open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
הידזשירא

**הידזשראַ** (העברעיאיש: היג'רה) איז א ישראלישער טעלעוויזיע סעריע איבער ווי אזוי איסלאם נעמט איבער אייראפע און זיי טוהען גאהרנישט דערצו אונטערן מאנטל פון פרייהייט און טאלעראנץ, דירעקטירט דורך צבי יחזקאלי.

עס באשטייט פון פינעף עפיזאדן וועלכע באציהט זיך א גרויסער טייל ווי אזוי איסלאמישע יונגען פון לאנדאן און בעלגיע ווערן באאיינפלוסט פון עקסטרעמיסטן צו גיין קיין סיריע און איראק צו קעמפן מיט אייסיס.

ער האלט אפ אינטערוויוס מיט איסלאמישע פיהרער און מיטגליעדער פון עקסטרעמיסטישע גרופעס אין אייראפע, פאר וועהמען ער געט זיך אהן אלס פאלעסטינער און רעדט מיט זיי אין אראביש.

## וועב לינקען 
* http://news.nana10.co.il/Article/?ArticleID=1099188 
* https://www.youtube.com/watch?v=tvY2Bnn6jp4

קאטעגאריע:טי ווי סעריעס
קאטעגאריע:ישראל פילמען
קאטעגאריע:העברעאיש-שפראכיגע פילמען
קאטעגאריע:איסלאם
קאטעגאריע:טעראר
קאטעגאריע:2014 פילמען
קאטעגאריע:אראביש-שפראכיגע פילמען
זשג יאר

א **זשג יאָר** איז איינע פון די פערצן סארטן יארן אינעם יידישן קאלענדאר. א יאר פון סארט זשג הייבט אן שבת (**ז**, דער זיבעטער טאג פון דער וואך), איז "שלמה" (**ש**) דאס הייסט סיי חשוון סיי כסלו האבן 30 טעג, און פסח געפאלט דינסטיק (**ג**). א יאר פון סארט זשג איז א פשוט יאר (נישט קיין עיבור יאר) און איז לאנג 355 טעג, מיט 51 שבתים.

א זשג יאר פאסירט אין 13.7% פון אלע יארן. לעצטנס האט פאסירט א זשג יאר אין ה'תש"ן, ה'תשס"ד, ה'תשס"ז און ה'תש"ע, און וועט פאסירן נאכאמאל אין ה'תשפ"ח.

## ימים טובים
* אין א זשג יאר געפאלט ראש חודש אום שבת צוויי מאל (אחוץ פון ראש השנה וואס געפאלט שבת): ראש חודש שבט געפאלט שבת און ראש חודש תמוז געפאלט שבת און זונטיק.
* חנוכה געפאלט פון שבת ביז שבת, מען צינדט דאס ערשטע ליכטל ערב שבת. 
* ט"ו בשבט געפאלט שבת.
* פורים געפאלט זונטיק (אין ירושלים מאנטיק). 
* ל"ג בעומר געפאלט זונטיק. 
* שבועות געפאלט מיטוואך (אויך דאנערשטיק אין חוץ לארץ). 

## פאסט טעג
* צום גדליה געפאלט מאנטיק, עשרה בטבת געפאלט זונטיק, אסתר תענית איז מוקדם צו דאנערשטיק, תענית בכורות געפאלט מאנטיק, און שבעה עשר בתמוז מיט תשעה באב געפאלן ביידע דינסטיק.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:יידישער לוח
לענאווא

**לענאווא גרופע לטד. **איז א כינעזישע מולטינאציאנאל קאמפיוטער טעכנעלאגיע פירמע, געגרינדער אין בייזשינג אין 1984.

קאַטעגאָריע:קאמפיוטערס
קאַטעגאָריע:פירמעס
קאַטעגאָריע:כינע
די יודן קומען

**די יודן קומען** (העברעיאיש: *היהודים באים*) איז א קאמישער ישראלישע טעלעוויזיע סעריע איבער פארשיידענע פיגורן און געשיכטע'ס פון דעם יודישן פאלק.

דעם ערשטן סעזאן האט מען אנגעהויבן שפילן אום חשוון ה'תשע"ה אויף דער ערוץ הראשון און באשטייט פון צוועלף עפיזאדן. די צווייטע סעזאן וועלכע וועט אנטהאלטן פופצן פרקים וועט מען ווייזן אום 2016.

עס איז געווען א פאליטישער געראנגל ווען עס איז געלאפן א פּראָומאָו מיט דער פאהרשטעלונג פון די מערדער ברוך גאלדשטיין, יגאל עמיר און יונה אברושמי וואו זיי זינגען **איך בין א רעכטער רוצח**.

## אקטיארן 
* יניב ביטון
* יוסי מארשאק
* מאני מאשאנאוו
* עידו מוסרי
* יעל שרוני
* מעיאן בלום
* שירה נאאר

## אויסצייכענונגען 
* אקאדעמישער פרייז פאר טעלעוויזיע

## וועבלינקען 
* http://www.imdb.com/title/tt4177454/
* [די סעריע אויף יו טוב(https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%99%D7%95_%D7%98%D7%95%D7%91) ]
* http://www.haaretz.co.il/1.2371877

קאטעגאריע:העברעאיש-שפראכיגע פילמען
קאטעגאריע:טי ווי סעריעס
קאטעגאריע:ישראל פילמען
קאטעגאריע:קאמישע פילמען
קאטעגאריע:2014 פילמען
קאטעגאריע:הומאר
יוחנן סופר

רבי **יוחנן סופר**, אויך **יוחנן שרייבער** (י"ג טבת תרפ"ג - י"ג אדר א' תשע"ו) איז געווען דער ערלויער רב אין ירושלים. ער האט געפירט זיין הויף אויפן דרך פונעם חתם סופר, פון וועמען איז ער אן אייניקל ביים פינפטן דור. ער האט פארפאסט דאס ספר ״אמרי סופר״.

ער איז געווען א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל.

## ביאגראפיע
הרב יוחנן סופר איז געבוירן געווארן י״ג טבת תרפ״ג אין ערלוי, אונגארן, צו זיין פאטער הרב משה סופר, דיין אין ערלוי, א זון פון הרב שמעון סופר, ערלויער רב, א זון פון הרב אברהם שמואל בנימין סופר, דער ״כתב סופר״, פרעשבורגער רב, א זון פון הרב משה סופר, דער ״חתם סופר״, פרעשבורגער רב, און צו זיין ווייב טושענא, א טאכטער פון הרב משה יוחנן שיינפעלד, מחבר פון ״נחלי מים״ און רב פון מיהאליפאלווא.

ער האט געלערנט אין דער ישיבה אין ווערפעלעט, אונגארן, ביי הרב יוסף אשר פאללאק, ראש ישיבה און שטאטס רב דארט. אויך האט ער געלערנט אין יארמעט ביי רבי אהרן דוד דייטש.

## משפחה
די קינדער פון רבי יוחנן סופר און זיין ווייב מרים, טאכטער פון רבי יעקב פאל, זענען:
* רבי משה סופר, איידעם פון רבי משולם אשכנזי, סטאניסלאווער רבי אין לאנדאן—ממלא מקום פון זיין פאטער
* רבי יעקב סופר, איידעם פון רבי מרדכי דאווידאוויטש—רב פון דער קהילה ״כתב סופר״ אין ביתר עילית
* רבי אברהם שמואל בנימין סופר—ערלויער ראש ישיבה
* רבי שמעון סופר—רב פון בית המדרש תורת משה אין צפת און רב פון בקעה, ירושלים
* רבי עקיבא מנחם סופר—רב פון דער ערלויער קהילה אין בני ברק, איידעם פון רבי בעריש ווייס א זון פון הרב יצחק יעקב ווייס, גאב"ד פון עדה החרדית
* רבי זלמן ישעיה דוד סופר— רב פון דער ערלויער קהילה אין בארא פארק
* רבי אהרן סופר— רב פון דער ערלויער קהילה אין אלעד

## תלמידים 
* הרב דניאל פריש

## רעפערענצן
* 

קאַטעגאָריע:רבני אונגארן
קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
קאַטעגאָריע:אגודת ישראל
קאַטעגאָריע:סקווערער חסידים
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות
וויליאם דער פערטער

קליין|וויליאם דער פערטער
קליין|זיין חתימה
**וויליאם דער פֿערטער** (ענגליש: *William IV*; 21סטן אויגוסט 1765 - 20סטן יוני 1837) איז געווען מלך פונעם פאראייניגטן קעניגרייך פון גרויסבריטאניע און  אירלאנד און מלך פון האנאווער פון 26סטן יוני 1830 ביז זיין טויט. וויליאם, דער דריטער זון פון געארג דער דריטער און דער ברודער און יורש פון געארג דער פערטער, איז געווען דער לעצטער מלך און דער פארלעצטער המאנארך פונעם הויז פון האנאווער.

אין זיינע יונגערע יארן האט ער געדינט אינעם קעניגלעכן ים-פלאט, און ווען ער איז געווארן קעניג האט מען גערופן דעם "מאטראס קעניג" (Sailor King). ער האט געדינט אין צפון אמעריקע און אין די קאראיבן. ווען זיינע צוויי עלטערע ברידער זענען געשטארבן אן איבערלאזן געזעצלעכע יורשים, איז ער ארויף אויפן טראן ביי דער עלטער פון 64. 

אין דער תקופה פון זיין הערשאפט האט מען דורכגעפירט עטלעכע רעפארמען: מען האט פארראכטן דעם "ארעמעלייט געזעץ" (*Poor Law*), מען האט באגרענעצט די באשעפטיקונג פון קינדער, פארבאטן שקלאפעריי כמעט איבער דער גארער בריטישער אימפעריע, און מען האט געענדערט די וואלן סיסטעם אין בריטאניע דורכן 1832 רעפארעם געזעץ.

וויליאם איז נישט געווען אזוי שטארק אריינגעמישט אין פאליטיק ווי זיין פאטער אדער זיין ברודער, דאך איז ער געווען דער לעצטער בריטישער מאנארך וואס האט באשטימט א פרעמיער מיניסטער קעגן דעם ווילן פון פארלאמענט.

דורך זיין ברודער פרינץ אדאלפוס אלס רעגענט, האט ער געהערשט איבער האנאווער.

נאך זיין טויט האט ער נישט איבערגעלאזט קיין געזעצלעכע יורשים, און דאס בריטישע קעניגרייך איז אריבערגעגאנגען צו זיין ניכטע וויקטאריע.

## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פאראייניקטע קעניגרייך
קאַטעגאָריע:מלכים
ארי לעסער

**ארי לעסער** איז א אידישער זינגער וואס זינגט אויף דער ענגלישער שפראך.

## לינקען 
* https://www.youtube.com/user/arilesser

קאַטעגאָריע:יידישע זינגער
ליסטע פון לענדער אן קיין מיליטער

לענדער וואס האבן נישט קיין מיליטער:

* אנדארע
* גרענאדע
* דאמיניקע
* וואטיקאן סיטי
* טואוואלו
* ליכטנשטיין
* מארשאל אינדזלען
* סאלאמאן אינדזלען
* סאמאא
* קאסטא ריקע
* קיריבאטי

לענדער אן א מיליטער אבער מיט מיליטערישע קראפטן:

* איסלאנד
* מאנאקא
* פאנאמא

קאַטעגאָריע:מיליטער
קאַטעגאָריע:לענדער
לענדער
לוד טאל ראיאנראט

דער **לוד טאָל ראַיאנראַט** () איז א ראיאנראט אין דעם צענטער דיסטריקט פון ישראל לעבן די שטעט ראשון לציון, לוד, רמלה און אור יהודה.

דער ראט איז אויפגעשטעלט געווארן אין 1952.

זיין נאמען קומט פון דעם ארט אין לוד טאל וואו ער געפינט זיך.

דער ראט גרענעצט בן גוריון פליפעלד און אור יהודה אין צפון, חבל מודיעין ראיאנראט און לוד אין מזרח, רמלה און באר יעקב אין דרום און אזור, בית דגן און ראשון לציון אין מערב.

אין דעצעמבער 2012 האבן געוואוינט אין לוד טאל 13,800 איינוואוינער.

מנשה משה איז געווען דער ראט־פארזיצער 20 יאר ביז זיין פטירה אין 2013.

קאַטעגאָריע:ראיאנראטן אין ישראל
מארטא רעדט

**מארטא רעדט** (ענגליש: *Martha Speaks*) איז א געמאהלן 1992 קינדער בוך פון סוזאן מעדא. עס איז דאס ערשטע פון א סעריע פון זעקס ביכער וועגן דעם הויפט כאראקטער מארטא.

## געשיכטע 
דאס בוך האנדלט זיך איבער א צען יעריג מיידל מיטן נאמען העלען פיני, וואס האט געפיטערט איר גאלדען ריטריווער הונטין מארטא א טייל אלפאבעט זופ און עפעס מאדנע האט געטראפן. די זופ געגאנגען צו מארטא'ס געהירן, אנשטאט איר מאגן. ווען די אותיות גייען אריין אין איר האלדז, האבן זיי פארלארן זייער וועג, און זענען געפארן צו איר מח. דאס האט געגעבן מארטא די מעגלעכקייט צו רעדן.

## וועבלינקען 
* http://www.goodreads.com/book/show/908146.Martha_Speaks

קאטעגאריע:קינדער ביכער
קאַטעגאָריע:ביכער ערשינען אין 1992
פען דזשילעט

קליין|דזשילעט ביי דער נאציאנאלער "יונגע אמעריקאנער פאר פרייהייט" קאנגרעס אין 2016
**פּען דזשילעט** (ענגליש: *Penn Jillette*, געבוירן דעם 5טן מערץ 1955) איז אן אמעריקאנער צויבער-קינסטלער, אקטיאר, קאמיקער און שרייבער.

ער איז באוואוסט פאר זיינע שטארקע ליבעריטעריען מיינונגען און פֿאַרן זיין גאָהר שטאַרק קעהגן די רעגירונג'ס זיך אריינמישן אינעם פריוואטן בירגער'ס לעהבן.

דזשילעט איז א שטארקער אטעיסט.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן אין גרינפיעלד, מאסעטשוסעטס.

## ווערק 
### פילמאָגראַפיע 
* העקערס, 1995
* שפילצייג געשיכטע, 1995
* פען און טעלער: בולשיט
* פריינט, איין עפיזאד

### ביכער 
### מוזיק-ווידעאס 
* Penn Jillette – Clay Aiken by Penn Jillette
* Adil Omar – Star Power
* Katy Perry – Waking Up in Vegas
* Ramones – Something to Believe In
* Rascal Flatts – Why Wait

## וועבלינקען 
* אפיציעהלער זייטל פון עהם מיט זיין קאלעגע טעלער http://www.pennandteller.com/
* http://www.imdb.com/name/nm0422710/
* http://ibdb.com/Person/View/8088

קאטעגאריע:פילם אקטיארן
קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן
קאטעגאריע:אמעריקאנער שרייבער
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער אטעיסטן
קאַטעגאָריע:קינסטלערס
ספאגעטי קירבעס

קליין|לינקס|ספּאַגעטי קירבעסן נעהבן אנדערע ווינטער קירבעסן
דער **ספּאַגעטי קירבעס** (ענגליש: *Spaghetti squash*) איז א סארט גרויסע, דיקע און לענגליכע ווינטער קירבעס מיט א בלאס-געהלער אדער אראנדשער קאליר.

ווען מען קאכט עס וועהרט זיין פלייש פארוואנדלט אין אזעלכע שטרענגלעך וואס ווען מ'קראצט עס ארויס זעהט עס אויס ווי ספאגעטי לאקשן - וואס פון דעם קומט זיין נאמען.

זיינע קערלעך איז פאסיג צו בראטן, גענוי ווי די קערלעך פון קירבעסן.

קליין|לינקס|מען נעמט ארויס די לאקשן נאכן קאכן

## נוטריענטן 
## וועבלינקען 
* https://www.hort.purdue.edu/newcrop/ncnu02/v5-445.html
* https://www.youtube.com/watch?v=-NHtEsopf18
* https://www.youtube.com/watch?v=mPFErHz6zOM
* https://www.youtube.com/watch?v=J0NkTe2wcXw
* http://www.wholefoodsmarket.com/recipe/spicy-spaghetti-squash-black-beans

קאטעגאריע:גרינצייג
דער דיבוק

שוישפילער פון די "ווילנער טרופע", וואס האט געשפילט אין די פרעמיירע.|קליין|250px
**צווישן צוויי וועלטן – דער דיבוק** (רוסיש: Дибук – Меж двух миров, *״דיבוק – מעזש דוווּך מיראָוו״*) איז א טעאטער פארשטעלונג, געשריבן אין רוסיש דורך ש. אנ-סקי פון ה'תרע"ד ביז ה'תרע"ז און שפעטער איבערגעזעצט פון אים אויף יידיש, וואס איז געווארן א קאנונישע ווערק פון יידישעס טעאטער. די וועלט-פרעמיירע, אויף יידיש, נאהם פלאץ אין ווארשע'ס עליזעיום ביהנה אם כ"ח כסלו ה'תרפ"א. אנ-סקי שריב די שטוק נאך איינע עטנאגרפישע רייזע אין וואהלין און פאדאליע: ער האט געהירט מעשה'ס איבער דעם צדיק ר' שמואל (דער צווייטער) פון קמינקא-מיראפאל, וואס איז געווען מגרש דיבוקים. "דער דיבוק" איז געווען איבערגעזצעט אין א סך שפראכן און געשפילט ארום דער וועלט. אין תרצ"ז איז געשאפן געווען דער פילם "דער דיבוק" אין פוילן, איינער דער טייערסטע און מייסט-געלויבטע יידיש קינא-פילמען פארן חורבן. 

די געשיכטע פאסירט אין בריניץ און מיראפאל, צוויי שטעטלך אין וואהלין. חנן, אן ארעמער ישיבה בחור, איז פארליבט מיט לאה, די טאכטער פונעם גבירישן סענדער. ער פארזוכט אירע שידוך צו  פארשיבן, און באניצט פארבאטענע קבלה דאפיר. ווען ער הירט וואס סענדער האט באשליסט די תנאים, ער שטירבט. איין פאר חודשים שפעטער קומט לאה'ס חתונה. ווען די חתן קומט זי שטעפט אים און שרייט אין א שטימע פון א מאנצביל. א דיבוק איז אריין אין איר. סענדער ברענגט זי צו ר' עזריאל, דער צדיק פון מיראפאל, און ער דערקענט אז דער דיבוק איז חנן'ס נשמה. דער מרא דאתרא, רבי שמשון, קומט און דערציילט חנן'ס פאטער ניסן האט גערעדט צו אים אין זיין חלום. ער וויל רופן סענדער צו א דין תורה. ניסן'ס רוח דערציילט דעם בית דין אז ער און סענדער זענען אמאל געווען חברים, און האבן געמאכט א נדר אז ווען איינער וועט האבן א זון און דער אנדערער א טאכטער,  וועלן זיי זיך משדך זיין. ניסן שטארבט יונג, אבער חנן קומט קיין בריניץ און האט זיך פארליבט אין לאה, זיין באשערטע. סענדער שפורטע דאס אבער ווילט א רייכן חתן. חנן איז געווען פארצוויפעלט און וואנדטע זיך צום סטרא אחרא. דער בית דין איז מזכה סענדער פון ברעכן זיין נדר, ווייל מאן קען נישט געבן דבר שלא בא לעולם, אבער באפעלט אים זאגן קדיש נאך ניסן און חנן זיין גאנצן לעבן. דעמאלסט פארדערט ר' עזריאל דעם דיבוק ארויסצוגיין פון לאה'ס קערפער. דער דיבוק פארווייגערט זיך, און דער צדיק פארטרייבט אים מיט חרמות און שמות הקודש. לאה ליגט אין די צימער אליין, און רעדט מיט חנן'ס רוח. זי זאגט אז זי האט אים געליבט פון דעם ערשטן מאל זי האט אים געזען. איר נשמה פארלאזט דעם קערפער, און זיי ביידע ווערן געאייניקט אין טויט.

## וועב פארבינדונגען
* דער דיבוק אויף יידיש, ווארשע תרפ"ח
* א פראגמענט אויס דעם תרצ"ז פילם, אויף יו-טוב.

קאַטעגאָריע:פארשטעלונגען
קאַטעגאָריע:יידיש
מרדכי שמואל אשכנזי

הרב **מרדכי שמואל אשכנזי** (כ"ח אייר תש"ג - כ"ג טבת תשע"ה) איז געווען דער רב פון כפר חב"ד, א דיין אינעם בית דין פון חב"ד אין ארץ ישראל, און א מחבר פון ספרי הלכה.

## ביאגראפיע 
הרב אשכנזי איז געבוירן געווארן אין תל אביב צו זיין פאטער הרב משה אשכנזי, רב פון די ליובאוויטשער חסידים אין תל אביב און א זון פון הרב מאיר אשכנזי, רב פון שאנכיי, און צו זיין מוטער דבורה, א טאכטער פון הרב אליעזר קאראסיק.

אין זיין יוגנט האט ער געלערנט אין די חב"ד ישיבות אין תל אביב און לוד. ווען ער איז געווען אלט 20 יאר איז ער געפארן קיין ניו יארק צו לערנען אין דער הויפט תומכי תמימים ישיבה, וואו דער ליובאוויטשער רבי האט אים געהייסן עוסק זיין אין הלכה. הרב אשכנזי האט באקומען היתר הוראה פונעם ערשטן רב פון כפר חב"ד, הרב שניאור זלמן גארעליק.

אין יאר תשל"ד האט פאסירט אן אומגלוק ווען עטלעכע ליובאוויטשער חסידים, צווישן זיי הרב גארעליק, זענען געהרגעט געווארן אין אן אויטא אקצידענט צוריקקומענדיג פון א חתונה אין ירושלים. אלס ממלא מקום האט מען באשטימט זיין איידעם הרב נחום טרעבניק מרא דאתרא און הרב אשכנזי ווי דער מורה הוראה. נאך הרב טרעבניק'ס פטירה אין תשמ"ד איז הרב אשכנזי געווארן דער איינציגער רב אין כפר חב"ד. אין תשל"ו איז ער געווארן א דיין אינעם בית דין פון חב"ד.

כ"ג טבת תשע"ה איז ער נפטר געווארן פון א הארץ אטאקע אונטערוועגס קיין טבריה צום ציון פון זיין פאטער אויף זיין יארצייט. ער איז געקומען צו קבורה צומארגנס אין טבריה, אויפן יארצייט פונעם בעל התניא.

## משפחה 
ער האט געהייראט סימא, א טאכטער פון הרב יצחק וואלפע פון ירושלים, אן איידעם פון הרב עזריאל זעליג סלאנים. זייערע קינדער זענען:
* הרב מאיר, ר"מ אין דער חב"ד ישיבה אין צפת און ממלא מקום פון זיין פאטער אין כפר חב"ד
* הרב חיים אליעזר, ר"מ אין דער תומכי תמימים ישיבה אין מאנטרעאל
* הרב עזריאל זעליג, שטאטס רב אין יעקאטערינבורג
* הרב מנחם מענדל פון כפר חב"ד
* הרב שניאור זלמן, רב פון דער צענטראל-שול אין ראשון לציון
* הרב יוסף פון נחלת הר חב"ד
* הרב ישראל, משפיע אין דער תומכי תמימים ישיבה אין חולון
* יהודה לייב
* דאס ווייב פון הרב אליעזר בראד, רב פונעם יישוב כרמי יוסף
* דאס ווייב פון הרב יוסף יצחק קאפלאן, רב פונעם יישוב סתריה
* דאס ווייב פון הרב לימא ווילהעלם, משפיע אין דער חב"ד ישיבה פון דעטרויט

## רעפערענצן 
* אריה ערליך, שומר פונעם כפר  אין משפחה 548, כ"ט שבט תשע"ה 

קאַטעגאָריע:רבנים אין ישראל
קאַטעגאָריע:ליובאוויטש
קאַטעגאָריע:מחברי ספרים
קאַטעגאָריע:דיינים
וואלטאזש

**וואלטאַזש** אדער **עלעקטרישע שפאַנונג** איז די ענדערונג אין עלעקטרישן פאטענציאל צווישן צוויי פלעצער. וואלטאזש ווערט געמאסטן נאר צווישן צוויי פלעצער, למשל די פאזיטיוון און נעגאטיוון טערמינאלן פון א באטעריע, אדער צווישן א דראַט און גרונד. אין דער אינטערנאציאנאלער סיסטעם פון איינסן מעסט מען וואלטאזש אין וואלטן.

דער נאמען "וואלט" שטאמט פונעם איטאליענישן פיזיקער אלעסאנדרא וואלטא וואס האט געשאפן די ערשטע כעמישע באטעריע.

## דעפיניציע 
די עלעקטראסטאטישע קראפט איז א קאנסערווירנדיקע קראפט וואס מען קען דערפאר באשטימען זי פון א פאטענציאלער ענערגיע וואס מען רופט עלעקטראסטאטישע פאטענציאלע ענערגיע. די עלעקטרישע פאטענציאלע ענערגיע פון א לאדונג אין א געוויסן פונקט איז די ארבעט וואס מען דארף טון צו ברענגען די לאדונג פון יענעם פונקט צום גרונטפונקט; די ענערגיע איז פראפארציאנעל צום גרייס פון דער לאדונג. דער וואלטאזש V צווישן צוויי פונקטן איז די אונטערשייד צווישן דעם עלעקטרישן פאטענציאל אין די צוויי פונקטן.

אלץ העכער דער וואלטאזש וועט זיין, וועט זיך די עלעקטראנען רוקן מיט אלץ א שטערקרן כח.

*וואלטאזש* וועט מען אייביג נאר קענען רעכענן אינצווישין צוויי פלעצער.

דעם וועג וויאזוי מען רעכינט דעם וואלטאזש (פאטענציאלע ענערגיע) אויף א געוויסן פלאץ איז, אז מען קוקט וויפל כח וועט מען דארפין ניצן כדי צי קענען אריין שטופין (קעגין דער וועג פון וואס דער כח קומט)  אין אים א גאנצע קולאמב פון עלעקטראנען, דאס הייסט אז אויב דער כח אויף יענער פלאץ איז איין וואלט (אז עס וועט אוועק שטופן דאס וואס מען פרובירט אריין צי שטופין אין אים מיט דער כח פין איין נאטון אויף יעדער קאלאמב) וועט מען דארפין ניצן א גאנצער נאטון פון כח כדי צי קענען אריין שטיפן דארט א גאנצע קאלאמב פון עלעקטראנען.

*יעצט*, אויב מען וויל רעכענען דער וואלטאזש אינצווישן צוויי פלעצער אין א שטראמקרייז, קען מען נעמין דעם גרעסירן וואלטאזש (שטערקערער) און אראפ נעמין פון דעם דעם קלענערן נומער פון וואלטאזש,  וועט איבער בלייבין דער צווישין שייד, און דאס וועט זיין דער וואלטאזש פון אינצווישן יענע צוויי פלעצער.

אויב מען וועט רעכענען דעם וואלטאזש אויף א פלאץ וואס אינצווישן זיי ביידע איז דער וואלטאזש דער זעלבע שטארק וועט דער וואלטאזש אויף יענער פלאץ זיין 0v.

                                                                                                  

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:עלעקטריע
קולאמב

דער **קולאמב** (, געשריבן **C**)  איז דער SI איינס פון עלעקטרישער לאדונג.

דער נאמען קולאמב נימט זיך פונעם פיזיקער שארל אויגאסטען דע קולאמב.

א גרעסערע לאדונג מיינט אז עס געפינען זיך מער עלעקטראנען.

ווען מען זאגט אז א אטאם איז אנגעלאדנט מיינט עס צו זאגן אז דער אטאם האט מער אדער ווייניגער עלעקטראנען ווי פראטאנען (א יעדער אטאם האט א אוועק געשטעלטן סכום פון פראטאנען אין נייטראנען, וואס פון דאס איז דער נאקלער צאמגעשטעלט, אבער עלעקטראנען קען מען צולייגן אדער אוועקנעמין דורך ניצן כח אדער אנדערע מיטלין ווי למשל רייבין צוויי זאכען צוזאמען).
א אטאם וואס האט מער עלעקטראנען ווי פראטאנען ווירט אנגערופן א נעגאטיווער אטאם, אדער (-) וועגין עס וועט זיין אין דער אטאם ווייניגער פראטאנען ווי עלעקטראנען
אין א אטאם וואס וועט האבין ווייניגער עלעקטראנען ווי פראטאנען (דאס הייסט אז עס איז דא מער פראטאנען ווי עלעקטראנען) ווירט אנגערופן פאזיטיוו אדער (+)

דער עלעקטראנישער כח וואס וועט זיין אינצווישן צוויי אטאמען וואס זענען טעון וועט זיך ווענדין מיט וויפיל עלעקטראנען יעדער אטאם איז איבער געפילט אדער אונטער געפילט (דאס הייסט אז דער אטאם האט מער אדער ווייניגער עלעקטראנען ווי עס קומט ארגינעל.)

אלץ ווייטער איין אטאם וועט זיין פון צווייטע אלץ שוואכער וועט זיך איינץ ציען צום צווייטן, אדער זיך אוועק שטופן איינץ פון צווייטן.

דער קלענסטער איינס פון לאדונג איז דער עלעקטראן. די לאדונג פון איין קולאמב איז גלייך צו דער לאדונג פון 6,241,509,629,152,650,000 עלעקטראנען.

די דעפיניציע פון איין קולאמב איז די לאדונג וואס א שטראם פון איין אמפער טראגט דורך איין סעקונדע.

קאַטעגאָריע:מאס
קאַטעגאָריע:עלעקטריע
קערי בן דוד

**קערי בן דוד** (ענגליש: "kerry ben david") איז געוועהן א לאנגיאהריגער חזן און ראביי אין ניו יארק און די אומגעהגענט.

ער האט געווינען דער שליח ציבור אווארד אין 2010 און כלה'ס אויסוואל אווארד אין 2012.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן אין פילאדעלפיע. ער האט שטודיהרט מוזיק אין פארשידענע מוזיק און אפערע שולע'ס.

אין 1985 איז ער נסמך געווארן אלס חזן דורך די היברו יוניאן קאלידזש. ער האט געדיענט אין די סקארסדעיל שוהל פאר 22 יאהר און דערנאך אין די דזשואיש פאמיליע קאגנגרעגעישן אין סאוט סאלעם פאר ניין יאהר.

ער האט געהייראט די אפערע זינגערין בתיה גאדפריה בן דוד און געהאט מיט איהר צוויי קינדער, אדם וועלכער איז אנגעשטעלט אין בראדוועי און שירה א חזן און אפערע זינגערין.

ער איז פלוצלינג געשטארבן אום ה' אדר ה'תשע"ה פון א הארץ אטאקע.

## שטימע 
## וועב לינקען 
* אפיציעהלער וועבזייטל http://www.interfaithjewishwedding.com/ 
* פראפייל ביי די וועב זייטל ביי די געמיינדע וואו ער איז געוועהן אנגעשטעלט ביז זיין פטירה http://www.jewishfamilycongregation.org/index.php/about-us/our-cantor 
* זינגט ביי א קאנצערט https://www.youtube.com/watch?v=ady4bER7f6s
* http://www.mazelmoments.com/rabbis/cantor-kerry-ben-david 
* מעלדונג איבער זיין שטארבן http://www.lewisboroledger.com/17411/jewish-family-congregation-cantor-ben-david-dies-of-heart-attack/

קאטעגאריע:חזנים
קאטעגאריע:מענטשן פון ניו יארק
קאטעגאריע:מענטשן וואס זענען געשטארבן אין ה'תשע"ה
סקארסדעיל, ניו יארק

קליין|לינקס|די געריכט הויז פון סקארסדעיל
**סקאַרסדעיל** (ענגליש: *Scarsdale*) איז א טאון און ווילידזש אין וועסטשעסטער קאונטי, ניו יארק פאראייניגטע שטאטן.

אין די 2010 צענזוס איז די באפעלקערונג געוועהן  17,166. זיין זיפ קאוד איז 10583.

## היסטאריע 
דער ערשטער לאקאלער צענזוס אין 1712 האט געציילט צוועלף מענטשן אריינגערעכנט זיבן קנעכט. אום 7טן מערץ 1788 איז די טאון אפיציעהל געגרינדעט געווארן. אין 1790 איז די באפעלקערונג שוין געוועהן 281.

## געאגראפיע 
די ווילידזש באשטייט אין טאטאל פון 6.6 קוואדראט מייל, וואס 0.15 פראצענט דערפון איז וואסער. עס איז לאקיהרט ארום פינעף און צוואנציג מייל פון מאנהעטן.

## דעמאגראפיע 
[קליין|לינקס|די [שולע אין סקארסדעיל]]
עס זענען דא פארהאן 2,685.7 פער קוואדראט מייל.

די געהגנט האט א באדייטנדער יאפאנעזער און יודישע געמיינדע.

## מידיע 
* The Scarsdale Inquirer, א וועכנטליכע צייטונג זינט 1901
* סקארסדעיל פאבליק טעלעוויזיע, אויף די קאנאלן 72 און 46.
* סקארסדעיל רעגירונג טעלעוויזיע
* סקארסדעיל פובליק שולע

## פערזעהנליכקייטן 
* ביאנסעי און דזשעי זי, (באקומען זייער הייראט ערלויבעניש דא)
* דזשימי פינק

## וועבלינקען 
* אפיציעהלער וועבזייטל
* http://www.scarsdalepublictv.com/
* http://www.city-data.com/city/Scarsdale-New-York.html

קאַטעגאָריע:מוניציפאליטעטן אין ניו יארק
קאַטעגאָריע:וועסטשעסטער קאונטי, ניו יארק
הארנסטייפל

**הארנסטייפל** (; ) אדער **סטייפל** איז א דארף אין דער קיעווער גובערניע, צענטראל אוקריינע. עס ליגט אויפן טייך טעטערעוו און דעם קיעווער ים.

דער הארנסטייפלער הויף שטאמט פונעם דארף הארנסטייפל; דער היינטיקער רבי איז רבי מיכל טווערסקי פון מילוואקי.

דער בארימטער רבי יעקב ישראל קאניעווסקי פון הארנסטייפל איז געווען באקאנט ווי דער "סטייפלער גאון".

קאַטעגאָריע:דערפער אין אוקראינע
הארנסטייפל (הויף)

הארנסטייפל איז דער נאמען פון א דארף אין היינטיגער אוקראינע וואו רבי מרדכי דוב טווערסקי, אן אייניקל פונעם טשערקאסער רבי'ן, האט אויפגעשטעלט זיין הויף.

דער היינטיגער רבי פון הארנסטייפל איז רבי מיכל טווערסקי פון מילוואקי.
רעפוטאציע

**רעפוטאַציע** איז די אלגעמיינע מיינונג וועגן א מענטש, א גרופע מענטשן אדער אן ארגאניזאציע, וואס אנדערע האבן אויף אים. די רעפוטאציע קען זיין זייער וויכטיק סיי אין ביזנעס סיי אין נארוועלכער געמיינדע. די רעפוטאציע ווערט געשאפן פון דער אויפפירונג פונעם מענטש אדער פון דער ארגאניזאציע—איינער האט א רעפוטאציע ווי א פילאנטראפ, א צווייטער ווי א קארגער, אן אנדערער ווי א פריילעכער אא"וו.

אויפבויען א גוטע רעפוטאציע איז נישט גרינג, אבער מען קען זי גאנץ גיך פארלירן; מען זאגט נאך פון בענדזשאמין פרענקלין: "מען דארף א סך מעשים טובים כדי צו פארדינען א גוטע רעפוטאציע, אבער מען קען זי קאליע מאכן מיט איין שלעכטן אקט".

קאַטעגאָריע:עקאנאמיק
קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע
החזן מלבסקי ומקהלתו: מיין יודישע מאמע

**החזן מלבסקי ומקהלתו: מיין יודישע מאמע** איז א מוזיק אלבאם מיט לידער געזינגען דורכן חזן שמואל מלאווסקי און זיין כאר, ארויסגעגעהבן דורך גאלטאן (גלטון, אויך באוואסט אלס גלרון). די רעכטן פאר דעם סי די האט שפעהטער גל פז איבערגענומען.

עס אנטאלט ניין טרעקס, וועלכע כמעט אלע זענען יודישע אדער סתם לידער. עטליכע זענען מיט אביסל א חזנישן טעם.

## אינהאלט 
* איך בעהנק אהיים
* לולינקע מיין פייגעלע
* זינגט אלע יודעלאך
* הבה נגילה
* צור משלו
* אויפן פריפעטשיק
* דאס טלית'ל
* מיין יודישע מאמע
* ראזשינקעס מיט מאנדלען

## וועב לינקען 
* אן אויסצוג פונעם אלבאם http://he.israel-music.com/cantor_malawski_choir/yiddishe_momme/

קאטעגאריע:אידישע טעיפס
קאטעגאריע:יידיש
ירחמיאל צבי האלפערט

רבי **ירחמיאל צבי האלפערט** (כ"ו סיון תשכ"ב - כ"ו חשוון תשע"ד) איז געווען נשיא פון דער 'אהבת תורה' ישיבה, און איינער פון די ראשי כולל  פונעם 'דברי אברהם' (פינטער'ס) כולל אין לאנדאן. ער האט מחבר געווען די ספרים 'תפארת צבי' אויף מסכתות הש"ס און מועדים.

## ביאגראפיע 
רבי ירחמיאל צבי האלפערט אין געבוירן כ"ו סיון תשכ"ב צו רבי אפרים פישל האלפערט, וואס שטאמט פון דער באקאנטער רבנישער משפחה האלפערט דור אחר דור רבנים וגדולי תורה. 

ער האט געלערנט אין ישיבה קטנה ביי רבי משה שמואל שפירא ווי ער איז געווארן פון זיינע נאנטע תלמידים און דערנאך אין דער בריסקער ישיבה פון רבי משולם דוד הלוי סאלאווייטשיק. ביי די 18 יאר האט ער שוין געענדיגט צוויי סדרים פון ש"ס. נאך זיין חתונה מיט דער טאכטער פון ר' חיים יעקב ווארהאפטיג פון לאנדאן, האט ער געלערנט אינעם כולל ש"ס פונעם כולל שומרי החומות.

אין די יונגע 20ער יארן האט אים פארהערט אויף גאנץ ש"ס דער אנטווערפענער רב, הרב אלטער אליהו רובינשטיין. 

ער איז געווארן דער נשיא פון דער "אהבת תורה" ישיבה וואו ער איז געווען א מגיד שיעור, און אויך א ראש כולל פון דער "דברי אברהם" כולל אין סטאמפארד היל, לאנדאן. ער האט ארויסגעגעבן זעקס ספרים אויף ש"ס און ימים טובים.

ער איז נפטר געווארן ביי דער עלטער פון 52 יאר כ"ו מרחשון תשע"ד.

קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות
קאַטעגאָריע:לאנדאנער רבנים
וואו בינעך?

די פורים קאסעטע **וואו בינעך?**, פארפאסט דורך דעם חסידישן קאמיקער וואס רופט זיך מנשה לוסטיג, איז ערשינען לכבוד פורים, יאר תשע"ה.

דאס אינהאלט איז לויטן סטיל פון פורימ'דיגע שטייגער, אזויווי אנדערע קאמיקער האבען געמאכט אין די פארגאנגענהייט, ווי א שטייגער חיים באנעט,יואלי לעבאוויטש.

קאטעגאריע:פורים קאסעטעס
קאטעגאריע:קאמעדיע
10000 (נומער)

**10000**, ארויסגעזאגט **צען טויזנט**, איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 9999 און פאר 10001.

## נאמען 
טייל שפראכן האבן א נאמען פארן נומער 10000: אין לשון הקודש רבבה, אין תרגום־לשון ריבוא און אין אוראלט גריכיש μύριοι.

אין ענגלאנד און אמעריקע שרייבט מען 10,000 און אין אייראפע שרייבט מען 10.000

## אין מאטעמאטיק 
אין מאטעמאטיק שרייבט מען 104.

## וועבלינקען
בשה יאר

א **בשה יאָר** איז איינע פון די פערצן סארטן יארן אינעם יידישן קאלענדאר. א יאר פון סארט בשה הייבט אן מאנטיג (**ב**, דער צווייטער טאג פון דער וואך), איז "שלם" (**ש**) דאס הייסט סיי חשוון סיי כסלו האבן 30 טעג, און פסח געפאלט דאנערשטיק (**ה**). א יאר פון סארט בשה איז א פשוט יאר (נישט קיין עיבור יאר) און איז לאנג 355 טעג, מיט 50 שבתים.

א בשה יאר פאסירט בערך אין 11.8% פון אלע יארן. לעצטנס האט פאסירט א בשה יאר אין ה'תשנ"ו און ה'תשנ"ט, און וועט פאסירן נאכאמאל אין ה'תש"ף און ה'תשפ"ג.

## ימים טובים
* אין א בשה יאר געפאלט ראש חודש אום שבת צוויי מאל: ראש חודש טבת געפאלט שבת זונטיק און ראש חודש אייר געפאלט פרייטיק שבת.
* חנוכה געפאלט פון מאנטיק ביז מאנטיק, מען צינדט דאס ערשטע ליכטל זינטיק ביינאכט. 
* ט"ו בשבט געפאלט מאנטיק.
* פורים געפאלט דינסטיק (אין ירושלים מיטוואך). 
* ל"ג בעומר געפאלט זונטיק. 
* שבועות געפאלט פרייטיק (אויך שבת אין חוץ לארץ). 

## פאסט טעג
* צום גדליה געפאלט מיטוואך, עשרה בטבת געפאלט דינסטיק, אסתר תענית געפאלט מאנטיק, תענית בכורות געפאלט מיטוואך, און שבעה עשר בתמוז מיט תשעה באב געפאלן ביידע דאנערשטיק.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:יידישער לוח
קרעגסליסט דזשאו

**קרעגסליסט דזשאו** (ענגליש: Craigslist Joe) איז א 2012 דאקומענטארער פילם וועלכע פאלגט נאך יוסף גארנער פאר א מאנאט, וואו ער לעהבט נאר פון רעקלאמעס פון גוטע מענטשן אויף קרעגסליסט.

דער ציהל פונעם פילם איז צו ווייזן ווי אזוי פרעמדע מענטשן זענען פריינדליך און ליבליך און העלפן ארויס אנדערע מענטשן.

## געשיכטע 
דזשאו געזעהגנט זיך פון זיינע פריינט און טוישט נומער. ער לאזט זיך ארויס אהן קיין שום עסן און פארבינדונג, נאר מיט א קאמפיוטער, א רוק-זאק מיט עטליכע קלייניגקייטן און די קליידונג אויף זיך.

אזוי רייזט ער ארום פאר דרייסיג טעהג אין די פאראייניגטע שטאטן אנגעוויזן אויף די גוטהארציגקייט פון מענטשן אויף קרעגסליסט.

## וועב לינקען 
* אפיציעהלער זייטל http://www.craigslistjoe.com/ 
* http://www.imdb.com/title/tt1486616/
* http://www.rottentomatoes.com/m/craigslist_joe_2012
* פעיסבוק בלאט https://www.facebook.com/craigslistjoe
* אן אוינטערוויו מיט די האפינגטאן פאוסט http://www.huffingtonpost.com/global-yodel/craigslist-joe_b_4110814.html

קאטעגאריע:ענגליש שפראכיגע פילמען
קאטעגאריע:דאקומענטארע פילמען
קאטעגאריע:אמעריקאנישע פילמען
קאטעגאריע:2012 פילמען
קאטעגאריע:מענטשליכע באציאונגען
הלל זאקס

הרב **הלל זאקס** (גריפין **מרן ראש הישיבה**, געבוירן ט"ו שבט תרצ"א 1931 - כ"ב טבת תשע"ה, 13טן יאנואר 2015) איז געווען ראש ישיבה פון דער כנסת הגדולה ישיבה אין מודיעין עילית און איינער פון די ראשי ישיבות פון ישיבת חברון.

## ביאגראפיע
רבי הלל איז געבוירן געווארן אין ראדין צו זיין פאטער רב מנחם מענדל זאקס און זיין מוטער פייגא חיה, די טאכטער פונעם חפץ חיים. ווען ער געווען אלט 8 יאר, צוליב דער אינוואזיע פון דער רויטער ארמיי אין פוילן, איז זיין משפחה אריבער אין איישישאק, און דערנאך אין ווילנא. ווען די משפחה האבן באקומען א וויזע קיין אמעריקע זענען זיי אריבער געפארן דעם סאוועטן פארבאנד קיין יאפאן און פון דארטן צו אמעריקע. ווען ער איז אנגעקומען אין ניו יארק האט ער געלערנט ביי הרב משה פיינשטיין אין ישיבת תפארת ירושלים, און דערנאך ביי הרב ראובן גראזאווסקי אין לייקוואוד. ער האט געלערנט חברותאשאפט מיט הרב שניאור קאטלער עטלעכע צען יאר, און פינעף יאר מיטהרב שמואל קאמינעצקי.

אין די 1950ער האט ער געהייראט אהובה אסתר חברוני, די טאכטער פונעם חברונער ראש ישיבה הרב משה חברוני. נאך דער חתונה האט ער געוואוינט אין די פאראייניגטע שטאטן. אין 1960 האט ער עמיגרירט קיין ישראל און ער האט זיך באזעצט אין דער גאולה געגנט אין ירושלים, נאענט צו דער חברונער ישיבה. שפעטער האט מען אים באשטימט א ראש ישיבה אין חברון, צוזאמען מיט הרב שמחה זיסל ברוידא און הרב אברהם פארבשטיין. אין חברון האבן די בחורים אויסגעזוכט אים, פאר זיין בקיאות, פאר זיין לומדות און פאר זיינע ידיעות אין מוסר און קבלה.

אין תשנ"ו האט ער געגרינדעט די כנסת הגדולה ישיבה אין מודיעין עילית, וואס מען רופט אויף זיין נאמען '''ר' הלל'ס ישיבה'''. דער צווייטער ראש ישיבה איז זיין זון הרב יצחק זאב זאקס.

אין 2013 האט ער געעפנט א ישיבה קטנה לעבן זיין ישיבה אין מודיעין עילית.

ער איז נפטר געווארן כ"ב טבת תשע"ה, 13טן יאנואר 2015 און מען האט אים באגראבן אין הר הזיתים.

## משפחה 
רבי הלל און זיין ווייב אהובה אסתר האבן די קינדער:
* הרב יצחק זאב, ראש ישיבה פון כנסת הגדולה
* די ווייב פון הרב חיים מאן, רב פון א קהילה אין מודיעין עילית
* מרים (סעקרעטאר פון דעם יישוב מתתיהו), ווייב פון הרב צבי ווילענסקי (אן אייניקל פון רבי אליהו לאפיאן), ראש ישיבה פאר די אויסלענדישע בחורים.

## וועבלינקען
*דיסקוסיע וועגן אים  אין פארום "ספרים וסופרים" ביי בחדרי חרדים
*מרן הגאון רבי הלל זקס: 'יתד נאמן' איז 'חזיר כשר'!!! אין דעם פארום "אקטואליה וחדשות" ביי הייד פארק

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ליטווישע ראשי ישיבות
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
אנזוס

קליין|450px|מאפע פון די  אפמאך לענדער
**דער מיליטערישיר אפמאך פון אויסטראליע, ניו זילאנד און די פאראייניגטע שטאטן** (ענגליש: *Australia, New Zealand, United States Security Treaty* ר"ת **ANZUS אנזוס**) איז א מיליטערישער אפמאך צווישן אויסטראליע און צווישן אויסטראליע און די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע באזונדער, פארן צוועק פון ארבעטן צוזאמען  פאר זיכערהייט אינעם פאציפישן אקעאן.

קאַטעגאָריע:אויסטראליע
קאַטעגאָריע:ניו זילאנד
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן
לי קעמפ

**לי קעמפ** (ענגליש: *Lee Camp*; געבוירן דעם 21סטן יולי 1980) איז אן אמעריקאנער קאמיקער, שרייבער, אקטיאר, טעלעוויזיע פערזעהנליכקייט און אקטיוויסט.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן אין וואשינגטאן די סי צו זיין פאטער וועלכער האט געדיענט צוואנציג יאהר אין דער אמעריקאנער ארמיי אלס אנאליסט. ער איז אויפגעוואקסן אין מערילענד און דערנאך האבן זיי זיך געצויגן קיין ווירדזשיניע.

זייענדיג פערצן יאהר אלט האט ער אנגעהויבן שרייבן קאמעדיע וועלכע איז פובליציהרט געווארן אין זיין שולע'ס מאגאזין און צייטונג.

ביי זיין ניינצנטן געבורטסטאג האט ער אנגעהויבן פאָרשטעלן סטענד-אפ. זיין מהלך איז טיפע קריטישע טראכטן וואס דערשרעקט זיך נישט פאר קיינעם. טייל פארגלייכן עים דעריבער צו דזשארדזש קארלין.

קעמפ איז אן אטעיסט, א רעכטן קעמפער פאר מענטשן און בעלי חיים, און א וועגאנער.

## ווערק 
### ביכער 
* *מאמענטן פון קלארקייט*, 2012

### דיסקאגראפיע 
* *פעפער ספרעי, די טרעהרן אוועק*, 2012
* *מיר זענען גאהרנישט*, 2014 (DVD)

### פילמאגראפיע 
* אפמאך-ברעכער, 2005

## וועבלינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל
* 
* פייסבוק בלאט
* זיינע ארטיקלען ביי האפינגטאן פאסט
* טוויטער בלאט

קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן
קאטעגאריע:קאמיקער
קאטעגאריע:אקטיארן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער שרייבער
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער אטעיסטן
טאמאטיאו

קליין|לינקס|גרינע טאמאטיאו'ס אין א קאָרבּ
**טאָמאַטיאָו** (ענגליש: "tomatillo", וויסנשאפטליכער נאמען: "Physalis philadelphica") איז א פרוכט\גרינצייג וועלכער שטאמט פון מעקסיקאו און איז פון די גאלדן בערי פאמיליע.

עס וואקסט ארומגענומען מיט א פאפיר. די מערסט פארשפרייטע סארט איז גרין, עס איז אויך פארהאן געהלע, לילא און רויטע סארטן.

געווענליך עסט מען עס געקאכט, אדער געבראהטן. עס איז דער הויפט באשטאנדטייל אין סאלסע ווערדע און אין אסאך אנדערע מעקסיקאנישע עסן.

## נעהמען 
עס וועהרט אויך גערופן:

* דזשעמבערי
* האָסק טאמעיטא
* האסק קארש
* טאמעיטא ווערדע, (וואס מיינט גרינע פאמידאר אין שפאניש)
* מעקסיקען פאמידאר
קליין|לינקס|אן אפענע גרינע טאמאטיאו
## נוטריענטן 
## וועב לינקען 
* http://whatscookingamerica.net/tomatillos.htm
* http://www.gourmetsleuth.com/articles/detail/tomatillos 
* https://www.youtube.com/watch?v=IizJG6CatPc
* https://www.youtube.com/watch?v=IcnK4gAf3EA

קאטעגאריע:פרוכט
קאטעגאריע:גרינצייג
קאטעגאריע:מעקסיקא
ראדני ריעד

**ראַדני ריעד** (ענגליש: Rodney Reed) איז א שווארצער מאן פון טעקסעס וועלכער איז באשולדיגט געווארן אין מארד און איז אויף די טויט רייע.

אינעם דריי און צוואנציגסטן פעברואר, איז דער אורטייל געשטעלט געווארן אויף אפהאלט צוליב קלאהרע סייענטיפישע באווייזן און דאס וואס די מאסן איז געווארן אינפארמיהרט איבער דעם פארברעכן און פארלאנגט א גערעכטער אורטייל.

די באשולדיגונג איז באזיהרט בלויז אויף די די ען עי פון ריעד'ס זרע אין דעם קרבן. אבער דאס איז בכלל נישט א באווייז אויפן מארד. ראדני האט אלעמאל געטענה'ט אז ער האט אסאך מאהל געהאט סעקס מיט סטעיסי. ער איז אפגעזאגט געווארן אנדערע די ען עי טעסטן וואס קען איבערווייזן זיין אומשולד.

די פארטיידיגונג האט באווייזן אז דער מערדער איז געווען איהר חתן, א געוועהזענער פאליציאנט, וועלכער האט דאס מעהגליך געטוהן אלס נקמה צו איהר פארן טשידן. ער איז יעצט אין תפיסה פאר אנדערע פארברעכנס. אבער אינעם געריכט איז ער דאן אראפגעלייגט געווארן אלס ארנטליכער מאן.

א דאקומענטארער פילם די שטאט קעהגן ריעד איז פראדוציהרט געווארן איבער די געשיכטע.

## וועב לינקען 
* זייטל וואס רופט עהם צו באפרייען http://www.freerodneyreed.org/ 
* א פעטיציע https://www.change.org/p/stop-the-execution-of-rodney-reed
* פעיסבוק בלאט https://www.facebook.com/texasinjustice
* http://www.twcnews.com/tx/austin/news/2015/03/4/rodney-reed-reflects-on-execution-stay.html
* http://nodeathpenalty.org/get-the-facts/rodney-reed-innocent-death-row

קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן
קאטעגאריע:אמעריקאנער
קאטעגאריע:טעקסעס
מאריאנא פאלקע

**מאַריאַנא פּאַלקע** (ענגליש: *Marianna Palka*) איז אן אקטריסע, סצענאר שרייבערין און רעזשיסארין, פאטאגראף און מאדעלקע. געבוירן אין סקאטלאנד. היינט וואוינט זי אין לאס אנדזשעלעס.

## ביאגראפיע 
זי איז געבוירן און אויפגעצויגן געווארן אין גלאזגא. ביי די זיבעצן האט זי זיך געצויגן קיין ניו יארק סיטי צו לערנען זיך שפילן אין פילמען.

## פילמאגראפיע 
## וועב לינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל http://mariannapalka.com/ 
* http://www.imdb.com/name/nm0657734/
* פעיסבוק קאנטע https://www.facebook.com/marianna.palka
* טוויטער קאנטע https://twitter.com/mariannapalka
* אירע בילדער אויף אינסטאגראם 

קאטעגאריע:פילם אקטיארן
קאַטעגאָריע:סצענאר שרייבער
קאַטעגאָריע:רעזשיסארן
קאטעגאריע:מאדעלקעס
קאַטעגאָריע:סקאטישע מענטשן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער
קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן
סעמיטישע שפראכן

left|thumb|300px|די קלאַסיפיקאַציע און פאַרטרעטער פון סעמיטישע שפּראַכן.

**סעמיטישע שפּראַכן** איז אַ שפּראַך פאַמיליע פאַרשפּרייט אין מיטלן מזרח און צפון און מזרח אַפריקע, אַ צווייג פון אַפראַזיאַטישע שפּראַכן. די מערסטנס פאַרשפּרייטע סעמיטישע שפּראַכן זיינען אַראַביש (בערך 300 מיליאָן ריידערס), אַמהאַריש (22 מיליאָן), טיגריניאַ, עברית (7 מיליאָן ביידע) און מאָדערנער אַראַמיש (550 טויזנט). תנכישער העברעאיש, ווי אויך לשון חכמים און תרגום לשון געהערן צו סעמיטישע שפּראַכן.

דער באַגריף "סעמיטיש", סיי פאַר די לשונות און סיי פאַר די פעלקער וואָס ריידן אויף זיי, שטאַמט פון דעם נאָמען פון שם, נחס זון.

## געשיכטע 
ס׳זיינען דאָ אַ ריי השערות בנוגע דעם, וואו און ווען די סעמיטישע שפּראַכן זיינען דערשינען. לויט לעצטע אָפּשאַצונגען איז די פּראָטאָ־סעמיטישע שפּראַך אויפגעקומען אויפן שטח פון היינטיקן לעוואַנט בערך 6000 יאָר צוריק. איין צווייג האָט דורכן אַראַבישן האַלבאינדזל דערגרייכט מזרח אַפריקע, וואו זי האָט זיך צעטיילט און געבליט אַלס אַ גרויסע גרופּע: עטיאָסעמיטישע שפּראַכן.

## פאָנאָלאָגיע 
די פּראָטאָסעמיטישע שפּראַך האָט געהאַט 29 קאָנסאָנאַנטן, וואָס כמעט אַלע פון זיי זיינען נאָך אויפגעהיט אין מאָדערנעם אַראַביש:

## גראַמאַטיק 
### שרשים 
דער יסוד פון דער גראַמאַטיק פון סעמיטישע שפּראַכן איז אַ סיסטעם שרשים. אַ שורש באַשטייט בדרך כלל פון דריי קאָנסאָנאַנטן און פאַרשידענע ווערטער ווערן געשאַפן דורך דער כסדרדיקער אָנווענדונג פון משקלים: מוסטערן פון וואָקאַלן און אַפיקסן, וואָס גיבן איבער באַשטימטע באַדייטונגען און אַספּעקטן. אין אַ ברייטערן קאָנטעקסט שטאַמט די דאָזיקע סיסטעם פון אַ פריערדיקער סיסטעם פון צוויי־קאָנסאָנאַנטישע, וואָס מען טרעפט אין אַנדערע אַפראַזיאַטישע שפּראַכן. די שפּורן פון דער צוויי־קאָנסאָנאַנטישקייט קען מען אויך געפינען אין די סעמיטישע שפּראַכן גופא: אין אַ סך פאַלן איז דאָ אַ פאַראַלגעמיינערטער טייטש פאַר אַ גאַנצער ריי שרשים, וואָס שיידן זיך אונטער בלויז אין איין קאָנסאָנאַנט. אַזעלכע שרשים ווי "שם" אָדער "דם" באַשטייען לכתחילה פון צוויי קאָנסאָנאַנטן און זייערע קרובים קען מען געפינען אין אַנדערע אַפראַזיאַטישע שפּראַכן.

## וועבלינקען 
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שפראכן
100000

**100000**, ארויסגעזאגט **הונדערט טויזנט**, איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 99999 און פאר 100001.

## נאמען 
אין פארשידענע שפראכן פון דרום אזיע ווי הינדי און גודזשאראטי רופט מען 100000 א לאַק. אבער רוב שפראכן האבן נישט קיין באזונדער נאמען פאר דעם נומער.

אין ענגלאנד און אמעריקע שרייבט מען 100,000 און אין אייראפע שרייבט מען 100.000

## אין מאטעמאטיק 
אין מאטעמאטיק שרייבט מען 105.

## וועבלינקען
יחיאל מיכל הלוי עפשטיין

קליין|200px|הרב יחיאל מיכל עפשטיין
הרב **יחיאל מיכל הלוי עפשטין** (כ' שבט ה'תקפ"ט, (1829) - כ"ב אדר ב' ה'תרס"ח (1908) איז געווען רב פון נאווהארדאק, א פוסק און מחבר פונעם ספר **ערוך השולחן** אויף אלע פיר חלקים פון שולחן ערוך. ער איז באקאנט ווי דער 'ערוך השולחן' אויפן נאמען פון זיין ספר.

## לעבנסגעשיכטע
רבי מיכל איז געבוירן געווארן אין דער ליטווישער שטאט באברויסק (היינט אין בעלארוס) צו זיין פאטער ר' אהרן יצחק הלוי, א תלמיד חכם און אסוחר, און זיין מוטער ראשקא.  זיין משפחה, די עפשטיין משפחה איז א צווייג פון דער ספרדישער בנבנשתי משפחה, וואס שטאמט פון רבי אהרון הלוי דער מחבר פונעם ספר החינוך.

רבי מיכל איז געווען א  תלמיד מובהק פון רבי אליהו גאלדבערג אב"ד פון באברויסק.

ער האט געהייראט מיכלה, א טאכטער פון ר' יעקב בערלין (פאטער פונעם נצי"ב פון וואלאזשין), און האט געוואלט זיך באשעטיקן מיט האנדל און נישט מיט רבנות, אבער ער האט געהאלטן דאס געלט פון זיין נדן ביי איינעם וואס האט זיך באנקראטירט, און נישט האבנדיג קיין דערפאלג אין האנדל איז ער געווארן א רב.

אין תרכ"ה, ווען ער איז געווען אלט 27, האט מען אים באשטימט אב בית דין פון דער חסידישער שטאט נאוואזיבקאוו אין רוסלאנד. כאטש ער אליין איז געווען פון א מתנגדישער משפחה, האט ער געוויזן סימפאטיע צו חסידות. נאך ווען ער איז געווארן שטאטס רב, איז רב עפשטיין געפארן אויף א שטיק צייט צום ליובאוויטשער רבי'ן דעם צמח צדק, פון וועמען ער האט אויסגעלערנט וויאזוי צו פסקענען הלכה. 

אין תרמ"ג (1883), ביי דער עלטער פון 45, איז ער אריבער קיין נאווהרדאק וואו ער האט געדינט אלס שטאטס רב 34 יאר. 

הרב עפשטיין איז געווען דער פאטער פון הרב ברוך הלוי עפשטיין מחבר פונעם פירוש "תורה תמימה" אויף חומש, דער זיידע פון הרב מאיר בר-אילן און א שוואגער און אויך דער שווער פונעם נצי"ב, ראש ישיבה אין וואלאזשין
## וועבלינקען
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים
קאַטעגאָריע:רבנישע לויים
קאַטעגאָריע:מחברי ספרים
2016

## געשעענישן
## דערווארטעטע געשעענישן 
* 9טן מערץ - א ליקוי חמה וואס דויערט 4:09 מינוט, זעבאר אין דרום אזיע און אינעם פאציפישן אקעאן
* 8טן נאוועמבער - פרעזידענט וואלן אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע

## געשטארבן
* 25סטן נאוועמבער - פידעל קאסטרא, פירער פון קובא (געב׳ 1926)

*
פייוויש פינקל

**פייווייש פינקל** (ענגליש: *Philip “Fyvush” Finkel*), געבוירן י"ז תשרי ה'תרפ"ג, איז אן אמעריקאנער אקטיאר באוואוסט מיט זיין שפילן אין די יונגע יארן אין דעם יודיש טעאטער אין ניו יארק.

שפעהטער האט ער געווינען א עמי אויסצייכענונג פאר זיין ראלע אין א טעלעוויזיע סעריע.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן אין ברוינזוויל צו יודישע אימיגראנטן פון ווארשע און מינסק.

שוין אין עלטער פון ניין יאר האט ער אנגעהויבן זינגען אין טעאטער. ער איז אריינגעברענגט געווארן דורכן בארימטן פסח'קע בורשטיין. ער האט געשפילט פאר ארום פינעף-און-דרייסיג יאהר אין די יודישע טעאטער'ס אין מאנהעטן און אין די בארשט בעלט אין די קעטסקילס אלס סטענד אפ קאמיקער.

זיין ערשטע פילם איז געווען מאנטיסעלא, מיר זענען דא, אין 1950.

## אויסצייכענונגען 
## פילמאגראפיע 
### פילם 
* אף ביעט, 1986
* ברייטאן ביטש זכרונות, 1986
* דער פיקל, 1993
* פאר ליבע אדער געלט, 1993
* ניקסאן, 1995
* אן ערנסטער מאן, 2009

### טעלעוויזיע 
* שיקאגאו האפענונג, 1995
* מאן אין שווארצן

## וועבלינקען 
* http://www.imdb.com/name/nm0277882/
* http://www.biography.com/people/fyvush-finkel-21299793 
* זינגט א טעאטער ליד אין ענגליש און דערנאך אין יודיש https://www.youtube.com/watch?v=WMS_Th0-U68
* https://www.youtube.com/watch?v=LPTiEKEJIpY
* https://www.youtube.com/watch?v=Lc_5e-4n6JA

קאטעגאריע:טעאטער אקטיארן
קאטעגאריע:פילם אקטיארן
קאטעגאריע:יידישע אקטיארן
קאטעגאריע:קאמיקער
קאטעגאריע:יידיש שפראך זינגערס
קאטעגאריע:מענטשן פון ניו יארק
קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן
דזשאן סטיוארט

קליין|סטיוארט ביי אן אויפטריט ביי א ראלי
**דזשאן סטיואַרט** (ענגליש: *Jon Stewart*; געבוירן מיטן נאמען **יונתן סטיוארט לעבאוויטש** דעם 28סטן נאוועמבער 1962) איז אן אמעריקאנער שרייבער, אקטיאר, קאמיקער, רעזשיסאר און באקאנטער טעלעוויזיע פערזענליכקייט. ער איז דער לאנגיאהריגער פארזיצער פון דער דיילי שואו מיט דזשאן סטיוארט, זינט 1999.

ער איז באקאנט אלס א סאטיריסט און א פאליטישער קריטיקירער.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן אין ניו יארק סיטי צו א מיטל-קלאס יידישע פאמיליע.

אין מיטלשול איז ער געווען א מיטגליד פון א טרופע וואו ער האט געשפילט אויף א פראנצויזישע הארן. ער האט געלעהרנט פסיכאלאגיע אין ווירדזשיניע. אין 1989 האט ער געטוהן זיין ערשטע ארבעט אויף טעלעוויזיע.

## אויסצייכענונגען 
* גרעמי אווארדס, 2
* פריימ-טיים עמי אווארדס, צוואנציג

## פילמאגראפיע 
* געמישטע ניסלעך, 1994
* מיסטער שאו, 1997
* האלב געבאקן, 1998
* גרויסער טאטע, 1999
* סעטערדעי נייט לייוו, 2002
* רויזנוואסער, 2014 (אלס דירעקטאר)

## ביכער 
* נאקעטע בילדער פון באוואוסטע מענטשן, 1998

## וועב לינקען 
* http://www.imdb.com/name/nm0829537/
* http://www.biography.com/people/jon-stewart-16242282

קאטעגאריע:פילם אקטיארן
קאטעגאריע:רעזשיסארן
קאטעגאריע:יידישע שרייבער
קאטעגאריע:קאמיקער
קאטעגאריע:מענטשן פון ניו יארק
קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן
קאטעגאריע:אמעריקאנער יידן
פרשת פקודי

פרשת **פקודי** איז די עלפטע און לעצטע פרשה אין ספר שמות. ווען מען לייענט די סדרה אין שול, זאגט דער עולם "חזק חזק ונתחזק" נאכן ענדיגן די פרשה.

אין א פשוטן יאר גייען די סדרות ויקהל און פקודי צוזאמען, אחוץ ווען דאס קביעות פונעם יאר איז **השא**, דעמאלסט גייט ויקהל באזונדער, ווייל ס'איז דא אן איבעריגער שבת פאר פסח און מען וויל ליינען פרשת צו אום שבת הגדול. אין אן עיבור יאר גייט פקודי אלעמאל באזונדער.

די סדרה הייבט אן מיט ציילן די נדבות וואס די יידן האבן געגעבן פארן מאכן דעם משכן.

נאך דעם דערציילט די פרשה ווי מ'האט געמאכט די בגדי כהונה, דעם אפוד און חושן, דעם מעיל, די העמדער (כתונת), די הויבן פון אהרן (מצנפת) און די כהנים (מגבעות), די מכנסיים, גארטלען (אבנט) און דעם ציץ.

נאכהער ווערט דערציילט וויאזוי משה רבינו האט אויפגעשטעלט דעם משכן ראש חודש ניסן,  און דער אייבערשטער האט געלאזט רוען זיין שכינה אויפן משכן.

## הפטורה
די הפטורה פון פרשת פקודי (ווען עס איז נישט איינע פון די ארבע פרשיות, קומט פון ספר מלכים א פרק ז, און באשרייבט ווי שלמה המלך האט געבויט דעם בית המקדש. די ספרדים און תימנים ליינען פסוקים מ-נ, און די אשכנזים פון פסוק נא ביז פרק ח פסוק כא.

אבער אין  רוב יארן געפאלט אויס פרשת פקודי מיט איינער פון די פרשיות (זעט אונטן). דעמאלסט ליינט מען די הפטורה וואס געהערט צו יענער פרשה.

## ארבע פרשיות 
אזוי ווי מען ליינט פרשת פקודי אין חודש אדר, געפאלט דאס אפטמאל צוזאמען מיט איינער פון די ארבע פרשיות.

אין א פשוט יאר איז דער שבת וואס מען ליינט פקודי שבת מברכים. ווען דאס יאר האט קביעות **הכז**, קומט אויס דעם שבת פרשת פרה; אין יעדן אנדערן פשוטן יאר קומט עס אויס פרשת החודש.
אין אן עיבור יאר מיטן קביעות **החא** אדער **השג** קומט עס אויס פרשת שקלים און שבת מברכים, אנדערש ליינט מען פקודי אליין.

## רעפערענצן
קרית מלך רב

**קרית מלך רב** איז א סאטמארער אלבאם ערשינען אין יאהר ה'תשנ"ד לכבוד די חתונה פון חיים הערש דער צווייטער זוהן פון אהרן טייטלבוים פון קרית יואל.

## זינגער 
## קאמפאזיטער 
* יהושע מענדלאוויטש
* מרדכי דוד עסטרייכער

## אינהאלט 
* אנא מלך
* ואמר ביום ההוא
* ושיויתי

קאטעגאריע:סאטמאר
קאטעגאריע:אידישע טעיפס
קאטעגאריע:אלבאמען פון יאהר ה'תשנ"ד
ליסטע פון לענדער לויט שטח

קליין|500px|לענדער לויט שטח
דאס איז א רשימה פון  קאנטינענטן לויט שטח:

דאס איז א רשימה פון לענדער לויטן סה"כ שטח, ד"ה דער שטח פון טרוקעניש און אויך אזערעס און טייכן.

לענדער לויט שטח
קאַטעגאָריע:לענדער
דער מייסטער העלד

**דער מייסטער העלד** איז א יודישער דאבל-סידי אלבאם פאר קינדער אהערגעשטעהלט דורכן מלמד רבי בערל סופר פון שיכון סקווירא ארויסגעקומען אום כסליו ה'תשע"ד.

עס וועהרט דיסטריבוט דורך לחיים.

## זינגער און רעדנער 
* אבא ווינקלער
* בערל סופר

די קינדער כאר איז פון ילדי חן.

## אינהאלט 
דער אלבאם אנטהאלט פיער-און-צוואנציג טרעקס, פון וואס עלף דערפון זענען לידער. די טעהמע איז **איזהו גיבור הכובש את יצרו**.

### ניגונים 
ערשטע סידי:

* איך בין א העלד, טרעק נומ. 1
* בן מלך, 3
* אחדות, 5
* תפלת הדרך, 7
* וטהר, 10
* לאמיר דערציילן, 12

צווייטע סי די:

* זאהגן ניין, 15
* שלאס, 17
* שבת, 20
* פריץ, 22
* שמע ישראל, 24

## וועב לינקען 
* http://www.ivelt.com/forum/viewtopic.php?t=21267

קאטעגאריע:אידישע ניגונים קאסעטעס
קאטעגאריע:אידישע לידער
קאטעגאריע:אלבאמען ערשינען אין יאהר ה'תשע"ד
השא יאר

א **השא יאָר** איז איינע פון די פערצן סארטן יארן אינעם יידישן קאלענדאר. א יאר פון סארט השא הייבט אן דאנערשטיק (**ה**, דער פינפטער טאג פון דער וואך), איז "שלם" (**ש**) דאס הייסט סיי חשוון סיי כסלו האבן 30 טעג, און פסח געפאלט זונטיק (**א**). א יאר פון סארט השא איז א פשוט יאר (נישט קיין עיבור יאר) און איז לאנג 355 טעג, מיט 51 שבתים.

א השא יאר איז דער זעלטנסטער סארט יאר, און פאסירט אין 3.3% פון אלע יארן, נאר אין א פשוט יאר ווען דער מולד איז דאנערשטיק צווישן 9 שעה מיט 204 חלקים (3:11:20 פארטאגט אויפן ירושלים לאקאלן זייגער) און 18 שעה (12:00 מיטאג). לעצטנס האט פאסירט א השא יאר אין ה'תשנ"ד, און וועט פאסירן נאכאמאל אין ה'תשפ"ה.

## ימים טובים
*אין א השא יאר געפאלט ראש חודש אום שבת דריי מאל: ראש חודש מרחשון געפאלט פרייטיק און שבת, ראש חודש אדר געפאלט פרייטיק און שבת און ראש חודש אב געפאלט שבת.
* חנוכה געפאלט פון דאנערשטיק ביז דאנערשטיק, מען צינדט דאס ערשטע ליכטל מיטוואך אוונט. 
* ט"ו בשבט געפאלט דאנערשטיק.
* פורים געפאלט פרייטיק (אין ירושלים פייערט מען פורים משולש פון פרייטיק ביז זונטיק). 
* ל"ג בעומר געפאלט פרייטיק. 
* שבועות געפאלט מאנטיק (און דינסטיק אין חוץ לארץ). 

## פאסט טעג
* צום גדליה ווערט נדחה צו זונטיק, עשרה בטבת געפאלט פרייטיק, אסתר תענית געפאלט דאנערשטיק, תענית בכורות ווערט געפעדערט צו דאנערשטיק, און שבעה עשר בתמוז מיט תשעה באב געפאלן ביידע זונטיק.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:יידישער לוח
אין סאטמאר געפאנגענשאפט

**אין סאטמאר געפאנגענשאפט** (ענגליש: *In Satmar Custody*) איז א 2013 דאקומענטארער פילם וועלכער דערציילט די געשיכטע פון די תימנער יודן וואס די סאטמארער אין ניו יארק ברענגען כדי זיי צו ראטעווען פון די ציונים. מען זאגט זיי צו מ'וועט זיי געבן פון אלעם גוטן, אבער למעשה באציט מען זיך צו זיי אן די מינדעסטע סענסיטיוויטעט און אכטונג צו זייערע אייגנארטיגע געברויכן.

די קריטיק איז בעיקר געוואנדן צו דער ארגאניזאציע וועד להצלת יהודי תימן אנגעפירט דורך יצחק חיים פריינד פון די בני יואל.

## געשיכטע 
דער פילם פאלגט נאך א ספּעצעפישע פאמיליע, וואו דער טאטע יחיה גרעידי דערציילט ווי מ'האט אים אוועקגענומען אלע קינדער מיטן אויסרייד אז זיי קענען זיך נישט געהעריג אפגעבן מיט זיי. אויך דערציילט ער ווי מ'לאזט זיי נישט נאכפאלגן זייער טראדיציעס אין קרית יואל און ווי מ'הייסט זיי גיין נאך געלט וואס די עסקנים נעמען כמעט אלעס פאר זיך, בלויז צען פראצענט געט מען זיי.

האדיד, א טאכטער פון גרעידי איז אראפגעפאלן האט מען באשולדיגט די עלטערן אין אביוז. די מאמע באשולדיגט א שכנה וואס האט געשאקלט דאס קינד. א דאקטער טענה'ט אבער אז די שפיטאל איז שולדיג אז זי איז אריינגעפאלן אין א קאמע. ווען דאס קינד איז געשטארבן האבן די סאטמארער פארפירט מ'זאל נישט פאלמעסן.

דער פילם ענדיגט זיך וואו די מאמע אנטלויפט קיין ישראל און האט דארט נאך א קינד. דער טאטע פאלגט אים נאך.

אין לויף פונעם פילם רעדט מען צו נאך א תימנער יוד וועלכער וואוינט אין קרית יואל, וואס זיין ווייב דערציילט וואו מ'האט איין שיינעם טאג אוועקגענומען אלע זייערע קינדער.

## וועב לינקען 
* http://www.imdb.com/title/tt0395172/
* http://www.metacritic.com/movie/in-satmar-custody
* https://www.youtube.com/watch?v=gVeiUcYKyzA
* http://israeli-movies.com/en/index.php/jewish/88-in-satmar-custody

קאטעגאריע:ישראל פילמען
קאטעגאריע:דאקומענטארע פילמען
קאטעגאריע:ענגליש שפראכיגע פילמען
קאטעגאריע:העברעאיש-שפראכיגע פילמען
קאטעגאריע:יידיש-שפראך פילמען
קאטעגאריע:סאטמאר
קאטעגאריע:2003 פילמען
קאַטעגאָריע:פילמען וועגן חסידים
שואדית

**שואדית** (ענגליש: **Shuadit** אדער **Judæo-Provençal**) איז א אונטערגעגאנגענע יודישע שפראך וואס די יודן אין פראוואנס און דרום פראנקרייך האבן געניצט פונעם עלפטן יאהר-הונדערט און ווייטער.

צוליבן פארטרייבן די יודן פון דארט אין 1501 און דערנאך מיט די פראנצויזישע רעוואלוציע ביי די ענדע פונעם אכצנטן יאהר-הונדערט האט די שפראך אנגעהויבן אונטערגיין און דער לעצטער וואס איז באוואוסט צו נוצן די שפראך איז געוועהן ארמאנד לונעל וועלכער איז געשטארבן אין 1977. ער האט עס געלעהרנט פון זיינע אור-עלטערן און פלעהגט זינגען אין די שפראך.

## היסטאריע 
## סארטן 
עס איז פארהאן צוויי סארטן, די וואס מען האט גענוצט ביים דאווענען און לעהרנען פאר ליטעראטור און פאעמס און די טאג-טעהגליכע גערעדטע. ביידע זענען געשריבן געווארן מיט העברעאישע בוכשטאבן.

די שפראך אנטהאלט ווערטער פון אלט-פראנצויזיש, פראווענסאל, גריכיש, לשון קודש, אראמיש, שפאניש און לאטיין. עס איז פארבליבן א סידור און מגילת אסתר פארטייטשט אין דעי שפראך, אזוי אויך פילע לידער פאר פורים און אנדערע פרייליכע געלעהגנהייטן.

פון די אינטרעסאנטע זאכן אין די שפראך איז די פארטוישטע אויתיות, צב"ש צדי"ק וא"ו און תי"ו איז געזאגט געווארן ווי א פ"א, א חי"ת ווי א רי"ש און נאך.

## וועב לינקען 
* http://glottolog.org/resource/languoid/id/shua1252
* http://www.jewish-languages.org/judeo-provencal.html 
* http://www.ethnologue.com/language/SDT

קאַטעגאָריע:יידישע שפראכן
קאטעגאריע:פראנקרייך
קאטעגאריע:אלף בית