open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
חנה ווירט נשר

קליין|250px|דעקל בוך פֿון *שטאָט־קאָדן׃ לייענענדיק די מאָדערנע שטאָטישע ראָמאַנען*
**חנה  װירט־נשר** איז אַ ייִדישע פּראָפֿעסאָרין און איז די גרינדער־דירעקטאָרין פֿון גאָלדרײַך־אינסטיטוט פֿאַר ייִדישער שפּראַך, ליטעראַטור און קולטור. זי פֿאַרנעמט די קאַטעדרע פֿאַר שטודירן די ייִדישע דערפֿאַרונג אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן אויפֿן נאָמען פֿון שמואל און פּערי האַבער בײַם תּל־אבֿיבֿער אוניװערסיטעט. זי איז די מחברין פֿון *שטאָט־קאָדן׃ לייענענדיק די מאָדערנע שטאָטישע ראָמאַנען* און פֿון *רוף דאָס ענגליש׃ די שפּראַכן פֿון דער אַמעריקאַנער ייִדישער ליטעראַטור*.

## װעבלינקען 
* דאָס ייִדישע אַטלאַנטיק, פֿאָרװערטס

קאַטעגאָריע:יידיש שפראך שרייבערס
קאַטעגאָריע:יידיש שפראך דאקטוירים און פראפעסארן
טריכאם

פארדייעט פליג  ]]

**טריכאָם** איז א באטאנישער באגריף וואסער טייטש איז א האר פון א פלאנץ, ווי צום ביישפיל אויף די אפריקאסן. די טריכאמען זיינען א טייל פונעם עפידערמיס.

קאַטעגאָריע:באטאניק
מזרח-אייראפע

**מזרח־אייראפע** איז א טערמין צו באטיטלען דעם געא-פאליטישן ראיאן וואס באשטייט פון דעם מערסטן מזרח טייל פונעם אייראפעישען קאנטינענט. דורכאויס היסטאריע און אויף א קלענערן פארנעם היינט צוטאגס, זענען טיילן פון מזרח אייראפע קענטליך אנדערשט כלפי מערב אייראפע און אנדערע ראיאנען צוליב קולטורעלע, רעליגיעזע, עקענאמישע, און היסטארישע סיבות.

## דעפיניציעס
עס זענען פאראן פארשידענע דעפיניצעס וואס גענוי רופט מען מזרח-אייראפע.

### באגרענעצטע דעפיניציע פון מזרח-אייראפע
לויט דער באגרענעצטע דעפיניציע שליסט איין מזרח-אייראפע די פאלגנדע לענדער  (וואס זענען אלע אמאל געווען א טייל פונעם סאוועטן פארבאנד):

*
*
*
*

## פארברייטערטע דעפיניציע פון מזרח-אייראפע
ביז דער קאמוניסטישער בלאק איז איינגעפאלן פלעג מען רופן די אלע לענדער מיט א קאמוניסטישער רעגירונג מזרח-אייראפע אדער דער מזרח בלאק.

*
*
*
*
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
*
*

כאטש גריכנלאנד און טערקיי געפינען זיך אין דער מזרח זייט פון אייראפע, רעכנט מען זיי נישט אין מזרח-אייראפע, אזוי ווי זיי האבן נישט געהאט קיין קאמוניסטישטע רעגירונג.

די באלטישע לענדער (ליטע, לעטלאנד און עסטלאנד), וואס מ'פלעג רעכענען זיי אין מזרח-אייראפע, געפינען זיך סיי געאגראפיש און סיי קולטורעל אין צפון-אייראפע.

### פראבלעמען מיט דער פארברייטערטער דעפיניצע
די טיילונג פון די טעג פון דער קאלטער קריג צווישן מזרח און מערב אייראפע איז געווען באזירט אויף די טיילונג צווישן נאטא און דעם מזרח בלאק, וואס גייט נישט אן היינט זייט דער מזרח בלאק איז צונויפגעפאלן און דער אייראפעישער פארבאנד האט זיך פארברייטערט איינצונעמען טייל מזרח לענדער.

רוב מדינות אין מזרח אייראפע האבן היינט א ליבעראלע רעגירונג מיט א דעמאקראטישער הערשאפט. למשל אונגארן וואס האט באלאנגט לכתחילה אין דער מזרח-אייראפעישן קאטאגאריע, איז דאך גאר שטארק מאדערעניזירט על כל פנים פונקט ווי די לענדער אין מערב אייראפע.

קאַטעגאָריע:אייראפע
יושע פישמאן

קליין|250px|שיקל פישמאן ביי איינע פון זיינע אויפטריטן אין אוניווערסיטעטן לטובת א קליינע שפראך
**יושע אהרן "שיקל" פֿישמאן** (18טן יולי 1926 פילאדעלפיע – 1טן מערץ 2015, י' אדר תשע"ה, בראנקס) איז געווען וועלט-בארימט אלס א ברייט-פארצווייגטער ווייט-גרייכנדער יידישיסט און לינגוויסט, אין אמת'ן אריין נישט נאר לטובת יידיש נאר אויך א כללית'דיגער עסקן פאר אלע מיניאריטעט שפראכן. 

ער איז געבוירן אין האט געוואוינט אין פילאדעלפיע דארטן זיך געהאדעוועט אין פובליק שולע אבער זיין אידישיסטישער טאטע האט אין אים אנגעצינדן א רייץ אן אהבה צו דער אידישער מאמע לשון - יעדן טאג ביים נאכטמאל האט ער געהאקט אין טיש און געפאדערט פון די קינדער: *וואס האט איר היינט אויפגעטאן פאר אונזער יידישער שפראך?!* 

אלס בחור האט ער געלערנט תורה עם דרך ארץ אין ישיבה אוניווערסיטעט. 

אין 1948 איז ער געווען א תלמיד פון דעם גרויסן יידישן לינגוויסט מאקס וויינרייך. 

ער האט באקומען א דאקטאר טיטל אין דער שטודיע פון מיניאריטעט חינוך. 

אין 1951 האט ער געהייראט געלא שווייד (1925-2017).

ער איז געווען אן סגן פראפעסער אויף פסיכיאלאגיע אין די אוניווערסיטעט פון פענסילוועניע און האט שפעטער פארנומען א סך פראפאסארישע שטעלעס אין פארשידענע אוניווערסיטעטן ארום אמעריקע אינעם לינגוויסטיק געביט.

ער האט שוין אפגעשריבן הונדערטער ווערק און ארטיקלען לגבי וויאזוי צו ראטעווען - און בכלל ארום דעם מצב פון קליינע שפראכן.

## וועבלינקען
* ר' שיקל פישמאן'ס וועבסייט.
* שיקל פישמאן'ס פונדאציע פאר יידישער קולטור
* אלע ארטיקלען פון שיקל פישמאן אין יידישן פארווערטס .
* סימפאזיום צו שיקל פישמאנס אכציגסטן געבורט טאג
* Zuckermann, Ghil'ad (2012). *Introduction to the Joshua A. Fishman comprehensive bibliography.* In: *International Journal of the Sociology of Language* (Int’l. J. Soc. Lang.) 213, pp.&nbsp;149–152.

קאַטעגאָריע:יידישיסטן
קאַטעגאָריע:לינגוויסטן
אברהם שמואל בנימין סופר

קליין|250px|דער "כתב סופר"
**רבי אברהם שמואל בנימין סופר זצ"ל** (א' אדר א' ה'תקע"ה - י"ט טבת ה'תרל"ב), רב אין פרעשבורג. באקאנט אלס דער **כתב סופר**.

## אפשטאם 
**רבי אברהם שמואל בנימין** איז געבוירן ראש חודש אדר ה'תקע"ה, צו זיין פאטער הרב **משה סופר** דער חתם סופר און צו זיין מוטער מרת **שרל** א טאכטער פון הרב **עקיבא גינז אייגער**. רב אין **פוזנא**.

## רבנות 
## הסתלקות 
**רבי אברהם שמואל בנימין** איז נפטר געווארן י"ט טבת ה'תרל"ב.
  
## פאמיליע 
**רבי אברהם שמואל בנימין** האט געהייראט מרת **חוה לאה** ( - כ"ד טבת ה'תרנ"ב), א טאכטער פון הרב **יצחק ווייס פון גארליץ**. זייערע קינדער:

* מרת **שרל** (כ"ד טבת ה'תקצ"ה - ז' ניסן ה'תרע"ב), די ווייב פון הרב **יעקב יהודה ליב שטראסער** פון טאב.

* מרת **רחל** (י' תמוז ה'תקצ"ו - ), די ווייב פון הרב **רפאל דויטש**.

* הרב **יעקב עקיבא סופר** (ראש חודש אלול ה'תקצ"ט - ב' טבת ה'תרע"ב).

* הרב **משה סופר** (ט"ו ניסן ה'תר"א - כ"ו שבט ה'תרפ"ז).

* הרב **שמחה בונם סופר** (כ"ה כסלו ה'תר"ג - ט"ו כסלו ה'תרס"ז).

* מרת **הינדל** (ה'תר"ז - ), די ווייב פון הרב **אברהם יעקב הלוי הירש**, פון פרעשבורג. 

* הרב **יצחק לייב סופר** (כ"ד אלול ה'תר"ח - ט"ו כסלו ה'תרס"ז), ראש ישיבה אין פרעשבורג.

* הרב **שמעון סופר** הי"ד (כ"ח אייר ה'תר"י - כ"א סיון ה'תש"ד), רב אין ערלוי.

* מרת **רויזא** (י"ז אייר ה'תרי"א - ב' ניסן ה'תר"ף), די ווייב פון הרב **יצחק צבי פריי**, פון סאבאטיטש. 

* הרב **שלמה סופר** (כ"ח תמוז ה'תרי"ג - י"ח אדר ה'תר"ץ), רב אין בערעגסאז.

* **אליקים**, ער איז נפטר געווארן אלס קינד.

## זיינע ספרים 
* כתב סופר - חידושי הש"ס
* כתב סופר - דרשות
* כתב סופר - על התורה
* כתב סופר - שו"ת

## זיינע תלמידים 
* הרב יוסף חיים זאנענפעלד וואס איז צענדליגער יארן געשטאנען בראש פונעם חרדי'שן יודנטום אין ירושלים
* ר' בנימין (וואלף) פאפנהיים פון וויען, פון די הויפטן פון די 'שיפשוהל' געמיינדע און וויען, פון די גרינדער און אנפירער פון 'אגודת ישראל' ביזן יאר תרצ"ז
סופר, אברהם
יורי גאגארין

קליין|גאגארין אין 1964
**יורי גאַגאַרין** (רוסיש: *Юрий Алексеевич Гагарин*; ענגליש: *Yuri Gagarin*; 9טן מערץ 1934 - 27סטן מערץ 1968) איז געווען א סאוועטישער לופטפלאט פילאט און קאסמאנויט ווער איז געווארן דער ערשטער מענטש אין דער װעלט-געשיכטע וואס האָט אױסגעפֿירט אַ פֿלוג אַרום דער ערד-פלאנעט, אױף דער קאָסמאָסשיף "װאָסטאָק" דעם 12טן אַפּריל 1961.

File:2011. Stamp of Belarus 07-2011-03-28-m.jpg|
File:RR5714-0010R.png|
File:Stamp of Azerbaijan 595.jpg|

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:קאסמאנויטן
קאטעגאריע:פילאטן
קאטעגאריע:ראטנפארבאנד
פרשיסחא (הויף)

**פרשיסחא** איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן האט געוואוינט רבי יעקב יצחק, באקאנט אלס דער ייד הקדוש, דער גרינדער פון דעם פרשיסחא שטייגער אין חסידות, וואס פון אים האט זיך געצויגן א פארצווייגטער חסידישע דינאסטיע. די ביאלער רבי'ס זענען ממשיך די פרשיסחא דינאסטיע.

א גרויסער טייל פון די חסידישע הויפן אין קאנגרעס פוילן זענען געווען נאכפאלגער פון פרשיסחא. נאך דער פטירה פונעם ייד הקדוש, איז זיין תלמיד רבי שמחה בונם געווארן דער הויפט ממלא מקום אין פרשיסחא, וואס האט געפירט קנאפע פערצן יאר ביז זיין פטירה סוף תקפ"ז. נאכדעם האט זיך דאס חסידות צעשפאלטן; מערסטנס חסידים זענען געבליבן אין פרשיסחא אונטערן זון פונעם רבי'ן ר' בונם, רבי אברהם משה; ער איז נפטר געווארן צוויי יאר שפעטער און זיין ארט איז אנגעפילט געווארן דורך רבי יצחק פון ווארקא. נאך א גרויסער טייל האבן נאכגעפאלגט רבי מנחם מענדל פון קאצק, וואס האט געפירט אויף א שארפן אופן, און איז געוועהן געאייגנט נאר פאר דערהויבענע בני עליה.  
אויך די קינדער פונעם ייד הקדוש האבן געפירט הויפן. דער עלטסטער זון, רבי ירחמיאל האט געפירט אין פשיסחא, און דער צווייטער זון, רבי יהושע אשר, האט געפירט אין זשעליכאוו און פאריסאוו. דער יונגסטער זון רבי נחמיה האט געפירט אין ביכאוו.

פון ווארקא האבן זיך אנטוויקלט די חסידותן פון אלעקסאנדער, אמשינאוו, ראדזימין,  סטריקאוו און סקערנעוויץ. פון קאצק האבן זיך אויך אנטוויקלט די חסידותן פון גער, טשעכאנאוו, סאכאטשאוו, גאסטינין און פילץ. רבי מרדכי יוסף ליינער האט זיך געשיידט פון קאצק און אויפגעשטעלט א הויף אין איזשביצע, פון וואנעט שטאמט דאס ראדזינער חסידות, און זיין הויפט חסיד, רבי יהודה לייב אייגער האט געפירט זיין הויף אין לובלין.

## פרשיסחער בוים
רבי יעקב יצחק ראבינאוויטש (ה'תקכ"ז - י"ט תשרי ה'תקע"ד).
* רבי ירחמיאל ראבינאוויטש (ה'תקמ"ד - ח' אייר ה'תקצ"ד), פון פרשיסחא.
* רבי יהושע אשר ראבינאוויטש (ה'תקס"ד - כ"ה אייר ה'תרכ"ב), פון פאריסאוו
* רבי נחמיה ראבינאוויטש פון בעכעווע
* מרת רבקה רחל, די ווייב פון רבי משה בידערמאן פון לעלאוו.

## רבי ירחמיאל
* רבי ירחמיאל ראבינאוויטש (ה'תקמ"ד - ח' אייר ה'תקצ"ד), פון פרשיסחא.

** רבי נתן דוד ראבינאוויטש (ה'תקע"ד - ז' חשוון ה'תרכ"ו), פון שידלאווצע.
*** רבי צמח ברוך ראבינאוויטש, פון שידלאווצע.
*** רבי פסח ראבינאוויטש, פון קינצק.
*** רבי שרגא יאיר ראבינאוויטש, פון ביאלאבזשעג.
*** רבי יצחק יעקב ראבינאוויטש (ה'תר"ז - כ"ג אדר ה'תרס"ה), פון ביאלא.
**** רבי נתן דוד ראבינאוויטש (ה'תרכ"ו - ז' שבט ה'תר"ץ), פון פארצעווע. :
***** רבי משה יחיאל אלימלך ראבינאוויטש הי"ד פון לעבערטאוו.
***** מרת אסתר גאלדא, די ווייב פון רבי אברהם יעקב שפירא (ה'תרמ"ד - כ"ד אדר ב' ה'תשכ"ד) פון ירושלים.
***** מרת פייגא די ווייב פון רבי אהרן פערלאוו פון סטאלין.:
***** רבי ברוך ראבינאוויטש (תרע"ג - ), אדמו"ר פון מונקאטש
***** מרת חוה, די ווייב פון רבי ישראל דאנציגער, זון פון אלעקסאנדער רבין
**** רבי מאיר שלמה יהודה ראבינאוויטש (ה'תרכ"ח - י"ז אדר ה'תש"ב), פון מעזריטש.
**** רבי אברהם יהושע העשיל ראבינאוויטש (ה'תרל"ה - ח' תשרי ה'תרצ"ג), פון לובלין.
**** רבי ירחמיאל צבי ראבינאוויטש (ה'תר"ם - ז' חשוון ה'תרס"ו), פון שעדליץ.
**** מרת מייטעלי, די ווייב פון רבי מנחם מענדל פון ראדזימין.
**** מרת חנה, די ווייב פון רבי יוסף צבי פון סקערנעוויץ
**** מרת רחל גיטל

** רבי יעקב יצחק אלחנן ראבינאוויטש.

## זעט אויך 
* פאריסאוו (הויף)
## רעפערענצן
* *הרב הקדוש מביאלא*
ברכיה טייטלבוים

**רבי ברכיה טייטלבוים** (ה'תרכ"ה - נפטר י"ב ניסן ה'תרע"ז, 1865 - נפטר 4טן אפריל 1917) איז געווען רב אין איהעל.

## אפשטאם
**רבי ברכיה** איז געבוירן אין יאר ה'תרכ"ה (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב **משה יוסף טייטלבוים**, רב אין איהעל, א זון פון הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים, דער ייטב לב, א זון פון הרב משה טייטלבוים דער ישמח משה. און צו זיין מוטער מרת **הינדא** א טאכטער פון הרב **דוד האלבערשטאם**, דער קשאנאווער רב.

## רבנות
פון נאך זיין חתונה מיט מרת אלטע מלכה, א טאכטער פונעם בלאזשאווער רב, הרב צבי אלימלך שפירא, איז **רבי ברכיה** געבליבן ביי זיין שווער אין בלאזשעוו, אין יאר ה'תרנ"ז נאך זיין פאטער'ס פטירה האט ער איבערגענומען דאס רבנות אין איהעל, אבער ער איז געבליבן וואוינען ביי זיין שווער. פאר דער געמיינדע אין איהעל האט **רבי ברכיה** געדינגען אלס דיין רבי אליעזר שווארטץ פון שאראש-פאטאק, און זיין געהאלט האט זיין מוטער גענומען. 

אין יאר ה'תרע"ב האט דער מונקאטשער רב דער דרכי תשובה ארויס געגעבן א פסק אז **רבי ברכיה** שוואגער רבי דוד דוב מייזילש זאל איבערנעמען דאס רבנות, וויבאלד מ'קען נישט לאזען א געמיינדע אן א רב פופצן יאר. דאגעגן איז ארויס די רבנים פון דער פאמיליע טייטלבוים אין שפיץ פון סיגעטער רב דער קדושת יו"ט מיט א בירור הלכה און פראטעסט קעגן דעם מונקאטשער פסק.

## הסתלקות
ביי די ערשטע וועלט קריג איז **רבי ברכיה** אנטלאפן קיין בודאפעשט אין איז דארט נפטר געווארן י"ב ניסן ה'תרע"ז, און ער ליגט אין סיגעט. 

## פאמיליע
י"ב ניסן ה'תרע"ז האט **רבי ברכיה** געהייראט מרת **אלטע מלכה** א טאכטער פון הרב **צבי אלימלך שפירא**, דער בלאזשאווער רב. זייערע קינדער:

* הרב **יהודה טייטלבוים** הי"ד (ה'תר"ן (אומגעפער) - ה'תש"ב (אומגעפער) ), רב אין יאווארניק. ער האט געהייראט א טאכטער פון הרב **נפתלי צבי האלבערשטאם פון גלוסק**.

* הרב **דוד טייטלבוים** הי"ד (ה'תר"ן (אומגעפער) - ה'תש"ב (אומגעפער) ), רבי אין פרעמישלא. ער האט געהייראט מרת **ברכה** א טאכטער פון הרב **נפתלי הורוויץ**, פון מעליץ.

* הרב **משה טייטלבוים**, רב אין סאנוק.

## רעפערענצן
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה*, מאיר וונדר

קאַטעגאָריע:סיגעט
קאַטעגאָריע:בלאזשאוו
פאלעסטינע פליטים

**פאלעסטינע פליטים** זענען די אנטלאפענע פון 1948, פון אינערהאלב דעם נייעם געגרינדעטן לאנד ישראל,

זיי זענען אנגעקומען קיין יארדאניע, סיריע, לבנון, אבער מייסטנס זענען אנטלאפן צום מערב ברעג, און צום עזה שטרייף.

לויט דער אפשאצונג פון די פאראייניגטע פעלקער זענען אנטלאפן 720,000 טויזנט פאלעסטינער, ישראל שאצט עס אויף ביז 600,000. 

## רעפערענצן 

* *Сатановский Е. Я.* Замкнутый круг «миротворческой дипломатии», 11.05.2008 

קאַטעגאָריע:מיטל מזרח קאנפליקט
ישראל יעקב יוקיל טייטלבוים

**רבי ישראל יעקב יוקיל טייטלבוים זצ"ל** (ה'ת"ר - ט"ו אלול ה'תרפ"ד), רב אין וואלאווע.

## אפשטאם
**רבי יוקיל** איז געבוירן און יאר ה'ת"ר, צו זיין פאטער הרב **שמואל טייטלבוים** רב אין גארליץ, א זון פון הרב אלעזר ניסן טייטלבוים, רב אין דראהאביטש, א זון פון הרב משה טייטלבוים דער ישמח משה. און צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב **מנחם מענדל הורוויץ** פון סקאהל, אן אייניקל פון רבי מענדלע לינסקער.

## רבנות
נאך זיין חתונה האט **רבי יוקיל** געגעסען קעסט ביי זיין שווער צוויי יאר אין גארליץ, און נאכהער צוויי יאר אין סיגעט. אין יאר ה'תרכ"ב איז **רבי יוקיל** אויפגענומען געווארן רב אין בערבעשט. 

אין יאר ה'תרמ"ט איז **רבי יוקיל** אריבער קיין גארליץ איבערצונעמען זיין פאטער'ס ארט, אבער ס'האט דארט אויסגעבראכען א שווערע קאמף צווישען **רבי יוקיל** אין זיין שוואגער רבי ברוך'ל איבער דעם גארליצער רבנות, מ'האט געזעצט א בוררות ביי וועלכען רבי שמואל ענגיל האט ארויס געגעבען זיין פסק אז די געמיינדע דארף באשליסן וועמען זיי ווילען אויפנעמען, וויבאלד ביידע האבן רעכט צו בלייבן אין גארליץ.

אין יאר ה'תרנ"ד איז **רבי יוקיל** אויפגענומען געווארן רב אין וואלאווע.

## הסתלקות
**רבי יוקיל** איז נפטר געווארן ט"ו אלול ה'תרפ"ד. 

## פאמיליע
אין יאר ה'תרי"ד האט **רבי יאקיל** געהייראט מרת **הענדל** ( - ג' אלול ה'תרפ"ד) א טאכטער פון זיין פעטער הרב **יקותיאל יהודה טייטלבוים**, דער ייטב לב. זייערע קינדער:

* הרב **משה דוד טייטלבוים** (ה'תרט"ו - כ"א אדר ב' ה'תרצ"ה), רב אין מאדיאר-לאפאש

* הרב **נפתלי טייטלבוים** ( - ג' אלול ה'תרח"ץ), רב אין נירבאטור.

* הרב **יצחק טייטלבוים** הי"ד ( - ג' אב ה'תש"ב), פון ריישא. ער האט געהייראט מרת **ביילא הענא** ( - י"ג טבת ה'תרפ"ח), א טאכטער פון הרב **יהודה ליעבער** פון בלאזשאוו. זייערע קינדער:
:* מרת **נחמה** הי"ד, די ווייב פון הרב **מרדכי גאלד** הי"ד. זייערע קינדער:
::* **חנה** הי"ד... **טויבא** הי"ד... **חיים** הי"ד... **הענדל** הי"ד.
:* מרת **רחל חנה** הי"ד ( - י"ד אלול ה'תש"ג), די ווייב פון הרב **דוד האלבערשטאם** ( - י"ג שבט ה'תרח"ץ), פון ריישא, א זון פון הרב נפתלי האלבערשטאם רב אין קשאנאוו.

* הרב **חיים יוסף טייטלבוים** הי"ד ( - א' אב ה'תש"ה), פון דינאוו.

* הרב **שלמה טייטלבוים** הי"ד (ג' אלול ה'תרל"ה - ב' אלול ה'תש"ב), ראש בית דין אין ריגליץ.

* הרב **מנחם מענדל טייטלבוים** ( - ), פון ירושלים.
:* הרב **שאול טייטלבוים** הי"ד, פון האלמין.
:* מרת **חיה** הי"ד.
:* מרת **רויזא בלימא**.

* הרב **אהרן טייטלבוים** הי"ד (אלול ה'תרמ"א - ג' סיון ה'תש"ד), רב אין וואלאווא.

* מרת **רויזא בלימא** ( - כ"א אלול ה'תרצ"ו), די ווייב פון הרב **רפאל גרויס** ( - כ"ט טבת ה'תרע"ז), רב אין בערבעשט.

* מרת **דבורה**, די ווייב פון הרב **אריה לייביש מרדכי האלבערשטאם** (ה'תרל"ב (אומגעפער) – כ"ז חשוון ה'תרצ"א), פון שינאווא.

* מרת **רבקה** ( - כ"ז שבט ה'תש"ב), די ווייב פון הרב **יחיאל מיכל תאומים-פרענקל** הי"ד ( - כ"ח אייר ה'תש"ד) פון סיגעט.

## רעפערענצן
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה*, מאיר וונדר

קאַטעגאָריע:אוהעל
שלמה טייטלבוים

**רבי שלמה טייטלבוים הי"ד** (ג' אלול ה'תרל"ה - ב' אלול ה'תש"ב), ראש בית דין אין ריגליץ.

## אפשטאם
**רבי שלמה** איז געבוירן צו זיין פאטער הרב **ישראל יעקב יוקיל טייטלבוים** רב אין וואלאווע, א זון פון הרב שמואל טייטלבוים רב אין גארליץ, א זון פון הרב אלעזר ניסן טייטלבוים, רב אין דראהאביטש, א זון פון הרב משה טייטלבוים דער ישמח משה. און צו זיין מוטער מרת **הענדל** א טאכטער פון זיין פעטער הרב **יקותיאל יהודה טייטלבוים**, דער ייטב לב. 

## רבנות
**רבי שלמה** איז געווען ראש בית דין אין ריגליץ, ער האט אנגעפירט דעם בעשטער שטיבל אין גארליץ.

## הסתלקות
**רבי שלמה** איז אוועק געפירט געווארן מיט דעם צווייטן טראנספארט ב' אלול ה'תש"ב הי"ד. 

## פאמיליע
**רבי שלמה** האט געהייראט מרת **חיה חשא**, א טאכטער פון הרב **משה יהודה ליב שפירא**, רב אין סטריזשעוו. זייערע קינדער:

* הרב **חיים אלעזר טייטלבוים** (ה'תר"ן (אומגעפער) - ה'תש"ב (אומגעפער) ), דיין אין טעשנאד און גרויסווארדיין. ער האט געהייראט מרת **ריקל** הי"ד, א טאכטער פון זיין פעטער הרב **רפאל גראס** רב אין בערבעשט. זייערע קינדער:
:* **מרת רחל** הי"ד, די ווייב פון הרב **משה אריה ליב לייכטאג** הי"ד, דיין אין טעשנאד.
:* **פעסיל** הי"ד... **הענדל** הי"ד... **ביילא** הי"ד... **משה אריה** הי"ד... **חנה** הי"ד... **ברכה סימא** הי"ד.
:* הרב **רפאל טייטלבוים** פון ניו יארק.

* מרת **פרימא רבקה**, די ווייב פון הרב **אברהם חיים ריינמאן** הי"ד (ה'תר"ן (אומגעפער) - י"ח טבת ה'תש"א), רב אין קרעטשניף.

* הרב **שמואל טייטלבוים** (דער צווייטער) הי"ד (ה'תר"ע (אומגעפער) - ד' אלול ה'תש"ב), ראש ישיבה אין גארליץ. ער האט געהייראט מרת **פעסיל** הי"ד, א טאכטער פון הרב **נפתלי חיים האלבערשטאם**, א זון פון הרב אלישע האלבערשטאם, רב אין גארליץ.

* מרת **רחל** הי"ד, די ווייב פון הרב **אהרן דעגען**, פון גארליץ.

* הבתולה **פעסיל** הי"ד.

## רעפערענצן
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה*, מאיר וונדר

קאַטעגאָריע:אוהעל
משה דוד טייטלבוים

**רבי משה דוד טייטלבוים זצ"ל** (ה'תרט"ו - כ"א אדר ב' ה'תרצ"ה), רב אין מאדיאר-לאפאש.

## אפשטאם
**רבי משה דוד** איז געבוירן אין יאר ה'תרט"ו, צו זיין פאטער הרב **ישראל יעקב יוקל טייטלבוים** רב אין וואלאווע, א זון פון הרב שמואל טייטלבוים רב אין גארליץ, א זון פון הרב אלעזר ניסן טייטלבוים, רב אין דראהאביטש, א זון פון הרב משה טייטלבוים פון אוהעל  דער ישמח משה. און צו זיין מוטער מרת **הענדל** א טאכטער פון זיין פעטער הרב **יקותיאל יהודה טייטלבוים**, דער ייטב לב. 

## רבנות
**רבי משה דוד** איז אויפגעצויגען געווארן ביי זיין זיידען דער ייטב לב, און איז געווען א תלמיד פון צאנזער רב. ווען **רבי משה דוד** האט געהייראט האט זיין אור-עלטער-שווער דער צאנזער רב זיך געשטעלט דערויף אז די חתונה זאל פארקומען אין צאנז.

**רבי משה דוד** האט געגעסען קעסט א יאר ביים צאנזער רב. אין יאר ה'תרמ"ב איז **רבי משה דוד** אויפגענומען געווארן רב אין מאדיאר-לאפאש, ער איז געווען דארט רב איבער פופציג יאר, און געפירט דארט א ישיבה פאר אומגעפער הונדערט בחורים.

## הסתלקות
**רבי משה דוד** איז נפטר געווארן כ"א אדר ב' ה'תרצ"ה. 

## פאמיליע
**רבי משה דוד** האט געהייראט מרת **חיה** ( - י"ז תמוז ה'תרפ"ט), א טאכטער פון הרב **אריה לייביש האלבערשטאם**, רב אין דוקלא. זייערע קינדער:

* הרב **אברהם חיים טייטלבוים** הי"ד, רב אין קרעניץ. ער האט געהייראט מרת **מרים** הי"ד, א טאכטער פון הרב **אריה לייביש האלבערשטאם**, רב אין גריבאוו. פון זייערע קינדער:
:* הרב **אביגדור טייטלבוים** הי"ד, רב אין פיווניטשא און דיין אין צאנז. ער האט געהייראט א טאכטער פון הרב **שלום האלבערשטאם** רב אין פיעקלא, א זון פון הרב אהרן האלבערשטאם דער קרייזער רב.
:* הרב **שמואל טייטלבוים** הי"ד, יונגער רב אין קרעניץ.
:* מרת **ביילא**, די ווייב פון הרב **אהרן גראס** רב אין לאפאש.
:* (  הרב **אהרן טייטלבוים**, רב אין קרעניץ).

* הרב **יצחק שמואל טייטלבוים** הי"ד, פון לאפאש. ער האט געהייראט מרת **חנה** הי"ד, א טאכטער פון זיין פעטער הרב **נפתלי טייטלבוים**, רב אין נירבאטור. זייערע קינדער:
:* ישראל יעקב יוקיל הי"ד... יקותיאל יהודה הי"ד.

* הרב **יקותיאל יהודה טייטלבוים**, פון אוהעל נאכהער אין בראנקס. ער האט געהייראט **בזיווג ראשון** מרת **איטא**, א טאכטער פון הרב **נפתלי האלבערשטאם**, רב אין קשאנאוו.

* די ווייב פון הרב **אהרן גראס**, רב אין לאפאש

## רעפערענצן
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה*, מאיר וונדר

קאַטעגאָריע:אוהעל
נפתלי טייטלבוים

**רבי נפתלי טייטלבוים זצ"ל** ( - ג' אלול ה'תרח"ץ), רב אין נירבאטור.

## אפשטאם
**רבי נפתלי** איז געבוירן צו זיין פאטער הרב **ישראל יעקב יוקיל טייטלבוים** רב אין וואלאווא, א זון פון הרב שמואל טייטלבוים רב אין גארליץ, א זון פון הרב אלעזר ניסן טייטלבוים, רב אין דראהאביטש, א זון פון הרב משה טייטלבוים דער ישמח משה. און צו זיין מוטער מרת **הענדל** א טאכטער פון זיין פעטער הרב **יקותיאל יהודה טייטלבוים**, דער ייטב לב. 

## רבנות
**רבי נפתלי** איז געווען רב אין נירבאטור.

## הסתלקות
**רבי נפתלי** איז נפטר געווארן אין בודאפעסט ג' אלול ה'תרח"ץ. 

## פאמיליע
**רבי נפתלי** האט געהייראט מרת **ברכה**, א טאכטער פון הרב **משה יוסף טייטלבוים**, רב אין אוהעל. זייערע קינדער:

* מרת **לאה זיסל**, די ווייב פון הרב **יוסף מנחם רובין** פון דינאוו, א זון פון הרב יצחק טוביה רובין, פון צאנז.

* מרת **רחל**, די ווייב פון הרב **משולם זושא יצחק האלבערשטאם**, א זון פון הרב שלום אליעזר האלבערשטאם, פון ראצפערט.

* מרת **רויזא בלימא** הי"ד ( - ג' סיון ה'תש"ד), די ווייב פון הרב **אורי גליקליך**, דיין אין נירבאטור הי"ד ( - ה'תש"א). זייערע קינדער:
:* **ישראל יעקב יוקיל** הי"ד... **רבקה הענא** הי"ד... **נפתלי** הי"ד... **הענדל** הי"ד... **נחמה** הי"ד... **הינדא** ( - ז' כסלו ה'תרצ"ה).

* מרת **פעסיל** הי"ד, די ווייב פון הרב **דוד טווערסקי** הי"ד, פון אוסטילא. זייערע קינדער:
:* **משה יוסף** הי"ד... **הענדל** הי"ד... **הינדא** הי"ד... **יצחק** הי"ד.

* מרת **חנה**, די ווייב פון הרב **יצחק שמואל טייטלבוים**, א זון פון איר פעטער הרב משה דוד טייטלבוים, רב אין לאפאש.

* מרת **שרה** הי"ד, די ווייב פון הרב **חיים הורוויץ**, יונגער רב אין בארניוו, א זון פון הרב אביגדור הורוויץ, רב אין בארניוו. זייערע קינדער:
:* מאיר הי"ד... הענדל הי"ד.

## רעפערענצן
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה*, מאיר וונדר

קאַטעגאָריע:אוהעל
בערלין זאאלאגישער גארטן באן סטאנציע

קליין|250px|בערלינער זאאלאגישער גארטן באן סטאנציע
די **זאָאָלאָגישער גאָרטן באֵן סטאַנציע** () איז איינע פון די צענטראלע באן סטאנציעס אין בערלין. פון דער באן סטאנציע קען מען פארן מיט דעם מעטרא און מיט דער באן צו א סך צילן אין דייטשלאנד און אין דער פראווינץ בראנדענבורג. די סטאנציע ליגט לעבן דעם זאאלאגישן גארטן פון וועסט בערלין און לעבן דער הויפט גאס "קורפירסטנדאם". אין די יארן פון דער בערלינער טיילונג, די סטאנציע איז געווען די צענטראלע סטאנציע פון וועסט בערלין. איצט האט די סטאנציע "לערטער באנהויף" גענומען איר פלאץ.

קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס
קאַטעגאָריע:בערלין
מרדכי דוד טייטלבוים

**רבי מרדכי דוד טייטלבוים זצ"ל** ( - ז' כסלו ה'תר"ף), דיין אין סטוטשין. 

## אפשטאם
**רבי מרדכי דוד** איז געבוירן צו זיין פאטער הרב **נחום צבי טייטלבוים** פון דראהאביטש, א זון פון הרב אלעזר ניסן טייטלבוים, רב אין דראהאביטש, א זון פון הרב משה טייטלבוים דער ישמח משה. און צו זיין מוטער מרת **מלכה** א טאכטער פון הרב **מרדכי דוד אונגאר** רב אין דאמבראווא. 

## רבנות
**רבי מרדכי דוד** איז געווען דיין אין סטוטשין, גאליציע. אין יאר ה'תרס"ב איז ער ארויף קיין ארץ ישראל. 

## הסתלקות
**רבי מרדכי דוד** איז נפטר געווארן אין צפת ו' כסלו ה'תר"ף.

## פאמיליע
**רבי מרדכי דוד** האט געהייראט מרת **טויבא** א טאכטער פון הרב חנינא הורוויץ רב אין אוליאנאוו. זייערע קינדער:

* די ווייב פון הרב **אהרן טווערסקי**.

* הרב **יצחק טייטלבוים**, רב אין האסאקאוו. 

## רעפערענצן
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה*, מאיר וונדר

קאַטעגאָריע:אוהעל
טייטלבוים, מרדכי דוד
מנשה טייטלבוים

**רבי מנשה טייטלבוים זצ"ל** ( - כ"ט אייר ה'תרס"ה), פון בריגעל.

## אפשטאם
**רבי מנשה** איז געבוירן צו זיין פאטער הרב **נחום צבי טייטלבוים** פון דראהאביטש, א זון פון הרב אלעזר ניסן טייטלבוים, רב אין דראהאביטש, א זון פון הרב משה טייטלבוים דער ישמח משה. און צו זיין מוטער מרת **מלכה** א טאכטער פון הרב **מרדכי דוד אונגאר** רב אין דאמבראווא. 

## הסתלקות
**רבי מנשה** איז נפטר געווארן כ"ט אייר ה'תרס"ה.

## פאמיליע
**רבי מנשה** האט געהייראט מרת **חנה** א טאכטער פון הרב **טוביה ליפשיץ** רב אין בריגעל. זייערע קינדער:

* הרב **טוביה טייטלבוים**, רב אין בריגעל.

* מרת רעכיל בריינדל הי"ד, די ווייב (בזיווג ראשון) פון  ר' **אברהם שטראם**  דער זון פון  ר' אשר שטראם  פון טארנא, גאליציע. זיי האבען געהאט צווי קינדער:
** ר' משה (געב' בערך תר"ן) ר' משה האט חתונה געהאט מיט א טאכטער פון  ר' אברהם מרדכי הלוי ראזענפעלד פון קאמינקא אבד"ק מאשיצסק. זיי האבן געהאט איין טאכטער און איין זון:
*** **רבקה פריידא** הי"ד (עלצטע קינד) שנשתדכה בשנת תרצ"ה להבחור הרב חנניה יום טוב ליפא בנו של הרב יחזקאל האלבערשטאם אבד"ק ציעשינאוו אכן נתפרדה החבילה טרם הנישואין משום מה
*** הרב **יחזקאל טוביה** הי"ד
** מרת דבורה
** מרת פריידא אדער יהודית

:**בזיווג שני** האט מרת רעכיל בריינדל הי"ד חתונה געהאט מיטן באבאווער רב, רבי **שלמה האלבערשטאם**.

* מרת רבקה, די ווייב פון הרב **חיים דאכנער**, פון ארץ ישראל.

* הרב **נפתלי טייטלבוים**, אדמו"ר אין בריגעל (איידעם ביי רבי אריה לייביש טייטלבוים פון קרעשאוו

* הרב **חיים טייטלבוים**. 

## רעפערענצן
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה*, מאיר וונדר

קאַטעגאָריע:אוהעל
גרעניץ פונקט נהר הירדן

דער **גרעניץ פונקט נהר הירדן** איז א גרעניץ איבערגאנג צווישן ישראל און יארדאניע וואס געפינט זיך לעבן דער שטאט בית שאן. דארט פאסירן ישראלישע און פרעמדע בירגער, אבער נישט קיין פאלעסטינער. עס איז פאראן א שטייער־פריי קראם אויף ביידע זייטן.

קאַטעגאָריע:ישראל
גענאדי עסטרייך

**גענדאדי עסטרייך** איז א פראפעסאר און שרייבער אויף אידישקייט און אידיש.

ער איז געבוירן און אויפגעוואקסן אין א קליין שטעטל אין אוקריינא, דערנאך האט ער עמיגרירט קיין רוסלאנד וואו ער האט געהאט א שטעלע אלץ עלעקטראנישער אינזשעניר אין א מאסקווער אוניווערסיטעט, שפעטער איז ער געווארן א רעדאקטאר פון א אידישער זשורנאל. 

ער וואוינט היינט סיי אין אקספארד און אויך אין ניו יארק צוליב זיין ארבעט.

ער דינט איצט אלס אסאסיאצירטער פראפעסער אין ען.וויי.יו. אוניווערסיטעט אויף אידישקייט לימודים. 

ער איז דער קארעספאנדאט פונעם אייראפעישען ביורא פארן יידישן פארווערטס. און דער קא-רעדאקטאר פונעם אידישן אויסגאבע די צוקונפט.

## וועבלינקען
* זיינע ביכער איבער אידיש און אידישקייט אויף עמעזאן.
* זיינע וועכענטליכע ארטיקלען אין פארווערטס .

קאַטעגאָריע:יידישיסטן
קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:פראפעסארן
אהרן טייטלבוים (וואלאווע)

**רבי אהרן טייטלבוים הי"ד** (אלול ה'תרמ"א - ג' סיון ה'תש"ד), רב אין וואלאווע.

## אפשטאם
**רבי אהרן** איז געבוירן אין אלול ה'תרמ"א, צו זיין פאטער הרב **ישראל יעקב יוקיל טייטלבוים** רב אין וואלאווע, א זון פון הרב שמואל טייטלבוים רב אין גארליץ, א זון פון הרב אלעזר ניסן טייטלבוים, רב אין דראהאביטש, א זון פון הרב משה טייטלבוים דער ישמח משה. און צו זיין מוטער מרת **הענדל** א טאכטער פון זיין פעטער הרב **יקותיאל יהודה טייטלבוים**, דער ייטב לב. 

## רבנות
אין יאר ה'תרס"ה האט זיין פאטער געשטעלט **רבי אהרן** אלס ראש בית דין פון וואלאווע, נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תרפ"ד איז **רבי אהרן** אויפגענומען געווארן רב אויף זייין פאטער'ס ארט. נאך זיין ברודער רבי נפתלי'ס פטירה איז **רבי אהרן** אויפגענומען געווארן רב אין נירבאטור.

**רבי אהרן** איז געווען באקאנט אין זיין קאמף קעגען די ציוניסטישע באוועגונג, און א קעגנער פון דעם געדאנק פון דער אגודה. 

## הסתלקות
**רבי אהרן** איז אומגעקומען אויף קידוש השם ג' סיון ה'תש"ד הי"ד. 

## פאמיליע
**רבי אהרן** האט געהייראט מרת **חיה**, א טאכטער פון הרב **שמואל באב"ד**, רב אין ווישניא. זייערע קינדער:

* מרת **רייצא** הי"ד ( - ח' סיון ה'תש"ד), די ווייב פון הרב **יחיאל מיכל ניסן גראס** ( - כ"ט תמוז ה'תרח"ץ), דיין פון אודווארי, א זון פון הרב רפאל גראס רב אין בערבעשט. זייערע קינדער:
** **הענדל** הי"ד... **רפאל** הי"ד... **יקותיאל יהודה** הי"ד... **רויזא בלימא** הי"ד... **ביילא** הי"ד... **שמואל** הי"ד.

* הרב **שמואל טייטלבוים** הי"ד ( - סיון ה'תש"ד), רב אין ניגרעשט.

* הבחור **יקותיאל יהודה טייטלבוים** ( - ט"ז סיון ה'תרפ"ט).

* הרב **יצחק טייטלבוים** הי"ד ( - כ"ה ניסן ה'תש"ה), יונגער רב אין וואלאווע. ער האט געהייראט מרת **הינדא**. א טאכטער פון הרב **משולם זושא יצחק האלבערשטאם** פון ראצפערט.

* מרת **רחל אסתר** הי"ד ( - ז' אדר ה'תש"ד) די ווייב **בזיווג ראשון** פון הרב **אלכסנדר אשר באב"ד**, טארטיקאווער רב פון ברוקלין. זייערע קינדער:
** **ביילא ברכה** הי"ד... **הענדל** הי"ד... **גיטל**.

* הרב **חנניה יו"ט ליפא טייטלבוים**, וואלאווער רב פון ניו יארק.

* מרת **פעסיל לאה** ז"ל, די ווייב פון הרב **משה טייטלבוים** (ה'תרע"ה - כ"ו ניסן ה'תשס"ו), רב אין סיגעט און נאכהער סאטמארער רבי אין ניו יארק.

## רעפערענצן
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה*, מאיר וונדר

קאַטעגאָריע:אוהעל
תל אביב אוניווערסיטעט באן סטאנציע

**תל אָביב אוניווערסיטעט באַן סטאַנציע** איז א ישראל באנען באַן סטאַנציע אין צפון תל אביב, נאנט צו תל אביב אוניווערסיטעט און דעם ישראל יארידן און קאנווענצן צענטער. די סטאַנציע האָט פיר פעראנען און פֿון דאָרטן קען מען פארן צו אַלע צילן פֿון דער ישׂראל-באַן. זי איז געבויט געווארן אין יאר 2000.

## רוטעס
## װעבלינקען 
*תל אביב אוניווערסיטעט סטאנציע 

קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין תל אביב
אלעזר רוקח (בעלז)

**רבי אלעזר רוקח זצ"ל** (ה'תק"ע - י"ט כסלו ה'תרמ"ב), פון בעלזא.  דאס עלצטע קינד און דער בכור פון דעם שר שלום פון בעלזא.

## אפשטאם
'''רבי אלעזר'ל''' איז געבוירן און יאר ה'תק"ע (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב **שלום רוקח** פון בעלזא, באקאנט אלס דער "שר שלום", און צו זיין מוטער  מרת **מלכה**, א טאכטער פון הרב **ישכר דוב רומערז** רב אין סקאהל.

אויף '''רבי אלעזר'ל''' האט מען געזאגט ער האט דאס אויסזען פון זיין פאטער; דער רוזשינער האט געזאגט, ס'איז צו דערקענען אויף אים אז ער איז דאס ערשטע כח פון פאטער.

אין יאר ה'תרט"ו נאך זיין פאטער'ס פטירה, האט '''רבי אלעזר'ל'''ס יונגסטער ברודער רבי יהושע'לע איבער גענומען די רביסטעוווע פון פאטער, אין '''רבי אלעזר'ל** איז געבליבן וואוינען אין בעלזא און זיך ערנערט פון זיין וויין געשעפט.

## הסתלקות
**רבי אלעזר'ל''' איז נפטר געווארן י"ט כסלו ה'תרמ"ב. און ליגט נעבן זיין פאטער.

זיין מצבה איז איינע פון די פיר אויפן בית החיים אין בעלזא, וועלכע זענען נישט געשעדיגט געווארן אין דעם צווייטן וועלט קריג.

## פאמיליע
'''רבי אלעזר'לס** קינדער:

* הרב **אהרן רוקח** ( - ), רבי אין לוביטש - קרולובסקי.

* הרב **יהודה רוקח** ( - ), רבי אין דינאוו.

* הרב **אלכסנדר סענדער רוקח''' ער איז נפטר געווארן יונג ( - כ"ד תמוז ה'תרי"ג). ער האט געהייראט מרת **חנה רחל** א טאכטער פון זיין פעטער (זיין מוטער'ס ברודער) הרב צבי הירש רומערז רב אין לעשנאוו. (נאך זיין פטירה האט זי געהייראט **בזיווג רביעי** הרב יחזקאל שרגא האלבערשטאם דער שנאווער רב). 

* די ווייב פון הרב **יחיאל מיכל האגער** רבי אין סטראזשיניץ.

* די ווייב פון הרב **מנחם מענדל כהנא**, פון  ווישאווא.

* די ווייב פון הרב **אביעזרי זעליג שפירא**, פון קאזשניץ, א זון פון הרב יעקב יצחק שפירא פון בלענדאוו, א זון פון הרב חיים מאיר יחיאל שפירא, דער "שרף" פון מאגליניצא.

* די ווייב פון הרב **שלמה יהודה וועבער** רב אין ברעזשאוו.

* מרת **מרים**, די ווייב פון הרב **יוסף יוסקא לאם**, פון בעלזא.

## רעפערענצן
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה*, מאיר וונדר

קאַטעגאָריע:בעלזא
קאַטעגאָריע:גאליציאנער יידן
וואלקאני אינסטיטוט

קליין|250px|די לאָגאָ פֿון װאָלקאַני אינסטיטוט
דער **װאָלקאַני אינסטיטוט** (העברעיש: **מכון וולקני** אדער **מנהל המחקר החקלאי**) איז די גרעסטע אינסטיטוציע פאר פארשונג אין לאנדווירטשאפט אין ישראל. דער אינסטיטוט געפינט זיך אין דער שטאט ראשון לציון.

## װעבלינקען 
* וואלקאני אינסטיטוט 

קאַטעגאָריע:ארגאניזאציעס אין ישראל
קאַטעגאָריע:לאנדווירטשאפט
שמעון סופר

קליין|הרב שמעון סופר, דער "מכתב סופר"
הרב **שמעון סופר** (י"ג טבת ה'תקפ"א - י"ז אדר ב' ה'תרמ"ג), רב אין מאטערסדארף און קראקא. באקאנט אלס דער **מכתב סופר**. הרב שמעון איז געווען א זון פונעם חתם סופר און איינער פון די גרעסטע רבנים אין דער עסטרייכער אימפעריע אין דעם צווייטן העלפט פונעם 19טן יארהונדערט.

## אפשטאם
**רבי שמעון** איז געבוירן אין פרעשבורג י"ג טבת ה'תקפ"א, צו זיין פאטער הרב **משה סופר** דער חתם סופר און צו זיין מוטער מרת **שרל** א טאכטער פון הרב **עקיבא אייגער**, רב אין **פוזנא**.

ביי די זיבעצן יאר האט ער געהייראט מרת **מרים**, א טאכטער פונעם גביר ר' **דוב בער שטערנבערג** פון קראלי. נאך דער חתונה האט ער געוואוינט נאענט צו זיין פאטער אין פרעשבורג. אין תר"א, נאך זיין פאטערס פטירה, האט ער זיך געצויגן קיין קראלי, וואו ער האט געוואוינט צוויי יאר.

## רבנות
אין תר"ב איז ער געווארן רב אין מאטערסדארף, און אין תר"ך האט מען אים גערופן צו ווערן רב און אב"ד אין קראקע, און ער האט געדינט אין דעם אמט 22 יאר ביז זיין פטירה. 

אין תרל"ט איז ער געוועלט געווארן צו זיצן אין פארלאמענט אין וויען. ער איז געווען איינער פון די פירער פון דער "מחזיקי הדת" קהילה אין גאליציע.

## הסתלקות
**רבי שמעון** איז נפטר געווארן י"ז אדר ב' ה'תרמ"ג.
  
## פאמיליע
**רבי שמעון** און זיין ווייב מרת **מרים** האבן געהאט די קינדער:

* הרב **עקיבא סופר** (ה'תקצ"ט - ה'תרס"ב). ער האט געהייראט מרת **לאה** א טאכטער פון הרב **חיים וואלף סג"ל לעווי**, פון אפטא.

* הרב **ישראל דוד שמחה בונם סופר** (ה'תר"ו - ז' אדר ה'תרנ"ט). ער האט געהייראט מרת **לאה גרינא** א טאכטער פון הרב **זושא אורלך** פון זעליסטשיק - קראקא.

* הרב **יואל סופר** (ה'תר"ז - ). ער האט געהייראט מרת **חוה** א טאכטער פון הרב **יהודה ליב קאזמעריק**.

* הרב **שלמה אלכסנדרי סופר** (כ"ח תשרי ה'תרי"ז - כ"ה ניסן ה'תרפ"ד). ער האט געהייראט מרת **הינדא** א טאכטער פון הרב **משה וואקס**, פון סערעט.
** די ווייב פון הרב יוסף נפתלי שטערן, ראש ישיבה פון דער פרעשבורגער ישיבה אין ירושלים

* הרב **אשר סופר** (ה'תרי"א - ה'תרס"ג). ער האט געהייראט מרת **לאה מרים** א טאכטער פון הרב הנגיד **צבי מאגעזאניק** פון בארדיטשאוו.

* מרת **שולמית** ( - י"א אדר ה'תרצ"ב), די ווייב פון הרב **מאיר אשר ראטה**, פון אונסדארף. 

* מרת **רייזל** ( - י"ז טבת ה'תרמ"ב), די ווייב פון איר שוועסטער־קינד הרב **עקיבא קארניצער**, אב"ד קראקע. 
** הרב יוסף נחמיה קארניצער, אב"ד קראקע

## זיינע ספרים
* מכתב סופר

## רעפערענצן
קאטעגאריע:רבני אונגארן
קאַטעגאָריע:גאליציאנער רבנים
דזשעסיקא סוטא

קליין|250px|דזשעסיקע סוטא
**דזשעסיקאַ סוטאַ** () (געבױרן דעם 15טן מײַ 1982) איז אַן אַמעריקאַנער טאַנצערין, זינגערין און אַן אַקטריסע. זי איז בעיקר באַװוּסט װי אַ מיטגלידערין אין דער פּאָפּ־טרופּע פּוסיקאַט דאָלז.

זי איז פֿון אַ קאַטױלישע און ייִדישע אָפּשטאַם, איר מאַמע איז אַ קאַטױלישע. דזשעסיקאַ האָט אָנגעהױבן טאַנצן װען זי איז געװען 3 יאָר אַלט. זי האָט זיך געלערנט טאַנצן אין דער "נײַע װעלט שולע פֿאַר קונסטן" װען זי איז געװען 14 יאָר אַלט. זי איז פֿאַרבונדן געװאָרן מיט דער פּוסיקאַט דאָלז טרופּע אינעם יאָר 2002. אין דער טרופּע איז זי באַקאַנט מיטן צוגאָב־נאָמען "פּין־אַפּ־דאָל" (Pin-up Doll).

קאַטעגאָריע:פאפ זינגערס
קייט בלאנשט

קליין|Cate Blanchett, 2020
**קײט בלאַנשעט** איז אַן אױסטראַלישע אַקטריסע. זי האָט פֿאַרדינט אַן אָסקאַר פּריז.

קאַטעגאָריע:פילם אקטיארן
כאסני מובאראק

קליין|250px|מובאראק, דער פערטער פרעזידענט פון עגיפטן
[שמאל|ממוזער|מובארכ מיט [דזשארדזש וו. בוש נשיא ארה"ב, מרץ 2002]]
**מוכאַמאַד כאסני מובאַראַק** (4טן מיי
1928—25סטן פעברואר 2020) איז געווען דער פערטער פרעזידענט פון עגיפטן, אין אמט פון 14טן אקטאבער 1981 א וואך נאכן געשאסן ווערן פון אנוואר סאדאט 6טן אקטאבער 1981 ביזן 11טן פעברואר 2011. 

ער איז געבוירן אין על-מעסעלעכא, עגיפטן, צפון פון קאהיר אין 1928, צו א פאמיליע וואס האט זיך באשעפטיקט מיט לאנדארבעט.

אבער ווען ער איז עלטער געווארן, איז ער אריין אין דער אקאדעמיע פון פליער, און ביי דער זעקסטאגיקע מלחמה איז ער געווען א קאמאנדיר פון א לופט באזע. נאך דער מלחמה, איז ער געווארן באויפטראגט צוריק אויפצושטעלן די לופט כוחות, און ער איז געווארן דער שעף פון די לופט כוחות פון עגיפטן, און ביי דער יום כיפור מלחמה, איז עס שוין געווען אסאך שטערקער, און מער פארגעשריטן ווי בעפאר.

ער איז געוואקסן אין ראנג פון אינערהאלב די עגיפטען לופט פלאט רייען ביז ער איז געווארן וויצע פרעזידענט. און דערנאך פרעזידענט, מובאראק ווערט פארעכענט אלס איינער פון די שטערקסטע איינפלוסרייכסטע פירער אין מיטל מזרח אין אויף די אראבישע וועלט.

ווען אנוואר סאדאט איז געהרגט געווארן אין 1981, איז ער געווארן פרעזידענט פון עגיפטן, און זייענדיק איינער פון די מאכטפולסטער פירער פון דעם מיטל מזרח, און דער אראבישער וועלט, שפילט ער א ראלע אין די פאליטיק, אי בנוגע ישראל אי אין אנדערע עניינים.

ער האט רעזיגנירט פון אמט 11טן פעברואר 2011, און די ארמיי האט איבערגענומען דאס פירערשאפט אין לאנד.

איז געווען זייער ליב געהאט דורך מרן רבי עובדיה יוסף, וואס אויך דערקלערט עטלעכע מאל צו דאַוונען פֿאַר די היילונג און הצלחה פון כאסאני מובאַראַק. מרן רבי עובדיה יוסף האט געזאגט אַז ער ליב ישראל און ליב שלום.
## משפחה
ווייב סוזן מובאראק. די פּאָר האט צוויי זון, **גאַמאַל** מבבארכ און **הלאַאַה** מבבארכ.

קאַטעגאָריע:פרעזידענטן
קאַטעגאָריע:עגיפטן
משה רוקח

**רבי משה רוקח** (ה'תקע"ה - ב' אייר ה'תרמ"ז), פון קארעוו. 

## אפשטאם
**רבי משה** איז געבוירן און יאר ה'תקע"ה, דער פערטער זון צו זיין פאטער הרב **שלום רוקח**, פון בעלזא באקאנט אלס דער **שר שלום**. און צו זיין מוטער  מרת **מלכה** א טאכטער פון הרב **ישכר דוב רומערז** רב אין סקאהל. 

## רבנות
רבי משה איז געווען רב און אן אדמו"ר אין מיעכאוו און אין קארעוו.

## הסתלקות
**רבי משה** איז נפטר געווארן ב' אייר ה'תרמ"ז.

## פאמיליע
**רבי משה** האט געהייראט מרת **שיינדל** א טאכטער פון הרב **פנחס זאב הורוויץ** רב אין מיעכאוו, א זון פון רבי יוסף יאסקע פון יאס וואלטשיסק. זייערע קינדער:

* הרב **שמואל שמעלקא רוקח** (ה'תקצ"ה (אומגעפער) - ה'תרע"ה), איידעם ביי רבי אלעזר האפשטיין פון קאזשניץ; רבי אין קאזשניץ. 

* הרב **אברהם יהושע העשיל רוקח** (ה'תקצ"ו - י"ח תשרי ה'תרנ"א (אומגעפער) ), איידעם ביי רבי צבי הירש פרענקל־תאומים פון פרעמישלאן. ממלא מקום פון זיין פאטער אין קארעוו, דערנאך (ווען די רעגירונג האט אים פארטריבן פון קארעוו) רבי אין פשעמישל.
** רבי צבי הירש פון פאמעראן
** רבי מאיר פון קאזלאוו. האט זיך געצויגן אין די פאראייניגטע שטאטן אין תרצ"א, נפטר געווארן אין תש"ב
*** רבי משה פון קאזלאוו (נפ' ח' תשרי תשל"א), איידעם ביי רבי אהרן היילפרין פון ברעזשאן
**** רבי מאיר פון קאזלאוו
**** רבי שמואל שלום פון קארעוו אין ניו יארק
**** די ווייב פון רבי יחיאל מיכל פון קאסאן־בארא פארק
**** די ווייב פון רבי בעריש פון נאראל
** די ווייב פון רבי אהרן בן רבי אברהם לאנדמאן אב"ד סטרעליסק
** די ווייב פון רבי שלום פון פשעמישל

* הרב **טודרוס רוקח** ( - ), פון נעמיראוו, איידעם ביי רבי אברהם אבא הורוויץ פון שענדישאוו.
** רבי שלום פון ראווע-רוסקע. אומגעקומען אין חורבן אייראפע 
** רבי זונדל פון ריישע און חעלם. אומגעקומען אין חורבן אייראפע
*** רבי ישראל, רב פון ראפקע

* הרב **שלום רוקח** ( - ), פון גריידונג. אומגעקומען אין חורבן אייראפע

* הרב **ישכר דוב רוקח** ( - ), פון ליביטשאוו. דער "פוילישער רבי"
** רבי שלום פון וואלבראם, איידעם ביי רבי אלטער דוד פון וואלבראם. אומגעקומען מיט זיין גאנצער פאמיליע אין חורבן אייראפע
** רבי דוד (נפ' י"ח אייר תשט"ז), ליביטשאווער רבי אין ניו יארק. איידעם ביי רבי שלום פון אלעסק

* הרב **פנחס רוקח** (נפ' כ"ה תמוז תרע"ה ), פון דאלינא. איידעם ביי רבי [יהודה צבי פון דאלינא און זיין ממלא מקום.

* די ווייב פון הרב **נפתלי צבי הירש האלבערשטאם** רב אין פיעקלא.

* מרת **העניא**, די ווייב פון הרב **נפתלי גאלדבערג**, פון  שעלץ, מחבר פון "קול נפתלי" אויף תורה און ש"ס.
** רבי אלטער (נפ' תרצ"ח), דער פשיבעקער רבי. (זיין בית מדרש איז געווען אויף פשיבעק גאס אין ווארשעץ)

* די ווייב פון הרב **אביגדור זעליג אונגאר**, פון קאלאשין.

* מרת **שרה** ( - כ"ד חשוון ה'תרס"ד), די ווייב פון הרב **אלטער מאיר דוד ראטנבערג** רבי אין וואלבראם.

## רעפערענצן
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה*, מאיר וונדר

קאַטעגאָריע:בעלזא
עקאנאמיע

די **עקאנאמיע** איז די סיסטעם פון פראדוקציע, האנדלען, פארטיילונג, און פארניץ פון סחורה און דינסטן פון א לאנד.

דאס ווארט "עקאנאמיע" שטאמט פון גריכיש οἰκονομία "הויזגעזינד פארוואלטונג".

אין א מארק־באזירט עקאנאמיע, טוט מען פראדוצירן גוטער און דינסטן לויט די פארזארג און נאכפרעג צווישן מענטשן, אן שטערן.

קאַטעגאָריע:געזעלשאפט
קאַטעגאָריע:עקאנאמיק
מיכאל קרוטיקאוו

**מיכאל קרוטיקאוו** (געבוירן 1957 אין מאָסקווע) איז א פראפעסאר און שרייבער אויף אידיש און אידישקייט.

ער האט זיך געלערנט אין מאסקעווע זיין דאקטאראט וואס ער האט נאכער באקומען פונעם פרעסטוזשפולן אקספארד אוניווערסיטעט. שפעטער האט ער עמיגרירט קיין אמעריקע ווי ער האט באקומען זיין פי.עיטש.די. אינעם אידישן טעאלאגישער סעמינאר.

ער שרייבט אויף אידיש רוסיש עברית און ענגליש.

ער האט שוין רעדאקטירט הונדערטע ארטיקלן אפהאנדעלונגן זשורנאלן און ביכער איבערן אידישן שפראך און אידישן קולטור פון די אידישיסטן.

ער וואוינט היינט און ען ארבער, מישיגן און רעדאקטירט די ייוו"א ענציקלאפעדיע צו דאקומענטירן די קדושים פונעם האלאקאסט.

## וועבלינקן
* מיכאל קרוטיקאוו'ס וועכנטליכע ארטיקלען פארן פארווערטס .

קאטעגאריע:יידישיסטן
קאטעגאריע:פראפעסארן
קאַטעגאָריע:רוסישע יידן
תמיכה גרופע

אַ **תּמיכה־גרופּע** איז אַ סאָציאָלאָגישע גרופּע װאָס איז צונױפֿגעשטעלט פֿון חברים װעלכע טײלן זיך מיט עפּעס אַ זעלבע פּראָבלעם אָדער פּײַן און זײ העלפֿן אַרױס אײנער דעם אַנדערן.

קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע
פעטרישקע

קליין|250px|פעטרישקע
**פעטרישקע** (*Petroselinum crispum*) איז א גרינס וואס ווערט באנוצט אלס געווירץ. מען קען עסן די בלעטעלעך אבער אויך די ווארצל. איר אפשטאם איז אין דרום אייראפע, פון דער מיטל-ים געגנט. פעטרישקע איז רייך מיט וויטאמין C און A, און מיט אייזן. אין מעדיצין ווערט עס באנוצט פאר בויך קרענק, פראסטאטא קרענק און הויכן בלוט דרוק.

קאַטעגאָריע:גרינסן
אלוועלטלעכע דעקלאראציע פון מענטשרעכט

די **אלוועלטלעכע דעקלאראציע פון מענטשרעכט** איז א *דעקלאראציע* פון די פאראייניגטע פעלקער אלגעמיינע פארזאמלונג וואס רעדט וועגן גרונטלעכע מענטשן רעכט -- רעכט וואס אלע מענטשן האבן ווייל זיי זענען מענטשיש. זי איז געווארן אנגענומען דורך דער פאראייניקטע פעלקער אלגעמיינע פארזאמלונג דעם 10טן דעצעמבער, 1948. 

די דעקלאראציע איז פארטייטשט אויף מער ווי 300 שפראכן.

## וויכטיגע באגריפן 
די דעקלאראציע אנטהאלט 30 *ארקטילען*. די הויפט נקודות זענען:

* יעדער האט א רעכט צו לעבן, פרייהייט, און זיכערקייט.
* יעדער האט א רעכט צו בילדונג.
* יעדער האט א רעכט צו באקומען א שטעלע.
* יעדער האט א רעכט צו באטייליקן אין קולטור--אויסקלויבן א דרך אין לעבן.
* קיינער טאר נישט ווערן געפייניקט, אדער באהאנדלט אין א גרויזאמען אדער הארבן אופן.
* יעדער האט א רעכט צו זיין מיינונג, , צו באשליסן וואס איז רעכט און וואס איז אומרעכט, און צו קלויבן א רעליגיע.
* יעדער האט א רעכט צו רעדן אדער שרײַבן פריי און נישט געצאמט.

## וועבלינקען 
* די דעקלאראציע אויף יידיש

קאַטעגאָריע:פאראייניגטע פעלקער
קאַטעגאָריע:יוסטיץ
דרום טיראל

**דרום טיראָל** (דייטשיש: Südtirol, איטאליעניש: Alto Adige) איז א דייטשיש-שפראכיגער ראיאן אין צפון איטאליע, און זײַן הויפטשאט איז באָצן.

ער געפינט זיך אין די מזרח אלפן.

קאַטעגאָריע:איטאליע
שמואל ענגיל

**רבי שמואל ענגיל** (ל' ניסן ה'תרי"ג - י"ט אדר א' ה'תרצ"ה) איז געווען דער אב"ד פון גרויס ראדאמישל און ראב"ד אין קאשוי. זיינע תשובות זענען געדרוקט אינעם ספר *שו"ת מהר"ש ענגיל*.

## אפשטאם
**רבי שמואל** איז געבוירן אין טארנא, מערב גאליציע (היינט פוילן) צו זיין פאטער הרב זאב וואלף ענגיל, און צו זיין מוטער אסתר ( - כ"ד כסלו). **רבי שמואל** איז געבוירן פון א ברכה וואס דער צאנזער רב האט אנגעווינטשן זיין מוטער, נאכדעם וואס ס'איז אריבער עטליכע יארן פון ווען זי האט געהייראט.

## יונגע יארן
**רבי שמואל** איז געווען א פייערדיקער אנהענגער (חסיד) פון צאנזער רב און פון זיינע קינדער, ער פלעג פארן צום צאנזער רב, און נאך זיין פטירה איז ער געפארן צו זיין זון דער שינאווער רב.

אין עלטער פון זעקס יאר איז **רבי שמואל** געווארן א יתום פון זיין פאטער, און ער איז געבליבן לערנען אין צאנז. ווען **רבי שמואל** איז בר מצוה געווארן האט שוין געדענקט אויסנווייניג ש"ס מיט תוספות, פאר זיין חתונה האט ער שוין געדענקט דעם גאנצן פרי מגדים און חות דעת.

## רבנות שטעלעס
ער האט באקומען היתר הוראה פון הרב יוסף שאול נאטאנזאן (דער ״שואל ומשיב״) און פון הרב שניאור זלמן פראדקין (דער ״תורת חסד״).

אין תרל"א האט די קהילה אין בילגוריי, קאנגרעס פוילן, גענומען אים פאר זייער רב. אבער ער איז געווען אן עסטרייכער (פון גאליציע) און דערפאר האבן די רוסן (וואס האבן געהערשט אין קאנגרעס פוילן) פארטריבן אים און ער איז צוריק אין גאליציע וואו ער האט זיך באזעצט אין רודניק. אין תרמ"א איז ער געווארן רב אין דוקלא. אין תרמ"ח איז ער געווארן אב"ד אין ראדאמישל. ביי דער ערשטער וועלט מלחמה האט ער איבערגעלאזט ראדאמישל און האט געוואוינט אין ווייטצען, אונגארן. נאך דער מלחמה אונטערוועגס אהיים איז ער געווען אין קאשוי, אונגארן (היינט סלאוואקיי), וואו מען האט אים געבעטן צו בלייבן און ער געווארן ראש בית דין דארט.

נאך דער פטירה פון זיין רבי׳ן, דעם צאנזער רב, האט ער מקבל מרות געווען פון זיין זון רבי יחזקאל שרגא האלבערשטאם, דער שינאווער רב.

ער איז נפטר געווארן י״ט אדר תרצ״ה און ער ליגט אין קאשוי.

## משפחה
הרב שמואל ענגיל האט געהייראט מרת שפרינצא, טאכטער פון הרב אברהם הורוויץ פון שענדישאוו.

זיין איידעם איז געווען הרב דוד היילפערן.

הרב אלחנן היילפרין אין גאלדערס גרין, לאנדאן איז געווען זיין אייניקל.

קאַטעגאָריע:גאליציאנער רבנים
קאַטעגאָריע:סלאוואקישע יידן
עמינעם

קליין|250px|עמינעם
**עמינעם** איז דער בינע־נאָמען פֿון **מאַרשאַל ברוס מאַטערס, דער דריטער** (געבױרן דעם 17טן אקטאבער, 1972) אַ פּאָפּולערער ראַפּער. אינעם יאָר 2001 האָט ער אַרױסגעגעבן אַן אַלבאָם מיט דער טרופּע D12.

אָנהײב 2009 האָט ער געזונגען מיט דאָק' דרע און מיט 50 צענט אין דעם אַלבאָם Relapse די סינגל "Crack a Bottle".

אפּריל 2009 האָט ער אַרױסגעגעבן די סינגל We Made You װעלכע איז געװען בײַ די העכסטע שטאָפּלען פֿון איבער דער גאָרער װעלט װי אַ הײס ליד.

קאַטעגאָריע:ראפערס
קאַטעגאָריע:פאפ זינגערס
1967

## געשעענישן 
* 30סטן מיי - ביאפרא פראקלאמירט זעלבסשטענדיקייט פון ניגעריע.
* 5טן יוני - די זעקסטאגיקע מלחמה ברעכט אויס.
* 7טן יוני - זעקסטאגיקע מלחמה: די פאראשוטיסטן נעמען איין די אלטשטאט פון ירושלים.
* 6טן יולי - קראפטן פון ניגעריע אינוואדירן ביאפרא.
* 8טן אויגוסט - געגרינגעט דער פארבאנד פון דרום-מזרח אזיאטישע פעלקער
* 9טן אקטאבער - דער ארגענטינער רעוואלוציאנער טשע געווארא הינריכטעט אין באליוויע.

## געבוירן 
## געשטארבן 
* 9טן אקטאבער - טשע געווארא, רעוואלוציאנער (געב' 1928)

## נאבעל פריזן 
קאטעגאריע:20סטער י"ה
על ליסיצקי

thumb|על ליסיצקי
**על (אליעזר) ליסיצקי** (רוסיש: *Эль (Лазарь Маркович) Лисицкий*; דײַטשיש/פֿראַנצױזיש: *El Lissitzky*) ( 23סטן נאָװעמבער 1890 אין פּאָטשינאָק, סמאָלענסקער גובערניע (רוסלענדישע אימפּעריע)- 30סטן דעצעמבער 1941, מאָסקװע) איז געװען אַ רוסישער און סאָװעטישער קינסטלער און אַרכיטעקט פֿון ייִדישן אָפּשטאַם, אַ פּראָמינענטער פֿאָרשטײער פֿון דעם רוסישן אַװאַנגאַרד.

קאַטעגאָריע:קינסטלערס
קאַטעגאָריע:ארכיטעקטן
קאַטעגאָריע:רוסישע יידן
ארקטישער אקעאן קאנפערענץ

די **ארקטישער אקעאן קאנפערענץ** איז פארגעקומען מאי 2008 אין גרינלאנד. פינף לענדער האבן אנטייל גענומען: פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, דענמארק, קאנאדע, רוסלאנד און נארוועגיע. זיי האבן אדורכגערעדט וויכטיקע פֿראגעס וועגן דעם ארקטישן אקעאן.

קאַטעגאָריע:אקעאנען
צאנז

**צאַנז** אדער **סאנץ** () איז א שטאט אין דער קליינפוילישער וואיעוואדעשאפט פון פוילן, 47 ק"מ דרום פון טארנא.

## היסטאריע 
אין יאר 1298 ווערט **נייסאנץ**, דאס ערשטע מאל דערמאנט אין היסטארישע אקטן. אין יענעם יאר האט קעניג ווארצלאוו דער צווייטער פון בעמען, וואס האט דעמאלס געהערשט איבער פוילן, געגרינדערט די שטאט נאענט צום וואסער קאמיעניעץ, וואו עס האט זיך געפינען דאס דארף קאמיעניצא, וואס האט ביז דעמאלס געהערט צום קראקעווער בישאף. דער נאמען קאמיעניצא ווערט נאך באניצט אין יאר 1317 שפעטער הייסט שוין די שטאט אויסשליסליך נייסאנץ (*Nowy Sącz*).

אין דער צייט פון קעניג וולאדיסלאוו לאקיעטעק, האט סאנץ שוין געשפילט א ראלע פון איינער פון די וויכטיקסטע שטעט אין לאנד. אין יענע צייט איז שטארק געשטיגן דער האנדל מיט אונגארן, פון וואנען מען פלעגט אריינפירן וויין, זאלץ, אייזן, שטאָל, קופער, פערד און פארשידענע אנדערע ארטיקלען. **סאנץ**, וואס האט שטארק קאנקורירט מיט קראקע, האט אויסגעניצט די אינערליכע פאליטישע לאגע אין לאנד. אין יאר 1312 האבן זיך די בירגער פון קראקע, מיט דעם וואיט אלבערט אן דער שפיץ, צעבונטעוועט קעגן קעניג, און געפרוווט צו באזעצן אלס קעניג פון פוילן א פארדייטשטן שלעזישן פירשט. וולאדיסלאוו לאקיעטעק האט דעם קראקעווער בונט דערשטיקט און אלס שטראף, צווישן אנדערע, געגעבן פאר **סאנץ** די פרעווילעגיעס וואס עס האט פריער פארמאגט קראקע: הענדלערס וואס זענען פארבייגעפארן **סאנץ** אויפן וועג פון קראקע אדער קיין קראקע, האבן זיך באדארפט אפשטעלן און פארקויפן אין **סאנץ** זייערע סחורות, אזוילאנג ווי די שטאט וועט זיי נישט לאזן ווייטער פארן ("שטאפלרעכט").

אין יאר 1327 האט דער זעלבער קעניג געגעבן **סאנץ** דאס רעכט איינצופירן א יארמארק דער 13טער יולי. אלע הענדלערס וואס האבן זיך געקליבן אויף דעם דאזיגן יארמארק, סיי פון טשחויוו און פון קראקע, סיי פון אונגארן אויפן וועג דורך ריטרע און אלטסאנץ זענען געווען באפרייט פון צאל און אלע אנדערע אפצאלן, אין די צייט פון אכט טעג פארן יריד, און אכט טעג נאכן יריד. 

דער זון פון לאקיעטעק, קעניג קאזשימיעזש דער גרויסער האט די שטאט באשאנקען מיט נאך ברייטער פרעווילעגיעס, סאנדזער בירגער זענען באפרייט געווארן פון צאל אויפן וועג קיין רייסן (אסט גאליציע) און קיין אונגארן. פון איין קעניג צום אנדערען האבן זיך די פרעווילעגיעס זיך מער פארברייטערט.

די לאגע אין **סאנץ** האט געברענגט דערצו, אז דארט זענען אפט פארגעקומען וויכטיקע פאליטישע צוזאמענפארן און קעניגליכע באראטונגן.

דאס רייכטהום פון דער שטאט האט געהאלטן אין איין וואקסן, אין 16טן יארהונדערט, האבן צו דער שטאט **סאנץ** געהערט זעקס דערפער. אויסערדעם, וואס סאנץ איז געווען א האנדלס-צענטער, האט זיך אויך דארט אנטוויקלט א באדייטנדיקע אינדוסטריע, ווי די פראדוקציע פון סערפעס און אזוי אויך די וועבעריי פון וואָל-שטאפן.

## צווילינג שטעט
צאנז האט די צווילינג שטעט:

## וועבלינקען 
* יזכור בוך פון צאנז

## רעפֿערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאַטעגאָריע:גאליציע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
טאוול קאמפיוטער

קליין|250px|אַ טאָװל־קאָמפּיוטער
**טאָװל קאָמפּיוטער** (ניט אָפֿיציעלע איבערזעצונג פֿון **Tablet PC**) איז אַ שױס־קאָמפּיוטער מאָדעלירט פֿון אײן פֿלאַך אױסגעריכט מיט אַ באַטאַפּ עקראַן װי אַ במקום צו אַ קלאַװיאַטור אָדער מױז.

קאַטעגאָריע:הארטווארג