרגאָן, ווילנער גובערניע, רוסלענדישער אימפּעריע, איצט בעלארוס – 1937, מינסק) איז געווען אַ ייִדישער דיכטער, ראָמאַניסט, דראַמאַטורג.

## לעבנס-געשיכטע
משה קולבאַק האָט זיך געלערנט אין אַ ייִדיש-רוסישער קאַזיאָנע שולע, באַזוכנטיק אין אָוונט אַ חדר-מתוקן. דערנאָך האָט ער זיך געלערנט אין ישיבות פון סווענטשאַן, וואָלאָזשין און מיר. בעת דער ערשטער וועלט-מלחמה האָט משה קולבאַק געאַרבעט ווי אַ לערער אין אַ ייִדישן יתומים-הויז אין קאָוונע. אין דעם פּעריִאָד – אין 1916 האָט ער דעביוטירט אַלס דיכטער מיטן ליד "שטערנדל". אין 1918 האָט ער געוואוינט אין מינסק, אין 1919 – אין ווילנע, אין 1920 – 1923 – אין בערלין. זינט 1923 ביז 1928 האָט משה קולבאַק געלעבט אין ווילנע, געאַרבעט אין ייִדישע גימנאַזיעס און אינעם לערער-סעמינאַר. אין 1927 האָט מען אים אויסדערוויילט אַלס פאָרזיצער פונעם אלוועלטלעכן ייִדישן פּען-קלוב. אין 1928 איז משה קולבאַק אַריבערגעפאָרן פון ווילנע, וועלכע איז דעמלט געווען אין באַשטאַנד פון פּוילן, קיין ראַטנפאַרבאנד און זיך באַזעצט אין מינסק. אין 1937 איז משה קולבאַק אַרעסטירט געוואָרן דורך נ.ק.וו.ד., באַשולדיקט אין ייִדישער נאַציִאָנאַליסטישער טעטיקייט און דערשאָסן געוואָרן.

## זײַנע ביכער
*  *שירים*, ווילנע, 1920

* *די שטאָט*. פּאָעמע, ווילנע 1920

* *דער ווינט, וואָס איז געווען אין כעס*, ווילנע, 1921
* "נייע לידער", וואַרשע, 1922
* *לידער*, בערלין, 1922
* *רײַסן*. פּאָעמע, בערלין, 1922
* *יעקב פראַנק*. דראַמע, בערלין, 1922
* משיח בן אפרים. ראָמאַן, ווילנע, 1924

* מאָנטיק. ראָמאַן, וואַרשע, 1926
* *בוניע און בערע*. הומאָריסטישע פּאָעמע, ווילנע, 1927
* משיח בן אפרים; מאָנטאָג, ווילנע, 1929
* אַלע ווערק, ווילנע, 1929

* זעלמעניאַנער. גרעסערע דערציילונג, מינסק, 1931 http://archive.org/details/nybc210795 http://archive.org/details/nybc210796

* דיסנער טשײַלד האַראָלד, פּאָעמע-סאַטירע, מינסק, 1933
* *בויטרע גזלן*. דראַמאַטישע פּאָעמע, מינסק, 1936
* בנימין מגידאָוו. פּיעסע, מינסק, 1937
* משיח בן אפרים; מאָנטאָג, בוענאָס-אײַרעס, 1950

* געקליבענע ווערק, ניו-יאָרק, 1953

* אויסגעקליבענע שריפטן, בוענאָס-אײַרעס, תשל"ו
*  *גוט איז דער מענטש*. געקליבענע לידער און פּאָעמעס, מאָסקווע, 1979

## וועבלינקען
* באָריס ליבערמאַן, "דיכטער, שרײַבער, לערער, רעזשיסער, פילאָסאָף משה קולבאַק" (אויף רוסיש)
* מרדכי ססר, "משה קולבאַק – המשורר המעונה" (אויף העברעיִש) 
* זעלמעניאנער-מוישע קולבאק 
קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן

קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
קאַטעגאָריע:דראמאטורגן
קאַטעגאָריע:ראמאניסטן
גירוש שפאניע

**גירוש שפאניע** (אדער גירוש ספרד) איז דער געצוואונגענער גירוש (פארטרייבונג) פון דער אידישער געמיינדע וואס האבן געוואוינט אין שפאניע בשנת ה'רנ"ב (1492), און איז אויך אריבער בשנת ה' רנ"ז (1497) צו די אידן פון פארטוגאל, און אום ה' רנ"ח (1498) אויף די אידן וואס האבן זיך געפונען אונטער דעם קעניגרייך פון נאווארע וואס איז צפון פונעם אייבערישן האלבאינזל. דער גירוש האט נאכגעפאלגט א באפעל וואס איז פארשפרייט געווארן דורך פֿערדינאנד דער צווייטער קעניג פון אַראַגאן און זיין ווייב, די קעניגן איזעבעלא די ערשטע פון קאסטילע אין דעם באפעל ווערט געזעצליך פארבאטן פאר אידיש גלויבענדע צו וואוינען אונטער די פאראייניגטע קעניגרייך פון קאסטילע און ארעגאן.

די אידן האבן געהאט אן אויסוואל: זיך צו שמד'ן צו קריסטנטום אדער צו פארלאזן דאס לאנד אין לויף פון פיר מאנאטן. א טייל אידן האבן אויסגעקליבן זיך צו שמד'ן, כאטשיג אויסערליך, און זענען געבליבן אין שפאניע ווי אנוסים (מאראנאס). די אידן וועלכע זענען פארטריבן געווארן זענען אנטלאפן צו דערנעבענדיגע לענדער ביי די בארטענעס פונעם מיטלענדישער ים צו צפון אפריקע און צו דער אטאמאנישער אימפעריע, און אין אייראפע: קיין פראנקרייך, איטאליע, בולגאריע, די נידריגע לענדער (היינט האלאנד און בעלגיע) און דייטשלאנד.

די באפעל האט אפגעשפיגעלט די פאנאטיש אידעלאגישע פאליטיק פון די שפאנישע קעניגרייך וואס האט געוואלט ערצייגן א פאראייניגט קריסטליכע קעניגרייך, אן קיין רעליגיעזע מינאריטעט. אין דער זעלבער צייט וואס מען האט דעפארטירט די אידן האט די רעגירונג שוין געוועבט פלענער איבער דער פארטרייבונג פון די מוסולמענער פון שפאניע. נאך א סעריע פון מוסלעמענע גירושים פון גרענאדע האט דאס קאסטילע קעניגרייך אין יאר ה'רס"ב (1502) ארויסגעגעבן א קעניגליכע באפעל אויף די מוסלעמענער וואס וואוינען אונטער די קעניגרייך זיך צו טוישן צו קריסטענטום אדער צו פארלאזן די לאנד. צוליב די באפעל האבן א טייל מוסלעמענער אויסדערוועלט צו לעבן ווי מוסלמענער מאראנאס (Moriscos) און די אנדערע זענען פארטריבן געווארן. אין יאר ה'רס"ז (1507) איז די גירוש באפעל פארשפרייט געווארן אויך צו אנדערע לענדער אונטער דער הערשאפט פון דעם שפאנישן קעניגרייך, דרום איטאליע, סיציליע און סארדיניע.

דער גירוש שפאניע טוט אפצייכענען די ענדע פון א רייכן קאפיטעל אין דער אידישער היסטאריע. עס האט איבערגעלאזט א טיפן איינדרוק אין ליטעראטור, געזאנג, אין די ספרי הלכה אויף די קומעדיגע דורות און די ערעפענונג פון פרישע אידישע קהילות וואו עס זענען אנגעקומען די פארטריבענע אידן פון שפאניע.

קאַטעגאָריע:היסטאריע פון אייראפע
קאַטעגאָריע:אידישע היסטאריע
קאַטעגאָריע:אנטיסעמיטיזם
קאַטעגאָריע:שפאניע
אונטערן פענסטער

**אונטערן פענסטער** איז א אידישע שפיל און איז די צווייטע אין סעריע פון אונטערן פארשטעלונגען וואס ווערן געשפילט דורך חרדי'שע שפילער אנגעפירט דורך נייהויז פראדוקציעס. נאכפאלגענדיג די ערשטע אונטערן שפיל אונטערן באנק. אונטערן פענסטער איז געשפילט געווארן חול המועד פסח תשס"ו אין קווינס קאלעדזש און איז ערשינען אויף די. ווי. די. פארמאט א קורצע צייט נאכן שפיל. דער שפיל געדויערט 4 שטונדען.

## נאראטיוו
דער שטייער באאמעטער וועלכער איז באשווינדעלט געווארן דורך אן אונטערוועלט פארשוין מיטן נאמען זיגי, איז געראטעוועט געווארן און באקומען הילף פון דעם אידישן ראש הקהל. אלס נקמה האט זיגי פארכאפט דעם ראש הקהלס קינדער אינמיטן פירן דעם סדר אום פסח און באהאלטן אין קעלער פון זיין אונטערוועלט פריינד מעטעק. עס איז געלונגען צו ראטעווען בלויז איינעם פון די צוויי קינדער, מיט די הילף פונעם שטייער באאמטער און דער קאמישער לאצי. דער צווייטער קינד איז פארקויפט געווארן אויפן שווארצן קינדער מארקעט.

דער אלטער גאווערנאר פון שטאט ווער עס איז שוין זייער אלט און איז מער נישט טויגליך צו פירן דעם שטעט, נעמט אויף זיין זון אלס נייער גאווערנאר. דער שטייער באאמטער העלפט דעם גאווערנאר דערגיין פארוואס די קאסע איז שטענדיג ליידיג און וואו זיין געלט ווערט אים פארשווינדען. דורכדעם ווערט דער אינגער גאווערנאר אויך געוואר ווער עס איז זיין ריכטיגער פאטער, און דער אידישער ראש הקהל טרעפט זיך צוריק מיט זיין זון.

## אקטיארן
* חיים פרענקל - ראש הקהל
* יוסי פרענקל - שטייער באאמטער
* ארי גליק - זיגי (זיגמאנד)
* מרדכי הערש הערשקאוויטש - אלטער גאווערנאר
* חיים יודא האפמאן - אינגער גאווערנאר
* שימי ענגעל - מאיר
* חיים אביגדור דייטש - מעטעק
* אבא ווינקלער - פיש סוחר און קרעטשמער
* יחיאל ליכטמאן - לאצי
* 
## פראדוקציע
* פראדוצירט און דירעקטירט דורך **אליעזר נייהויז**
* ווידעאו אין פאטאגראפיע דורך **פרידמאן פאטאגראפיע**
* די. ווי. די. דעזיין דורך **מענדי לענעראוויטש**
* פארשפרייט געווארן דורך **חזק אינטערטעינמענט**

קאַטעגאָריע:פארשטעלונגען
קאַטעגאָריע:יידיש
מרדכי הערש הערשקאוויטש

**מרדכי הערש הערשקאוויטש** איז א חרדי'שער אקטיאר און קאמיקער, וועלכער וואוינט אין וויליאמסבורג, ניו יארק. הערשקאוויטש איז באקאנט פון שפילן די קאמישע אקט ביי רוב חרדי'שע שפילן און סקיציעס. הערשקאוויטש שפילט אויך אויף קורצע פילמען פאר חרדי'שע ארגאנעזאציעס, ווי חסד דוויליאמסבורג, הצלה וויליאמסבורג, הצלה קרית יואל, משמחי לב און נאך. 

הערשקאוויטש ווערט אויך גענוצט אין קורצע פילמען וועלכע אנאנסירן חרדי'שע פירמעס, געשעפטן און פראדוקטן. אום תשע"ב איז הערשקאוויטש פאטאגרעפירט געווארן אלס מאדעל פאר די חרדי'שע מענער קליידונג געשעפט דזשי & דזשי (G&G) און א סעריע פון געדרוקטע אנאנסן פראדוצירט דורך ר' שמואל שפיצטער. אין יעדען אנאנס איז הערשקאוויטש געווען געקליידעט מיט די טראגע פון פארשידענע חסידות, און האט נאכגעפאלגט מיט א דאפעלטזייטיגע אנאנס בעפאר פסח און בעפאר שבועות ווי אלע מאדעלן פון הערשקאווישט האבן זיך צוזאם געטראפן אויף איין אנאנס.

אין עטליכע היימישע קאסעטן ווי מ'וויל האבן א געזונטען קאמיקער וואס זאל אונטערהאלטן די צוהערער ווערט הערשקאוויטש אויך גענוצט, וואס מיט זיין אייגענארטיגע שפראך און צוגאנג מאכט זיכער ארויסצוציען א שמייכעל פון יעדן.

## אקטיאר
### שפילן
* בייגעשטאנען דעם נסיון (תשנ"ה) - פראנצויזישער קריגס מיניסטער
* דער פראגער גולם (תשנ"ו) - איוואן
* המלאך הגואל (תשנ"ז) - היינריך - ר' חאצקל
* דאס זיידענע העמעדל (תשס"ו) - פרעה
* אונטערן פענסטער  - (תשס"ו) - אלטער גאווערנאר
* אונטערן שטעטל (תש"ע) - שופט
* אונטערן קעניגרייך (תשע"א) ראפקי
* אונטערן אויווען (תשע"ב) - פאבלא
* אונטערן שריפט (תשע"ד) ר' עוזר
* אונטערן רוקן (תשע"ו) שמעיה
* אונטערן שווערד (תשע"ח) חנן
* אונטערן שטוהל  (תשע"ט) ברוטאס 
* איבערן בילד (תש"פ) ראסטוי
*איבערן קעניגרייך (תשפ"א) האמזא
*אונטערמישן (תשפ"א)
*צווישן רויבער (תשע"ט) מנחם בער

### פילמען
* 3 Wanna Bees - הצלה ד'וויליאמסבורג (תשס"ד)
* הצלה קרית יואל (תשס"ה)
* שלי'מזל  (תשס"ז)
* חסד תשס"ט
* חסד תש"ע
* חסד תשע"א
* נשמה פלאם די. ווי. די. (תש"ע)
* RCCS (תשע"ב)
* הצלה - 2012 (תשע"ב)
*

## רעקארדירונג
* א בליק אויף חנוכה (תש"ע)
*

קאַטעגאָריע:יידישע אקטיארן
אימפעריאליזם

**אימפעריאַליזם** איז א פארעם פון רעגירן אין וואס גרויסע אדער שטארקע מדינות פארברייטערן זייער הערשאפט איבער אנדערע לענדער צו שאפן אן אימפעריע. אימפעריאליזם קען זיין דורך קראפט (פירן מלחמות קעגן אנדערע לענדער) אדער דורך עקאנאמישן דרוק.

די ערשטע כוואליע פון אימפעריאליזם האט אנגהויבן אינעם 15טן יארהונדערט, און האט געצויגן ביז די 70ער יארן פונעם 19טן יארהונדערט (די תקופה פון דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע).

די תקופה פון דעם אנהייב פונעם 18טן יארהונדערט ביזן 20סטן יארהונדערט ווערט גערופן די "תקופה פון אימפעריאליזם".

*
קעראלא

**קעראַלאַ** (; מאלייאלאם: കേരളം) איז איינער פון די 28 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין דרום־מערב אינדיע. די ארומיקע שטאטן זענען קארנאטאקא און טאמיל נאדו, מיטן לאקאדיווע ים צו מערב.

די הויפטשטאט איז טהירואוואנאנטהאפוראם. די שפראך פון דעם שטאט איז מאלייאלאם.

קעראַלאַ באדעקט א שטח פון 38,863 ק"מ², און האט א באפעלקערונג פון 33,387,677 מענטשן (אין 2011). קעראַלאַ איז דער 21סטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט שטח און דער צוועלפטער גרעסטער לויט באפעלקערונג.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:אינדיע
סימפאניע

א **סימפֿאניע** איז א שטיק מוזיק געשריבן פאר אן ארקעסטער צו שפילן. געווענלעך ווערט א סימפאניע צעטיילט אין דריי אדער פיר באוועגונגען.

די ערשטע באוועגונג קען זיין א גיך שטיקל. די צווייטע באוועגונג איז א פאמעלעך שטיקל. די דריטע באוועגונג איז א מינועט אדער א סקערצא מיט א טריא. די לעצטע באוועגונג ווערט גערופן די פֿינאלע (איטאליעניש: *finale*). די סטיל פון סימפאניע האט איינגעפירט יאזעף היידן, דער "פאטער פון סימפאניעס".

בארימטע קאמפאזיטארן פון סימפאניעס שליסן איין יאזעף היידן, וואלפגאנג אמאדעוס מאצארט, לודוויג וואן בעטהאוון, פראנץ שובערט, גוסטאוו מאהלער און דמיטרי שאסטאקאוויטש.

## עטימאלאגיע 
דאס ווארט סימפֿאניע קומט פון גריכיש *συμφωνία*.

קאַטעגאָריע:מוזיק
הדסה עין כרם שפיטאל

קליין|250px|הדסה עין כרם שפיטאל|טעקסט=
קליין|250px|שולע פון רפואה
קליין|250px|מנכ"ל הדסה עין כרם פרופסור זאב רוטשטיין
**הדסה עין כרם שפיטאל** איז א מעדיצינישער צענטער און אוניווערסיטעט אפטייל אין ירושלים, וואס באדינט ווי א צענטראלער שפיטאל פאר דער שטאט און איר ארומיקע יישובים. דער שפיטאל קאמפוס געפינט זיך אין דרום־מערב ירושלים, לעבן דעם עין כרם געגנט. דער שפיטאל האט 700 האספיטאליזירונג בעטן, און ווערט גערעכנט איינער פון די פירנדער שפיטעלער אין ישראל.

## דירעקטארן
די דירעקטארן פונעם שפיטאל זענען:
* 2013  ד"ר יובל ווייס
*2016—2020  פּראַפעסער זאב ראטשטיין

קאַטעגאָריע:שפיטעלער
קאַטעגאָריע:ירושלים
גאט פון אברהם

**גאט פון אברהם** איז אַ תפילה אין ייִדיש, געזאגט דורך די פרויען אין פילע אידישע קהילות גלייך נאך שבת. אין עטלעכע חסידישע קהילות ווערט זי אויך געזאגט דורך די מענער פאר הבדלה. מען ברענגט די תפילה אין נאמען פון רבי לוי יצחק בערדיטשעווער, אבער זי ווערט געפונען אין סידורים נאך פריערפון זייַן צייַט.

איין ווערסיע גייט:

גָאט פוּן אַבְרָהָם אוּן פוּן יִצְחָק אוּן פוּן יַעֲקֹב:
בֶּעהִיט דַיין לֵיבּ פָאלְק יִשְׂרָאֵל פוּן אַלֶעם בֵּייזֶען אִין דַיינֶעם לוֹיבּ, אַז דֶער לִיבֶּער שַׁבָּת קֹדֶשׁ גֵייט, אַז דִי װָאךְ אוּן דֶער חֹדֶשׁ אוּן דֶער יָאר, זָאל אוּנְז צוּא קוּמֶען צוּ אֱמוּנָה שְׁלֵמָה, צוּ אֱמוּנַת חֲכָמִים, צוּ אַהֲבַת חֲבֵרִים, צוּ דְּבֵקוּת הַבּוֹרֵא בָּרוּךְ הוּא, מַאֲמִין צוּ זַיין בִּשְׁלֹשׁ עֶשְׂרֵה עִקָּרִים שֶׁלָּךְ, ובִּגְאוּלָה קְרוֹבָה בִּמְהֵרָה בְיָמֵינוּ, וּבִתְחִיַּת הַמֵּתִים, וּבִנְבוּאַת מֹשֶׁה רַבֵּנוּ עָלָיו הַשָּׁלוֹם:

רִבּוֹנוֹ שֶׁל עוֹלָם דּוּ בִּיזְט דָאךְ הַנּוֹתֵן לַיָּעֵף כֹּחַ, גִיבּ דַיינֶע לִיבֶּע אִידִישֶׁע קִינְדֶערְלִיךְ אוֹיךְ כֹּחַ דִּיר צוּ לוֹיבֶּען אוּן נָאר דִיךְ צוּ דִינֶען אוּן קֵיין אַנְדֶערְן חָלִילָה נִישְׁט, אוּן אַז דִי װָאךְ אוּן דֶער חֹדֶשׁ אוּן דֶער יָאר זָאל אוּנְז קוּמֶען צוּ גֶעזוּנְד אוּן צוּ מַזָּל אוּן צוּ בְּרָכָה וְהַצְלָחָה אוּן צוּ חֶסֶד אוּן צוּ בָּנֵי חַיֵּי אֲרִיכֵי וּמְזוֹנֵי רְוִיחֵי וְסִיַּעְתָּא דִּשְׁמַיָּא לָנוּ וּלְכָל יִשְׂרָאֵל וְנֹאמַר אָמֵן:

## תרגום התפילה ללשון הקודש
אֱלֹקֵי אַבְרָהָם אֱלֹקֵי יִצְחָק וְאֱלֹקֵי יַעֲקֹב, שְׁמוֹר וְהַצֵּל אֶת עַמְּךָ יִשְׂרָאֵל אֲהוּבֶיךָ מִכָּל רָע בסוכתך (בצלך), כַּאֲשֶׁר הַשַּׁבָּת קֹדֶשׁ הָאֲהוּבָה עוֹבֶרֶת, שֶׁהַשָּׁבוּעַ, הַחֹדֶשׁ וְהַשָּׁנָה, יָבֹא לָנוּ לֶאֱמוּנָה שְׁלֵמָה, לֶאאֱמוּנַת חֲכָמִים, לְאַהֲבַת חֲבֵרִים, לִדְבֵקוּת הַבּוֹרֵא בָּרוּךְ הוּא, לְהַאֲמִין בִּשְׁלֹשׁ עֶשְׂרֵה עִקָּרִים שֶׁלְּךָ, וּבִגְאוּלָה קְרוֹבָה בִּמְהֵרָה בְיָמֵינוּ, וּבִתְחִיַּת הַמֵּתִים, וּבִנְבוּאַת מֹשֶׁה רַבֵּנוּ עָלָיו הַשָּׁלוֹם:

. רִבּוֹנוֹ שֶׁל עוֹלָם, אַתָּה הִנְּךָ הַנּוֹתֵן לַיָּעֵף כֹּחַ, תֵּן גַּם לִבְנֵי יִשְׂרָאֵל אֲהוּבֶיךָ כֹּחַ, לְהוֹדוֹת לְךָ, וְרַק אֹתְךָ לַעֲבֹד, וְלֹא לְאַחֵר חָלִילָה. וְשֶׁהַשָּׁבוּעַ, הַחֹדֶשׁ וְהַשָּׁנָה יָבֹא לָנוּ לִבְרִיאוּת וּלְמַזָּל טוֹב וְלִבְרָכָה וּלְהַצְלָחָה, וּלְחֶסֶד, וּלְבָנֵי, חַיֵי אֲרִיכֵי וּמְזוֹנֵי רְוִיחֵי, וְסִיַעְתָּא דִשְמַיָּא לָנוּ וּלְכֹל יִשְׂרָאֵל, וְנֹאמַר אָמֵן.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:תפילות
קאַטעגאָריע:שבת
קאַטעגאָריע:יידיש
1676

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 17טן סעפטעמבער - שבתי צבי, פאלשער משיח (געב' 1626)
1677

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 21סטן פעברואר - ברוך שפינאזא, יידישער-האלענדישער פילאסאף (געב' 1632)
קארנאטאקא

[קליין|232x232פיקס|[באנגאלאר]]
קליין|223x223פיקס|גול גומבאז
קליין|225x225פיקס|שראַוואַנאַבעלאַגאָלאַ
**קאַרנאַטאַקאַ** (; קאנאדא: ಕರ್ನಾಟಕ) איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין דרום־מערב אינדיע. די ארומיקע שטאטן זענען גאא אין צפון־מערב, מאהאראשטרא אין צפון, טעלאנגאנע אין צפון־מזרח, אנדרא פראדעש אין מזרח, טאמיל נאדו אין דרום־מזרח, און קעראלא אין צפון־מערב, מיט די לאקאדיווע ים און אראבישן ים  צו מערב.

די הויפטשטאט איז באנגאלארע. די שפראך פון דעם שטאט איז קאנאדא.

קאַרנאַטאַקאַ באדעקט א שטח פון 191,976 ק"מ², 5.83% פון דעם גאנצן שטח פון אינדיע, און איז דער זיבעטער גרעסטער שטאט פון אינדיע לויט שטח.
מיט א באפעלקערונג פון 61,130,704 מענטשן (אין 2011), איז  קאַרנאַטאַקאַ איז דער אכטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:אינדיע
1678

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 4טן מערץ - אנטאניא וויוואלדי, איטאליענישער קאמפאזיטאר (געש' 1741)

## געשטארבן
1679

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 4טן דעצעמבער - טאמאס האבס, ענגלישער פילאסאף (געב' 1579)
1680

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 19טן דעצעמבער - הרב יעקב יהושע פאלק, מחבר פון "פני יהושע" אויף מסכתות (נפטר 1757)

## געשטארבן
אנדרא פראדעש

**אַנדראַ פראַדעש** (; טעלוגו: ఆంధ్ర ప్రదేశ్) איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אויפן דרום־מזרח בארטן פון אינדיע. די ארומיקע שטאטן זענען טאמיל נאדו אין דרום, קארנאטאקא אין מערב, טעלאנגאנע אין צפון־מערב, טשאטיסגאר אין צפון און אריסא אין צפון־מזרח,  מיט דער בוכטע פון בענגאל צו מזרח.

די הויפטשטאט איז היידעראבאד. די שפראך פון דעם שטאט איז טעלוגו.

אַנדראַ פראַדעש איז דער אכטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט שטח, און דער צענטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.

## היסטאריע 
לויט די בודהיסטן איז אנדרא פראדעש דער ארט וואו נאגארדזשונע, דער פילאסאף פון מאהאיאנא, האט געוואוינט אין די 2טן און 3טן יארהונדערטער. 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:אינדיע
אריה ווארשל

**אריה וואַרשל** (געב' דעם 20סטן נאוועמבער 1940, קיבוץ שדה נחום) איז א ישראלישער-אמעריקאנער פראפעסער פון כעמיע און ביאכעמיע אינעם אוניווערסיטעט פון דרום קאליפארניע. ער איז געווארן באלוינט מיטן 2013 נאבעל פריז פאר כעמיע, צוזאמען מיט מייקל לעוויט און מארטין קארפלוס, פאר דער "אנטוויקלונג פון מולטיסקאלנדע מאדעלן פאר קאמפלעקסע כעמישע סיסטעמען.

קאַטעגאָריע:כעמיקער
קאַטעגאָריע:ישראלים
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:נאבעל פריז
מיזורי טייך

דער **מיזורי טײַך** () איז א טייך אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע, און איז, מיטן מיסיסיפי טייך צוזאמען, דער פערטער לענגסטער טייך אין דער וועלט. דער מקור פונעם מיזורי איז ביים צוזאמענגאס פון די מעדיסאן און דזשעפערסאן טייכן אין מאנטענע. דער מיזורי פלוסט מזרח און דרום אדורך די פאראייניגטע שטאטן, דורך די שטאטן מאנטענע, צפון דעקאטע, דרום דעקאטע, נעבראסקא, אייאווע, קאנזאס און מיזורי. דער מיזורי טייך פלוסט אין מיסיסיפי טייך אריין צפון פון סט לואיס, מיזורי. 

## בייטייכן 
די גרויסע בייטייכן פונעם מיסיסיפי זענען:
* דער פלאטע טייך
* דער קאנזאס טייך
* דער מילך טייך
* דער דזשיימס טייך
* דער יעלאסטאן טייך
* דער ווייסער טייך

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:טייכן
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן
ליפיד

א **ליפיד** (; פון גריכיש *λίπος ליפאס* "פעטס") איז א נאטירלעכער מאלעקול (אין ביאלאגיע) וואס איז צעלאזבאר אין בוימל. ליפידן זענען א גרופע ארגאנישע פארבינדונגען וואס שליסט איין פעטס, איילן, וואקסן, סטעראלן און נאך. ליפידן זענען א סטרוקטורעלער קאמפאנענט פון לעבעדיקע באשעפענישן.

ליפידן ווערן געניצט אין די קאסמעטיק און עסנווארג אינדוסטריעס, ווי אויך אין נאנאטעכנאלאגיע.

## ביאלאגישע פונקציאנען 
ליפידן דינען אין דעם קערפער ווי:
* ברענשטאף
* א שפייכלער פון ענערגיע
* א בוישטיין פון מעמבראנען
* הארמאנען

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:ביאכעמיע
אילת פארט

קליין|250px|אילת פארט
[180px|קליין|דעם [26סטן יוני 1950, דער צאל אפיציר גבריאל אורן שרייבט אונטער די דאקומענטן פון דער שיף Luce, די ערשטע וואס האט פאראנקערט אין אילת פארט.]]
[250px|קליין|אנלאדן פאספאטן אויף א [מאסן פראכטער אין אילת פארט]]
**אילת פארט** געפינט זיך אויפן בארטן פונעם אילת איינגאס אינעם רויטן ים, און איז דער איינציקער ישראל פארט אויפן רויטן ים.
דער פארט האט געעפנט אין 1957, און דינט ווי דער דרום טויער פון מדינת ישראל צו די לענדער פונעם ווײַטן מזרח, אקעאניע, מזרח און דרום אפריקע און אינדיע. דורך אילת פארט קען ישראלדיקע שיפן פארן אין די לענדער אן אדורכצופארן דעם סועץ קאנאל.

די מערסטע טעטיקייטן פונעם פארט זענען פארבונדן מיטן אימפארט פון אויטאס פונעם ווײַטן מזרח און מיטן עקספארטו פון  די ישראל כעמיקאלן אונטערנעמונגען. 

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פארטן
קאַטעגאָריע:אינדישער אקעאן
קאַטעגאָריע:אילת
אוסטילע

**אוסטילע** (;  ) איז א קליינע שטאט אין וואהלינער גובערניע, אין צפון־מערב אוקראינע, 13 ק"מ מערב פון לודמיר און 18 ק"מ צפון־מזרח פון הרוביעשאוו, פוילן. די שטאט געפינט זיך אויפן רעכטן ברעג פונעם בוג, וואס איז דער גרענעץ מיט פוילן.

די באפעלקערונג איז 2,060 (אין 2022).

דער קאמפאזיטאר איגאר סטראווינסקי האט געהאט א מאיאנטעק אין אוסטילע און פלעג קומען אפט צווישן 1890 און 1914. היינט איז די געביידע א מוזיי.

## היסטאריע 
אין 1900 האבן געוואוינט אין אוסטילע 3,212 יידן.

## רעפערענצן
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:וואהלין
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
וועלט פאקטבוך

קליין|דעקל פונעם פאקטבוך
דאס **וועלט פֿאַקטבוך** פון דער CIA (ענגליש: *CIA World Factbook*; אדער *The World Factbook*) איז א יערליכע אויסגאבע וואס די שפיאנאזש אגענטור פון די פאראייניגטע שטאטן (די CIA) גיט ארויס פארן ניץ פון דער אמעריקאנער רעגירונג. דאס בוך אנטהאלט אינפארמאציע אין דעם סטיל פון אן אלמאנאך וועגן די לענדער פון דער וועלט - וואס נעמט איין סואווערענע לענדער, אפהענגעדיקע שטחים און אנדערע געגנטן וואס זענען אנערקענט דורך די פאראייניגטע שטאטן. אויך געפינט זיך אינפארמאציע וועגן די פינף אקעאנען און דעם גאנצן ערד-פלאנעט. אינגאצן באווייזן אין עס, ריכטיק פאר 2012, 267 וועזנהייטן. די אינפארמאציע וועגן יעדן לאנד ווערט צעטיילט אין אפטיילונגען וועגן די געאגראפיע, דעמאגראפיע, קאמוניקאציע, רעגירונג, עקאנאמיע און מיליטער. יעדע לאנד ווערט באהאנדלט אין צוויי אדער דריי בלעטער.

די ערשטע ראלע פונעם פאקטבוך איז צו באדינען די רעגירונג פון די פאראיינגטע שטאטן; זיין סטיל, געבוי, פארנעם און אינהאלט זענען אוועקגעשטעלט צו דעם ציל און שפיגלען אפ די אפיציעלע פאליטיק פון די פאראייניגטע שטאטן.

דאס פאקטבוך האט א וועבזייטל וואס ווערט דערהיינטיקט יעדע צוויי וואכן (זייט נאוועמבער 2001).

## מקורות 
ביים צוזאמענשטעלן דאס פאקטבוך ניצט דער CIA פארשיידענע מקורות, איינשליסנדיק די פאלגנדע:
* ביורא פון צענזוס
* דעפארטמענט פון ענערגיע
* דעפארטמענט פון שטאט

## וועבלינקען 
* CIA – דאס וועלט פאקטבוך 

קאַטעגאָריע:USA רעגירונג
קאַטעגאָריע:ביכער
קאַטעגאָריע:וועבזייטלעך
מאהאראשטרא

**מאַהאַראַשטראַ** (; מאראטהי: महाराष्ट्र) איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין מערב אינדיע, ארומגענומען מיט גודזשאראט און דער טעריטאריע דאדרא און נאגאר האוועלי אין צפון־מערב, מאדהיא פראדעש אין צפון און צפון־מזרח, טשאטיסגארה אין מזרח, טעלאנגאנע אין דרום־מזרח, קארנאטאקא אין דרום, און גאא אין דרום־מערב, מיטן אראבישן ים צו מערב.
מאַהאַראַשטראַ איז דער רייכסטער שטאט אין אינדיע, מיט 15% פונעם לאנד'ס אינדוסטריעלן ארויסווארג און 13.3% זיין ברוטא אינלענדישן פראדוקט (אין 2006–2007).

די הויפטשטאט איז מומביי. די שפראך פון דעם שטאט איז מאראטהי.

מאַהאַראַשטראַ באדעקט א שטח פון 307,731 ק"מ², 9.84% פון דעם גאנצן שטח פון אינדיע, און איז דער דריטער גרעסטער שטאט פון אינדיע לויט שטח.
מיט א באפעלקערונג פון 112,372,972 מענטשן (אין 2011), איז מאַהאַראַשטראַ דער צווייטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג (נאך אוטאר פראדעש).

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:אינדיע
ארכעוו

**ארעכאוו** אדער **הארכאוו** (; ; ) איז א שטאט אין וואהלינער גובערניע, אין צפון־מערב אוקראינע, 50 ק"מ דרום־מערב פון לוצק און 50 ק"מ דרום־מזרח פון לודמיר. די שטאט איז דער אדמינסטראטיווער צענטער פונעם ארכעווער ראיאן.

די באפעלקערונג איז 8,444 (אין 2023).

## היסטאריע 
די שטאט ווערט ערשט דערמאנט אין 1240. 

אין 1897 האבן געוואוינט אין ארעכאוו 2,571 יידן.

## רעפערענצן
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:וואהלין
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
פארצוימטע באוועגונג

**פארצוימטע באוועגונג** אדער **אפשטעל־באוועגונג** אָדער **סטאפ־מוישן** () איז דער עלטסטער וועג צו שאפן אנימאציע, אויך באנוצט היינט.

צו מאכן א פילם  ברויכט מען:

* א קאמערע
* א סך געדולד

מען מאכט א בילד פון א סצענע, נאכדעם באוועגט מען די סצענע א ביסל, מען מאכט נאך א בילד, און אזוי ווייטער ביז מ'האט הונדערטער בילדער, וואס מ'ווייזט איינס נאך אנאנד.

קאַטעגאָריע:אנימאציע
קאַטעגאָריע:קונסט
ביאמעטרישער פאס

קליין|250px|דער אינטערנאציאנאלער ביאמעטרישער סימבאל וואס ווערט געשטעלט אונטן אויפן איינבאנד פון א ביאמעטרישן פאס
קליין|250x250פיקס|וועלט־ניץ פון ביאמעטרישע פעסער: ██ לענדער וואס האבן ביאמעטרישע פעסער
קליין|250px|שפענדל איינגעשלאסן אין א בריטישן ביאמעטרישן פאס

א **ביאמעטרישער פאַס** איז א פאס וואס שליסט איין געשריבענע דאטן און עלעקטראנישע-ביאמעטרישע דאטן כדי צו אידענטיפיצירן ווער עס טראגט אים. די וויטאלע אינפארמאציע אינעם פאס איז איינגעשפייכלערט אין א קליינעם אינטעגרירטן קרייז ניצנדיק RFID טעכנאלאגיע, וואס דערלויבט לייענען דורך עלעקטראמאגנעטישער שטראלונג אן קאנטאקט, און פארזיכערט מיט א דיגיטאלישער חתימה.

די אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע פאר ציווילער אוויאציע שטעלט פעסט די דאטן פון דער ביאמעטרישער טעקע און דעם קאמוניקאציע פראטאקאל פאר לייענען זי, און די אינפארמאציע ווערט איינגעשפייכלערט אין אן אינטעגרירטן קרייז ווי א JPEG טעקע.

## די דאטן איינגעשפייכלערט אויפן שפענדל  
די ביאמעטרישע פאסן וואס געפינען זיך היינט אין באניץ אנטהאלטן מערסטנס די פאלגנדע פרטים: נאמען, פאס נומער, פאלק, געבורט דאטע, מין, גילטיקייט דאטע, בילדער פון די פנים, פינגערדרוק און אויגנהייטל. דאס שפענדל אנטהאלט אויך א צאל טעקעס וואס העלפן צו וועריפיצירן אז דאס שפענדל איז אויטענטיש און אז די דאטן זענען נישט געווארן געענדערט.

טעקע:Albanian biometric passport (crop).jpg|ביאמעטרישער פאס פון אלבאניע
|ביאמעטרישער פאס פון די באהאמאס
טעקע:Interna Folder.jpg|ביאמעטרישער פאס פון בראזיל
טעקע:Norwegian Passport, New Design.jpg|ביאמעטרישער פאס פון נארוועגיע

טעקע:Us-passport.jpg|ביאמעטרישער פאס פון די פאראייניגטע שטאטן 

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:דאקומענטן
קאַטעגאָריע:רייזע
קאַטעגאָריע:ביאלאגיע
פלאמענגא

**פֿלאַמענגא ספארט קלוב** (פארטוגעזיש: *Clube de Regatas do Flamengo*) איז א פוסבאל גרופע אין ריא דע זשאנערא, בראזיל.

קאַטעגאָריע:פוסבאל
קאַטעגאָריע:בראזיל
מאדהיא פראדעש

**מאַדהיאַ פראַדעש** (; הינדי: मध्य प्रदेश  *צענטראלער פראווינץ*) איז איינער פון די 28 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין צענטראלער אינדיע, ארומגענומען מיט ראדזשאסטהאן אין צפון־מערב, אוטאר פראדעש אין צפון און צפון־מזרח, טשאטיסגארה אין דרום־מזרח, מאהאראשטרא אין דרום און גודזשאראט צו מערב.

די הויפטשטאט איז בהאפאל. די שפראך פון דעם שטאט איז הינדוסטאני.

מאַדהיאַ פראַדעש באדעקט א שטח פון 308,252 ק"מ², און איז דער צווייטער גרעסטער שטאט פון אינדיע לויט שטח.
מיט א באפעלקערונג פון 72,597,565 מענטשן (אין 2011), איז מאַדהיאַ פראַדעש דער זעקסטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.
[רעכטס|קליין|262x262פיקס|[סאַנטשי]]

## וועבלינקען 
* [ אפיציעלע וועבזייטל]

קאַטעגאָריע:אינדיע
דעפארטמענט פון שטאט פון די פאראייניגטע שטאטן

דער **דעפאַרטמענט פון שטאַט פון די פֿאַראייניגטע שטאַטן** (), אפט גערופן דער **שטאַט־דעפאַרטמענט** (), איז דער אפטייל פון דער אמעריקאנער רעגירונג וואס פירט די אינטערנאציאנאלע באציאונגען פון די פאראייניגטע שטאטן, אזוי ווי דער אויסערן מיניסטעריום אין אנדערע לענדער. מען האט געשאפן דעם דעפארטמענט דעם 27סטן יולי 1789; ער איז געווען דער ערשטער פעדעראלער דעפארטמענט וואס די רעגירונג האט געשאפן.

דער דעפארטמענט ווערט געפירט דורכן סעקרעטאר פון שטאַט, וואס ווערט נאמינירט דורכן פרעזידענט און זיצט אינעם קאבינעט.

דער היינטיגער סעקרעטאר פון שטאַט איז דזשאן קערי.

קאַטעגאָריע:USA רעגירונג
באבראווי קוט

**באָבראָווי קוט** (אוקראַיִניש: Бобровий Кут) איז אַ דאָרף אינעם וועליקאָאַלעקסאַנדראָווסקער ראַיאָן פון דער כערסאָנער געגנט פון אוקראַיִנע. 

## געשיכטע
דאָס דאָרף איז געגרינדעט געוואָרן אין 1807 דורך ייִדישע איבערוואַנדערער פון ווײַסרוסלאַנד. דאָס איז געווען איינע פון די ייִדישע לאַנדווירשאַפטלעכע קאָלאָניעס, וועלכע האָבן עקזיסטירט דעמאלט אין דער כערסאָנער גובערניע פון דער רוסלענדישער אימפּעריע. באַנאַנד מיט די ייִדן האָבן אין באָבראָווי קוט געלעבט דײַטשן. אין דער קאָלאָניע זײַנען געווען אַ ייִדישער בית-מדרש און אַ דײַטשישע לוטעראַנישע קירכע. לויט די אָנגאַבן פונעם 1886טן יאָר זײַנען אין דער קאָלאָניע געווען 40 משפחות (206 נפשות). אין 1927 איז געגרינדעט געוואָרן דער קאַלינינדאָרפער יידישער אויטאָנאָמער ראַיאָן און באָבראָווי קוט איז אײַנגעשלאָסן געוואָרן אין זײַן באַשטאַנד. די ייִדישע באַפעלקערונג פון דער קאָלאָניע איז פאַרניכטעט געוואָרן בעת דער נאַציסטישער אָקופּאַציע, די אַרטיקע דײַטשן זײַנען דעפּאָרטירט געוואָרן דורך די סאָוועטישע מאַכט-אָרגאַנען. הײַנט-צו-טאָג איז באָבראָווי קוט באַפעלקערט איבערהויפּט מיט אוקראַיִנער.

לויט די אָנגאַבן פון דער אוקראַיִנישער פאַלקס-ציילונג פון 2001 האָט די באַפעלקערונג פונעם דאָרף באַטראַפן 605 נפשות, איבערהויפּט אוקראַינער. אין סוף 2014 האבן אין באבראווי קוט געוווינט צוויי יידן. עס האט זיך אפגעהיט א רואינירטע געביידע פונעם בית-מדרש. דער יידישער בית-עלמין איז פארניכטעט געווארן אינעם סאוועטישן פעריאד.

## באַוווּסטע פּערזאָנען פאַרבונדן מיט באָבראָווי קוט
* אין 1860 איז אין באָבראָווי קוט געבוירן געוואָרן דער ייִדישער דיכטער שמעון שמואל פרוג.

## וועבלינקען
* באָבראָווי קוט אויפן וועבזײַטל פון דער הויפּט-ראַדע פון אוקראַיִנע (אויף אוקראַיִניש)

קאַטעגאָריע:דערפער אין אוקראינע
טשאטיסגארה

**טשאַטיסגאַרה** (; הינדי: छत्तीसगढ़) איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין צענטראל-אינדיע, ארומגענומען מיט אוטאר פראדעש אין צפון, דזשארקהאנד אין צפון־מזרח, אדישא אין מזרח, טעלאנגאנע און אנדרא פראדעש אין דרום, מאהאראשטרא אין דרום־מערב און מאדהיא פראדעש צו צפון־מערב. טשאַטיסגאַרה איז געשאפן געווארן דעם 1טן נאוועמבער 2000 פון די 16 דרום־מזרחדיקע דיסטריקטן פון מאדהיא פראדעש.

די הויפטשטאט איז רייפור. די שפראכן פון דעם שטאַט זענען הינדי און  טשאטיסגאריש.

טשאַטיסגאַרה באדעקט א שטח פון 135,194.5 ק"מ², און איז דער צוועלפטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט שטח.
מיט א באפעלקערונג פון 25,545,198 מענטשן (אין 2011), איז טשאַטיסגאַרה דער 16סטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.
[צענטער|קליין|363x363פיקס|[רייפור]]

## וועבלינקען 
* [ אפיציעלע וועבזייטל]

קאַטעגאָריע:אינדיע
טאמיל

**טאַמיל** (**தமிழ்**) איז די מוטערשפּראַך פון די טאַמיל מענטשן, אַ באַאַמטער־שפּראַך פון סרי לאנקא און סינגאפור, און א רעגיאָנאַלע שפּראַך אין אינדיע. 77,000,000 מענטשן רעדן טאַמיל.

טאמיל איז איינער פון די לאנגסטע איבערלייבנדיגע קלאסישע שפראכן אין דער וועלט. טאמיל-בראהמי שרייבונגען פון 2,500 יארן צוריק זענען געפונען געווען אין אדיטשאנאלור און 2,200 יאר-אלטיגע טאמיל-בארהמי שרייבונגען זענען געפונען געווען אין סאמאנאמאלאי. מען האט אמאל געזאגט וועגן טאמיל׳ן אז עס איז ״דער איינציגער שפראך פון היינטיגער אינדיע וואס איז נאך ענלעך מיט אירער קלאסישער היסטארישער פארמע.״ פון  צווישן אלע די אנדערע דראווידיאנישע שפראכן, טאמיל האט דער עלטעסטער ליטעראטור. די צוויי פריעסטע כתב-יד׳ן פון אינדיע בכלל זענען געשריבן געווארן אויף טאמיל.

## שריפט סיסטעם 
ווי אסאך אנדערע שפראכן, האט טאמיל זיין אייגענעם שריפט, וואס הייסט דער טאמיל שריפט. דער שריפט איז נישט קיין אלפאבעט, ווי דער לאטיינישער אלפאבעט, און נישט קיין סיליבארי, ווי דער יאפאנישער שריפט היראגאנא, אבער עס איז א מין שריפט-סיסטעם וואס הייסט אבוגידא, ווי דער דעוואנאגארי שריפט. די באזע פונעם שריפט איז דער איין איינציגער קאנסאנאנט, וואס מן הסתם קומט שוין מיט דער וואקאל ״אַ״(צ.ב. க ַקא ம מאַ) ווען דער קאנסאנאנט איז געפאלגט מיט א וואקאל וואס איז אנדערש פון ״אַ״, דען ווערט דער וואקאל געשריבן אלס א הוספה אויפן אדער נעבן דעם קאנסאנאנט (צ.ב. கி קִי மி מִי). דאס איינציגע מאל ווען א וואקאל ווערט געשריבן אליין אלס זיינער אייגענער אות איז ווען עס אין דער אנפאנג-פאזיציע פון א ווארט (צ.ב. அ אַ און இ אִי). אויב א קאנסאנאנט איז נישט געפאלגט מיט א וואקאל,  לייגט מען א פונקט אויף עס. (צ.ב. க் קְ און ம் מְ).

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:אינדיע
קאַטעגאָריע:שפראכן
1670

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 19טן פעברואר - פרעדעריק דער דריטער, מלך פון דענמארק (געב' 1609)
1671

## געשעענישן 
* 22סטן יוני - די אטאמאנישע אימפעריע פראקלאמירט מלחמה קעגן פוילן.

## געבוירן 
## געשטארבן
1673

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 17טן פעברואר - מאליער, פראנצויזישער דראמאטורג (געב' 1622)

## געשטארבן
1674

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 8טן נאוועמבער - דזשאן מילטאן, ענגלישער דיכטער (געב' 1608)
סלאבאדקער ישיבה (בני ברק)

קליין|די סלאבאדקער ישיבה אין בני ברק
די **סלאבאדקער ישיבה** איז א ליטווישע ישיבה גדולה אין בני ברק, וואס איז געגרינדעט געווארן דורך רבי יצחק אייזיק שאר אין סיוון תש"ז.

היינט לערנען אין דער ישיבה 400 בחורים פון אלע קרייזן—ליטווישע, חסידישע און ספרדישע—ווי אויך בחורים פון אמעריקע און אייראפע.

די ראש ישיבות זענען רבי אפרים דוב לאנדא און רבי משה הלל הירש.

## היסטאריע
די ישיבה ווערט גערופן אויפן נאמען פון דער סלאבאדקער ישיבה "כנסת ישראל" וואס הרב נתן צבי פינקל, דער "אלטער פון סלאבאדקע" האט געגרינדעט אין סלאבאדקע, א פארשטאט פון קאוונע, ליטע.

רבי יצחק אייזיק שאר, אן איידעם פונעם אלטער פון סלאבאדקע, האט געגרינדעט די ישיבה אין בני ברק אין סיוון תש"ז, מיט זיין איידעם, רבי מרדכי שולמאן, וואס האט געזאגט שיעורים אין דער ישיבה.  אויך האט געזאגט שיעורים הרב יחזקאל אבראמסקי.

די היינטיקע געביידע פון דער ישיבה האט מען געענדיקט אין תשט"ו. 

נאך רבי שולמאנס פטירה אין תשמ"ב האבן ממלא מקום געווען זיין זון רבי נתן צבי און זיינע איידעמעס רבי עמרם זאקס און רבי משה הלל הירש. אין תשמ"ג האט רבי נתן צבי שולמאן געעפנט א צווייג פון דער ישיבה אין בית וגן, ירושלים וואו ער איז טעטיק. אין די סוף תש"ן יארן האט מען באשטימט רבי ברוך ראזנבערג אין רבי דוב לאנדא ווי ראשי ישיבות.

נאך דער פטירה פון הרב סאקס האט מען באשטימט זיין איידעם רבי יצחק שווארץ ווי נאך א ראש ישיבה, און אויך זיין זון רבי שמואל האט באקומען דעם טיטל ראש ישיבה.

## באקאנטע תלמידים פון דער ישיבה
* רבי ישראל דאנציגער - דער אלעקסאנדער רבי
* רבי יצחק דוד גראסמאן רב פון מגדל העמק
* הרב מיכל זילבער - ראש ישיבה פון  זוועהיל
* הרב שלום מאיר יונגערמאן ראש ישיבה ונשיא מוסדות בזכרון יעקב
* הרב מאיר פרוש, כנסת דעפוטאט
*הרב משה גפני, כנסת דעפוטאט

## זעט אויך 
* סלאבאדקער ישיבה

קאַטעגאָריע:ישיבות
קאַטעגאָריע:בני ברק
1672

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 9טן יוני - פיטער דער גרויסער, דער צאר פון דער רוסלענדישער אימפעריע (געש' 1725)

## געשטארבן
1675

## געשעענישן 
* 2טן אויגוסט - געווידמעט די פארטוגעזישע שול אין אמסטערדאם.
* 29סטן אקטאבער - גאטפריד ווילהעלם לייבניץ ניצט צום ערשטן מאל דעם סימבאל &int; &nbsp; פאר אן אינטעגראל.
* 11טן נאוועמבער - גאטפריד לייבניץ ווייזט צום ערשטן מאל די אינטעגראל רעכנונג צו דערגיין דעם שטח אונטער דער גראף פון דער פונקציע .

## געבוירן 
## געשטארבן
דיאלעקטיק

**דיאַלעקטיק** (פון גריכיש: *διαλεκτική* - דער קונסט פון געשפרעך, דיסקוסיע אדער וויכוח) איז א באגריף אין מערבדיקער פילאסאפיע וואס דינט צו שילדערן פארשידענע מעטאדן צוצוקומען צום אמת אדער צו שילדערן די אנטוויקלונג אין דער וועלט פון גייסט אדער מאטעריע אדער ביידע צוזאמען. דער פארשפרייטסטער זינען פונעם ווארט דיאלעקטיק איז די אנטוויקלונג פון א לייזונג צו א  קאנפליקט.

לויט העגל אנטוויקלט די היסטאריע פון דער וועלט דורך 'דיאלעקטיק'. ער האט אוועקגעשטעלט דריי פרינציפן:
# אלץ שטאמט פון קעגנארטיקע צדדים.
# ביסלעכווייז קומט צו א פונקט וואו איין קראפט הערשט איבער דער קעגנארטיקער קראפט.
# די וועלט ענדערט זיך נישט אין קרייזן נאר אין ספיראלן.

קאַטעגאָריע:פילאסאפיע
לעטיסיע

**לעטיסיע** (שפאניש: *Leticia*) איז א פארט שטאט און די הויפטשטאט פון אמאזאנאס פראווינץ, און איז די דרומדיקסטע שטאט אין קאלאמביע. די שטאט איז פלאצירט אויפן לינקן ברעג פונעם אמאזאנאס טייך, און געפינט זיך אויפן דרייפאכיקן גרענעץ צווישן קאלאמביע, פערו און בראזיל. די דורכשניטלעכע טעמפעראטור דארט איז 27°C צעלזיוס.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:קאלאמביע
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין דרום אמעריקע
כרמלית

א **כרמלית**, אין הלכה, איז איינע פון די פיר רשותן פון שבת. א כרמלית איז אן ארט וואס איז נישט ארומגענומען מיט מחיצות, און איז נישט קיין וועג וואס א רבים גייען אדורך. די אנדערע רשותן  פון  שבת—רשות היחיד, רשות הרבים און מקום פטור—זענען פון דער תורה, אבער כרמלית איז א רשות דרבנן (וואס חז"ל האבן אוועקגעשטעלט). מן התורה, איז א כרמלית א מקום פטור, אבער די רבנן האבן גע'אסרט טראגן צווישן א כרמלית און א רשות היחיד, ווי אויך צווישן א כרמלית און א רשות הרבים, און אויך אז מ'טאר נישט טראגן עפעס א זאך פיר איילן דארט. היינטיקע צייטן זענען מערסטע אפענע שטחים האבן א דין פון א כרמלית (אחוץ ווען זיי זענען אריינגערעכנט אין אן עירוב). 

דאס ווארט כרמלית איז פשט כ-'ארמלית', אזוי ווי אן אלמנה, וואס איז נישט געהייראט און אויך נישט קיין מיידל פאר דער חתונה, אזוי אויך איז א כרמלית נישט קיין רשות הרבים און אויך נישט קיין רשות היחיד.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:הלכה
קאַטעגאָריע:שבת
יצחק יוסף

הרב **יצחק יוסף** (געב' י"ח טבת תשי"ב, 16טן יאנואר 1952) איז דער ראשון לציון און דער ספרדישער הויפט רב פון ישראל, און דער מחבר פון די הלכה ספרים "ילקוט יוסף". הרב יוסף איז דער זון פון הרב עובדיה יוסף. זיינע ספרים ווערן גערעכנט יסודותדיק ביי חרדישע ספרים.

## ביאגראפיע
הרב יוסף איז געבוירן געווארן אין ירושלים אין יאר תשי"ב, דער זעקסטער זון פון הרב עובדיה און זיין רביצין מרגלית יוסף. ער האט געלערנט אין דער 'יבנה' תלמוד תורה פון חינוך עצמאי. ביי די  12 יאר האט ער אנגעהויבן לערנען אין דער ישיבה קטנה פון פורת יוסף אין קאטאמאן, ירושלים. נאכהער האט ער געלערנט אין ישיבת הנגב אין נתיבות, און פון דארטן איז ער געגאנגען לערנען אין חברון ישיבה אין גבעת מרדכי, ירושלים. ער איז געווארן נאענט צו הרב בצלאל זשאלטי.

דעם 24סטן יולי 2013 (י"ז אב תשע"ג) האט מען געוויילט הרב יוסף צום אמט פון ספרדישן הויפט רב פון ישראל מיט 68 שטימען (קעגן 48 פארן ציוני-דתי קאנדידאט הרב שמואל אליהו און 28 פאר הרב ציון בוארון. י"ב בתשרי תשע"ד האט מען אים באקרוינט ראשון לציון אין א טראדיציאנעלער צערעמאניע אין דער יוחנן בן זכאי שול אין דער ירושלים אלטשטאט. נאך זיין וויילונג אלס הויפט־רב האט מען באשטימט זיין זון, הרב עובדיה, ראש ישיבה פון חזון עובדיה שטאט אים.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:הויפט רבנים
קאַטעגאָריע:רבנים אין ישראל
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ישראל
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
ראדזשאסטהאן

**ראַדזשאַסטהאַן** (; הינדי: राजस्थान) איז איינער פון די 28 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין צפון־מערב פון אינדיע, ארומגענומען מיט פונדזשאב אין צפון, האריאנא און אוטאר פראדעש אין צפון־מזרח, מאדהיא פראדעש אין דרום־מזרח און גודזשאראט אין דרום־מערב, און גרענעצט פאקיסטאן צו מערב.

די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט איז דזשייפור. די שפראך פון דעם שטאט איז הינדי.

ראַדזשאַסטהאַן באדעקט א שטח פון 342,239 ק"מ², 10.4% פון אינדיע, און איז דער גרעסטער שטאט פון אינדיע לויט שטח.
מיט א באפעלקערונג פון 68,621,012 מענטשן (אין 2011), איז ראַדזשאַסטהאַן דער אכטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.

## וועבלינקען 
* [ אפיציעלע וועבזייטל]

קאַטעגאָריע:אינדיע
שלאכט פון אאכן

די **שלאַכט פון אַאַכן** איז געווען אַ גרויסער קאנפליקט פון דער צווייטער וועלט מלחמה, ווען אמעריקאנער קראפטן האבן געקעמפט קעגן די דייַטשע קראפטן אין און אַרום אַאַכן, דייַטשלאַנד, צווישן 2-21 אקטאבער 1944. די שטאָט איז געווען אריינגעשלאסן אין דער "זיגפריד ליניע", די הויפּט שיצונג נעץ אויף דייַטשלאַנד'ס מערב גרעניץ; די אַליאירטע האבן געהאפט צו פארכאַפּן די שטאט געשווינד און זיך פאראויסרוקן צו דער אינדוסטריעליזירטער רוהר באסיין. כאָטש רובֿ פון אַאַכנס ציווילע באַפעלקערונג איז געווען עוואקואירט איידער די שלאַכט האט זיך אנגעהויבן, איז א גרויסער טייל פון די שטאָט חרובֿ געגאנגען און ביידע זייטן האבן געליטן שווער פארלוסטן. זי איז געווען איינע פון די גרעסטע באוואוינטע שלאכטן געקעמפט דורך אמעריקאנישע קראפטן אין דער צווייטער וועלט מלחמה, און די ערשטע שטאָט אויף דייַטשע באָדן צו ווערן איינגענומען דורך די אַליאירטע. די שלאַכט האט זיך געענדיקט מיט אַ דייַטשן אונטערגעבן, אָבער זייער דרייסטע פאַרטיידיקונג האט שטארק צעשטערט די אליאירטע פלענער פֿאַר דער פאראויסריקונג אין דייַטשלאַנד.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:צווייטע וועלט מלחמה
קארעיש

**קארעיש** אדער **קארעאיש** (한국어/조선말) איז די אפיציעלע שפראך פון דרום קארעע און צפון קארעע. בערך 78 מיליאן מענטשן רעדן קארעיש אין דער וועלט. פאר מער פון א טויזנט יאר, איז קארעיש געווען געשריבן מיט כינעזישער אותיות. אין דעם 15טן יאהרהונדערט, איז א נייע נאציאנאלע שריפט באשאפן געווארען דורך דעם קעניג סעדזשאנג דער גרויסער, וואס הייסט האנגול, אבער די כינעזישע שריפט איז געווען גענוצט מער ביז דעם 20סטן יארהונדערט.

קאַטעגאָריע:שפראכן
קאַטעגאָריע:קארעע
קרנית פלוג

קליין|קרנית פֿלוג
ד"ר **קַרנית פֿלוג** (*קאַרניט פֿלוג*; געבוירן דעם 9טן יאנואר 1955) איז א ישראלישע עקאנאמיסט, און די אנפירערין פונעם באנק פון ישראל.

## ביאגראפיע 
פֿלוג איז געבוירן אין פוילן אין 1955 צו איר פאטער נח (הענריק) פֿלוג און איר מוטער דאראטא (טוגנדרייך). ווען זי איז געווען אלט דריי יאר איז זי ארויף מיט איר משפחה אין ישראל.
זי האט שטודירט עקאנאמיק אין דעם העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים. אין 1985 האט זי געענדיקט איר דאקטאראט אין עקאנאמיק אין קאלומביע אוניווערסיטעט, ניו יארק.
אין 1984 איז זי געווארן אן עקאנאמיסט ביים אינטערנאציאנאלן געלטפאנד, און אין 1988 האט זי אנגעהויבן ארבעטן אינעם פארשונג אפטיילונג פונעם באנק פון ישראל.

אין יולי 2011 האט מען זי באשטימט וויצע־אנפירער פונעם באנק פון ישראל. אנהייב יולי 2013, צוליב דער פענסיאנירונג פון סטענלי פישר פונעם אמט פון אנפירער פונעם באנק פון ישראל, האט מען זי באשטימט ממלא־מקום פון אנפירער. אין אקטאבער 2013 האט מען באשלאסן צו באשטימען זי צום אמט פון אנפירערין פונעם באנק פון ישראל, די ערשטע פרוי צו ווערן באשטימט אין דעם אמט.

זי רעדט פיר שפראכן - העברעיש, ענגליש, שפאניש און פויליש.

## משפחה 
פלוג איז געהייראט צו פראפעסאר שאול לאך, הויפט פונעם קרייז פאר עקאנאמיק אינעם. זיי האבן צוויי קינדער.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ישראלים
קאַטעגאָריע:עקאנאמיסטן
קאַטעגאָריע:באנק פון ישראל
גודזשאראט

**גודזשאַראַט** (; גודזשאראטי: ગુજરાત) איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך ביים צפון־מערב בארטן פון אינדיע, ארומגענומען מיט ראדזשאסטהאן אין צפון, מאדהיא פראדעש אין מזרח און מאהאראשטרא אין דרום, מיט דעם אראבישן ים צו מערב און דעם פאקיסטאן־פראווינץ פון סינדה צו צפון־מערב.

די הויפטשטאט איז גאנדהינאגאר, און די גרעסטע שטאט איז אכמעדאבאד. די שפראך פון דעם שטאט איז גודזשאראטי.

גודזשאַראַט באדעקט א שטח פון 196,024 ק"מ², און איז דער זעקסטער גרעסטער שטאט פון אינדיע לויט שטח.
מיט א באפעלקערונג פון מער ווי 60 מיליאן מענטשן (אין 2011), איז גודזשאַראַט דער נײַנטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.

פון 2001 ביז 2014 איז נארענדרא מאדי געווען הויפט מיניסטער פון גודזשאראט.

## וועבלינקען 
* [ אפיציעלע וועבזייטל]

קאַטעגאָריע:אינדיע
ספר אדם וחוה

**ספר אדם וחוה** איז איינע פון די ספרים חיצונים צו די תורה.

דער ספר לייגט אראפ די איבערלעבענישן פון אדם הראשון און זיין ווייב חוה פון נאכן פארטריבן ווערן פון גן עדן ביזן שטארבן פון חוה און איהר קבורה נעבן אדם און הבל.

עס איז ארגינעל געשריבן געווארן אין לשה"ק, אבער אזוי ווי רוב פון די ספרים חיצונים איז עס נישט געבליבן אינעם ארגינעלן לשון צוליב וואס די חכמים האבן עס נישט אנגענומען. נאר די גריכישע און לאטיינישע איבעזעצונג האבן מיר די גאנצע.

עס אנהאלט בסך הכל דריי-און-פערציג פרקים. אינעם ערשטן פסוק רופט עס זיך **ספר תולדות אדם וחוה** און אינעם ארמענישן איבערזעצונג **ספר אדם**.

קאַטעגאָריע:ספרים חיצונים
עינב

קליין|א קוק אויף עינב פון חומש
**עֵינָב** איז אַ ייִדישער קהילה-יישוב אין שומרון אויפן שאָסיי 57 צווישן טײַבע און שבי-שומרון, 2 קילאָמעטער צו מערב פונעם אַראַבישן דאָרף ראַמין און אַן ערך 15 קילאָמעטער צום מזרח פון דער שטאָט טול-כרם. דער יישוב עינב איז געגרינדעט געוואָרן אין דעצעמבער 1981 און ער געהערט צום רעגיִאָנאַלן ראַט שומרון. די באַפעלקערונג פונעם יישוב באַטרעפט אַן ערך 160 משפּחות.

## וועבלינקען
* עינב אויפן וועבזײַטל פונעם רעגיִאָנאַלן ראַט שומרון  (אויף העברעיִש) 

קאַטעגאָריע:ישובים אין ישראל
ספר היובלים

**ספר היובלים** איז איינע פון די ספרים חיצונים אויף די תורה. עס שילדערט ווי דער מלאך הפנים חזר'ט איבער מיט משה רבינו די סיפורי התורה, מיט פונקטליכע דאטומען אויף יעדע זאך, ביים בארג סיני.

עס איז ארגינעל געשריבן געווארן אין לשה"ק, אבער איז געבליבן בשלימות נאר אין די איבערזעצונג אויף געז, און אין יאהר 1870 איז עס דערפון איבערגעזעצט געווארן אויף לשה"ק דורך שלמה רובין.

אין די אנטפלעקונג פון די מגילות ביים ים המלח האט מען געטראפן פופצן מגילות פונעם ספר, רוב דערפון נאר א חלק, מיטן ארגינעלן לשון.

קאַטעגאָריע:ספרים חיצונים
זית רענן

קליין|זית רענן

**זית-רענן** איז אַ ייִדישער יישוב אינעם יישובים-בלאָק  טלמונים-דולב. דער יישוב געהערט צום רעגיִאָנאַלן ראַט מטה בנימין און ווערט פאָרמעל באַטראַכט ווי אַ קוואַרטאַל פונעם דערבײַיִקן יישוב נריה.  זית-רענן געפינט זיך אַן ערך 16 קילאָמעטער צום צפון-מזרח פון מודיעין און קרית ספר  אויף דער הייך פון 620 מעטער איבערן ים-ניוואָ.

זית-רענן איז געגרינדעט געוואָרן אינעם חודש תמוז ה'תשס"א. זײַן נאָמען איז אים געגעבן געוואָרן אין אָנדענק פון הרב שלמה רענן, וועלכער איז געהרגעט געוואָרן דורך אַן אַראַבישן טעראָריסט אין חברון. אינעם יישוב וווינען אַרום 20 משפחות. זיי אַלע געהערן צום נאַציִאָנאַל-רעליגיִעזן סעקטאָר. 2 משפחות וווינען אין סטאַציִאָנערע געבײַען, די איבעריקע – אין קאַראַוואַנען. אין זית-רענן איז דאָ אַ שול און אַ שווים-באַסיין. 

לעבן זית-רענן געפינט זיך די נאַטור-רעזערוואַציע דולב.

## וועבלינקען
* זית-רענן אויפן וועבזײַטל פון יש"ע-ראַט  (אויף העברעיש)

קאַטעגאָריע:ישובים אין ישראל
אגרת ירמיהו

**אגרת ירמיהו** איז איינע פון די ספרים חיצונים אויף נביאים און ווערט פאלש נתייחס צום נביא ירמיהו.

די חוקרים זענען מחולק צי עס איז ארגינעל געשריבן געווארן אויף לשה"ק אדער גריכיש.

אין דעם גריכישן תנ"ך געפינט עס זיך נאך מגילת איכה און אין דעם רוימישן נאך ספר ברוך.

עס אנהאלט צווי-און-זיבעציג פסוקים וואו עס ווערט ארויסגעברענגט אז די פאלשקייט פון די ע"ז און אז מען זאל זי נישט דינען.

## וועבלינקען 
* איבערזעצונג פון גריכיש אויף לשון הקודש פון יצחק זעקיל פרענקיל, אין דעת וועבזייטל

קאַטעגאָריע:ספרים חיצונים
שלמה ברוך פראגער

הרב **שלמה ברוך סג"ל פראגער** איז געווען רב אין פעטראוואסעלע, יוגאסלאוויע בעפאר דער צווייטער וועלט מלחמה.

זיין איידעם איז געווען רבי חיים יעקב ברעזניטץ ארטיגער מו"ץ ומ"מ און מח"ס כוכב מיעקב קול יעקב א. נ.

קאַטעגאָריע:רבני אונגארן
דער פארלוירענער אגענט

**דער פארלוירענער אגענט** איז א דיק ביכל אין דער היינטיגער יודישער שפראך געשריבן דורך ד. ראזען און ארויסגעגעבן דורך מקור חיים פאבלישינג אין צוזאמענארבעט מיט הוצאת שי אום ניסן תשע"א.

דער העלד פון דער ערציילונג איז ראבערט, אן אמעריקאנער יוד, וועלכער ווייסט גארנישט פון יודישקייט, וועלכער ווערט געשיקט דורך די סי. איי. עי. קיין איראן צו שפיאנירן פאר די פאראייניגטע שטאטן ביי דער צפון קארעאישער אמבאסאדע און נאך אזוינע ערטער.

אויך באקענט מען זיך מיט א פרומער יודישער פאמיליע אין שיראז, איראן און זייערע טאג-טעגליכע איבערלעבענישן.

דאס ביכל אנטהאלט זעקס הונדערט-און-אכט זייטן און ווערט פארשפרייט דורך קינדער שפיל.

קאַטעגאָריע:יידישע ביכער
פון א וועלט וואס איז נישטא מער

**פֿון א וועלט וואס איז נישטא מער** איז דאס לעצטע בוך וואס דער בארימטער שרייבער י. י. זינגער האט געשריבן.

לויט זיין פלאן האט עס געזאלט זיין א ווערק פון דריי דיקע בענדער, אין ארום פופצן הונדערט זייטן, וועלכע וואלט געשילדערט א ברייט קינסטלעריש בילד פון זיין לעבן - פון די קינדער יארן ביז זיין קומען קיין אמעריקע. אבער דאנערשטאג אינדערפרי דעם צענטן פעברואר אין יאר 1944 האט זיך עס איבערגעהאקט מיט זיין פלוצלונגדיגער טויט אין א יונגן עלטער.

דאס וואס ער האט אנגעיאגט צו שרייבן, האט זיך דערנאך געדרוקט אין פארווערטס אונטערן נאמען **אמתע פאסירונגען**, און אין 1946 איז עס ערשיינען אין א בוך אונטערן ארגינעלן נאמען ארויסגעגעבן דורך פארלאג מתנות אין ניו יארק סיטי.

אהרן צייטלין האט אנגעשריבן א קורצע הקדמה צום בוך, וועלכע נעמט ארום און שאצט אפ שטריכן פונעם לעבן פון דעם בארימטן פארפאסער.

דער בוך אנטהאלט צוויי-הונדערט-זעקס-און-זעכציג זייטן, און איז א כמו אויטא-ביאגראפיע פון ווען ער איז געווארן צוויי יאר ביז זיינע עלטערן האבן באשלאסן זיך אוועקצוציען פון לענטשין.

דער שפראך פונעם ביכל איז אויסטערליש געשמאק, און גיבט אראפ אן אויטענטישן בליק פון דאס לעבן אין די אמאליגע שטעטלעך אין אייראפע.

זיין יונגערער ברודער יצחק באשעוויס האט געשריבן אן ענליכן בוך אונטערן נאמען מיין טאטנ'ס בית דין שטוב וועלכע קען, אין א געוויסן זין,  פאררעכנט ווערן אלס צווייטער חלק פון דעם ביכל.

קאַטעגאָריע:יידישע ביכער
קאַטעגאָריע:נישט פארענדיגטע ביכער
ספר טוביה

**ספר טוביה** איז א חיבור פון תקופת בית שני וועלכע ווערט ביי די יודן פאררעכנט ווי איינע פון די ספרים חיצונים אבער ביי די נוצרים ווערט עס יא פאררעכנט אלס איינע פון די הייליגע ספרים.

ס'איז דא דערפון צוויי ווערסיעס געשריבן אין גריכיש, אבער רוב חוקרים האבן אנגענומען אז ארגינעל איז עס געשריבן געווארן אין לשה"ק.

אין די מגילות מדבר יהודה האט מען געטראפן שטיקלעך פון דעם ספר אין לשה"ק און אין אראמיש.

## וועבלינקען 
* דער ספר איבערגעזעצט אויף לשה"ק ביים דעת וועבזייטל

קאַטעגאָריע:ספרים חיצונים