open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
יאנגצע

דער **יאַנגצע** (;  טשאַנג דזיאַנג), איז דער לענגסטער טייך אין כינע און אזיע; און דער דריטער לענגסטער טייך אין דער וועלט (נאך די אמאזאנאס און נילוס טייכן. דער 6,148 ק"מ לאנג טייך קומט ארויס אין טיבעט אין מערב כינע, און פליסט אדורך כינע ביז ער גיסט ארויס אין דעם מזרח כינע ים, א טייל פונעם פאציפישן אקעאן. 

די גרעסטע הידרא־עלעקטרישע קראפטסטאנציע אין דער וועלט, די דריי-שלוכטן-דאמבע, געפינט זיך אויפן יאנגצע טייך.

## היסטאריע 
אין היסטארישע צייטן איז די יאנגצע געווען דער גרענעץ צווישן דרום כינע און צפון כינע. (זעט היסטאריע פון כינע.)

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:טייכן אין אזיע
קאַטעגאָריע:כינע
רוואנדע

**רוואַנדע**, אפיציעל די **רעפובליק פון רוואַנדע** (; ), איז א קליין לאנד איינגעשלאסן לאנד אין צענטראל און מזרח אפריקע, פלאצירט א פאר גראד דרום פונעם עקוואטאר. רוואנדע גרענעצט אוגאנדע צו צפון, טאנזאניע צו מזרח, בורונדי צו דרום און די דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא צו מערב. רוואנדע געפינט זיך הויך אין די בערג. דער שטח פונעם לאנד איז אומגעפער 26,000 קוואדראט ק"מ.

די הויפטשטאט איז קיגאלי, און די באפעלקערונג ווערט געשאצט צו 11,690,000.

## רעפערענצן
קיגאלי

**קיגאַלי** איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון רוואנדע.
קיגאלי איז דער פאליטישער, עקאנאמישער, קולטורעלער און טראנספארט צענטער פון רוואנדע. זיין באפעלקערונג איז געווען געשאצט צו א 860,000 אין 2007.

## געאגראפיע 
די שטאט איז געבויט אויף פיר בארגקייטן אין דעם צענטער פון רוואנדע, צווישן 1433 און 1645 מעטער העכער דעם ים־שפיגל. כאטש די שטאט געפינט זיך נאנט צום עקוואטאר, אבער צוליב איר הייך שטייגט נישט דער טעמפעראטור איבער 25 גראד. עס רעגנט אין צוויי סעזאנען, פון אקטאבער ביז נאוועמבער און פון מערץ ביז מיי.
קליין|קיגאלי אינטערנאציאנאלע פליפעלד

## וועבלינקען
דניפרא

**דניפרא** (אוקראיניש: Дніпро; רוסיש: Днипро) איז די פערטע גרעסטע שטאט פון אוקראינע און די הויפטשטאט פון דניפראפעטראווסק אבלאסט. די שטאט איז נעבן דעם דניעפער טייך, פון וואהנען קומט איר נאמען. די שטאט, מיט א באפעלקערונג פון 1,049,00 באוואוינערס, איז דער צענטער פון אינדוסטריע אין אוקראינע. ביזן יאר 1926 האט די שטאט געהייסן קאַטערינעסלאַוו (רוסיש: Екатериносла́в).

פון 1907 ביז 1923 האט רבי מנחם מענדל שניאורסאהן (שפעטער לובאוויטשער רבי, געוואוינט אין דער שטאט.

אין 1897 האבן געוואוינט אין דער שטאט 40,971 יידן.

## צווילינג שטעט
די שטאט דניפראפעטרווסק האט די צווילינג שטעט:

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
סארביש

[קליין|א צוויישפראכיק טאוול אין [לוזשיץ]]
די **סארבישע שפראכן** (*Serbsce*, *Serbski*) זענען צוויי שפראכן, וואס זענען גערעדט ביי סארבישער - א קליינע סלאווישע באפעלקערונג איו מזרח דייטשלאנד. עס איז דא צוויי מיני סארביש: אויבער סארביש (hornjoserbsce), וואס איז גערעדט ביי 40,000 מענטשן אין זאקסן און אונטער סארביש (dolnoserbski), וואס איז גערעדט ביי 10,000 מענטשן אין בראנדנבורג. דער תחום אוואו די צוויי שפראכן זענען גערעדט איז געוואוסט אלס לוזשיץ (*Łužica* אין אויבער סארביש, *Łužyca* אין אונטער סארביש, *Lausitz* אין דייטש).

## שפראך 
פאלגנד איז א פארגלייך פון סארביש מיט אנדערע סלאווישע שפראכן. 

קאַטעגאָריע:דייטשלאנד
אקסיסאל

200px|קליין|לינקס|אקסיסאל
**אקסיסאל** (ענגליש: Oxisol) איז א מין באדן פון דער באדן סיסטעם פון דער ארגיקולטור דעפארטאמענט פון די פאראייניגטע שטאטן. צום מערסטן, אקסיסאל ווערט געפונען אין רעגנוואלדן, וואס זענען במשך 15-20 גראד אויף צפון און דרום זייט פונעם עקוואטאר.

די עיקר'דיגע טיילן פונעם שאפונג פון אקסיסאלן זענען דער וועטער, ארגאנישע מאטעריעס און פארמישונג ביי בעלי חיים. אקסיסאלן זענען אייביג פון א רויטן אדער געלן קאליר, ווארום זיי האבן א גרויסע קאנסענטראציע פון אייזן און אלומיניום. זיי אנטהאלטן אויך קווארץ, קאאלין און ליים. 

קאטעגאריע: ערד וויסנשאפטן
קאטעגאריע: געאגראפיע
נ'דזשאמענא

'''נ'דזשאַמענאַ''' ( /אינדזשעמענע/ ; ) איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון טשאד.
די שטאא איז א פארט אויפן טשארי טייך, קעגנאיבער קוסערי, קאמערון; א בריק איבערן טייך באהעפט די צוויי שטעט. די באפעלקערונג פון נ'דזשאַמענאַ איז געווען געשאצט צו א 993,492 אין 2009.

## געאגראפיע 
די שטאט געפינט זיך ביים צוזאמענפלוס פון די לאגאנע און טשארי טייכן.

## וועבלינקען
לאווינע

[קליין|א לאווינע אויף בארג [עווערעסט]]
א **לאַווינע** איז א גרויסע מאסע פון שניי אדער אייז וואס פאלט גיך אראפ א בארג. נאכדעם ווען א לאווינע האט שוין אנגעהויבן קען זי ווערן גאנץ גיך און וואקסן גאר גרויס. טאמער עס מישט זיך אריין לופט אין דער לאווינע ווערט זי א שטויב לאווינע. לאווינעס פאסירן מערסטן אין ווינטער און פרילינג, און זיי זענען א גרויסע סכנה צו לעבן און פארמעגן אויף בערג.

## עטימאלאגיע 
דאס ווארט לאווינע שטאמט פון לאטיין *labina* (ריטשן).

## קלאסיפיקאציע 
לאווינעס הייבן אן מערסנט ביי א שטורעם ווען אסאך שניי פאלט. די צווייטע סיבה איז ווען די שניי ענדערט זיך, למשל ווען ער הייבט אן שמעלצן פון דער זון. אחוץ דעם קען א לאווינע אנהייבן צוליב רעגן, ערדציטערנישן, אייזפאל און שטיינפאל. טאמער א שטייפע פלאטע פון שניי ליגט איבער א שוואכער שיכטע, קען אנהייבן א לאווינע מיט טויזנטער קובישע מעטער שניי.

### לויזער שניי לאווינעס 
א לויזער שניי לאווינע פאסירט אויף א שטאציקן בארג ווען דער שניי איז פריש געפאלן, אדער ווען א שטארקע זון מאכט ווייך דעם שניי. די לאווינע הייבט אן אין איין פונקט און ווערט כסדר ברייטער.

### פלאטע לאווינעס 
א פלאטע לאווינע פאסירט אפט ווען דער שניי איז געשטעלט אויף אן ארט דורכן ווינט. א גרויסע פלאטע שניי ברעכט זיך אפ און פאלט אראפ דעם בארג.

קאַטעגאָריע:געאלאגיע
קאַטעגאָריע:נאטירלעכע קאטאסטראפעס
קאַטעגאָריע:שניי
שמואל קאמינעצקי

הרב **שמואל קאַמינעצקי** (געב' חשוון ה'תרפ"ה) איז ראש ישיבה פון דער פילאדעלפיער ישיבה, פון וואס ער איז איינער פון די גרינדער. ער איז איינער פון די מערסטע באוואוסטע ליטווישע גדולים אין חוץ לארץ, און איז א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון אמעריקע. הרב שמואל איז א זון פון דעם אמעריקאנער גדול הרב יעקב קאמינעצקי (תרנ"א - תשמ"ו).

## ביאגראפיע 
הרב קאמינעצקי האט געלערנט אין דער נר ישראל ישיבה אין באלטימאר אונטער הרב יעקב יצחק רודערמאן, זיין פאטערס א קוזין. נאכהער איז ער געווארן א תלמיד מובהק פון רבי אהרן קאטלער אין לייקוואוד.

קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין אמעריקע
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
1772

## געשעענישן 
* 5טן אויגוסט - דאס ערשטע צעטיילן פון פוילן

## געבוירן 
* 4טן אפריל - רבי נחמן מברסלב (נפטר 1810)
* 21סטן אקטאבער - סאמועל טיילאר קאלערידזש, ענגלישער דיכטער (געש' 1834)

## געשטארבן
1773

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 13טן יוני - טאמאס יאנג, ענגלישער וויסנשאפטלער (געש' 1829)
* 6טן אקטאבער - לואי פיליפ, מלך פון פראנקרייך (געש' 1850)

## געשטארבן
1774

## געשעענישן 
* 13טן יוני - ראד איילנד ווערט די ערשטע בריטישער קאלאניע וואס פארבאט אריינברענגען שקלאפן.
* 1טן אויגוסט - דער עלעמענט וואסערשטאף אנטפלעקט.
* 11טן אקטאבער - דזשיימס קוק אנטפלעקט נארפאק אינזל.

## געבוירן 
* 16טן מערץ - קאפיטאן מאטיו פלינדערס, ענגלישער אויספארשער (געש' 1814)

## געשטארבן 
* 10טן מיי - לואי דער פופצנטער, מלך פון פראנקרייך (געב' 1710)
ברוינוי

**ברוינוי־אַם־אין** (דייטש: *Braunau am inn*) איז א שטאט אין אים געגנט, צפון־מערב אויבער עסטרייך. די שטאָט געפינט זיך 90 ק"מ מערב פון לינץ און 60 ק"מ צפון פון זאלצבורג אויפן גרענעץ מיט דייטשלאנד.  די שטאט האט א באפעלקערונג פון ווייניקער ווי 20,000 באוווינער. די שטאט איז באוואוסט וויבאלד עס איז דער געבורט-ארט פונעם רשע און ארכי-מערדער אדאלף היטלער.

## געאגראפיע 
לינקס|קליין|Town centre
די שטאט געפינט זיך אויפן אונטערשטן אין טייך נידעריגער פון זיין צוזאמענפלוס מיטן זאלצאך, וואו ער איז דער גרענעץ it forms the מיטן דייטשן לאנד בייערן. זי געפינט זיך אויפן האלבן וועג צווישן לינץ, די הויפטשטאט פון אויבער־עסטרייך, און דער בייערישער הויפטשטאט, מינכן, בערך 60 ק״מ צפון פון זאלצבורג. ברוינוי איז באהאפטן דורך בריקן אריבער דעם אין מיט איר בייערישער אנטקעגנער שטאט זימבאך-אם-אין. די שטאט איז לאנג געווען א צאלפארט אין עסטרייך, אבער אלע גרענעץ קאנטראל זענען מבוטל געווארן אין 1997 ווען עסטרייך האט אויסגעפירט דעם שענגען אפמאך.

דער נאמען פון דער שטאט איז אויך געווארן דער נאמען פונעם באצירק. די באפעלקערונג פון ברוינוי־אם־אין איז געווען 16,182 אין 2011. דער שטאטישער שטח באשטייט פון די קאטאסטער געמיינדעס ברוינוי־אם־אין, אסטערנבערג און ראנזהויפן.

## היסטאריע
ברוינוי־אַם־אין ווערט גערעכנט איינע פון די אוראלטע שטעט אין עסטרייך. זי ווערט ערשט דערמאנט ארום דעם ציווילן יאר 810 און האט באקומען דעם סטאטוס פון א שטאט אין 1260. ברוינוי אם אין האט זיך אנטוויקלט אין א וויכטיקער פעסטונג שטאט צוליב איר לאקאציע אויפן אין טייך, וואס איז געווען א טראנספארט רוטע פאר זאלץ פון די מינעס אין זאלצבורגער געגנט.

קליין|לינקס|דער דענקמאל פאר די קרבנות פון דער צווייטער וועלט קריג 
 
במשך די יאָרן, האט קאָנטראָל איבער דער שטאָט געטוישט צווישן עסטרייך און דייטשלאַנד עטלעכע מאל. אין אנהייב פונעם 18טן יאָרהונדערט איז ברוינוי־אם־אין געווען דער וווינאָרט פון דעם בייערישן פּאַרלאַמענט.

אין יאר 1989 האט מען אויסגעשטעלט קעגנאיבער פון דעם געבורט הויז פון דעם רשע אדאלף היטלער ימש"ו א דענקמאל פאר די צווייטע וועלט קריג קרבנות נאכדעם וואס דער בירגעמייסטער פון יענער צייט האט דאס איינגעלייטעט. דער דענקמאל איז געמאכט געווארן פון א שטיין וואס איז ספעציעל געברענגט געווארן פונעם טרויעריג בארימטן קאנצלאגער מאטהויזן, און אויף וועלכן שטייען איינגעקריצט די פאלגנדע ווערטער (איבערגעטייטשט פון דייטשיש):

'''פאר פריד, פרייהייט און דעמאקראטיע. מיליאנען קרבנות מאָנען: ס'זאל מער קיינמאל נישט זיין פאשיזם'''

אין יאר 2016 האט די עסטרייכישע רעגירונג באשלאסן באשלאג לייגן אויף דעם רשע'ס הויז און דאס פארוואנדלען אין א הילף צענטער פאר מענטשן מיט ספעציעלע געברויכן און מיט פארשידענע גייסטישע און פיזישע באגרענעצונגען.

## וועבלינקען 
* ברוינוי דערמאנט אין ״חמש מגילות״

קאַטעגאָריע:שטעט אין עסטרייך
1775

## געשעענישן 
* 19טן אפריל - דער לעקסינגטאן און קאנקארד קאמף צינדט אן די אמעריקאנר אומאפהענגיקייט מלחמה.
* 11טן יוני - לואי דער זעכצנטער באקרוינט מלך פון פראנקרייך.

## געבוירן 
* 20סטן יאנואר - אנדרע־מארי אמפער, פראנצויזישער פיזיקער (געש' 1836)
* 23סטן אפריל - זשאסעף טערנער, ענגלישער מאלער (געש' 1851)
* 16טן יוני - יהודה טורא, יידישער-אמעריקאנער פילאנטראפ און געשעפטסמאן (נפטר 1854)

## געשטארבן
איינס קרייז

קליין|200px|איינס קרייז
אין מאטעמאטיק, איז די **איינס קרייז** די קרייז וואס איר ראדיוס איז 1, און איר צענטער איז ביים אקסן אנהייב פון דער קארטעזישער פלאך. אין טריגאנאמעטריע ניצט מען די איינס קרייז אויף פארשידענע צוועקן - צו דעפינירן א נאטירלעכע מאס פאר א ווינקל, דער ראידאן, און צו פארברייטערן די דעפיניציעס פון די טריגאנאמעטרישע פונקציעס. אפטמאל שרייבט מען פאר דער איינס קרייז *S*1 (דער איינס קיילעך אין איין דימענסיע).

## קאמפלעקסער פלאך
אינעם קאמפלעקסן פלאך איז די איינס־קרייז צוזאמענגעשטעלט פון אלע קאמפלעקסע צאלן וואס האבן אן  אבסאלוטן ווערט פון 1.

## זעט אויך
* אנאליטישע געאמעטריע
* פאלארע קאארדינאטן
* ווארצלן פון איינס

קאַטעגאָריע:געאמעטריע
קאַטעגאָריע:קרייז
מרדכי יוסף אלעזר ליינער

רבי **מרדכי יוסף אלעזר ליינער** (כ"ז שבט ה'תרל"ג - כ"ו שבט ה'תרפ"ט) איז געווען דער צווייטער ראדזינער רבי.

## אפשטאם 
רבי מרדכי יוסף אלעזר איז געבוירן געווארן כ"ז שבט תרל"ג אינעם שטעטל איזשביצע, קאנגרעס פוילן, צו זיין פאטער, רבי גרשון העניך ליינער, דער ערשטער ראדזינער רבי, דער "בעל התכלת", א זון פון רבי יעקב ליינער, דער "בית יעקב" פון איזשביצע, א זון פון רבי מרדכי יוסף ליינער פון איזשביצע, דער "מי השילוח".

## רבנות 
אום ד' טבת תרנ"א איז זיין פאטער נפטר געווארן, און רבי מרדכי יוסף אלעזר איז געווארן רבי אין ראדזין.

זיין איידעם איז געווען הרב יחיאל צבי גוראריה, א זון פון הרב נתן גוראריה. ווען דער איידעם איז געקומען קיין ראדזין האט די משפחה געבעטן ער זאל טראגן תכלת אויף זיין טלית לויטן ראדזינער מנהג. אזוי ווי ער איז געווען א חב'דסקער חסיד, אבער, און וויסנדיק די שיטה פון דער ליובאוויטשער רבי נישט צו גיין מיט תכלת, האט ער נישט מסכים געווען. ווען דער ליובאוויטשער רבי האט געהערט דערפון, האט ער אים געהייסן לייגן תכלת אויף זיין ציצית צוליב זיין שווער (דער ראדזינער) וועמען ער האט גערופן אן "אדם גדול".

ביי דער ערשטער וועלט מלחמה האט ער זיך געצויגן פון ראדזין קיין ווארשע.

ווען רבי מנחם מענדל שניאורסאהן האט חתונה געהאט אין תרפ"ט מיט מרת חיה מושקא, די טאכטער פונעם ליובאוויטשער רבין רבי יוסף יצחק שניאורסאהן, אין ווארשע, איז רבי מרדכי יוסף אלעזר געווען דער איינציקער רבי וואס האט באקומען א כיבוד ביי דער חופה, לייענען די כתובה.

רבי מרדכי יוסף איז נפטר געווארן כ"ו שבט תרפ"ט אין ווארשע, און ער ליגט אינעם בית עולם דארטן.

## משפחה
די קינדער פון רבי מרדכי יוסף אלעזר זענען געווען:
* רבי שמואל שלמה ליינער הי"ד, גרינדער פון דער ישיבה "סוד ישרים"

* מרת חוה, ווייב פון  הרב יעקב גראמאן הי"ד

* מרת טויבע בינה (טאפטשע), ווייב פון רבי יחיאל צבי גוראריה הי"ד

* מרת שרה זעלדא הי"ד, ווייב פון רבי אברהם ישכר ענגלארד, ראדזינער רבי

* הדסה הי"ד

## זיינע ספרים
*"תפארת יוסף" - דרשות ומאמרים אויף חדשים פון יאר און סדרות 

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פוילישע אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
הארון אל-ראשיד

[קליין|הארון אל-ראשיד נעמט אויף א דעלעגאציע פון [קארל דער גרויסער אין זיין הויף אין באגדאד.]]
**האַרון אַל-ראַשיד** ( *האַרון אַר-ראַשיד* טייטש: אהרן דער רעכטפארטיקער;) 17טן מערץ 763 - 24סטן מערץ 809) איז געווען דער פינפטער אראבער אבאסידער כאליף. ער האט געהערשט פון 786 ביז 809, און אין זיין צייט האבן וויסנשאפט, קולטור און רעליגיע געבליעט, ווי אויך קונסט און מוזיק. ער האט געגרינדעט די לעגענדארישע "בית החכמה" ביבליאטעק.

הארון איז געווען א זון פונעם דריטן כאליף, אל-מאהדי.

די אדמיניסטראציע אין זיין צייט איז געפירט געווארן דורך דער בארמאכיד פאמיליע. הארונס מוטער, אל־כייזוראן, האט געהאט א גרויסע השפעה אויף אים.

## לעבנס געשיכטע 
### יוגנט 
האַרון איז געבאָרן געוואָרן אין ריי – צו יענער צײַט אַ טייל פון דזשיבאַל אין דעם אַבאַסישער כאַליפאַט, הײַנט צוטאָגס אין דעם טעהעראַן קרײַז פון איראַן. ער איז געווען אַ זון פון דער דריטער אַבאַסישער כאַליף אַל־מאַהדי (געהערשט 775 - 786), און אַל־כײַזוראַן, אַ געוועזענע שקלאַפערין פון תימן. זײַן מוטער איז געווען אַ פרוי מיט אַ שטאַרקן כאַראַקטער, וואָס האָט שטאַרק געווירקט אויף דער מלוכה איר מאַן און אירע זין.
קאַטעגאָריע:כאליפן
פרא באנא

**פרא באנא** איז א לאטייניש ווארט (*pro bono publico*) וועלכע באדייט פארן ציבור'ס וואוילזיין, ד"ה מען ארבעט פארן ציבור אן געהאלט.

עס ווערט בעיקר גענוצט אין באצוג צו די ארבעט פון אן אדוואקאט וועלכער גיבט אוועק פון זיין צייט פאר אנדערע אן צו פארדינען דערויף געלט.

קאַטעגאָריע:געזעץ
הוראגאן סענדי

**הוראַגאַן סענדי** () איז געווען א טראפישער ציקלאן וואס האט אנגערירט טיילן פון די קאראאיבן, מיטל־אטלאנטישן אקעאן און צפון־מזרח פאראייניגטע שטאטן סוף אקטאבער 2012, און איז געווארן דער גרעסטער אטלאנטישער הוראגאן אין דיאמעטער, מיט ווינטן פארשפרייט 1,100&nbsp;מייל (1,800&nbsp;ק"מ). דער שטורעם האט אנטוויקלט דעם 22סטן אקטאבער פון א טראפישער כוואליע אינעם מערב קאראאיבישן ים. ער איז אינגיכן געווארן גרעסער און נאך זעקס שעה איז ער געווארן א טראפישער שטורעם. ביסלעכווייז האט סענדי גערירט צו צפון אין די גרעסערע אנטילן. דעם 24סטן אקטאבער איז סענדי אנגקעומען אין דזשאמייקע און איז דעמאלסט שוין געווען א הוראגאן. דערנאך איז סענדי אנגעקומען אין קובא וואו ער איז געווארן א קאטעגאריע 2 הוראגאן. 

דעם 25סטן אקטאבער האט סענדי זיך אפגעשוואכט צו א קאטעגאריע 1 הוראגאן. דעם 26סטן אקטאבער האט דער וואשינגטאן די סי בירגערמייסטער ווינסענט גריי אויסגערופן אן עמערגענץ מצב פאר דער הויפטשטאט, און דעם זעלבן טאג האב די גובערנאטארן פון קאנעטיקוט, מאסאטשוסעטס, ניו יארק, פענסילוועניע און ווירדזשיניע אויך אויסגערופן אן עמערגענץ מצב. דעם 29סטן אקטאבער איז סענדי אנגעקומען קיין ניו דזשערסי און ניו יארק, וואו ס'זענען געווען גרויסע היזקים.

253 מענטשן זענען געהרגעט געווארן: פון זיי 131 אין די פאראייניגטע שטאטן און 104 אין האיטי. 

## רעפערענצן
* 

קאַטעגאָריע:וועטער
קאַטעגאָריע:2012
חרם

א **חרם** פלעגט מען אמאל מאכן ווען איינער האט געטוהן א זאך און מען האט אים געוואלט שטארק באשטראפן דערפאר האט בית דין אים מחרים געווען מיט שווארצע לעכט און שופרות.

צו איינער וואס איז אין חרם טאר מען נישט רעדן און נישט שטיין אין זיינע פיר איילן. ער איז ווי איזאלירט פון די געמיינדע.

א מסור פלעגט מען מחרים זיין.

למעשה פלעגט אין רוב פלעצער זיין אומלעגאל א חרם.

דאס ווארט חרם טייטשט וויסט.

די אמסטערדאמער קהילה האט געלייגט ברוך שפינאזא אין חרם.

## זעט אויך 
* פולסא דנורא
* חרם דרבינו גרשום

קאַטעגאָריע:בית דין צדק
סימאר רעכטצייט

**סימאר רעכטצייט** (18טן יאנואר 1908 - 14טן אקטאבער 2002) איז געווען א זינגער און אקטיאר אין דעם יידישן טעאטער.

ער איז געבוירן געווארן אין פיעטרקאוו, פוילן, אין 1942 האט ער געהייראט מרים קרעסין.

ער שפילט אויף דעם פילם מאטל דער אפרייטער אלס מר. ראזענוואלד וועלכער האט אדאפטירט דזשעקי מאטל'ס קינד.

## רעפערענצן
* סימאר רעכטצייט זינגט "מיזירלו" 

קאַטעגאָריע:יידיש שפראך זינגערס
קאַטעגאָריע:יידישע אקטיארן
קאַטעגאָריע:פוילישע יידן
קאַטעגאָריע:טעאטער אקטיארן
קאמפאלא

**קאַמפאַלאַ** איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון אוגאנדע. די שטאט געפינט זיך אויפן ברעג פון דער וויקטאריע אזערע.

## געאגראפיע 
די שטאט איז געבויט גאנץ הויך. די שטאט געפינט זיך נאנט צום עקוואטאר, אבער צוליב איר הייך איז דער טעמפעראטור געוויינלעך צווישן 25 און 28 גראד. עס רעגנט אין צוויי סעזאנען, פון אויגוסט ביז דעצעמבער און פון פעברואר ביז יוני.

## טראנספארט 
קאמפאלא ווערט באדינט פון ענטעבע אינטערנאציאנאלע פליפעלד, דאס גרעסטע פליפעלד אין אוגאנדע, וואס געפינט זיך 35 ק"מ פון דער שטאט.

## וועבלינקען
כאליף

**כאַליף** (אראביש: **خليفة**) איז דער נאמען אדער טיטל פון דעם איסלאמישן פירער פון דער "אומא" (أمة‎), ד"ה דאס איסלאמישע פאלק. דאס ווארט "כאליף" איז טייטש אויף אראביש "מחליף" אדער "יורש", ד"ה דער ממלא־מקום פונעם נביא מוחמד. אפטמאל ווערט דער כאליף גערופן "עמיר אל-מומנין" (أمير المؤمنين), אדער "הערשער פון די גלייביקער". 

זייט דעם צעפאל פון דער אטאמאנישער אימפעריע אין 1924, איז בטל געווארן דער טיטל, און היינט ווערט קיינער נישט גערופן כאליף.

## באקאנטע כאליפן 
* אבו באקר – דער ערשטער כאליף פון די סוניס.
* אומאר איבן אל-כאטאב – דער צווייטער כאליף. אין דער תקופה פון זיין רעזשים האט זיך די איסלאמישע אימפעריע פארברייטערט אריינצושליסן עגיפטן, ירושלים און די סאסאנידע אימפעריע.
* אוטמאן איבן עפאן – דער דריטער כאליף. אין זיינע צייטן האט מען רעדאקטירט דעם קוראן.
* עלי איבן אבי טאליב - דער פערטער כאליף, און דער ערשטער אימאם פון די שיאיטן.
* מועאויה איבן סופיאן – דער ערשטער אומאאישער כאליף. ער האט געגרינדעט די אומאיאדישע דינאסטיע.
* הארון אל-ראשיד – אבאסישער כאליף. ביי זיין רעזשים איז באגדאד געווארן דער גרעסטער האנדל צענטער אין דער וועלט.
* סוליימאן דער פראכטפולער – אטאמאנישער סולטאן, אין זיין תקופה האט די אטאמאנישע אימפעריע דערגרייכט איר שפיץ. ער האט געבויט די מויערן פון ירושלים

*
קאַטעגאָריע:טיטלען
צירקאניום

250px|לינקס
250px|קליין|זילבערן־ווייַסער צירקאָניום
**צירקאָניום** איז אַ כעמישער עלעמענט מיטן כעמישן סימבאָל **Zr** און אַטאם נומער 40. צירקאָניום האט א זילבערן־ווייַסן קאליר.

דער הויפט קוואל פון צירקאניום איז דער מינעראל צירקאן (ZrSiO4), וואס מען געפינט אין אויסראליע, אינדיע, בראזיל, דרום אפריקע, די פאראייניגטע שטאטן און רוסלאנד.

אנדערע זאגן אז דער לשם שטיין (שמות כ"ח) איז א שטיין וואס אנטהאלט צירקאניום.

 

קאַטעגאָריע:איבערגאנג מעטאלן
מיאנמאר

**מיאַנמאַר** אדער **בורמע** איז א לאנד אין דרום-מזרח אזיע וועלכע גרעניצט זיך מיט טיילאנד, אינדיע, לאאס, באנגלאדעש און כינע. מיאנמאר האט א שטח פון 676,578 ק"מ2, און איז דאס 40סטע גרעסטע לאנד אין דער וועלט און דאס צווייטע גרעסטע אין דרום־מזרח אזיע.

ביז תשמ"ט האט דאס לאנד געהייסן בורמע, און אזוי הייסט עס נאך אין א סך לענדער.

## נאמען 
אויף בורמעזיש הייסט דאס לאנד မြန်မာ|40px ("מיאַנמאַ" - Myanma) אין שריפט אדער ဗမာ|27px ("באמא" - Bama) ביים רעדן. דער אפיציעלער אינטערנאציאנאלער נאמען איז געווען "בורמע" ביז 1989, ווען די רעגירונג האט עס געענדערט צו "מיאנמאר". כאטש די פאראייניגטע פעלקער האט אנערקענט דעם נייעם נאמען, אבער ער איז נישט ברייט אנגענומען ביי דער אינטערנאציאנאלער געמיינדע. פיל לענדער, איינשליסנדיק די פאראייניגטע שטאטן, בריטאניע, אויסטראליע און קאנאדע אנערקענען נישט דעם נייעם נאמען, ווייל זיי אנערקענען נישט די מיליטערישע רעגירונג, וואס האט אויסעפירט די ענדערונג אן א רעפערענדום. צווישן די לענדער וואס אנערקענען יא דעם נייעם נאמען זענען כינע, דייטשלאנד, אינדיע און יאפאן.

די פירערין פון דער אפאזיציע אין בורמע, אאונג סאן סו טשי, און איר פארטיי רופן דאס לאנד נאך מיט היסטארישן נאמען, בורמע. 

מרכז המדיטציה Il Dhammaloka
Satipatthana Vipassana Association – Dhammaloka Meditation Center
Via Belletti, 35
15010 Cremolino (Alessandria)
Tel.: 0143-821038; 335-6553219
פקס: 0143-833372
דואר אלקטרוני:  chiarapr@libero.it

אגודת סאטיפאטאנה ויפאסנה - מרכז המדיטציה דהמלוקה עוקבת אחר בית הספר של  מהסי סיאדאו  (1904-1982), שבסיסו בבורמה (כיום מיאנמר). מסורת נזירית זו בתוך הבודהיזם הבורמזי Theravada נוסדה בעשורים הראשונים של המאה ה-20 ומטרתה העיקרית היא הוראת סאטיפאטאנה  ויפאסנה, הטכניקה המדיטטיבית שלימד כביכול הבודהא עצמו כאמצעי להשגת הארה. בבית הספר הזה יש כיום יותר משלוש מאות ושישים מרכזים - כמעט כולם בבורמה - ואחריו מגיעים כשני וחצי מיליון מתרגלים. מרכז קרמולינו נוסד בשנת 1991, אך החל לעקוב אחר המסורת של Mahasi Sayadaw בשנת 1994, כאשר החלו לבקר בו מדי שנה מאסטרים בורמזים. U Vijaya המכובד (†1999) הוא מאסטר ההתייחסות הראשון. נכון לעכשיו המרכז נמצא תחת הנהגתם של הנכבד U Pandita, ראשו הרוחני של   המהסי סנגה , ושל הנכבד U Vivekananda, נזיר גרמני מאותה מסורת. אדוארדו פרופומו, עוזרו לשעבר של U Vijaya המכובד, דואג לארגון.

הפעילויות מכוונות אך ורק לתרגול  סאטיפטאנה ויפאסנה  עם ריטריט חודשי קצר, ובכל שנה ריטריט ארוך אחד או יותר במקביל להגעת המאסטרים הבורמזים המתארחים במרכז. כמו כן, ניתן להשתמש במתקנים לריטריטים אישיים מודרכים או בניהול עצמי ללא תשלום. המתרגלים האיטלקים שבדרך כלל מגיעים לסירוגין בריטריטים השונים הם כיום בסביבות החמישים.

ב.: מאת אדוארדו פרופומו, ראה  מסע לבורמה. בחיפוש אחר מדיטציית vipassanâ , Magnanelli, טורינו 1997.
לענארד כהן

קליין|לענארד כהן, 1988
**אליעזר ב"ר ניסן הכהן** אין זיינער גויישער נאמען **לענארד נאָרמאַן כהן** (;  ג' תשרי ה'תרצ"ה - ו׳ חשוון ה'תשע"ז) איז געווען  א יודישער קאנאדער שרייבער, דיכטער, זינגער און קאמפאזיטער.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן אין מאנטריאל, קאנאדע. זיין טאטע נתן איז געווען א שניידער און איז געשטארבן ווען לענארד איז אלט געווען בלויז ניין יאר.

ביי די צוואנציג יאר האט ער שוין אויפגעשטעלט זיין ערשטע מוזיק קאפעליע וועלכע האט בעיקר געזינגען אמעריקאנישע פאלקס לידער.

ער האט ליב געהאט צו ארומפארן און געווען נייגעריג כסדר צו באטראכטן נייע זאכן. אין 1960 האט ער געוואוינט אין גריכנלאנד און אין 1967 האט ער זיך געצויגן אין די פאראייניגטע שטאטן.

ער האט באזוכט קובא דורכאויס איהר שטרייט מיט אמעריקע און אין 1973 איז ער געפארן קיין ישראל אנטייל צו נעמען אין דער יום כיפור מלחמה.

## פאמיליע 
ער האט קיינמאל נישט אפיציעל חתונה געהאט, אבער האט עטליכע קינדער פון זיינע באציאונגען.

זיין זוהן אדם וועלכע איז געבוירן אין 1972 איז אליינס א זינגער און קאמפאזיטאר.

כהן איז געווען א שטאלצער יוד, פארבונדן צו יודישקייט, ווי עס קענטיג אין טייל פון זיינע פאפולערע קאמפאזיציעס. ער איז געווען אויך א בודהיסט און וועגעטאריאניזם.

## אויסצייכענונגען 
## זיינע ווערק 
### דיסקאגראפיע 
* לידער פון לענארד כהן, 1967
* געזאנגען פון א צימער, 1969
* נייע הויט פאר די אלטע צערעמאניע, 1974
* איך בין דיין מאן, 1988
* די צוקונפט, 1992
* צעהן נייע לידער, 2001
* אלטע בייפעלער, 2002
### ביכער 
* בלומען פאר היטלער, 1964
* די ענערגיע פון קנעכט, 1972
* בוך פון רחמנות, 1984

## וועב לינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל http://www.leonardcohen.com/us/home
* http://www.rockhall.com/inductees/leonard-cohen/
* א דאקומענטארער פילם איבער איהם http://www.nfb.ca/film/ladies_and_gentlemen_mr_leonard_cohen 
* ער זינגט זיין בארימטע קאמפאזיציע אויף הללויה https://www.youtube.com/watch?v=YrLk4vdY28Q

קאַטעגאָריע:קאנאדער יידן
קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
קאַטעגאָריע:יידישע זינגער
קאַטעגאָריע:כהנים
קאַטעגאָריע:מאנטרעאל
קאנגא טייך

דער **קאנגא טייך** איז דער לענגסטער טייך פון צענטראל און מערב אפריקע, און דער צווייטער לענגסטער טייך אין גאנץ אפריקע נאכן נילוס. דער קאנגא און זיינע בייטייכן פליסן אדורך דעם צווייטן גרעסטן רעגנוואלד אין דער וועלט. דער קאנגא האט דעם צווייטן גרעסטן אויסגאס אין דער וועלט (נאכן אמאזאנאס, און דעם צווייטן גרעסטן דרענאזש בעקן אין דער וועלט, אויך נאכן אמאזאנאס.

דער קאנגא איז דער טיפסטער טייך אין דער וועלט, אין טייל ערטער טיפער פון 220 מעטער. דער נאמען פונעם טייך שטאמט פונעם אוראלטן קאנגא קעניגרייך, וואס האט באדעקט דעם שטח ביים מויל פונעם טייך. די היינטיקע לענדער דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא און רעפובליק פון קאנגא נעמען אויך זייערע נעמען פון דעם טייך, און ביידע זייערע הויפטשטעט, קינשאזע און בראזאוויל, געפינען זיך אויף די ברעגן פונעם טייך, איינס קעגנאיבער אנאנד.

קאַטעגאָריע:טייכן
קאַטעגאָריע:אפריקע
פאלק און לאנד

**פאָלק און לאַנד** איז א יידיש בוך ארויסגעגעבן דורך נתן מילייקאָווסקי אין ניו יארק, תרפ"ח וועלכע אנטהאלט די דרשות וועלכע ער האט געזאגט ביי פארשידענע פארזאמלונגען לענגאויס די פאראייניגטע שטאטן לטובת דעם ציוניסטישן קרן היסוד.

עס אנטהאלט אין טאטאל די פאלגנדע זיבן ארטיקלען:
* די אידישע בענקשאפט
* באַלפור דעקלאַראַציע
* קענט איר דאָס לאַנד?
* אידישער ווילען, אידישער גייסט
* אונזער נצחון
* די האָפנונג פון צפת
* פקיעין, דער הייליגער צענטער פון אידישען ישוב

סך הכל באשטייט דער בוך פון 125 זייטן.

קאַטעגאָריע:יידישע ביכער
קאַטעגאָריע:יידיש
שפיצל שטרימפקינד

**שפיצל שטרימפקינד** איז א פסעוודאנים פון א פרוי וועלכע איז א געלונגענע שרייבער און בלאגער און איז א באקאנטער פיגור און זייער פאפולער אינערהאלב די otd געמיינדע.

## געשיכטע 
איר געשיכטע איז אויסנאם אינטרעסאנט און עס דערקענט זיך אין אירע באשרייבונגען.

זי איז אויפגעוואקסן אין א שטרענג פרומע סאטמארער שטוב. און אנדערש ווי רוב וועלכע פארלאזן די חרדישע געמיינדע, איז זי געווען זייער צופרידן ביז... זי האט חתונה געהאט און באקומען צוטריט צו דער אינטערנעט. זי האט דאן אנגעהויבן צו בלאגן אויף ענגליש און זי האט אפט אפילו פארטיידיגט די סאטמארער געמיינדע פארן זיין אזוי עקסטרעם, אבער למעשה האט די אינטערנעט געהאט א השפעה אויף איר פירונג צב"ש זי האט זיך נישט געוואלט אפשערן די האר - א זאך וועלכע איז זייער אפגעפרעגט ביי סאטמארער, און זי איז געצוואונגען געווען צו פארלאזן די געמיינדע. און היינט לעבט זי פרייליך מיט איר קינד.

זי האט דערנאך געעפנט א פרישע בלאג "אוי וויי קארטונס" וואו עס ווערט אויסגעלופטערט פראבלעמען - אדער סתם חוזק - פון דער חרדישער געמיינדע.
און טאקע ווייל זי האט נישט געליטן אין די יוגנד, זעט זיך ארויס אז זי פארמאגט נישט קיין בלינדע האס קעגן איר פארגאנגענהייט. זי שרייבט מיט שכל און פארשטאנד.

זי איז בארימט מיט אירע אויסנאמליכן שכל הישר און געלונגענע ארטיקלען. איר ארטיקל "דער גט" האט געהאט געוואלדיגן אפקלאנג.

## וועב-לינקען און רעפרענצן 
* שפיצל שפרימפקינד בלאג
* דער עפילאג פון שפיצל שטרימפקינד
* אוי וויי קארטונס 
* רירנדער ארטיקל "דער גט" אין איבערזעצונג פון קטלא קניא
* איבערזעצונג פון איר ארטיקל פארוואס זי האט איבערגעלאזט אין קאווע שטיבל

קאַטעגאָריע:בלאגס
בעקבות רבותינו

**בעקבות רבותינו** (יודיש טייטש: אין די טריט פון אונזערע רביס) איז א סעט פון פיר ביכער וועלכע טוט זייער שיין באשרייבן אין דער יידישער שפראך די לעבן-דערציילונג פון פיר בארימטע גדולי ישראל וועלכע האבן געלאזט אן אומפארגעסליכן איינדרוק ביי באזונדערע קרייזן פון כלל ישראל, און געשאפן דעם געשטאלט פון אידישן פאלק אויף די צוקונפטיגע דורות.
די פיר בענדער זענען:
* דער בעש"ט (ירושלים תשמ"ג).
* דער ווילנער גאון (ירושלים תשמ"ג)
* דער חתם סופר (ירושלים תשמ"ג).
* דער בן איש חי (ירושלים תשמ"ג).

עס איז אויסגעארבעט פארן יוגנט מיט נקודות דורכן טאלאנטפולן שרייבער מנחם מענדל גערליץ גריפן **מנחם געץ**, וועלכע רופט זיך מיטן פסעוודאנים מנחם גץ און איז געדרוקט געווארן אין ירושלים.

קאַטעגאָריע:יידישע ביכער
קאַטעגאָריע:יידיש
שוועדישע קראנע

קליין|270px|5 שוועדישע קראָונעס

די **שוועדישע קראנע** אדער דער **שוועדישער קרוין** (שוועדיש: *svensk krona*; קאד: SEK) איז די וואלוטע אין שוועדן זייט 1873. אפיציעל איז די קראנע צעטיילט אין 100 Öre  (ערע), אבער היינט איז נישט מער דא אזעלכע מטבעות.

## היסטאריע
פון 1604 אן איז געווען דער געזעצלעכער צאלמיטל אין שוועדן דער רייקסטאלער. אין אנהייב פון די 1870ער יארן האבן באשלאסן די סקאנדינאווישע לענדער, שוועדן , נארוועגיע און דענמארק, ארויסגעסן א נייע מטבע, א "קרוין", וואס זאל זיין ווערט א 1⁄2480 טייל פון א קילאגראם פון ריין גאלד. 

אין צירקולאציע היינט געפינען זיך די מטבעות איין קראנע, 5 און 10 קראנעס, און באנקנאטן פון 20, 50, 100, 500  און 1000 קראנעס.

## וועבלינקען
* וועבזייטל פונעם שוועדישן נאציאנאלן באנק 

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שוועדן
קאַטעגאָריע:וואלוטע
קאַטעגאָריע:מטבעות
בראזאוויל

**בראַזאַוויל** () איז די הויפטשטאט פון און די גרעסטע שטאט אין דער רעפובליק פון קאנגא. די שטאט געפינט זיך אויפן צפון ברעג פונעם קאנגא טייך, קעגן איבער קינשאזע. דאס איז דער איינציקער ארט אין דער וועלט וואו צוויי הויפטשטעט פון לענדער ליגן קעגנאיבער אנאנד.

## רעפערענצן
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אפריקע
באצוואנע

**באצוואַנע**, אפיציעל די **רעפובליק פון באצוואַנע** (צוואנא: *Lefatshe la Botswana*) איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין דרום אפריקע. באצוואַנע גרענעצט זימבאבווע צו צפון־מזרח, דרום אפריקע צו דרום־מזרח און דרום, און נאמיביע צו מערב און צפון. באצוואנע האט א קליינעם גרענעץ פון א פאר הונדערט מעטער מיט זאמביע אין צפון. דער שטח פונעם לאנד איז 581,730 קוואדראט ק"מ, פון וואס 70% איז באדעקט מיטן קאלאהארי מדבר.

די הויפטשטאט איז גאבאראן. אין 2010 איז די באפעלקערונג געווען געשאצט צו 2,029,307.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען
אנאטיווקא

**אנאטיווקא** (; *גנאטיווקא*) איז א גאנץ קליין דערפל אין אוקראינע.

אין ווארהייט זענען פארהאנען עטליכע אזעלכע ערטער מיט דעם - צו ענליכע נאמען. און איז געביטן געווארן מיט די יארן, פון **אנא**טיווקא צו אנא**טעווקע**, צו איגנאטיווקע.

ווי קליין דאס דערפעלע איז, וואס אפילו אויפן רוסיש-אוקריינישער מאפע פארנעמט זי נישט קיין ארט און ווערט אפילו נישט דערמאנט דורכאויס! דאך אבער האט זי מיט איר היסטאריע געהאט מזל, און איז גאר א פאפולערער נאמען, סיי אין דער חסידישער וועלט, און סיי - להבדיל  אינעם טעאטער-שפיל וועלט.

דער באוואוסטער חסידישער גייסטישער פירער, רבי מאטעלע דער טשערנאבלער מגיד זי"ע, האט געגארט צו ווערן באגראבן אין יענעם קליין דערפעלע, וואס איז א האלבע שטונדע וועג, מיט א אויטא, פון קיעוו, די הויפט שטאט פון אוקראינע. און דארט ווי עס קלונגען נישט די גלעקער פון די קלויסטער [זייענדיג א פיצינקע דארף איז אפילו נישט געבויעט געווארן דארט קיין תיפלה ווי איבעראל לענגאויס רוסלאנד] און דארט איז טאקע זיין רוה ארט.

ווידעראום אנאטעווקע וואס איז באקאנט פונעם מאווי שפיל 'טעוויע דער מילכיקער' אדער 'דער פידלער אויפן דאך', וואס איז פארפאסט געווארן דורכן היסטארישער פיעסע שרייבער שלום עליכם, וואס האט אליין געוואוינט אין יענעם אומגעגענד, און האט געשטאמט פון חסידישע אור עלטערן פונעם טשערנאבלער דינאסטיע. דעריבער קען גאר זיין אז עס איז עפעס א צווייטע דערפל מיט דעם נאמען, אדער גאר קען זיין אז עס איז יא דאס זעלביגע.

קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע

קאַטעגאָריע:דערפער אין אוקראינע
דיאמעטער

קליין|200px|M-צענטער פון קרייז, d- **דיאמעטער** פון קרייז, r-ראדיוס פון קרייז

אין געאמעטריע איז דער **דיאַמעטער** פון א קרייז א כארדע פונעם קרייז וואס גייט אדורך דעם צענטער. מען ניצט דאס זעלבע ווארט פאר דער לענג פונעם דיאמעטער; די לענג פונעם דיאמעטער איז טאפלט פון דער לענג פון א ראדיוס פונעם קרייז. 

אין גראף טעאריע איז דער דיאמעטער פון א פארבינדלעכער גראף דער גרעסטער דיסטאנץ צווישן די ווייטסטן צוויי קנופן איינס פון אנאנד אינעם גראף.

## פאראלגעמיינערונג 
די דעפיניציעס זענען ספעציפישע פֿאלן פון דעם באגריף פון א דיאמעטער אין א מעטרישן רוים: דער דיאמעטער פון א סכום אין א מעטרידשן רוים איז דער סופרעמום פון די דיסטאנצן צווישן פונקטן אין אים. פארמאל, אז \!\, A איז א סכום אין א רוים מיט מעטריק \!\, d, ווערט דער דיאמעטער פון דעם סכום דעפינירט אזוי: \!\, \sup\left\{d(x,y)|x,y\isin A\right\}. 

דער דיאמעטער פון א קרייז לויט דער אלגעמיינער דעפיניציע איז גלייך מיט דער נארמאלער געאמעטרישער דעפיניציע, ווייל דער דיאמעטער איז דער לענגסטער סעגמענט צווישן צוויי פונקטן אין א קרייז.

קאַטעגאָריע:געאמעטריע
קאַטעגאָריע:קרייז
לענא קיכלער-זילבערמאן

**לענא קיכלער-זילבערמאן** (1910 – 6טן אויגוסט 1987) איז געווען א העלדישע יידישע פרוי וועלכע האט זיך בארימט געמאכט דורכן נעמען אונטער איר שוץ מער ווי הונדערט קינדער וועלכע האבן זיך געראטעוועט אין דער קריג אבער האבן פארלוירן זייערע עלטערן און האבן נישט געהאט ווער ס'זאל זיך אפגעבן מיט זיי.

זי האט באשריבן איר געשיכטע אין פויליש, מיטן נאמען מיינע הונדערט קינדער, וועלכע איז דערנאך איבערגעזעצט געווארן אין פיל שפראכן ווי העברעאיש, ענגליש, האלענדיש און פראנצויזיש. און דערונטער אויך אין יידיש אין נאמען מיינע הונדערט קינדער דורך דעם שרייבער לייב אליצקי.

## געשיכטע 
לענא קיכלער איז געבוירן געווארן אין וויליטשקע, גאליציע (היינט פוילן), א שטעטל לעבן קראקע.

אין דער צייט פון קריג האט זי זיך אויפגעהאלטן אלס ערציערין אויף ארישע פאפירן.

## וועבלינקען 
* לענא קיכלער-זילבערמאן - יד ושם וועבזייטל

קאַטעגאָריע:פוילישע יידן
קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער
לאמיר לאכן...

**לאמיר לאכן...** איז א יידיש ביכל וואו עס ווערט צוזאמגענומען אינטרעסאנטע מעשהלעך, וויצן און ווערטלעך פונעם יודישן אוצר.

עס איז צוזאמגענומען געווארן און ארויסגעגעבן דורך א. אפאטאווסקי דורך פארלאג אגודה תרבות לעם אין תל-אביב 1970, און איז איבערגעדרוקט געווארן אין א צווייטע אויסגעברייטערטע אויפלאגע אין יאר 1989 דורך הוצאתישראל-בוך.

## אינהאלט 
דאס ביכל אנטהאלט די פאלגנדע עלף קאפיטלען, אין א טאטאל פון 360 זייטן.

* פון יידישן פאלקס אוצר
* כעלעם
* ישראל-הומאר
* שאלות און תשובות
* וואס ס'קאָן אַלץ געשען
* פראנצויזישע העפלעכקייט
* צווישן בארימטע מענטשן
* פון דא און דארט
* ביים דאקטאר
* פון געריכט-זאל
* חכמות פון קינדער

עס פארמאגט אויך א קורצע הקדמה פונעם פילאָלאָג אין פאריז א. דערטשאַנסקי.

## וועבלינקען 
* http://simania.co.il/bookdetails.php?item_id=498325

קאַטעגאָריע:יידישע ביכער
קאַטעגאָריע:הומאר
מיט א אידישען טעם

**מיט א אידישען טעם** איז א יידיש מוזיק אלבאם וואו עס זינגען פארשידענע זינגער, א "סוקי און דינג" פראדוקציע און די מוזיק איז געשפילט דורך "נגינה ארקעסטער".

## ליסטע פון ניגונים
* לחיים
געזונגען דורך מיכאל שניצלער און בנימין לאווי. די ווערטער (לידטעקסט) פאר דעם ליד זענען צוזאמגעשטעלט געווארן דורכן באקאנטן בדחן ר' ישעי' פוקס.

* מאמע רחל
געזונגען דורך שלומי דאסקאל. קאמפאזירט דורך עבי ראטענבערג. לידטעקסט עבי רטנ"ב, ישעי' פוקס און ליפא שמעלצער.

* זייט מצליח
געזונגען דורך בנימין לאווי. ניגון קאמפאזירט ר' שלמה קאליש און לידטעקסט ר' ישעי' פוקס.

* תורה
געזונגען דורך שלומי דאסקאל, קאמפאזירט ר' פנחס (פינקי) וועבער לידטעקסט שלומי ראזענפעלד.

* מלך
געזונגען בצלאל גאלד. קאמפאזירט משה (מונה) ראזענבלום לידטעקסט ר' אברהם הענדלער.

* ענני
געזונגען און לידטעקסט דורך ליפא שמעלצער, קאמפאזירט ר' פנחס וועבער.

* מזל טוב
געזונגען דורך מיכאל שניצלער און קאמפאזירט דורך ליפא שמעלצער און פנחס מרדכי וועבער.

* אם אשכחך
געזונגען דורך שמואל פריעדמאן קאמפאזירט ר' מרדכי טווערסקי לידטעקסט ר' אברהם האנדלער.

* אין עוד
א ניגון חב"ד געזונגען דורך מיכאל שניצלער.

* תפלה לעני
געזונגען דורך שמואל פריעדמאן, קאמפאזירט ר' פנחס וועבער און לידטעקסט ביי ר' אברהם האנדלער.

* לכבוד החתן
געזונגען דורך בצלאל גאלד, קאמפאזירט ר' הלל פאלעי לידטעקסט ר' אברהם האנדלער.

## וועבלינקען 
* http://f2h.nana10.co.il/1308539975435 

קאַטעגאָריע:אידישע לידער
קאַטעגאָריע:אלבאמען
תהלים כולל

**תהלים כולל** איז א נעץ פון תהלים כוללים וואו אינגעלייט זאגן תהלים יעדן אינדערפרי, און מענטשן קענען אריינרופן מזכיר זיין נעמען פאר ישועות און אלע וואונטשן און זיך אנשליסן מיט מיטגלידערשאפט פאר געלט.
זיי זענען באוואוסט מיט זייערע מעשיות וואס ווערט פארשפרייט יעדע וואך אין צענדליגע אויסגאבעס, וואו עס ווערט געברענגט וואונדערליכע מעשיות פון מענטשן וועלכע זענען געהאלפן געווארן דורך זיי. אנגעהויבן האט זיך עס אויף א קליינעם פארמאט אין קרית יואל, און פון דארט האט זיך עס פארשפרייט מיט אפטיילונגען אין בארא פארק און וויליאמסבורג, און מירון און ירושלים מיט פלענער צו עפענען אין יעדן יודישן ישוב.

קאַטעגאָריע:יידישע ארגאניזאציעס
קאַטעגאָריע:תהילים
דער צווייטער לייכטער

**דער צווייטער לייכטער** איז א שפאנענדע ערציילונג באזירט אויף א היסטארישן אונטערגרונד געשריבן דורך ע. וואלערשטיין און ארויסעגעבן אין א בוך אין יאר תשע"ג דורך "נר למאור פאבלישונג".

עס איז  געלאפן אין פארזעצונגען אין דער קינדער אפטיילונג פון דער בליק, אן אויסגאבע וועלכע עקזיסטירט שוין נישט היינט.

עס אנטהאלט פיר-הונדערט-צוויי-און-פערציג זייטן.

## די ערציילונג 
די מעשה באציהט זיך איבער די יארן בעפאר די צווייטע וועלט מלחמה, ווען א מאמע האט געגעבן אירע צוויי לייכטער פאר אירע טעכטער בעפאר זי האט זיי באהאלטן ביי גוים.

יארן נאך די קריג פארט א משפחה פון ארץ ישראל ארויס קיין אמעריקע צוליב היילן א קראנקע קינד, א רענצל ווערט פארביטן, מיט איינע וועלכע פארמאגט קעש אין זיך, און דארט טרעפן זיי דורך א צופאל די אנדערע לייכטער - דורך וועלכע ביידע משפחות פאראייניגן זיך.

קאַטעגאָריע:יידישע ביכער
אייב שווארץ

**אייב שוואַרץ** (1881–1963) איז געווען א קלעזמער מוזיקער און קאמפאזיטאר אין די 1920ער יארן.

אייב איז געבוירן געווארן לעבן בוקארעשט, רומעניע אין 1881, און האט זיך געצויגן קיין אמעריקע אין 1899. ער איז געווארן א טאלאנפולער קאמפאזיטאר פון מוזיק, ווי אויך א פידלער, א פיאניסט און א קאפעל-מייסטער.

ער האט קאמפאזירט די באוואוסטע "די גרינע קוזינע" וואס קלעזמארים שפילן נאך היינט.

קאַטעגאָריע:יידישע קאמפאזיטארן
קאַטעגאָריע:רומענישע יידן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
מעדיטאציע

**מעדיטאציע** איז א פאָרעם פון התבוננות וואס נעמט אריין זיצן אין פארשידענע טראדיצינאלע פאזיציעס, געווענליך אויף די ערד מיט די שדרה גראָד אויפגעשטעלט אויף ארויף, אבער מ'קען זיך זעצן אויף א בענקל אויך, דער עיקר געדאנק דערפון איז די קאנצעטראציע... 

 מעדיטאציע איז ערשט ערפינדן געווארן און מייסטנס גענוצט געווארן אין טראדיצינאלע בודהיזם.

## וועבלינקען 
* א בוך איבער מעדיטאציע און אידישקייט

*
טריק-טראק

קליין|א טריק־טראק סעט אנטהאלט א טאוול, צוויי סעטן פון פופצן ביינדלעך, צוויי פאר ווערפלעך, צוויי ווערפעל־בעכערס און א טאפלן קוב.
**טריק־טראַק** (; ; קורדיש: *nerd*) איז פון די עלצטע טאוול-שפילן אין דער וועלט. צוויי שפילער שפילן, און מען באוועגט די ביינדלעך לויטן אויסקומפט פון צוויי ווערפלעך. דער געווינער איז דער ערשטער וואס האט אראפגענומען אלע זיינע ביינדלעך פונעם טאוול.

כאטש דער אויסקומפט פונעם שפיל איז אפהענגיק אין מזל, אבער סטראטעגיע שפילט א גרויסע ראלע.

דער שפיל־טאוול האט 24 לאנגע דרייעקן וואו מען לייגט די ביינדלעך, און יעדער שפילער האט 15 ביינדלעך.

די שפיל פון טריק־טראק האבן שטארק שטודירט די קאמפיוטער וויסנשאפטלער, וואס האבן אנטוויקלט ווייכווארג וואס קענען געווינען דעם שפיל קעגן די בעסטע מענטשלעכע שפילער.

## היסטאריע 
א שפיל ענלעך צו טריק־טראק האט מען געטראפן אין אוראלטער פערסיע, פאר טויזטנער יאר צוריק. די שפיל נרדשיר דערמאנט אין מסכת כתובות דף ס"א עמוד ב איז גאנץ מעגלעך דער זעלבער שפיל.

היינט איז דער שפיל זייער פאפולער ביי גרוזיאנער, ארמענער, אראבער און טערקן.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:שפילעריי
פארזעצונג

א **פארזעצונג** הייסט א מעשה וועלכע לויפט אין שטיקלעך אין א צייטונג אדער זשורנאל.

מערסטנס פארזעצונג דערציילונגען ווערן דערנאך געדרוקט און ארויסגעגעבן אין א בוך.

קאַטעגאָריע:ליטעראטור
נאוויגאציע

**נאַוויגאַציע** איז אַ טערמין וואָס באשרייבט די אַקטיוויטעטן צו געפינען אַ גיכער און באַקוועמער וועג צווישן צוויי טאפאגראפישע פונקטן, ניצן פאסיקע הילפסמיטלען.
נאַוויגאַציע אָן דער הילף פון אינסטרומענטן איז ספּעציעל שווער אין אן איינפארביקע סביבה, ווי א ים אָדער א מדבר , וואס האט נישט קיין סימנים וואס העלפן צו נאַוויגירן צו געפינען דעם וועג. אין מיליטערישע מיסיעס אָפֿט פארלאנגט נאַוויגאַציע אין גאַנץ פינצטערניש אין אַ פייַנדלעכער  סביבה.

אין אוראלטע צייטן זענען די עיקר נאוויגאציע הילפסמיטלען געווען די זון, די לבנה און די שטערן. ביז דער דערפינדונג פונעם קאמפאס, איז געווען ביינאכט דער עיקר הילפסמיטל אויפן ים דער צפון שטערן, וואס מען קען זען אין דעם צפון־האלבקיילעך פון דער וועלט. יעדער מאטראס האט דאס געדארפט וויסן, און ביזן היינטיקן טאג לערנט מען וויאזוי צו ניצן דעם צפון שטערן ווען מען שטודירט ים נאוויגאציע.

## וועבלינקען 
*
נאמיביע

**נאַמיביע**, אפיציעל די **רעפובליק פון נאַמיביע** (ענגליש: *Republic of Namibia*) איז א לאנד אין דרום אפריקע, וואס גרענעצט דעם אטלאנטישן אקעאן צו מערב. נאמיביע גרענעצט אנגאלא און זאמביע צו צפון, באצוואנע צו מזרח און דרום אפריקע צו מזרח און דרום. דער שטח פונעם לאנד איז 820,000 קוואדראט ק"מ.

די הויפטשטאט איז ווינדהוק. נאמיביע איז א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער, דעם אפריקאנער פארבאנד און דער קאמאנוועלט.

די באפעלקערונג איז געשאצט צו 2,100,000.

די עקאנאמיע פון לאנד פארלאזט זיך אויף לאנדווירטשאפט, טוריזם און מינעריי פון בריליאנטן, אוראניום, גאלד און זילבער.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען
טרומייט

קליין|♭B טרומייט
אַ **טרומייט** איז אַ מוזיק־אינסטרומענט. פון די מעטאַלע בלאָז־אינסטרומענטן האָט ער דאָס העכסטע קול. טרומייטן זענען גאָר אלטע אינסטרומענטן, וואָס מ'האָט שוין געניצט פאר דרײַ טויזנט יאָר. מען שפּילט א טרומייט מיט בלאָזן לופט דורך פארמאכטע ליפּן. זינט 15טן יאָרהונדערט מאכט מען טרומייטן פון א מעשן טרײַבל, געבויגן צוויי מאָל. הײַנטיקע טרומייטן האָבן ווענטיל צו ענדערן דאָס קול.

מען שפּילט דעם טרומייט אין קלאסישער מוזיק און אין דזשעז.

דער טרומייט איז געמאכט פון עטלעכע טיילן. מען בלאָזט דורכן פּיסקל.

אין מאריאטשי מוזיק פלעגט מען שפּילן נאָר סטרונע אינסטרומענטן, אָבער אין 1932 האָט מען אָנגעהויבן אײַנפירן טרומייטן און הײַנט יעדע מאריאטשי טרופע שליסט אײַן א טרומייט.

## אין יידישקייט 
די תּורה זאָגט, אז מען פלעגט בלאָזן חצוצרות אין דעם מדבר. די משנה אין מסכת תענית ברענגט, אז אין א תענית האָט מען געבלאָזן די חצוצרות אינעם בית המקדש.

## זעט אויך 
* שופר

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:מוזיק אינסטרומענטן
סוואזילאנד

**סוואַזילאַנד**, אפיציעל דאס **קעניגרייך פון סוואַזילאַנד** (סוואזי: *Umbuso weSwatini*; ענגליש: *Kingdom of Eswatini*) איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין דרום אפריקע, וואס גרענעצט דרום אפריקע צו צפון, מערב און דרום, און מאזאמביק צו מזרח. סוואזילאנד איז א קליין לאנד, נאר 200 ק"מ פון צפון צו דרום און 130 ק"מ פון מזרח צו מערב.

די הויפטשטאט איז מבאבאנע, און די קעניגלעכע הויפטשטאט איז לאמאמבא. סוואַזילאַנד איז א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער, דעם אפריקאנער פארבאנד און דער קאמאנוועלט.

די באפעלקערונג איז געשאצט צו 1,185,000 (אין 2009).

די עקאנאמיע פון לאנד פארלאזט זיך אויף לאנדווירטשאפט, וועלדעריי, מינעריי און פאבריקאציע פון טעקסטיל און צוקער.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען
גאבאראנע

**גאַבאראנע** () איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון באצוואנע. די שטאט געפינט זיך אויפן נאטוואנע טייך אין דרום־מזרח באצוואנע, 15 ק"מ פונעם גרענעץ מיט דרום אפריקע. גאַבאראנע האט א באפעלקערונג פון 231,626 איינוואוינער.

## היסטאריע 
גאַבאראנע איז געווארן די הויפטשטאט ווען באצוואנע איז געווארן זעלבשטענדיק אין 1965.

## עקאנאמיע 
נישט ווייט פון דער שטאט געפינען זיך מינערייען פון מאנגאן און אזבעסט.

## בילדונג 
די באצוואנע אוניווערסיטעט האט צוויי קאמפוסן אין גאַבאראנע.

## וועבלינקען
לאטארינגיע

**לאטארינגיע** (פראנצויזיש: *Lorraine*, דייטשיש: *Lothringen*) איז איינער פון די 27 ראיאנען (régions) אין פראנקרייך, מיט מעץ איר הויפטשטאט. זי באדעקט א שטח פון 23,547 קוואדראט ק"מ, און האט א באפעלקערונג פון  2,329,000 מענטשן (אין 2004). זי שליסט איין די דעפארטמענטן מערט-און-מאזעל, מעז, מאזעל און וואזש.

קליין|right|די לונעוויל שול, 1786

## זעט אויך
*נאנסי
*לונעוויל
*סטאניסלאוו לעשטשינסקי, מלך פון פוילן

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פראנקרייך
ראדיוס

קליין|200px|M-צענטער פון קרייז, d- דיאמעטער, r-**ראדיוס** פון קרייז

אין געאמעטריע, איז דער **ראַדיוס** דער ליניע סעגמענט פונעם צענטער פון א קרייז מיט זיין ארומקרייז, אדער דער צענטער פון א קיילעך און זיין אייבערפלאך, און אויך די לענג פון דעם סעגמענט. די לענג פונעם ראדיוס איז העלפט פון דער לענג פונעם דיאמעטער. 

אין געאמעטריע טוט מען דעפינירן א קרייז (ווי אויך א קיילעך) ווי דער געאמעטרישער ארט פון אלע פונקטן אין א פֿלאך (אדער א רוים) וואס זייער דיסטאנץ פון ע געוויסן פונקט {דער 'צענטר') איז גלייך צום ראדיוס. מ'קען פאראלגעמיינערן די דעפיניציע צו העכערע דימענסיעס.

דער ראדיוס \ r און דער ארומקרייז \ P פון א קרייז זענען פארבונגן דורכן פֿארמל r = \frac{P}{2\pi}.

א קרייז מיט ראדיוס \ r האט אן ארומקרייז פון היקפו הוא \ 2\pi r, און א שטח פון \ \pi r^2.

א קיילעך מיט ראדיוס \ r האט אן אייבערפלאך שטח פון A = 4 \pi r^2 \, און א פֿארנעם פון V = \frac{4 \pi r^3}{3}.

דאס ווארט 'ראדיוס' שטאמט פון לאטיין *radius*, די שפיצע פון א ראָד.

## זעט אויך 
* אטאמישער ראדיוס
* ראדיוס פון צוניופקום

קאַטעגאָריע:געאמעטריע
קאַטעגאָריע:קרייז
בוזשומבורע

**בוזשומבורע** () איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון בורונדי. די שטאט געפינט זיך אויפן ברעג פון דער טאנגאניקע אזערע, און איז דער הויפט פארט פון בורונדי.

## עקאנאמיע 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אפריקע
ווינקל

אין געאמעטריע, איז א **ווינקל** א טייל פון א פלאך וואו צוויי שטראלן קומען צוזאמען אין א פונקט.
דער פונקט וואו די ביידע שטראלן קומען צוזאמען רופט מען דעם שייטלפונקט אדער שייטל.

די גרייס פון א ווינקל איז דאס פארהעלטעניש פון א קרייזבויגן צו זיין ראדיוס. דער צענטער פונעם בויגן איז דער שפיץ פונעם ווינקל און דער ראדיוס איז די לענג פון די זייטן. אזוי אויך קען מען מעסטן א ראטאציע ארום דעם צענטער פון דער ראטאציע.
מען מעסט די גרייס פון א ווינקל אין גראד אדער ראדיאנען.

א גאנצע רעוואלוציע איז א ווינקל פון 360º אדער אדער 2π ראדיאנען. א גלייכווינקל אדער גראדווינקל איז א פערטל פון א גאנצער רעוואלוציע, ד"ה  90º אדער 2/π ראדיאנען.
1 ראדיאן איז די גרייס פון א ווינקל וואס זיין קרייזבויגן איז גלייך צו זיין ראדיוס.

א ווינקל וואס זיין גרייס איז צווישן נול און א גלייכווינקל רופט מען א *שארף ווינקל*.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:געאמעטריע
קאַטעגאָריע:טריגאנאמעטריע
זוכן קאמעדיע אין דער מוסולמענישער וועלט

**זוכן קאמעדיע אין דער מוסולמענישער וועלט** (ענגליש: *Looking for Comedy in the Muslim World*) איז א פילם פון 2005, דירעקטירט פון אלבערט ברוקס.

## געשיכטע 
דער יודישער קאמיקער אלבערט ווערט פארבעטן דורך דער אמעריקאנישער רעגירונג צו פארן אין אינדיע און פאקיסטאן אויסצוגעפינען וואס עס מאכט די מוסלעמעהנער לאכן.

דער פילם האט באקומען געמישטע איבערזיכטן. און לויט דעם זייטל ראטען טאמעיטאס, האט ער ערהאלטן 42 פראצענט פידבעק.

## שפילער 
* אלבערט ברוקס
* עמע לאקהארט
* עימי רייען

## וועבלינקען 
http://www.imdb.com/title/tt0433116/

קאַטעגאָריע:2005 פילמען
קאַטעגאָריע:אמעריקאנישע פילמען
קאַטעגאָריע:קאמישע פילמען
קאַטעגאָריע:USA רעגירונג
קאַטעגאָריע:פאקיסטאן
קאַטעגאָריע:ענגליש שפראכיגע פילמען
1777

## געשעענישן 
* 26סטן סעפטעמבער - בריטישע מיליטער נעמען איין פילאדעלפיע ביי דער אמעריקאנער אומאפהענגיקייט מלחמה.

## געבוירן 
* 30סטן אפריל - קארל פרידריך גאוס, דייטשער מאטעמאטיקער (געש' 1855)
* 16טן סעפטעמבער - נתן מאיר ראטשילד, ענגלישער באנקיר, א זון פֿון מאיר אמשיל ראטשילד (נפטר 1836)
* 23סטן דעצעמבער - אלעקסאנדער דער ערשטער קייסער פון רוסלאנד

## געשטארבן 
קאַטעגאָריע:גרעגאריאנישע יארן
1778

## געשעענישן 
* 10טן יולי - אמעריקאנער אומאפהענגיקייט מלחמה: לואי דער זעכצנטער, מלך פון פראנקרייך, פראקלאמירט מלחמה קעגן בריטאניע.

## געבוירן 
## געשטארבן 
* 10טן יאנואר - קארל פאן לינע, שוועדישער באטאניקער און זאאלאג (געב' 1707)
* 11טן מיי - וויליאם פיט דער פאטער, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך פון 1766 ביז 1768 (געב' 1708)
* 30סטן מיי - וואלטער, פראנצויזישער פילאסאף און שרייבער (געב' 1694)
* 2טן יולי - זשאן-זשאק רוסא, שווייצער פילאסאף (געב' 1712)

קאַטעגאָריע:גרעגאריאנישע יארן
1779

## געשעענישן 
* יולי - די גרויסע באלאגערונג פון גיבראלטאר הייבט אן.

## געבוירן 
* 15טן מערץ - לארד מעלבארן, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 1848)

## געשטארבן 
* 14טן פעברואר - דזשיימס קוק, ענגלישער אויספארשער (געב' 1728)

קאַטעגאָריע:גרעגאריאנישע יארן
אלעקסאנדער, פוילן

**אַלעקסאַנדער** () איז א שטעטל אין לאדזשער וואיעוואדעשאפט.

אין 2008 האט דאס שטעטל געהאט 20,684 איינוואוינער.

## היסטאריע 
אין 1816 איז דאס דארף פון אלעקנסאדער געגרינדעט געווארן. אין 1822 האט עס באקומען "שטאט רעכטן".

אין סוף פונעם 19טן יארהונדערט און אנהייב פונעם 20סטן יארהונדער האט מען אויפגעשטעלט אין אלעקסאנדער אסאך שטריקעריי פירמעס, און אלעקסאנדער איז געווארן די וויג פון דער פוילישער סקארפעטן אינדוסטריע. די בירגער פלעגן רופן דאס שטעטל "סקארפעטן שטאט", און ביז היינט איז שטריקעריי די הויפט אינדוסטריע דארט.

אין 1910 האט מען געעפנט א טראמוויי פון אלעקסאנדער קיין לאדזש, וואס האט געפועלט ביז 1991.

## יידישע היסטאריע 
אין תרכ"ו האט רבי חנוך העניך הכהן לעווין, דער צווייטער רבי פון דעם גערער חסידות.  זיך באזעצט אין אלעקסאנדער און געפירט זיין הויף דארט. פון דעמאלסט איז אלעקסאנדער געווארט א צענטער פון חסידות.  אין די תר"ן יארן האט רבי יחיאל דאנציגער אויפגעשטעלט אין שטעטל דעם הויף פון אלעקסאנדער.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
עלעקטראנישע מוזיק

**עלעקטראנישע מוזיק**  איז מוזיק וואס מ'האט געמאכט מיט עלעקטראנישע געצייג ווי סינטעזיזירערס, קאמפיוטערס, פויק מאשינען און סעמפלערס. עלעקטראנישע מוזיק ווערט אויך גערופן "קאמפיוטערזירטע מוזיק", ווייל א גרויסן טייל ווערט געמאכט מיט א קאמפיוטער ניצנדיק פאסיקן ווייכווארג.

## היסטאריע 
אין די אנהייב יארן פונעם 20סטן יארהונדערט האט מען געפרואווט צו פארברייטערן דעם ספעקטרום פון קלאנגען, און מ'האט דערפינדן פארשידענע מוזיק אינסטרומענטן ווי דער טעלהארמאניום און דעם אנדעס מארטינא.

אין די 1940ער יארן האט פיער שעפער געגרינדעם די מוזיק קאנקרעט באוועגונג.

אין די 1950ער יארן האט מען אויפגעשטעלט א צענטער פאר עלעקטראנישער מוזיק אין ניו יארק.

אין דער וועלט פון קלאסישער מוזיק האט מען געשפילט באראק מוזיק פון באך, סטראווינסקי און מוסארגסקי מיט א סינטעזיזירער.

עלעקטראנישע מוזיק ווערט געניצט אין פילמען צו שאפן געוויסע עפעקטן. למשל, די טעמע-מעלאדיע פון דער בריטישער טעלעוויזיע סעריע "דאקטאר הו" וואס איז טראנסמיטירט געווארן דורכן BBC אנהייבנדיק פון 1963. די שאפונג האבן געשריבן ראן גריינער (*Ron Grainer*) און דיליא דארבישיר (*Delia Derbyshire*).

קאַטעגאָריע:מוזיק
פארטא-נאווא

**פארטא-נאווא** () איז די אפיציעלע הויפטשטאט און די צווייטע גרעסטע שטאט פון בענין, מיט 234,168 איינוואוינער אין 2005. 

פארטא-נאווא איז א פארט אויף דעם איינגאס פון גינע, אין דעם דרום־מזרח פון לאנד. אין די 1990ער יארן האט מען געפונען נאפט אין דעם ים לעבן פארטא-נאווא, און היינט איז עס א וויכטיקער עקספארט.

## עקאנאמיע 
פארטא-נאווא האט א צעמענט פאבריק און א צווייג פון דעם בענין אינטערנאציאנאלן באנק. אויך געפינט זיך דארט דער וואנדא מארק.

## וועבלינקען
אומאר איבן אל-כאטאב

**אומאַר איבן אַל-כאַטאַב** ( אומאר זון פון אל-כאטאב; 585 - 6טן נאוועמבער 644) איז געווען דער צווייטער כאליף, פון 634 - 644. ער איז געווארן כאליף נאכן טויט פון אבו באכער. ער איז געווען איינער פון די מעכטיקסטע פון אלע כאליפן. אומאר האט דערגאנצט די הערשאפט איבער דעם אראבישן האלבאינדזל, ער האט געקעמפט קעגן די ביזאנטער און האט איינגענומען ארץ ישראל, סיריע, איראק און עגיפטן. אין ירושלים געפינט זיך דער אומאר מעטשעט אויף זיין נאמען. ער האט געזיגט די פערסישע סאסאנידע אימפעריע אין ווינציקער ווי צוויי יאר.

די הערשאפט פון אומאר האט געדויערט צען יאר, און האט אויפגעשטעלט די איסלאמישע אימפעריע.

פאר זיין טויט האט אומאר אויפגעשטעלט א קאנסיליום פון זעקס מענטשן צו קלויבן זיין ממלא מקום. אומאר איז געהרגעט געווארן אין א מעטשעט בשעת ווען ער האט געבעטן דארט, דורך א פערסישן שקלאף.

## יונגע יארן 
אומאר איז געבוירן געווארן אין 644 אין מעקא. אין זיינע יונגע יארן פלעג ער אכט געבן איבער זיין פאטערס קעמלען אין די פלוינען לעבן מעקא. כאטש די דעמאלסיקע אראבער זענען געווען אנאלפאבעטיש, האט אומאר זיך אויסגעלערנט לייענען און שרייבן. ער איז אויך געווען א גוטער רעדנער.

## איסלאם 
ווען מוכאמאד האט אנגעהויבן דרשענען וועגן איסלאם אין 610, איז אומאר, אזוי ווי אנדערע אין מעקא, געווען א שטארקער קעגנער און האט געסטראשעט צו הרגענען אים. אומאר האט געוואלט שיצן די עבודה זרה פון די אראבער.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:אראבער
קאַטעגאָריע:כאליפן