open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
בלאגער

צו מיינט איר בלאגס?
left|thumb|250px|זייער לאוגאו
**בלאגער** איז דער וועב סייט וואס האוסט פאר פריי בלאגס .

עס ציעט א טאג איבער 18 מיליאן וויזטארס, צו אירע מיליאנען בלאגס.

די אדרעסע פון יו אר על אויף אזא בלאג וואס ווערט געהאויסט דורך זיי האט געווענליך א צוווארט צום נאמען פון בלאג און דער נאך א .blogspot.com

* בלאגער.קאם

קאטעגאריע:אינטערנעט
די זיבן מצוות בני נח

די **זיבן מצוות בני נח** זענען די מצוות וואס גאט האט געגעבן נאך פאר מתן תורה צו אלע פעלקער און גוים פון דער גארער וועלט אריינגערעכנט די יידן. מען לערנט דאס ארויס פון די ברכות וואס גאט האט געווונטשן נח נאכן מבול ווען נח איז ארויס פון דער תיבה. דעמאלט איז נאך נישט געווען א יידיש פאלק און דערפאר לערנט מען ארויס פון די ברכה, מצוות פאר אלע גוישע פעלקער.

די זעקס מצוות וואס שטייען אין דער תורה זיינען:
# זיך פרוכפערן און מערן. 
# זיך צעשפרייטן און אנפילן די ערד. 
# קאנטראל אויף די חיות. 
# מעגן עסן פלייש. 
# נישט עסן פלייש צוזאמען מיט די בלוט. 
# נישט מארדען. 

:

די חז"ל האבן פאראנדערשט אביסל די מצוות, ווי פאלגנד: 
# נישט שעלטן גאט'ס נאמען.
# נישט מארדן א מענטשן.
# נישט רויבן א מענטשן אדער די פארמעגנס פון א מענטשן.
# נישט פארהייראטן און האבן געשלעכט מיט פארבאטענע פאמיליע מיטגלידער, משכב זכר אדער משכב בהמה.
# נישט דינען פרעמדע געטער.
# איינארדענען געזעצן און ריכטער וואס זאלן פארזיכערן דאס איינהאלטן די מצוות. 
# נישט צו עסן א גליד פון א באשעפעניש ווילאנג עס האט נאך דאס מינדעסטע לעבעדיגקייט אפי' עס איז גע'שחטן.

לויטן מדרש, זעקס פון די מצוות זענען שוין באפוילן געווארן פאר אדם הראשון אין די זיבעטע איז צו געקומען פאר נח.

פאר אדם הראשון איז פארבאטן געווען צו עסן פלייש אין אלגעמיין, ביז גאט האט עס ערלויבט פאר נח און בלויז פארבאטן צו עסן אבר מן החי.

די מצוה פון זיך מערן און פרוכטבארן איז נישט פאררעכנט אלס איינע פון די זיבן מצוות ווייל עס איז נישט געבליבן פאר אייביג, ווי נאר די אידן האבן מקבל געווען די תורה אויפן בארג סיני איז עס אריבער צו בלויז די אידן.

זיי מוזן נישט זיך אוועק געבן דאס לעבן אויף די מצוות, וויבאלד זיי זענען נישט פארפליכטער אין די מצוה פון קידוש השם.

## מען דארף זיי צווינגן 
לויטן רמב"ם מוז יעדער איד צווינגן די גוים דאס איינהאלטן, אבער לויטן רמב"ן איז דאס געוואנדען אויף א בית דין און נישט אויף סתם יחידים. .

אין גמרא (ע"ז ב:) שטייט אויפן פסוק **עמד וימודד ארץ ראה ויתר גוים** זאגט רב יוסף פשט '''מאי ראה ראה ז' מצות שקבלו עליהן בני נח ולא קיימום כיון שלא קיימום עמד והתירן להן, אז השי"ת האט געזעהן די גוים זענען נישט געווארנט מיט זייער מצוות האט ער זיי געזאגט איהר זענט טאקע נישט מחויב דאס צו מקיים זיין, אבער איהר וועט באשטראפט ווערן פאר אייערע שלעכטע מעשים.

חב"ד טוט אסאך פעולות צו פארשפרייטן דער געדאנק ביי די גוים.
רבי משה שטערנבוך שרייבט אבער אין זיין ספר אז היינטיגע צייטן איז נישט דא קיין שום חיוב עוסק צו זיין אין קירוב גוים, און עס איז אפי' דא אן איסור דערביי.

## זיי זענען הארבער פון אידן 
* אבורטאציע. - אויב דער עיבור שטעלט אין סכנה די מאמע, מעג נאר א איד מאכן פארלירן אבער נישט דער גוי.
* גניבה. - ווייניגער ווי א שווה פרוטה איז דער איד פטור פון שטראף און דער גוי ווערט געהארגעט.
## מקורות 
:

קאַטעגאָריע:מעשה בראשית
קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
קאַטעגאָריע:חסידי אומות העולם
שלמים

**שלמים** איז א קרבן וואס מען בריינגט אלס א תרומה אדער אלס א נדר כדי צו לויבן אדער בעטן הילף פון גאט. 

ס'הייסט **שלמים** ווייל דער קרבן מאכט שלום צווישן גאט מיט דער מענטש. אדער פון לשון "תשלום", די קרבן בריינגט מען כדי צו "צאלן" א תרומה אדער א נדר.

דעם קרבן מעג מען עסן אין דער טאג וואס מען האט איר מקריב געווען און אויף צומארגן'ס.
דער קרבן ווערט איינגעטיילט אויף דריי: די אמורים (פעטן) איז מען מקריב אויפן  המזבח, די חזה והשוק (ברוסט און פוס) גיט מען די כהנים צו עסן מיט זייערע משפחות, און וואס בלייבט איבער פונעם פלייש עסן די בעלים.
עשרת הדיברות

**עשרת הדברות** זיינען די גרונדענע געזעצן פון די תורה וואס לויט די יידישע טראדיציע זיינען זיי געזאגט געווארן דירעקט דורך גאט צו די יידישע פאלק ביים מעמד הר סיני (אנדערש ווי די גאנצע תורה וואס גאט האט געזאגט נאר צו משה רבינו).
די עשרת הדיברות האט מען געשריבן אויף צוויי טאוולען (לוחות הברית) און אריינגעלייגט אין דער ארון הברית, וואס איז שפעטער געלעגן אין בית המקדש ביי דעם קודש הקדשים.

די ערשטע 5 דברות אין בין אדם למקום, און די לעצטע 5 דברות איז בין אדם לחבירו.

## צוויי ווערסיעס פון די עשרת הדברות 
די עשרת הדברות ווערט געבראכט צוויי מאל אין די תורה, איינמאל אין ספר שמות און דערנאך ווערט דאס ווי דער שטייגער איבערגע'חזרט דורך משה אין ספר דברים.

אין שמות כ':
*  - אויסרוף אז גאט איז דער גאט פון די יידן, און די יידן זיינען זיין אויסדערוועלטע פאלק.
*  - גאט איז איינער - מאנאטעיזם
*  - נישט דינען עבודה זרה.
*  - נישט שווערן אויף פאלש.
*  - היטן שבת.
*  - מכבד זיין די טאטע און מאמע.
* 
* 
* 
*  - נישט זאגן פאלשע עדות.
*  - נישט גלוסטן. דאס איז די שווערסטע דיבר.
left|250px|thumb|א בילד פון יאר ה'תקכ"ח
אין ויקרא י"ט:
* קדושים תהיו כי קדוש אני ה' אלוהיכם 
* אל תפנו אל האלילים
* ואלוהי מסכה לא תעשו לכם
* ולא תשבעו בשמי לשקר                
* ואת שבתותי תשמרו
* איש אמו ואביו תיראו
* לא תעמוד על דם רעך
* אל תחלל את בתך להזנותה 
* לא תגנבו                        
* לא תכחשו ולא תשקרו איש בעמיתו
* ואהבת לרעך כמוך            
 

קאַטעגאָריע:תנ"ך
קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
כרת

**כרת** איז א שטראף אין די תורה אויף 36 זינד. לויט די חז"ל איז דאס א מיתה בידי שמים.

קאַטעגאָריע:שטראפן
לקט

**לקט** איז די נאכקלייב פון א פעלד נאכן שניידן די תבואה. אדער **פרט** איז די וויינטרויבן וואס פאלן אראף בשעת'ן רייסן טרויבן פון א בוים.

לויט די תורה ווען מען שניידט תבואה אדער איילבירט אדער טרויבן אין א פעלד זאל מען נישט נאכקלייבן די זאנגען, טרויבן, איילבירט וואס פאלן אראף אין מיטן שניידן. נאר מען זאל דאס איבערלאזן פאר די ארימעלייט.  

קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
קאַטעגאָריע:מצוות התלויות בארץ
עוללות

**עוללות** מיינט אומפארטיגע הענגלעך טרויבן.

לויט די תורה ווען איינער שנייט זיין פעלד און לאזט איבער די נישט פארטיגע טרויבן אויפן בוים, טאר ער נישט צוריקומען שפעטער אין פעלד צו רייסן די פארבליבענע וויינטרויבן, נאר ער דארף זיי איבערלאזן פאר די ארימעלייט. 

קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
קאַטעגאָריע:מצוות התלויות בארץ
גיור

**גיור** איז דער פראצעס וויאזוי א גוי ווערט א איד; דער גוי וואס איז זיך מגייר הייסט א **גר**. לויט דער הלכה איז א איד אדער איינער וואס איז געבוירן צו א אידישער מוטער אדער איינער וואס איז זיך מגייר.

## א גר אין דער תורה 
א גר אין די תורה מיינט א פרעמדער א גוי, ווער ס'איז געקומען וווינען אין ארץ ישראל אויף א וויילע אויף צו ארבעטן א.ד.ג. ווען זיין משפחה וווינט אין חוץ לארץ.

א גר האט באזונדערע דינים אין דער תורה אנדערש ווי סתם א גוי, מען דארף זיך מיט אים גוט פירן .

קאַטעגאָריע:רעליגיע
*
יצחק באשעוויס זינגער

קליין|300px|יצחק באשעוויס זינגער
'''יצחק הירש באשעוויס (בת שבע'ס) זינגער''' (21סטן נאוועמבער 1902 - 24סטן יולי 1991) איז געווען א יידישער שרייבער, געווינער פונעם נאבעל פריז אויף ליטעראטור אינעם יאָר 1978.

ער האָט געשריבן עטלעכע לאַנגע ביכער, װאָס זענען דערשינען אין דער צײַטונג פֿאָרװערטס, ווי אויך דערציילונגען פאר קינדער וועלכע זענען תיכף איבערגעזעצט געווארן אויף ענגליש און ניטאמאל געדרוקט געווארן אין זייער ארגינעלער פארעם.

אזוי איז אויך געווען מיט אסאך פון זיינע ביכער, וואס אפילו בשעת ער האט דאס געשריבן האט מען דאס שוין איבערגעזעצט – טיילמאל ער אליין. ער האט אבער פארט קודם אלעס געשריבן אין זיין מוטער־שפראך.

זיינע ביכער אינעם ארגינעל זענען אביסל שווער צו באקומען, זינט מ'קען עס נישט לייענען אויפן געוועב צוליעב קאַַפּי-רעכטן און זיינע יורשים האבן נישט קיין אינטערעס זיי איבערצודרוקן.

## ביאגראפיע 
זינגער איז געבוירן געווארן דעם 21סטן נאוועמבער 1902 אין לעאנצין, קאנגרעס פוילן.
זיין פאטער איז געווען א רב אין ווארשע און אן אייניקל פון דער בארימטער נגידה טעמערל.

ער איז געווען דער יונגערער ברודער פונעם יידישיסטישן שריטפטשטעלער ישראל יהושע זינגער און אסתר קרייטמאן

ער איז געווען א שטאלצער וועגעטאריער און אפט געשריבן אויף דער טעמע אין זיינע ביכער.

ער איז געשטאָרבן דעם 24סטן יולי 1991 אין מיאמי, פלארידא.

## זיינע ביכער 
### יידיש 
* אהרן צײטלינס עסײען
* גימפּל תּם
* די פאמיליע מושקאט
* די נאבעל רעדע, פארא שטראוס זשירו, ניו יארק, 1978
* די קלײנע שוסטערלעך
* דער בעל תשובה
* דער קונצנמאכער פון לובלין
* דער קנעכט
* דער שטן אין גאריי
* דער שפיגל און אנדערע דערציילונגען, יידישע ליטעראַטור, העברעאישער אוניווערסיטעט אין ירושלים, תשל"ה, תשל"ט
* ווען שלימואל איז געגאנגען קיין ווארשע
* מיין טאטנ'ס בית דין שטוב
* מעשיות פון הינטערן אויוון
* שׂונאים. געשיכטע פֿון אַ ליבע

### ענגליש 
* An Isaac Bashevis Singer Reader
* a young man in search of love, 1978
* Mazel and Shlimazel: or, The milk of a lioness, 1967
* Reaches of heaven,1980

## ביכער וועגן אים און זײַן לעבן 
* Conversations with Isaac bashevis singer, richard burgin
* singer: an album, ilan stavans, 2004

## וועבלינק 
*  זיין רעדע בעתן באקומען דעם נאבעל פריז: פארוואס ער שרייבט אין א טויטער שפראך
*  פֿרייע װערסיע פֿון ״פֿון אַ װעלט װאָס איז נישטאָ מער״

קאטעגאריע:יידישיסטן
קאטעגאריע:יידיש שפראך שרייבערס
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:פוילישע יידן
שכחה

**שכחה** איז א באגריף אין די תורה, ווען איינער זאמלטאיין בינטלעך אין זיין פעלד, און ער פארגעסט בינטלעך אין פעלד, טאר ער נישט צוריק קומען נעמען די בינטלעך וואס ער האט פארגעסן, נאר ער דארף זיי לאזן פאר די ארימעלייט. 

* **לקט**
* **פאה**
* **עוללות**
* **מעשר**
קאַטעגאָריע:מצוות התלויות בארץ
רד"ק

**רד"ק** (ר"ת **רבי דוד קמחי**) (געבוירן אין פראנקרייך 1160 און אוועק 1235) איז געווען א ראשון און פון די גרויסע מפרשים אין תנ"ך. ער איז געווען א זון צו ר' יוסף קמחי און א ברודער פון ר' משה קמחי.

אזעלכע חסידים לערנען נישט זיינע ספרים, וויבאלד זיי זיינען עוסק אויך אין פילאזאפיע און חקירות אין אמונה.

## וועבלינקס 
* א וויכוח צווישן דער רד"ק מיט א קריסטלעכער מאן

קאטעגאריע:ראשונים
קאַטעגאָריע:תנ"ך פארטייטשערס
פאה (לאנדווירט)

מיינסטו פאות? אדער מסכת פיאה?

**פאה** איז די עק פון פעלד נאכ'ן שניידן די ווייץ אדער אראפנעמען די פרוכט פון א בוים.

לויט דער תורה, ווען איינער שנייט זיין פעלד דארף ער איבערלאזן תבואה ביים עק פון פעלד פאר די ארימעלייט.  
די חז"ל האבן באשטימט אז מען דארף איבערלאזן א זעקסטל פון די תבואה 
זעט אויך:
* **לקט**
* **שכחה**
* **עוללות**
* **מעשר**

קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע
קאַטעגאָריע:לאנדווירטשאפט
ערי מקלט

**עיר מקלט** איז א יידישע פארצייטענע שטאט וואס דארט איז געלאפן א מענטש וואס האט געהרגעט א צווייטן בשוגג (נישט ווילנדיג) כדי צו זיך ראטעווען פון די משפחה פון דעם געהרגעטער וואס מעגן אים הרגענען אין דרויסן פון די עיר מקלט.  אויך ביז מען מאכט א משפט צו ס'איז געווען בשוגג אדער במזיד, קען דער מערדער זיך באהאלטן אין ערי מקלט.

עס איז געווען אין ארץ ישראל 6 ערי מקלט צעשפרייט אין די גאנצע לאנד, כדי מען זאל קענען שנעל דארט אנקומען פון א יעדע פלאץ פון לאנד 

ווען דער כהן גדול איז געשטארבן האבן אלע איינגעזעצטע געמעגט ארויסגיין פון די ערי מקלט אויף פריי. 

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:תנ"ך
קאַטעגאָריע:שטראפן
באקא ראטאן

**באָקאַ ראַטאָן** איז א שיינער געגנט אין פלארידע וואו עס וואוינען ארום 500 פרומע מאדערן ארטאדאקסישע משפחות.

אויף שפאניש מיינט דאס א קאפ פון א ראט.

קאַטעגאָריע:פרומע אידישע געגנטן
קאַטעגאָריע:פלארידע
חיים שלום לעפקאוויטש

**חיים שלום לעפֿקאוויטש** איז א סאטמארער חסיד וואס איז היינט אן אקטיווער מיטגליד אין דער נטורי קרתא באוועגונג פון מאנסי. ער קומט פון די פארצווייגטער, איינפלוספולער לעפקאוויטש פאמיליע אין סאטמאר, פיל פון וועלכע פארנעמען היינט-צו-טאגס סאטמארער פירערשאפט פאזיציעס.

לעפקאוויטש איז נאך אלס בחור אין ישיבה געווען פון די קאכעדיגע בחורים, ער איז א תלמיד פון יאוואזשנער רב מאיר טודרוס זילבער שליט"א, ביי אים איז ער צוגעצויגן געווארן צו פרומקייט, זיין טאטע ר' יושע, פון די איינגעזעענע סאטמארער בעלי בתים, פלעגט אייביג מקרב זיין די קנאים, ווצב"ש תורה ויראה אין ירושלים, און אויך הרב משה דוב בעק  אין מאנסי, זיין טאטע ר' יושע האט אויך א פונק פון קנאות, ער האט זיך ארויסגעשטעלט אנטקעגן סאטמאר ביי דער בעדפארד דירות פרשה, דעמאלטס איז זיין זון אוועק קיין אר"י לערנען ביי די בריסקער, דארט איז ער נתקרב געווארען צוביסלעך צו די ירושלים'ער קנאים.

היינט צוטאגס פירט ער אן אייגן גאנג.

ער איז פיל יארן זייער נאנט פארבינדן מיט הרב יחזקאל גאלד דיין שערי חסד אין מאנסי. ער האט מקשר געווען הרב גאלד מיט דעם אזויגערופענעם אנטיסעמיט לואיס פאראקאן כדי צו ראטעווען אידן אין איראן.

## וועבלינקען 
* ר' חיים שלום לעפקאוויטש פון די הויפט סאטמאר נטורי קרתא קנאים, מוחה אויף די ציונים ווערט איבערגעריסן פון ציוני. (ווידעא קליפ)

קאטעגאריע:קנאים 
קאטעגאריע:סאטמארער חסידים
קאטעגאריע:נטורי קרתא
פלארידע

קליין|250px|

**פלארידע** איז איינע פון די 50 שטאַטן פון אמעריקע, זי ליגט אויפן דרום-מזרח טייל פונעם לאנד. און ווערט אנגערופן דער **גן עדן פון אמעריקע**.

א דאנק איר ווארימער קלימאט וואס הערשט אין פלארידע אויך אין קאלטע ווינטער טעג, שטראמען אהין הונדערטער טויזנטער אמריקאנער פון די קאלטע צפון שטאטן צו דער ווארימער פלארידע.

פלארידע איז די דריט גערעסטע שטאט אין באפעלקערונג

די באפעלקערונג פונעם שטאַט לויטן 2020 צענזוס איז 21,538,187

פלארידע איז צוטיילט און פיר הויפט טיילן:

# נארדערן (צפון) פלארידע, די מערסטע באקאנטסטע געגנט איז דשעקסאנוויל, דער טייל גרעניצט זיך מיט דעם שטאַט דזשארדזיע.
# צענטראל פלארידע, די מערסטע באקאנטסטע געגנט איז ארלענדא.
# סאדערן (דרום) פלארידע, די מערסטע באקאנטסע געגנט איז מיאמי.
# די פענ-הענדל, דאס איז דער לאנגער ברייטער צפון-מערב טייל, דער חלק איז די ווייניגסטע באוואוינט, עס גרעניצט זיך מיט די שטאַט עלעבעמע.

דער הויפט שטאט פון פלארידע איז טאלאהאסי.

קליין|250px|וואלן באאמטע זיפן דורך מיליאנען וואל צעטלעך אין פלארידע מיט גרויס פארזיכטיגקייט.
פלארידע איז ברייט באקאנט געווארן בעת די 2001 פרעזידענט וואלן צווישן דעם דעמאלטסדיגן טעקסעס גובערנאטאר דשארדש דאבעליו בוש און דעם ארויסגייענדיגן וויצע פרעזידענט על גאור, וואס די אנטשיידונג פון די וואלן איבערן לאנד האט זיך געוואנדן אין דעם אויסערגעווענליכן נאנטן פארמעסט אין פלארידע. די אויסגאנג פון די פארמעסט האט זיך געצויגן וואכן לאנג איבער די ציילונגען און איבער ציילונגען פון די פלארידע שטימען.

פאר פרומע אידן איז באקאנט די געגנטן מיאמי און מיאמי ביטש, וואס מען קומט אהין פאר אפרו און עלטערע מענשטן באזעצן זיך אויסצולעבן זייער יארן במנוחה. עס איז נעבן וואסער און דער קלימאט איז געוואלדיג הייס גרינג און געזונט.

אויך איז דער געגנט ארלענדא באקאנט, ווי פרומע פארפעלקער פארן אהין שטראוואנצן.

מיאמי איז דער עקסטרעמער דרום שפיץ פון פלארידע און אויך אמעריקע, עס איז קנאפע 70 מייל אוועק פון קובא, דעריבער שווערצן זיך אהין אסאך אומלעגאלע קובאנע אימיגראנטן ווי זיי קומען אהין אן מיט היימיש-געמאכטע שיפלעך, אסאך פון זיי לעבן עס נישט איבער און דערטראנקען זיך.

פלארידע ווערט אסאך געשלאגן פון שעדליכע שטורעם ווינטן, "הוראגאנען", ספעציעל די דרום-מערב טייל וואס בארטנט זיך מיט די ווארעמע וואסערן פון גאלף אוו מעקסיקא.

## עקאנאמיע 
די הויפט עקאנאמיע פון פלארידע איז טוריזם. אנדערע אינדוסטריעס זענען ציטרוס פרוכט און אויסגראבן פאספאטן.

*
יתום

left|thumb|250px|א געמאלעוועטע בילד פון צוויי יתומים'לאך
א יתום איז דער וואס האט נישט קיין טאטע אדער קיין מאמע. (אין אלגעמיין טייטלט דאס אן בלויז אויף יונגע)

## א יתום אין די תורה 
אין די תורה איז א יתום נאר דער וואס האט נישט קיין טאטע. אבער דער וואס האט פארלוירן זיין מאמע הייסט נישט קיין יתום, וויבאלד אין די תורהס צייטן האבן נאר די מענער געארבייט פאר פרנסה, און נאר ווען איינער פארלירט זיין טאטע ווערט ער א נצרך וואס מען דארף אים העלפן מיט די חוקי התורה.

קאַטעגאָריע:משפחה
ערלה

**ערלה** איז א באגריף אין דער תורה. די ערשטע דריי יאָר נאך וואס א בוים פלאנצט ארויס, איז אירע פירות ערלה און מען דארף זיי אוועק ווארפן, מען טאר זיי נישט עסן אדער האבן הנאה דערפון. אין דעם פערטן יאר זיינען די פירות הייליג און מען מעג זיי עסן נאר אין ירושלים. פון דעם 5טן יאר מעג מען עסן פון איר פריי.

דאס דריטע יאר פון ערלה ענדיגט זיך אום ט"ו בשבט פון דעם פֿערטן יאָר.

## ערל
**ערל** א נישט ייד וואס איז אויך א גוי הייסט ערל ווייל ער איז פארשטאפט צוליב זיין נישט פארשניידן דעם ברית.
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:לאנדווירטשאפט
קאַטעגאָריע:מצוות התלויות בארץ
תורה ומסורה

**תורה ומסורה** איז די ארגאניזאציע וואס פאראייניגט אלע פרומע ארטאדאקסישע שולעס אין די פאראייניגטע שטאטן אונטער איין שירעם ארגענעזאציע. 

עס איז הויפט קווארטירט אין מאנהעטן און ווערט געפירט דורך ר' יושע פישמאן פון וויליאמסבורג. זיי האבן א נעצווערק פון 760 שולעס וואו ס'לערנען 250,000 יידישע קינדער.

תורה ומסורה איז געגרינדעט געווארן דורך דעם בויער פון תורה ר' שרגא פייוול מענדלאוויטש, וואס האט אויך געבויט תורה ודעת און בית המדרש עליון, כדי צו געבן א יידישע חינוך פאר די אינגווארג אין אמעקריקע.

זיי געבן זיך אפ מיט לאביאונג פאר רעגירונג געלטער דורך פארשידענע פראגראמען און אויך צו העלפן מיט ליטעראטור און עצות פאר די מנהלים און מחנכים פון אלע מוסדות דורכאויס אמעריקע. אויך שאפן זיי סתם געלט פון גבירים.

קאטעגאריע:שולעס
קאטעגאריע:חרדישע ארגאניזאציעס
באבע יוטל

**באבע יוטל** איז די באקאנטע באבע פון די פארצווייגטע משפחות; פריינד, יאקאבאוויטש, גליק, לעפקאוויטש, וואס זענען היינט א גרויס חלק פון סאטמאר. 

אויף די לעצטע משפחה לעפקאוויטש איז דא א קאטראווערסיע אויף זייערע יחוס, אנדערע ווילען טענה'ן אז זיי זענען ממזרים, ווייל די באבע איז געווען שוואנגערדיק ווען דער מאן ר' יושע פריינד איז געווען אוועק אויף ביזנעס. רוב וועלט האט אנגענומען, און אזוי אויך די פוסקים, אז זי איז געגאנגען איהם טרעפען אין מיט'ן וועג און פון דעם איז זי געווארען טראגעדיג, און קיין שאלה איז נישט פארהאנען. דער תשובות דברי יואל שרייבט אויך אז אלע גדולי ישראל האבען משדך געווען מיט זיי. אנדערע פאנטאזירער ווילען טענה'ן אז זי איז נישט געווען שוואנגערדיק פון א מענטש נאר איידער א שד וואס מאכט זיי אויס ממזרים.

דער מחנה חיים (חלק ג' או"ח סימן נ"ה, דף צ.)  האט א תשובה ווי ער איז מתיר אן אנדערע משפחה לבוא בקהל ה'. אויך סאטמארער רב פלעגט מתיר זיין זיינע חסידים חתונה צו האבן מיט דער לעפקאוויטש משפחה.

די לעפקאוויטש משפחה זענען פון אייביג אן געווען א באקאנטע פאמיליע ביזן היינטיגן טאג און פארנעמען בכבוד'יגע פירערשאפט פאסטענעס און מלכות סאטמאר (ר' לייביש ובנו ר' אברהם,) ביי די זאליס (רק, און ביי די ארונים (ר' יודל ובנו ר' עוזיאל לעפקאוויטש פון וויליאמסבורג ועוד.), תולדות אהרן, משמרת הצניעות (הרב ישכר לעפאקאוויטש פון בארא פארק.) און ביי נטורי קרתא, (ר' חיים שלום לעפקאוויטש פון מאנסי.) און נאך אסאך מוסדות און קהילות פון יוצאי אונגערן.

קאַטעגאָריע:אידישע קאנטראווערסיעס
שיבת ציון

**שיבת ציון** איז די אומקערונג פון די אידן פון בבל צוריק קיין ארץ ישראל אין יאר ג'רכ"ב נאך 48 יאר וואס זיי זיינען אין גלות בבל געווען, נאך וואס כורש דער קעניג פון בבל האט דאס באשטעטיגט.

אין יאר ג'רמ"ד (22 יאר ארום) האבן די אידן געהענדיגט בויען דער צווייטער בית המקדש (בית שני). די סיבה וואס האט געדויערט אזוי לאנג ביז מען האט געבויעט דער בית המקדש איז צוליב די קריג מיט די שוימרוינער וואס האבן געוואלט אויך נעמען א טייל מיט די אידן צו בויען דער בית המקדש, אבער די אידן האבן נישט געוואלט זיי משתף זיין ווייל זיי האבן געהאלטן אז די שוימרוינער זיינען נישט קיין אידן. (זעט: **שומרון**).

* זעט אויך: **כורש**

## ליינט נאך 
* די גאנצע געשיכטע פון חורבן בית ראשון און שיבת ציון, ליינט אין מלכים ב', דברי הימים ב', ירמיהו און יחזקאל.

קאַטעגאָריע:מלכות יהודה
ט' אב

## געשעענישן
* תשעה באב (פאסט טאג)
## געבוירן 
* ה'תרמ"ד - רבי יעקב אריה טווערסקי, טריסקער רבי אין לאנדאן

## יארצייטן
* ה'תקע"ה - רבי יעקב יצחק הלוי הורוויץ, דער "חוזה פון לובלין"
ה'תקע"ט

## קאלענדאר
## געשעענישן
## געבוירן
## נפטר געווארן
## פאטענטן 
* דערשינען געווארן דאס בייזיק.
ייחוס

**ייחוס** איז דער אפשטאם פון וועכלכער משפחה מען קומט. די שטודיע פון ייחוס און משפחה הייסט גענעאלאגיע.

טייל אידן זענען מקפיד נאכצוקוקן ביי שידוכים אויב די עלטערן און זיידעס זענען געווען אידן און רעליגיעזע. 

עס איז דא גאר שיינע יחסנים פון רביס זיי הייסן בנש"ק (בנן של קדושים).

## זעט אויך 
* MyHeritage
* JewishGen

## וועבלינקען 
* יידישגען וועבארט

*
נועם כאמסקי

קליין|250px|נועם טשאמסקי
**אברהם נועם כאמסקי** (ענגליש: Avram Noam Chomsky *נועם טשאמסקי*; געבוירן דעם 7טן דעצעמבער 1928 אין פילאדעלפיע) איז אן אמעריקאנער ייד, א לינגוויסט, און פילאסאף.

ער איז א לינקער ליבעראלער פראפעסאר עמעריטוס אין מאסאטשוסעטס אינסטיטוט פון טעכנאלאגיע, און א פראפעסאר אינעם אוניווערסיטעט פון אריזאנע.

כאמסקי איז געבוירן געווארן אין אן אשכנזישער משפחה אין פילאדעלפיע. ער האט שטודירט לינגוויסטיק אינעם אוניווערסיטעט פון פענסילוועניע, וואו ער האט באקומען די דיפלאמען BA, MA און PhD. פון 1951 ביז 1955 איז ער געווען אין הארווארד אוניווערסיטעט. ער האט געשאפן די כאמסקי היערארכיע, א סיסטעם פאר קלאסיפיצירן פארמאלע שפראך.

אין 1949 האט ער געהייראט קאראל דאריס ש"ץ (געשטארבן 2008) און אין 2014 האט ער געהייראט וואלעריא וואסערמאן.

## פאליטיק
כאמסקי איז א שטארקער קריטיק פון ישראל און פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.

אין די 1960ער יארן איז כאמסקי געווען א שטארקער קריטיק פון דער וויעטנאם קריג.

קאַטעגאָריע:פראפעסארן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער
קאַטעגאָריע:פילאסאפן
קאַטעגאָריע:לינגוויסטן
ספר איוב

**ספר איוב** איז איינע פון די דריי ספרי חכמה אמ"ת (איוב, משלי, תהילים) דער ספר באשרייבט **איוב** אלס א משל ווי א צדיק לייד יסורים און פון דעסוועגן טאר מען נישט פארשן די הנהגות פון גאט ווי אזוי ער פירט די וועלט.

אזעלכע זאגן אז משה רבינו האט געשריבן דער ספר.

היינט אין די יידישע שפראך איז באקאנט דער ווארט "יסורי איוב" ווען מען וויל פארשטעלן גאר שטארקע יסורים.

איוב
אברהם ווידער

[left|thumb|250px|ר' אברהם ווידער מיטן [ניו יארק גאווערנאר עליאט ספיצער און דער שווארצער בלינד דאן לוטענעט גאווערנער, דעיוויד פעטערסאן.]]

ר' **אברהם ווידער** איז דער בירגערמייסטער פון קרית יואל.

ער איז דער העכסטער חסידישער פאליטישער ערוועלטער פיגור און ניו יארק, זייענדיג דער בירגערמייסטער פון די ווילעדש.

ער איז געווארן בירגערמייסטער זייט ר' לייבוש לעפקאוויטש ע"ה, דער ערשטער בירגערמייסטער, איז געשטארבן, תשעה באב ה'תשנ"ח, ביז דאן איז ער געווען דער וויצע-בירגערמייסטער, א גאטונג ווי א וויצע פרעזידענט.

די ווילעדש אין איר היסטאריע האט בלויז געהאט די צוויי בירגערמייסטערס זינט איר גרינדונג אין ה'תשל"ז.

ער איז א פייערדיגער חסיד פון סאטמארער רבי'ן ר' אהרן טייטלבוים שליט"א.

צוליב זיין עהרליכקייט, פרומקייט און צוגלאזענקייט, איז ער זייער רעספעקטירט און באליבט אין קרית יואל אפילו ביי די זאליס און בני יואל, וואס אפי' ווען זיי רייסן אראפ די ווילידש ווירטשאפט זאגן זיי אלס אז ר' אברהם ווערט בלויז מיטגעשלעפט.

זייט די סאטמאר מחלוקת האבן די זאליס און בני יואל שוין מערערע מאל פרובירט איהם צו ארויסוויילן און זיי האבן געשטעלט א העפטיגער קאמפיין מיט שטארקע קאנדידאדטן, אבער זיי זענען אלס דורכגעפאלן און די מערהייט פון קרית יואל האט אלס ווידער-ערוויילט ר' אברהם.

ולא עוד, אז אפי' די אנדערע פאליטישע פאזיציעס, די פיר נאמנים, וואס האט נאך געהאט צוויי זאליס, ר' מענדל שווימער מיט כהנא, זענען ביידע ארויסגעוויילט געווארן און זיי זענען ערזעצט געווארן מיט צוויי געשוואוירענע אהרונים, ר' יעקב ישראל פריינד און ר' ברוך מרדכי מארקאוויטש, אזוי איז דער גאנצער ווילעדש פירערשאפט געווארן לויטער אהרונים.

קאטעגאריע:ארונים
קאטעגאריע:בירגערמייסטערס
קאטעגאריע:ראשי הקהילה
מלאכי

מיינט איר ספר מלאכי?

**מלאכי** איז געווען דער לעצטער נביא אין די צייט אפשניט פון בית שני, און לויט די טראדיציע דער שרייבער פון ספר מלאכי.

לויט די חז"ל איז מלאכי מרדכי: 

קאַטעגאָריע:נביאים
קאַטעגאָריע:אנשי כנסת הגדולה
קאַטעגאָריע:תקופת בית שני
עמא בונטאן

קליין|250px|דעקל־טײפּ פֿון דעם פּאָפּולערן ליד "What Took You So Long

**‫Emma Bunton** (**עמאַ בענטאָן**) איז אַ פּאָפּולערע פאפ זינגערין. געבוירן י"ט שבט, ה'תשל"ו.

זי איז געוועזן אין די **Baby Spice** פון דער גרופע Spice Girls, היינט צוטאגס זינגט זי אליין.

זי איז פאפולער געווארן אינעם יאר ה'תשנ"ד (1994).

## דיסקאגראפֿיע 
* 2001 - A Girl Like Me
* 2004 - Free Me

קאַטעגאָריע:פאפ זינגערס
י"ט שבט

## געשעענישן
* ה'תרס"ב – געעפנט געווארן דער שערי צדק שפיטאל, דער ערשטער שפיטאל אין דער ניישטאט ירושלים.
## געבוירן
* ה'תרצ"ו – בנימין בן אליעזר, פארטיידיקונס מיניסטער פון ישראל, און איינער פון די פירער פון דער ישראל לייבער פארטיי (נפ׳ ה'תשע"ו)

## יארצייטן
* ה'תרע"ו – רבי שמואל וויינבערג, פון סלאנים מחבר פון, **דברי שמואל**
* ה'תר"ץ – רבי שמעון גרינפעלד, אב"ד סעמיהאלי *שו"ת מהרש"ג*
* ה'תרצ"ו – רבי אלימלך מנחם לאנדא, סטריקאווער רבי
ספר מלאכי

מיינט איר דער נביא מלאכי?

**ספר מלאכי** איז דער לעצטער ספר פון די תרי עשר סעקטע. דער ספר הייסט נאכן דער נביא מלאכי וואס געבט איבער די נבואות פונעם ספר.

מלאכי
ה'תשל"ו

## קאלענדאר
## געשעענישן
* מען האט אנגעהויבן בויען די תל אביב נייע צענטראלע סטאנציע.

## געבוירן
* Emma Bunton.

## נפטר געווארן
שמעון וויזענטאל צענטער

קליין|250px|שמעון וויזענטאל צענטער אין לאָס־אַנדזשעלעס
**סימאן וויזנטאל צענטער** איז אן ארגאניזאציע וואס הייסט נאך דעם באקאנטן נאצי יעגער שמעון וויזנטאל. געעפנט דורך ראביי מארווין הייער פארצוזעצן זיין ארבעט און זכרון און דערביי מאכן א גוטער בודזשעט.

עס איז הויפטקווארטירט אויף פיקא בולעווארד, די הויפט גאס אין לאס אנזשעלעס. זיי האבן א ריזיגען קאמפוס פון בנינים, א ישיבה, מיידל שולע, האלאקויסט מוזיי, און א אפיס געביידע וואס האלט אן קשרים מיט דער וועלט פרעסע צו פארדאמען און אויפדעקן פארשידענע נייעסער און פובליק רילעישאנס בנוגע די היסטאריע פון האלאקאויסט און באקעמפן אנטיסעמיטעזים דורך דעם אפצוהאלטן נאך א האלאקויסט. 

## כאפן נאציס 
זיי האבן פילאליעס אין אייראפע פון אמאל צו כאפן נאצי פארברעכער און זיי ברענגן צו גערעכטיגקייט. 

## וועבלינק 
* שמעון וויזנטאל צענטער

קאטעגאריע:חורבן אייראפע

קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע מוזייען
קאַטעגאָריע:קאליפארניע
קאַטעגאָריע:אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס
קאַטעגאָריע:יידישע ארגאניזאציעס
געלע לאטע

** געלע לאטע** איז דער צייכן פון א געלע מגן דוד לאטע וואס מ'האט אנגעטאן די אידן אין לאגער.

רעכטס 

## וועבלינקען 
*געלע לאטעס וואס מען האט געצוואונגן די יידן צו טראגן אונטער נאצי הערשאפט - יד ושם וועבזייטל
אמנון יצחק

קליין|200px
**אמנון יצחק** (געבוירן דעם 8טן נאוועמבער 1953) איז א תימנער אפשטאמיגער מיט גאר א געשליפן צינג, וואס פארנוצט זיין שפראך צו מחזיר בתשובה זיין פילע אידן, און בפרט ספרדישע אידן. ער פירט די "שופר" ארגאניזאציע.

אנדערשט פון אלע אנדערע בעלי תשובה פרעדיגער איז ער א קאנפראטציע פיגור וואס שלאגט זיך ארום מיט די פרייע פרעסע און אויך מיט יעדן וואס שטייט אים אין וועג, זעהט די פרשה פון לאנדאוס עקספרעס. 

לעצטנס איז זיין השפעה געווארן פיל גרעסער און ער האט זיך שוין צושלאגן מיט די פרייע אידן אין ארץ ישראל. מיט דעם וואס געוויסע קאמפיין'ס, קעגן פרייע איידיען, וואו שטראוס אייזקרים וואס האט געספאנסערט אומאיידעלע זאכן לויט אים און די עסקנים האבן אבער נישט מסכים געווען צו זיי באקעמפען ווייל נאך חשבונות פון שטיצן מוסדות התורה איז אויסגעשטאנען צו סכנה.

קאטעגאריע:בעלי תשובה
קאַטעגאָריע:רבנים אין ישראל
מעזשביזש

**מעזשביזש** (,  , , , ) איז א שטעטל אין אוקראינע.

מעזשביזש איז באוואוסט אלס דער געבורטספלאץ פון חסידות, וואו דער בעש"ט האט געוואוינט און וואו ער ליגט באגראבן.

דאס שטעטל מעזשביזש איז א גאנץ קליינע, עס איז ווי רוב קליינע שטעטלעך אין אוקריינא, ארים און כמעט גארנישט אינטערעסאנט. חוץ אז עס ליגט דארט דער גרינדער פון דרך החסידות.

אין דעם בית החיים ליגן אויך אסאך גרויסע מענטשן ווי די אייניקלעך פונעם בעל שם טוב וואו רבי ברוך מעזשביזשער, רבי אפרים סדילקאווער, רבי ישראל א ברודער פון רבי נחמן מברסלב, אויך ליגן דארט תלמידים פונעם בעל שם טוב ווי רבי ישראל פאליצעקר, רבי וואלף קיצעס, רבי הערש סופר, אויך רבנים פון שטאט רבי אברהם יהושע העשיל, דער ״אוהב ישראל״. אלץ איז לעצטנס געווארן איבערגעבויעט און איבערגעפלאסטערט דורך ישראל מאיר גבאי.

אין די לעצטע יארן זייט אסאך אידן פארן צו די קברים פון צדיקים, האט מען אויסגעפלאסטערט די וועגן צו ציון און פונעם ציון פון בעל שם טוב, מען האט אויפגעבויט א שיינער אוהל אויף דאס פאלץ וואו דער בעל שם טוב לייגט, דענעבן האט מען אויפגעשטלט א בית המדרש, און עטליכע גרויסע בנינים צוגערישט מיט אלעס דערין, בתי כבוד, א מקוה טהרה, שטובער צו שלאפן, א גרויסע קיך. דאס אלעס האט אהערגעשטעלט דער באקאנטער עסקן וואס בויעט קברים איבעראל ישראל מאיר גבאי. דער ראש פון דרך צדיקים.

אסאך רבי'ס און גוטע אידן קומען אהין אויף א שבת, און פראווענען דארט א חסידשען טיש, דער לעלובער רבי פון ארץ ישראל פירט זיך ער פארט אהין יעדן שבועות צו פראווען דארט דעם יארצייט פון בעל שם טוב, דער רבי פון תולדות אברהם יצחק און נאך זענען שוין עטליכע מאהל דארט געווען. דער באקאנטער חסידישער זינגער מרדכי בן דוד, האט פארפאסט א ניגון א שבת אין מזעביזש ווי ער פארציילט מיט גלוסטענישט און ליבשאפט פון א שבת אין מזעביזש.

אויך האט ער געזוכט און געטראפן דעם ארגינעלן פלאץ וואו דער בעל שם טוב האט געהאט זיין בית המדרש אינמיטן דער שטאט, דער בנין איז נאך געשטאנען, אבער דאס גאנצע בית המדרש האט ער איבערגעבויט פאר א הערליכן בית המדרש אויפן אלטן שטייגער וויאזוי עס האט אויסגזען אמאל.

## דעם בעש"ט קרעניצע
דארט אין עק שטאט, איז פארהאנען א וואונדערליכע קוואל, וואס די היסטאריע פארציילט, אז דאס האט דער בעל שם הק' אליינס געמאכט, מיט זיין וואונדערליכע הייליגער גייסטישע קראפט, און אלע ווייסן - אויך די פויערן פונעם שטאט ארום, אז עס איז א היילונג צו טרונקן די וואסער.

קאטעגאריע:שטעטלעך אין אוקראינע
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
ראש הקהל

**ראש הקהל** איז דער געמיינדע הויפט.

דאס איז אין אמעריקע דאס זעלבע ווי א פרעזידענט פון א געמיינדע.

פאר די האלאקאויסט אין אייראפע האבן זיי געהאט די מאכט און געווען די טאטע פון די אידן אין יעדן שטאט. זיי האבן געהאט אנגעפרעסענע בייכער. וועגן דעם איז היינט דא אזא מין אויסשפראך אין אידישן לעקסיקאן א ראש הקהל בויך מיינענדיג רינדעכיג און אויפגעבלאזן.

קאטעגאריע:סאציאלאגיע
קאַטעגאָריע:טיטלען
*
מיליאנער

**מיליאנער** איינער וואס האט אין זיין באזיץ מער ווי א מיליאן דאלאר.

קאטעגאריע:האנדל און פינאנץ
שער שכם

left|250px

**שער שכם** איז איינע פון די טויערן אין דעם צפון טייל פון דעם מויער ארום דער אלט שטאט ירושלים. דער שאסיי וואס הייבט אן קעגן איבער דעם טויער פירט קיין שכם.
דעם היינטיגן טויער האט דער אטאמאנישער סולטאן געבויט אין 1536.

קאַטעגאָריע:ירושלים
קאַטעגאָריע:טויערן
קאַטעגאָריע:אלט שטאט ירושלים
מעכל אבערלענדער

ר' **מעכיל אבערלאנדער** איז א גרויסער עושר פון אויל , אומבאוועגלעכע גיטער, און פון אנדערע פארצווייגטע געשעפטען. ער איז ראש הקהל אין פאפא וויליאמסבורג. ער איז באקאנט אויף ענגליש אלץ Herman Oberlander.

ער איז געגאנגען אין געריכט און האט זיך ארום געשלאגען יארן לאנג מיט אן א שיעור אידן, ובתוכם מיט זיינע אייגענע ברידער ר' שמואל אבערלענדער, ר' מרדכי אהרן אבערלענדער און ר' עמרם אבערלענדער, וואס לויט אים האבן זיי אים באגאנבעט און לויט זיי האט ער זיי באגאנבעט. טייל מאל איז די פסק פון געריכט געווען לטובתו, און טייל מאל איז עס געווען לטובתם.

עס איז ארויסגעקומען אויף אים סירובים און התראת סירובים פון אפאר בתי דינים ובתוכם פון טארטקוב'ער בי"ד און פון בי"ד בית יוסף נאווהארדאק. אבער ער האט אויך געווינען אסאך דין תורה'ס לטובתו.

ער איז א ברודער פון דעם ארונים וויצע־פרעזידענט ר' שמואל אבערלענדער. 

ער איז פאקטיש בעל הבית אויף אסאך בנינים פון פאפא מוסדות אין וויליאמסבורג און אין מאנסי, ווייל ער מיט זיינע זין פיגורורן אלץ די מערהייט טראסטיס אויף די פאפא געמיינדעס, און אויך אויף זיינע אייגענע און קינדערס הייזער צאלט ער נישט קיין שטייער ווייל עס פיגורירט אין די שטאטישע ביוראען אלס נאן פראפיט מוסדות. 

## רעפערענצן
קאטעגאריע:יידישע ביזנעסלייט
קאטעגאריע:ראשי הקהילה
קאַטעגאָריע:פאפא
ג'רכ"א

* כורש באפרייט די יידן פון פרס קיין ארץ ישראל צו בויען דעם בית המקדש.

קאַטעגאָריע:יידישע יארן
קהלת

**קהלת** איז איינע פון די ספרי כתובים. לויט די טראדיציע און לויט ווי עס שטייט אין קהלת איז דאס געשריבן געווארן דורך שלמה המלך, אבער לויט די תנכישע פארשער איז דאס געשריבן געווארן 400-500 יאר שפעטער, ווייל די שפראך אין קהלת איז געמישט מיט פערסיש אויך די געדאנקען אין ספר באלאנגט צו שפעטערע יארן פון שלמה המלך.

דער ספר פארנעמט זיך מיט וואס דארף זיין דער ציל פונעם מענטש'ן אויף דער וועלט, און צי דער מענטש האט בחירה צו טאן וואס עס גלוסט זיך אים צי נישט. כאטש וואס דער ספר איז קעגנזעץ די טראדיציאנאלע אמונה אין ידיעה ובחירה, האבן די חכמי ישראל אריינגערעכנט דעם ספר אין די הייליקע סעקטע. לויט די פארשער האבן די חכמי ישראל צוגעלייגט די לעצטע פּאָר פסוקים פון קהלת "סוף דבר הכל נשמע את האלהים ירא ואת מצוותיו שמור כי זה כל האדם".

קאַטעגאָריע:ספרים פון תנ"ך
משה אריה פריינד

[קליין| מוסדות רמ"א ירושלים על שם הרב משה אריה פריינד, [גבעת משה קווארטל, חכם שמואל ברוכים סטריט]]
קליין| מוסדות ישיבה און תלמוד תורה תורני רמ"א ירושלים 
רבי **משה אריה פריינד** (ו' תשרי תרס"ד  – כ' אלול תשנ"ו) איז געווען רב אין סאטמאר, עסטרייך-אונגארישע אימפעריע (היינט רומעניע) און אב בית דין פון דער עדה החרדית אין ירושלים.

## ביאגראפיע 
רבי משה אריה פריינד איז געבורין געווארן צום הוניאדער רב, רבי ישראל פריינד, א זון פונעם נאסוידער רב, רבי אברהם יהושע פריינד.

ער האט פארלוירן א גאנצע משפחה פון א פרוי מיט צען קינדער ביי דער צווייטער וועלט מלחמה.

ער האט חתונה געהאט צוויי מאל נאך דעם קריג, אבער נישט איבערגעלאזט קיין קינדער.

באלד נאך דער מלחמה איז ער געווען רב אין דער שטאט סאטמאר.

ער איז יארן געווען דער ראש ישיבה אין סאטמארער ישיבה ייטב לב אין ירושלים, ווען דער סאטמארער רבי יואל טייטלבוים איז נפטר געווארן, כ"ו אב תשל"ט, איז רבי משה ארי' פריינד אויפגענומען געווארן אלס ראב"ד עדה החרדית אין ירושלים. נאך דער פטירה פון הגאון בעל מנחת יצחק זצ"ל, סיון תשמ"ט, איז רמ"א פריינד געווארן דער גאב"ד עדה החרדית אין ירושלים עיה"ק.

סוף ימיו האט מען געמאכט מיט אים א רבי'סטעווע. ער איז געווען שטארק פארהייליגט און געהאט טויזנטער מעריצים איבער דער וועלט.

נישט איבערלאזנדיג קיין קינדער, האט ער געגרינדעט מוסדות רמ"א, לשמו ולזכרו, זיינע ספרים זענען עטרת יהושע.

פון זיינע הייסע אנהענגער זענען געווען זיינע תלמידים פון דער סאטמארער ישיבה אין ירושלים. און ער איז געווען פארעהרט ביי פילע צענדליגער טויזנטער אידן וואס פלעגן קומט גאר אפט צו אים פאר ברכות אדער צוזען זיין עבודה.

פריינד

קאַטעגאָריע:רבני אונגארן
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
קאַטעגאָריע:חסידישע רבנים
קאַטעגאָריע:סאטמארער חסידים
זשענעט זשעקסאן

left|250px
‫**זשענעט זשעקסאן** איז אַ אַמעריקאַנער פּאָפּולערע פאפ זינגערין און אן אקטריסע. געבוירן כ"ו אייר ה'תשכ"ו.

זי איז א שוועסטערקע פון מייקל זשעקסאהן.

זי האט אנגעהויבן זינגען אין יאר 1982.

קאַטעגאָריע:פאפ זינגערס
דזשעניפער לאפעז

קליין|לאפעז אין 2014
‫**דזשעניפער לאפעז** (ענגליש: ; אויך באקאנט אלס **דזשיי-לא**, *J-Lo*; געבוירן דעם 24סטן יולי 1969) איז אַן אַמעריקאַנער פאפ זינגערין און אקטריסע. לאפעז איז געבוירן געווארן אין ניו יארק.

זי האט פראדוצירט 8 קאסעטן.

אין אויגוסט 2019 האט זי אויפגעטראטן אין ישראל צום ערשטן מאל ביים ירקון פארק.

## דיסקאגראפיע 
* On the 6 ‏ (1999)
* J. Lo‏ (2001)
* J to tha L-O!: The Remixes‏ (2002)
* This Is Me... Then‏ (2002)
* Rebirth‏ (2005)
* Como Ama Una Mujer‏ (2007)
* Brave‏ (2007)
* ‎Love?‏ (2011)
* A.K.A.‏ (2014)
* This Is Me... Now ‏(2024)

## וועבלינקען 
* מוזיק ווידעא On The Floor
* אפיציעלע וועבזייטל
* מוזיק קאנאל אויף יוטיוב

קאַטעגאָריע:פאפ זינגערס
קאַטעגאָריע:פילם אקטיארן
מגילת רות

שמאל|ממוזער|250px|צילום מגילת רות
**מגילת רות** איז די מגילה וואָס באַשרייבט דאָס לעבן פון דער גיורת רות, די עלטער־באָבע פון דוד המלך.

## דער אינהאַלט פון דער מגילה 
מגילת רות דערציילט די געשיכטע פון אלימלכס משפּחה. אלימלך מיט זיין ווייב נעמי, און צוויי זין, מחלון און כליון, זיינען געווען אַ רייכע משפּחה אין בית לחם. מחמת דער טריקעניש אין ארץ ישראל זיינען זיי אַוועקגעפאָרן קיין מואב. דאָרטן זיינען די צוויי זין חתונה געהאַט מיט מואבישע מיידלעך: רות און ערפּה. שפּעטער זיינען אלימלך און ביידע זיינע זין געשטאָרבן. נעמי האָט געהייסן זיינע שניר צו גייען צו זייערע עלטערן און זוכן דעם גליק אין לעבן אָן איר. ערפּה האָט מסכים געווען און איז אַוועקגעגאַנגען צו אירע עלטערן, אָבער רות איז געבליבן מיט איר שוויגער.

ס'איז פאראן א מנהג צו ליינען מגילת רות שבועות. 
# וועגן עס איז די צייט פון אפשניידן די ווייץ, וואס דער מגילה מעשה איז אויך שטארק באזירט אויף די צייט ווען רות האט געשניטן די ווייץ.
# שבועות איז דוד המלך'ס יארצייט.
# די ליבשאפט פון רות צו דער תורה וואס האט איר אריינגעברענגט צו אידישקייט.

קאטעגאריע:ספרים פון תנ"ך
ראמשטיין

left|250px|thumb|די באנד
**ראמשטיין** (אויף דייטש:**Rammstein**) איז א פאפולארע דייטשישע ראק באנד וואס איז געגרינדעט געווארן ה'תשנ"ד (1994) וואס זינגען צום מיינסטן אויף דייטשיש.

דער נאמען ראמשטיין שטאמט פון דער שטאט Ramstein וואס ליגט אין דעם וועסטן אויף דייטשלאנד.

ביז יעצט האבן זיי פראדוקטירט 6 טייפס.

## דיסקאָגראַפֿיע 
זייערע סידיס:
* Herzeleid‏ (האַרץ לײַד) (1995)
* Sehnsucht (זעהנזוכט) (1997) 
* Mutter‏ מוטטער (2001) 
* Reise, Reise (רײַזע רײַזע) (2004)
* Rosenrot‏ (ראָזענראָט) (2005)
* Liebe ist für alle da ‏ (ראָזענראָט) (2009)
* Rammstein‏ (ראָזענראָט) (2019)
* Zeit‏ (ראָזענראָט) (2022)

קאַטעגאָריע:טרופעס
קאַטעגאָריע:דייטשישע זינגערס
ג'מ

* חורבן שומרון פון מלכות ישראל.

קאַטעגאָריע:יידישע יארן
אקדמות

## וואס איז דאס
** אקדמות** איז א פיוט וואס אידן ליינען שבועות פאר קריאת התורה. עס איז אויף אראמיש.
דער שיר איז געשריבן מיט א שטארקן סדר, עס האט 90 חרוזים עס פארטיגט זיך יעדע ליין מיט די אויתיות "תא". די ערשטע העלף פון דעם שיר איז אויף סדר א"ב, און דער צווייטער איז אויפן נאמן פון פון מחבר  לויט די אותיות "מאיר ב"ר יצחק יגדל בתורה ובמעשים טובים אמן וחזק ואמיץ"

דער שיר וועט געזונגן מיט א שפעציעלר ניגון וואס איז באקאנט פאר א סארט נוסח פון בענקשאפט.

## וואס ווערט ארויסגעברנגט אין דעם שיר
דער שיר איז געשריבן מיט גרויס חשק און גיגועים עס ברענגט ארויס די  ליבשאפט און דאס אנגעבונדקייט וואס השי"ת האט פאר כלל ישראל און ווי שטארק כלל ישראל גארט צו השי"ת.

די ערשטער חלק פון דעם שיר פארציילט די גרויסע לויב פון הקב"ה, וויאזוי גאט האט באשאפען די וועלט, די מלאכים, ווי אזוי די מלאכים דינען איהם, ווי שטארק השי"ת האט ליב די אידן און די תורה. ווי אזוי יודען לויבן און דאנקען השי"ת, וויאזוי די מלאכים זענען אונז מקנא פאר די גרויסע זכות פון האבן די תורה. 

דער צווייטער טייל פון דעם שיר ווידמעט אסאך ווי אזוי די פעלקער קוקן אויף אידן מיט גרויסע קנאה, די גוים פארשטייען נישט פארוואס יודען זענען אזוי שטארק פרום, פארוואס זענען זיי אזוי עקסטרעם ווען עס קומט צו די אמונה אין השי"ת, זיי לאזין זיך פארברענן און פייער און זיך ווארפן אין לייבן גרום אויף קידוש השם, זיי פרויבן אויפווייזן פאר די אידן זיי זאלן נישט זיין אפגעטיילט פון אלע אנדערע גוים און פעלקער, זיין זאגן פארן איד לאמיר זאלן באהעפטן מיט אייך איהר זאלט זיין אזוי ווי אונז אלע, די פעלקער זאגן צו גרויסע זאכן אויב די אידן וועלן ווערן ווי די גוים, דערויף ברענגט ארויס דעם דער בעל פייטן אז אידן לאכן אפ פון די גוים, זיי ענטפערן צוריק אז די גוים פארשטיין נישט די גוטס וועס עס ווארט אויף כלל ישראל ווען משיח וועט קומען.

## ווער און ווען האט מען עס מחבר געווען
איר מחבר איז ר' מאיר בעל האקדמות פון ווערמייזא פון די 11 יארהונדערט, וואס ער איז אויך געווען די רבי פון רש"י וואס האט אויך געוואוינט אין ווערמייזא. ר' מאיר שליח ציבור איז אוועק פון דער וועלט פאר שנת ד"א תתנ"ו.

עס איז מקובל אז די מעשה האט מיט דעם סמבטיון.

## ווען לייענט מען עס
דער מנהג ביי די אשכנזים אז מען לייענט עס אין בית המדרש שבועות ביי קריאת התורה
דער מהרי"ל שרייבט אז דער מנהג אין מגנצע איז געווען אז מען האט עס געליינעט נאך די ברכה, דאס הייסט דער ערשטער וואס האט עולה לתורה געווען און האט געמאכט א ברכה אשר בחר בנו, מען האט אנגעהויבן צו לייענן דעם ערשטן פסוק בחודש השלישי און דערנאך האט מען געליינט די אקדמות. אין די פוסקים אין דא א גאנצע מערכה צו מען זאל טאקע זיך פירן אזוי, וויבאלד דאס הייסט א הפסק צווישן די ברכה און דאס לייענן זעה אין טורי זהב חלק אורח חיים סימן תצ"ד, שו"ת שבות יעקב און נאך, די רבנים פון שטאט ויניציא האבן געהאלטן אז מען טאר אזוי נישט טועהן מען דארף ליבערשט לייענט די אקדמות פאר די ברכה, אבער אין אשכנז און אין פולין האט מען זיך יא אזוי געפירט. למעשה ביי חסידים פירט מען זיך מען לייענט עס פאר מען מאכט די ברכה אויף די תורה.
זעה אויך שו"ת שער אפרים סי' י'.

## חשיבות
ר' נחמן מברסלב האט געזאגט זייער גרויס לויב אויף דעם שיר, ער האט אמאל געזאגט מיט נאסטאלאגיע וואס פאר א אוצר אידן פארמאגן "אקדמות מיטן ניגון". אויך האט ער געזאגט אויף דעם שיר, עס איז א שיר של חשק, דאס הייסט דאס איז א ניגון וואס א גלוסיטגער רעדט מיט גלוסטיקייט צו זיין חבר/חבר'טע, ווי זיי בעננגען איינער צו צווייטן מיט גרויס גלוס און ליבשאפט.

קאטעגאריע:שבועות
קאטעגאריע:פיוטים
ראנאלדיניו

לינקס|קליין|250px
**ראנאַלדיניו דע אַסיס מאריערא** (געב' דעם 21סטן מערץ 1980) איז אַ פוטבאל שפּילער פֿון בראַזיליע.

ראנאַלדיניו שפּילט אין באַרצעלאנע פוטבאל קלוב פֿון שפּאַניע. ראנאַלדיניו האט געוווּנען בראַזיליע אינעם יאָר 2002.

## מאַנשאַפֿטן 
* גערעמיו (1998-2001)
* פאַריז סאן זשערמען (2001-2003)
* באַרצעלאנע פוטבאל קלוב (2003-)

## וועבלינקען 
* ראנאַלדיניו 
* ראנאַלדיניו 
* Photos and Videos Ronaldinho 

קאַטעגאָריע:פוסבאלערס
2006

## געשעענישן 
* ד' טבת - אריאל שאראן האט באקומען א בלוט שטורץ און אריין אין שפיטאל
* 21סטן מיי - אין א רעפערענדום אין מאנטענעגרא, 55.4% פון די וואס האבן געשטימען שטיצן זעלבסשטענדיקייט פון סערביע
* י"ז תמוז - צה"ל גייט ארויס מלחמה קעגן די כיזבאללא אין לבנון.
* 8טן סעפטעמבער - אנטפלעקט היפעריאן, דער העכסטער בוים אין דער וועלט.
* 6טן דעצעמבער - איראן פארשפארט אינטערנעט צוטריט צו וויקיפעדיע.

* מען כאפט משה פינקל פארקויפן טריפה פלייש אלס כשר.

## געבוירן 
## געשטארבן 
* 24סטן אפריל - הרב משה טייטלבוים, סאטמארער רבי (געב' 1914)
* 26סטן אפריל - יובל נאמן, פיזיקער און ישראלדיקער פאליטיקער  (געב' 1925)
* 26סטן אפריל - הרב משה האלבערשטאם, דיין אין בד"ץ פון דער עדה החרדית (געב' 1932)
* 16טן נאוועמבער - מילטאן פרידמאן, אמעריקאנער עקאנאמיסט, געווינער פון נאבעל פריז פאר עקאנאמיק (געב' 1912)
* ט"ז אייר - קרעטשניף רבי ר' צבי הירש רויזנבוים

## נאבעל פריזן 
*
על שארפטאן

left|thumb|250px|על שארפטאן
**על שארפטאן** איז א אפריקאנער-אמעריקאנער גלח אין ניו יארק סיטי וואס פארטוט זיך מיט וויסטע ראסיסטישע און אנטיסעמיטישע רעדעס.

## פון זיינע ווערטער קעגן אידן
* 1991 ביי די קרוין הייטס ראיאטן, ווען דער חסידישער בחור פון אויסטראליע יענקל ראזנבוים איז דערמארדעט געווארן דורך די שווארצע כוליגאנען בשעת זיי שרייען **טויט צו די אידן**, נאכדעם וואס אן עקסידענט פון א חסידיש דרייווער האט אומגעברענגט א קליין שווארץ אינגל, האט שארפטאן געגאסן אויל אויפן פייער, מארשירנדיג מיט צעיושטן המון, אנמאכנדיג א פאגראם, דורך שרייען, קעגן די **דייאמאנדן סוחרים** (שפאט ווארט פאר אידן) וואס זייערע הענט איז פארשמירט מיט **בלוט פון שווארצע בעיביס.**
* אין 1995 אין הארלעם ווען א לענדלארד האט געהאט א געפעכט מיט א טענעט האט ער ארגאניזירט פראטעסטן קעגן די **ווייסע גנבים** וואס אינוואדירן דעם געגענט, בשעת ווען די מוחים שרייען **פארברענט די איד געשעפט** וואס האט דערנאך טאקע אויפגעגאנגען אין פלאמען. אין די טעגליכע מארטשן וואס ער האט זיך באטייליגט האבן זיי אפט געשריגן, סטאפט די **בלוט זויגענדיגע אידן** און **טויט צו די אידישע ממזרים**.  

ער איז שוין געלאפן פיל מאל פאר פאליטישע אמטן אין ניו יארק סיטי, ווי מעיאר, פרעזידענט, אבער האט נאך קיינמאל נישט געוואונען.

קאטעגאריע:פאליטיק
קאטעגאריע:אנטיסעמיטן
קאטעגאריע:גלחים
קאטעגאריע:אקטיוויסטן
קאטעגאריע:שווארצע
תיקון ליל שבועות

די ערשטע נאכט פון שבועות פירט מען זיך אויף  צו זיין א גאנצע נאכט, און מען זאגט א סדר וואס ווערט אנגערופן **תיקון ליל שבועות**.
עס איז א קיצור פון תורה נביאים כתובים און ששה סדרי משנה און תרי"ג מצוות. דער מנהג שטאמט פון זוהר.

פון תנ״ך זאגט מען די ערשטע פסוקים און לעצטע פסוקים פון יעדן פון די 24 ספרים (מגילת רות זאגט מען דאס גאנצע ספר). על פי קבלה איז דאס כעין די פיר און צוואנציג קישוטי כלה, וואס מתן תורה ווערט פארגליכן צו א חופה.

## זעט אויך
* תיקון ליל הושענא רבא

קאטעגאריע:שבועות
קאַטעגאָריע:מנהגים
דעיוויד יאסקי

**דעוויד יאַסקי** (געב' 3טן מערץ 1964) איז א יידישער פאליטיקער אין ניו יארק און איז געווען פון 2002 ביז 2009 דער פארטרעטער פונעם 33סטן דיסטריקט, וואס נעמט איין א גרויסן חלק פון  וויליאמסבורג, אינעם ניו יארק שטאטראט.

אין 2006 איז ער געלאפן פאר א זיץ אין קאנגרעס.

ער האט אנגעהויבן זיין קאריערע אלס געהילף צו סענעטאר טשארלס שומער און האט באזיגט אין אן איבעראשנדן וואל אויסגאנג דורך די ארטיסטן פון וויליאמסבורג וואס האבן ארויסגעברענגט א שטערקערע וואל כוח פון די חסידים און ספאנישע וויילער וואס זענען געגאנגען פארן דעמעקראטיק בעל הבית סטיווען קאהן.

קאטעגאריע:וויליאמסבורגער
קאטעגאריע:פאליטיק
קאטעגאריע:ניו יארק
אטלאנטא

קליין|250px
**אַטלאַנטאַ** () איז די הױפּטשטאָט און גרעסטע שטאָט פֿון דזשארדזיע, USA.
שלשת ימי הגבלה

אין דעם יידישן קאלענדאר, זענען די **שלשת ימי הגבלה** די דריי טעג פאר שבועות. די טעג דערמאנען די דריי טעג ווען די יידן אין דעם מדבר האבן זיך צוגעגרייט צו באקומען די תורה.

קאַטעגאָריע:שבועות
ה'תשס"ג

## קאלענדאר
## געשעענישן
* ר' שלמה עמאר ווערט ספרדישער הויפט רב אין מדינת ישראל.

## געבוירן
## נפטר געווארן
אנגעשטעלטער

**איינגעשטעלטער** אדער **ארבייטארער** איז איינער וואס ארבעט פאר א צווייטן, און האט נישט קיין אייגענע  ביזנעס ווערט געווענליך אנגערופן אן ארבעטארער.

קאטעגאריע:האנדל און פינאנץ
קלויסטער

קליין|קלויסטער
אַ **קלױסטער** אָדער אַ **תּיפֿלה** אדער א **קירכע** איז אַ געביידע וואו קריסטן בעטן; עס איז װוּ אַ קריסט בעט ("מאליעט זיך") יעדן זונטאָג.

## זעט אויך 
* האגיא סאפיא
* פעטראס באסיליקע
*שול
*מעטשעט

קאַטעגאָריע:קריסטנטום
קאַטעגאָריע:געביידעס
כ"ו אב

היינט צו טאגס איז דער דאטום א וויכטיגער פאר פילע טויזנטער יידן וואס באזוכן אין דעם טאג אויף דעם רוה-ארט פון רבי יואל טייטלבוים פון סאטמאר, אין קרית יואל, ניו יארק.

## געשעענישן
## געבוירן 
## יארצייטן 
*ה'תשל"ב - רבי שלמה חיים פרידמאן, סאדיגערער רבי פון תל אביב. (געב'  ה'תרנ"ז)
*ה'תשל"ט - סאטמארער רבי, ר' יואל טייטלבוים, מחבר פון "ויואל משה" און "דברי יואל"
אושפיזין (פילם)

[קליין|300px| איין סצענע פון פילם וואו שולי ראנד פראוועט [התבודדות]]

**אושפיזין** איז א פילם וואס מאלט אראפ דעם לעבנסשטייגער פון א ברסלבער חרדישער בעל תשובה קינדערלאזער איד אין ארץ ישראל, און וואס ער האט מיטגעמאכט במשך פון איין יום טוב סוכות.

דער נאמען פונעם פילם, ***אושפיזין***, איז געגעבן נאך די אומגעבעטענע און אומגעוואונטשענע געסט וואס קומען אן אויף יום טוב ביים הויפט כאראקטער אין די סוכה. די געסט, נידעריגע עלעמענטן אנטלאפענע פון א ישראל'ישע טורמע, דרייען אים איבער דעם יום טוב און מאכן א טומל אינ'ם חרד'יש, חסיד'ישן געגנד. און דאס איז זיין נסיון, זיך נישט אויפצורעהגן אויף זיי און האבן סבלנות.

## מערקווירדיגקייט
דער פילם איז א היסטארישער דערפאר וואס עס האט גענוצט עכט חרד'ישע אידן צו שפילן אין פיל סצענעס. דער פילם פרואווט צו ערצייגן אויף א הומאניסטישער אופן דאס לעבן פון א רעליגיזע איד און זיינע ראנגלענישן מיט גאט, זיינע דאגות פון פרנסה, און זיין אינספירירנדע אמונה פשוטה.

דער דירעקטאר פון דעם פילם, גידי דאר, איז א ישראל'ישער פרייער איד. זיין הויפט פראדוצירער און שפילער איז שולי ראנד, א פרומער בעל תשובה וואס איז אמאל געווען א פרייער גרויסער אקטיאר. די צוויי זענען געווען אלטע פריינט און קאלעגן און האבן צוזאמען אויסגעארבעט דעם געדאנק פונעם פילם. דער דירעקטאר האט ארויסגעוויזן גאר שטארקע סענסיטיווקייט צום לעבנסשטייגער פון חרד'ישע אידן, און האט זיכער געמאכט אז דער פילם זאל נישט האבן קיין שמץ פון די אויסגעלאסנקייט וואס געפינט זיך אין אנדערע פילמען. צ.ב.ש. די צוויי הויפט שפילער, שולי ראנד מיט זיין ווייב -- וואס זענען מאן און ווייב אויך אין עכטן לעבן -- זעט מען קיינמאל זיך אפילו נישט צורירן.

## צייגונג אין אמעריקע
דער פילם איז געוויזן געווארן אין אמעריקע צום ערשט ביים *טרייבעקא פילם פעסטיוואל* אין ניו יארק. דער דירעקטאר, גידי דאר, האט מסדר געווען אז עס זאלן זיין ספעציעלע ערטער אין דעם אודיטאריום וואס וועט נישט זיין געמישט מענער און פרויען אין פאל אז חרד'ישע אדער חסיד'ישע אידן וועלן זיך וועלן באטייליגן. ביי דער ענדע פון דער ערשטער צייגונג אין ניו יארק איז געווען א "פראגן און ענטפערס" סעסיע ביי וועלכער גידי דאר, דער דירעקטאר, און שולי ראנד מיט זיין ווייב, די הויפט שפילער, האבן זיך באטייליגט.

## װעבלינקען 
* אושפיזין דאט קאם - אפיציעלע וועבזייטל
* http://www.imdb.com/title/tt0426155/

קאַטעגאָריע:פילמען וועגן חסידים
קאַטעגאָריע:ברסלב
קאטעגאריע:ישראל פילמען
קאַטעגאָריע:סוכות
קאטעגאריע:דראמאטישע פילמען
קאטעגאריע:העברעאיש-שפראכיגע פילמען
קאטעגאריע:2004 פילמען
יוסף חיים זאנענפעלד

[שמאל|ממוזער|250px|רחוב על שם הרב [בית ישראל (קווארטל)|בית ישראל פון ירושלים]]
[שמאל|ממוזער|250px|מצבת הרב יוסף חיים זוננפלד אין [אידישע בית עולם פון הר הזיתים. לצד מצבת רבו הרב אברהם חיים שאג]]
קליין|הרב יוסף חיים זאנענפֿעלד
הרב **יוסף חיים זאנענפעלד** ז"ל ( ו' כסלו תר"ט, 1טן דעצעמבער 1848 – י"ט אדר ב' ה'תרצ"ב) איז געווען דער גאב"ד פון דער עדה החרדית , באוואוסט אלס פייערדיגער קנאי און א גרויסער לוחם אקעגן ציונות.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן געווארן ו׳ כסלו תר״ט אין דעם שטעטל ווערבוי, קעניגרייך פון אונגארן (היינט סלאוואקיי) צו זיין פאטער הרב אברהם שלמה זאנענפעלד און זיין מוטער זאלדא. ער האט געלערט ביי גדולי התורה ווי דער כתב סופר, זון פונעם חתם סופר, און רבי חיים הערש מאנהיימער.

אין יאר תרל"ג (1873) איז ער ארויף  אין ארץ ישראל צוזאמען מיט זיין רבי׳ן, הרב אברהם שאג-צוועבנער, א תלמיד פונעם  חתם סופר, און האט זיך באזעצט אין דער ירושלים אלטשטאט. ער איז געווארן נאנט מיט הרב יהושע לייב דיסקין און זיין זון, הרב יצחק ירוחם דיסקין. ער איז געווען טעטיג אינעם יישוב הישן און האט געגרינדט דעם "אונגארישע הייזער" פערטל. צוזאמען מיט הרב דיסקין האט ער אויפגעשטעלט אין יאר תרל"ח (1878) דעם "בית הדין של החוגים היראים".

עס איז דא א ווידעא קליפ ווי ער טרעפט זיך מיט הרב קוק ביים ענגלישען באהערדע.

בזיווג שני האט ער חתונה געהאט מיט חילא (אייבעשוץ), די שוויגער פון רבי חיים זאב פינקל.

## וועבלינק 
* מען זעט ווי רב זאנענפעלד רב דירושלים, רב קוק רב דירושלים יפו והמושבות און דער ספרדישער רב הראשי לא"י ר' יעקב מאיר הראשון לציון טרעפן זיך מיט ווינסטאן טשערטשיל

קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
קאַטעגאָריע:עדה החרדית
קאַטעגאָריע:ירושאלמער
קאַטעגאָריע:רבנים אין ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:מוהלים
ט' כסלו

קליין|100px|ישראל אוימאן
## געשעענישן 
* ה'תשל"ח - דער עגיפטישער פרעזידענט אנוואר סאדאט ווערט דער ערשטער אראבישער פירער צו באזוכן מדינת ישראל.
* ה'תשס"ו - פראפעסאר ישראל אוימאן באלוינט מיטן נאבעל פריז פאר עקאנאמיק, פאר זיין ארבעט אין שפיל טעאריע.

## געבוירן 
* ה'תקל"ד - רבי דובער, דער מיטעלער ליובאוויטשער רבי

## יארצייטן  
* ה'תקפ"ח - רבי דובער, דער מיטעלער ליובאוויטשער רבי
* ה'תשכ"ב - הרב אוריאל צימער, סעקרעטאר פונעם מהריי"ץ פון ליובאוויטש,  און רעדאקטאר פון דער צייטונג דער איד.
* תשל"ט - גאלדע מאיר

## לינקען 
* ט' כסליו אין בית חב"ד
י' כסלו

## געשעענישן
* ה'תשל"ט -**מנחם בעגין** באלוינט מיטן נאבעל פריז פאר שלום.

## יארצייטן
* ה'תרפ"א - הרב **פינחס מנחם אלעזר יוסטמאן** פון פילץ מחבר פון **שפתי צדיק**
* ה'תרצ"ד - הרב **משה מרדכי עפשטיין**, ראש ישיבה פון חברון ישיבה.
* ה'תשי"ד - הרב **איסר זלמן מעלצער**, ראש ישיבה פון ישיבת סלוצק און פון ישיבת עץ חיים, און מחבר פונעם ספר **אבן האזל** אויפן רמב"ם.
אוישוויץ

**אוישוויץ** (דייטש: *Auschwitz*) איז דער נאמען פון א געגנט פון  עטליכע קאנצענטראציע לאגערן און די גרעסטע פארניכטונג לאגער ביי דעם חורבן אייראפע וואס די דייטשן האבן געבויט אין יאר ה'ת"ש (1940) לעבן דער שטאט **אשפעצין**.

דער נאמען **אוישוויץ** ווארפט א שוידער און א ציטער. מען האט אין אוישוויץ אומגעברענגט מער ווי א מיליאן יידן (מענער, פרויען און קינדער), און ווי אויך ארום 22,000 ציגיינער. דער דאקטאר מענגעלע פלעגט שטיין ביים טויער פון אושוויץ אין טייטלען רעכטץ אדער לינקס. רובא דרובא אלטע יידן, פרויען, און קליינע קינדער, זענען געשיקט געווארן אויף לינקס, ווי זיי זענען ליידער לעבעדיג פארגאזט אין פארברענט געווארן הי"ד. די איבריגע זיינן געשיקט געווארן אין ארבעט'ס לאגערן, ווי מען האט ביטער שווער געארבעט פאר די נאציס. היינט צו טאג איז דארט געווארן א מוזעאום ווי עס איז נאך געבליבן עטוואס א זכר ווי טויזנטער טוריסטן באזוכן יערליך, אבער די גאז קאמערן מיט רוב באראקן שטייען שוין נישט. 
250px|קליין|די טויער פון די לאגער אין אוישוויץ מיט די ווערטער "ארבייט מאכט פריי"
[קליין|250px|די גרויס פון אוישוויץ [בית הכסא]]

## זיכרונות 
צווישן די שרייבער וואס האבן געשריבן וועגן זייער דערפארונגען אין אוישוויץ:
* אלי וויזל
* וויקטאר פרענקל

## ביכער אין יידיש וועגן די היסטאריע פון אוישוויץ 
* 
* 
* 

קאַטעגאָריע:פארניכטונגס לאגערן