open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
מואמאר קאדאפי

קליין|קאדאפי אין 2009
**מואַמאַר קאַדאַפֿי** (אראביש: معمر القذافي) (7טן יוני 1942 - 20סטן אקטאבער 2011) איז דער געװעזענער פרעזידענט פון ליביע. ער האט געכאפט די הערשאפט אין א רעוואלוציע אין סעפטעמבער 1969.
 
ער איז געבוירן צו זיינע עלטערן, בעדואינער פאסטוכער, אין א געצעלט נעבן סירטע ביים ברעג פונעם מיטטלענדישן ים.

ער האט אפגעלאזט א געגאראפיע קורס זיך אנצושליסן אין מיליטער, און האט איבערגענומען די מאכט אין א בלוט-לאזע מיליטערישע רעוואלוציע ווען ער האט אראפגעווארפן קעניג אידיריס פון זיין שטוהל.

אין די 1970'גער יארן האט ער ארויסגעגעבן זיין "דריטע אוניווערסאלע טעאריע", דאס איז א מיטל-וועג צווישן קאפיטאליזם און קאמאניזם. אזוי ווי ער באשרייבט דאס אין זיין בארימטן "גרינעם בוך".

ער איז אלע יארן געווען א שטארקער שטיצער פון טעראר, און אמעריקע האט שטארק געליטן פון זיין טעראר. אין זיינע לעצטע יארן האט ער פראבירט תשובה צו טאן און זיך מער ווייניגער אפגעלאזט פון טעראר, און ער האט מסכים געווען אז אינספעקטער'ס זאלן איבער קוקן זיינע וואפן. און זיך צו אנטשולדיגן פאר די פען עם אויפרייס. ווארשיינליך ווייל ער האט געזעהן וואס איז געשעהן פאר זיין שכן סאדאם כוסעין. אבער ביז 2011 האט ער נאך אלץ די וואפן.

אין פעברואר 2011 - נאך די אומרוהען אין טוניזיע און עגיפטן - האבן אויסגעבראכן ווילדע פראטעסטן קעגן זיין רעזשים און ס'איז געווארן אן אויפשטאנד. קאדאפי האט פארשפראכן אז אויב פעלט עס אויס וועט ער שטארבן א מארטירער אין זיין שלאכט קעגן די רעבעלן.

און אין חודש תשרי תשע"ב איז ער טאקע אומגעקומען אין די הענט פון זיין פאלק ווען ער איז געווען אויפן וועג צו אנטלויפן פון לאנד.

קאַטעגאָריע:פרעזידענטן
קאַטעגאָריע:ליביע
קאסינא

קליין|250px|סלאט מאשינען אין קאסינאס

א **קאסינא** איז א פלאץ וואו מ'גייט פארוויילן די צייט מיט אזארטשפילן מיט מזל. מ'לייגט אריין אפאר דאלער, און מ'האפט אז מיט גליק וועט מען געווינען מער פון וואס מ'האט אריינגעלייגט דורך די פיל ערליי שפילן.

## מער איבער קאסינאס 
* קאסינאס זענען צוזאמגעשטעלט מיט האטעלן און אפט פלאצירט לעבן אויספלוגן ווי מאהלען אויף קרוז שיפן און ארום וואקאציע אטראקציעס.

* מ'דארף זיין אלט 21 יאר צו קענען **שפילן אין קאסינאס**.

* די **קאסינאס** זענען שטארק באוואכט, ווי פארשטייט זיך צו אזא פלאץ ווי '''ס'גיסט זיך מיליונען**. זיי האבען אן עקסטרע אפטיילונג נאר פאר סקיורעטי, אנדערע ריפען דאס געפארפולע מאפיא גענגס, יעדע אינטש איז **אונטער קאמעראס''' (cctv), די וועכטער זענען ספעציעל טרענירט נישט נאר פאר געהעריגע גנבים נאר אויך צו דערשפירן ווער ס'שמירט אונטער ארבעטער'ס אדער סתם מ'מאכט א שטיקל.

* די **קאסינאס** זענען אויסגעשטעלט **אן זייגערס און פענסטערס** אז מ'פילט מ'איז און אן אנדערע פלאנעטא דאס ברענגט צו אז געוויסע פארשוינען וואוינען מער אין קאסינאס ווי אינדערהיים

- אדער סטעף

- אדער באטייליגטע

- אויסבארגען אויפן חשבון פון **קאסינא** און נישט האבנדיג צוריק צובאצאלן

* א **קאסינא** קען נישט ווערן געבויט **איבעראל** מ'דארף האבן א **ספעציעלע ערלויבעניש** צו קענען בויען אזוינס

## אנליין-קאסינאס 
אנליין איז אויך דא קאסינאס צו שפילען ס'איז דא 3 סארטן וועגן ווי אזוי מ'שפילט:
# גראד אויפן אינטערנעט ווען מ'וויל.
# מ'דארף אראפלאדן די ווייכווארג און מ'קען ווייטער שפילן ווען מ'וויל.
# מ'שפילט לעבעדיג - לייוו (live) - אזוי ווי אין קאסינאס מיט עכטע מענטשן נאר דורכן אינטערנעט.

קליין|250px|קאסינא אין לאס וועגאס

## באקאנטע קאסינא פלעצער 
אין אמעריקא זענען די **קאסינאס** פלאצירט מערסטענס אין לאס וועגאס - די מעקא פאר קאסינאס - און אין אטלאנטיק סיטי אין ניו זשערסי.

## קאסינאס און די מאפיא 
אפטמאל זענען קאסינאס פארבונדן מיט פארברעכן. די רווחים פון א קאסינא קען מען ניצן צו וואשן דאס שווארצע געלט. די קאסינאס אין לאס וועגאס האט די מאפיא אויפגעשטעלט דורך מענטשן ווי באגסי סיגל און מאיר לענסקי.

## וועבלינקען 
ליסט פון קאסינאס איבער דער וועלט {dmoz דירעקטארי }

קאַטעגאָריע:אזארטשפילן
קאַטעגאָריע:פארוויילונג
רעי נעיגין

thumb|left|רעי נעיגין
**רײַ נאַגין** איז דער יעצטיגער שווארצער מעיאר פון ניו ארליענס.

ער איז געווען בירגערמייסטער ביי די האריקעין קאטרינא, און כאטש ער איז שטארק קריטקירט געווארן ווי אזוי ער האט עס באהאנדעלט איז ער ווידער ערוועלט געווארן.

קאַטעגאָריע:בירגערמייסטערס
שטרוי אנקעטע

**שטרוי אנקעטע** איז א סארט וואל פארמעסט, וואס די רעזולטאטן מאכן נישט אויס, עס איז געמאכט צו מעסטן די שטארקייט פון אישו'ס/קאנדידאטן.

דאס ווארט שטרוי אנקעטע נעמט זיך פון דעם זשורנאליסט דזשאן סעלדאן, ער האט געזאגט, נעמט א שטרוי און ווארפט דאם ארויף אין די לופטן, וועט איר זען אין וועלכן ריכטונג די ווינט בלאזט, שטארקערע זאכן שטעלן נישט בעסער פאר מער קאמפליצירטע זאכן.

און אייאווע איז איינגעפירט צו מאכן אזא שטרוי אנקעטע א פאר חדשים פאר די פרעזידענטליכע קאקוס, צו מעסטן די שטארקייט פון די קאנדידאטן.

קאטעגאריע:פאליטיק
פאל מארטין

**פּאָל עדגאר פיליפ מארטין** (ענגליש: *Paul Edgar Philippe Martin*, געבוירן 28סטן אויגוסט 1938) איז געווען קאנאדע'ס 21סטער פרעמיער מיניסטער. ער האט איבערגענומען פון זשאן קרעטיען ווען ער האט צוריקגעצויגן פון אמט. שפעטער האט ער געוואונען נאך א קאדענץ. פאר דעם איז ער געווען דער פינאנץ מיניסטער.

אין זיינע צייטן אלס פינאץ מיניסטער איז קאנאדע'ס עקענאמיע שטארק צוגעוואקסן ער איז געווען א שטארק פאפולערער פינאץ מיניסטאר, אבער ווען ער האט איבער גענומען זשאן קרעטיען איז ער געקומען אין שאטן פון די סקאנדאלן וואס האט ארומגענומען די ליבעראלן פון סוף קרעטיען טערמין.
בן סירא

left|thumb|250px|אילוסטראציע פון בן סירא 1751
**בן סירא** א ספר וואס ישוע בן סירא אדער ווי א טייל רופען איהם יהושע בן סרוק, האט געשריבן, אין דעם ספר שטייט אסאך אינטערסאנטע זאכן, בעיקר רעדט ער ארום חכמות און מדות טובות וואס דעם המון עם זאל וויסן, עס איז משבח די חכמה, די גוטע לייט און די רעכטפארטיגע צדיקים און עס איז מגנה און רעדט שלעכטץ אויף רשעים און נערנים.

דער ספר זעהט מען איז געמאכט בעיקר פאר גוים און אומות העולם וואס האבן נישט די אידישע תורה, עס איז זייער ענליך געשריבן ווי דער ספר משלי פון שלמה המלך.

עס זענען דא וואס זאגן אז ער איז א זון פון שלמה המלך, אין אסאך ספרי בן סירא שטייט אז ער איז א זון פון ירמיהו הנביא. אין אנהייב פון אסאך דרוקן שטייט א מעשה ווי אזוי ער איז געבוירן געווארן דורך די זרע פון ירמיה אבער נישט דורך זיין ווייב. דער ש"ך צייכנט אן די מעשה אין שולחן ערוך יורה דעה סי' קצה.

אין גמרא שטייט אז עס געפינט אין איר אסאך שטותים, און עס האט א דין ווי ספרים חיצונים וואס מען טאר נישט דערין עוסק זיין, דאך זאגט די גמרא אז די קלוגע זאכן דערפון זאל מען זיך אפלערנען.

אין עטליכע ערטער ברענגט די גמרא אראפ מאמרים פון בן סירא, צב"ש אין בבא בתרא ברענגט די גמרא א פסוק ווי עס שטייט אין כתובים און תוס' שרייבט דארט אז מעגליך איז עס אין בן סירא - וואו עס שטייט טאקע. אין סנהדרין (דף ק' ע"ב) זאגט רב יוסף אז אין בן סירא טאר מען נישט לערנען, און די גמרא ברענגט צו עטליכע פון זיינע מאמרים און דינגט זיך דערויף. איינע פון די זאכן וואס שטייט דארט איז: **זלדקן קורטמן עבדקן סכסן**, וואס דער טייטש דערפון איז: ווער ס'האט א דינע בארד איז א קלוגער, דער וואס האט א דיקע בארד איז א שוטה.

דער ספר האט פארשידענע נוסחאות און פארשידענע דרוקן, צב"ש אין בית המדרש און אין אוצר המדרשים איז געדרוקט נאר א חלק, עס הייבט זיך אן מיט א סטעיטמענט אזוי ווי א פסוק אין א קאפיטל פון משלי און עס שטייט דערויף א מעשה און א ראיה וואס איז מסביר דער ערשטער סטעיטמענט, גאר לעצטענס איז געגאנגען איינער אין ארץ ישראל און האט צוזאמגענומען אלע דרוקן ווי אויך כתבי ידות און האט געדרוקט א גאנצען ספר בן סירא מיט נקודות און איז עס מסביר.

קאטעגאריע:ספרים חיצונים
זשאן קרעטיען

**זשאַן דזשאסעף דזשעקווא קרעטיען** (געב'11טן יאנואר 1934) איז געווען דער 20סטער פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע, פון 1993 - 2003. קרעטיען איז א ליבעראלער פון קוויבעק. קרעטיען האט סערווירט  34 יאר זינט ער איז ערשט ערוועלט  געווארן צום קאנאדישן פארלאמענט אין 1963.
גיגעל מיידלעך

די **גיגעל מיידלעך** זענען א באקאנטע אידענטיקל צווילינג שוועסטער אין אמעריקע וועלכע זענען אויפגעוואקסן אפגעטיילט און האבן אויסגעפינען זייערע ענליכקייטן נאכדעם וואס זיי האבן זיך געטראפן.

## ענליכקייטן 
די גיגעל מיידלעך זענען אזוי גערופן געווארן וויבאלד ביידע האבן אסאך געלאכט און האבן גענוצט די זעלבע געזיכט און קערפער אויסדרוקן בשעת געלעכטער. די צוויי זענען אויפגעוואקסן ביי אנדערע עלטערן און האבן נישט געוואוסט איינע פון די אנדערע פאר די ערשטע 40 יאר פון זייער לעבן. ווען די צוויי זענען פאראייניגט געווארן זענען ביידע געווען געהייראט צו זייער ענליכע סארט מענער און ביידע האבן וואונדערליך געהאט דריי קינדער, צוויי יונגלעך און איין מיידל און ביי ביידע זענען די צוויי יונגלעך געבוירן ערשט און דערנאך די מיידל.

## זע אויך 
מינעסאטע צווילינג
 
צווילינג

קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן
קארלאס סלים

left|thumb|250px|קארלאס סלים

**קארלאס סלים** איז א מעקסיקאנער ביזנעסמאן און דער רייכסטער מענטש אין דער וועלט, געשאצט אויף $67.8 US ביליאן.

ער איז א זון פון לעבאנעזער אימיגראנטן ער האט אנגעפאנגען זיי קאריערע אין ריעל עסטעיט און ער האט דערנאך איינגעקויפט שותפות אין א סטאק בראקערעדזש פירמע. דורכאויס דעם לאטיין אמעריקאנער עקאנאמישן קריזיס אין די אנפאנג 80'ער יארן האט סלים אפגקויפט און ערהוילט מערערע פראבלעמאטישע ביזנעסער, וועלכע ער האט איינגעגלידערט אין זיין "קארסא גרופע".

## זיין רייכקייט 
סלים'ס רייכקייט שטאמט פון דעם וואס ער איז דער עיקר שותף און 222 ביזנעסער, רוב פון דעם אין מעקסיקא ווי ער קאנטראלירט שטארק די מארקעט מיט זיינע פראדוקטן. ער צייכענט זיך אויס מיט איבערנעמען פראבלעמאטישע ביזנעס'סער און זיי אין ארדענונג ברענגען. אין מעקסיקא קאסטן רוב זאכן טייערער ווי אין אמעריקע, איינע פון די סיבות ווייל די מארקעט דארט איז מער ווייניגער קאנטראלירט פון אזעלכע גרויסע עשירים ווי סלים.

זיין עיקר רייכקייט קומעט פון די סטאק אמעריקע מאוויל וואס איז לאטיין אמעריקע'ס גרעסטע סעליולער טעלעפאן פירמע, וואס ווערט קאנטראלירט דורך סלים. ער האט עס איבערגענומען אין 1990 פון די רעגירונג און ער האט עס שטארק פארברייטערט, היינט צוטאגס איז עס דער הויכפונקט פונעם מעקסיקאנער סטאק עקסטשעינדזש.

מען שאצט אז סלים און זיין פאמיליע פארמאגן א פארמעגן וואס איז ווי 8 פראצענט פון מעקסיקא'ס נאציאנאלע פראדוקציע. 

קאטעגאריע:וועלט'ס רייכסטע מענטשן
קאטעגאריע:ביליאנערן
עפל (פירמע)

**עפל קאמפיוטער** איז א קאמפיוטער פירמע. זיי פאבריצירן מאקינטאש קאמפיוטערס, אייפאד מעדיע שפילערס, אייפעד טאבלעט קאמפיוטערס, און דעם אייפאן סעלפאן.

די פירמע עפל איז געווען פון די ערשטע צו ערצייגן אזא מאדעל און זי האט אנטוויקעלט א קליינע פערזענליכער קאמפיוטער און האט אויך צוגעשטעלט אן אפערירן סיסטעם דערצו מיט עטליכע פראגראמען. עס האט אויסגעקוקט אז עפל וועט זיין די זאך אבער שטילערהייט האט מייקראסאפט גע'גנב'ט אינפארמאציע פון עפל (ביל גייטס האט געארבעט אינאיינעם מיט עפל'ס גרינדער סטיוו דזשאבס און ער איז נאך עד היום א שותף אין עפל) און אנשטאט נוצן די צייט צו בויען קאמפיוטער הארטווארג, ווי עפל האט געטאן, האט ביל געיטס מיט זיין שותף זיך אריינגעלייגט אין ווייכווארג און האט אנטוויקעלט א געלוגענע אפערירן ווייכווארג.

אום 25סטן אויגוסט 2011 האט סטיוו זשאבס רעזיגנירט פון זיין הויפט אמט ביי עפל, און טים קוק האט דאס איבערגענומען. שפעטער דעם יאר, איז סטיוו געשטארבן.

קאַטעגאָריע:הארטווארג
קאַטעגאָריע:ווייכווארג
קאַטעגאָריע:פירמעס
מינעסאטע צווילינג

די **מינעסאטע צווילינג** זענען א באקאנטע אידענטיקל צווילינג פון די שטאט מינעסאטע וועלכע האבן געברענגט אויפמערקזאמקייט צוליב זייערע שטארקע ענליכקייטן.

זייערע נעמען זענען געווען דזשים לואיס און דזשים ספרינגער וועלכע זענען נאכ'ן געבורט צעטיילט געווארן צו צוויי אנדערע פאמיליעס וועלכע האבן זיי אדאפטירט נאכדעם וואס די מאמע פון די קינדער איז געשטארבן. די צוויי פאמיליעס וועלכע האבן זיי אדאפטירט האבן ביידע נישט געוואוסט אז דאס קינד וואס זיי באקומען האט א צווילינג און ביידע זענען אויפגעצויגן געווארן אין צוויי אנדערע שטעטלעך אין מינעסאטע.

די געשיכטע איז א לאנגע און די צוויי ברודער האבן אויסגעפינען אז זיי זענען צווילינג, איינער ביי די 6 יאר און דער צווייטער ביי די 9 יאר. ביידע האבן אבער געמיינט אז זייער צווילינג ברודער איז געשטארבן און די עלטערן וועלכע האבן זיי אדאפטירט האבן אויך אזוי געמיינט. אין די ענדע האבן זיי זיך צוזאמענגעטראפן ביי די 38 יאר און האבן געמאכט העדליינס איבער'ן גאנצן לאנד צוליב זייער שטארקע ענליכקייט און אינטרעסאנטע אייניגקייט וועלכע איז שטודירט געווארן דורך די אויניווערסיטי אוו מינעסאטע און איז באצייכענט געווארן אלס די מערסט ענליכע צווילינג אין אמעריקע. 

## ענליכקייטן 
ביידע ברודער זענען געווען גענוי 6 פיס הויך און געוואויגן גענוי 180 פונקט.

ביידע האבן אלס קינד געהאט א הונטל וועלכע זיי האבן א נאמען געגעבן טאוי.

ביידע האבן געהייראט צוויי מאל און ביידע מאל האבן זייערע ווייבער געהאט די זעלבע ערשטע נעמען.

ביידע האבן געהאט איין זון און ביידע זון האבן געהייסן דזשעימס אלען.

ביידע האבן געדרייווט די זעלבע סארט אויטא.

ביידע האבן גענוצט די זעלבע פלאץ אין פלארידע אלס זייער הויפט וואקאציע.

ביידע האבן גערייכערט די זעלבע סארט ציגראטן אוון האבן געגליכן די זעלבע סארט וויין און ביר.

ביידע זענען געווען פארט-טיים שעריפס אין זייערע 20'גער יארן. 

ביידע האבן געביסן די נעגל און האבן געליטן פון די זעלבע סארט העדעקס.

ביידע האבן געהאט א מאדנע אויפפירונג ווען זיי האבן גענוצט קליינע געשריבענע נאטיצן צו קאמיוניקירן מיט זייערע נאנטע אין ספעציעלע פעלער.

שווער צו גלייבן אז דאס איז אמת, אבער דאס האט די אויניווערסיטי אוו מינעסאטע באשטעטיגט.

אבער נאך אלץ זענען די צוויי ברודער געווען צוויי אנדערע מענטשן וועלכע מען האט נישט געקענט באמערקן צווישן זיי. געוויסע פרטים אויף זייערע קערפער זענען געווען אנדערש און אויך אין טבעיות האבן זיי געהאט פאשידנארטיקייטן ווען איינער איז געווען א גוטע רעדנער און דער צווייטער א גוטע שרייבער. 

## זע אויך 
צווילינג 

גיגעל מיידלעך

קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן
פאטאך

left|thumb|250px|זייער אפיציעלער לאגא.
**פֿאַטאַך** אין פשוטן זין פון ווארט מיינט עס אין אראביש איינעמונג אדער נצחון, עס איז אבער אויך צוריקציוועגס ראשי תיבות פון די אראבישע נאמען אויף פאליסטינער נאציאנאלער ליבעראציע באוועגונג.

פאטאך איז דער גרויסער פאליטישער פארטיי און די גרעסטער ארגענעזאציע אינערהאלב די פי.על.או. - וואס איז דער מולטי-פארטיי פאראיין.

אין פאליסטינער פאלטיק איז דאס דער צענטער צו לינקס אויפן ספעקטרום.

עס איז מייסטענס נאנצינאליסטיש אבער נישט איבערוואגיג סאציאליסטיק.

פאטאך האט אויפגעהאלטן פארשידענע מיליטאנטישע גרופעס זינט איר גרינדונג.

על-אסיפה איז דער איצטיגער מיליטערישער ארעם פון פאטאך.

אין די יאנאוואר 25, 2006 פאליסטינע לעגיסלאטיווע וואלן פארן פארלעמענט זייערער האט די פאטאך פארלוירן זייער מיאוס קעגן די מער עקסטערמע רעליגיעזע מוסולמענער פארטיי פון כאמאס, און זיי האבן רעזעגנירט אלע קאבינאט פאזיציעס, אנטשטאט נעמעדיג די ראלע פון די הויפט אפאזיציע פארטיי.

זינט דאן זענען זיי אפט אראפגעמאלן די וועלט מידיע אלס מער מאדערן און ציוויל כאטשיג זיי האבן נישט ווייניגער בלוט אויף זייערע הענט פון טארער אקטן ווי כאמאס אבער איצט איז דאס אלעס היסטאריע.
קאטעגאריע:פאלעסטינע

קאַטעגאָריע:טעראר
מערב ברעג

[קליין|250px|די [סי.איי.עי. מאפע פון דעם מערב ברעג שטח.]]
[קליין|250px|די בלויע ליניע לעבן דער [גרינע ליניע|גרינער ליניע זאגט ווי עס איז שוין דא א מויער און וואנט אפטיילן ארץ ישראל פון מערב ברעג אז טעראריסטן זאלן זיך נישט קענען אריבערכאפן.]]
דער **מערב ברעג** (יהודה און שומרון) אויכט באוווסט ווי **יהודה ושומרון** איז א לאנד ארומגענומענע און איינגעשפארטע טעריטאריע אויפן מערב ים ברעג פון דעם ירדן טייך אין דעם מיטל מזרח.

נאך דער אויפלעזונג פון דער אטאמאנישער אימפעריע אין 1922, איז די טערעטאריע געווען א טייל פון דעם בריטישן מאנדאט אויף פאלעסטינע.

די 1948 אראבישער-ישראלישער מלחמה (מלחמת השחרור) האט צושטאנד געברענגט די עטעבאלירונג פון ארץ ישראל אויפן פריערדיגן מאנדאט, אבער די עזה פאס איז געווארן פארכאפט דורך מצרים.

די מערב ברעג איז געווארן פארכאפט און אנעקסירט דורך יארדאניע, און די 1949 וואפן שטילשטאנד אפמאך האט דעפענירט די שטילשטאנד גרעניצען.

פון 1948 ביז 1967, איז דער גאנצער געגנט געווען געפירט פון יארדאניע, כאטש יארדאניע האט נישט אפיציעל אויפגעגעבן בעלות דערויף ביז 1988.

עס איז געווארן פארכאפט דורך ארץ ישראל נאך אן אטאקע פון ירדן ביי דער זעקסטאגיקער מלחמה

זי איז נישט געווארן אנעקסירט דורך ארץ ישראל, מיטן אויסנאם פון מזרח ירושלים וואס איז יא געווארן פולקאם אנעקסירט.

דער מערב ברעג איז איצטערט באטראכט אלס אונטער אינטערנאציאנאלער געזעץ עס זאל זיין א טעריטאריע אן קיין טייל פון סיי וואסארא שטאט.

## טראנספארט 
דער מערב ברעג האט געהאט איין לופטפעלד, דאס ירושלים פליפעלד, וואס האט זיך געפינען אין צפון ירושלים, נישט ווייט פון ראמאללא.

קאַטעגאָריע:מיטל מזרח
קאַטעגאָריע:אזיע
אבנר בן נר

קליין|אבנר בן נר (ציכונג)

קליין|250px|אבנר'ס קבר

**אבנר בן נר** איז געווען א שוועסטער־קינד פון שאול המלך, (שמואל א' יד, נ). ער איז געווען דער קריגס פירער פאר די אידן אין שאול המלך'ס צייטן; ער איז אויכעט געווען א גרויסער תלמיד חכם.

לויט א תימן'ע מסורה, איז אבנר געווען א זון פון שם בן נח און בכל, די טאכטער פון אברהם אבינו .

אבנר איז געווען א גרויסער גיבור אזוי ווייט אז איז געווען גרינגער פאר א מענטש צו רוקן א וואנט 600 אמות דיק ווי צו רוקן איין פוס פון אבנר.

## זיין טויט
*יואב בן צרויה 

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
עזה

קליין|מרכז| עזה
קליין|מרכז| 10 דעצעמבער 1956, דער מיליטערישער גענעראל פון עזה, דער גענעראל חיים גאון, ינווייז די פּאָסט אָפיס.
קליין|מרכז| חוף הים עזה

**עַזה** איז די גרעסטע שטאט אינערהאלב דעם עזה פאס א טייל פון די פאלעסטינער טעריטאריעס.

די שטאט אנטהאלט א געזעלשאפט פון 400,000 איינוואוינער און מען רופט גאזא סיטי דאס צו נישט אויסמישן מיטן גרעסערן שטח וואס הייס די עזה פאס.

קאַטעגאָריע:פאלעסטינע
ראול וואלענבערג

**ראול וואלענבערג** (געבוירן כ"א אב ה'תרע"ב ; דעם 4טן אויגוסט 1912) א שוועדישער דיפלאמאט אין אונגארן ביי דער צווייטער וועלט מלחמה וואס האט געראטעוועט צענדליקע טויזנטע אונגערישע אידן און איז פארעכנט אלס א חסיד אומות העולם. פון זיינע אקטן: ער האט צעטיילט שוועדישע פאספארטן פאר די אידן אין בודאפעשטער געטא זאלן זיך קענען אריבערציען צו די נייטראלע שוועדן, און האט אויפגעשטעלט אין שוועדן שוצערטער פאר די אידן. אויך האט ער געדריקט הויכגעשטעלטע נאציס און אונגערישע צו פארמיידן דער פארשיקוקונג פון אידן קיין אוישוויץ און אפילו אפגעהאלטן מיט זיין קערפער פארשיקונגס פון אידן.

נאך דער מלחמה ווען די רויטע ארמיי האט איינגענומען אונגארן, איז ער גענומען געווארן קיין רוסלאנד, און ער איז פארשווינדען געווארן אויף שטענדיג, נישט איבערלאזנדיג קיין שפורן. 

לויט פארשידענע אפשאצונגען, איז ער אומגעקומען דורך די ען קא ווע דע.

## זעט אויך
* אירענא סענדלער
* טשיונע סוגיהארא
* ניקאלאס ווינטאן
* קארל לוץ

## רעפֿערענצן 
קאַטעגאָריע:חסידי אומות העולם
קאַטעגאָריע:דיפלאמאטן
קאַטעגאָריע:שוועדישע מענטשן
עזה פאס

קליין|250px|עזה פאס
קליין|עזה אַעראָפּאָרט

**עַזה פּאַס** אדער **עַזה־שטרײַף** איז א ברעג ים לאנגער שמאלער באדן לעגאויס דעם מיטלענדישן ים, גרעניצענדיג זיך מיט עגיפטן אויף איר דרום-מערב און ארץ ישראל צו איר צפון-מזרח.

עס איז בערך 25 מייל לאנג און 4 ביז 7 און א האלב מייל דאס ברייט. וואס צוזאמען איז דאס דער טאטאלער שטח פון 360 קוואדראט ק"מ (139 קוואדראט מייל).

אינעם עזה פאס וואוינען אומגעפער 2.3 מיליאן פאלעסטינער. רוב פון די איינוואוינער געהערן צו דער סוני פראקציע פון איסלאם.

[קליין|250px|דער [צוים ארום דעם עזה פאס]]

די טעריטאריע נעמט איר נאמען פון דער שטאט עזה וואס איז איר  הויפטשטאט.

אין יאר תשס"ה האט מדינת ישראל צוריקגעגעבן עזה, אריינגערעכט דעם פאפולערן געגנט גוש קטיף, פאר דער פאלעסטינער אויטאריטעט, אונטער פאטאך. אבער אום יוני 2007 האט די כאמאס טעראר גרופע אוועקגעכאפט קאנטראל פון פאטאך. זינט דאן ווערט דער פאס פאר זיך און די פאפולאציע דערין געפירט דורך דער כאמאס טעראר גרופע. 

ישראל טוט נאכאלץ קאנטראלירן די לופט העכער עזה פאס און אויך די ים פארקער פון שיפן וואס קומען און גייען. מיט יארן צוריק איז געשטאנען דאס "יאסיר אראפאט לופטפעלד", אבער עס איז באמבארדירט און גענצליך פארניכטעט געווארן דורך צה"ל, ביי דער צווייטער אינטיפאדע.

עס איז איצט נישט אנערקענט דורך קיינעם אז עס געהערט פאר עפעס א זעלבסטשטענדיג לאנד.

## **מלחמות** 
### געגאסענע בליי אפעראציע 
דעם 27סטן דעצעמבער 2008, נאך א פארלענגערטער תקופה ווען מ'האט געשאסן ראקעטן פונעם עזה פאס אין איר טעריטאריע, האט מדינת ישראל אנגעהאיבן די געגאסענע בליי אפעראציע קעגן דער חאמאס הערשאפט מיטן ציל פון ברענגען א יסודותדיקע ענדערונג אין דעם זיכערהייט מצב אין ישראל. דורכאויס דער קריג פירונג האבן גערעגנט ראקעטן אויף יישובים אין ישראל פונעם עזה פאס.

### עמוד ענן אפעראציע 
דעם 14טן נאוועמבער 2012, האט צה"ל אנגעפאנגען די עמוד ענן אפעראציע אינעם עזה פאס, נאך א פארצויגענער תקופה פון שיסן אין די יישובים אין דרום ישראל אין די פריערדיקע וואכן.

### אייזערנע שווערדן מלחמה 
נאך א שוידערליכן שמחת תורה בלוטבאד דעם 7טן אקטאובער 2023, ווען כאמאס טעראריסטן האבן דערמארדעט איבער 1,300 מענטשן און פארכאפט 230 אנדערע, האט מדינת ישראל אונטערגענומען א מלחמה גענצליך אויסצוראטן כאמאס פון עזה. 

קאטעגאריע:על אקצא אינטיפאדע
קאַטעגאָריע:פאלעסטינע
קאַטעגאָריע:מיטל מזרח קאנפליקט
נירנבערג

[קליין|250px|[ווינטער אין נירנבערג]]
**נירנבערג** איז אַן אַלטע שטאָט אין דייטשלאַנד און איז די צווייטע גרעסטע אין בייערן. אין נירנבערג איז געווען אין מיטלאלטער אַ צענטער פון תורה (מהר"ם מרוטענבערג, דער "מרדכי", מהרי"ל, גרויסע ישיבה); שפעטער איז זי באַקאַנט מיט די "נירנבערגער געזעצן" קעגן יידן, וועלכע די היטלער־רעגירונג האָט אָנגענומען.

## צווילינג שטעט 
נירנבערג האט די צווילינג שטעט:

## וועבלינקען 
* אפיציעלע וועבזייט

## קוואלן
קאַטעגאָריע:שטעט אין דייטשלאנד
מאכמוד אבאס

left|thumb|250px|מאכאמוד אבאסקליין| חתימה פון מאכמוד אעבאס
**מאכמוד אבאס** (געבוירן 15טן נאוועמבער 1935, צפת) באוואוסט אויך ווי **אבו מאזען** (אויף אידיש טאטע פון מאזן, וואס איז זיין ערשטער זון) איז געווארן אויסגעוויילט ווי דער פארזיצער פון די פאליסטינער נאציאנאלער אויטאריטעט אום 9טן יאנואר 2005, און האט גענומען אפיציעל זיין אמט אום 15טן יאנואר 2005.

אבאס איז דער הויפט פאליטיקער פון פאטאך.

ער האט געדינט אלס דער ערשטער פרעמיער מיניסטער פון די פאלעסטינער אויטאנאמיע פון מערץ ביז צו אקטויבער 2003 ווען ער האט רעזעגנירט ערקלערנדיג אז דאס איז צוליב דעם וואס ער האט נישט גענוג שטיצע פון די ארץ ישראל און אמעריקע רעגירונג, ווי אויך אינערליכע העצערייען קעגן זיין רעגירונג.

פאר ער איז געווארן פרעמיער מיניסטער, האט אבאסא אנגעפירט די פי.על.או.ס פארהאנדעלונגן אפערעס דעפארטמענט.

ער איז געווען דער פארזיצער פון די פי.על.או.ס עקזעקיוטיווער קאמיטעט זינט נאוועמבער 11, 2004, נאך יאסיר אראפאט'ס טויט.

מיט חאמאס איצט אין קאנטראל פון די פאליסטינער אויטאריטעט, איז אבאס נאכאנאנד פארגעשטעלט אלס דאס פנים פאר מאדערנעזאציע פון פאלעסטינע.
קאטעגאריע:פאלעסטינע
קים קעמפבעל

**קים קעמפבעל**, א קאנסערוואטיווע, איז געווען די ערשטע פרוי פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע און אויך די ערשטע נאטיווע. זי איז געווען אין אמט זעקס מאנאטן אין 1993.
פון 1984 ביז 1986 איז זי געווען אן אדוואקאט.

קאַטעגאָריע:אדוואקאטן
אוניווערס

דער **אוניװערס**, **שטערנקרײַז**, אדער די **אַלוועלט** איז דעפינירט אלס דער סך הכל פון אלע באשטאנדטיילן און ענערגיע וואס עקזעסטירט אין דער קאסמאס-צייט אין וואס אלע געשעענישן פאסירן. 

באזירט אויף אבזערוואציעס אויף דער פארציע פון דעם אוניווערס וואס איז מערקלעכער, פיזיקער פרובירן צו דאס אויסמשלן און באשרייבן דאס גאנצקייט פון צייט-ספעיס, אריינגערעכנט אלע חומר און ענערגיע און געשעענישען וואס טרעפן זיך נאר, אלס א איין איינציגער סיסטעם וואס טוט קארעספאנדירען צו א מאטעמאטישער מאדעל. 

די וויסנשאפטלעכע טעאריע וואס טוט אראפמאלן די אפשטאם און עוואלוציע פון דעם אוניווערס איז די ביג בענג קאסמאלאגיע, וואס טוט אראפמאלן די אויסברייטערונג פון ספעיס פון אן אן עקסטעמער הייסער און געדעכטער שטאנד פון אומבאוויסטע כאראקטעריסטיקס.

דער אוניווערס איז אריבערגעגאנגען א שנעלן פעריאד פון קאסמישע אינפלאציע וואס האט פלאך געמאכט כמעט אלע לכתחילה'דיגע אומסדר אין די ענערגיע געדעכטיגקייט; וואס דערנאך האט דער אוניווערס זיך אויסגעברייטערט און באקומען נאכאנאנדיגע קילערע טעמפאראטור און געווארן ווייניגער און ווייניגער געדעכט.

מינדעריגע וואריאציעס אין די דיסטריביטיאציע פון מאסע האט רעזולטירט אין היעראכיעשע סעגראגאציע פון די פיטשערס וואס געפינט זיך אין דעם איצטיגן אוניווערס; אזויווי קלוסטערן און סופערקלוסטערן פון גאלאקסיעס. 

עס זענען פאראן מער ווי א הונדערט ביליאן גאלאקסיעס אין דעם אוניווערס.

*
קינעמאטיק

**קינעמאַטיק** (פון גריכיש *κινεῖν*, *קיניין*, רירן זיך) איז אַן אפטייל פון מעכאניק וואס באשרייבט די  פיזיקאלישן־קערפער באוועגונג, אָן זיך אפצוגעבן מיט וואס איז דער אורזאך פון דער באוועגונג.

קאטעגאריע:מעכאניק
אינסעקט

**אינזעקטן** זענען די גרױסע גרופּע פֿון אַרטראָפאָדן און די מערסט צושפּרײטע און פֿאַרשידענאַרטיקע גרופּע פֿון בעלי חיים אױף דער ערד, מיט איבער אַ מיליאָן שױן דעפענירטע זגאלן - מער פֿון אַלע אַנדערע בעלי חיים גרופּעס צוזאַמען.

אינעזקטן געפֿינען זיך כּמעט אין אַלע סבֿיבֿות אױף דער פּלאַנעט, כאָטש בלױז אַ קלײנער נומער פֿון זגאַלן געפֿינט זיך אינעם אָקעאַן אַװוּ די קרעבסן פֿירן זיך צו געפֿינען דאָרטן מער אַנשטאָט אינזעקטן.

די גרעסטע גרופּעס פֿון אינזעקטן זענען די זשוקעס מיט 360,000 דאקומענטירטע זגאַלן, פלאטערלעך (170,000), פֿליגן און מאָסקיטן (120,000) און דער סדר פֿון בינען, װעספּן און מוראַשקעס (110,000).

די שאַצונגן פֿונעם נומער פֿון איצטיקע אינזעקט זגאַלן, אַרײַנגערעכנט די דאָזיקע פֿאָרמען װאָס זענען נאָך נישט באַװאוסט פֿאַר דער װיסנשאַפֿט, לױפֿט פֿון צװײ מיליאָן ביז פופציג מיליאָן, און די נײַערע שטודיעס געבן אביסל אַ קלענערען נומער פון בערך זעקס צו צען מיליאָן.

דערװאַקסענע מאָדערנע אינזעקטן קומען אן צו א גרויסקייט פון 0.139 מילימיטער מיימאריד וועספ צו אַ 55.5 סענטימיטער לאַנג שטעקן אינזעקט.

דער גרעסטער דאָקומענטירטער אינזעקט איז אַ גיגאַנטישע וועטאַ (בײַ 70 גראםס), אָבער אַנדערע גרויסע סארטן  טוען אױך ארײַנרעכענען פאַרשידענע סאָרטן פֿון די גליזשוקעס.

די לערנונגען איבער אינזעקטן װערט אַנגערופֿן אין װיסנשאַפֿט ענטאמאלאגיע.
## זשוקעס 
## פלאטערלעך 
*מאנארך פלאטערל

## פליגן און מאסקיטן
## בינען, וועספן און מוראשקעס
* האניג בין
* בלאט שניידער בין
* זשומזשע
* טעפפער בין

קאַטעגאָריע:בעלי חיים
קאַטעגאָריע:ענטאמאלאגיע
*
עפל

קליין |250px|טיפישער עפלבוים
[קליין|150px|[רויטער דעלישעס עפל]]
[קליין |150px|[גרין|גרינער עפל]]
[קליין |150px|[גאלדענער דעלישעס עפל]]
קליין|150px|ווילדער געמישטער עפל
[קליין|150px|[בליעכץ וואס וואקסט אויפן עפלבוים]]
קליין|150px|אינעווייניגסטער אויסזען פון אויפגעשניטנעם עפל.
[קליין|150px|עפל [קוגל.]]
דער **עפל** איז א פרוכט וואס וואקסט אויף אן עפלבוים, פון די *מאלוס דאמעסטיקא (Malus domestica)* זגאל אין דער *ראזאצעאיי (Rosaceae)* פאמיליע.

עס איז איינער פון די ווילדסטע קולטיווירטע בוים פרוכט.

ער איז א קליינער געוויקסענער בוים, גרייכנדיג בלויז 5 צו 12 מ' הויך, מיט א ברייטער, אפט געדעכטער פארדרייעטער קרוין.

די בלעטער און צווייגן זענען ארגאנעזירט אריין איינער אין אנאנד נישט גראד, די בלעטער זענען רינדעכיג מיט א קליינער שפיץ 5 ביז 12 צ"מ לאנג און 3 ביז צ"מ ברייט.

עס שפראצן בליעכץ אין דעם פרילינג צוזאמען מיט די בלעטער, קאלירט ווייס און באשפריצט מיט ראזע פינטעלך און פלעקן 2.5 ביז 3.5 צ"מ אין דיאמעטער, מיט 5 קרוינבלעטלעך.

די פרוכט צייטיגט זיך אין הארבסט, און איז טיפיש גרויס א 5 ביז 9 צ"מ אין דיאמעטער.

דער צענטער פונעם פרוכט אנטהאלט פינף הארטע שיכטן פון געצעלט וואס הייסט קארפעלס און איז אויסגעפארעמט ווי שטערנענעס אנטהאלטנדיג דערין איינס ביז דריי קערענדליך.

## באקאנטע ראסען אין ארץ ישראל 
* אנא Anna
* גראנד Grand
* יונתן Jonathan
* דעלישעס Delicious
* גאלדן דעלישעס Golden Delicious
* ארלעאנס Orleans

## בדיקת תולעים 
אין דעם **עפל** איז געווענליך נישט פארהאן קיין אינסעקטן (שרצים) אדער ווערים, דערפאר לױט דער הלכה דארף מען זיי נישט קאנטראלירן. אויב אבער ס'איז פארהאן אנווייזונגען צו קלערן אז יא, צ.ב.ש. לעכער אדער פלעקען, מוז מען עס קאנטראלירן פאר מען עסט אים.

## מצוות התלויות בארץ 
דער **עפל** איז פון די פרוכט וואס וואקסן אין א ברייטן פארנעם אין ארץ ישראל, און מען דארף מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות, שמיטה.

## שמיטה 
דער דאטום וואס פאלט אויף דעם **עפל** די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש אייר פון דעם זיבעטן יאר ביז חודש תמוז פון דעם אכטן יאר. דער ראסע **אנא** געפינט זיך שוין אויף דעם מארק פון אייר, דער ראסע **יונאטאן**, **גרענד** און **דעלישעס** קומען אויף דעם מארק אין חודש תמוז, און דער ראסע **גאלדען דעלישעס** אין חודש אב
 
## ערלה 
דער **עפל** קען זיך אמאל געפינן שוין אויף דעם מארק נאך אין זיינע ערשטע דריי יאר, דערפאר דארף מען קאנטראלירן און אויף פאסן פאר מען באנוצט זיך מיט זיי וועגן דעם פראבלעם פון ערלה.

## גלאנץ 
עס איז פארהאן פיל ערטער ווי דער **עפל** ווערט איינגעשמירט מיט א גלאנץ, וואס איז פעטן פון א לעבעדיגע באשעפעניש וואס איז נישט כשר.
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פרוכט
קאַטעגאָריע:פרוכט פון ארץ ישראל
שטראז

[קליין|250px|דער לענגסטער שטראָז אין [אנטעריא]]
א **שטראָז** אדער **שאָסיי** איז גרויסע שטראסע וועלכע איז ספעציעל געבויט צו פירן אויטאס פון איין פלאץ צום צווייטן. א שטראָז איז געבויט ברייטער און בעסער ווי געווענליכע גאסן און קען נעמען צענדליגע טויזנטער אויטאס אן מאכן פארקער פראבלעמען. דאס ווארט שטראָז איז א שם הכולל און ווערט אנגערופן מיט מערערע נעמען געוואנדן לויט פלעצער און לענדער. באקאנטע נעמען זענען: אויטארוטע, אויטאבאן, עקספרעסוועג, אויטאשטראסע, אויטאסטראדא, אדער מאטארוועג.

## קאנצעפט און היסטאריע 
שטראזן זענען פון די וויכטיגסטע אינפראסטרוקטור פאר א מאדערנעם לאנד. ווי מער פארגעשריטן די שטראָז סיסטעם איז אלס בעסער איז די טראנספארטאציע אין לאנד. שטראָזן ווערן גענוצט פאר עטליכע טראנספארטאציע מיטלן, אריינגערעכנט אויטאס, באסעס, טראקס, מאטארביציקלעך, און נאך. הייעוועיס זענען דעזיינט פאר שנעלע טראנספארטאציע וואו טויזנטער אויטאס קומען פון אלע קלענערע ראודס צו נוצן דעם ברייטן אויסגעפלאסטערטע שטראז צו פארן שנעל. 

אמאליגע צייטן איז נישט געווען אזא זאך ווי גרויסע הייעוועיס נאר יעדע שטאט\שטעטל האבן זיך געהאט זייערע אייגענע אויסגעפלאסטערטע וועגן פאר די בהמות וועלכע האבן געפירט מענטשן און פעקלעך. די ערשטע לאנגע שטראזן זענען געבויט געווארן אין אייראפע פאר צוויי טויזנט יאר צוריק און איז בעיקר געווען געמאכט פאר סוחרים וועלכע האבן אינאיינעם פינאנצירט פיר לאנגע שאסייען וועלכע זענען דורכגעלאפן צענטראל אייראפע. אבער די ראודס זענען געווען שוואך צוגעשטעלט און מענטשן פלעגן כסדר ווערן געשטראנדעט אויפ'ן וועג צוליב רעגן און שנייען אדער אנדערע עקסטרעמע וועטערס. ווערן רעדט נאך פון רויבערס וועלכע האבן געלאקערט אויף די וועגן און באפאלן די אומבאהאלפענע דורכגייער.

היסטאריע זאגט אז מיליטערן האבן זיך געהאט זייערע אייגענע שאסיי סיסטעמען וועלכע זענען געהאלטן געווארן אין געהיים און איז נאר באנוצט געווארן דורך די מיליטער. ווען אויטאס האבן אנגעהויבן פארשפרייט ווערן אין די גרעסערע לענדער האבן רעגירונגן אנגעהויבן בויען גאסן און שאסייען וועלכע זענען אין רוב געווען לאקאלע רעגירונגן אדער פריוואטע אונטערנעמונגען. 

## זעט אויך 
* אינטערסטעיט הייוועי סיסטעם

קאטעגאריע:שאסייען
שלום עליכם הויז

**שלום־עליכם־הױז** (בית שלום־עליכם) איז א קולטור־צענטער פאר די יידישע קולטור. עס איז געגרינדעט געווארן אינעם יאר 1966 אין תל אבֿיבֿ און רופט זיך לויטן נאמען פון דעם באוווסטן יידישער שרייבער, שלום עליכם. דער דירעקטאר פונעם הויז איז פרופ' אברהם נאווערשטערן.

דער קולטור־צענטער פארנעמט זיך מיט פארשן, אפהיטן און פארשפרייטן די יידישע קולטור אריינגערעכנט יידיש-קורסן. אין דעם הויז עקזיסטירט א ביבליאטעק, פארטראג־זאל, ארכיוו, לערן־צימער און אן אויסשטעלונג־זאל. יעדע יאר באשטימען זיי סטיפענדיעס פאר די פארשער און געלערנטע.

די געביידע פונעם הויז האט אויספאמירט דער ארכיטעקט 'אוריאל כהנא', וואס איז געווען אן אוראײניקל פון שלום עליכם.

## וועבלינקן
* שלום-עליכם הויזס וועבזייטל
קאטעגאריע:יידיש
קאטעגאריע:קולטור
קאַטעגאָריע:געביידעס
קאַטעגאָריע:תל אביב
ארכיטעקט

אן **אַרכיטעקט** איז איינער וואס פלאנעוועט געביידעס און שאפט פלענער וואס ער גיט איבער צו א בוימייסטער. זיין פאך ווערט גערופן ארכיטעקטור.
דאס ווארט ארכיטעקט שטאמט פון גריכיש *ארכיטעקטאן*.

## זעט אויך 
* ארכיטעקטור

*
אינטערסטעיט 87

**אינטערסטעיט 87** (פארקורצט I-87) איז אן אינטערסטעיט שאסיי, וואס איז לאנג 333.49 מייל (536.70 קילאמעטער), עס געפונט זיך אין ניו יארק, עr הייבט זיך אן אין די בראנקס נעבן טרייבארא בריק אויף צפון זייט, און עס ענדיגט זיך ביי די גרעניץ פון קאנאדע אין טשאמפלעין ניו יארק. ווי עס באהעפט זיך מיט 
קוויבעק אויטארוטע 15.
דאס איז א טייל פונעם אינטערסטעיט הייוועי סיסטעם

דורך דעם הייוועי קען מען פארן פון ניו יארק סיטי קיין קרית יואל, און ווייטער קיין אלבאני, און אזוי ארויף ביז מאנטריאל, קרית טאהש און ווייטער.

קאטעגאריע:אינטערסטעיט הייוועי סיסטעם
קאטעגאריע:שאסייען
פרעד טאמפסאן

קליין|250px|פֿרעד טאמפסאן
**פֿרעדריק דעלטאן טאמפסאן** (געבוירן דעם 19טן אויגוסט 1942) איז אן אמעריקאנער אדוואקאט, לאביאיסט, אקטיאר און געוועזענער רעפאבליקאנער פארטיי סענאטאר פון דעם שטאַט טענעסי. ער וואוינט היינט אין ווירזשיניע.

ער איז א מעמבער פון די קאנסיל פון אויסערן אנגעלעגנהייטן CFR און א וויזיטינג פעלוי מיט די אמעריקען ענטערפרייס אינסטיטוט, פארשענדיג נאציאנאלע זיכערהייט און שפיאנאזש.

ער איז אויך א ספעציעלער פראגראם גאסטגעבער און עלטערער אנאליסט פאר עי.בי.סי. ראדיא.

ער האט אויך א טעגליכער בלאג און פאדקעסט אויף די עי.בי.סי. ראדיא וועב סייט.

אלס אן אקטיאר האט טאמפסאן געשפילט אין פילמען ווי אויך אין טעלעוויזיע. ער האט אפט געשפילט רעגירונגס פיגור'ן.

ער טראכט איצט פון ערנסט לויפן פאר פרעזידענט אמטירונג פון דער רעפובליקאנער פארטיי.

קאַטעגאָריע:אדוואקאטן
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן סענאטארן
סאלמאן רושדי

left|thumb|250px|סאלמאן רושדי
סיר **סאלמאן רושדי** (ענגליש: *Salman Rushdie*) (געבוירן דעם 19טן יוני 1947) איז א בריטישער - אינדישער ראמאניסט און עסייאיסט.

ער איז קודם געווארן באקאנט מיט זיין צווייטן ראמאן ''חצות'ס קינדער'' אום 1981 וואס האט געווינען די בוקער פרייז.

מערסטענס פון זיין בעלעטריסטיק איז אויפגעשפילט אין דעם אינדישן סובקאנטינענט.

אבער מער און מער די דאמינירטע חלקים און טעהמע'ס פון זיינע ווערק, איז געווארן די לאנגע רייכע געשיכטע פון די פארבינדונגען, איבערהאקונגען און עמיגראציעס פון צווישן די מזרח צו די מערב.

## איסלאמישער אויפברויז 
די פערדע נאוועל זיינער די שטן'ישע ווערסעס (1988) האט פראוואקירט ווילדע רעאקציעס פון מוסולמענער איבער דער גארער וועלט.

נאך טויט דראואנגען און א פאטווא ארויסגעגעבן דורך דעם איראנער אייאטאלא כומעיני רופנדיג פאר זיין הינריכטונג, האט ער פארוויילט יארן לאנג אין גלות אין באהעלטעניש, נישט זיך באווייזענדיג אין פובליק בלויז געציילטע מאל זינט לעצטענס פון דער היינטיגער תקופה ווען ער האט ער זיך צוריק אנגעהויבן צו באווייזן אין די עפנטליכקייט.

אין יוני 2007 איז ער געווארן באקרוינט מיט ריטערשאפט פאר זיינע לייסטונגען אין ליטעראטור פון דער ענגלישער מלוכה. דאס האט ארויסגערופן פון פריש אויפברויז פון מוסולמענער אין אלע זייערע מדינות איבער דער וועלט, , מיט טייל פון די מערב וועלט זארגנדיג זיך אז דאס "קען אנצינדן טעראר".

## ביבליאגראפיע 
* מיטן-נאכט'ס קינדער, 1981
* שעהם, 1983

## רעפערענצן 
## וועב לינקען 
* אפיציעהלער וועב-זייטל http://www.salman-rushdie.com/
* http://www.imdb.com/name/nm0750723/
* רושדי אויף ביל מאהר'ס שאו https://www.youtube.com/watch?v=E1lZnXUe0qY
* א לעהנגערע ווידיאו פון א אינטערוויו מיט איהם http://www.huffingtonpost.com/louisiana-channel/salman-rushdie-a-chance-o_b_5822564.html

קאַטעגאָריע:בריטישע שרייבער
קאַטעגאָריע:אינדיער
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
בוס

[left|thumb|250px|א [שולבוס]]
left|thumb|250px|א סיטי בוס
[left|thumb|250px|א [טשארטער בוס]]
[left|thumb|250px|א [טאפל דעקער בוס]]

א **בוס** (אדער **אויטאבוס**) איז א גרויסע אויטא וואס פארט אויף די גאסן און טראקטן און איז געמאכט צו טראגן און פירן פאר טראנספארט מערערע פאסאזשירן און צוגאב צום דעם בוס פירער.

דער נאמען קומט משורשו פון לאטייניש *omnibus* וואס מיינט פאר אלעמען.

ס'זענען דא פארשידנארטיג בוס סיסטעמען. אין א שטאט זענען דא בוסן וואס פארן פון געגנט צו געגנט. אויסער דעם זענען בוס צווישן שטאט בוס ליניעס און אויך צווישן לענדער.
היטש

א **היטש** אדער א **ליפט** / **טרעמפ** ווי מען רופט עס אין טייל מקומות, באדייט א אומזיסטע רייזע דורך איינער וואס פארט סיי ווי דעם וועג, און ער נעמט מיט נאך אנדערע אומזיסט אז זיי זאלן אויך געניסען.

אין בארא פארק און אין וויליאמסבורג איז דא א ספעציעלע **היטש פלאץ**, ווי מען שטייט און מ'ווארט אויף א היטש, און אידען רחמנים גומלי חסדים שטעלן זיך אפ און נעמען אויף מענטשן.

קאַטעגאָריע:טראנספארט
אנדזשעלינא דזשאלי

קליין|דזשאלי אין 2014
**אַנדזשעלינאַ דזשאָלי** (; געבוירן דעם 4טן יוני 1975) איז אן אמעריקאנער פילם אקטריסע, א געוועזענע מאדע מאדעלקע, און א יו.ען הומענטארישער ארבייטער פאר פליטים.

זי ווערט אפט באטראכט און אנגעוויזן אין די פאפולערע מעדיע אלס איינע פון די וועלט'ס שענסטע פרויען און איר פערזענליכער נישט אויפן סקרין לעבן איז ברייט באריכטעט.

זי האט שוין באקומען 3 גאלדן גלאובס פרייזען, 2 סקרין עקטערס גאולד פרייזען, און אן אסקאר.

זי האט שין אנגעהויבן איר שפילן קאריערע אלס קינד ווען זי האט אויפגעטרעטן מיט איר פאטער אין א 1982 פילם, איר האליוואד אויפגייענדער שטערן האט זיך אנגעהויבן א צען יאר שפעטער און 1993 און זינט דאן האט זי שוין געאקט אויף פילצאליגע מאוויס.

זי האט דערגרייכט אינטערנאציאנאלע באקאנטשאפט אלס רעזולטאט פון שפילן אלס לארא קראפט אינעם פילם "לארא קראפט: טומב ריידער" (2001) און זינט דאן איז איינע פון די מערסטע באצאלטסטע אקטיארן אין האליוואוד.

## פערזענלעכע לעבן 
זי איז אפגעגט שוין פון צוויי מענער וואס זענען אויך גרויסע אקטיארן, זשאני לי מילער און בילי באב טראנטאן, און זי לעבט איצט מיט א דריטן גרויסן אקטיאר, ברעד פיט, און א אישית וואס טוט ציען טעגליכע דעקונג פון די וועלטס פרעסע איבער אלע זייערע אקטן און רורן אין פערזענליכען לעבן.  

דזשאלי האט זעקס קינדער: דריי זין און דריי טעכטער. דריי פון זיי זענען געווען אדאפטירט, און די אנדערע דריי זענען ביאלאגיש.

## רעפערענצן 
קאטעגאריע:אמעריקאנער
קאטעגאריע:מאדעלקעס
קאטעגאריע:אקטיארן
קאטעגאריע:ביסעקסואלן
קאטעגאריע:להט"בע אקטיארן
קרית שמונה

**קרית שמונה** איז א שטאט פלאצירט אינעם צפון ארץ ישראל טייל נעבן דעם גרעניץ מיט לבנון.

איר נאמען א *שטאט פון אכט* איז נאך 8 קעמפער וואס זענען אומגעקומען ביים פארטיידיקן יענעם געגנט אין דעם ערשטן וועלט קריג, ביי די תל-חי פאגראמען, וואו יוסף טרומפעלדאר איז אומגעקומען.

עס איז געבויט אויף די חרבנות פון אן אמאליגן אראבישן דארף פון בעדואינער.

היינט צוטאגס וואוינען דארטן 22,000 אידן.

איין דריטל דערפון איז אינגער ווי 19 יאר.

רוב זענען ספרדים פון מאראקא.

## צווילינג שטעט
* .
* .
* .
*
צאל (שטייעראמט)

דער **צאל** איז אן אגענטור אין רוב לענדער וועלכע קאנטראלירט דעם לאנד'ס האנדל ביי די גרענעצן, בארטן, און לופטפעלדער.

## פליכטן 
א לאנד'ס צאל אגענטור האט עטליכע פליכטן פון וועלכע איר הויפט פאראנטווארטליכקייט איז צו קאנטראלירן וואס עס קומט אריין און גייט ארויס פון לאנד. אבער אין א טיפערן באדייט איז די אגענטור פאראנטווארטליכט אויף די האנדל (טרעיד) פון לאנד וועלכע איז א טייל פון ציוויליזאציע פאר יעדע לאנד אין די וועלט. איינער פארמאגט פרוכט און א צווייטער מאכט וואל. ווען די צוויי וועלן טרעידן וועלן ביידע האבן עסן און מיט וואס זיך אנצואווארימען. 

אין די היינטיגע מאדערנע וועלט איז טרעיד בעיקר געלט אבער נאך אלץ איז עס אן אויסטויש פון פראדוקטן וועלכע איינער גיט פאר'ן צווייטן. איין לאנד פראדוצירט מער עיר קאנדישענס וויפיל זי קען נוצן און פון די אנדערע זייט איז נישט פאראן גענוג אויטאס צו קויפן לויט דער פארלאנג וועלכע עס איז דא. ווען מען האנדלט איינער מיט'ן צווייטן באלאנסירט מען די טרעיד און יעדער באקומט דאס וואס פעלט אים און ווער עס האט איבעריג פארקויפט דאס און פארדינט געלט.

יעדע לאנד וויל אז אירע איינוואוינער זאלן קויפן די פראדוקטן וועלכע ווערן פראדוצירט אין לאנד (דאמעסטיק פראדוקטס). אבער צומאל קויפן די איינוואוינער מער פרעמדע זאכן ווייל עס איז ביליגער און דאס שאפט א האנדל דעפיציט וועלכע מיינט, אין אנדערע ווערטער, אז דאס לאנד אימפארטירט מער וויפיל זי פארקויפט. אין אזא פאל לייגט די רעגירונג ארויף צאלטאריפן וועלכע זענען ווי א שטייער אויף די פראדוקטן כדי צו באלאנסירן די האנדל.

אן קאסטומס וואלטן לענדער נישט געקענט האבן קיין שום קאנטראל וואס גייט און קומט פון איין לאנד צום צווייטן און אויסער זיכערהייט וואלטן אנדערע זאכן געשטערט די וואוילזיין און עקאנאמיע פון דאס לאנד.

## זע אויך 
יו-עס קאסטומס ענד בארדער פראטעקשן

קאַטעגאָריע:פינאנץ
קאַטעגאָריע:רעגירונגס-אגענטורן
ה'רנ"ב

## געשעענישן
* ג' ניסן - האבן פערדינאנד דער צווייטער, מלך פון אראגאן, און זיין ווייב איזאבעלא די ערשטע, קעניגין פון קאסטיליע ארויסגעגעבן א באפעל וועגן גירוש ספרד.
* ז' אב - גירוש ספרד: די לעצטע דאטע וואס יידן זענען געווען דערלויבט צו בלייבן אין די קעניגרייכן פון קאסטיליע און אראגאן אן זיך צו שמד׳ן.
* ט' אב - די שיפן פון קריסטאפער קאלומבוס זענען ארויסגעפארן אויף א רייזע אין "אינדיע" מיט א מאנשאפט וואס זענען געווען א טייל יידן.

## געבוירן
## נפטר געווארן
## קאלענדאר
## צום באמערקן
אוקלידוס

קליין|א געמאלען בילד פון אוקלידעס
**אוקלידעס** איז געווען א גריכישער געלערענטער, ספעציעל איז ער געווען באקאנט מיט מאטעמאטיק (ספעציעל געאמעטריע) אויף וואס ער האט מחבר געווען אן עקסטער בוך "די יסודות פון אוקלידוס", וואס מען רופט אין קורצן "אוקלידעס". כאטש דאס בוך איז בעיקר וועגן געאמעטריע, אבער עס אנטהאלט אויך טיילן וועגן נומערן טעאריע.

## אידישקייט 
תוספות יום טוב ברענגט אים אראפ (מיטן נאמען אקלידו) אין מסכת כלאים פרק ג משנה א.

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:מאטעמאטיקער
רבי אלעזר הקליר

**רבי אלעזר הקליר**, טייל זאגן אז ער איז געווען א תנא, אדער רבי אלעזר בן ערך אדער רבי אלעזר בן רבי שמעון, און טייל  רוקן אים אראפ אזוי ווייט ווי אין די דורות הגאונים. אבער לפי האמת ער איז נישט געווען שפעטער ווי די יארן ד'ת.

ער האט געשריבן אסאך פיוטים, למשל די קרובות וואס מען זאגט ביי דער הויכער שמונה עשרה פון שחרית אום יום טוב און געוויסע שבתים.

קאַטעגאָריע:רבנים
קאַטעגאָריע:פייטנים
איבן רושד

**איבן־רושד** (פולער אַראַבישער נאָמען: **أبو الوليد محمد بن أحمد بن رشد**, **אַבו אַל־וואַליד מוכאַמאַד איבן אַכמאַד איבן רושד**, אויך באַקאַנט מיטן לאטיינישן נאָמען **Averroes**, **אַוועראוּס**; 1126 – 1198) איז געווען אַ מוסולמענער דאָקטער און פילאָזאָף, וואָס האָט געהאַט אַ שטאַרקע ווירקונג אויף דער אייראָפּייאישער פילאָזאָפיע פון דעם מיטל־אַלטער.

געבאָרן איז ער אין קאָרדאָבע, די דעמאָלסדיקע הויפּטשטאָט פון דעם מורישן קעניגרייך אין שפּאַניע. אַ תקופה האָט ער געדינט אַלס וויזיר אין קאָרדאָבע, און שפּעטער אַלס הויפּט ריכטער אין מאַראָקע. צוליב זײַנע אמונות האָט מען עם פאַרפאָלגט און אַרײַנגעזעצט אין תפיסה, און ער איז באַפרײַט געוואָרן ערשט נאָכדעם וואָס ער האָט צוריקגעצויגן עטלעכע פון זײַנע שיטות. ער איז געווען באַפרײַנדעט מיטן פילאָזאָף איבן־טופײַל, וועלכע האָט עם רעקאָמאַנדירט פאַרן קעניג אַלס זײַן פאַרטרעטער אין דער וויזירשאַפט.

ער האָט שטודירט יוריסטווע, געשריבן דיכטונגען, און איז געווען פאַררעכנט אַלס דער גרעסטער געלערנטער אין זײַנע צײַטן. זײַנע ווערק שליסן אײַן כתבים אין רפואה, נאַטור־וויסנשאַפטן, פילאָזאָפיע, יוריסטווע, און מאַטעמאַטיק, אָבער ער איז באַוואוסט דערהויפּט פאַר זײַנע פירושים און קריטיק אויף די ווערק פון אַריסטאָ, צו וועלכע די געלערנטע אין יענע צײַטן פלעגן זיך באַציען מיט אַ חרדת־קודש.

## זײַן פילאָזאָפישע שיטה 
איבן־רושד האָט געפּרואווט פאַרענטפערן אַריסטאָס פילאָזאָפיע אַז עס זאָל קיין סתירה ניט זײַן צום איסלאַם. לויט זײַן מיינונג, זײַנען רעליגיע און פילאָזאָפיע צוויי שליאַכן וועלכע פירן צו איין און דעם זעלבן אמת. ער איז געבליבן געטרײַ דער טראַדיציאָנעלער אַריסטאָטעלישער מסורה, און האָט שטאַרק אַטאַקירט איבן־סינאַ'ן וואָס ער האָט אַרײַנגעמישט עלמענטן פון דעם איסלאַמישן קאַלאַם אין זײַן פילאָזאָפיע. ווי אַריסטאָ, האָט ער געגלייבט אַז דער אוניווערס איז אַ קדמון (דאָס הייסט, אַז ער האָט אייביק עקזיסטירט און איז קיינמאָל ניט באַשאַפן געוואָרן), און האָט אויך באַהויפּטעט אַז דער מענטשלעכער זעל באַשטייט פון צוויי טיילן - דער פּערזענלעכער זעל וועלכע שטאַרבט צוזאַמען מיטן גוף; און דער געטלעכער טייל, וועלכער איז אַ געמיינזאַמער נשמה פאַר דער גאַנצער מענטשהײַט (ווי די שיטה פון איבן־באַדזשאַ, להיפוך פון איבן־סינאַ).

דער וועלטס אייביקײַט איז פאַרבונדן מיט די נאַטור געזעצן וועלכע בייגן זיך קיינמאָל ניט. ווי עס שײַנט, האָט איבן־רושד געהאַלטן פון דעטערמיניזם.

קאַטעגאָריע:פילאסאפן
בר כוכבא

**בר כוכבא** איז געווען דער נאמען וואס רבי עקיבא האט געגעבן צו **שמעון בר כוסיבא (כוזבא)** וואס האט אנגעפירט די ווידערשטאנד מיט די רוימים אין דער צייט פון נאכן חורבן בית שני.

## זיין קעניגרייך 
דער צענטער פון די אידן נאכן חורבן בית שני איז געווען אין ביתר, די אידן אין ביתר האבן אים אויפגענומען פאר א מלך.

עס איז נאך געבליבן פון אים מטבעות, ווי רש"י זאגט (אין מסכת ב"ק) מעות כוזביות איז געלד וואס איז געפסלט געווארן דורך דער רעגירונג ווייל עס איז פון בן כוזיבא.
## זיין גרויסע שטארקייט 
געווען איז דאס אין יאהר , צוויי און פופציג יאהר נאכן חורבן בית שני. איז אויפגעשטאנען דער גבור חיל, גאר א שטארקער מאן, ער האט מלחמה געהאט מיט די רוימער און גע'הרג'ט פון זיין אין די מאסן. ווי ער איז געקומען זענען די רוימער אנטלאפען.

## רבי עקיבא 
ווען רבי עקיבא האט דאס געזעהן איז ער זייער נתפעל געווארן און האט געזאגט אויף אים דעם פסוק: דרך כוכב מיעקב, פון יעקב קומט א שטערן דעריבער האט ער אים א נאמען געגעבן בר כוכבא. ער האט געזאגט אויף אים "היינו מלכא משיח" דאס איז דער מלך משיח אויף וואס אידן ווארטן, אין רמב"ם (סוף ספר משפטים) שטייט אז רבי עקיבא איז געווען דער נושא כלים פון בן כוזיבא דאס הייסט ער האט אים באדינט.
## זיין טויט 
די גמרא זאגט אז די חכמים האבן געוואלט וויסן צו ער איז טאקע משיח, האבן זיי געברעגנט א משפט פאר אים און געזעהן צו ער איז מורח ודאין, דאס הייסט צו ער קען מיט זיין הרגשה מרגיש זיין ווער עס איז גערעכנט, ווייל דאס איז איינער פון די סימנים פונעם אמת'ן משיח ער איז מורח ודאין ווי עס שטייט אין פסוק ישעיה לא למראה עיניו ישפוט וכו'. ווען זיי האבן געזעהן ער קען דאס נישט האבן זיי אים גע'הרג'ט.

די מפורשים זאגן נישט די חכמים האבן אים גע'הרג'ט עס איז דאך שוין נישט געווען אין יענע צייט קיין בית דין וואס זאל דן זיין איינעם למיתה, נאר זיי האבן אים דן געווען אז עס קומט אים מיתה, און דערנאך האבן אים די רוימער גע'הרג'ט.

די גמרא פארציילט אז אין די צייט וואס אדריינוס קיסר פון רוים, האט ארוםגערונגעלט ביתר, האט רבי אליעזר המודעי געפאסט יעדן טאג און מתפלל געווען יעדן טאג אז עס זאל נישט געלונגען פאר אדדריינוס קיסר איינצונעמען די שטאט, אין די צייט האט בר כוכבא געטוהן זיינע אויסגעווענליכע שטארקייטן ווי עס שטייט אויבן, האט אדריינוס געזאגט פאר זיינע מליטער לאמיר אהיים גיין, מיר וועלן קיינמאהל קענען ביי קומען די שטארקייט פון בן כוזיבא, איז דארט געווען א כותי און האט זיך אונטערגענומען ביי קומען בן כוזיבא, ער האט געזאגט

## מגילות בר כוכבא 
עטלעכע מגילות האָט מען געפֿונען אין מדבר יהודה געשריבן דורך ייִדן אינעם מרד. אַ פּאָר בריוו האָבן דעם גאַנצן און היסטאָרישן נאָמען פֿון בר-כוכבא: שמעון בר כוסבא (אָדער: כוסבה). מען האָט געפֿונען אויכעט אַז זײַן נאָמען אויף גריכיש איז געווען Χωσιβα דורך די מגילות. דעריבער מען האָט ארױסגערעדט „כוסבא“ װי **קאָסיבאַ**.

קאַטעגאָריע:אידישע היסטאריע
קאַטעגאָריע:רעוואלוציעס
רבי יוחנן

דער ארטיקל דיסקוסירט רבי יוחנן דער אמורא, פאר אנדערע באדייטן זעט רבי יוחנן (באדייטן) 

**רבי יוחנן בר יצחק נפחא**, אויך אנגערופן **בר נפחא**, איז געווען אן אמורא פון ארץ ישראל, דער צענטראלער פערזענליכקייט פון דעם תלמוד ירושלמי און אזוי אויך גאר שטארק באקאנט אינעם תלמוד בבלי און אין מדרשים.

ער איז געווען א שוואגער פון ריש לקיש.

יוחנן
רבי יהודה הנשיא

**רבי יהודה הנשיא** אדער ווי מער באקאנט **רבינו הקדוש** איז געווען א זון פון רבן שמעון בן גמליאל, און דער מסדר פון די משניות. ער האט געשטאמט פון מלכות בית דוד.

נאך זיין פטירה פלעגט ער קומען אהיים יעדן פרייטאג צו נאכט און קידוש געמאכט און מוציא געווען זיין הויזגעזונד.

קאַטעגאָריע:תנאים
בן אשר

**אהרן בן משה בן אשר** איז געווען א באקאנטער מדקדק און ער האט אפגעשריבען דעם גאנצן תנ"ך וואס איז באקאנט אויף זיין נאמען, מסורת בן אשר.
קאַטעגאָריע:מחברי ספרי קודש
רב האי גאון

**רב האי גאון** (ד'תרצ"ט - ד'תשצ"ח) איז געווען א זון פון רב שרירא גאון, ער איז געווען דער לעצטער פאררעכענט צו ווערן אלס **גאון**. ער איז געווען דער ראש ישיבה אין פומבדיתא.

ער איז געווען דער רבי פון רבינו חננאל.

קאטעגאריע: גאונים
רבינו חננאל

**רבינו חננאל** בן חושיאל איז געווען די ערשטע **ראשון**, ער איז געווען א תלמיד פון רב האי גאון.

ער האט געמאכט א פירוש אויף ש"ס וואס איז אריינגעדרוקט אין די ווילנא ש"ס אויף פילע מסכתות.

ImageSize  = width:590 height:120
PlotArea   = width:570 height:25 left:5 bottom:60
TimeAxis   = orientation:horizontal
DateFormat = yyyy
Period     = from:-250 till:2000
AlignBars  = early
ScaleMajor = unit:year increment:200 start:-200
ScaleMinor  = unit:year increment:50 start:-200

Colors =
  id:turkiz    value:rgb(0,0.76,0.76)
  id:treaty    value:rgb(0.6,0.8,0.6)
  id:lightgrey value:rgb(0.6,0.8,0.4)
  id:darkgrey  value:rgb(0.6,0.8,0)
  id:Celadon  value:rgb(0.67,1,0.68)
  id:TeaGreen  value:rgb(0.81,0.94,0.75)

Define $hx = 15 # shift text to right side of bar

PlotData =
  bar:Leaders color:blue width:20 align:left fontsize:s 
  from:-250 till:0 color:treaty shift:(-10,$hx) text:תוגוז
   from:0 till:220 color:turkiz shift:(-15,$hx) text:םיאנת
   from:220 till:500 color:TeaGreen  shift:(-20,$hx) text:םיארומא
   from:500 till:625 color:darkgrey shift:(-20,$hx) text:םיארובס
   from:625 till:1050 color:turkiz shift:(-15,$hx) text:םינואג
   from:1050 till:1500 color:TeaGreen shift:(-20,$hx) text:םינושאר
  from:1500 till:2000 color:treaty shift:(-20,$hx) text:םינורחא

LineData =
  layer:front  # all lines in front of bars unless stated otherwise
  from:965 till:1055 atpos:65  color:red    width:2 

Legend     = columns:4 left:125 top:25 columnwidth:150

Colors =
 id:aaa value:red   legend:לאננח.וניבר

קאטעגאריע: ראשונים
קאַטעגאָריע:מפרשי הש"ס
בן אפרים

**בן אפרים** איז געווען א קראי, דער אבן עזרא איז זיך אסאך מתוכח מיט אים אין זיין פירוש על התורה, ער רופט אים אן "בן פרים".

קאטעגאריע: קראים
רבינו גרשום

**רבינו גרשום ב"ר יהודה מאור הגולה** איז געווען פון די גדולי חכמי ישראל. ער האט געוואוינט אין מיינץ. ער ווערט פאררעכענט איינס פון די רביס פון די אשכנזים. אויך האט ער געשריבן עטליכע פיוטום.

## חרם דרבינו גרשום 
אויך האט ער געמאכט דאס באקאנטע חרם דרבינו גרשום .

## מאור הגולה 
קאטעגאריע:ראשונים
קאַטעגאָריע:רבני דייטשלאנד
חרם דרבינו גרשום

**חרם דרבינו גרשום** ווערט אנגערופן די תקנות וואס רבינו גרשום מאור הגולה מתקן געווען און עס גוזר געווען בשם חרם.

## די תקנות 
* מען זאָל נישט חתונה האבן מיט מער ווי איין פרוי אויף איינמאָל.
* מען זאָל נישט גט'ן אַ פרוי מיט געוואַלד.
* מען זאָל נישט לייענען אַ צווייטנס זאַכן אָן רשות.

אין דערצו איז אַרייַנגערעכנט:
* מען זאָל נישט מייבם זיין, נאָר מאַכן חליצה.
* אַ טויבע קען מען גט'ן, כאָטש זי האָט געהעריג געהערט ביי דער חתונה.
* אַז די ווייב שטארבט אין דער שנה הראשונה פון דער חתונה, זאָל ער צוריקגעבען די נדן.
* די קהילה מוז פיטערן אַ פרוי וואס איר מאַן האָט זי איבערגעלאָזט, אָדער קען איר נישט עפפאָרדן.
* א מאַן זאָל זיך נישט אָפטיילן פון זיין ווייב פאַר מער ווי אכט חדשים.
* כתובה דאירכסא (אַ כתובה וואָס טוט פאַרטרעטן אַ פאַרלוירענע כתובה).

קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
קילאמעטער

דער **קילאמעטער** (סימבאל ק"מ **km**) איז אן איינס פון לענג אין דער מעטרישער סיסטעם, גלייך צו איין טויזנט מעטער. מען ניצט דעם קילאמעטער צו באשרייבן דיסטאנצן צווישן געאגראפישע ערטער אין כמעט דער גאנצער וועלט. אבער אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע און דעם פאראייניגטן קעניגרייך ניצט מען דעם מייל.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:מאס
פינק פלויד

קליין|400x400פיקס
**פינק פלויד** איז דער נאמען פון א פאפולערע בריטישע ראק אנסאמבל זינט די 1960ער ביז אין מיטן די 1990ער.

קאַטעגאָריע:טרופעס
בירגער קריג

**בירגער קריג** איז א מלחמה צווישן בירגער פונעם זעלבן לאנד, וואס קאנען נישט און ווילן נישט לעבן אונטער דער רעגירונג אדער מאנארכיע וואס הערשט אויף דער באפעלקערונג.

געוויינטליך שאפט זיך עס פון אומצופרידנהייט, אדער דאס אונטערדרוקן די פשוטע פאלק ארבעטער,

אין דער היסטאריע איז באקאנט דער בירגער קריג וואס האט אויסגעבראכן אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע.

די פראנצויזישע ברודער קריג פון 1799, איז זייער באוואוסט אין דער יידישער וועלט, ווייל דאס האט אריינגעבלאזן א האפענונג אין די אייראפעאישע יידן.

די קאמוניסטישע בירגער קריגן, וואס איז פארגעקומען אין רוסלאנד, און אין נאך אסאך לענדער ארום די וועלט.
 
די לבנון בירגער קריג, וואס האט זיך אנגעהויבן אין יאר 1975, און איז אנגעגאנגען ביז 1990, איז באוואוסט געווארן מיט די פילע לענדער, און פעלקער וואס האבן זיך אריינגעמישט אין דעם קריג.

קאטעגאריע:מלחמות