open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
יפו גאס (ירושלים)

[ממוזער|250px|טראמוויי שינעס אויף יפו גאס, [תשע"א 2011]]
ממוזער|250px| כלל געביידע און טראמוויי אויף יפו גאס
די **יפו גאס** () איז א הויפט גאס, פון די עלטסטע און לענגסטע גאסן אין מערב ירושלים, וואס ציעט פון דעם טויער פון ירושלים אלטשטאט ביי יפו טויער ביזן אריינגאנג צו דער שטאט אין רוממה.

די ירושלימע שטאטראט, די האנדלסצענטער בן יהודה גאס און קעניג דזשארדזש, דער אלטער באוואוסטער מחנה יהודה מארק, די צענטראלע אויטאבאס סטאנציע און די נייע שנעלע באן קיין תל אביב, וואס איר סטאנציע געפינט זיך אויף דער יפו גאס, פארשידענע רעגירונגס געביידעס, בענק, פאסט, ווי אויך האטעלן, נאכט לאקאלן, שענק אא"וו.

## גאַלעריע 

טעקע:Allenby Sq Clocktower.jpg|מגדל השעון געבויט דורך די בריטישע אויפן ארט פונעם אטאמאנישן טורעם ביים יפו טויער, געבויט אין 1924 און אראפגעווארפן אין 1934
טעקע:Generali Building on Jaffa Road in Jerusalem. 1954 (id.14699613).jpg|חברת הביטוח ג'נרלי, נבנה ב-1935 ושיכן גם משרדי ממשלה בריטיים
טעקע:The main branch of Bank Leumi on Jaffa Road (Derech Yafo), Jerusalem. 1950-1955 (id.15291340).jpg|אנגלא-פאלעסטינע באנק, געווידמעט אין 1939
טעקע:Jerusalem. 1938 (D701-017).jpg|הבניין הרוסי החדש, נבנה בשנות ה-30 ושיכן גם משרדי ממשלה בריטיים
טעקע:Ben Dov. Sensor Brothers building in Zion Square in Jerusalem (id.34236759).jpg|בניין סנסור, געבויט אין די 30ער יארן ומהווה דוגמה לבנייה ערבית פרטית ברחוב

## װעבלינקען 
* רחוב יפו, באתר עיריית ירושלים
* יורדים העירה- מרכז העיר ירושלים, היסטוריה, תמונת מצב, ותוכנית ההתחדשות - בהוצאת מכון ירושלים לחקר ישראל, 2011.

קאַטעגאָריע:ירושלים
קאטעגאריע:גאסן
יפו טויער

קליין|300px|דער יפו טויער היינט
דער **יפו טויער** איז איינער פון די טויערן פון דער אלטשאט ירושלים. ער געפינט זיך אינעם מערב מויער פון דער אלטשטאט. פון דעם טויער הייבט אן די יפו גאס, וואס פירט קיין יפו.

## גאלעריע 

טעקע:David tower wall jeruslaem old city efi elian.JPG|מגדל דוד (המצודה)
טעקע:Jaffa Gate Jerusalem 03.JPG|נקודת האפס של ישראל
טעקע:Migdal david008.jpg|ביתן האקדמיה לאומנות - בצלאל 
טעקע:Jerusalem Jaffa Gate-19th-clock.jpg|מגדל השעון הטורקי
טעקע:Jaffa Gate from Outside. Jerusalem.jpg|מיתקן השתייה (סביל) הטורקי

## װעבלינקען 
קאַטעגאָריע:ירושלים
טראנספארט אין ישראל

ישראל האט אן אנטוויקלטן טראנספארט סיסטעם, וואס שליסט איין שאסייען, אויטאבוס ליניעס, באנען און פלי טראנספארט.
## שאסייען 
## אויטאבוסן 
## באנען 
* זעט ישראל באנען
### לייכטע באנען 
די פאלגנדע פלענער זענען דא צו בויען **לייכטע באנען אין ישראל**:
* ירושלים לייכטע באנען
* תל אביב לייכטע באן
* כרמיאל עכו לייכטע באן ליניע
## פלי טראנספארט 
אין ישראל זענען דא 48 פליפארטן.
דער גרעסטער פליפארט איז בן גוריון פליפעלד, מיט דריי טערמינאלן און אינטערנאציאנאלע פליען.

## פארטן 
### מיטלענדישער ים 
[קליין|דעם [ראיעל איריס אויף חיפה פארט]]
* אשדוד פארט
* חיפה פארט

### רויטער ים 
ביים אילת איינגאס:
* אילת פארט

*
מנחה גדולה

**מנחה גדולה** איז זעקס אין א האלב שעה נאכן אנהייב פונעם טאג, גערעכנט לויט שעות זמניות. דאס איז די ערשטע צייט ווען מען מעג דאווענען מנחה.

## רעכענען דעם זמן פון מנחה גדולה
דער זמן פון מנחה גדולה איז זעקס און א האלב שעות זמניות אין דעם טאג, ד.ה. א האלבע שעה (זמנית) נאך חצות. אין ווינטער, ווען א שעה זמנית איז ווינציגער ווי 60 מינוט, איז לכתחילה רעכענט מען מנחה גדולה 30 מינוט נאך חצות, לחומרא.

## דער זמן פון דאווענען מנחה
כאטש מען מעג דאווענען מנחה פון מנחה גדולה, האלטן אסאך פוסקים אז דער לכתחילה'דיקער זמן פון מנחה איז מנחה קטנה.

אין די ליטווישע ישיבות איז דער מנהג צו דאווענען מנחה גדולה. אויך אין ארבעטספלעצער מאכט מען אפט א מנין צו מנחה אין דער מיטאג פויזע (בפרט אין ווינטער ווען ס'איז צו שפעט צו דאווענען מנחה נאך דער ארבעט) קומט אויס אז מען דאווענט מנחה גדולה.

## זמן מנחה גדולה אין ירושלים
פאלגנד איז א טאבעלע פון דעם זמן פון מנחה גדולה אין ירושלים דעם 1טן פון יעדן מאנאט.

(*) אויפן זומער זייגער

## זעט אויך 
* מנחה קטנה
* פלג המנחה

## וועבלינקען
שלש סעודות

**שלש־סעודות** (ארויסגערעדט *שאַלעשודס*) איז די לעצטע שבתדיקע סעודה צװישן די דרײ שבתדיקע סעודות װאס מען דאַרף עסן לויט דער הלכה במשך דעם שבת. גלײך װי די ערשטע צװײ סעודות, אױך שלש סעודות דארף מען עסן המוציא, אבער פון דעסטװעגן איז די סעודה גרינגער װי די אַנדערע צװײ, און בדיעבד (ענגיק) קען מען יוצא זיין מיט פירות אדער מיני מזונות, װי למשל האָבן די חזל באַשטימט פאַר אָרעמע־לײַט װאס האָבן ניט קײן געלט צו קױפן פאר שלש סעודות: "עשה שבתך חול ואל תזדקק לבריות", אנדערש װי די ערשטע צװײ סעודות, װאָס פֿאָדערן יאָ צו זײַן אָפּהענגיק צו אַנדערע.

די צייט פון שלש־סעודות ווערט גערופֿן **רעווא דרעווין.**

חסידים זײַנען זיך נוהג צו ארײנשלעפן דעם שלש סעודות טיפער אין דער נאַכט.

נאך שלש סעודות קומט מלווה מלכה.

קאַטעגאָריע:שבת
ברוין

**ברוין**, איז א קאליר וואס איז טונקל געל, אראנזש, אדער רויט, וואס שיינט נישט שטארק פארהעלטנמעסיג צו העלערע אדער ווייסע אביעקטן. 

## רעפערענצן 
* ליסטע פון קאלירן

קאַטעגאָריע:קאלירן
1960

## געשעענישן 
* 27סטן אפריל - טאגא ווערט אומאפהענגיק פון פראנקרייך
* 29סטן פעברואר - 15,000 מענטשן שטארבן אין אן ערדציטערניש אין אגאדיר, מאראקא
* 1טן אפריל - די פאראייניגטע שטאטן שיקט ארויף דעם ערשטן מעטעאראלאגישן סאטעליט 
* 21סטן אפריל - געווידמעט בראזיליא, הויפטשטאט פון בראזיל
* 27סטן אפריל - טאגא ווערט אומאפהענגיק פון פראנקרייך
* 11טן מיי - מוסד אגענטן כאפן אדאלף אייכמאן אין ארגענטינע
* 16טן מיי - ערפינדונג פון דעם לאזער 
* 22סטן מיי - ערדציטערניש מיט שטארקייט 9.5 הרגעט 1,655 מענטשן אין טשילע
* 20סטן יוני - די מאלי פעדעראציע ווערט זעלבשטענדיק פון פראנקרייך
* 30סטן יוני - די דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא ווערט זעלבשטענדיג פון בעלגיע
* 1טן יולי - סאמאליע באקומט זעלבשטענדיקייט פון בריטאניע און איטאליע
* 1טן אויגוסט - דאהאמי (היינט בענין) ווערט זעלבשטענדיק פון פראנקרייך
* 5טן אויגוסט - אויבער וואלטע (היינט בורקינע פאסא) ווערט אינגאנצן אומאפהענגיק פון פראנקרייך
* 7טן אויגוסט -  דער בארטן פון העלפאנדביין פראקלאמירט זיין זעלבשטענדיקייט
* 13טן אויגוסט - די צענטראלע אפריקאנער רעפובליק פראקלאמירט זעלבשטענדיקייט פון פראנקרייך
* 15טן אויגוסט - די רעפובליק פון קאנגא (בראזאוויל) פראקלאמירט אומאפהענגיקייט פון פראנקרייך
* 16טן אויגוסט - ציפערן באקומט זעלבשטענדיקייט פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
* 17טן אויגוסט - גאבאן באקומט זעלבשטענדיקייט פון פראנקרייך.
* 25סטן אויגוסט - די 17טע אלימפיאדע געעפנט אין רוים
* 8טן נאוועמבער - זשאן קענעדי געוויילט פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן

## געבוירן 
* 19טן פעברואר - פרינץ ענדרו, הערצאג פון יארק
* 31סטן אויגוסט - חאסאן נאסראללע, גענעראל סעקרעטאר און פירער פון חיזבאלא
* 22סטן סעפטעמבער - יצחק הערצאג, ישראלדיקער פאליטיקער

## געשטארבן 
* 20סטן פעברואר - לענארד וואולי, בריטישער ארכעאלאג (געב' 1880)
* 30סטן מיי - באריס פאסטערנאק, יידישער־רוסישער דיכטער, וואס האט געוואונען דעם נאבעל פריז פאר ליטעראטור (געב' 1890)

קאַטעגאָריע:20סטער י"ה
ראוונע

קליין|200px|באן וואקזאל

**ראָוונע** (, ריוונע; , *ראוונא*; ; ) איז א היסטארישע שטאט אין מערב אוקראינע, אין דער היסטארישער ראיאן פון וואהלין. זי איז די אדמיניסטראטיווער צענטער פון דעם ראוונער אבלאסט (פראווינץ), און אויך דער אדמיניסטראטיווער צענטער פון דער ארומיגער ריוונענסקי ראיאן אינעם אבלאסט. די שטאט אליין איז אויך א באזונדערע ראיאן אין אבלאסט. 

ראוונע איז א וויכטיקער טראנספארטאציע קנופ, מיט דעם אינטערנאציאנאלן ראוונער פלוגפארט, און באן פארבינדונגען קיין זבאלדוניוו, סארני און קאוולע, ווי אויך שאסייען קיין בריסק, קיעוו און לעמבערג. 

די באפעלקערונג איז בערך 243,873 (אין יאר 2022).

דער רבי ר' בער איז געווען מגיד אין ראוונע.

קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
האר

קליין|האר
**האר** איז א פֿאדעם פון פראטעין (קעראטין) וואס וואקסט ארויס פון דער הויט ביי זויגערס. אין האר געפינט זיך די מינעראלן צינק, סיליקאן, אייזן און כלאר. ביי א געזונטן מענטש וואקסן מער ווי הונדערט טויזנט האר.

די האר אויפן קאפ קען וואקסן גאר לאנג, דערפאר טוט מען זיי שערן מיט א שערל אדער א שער מאשין.

## צוועקן פון האר 
* צו היטן די ווארעמקייט פון דעם קערפער
* צו שיצן קעגן דער זון.

## זעט אויך 
* בארד
* שנאלץ
* פאות
* נזיר
* צאפ
* שמשון הגיבור

*
קאַטעגאָריע:קערפער
קאַטעגאָריע:זויגערס
שרית חדד

**שרית חדד** (געבוירן אין עפולה מיטן נאמען **שרה חוּדָדָטוֹב** דעם 20סטן סעפטעמבער 1978) איז א בארימטע ישראלדיקע זינגערין. זי האט געבראכט 12 אדער 13 דיסקן פון מוזיק. זי איר גאר באליבט. זי האט ביז האנט נישט חתונה געהאט.

קאַטעגאָריע:ישראלדיקע זינגערס

קאַטעגאָריע:אייראוויזיע באטייליקטערס
שפרינגען מיט א טיטשקע

קליין|250px|שפרינגען מיט א טיטשקע
**שפרינגען מיט א טיטשקע** איז א פעלד ספארט אין וואס מען ניצט א בייגיקע טיטשקע צו שפרינגען אריבער א שטאנג. דאס איז איינע פון די ספארטן אין דער אלימפיאדע.

דער ספארט האט אנגעהויבן אין סקאנדינאוויע אינעם 19טן יארהונדערט. ס'איז געווען א טאקטיק וויאזוי צו אנטלויפן אריבער א וואסער.

קאַטעגאָריע:ספארט
תנחום קאפלאן

**אַנאַטאָלי (תּנחום) קאַפּלאַן** (רוסיש: *Анатолий Львович Каплан*) - געבױרן דעם 10טן יאַנואַר 1903 אין ראָגאַטשעװ, מאָלעװער גובערניע (רוסלענדישע אימפּעריע - איצט אין װײַסרוסלאַנד); געשטאָרבן דעם 3טן יולי 1980 אין לענינגראַד (איצט פּעטערבורג אין רוסלאַנד).                                                         

אַ באַקאַנטער סאָװעטיש-ייִדישער גראַפֿיקער, מאָלער און סקולפּטאָר. ער האָט געשאַפֿן     אַ היפּשע צאָל קינסטלערישע װערק (איבערהױפּט ליטאָגראַפֿיעס) לױט די מאָטיװן פֿון דער ייִדישער ליטעראַטור און פֿאָלקלאָר, אַרײַנגערעכנט די סעריע "ייִדישע פֿאָלקסלידער", די אילוסטראַציעס צו שלום-עליכמס ביכער "טעוויע דער מילכיקער", "סטעמפּעניו", "דאָס פֿאַרכישופֿטע שנײַדערל" וכדומה.  
 

אַ חוץ כלערלײ קינסטלערישע אױסשטעלונגען אין ראַטן-פֿאַרבאַנד, האָט תּנחום קאַפּלאַן אױך אָנטײלגענומען אין העכער 25 ענלעכע אונטערנעמונגען אין אױסלאַנד, בתוכם די אױסשטעלונגען לכבוד דעם 100סטן געבורטסטאָג פֿון שלום-עליכם אין ניו-יאָרק (1959) און פּאַריז (1960); די אױסשטעלונגען אין לאָנדאָן (1961), טאָרינאָ און מילאַן (1962); לאָס-אַנזשעלעס (1963); װענעדיג (1966); רױם, פּראָג, באַזעל (1967); לײַפּציג, בראַונשװײַג (1971) און אַזױ װײַטער.

## וועבלינק 
*גאַלעריע 

קאַטעגאָריע: מאלערס
קאַטעגאָריע:סקולפטארן
קאַטעגאָריע:רוסישע יידן
פעטערבורג

**פּעטערבורג** ( *סאַנקט-פּיטירבורק*) איז אַ שטאָט אין  רוסלאַנד ביים נעווא טייך אויפן שפּיץ פונעם איינגאָס פון פינלאַנד אויפן באַלטישן ים. אין פאַרשידענע תקופות פון איר געשיכטע האָט די שטאָט פאַרמאָגט אַנדערע נעמען, ווי **פּעטראָגראַד** (, 1914–1924) און  **לענינגראַד** (, 1924–1991). 

געגרינדעט פונעם צאר פעטער דער ערשטער פון רוסלאנד אום 27סטן מײַ, 1703, איז זי געווען די הויפּטשטאָט פון דער רוסלענדישער אימפעריע מער ווי צוויי הונדערט יאָר (1713–1728, 1732–1918). פּעטערבורג האָט אויפגעהערט דינען ווי הויפּטשטאָט אום 1918 נאָך דער רוסישער רעוואָלוציע פון אָקטאָבער 1917. זי איז רוסלאנדס צווייטע גרעסטע און אייראפע'ס פערטע גרעסטע שטאט נאך מאסקווע, לאנדאן און סטאמבול. די שטאט האט 4.6&nbsp;מיליאן איינוואוינערס, און מער ווי 6&nbsp;מיליאן מענטשן וואוינען אין דער סביבה. פעטערבורג איז א הויפט אייראפעישער קולטורעלער צענטער, און א וויכטיגער רוסישער  פארט אויפן באלטישן ים.

## היסטאריע 
## געאגראפיע 
## טראנספארטאציע 
פעטערבורג איז א הויפט טראנספארט קנופ. אין 1837 איז געבויט געווארן די ערשטע רוסישע באן.

## וועבלינקען 
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעט אין רוסלאנד
אויבערלאנד

**אױבערלאַנד** איז א טייל פון אונגארן, וואס געפונט זיך אין מערב זייט פון לאנד, און נעמט אריין אין זיך חלקים פון טשעכיי, סלאוואקיי און עסטרייך. 

די יידן זענען אלע געווען אשכנזים, וואס מייסטנס זענען זיי געווען קעגן די רעיון החסידות, און זענען געגאנגען אויפן דרך פונעם חתם סופר. 

די נעאלאגן פון די געגנט זענען געווען זייער גרויס, און בעיקר איז באוויסט די קוראל טעמפל אין בודאפעשט, אלס די גרעסטע טעמפל אין אונגארן.

אלע יידן אין אונגארן, האבן מיטגעטיילט דעם חורבן, און פון בערך אכט הונדערט , זענען פיר הונדערט פופציג טויזנט אומגעקומען און די פארניכטיגונגס לאגערן, און אויף טויט מארשן.

די שארית הפליטה איז אין אנהייב צוריקגעקומען, מיינענדיק אז מען קען אלעס אויפשטעלן פון דאסניי, אבער די קאמוניסטן האבן פארכאפט די מאכט, און די וואס זענען נישט ארויס גענוג פרי, זענען פארכאפט געווארן אינעם נעץ.

אין יאר 1956, ביי דער אונגארישער רעוואלוציע, זענען רוב יידן וואס זענען געווען אין אונגארן אנטלאפן קיין עסטרייך און פון דארט קיין ישראל, פאראייניקטע שטאטן.

ביי די חסידים אין אונטערלאנד, און אין מארמאראש, פלעגט מען זאגן, אז די גרעניץ צווישן אויבערלאנד און אונטערלאנד, איז דער חיות גארטן, אין בודאפעשט.
 

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אונגארן
קאַטעגאָריע:היסטאריע
פעלשער

"די פֿעלשער" , אױף ענגליש "the counterfeiters", אױף דײַטש " DIE FÄLSCHER" איז אַ עסטרײַכיש/דײַטשער פילם, װאָס שטעפֿאַן רוזאָװיצקי האָט געמאָכט. אין דעם פֿילם, פירן די נאציס אן מיט אפעראציע בערנהאַרד, ווו דיִ נאַציס האָבן געוואלט אונטערברענגן ענגלאַנד מיט פֿאַלשע געלט. אין דעם פֿילם מוז אַ ייִדישער פֿעלשער, װאָס האָט דעם נאמען שלמה סאָראָװיטש, מיט אַנדערע יידן פֿעלשן דאָס ענגלישע פונט שטערלינג, און אַמעריקאַנע דאלארן אין זאקסענהויזן. די געשיכטע באַציט זיך אויפן בוך פֿון װאָס דער שרייבער אַדאָלף בורגער האט געשריבן, װאָס איז אַ ייִדיש סלאָװאַקישער דרוקער , װאָס דער נאַצי האָט אים אײַנגעשפּערט אין יאָר 1942, װײַל ער האָט געפֿעלשט פּאַפּירן , און די ייִדן האבן נישט געמוזט גיין אין די פארניכטיגונגס לאגערן. רוזאָװיצקי האָט זיך זער פֿיל בעראַטן מיט א געוויסער בורגער בײַם פּראָדוקצירן דעם פֿילם. דער פֿילם האָט געווינען "די בעסטע אויסלענדיש שפראכיקע פילם פונעם אסקארּֿ" בײַם אָכציקסטן אַקאַדעמיע עװאָרדס אין יאָר 2008

קאַטעגאָריע:פילמען
בירזש

קליין|150px|הערב
**בירזש** (ליטוויש: Biržai) איז א שטאט אין צפון-מזרח ליטע אויפן ברעג פון די טייכן אפאשטשא און אגלואנא און לעבן דער סירואיניס אזערע, נישט ווייט פונעם גרענעץ מיט לעטלאנד, 42 ק"מ צפון פון קופישאק. אין די טייכן געפינען זיך פיר אינזלען; אויף איינעם פון האט מען געבויט א פאלאץ אין 16טן יארהונדערט, וואו נאפאלעאן האט גערוט ווען ער האט מארשירט אדורך ליטע. בירזש איז פון די עלטסטע שטעט אין ליטע און ווערט שוין דערמאנט אין דאקומענטן פון יאר 1455.

במשך די יארן 1492-1806 האט בירזש געהערט צו די אדעלן פון דער ראדוויל משפחה. זי האט באקומען מאגדעבורג רעכט אום 1589. יעדע וואך זענען  געווען צוויי מארק טעג אין בירזש.

בירזש איז פלאצירט אויף איינער פון די שאסייען פון ווילנע קיין ריגע.
 
אום 1900 איז די יידישע באפעלקערונג געווען 2501.

## פערזענלעכקייטן פון בירזש
* הרב אלחנן וואסערמאן, ראש ישיבה אין באראנאוויטש

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין ליטע
1959

## געשעענישן 
* 3טן יאנואר - אלאסקע ווערט דער 49סטער שטאַט פון די פאראייניגטע שטאטן
* 16טן פעברואר - פידעל קאסטרא ווערט דער הערשער פון קובא
* 10טן מערץ - אויפשטאנד פראבע אין טיבעט קעגן דער כינעזישער אקופאציע דורכגעפאלן, טויזנטער געשחטן דורך דער כינעזישער ארמיי
* 21סטן אויגוסט - האוואי ווערט דער 50סטער שטאַט אין די פאראייניגטע שטאטן.
* 27סטן סעפטעמבער - קרוב צו 5,000 מענטשן אומגעקומען אין א טייפון שטורעם אין האנשו אינזל, יאפאן.
* 6טן אקטאבער - דאס כרמלית, די חיפה אונטערגרונט באן, הייבט אן ארבעטן.

## געבוירן 
* 16טן מערץ - יענס סטאלטנבערג, פרעמיער מיניסטער פון נארוועגיע
* 22סטן מערץ - אברהם פריד, אמעריקאנער חסידישער זינגער
* 10טן יוני - עליאט שפיצער, 58סטער גובערנאטאר פון ניו יארק
* 19טן אקטאבער - ניר בארקאט, בירגערמייסטער פון ירושלים

## געשטארבן 
* 9טן אפריל - פרענק לויד רייט, אמעריקאנער ארכיטעקט (געב' 1867)
* 24סטן מיי - דזשאן פאסטער דאלעס, שטאט סעקרעטאר פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1888)
* 15טן יולי - ערנסט בלאך, יידישער-שווייצער קאמפאזיטאר, (געב' 1880)

## נאבעל פריזן 
* פיזיק - אווען טשעמבערליין

קאַטעגאָריע:20סטער י"ה
1954

## געשעענישן 
* 3טן נאוועמבער - געעפנט די תל אביב צענטראלע באן סטאנציע

## געבוירן 
* 25סטן יאנואר - דויד גראסמאן, ישראלדיקער שרייבער און דיכטער
* 7טן אפריל - דזשעקי טשען, אמעריקאנער-כינעזער פילם אקטיאר 
* 20סטן מיי - דעיוויד פעטערסאן, גובערנאטאר פון ניו יארק
* 20סטן יוני - אילן רמון, ערשטער ישראלדיקער אסטראנויט (אומגעקומען אין 2003)
* 17טן יולי - אנגעלא מערקל,  קאנצעלארין פון דייטשלאנד

## געשטארבן 
* 18טן מיי - זעליג בראדעצקי, מאטעמאטיקער (געב' 1888)
* 7טן יוני - אלאן טיורינג, מאטעמאטיקער, פיאנער פון קאמפיוטער וויסנשאפט (געב' 1912)
* 7טן אקטאבער - רבי יהודה לייב אשלג, מחבר פונעם "סולם" אויפן זוהר (געב' 1884)

קאַטעגאָריע:20סטער י"ה
1979

## געשעענישן 
* 7טן פעברואר - פלוטאן פארט אריין אינעם אָרביט פון נעפטון
* 26סטן פעברואר - ליקוי חמה איבער צפון אמעריקע (גאנץ איבער קאנאדע)
* 11טן אפריל - די הערשאפט פון אידי אמין אין אוגאנדע ווערט אראפגעווארפן
* 4טן מיי - מארגארעט טאטשער באשטימט פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך 

## געבוירן 
* 
## געשטארבן 
* 

קאַטעגאָריע:20סטער י"ה
1טן יאנואר

**1 יאנואר** איז דער ערשטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 364 טעג (365 אין אן עיבור־יאר).
## היסטארישע געשעענישן 
* 45 פאר דער ציווילער רעכענונג - דער יוליאנישער קאלענדאר ווערט איינגעפירט

* 630 - מוחמד הייבט אן קיין מעקא מיט זיין מיליטער.
* 990 - רוסלאנד נעמט אן דעם יוליאנישן קאלענדאר.
* 1502 - פארטוגעזישע אויספארשער קומען אָן קיין ריא דע זשאנערא, בראזיל.
* 1515 – פראנסוא דער ערשטער פון פראנקרייך ירש׳נט דעם פראנצויזישן קרוין.
* 1600 - סקאטלאנד הייבט אן צו ניצן דעם גרעגאריאנישן קאלענדאר.
* 1622 - דעם 1טן יאנואר איז אויסגרופן אלס דער ערשטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר.
* 1651 - טשארלס דער צווייטער באקרוינט מלך פון סקאטלאנד.
* 1801
** דאס גרויסבריטאנישע קעניגרייך און דאס אירישע קעניגרייך ווערן פאראייניגט אינעם פאראייניגטן קעניגרייך
** דער ערשטער אסטערויד, צערעס, איז אנטפלעקט (שפעטער ווערט ער קלאסיפֿירט אלס א קארליק פלאנעט)
* 1837 - ערדציטערניש אין דער שטאט צפת
* 1880 - אנהייב פון גראבן דעם פאנאמא קאנאל
* 1892 - עליס איילאנד געעפנט פאר אימיגראנטן צו די פאראייניגטע שטאטן
* 1893 - יאפאן הייבט אן ניצן דעם גרעגאריאנישן קאלענדאר
* 1898 - די שטאט ניו יארק סיטי איז געגרינדעט, מיט דעם פאראייניגן פון מאנהאטן, ברוקלין, קווינס, בראנקס און סטאטן איילנד 
* 1926 - געגרינדעט דער קרוגער פארק אין דרום אפריקע
* 1939 - נאצי דייטשלאנד אסרט פאר יידן צו ארבעטן מיט דייטשן
* 1973 - אירלאנד, דאס פאראייניגטע קעניגרייך און דענמארק טרעטן אריין אינעם אייראפעישן פארבאנד
* 1981 - גריכנלאנד טרעט אריין אינעם אייראפעישן פארבאנד
* 1993 - טשעכאסלאוואקיי צעטיילט אויף טשעכיי או סלאוואקיי
* 1995
** געגרינדעט די וועלט האנדל ארגאניזאציע
** עסטרייך, פינלאנד און שוועדן ווערן מיטגלידער פונעם אייראפעישן פארבאנד
* 1998 - אייראפעאישער צענטראלבאנק געגרינדעט

* 2007 - בולגאריע און רומעניע ווערן מיטגלידער אינעם אייראפעישן פארבאנד.
* 2011 -  עסטלאנד ווערט א מיטגליד אין דער אייראזאנע.
* 2014 - לעטלאנד אדאפטירט די איירא ווי זיין צאלמיטל, און ווערט דאס 18טע לאנד אין דער אייראזאנע.
* 2015 - ליטע אדאפטירט די איירא ווי זיין צאלמיטל, און ווערט דאס 19טע לאנד אין דער אייראזאנע.

## געבוירן 
* 1467 - זיגמונד דער ערשטער, מלך פון פוילן (געש' 1548)
* 1500 – שלמה מולכו, פארטוגעזישער מקובל (נפטר עקה״ש 1532)
* 1586 - פאבלא קלאריס, פרעזידענט פון קאטאלאניע (געש' 1641)
* 1880 - שלום אש, יידישער-פוילישער שרייבער (נפטר 1957)
* 1889 - מרדכי דובין, פירער פון די יידן אין לעטלאנד צווישן די צוויי וועלט מלחמות (נפטר 1956)
* 1900 - טשיאונע סוגיהארא, יאפאנישער קאנסול און א חסיד אומות העולם (געשט' 1986)
* 1959 - אזאלי אסומאני, פרעזידענט פון די קאמאראס
* 1964 - יצחק גאגולה, כנסת דעפוטאט פון ש"ס פארטיי

## געשטארבן 
* 1515 - לואי דער צוועלפטער, מלך פון פראנקרייך (געב' 1462)
* 1894 - היינריך הערץ, פיזיקער (געב' 1857)
* 1748 - יאהאן בערנולי, שווייצער מאטעמאטיקער (געב' 1667)
* 1995 - יוזשין וויגנער, יידישער פיזיקער פון אונגארן, באלוינט מיטן נאבעל פריז פאר פיזיק (געב' 1902)
* 2005 - אשר פרס, ישראלישער פיזיקער (געב׳ 1934)
* 2013 - רבי אברהם יעקב פרידמן, סאדיגורער רבי און מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה (געב' 1928)

## הערות 
----
* 31סטן דעצעמבער - 2טן יאנואר
* יאנואר

01
טשאנדיגאר

**טשאנדיגאר** (Chandigarh) איז א שטאט אין צפון אינדיע דינט אלס די הויפטשטאט פון די ראיאנען פּוּנזשאַב און האַריאַנאַ. דער אויסטייטש פון דעם נאמען אין הינדיש איז "דער פעסטונג פון טשאנדי" טשאנדי א געוויסער אפגאט.
## אידישע היסטאריע
קיין איד האט נאך קיינמאל באטרויטן דעם באדן, צוליב די ווייטע רוחות ווי דאס איז.

קאַטעגאָריע:שטעט אין אינדיע
1964

## היסטארישע געשעענישן 
* 6טן מערץ - פאולוס מלך פון גריכנלאנד (געב' 1901)
* 26סטן אפריל - טאנזאניע געשאפן פון דער פאראייניקונג פון טאנגאניקע מיט זאנזיבאר 
* 6טן יולי - מאלאווי פראקלאמירט זעלבשטענדיקייט פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
* 1טן אקטאבער - שינקאנסען גיך באן הייבט אן אין יאפאן
* 10טן אקטאבער - געעפנט די טאקיא אלימפיאדע 
* 14טן אקטאבער - לעאניד ברעזשנעוו ווערט פירער פונעם סאוועטן פארבאנד
* 24סטן אקטאבער - צפון ראדעזיע באקומט זעלבשטענדיקייט פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך, און ווערט דאס לאנד זאמביע

## געבוירן 
* 10טן מערץ - פרינץ עדווארד, גראף פון וועסעקס
* 6טן אפריל - דוד וואודארד, אמעריקאנער פּאָסטמאָדערנער שרייבער און קאָנדוקטאָר
* 16טן אפריל - רונה רמון, ישראלדיקע פובליקע אקטיוויסטין, די אלמנה פון אילן רמון (געש' 2018)
* 19טן יוני - באריס זשאנסאן, בירגערמייסטער פון לאנדאן

## געשטארבן 
* 27סטן יאנואר - לייב גלאנץ, חזן (געב' 1898)
* 28סטן סעפטעמבער - הארפא מארקס, אמעריקאנער קאמיקער (געב' 1888)
* 20סטן אקטאבער - הערבערט קלארק הואווער, דער 31סטער פרעזידענעט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע (געב' 1874)

קאַטעגאָריע:20סטער י"ה
יד ושם

קליין|250px|שמאל|

**יד ושם** איז א מוזיי אין ירושלים וואס איז אויפֿגעשטעלט געווארן אלס אנדענק פון דעם חורבן אייראפע. עס איז דארט דא א ליסטע פון עטליכע מיליאן אומגעקומענע וואס די נאענטע פון די מענטשן קענען זעהן מער פרטים.

אויך איז דארט דא פיל בילדער פון קינדער און ערוואקסענע וואס האבן ליידער נישט איבערגעלעבט דעם חורבן.

דער פּלאַץ איז ליגן אין יער ירושלים אויף די מערב שיפּוע פון הר הרצל ("בארג פון רעמעמבראַנסע"). עס איז 804 מעטער אויבן ם מדרגה.

## וועבלינקען
* יד ושם 

קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע מוזייען
קאַטעגאָריע:ירושלים
קאַטעגאָריע:הר הרצל
ד'ר"ל

## געשעענישן
ז' טבת — דריי פֿירערס פון יידן אין בבל זענען איינגעזעצט: דער ראש הגולה - הונא מרי בר מר זוטרא, רב אמימר בר רב ינוקא און משרשיא בר פקוד. שפעטער האט מען זיי געהרגעט (איגרת רב שרירא גאון)
## געבוירן
יארן ב'ק' - ב'קצ"ט

* י"ד כסלו, ב'קצ"ג - געבוין ראובן, דער עלצטער זון פון יעקב אבינו
*ב'קצ"ד - געבוירן שמעון, דער צווייטער זון פֿון יעקב אבינו
גאלד (קאליר)

**גאָלד** איז אַ געל-אָראַנזש קאָליר, וואס רעפרעזענטירט דעם קאָליר פון גאָלד.
## אין נאטור
דער גאָלדפיש איז אַ פרישוואסער פיש וואס אסאך מענטשן האלטן אין שטוב.

קאַטעגאָריע:קאלירן
1870

## געשעענישן 
* 3טן יאנואר - אנגעהויבן בויען דעם ברוקלין בריק
* 19טן יולי - פראנקרייך פראקלאמירט מלחמה קעגן פרייסן און הייבט אן דעם פראנקרייך פרייסן קריג

## געבוירן 
* 22סטן אפריל - וולאדימיר לענין, קאמוניסט און ערשטער פרעמיער מיניסטער פונעם סאוועטן פארבאנד
* 24סטן מיי - יאן כריסטיאן סמאטס, פרעמיער מיניסטער פון דרום אפריקע (געש' 1950)
* הרב איסר זלמן מעלצער, ראש ישיבה

## געשטארבן 
*
יוליאנישער קאלענדאר

דער **יוליאנישער קאַלענדאַר** איז א קאלענדאר וואס יוליוס קייסער, דער פֿירער פון דער רוימישער אימפעריע, האט איינגעפירט אום 46 פאר דער ציווילער רעכענונג, אנשטאט דעם פֿריערדיקן רוימישן קאלענדאר, וואס האט גערעכנט די מאנאטן לויט דער לבנה.

אין דעם יוליאנישן קאלענדאר רעכנט מען א זון יאר פון 365 טעג צעטיילט אויף 12 מאנאטן, און מען לייגט צו אן עיבור טאג יעדע פֿערטע יאר, קומט אויס אז דאס דורכשניטלעכע יוליאנישע יאר האט 365.25 טעג. טייל לענדער האבן נאך געניצט דעם קאלענדאר אריין אינעם 20סטן יארהונדערט, און אסאך פון די ארטאדאקסישע קירכעס ניצן דעם קאלענדאר.

ס'בלייבט א פראבלעם מיטן קאלענדאר וואס דאס יאר אין אמת'ן איז קערצער פון 365.25 טעג, קומט אויס אז במשך 128 יאר פארדינט מען א טאג. צוליב דעם האט מען איינגעפירט דעם גרעגאריאנישן קאלענדאר וואס האט נאר 97 עיבור יארן במשך 400 יאר, אנשטאט 100 עיבור יארן אינעם יוליאנישן קאלענדאר.

## דער יוליאנישער רעפֿארעם 
דאס אלטע רוימישע יאר האט געהאט 355 טעג; דער רעפֿארעם האט צוגעלייגט 10 טעג צו א יאר, בכדי דאס יאר זאל זיין לאנג 3656 טעג. מען האט צוגעגעבן צוויי טעג צו יאנואריוס, סעקסטיליס און דעצעמבער, און איין טאג צו אפריליס, יוניוס, סעפטעמבער און נאוועמבער. יוליוס האט געענדערט דעם נאמען פון קווינטיליס (דער פינפטער מאנאט, ווייל אריגינעל האט דאס יאר אנגעהויבן אין מערץ) אויף זיין נאמען "יוליוס".

## זעט אויך 
* עיבור יאר

קאטעגאריע:קאלענדארן
מערילאנד

קליין|100x100פיקס|פֿאָן פֿון מערילאנד
**מערילאַנד** (ענגליש: *Maryland*) איז א שטאַט אין דעם מיטל-אטלאנטישן ראיאן פון די פאראייניגטע שטאטן, אין דרום-מזרח פונעם מזרח בארטן. די הויפטשאט איז אנאפאליס, און זיין גרעסטע שטאט איז באלטימאר. ער גרענעצט ווירדזשיניע, וועסט ווירדזשיניע און דעם דיסטריקט פון קאלומביע צו דרום און מערב, פענסילוועניע צו צפון, און דעלאווער צו מזרח. ער איז אזוי גרויס ווי בעלגיע.

די באפעלקערונג פונעם שטאַט לויטן 2020 צענזוס איז 6,177,224

## רעגירונג
די רעגירונג פון מערילאנד האט אן עקזעקוטיוו, א לעגיסלאטור און א געריכטיקע מאכט.

דער עקזעקוטיוו ווערט געפירט דורך דעם גובערנאטאר, היינט לארי האגאן, א רעפובליקאנער, וואס איז געוויילט געווארן פאר א צווייטן קאדענץ אין 2016. די לעגיסלאטור, די מערילאנד אלגעמיינע פארזאמלונג, האט צוויי קאמערן, א סענאט און א הויז פון דעלעגאטן. דער שטאַט האט 47 דיסטריקטן, און יעדער דיסטריקט וויילט איין סענאטאר און דריי דעלעגאטן, פאר א קאדענץ פון פיר יאר. ביידע קאמערן האבן א מאיאריטעט פון דעמאקראטן.

## יידן אין מערילאנד 
די גרעסטע יידישע געמיינדעס אין מערילאנד געפינען זיך אין דער שטאט באלטימאר און אין די צפונדיקע פארשטעט פון וואשינגטאן.  די גרעסטע חרדישע קהילה איז אין  באלטימאר, וואו עס געפינט זיך די נר ישראל ישיבה, איינע פון די חשובע ליטווישע ישיבות אין אמעריקע.

א גרויסער טייל פון ישראלים אין מערילנד וואוינען אין די שטעט ראקוויל און סילווער ספרינג , וואס איז צפון פון וואשינגטאן. די ישראלים מערסטנס ארבעטן אין דעם אמעריקאנישן פארשונגס אנשטאלט NIH אדער אין איינע פון די היי-טעק פירמעס.
שאקירא

left|thumb|250px|שאקירע 2005
**שאַקיראַ** איז א פּאָפולערע לאטײַן־אמעריקאנער פאפ זינגערין און א לידער שרײַבערין.

זינט 2001 איז זי באװוּסט געװאָרן אױך בײַ די ענגליש־רעדער נאָך װאס זי האָט פובליקירט איר ערשטן אלבאם אויף ענגליש.

פֿון אירע באַװוּסטע סינגלען:
* 2001 - Whenever, Wherever
* 2002 - Objection
* 2006 - Hips Don't Lie
* 2009 - She Wolf
* 2010 - Waka Waka, Loca
1958

## געשעענישן 
* 28סטן סעפטעמבער - גינע פראקלאמירט איר זעלבשטענדיקייט.

## געבוירן 
* 5טן מיי - ראן אראד, ישראלדיקער זעלנער, גענומען אין געפענגעניש אין לבנון

## געשטארבן 
* 27סטן אויגוסט - ערנעסט לארענס, אמעריקאנער פיזיקער, ערפינדער פונעם ציקלאטראן און געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1939 (געב' 1901)

## נאבעל פריזן 
* פיזיק - איגאר טאם

קאַטעגאָריע:20סטער י"ה
יתרו

קליין|מרכז| יתרו מיט משה רבינו (ציכונג)
**יתרו** ווערט גערופן כהן מדין דאס מיינט דער האר פונעם לאנד מדין, דער טאטע פון צפורה  די ווייב פון משה רבנו. אין דער תורה ווערט ער אויך גערופן מיט דעם נאמען רעואל. און אויף זיין נאמען ווערט גערופן די פינפטע פרשה און סדר שמות פרשת יתרו.

דער מדרש ברענגט אז יתרו האט געהאט זיבן נעמען: יתר, יתרו, חובב, רעואל, חבר, פוטיאל און קיני (זעט מדרש תנחומא, פרשת שמות סימן י"א, דיבור המתחיל "מה כתיב").
מען טרעפט אויך דערמאנט אין די ווערטער פון חז"ל אז כאטש ער האט אפגעדינט אלע עבודה זרות וואס זענען געווען אין זיין צייט,  און איז אויך געווען פון די נאנטע ראטגעבער ביי פרעה (שמות רבה כז, ו) - האט ער צום סוף אנערקענט אין אידישן תורה און גאט, און זיך מגייר געווען.

און דעריבער איז ער אנדערש געווען פון איוב און בלעם הרשע וועלכע זענען אויך געווען אין זיין צייט פין פרעה'ס עצה געבער (בבלי, מסכת סוטה דף י"א עמ' א).

## זעט אויך 
* פרשת יתרו

קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין דער תורה
קאַטעגאָריע:גרים
נגב

קליין| הנגב
קליין| מכתש רימון
קליין| אונברסיטת בן גוריון בנגב
דער **נֶגֶב** איז דער דרום טייל פון ישראל, וואס פארנעמט 60 פראצענט פונעם גאנצן לאנד, זיין וועטער איז א מדברדיקע בייטאג הייס און טרוקן ביינאכט קאלט. זיין מזרח טייל גרעניצט זיך מיט יארדאניע ביז מדבר יהודה און די ים המלח , דאס זעלבע אויף צפון, און מיט דער שפלה אדער נידעריקן טייל וואס אין דער געגנט געפינט זיך רחובות, גדרה, פון מערב דער מיטלענדישער ים אשקלון, עזה פאס, און די גרעניץ מיט עגיפטן, אראפ ביזן ים סוף ווי עס געפונט זיך אילת.

די הויפטשטאט פונעם נגב איז באר שבע וואס איז די גרעסטע שטאט, אין דער געגנט, די באפעלקערונג אין דעם נגב איז בערך, אנדערט האלבע מיליאן, דאס רוב יידן, דאס איבריגע בעדואינער.

קאַטעגאָריע:מדבריות
קאַטעגאָריע:ארץ ישראל
ד'תתקי"ט

## קאלענדאר
## געשעענישן
* י"ד טבת - רבי **אברהם אבן עזרא** האט א חלום פרייטאג צונאכט און זעט דעם **"איגרת השבת"** 

## געבוירן 
## נפטר געווארן
משה מאנטיפיארי

קליין|250px|משה מאנטיפיארי
**משה (חיים) מאָנטיפֿיאָרי** (געבוירן ט' מרחשון ה'תקמ"ה - 28סטן יולי 1885, ט"ז אב ה'תרמ"ה) איז געווען אן עסקן אין לאנדאן, ענגלאנד און א מיטגליד אין דעם בריטישן פארלאמענט.

משה מאנטיפיארי איז געבוירן אין ליווארנע, איטאליע, אין יאר 1784 ה'תקמ"ה. זיינע עלטערן זענען געווען ליווארנער אפשטאמיגע וואס האבן דאן געוואוינט אין לאנדאן, און זענען פונקט געווען אויף א באזוך אין זייער היים שטאט ווען ער איז געבוירן. 

משה האט אנגעהויבן זיין קאריערע אלס א יונגער געהילף אין שפייז און טיי געשעפטן אין לאנדאן. שפעטער איז  ער געווארן איינער פון די צוועלף "אידישע מעקלער" אין דער בערזע פון דער שטאט לאנדאן. ער האט דאן אנגעהויבן געשעפטן מיט זײַן ברודער אברהם, און זײער פירמע 'מאנטיפיארי ברידער' האט זיך ערווארבן א שטארקע רעפוטאציע.

אין יאר ה'תקע"ב 1812 האט משה מאנטיפיארי חתונה געהאט מיט יהודית קאהן, א טאכטער פון לוי בארענט־קאהן. איר שוועסטער חנה האט חתונה געהאט מיט נתן מאיר ראטשילד, און די צווײ שוואגערס האבן צוזאמען געפֿירט געשעפטן.

משה און זיין ווייב יהודית האבן נישט זוכה געווען צו קינדער, ער איז נפטר געווארן תרמ"ה 1885 אלט, זייענדיג גאנצע 100 יאר, און ער ליגט אין ראמסגייט, ענגלאנד.

## זעט אויך: 
* מאנטיפיארע ווינטמיל
* משכננות שאננים
* קרית משה

קאַטעגאָריע:ענגלישע יידן
יוסף אסטראווסקי

**יוסף אָסטראָװסקי** (רוסיש: *Иосиф Меерович Островский*) - געבױרן אין 1935 אין שעפּעטיװקע, אוקראַיִנע; געשטאָרבן אין 1993 אין ירושלים. 

אַ באַקאַנטער סאָװעטיש-ייִדישער מאָלער. אין די 1970-1990ער יאָרן האָט ער געשאַפֿן אַ גאַנצע סעריע קינסטלערישע װערק, װאָס זײערע פּערסאָנאַזשן זײַנען געװען כלזמרים, בעל-מלאכות, זקנים-חכמים און אַנדערע אײַנװױנער פֿון אַמאָליקע ייִדישע שטעטלעך. האָט ער אױך געשילדערט אײניקע תּנ"כישע מעשיות. 

זינט 1989 האָט יוסף אָסטראָװסקי געלעבט און געאַרבעט אין מדינת-ישראל.

גאַלעריע: 
http://www.antho.net/english/museum/ostrovsky/more.html  

קאַטעגאָריע: מאלערס
קאַטעגאָריע:רוסישע יידן
6טן יאנואר

**דעם 6טן יאנואר** איז דער זעקסטער טאג פון יאר, אין דער ערשטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 359 טעג (360 אין אן עיבור־יאר).
## היסטארישע געשעענישן 
* 1540 – הענרי דער אכטער הייראט זיין פערטע ווייב, אן פון קליווס.
*2020 - ווילדער איבערפאל אויף דער קעפיטאל געביידע אין וואשינגטאן די.סי.

## געבוירן
## געשטארבן 
* 1918 - געארג קאנטאר, דייטשער מאטעמאטיקער (געבוירן 1845)

----
* 5טן יאנואר - 7טן יאנואר
* יאנואר

06
7טן יאנואר

**דעם 7טן יאנואר** איז דער זיבעטער טאג פון יאר, אין דער ערשטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 358 טעג (359 אין אן עיבור־יאר).
## היסטארישע געשעענישן 
* 1610 - גאלילעא גאלילעי זעט צום ערשטן מאל די פיר גרעסטע לבנות פון יופיטער.
* 2015 - 12 מענטשן דערמארדעט אין פראנקרייך ביים שיסעריי אין דער רעדאקציע פון שארלי עבדא

## געבוירן 
## געשטארבן 
* 1943 - ניקאלא טעסלא, אמעריקאנער פיזיקער, עלקטרישער אינזשעניר און ערפינדער פון סערבישן אפשטאם, פון די פיאנערן פון  אפבייט שטראם (געב' 1856)

----
* 6טן יאנואר - 8טן יאנואר
* יאנואר

07
צבי הערש, זון פונעם בעל שם טוב

**רבי צבי הערש** (ה'תפ"ה (אומגעפער) - ז' טבת ה'תק"ם).

## אפשטאם
**רבי צבי** איז געווען א זון פון רבי **ישראל בעל שם טוב**, דער גרינדער פון חסידות.

ער האט געלערנט ביי זיין פאטער און ביי זיין פעטער ר' גרשון קיטאווער.

## רבנות
נאך זיין פאטער'ס פטירה האט **רבי צבי** געפירט ביז דער ערשטער יארצייט. דעמאלסט האט ער געזאגט אז ער האט געהאט א חלום אז זיין פאטער האט אים געהייסן איבערגעבן די רביסטעווע צו רבי דוב בער פון מעזריטש. נאך דעם האט **רבי צבי הערש** נישט געפירט ווייטער. 

## הסתלקות
**רבי צבי** איז נפטר געווארן ז' טבת ה'תק"ם, אין ער ליגט אינעם אלטן בית החיים אין פינסק.

## זיין פאמיליע
**רבי צבי** האט געהייראט מרת **מלכה**. זייערע קינדער:

* הרב **דוב בער**, פון אוליאנאוו, באקאנט אלס א בעל מופת.
** הרב **צבי הירש** פון טשודנאוו
** מרת **סימא**, פון איר ערשטן זיווג
*** מרת **אדל ליבא**, די ווייב פון איר שטיף-ברודער הרב **אלימלך** אויערבאך. 
** בזיווג שני איז זי געווען  די ווייב בזיווג שני פון הרב צבי מנחם אוערבאך (ה'תק"י - כ"ח טבת ה'תקע"ד), פון אניפאלי, א זון פון רבי ר' זושא.
*** הרב **יחיאל מיכל אווערבוך** פון קירעמא, אונגארן. 
*** די ווייב פון הרב **יוסף** א זון פון אור המאיר.

* הרב  **אהרן** ( - ה' טבת ה'תקפ"ט) פון טיטיעוו.
** הרב **נפתלי צבי פון סקווירא**
*** הרב **אהרן** פון סאלאכאוו
*** מרת **שרה שיינא**, די ווייב פון הרב **ישעיה משולם זושא טווערסקי** פון טשערנאביל
**** מרת **יוכבד**, די ווייב פון הרב **נחום יוסף טווערסקי** פון קאריסטשאוו.
**** מרת **נחמה אדל**, די ווייב פון הרב **שלמה שמואל טווערסקי**.
**** הרב **שלמה בנציון טווערסקי** (ה'תר"ל - ח' תשרי ה'ת"ש), פון טשערנאביל.
*** מרת **חנה סימא**, די ווייב פון רבי איציקל סקווערער
**** הרב דוד'ל סקווערער
***** הרב יעקב יוסף טווערסקי פון סקווירא.
****** הרב דוד טווערסקי, היינטיגער סקווערער רבי
** הרב **אברהם** פון סקווירא
* הרב **ישראל** "דער שטילער", פון פאווליטש.

* די ווייב פון הרב **יעקב** פון האניפאלי
** הרב **נפתלי צבי** 

* מרת **שיינא רחל**, די ווייב פון הרב משה זאב אויערבאך פון כמעלניק, זון פון הרב אברהם דוב בער אויערבאך פון כמעלניק

**רבי צבי** האט געהייראט **בזיווג שני** מיט א טאכטער פון הרב **שמואל חסיד** פון פינסק. ער האט זיך געצויגן קיין פינסק וואו ער האט געעפֿנט א שטיבל.

## רעפרענצען
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:אייניקלעך פון בעש"ט
21סטער י"ה

דער **21סטער יארהונדערט** איז די צייט צווישן די יארן 2001 - 2100.

## געשעענישן 
* 11טן סעפטעמבער 2001 - 9/11 טעראר אטאקעס אין אמעריקע
* קאוויד-19 פאנדעמיק

*
קאַטעגאָריע:יארהונדערט
שטום לשון

left|thumb|אַן איבערזעצערין צום שטום־לשון

אַ **שטום־לשון** איז אַזאַ לשון װאָס װערט אָפֿט מאָל געניצט דורך די װאָס זענען שטום (װאָס קענען נישט רעדן) אָדער טױב, און אױך דורך זײערע קרובֿים און חבֿרים. שטאָטס צו ניצן קלאַנגיקע סימנים פּראָדוצירט אינעם מױל, ניצט עס סימנים געשאַפֿן דורך באַװעגונגען פֿון די הענט, דעם פּנים, און אַנדערע טײלן פֿון גוף. אַזױ אַרום קען אַ מענטש קאָמוניקירן מיט אַנדערע אױף אַ פֿליסיקן אופֿן אָן צו ניצן קײן שום קלאַנגען.

עס זענען פֿאַראַן אַ סך אַזעלעכע לשונות: אַ סך לענדער האָבן דאָס אײגענע שטום־לשון. אַפֿילו ענגלאַנד און אַמעריקע האָבן באַזונדערע שטום־לשונות װאָס אײנער װאָס רעדט אײנס פֿון זײ פֿאַרשטײט לחלוטין נישט דאָס צװײטע.

די שטום לשון אין ישראל, איז באזירט אויפן דייטשיש שטום לשון. נאכדעם וואס א געוויסער מארקוס רייך, האט געגרינדעט א שולע פאר טויבע מענטשן, אין דייטשלאנד, און איז געווען פארעכנט פון די בעסטע שולעס פאר די טויבע. שפעטער אין 1932, איז געפענט געווארן אין ירושלים א שולע, וואס אירע לערערס זענען געקומען פון רייכס שולע, אזוי האט זיך אנגעפאנגען די שפראך אין ישראל. (היינט איז עס שוין נישט דאס זעלביקע ווי דייטשיש)

קאַטעגאָריע:שפראכן
2009

## געשעענישן 
* 1 יאנואר - סלאוואקיי ווערט א מיטגליד פון דער אייראזאנע
* 8 אפריל - ברכת החמה (וואס מען זאגט איין מאל אין 28 יארן)
* 22סטן יולי - א גאנצע ליקוי חמה וואס דויערט 6:39 מינוט אין אינדיע, כינע און דעם פאציפישן אקעאן

## געבוירן 
## געשטארבן 
* 30סטן מיי - אפרים קציר, דער פערטער פרעזידענט פון ישראל (געב' 1916)
* 25סטן יוני - מייקל זשעקסאן
* 18טן אויגוסט - קים דע-דזשונג, פרעזידענט פון דרום קארעע און געווינער פון נאבעל פריז פאר שלום (געב' 1925)
* 19טן אקטאבער - שלמה לארענץ, כנסת דעפוטאט פון אגודת ישראל פארטיי און פארזיצער פון דעם פינאנץ קאמיטעט (געב' 1918)

## נאבעל פריזן 
* כעמיע - עדה יאנאת

*
ReadyBoost

**ReadyBoost** איז א טעכניק זינט Windows Vista אָפּערירן סיסטעם, װאָס דערלױבט צו נוצן פֿאַרשײדענע בליץ זיכרונות (למשל USB2־דיסק־לײענערס אָדער SD קארטעס) װי א דיסק טאָרבע (disk cache). דער ציל איז צו פֿארשנעלערן די קאמפיוטער פראגראמען ארױפֿגאַנג.

דער באשטײטײל קען אדמיניסטרירן צװישן 256MB ביז 4 GB.

קאַטעגאָריע:Windows קאמפאנענטן
אניקשט

**אַניקשט** (,  אַניקשטשײַ) איז א שטאט און א נארטע (סקי) קורארט אין ליטע, 30 ק"מ מערב פון אוטיאן. 

ביז דער ערשטער וועלט מלחמה איז אַניקשט געווען א שטעטל אין דער קאוונער גובערניע פון דער רוסלענדישער אימפעריע. איר יידישע באַפֿעלקערונג איז געווען 2754 אין 1900.

## היסטאריע 
אַניקשט איז געגרינדעט אין 1440 און האט באקומען מאגדעבערג רעכטן אין 1516.
קליין|רעכטס|250px|די אַניקשטער בריק

## וועבלינקען 
ליטע יזכור-בוך
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט אין ליטע
סייף

קליין|upright|א טיפישער היים סייף
א **סײף** (אדער **פֿײַער־קאַסע**) איז א באשיצטער שלאסבארער קאסטן וואס מען ניצט צו באשיצן ווערטפֿולע זאכן קעגן גניבות און שאדן. א סייף איז געמאכט פון דיקן מעטאל (אפטמאל שטאל) און געוויינלעך איז איין זייט א טיר.

## ספעציפֿיקאציע
א סייף דארף זיין:
* אויסהאלטיק קעגן אריינברעכן
* אויסהאלטיק קעגן פֿייער
* אויסהאלטיק קעגן אנדערע זאכן (למשל שטויב, וואסער)
* זאל האבן א גוטן שלאס
* פֿארפֿעסטיקט צו א וואנט אדער פאדלאגע
קאַטעגאָריע:זיכערהייט
יוסף מרדכי כהנא

**יוסף מרדכי כהנא** איז געווען דער הויפט סטראגעטיסט פון דער זאלוינישער פראקציע פון סאטמאר, אלע פאליטישע און לעגאלע שריט גייען דורך זיין האנט.

אויך איז ער א אקטיווער מיטגליד אין דעם קאמיטעט פון דער סאטמאר ישיבה גדולה.

ער איז באקאנט אלס רייכער מאן, און אלס גאר כיטרער יונג.    

## זעט אויך
*יעקב בער טייטלבוים 
*שלום דייטש

קאַטעגאָריע:זאלוינים
רודניק

**רודניק** () איז א שטאט אין ניסקער פאוויאט, אונטערקארפאטיע, פוילן, מיט א באפֿעלקערונג פֿון 6,765 (30.06.2008). די שטאט ליגט לעבן דעם סאן טייך. די שטאט געפֿינט זיך 6 ק"מ דרום-מערב פון אולאנאוו און 49 ק"מ צפון-מזרח פון ריישע.

## היסטאריע
ביז דער צווייטער וועלט מלחמה איז די באפֿעלקערונג פונעם שטעטל געווען בעיקר יידן. באוואוסטע פערזענלעכקייטן אין רודניק זענען געווען די רבנים רבי חיים האלבערשטאם שטאט'ס רב פֿון תקנ"ו ביז ער איז געווארן רב אין צאנז תק"צ, רבי ברוך האלבערשטאם פון תרי"ט ביז תרמ"ט, רבי צבי הירש האלבערשטאם פון תרמ"ט ביז תרע"ח, רבי אברהם האלבערשטאם פון תרע"ח ביז ??, רבי אריה לייביש טייטלבוים פון תרמ"ט ביז תרפ"ג, רבי בנימין טייטלבוים - האלבערשטאם פון תרפ"ג ביזן צווייטן וועלט קריג.

## רעפערענצן
## וועבלינקען
*אפיציעלער שטאט וועבבלאט 

קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
לוזשע

און אַ הױז]]
**לוזשע** (אױך **קאַלוזשע** אין פּױליש ייִדיש) איז אַ קלײנע זאַמלונג פֿון װאַסער װאָס קומט נאָך אַ רעגן אָדער פֿון אַ גרױסער אָזערע אָדער טײַך װאָס עקזיסטירט נאָך נישט און איז אַװעקגעגאַנגען. לוזשעס זענען זײער געװײנטלעך אין לעכער אױף װעגן, גאַסן און שאָסײען נאָך אַ רעגן אָדער פֿאַרפֿלאַנציונג.

קאַטעגאָריע:קערפער פון וואסער
קאַטעגאָריע:נאטור
8טן יאנואר

**דעם 8טן יאנואר** איז דער אכטער טאג פון יאר, אין דער צווייטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 357 טעג (358 אין אן עיבור־יאר).
## היסטארישע געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 2008- משה לוי, דער דער 12טער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל 

----
* 7טן יאנואר - 9טן יאנואר
* יאנואר

08
מאדקאן

left|thumb|250px|מאַדקאָן באַנד
**מאַדקאָן** איז דער נאָמען פֿון אַ נאָרװעגישע היפ אפ/רעפ טרופע געגרינדעט 1992.

## סטודיאָ אַלבאָמען 
*2004: ''It's All a MadCon*
*2007: *So Dark the Con of Man*
*2009: *InCONvenient Truth*

## סינגלען 
*2004: *Doo Wop*
*2004: *Infidelty* 
*2008: *Beggin*
*2008: *Back on the Road*
*2008: *Dandelion*
*2008: *Liar''

## װעב־לינקען 
*אָפֿיציעלע װעבזײַטל 

קאַטעגאָריע:טרופעס
קאַטעגאָריע:פאפ זינגערס
קאַטעגאָריע:ראפערס
9טן יאנואר

**דעם 9טן יאנואר** איז דער נײַנטער טאג פון יאר, אין דער צווייטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 356 טעג (357 אין אן עיבור־יאר).
## היסטארישע געשעענישן 
* 1349 - די יידן אין באזל, שווייץ ווערן געהרג'עט צוליב דער מגפה דער שווארצער טויט. 
* 1788 - קאנעטיקוט ווערט דער פינפטער שטאַט פון די פאראייניגטע שטאטן.

## געבוירן 
* 1873 - חיים נחמן ביאליק, דיכטער (געש' 1934)

## געשטארבן 
* 1562 – אמאגא הארוהיסא, יאפאנעזישער סאמוריי (געב׳ 1514)

----
* 8טן יאנואר - 10טן יאנואר
* יאנואר

09
באזעל

**באַזעל** ( , ,  , ) איז די דריטע מערסטע באפֿעלקערטע שטאָט אין דער  שווייץ, און האט 166,209  איינוואוינערס (2008). מיט 731,000 איינוואוינערס אינעם מעטראפאליטאנעם שטח וואס איז פארשפרייט איבער קאנטאן און לאנד גרענעצן, איז באזעל דער צווייטער גרעסטע שטאטישער שטח זייט  2004.

## היסטאריע 
## טראנספארטאציע
באזעל איז אן ערשט קלאסיק ארט פאר טראנספארטאציע, מיט גוטע פארבינדונגען פאר לופט-פֿראכט, שיפֿן פונעם צפון ים ברענגען סחורה איבערן ריין, אחוץ דעם וואס די הויפט שאסייען און באן רוטעס קומען צוזאם אין באזעל.
## אינדוסטריע 
## ארכיטעקטור
## פאליטיק 
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט אין דער שווייץ
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אייראפע
אדאם טשערניאקאוו

**אדם טשערניאַקאוו** (Adam Abram Czerniaków) איז געווען די יודנעלטעסטע פון דער ווארשעווער געטא, פון פאך אויס איז ער געווען אן אינזשעניר, און האט נישט צופיל געהאט מיט די יידישע קהילה פירער, די נאציס אבער, האבן אים אויסגעקליבן צו זיין דער פארשטייער פון דער געטא אין ווארשע.

ער האט א סאך געטאן מיט געבן הילף פאר די יידן, און ער האט נישט קאלאבארירט מיט די נאציס, ווען די נאציס האבן פון אים פארלאנגט, ער זאל ארויסגעבן א ליסטע פון די יידן אין געטא איז ער באגאנגען זעלבסטמארד.

ער האט געגעבן שטיצע פאר די יידישע יתומים אנטשטאלט פון יאנוש קורטשאק, און אסאך אנדערע וווילטעטיקע ארגאניזאציעס, ער איז  געווען קעגן די אויפשטאנד, אבער אזוי אויך, איז ער געשטארבן לאנג בעפאר עס האט זיך אנגעפאנגען.

קאַטעגאָריע:פוילישע יידן
קאַטעגאָריע:יידן פון ווארשע
יאנוש קורטשאק

**יאנוש קורטשאק** (כ"א תמוז ה'תרל"ח - כ"ד אב ה'תש"ב) איז געווען א גרויסער מחנך אין ווארשע, פון פאר דער מלחמה, און אין דער געטא, ער האט אנגעפירט דעם יתומים אנטשטאלט פון דער געטא.

ווען די נאציס האבן פארשיקט דעם אנטשטאלט קיין טרעבלינקע איז יאנוש מיטגעגאנגען, כאטש ער האט געהאט די ברירה זיך צו ראטעווען.

## ביבליאגראפיע 
* וואסערצוג, זלמן, **‫ד"ר יאנוש קארטשאק לערער און דערציער**, בוענאס איירעס, 1953.

קאַטעגאָריע:פוילישע יידן
קאַטעגאָריע:יידן פון ווארשע
חיים קרייזווירטה

קליין|הגאון רבי חיים קרייזווירטה זצ"ל רב פון אנטווערפען
הרב **חיים קרייסווירטה** (ה'תרע"ח - ט"ז טבת ה'תשס"ב) איז געווען דער אב"ד פון דער מחזיקי הדת קהילה, אנטווערפן קנאַפע פֿופֿציג יאר.

## לעבנסגעשיכטע
חיים קרייסווירטה איז געבוירן אין וואויניטש, מערב-גאליציע, אין יאר תרע"ח צו זיינע עלטערן הרב אברהם יוסף שערמאן און פערל קרייסווירטה. ער איז באקאנט געווארן ווי דער "קראקעווער עילוי". ביי די פופצן יאר איז ער שוין געווען א מגיד שיעור אין ישיבות. ער איז אנגעקומען אין דער ליטע וואו ער האט חתונה געהאט מיט מרת שרה, די טאכטער פון רבי אברהם גראדזינסקי, דער משגיח פון דער סלאבאדקער ישיבה און מחבר פון "תורת אברהם" (דערמארדעט כ"ט תמוז תש"ד). אין ת"ש, ווען די נאציס זענען אריין אין פוילן, האט מען אים ארויסגעפירט אין וואלד כדי צו שיסן אים. ווען דער נאצי האט אים געהאלטן ביי שיסן, האט ער געבעטן רשות צו דאווענען. ער האט געדאוונט צום אייבערשטן, "ראטעווע מיך בזכות מיין לערנען תורה, און טאמער דאס איז נישט גענוג, ראטעווע מיר פון טויט בזכות וואס איך האב געטון פאר ר' ישעיה'לע משנה". רבי חיים האט געווארט אויפן שאס, אבער דער דייטשער זעלנער האט געקווענקלט. "זעט, איך אויך האב א ווייב מיט קינדער אין דייטשלאנד. דו זעסט אויס אן ארדנטלעכער מענטש, און איך וויל נישט הרגענען אזא יונגן מענטש אצינד. כ'וועל שיסן צוויי מאל אין דער לופט כדי מ'זאל מיינען אז איך האב דיך געהרגעט, און דו אנטלויף וואס גיכער.

זיי זענען אנטלאפן אין מאסקווע, און פון דארט זענען זיי ענדלעך אנגעקומען אין ארץ ישראל, וואו רבי חיים האט ממשיך געווען לערנען.

אין תש"ח איז ער געווארן באשטימט ראש ישיבה אין שיקאגא, און ער איז געבליבן אין דעם אמט ביז תשי"ד, ווען מען האט אים באשטימט אב"ד פון דער מחזיקי הדת קהילה אין אנטווערפן.

ער איז נפטר געווארן אין אנטווערפן ט"ז טבת תשס"ב. מען האט אים אריבערגעפירט אין ארץ ישראל און באערדיגט אין הר המנוחות. זיין אלמנה איז נפטר געווארן כ' סיון תשע"ב אין לייקוווד, אמעריקע.

## משפחה 
די קינדער פון הרב חיים און מרת שרה זענען איין זון און איין טאכטער:
* רבי דוב צבי פון לייקוואוד, ראש ישיבה פון מרכז התורה אין ירושלים, האט געהייראט מרת לאה גיטל לייפער, טאכטער פונעם פיטסבורגער רבי
* פנינה, די רביצין פון איר שוועסטער־קינד רבי פינחס זעלעוואנסקי פון ירושלים

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:בעלגישע רבנים
קאַטעגאָריע:אנטווערפן
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין אמעריקע
קאַטעגאָריע:גאליציאנער יידן
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות
קאַטעגאָריע:פוסקים
מרדכי אניעלעוויטש

קליין|250px|מרדכי אניעלעוויטש
**מרדכי אניעלעוויטש** (ה'תרע"ט - ג' אייר ה'תש"ג) איז געווען דער אנפירער פון דער יידישע קאמף ארגאניזאציע (ŻOB זשאב) בײַם ווארשעווער געטא אויפשטאנד קעגן די נאציס טבת-ניסן תש"ג.

מרדכי איז געבוירן אין אן ארימער פאמיליע אין ווישקאוו, פוילן.

זיין יוגנט האט ער פארברענגט אין ווארשע, וואו ער האט געלערנט אין א העברעישער שולע, זיין יידיש איז נישט געווען קיין גוטע. ער האט געלערנט געזעץ.
ער איז געווארן אן אנפירער ביי דער ציוניסטישער באוועגונג השומר הצעיר. 

ביי דער צווייטער וועלט מלחמה איז ער אנטלאפן קיין ווילנע, אבער האט זיך צוריק געקערט קיין ווארשע. 

איידער דעם אויפשטאנד איז ער געווארן הויפט קאמאנדיר, פון דעם קאמיטעט וואס איז באשטאנען פון דער יידישער קאמף ארגאניזאציע. ער איז אומגעקומען דעם 8טן מיי (ג' אייר) 1943, ווען די בונקער פון די אנפירער איז געפאלן, אויף מילא אכצן.

קאַטעגאָריע:פוילישע יידן
קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע
קאַטעגאָריע:יידן פון ווארשע
קאַטעגאָריע:פארטיזאנער
עם 16

די **M16** ביקס איז א שטארק פאפולערע און זייער באנוצטע ביקס, וואס די מיליטער פון די פאראייניקטע שטאטן, האט ארויסגעגעבן אין די צייטן פון די וויעטנאם קריג, עס איז פארהאן די לאנגע וואס וועגט זעקס און א האלב פונט, די קורצע וואס וועגט אביסל ווייניגער פון פיר און א האלב פונט.

די קורצע, איז די ביקס וואס מען האט זיך באניצט זייער אסאך אין ישראל, ביז די M4 וואס איז מער מאדערניזירט איז ארויסגעקאמען.

היינט איז דער טאר, אדער אין העברעיש תבור, די ביקס אויפן שלאכטפעלד.

קאַטעגאָריע:געווער
אגוז

**אגוז** איז א ספעציעלע איינהייט אין דער גולני בריגאדע וואס איר ציל איז זיך שלאגן קעגן טעראר, ד"ה גערילא טאקטיקן, 

זי ספעציאליזירט זיך אין קעמפן ענג באוווינטע געגנטער, ווי אין יהודה און שומרון, און זיך פארמאסקירן זיך, אויסנוצן די טונקלקייט פון די נאכט און אטאקירן, זיי באנוצן זיך מיט ספעציעלע אויגן טראפן צו צו שווארץ מאכן די ווייסלעך פון די אויג, אויך א מאסטיק פארן מויל וואס מאכט די ציינער גענצליך שווארץ, דאס זענען מייסטענס די וועגן צו דערקענען א מענטש אין די פינסטער.

דאס זעלבע איז אין וועלדער, אין די מדבר, יעדע געגנט מיט איר אייגנארטיקייט, און אגוז וועט אריינגיין אינעם געגנט, און קיינער וועט נישט וויסן אז זיי זענען דארט געווען.

קאַטעגאָריע:צה"ל
עוזי

קליין|300px| עוזי מאשין ביקס
**עוזי** איז א קורצע אויטאמאטישע מאשין ביקס, וואס דער ישראל מיליטער האט פאבריצירט אין די ענדע פופציקע יארן.

עס איז קורץ, און דערפאר זייער גוט פאר נאנטע קאמפן איינער קעגן צווייטן, עס ווערט זייער אסאך פארהאקט, און וועגן דעם ווערט עס נישט היינט צופיל באנוצט.

די ישראל מיליטער האט פארדינט מיליאנען פון דעם, נאכן פארקויפן פאר אלע ארמייען, און אנדערע סארט מענטשן.

די ישראל מיליטער האט אויך פאבריצירט די גליל מאשין געווער, וואס איז נישט אזוי באוויסט, ישראל האט זיך באנוצט מיטן עוזי ביים זעקס טאגיקער מלחמה, און מיטן גליל ביי דער ערשטער לבנון מלחמה.
קאַטעגאָריע:געווער
Windows Live

left|thumb|250px|װינדאָז לײַװ לאָגאָ

**Windows Live** (װינדאָס־לײַװ) איז דער קאלעקטיװער מארקע־נאמען פאר עטלעכע באדינונגען און קאמפיוטער פראגראמען פראדוקטן פון מײקראָסאָפֿט. די מערהײט פון די באדינונגען זײנען װעב־אפליקאציעס (צוטריטלעך פון א בלעטערער), אבער עס זײנען דא אױך אפליקאציעס װעלכע מען דארפ אינסטאלירן. עס זײַנען פֿאַראַן דרײַ װעגן מיט װי אזױ Windows Liveס באַדינונגען זײנען אָנגעבאָטן: אַלגעמײנע װינדאָס־לײװ אַפליקאציעס, װעב באַדינונגען און מאביל באדינונגען.

װינדאָס־לײַװ איז צום ערשטן באַפֿרײט געװאָרן אין נאוועמבער 1, 2005. בײ איר ערשטן באַפרײונג האָט װינדאס־לײװ ארײנגערעכנט א טײל אײגנשאַפֿטן פֿון דער MSN, אבער פֿונדעסטװעגן איז MSN געבליבן זײענדיק צו דער זײט פון װינדאס־לײװ.

די װינדאָס־לײַװ װערט נענטער און נענטער צו דער Windows אפערירן סיסטעם, למשל אין Windows Vista איז אײַנגעבױט א לינק אראפצולאדירן דעם Windows Live Messenger און אין Windows 7 װעלן די װינדאָס־לײװ אַפליקאציעס פֿאַרבײטן די Windows Mail, Windows Movie Maker און די Windows Photo Gallery.

א טײל פֿון די װינדאָס־לײַװ באַדינונגען זײַנען: Live Search, Windows Live Messenger, Windows Live Hotmail, Windows Live OneCare, און די Windows Live Spaces.

קאַטעגאָריע:Windows
קאַטעגאָריע:Windows קאמפאנענטן
ראובן מרגליות

רבי **ראובן מרגליות** (ה'תר"ן- ז' אלול ה'תשל"א) איז איינער פון די אויסגערופענע תלמידי חכמים פון די יארן תר"ן ת"ש, ער האט קודם געוואוינט אין לעמבערג אייראפע און שפעטער אין ארץ ישראל.

ער האט מחבר געווען גאר נוצבארע און וואונדערליכע ספרים, וואס די וועלט האט זייער הנאה דערפון, עס איז א צוזאמווארף פון מדרשי חז"ל און ספרי קודש. ער איז א גרויסער קענער און וויסער אין אלע מקצועות התורה וואס נאר מעגליך, אבער ספעציעל האט ער זיך אויסגעצייכנט אין מדרשי חז"ל און פריערדיגע ספרים ראשונים.

די רשימה פון זיינע ספרים:
*ניצוצי אור
*מלאכי עליון
*שערי זוהר
*שו"ת נפש חיה
*הגהות און הערות אויפן ספר שאלות ותשובות מן השמים
*הגהות און הערות אויפם ספר מלחמת השם
*מרגליות הים
*יסוד המשנה ועריכתה
*נר למאור
*מחקרים בדרכי התלמוד, עוללות

קאַטעגאָריע:רבנים אין ישראל
קאַטעגאָריע:ישראל פריז
מלאכי עליון

**מלאכי עליון** איז א ספר אויף סדר הא"ב, די נעמען  פון מלאכים וואס ווערן דערמאנט אין מדרשי חז"ל, און אין ערשטע ספרים, די מקורות און וואס זענען זייער פעולות.

געשריבן מיט גרויס בקיאות דורך הרב ראובן מרגליות.
קאַטעגאָריע:ספרי קודש
ניצוצי אור

**ניצוצי אור** זענען הערות און הגהות אויפן זוהר, תיקוני זוהר, זוהר חדש און נאר ספרי קבלה.

עס צייכנט אהן שטענדיג ווען אזא סארט מאמר וואס שטייט אין זוהר שטייט אויך אין אנדערע מדרשי חז"ל, ש"ס, אדער עס איז דערויף דא א ספעציעל ביאור אין ספרי קבלה און אנדערע ספרי קודש.

עס איז שטארט  נוצבאראר ספר, פאר די וואס זוכן מראה מקומות פון זוהר און פון מדרשי חז"ל.

געשריבן דורך הגאון רבי ראובן מרגליות.
קאַטעגאָריע:ספרי קודש
שערי זוהר

**שערי זוהר** א ספר אויף מסכתות הש"ס, וואו יעדער מאמר פון ש"ס ווערט געברענגט אין זוהר, אבער וואו עס שטייט ענדליך דערפון אין זוהר.

דער פארפאסער פון דעם ספר איז הרב ראובן מרגליות.
קאַטעגאָריע:ספרי קודש
טרעבלינקע

**טרעבלינקע** איז געווען איינע פון די טויט לאגערן אין פוילן ווי די יידן פון ווארשע זענען אומגעקומען, און פון די אומגעגנט.

 

בערך ניין הונדערט טויזנט מענטשן זענען דארט אומגעקומען, ניין און ניינציק פראצענט יידן, דאס איבריקע ציגיינער, און עטליכע הונדערט פוילישע.

די טויט מיטל איז געווען מיט גאז, און גאז קאמערן, וואס יידישע מענטשן פלעגן צו טאן די ארבעט, אזוי אויך איז געווען אינעם לאגער, א פלאץ ווי מען פלעגט סארטירן די קליידער, און נעמען גאלד, און זילבער פון די טויטע, און עס זענען געווען יידן, וואס פלעגן נעמען די טויטע קערפערס, לייגן אויף נעצן, מיט העלצער געווייקט אין נעפט, און פארברענען די קערפערס, דערפאר איז שטענדיק געווען א שווערע רויעך אין די געגנט פון טרעבלינקע.

אן אויפשטאנד איז פארגעקאמען אין די לאגער, און א טייל פון די צוואנגס ארבעטער, איז געלונגען צו אנטלויפן, דעמאלסט איז מען געוואר געווארן, וואס דאס איז טרעבלינקע, די לאגער איז געווארן פארניכטעט אינעם אויפשטאנד, און האט אויפגעהערט צו פינקציאנירן אין ענדע פון 
43'.

היינט איז דארט א מוזעאם פון די חורבן, און אן אפצייכענונג פון א בית עלמין, וואס האט קברים, צו אפצייכענען די שטעט פון ווי טראנספארטן זענען געשיקט געווארן, און די לענדער.

אויסער פוילישע יידן, זענען דארט געברענגט געווארן יידן פון דייטשלאנד, עסטרייך, טשעכאסלאוואקיי, בולגאריע און גריכנלאנד.

אין דעם לאגער זענען אומגעברענגט געווארן דער אלעקסאנדער רבי דער עקידת יצחק, און רבי משה בצלאל אלטער א זון פון דער גערער רבי דער שפת אמת, אין אלול תש"ב

קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע
קאַטעגאָריע:פארניכטונגס לאגערן