open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ט' תשרי

* ערב יום כיפור - מען טאר נישט פאסטן, און עס איז א מצוה פון דער תורה צו עסן.
## געבוירן
*ה'תשכ"ח - גאולה עליזה בלאך, בירגערמייסטער פון בית שמש

## יארצייטן
* לויט דער מסורה איז רבי עקיבא געהרג'עט געווארן על קידוש השם
* ה'ר"ף - הרב אברהם סבע, רב און מקובל, אין דעם דור פון גירוש ספרד
* ה'תרנ"ח - רבי נפתלי הערצקא הלוי זילבערמאן פון ראצפערט
* ה'תש"ד - רבי יעקב יצחק דן לאנדא, סטריקאווער רבי
* ה'תש"ך - הרב יצחק זאב הלוי סאלאווייטשיק, בריסקער רב, שפעטער געפירט א ישיבה אין ירושלים (געב' ה'תרמ"ו)

*
י' תשרי

* **יום כיפור**, דער הייליגסטער טאג אין יאר
## געבוירן 
* ה'תרפ"ז – אליעזר רפאלי, נגיד און נשיא פון אוניברסיטת חיפה
* ה'תרצ"ב – רבי שמואל אויערבאך ראש ישיבה פון מעלות התורה אין ירושלים (נפטר ה'תשע"ח)

## יארצייטן
* ה'תרנ"ה - רבי נפתלי חיים הורוויץ, דער צדיק פון ירושלים
* ה'תשט"ו - רבי יהודה לייב אשלג, מחבר פונעם "סולם" אויפן זוהר
* ה'תשל"ז - רבי משה יצחק געווירצמאן, פשעווארסקער רבי אין אנטווערפן
* ה'תש"ע - רבי שמעון נתן נטע בידערמאן,  לעלאווער רבי אין בני ברק
י"ב תשרי

## געבוירן
## יארצייטן
* ה'תקל"ז - ר' אברהם המלאך, זון פון דעם מעזריטשער מגיד
י"א תשרי

'''צו ג-ט'ס נאמען'''
## געבוירן
* ה'תר"ך - אלפרעד דרייפוס, א יידישער אפיציר אין דער פראנצויזישער ארמיי
* ה'תרפ"א - הרב עובדיה יוסף, דער ראשון לציון און ספרדישער הויפט רב פון ארץ ישראל
* 
## יארצייטן
*  - מר בר רב אשי, ראש ישיבת סורא, פון די לעצטע אמוראים אין בבל
* ה'תקכ"ט - רבי אברהם אביש פראנקפורטער, מחבר פון "ברכת אברהם"
י"ד תשרי

ערב סוכות
## יארצייטן
* ה'תקס"ג - רבי שלום שכנא פון פראהבישט (געב' תקכ"ט)
* ה'תקע"ה - רבי ישראל האפשטיין, דער **קאזשניצער מגיד** (געב' ה'תצ"ז)
* ה'תרס"א - רבי מרדכי גאלדמאן, זוועהילער רבי
* ה'תש"ט - הרב יוסף צבי דושינסקיא, רב פון ירושלים
י"ג תשרי

## געבוירן
* ה'תרנ"א - הרה"צ מרדכי שלמה פרידמאן, באיאנער רבי אין ניו יארק

## יארצייטן
* ה'תקע"ג - מאיר אמשיל ראטשילד, גרינדער פון דער ראטשילד דינאסטיע (געב' ה'תק"ד)
* ה'תקצ"ח - רבי עקיבא איגר, אב"ד פויזן, פון די גדולי התורה אין זיין דור (געב' י"ד חשוון ה'תקכ"ב)
* ה'תרמ"ג - רבי שמואל שניאורסאהן, דער פערטער רבי פון חב"ד-ליובאוויטש (געב' ב' אייר ה'תקצ"ד)
* ה'תרס"ז - רבי ישראל פרידמאן, צווייטער סאדיגורער רבי
ט"ז תשרי

## אין דעם יידישן קאלענדאר
* אין ארץ ישראל דער ערשטער טאג חול המועד סוכות, אין חוץ לארץ דער צווייטער טאג יום טוב

## יארצייטן 
* ה'תנ"ח - רבי משה זכותא, מחבר פון קול הרמ"ז
* ה'תרל"ט - הרב יצחק דוב הלוי באמבערגער, אב"ד ווירצבורג, מחבר פון "יד הלוי"
* ה'תקע"ד - רבי צבי הירש שפירא אב"ד מונקאטש,  מחבר פון "דרכי תשובה"
כ"ב שבט

## געבוירן
* ה'תקפ"ג - רבי צדוק (ראבינאוויטש) הכהן פון מלובלין  (נפטר ט' אלול ה'תר"ס)
* ה'תרס"ט - הרב שלום מאַשאַש, רב פון ירושלים, מחבר פונעם ספר, שמש ומגן

## יארצייטן
* ה'ת"ן - רבי חיים ב"ר בנימין עשאל, רב הכולל אין סאלאניקי
* ה'תקפ"ו - רבי זרח מאדרעטשין פון ווילנע
* ה'תרי"א - רבי שמעון ב"ר דוד אפענהיים, ראב"ד בודאפעשט
* ה'תרי"ט – רבי מנחם מענדל מארגנשטערן, דער אלטער קאצקער רבי
* ה'תרכ"ח - רבי יצחק ב"ר מרדכי נעשכיזער
* ה'תרמ"ח - רבי יהודה לייב אייגער דער לובלינער רבי, מחבר פון *תורת אמת*
* ה'תר"ס - רבי יהודה לייביש לאנדא, אב"ד סאדיגורא, מחבר פון "יד יהודה"
* ה'תרס"א - רבי יצחק חיות ב"ר צבי פון בראד
* ה'תרפ"ב - רבי צבי ניסן פרודאמסקי, רב אין לייזעווא
* ה'תשמ"ח - רעביצין חיה מושקא שניאורסאן, לובאוויטשער רביצין 
* ה'תשנ"ג - רבי יהודה זאב סג"ל, ראש ישיבה אין מאנטשעסטער
* רבי שלמה ב"ר רפאל בולא, מח"ס לחם שלמה
* רבי יעקב מנחם מענדל דייטש, מח"ס חמדה גנוזה
* ה'תשע"ד - רבי יעקב גאלינסקי דער באוואוסטער מגיד מישרים פון בני ברק און ראש ישיבה אין נאווהארדאק-חדרה (געב' ה'תרפ"א)
ט"ו תשרי

## אין דעם יידישן קאלענדאר
* דער ערשטער טאג פון סוכות, א יום טוב

## היסטארישע געשעענישן
קליין|300px|בערנארד פיקארט: פארטוגעזישע ספרדישע יידן אין האלאנד אין 18טן יארהונדערט זיצן אין דער סוכה
* ה'תש"ד אויפשטאנד אין דעם סאביבאר פארניכטונג לאגער: 14 ס"ס אפיצירן און אוקראינישע שומרים געהארגעט, און מער ווי 300 געפאנגענער זדאנזשן צו אנטלויפן פונעם לאגער

## געבוירן
* ב'ק"ח – לויט דער מסורה יעקב אבינו
* ה'תרנ"ה – משה שרת, אויסערן מיניסטער פון מדינת ישראל (נפטר ה'תשכ"ה)
* ה'תשל"ה - אלעקס אווערבוך, ישראלדיקער טיטשקע שפרינגער

## יארצייטן
*  - לויט דער מסורה, איז נפטר געווארן יעקב אבינו
* ה'תר"י - רבי שמעון יעראסלאווער
* ה'תרנ"ו - רבי מרדכי לייפער, נאדווארנער רבי
* ה'תרפ"ו -  רבי מאיר אריק, אב"ד טארנע, מחבר פון "אמרי יושר"
י"ח תשרי

* דער דריטער טאג חול המועד סוכות אין ארץ ישראל (דער צווייטער טאג אין חוץ לארץ)

## געבוירן 
* ה'תע"ד - רבי יחזקאל לאנדא, דער "נודע ביהודה" (נפטר ה'תקנ"ג)

## יארצייטן 
* ה'תקס"ב - הרב משולם איגרא פון טיסמעניץ  - פרעשבורג
* ה'תקע"א - רבי נחמן פון ברעסלאוו, גרינדער פונעם בראסלעווער חסידות
* ה'תרע"ג - רבי אהרן פרידמאן, דער "קדושת אהרן" פון סאדיגורא
* ה'תש"ג - הקדוש רבי חנה האלבערשטאם, אב"ד קאלאשיץ, מחבר פון "דברי חנה" (געב' ה'תרמ"ד)
* ה'תשס"ה - פראפ' זאב לעוו, ישראלדיקער פיזיקער און גרינדער פון ירושלימער קאלעדזש פון טעכנאלאגיע (געב' ה'תרפ"ב)
כ' תשרי

* דער פינפטער טאג חול המועד סוכות אין ארץ ישראל (דער פערטער טאג אין חוץ לארץ)

## יארצייטן
* ה'תכ"ד - רבי העשיל פון קראקא, מחבר פון "חנוכת התורה"
* ה'תקפ"ט - רבי אליעזר פאפו מחבר פון "פלא יועץ"
י"ט תשרי

## אין דעם יידישן קאלענדאר 
* דער פערטער טאג חול המועד סוכות אין ארץ ישראל (דער דריטער טאג אין חוץ לארץ)

קליין|100px|הגאון רבי אליהו פון ווילנא

## געבוירן 
* ה'תרמ"ה - הרב נפתלי יעקב הכהן מחבר פון "אוצר הגדולים אלופי יעקב" ו"סבר נפתלי" (געבוירן בט"ו כסלו ה'תשל"ב)

## יארצייטן
* ה'תקנ"ח - רבי אליהו, דער ווילנער גאון (געב' ה'ת"ף)
* ה'תקע"ד - רבי יעקב יצחק ראבינאוויטש, דער **ייד הקדוש** פון פרשיסחא (געב' ה'תקכ"ז)
*ה'תרמ"ג - קרל יעקב קופיל שרל נטר מייסד פון מקוה ישראל
* ה'תרמ"א - רבי אברהם יהושע העשל פון מעזשביזש
* ה'תרס"ח - רבי מאיר יהודה שפירא, רב אין בוקאווסק
* ה'תרע"ג - רבי אהרן פרידמאן פון סאדיגורא  (געב' תרל"ז)
* ה'תרע"ח - רבי שלום ראובן ראזענפעלד, רב אין אשפעצין
* ה'תשע"ב - ד"ר אפרים שך
י"ז תשרי

* דער צווייטער טאג חול המועד סוכות אין ארץ ישראל (דער ערשטער טאג אין חוץ לארץ)

## געבוירן 
* ה'תרמ"ז - דוד בן גוריון איז געווען דער ערשטער פרעמיער מיניסטער פון מדינת ישראל (נפטר ו' כסלו ה'תשל"ד)
* ה'תש"ך - ניר בארקאט, דער בירגערמייסטער פון ירושלים און דער פארזיצער פון דער פארטיי "ירושלים וועט באווייזן".

## יארצייטן
* ה'תשע"ב - מרת בת-שבע קאניעווסקי אין בני ברק, רביצין פון רבי חיים קאניעווסקי (געב' תרצ"ב)
*ה'תשפ"א - רבי מרדכי יששכר בער לייפער, דער דריטער פיטסבורגער רבי פון אשדוד
כ"ג תשרי

* אין ארץ ישראל — אסרו חג
* אין חוץ לארץ — שמחת תורה שמיני עצרת

## געבוירן
* ה'תר"ד ー רבי יחיאל מיכל פינעס
* ה'תש"ז ー הרב יעקב יוסף גריפען **חכם יעקב** ב"ר הרב עובדיה יוסף, רב ומו"ץ בירושלים
* ה'תרנ"ג ー שמואל וויגאדא, גריפען **זקן החזנים**
* ה'תש"ה ー הרב חיים שלום דייטש, ראש כולל צמח צדק אין אלט שטאט ירושלים
* ה'תש"ו ー אהוד אלמערט, 12טער פרעמיער מיניסטער פון מדינת ישראל פון 2006 ביז 2009
* ה'תשנ"ב ー אביגיל עבי אבי חוה שטיין, רב, אקטיוויסט און טראנסזשענדער ניו יארק
* ה'תשנ"ה ー טרבור דניאל ניל,  אמעריקאנער זינגער-סאָנגרייטער
* ה'תשנ"ו ー אלכסיי מירנצ'וק, רוסישער פוסבאָל שפּילער, צווילינג ברודער צואנטון מירנצ'וק
* ה'תשנ"ו ー אנטון מירנצ'וק, רוסישער פוסבאָל שפּילער, צווילינג ברודער צואלכסיי מירנצ'וק

## יארצייטן 
* ה'תר"ט ー רבי פייוול פון גריצא, נאכפאלגער פון דעם ווארקער רבי'ן
* ה'תש"ה ー רבי חיים מנחם (מענדל) דוד הורוויץ, דער לעצטער רב פון דזשיקאוו
* ה'תש"פ ー הרב נסים קארעליץ רב און ראב"ד בד"צ בני ברק
כ"ד תשרי

## יארצייטן
* ה'תקמ"ב – רבי יעקב יוסף פון פאלאנע, תלמיד פונעם בעש"ט, דער "תולדות"
* ה'תרל"ה – רבי אליהו גוטמאכער פון גריידיץ

* ה'תשנ"ו – רבי חיים זאנוויל אבראמאוויטש פון ריבניץ
תמוז

[קליין|תמוז איז דער [חודש פונעם חטא העגל וואס האט צוגעברענגט משה רבינו צו צוברעכן די לוחות.]]

**תמוז** איז דער פערטער חודש צו דער ציילונג פון די חדשים וועלכע ווערט געציילט פון ניסן (און דער צענטער חודש צו דער ציילונג פון יארן, וועלכע ווערט געציילט פון תשרי).

## קביעות - קאלענדאר
פון ווען ס'איז באשטימט געווארן דער יידישער קאלענדאר (קביעות החדשים), איז **תמוז** שטענדיג א פארקערצטער חודש (חסר): א חודש פון ניין און צוואניג טעג.

ראש חודש **תמוז** איז שטענדיג צוויי טעג: דער דרייסיגסטער טאג פון סיון, און צומארגענס, דער ערשטער טאג פון **תמוז**, וויבאלד סיון איז שטענדיג א פולער חודש (מלא): ער האט שטענדיג דרייסיג טעג.

דער ערשטער טאג פון חודש **תמוז** קען נאר אויספאלן פיר טעג פון דער וואך: (**א ג ה ו**) זונטיק, דינסטיק, דאנערשטיק, פרייטיק.

## דער אינהאלט פון חודש
דער צירוף פון חודש **תמוז** גייט ארויס פון דער ענדע פון די ווערטער (סופי תיבות) וכל ז**ה** איננ**ו** שו**ה** ל**י** (אסתר ה. יג.).

דער מזל פון **תמוז** ווערט אנגערופן סרטן (דער ראַק).

## זעט אויך 
* שבעה עשר בתמוז

## רעפערענצן 
*
כ"ז תשרי

## יארצייטן
* ה' אלפים - רבי יצחק הזקן פון די בעלי תוספות
* ה'תק"ב - רבי אלעזר רוקח, מחבר פון "מעשה רוקח"
כ"ח תשרי

## געבוירן 
* ה'תש"י - בנימין נתניהו, פרעמיער מיניסטער פון מדינת ישראל.

## יארצייטן 
* ה'שצ"ד - רבי אפרים זלמן שור, מחבר פון "תבואות שור"
כ"ה תשרי

## יארצייטן
* ה'תק"ע - רבי לוי יצחק בערדיטשעווער, א תלמיד פונעם מעזריטשער מגיד  (געב' ה'ת"ק)
* ה'ת"ר - רבי משה סופר, דער חת"ם סופר (געב' ה'תקכ"ב)
* ה'תשנ"א - לעאנארד בערנשטיין, יידישער־אמעריקאנער קאמפאזיטאר און דיריגענט (געב' ה'תרע"ח)
* ה'תשנ"ח - רבי דוד מתתיהו ראבינאוויטש, ביאלער רבי פון בני ברק
ל' תשרי

* דער ערשטער טאג פון ראש חודש מרחשון
## יארצייטן
* ה'תרט"ז - נפטר געווארן רבי צבי הירש חיות
* ה'תשע"ב - רב אברהם אליעזר מינצבערג (דער צווייטער)
כ"ט תשרי

## יארצייטן 
* שמעון הצדיק, כהן גדול ביים בית שני און פון די אנשי כנסת הגדולה
* ה'רס"ט - דון יצחק אברבנאל 
* ה'תר"א - רבי אברהם דוד מבוטשאטש, מחבר פון "אשל אברהם" אויף שולחן ערוך
* ה'תרמ"ה - רבי מנחם מענדיל האגער, ערשטער וויזשניצער רבי, דער „צמח צדיק"
* ה'תרפ"ד - רבי שמואל צבי דאנציגער, פון אלעקסאנדער, דער "תפארת שמואל"
* ה'תש"ג - רבי ישראל שפירא, אדמו"ר פון גראדזשיסק

קאַטעגאָריע:תשרי
א' חשוון

* דער צווייטער טאג ראש חודש מרחשון

* ב' דראש חודש חשוון

## היסטארישע געשעענישן
* געקאנטשעט דאס בויען פונעם ערשטן בית המקדש, אינעם עלפטן יאר פון שלמה המלך, 487 יאר נאך יציאת מצרים

## געבוירן
* ה'תרמ"ב - רביצין נחמה דינה שניאורסאן די ווייב פון רבי יוסף יצחק שניאורסאהן דער זעקסטער רבי פון חב"ד-ליובאוויטש

## יארצייטן
* ה'תכ"א - רבי מנחם מענדל קראכמאל, מחבר פון שו"ת "צמח צדק"
* ה'תר"ף - רבי יוסף ענגיל, מחבר  פון "גליוני הש"ס"
* ה'תש"ן - רבי ישראל שפירא, בלאזשאווער רבי
ב' חשוון

## געבוירן
* ה'תש"ט - שאול מופז, איז א כנסת דעפוטאט, אמאל פון ליכוד, היינט פון קדימה, דער זעכצנטער שעף פון גענעראל שטאב, און פופצנטער זיכערהייטס מיניסטער

## יארצייטן
*  - רבי שמואל די-מודינה (דער מהרשד"ם)
ג' חשוון

## געבוירן 
* ה'תרצ"ד - יגאל טומאַרקין, האָט געצויגן אַ ישראל סקולפּטאָר וואָס איז געבוירן אין דייַטשלאַנד
* ה'תש"ה - רבי ישראל צבי יאיר דאנציגער, דער היינטיגער אלעקסאנדער רבי
* ה'תשל"א - דאַנאַ בערגער, אַ ישראל-זינגער

## יארצייטן
* ה'תרי"א - רבי ישראל פון רוזשין
* ה'תרכ"א - רבי אליעזר הורוויץ, ערשטער דזשיקאווער רבי (געב' ה'תק"ן)
* ה'תר"ף - הרב יוסף יויזל הורוויץ, איינער פון די פירער פון דער מוסר באוועגונג, א תלמיד פון רב ישראל סאלאנטער, און דער גרינדער פון דער נאווהארדאקער ישיבה
* ה'תשע"ד - הרב עובדיה יוסף, ראשון לציון און גייסטלעכער פירער פון ש"ס פארטיי (געב' ה'תרפ"א)
ד' חשוון

## געשעענישן 
* ה'תשכ"ו - דער שרייבער שמואל יוסף עגנון ווערט באלוינט מיטן נאבעל פריז פאר ליטעראטור
## געבוירן
*ה'תרס"ד - רבי מיכאל בער ווייסמאנדל, עסקן צו ראטעווען יידן פון חורבן אייראפע און מחבר פון "מן המצר" (נפ' ה'תש"ח)

## יארצייטן
* ה'תרנ"ט - מרת מרים, די טאכטער פון הרב חיים האלבערשטאם, דער צאנזער רב, די פרוי פון הרב משה אונגאר פון צאנז
* ה'תרפ"ג - רבי יואב יהושע וויינגארטן, אב"ד קינצק און מחבר פון שו"ת "חלקת יואב"
* ה'תש"ד - הר"ר קלונימוס קלמיש שפירא, דער פיאסעצנער רב, מחבר פון "חובת התלמידים", געהרג'עט על קידוש השם
* ה'תשמ"ג - רבי לייב גורוויץ, דער גייטסהעדער ראש ישיבה (געב' ה'תרס"ו)
ה' חשוון

## געשעענישן 
* ה'תשכ"ט - דער קבר פון רבי אברהם מתתיהו פרידמאן פון שטעפאנעשט ווערט אריבערגעפירט צום נחלת יצחק בית עולם אין גבעתיים

## יארצייטן
*
ז' חשוון

טעג ווען ז' חשוון קען געפאלן:

## אין דעם יידישן קאלענדאר 
*"יום שאילת גשמים" אין ארץ ישראל - אין דעם טאג הויבט מען אין ארץ ישראל אן צו בעטן רעגן—אשכנזים זאגן "ותן טל ומטר לברכה" ביי דער ברכה "ברך עלינו" פון די שמונה עשרה געבעט, ספרדים ענדערן די ברכה פון "ברכנו" צו "ברך עלינו".

## געבוירן 
קליין|100px|דער שדי חמד, הרב חיים חזקיה מדיני גריפן ה**חח"מ**
*ה'תקצ"ג ー הרב חיים חזקיהו מדיני,  מחבר פון "שדי חמד", רב אין קרים און חברון (נפטר ה'תרס"ה)
* ה'תרנ"ה ー הרב אברהם נשר אדלער, רב פון די בית יעקב און מחנה יהודה קווארטלען אין ירושלים, מחבר פון ספר **כנפי נשרים** (נפטר ה'תשכ"ט)
* ה'תרנ"ו ー לוי אשכול, פרעמיער מיניסטער פון ישראל (נפ׳ ה'תשכ"ט)
*ה'תרצ"א ー הרב יעקב מאיר שעכטער, איינער פון די גרעסטע פירער און משפיעים פון ברסלב
* ה'ת"ש ー הרב יוסף צבי סגל, ראש כולל צמח צדק און מנהל תורת אמת (חב"ד), ירושלים
*ה'תשי"ד ー אסתר חיות, פרעזידענטקע פון ישראל הויך־געריכט
* ה'תשט"ו ー הרב אברהם אלימלך פירער, מנהל פון **עזרה למרפא** און מעדיצינישער קאָנסולטאַנט
* ה'תשל"ו ー הרב אהרן מרדכי רוקח מבעלזא

## יארצייטן
100px|קליין|הרב מאיר שפירא
*  ה'תרצ"ד ー הרב מאיר שפירא, אב"ד לובלין און ראש ישיבה פון ישיבת חכמי לובלין, און גרינדער פון דף היומי, (געב׳ ה'תרמ"ז)
* ה'ת"ש ー מרת חנה ברכה שפירא רביצין זי פלעג ליינען קוויטלעך פון חסידים און זי איז געגאנגען א טלית קטן ווייב פון רבי אלימלך שפירא גראדזשיסקער רבי, דער **אמרי אלימלך** און **דברי אלימלך**
* ה'תש"ל ー הרב ברוך טאלידאנא, רב פון טבריה און מחבר פון **המנהיג השלם** 
* ה'תשל"ד ー הרב ישראל וועלץ פון ירושלים, ראב"ד פעסט, אונגארן, מחבר פון ״דברי ישראל״ און ״חק לישראל״ און ״סדר פורים המשולש״

## רעפֿערענצן
ו' חשוון

## געבוירן
* ה'תק"ע - רבי ישראל סאלאנטער, גרינדער פון דער מוסר באוועגונג
* תש"ח - רבי אהרן טייטלבוים, סאטמארער רבי אין קרית יואל

## יארצייטן
* ה'תס"א - רבי יהודה החסיד
* ה'תש"ד - רבי שלמה דוד יהושע וויינבערג, לעצטער סלאנימער רבי אין דער ליטע
* ה'תשמ"ט - רבי שמואל זאב הלוי ראטה, דיין אין איהעל
ח' חשוון

טעג ווען ח' חשוון קען געפאלן:

## יארצייטן
* ה'רס"ט - הרב יצחק אברבנאל, געשריבן א פירוש אויף דער תורה. נפטר געווארן אין ווענעציע.
* ה'תר"ם - רבי נחום'קע פון הוראדנא
* ה'תשכ"ו –  יעקב ראזנהיים,  ערשטער נשיא אגודת ישראל (געב׳ ה'תרל"א)
ט' חשוון

טעג ווען ט׳ חשוון קען געפאלן:

## געבוירן
* ה'תקמ"ה - משה מאנטיפיארי, יידישער שתדלן פון ענגלאנד (נפטר געווארן תרמ"ה)
* ה'תשכ"ח - רבי אלימלך בידערמאן, משפיע אין ארץ ישראל

## יארצייטן 
* ה'פ"ח - רבי אשר בן יחיאל, דער רא"ש
* ה'ת"ש - רב שמעון יהודה הכהן שקאפ, מחבר פון *שערי יושר*
*ה'תשמ"ב - רבי יהודה הורוויץ, דער סטוטשינער רבי
י"א חשוון

## געבוירן
*  - בנימין, דער יונגסטער זון פון יעקב אבינו
* ה'תרל"ט - הרב אברהם ישעיהו קארעליץ, דער "חזון איש"

## יארצייטן
*  - די מאמע רחל
* ה'תקנ"ח - הרה"צ מנחם נחום פון טשערנאביל, מחבר פון "מאור עינים"
* ה'תרמ"ד - רבי אברהם וויינבערג, דער ערשטער סלאנימער רבי
* ה'תרצ"ו - רבי יהודה לייב חאסמאן, מחבר פונעם מוסר ספר "אור יהל"
* ה'תשע"ב - רבי נתן צבי פינקל, מירער ראש ישיבה (געב' ה'תש"ג)
י' חשוון

טעג ווען י׳ חשוון קען געפאלן:

## געבוירן 
*  - לויטן מסורת, גד, דער זיבעטער זון פון  יעקב אבינו
* הרב יעקב עדס (צוויי) - מקובל פון ירושלים מחבר פון דברי יעקב, בן הרב יהודה עדס

לינקס|100px|דער טשעבינער רב

## יארצייטן
*  - לויטן מסורת, גד, דער זיבעטער זון פון  יעקב אבינו
* ה'תק"י - רבי אריה לייב פון סטאניסלאוו, מחבר פון "נחלת אריה"
* ה'תרי"ב - רב יצחק פון קארלין, מחבר פון "קרן אורה" אויף ש"ס
* ה'תשכ"ו - רב דוב בעריש וויידנפעלד, אב"ד טשעבין, מחבר פון "דובב מישרים" (געב' תרמ"א)
י"ג חשוון

טעג ווען י"ג חשוון קען געפאלן:

## יארצייטן
* ה'תק"ם - רבי ברוך פון קאסאוו, "יסוד האמונה"
* ה'תרנ"ז - רבי צבי הירש האגער, רב אין פעטשיניזשן
* ה'תש"ב - רבי אהרן פרידמאן פון באיאן און טשערנאוויץ
י"ד חשוון

טעג ווען י"ד חשוון קען געפאלן:

## געבוירן
* ה'תרע"ד – רבי אהרן יהודא לייב שטיינמאן, ראש ישיבה פון ארחות תורה, גאון יעקב, תורה בתפארתה און פאנאוועזשער ישיבה לצעירים (נפ' ה'תשע"ח)
* ה'תרע"ו – יצחק שמיר, פרעמיער מיניסטער פון ישראל, א קעמפער אין לח"י(נפ׳ ה'תשע"ב)
* ה'תרפ"ח – שלמה להט, דער זיבעטער בירגערמייסטער פון תל אביב-יפו, פון 1974 – 1993 (נפ׳ ה'תשע"ה)

## יארצייטן
לינקס|100px
* ה'תש"ג – רבי אברהם אלימלך פערלאוו, אדמו"ר פון קארלין סטאלין
ט"ו חשוון

טעג ווען ט"ו חשוון קען געפאלן:

## געבוירן
## יארצייטן
* ג'תתקכ"ו - מתתיהו בן יוחנן כהן גדול
* ה'תקצ"ז -  רבי לייב בעל הייסורים פון חברון, תלמיד פון בעל התניא
*ה'תר"ז – רבי מרדכי אהרן גינזבורג (געב׳ ה'תקנ"ו)
* ה'תרמ"ב - רבי שמואל פרענקל ראב"ד דאראג, מחבר פון "אמרי שפר" (געב' ה'תקע"ד)
* ה'תש"ב - רבי יעקב ישראל ראבינאוויטש פון כערסאן, ערשטער אדמו"ר אין תל אביב און מחבר פון "שארית יעקב" (געב׳ ה'תר"ם)
* ה'תשי"ד - רבי אברהם ישעיהו קארעליץ, מחבר פון ״חזון איש״, אמונה ובטחון, קובץ אגרות (געב׳ ה'תרל"ט)
ט"ז חשוון

טעג ווען ט"ז חשוון קען געפאלן:

## געשעענישן
* ה'תרצ"ט - קריסטאל נאכט, ווען די נאציס האבן חרוב געמאכט און פארברענט 1700 שולן אין איין נאכט

## געבוירן
* ה'תשל"ב ー עוועלין קאפלון, ישראלישע אַקטריסע
* ה'תשל"ד ー ארלי לוי אבעקאסיס, ישראלדישע פאליטיקערין

## יארצייטן
* ה'תשנ"ה ー הרב שלמה קארליבאך, זינגער 
* ה'תשס"ב ー הרב אלעזר מנחם מן שך, פאנאוועזשער ראש ישיבה, מחבר פון "אבי עזרי"
י"ז חשוון

## געשעענישן
*  - האט אנגעהויבן דער מבול (לויט רבי אליעזר)

## יארצייטן 
* ה'תקפ"ו - הר"ר מנחם מענדיל האגער פון קאסאוו „אהבת שלום"
* ה'תרס"ד (אדער ה'תרנ"ז)  - רבי יהושע ראזענפעלד, אדמו"ר פון קאמינקא (הויף)
* ה'תשמ"ח - רבי משולם זוסיא טווערסקי, טשערנאבלער רבי
י"ב חשוון

## היסטארישע געשעענישן 
* ה'תשי"ב - געגרינדעט די אגד אויטאבוס פירמע

## געבוירן 
* ה'תרל"א - לארד סאמועל, דער ערשטער בריטישער גובערנאטאר אין ארץ ישראל
* ה'תרמ"א -  זאב זשאבאטינסקי, א ציוניסטישער פאליטיקער און פערזענליכקייט
* ה'תרע"ה - רבי משה טייטלבוים,  סאטמארער רבי

## יארצייטן
* ה'תקמ"ט - רבי וואלף קיצעס פון מעזשביזש, תלמיד פונעם בעל שם טוב
* ה'תרכ"ו - רבי נחום שאדיקער
* ה'תרכ"ט - רבי אהרן זינגער פון מאטערסדארף, מחבר פון "תפארת אהרן"
* ה'תשט"ז - יעקב מזרחי 
* ה'תשנ"ב - הרב יהודה צדקה - ראש ישיבת פורת יוסף
* ה'תשנ"ו - יצחק רבין, פרעמיער מיניסטער פון ישראל, דערמארדעט
י"ח חשוון

## געבוירן
* ה'תע"ד - רבי יחזקאל לאנדא, מחבר פון שו"ת נודע ביהודה

## יארצייטן
* ה'תרע"א - רבי יחזקאל ראבינאוויטש, ראדאמסקער רבי, דער "כנסת יחזקאל"
* ה'תשי"ז - רבי יעקב פרידמאן, אדמו"ר פון באהוש-הוסיאטין
* ה'תשל"א - הרב רפאל ברוך טאלידאנא, אב"ד מעקנעס
*ה'תשס"ח - הרב אברהם לייטנער, דער מאנטיוועדעאר רב

## געשעענישן 
ה'תשע"ט - מאסן שיסעריי אין פיטסבורג סינאגאגע
כ"א חשוון

טעג ווען כ"א חשוון קען געפאלן:

## געבוירן 
* ה'תר"ם – ליאן טראצקי, קאמוניסטישער רעוואלוציאנער

## יארצייטן 
* ה'של"ד – רבי דוד בן זמרא, דער **רדב"ז,** אב"ד פון מצרים
* ה'ת"ד – רבי אברהם אזולאי, ראב"ד פון חברון, מחבר פון די ספרים חסד לאברהם, אור הלבנה, אור החמה
* ה'תשי"ג – חיים ווייצמאן, ערשטער פרעזידענט פון ישראל (געבוירן ה'תרל"ה) 
* ה'תשמ"ט – רבי בצלאל שטערן, מחבר פון שו"ת "בצל החכמה"
* ה'תשנ"ז - רבי יחיא הלוי אלשיך, תימנישער רב אין ירושלים
* ה'תש"ס – הרב ישראל יאקאבאוויטש, הויפט רב פון דער קאמאנוועלט (געבוירן ה'תרפ"א)
כ"ב תשרי

* שמיני עצרת 
* אין ארץ ישראל - שמחת תורה

## יארצייטן
* ה'תקנ"ב - רבי בנימין פון זאלאשיץ
*ה'תשפ"ב - ר משה דוד טענדלער, רב און דאקטער
כ"ג חשוון

טעג ווען כ"ג חשוון קען געפאלן:

## יארצייטן
* ה'תקפ"א - הרב רפאל יוסף חזן פון איזמיר, מחבר פון *חקרי לב*
* ה'תרס"ה - רבי אברהם חיים הורוויץ פון לינסק
* ה'תרע"ז - הרב נח צבי אולמאן, אב"ד ק"ק מחזיקי הדת (אנטווערפן), מחבר פון "נחלת צבי"
* ה'תש"ב - הרב אברהם חיים האגער פון ווישאווא
כ"ב חשוון

טעג ווען כ"ב חשוון קען געפאלן:

## געבוירן
* ה'תרע"ב - יהושע רבינוביץ, בירגערמייסטער פון תל אביב (נפטר ה'תשל"ט)
* ה'תשי"ט - שרה נתניהו ווייב פון בנימין נתניהו
* ה'תשכ"ז - מיכה שטרית, ישראל זינגער אָנגרייטער און פּראָדוצירער
* ה'תשל"ז - ליטל שווארץ, ישראל אַקטריסע און קאָמעדיע

## יארצייטן
100px|קליין|רבי ישכר דוב רוקח, בעלזער רב
* ה'תי"ז - רבי משה לימא, מחבר פון ספר "חלקת מחוקק" אויף שולחן ערוך אבן העזר
* ה'תק"ע - רבי דוד שלמה אייבעשיץ פון סאראקא, מחבר פון ״ערבי נחל" על התורה, און "לבושי שרד", אויף שולחן ערוך
* ה'תקע"ט - הרב עזריאל הורוויץ, פון לובלין, דער "אייזערנער קאפ"
* ה'תרפ"ז - רבי ישכר דוב רוקח דער פריערדיקער בעלזער רב, ליגט אין דעם שטעטל בעלזא
כ"ד חשוון

## יארצייטן
* ה'תרס"ג - רבי דוד טווערסקי פון מאקאראוו
* ה'תרצ"ה - באַראן ראטשילד
* ה'ת"ש - רבי גדליה משה גאלדמאן פון זוועהיל
* ה'תשמ"ח - הרב רפאל דוד אויערבאך, ראש ישיבה פון ״שער השמים״
* ה'תשנ"ה - הרב שלמה גורן, אשכנזישער הויפט רב פון ישראל

ב כד
כ"ו חשוון

טעג ווען כ"ו חשוון קען געפאלן:

## געבוירן 
* ה'תרל"ט - רבי יעקב פרידמאן פון הוסיאטין
## יארצייטן
* ה'תקס"ד - רבי רפאל הכהן פון האמבורג, מחבר פון "ושב הכהן"
כ"ה חשוון

טעג ווען כ"ה חשוון קען געפאלן:

## יארצייטן
* ה'תש"י - רבי מרדכי רוקח דער בילגורייער רב זצ"ל, פאטער פון היינטיגן בעלזער רב. ליגט אין דעם אלטן בית החיים אין טבריה נעבן די תלמידי הבעל שם טוב. (געב' ה'תרס"א)
כ"ז חשוון

טעג ווען כ"ז חשוון קען געפאלן:

## היסטארישע געשעענישן
*  - האט זיך די ערד אויסגעטרוקנט נאכן מבול לויט  רבי אליעזר

## יארצייטן
* ה'תרנ"א - הרב יונה צבי בערענפעלד, אב"ד דעברעצין
* ה'תרע"ז - רבי משה מרדכי העשל, נאוואמינסקער רבי אין ווארשע
* ה'תרצ"א - רבי לייביש מרדכי האלבערשטאם פון שינאווא
* ה'תש"ד - הקדוש רבי דוד פרידמאן פון פלויעשט
* ה'תשנ"ט - רבי יעקב לייזער, פשעווארסקער רבי אין אנטווערפן
כ"ח חשוון

די טעג ווען כ"ח חשוון קען געפאלן:

## געשעענישן 
* ה'תשס"ט - אנהייב פו דער טעראר אטאקע אין מומביי

## געבוירן
*ה'תקס"ו – הרב צבי הירש חיות (מהר"צ חיות), אב בית דין פון זשאלקווע און קאליש (נפטר ה'תרט"ז)
* ה'תש"ה – הרב יצחק גינזבורג, ראש ישיבה פון עוד יוסף חי ישיבה אין יצהר
*ה'תש"ז – שרה רוקח, בעלזער רביצין, ווייב פון רבי ישכר דוב רוקח.

## יארצייטן
* ה'כ"ד ー רבינו יונה גירונדי, מחבר פון ספר "שערי תשובה"
כ"ט חשוון

די טעג ווען כ"ט חשוון קען געפאלן:

## געשעענישן
* ה'תשס"ט - הרב אריה לייבוש טייטלבוים, משגיח אויף כשרות, געהרגעט עקה"ש אין מומביי

## געבוירן 
* ה'תקע"ז - רבי נפתלי צבי יהודה בערלין, דער **נצי"ב**, ראש ישיבה אין וואלאזשין

## יארצייטן
* ה'תרל"ג - הרב שמעון יהודה פונפעדער, אב"ד טאקיי
* ה'תשמ"ד - רבי אברהם אביש קאנער, דער אדמו"ר פון שינאווא טשחויוו

קאַטעגאָריע:מרחשון
ל' חשוון

'''ל' חשוון** איז א טאג אין דעם יידישן לוח וואס איז נישט דא א יעדע יאר, נאר אויב עס איז א יאר וואס איז ביידע (סיי חשוון און סיי כסליו) מלא. וואס מיינט אז אין א פשוטן יאר איז דאס יאר וואס האט א **ל' חשוון''' 355 טעג לאנג, און אין א שנה מעוברת האט דער יאר 385 טעג.

די טעג ווען ל' חשוון קען געפאלן:

## יארצייטן
* ה'תר"ז - רבי הירש משרת פון רימאנאוו
* ה'תשמ"ז - הרב בצלאל זשאלטי, הויפט רב פון ירושלים און מחבר פון *משנת יעב"ץ*
* ה'תשס"ז - הרב אליעזר וואלדינבערג, מחבר שו"ת ציץ אליעזר און פון די גרעסטע פוסקים אין די ת"ש יארהונדערט (געב' ה'תרע"ו)
פאליטיקער

א **פאליטיקער** (פון גריכיש πολιτικός, "וועגן די בירגער"), איז איינער וואס איז עוסק אין פאליטיק; אדער ער דינט אין א רעגירונג, אדער ער זוכט צו ווערן געווילט צו א רעגירונג.

## זעט אויך
* פאליטיק
* פרעמיער מיניסטער
* פארלאמענט
* בירגערמייסטער
* שטאטראט

קאַטעגאָריע:פאליטיק
קאַטעגאָריע:פאכן
*
כ' חשוון

## געבוירן
* ה'תרכ"א - רבי שלום דובער שניאורסאהן, אדמו"ר הרש"ב, דער פינפטער רבי פון חב"ד-ליובאוויטש .(נפטר ב' ניסן ה'תר"ף)

## יארצייטן
* ד'תתקי"ט - רבי אברהם אב"ד מנרבונה, דער ראב"ד השני
* ה'תרי"ב - רבי שלום ראזענפעלד פון קאמינקא (הויף)
* ה'תשמ"ג - הרב משה נתן נטע לעמבערגער אב"ד מאקאווע און כפר־אתא
*ה'תשמ"ד - רבי מרדכי שרעבי, באקאנטער ספרדי'שער מקובל און צדיק 
*ה'תשפ"א - הרב ד"ר **יונתן (יעקב צבי) סאקס, באראן סאקס** געווען  הויפט רב פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
שלמה קוועטש

ספרו הר המור|קליין
הרב **שלמה קוועטש** (נפ' ה'תרט"ז) איז געווען אבד"ק פון לייפניק און ניקאלשבורג, און דער מחבר פונעם ספר "חכמת שלמה".

ער איז געווען א תלמיד מובהק פון רבי מרדכי בנעט, איז געווארן רב אין ניקאלשבורג 25 יאר נאכן הסתלקות פון זיין רבי'ן, שנת תרט"ו. נאך איין יאר תרט"ז איז ער נסתלק געווארן.

קאַטעגאָריע:אחרונים

קאַטעגאָריע:רבני טשעכיי
ביזנעס

**ביזנעס** מיינט אנפירן אן ארגאניזאציע, צי פראדוקציע צי פֿאַרקױפֿן, כדי צו פֿאַרדינען רווחים.

א **ביזנעס** איז אויף אן ארגאניזאציע וואס ווערט געפֿֿירט כדי די אייגנטומער זאלן פֿאַרדינען דערפֿון. דער **ביזנעסמאַן** קען פֿארקויפֿן אדער גיטער אדער באדינונגען.

א היים ביזנעס ווערט געפירט דורך א מענטש אין זיין פריוואטן הויז.

דאס ווארט ביזנעס קומט פון זיין *ביזי* (ענגליש) - באשעפטיגט. 

## פארשידענע ערליי ביזנעסער 
* פינאנץ
* פֿאַבריקאַציע
* סערוויס
* טראנספארטאציע
* לאנדווירטשאפט
* יוטיליטי
* אומבאוועגלעכע גיטער
* פֿאַרקױפֿן
* געשעפט

קאַטעגאָריע:האנדל און פינאנץ
*
הר תבור

left|250px
**הר תבור** איז דער **בארג תבור** וואס געפינט זיך אין יזרעאל טאל ביים אונטערשטן גליל, דער בארג איז זייער הויך 588 מעטער איבערן געזיכט פון דעם ים.

## הר תבור אין תנ"ך 
אין תנ"ך ווערט זי געבראכט עטליכע מאל, (זעט שופטים ד' י"ב).

פאר די קריסטן איז דער בארג זייער א הייליק ארט, זיי גלויבן אז דארט האט זיך גאט און אליהו הנביא צו אים אנטפלעקט. עס איז פאראן דארט עטלעכע קלויסטערס און פיל טוריסטן קומען דארט אהין אין דער שטייגער.

עס זענען פארהאן עטליכע שטעטליך און דערפער נאנט צום בארג, שאסיי 65 פארט אריבער אין גליל, און קומט אן צום בארג.

קאַטעגאָריע:פלעצער פון תנ"ך
תבור
אחיה השילוני

**אחיה השילוני** איז געוועזן א נביא, געוווינט אין שילה. ער האט נבואה געזאגט צו ירבעם בן נבט אז גאט וועט צעטיילן די שבטים אויף צווייען: ישראלס קעניגרייך און יהודהס קעניגרייך (זעט מלכים א' י"א) די וויסנשאפטלעכע טענהען אז אחיה וואס האט אויך געשטאמט פון שבט אפרים (זעלבסט ווי ירבעם) האט צוגעשטופט ירבעמען צו זיך שטעלן קעגן שלמה המלךס קעניגרייך פון וועגן די הויכע שטייער.

אין גמרא (בבא בתרא קכ"א:) שטייט אז ער האט געלעבט 600 יאר. און איז געוועזן פון די זיבן צדיקים וואס האבן ארומגענומען די גאנצע וועלט און האט געזעהן עמרם דער טאטע פון משה רבינו. אויך שטייט אז אליהו הנביא איז געווען זיינער אַ תלמיד. 

אין ספר תולדות יעקב יוסף ווערט געבראכט אז אחיה השילוני האט זיך אנטפלעקט צום בעל שם טוב און געלערנט מיט אים חכמת הקבלה.

## דרויסנדיגע לינקן 
* אחיה השילוני אנטפלעקט זיך צום בעש"ט - חיי הבעש"ט 

קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
בית דין

**בית דין** איז א יידישע רעליגיע געריכט וואס פסקנ'ט לויט דער יידישער הלכה איבער הויפט דיני ממונות. די דיינים ווערן אויסגעקליבן דורך פריעריגע רבנים נאך וואס זיי ווערן אויסגעפרוווט מיט אן בחינה.

## דין תורה 
דין תורה מײנט געװנליך אַ פּלאַץ צי שליכטן סכסוכים בײַ אידישע רבנים און דיינים, דער פּענל פֿון די רבנים/דיינים װערט אָנגערופֿן אַ בית דין. א בית דין וואס הערט א דין תורה דארף האבן דריי דיינים.

די פסקים וואס די דיינים געבן ארויס, זענען באזירט אויף די הלכות פון חושן משפט, ווען זיי באשולדיגן עמיצן, איז עס ווייל לויט ש"ך אדער נתיבות איז יענדער שולדיג.

דער װערטליכער אָפּטײַטש דערפֿון איִז "געזעץ פֿון די תורה".

מתדיין זיין איז ביי א פאנעל פון דריי אדער מער רבנים. וואס די מאיאריטעט אורטיילט, איז דער פסק, וואס דארף אויסגעפאלגט ווערן.

## בית דין ארגאניזאציעס 
אין א סך קהילות איז איינגעפירט א קהילה בית דין וואס האט אויפזיכט אויף די ענינים פון דער קהילה, ווי למשל כשרות, א בית עולם און גיטין.

די גרעסטע באוווסטע בתי דין אין מדינת ישראל זיינען:
* עדה החרדית
* בעלזא
* אגודת ישראל
* דגל התורה
*רבנות הראשי

קאַטעגאָריע:בית דין צדק

קאַטעגאָריע:בית דין צדק
שכר לימוד

**שכר לימוד** איז די געלט וואס עלטערן צאלן פאר די מוסדות 
די פרייז איז אין יעדע מוסד אנדערש, די פרייז איז באשטימט לויט  וויפיל עס קאסט פאר די מוסד צי האלטן א קינד אין חדר אדער אין סקול ד.ה. מלמד, בנין, עלעקטריק, יוטליטי, אינשורענס, אדמינעסטערעשין, אד"ג אין רוב פעלער איז די פרייז וואס די עלטערן צאלן נישט די ריכטיגע פרייז וואס עס קאסט פאר די מוסד, ווייל רוב עלטערן קענענן נישט באצאלן די עכטע פרייז וויפיל א קינד קאסט באמת, אין די מוסדות מיזען נאך שאפען געלט דורוך אנדערע פעלער, ווי פאנד רעזונג, אין שטאטישע פאגראמען 

קאטעגאריע:תורה
קאטעגאריע:חינוך
קאטעגאריע:מצוות און מנהגים
יונתן פאלארד

**יונתן פאלארד** (, געב' ח' אב תשי"ד) איז דער אידישער שפיאן פון דעם CIA אין אמעריקע, אריינגעזעצט אין תפיסה וועגן ארויסגעבן מיליטערישע און רעגירונג סודות קיין ישראל. ווען מען האט אים געכאפט האט ישראל זיך אפגעזאגט אים צו העלפן און געבן שיץ און זייער אמבאסאדע אויס מורא פון פאליטישע קריזיס מיט אמעריקע.

נאך 30 יאר זיצן אין טורמע האט מען אים באפרייט מיט געוויסע באדינגונגען דעם 20סטן נאוועמבער 2015.

## ביאגראפיע
פאלארד איז געבוירן געווארן אין גאלוועסטאן, טעקסעס.

מען האט אים שוין פיל מאל שיער נישט באגאנאגעט אבער געוויסע עלעמענטן האבן דאס אייביג צושטערט, געוויסע זאגן אז דאס איז מכוח אנטיסעמיטיזום, אבער זיי טענה'ן אז די נאטור פון די שפיאנאזש איז גאר שעדליך און הארב, און מ'קען נישט מגלה זיין פארן פובליק וואס אלץ ער האט ארויסגעגעבן, ממילא קען מען נישט געהעריג וויסן צו ער זיצט אין תפיסה ביושר צו לא ביושר.

ער איז געווארן א פרומער ייד אין תפיסה.

דערווייל איז נאך נישט געלונגען אים צו באפרייען ווייל די געהיימע סודות וואס ער האט ארויסגעגבן איז גאר הארב.

קאטעגאריע:בעלי תשובה
קאטעגאריע:פאליטיק
קאטעגאריע:אסיר ציון
קאטעגאריע:רעגירונג
קאטעגאריע:שפיאנאזש
נאווהארדאקער ישיבה

קליין| די ישיבה אין נאווהארדאק 1920
די **נאווהארדאקער ישיבה** איז געווען די הויפט ישיבה פון דער תנועת המוסר. זי איז געגרינדעט געווארן אין נאווהארדאק אינעם יאר תרנ"ו דורך רבי יוסף יויזל הורוויץ, דער "אלטער פון נאווהארדאק".

ווען די באלשעוויקן האבן איבערגענומען די הערשאפט אין רוסלאנד האט דער אלטער געהייסן די בחורים אנטלויפן קיין פוילן. דארט האט מען אויפגעשטעלט א נעצווערק פון מוסר ישיבות מיטן נאמען "בית יוסף".

אין די תש"י יארן האבן צוויי נאווהארדאקער תלמידים, רבי אלחנן פערלמוטער און דער מגיד רבי יעקב גאלינסקי, אויפגעשטעלט א נאווהארדאקער ישיבה אין חדרה, ישראל. די ישיבה האט געהאלטן ביז די תש"ל יארן.

## תלמידים פון דער נאווהארדאקער ישיבה 
* הרב אברהם יפהן
* הרב אברהם צוקערמאן - ראש ישיבת בני עקיבא אין כפר הרא"ה וראש מרכז ישיבות בני עקיבא, האט געלערנט אין דער "בית יוסף" ישיבה אין פינסק
* הרב גרשון ליבמאן - מייסד מוסדות "אור יוסף" אין פראנקרייך
* הרב יחזקאל אבראמסקי
* הרב דוד בלייאכער
* שמואל בן ארצי - מחנך, שרייבער און דיכטער. האט געשריבן זיינע זכרונות פון דער ישיבה אין דעם בוך "נאווהארדאק"
* הרב יעקב גאלינסקי - האט געלערנט אין דער נאווהארדאקער ישיבה אין ביאליסטאק
* הרב שמואל וויינטרויב - ראש ישיבה פון "בית יוסף" אין פינסק
* הרב חיים אפרים זייטשיק
* הרב בנימין יהושע זילבער - מחבר שו"ת אז נדברו און נאך ספרים
* משה זילבערג, ריכטער אין דעם העכסטן געריכט, האט געלערנט אין דער ישיבה אין ביאליסטאק
* הרב יעקב ישראל קאניעווסקי (דער סטייפלער) - האט געלערנט אין דער "בית יוסף" ישיבה אין ביאליסטאק (און געזאגט שיעור אין דער ישיבה אין פינסק)
* הרב הלל וויטקינד - ראש ישיבת "בית יוסף" אין תל אביב

## רעפערענצן 
* גענויע השתלשלות און תולדות פון די ישיבה

* ר' חיים זאקס ע"ה שילדערט זיינע זכרונות פון נאַוואַרעדאָק אין אידיש 

* היסטאריקער קלאמקען זיך איבער דער נאווהארדאקער שיטת המוסר

* דער אלטער פון נאווהארדאק
קאטעגאריע:מוסר באוועגונג
קאַטעגאָריע:ישיבות
שעלדאן סילווער

קליין|200px|שעלדאן סילווער
**שעלדאן סילווער** (געב' דעם 13טן פעברואר 1944 - 24סטן יאנואר 2022) איז דער געוועזענער פארזיצער אויף דער דריט־ צו צווייט־גרעסט מאכטפולסטער פאזיציע אינעם שטאַט פון ניו יארק, ער האט געדינט אלס ספיקער פון דער אסעמבלי הויז אין אלבאני. דאס האט אים געשטעלט בראש פון אלע דעמאקראטן פון ניו יארק.

ער איז געווען א פרומער ארטאדאקסישער איד, וואס גייט בלויסן קאפ צוליב זיין ארבעט. ער דינט ווי ראש הקהל פון דער ביאליסטאקער קהילה אין איסט סייד וואס זיין טאטע האט דאס נאך געדינט.

## אין אסעמבלי 
ער האט געדינט אין דעם ניו יארק שטאַט אסעמבלי ניין און דרייסיג יאר פונעם ערשטן יאנואר 1977 ביז דעם דרייסיגסטן נאוועמבער 2015

דעם עלפטן פעברואר 1994 איז ער אויפגענומען געווארן אלס דער הונדערט און נייצנטן אסעמבלי ספיקער פון ניו יארק וואו ער האט געדינט איין און צוואנציג יאר – עלף טערמינען

אלע זיינע יארן אין אמט האט ער זייער שטארק ארויסגעהאלפן די יודישע געמיינדע מיט אלע זייערע אלגעלעגנהייטן,

## קרימינאלע אויספארשונג 
אום 22סטן יאנואר 2015 איז סילווער ארעסטירט געווארן אויף קארופציע קלאגעס,

זיין טרייעל איז פארגעקומען במשך נאוועמבער 2015, אום דרייסיגסטן נאוועמבער איז געפינען געווארן שילדיג דורך די דזורי אויף זיבן קלאגעס,

דעם דריטן אין מאי 2016 האט עם א ריכטער געאורטיילט צו צוועלף יאר טורמע און א קנס פון פינף מיליאן דריי הונדערט טויזנט דאללאר,

זיינע אדוואקאטן האט אפעלירט די אורטייל, דעם דרייצנטן יולי 2017 האט די אפילס געריכט איבערגעדרייט די אורטייל און עם פריי געלאזט.

שפעטער איז פארגעקומען א פרישע געריכט ווי ער איז דעם עלעווטן אין מאי 2018 ווידער געפינען געווארן שילדיג אין אלע קלאגעס און די ריכטערן האט אים פאראוטיילט צו זיבן יאר טורמע, פינף יאר ווייניגער ווי זי האט עם געגעבן די ערשטע מאל, נעמענדיג אין באטראכט זיין הויכע עלטער,

סילווער האט געדארפט אריינגיין די טורמע דעם פיפטן אין אקטאבער 2018 אבער זיינע אדוואקאטן האבן אפילט די ארטייל אין ער איז ארויסגעלאזט געווארן אויף צווי הונדערט טויזענט דאלער בעיל,

דעם איין אין צוואנציגסטן יאנואר 2020 האט די אפילס געריכט ארויסגעווארפן דריי קלאגעס אבער געלאזט די איבריגע פיר און עס צוריקגעשיקט צום געריכט ווי ער איז פאראורטיילט געווארן דאסמאל צו זעקס אהאלט יאר טורמע און א מיליאן דאללאר שטראף,

### אריין אין טורמע 
דעם 26סטן אויגוסט 2020 איז ער אריין אין שער אטיסוויל טורמע אין אפסטעט ניו יארק.

## פרעזידענטליכע פארדאן סאמאטוכע 
א טאג פאר פרעזידענט טראמפ איז ארויס פון אפיס האבן עטליכע שלעכטע געהילפער פון טראמפ געליקט צו די מידיע אז די פרעזידענט וויל עם פארדאנען, מיטן ציל אז די מידיע זאל אנהייבן רידערן דערקעגן, און אזוי איז טאקע געווען, ס'איז אנשטאנען א שטוינענדע העצעריי קעגן עם באפרייען און טראמפ האט זיך טאקע אפגעהאלטן פון עם פארדאנען.

קאטעגאריע:מענטשן פון ניו יארק
קאטעגאריע:אמעריקאנער פאליטיקער
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
שמואל פריעד

**שמואל פריעד** איז היינט צוטאגס פון די גרעסטע טוענים אין דער וועלט. זייענדיג א שארף קעפל און שטייפער פארהאנדעלער האט ער זיך ערווארבן א רעפוטאציע אז עס לוינט זיך אים צו האבן אויף א בעל דין'ס זייט.

## ביאגראפיע
שמואל פריעד איז געבוירן אין אונגארן גלייך נאך דעם צווייטן וועלט קריג.

זיינע עלטערן זענען מיט אים אנטלאפן קיין דייטשלאנד אין פערנוואלד.

אין אנפאנג פון די 1950ער יארן זענען זיי געקומען אין אמעריקע.

זיין טאטע איז אין אנפאנג געווען א מלמד אין דער צעהלעמער תלמוד תורה, אבער דער צעהלימער און פאפא רב  האבן אים געבעטן צו זיין א שוחט וויבאלד ער האט געהאט זיך געלערנט שחיטה נאך אין אונגארן פארן קריג.

שמואל האט געלערנט אין צעהלים, דערנאך אין סאטמאר ביז די זעכצן יאר.

ביי די זעכצן איז ער געגאנגען לערנען אין בית מדרש עליון.

ער האט חתונה געהאט אין מאנטרעאל און געקומען צוריק וואוינען אין וויליאמסבורג, ניו יארק, גלייך נאך דער חתונה.

ער איז דערנאך געווארן א שוחט פאר צעהלים, און איז געווען זייער שוחט ביז אנפאנג די תש"ן יארן. כאטש די שחיטה האט נאר אנגעהאלטן זייט די מם'ס פאר כפרות ערב יום כיפור.

אנפאנג תש"ם יארן האט ער געשליפן דיאמאנטן און דערנאך געווארן א טוען רבני.

 

 
קאטעגאריע:טוענים רבניים
קאַטעגאָריע:געזעץ
יום העצמאות

קליין| מגדלי העזריאלי יום העצמאות תל אביב
ממוזער| יום העצמאות 2020 ירושלים
left|thumb|300px|ה' אייר פלאטערט פאן העכער די בנין הישיבה פאנאוויזעש ישיבה בני ברק
קליין| ירושלים אויף יום העצמאות, פלאַגס זענען געהאנגען אויף די פֿענצטער פון הייזער
250px|קליין| הכרזת העצמאות מפי דוד בן גוריון ראש הממשלה הראשון של מדינת ישראל

**יום העצמאות** (יידיש: **זעלבשטענדיקייט טאג**) איז דער יארטאג פון ישראלס אומאפהענגיקייט. דער טאג איז א פייערטאג וואס ווערט געפייערט יערליך ה' אייר צום אנדענק פון דעם זעלבטשטענדיגקייט פונעם לאנד אין יאר ה'תש"ח.

## שטעלונג 
* - אין געוויסע קרייזן איז דער טאג א טרויריגער טאג, א קליין טייל חסידים זאגן אין דעם טאג תחנון אפילו ווען ס'איז דא א ברית מילה אדער א חתן.
* - טייל נטורי קרתא פאסטן אין דעם טאג.
* - רעליגיעזע ציונים זאגן הלל.

# **מזרחי** איז דאס הייליקער און פריילעכער טאג. אַזעלכע זאָגן אין דעם טאָג הלל און זאָגן די תפילה לשלום הגאולה.
# **אגודה** איז דאס א פשוטער טאג.
# **קנאים** איז דאס א טרויעריגער טאג. אַזעלכע פֿאַסטן און לײענען די הפטרה פון אַ תענית.

לויטן באפעל פונעם פאנאוועזשער רב, הרב יוסף שלמה כהנעמאן, ווערט אויפגעהאנגען א ישראלדיגע פאן אויף דער פאנאוועזשער ישיבה אום יום העצמאות. 

קאַטעגאָריע:ציוניזם
קאַטעגאָריע:ימים טובים
ליגן

**א ליגן** אדער **ליגנט** איז דער פארקערטע פון אמת.

**פאלטשקייט** איז דער פארדרייאונג פון די אמת וואס קומט ארגינעל פון די אומוויליגקייט פון איין פארטיי שלום צו מאכן מיטן אמתן פאקט און דאס טוט זיך אנזאמלן צו שעדיגן די אינטערעסן פון דער אנדערער פארטיי. 

לויט דער תורה, איז פארבאטן רעדן ליגנט.
גאליציע

לינקס|250px|thumb|מאפע פֿון גאליציע תקל"ב-תרע"ח (1772-1918)
**גאליציע** איז דער טייל פון פוילן וואס עסטרייך האט אנעקסירט ווען מען האט צעטיילט פוילן אין די יארן 1772. הײַנט איז מזרח-גאליציע א טייל פֿון אוקראינע און מערב-גאליציע איז צוריק אין פוילן, מיטן אלטן נאמען „קליין-פוילן". דער נאמען „גאליציע" שטאמט פֿונעם אלטן נאמען „האליץ". נאך ביזן הײַנטיגן טאג הייס די טעריטאריע „האליץ" אויף טשעכיש און אויף טערקיש.
 
אין גאליציע האבן געוואוינט א סך גדולים תלמידי בעש"ט און איז געווען די מקור צו פילע גרויסע חסידות דינאסטיעס, ווי באבוב זידיטשוב א.ד.ג.

אויך דער שרייבער ש"י עגנון איז געבוירן אין בוטשאטש, גאליציע.

## היסטאריע 
די מזרח-סלאוון האבן באזעצט די טעריטאריע שוין אין אנהייב פֿונעם מיטל-עלטער; אין דעם 12טן יארהונדערט האט מען אויפֿגעשטעלט דאס פֿירשטנטום (פרינציפאליטעט) פֿון האליטש. שפעטער איז עס געווארן פֿאראייניקט מיט וואהלין. אין יאר 1352 (ה' קי"ב) איז די טעריטאריע געווארן צעטיילט צווישן דעם פוילישן קעניגרייך און דער גרויסער הערצאגשאפֿט פֿון ליטא; דעם גרעסערן טייל האט פוילן גענומען. אין 1772 (ה' תקל"ב) איז צעטיילט געווארן די פויליש-ליטווישע קאמאנוועלט און עסטרייך האט צוגענומען גאליציע, וואס איז דעמאלסט געווארן די פראווינץ פֿון עסטרייך מיט דער גרעסטער באפֿעלקערונג ביזן סוף פֿונעם ערשטן וועלט קריג.

אין 1918 (ה' תרע"ח) איז גאליציע אוועק גענומען געווארן פון דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע, און געווארן א טייל פֿון דער נײַער זעלבשטענדיגער רעפובליק פֿון פוילן. אז פוילן איז געווארן צעטיילט אין 1941 (ה' תש"א) האט רוסלאנד גענומען מזרח-גאליציע און דייטשלאנד האט גענומען מערב-גאליציע. נאכן צוויטן וועלטקריג איז מזרח-גאליציע געגאנגען צום נײַעם לאנד אוקראינע און מערב-גאליציע צו פוילן.

## שטעט און שטעטלעך אין גאליציע 
* אזעראן
* אשפעצין
* באבאוו
* באכניע
* בוטשאטש
* בויבערקע
* בוסק
* בוקאווסק
* ביליץ
* בעלז
* בראד
* בריגעל
* ברעזשאן
* דוקלא
* דזשיקאוו
* דראהביטש
* הוסיאטין

* וויליעטשקע
* ווישניצא
* זבאראזש
* זלאטשאוו
* חאדאראוו
* טארנאפאל
* טארנא
* טשארטקאוו
* יעראסלאוו
* לאנצהוט
* לעמבערג
* מאנאסטערישטש
* מעלניץ
* נאדווארנע
* ניסקא
* ניעפלאמיץ

* סאמבאר
* סאניק
* סטאניסלאוו
* סטרי
* סטרעליסק
* פאדהייץ
* פרעמישלאן
* פשעמישל
* צאנז
* קאלאמײַ
* קאלוש
* קראסנא
* קראקע
* ראהאטין
* ראפשיץ
* ריישא
* רימאנאוו
* שינאווא

500px|קליין|קעניגרייך פון גאליציע 1846-1918

## כדאי זו זען 
* יידישע געשיכטע אין גאליציע און בוקאָװינע

*
הסתדרות הרבנים

**הסתדרות הרבנים** (RCA) איז דער רבני'שער קערפערשאפט וואס גלידערט איין די אמעריקאנער רבנים פון די מאדערנע ארטאקסישע קרייזן. זיי געהערן זיך אן צו די מזרחי קרייזן. דאס הסתדרות איז געגרינדער געווארן אין תרפ"ג. דער היינטיקער דירעקטאר איז הרב הערינג.

קאַטעגאָריע:רבנישע ארגאניזאציעס
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
חיים קאניעווסקי

[ממוזער|270px|הרב חיים קאַניעווסקי אויפן פּאָדיום ביי דער זיצונג [דגל התורה (צווייטער פון לינקס), יד אליהו תל אביב-יפו, (א' ניסן תש"ן). ביי אים זענען: הרב אלעזר מנחם מן שך, שווער הרב יוסף שלום אלישיב מיט  הרב חיים קאניעווסקי, הרב שלמה שמשון קרליץ]]
קליין|250px|הרב חיים קאניעווסקי
קליין|2007
**הרב שמריהו יוסף חיים קאניעווסקי** (געבוירן ט"ו טבת תרפ"ח, פינסק, פוילן – ט"ו אדר ב ה'תשפ"ב, בני ברק ישראל) איז געווען א ליטווישער רב און אן אויסגעוויינלעכסער בקי ש״ס און פוסקים. ער איז געווען א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן געווארן ט"ו טבת תרפ"ח אין פינסק, ליטא (דעמאלסט אין פוילן, היינט אין בעלארוס) צו זיין פאטער, רבי יעקב ישראל קאניעווסקי, דער סטייפלער גאון, און זיין מוטער, מרת פעשא מרים קארעליץ.

ער האט זיך ערווארבן א וועלטס היסטאריש זכרון פון יעדן ענין אין דער גאנצער תורה.

ער האט חתונה געהאט מיט בת-שבע אסתר אלישיב, אן טאכטער פון הרב יוסף שלום אלישיב, אום ו' כסלו ה'תשי"ב. 

ער איז באקאנט געווען אלס צדיק אויך, און מ'פלעגט זיך בענטשטן ביי אים. תלמידי חכמים פון דער גאנצער וועלט פלעגן זיך שרייבן צו אים, און ער פלעגט צוריק ענטפערן מיט זיין אייגענארטיגע שטייגער קורץ און שארף מיט מראה מקומות, נאכצוקוקן, אויך פלעגט ער זיין גרייט א גאנצן טאג ביי זיין גמרא, וואו מען פלעגט שטיין אין דער רייע אים צו פרעגן אין לערנען. 

ער האט געוואוינט אין בני ברק און איז געווען א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה.

אום ט"ו אדר ב ה'תשפ"ב איז ער נפטר געווארן ביי זיך אינדערהיים.

## משפחה 
זיינע קינדער זענען: 	
* רביצין חנה (נפטר געווארן י"ג אלול תשע"ד), ווייב פון הרב שרגא שטיינמאן (זון פון הרב אהרן לייב שטיינמאן), ראש ישיבה אין ישיבת קהילות יעקב
* רביצין לאה, ווייב פון הרב יצחק קאלאדעצקי
*רבי אברהם ישעיהו, ראש ישיבת שפת הים, רעדאקטאר פון די שריפטן פון זיין זיידע דער סטייפלער "קריינא דאיגרתא" און עטלעכע פון ​​זיין פאטער'ס ספרים. מחבר פון דעם ספר "מוסר אַב" (שו"ת עם אביו), און "תולדות יעקב"
* רביצין רות, ווייב פון הרב יהושע צביון
* רבי שלמה, ראש ישיבה פון  תפארת ציון און קריית מלך אין בני ברק
* רביצין ברכה, ווייב פון הרב זעליג בראווערמאן, ראש ישיבה פון דער סאדיגורער ישיבה
* רביצין דינה בדנה, ווייב פון הרב אלעזר דוד עפשטיין, ר"מ אין ישיבת תורה בתפארתה
* רבי יצחק שאול, מחבר פון דעם ספר "בר גיבול" (אויף מלאכת לש), און "אהל עראי" (אויף מלאכת בונה)

## זיינע ספרים
* דברי שיח
* דברי שיח - ברית מילה
* דברי שיח - הגרי"ש אלישיב
* דברי שיח - חזון איש
* דברי שיח - חנוכה
* דברי שיח - פורים ומגילת אסתר
* דברי שיח - פסח
* דרך אמונה - משנה תורה סדר זרעים
* דרך חכמה- משנה תורה סדר עבודה
* אורחות יושר-מוסר
* שונה הלכות- א קיצער פון די משנה ברורה
* טעמא דקרא- חידושים אויף תנ"ך
* מגד גרש ירחים
* מועדי הגר"ח
* סגולות רבותינו

## וועבלינקען
* 

קאטעגאריע:ליטווישע רבנים
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
קאַטעגאָריע:רבנים פון בני ברק
קאַטעגאָריע:דגל התורה
קאַטעגאָריע:תלמידים פון חזון איש
וויקי

קליין|250px|דער וויקי וויקי בוס נאכוואס דער ערפינדער פון וויקי האט דאס א נאמען געגעבן.
**וויקי** ווייכווארג באשטייט בעיקר אז עס פאראייניגט פארשידנארטיגע און קעגן זייטיגע מיינונגען.

אלע וויקימעדיע וויקיס זענען אין די אידעע.

עס הייסט נאך א האוואיש ווארט וואס מיינט שנעל.

וויקי איז אַ קאָמפּיוטער פּראָגראַם געווידמעט ספּעציעל צו ערייכען דעם ציל פון אויספארעמען א צוזאמגעשמאלצענעם דעה פון פון פארשידארטיגע מענטשן, עס געבט די כוח פון רוב דעות אויסצומעקן און פארעכטן די טעות'דיגע פאלטשע פּערזענליכע איינזייטיגע אינפאָרמאַציע וואָס פארדרייען דעם אמת. ווייל דער בעסטער מיטל צו וויסן וואס איז פאלטש איז דער כוח הרבים וואס זענען דן נאכאמאל און נאכאמאל ביז מען איז מלבן די סוגיא.

אַלע תיקונים און רעאַקציעס פון יעדער ענין קען יעדער איינער ליינען און אָפּמאכן אויב עס איז באַרעכטיגט, אויב באַשליס איך אָדער אַוֹ אנדערער ליינער אַז דאס איז בטעות געטוישט געווארן קען מען דאס צוריק פארעכטן. אויב דאס ווערט א לאנגער קאמף אַהין און צוריק איז דא ספּעציעלע פּאָליציי מיט מער כוח פון דעם המון, אויב האט איר טענות אז דער פּאליציי מאן האט געמעקט שלא ביושר איז דא מיליאנען ראנגען העכער אים וואס קענען אים אוועקנעמען זיין כוח, געווענליך ווי לענגער מ'שרייבט ווערט מען א גרעסערער ראנג אינעם היראַכיע, וואס מאכן אַפּ וואַס איז יושר.

די וויקי פּראָגרעם ווערט היינט צוטאָגס זייער אויפגעכאַפּט, מער און מער, אסיפות מיטונגען פון ביזנעס, אינדוסטריע, זשורנאליזם, רעליגיע, און פאליטיק, און אזוי ווייטער אנדערע צילן און אינטערעסן, ענדיגן זיך מיט א "וויקי" פרעזענטאציע אויף א גרויסן סקרין וואס אלע לעפּטאַפּס פון די באטייליגטע זענען צוגעבינדען און דער עולם ארבייט אויף די זיץ פלעצער זעהנדיג יעדן'ס עדיטס, מ'מעקט, פארעכט, און מ'רעדט, ביז עס ווערן אויסגעפארעמט פאראייניגטע רעזולוציעס, אגענדעס און שלוסן פון די מיטונגען.

געווענליך גייט דער וויקי נאך א מיטינג ארויף אויף א צייט אפשניט אנליין, אז אלע באטייליגטע קענען זיך נאך ארום טענה'נען און ענדערן אויף א וויילע ביז דער וויקי ווערט גענצליך קריסטילאזירט און אויסגעפארעמט אין א ציל, און אלע לעקציעס און פארשלאגן ווערן דעפענירט, און דער מעסעזש קומט צו א קלארע אייזייטיגע מסקנה.

## פארשידענע וויקיס 
* דאס היימיש אידיש וויקי וועבזייטל
* וויקי פאר VOIP ווייכווארג 
* וויקי פאר Gentoo Linux 
* וויקי האו? (וויאזוי)
* [א אידישקייט(https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%90%D7%99%D7%93%D7%99%D7%A9%D7%A7%D7%99%D7%99%D7%98) וויקי געמיינדע]

## וועבלינקען 
* ווי אזוי ארבעטן וויקיס? פון האו סטאף ווארקס

## אין די נייעס 
* נייער טרענד: אדוואקאטן באניצן זיך מיט וויקי פראגראם. (טיימסאנליין)

קאטעגאריע:אינטערנעט
קאַטעגאָריע:קאמפיוטער פראגראמען
כ"א תשרי

דער זעקסטער טאג חול המועד סוכות (דער פינפטער טאג אין חוץ לארץ) וואס מען רופט *הושענא רבה*.

## געשעענישן
* ה'רנ"ג - קריסטאפער קאלומבוס אנטפלעקט אמעריקע.
* ה'תש"ז - די וואס זענען פאראורטלט אויף טויט אין דעם נירנבערג פראצעס זענען געהאנגען.

## געבוירן 
* ה'תרמ"ז - רבי שאול ידידיה אלעזר טויב, דער צווייטער מאדזשיצער רבי

## יארצייטן 
* ה'תרס"ד - נפטר געווארן רבי דוד משה פרידמאן אדמו"ר פון טשארטקאוו
* ה'תרמ"ד - רבי יעקב אריה טווערסקי, טריסקער רבי אין לאנדאן
י"ט חשוון

## יארצייטן
* ה'תרפ"ב - הרב דוד צבי האפמאן, ראש פונעם בערלין רבנים סעמינאר
*ה'תשע"ז - בן-ציון שענקער, וועלט-בארימטער חסידישער בעל מנגן 
*ה'תשע"ח - דוב יפה, משגיח אין דער כנסת חזקיהו ישיבה אין כפר חסידים, אין דער קול יעקב ישיבה אין ירושלים און אין דער קרן אורה ישיבה אין כרמיאל. ‏ 
*ה'תשפ"א - הרב **דוד פֿיינשטיין,** ראש ישיבה פון מתיבתא תפארת ירושלים אין ניו יארק, בארימטער פוסק און א מיטגליד אינעם מועצת גדולי התורה אין די פאראייניגטע שטאטן.
אויבערשאפט

**אויבערשאפט** (**סאוועראניטעט**) אין פאליטיק איז א מדינה וואס האט צום ווייניקסטנס איינע פון די פאלגנדיקע כאראקטערס:
# די מדינה מוז האבן הערשאפט אויף אן אייגענער טעריטאריע איבער דעם ים, איבער טריקעניש און אפילו איבער לופט. די טעריטאריע מוז נישט זיין נאכאנאנדיק. למשל שטאט אלאסקא אין אמעריקע איז אפגעטיילט פון אמעריקע דורך קאנאדע, און כאטש דעם, אלאסקא געהערט אויך צו אמעריקע.
# די מדינה מוז זיין באפעלקערט מיט אייגענע בירגער אדער פרעמדע מענטשן וואס זיינען ערלויבט זיך געפינען אין דער מדינה.
# די מדינה האט אינסטיטוציעס (די רעגירונג) וואס הערשט איבער דער טעריטאריום און די באפעלקערונג.
# די מדינה איז זעלבסטהערשאפטיק. ד.ה. זי איז נישט פארשקלאפט אונטער אנדערע מדינות. אין געוויסע מדינות איז דאס רעלאטיוו, אמעריקע איז צ.ב.ש. אינגאנצן זעלבסטהערשאפטיק.

קאַטעגאָריע:פאליטישע וויסנשאפט
לעבער

קליין|250px
די **לעבער** איז איינע פון די גרעסטע אינערלעכע ארגאנען פונעם מענטשליכן גוף.

די לעבער פון א מענטש וועגט דריי פונט.

זייענדיג דער גרעסטער אבר פון גוף, איז דאָס אַ כעמישע פעקטאָרי וואָס דינט איבער פינעף הונדערט פארשידענע מינע פונקציעס.

1. כעמישע אויפרייסן פון ענזימען וואס אַקטיוויזירן פאַרשידענע כעמישע אַנטוויקולינגען.
 
2. צענטראַלער הייצונג סיסטעם, עס וואַרעמט אָן די בלוט דורך די פילע נאכאַנאַנדיגע עקספּלאָוזענס וואס גייט נאכדעם אַרום אין דאַס גאנצער באַדי צו וואַרעמען.

3. עס סאָטריט אויס די פּראָטעינען און פארשידענע אַנדערע לעבן'ס וויכטיגע חומרים.

4. עס פּראָדוצירט די לעבן'ס וויכטיגע חומר וואס מאכט אז די בלוט זאָל זיך פארהארטעוען ווען עס קומט צו אפענע לופט ביי א וואונד.

5. עס דינט צו באשיצען און אויסרייניגען די גוף פון שעדליכע דראָגס פון פארשידענע מאכלים ווי קאפעין פון קאַווע. 

6. עס פּראָדוצירט גאל וואָס מאכט מעגליך דעם פאַרדייאונג פּראָדעצור.

7. זי שפייכלערט צוקער.

8. עס נעמט געוויסע פראטינס און נישט גוטע אפפאל און שיקט דאס צו ארויסגיין.

און נאך פארשידענע שטאַרק קאָמפּליצירטע אַקציעס.

קאַטעגאָריע:פארדייאונג סיסטעם
קאַטעגאָריע:אברים
קאַטעגאָריע:דריזן
סקול בארד

א **סקול בארד** באשטייט פון מיטגלידער וואס דארפן זיכער מאכן אז אלץ אין א סקול דיסטריקט איז דא לויט ווי די געזעץ פון דער מדינה/שטאט ווי דער סקול דיסטריקט געפינט זיך פארלאנגט.

די מיטגלידער ווערן עהרוועהלט יעדע פאר יאר.

די געזעצן גיווענליך פארלאנגען א גוטע און אומזיסטיגע חינוך פאר אלע קינדער אפגעזעהן ווי קליג, ווי ווייס, ווי שווארץ, ווי קאטויליש, ווי אידיש, דאס קינד אדער זיין פאמיליע איז.
ווי אויך ערלויבט דאס געזעץ אז א סקול באורד קען מחליט זיין וואס עס פעלט אויס נאכצוקומן די פארלאנגען פון די געזעץ. ווי למשל קען די סקול באורד מחליט זיין אז מען גייט צושטעלן סקול באסעס פאר אלע קינדער.

איינע פון די געזעצן וואס די רעגירונג פארלאנגט איז אז וואס אימער די סקול באורד שטעלט צו אלס חינוך טאר בשום אין אופן נישט האבן קיין חלק מיט רעליגיע, דאס איז געווען די סיבה פארוואס די קרית יואל סקול דיסטריקט האט גידארפט אראפ נעמען די מזוזות.

זיי געבן אריין זייער אויסגאבעס צו די רעגירונג וואס זיי גיהערן, ווי למשל די קאונטי אדער טאון און זיי (קאונטי אדער טאון) מאכן זיכער אז זיי באקומען דאס געלט.

דאס געלט קומט גיווענליך פון דרייערטער:

1. די שטאט State

2. די קאונטי

3. די לאקאלע רעגירונג/מוניציפאל ווי למשל טאון אדער וויליזש.

די גרעסטע חלק קומט פון וואס די לאקאלע רעגירונג נעמט צינעזאם פון די אייגנטום שטייערן.

קאַטעגאָריע:בילדונג
בית החיים

**בית החיים** אדער **בית הקברות** אדער  **בית עולם** אדער **בית עלמין**, איז אן ארט וואו מען באגראבט טויטע יידן. מען רופט דאס בית החיים ווײַל די טויטע וועלן לעבן נאכאמאל ביי תחיית המתים.

אין יידישקייט איז דער חיוב קובר זײַן מענטשן געבונדן מיט דער גלויבונג אין תחיית המתים און דעם צלם אלוקים פֿון א מענטשן. דער קערפער פון א מענטשן איז דער רו-ארט פֿאר דער נשמה דעריבער איז מען אים "גונז" אין ווײַסע תכריכים , אזוי ווי תשמישי קדושה. דער שטח פון א בית החיים ווערט גערעכנט אלס אן ארט וואו מ'דארף זיך פֿירן בכבוד'דיג, און ס'איז פאראן געוויסע הלכות אין  דעם ענין.

## זעט אויך
* צווינטער

קאַטעגאָריע:אבלות אין יידישקייט
קאטעגאריע: סאציאלאגיע
קוש

לינקס|קליין|250px|א מאלעריי פון א פראנצויזישע קוש
דאס אויסדרוקן ליבשאפט צו אן אנדערן מיט'ן געבן א **קוש**, צייגט אויף אן אינערליכע ליבשאפט, און נישט אן אויסערליכע.

דאס אויסרוקן ליבשאפט דורך קושען, גילט אויך ביי הייליקע זאכן און צילן, ווי דאס קושן א ספר תורה, קושן די הענט פונעם אדמו"ר אדער רבי. ביי די קריסטן איז דאס קושן א צלם.

אין דער וועלט איז איינגעפירט ביי גוטע פריינט, זיך צו קושן אין פרייליכע מאמענטן.

עס זיינען דא פארשידענע סארטן קושעריי, א פראנצויזישע קוש, איז ווען צווי קושן זיך מויל צו מויל.

קאַטעגאָריע:ליבע
קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע
סופר

ממוזער|מרכז| סופר סת"ם בעת כתיבת ספר תורה

מיינט איר א שריפטשטעלער צי א שרייבער?

א **סופר סת"ם** איז דער וואס גיט זיך אפ מיט'ן שרייבן תנ"ך אויף קלף.

דער וואס שרייבט ספרים אדער ביכער הייסט א **שריפטשטעלער**.

קאַטעגאָריע:אידישע פאכן
*