open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
פאספאר

לינקס|250px
**פֿאספֿאר** איז דער כעמישער עלעמענט מיט סימבאל **P** () און אטאם נומער 15, אין דער גרופע פון נישט-מעטאלן.

א מאלעקול פון פאספאר האט פיר אטאמען, מיטן סימבאל P4. פאספאר האט דריי פארעמען: ווייסער פאספאר, רויטער פאספאר און שווארצער פאספאר.

קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
קאַטעגאָריע:נישט-מעטאלן
טאבעלע

אַ **טאַבעלע** איז אַ גראַפֿישער אױסשטעל פֿון ליניעס און זײַלן, אין איר זײַנען אַרײַנגעשטעלט דאַטעס. יעדע צעל אין דער טאַבעלע איז פֿאַרבונדן צום קעפּל פֿון דער ליניע און צום קעפּל פֿון דעם זײַל. דער ציל איז צו פֿאַרגרינגערן דעם לײענער מיט זען די דאַטע װיזועל.

קאַטעגאָריע:סטאטיסטיק
שפיזגלאז

לינקס|250px
[200px|קליין|זילבערן [גרויער שפיזגלאז]]
**שפיזגלאָז** (ענגליש: Antimony, לאטייניש: Stibium) איז א כעמישער עלעמענט מיט סימבאל **Sb** און אטאם נומער 51. ער איז א ווייכער האלבמעטאל וואס זעט אויס זילבער־גרא.

## ניצן 
מען ניצט שפיזגלאז אין האלב־דורכפירערס, ווייַל עס איז נייטיק אין שאפן דיאדן, אינפראַרעד אפשפירערס און אנדערע פּראָדוקטן. אנדערע ניצן:

* שפיזגלאז פארבינדונגען  (אקסידן, סולפידן) ראָלע אין שאפן פייַער-באַוואָרנטע מאַטעריאַלן פאר קינדערס שפילכלען.

* אין מעדיצין, דער שפיזגלאז פארבינדונג  KSbC4H4O7·0.5H2O.

## באווארענישן 
שפיזגלאז האט אַ גרויסע צאל פון גיפטיקע פארבינדונגען, ענלעך אין גיפטיקייט צו אַרסעניק. 

קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
קאַטעגאָריע:האלבמעטאלן
חנוכה געלט

**חנוכה געלט** איז א מנהג, וואס מען טיילט געלט צו די קינדער חנוכה.

## היסטאריע 
דער מנהג שטאמט פון דעם וואס אין די ה'ת' יארן פלעג מען חנוכה שיקן געלט מיט די קינדער פאר די מלמדים. במשך די יארן ווייזט אויס אז די קינדער האבן געבעטן געלט פאר זיך אויך.

## מנהגים 
דאס חנוכה געלט געבן עלטערן אדער קרובים. טייל ניצן דאס חנוכה געלט צו שפילן דריידל. ס'איז אויך דא א מנהג אז די קינדער געבן צדקה פונעם חנוכה געלט.

אין געוויסע  חסידישע קרייזן טיילט דער רבי  חנוכה געלט צו די קינדער, און מען היט דאס געלט פאר א סגולה.

ס'איז אן אלטער מנהג אז מען טיילט חנוכה געלט די פינפטע נאכט חנוכה. 

אין אן אויספארש געמאכט  אין 2006, האבן 74 פראצענט פון עלטערן אין ישראל  געטיילט חנוכה געלט צו זייערע קינדער.

## שאקאלאד געלט
קליין|200px|שאקאלאד געלט
אין די 1920ער יארן האט אן אמעריקאנער פירמע געמאכט לכבוד חנוכה שאקאלאד מטבעות איינגעוויקלט אין גאלד און זילבער פאפיר. היינט איז דאס געווארן א גרויסער מסחר חנוכה צייט.

## וועבלינק
*הרב שמעון אפיסדורף, באדייט פון חנוכה געלט   אש התורה וועבארט

## רעפערענצן
קאטעגאריע:חנוכה
קאטעגאריע:מנהגים
נארמאלע פארטיילונג

[left|thumb|250px|פּראָצענטן פֿון אַ נאָרמאַלע פֿאַרטײלונג אַרום דעם דורכשניט לױט דער [באשרייבנדיקע סטאטיסטיק#סטאַנדאַרט־אָפּװײַכונג|סטאַנדאַרט־אָפּװײכונג.]]
די **נאָרמאַלע פֿאַרטײלונג** אָדער **גאַוּס פֿאַרטײלונג** (נאָך קאַרל פֿרײַנדריך גאַוּס) איז מסתּמא די װיכטיקסטע פֿאַרטײלונג אין דער באַשרײַבנדיקער סטאַטיסטיק. עס װערט באַװיזן כּמעט אין יעדער סטאַטיסטיק װאָס רעפּרעזענטירט אַ געװיסער דורכשניט פֿון אַ סך װאַריאַבלען, למשל, דער דורכשניטלעכער הױכקײַט פֿון מענטשן אין אַ געװיסער באַפֿעלקערונג פֿאַרטײליקט זיך נאָרמאַל, אד"ג.

אין אַ נאָרמאַלער פֿאַרטײלונג, איז דער דורכשניט, דער מעדיאַן, די מאָדע און די מיטל־װײַטקײַט, פּונקט אין דער מיט, װוּ די סטאַנדאַרט־אָפּװײַכונג באַװײַזט 0, און פֿון בײדע זײַטן פֿאַרטײליקט זיך דער שטח האַפֿטיק און סימעטריש.

קאַטעגאָריע:סטאטיסטיק
חזקת הגוף

**חזקת הגוף** איז איינע פון די חזקות, וואס זאגן אז מ'דארף זעך נישט מסתפק זיין אויף קיין שום זאך אפשר האט זעך עס גיטוישט, כל זמן מ'ווייסט נישט בפירוש אנדערש.

לויט תוספות וואס האלטן אז די חזקה איז נאר ווען א געוויסער **גוף** טוישט זיך במציאות, אבער חזקת כשרות הייסט נישט חזקת הגוף. 

לפי דער שיטה פון רבן גמליאל און  איז חזקת הגוף שטערקער פון אלע חזקות און אויך פון חזקת ממון, אבער דאס איז דווקא בצירוף פון דער מעלה פון ברי ושמא וואס העלפט צו פאר דער חזקת הגוף.

קאטעגאריע:חזקות
חזקת ממון

**חזקת ממון** איז א חזקה ענדלעך צו אלע אנדערע חזקות, און דאס זאגט "אל תוציא ממון מחזקתו". דער כלל ווערט געברענגט אין .

רוב מאל  אין גמרא ניצט מען דעם כלל "המוציא מחבירו עליו הראיה", וואס זאגט די סברא פון "מאן דכאיב ליה כאיבא אזיל לבי אסיא", ווער וואס ויל טוישן דער פאקט, ער דארף ברענגען א ראיה.

קאטעגאריע:חזקות
כאן נמצאו וכאן היו

**כאן נמצאו וכאן היו** איז א כלל און  וואס זאגט אז מען טרעפט א מום און אגיוויסע ממונדיקע רשות, דארף מען אנעמען אז סאיז דארט גישין און נישט און א אנדערען רשות.

דער רמב"ן און כתובות פסקנט אז מזאגט דאס נאר און איסורים, אבער רוב ראשונים אלטן אז סאיז אויך און דיני ממונות.
קאַטעגאָריע:חזקות‏
אימאנועל קאנט

קליין|אימאנועל קאנט
**אימאַנועל קאַנט** (22סטן אפריל 1724 - 12טן פעברואר 1804) איז געווען אן 18טן יארהונדערטדיקער דייטשער פילאסאף פון דער פרייסישער שטאט קעניגסבערג. ער איז געווארן א פראפעסאר פון פילאסאפיע אין דעם אוניווערסיטעט פון קעניגסבערג.

## יונגע יארן 
קאנט איז געבוירן אין קעניגסבערג (היינט קאלינינגראד, רוסלאנד) דעם 22סטן אפריל 1724 צו זיין פאטער יאהאן געארג קאנט און זיין מוטער רעגינא דאראטעא רויטער. פון 1740 ביז 1746 האט ער שטודירט די פילאסאפיע פון גאטפריד לייבניץ, וואס איז געבויט אויף ראציאנאליזם אין אלבערטוס אוניווערסיטעט. שפעטער, איז קאנט געווארן באקאנט פאר זיין מאגנום אפוס, "קריטיק אויף ריינע סברא", ווי ער קריטיקירט די וואס פארלאזן זיך אויף ריינע ראציאנאליזם, און אדוואקאטירט פאר א ראציאנאליזם וועלכער לאהנט זיך אן אויף די חושים.

קאַטעגאָריע:פילאסאפן
5טן נאוועמבער

דער **5טער נאוועמבער** איז דער 309טער טאג פון יאר (310טער טאג אין אן עיבור־יאר). אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 56 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1688 - אנהייב פון דער גלאררייכער רעוואלוציע אין ענגלאנד
* 1914 - בריטאניע אנעקסירט ציפערן, און דערקלערט מלחמה, צוזאמען מיט פראנקרייך, אויף דער אטאמאנישער אימפעריע

## געבוירן 
* 1615 – איבראהים דער ערשטער, אטאמאנישער סולטאן (געש' 1648)

* 1860 - רבי שלום דובער שניאורסאהן, אדמו"ר הרש"ב, דער פינפטער רבי פון חב"ד-ליובאוויטש (נפטר 1920)

## געשטארבן 
* 1879 - דזשיימס קלארק מאקסוועל, פיזיקער (געב' 1831)
* 1990 - מאיר כהנא, פיערער פון דער כך פארטיי (געב' 1932)
* 1992 - יאן אורט, האלענדישער אסטראנאם, פיאנער פון ראדיא־אסטראנאמיע (געב' 1900)
* 1997 - ישעיה בערלין, פילאסאף און היסטאריקער (געב' 1909)

## פייערטעג 
----
* 4טן נאוועמבער - 6טן נאוועמבער
* נאוועמבער

נאוועמבער 05
12טן יוני

**דעם 12טן יוני** איז דער 163סטער טאג פון יאר (164סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 202 טעג .

## היסטארישע געשעענישן 
* 1859 - זילבער ווערט אנדעקט אין די קאומאסטאק לאד, אין ווירזשיניע און נעוואדא.
* 1898 - האבן די פיליפינען זיך אפגעריסן פון דער שפאנישע הערשאפט און פארדינט זעלבסטשטענדיקייט.
* 1926 - בראזיל פארלאזט די פעלקער-ליגע אלס מחאה אויף דעם פלאן אריינצולאזן דייטשלאנד 
* 1940 - 13,000 ענגלישע סאלדאטן גיבן זיך אונטער צום דייטשן פעלד מארשאל ראמעל. 
* 1943 - 1,180 יידן ווערן דערשאסן צום טויט אריין אין א מאסן קבר אין אוקריינע, דורך די דייטשען.
* 1967 - די ערשטע ראקעט צו ווערן ארויסגעשאסן צו א צווייטן פלאנעט "ווערינא 4" האפנדיג צוריק צו ברענגען אינפארמאציע.
* 1978 - דער מערדער דוד בערקאוויטש "סאן אף סעם" ווערט פאראורטיילט צו 356 יאר אין תפיסה פאר 6 מארדן.
* 1987 - דער אמעריקאנער פרעזידענט ראנאלד רייגען פאדערט פון רוסישן פרעזידענט מיכאיל גארבאטשאוו אראפ צו נעמען די בערלינער וואנט. 
* 1991 - באריס יעלצין ווערט ערוועלט אלס רוסישער פרעזידענט.

## געבוירן 
* 1897 - אנטאני אידן, פרעמיער מיניסטער פון  בריטאניע (געש' 1977)
* 1899 - פריץ אלבערט ליפמאן, אמעריקאנער ביאכעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיאלאגיע און מעדיצין (געש' 1986)
* 1924 - דזשארזש הערבערט וואלקער בוש, 41סטער פרעזידענט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע (געשטארבן 2018)
* 1929 - אנא פראנק, יידיש מיידל וואס איז אומגעקומען אין חורבן אייראפע, און האט געשריבן א טאגבוך וואו זי האט געשילדערט אירע לעצטע יארן (נפטר 1945)

## געשטארבן 
* 1994 - הרב מנחם מענדל שניאורסאהן, דער "לובאוויטשער רבי" (געב' 1902)

## פייערטעג
* פיליפינען - זעלבסשטענדיקייט טאג
* רוסלאנד - רוסלאנד טאג
----
* 11טן יוני - 13טן יוני
* יוני

12
יידישער אנטי פאשיסטישער קאמיטעט

דער **יידישער אנטי פאשיסטישער קאמיטעט** איז געווען א יידישע ארגאניזאציע, וואס האט זיך געפונען אין דעם סאוועטן פארבאנד, ארויסצוהעלפן רוסלאנד אין איר קריג קעגן נאצי דייטשלאנד, ביי דער צווייטער וועלט קריג, אין יאר 1942.

די גרינדונג איז געווען מיטן ציל ארויסצוהעלפן די קאמוניסטישע קריגס-מאשין, דורך יידן וואס א טייל זענען געווען פארגלייבט אין קאמוניזם, און א טייל זענען געווען סתם תמימות'דיקע יידן וואס זענען אריינגעפאלן אין נעץ. די ציל איז געווען צו פארשאפן שטיצע פון יידן איבער דער גארער וועלט וואס זאל העלפן רוסלאנד, זיי האבן געשיקט שליחים צו דער מערב וועלט, און האבן באוויזן צאמצושטעלן א גרויסע סומע געלט, א גרויסע טייל פון די געלט איז געקומען א דאנק פאלטשע פראפעגאנדע איבער דעם שווערן מצב פון יידן אין רוסלאנד.

די ארגאניזאציע איז אויפגעשטעלט געווארן מיט דער גוטהייסונג פון די ען קא ווע דע, און האט זיך געפונען אין קויבישאוו. אין 1943 איז די הויפטקוואטיר אריבער קיין מאסקווע, און האט געהאלפן אויפלעבן יידיש טעאטער און קולטור. דער פארזיצער פון דער ארגאניזאציע איז געווען דער פאפולערער אקטיאר שלמה מיכאלס, דער סעקרעטאר איז געווען א זשורנאליסט מיטן נאמען שכנא עפשטיין.

זיי האבן באוויזן צאמצושטעלן מיליאנען דאלארן, פון די פאראייניקטע שטאטן, קאנאדע און ענגלאנד, און אפילו פון יידן אין ארץ ישראל. זיי האבן אויך פארגעשלאגן אויפצושטעלן אן אינטערנאציאנאלע יידישע מיליטער וואס זאל קעמפן קעגן די נאציס. דער קאמיטעט האט געהאלפן ראטעווען אברהם סוצקעווער, פון די וואלד ווי ער האט זיך געפונען מיט פארטיזאנער, אין בעלארוס.

דער קאמיטעט האט אויפגעלעבט, אין די יארן פון זיין טעטיקייט, די יידישע קולטור הינטערן אייזערנעם פארהאנג, און האט ארויסגעגעבן א צייטונג מיטן נאמען אייניגקייט, די צייטונג האט אנגעהאלטן ביז 1948.

נאך דער מלחמה, האט דער קאמיטעט זיך באשעפטיקט אין נאכגיין איינצלהייטן אויף חורבן אייראפע, די עדות זענען אויסגעארבעט געווארן דורך צוויי זשורנאליסטן, און ארויסגעקומען אין ניו יארק און אין רומעניע, אין יאר 1946.

אין יאר 1948, האבן זיך אנגעהויבן די רדיפות פון יאזעף סטאלין קעגן יידן, און שלמה מיכאלס איז אומגעקומען אין א אונטערגעשטעלטער אויטא עקסידענט דורך די ען קא ווע דע, און אנדערע מיטגלידער זענען ארעסטירט געווארן, מיטן שולד פאר זייענדיק אומגעטריי דאס לאנד, אנפירענדיק אנטי קאמוניסטישע פראפעגאנדע, און אויך פארן מאכן א קאנספיראציע, אויפצושטעלן א יידישע רעפובליק אין די קרים האלב אינדזל און זיך אפטיילן פון רוסלאנד. זעלבסטפארשטענדליך אז די באשולדיקונגען זענען נישט געווען באזירט אויף קראנטע ראיות.

דעם 12טן אויגוסט 1952, זענען דרייצן יידן אומעברענגט געווארן, אלע מיטגלידער פון דעם קאמיטעט, און איז באוואוסט אלס די קאמוניסטישע הרוגי מלכות, אדער די "דיכטערס אומקום".

נאך סטאלינס טויט, זענען די פארבליבענע יידן אין די טורמעס באפרייט געווארן, און די נעמען פון די אומגעקומענע זענען רעאביליטירט געווארן אין יאר 1956.

## מיטגלידער פונעם יידישן אנטי־פאשיסטישן קאמיטעט 
* אלעקסאנדער טייראב
* שמואל האלקין, דראמאטורג, איינגעזעצט אין תפיסה
* איציק פעפער, דיכטער
* לייב קוויטקא, דיכטער, הינגעריכט
* יעקב קרייזער
* דוד האפשטיין
* לינא שטערן
* דוד בערגלסאן
* פרץ מארקיש

קאַטעגאָריע:אידישע היסטאריע
קאַטעגאָריע:קאמוניזם
קאַטעגאָריע:ראטנפארבאנד
קאַטעגאָריע:צווייטע וועלט מלחמה
חיים דוד זילבער־מרגליות

הרב **חיים דוד זילבער־מרגליות** (ה'תרכ"ד- כ' כסלו ה'תש"א) איז געווען דער אב"ד קויל, פוילן.
## ביאגראפיע 
חיים דוד איז געבוירן אין תרכ"ד אין זשעלעכאוו, לעבן לובלין, צו זיין פאטער ר' נפתלי צבי הירשל, א חסיד פון רבי לייבעלע אייגער פון לובלין און א תלמיד פונעם חידושי הרי"ם.

צו אכצן יאר האט ער חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון הרב אביגדור יהודה לעוונטאל, אב"ד קויל, לעבן קאליש אין מערב פוילן.

כאטש זיין פאטער איז געווען א לובלינער חסיד, איז ר' חיים דוד געווארן א חסיד ביים שפת אמת פון גער, און שפעטער ביים אמרי אמת.

## רבנות 
ווען זיין שווער איז נפטר געווארן אין תרנ"ג, האט די קהילה אין קויל געבעטן ר' חיים דוד איבערצונעמען דאס רבנות. ער האט נישט געוואלט אויפנעמען, אבער די קהילה האט באקומען בריוו פון אסאך גדולים און ענדלעך האט ער מסכים געווען צו ווערן שטאטס רב אין קויל. צווישן די בעלי בתים אין קויל זענען געווען עטלעכע קצבים וואס האבן געשטערט ווען די שוחטים האבן געזאגט אויף די בהמות אז זיי זענען טרייף. דער רב האט געפרואווט נישט לאזן די קצבים אין שעכטהויז אריין, אבער זיי זענען דאך אריינגעקומען. הרב חיים דוד האט דעריבער צוגעמאכט דאס שעכטהויז אין קויל. ביז דריי יאר האט דאס געדויערט ביז די קצבים האבן מסכים געווען הארכן דעם רב'ס פסק. אין צווישנצייט האט דער רב אין זיין משפחה נישט געלעבט אין גרויס דחקות, ווייל דעם רב'ס געהאלט איז געקומען פון דעם שחיטה שטייער, וואס במשך די דריי יאר איז נישט געווען אין שטאט קיין שחיטה.

הרב חיים דוד האט אויך פארמאכט די פריוואטע חדרים פון די מלמדים, וואס האבן געוואלט לערנען נאר מיט די קינדער פון די גבירים אין שטאט, און נישט די קינדער פון די ארעמע לייט וואס האבן נישט געקענט צאלן אסאך שכר לימוד. ער האט אויפגעשטעלט אין שטאט די "עץ חיים" חדר, וואו די עלטערן האבן געצאלט יעדער איינער וויפיל איז געווען אים מעגלעך, און אלע קינדער האבן געלערנט גלייך.

רב חיים דוד איז געווארן א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל, און איז געווען א גרויסער קעגנער צו ציוניזם.

רב חיים דוד איז געבליבן קוילער רב קנאפע פופציג יאר, ביז די דייטשן האבן אינוואדירט פוילן ביים צווייטן וועלט קריג, און די יידן זענען פארטריבן פון דער שטאט.

## פטירה 
רב חיים דוד האט געוואנדערט, מיט כמעט נאר זיין טלית און תפילין, ביז ער איז געקומען קיין לובלין, וואו זיינע קרובים האבן אים אריינגענומען אין שטוב. אבער ער איז שוין געווען גאר שוואך, און כ' כסלו תש"א איז ער נפטר געווארן. מען האט אים באערדיגט אין דער רבנים חלקה פון דעם לובלינער בית עולם.

## ספרים 
* "דבר ישרים" על התורה

## רעפערענצן
## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פוילישע רבנים
קאַטעגאָריע:גערער חסידים
קאַטעגאָריע:חסידישע רבנים
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
היזק שאינו ניכר

**היזק שאינו ניכר** איז אכלל און הלכות נזיקין, אז א היזק וואס איז נישט ניכר אז סאיז געשיין, דארף נישט דער מזיק צאלן אויף דער היזק.

דער גמרא און  זאגט למשל אז המנסך, א מענטש וואס האט גימאכט יענעמ'ס ויין יין נסך, דארף צאלן נאר במזיד, אבער נישט בשוגג. לויט חזקיה, דער סיבה איז וייל היזק שאינו ניכר הייסט א היזק, נאר בשוגג דארף ער נישט צאלן, כדי ער זאל מודיע זיין דער ניזק אז סאיז געשיין א נסך אדער א טומאה. לויט רבי יוחנן, היזק שאינו ניכר הייסט נישט קיין היזק, און במזיד האט מען עם געקאנסעט.

אויב מען קען זען דעם היזק, למשל אין פירות כלאים וואס זענען צאם געמישט, דארף מען יא צאלן.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:היזקות
צרורות

**צרורות** איז א היזק וואס געשעט דורך א בהמה, אבער נישט דורכן גוף פון דער בהמה, נאר דורכן כוח פון דער בהמה, למשל דורך שטיינער וואס די בהמה ווארפט אין מיטן גיין.

דער דין איז אז די בעלים צאלן האלבן נזק ביי צרורות. דאס איז א הלכה למשה מסיני. אבער נישט אלע תנאים האלטן דערפון, למשל סומכוס און רבי אלעזר.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:היזקות
קאליש

קליין|קאלישער ראטהויז
**קאָליש** (אדער **קאַליש**) (, , ) איז א שטאט אין צענטראלן פוילן, 95 ק"מ מערב פון לאדזש, מיט 106,829 איינוואוינער (יוני 2009), די הויפטשטאט פונעם קאלישער ראיאן. די שטאט איז פלאצירט אויפן פראסנע טייך אין דרום־מזרח טייל פון דער גרויספוילישער וואיעוואדעשאפט.

אין 1900 האבן געוואוינט אין קאליש 7,580 יידן.

## באוואוסטע פערזענלעכקייטן פון קאליש 
* רבי אברהם גאמבינער, דער *מגן אברהם*
* רבי צבי הירש חיות
* הרב שלמה אייגער
* יחיאל קריזע, מאלער
* דיאנא בלאשטשיק, גא שפילער

## צווילינג שטעט 
קאליש האט די פאלגנדע צווילינג שטעט:
* 
*  *(זייט 1984)*
*  *(זייט 1958)*
*  *(זייט 1992)*
* 
*  *(זייט 1998)*
*  *(זייט 1996)*
*  
*  *(זייט 1989)*
*  
*  *(זייט 1991)*
*  *(זייט 1989)*
*  *(זייט 1993)*

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
משנה תורה

קליין|משנה תורה

**משנה תורה** איז א מאנומענטאל ספר אויף  הלכה וואס דער רמב"ם האט פארפאסט. דאס ספר נעמט ארום אלע הלכות וואס ווערן אדורכגערעדט פון חז"ל. דאס איז דאס ערשטע הלכה ספר געשריבן לויט ענינים אין נישט אויפן סדר פון ש"ס.

די משנה תורה איז געשריבן אין 14 ספרים, און דעריבער הייסט זי אויך דער "יד החזקה" (יד איז גימטריא 14).

אין משנה תורה ברענגט נישט דער רמב"ם קיין שום מקורות, נאר די נושאי כלים, ווי למשל דער "כסף משנה" פון רבי יוסף קארו, זיכן אויס א מקור פאר יעדער הלכה פון דעם רמב"ם.

דער רמב"ם האט געשריבן די משנה תורה אין עגיפטן פון ד'תתק"ל ביז ד'תתק"ם.
## נאמען פונעם ספר
דער רמב"ם שרייבט אין דער הקדמה (אריינפיר) צו משנה תורה אז ער האט געגעבן דעם נאמען ווייל א מענטש לערנט פריער תורה שבכתב און דערנאך לערנט ער דאס ספר, און פון דעם קען ער שוין גאנץ תורה שבעל  פה.. דער  ראב"ד האט זיך שטארק דערגעגנט, און האט קריטיקירט דאס ספר, און בפרט דעם נאמען "משנה תורה".

## אינהאלט פון משנה תורה 
# **ספר המדע**: הלכות יסודי התורה, הלכות דעות, הלכות תלמוד תורה, הלכות עבודה זרה וחוקות הגויים, הלכות תשובה. 
# **ספר אהבה**: הלכות קריאת שמע, הלכות תפילה וברכת כהנים, הלכות תפילין ומזוזה וספר תורה, הלכות ציצית, הלכות ברכות, הלכות מילה, סדר התפילה. 
# **ספר זמנים**: הלכות שבת, הלכות ערובין, הלכות שביתת עשור, הלכות שביתת יום טוב, הלכות חמץ ומצה, הלכות שופר וסוכה ולולב, הלכות שקלים, הלכות קידוש החודש, הלכות תעניות, הלכות מגילה וחנוכה 
# **ספר נשים**: הלכות אישות, הלכות גירושין, הלכות ייבום וחליצה, הלכות נערה בתולה, הלכות סוטה 
# **ספר קדושה**: הלכות איסורי ביאה, הלכות מאכלות אסורות, הלכות שחיטה
# **ספר הפלאה**: הלכות שבועות, הלכות נדרים, הלכות נזירות, הלכות ערכים וחרמים 
# **ספר זרעים**: הלכות כלאיים, הלכות מתנות עניים, הלכות תרומות, הלכות מעשרות, הלכות מעשר שני ונטע רבעי, הלכות ביכורים ושאר מתנות כהונה שבגבולין, הלכות שמיטה ויובל 
# **ספר עבודה**: הלכות בית הבחירה, הלכות כלי המקדש והעובדים בו, הלכות ביאת המקדש, הלכות איסורי מזבח, הלכות מעשה הקרבנות, הלכות תמידין ומוספין, הלכות פסולי המוקדשין, הלכות עבודת יום הכיפורים, הלכות מעילה 
# **ספר קרבנות**: הלכות קרבן פסח, הלכות חגיגה, הלכות בכורות, הלכות שגגות, הלכות מחוסרי כפרה, הלכות תמורה 
# **ספר טהרה**: הלכות טומאת מת, הלכות פרה אדומה, הלכות טומאת צרעת, הלכות מטמאי משכב ומושב, הלכות שאר אבות הטמאות, הלכות טומאת אוכלין, הלכות כלים, הלכות מקוואות 
# **ספר נזיקין**: הלכות נזקי ממון, הלכות גניבה, הלכות גזילה ואבידה, הלכות חובל ומזיק, הלכות רוצח ושמירת נפש 
# **ספר קניין**: הלכות מכירה, הלכות זכייה ומתנה, הלכות שכנים, הלכות שלוחין ושותפין, הלכות עבדים 
# **ספר משפטים**: הלכות שכירות, הלכות שאלה ופיקדון, הלכות מלווה ולווה, הלכות טוען ונטען, הלכות נחלות 
# **ספר שופטים**: הלכות סנהדרין והעונשין המסורין להם, הלכות עדות, הלכות ממרים, הלכות אבל, הלכות מלכים ומלחמות.דער 

## דער טעגליכער רמב"ם 
דער ליובאוויטשער רבי איז ארויס מיט א תקנה צו לערנען דעם משנה תורה טעגליך. פון די אנהויב פון די תקנה - אחרון של פסח תשד"מ - ביז היינט צוטאג'ס, האבן צענדליקער טויזנטער אידען גענדיקט משנה תורה יארליך, לויטן וועג פון דריי קאפיטעלאך טאגליך. אויך לערנען אסאך איין קאפיטל טאגליך, דורך וועלכע מען ענדיקט שעם משנה תורה יעדער דריי יאר. אויך קינדער און פרויען לערנען דעם "ספר המצות" פונעם רמב"ם, צוזאמען מיט די וואס לערנען די דריי קאפיטעלאך וועג.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:הלכה ספרים
1896

## געשעענישן 
* 4טן יאנואר - יוטא ווערט א שטאַט אין די פאראייניגטע שטאטן
* 6טן אפריל -  געעפנט די ערשטע אלימפיאדע
* 2טן יוני - גוליעלמא מארקאני שרייבט איין א פאטענט אויף ראדיא

## געבוירן
* 16טן יולי - טריגווע לי, דער ערשטער סעקרעטאר פון די פאראייניגטע פעלקער (געש' 1968)
* 1טן דעצעמבער - געארגי זשוקאוו, קאמאנדיר פון דער רויטער ארמיי (געש' 1974)
## יארצייטן
* הרב רפאל משה אלבז רב פון צפרו מאראקא

## געשטארבן 
* 21סטן אפריל - באראן הירש, יידישער פילאנטראפ (געב' 1831)
* 10טן אויגוסט - אטא ליליענטאל, דייטשער אינזשעניר פון די פיאנערן פון אוויאציע (געב' 1848)
* 11טן אקטאבער - אנטאן ברוקנער, עסטרייכר דיריגענט (געב' 1824)
* 10טן דעצעמבער - אלפרעד נאבעל, שוועדישער כעמיקער און אינזשעניר, ערפינדער פון דינאמיט און איניציאטאר פונעם נאבעל פריז (געב' 1833)
היסטאגראם

250px|קליין|אַ דוגמא פֿון אַ היסטאָגראַם
אין סטאַטיסטיק, אַ **היסטאָגראַם** איז אַ גראַפֿישער אױסשטעל פֿון דאַטן װעלכע זײַנען צעטײלט אין קאַטעגאָריעס לױט זײער פֿרעקװענץ. די גרײס פֿון דעם שטח אין יעדע קאַטעגאָריע איז רעלאַטיװ צו איר פֿרעקװענץ. ד"ה, אַן אָפּטײלונג מיט אַ גרעסערע פֿרעקװענץ באַקומט אַ גרעסערער שטח. די ברײט פֿון יעדער אָפּטײלונג מוז ניט זײַן אײניק, אָבער זײ מוזן זײַן נאָכאַנאַנדיק אָן קײַן שפּאַלטונגען.

קאַטעגאָריע:סטאטיסטיק
23סטן מערץ

**דעם 23סטן מערץ** איז דער 82סטער טאג פון יאר (83סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 283 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1857 - דער ערשטער ליפט פון אלישע אטיס אינסטאלירט אין ניו יארק סיטי
* 1903 - די רייט ברידער בעטן א פאטענט פאר זייער ערפינדונג, דער עראפלאן

## געבוירן 
* 1749 - פיער סימאן לאפלאס, מאטעמאטיקער און אסטראנאם (געש' 1827) 

## געשטארבן 
* 

## פייערונגען 
* פאקיסטאן - אומאפהענגיקייט טאג
----
* 22סטן מערץ - 24סטן מערץ
* מערץ

23
טאגאלאג

**טאַגאַלאג** איז אן אויסטראנעזישע שפראך און איינע פון די הויפט שפראכן וואס מ'רעדט אין די פיליפינען. מער ווי 22 מיליאן מענטשן רעדן טאגאלאג אלס מוטערשפראך.
לכתחילה איז דאס געווען די שפראך פון דעם טאגאלאג פאלק וואס וואוינען אין צענטראלן און דרום לוזאן אינזל, אבער היינט רעדט מען די שפראך אומעטום אין די פיליפינען.

טאגאלאג איז ענלעך צו אינדאנעזיש און מאלייאיש. די שפראך האט אויך קאמפאנענטן פון שפאניש און ענגליש. די שפראך ווערט געשריבן מיטן גלחישן שריפט.

## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:שפראכן
קאַטעגאָריע:פיליפינען
1898

## געשעענישן 
* 1טן יאנואר - די שטאט ניו יארק סיטי איז געגרינדעט, מיט דעם פאראייניגן פון מאנהאטן, ברוקלין, קווינס, בראנקס און סטאטן איילנד 
* 13טן יוני - יוקאן ווערט א קאנאדישע  טעריטאריע
* 21סטן יוני - גוואם ווערט א טעריטאריע פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע

## געבוירן
* 13טן יאנואר - הרב אלעזר מנחם מן שך, ראש ישיבה פון דער פאנאוועזשער ישיבה (נפטר אין 2001)
* 28סטן פעברואר - מאלי פיקאן, יידישע טעאטער שפילערין (געש' 1992)
* 5טן מערץ - דשא-ען-ליי, פרעמיער מיניסטער פון כינע (געש' 1976)
* 3טן מיי - גאלדע מאיר, פערטער פרעמיער מיניסטער פון ישראל (נפטר 1978)
* 26סטן סעפטעמבער - דזשארדזש גערשווין, יידישער אמעריקאנער קאמפאזיטאר (נפטר 1937)

## געשטארבן 
* 2טן יאנואר - רבי אברהם פאלאדזשי הרב הכולל פון טערקיי
* 14טן יאנואר - לואיס קאראל, בריטישער שרייבער און מאטעמאטיקער (געב' 1832)
* 19טן מיי - וויליאם יוארט גלאדסטאן, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1809)
* 30סטן יולי - אטא פאן ביסמארק, דייטשער פאליטיקער (געב' 1815)
פאבריקאציע

**פֿאַבריקאַציע** איז דער פּראָצעס פון פּראדוצירן א פּראָדוקט. דער פּראָצעס איז אַ וויכטיקער טייל פון דער עקאָנאָמיע. די קוואַליטעט פון דער פּראָדוקציע איז אָפהענגיק אין עטלעכע סיבות, אַזוי ווי קוואַליטעט פון די מענטשן וואָס באַשעפֿטיגן זיך מיט  פֿאַבריקאַציע, די קוואַליטעט פון די רויע מאַטריאַלן, די קוואַליטעט פון די מיטלען פון פּראָדוקציע (מאַשינען, קאמפיוטעריי, אאז"וו). די קוואַנטיטעט פון פּראָדוקציע ווענדט זיך אויף דער עקאנאמישער גלייכוואָג פון דעם מאַרק, ד"ה, דער פארזארג קעגן נאכפרעג און דאס מאַרגינאַלע ניצן  קעגן די מאַרגינאַלע קאסטן.

קאַטעגאָריע:עקאנאמיק
קאַטעגאָריע:פאבריקאציע
24סטן מערץ

**דעם 24סטן מערץ** איז דער 83סטער טאג פון יאר (84סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 282 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1603 - זשיימס דער זעקסטער מלך פון סקאטלאנד ווערט זשיימס דער ערשטער מלך פון ענגלאנד.
* 1883 - געווידמעט די ערשטע טעלעפאן ליניע צווישן ניו יארק און שיקאגא.
* 1941 - די 34,149 יידן וואס וואוינען אין לובלין געפירט אין געטא וואס איז אויפגעשטעלט געווארן דארטן.

## געבוירן 
* 1693 - דזשאן האריסאן, ענגלישער זייגערמאכער און דערפינדער פונעם ים כראנאמעטער (געש' 1776)
*

## געשטארבן 
* 1575 - רבי יוסף קארו, פון די גרעסטע פוסקים, מחבר פון שולחן ערוך (געב' 1488)
* 1603 - עליזאבעט די ערשטע, מלכה פון ענגלאנד (געב' 1533)
* 1944 - ארד ווינגייט, בריטישער זעלנער (געב' 1903)
* 1976 - פעלדמארשאל בערנארד מאנטגאמערי, קאמאנדיר פון די אליאירטע קראפטן אין צפון אפריקע ביי דער צווייטער וועלט מלחמה (געב' 1887)

## פייערונגען 
*
----
* 23סטן מערץ - 25סטן מערץ
* מערץ

24
קרעדיט קאנסאלטינג

**קרעדיט קאנסאלטינג** איז א פירמע אדער א פערזאן וואס גיבט זיך אפ מיט ראט איבער וויאזוי צו בויען און/אדער אנהאלטן א גוטן קרעדיט ראטע און/אדער היסטאריע, און מען דארף זיין שטארק געלערנט דערפאר און האבן עקספיעריענס.

עס איז א גרויסע אינדוסטריע אין די ביזנעס וועלט.

-אויב זוכט איר קרעדיט קאונסלינג דאן דרוקט דא

קאטעגאריע:פינאנץ
קאטעגאריע:קרעדיט
ליין אף קרעדיט

א **קרעדיט־ליניע** איז וויפיל געלט א באנק אדער אנדערע פינאנציעלע אינסטיטוציע שאצט אייער געשעפט און/אדער ביזנעס אייך אויסצולייגן געלד אין פאל פון נויט, און/אדער ווען עס קומען בטעות אריין צופיל אויסגאבעס קעגן וויפיל געלד איר האט דארטן.

עס איז אבער דא א צווייטער באדייט וואס איז אריינגעפאלן אינעם לעקסיקאן כאטש באמת איז דער נאמען קרעדיט לימיט דאס הייסט וויפיל א קרעדיט קארד פירמע איז אייך גרייט צו פארבארגן

קאטעגאריע:קרעדיט
קאטעגאריע:פינאנץ
קרעדיט קאונסלינג

**קרעדיט קאונסלינג** איז א פירמע און/אדער א פערזאן וואס ספעציאליזירן זיך און ראט וויאזוי זיך אן עצה צו געבן פאר מענטשן און/אדער פירמע'ס וואס זענען אריינגעפאלן אין טיפע חובות אדער פינאנציעלע פראבלעמען

קאטעגאריע:פינאנץ
קאטעגאריע:קרעדיט
ד'תתכ"ז

## קאלענדאר
## געשעענישן
* 
## געבוירן
## נפטר געווארן
* ט' טבת - הקדוש ר' יהוסף  ב"ר שמואל הנגיד פון גראנאדא

* א' אדר -  רבי אברהם אבן עזרא, פון די גרויסע מפרשים אויף תנ"ך
סאו פאולא

**סאַו פּאַולו** () איז א שטאָט אין דרום־מזרח בראזיל, און אויך די גרעסטע שטאָט אינעם דרום האלבקיילעך און די צוועלפטע גרעסטע שטאָט אין דער וועלט. די שטאָט באַדעקט אַ שטח פון 1,523 ק״מ2, און אין 2022 איז איר באפעלקערונג געווען 11,451,999. זי איז  די הױפּטשטאָט פונעם סאו פאולו פראווינץ.

די הויפט פוטבאל גרופעס אין סאו פאולא זענען קארינטיאנס, סאו פאולא און פאלמעראס.

סאו פאולו האט די גרעסטע באפעלקערונג פון יידן אין בראזיל.

## עקאנאמיע
סאו פאולו ווערט גערעכנט די ״פינאנציעלע הויפטשטאט פון בראזיל״, ווי די הויפטקווארטיר פון הויפט פירמעס, בענק און פינאנציעלע אנטשטאלטן.

קאַטעגאָריע:שטעט אין בראזיל
*
פארמיטל

250px|קליין|אויטאבוסן ווערן געניצט אסאך אויף עפנטליכן טראנספארט
א **פֿאָרמיטל** אדער **פֿארקער־מיטל** איז א מאשין אדער אפאראט צו פירן מענטשן אדער סחורה פון איין ארט צו אן אנדערן. פארמיטלען קען ארבעטן אויף דער יבשה, אויף שינעס, אויפן ים, אונטערן ים, אין די לופטן אדער אין דעם קאסמאס. די קראפט וואס פירט דעם פארמיטל קען ווערן א מאטאר, א בעל חי, דער ווינט אדער א שטראם. פארמיטלען וואס האבן א מאטאר ניצן א ברענשטאף (אזוי ווי בענזין) אדער עלעקטריע. די מערסטע פארמיטלען פארן אויף רעדער.

## סארטן פארמיטל 
### פארמיטלען מיט א מאטאר 
### פארמיטלען אן א מאטאר 
* ביציקל
* סקייטבארד
* דראשקע
* זעגלשיף
* טאטשקע
* שליטן
* ריקשא
* לופטבאלאן

## וועבלינקען 
*
1895

## געשעענישן 
* 8טן נאוועמבער - ווילהעלם רענטגען אנטפלעקט די  רענטגען שטראלן
* געגרינדעט די לאנדאנער שולע פון עקאנאמיק

## געבוירן
* 21סטן פעברואר - שמואל זיגלבוים, בונדיסט (נפטר 1943)
* 7טן יוני - אימרע נאדזש, אונגארישער פאליטיקער (געש' 1958)
* 8טן יולי - איגאר טאם, רוסישער פיזיקער און מאטעמאטיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק (געש' 1971)
* 18טן סעפטעמבער - דזשאן דיפענבעיקער, דרייצנטער פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע (געב' 1979)
* 26סטן סעפטעמבער - יירגן שטרופ, עס עס אפיציר וואס האט פארניכטעט די ווארשעווער געטא. (עקזעקוטירט 1952)
* 8טן אקטאבער - הואן דאמינגא פעראן, פרעזידענט פון ארגענטינע (געש' 1974)
* 25סטן אקטאבער - לוי אשכול, דער דריטער פרעמיער מיניסטער פון ישראל (נפטר 1969)
* 7טן דעצעמבער - פרץ מארקיש, יידישער דיכטער (נפטר 1952)
* 14טן דעצעמבער - זשארזש דער זעקסטער, מלך פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 1952)

## געשטארבן 
* 28סטן סעפטעמבער - לואי פאסטער, פראנצויזישער מיקראביאלאג און כעמיקער (געב' 1822)
.ch.a.g

.CH.A.G. איז די ראשי תיבות פון CHASIDIC ACTORS GUILD group
דאס איז א די גרופע פון די מערסט באוואוסטע היימיש חרדישע קאמידיאנס.
געגרינדעט דורך יואלי שטויבער, טבת תשע"א, און ווערט אנגעפירט דורך פייסבוק,
צווישן די חשוב געציילטע גרופע, ווערט אנערקענט סיי די בדחנים אליין, און אויכעט די דירעקטארן פון היימישע שפילן און פארשטעלונגען.
די 'היימישע אקטיארן' איז א פרישע דורכברויך אינעם היינטיגן דור סטאנדארט, וואס געבט דעם היימישן ציבור כשר'ע סחורה מיט ערליכע תוכן און דאס מאקסימום טאלאנט און לאכעדיגע סחורה.

http://www.facebook.com/?ref=logo#!/home.php?sk=group_147337045317406&ap=1

אויפן סאמע אויבנאן פונעם גרופע, איז מערקבאר, די לעצט באקאנטע חסידישע קאמידיאן פיגורן: מענדי פיילין, יואלי לעבאוויטש, מנשה לוסטיג, און נאך, ווי די ליסטע האלט און איין שטייגן, מיטן אריינברענגן דאס ערליך היימישן שטייגער פון אונטערן פורהאנג שפיל, אלץ א רעלעוואנטע זאך, מער און מער.
25סטן מערץ

**דעם 25סטן מערץ** איז דער 84סטער טאג פון יאר (85סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 281 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1529 – (ערשטן טאג פסח)  בלוט-בלבול קעגן די יידן אין פעזינג
* 1655 – כריסטיאן הויגנס אנטפלעקט טיטאן, די גרעסטע לבנה פון סאטורן.
* 1821 – גריכנלאנד פראקלאמירט איר אומאפהענגיקייט פון דער אטאמאנישער אימפעריע.
* 1924 – גריכנלאנד ווערט א רעפובליק.
* 1957 – געגרינדעט די אייראפעישע עקאנאמישע געמיינדע (מערב דייטשלאנד, פראנקרייך, איטאליע, בעלגיע, האלאנד, לוקסעמבורג).

## געבוירן 
* 1867 - ארטורא טאסקאניני, איטאליענישער דיריגענט. (געש' 1957)
* 1874 - זבולון קווארטין, חזן (נפ' 1952)
* 1881 - בעלא בארטאק, אונגארישער קאמפאזיטאר (געש' 1945)
 
## געשטארבן 
* 1918 - קלאד דעביוסי, פראנצויזישער קאמפאזיטאר (געב' 1862)

## פייערונגען 
* גריכנלאנד - אומאפהענגיקייט טאג

----
* 24סטן מערץ - 26סטן מערץ
* מערץ

25
אקספארד צירקוס אונטערגרונט סטאנציע

**אקספארד צירקוס** (*Oxford Circus*) איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע וואס באדינט אקספארד צירקוס ביי רידזשנט סטריט ראג אקספארד סטריט, מיט אריינגאנגען אויף אלע פיר ווינקלען פונעם ראג. די סטאנציע איז אן איבערבייט צווישן די צענטראלע, וויקטאריע און בעקערלו ליניעס. זי איז די דריטע מערסטע באשעפטיגטע סטאנציע אויף דער לאנדאנער אונטערגרונט נעצווערק.

די סטאנציע איז אין  טראוולקארט זאנע 1.

## היסטאריע 
די סטאנציע האט געעפנט אויף דער צענטראלער לאנדאן באן און 30סטן יולי  1900, און די בעקער סטריט און וואטערלו באן פעראנען האבן געעפנט דעם 10טן מערץ 1906. די צוויי פירמעס האבן געהאט באזונדערע געביידעס און ליפטן.

## גאלעריע 

Image:Oxford Circus stn Bakerloo southbound look north.JPG|בעקערלו ליניע דרומדיקער פעראן קוק צו צפון, יולי 2008
image:Oxford Circus stn Bakerloo roundel.JPG|רונדל אויפן צפונדיקן בעקערלו ליניע פעראן
Image:Oxford Circus stn Victoria southbound look north.JPG|וויקטאריע ליניע דרומדיקער פעראן קוק צו צפון, יולי 2008

Image:Oxford Circus stn Central eastbound look west.JPG|צענטראלע ליניע מזרחדיק קוק אויף מערב, יולי 2008
Image:Oxford Circus tube station - Central Line Entrance.jpg|צענטראלער לאנדאן באן סטאנציע געביידע געעפנט 1900

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
* Detailed article by Mike Horne on the history of the station 
* לאנדאנער אונטערגרונט מוזיי פאטאגראפיע ארכיוו
* פלענער פֿון דער סטאנציע נאך די וויקטאריע ליניע ווערק  https://web.archive.org/web/20091019183826/http://geocities.com/Athens/Acropolis/7069/ltogmod.jpg, https://web.archive.org/web/20061020042318/http://www.geocities.com/Athens/Acropolis/7069/ltoggy.gif, https://web.archive.org/web/20070216220713/http://www.geocities.com/Athens/Acropolis/7069/ltoggyplan.gif

קאַטעגאָריע:וויקטאריע ליניע סטאנציעס
אהובה תומר

**אהובה תומר** (14טן אקטאבער 1957 - 6טן דעצעמבער 2010) איז געווען א ישראלדיקע פאליציאנטקע. אין 1997 איז זי געווארן באשטימט אויף דער נהריה פאליציי סטאנציע און אזוי איז זי געווארן די ערשטע פרוי אין דער ישראל פאליציי צו קאמאנדירן א סטאנציע. תומר איז געהרגעט געווארן ביי איר אויפגאבע ווערנט דער  כרמל וואלדפייער אין 2010.

## לעבנסגעשיכטע 
תומר  איז געבוירן אין לעמבערג אין דער אוקראינישער סאוועטישער סאציאליסטישער רעפובליק פונעם סאוועטן פארבאנד (היינט אוקראינע). ביי צוויי יאר האט איר פאמיליע פארלאזט דאס לאנד ארויפגיין אין ישראל (נאך פארזוימען אין פוילן און עסטרייך). תומר איז אויפגעוואקסן אין קריית אתא.

זי האט געדינט אין צה"ל אלס א פאליציאנטקע אין דער צפון קאמאנדע. נאך איר באפרייאונג פון דער מיליטער איז זי צוגעשטאנען צו דער  ישראל פאליציי. אין 1997 איז זי באשטימט געווארן  קאמאנדיר פון דער נהריה סטאנציע, אזוי איז זי געווארן די ערשטע פרוי צו קאמאנדירן א פאליציי סטאנציע אין דער ישראל פאליציי.

תומר האט געדינט ווי די הויפט פון דער אקציעס אפטיילונג פון דער צפון קאמאנדע פון דער פאליציי, און נאכהער איז זי געווארן וויצע־קאמאנדיר פון דער חיפה סטאנציע. אין 2009 איז תומר באשטימט קאמאנדיר פון דער חיפה סטאנציע, די גרעסטע פאליציי סטאנציע אין ישראל.

## כרמל טראגעדיע 
דעם 2טן דעצעמבער 2010, ביי דער באהאנדלונג פון דער  כרמל וואלדפייער, איז דער וואגן אין וואס זי איז געפארן אנגעקומען אין א פייער פאסטקע, און זי איז געפערלעך פארוואונדעט געווארן. דעם 6טן דעצעמבער איז זי נפטר געווערן פון אירע וואונדן. ביי איר טויט האט מען זי אויפגעהויבן צו אן אונטער גענעראל.

קאַטעגאָריע:פאליציי
קאַטעגאָריע:ישראלים
פישל סטריקאווער

רבי **אפרים פישל סטריקאווער** (ה'תק"ג -  י"ז טבת ה'תקפ"ב) איז געווען איינער פון די ערשטע רבי'ס פון חסידים אין קאנגרעס פוילן.

אפרים פישל איז געבוירן צו זיין פאטער  ר' יוסף יהודה אריה לייב אין תק"ג. ער איז געווען א תלמיד פונעם רבי'ן ר' בער, רבי אלימלך פון ליזשענסק, רבי לוי יצחק בערדיטשעווער און רבי משה יהודה לייב פון סאסאוו.

ער איז געווארן אן איידעם ביי איינעם פון די נגידים פון ברעזין. זיי האבן געהט צווי קינדער, רבי יעקב ברעזינער און מרת דבורה (איר זיווג שני איז געווען רבי יצחק אייזיק זיכלינער).

## וועבלינק 
* רבי  פישל סטריקאווער אין "צדיקים" וועבארט
קאַטעגאָריע:פוילישע אדמורי"ם
27סטן מערץ

**דעם 27סטן מערץ** איז דער 86סטער טאג פון יאר (87סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 279 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1918 - רומעניע אנעקסירט בעסאראביע.

## געבוירן 
* 1845 - ווילהעלם רענטגען, דייטשער פיזיקער (געש' 1923)
* 1912 - דזשיימס קאלאהאן, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 2005)
* 1927 - מסטיסלאוו ראסטראפאוויטש, רוסישער טשעליסט און דיריגענט (געש' 2007)
* 1955 - ישראל אייכלער, ישראלדיקער פאליטיקער

## געשטארבן 
* 1625 - דזשיימס דער ערשטער, מלך פון ענגלאנד (געב' 1566)

## פייערונגען 
* 
----
* 26סטן מערץ - 28סטן מערץ
* מערץ

27
אסטראווצע

קליין|120px|הערב פון אסטראווצע
**אסטראווצע** (; ) איז א שטאט אין דרום־צענטראל פוילן, 53 ק"מ מזרח פון קעלץ, מיט 74,211 איינוואוינער (2006). איר הויפט אינדוסטריע איז די פאבריקאציע פון  אייזן. די שטאט געפינט זיך אין שפיענטאקזשיסקי וואיעוואדעשאפט (זיי 1999), פריער אין דער קעלצער וואיעוואדעשאפט (1975-1998).

אין 1900 האבן געוואוינט אין  אסטראווצע 6,146 יידן.

## רבנים אין אסטראווצע 
* הרב יהושע תאומים-פרענקל
* הרב שמריהו היינע
* הרב מאיר יחיאל האלשטאק, אדמו"ר
* הרב יחזקאל האלשטאק, אדמו"ר

## צווילינג שטעט
* 
*  (Gennevilliers)
* 
* 
* 

## בארימטע מענטשן פון אסטראווצע 
* יוסף שליסקי, חזן

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
דניעפער

דער **דניעפער** (רוסיש: *Днепр* ;  ; אוקראיניש: *Дніпро* ;) איז א גרויסער טייך, לאנג 2,285 ק"מ, וואס פליסט פון רוסלאנד דורך בעלארוס און אוקראינע אינעם שווארצן ים. 485 ק"מ ליגן אין רוסלאנד, 595 ק"מ אין בעלארוס און  1,095 ק"מ אין אוקראינע. א טייל פונעם טייך איז דער נאטירלעכער גרענעץ צווישן בעלארוס און אוקראינע. דער דניעפער איז דער פערטער לענגסטער טייך אין אייראפע.

די פאלגנדע חשובע שטעט ליגן אויפן דניעפער: סמאלענסק (רוסלאנד), מאהליוו (בעלארוס), קיעוו (אוקראינע), ניקאפאל (אוקראינע) און כערסאן (אוקראינע).

## געאגראפיע 
דער טייך איז לאנג אינגאנצן 2,145 ק"מ, פון וואס געפינט 485 ק"מ אין רוסלאנד, 700 ק"מ אין בעלארוס און 1,095 ק"מ אין אוקראינע. 

### בייטייכן  פונעם דניעפער 
דער דניעפער האט א סך בייטייכן (ביז 32,000) פון וואס 89 זענען טייכן לענגער פון 100 ק"מ. די הויפט פון זיי, גערעכנט פון קוואל אראפ, זענען

.

די וואסער רעסורסן פונעם דניעפער בעקן באשטייען בכרך 80% פון גאנץ אוקראינע.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:טייכן אין אייראפע
קאַטעגאָריע:רוסלאנד
קאַטעגאָריע:בעלארוס
קאַטעגאָריע:אוקראינע
26סטן מערץ

**דעם 26סטן מערץ** איז דער 85סטער טאג פון יאר (86סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 2801 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1812 - שטארקער ערדציטערניש איז גורם אסאך היזק אין קאראקאס, הויפטשטאט פון ווענעזועלע
* 1872 - ערדציטערניש מיט שטארקייט 7.6 אין דער ריכטער סקאלע אין קאליפארניע הרגעט 27 מענטשן
* 1917 - ערשטע וועלט מלחמה: ערשטער קאמף אויף עזה צווישן בריטאניע און דער אטאמאנישער אימפעריע
* 1971 - דער מזרח ראיאן פון פאקיסטאן פראקלאמירט זיין אפשיידונג פונעם לאנד און שטעלט אויף א נייע  מדינה - באנגלאדעש
* 2000 - וולאדימיר פוטין געוויילט פרעזידענט פון רוסלאנד

## געבוירן 
*  1913 - פאל ערדאש, מאטעמאטיקער (געש' 1996)
*
## געשטארבן 
* 1827 - לודוויג וואן בעטהאווען, דייטשער קאמפאזיטאר (געב' 1770)
* 1839 - רבי שלמה זלמן ליפשיץ, מחבר פון "חמדת שלמה", ערשטער הויפט־רב פון ווארשע (געב' 1765)
* 1945 - דייוויד לויד זשארזש, פרעמיער מיניסטער  פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1863)
* 2001 - שלהבת פאס, ישראלדיקע קינד דערמארדעט פון א שאס
* 2005 - דזשיימס קאלאהאן, פרעמיער מיניסטער  פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1912)

## פייערונגען 
* לויט דער יידישער הלכה, זאגט מען ברכת החמה איין מאל צו 28 יאר אום 26סטן מערץ לויטן יוליאנישן קאלענדאר (אין די 20סטן און 21סטן יארהונדערטער קומט דאס אויס דעם 
8טן אפריל אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר)
* באנגלאדעש - אומאפהענגיקייט טאג

----
* 25סטן מערץ - 27סטן מערץ
* מערץ

26
קארבין בלו

קליין|250px|קאָרבין בלו
**קאָרבין בלו רעיווערס** (ענגליש: *Corbin Bleu Reivers*) (געבוירן 21סטן פעברואר, 1989),  באַוווסט פראפֿעסיאנעל ווי **קאָרבין בלו**, איז אַן אמעריקאנער אַקטיאָר, מאָדעל, טענצער, און זינגער ליד־שרײַבער. ער איז אפֿשר בעסט געוווּסט פֿאַר זיינע ראָלעס אין דער *הײַ סקול מוזיקאל* פילם סעריע, די *דיסקאָווערי קידס* טעלעוויזיע סעריע *פֿלי 29 אַראָפּ*, און דעם פֿילם *שפרינג ארײַן*!. ער האט אויך געדרוקט זיין ערשטע אַלבאָם  *אַנאָטער סײַד* *ִ*אויפן 1טן מײַ 2007, און זיין צווייטן אַלבאָם, *ספּיד אָוו לײַט*, אויפן 10טן מערץ 2009 אין די פאַראיינגטע שטאַטן.

## דיסקאָגראַפֿיע 
* *אַנאָטער סײַד*
* (2007)
* *ספּיד אָוו לײַט*
* (2009)

## וועבלינקען 
* די אפיציעלע קאָרבין בלו מאַפּע 
* imdb

קאַטעגאָריע:פאפ זינגערס
קאַטעגאָריע:אקטיארן
1894

## געשעענישן 
* 31סטן מיי - דזשאן הארווי קעלאג שרייבט איין א פאטענט פאר קארנפלייקס
* געגרינדעט דער בוכארישער קווארטאל אין ירושלים

## געבוירן
* 30סטן יאנואר - באריס דער דריטער, מלך פון בולגאריע (געש' 1943)
* 17טן אפריל - ניקיטא כרושטשאוו – פירער פון סאוועטן פארבאנד (געש' 1971)
* 23סטן יוני - עדווארד דער אכטער, מלך פונעם פאראייניגטן קעניגרייך וואס האט אבדיקירט פונעם טראן (געש' 1972).
* 15טן אקטאבער - משה שרת, צווייטער פרעמיער מיניסטער פון ישראל (געש' 1965)

* הרב אברהם כוואלעס - רב פון די גרוזישע יידן אנהייב דעם 20סטן י"ה (נפ' 1931)
* הרב אלעזר מנחם מן שך, ראש ישיבה אין פאנאוועזש און פון די פירער פון די ליטווישע חרדים (נפ' 2001)

## געשטארבן 
* 1טן יאנואר - היינריך הערץ, פיזיקער (געב' 1857)
* 3טן דעצעמבער - ראבערט לואיס סטיוונסאן, סקאטישער שרייבער (געב' 1850)
* פאפנוטי טשעבישעוו, רוסישער מאטעמאטיקער (געב' 1821)
יחזקאל האלשטאק

הרב **יחזקאל הלוי האַלשטאק** (ה'תרמ"ה - י' טבת ה'תש"ג) איז געווען אב"ד פון אסטראווצע, פוילן, און א רבי פון חסידים.

## אפשטאם 
**רבי יחזקאל** איז געבוירן אין תרמ"ה צו זיין פאטער רבי מאיר יחיאל האלשטאק, דער אסטראווצער רב. ער האט געלערנט ביי זיין פאטער, וואס האט אים מחנך געווען צו יראת שמים אויפן חסידישן נוסח. ער האט אנטוויקלט א גרויס חשק צו לערנען תורה, מיט אויסעגעוויינלעכע אהבת הבריות.

צו אכצן יאר האט רבי יחזקאל חתונה געהאט מיט מרת ביילא מירל, די טאכטער פונעם מעליצער רבי'ן, רבי נפתלי הורוויץ. זעקס יאר איז ער געבליבן אין מעליץ על התורה ועל העבודה.

## רבנות 
אין תרס"ט האט רבי יחזקאל אויפגענומען דאס רבנות פון אינאוולאדז, נישט ווייט פון סאכאטשאוו, פוילן. נאך צען יאר (אין תרע"ט) איז ער באשטימט געווארן שטאטס רב פון נאשעלסק, א גרעסער שטעטל. י"ט אדר תרפ"ח איז נפטר געווארן זיין פאטער רבי מאיר יחיאל. אלס דער איינציגער זון, האט די אסטראווצער קהילה גערופן אים ממלא מקום זיין זיין פאטערס ארט. זיין פאטערס חסידים האבן מקבל מרות געווען פון אים און ער האט איבערגענומען די רעביסטעווע, און נאך חסידים זענען געפארן צו אים.

רבי יחזקאל האט אויפגעשטעלט די ישיבה "בית מאיר" אויף זיין פאטערס נאמען, מיט בערך הונדערט תלמידים. 

רבי יחזקאל האט זיך אריינגעלאזט אין דער ארבעט פון מסדר זיין די חידושי תורה פון זיין פאטער.

## פאמיליע 
הר"ר יחזקאל און זיין ווייב ביילה מירל האבן געהאט זיבן זין און איין טאכטער:
* רבי יעקב, (בכור, געב' 1904), איידעם ביי רבי נתן נחום הכהן ראבינאוויטש קרימלאווער רבי. ער איז געווען ראב"ד אין אסטראווצע.
* רבי אלימלך (געב' תרס"ה, 1905) האט געפירט די ישיבה אין אסטראווצע. שפעטער איז ער געווארן רב אין  גראבאוו,  לאדזשער גובערניע, און ער איז געווען דער לעצטער רב פון נאשעלסק. אומגעקומען אין טרעבלינקע. 
* רבי אברהם יצחק, איידעם ביי רבי ישעיהו ענגלארד, סאסנאווצער רב. איז געווען רב  פון מאנדזשיעוו נאך זיין שווער.
* רבי חיים, איידעם ביי רבי יצחק מנחם מענדל דאנציגער פון אלעקסאנדער. דערמארדעט צוזאמען מיט זיין ווייב לאה און זייער זון שמואל צבי.
* רבי נפתלי, איידעם ביים פאריסאווער רבי'ן
* הבחור אליעזר
* הבחור מנחם מענדל
* דבורה

## זיינע ספרים 
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:פוילישע רבנים
קאַטעגאָריע:פוילישע אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:רבנישע לויים
קאַטעגאָריע:רבנים אומגעקומען אין חורבן אייראפע
רויטע ארמיי

קליין|200px|פאן פון דער רויטער ארמיי
די **רויטע ארמיי** (; **PKKA**; **ארבעטער־פויערים רויטע ארמיי**) איז געווען די  ארמיי פונעם סאוועטן פארבאנד, און די גרעסטע ארמיי אין דער וועלטס געשיכטע. אין 1946 איז זי געווארן די *סאוועטן ארמיי*.

די רויטע ארמיי איז אויפגעשטעלט דורך דער קאמוניסטישער פארטיי אונטער טראצקי נאך דער אקטאבער רעוואלוציע אין 1917, ביי דעם רוסישן ברידערקריג, צו קעמפן קעגן דער *ווייסער ארמיי*.

קאַטעגאָריע:ראטנפארבאנד
קאַטעגאָריע:מיליטער
28סטן מערץ

**דעם 28סטן מערץ** איז דער 87סטער טאג פון יאר (88סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 278 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1854 - קרימישע מלחמה: בריטאניע און פראנקרייך פראקלאמירן מלחמה אויף דער רוסלענדישער אימפעריע
* 2005 - ערדציטערניש מיט שטארקייט פון 8.7 אין דער ריכטער סקאלע נאנט צו אינדאנעזיע הרגעט 2,000 מענטשן

## געבוירן 
[100px|קליין|פארטרעט פונעם [רמב"ם]]
* 1138 - רבי משה בן מימון (דער רמב"ם), פון די גרעסטער פוסקים און יידישע דענקער (נפטר 1204)

## געשטארבן 
* 1943 - סערגיי רחמאנינאוו, רוסישער קאמפאזיטאר און פיאניסט (געב' 1873)
* 1969 - דווייט אייזנהאוער, 34סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן  (געב' 1890)
* 1985 - מארק שאגאל, יידישער־רוסישער מאלער (געב' 1887)

## פייערונגען 
* 
----
* 27סטן מערץ - 29סטן מערץ
* מערץ

28
יאד

250px|לינקס
250px|קליין|יאָד
**יאָד** () איז דער כעמישער עלעמענט מיט כעמישן סימבאָל **I** און אטאם נומער  53. יאד איז א האלאגען.

יאָד ווערט געניצט הייַנט בעיקר אין מעדיצין און פאָטאָגראַפיע.

קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
קאַטעגאָריע:האלאגענס
כלאר

250px|לינקס
250px|קליין|געל-גרינער כלאר
**כלאר** (פון גריכיש χλωρóς *העל גרין*) איז דער כעמישער עלעמענט מיט סימבאל **Cl** און אטאם נומער 17. ער איז א האלאגען. אונטער סטאנדארד צימער סביבות עקזיסטירט כלאר אין א צווייאטאמיקער (ענגליש: "diatomic", דײַטש: "zweiatomig") פארעם אלס א גאז, דאס הייסט צוויי כלאר אטאמען זענען צוזאמען קאוואלענטגעבונדן. דאס איז אפט געשריבן מיט דעם סימבאל "Cl2". בראשית האט דער דייטשער/שוועדישער כעמיקער קארל ווילהעלם שעלע איזאלירט דעם עלעמענט אין דער גאז פארעם אבער ער האט געטראכט אז דאס וואלט זיין א מישונג פון פארשידענע עלעמענטען. נאר שפעטער האט דער ענגלישער כעמיקער סיר האמפרי דייווי דעם גאז צום ערשטן מאל געגעבן דעם נאמען "Chlorine" (יידיש: "כלאר") אלס אן איינציקער עלעמענט.

כלאר קען מען שמעקן אין א קאנצענטראציע פון ppm 3.5 (דרייַ און אַ האַלב טיילן אין אַ מיליאָן).

אז א כלאר אטאם באקומט נאך אן עלעקטראן הייסט עס דאן א כלאריד יאן אדער אניאן וואס האט דעם סימבאל "-Cl". דאס קען מען מעסטן אין א פרעפאראט אדער מישונג מיט כלארימעטרישער טיטראַציע.

קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
קאַטעגאָריע:האלאגענס
ארגאן (עלעמענט)

250px|לינקס
**אַרגאָן** (ענגליש: *Argon*) איז דער נישט-מעטאלישער כעמישער עלעמענט מיט סימבאָל **Ar** און אטאמישן נומער 18. אַרגאָן איז אַן איידעלער גאַז.

קאַטעגאָריע:איידעלע גאזן
באריום

250px|לינקס
250px|קליין|באַריום
**באַריום** (Barium) איז אַ כעמישער עלעמענט פון דער משפּחה פון אַלקאַלי-ערד מעטאַלן מיט סימבאָל **Ba** און אטאם נומער 56. 

באריום איז א זילבערנער מעטאל וואס גאנץ גרינג ווערט שווארץ. אין דער לופט ווערט באריום צו ערשט שווארץ און דערנאך ווייס, ווען ער רעאגירט מיט זויערשטאף אין דער לופט און ווערט באריום אקסיד. 
ס'איז שווער צו פּראָדוצירן עס אין זייַן ריינע פאָרעם.

קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
קאַטעגאָריע:אלקאלי ערד מעטאלן
קאליום

250px|לינקס
250px|קליין|קאליום
**קאַליום** (ענגליש: *Potassium*, ניילאַטיין: *Kalium*) איז א כעמישער עלעמענט פון דער משפּחה פון אַלקאַלי מעטאַלן מיט סימבאל **K** און אטאם נומער 19. 

מעטאלישער קאליום רעאגירט שטארק און מ'דארף אים האלטן אין בוימל. ווען קאליום רירט און וואסער הייבט ער אן צו ברענען. מען טאר נישט אנטאפן קאליום מיט די נאקעטע הענט. אלס א גרופּע איינס מעטאל ווי ליטיום און נאטריום איז עס פאראן נאר איין עלעקטראן אין זיין אויסערן עלעקטראן שאל ארביטאל וואס איז אין דעם דאזיגן פאל "4s1" אלס די עלעקטראנען-קאנפיגוראציע. כדי צו שאפן אן ענערגיע־שטאבילן צושטאנד, וועט קאליום גרינג פארלירן דעם "4s1" עלעקטראן אין א סאך כעמישע רעאקציעס.

קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
קאַטעגאָריע:מעטאלן
קוועקזילבער

250px|לינקס
250px|קליין|קוועקזילבער
**קוועקזילבער** איז דער כעמישער עלעמענט מיט סימבאל **Hg** ( **H**ydrar**g**yros ,*פליסיג זילבער*) און אטאם נומער 80. עס איז אן איבערגאנג מעטאל.

קוועקזילבער איז דער איינציגער מעטאל וואס איז פליסיג ביי נארמאלע טעמפעראטור און דרוק. קוועקזילבער האט א פרירפונקט  -38.83&nbsp;°C און א קאכפונקט 356.73&nbsp;°C.

## היסטאריע 
קוועקזילבער איז שוין געווען באוואוסט אין אוראלטע צייטן צו אינידיער און כינעזער, און מען האט אים געטראפן אין עגיפטישע קברים פון בערך 1500 פאר דער ציווילער רעכענונג. אינעם 5טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג האט מען געניצט קוועקזילבער צו מאכן געשמעלצן מיט אנדערע מעטאלן. אין אוראלט גריכנלאנד האט מען געניצט קוועקזילבער אין געשמירעכצן און די רוימער האבן אים געניצט אין קאסמעטיק און צו מאכן גרינגער שמערצן פון וואקסענדיקע ציין ביי קינדער. די אלכעמיקער האבן געמיינט אז מען קען פארהארטעוון קוועקזילבער צו ווערן גאלד.

דאס חשיבות פון קוועקזילבער איז געפאלן אין דעם ערשטן יארהונדערט ווען דער גריכישער דאקטער גאלען איז דערגאנגען אז ער איז גיפטיק. 

ליידער, אינעם צענטן יארהונדערט האט דער מוסולמענישער דאקטער אל ראזי, דער פארפאסער פונעם ערשטן בוך אין היסטאריע אויף קינדער מעדיצין, האט אנגעהויבן ניצן קוועקזילבער גורם זיין שילשול. ער האט פרובירט מיט א מאלפע וואס האט געגעסן קוועקזילבער און האט נישט געוויזן קיין סימן פון ווערן פארסמט.

קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
קאַטעגאָריע:איבערגאנג מעטאלן
מאגנעזיום

250px|לינקס
250px|קליין|מאַגנעזיום קריסטאַל
**מאַגנעזיום** () איז אַ כעמישער עלעמענט מיט סימבאָל **Mg** און אטאם נומער 12. ער איז אן אַלקאַלי-ערד מעטאַל.

אלס א גרופּע צוויי מעטאל ווי בעריליום און קאלציום זענען עס פאראן נאר צוויי עלעקטראנען אין זיין אויסערן עלעקטראן שאל ארביטאל וואס איז אין דעם דאזיגן פאל "3s2" אלס דער עלעקטראנען-קאנפיגוראציע. כדי צו שאפן אן ענערגיע־שטאבילן צושטאנד, וועט מאַגנעזיום גרינג פארלירן די "3s2" עלעקטראנען אין א סאך כעמישע רעאקציעס.

מאַגנעזיום איז נייטיק פֿאַרן געהעריקן פונקציאנירן פון דעם גוף. מ'דארף אים פאר דעם אנטוויקלן און פונקציאנירן פון די ביינער און מוסקלען. מאַגנעזיום ווערט געפונען אין פיש, מילך פראדוקטן, דאר פלייש, גאנצע קערלעך און ￼￼גרינס￼￼.￼

קאטעגאריע:כעמישע עלעמענטן
קאַטעגאָריע:אלקאלי ערד מעטאלן
נאנאש

קליין|נאנאש פון דער לופט
**נאַנאַש** () איז א שטעטל אין היידו־ביהאר מעדזשע, אונגארן.

## געאגראפיע
נאנאש באדעקט א שטח פון  259.62 קוואדראט ק"מ און האט א באפעלקערונג פון  17,498 (2009).

## פערזענלעכקייטן פון נאנאש 
* הרב אפרים פישל סופר אב"ד נאנאש, מחבר פון  "אפסי ארץ" (נפ' תרנ"ח)
* הרב יצחק גאלדבערג אב"ד נאנאש (נפ' תרפ"ו)
* הרב דניאל פריש, מחבר פון מתוק מדבש על הזוהר

## וועבלינק
*אפיציעלער וועבארט 

## רעפערענצן 
קאטעגאריע:שטעטלעך אין אונגארן
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
פאלאדיום

250px|לינקס
250px|קליין|גרויער פּאַלאַדיום
פּאַלאַדיום (Palladium) איז אַ כעמישער עלעמענט מיט כעמישן סימבאָל **Pd** און אַטאם נומער 46. פּאַלאַדיום איז אַ ווייַסער ווייכער איבערגאנג מעטאַל.

קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
קאַטעגאָריע:איבערגאנג מעטאלן
צינק

250px|לינקס
250px|קליין|צינק
דאָס **צינק** (Zinc) איז אַ כעמישער עלעמענט מיטן כעמישן סימבאָל **Zn** און אַטאַם נומער 30. ער איז אן איבערגאנג מעטאל.

מעש איז א געשמעלץ פון צינק און קופער, וואס ווערט שוין גענוצט דריי טויזנט יאר.

קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
קאַטעגאָריע:איבערגאנג מעטאלן
סטראנטיום

250px|לינקס
250px|קליין|סטראָנטיום
**סטראָנטיום** (Strontium) איז אַ כעמישער עלעמענט פון דער משפּחה פון אַלקאַלי-ערד מעטאַלן מיט כעמישן סימבאָל **Sr** און אטאם נומער 38.

קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
קאַטעגאָריע:אלקאלי ערד מעטאלן
קאלציום

250px|לינקס
250px|קליין|זילבערנער־ווייַסער קאַלציום
**קאַלציום** איז דער כעמישער עלעמענט פון דער משפּחה פון אַלקאַלי-ערד מעטאַלן, מיט סימבאל **Ca** און אטאם נומער 20.

אלס א גרופּע צוויי מעטאל ווי בעריליום און מאַגנעזיום זענען עס פאראן נאר צוויי עלעקטראנען אין זיין אויסערן עלעקטראן שאל ארביטאל וואס איז אין דעם דאזיגן פאל "4s2" אלס די עלעקטראנען-קאנפיגוראציע. כדי צו שאפן אן ענערגעטיש שטאבילן צושטאנד, וועט קאלציום גרינג פארלירן די "4s2" עלעקטראנען אין א סאך כעמישע רעאקציעס.

## אייגנשאפטן 
קאלציום איז א ווייכער אלקאלי־ערד מעטאל און זיין קאליר איז גרוי. קאלציום פלאקערט אין א געל־רויטן פֿלאם. ווען קאלציום איז אפן אין דער לופט ווערט ער ארומגעהילט אין Ca3N2. קאלציום רעאגירט מיט וואסער אויסשיילנדיג וואסערשטאף און שאפט קאלציום הידראקסיד (אפגעלאשענער ליים) ( 2(Ca(OH).

## באניצן 
א סאך קאלציום זאלצן זענען גוט באקאנטע מאטעריאלן וואס מען ניצט אינעם טאג־טעגלעכן לעבן: קרייד (פאר מארקירן), גיפס (פארשוועבלטער קאלציום), קאלכשטיין (קאלציום קארבאנאט) און (נישט־געלעשטער) קאלך (קאלציום אקסיד).

### קאלציום פארבינדונגען
* קאלציום-קארבאנאט (CaCO3) ווערט געניצט אין פאבריצירן צעמענט און ליים, קאלך פאר לאנדווירטשאפט, קאלכשטיין (געניצט אין דער שטאל אינדוסטריע). אויך האט ער כעמישע און אפטישע באניצן אין  ציינפאסטע, למשל.
* קאלציום-הידראקסיט צעפירונג (Ca(OH)2) (אויך באוואוסט ווי קאלכוואסער) ניצט מען אפצושפירן קארבאן דיאקסיד ווען ער ווערט געבלעזעלט דורך א צעפירונג; ער ווערט מוטנע וואו ס'איז פאראן CO2.
* קאלציום-ארסענאט (Ca3(AsO4)2) ווערט געניצט אין אינסעקטיצידן.
* קאלציום-קארביד (CaC2) ניצט מען צו מאכן אצעטילען גאז (וואס ווערט געניצט אין אצעטילען ברענערס פאר שווייסן און אין דער פאבריקאציע פון פלאסטיקן).
* קאלציום-קלאריד (CaCl2) ניצט מען אוועקצונעמען אייז און שטויב פון גאסן, אין מישן בעטאן, אין פושקעס פון פאמידארן, און אין אויטאמאביל רייפן.

קאטעגאריע:כעמישע עלעמענטן
קאַטעגאָריע:אלקאלי ערד מעטאלן
29סטן מערץ

**דעם 29סטן מערץ** איז דער 88סטער טאג פון יאר (89סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 277 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1945 - צווייטע וועלט מלחמה - די רויטע ארמיי גייט אריין אין עסטרייך
* 2004 - בולגאריע, רומעניע, סלאוואקיי, סלאוועניע, ליטא, לעטלאנד און עסטלאנד אריינגענומען אלס מיטגלידער אין נאט"א
* 2006 - א גאנצע ליקוי חמה אין בראזיל און טערקיי

## געבוירן 
* 1790 - זשאן טיילער, דער צענטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1862)
* 1943 - דזשאן מיידזשער, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך

## געשטארבן 
* 1866 - רבי מנחם מענדל שניאורסאהן, דריטער אדמו"ר פון חב"ד, דער "צמח צדק" (געב' 1789)

## פייערונגען 
* 
----
* 28סטן מערץ - 30סטן מערץ
* מערץ

29