open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
מאגנישאוו

**מאגנישאוו** (פויליש: *Magnuszew*) איז א דארף אין קאזשניצער גראפנשאפט, מאזאוויער וואיעוואדעשאפט, פוילן, אויפן ברעג פונעם ווייסל, 23 ק״מ צפון־מערב פון קאזשניץ. מאגנישאוו האט געהאט א גרויסע יידישע קהילה ביז דער חורבן אייראפע.

## היסטאריע 
די זידלונג איז ערשט דערמאנט געווארן אין דעם 12טן יארהונדערט, און אין יאר 1377 האט מען איר געגעבן די רעכטן פון א שטאָט. אינמיטן דעם 17טן יארהונדערט ביי דער שוועדיע אינוואזיע, איז די זידלונג געווארן פארברענט, אבער שפעטער האט מען זי רעסטאוורירט.

ביים סוף פונעם 18טן יארהונדערט האט מען אוועקגענומען פון מאגנישאוו דעם סטאטוס פון א שטאט.

## יידן אין מאגנישאוו 
שוין אינעם 18טן יארהונדערט האבן געוואוינט אין דער שטאט א סאך יידן. צווישן די מערסט בארימטע יידישע איינוואוינער ווערן גערעכענט רבי יצחק מאיר אלטער, דער **חידושי הרי"ם** און גרינדער פון גערער חסידות, און רבי אברהם יוסף קרייזווירט, מחבר פונעם ספר **בית אברהם** און פאטער פונעם אנטווערפענער רב, רבי חיים קרייזווירט. צווישן די צוויי וועלט-מלחמות האבן געוואוינט אין מאגנישאוו עטלעכע 750 יידן, העלפט פון דער באפעלקערונג. ווען די דייטשן האבן איינגענומען דעם יישוב אין סעפטעמבער 1939, האט מען ארויפגעלייגט אויף די יידן צוואנג־ארבעט, און אין מערץ 1941 האט מען זיי אלע קאנצענטרירט אין א געטא וואס מען האט אויפגעשטעלט דארט, אין וואס מ׳האט אריינגעברענגט יידן פון די ארומיגע דערפער.

אין סעפטעמבער 1942 האט מען אריבערגעפירט 1,200 יידן פון דער געטא צום קאזשניצער געטא, און פון דארט האט מען זיי געשיקט צום טרעבלינקע פארניכטונגס לאגער.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:דערפער אין פוילן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:געטאס
חיים הערש מאנהיימער

הרב **חיים צבי ״הערש״ מאנהיימער** (אדער: מאננהיימער; ה'תקע"ד, 1814 - ליל י"ז בתמוז ה'תרמ"ו, 19 ביולי 1886) איז געווען אן אונגארישער רב און א ראש ישיבה, אב"ד אין אונגוואר, רב אין ווערבוי און אונגוואר, מחבר פון „עין הבדולח". ער איז געווען איינער פון די פירער פון ארטאדאקסישע יידישקייַט אין אונגארן. 

## לעבנס געשיכטע
הרב חיים צבי מאנהיימער איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל פישטיאן צו זיין פאטער הרב דוד יהודה לייב מאננהיימער בשנת ה'תקע"ד. אלס קינד איז ער שוין פאררעכנט געווען פאר א עילוי. פון דעם עלטער פון 10 יאר און ביז זיין בר מצווה האט ער געלערנט ביי רבי יעקב קאפל אלטנקונשטאט און דערנאך ביי רבי בנימין זאב לעוו. ביים עלטער פון 13 אדער 14 יאר, האט ער אנגעהויבן לערנען ביים חתם סופר אין פרעשבורג, און איז געווארן זיין נאנטער תלמיד. 

זיין ערשטע רבנות שטעלע איז געווען אין שאטמאנסדארף .

אין זיינע (15) לעצטע יארן  איז ער געווען רב פון אונגוואר,  ביז צו זיין פטירה, י"ז תמוז ה'תרמ"ו, 20סטן יולי 1886.

אויף זיין מצבה איז געווען אויסגעקריצט:

נאך זיין פטירה איז זיין איידעם, הרב ברוך רייכפלד, געווארן דער ראב"ד אונגוואר.

## רעפערענצן 
## קוועלער
* פינחס זעליג שוורץ, **שם הגדולים מארץ הגר**, ח"א, עמ' לד (ערכו, אות ח' פריט לב).

## וועבלינקען
*[אינפֿאָרמאַציע, מאנהיימר, חיים צבי הירש](http://merhav.nli.org.il/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&frbg=&scp.scps=scope%3A(NNL)&tab=default_tab&dstmp=1371295214188&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&indx=1&vl(freeText0)=%22%D7%9E%D7%90%D7%A0%D7%94%D7%99%D7%99%D7%9E%D7%A8%2C+%D7%97%D7%99%D7%99%D7%9D+%D7%A6%D7%91%D7%99+%D7%94%D7%99%D7%A8%D7%A9%22&fn=search&vid=NLI), 'מרחב' וועבזייטל  
* יהודה שפיגל, על מינויו לרבנות אונגוואר ופרטים נוספים אודותיו, במאמר אונגוואר, אין: ערים ואמהות בישראל, ד, עמ' 17 ואילך, אוצר החכמה וועבזייטל.
זיינע ספרים:
* שאלות ותשובות עין הבדֹלח, ניו יארק תשי"ד, HebrewBooks וועבזייטל
* אשי ישראל - רשימות מפיו על המקרא, מיהאלעוויטץ תרפ"ט, HebrewBooks וועבזייטל
* א בריוו גשעריבן דורך הרב חיים הערש מאנהיימער 

קאַטעגאָריע: אונגוואר
קאַטעגאָריע:רבני אונגארן
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין אייראפע
חנה קטן

ד"ר חנה קטן (1985)|קליין
ד"ר **חנה קטן** (געב' י"ג תשרי תשי"ט, 27סטן  סעפטעמבער 1958) איז א דאקטערשע, גינעקאלאג, דאצענט, שרייבער און קאלומניסט.

## ביאגראפיע
חנה קטן איז געבוירן געוואָרן אין  ניו יארק , צו איר פאטער הרב מרדכי רייסקין און איר מוטער בָּבָא רייסקין, די עלטסטע טאכטער פון אכט קינדער. 

אין ה'תשל"ג, האט איר משפחה געמאכט עליה און געקומען וווינען אין ישראל, אין רמת אביב. 

ד"ר קטן האָט געענדיקט שולע פון מעדיצין אין תשנ"ד (1994). זי האט געארבעט פֿאַר צען יאר אין שערי צדק מעדיצין-צענטער אלס א הויפט-דאקטאר אין דער שפיטאל־אפטיילונג פאר גינעקאלאגיע און אבסטעטריק. נאכדעם האט זי געארבעט אין דער "אין וויטרא פערטיליזאציע איינס. 

אין ה'תשנ"ט (1999) זי האט געגרינדעט אן איינס  פאר אין וויטרא פערטיליזאציע אין לאַניאַדאָ שפיטאל. איבער די יאָרן האט ד"ר קטן געלערנט היפנאזיע , אימאגינאטיווע פסיכאטעראפיע, אויסשולונג, פסיכאדראמא, סצענאַר־שרייבונג, שוישפיל (acting) און "ניהול רפואי".

## איר ביכער
* **חיי אישה**, תשע"ג 
* **חיי משפחה**, תשע"ד 
* **ביחד** – מדריך לבניית אינטימיות זוגית בריאה, תשע"ו

## איר משפחה
אין תש"ם האט זי פארהייראט  הרב יואל קטן, זיי האבן געהאט 13 קינדער. זיי וווינען אין מבוא חורון. 

## פרעמיעס
*"אשת השנה" - 'אמונה' פרויען באוועגונג, תשע"א.
*"פרס כץ" - הלכה אין מאדערנען לעבן, תשע"ה.

## וועבלינקען
* אפיציעל וועבזייטל
* פייסבוק בלאט פון חנה קטן
* ארטיקלען אין 'בשבע' וואכנבלאט
* "דחיית לידת ילד ראשון" 
* "באהאאלטן אינפארמאציע פאר א שידוך"
* משפחה פלאנירונג על-פי הלכה 
* "הוַלדנית המבוגרת" 
* וועבינאר לעציעס
* מעיין כפיר, זוג אחד מתוך עשרה יתקל בבעיות פוריות, הידברות וועבזייטל

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:יידישע דאקטוירים
קאַטעגאָריע:שערי צדק מעדיצין-צענטער
דובנא

לינקס|קליין|250x250פיקס|אריינגאנג צו פעסטונג אין דובנא
**דובנא** אדער **דובנע** (אוקראיניש: *Дубно*; פויליש: *Dubno*) איז א שטאט אין ראוונער גובערניע (Рівненської області) אין וואהלין, מערב אוקראינע אויף די ברעגן פון טייך איקווע.

## אין דער מיטל אלטער 
די שטאט דובנא ווערט דערמאנט צום ערשטן מאל אין דאקומענטן פון יאר 1100. אין דעם  פערצנטן יארהונדערט איז די שטאט מיטן ארומיגן געגנט געווארן אנעקסירט צו פוילן. אין יענער תקופה האט מען געבויט די פעסטונג פון דובנא. אין 1498 האט דובנא באקומען שטאטישע רעכטן, וואס האט געצויגן צו דער שטאט נייע באוואוינער, מערסטנס יידן און ארמענער. די יידן האבן גערופן די שטאט "דובנא".

## יידן אין דובנא 
### געשיכטע פון די יידן אין דער שטאט 
ביים סוף פונעם פופצנטן יארהונדערט, ווען ס׳איז ארויסגעקומען דער באפעל וואס גיט די איינוואוינער פון דובנא בירגער־רעכטן און די פרייהייט צו האנדלען, זענען געקומען וואוינען אין דובנא א סך יידן וואס האבן זיך באשעפטיגט אין מסחר און ארבעט. אין דעם צענזוס וואס מ׳האט געהאלטן אין דער שטאט אין יאר 1897 האט מען געציילט 13,785 איינוואוינער אין דער שטאט, פון זיי 5,608 יידן. אין יענער צייט האט די שטאט געהאט א יידישן שפיטאל און חדרים, אבער נישט קיין אנדער חינוך מוסדות.

דובנא איז געווען א באוואוסטער יידישער צענטער אין מזרח אייראפע. צווישן די יארן 1600–1606 איז דער רב פון דובנא געווען דער "של"ה הקדוש", הרב ישעיה הלוי הורוויץ, פון די גרעסטע רבנים פון אשכנז אין דעם 17טן יארהונדערט.

### "דער דובנער מגיד" 
דער מערסט באקאנטער ייד וואס זיין נאמען איז פארבונדן מיט דובנא איז געווען הרב יעקב קראנץ, אן אויסגעצייכענטער דרשן וואס האט געוואוינט און געווען טעטיק אין דובנא 18 יאר. דער דובנער מגיד איז באוואוסט פאר זיינע דרשות וועגן אמונה און מוסר, און ער האט געשאפן פיל וואונדערלעכע.  
רבנים פלעגן קומען הערן זיינע  דרשות און רעדן מיט אים. ווען ער האט באזוכט ווילנע, האט דער  ווילנער גאון אים געבעטן צו זאגן מוסר. נאך זיין פטירה האט אברהם דב בער פלאם געדרוקט זיינע משלים און דרשות, און זייט דעמאלסט האט מען זיי איבערגעדרוקט  א סך מאל אין פארשידענע שפראכן. 

### ביים חורבן 
פארן  חורבן האבן געוואוינט אין דובנא עטלעכע 12,000 יידן, וואס זענען געווען 59% פון דער באפעלקערונג.

קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:געטאס
1810ער

די **1810ער** זענען געווען די צען יאר פון 1810 ביז 1819.

## געשעענישן 
*  די קריג פון 1812 צווישן גרויסבריטאניע און די פאראייניגטע שטאטן.
* נאפאלעאן ווערט באזיגט ביי וואטערלו אין בעלגיע (1815)
* נארוועגיע פראקלאמירט אומאפהענגיקייט פון דענמארק.
* דער קאנגרעס פון ווין ענדערט די מאפע פון אייראפע.
* דער וואולקאן בארג טאמבארא ווערט אויפגעריסן אין די האלענדישע מזרח אינדיע (1815)
* יאר אן א זומער (1816)

## וועלט פירער 
* קייסער פראנץ דער צווייטער (עסטרייך)
* קאנצלער קלעמענס ווענצל פון מעטערניך (עסטרייך)
* קעניג פרידריך ווילהעלם דער דריטער (פרייסן)
* דזשיאטשינג (כינע)
* קייסער נאפאלעאן דער ערשטער (ערשטע פראנצויזישע אימפעריע)
* מלך פערדינאנד דער זיבעטער (שפאניע)
* מלך געארג דער דריטער (פאראייניגטע קעניגרייך)
* פרעזידענט זשיימס מעדיסאן (פאראייניגטע שטאטן)
* פרעזידענט זשיימס מאנרא (פאראייניגטע שטאטן)
* פאט אלי שאך פון קאדזשאר דינאסטיע (פערסיע)
*

## געבוירן
* דזשאן אלעקסאנדער מאקדאנאלד, ערשטער פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע
* פרעדעריק שאפען, קאמפאזיטאר

*
רחל שארעץ

**רחל שאָרעץ** (העברעיש: רחל-לאה שורץ, ענגליש: Rochelle Lee Shoretz; 27סטן יולי 1972, ברוקלין, ניו יארק - 31סטן מאי 2015 טינעק, ניו דשזערסי) איז געווען אן אמעריקאנער אדוואקאט און גרינדער און דירעקטאָר פֿון "שרשרת", אן אָרגאניזאציע וואָס שטיצט יונגע ייִדישע פרויען מיט ברוסט-קרעפס (ברוסט-קענסער).

## ביאגראפיע
רחל שארעץ איז געבוירן געוואָרן אין ברוקלין, ניו יארק צו איר פאטער משה (מאריס) שארעץ און איר מוטער שערי (סעריל, איצט: שערי טאנענבאום). זי האט געלערנט אין "שולמית" (אַ פרומע שולע פאר מיידלאך), און דערנאכדעם אין בארנארד קאלעדזש, און אין דער קאלאמביע געזעץ שולע. בשעת זי האט געלערנט געזעץ, איז זי געווען א רעדע שרייבער פאר דוד דינקינס, און האט פארהייראט איר מאן, יונתן (תאני) מירסקי.  זיי האבן געהאט צוויי קינדער. 

שאָרעץ איז געווען געריכט העלפער אין דעם העכסטן געריכט פון די פאראייניגטע שטאטן, און האט דארטן געארבעט פאר רות בעדער-גינזבורג אין 1998 און 1999. זי איז געוואָרן די ערשטע ארטאדאקס־יידישע פרוי וואס האט געארבעט אלס געריכט העלפער אין דעם העכסטן געריכט.

אין 2001, באַלד נאָך איר שטעלע אלס געריכט העלפער אין דעם העכסטן געריכט, אין עלטער 28, שאָרעץ  האט אַנטדעקט אַז זי האט ברוסט-קרעפס. 
שאָרעץ האָט געגרינדעט שרשרת אין 2001, פֿאַר יונגע ייִדישע פרויען מיט קרעפס. שרשרת איז געוואקסן און איז געווארן אַ נאציאנאלע אָרגאַניזאַציע, מיט אַ יערלעך בודזשעט פון איבער 2 מיליאן דאלארן.

אין 2003, זי איז געווען אויסגעקליבן אלס א "Woman to be Watched" " דורך "יידישע פרויען אינטערנאַציאָנאל".
  
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:אדוואקאטן
שרשרת

**שרשרת** איז אן אָרגאניזאציע וואָס שטיצט יונגע ייִדישע פרויען מיט ברוסט-קרעפס (ברוסט-קענסער), אין די פאראייניגטע שטאטן. שרשרת איז געגרינדעט געווארן דורך רחל שארעץ ע"ה אין 2001.

## וועבלינקען
*"ברוסט קענסער גענעטיקס און די אידישע פרוי"
*ברוסט קענסער און די היימישע ארטאדאקסישע פרוי
*Facing Cancer as a Frum Woman  

## וועבלינקען
*שרשרת'ס וועבזייטל

קאַטעגאָריע:געזונט
פ

**פ**' (פֵא) איז דער זיבעצנטער אות פון אלף בית. 

"פ" איז איינער פון די בג״ד כפ״ת בוכשטאבן, וואס קענען נעמען א דגש אין לשון קודש. אויך אין יידיש האט פא צוויי וואריאנטן:
"פ" איז א קאנסאנאנט, וואס מ'רעדט אויס [p]‏. פ האט א וואריאנט ״פֿ״; זיין ארויסרעד איז [f].

"פ" איז איינער פון די מנצפ"ך אותיות וואס ווערן געשריבן אנדערש ביים סוף פון א ווארט—מען ניצט דארט דעם לאנגן "ף".

אין גימטריא איז פ = 80, ף = 800.

## פארשטעלונג פון אות פ'
לינקס|פא׳ען
דער אות פ' ווערט פארגעשטעלט דא אין די פאלגנדע פאנטן (פון רעכטס אויף לינקס): פרנק-ריהל, אריאל, דוד, כתב רש"י, כתב סת"ם, האנטשריפט, חיים.

לינקס|לאנגע פא׳ען

דער אות ף פארגעשטעלט אין די זעלבע פאנטן:

אין יוניקאד, רעפרעזענטירט דער קאד 05E4 דעם אות פ', און 05E3 דעם אות ף'.

right
איז די פארשטעלונג פון פ' (מיט א דגש) אין ברייל און right איז די פארשטעלונג פון פֿ׳.

דער פעניקישער פא זעט אויס אזוי: 35px|פעניקישער פא

## זעט אויך 
* אלף בית

קאַטעגאָריע:אלף בית
פּלאַן מוזיי חולון

קליין|250px|שמאל|
**פּלאַן מוזיי חולון** איז דער ערשטער מוזיי אין ישראל דעדיקייט צו חולון.

## גאלעריע 

File:PikiWiki Israel 8158 design museum in holon.jpg|
File:PikiWiki Israel 9393 Design Museum Holon.JPG|
File:PikiWiki Israel 10494 Design Museum- Holon.jpg|
File:PikiWiki Israel 9392 Design Museum Holon.JPG|
File:PikiWiki Israel 9396 Design Museum Holon.JPG|
File:PikiWiki Israel 10495 Design Museum- Holon.jpg|

## וועבלינקען 
* מוזיאון העיצוב חולון

קאַטעגאָריע:מוזייען אין ישראל
קאַטעגאָריע:באן טראנספארט
קאַטעגאָריע:חולון
בנימין יהושע זילבער

הרב **בנימין יהושע זילבער** (תרע"ו - כ"ה אלול תשס"ח, 25סטן סעפטעמבער 2008) איז געווען א חרדישער פוסק הלכה און מיטגליד אין דעם מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל.

## לעבנסגעשיכטע 
ער איז געבוירן געווארן אין פוילן צו ברוך און שרה זילבער. אין זיין יוגנט האט ער געלערנט א קורצע צייט אין ישיבה אין ווארשע, פון דארטן איז ער געפארן לערנען אין בישיבה אין דער שטאט בריסק. נאך צוויי יאר איז ער אריבער צו דער נאווהארדאקער ישיבה אין מעזריטש וואו ער איז געווארן מקורב צום ראש הישיבה הרב דוד בליאכער. אין זיינע יוגנט האט מען אים גערופן "בנימין הצדיק".

אין יאר תרצ״ג איז ער ארויף קיין ארץ ישראל. א קורצע צייט האט ער געלערנט אין דער בית יוסף ישיבה אין בני ברק. אין יענער תקופה איז ער געווארן נאנט צום חזון איש. נאך זיין חתונה האט ער געלערנט אינעם בית מדרש אוהל תורה אין ירושלים. אין יאר תש"י האט ער ארויסגעברענגט זיין ספר "מקור הלכה" אויף מסכת שבת, און ער האט באקומען א הסכמה דערויף פונעם חזון איש. 

אין תשמ"ט איז ער געווען פון די איינציגע ליטווישע רבנים וואס האבן זיך נישט איינגעשלאסן אין דגל התורה. נאך דעם איז ער געווארן א מיטגליד אין דעם מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל וואו ער איז געווען דער איינציגער מיטגליד פון דער ליטוויש־ישיבישער וועלט. ביי די זיצונגען פון דער מועצת האט ער אויסגעדריקט אנטשלאסענע רעכטע דעות און איז געווען א שותף צו דער דערקלערונג קעגן די אסלא אפמאכן. אין זיינע לעצטע יארן איז ער אריבער וואוינען אין ביתר עילית.

זיין זון הרב יחיאל אברהם זילבער איז דער מחבר פון דער סעריע הלכה ספרים "בירור הלכה". זיין זון הרב ברוך איז דער משפיע פון דעם ברעסלאווער שטיבל אין סטאמפארד היל, לאנדאן.

## זיינע ספרים 
* **אז נדברו** – שו"ת (14 חלקים)
* **ברית עולם** – הלכות שבת ושביעית (6 חלקים)
* **בית ברוך** - אויף ספר חיי אדם (3 חלקים) 
* פירושים אויף די ספרים פון רבנו יונה גירונדי: שערי תשובה, שערי העבודה, אגרת התשובה, ספר היראה
* **מקור הלכה** - אויף מסכת שבת, תש"י
* **שביתת הארץ**
* **משנת בנימין**
* **תורת ההסתכלות**

## וועבלינקען 
* צדיק באמונתו, יואל יעקובי, אתר הישיבה

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:רבנים פון בני ברק
קאַטעגאָריע:גדולי ישראל ארויף קיין א"י
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים
קאַטעגאָריע:פוילישע יידן
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
אינסטאגראם

**אינסטאגראם** איז א סאציאלע-מעדיע אפליקאציע צו טיילן זיך מיט בילדער און ווידעאס, פאר מאביל, דעסקטאפ און וועב.

עס איז באשאפן געווארן דורך קעווין סיסטראם און מייק קרוגער אום תש"ע אלס א פרייע עפפ פאר דער iOS  אפערירן־סיסטעם. די ענדרויד ווערזיע איז פובליצירט געווארן אום תשע"ב.

קאַטעגאָריע:פאטאגראפיע
קאַטעגאָריע:ווייכווארג
נאורו

**נאורו** אדער **נוירו** איז א קליין לאנד אין אקעאניע. עס געפינט זיך איז אויף א אטאל-אינדזל.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:לענדער אין אקעאניע
קאַטעגאָריע:אינזלען
חיים שרגא פייוול פראנק

הרב **חיים שרגא פייוול פראַנק** (תרס"ח, 1908 – תשל"ג, 1973) איז געווען דער רב פונעם  ימין משה געגנט אין ירושלים און א דיין אין דעם בית דין צדק פון די אשכנזים פרושים אין ירושלים. 

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן געווארן אין ירושלים צו רב זאב וואלף פראנק, זון  פון הרב יהודה לייב פראנק און ברודער פון הרב הערש פסח פֿראנק. זיין מוטער מרים איז געווען א טאכטער פוןהרב נחום ראגזניצקי, איידעם פון הרב זלמן חיים ריבֿלין. ער האט געדינט יארן לאנג ווי דער רב און מו"ץ פון דעם ימין משה געגנט. אויך האט ער געדינט ווי א דיין אין דעם אשכנזים פרושים בית דין אין ירושלים.

הרב פראנק האט איבערגעלאזט פיר טעכטער. זיינע איידעמער זענען: הרב רפאל בנימין לעווין – זון פון הרב אריה לעווין, הרב משה אהרן ראזנטאל – רב פון שיכון הרבנים, הרב אברהם קאפשיץ – רב פון נוה צבי געגנט אין ירושלים, און הרב קרעמער אין בני ברק.

## זיינע ספרים 
* **תולדות זאב** אויף מסכת שבת
* **קונטרס תפארת חיים**, תשכ"ז, אויף צורת קשר תפילין של ראש.

## וועבלינקען 
* 

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות
קאַטעגאָריע:דיינים
הילה קורח

**הילַה חיה קורח** (*הילאַ קאָראַך*; געבוירן דעם 2טן מערץ 1984) איז אַן ישראלדיקע זשורנאַליסטקע, נאַראַטארין, ראדיא און טעלעוויזיע פערזענליכקייט און דאָקטערין. זינט 2007 האט זי פּרעזענטירט די פּראָגראַם "העולם הבוקר" (די וועלט היינט אינדערפרי), צוזאמען מיט אַבֿרי גלעד, וואס איז אויסגעשטראלט געווען אויף ערוץ 2 און איז אריבערגעפארן צו ערוץ 13. פאר די ישראלישע דערציערישע טעלעוויזיע האט זי פּרעזענטירט דער ישראלישער ווערסיע פונעם דייטשער פראגראם "גאַלילעאָ", און שפּעטער דער ישראלדיקער פראגראם "מתחת לעור" (אונטער די הויט).

## משפחה
חתונה געהאט מיט דרור שלעפמאן, א בוכהאלטער, וועלכער דינט אויך אלס זיכערהייטס-אָפיציר פון דער רעאליטעט-שידור "די געיעג פאר א מיליאן". די פּאָר האָט אַ זון און צוויי טעכטער, און זיי וואוינען אין מושב עדנים.

קאַטעגאָריע:ישראלים
קאַטעגאָריע:זשורנאליסטן
קאַטעגאָריע: דאקטוירים
קליטשאנעף

**קליטשאנעף** אדער **קליטשאניף**
(אוקראיניש: *Клячаново*; אונגאריש: *Klacsanó*) איז א דארף אין מונקאטש דיסטריקט, זאקארפאטיע גובערניע, אוקראינע, נאענט צו מונקאטש. דאס דארף האט א באפעלקערונג פון 1,905 (לויטן צענזוס פון 2001). 

## היסטאריע 
דער נאָמען פון קליטשאנעף ווערט ערשט דערמאנט אין 1475.

די ערשטע באַזיצער פון דעם דאָרף זענען געווען די גאַליס משפּחה אין קליטשאנעף.

אין 1910 האט קליטשאנעף געהאט 1099 באוווינער: 62 אונגארן, 211 דייטשן און 825 רוטענער. רעליגיע: 189 קאטאליקן, 681 גריכישע קאטאליקן און 241 יידן.

אין די פינסטערע מלחמה יארן זענען צענדליגער טויזנטער אידן פון מונקאטש און דער גאנצער געגנט איינגעשפארט געווארן אין צוויי געטא'ס אין מונקאטש וואו זיי זענען געווען ביז די נאצי'ס ימ"ש האבן ליקווידירט די געטא'ס אינעם טאג ב' סיון תש"ד און זיי געפירט קיין אוישוויץ הי"ד.
 
## וועבלינקען 
* קליטשאנעף אויף דעם וועבזייטל JewishGen
* אדמיניסטראטיווע און טעריטאָריאלע סטרוקטור פון טראנסקארפאטישע גובערניע (אוקראיניש)

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:דערפער אין אוקראינע
סעליש

**סעליש** (, , , ,  ) איז א שטאט אין דרום-מערב אוקראינע, נאנט צו די גרענעצן מיט אונגארן און רומעניע. די שטאט איז די פינפט גרעסטע שטאט אין זאקארפאטיע גובערניע און געפינט זיך 20 ק״מ מערב פון חוסט און 29 ק״מ מזרח פון בערעגסאז. סעליש איז די הויפט שטאט פון  ווינאהראדעווער דיסטריקט אין זאקארפאטיע גובערניע. די באפעלקערונג איז געווען 25,481 אין 2011.

## יידישע היסטאריע 
אין 1768 האבן געוואוינט אין סעליש צוויי יידישע משפחות.
אין 1921 האבן געוואוינט אין סעליש  2,913 יידן.
אין דעם סעלישער בית עולם ליגן רבי ישראל ברוך, פאטער פונעם בעל התניא(נפטר ח' תשרי תקנ"ב) און רבי שמואל שמעלקא קליין אב"ד סעליש, מחבר פון ״צרור החיים״ (נפטר ט' אדר תרל"ה).

## וועבלינקען
*געשיכטע פון דער שטאט 
*פערעיני שלאס אין סעליש 
*נוד'סולוס (Nagyszőllős) , "אנצקלופדיה של הגטאות", "יד ושם" וועבזייטל 
*שמואל הכהן ויינגרטן, סעליש - ספר זכרון לקהילת סעליש והסביבה, אירגון יוצאי סעליש והסביבה בישראל, תשל"ו. 
*"קהילת יהודי סליש"  (העברעיש), די דאטנבאזע פון "בית-התפוצות".
 
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
שלום לאנדא

הרב **שלום לאנדא** איז געווען א דיין אין וויליאמסבורג און ער פלעגט פירן אויך א ישיבה, היינט פירט ער א בית מדרש אין וויליאמסבורג און ער פארשפרייט שיעורים פאר די המון עם אויף ענגליש. 

ער איז א זוהן פון רבי יוסף דוב לאנדא, רב פון ביהמ"ד משכנות אברהם אין קרית יואל, און א ברודער פון רבי משה לאנדא, רב פון ביהמ"ד יאמפאלע אין וויליאמסבורג, און א ברודער פון הנגיד יואל לאנדא.

ער האט באלאנגט ביי סאטמאר מהר"א אנפאנג פון דעם מחלוקת און ער האט געפירט די ""ערכאות"", און ער ווערט אפט קרעדיטירט מיטן אויפבויען די הופער ביהמ"ד אין בלויז צוויי וואכן מיטן הילף פון יצחק ראזנבערג אבער שפעטער האט ער זיך ארויסגעצויגן פון דארט און פירט אן א אייגענע ישיבה פאר עלטערע בחורים.

## ישיבה
זייענדיג א תלמיד פון הגאון רבי משה מנחם טירנויער וואס מען פלעגט רופן אין ישיבה דיין, האט ער אדאפטירט דעם נאמען "דיין" אין ישיבה, אנשטאט "ראש ישיבה".

חודש תשרי תשע"ז האט ער געעפנט די ישיבה עמודי דגירסא ריבניץ פאר עלטערע בחורים פון קווינס ישיבה. היינט צוטאגס האט ער בחורים פון סאטמאר ישיבה גדולה אין קווינס און פון מתיבתא קרית יואל, די ישיבה איז היינט בערך 150 בחורים.

ער איז באקאנט מיט זיין קענטעניס אין תורת הנפש, אזוי אויך אינעם פעלד פון שלום בית און מען זאגט אז ער האט שוין ארויס געהאלפן צענדליגע אינגעלייט בעת צר, אזוי אויך זאגן זיינע נאנטע אז ער איז בקי אין חכמת הפרצוף, אויך קוקט ער הענט, און פאר יעדן שידוך אין ישיבה בעט ער א בילד פון דער מיידל, און אזוי זאגט ער צו מען זאל טון דעם שידוך אדער נישט.

## נאך איבער זיין קאריערע
רבי שלום איז א מענטש וואס האט שוין עוסק געווען אין מערערע פעלדער דורכאויס זיין קאריערע; צווישן זיי האט ער אנגעפירט א רעסטאראן. 

אזוי אויך האט ער געפירט א בית דין שטיבל מיטן נאמען לדון ולהורות ווי ער האט געדינט אלץ ראב"ד, אבער נאך א קורצע צייט האט זיך דאס פארמאכט.

ער פלעגט אויך ארויסקומען וועכנטליך מיט א גליון וואס פלעגט זיין א חושן משפט מעשה מיט הלכות.

## וועבלינקען
* אריה ערליך, "משפט טאָג: ווען דער סוקסעספולער אַנטראַפּראַנער ר' שלום לאנדא איז געווארן געראטן צו פאַרלאָזן די ביזנעס וועלט און ווערן אַ דיין אַנשטאָט, האט ער אנגענומען דעם טשאלענדזש, משפחה מאגאזין
* ר' שלום לאנדא ביי דינער פון בוני עולם
* ר שלום לאנדא מיט ראחמעסטיווקא רבי תשע"ב
*
ר' שלום לאנדא פורים
https://www.youtube.com/watch?v=jOKnWGatFIg
* ראש הישיבה מגור בישיבה וכולל מגן אברהם וויליאמסבורג
* ישיבת עמודי דגירסא ביי אדמו"ר מסאדיגרא ירושלים
* מעמד 'יורה יורה' לאברכי 'לדון ולהורות'
* א טאג אין ישיבה
* בחורים פון ישיבת תלמודי דגירסא פארהערן זיך ביין הגאון דומ"ץ קרית יואל ואב"ד סאטמאר מאנסי שליט"א

קאַטעגאָריע:דיינים
קאַטעגאָריע:ארונים
קאַטעגאָריע:אידישע קאנטראווערסיעס
סטריזשעוו

**סטריזשעוו** (פויליש: *Strzyżów*) איז א שטעטל אין דער  אונטערקארפאטישע וואיעוואדעשאפט אין פוילן, 160 קילאמעטער דרום מזרח פון קראקע, 75 קילאמעטער מערב פון פשעמישל און 30 קילאמעטער דרום מערב פון דער וואיעוואדעשאפט הויפטשטאט ריישע. דאס שטעטל געפינט זיך אין דעם טאל פונעם טייך וויסלאסק וואס איז א בייטייך פונעם סאן.

## היסטאריע 
אין דעם 9טן יארהונדערט האט מען אויפגעשטעלט אין דעם געגנט א פעסטונג. 

פון 1776 ביז 1919 איז סטריזשעוו געווען איינגעשלאסן אין דעם שטח פון די עסטרייכער און עסטרייך-אונגארן אימפעריעס. אין 1890 האט מען געבויט די אייזנבאן ליניע פון ריישע קיי יאסלא וואס איז אדורכגעגאנגען דורך סטריזשעוו, א זאך וואס האט געהאלפן צו זיין עקאנאמישן אנטוויקלונג. אין 1895 איז אויסגעבראכן א גרויסע שריפה אין סטריזשעוו וואס האט גורם געווען שווערע שאדן צו א טייל פון די הייזער וואס זענען געבויט געווארן פון האלץ; דערנאך האט מען ווידערגעבויט די הייזער מיט ציגלען. נאך דער  ערשטער וועלט-מלחמה איז סטריזשעוו אריבער צו דער צווייטער פוילישער רעפובליק. ביי דער צווייטער וועלט-מלחמה האט די ווערמאכט איינגענומען דאס שטעטל און האט פארטריבן אלע יידישע איינוואוינער צו די טויט לאגערן.

אין די  1960ער יארן האט אונגעהויבן עקאנאמישע אנטוויקלונג אין שטעטל און מען האט אויפגעשטעלט פאבריקן. נאך ווען די קאמוניסטישע רעגירונג איז איינגעפאלן איז די עקאנאמיע געווארן שוואכער.

## יידישע געמיינדע 
### אנהייב פון דער קהילה 
יידן האבן ערשט זיך באזעצט אין דעם ארט אין אנהייב דעם  17טן יארהונדערט. דער ערשטער דאקומענט וואס באווייזט אויף יידן אין שטעטל איז פון יאר 1606. סטריזשעוו איז געווען אריינגערעכנט אין די רשימות פון דעם ועד ארבע ארצות. אין 1657 האט  געארג ראקושי פרינץ פון  טראנסילוואניע אינוואדירט דעם געגנט און האט פארטיליגט דאס שטעטל. אין 1673 האבן 20 יידישע זיך באזעצט אין שטעטל. שפעטער האט מען אויפגעשטעלט א  בית עולם, און די עלצטע מצבה איז פון 1742. אין 1747 האט די קהילה געציילט 350 נפשות וואס איז געווען העלפט פון די איינוואוינער פון שטעטל, און אין 1785 האבן געוואוינט אין סטריזשעוו 508 יידן וואס זענען געווען א דריטל פון די איינוואוינער. דאן איז די קהילה געווען אינגאנצן אומאפהענגיק מיט אן אייגענע שול און בית מדרש.

### רבנים פון שטעטל 
זאס שטעטל איז שטארק באוואוסט מיט זיינע רבנים און למדנים. די רבנים פון שטעטל זענען געווען (פון 1782) הרב אברהם אריה לייב הלוי בן יהודה (רבי פון הרב משה טייטלבוים דער "ישמח משה"), הרב שמואל הלוי גאלאנטי, הרב נפתלי צבי הורוויץ פון ראפשיץ, הרב צבי אלימלך שפירא פון דינאוו (דער ״בני יששכר״), הרב אלעזר שפירא פון לאנצהוט, זון פון  של רבי צבי אלימלך (האט געדינט אלס רב פון 1838 ביז 1857, דערנאך איז ער אריבער קיין לאנצהוט), הרב ישראל דב גילערנטער בעל ה"רביד הזהב" תלמידו פון הרב נפתלי ראפשיצער  הרב שלמה שפירא (ערשטער מונקאטשער רבי) זון פון הרב אלעזר שפירא.

## צווילינג שטעט 
סטריזשעוו האט די פאלגנדע צווילינג שטעט:

## גאלעריע 
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:גאליציע
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאראס

**קאראס** אדער **ניר-קאראס** (אונגעריש: *Nyírkarász* אדער *Karász*) איז א דארף אין סאבאלטש-סאטמאר-בערעג ראיאן, אונגארן, 13 ק״מ דרום פון קליינווארדיין און 33 ק״מ צפון־מערב פון נירעדהאז. דאס דארף האט א באפעלקערונג פון 2,297 (לויטן צענזוס פון 2011). 

אידן האבן זיך באזעצט אין קאראס אין די אנפאנג דעם 18טן יארהונדערט. עס איז געווען א שול, תלמוד תורה און א חדר. די געמיינדע האט געהאט א רב, שוחט, מלמד און שמש. 
אין 1880 זענען געווען 220 אידן אין קאראס. רבי משה אברהם אייזענבערגער איז געווען רב און א מורה הוראה אין קאראס, צווישן 1850 און 1890.
אין די יארן פאר דעם צווייטן וועלט קריג, איז געווען רבי משה נחמיה ליפשיץ דער שוחט ומו"ץ אין קאראס.
אין 1930 זענען געווען 164 אידן אין דער קהילה.

## וועבלינקען
*נ'ירקאראס NYIRKARASZ , אויף דעם וועבזייטל פון "בית התפוצות" (יידישע לעבן אין קאראס).

## רעפערענצן 
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:דערפער אין אונגארן
ראדאמישל

**ראדאמישל** (פויליש: *Radomyśl Wielki גרויס־ראַדאמישל*) איז א שטעטל אין מעליצער קרייז אין דער אונטערקארפאטישער וואיעוואדעשאפט, פוילן, 97 ק״מ מזרח פון קראקע, 55 ק״מ מערב פון ריישע און 29 ק״מ צפון־מזרח פון טארנע.

## יידן אין  ראדאמישל 
אין 1890 איז די צאל יידן אין ראדאמישל געווען 1,920, און אין 1910 איז געווען 1,875.

צווישן די צוויי וועלט-מלחמות האבן געוואוינט אין שטעטל 1,422 יידן, א מערהייט פון די איינוואוינער, און ס׳זענען געווען טעטיג אין שטעטל די ציוניסטישע פארטייען און אגודת ישראל. אין די 1930ער יארן האבן די יידן געליטן פון אנטיסעמיטישע קאנספיראציעס קעגן זיי פון זייערע פוילישע שכנים.

איינער פון די באוואוסטער רבנים איז געווען הרב שמואל ענגל. נאך אים האט געדינט זיין זון רבי חיים. 

אין שטעטל זענען געווען שטיבלעך פון די גראדזשיסקער און זשאבנער חסידים. רבי אברהם חיים הורוויץ פון פלאנטש האט געוואוינט אין שטעטל א געוויסע צייט. זיין איידעם רבי יואל טייטלבוים, שפעטער געווארן סאטמארער רב, האט געגעסן "קעסט" ביי אים אויף א יאר.

## וועבלינקען 
* ספריית העיר ניו יורק
* ראדאמישל  במרכז מורשת יהדות פולין וועבזייטל 
* ראדאמישל ווירטואל שטעטל 

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:גאליציע
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
משה אברהם אייזענבערגער

רבי **משה אברהם אייזענבערגער** (1823 פראנקפורט - 31 יאנואר 1890 קאראס) איז געווען רב און א מורה הוראה אין קאראס (אונגארן), צווישן 1850 און 1890.

## לעבנס געשיכטע
רבי משה אברהם אייזענבערגער איז געבוירן געוואָרן אין דער שטאט פראנקפורט, דייטשלאנד, צו זיין פאטער דב-בעריש אייזענבערגר און זיין מוטער בבא (געב' ראפאפורט). ער האט געהאט איין ברודער (יצחק מענדל) און צוויי שוועסטער (שיינדל און מרים).
אלס בחור פלעגט ער לערנען אין ישיבה אין פרעשבורג, און דארט איז ער געווען א תלמיד פון דעם חתם סופר. 

ער  האט פארהייראט זיין פרוי, רבקה (געב' עלעפאנט), און זיי האבן געהאט 6 קינדער: גרשון, יצחק, חנה-איידל, גיטל, רייזל און באווא. זיין ווייב, רבקה, איז געווען אַ געשעפט פרוי. בערך אין תר"י (1850) ער איז געווארן רב אין  קאראס, אונגארן, וואו ער האט געהאלטן דאס רבנות פערציק יאר (צווישן 1850 און 1890), בחינם אן אפצאל.  

אויף זיין מצבה איז געווען אויסגעקריצט:

זיין איידעם איז געווען הרב דב בעריש עלעפאנט.
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:אונגערישע רבנים
קאַטעגאָריע: אונגוואר
קאַטעגאָריע:קאראס
ה'רס"ה

## געשעענישן 
## געבוירן 
## נפטר געווארן 
## קאלענדאר
### צום באמערקן
* חשוון און כסלו ביידע מלא
* ברכת החמה
זכריהו עלעפאנט

קליין|הרב זכריהו עלעפאנט
קליין|הרב זכריהו עלעפאנט
קליין|ר' זכריהו עלעפאנט'ס חתימה
קליין|די מצבה
רבי **זכריהו עלעפאנט** אדער **זכריה עלעפאנט** (אונגאריש: *Zoltan Elefánt*, ענגליש: *Sol Elefant*;11טן פעברואר 1886, קאראס, אונגארן - יוני 1957 ניו יארק) איז געווען א מחבר-ספרים, פארלעגער און מוכר ספרים.

## לעבנס געשיכטע
רבי זכריהו עלעפאנט איז געבוירן געוואָרן אין דער שטאט קאראס, אונגארן, צו זיין פאטער הרב דב בעריש עלעפאנט, און זיין מוטער מרת באווא (געב׳ אייזנבערגער). ער איז אויפגעוואַקסן אין א חסידישער סביבה.  אלס בחור פלעגט ער לערנען אין דער ישיבה אין סיגעט און אנדערע ישיבות.
 
א פאר יאר פאר דער ערשטער וועלט קריג, האט ער פארהייראט זיין פרוי, שרה (געב' כהנא, פון פוילן), וואס איז געווען מיוחס צו בעל קונטרס הספיקות. זיין עלטסטער זון, אליה, איז געבוירן געוואָרן אין 1913, אין טשעכאסלאוואקיי.

אין 1923 האט ער מיט זיין ווייב און דריי קינדער זיך געצויגן קיין ניו יארק, אמעריקע. 

אין ניו יארק, האט ר' זכריה געעפנט א קליינעם ספרים געשעפט אויפן לאוער איסט סייד, 40 קאנאל סטריט, און פארקויפט "כתבי-יד יקרי-המציאות" און ספרי-תורה אויכעט.  
 
אין שנת תרח"ץ האט ער געדרוקט מיט זיין פאטער, הרב דב בעריש עלעפאנט, זיין פאטער'ס רבי'ס (רבי חיים הערש מאנהיימער) ספר, שו"ת "עין הבדלח" . נאָך זיין פאטער'ס פטירה האט ער געדרוקט נאך איין ספר "עין הבדולח" (שיעורים על הש"ס) אין ה'תש"ד.

די ישראל נאציאנאלע ביבליאטעק האט צוויי כתב־יד׳ן מיט זיין שטעמפל, וואס שטאמען פון ר' זכריה'ס פריוואטער ביבליאטעק.

## ספרים געדרוקט געווארן דורך "הוצאת זכריהו עלעפאנט"
* שו"ת עין הבדולח - ה'תרצ"ח
* עין הבדולח : חידושים על סוגיות הש"ס, עין הבדולח - שיעורים על הש"ס - ה'תש"ד.
* חידושי הר"ן - מס' ראש השנה - ה'תש"ו. 
* חידושי הר"ן - מסכת גיטין - תש"ו
* חידושי הר"ן - מס' עבודה זרה - ה' תש"ו.
* ר' ידעיה בן אברהם הפניני הבדרשי, בחינות עולם, פארטייטשט אויף ענגליש - 1951

## רעפערענצן 
## וועבלינקען
*עין הבדולח : חידושים על סוגיות הש"ס, ניו יורק, ארה"ב: הרב זכריהו עלעפאנט, 1944.
*רבי יקותיאל יהודה גרינוואלד, כל בו על אבילות, כרך א, ניו יוארק תש"ז, בלאט 380: "ידידי הרה"ח ר' זכריהו עלעפאנט מברוקלין כתב לי, וזה לשונו 'הנה הרבה פעמים באים אלי אנשים כדי לכתוב להם נוסח על מצבות, ועשיתי לעצמי גדר להוכיחם ולהגיד להם שאסור לחרות על האבן יום הפטירה במנין השנים שמונים נוצרים... מאד אני מתפלא על הרבנים הגאונים בפה שאין אחד מהם פוצה פה ומצפצף על הנבלה הזאת להוכיח את משפחת הנפטר ולהורות להם הדרך למחוק מהמצבה חשבון השנים...'".
* רבי יקותיאל יהודה גרינוואלד, כל בו על אבילות, כרך ב, ברוקלין תשי"א, בלאט 147.
*
*ד״ר יוחנן כהן־ישר, "ספר חדש של פרופ׳ נהר על המהר״ל", המעין (תשרי תשכ"ז), כרך ז, גליון א, בלאט 78, לערך (א74), דערציילט איבער דער ספר פון ראב״ד ר׳ צבי הירש פרידמן (ברוקלין)פון ה'תשט״ז (1956): "עשרות שנות שבתו של המחבר בארה״ב, לא 'צננו' את התלהבותו ורוח הקרב שלו,  בסידרת הקונטרסים שלו בשם הכללי ״צבי חמד״, מתריע מדי פעם על תקלה מסוימת, או פס״ד שלא כדעתו. הפעם יוצא בקונטרס ל״ד... הקונטרס נערך **בתשובה לשאלת תלמידו זכרי׳ עלעפאנט**...".

קאַטעגאָריע:רומענישע רבנים
קאַטעגאָריע:קאראס
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
קעמעטשע

**קעמעטשע** (אונגעריש: *Kemecse*) איז א שטעטל אין סאבאלטש-סאטמאר-בערעג ראיאן, אונגארן, 14 ק״מ צפון פון נירעדהאז. קעמעטשע האט א באפעלקערונג פון 4,787.

אין 1880 האבן געוואוינט אין קעמעטשע 297 יידן, און אין 1930, 367 יידן.

## וועבלינקען
* קמצ'ה KEMECSE (העברעיש), די דאטנבאזע פון "בית-התפוצות". 

## רעפערענצן 
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין אונגארן
קינדערס מוזיי חולון

דער **חולון קינדער־מוזיי** איז אַ קינדער מוזיי געפינט זיך אין שמעון פרס פארק, אין דרום־מזרח חולון. דער מוזיי איז געגרינדעט אין 2001.

## וועבלינקען 
*מוזיאון הילדים הישראלי
*אתר דיאלוג בחשיכה
*האתר העולמי של דיאלוג בחשיכה

קאַטעגאָריע:מוזייען אין ישראל
קאַטעגאָריע:חולון
דזשאן אלבאק

**דזשאן אלבאק** (ענגליש: *John Albok*, אונגאריש: *Albok János*; געב' 1894 מונקאטש - 1982 ניו יארק)  איז געווען אן אונגארישער פאָטאָגראף וועלכער האט אימיגרירט קיין די פאראייניגטע שטאטן, און דאקומענטירט גאס-סצענעס אין ניו יארק בשעת דער גרויסער דעפרעסיע און דערנאָכדעם.

## לעבנס געשיכטע
יאנַאש אלבאק איז געבוירן אין מונקאטש. ער איז איינגעצויגן געווארן צו דער אונגערישער ארמיי. ער האט אנגעהויבן פאטאגראפירן לעבן אין די שפּיטאָל און טורמע ווו ער האט געארבעט. בשעת דער מלחמה, האט אלבאק'ס טאטע זיך געהרגעט און צוויי פון זיינע שוועסטער זענען געשטארבן פון הונגער. 

אין 1921, אלבאק האט זיך געצויגן אין די פאראייניגטע שטאטן. אויף פרנסה, האט ער ערשטנס געארבעט אלס שניידער אין א געשעפט אויף 96 סטריט און מעדיסאן אוועניו. ער האט געדונגען א קליינעם צימער איבער דעם געשעפט, מיט זיין (אונגארישער) ווייב, אילאנא קיס.

אין 1937, אלבאק האט געווינען אַ וואכענטליך פאָטאָ-קאנטעסט געהאלטן דורך דער ניו יארק העראַלד טריבונע, און האט געווינען אויפמערקזאמקייט פון גרייס מאייר, פאָטאָ-קוראטאָר בייַם ניו יארק סיטי מוזיי. 

זיין ערשטער סאָלאָ-שוי, Faces of the City, איז געוויזן געווארן אין 1938. אין  1939 האט ער אנטפלעקט זיין אַרבעט אין ענגלאנד. 

אַלבאק'ס ווערק ווערט היינט געוויזן אין זאמלונגען אין דעם מוזיי פון ניו יארק, דעם מעטראָפּאָליטאַן קונסט-מוזיי, דעם געטי מוזיי, און פילע אנדערע מוסדות.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען
*ביאגראפיע פון דזשאן אלבאק (אויף ענגליש)  
*גאלעריע פון זיינע ווערק 

קאַטעגאָריע:מונקאטש
קאַטעגאָריע:קינסטלערס
קאַטעגאָריע:פאטאגראפן
ישראל נאציאנאלער מוזיי פון וויסנשאפט, טעכנאלאגיע און קאסמאס

קליין|לינקס
דער **ישראל נאציאנאלער מוזיי פון וויסנשאפט, טעכנאלאגיע און קאסמאס, מרכז דניאל ומטילדה רקנאטי** איז אַ וויסנשאַפֿט מוזיי פלאצירט אין דעם הדר הכרמל געגנט פון חיפה. ער איז איינער פון פיר וויסנשאַפט מוזייען  אין ישראל (די אנדערע דרייַ זענען דער וויסנשאַפֿט מוזיי אין ירושלים, ווייצמאַן וויסנשאַפֿט פּאַרק אין רחובות און דער קאַראַסאָ וויסנשאַפֿט פּאַרק אין באר שבע).

## גאלעריע 

PikiWiki Israel 759 The Haifa National Museum of Science זהירות בדרכים.JPG|
מטוס הכפיר במקומו החדש לאחר הקמת פארק המדע.jpg|
PikiWiki Israel 761 The Haifa National Museum of Science מדעטק.JPG|
PikiWiki Israel 743 coridor in the museum מסדרון במוזיאון המדע.JPG|
בניין הטכניון ההיסטורי - הדר הכרמל (92).JPG|

## וועבלינקען 
* מדעטק - המוזיאון הלאומי למדע, טכנולוגיה וחלל, מרכז דניאל ומטילדה רקנאטי

קאַטעגאָריע:מוזייען אין ישראל
קאַטעגאָריע:באן טראנספארט
קאַטעגאָריע:חיפה
גוש קטיף מוזיי אין ירושלים

**גוש קַטיף מוזיי אין ירושלים** () איז אַ מוזיי געווידמעט צו דער פאראייביקונג פון ייִדישער באזעצונג אין דעם עזה פאס זינט די חשמונאים און די גוש קטיף זידלונגען. דער מוזיי איז פלאצירט אין דעם נחלאות קוואַרטאַל פון ירושלים, לעבן דעם מחנה יהודה מארק.

## וועבלינקען 
*גוש קטיף מוזיי אין ירושלים
*הצצה למוזיאון גוש קטיף  - חדשות ערוץ 2
*מוזיאון גוש קטיף  - אתר קטיף.נט
*ווידעא וועגן דעם מוזיי, ynet וועבזייטל

קאַטעגאָריע:מוזייען אין ישראל
קאַטעגאָריע:ירושלים
ישעיהו זילבערשטיין

הרב **ישעיהו זילבערשטיין** (ה'תרי"ח, 1858 - כ"ה תמוז ה'תר"ץ, דעם 21טן יולי 1930) איז געווען אן אונגארישער ארטאדאקסישער רב, ראש ישיבה און רב אין ווייטצען, מחבר פון "**מעשי למלך**"  אויפן משנה תורה פונעם רמב״ם. 

## לעבנס געשיכטע
הרב ישעיהו זילבערשטיין איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל זענטא צו זיין פאטער הרב דוד לייב זילבערשטיין, דער רב אין זענטא. ווען ער איז געווען איין יאר אלט, איז זיין משפחה ארויף אין ארץ ישראל. זיי זיינען געבליבן אכט יאר אין ארץ ישראל. אין זיינע קינדערישע יארן האט ער געלערנט אין דער עץ חיים תלמוד תורה אין ירושלים. ווען די פאמיליע  האט זיך געצויגן צוריק קיין אונגארן, האט ער געלערנט ביים כתב סופר אין פרעשבורג.

ער האט פארהייראט די טאכטער פון הרב משה צבי שטערן פון אלישטאל און סערעדהעלי. נאך איר פטירה, האט ער חתונה געהאט בזיווג שני מיט לאה, די טאכטער פון הרב משה סג"ל פאלאק, רב אין באניהאד.

אין ה'תרנ"ו, 1896, איז ער געווארן רב פון ווייטצען (העב'), ביז זיין פטירה אין כ"ה תמוז ה'תר"ץ, 21סטן יולי 1930.

א פאר הונדערט בחורים האבן געלערנט אין זיין גרויסער ישיבה אין ווייטצען, פילע פון זיי זענען שפעטער געווען חשובע רבנים.

## זיין משפחה
זין: הרב אהרן זילבערשטיין, און הרב דוד לייב זילבערשטיין (דער אייניקל), מח"ס "יד דוד".

זיין איידעם איז געווען הרב יוסף יונה צבי הורוויץ גאב"ד אונסדארף און פראנקפורט, און שפעטער אין די פאראייניגטע שטאטן.

## קוועלער
* אשר זלקא ראנד (עורך), "הרב ר' ישעיה זילברשטיין זצ"ל", תולדות אנשי שם ח"א, ניו יורק, תש"י, עמ' 49. 

## זיינע ספרים
* **וכתורה הזאת**, וואיטצען תר"ס.
* **מעשי למלך** - חלק ראשון, וואיטצען תרע"ג.
* **מעשי למלך** - חלק שני, אונגוואר תר"ץ.

קאַטעגאָריע:רבני אונגארן
קאסאן

**קאסאן** אדער **קאסאני** (אוקראיניש: *Косонь*; אונגאריש: *Mezőkaszony*) איז א דארף אין בערעהאווע ראיאן, זאקארפאטיע אובלאסט, אוקראינע, 20 ק"מ צפון-מערב פון בערעהאווע (בערעגסאז). דאס דארף האט א באפעלקערונג פון 1,905 (לויטן צענזוס פון 2001). 

## קאסאנער חסידות
רבי יהוסף ראטענבערג (ג' באב ה'תרי"ג [1853] - תרע"א [1911]), דער איידעם פון רבי משולם פייש פון טאש, האט געגרינדעט זיין הויף אין קאסאן נאך דער פטירה פון זיין שווער. היינט פירן זיינע אייניקלעך הויפן אין בארא פארק.

## וועבלינקען
* יזכור־בוך פאר דער קהילה פון קאסאן  (ענגליש).
* די שושלת און ניגונים פון קאסאן אויף דעם וועבזייטל "הזמנה לפיוט".

## ביבליאגראפיע
* יצחק אלפסי, **החסידות**, תל אביב : הוצאת מעריב, 1977, עמ' 214.
* Michael Weiss, "Chimneys and chambers :‎ the lingering smell of the Holocaust", Jacksonville, FL : Mazo Publishers, 2015.
* Joseph Eden, The Jews of Kaszony, Subcarpathia, New York :‎‪ Meadow Reproductions,‎‪ 1988

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:דערפער אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:זידיטשוב
מאטעסאלקע

**מאטעסאלקע** (; ) איז א שטעטל אין סאבאלטש-סאטמאר-בערעג מעדזשע אין צפון-מזרח אונגארן. אין 2015 האט עס געהאט 16,902   איינוואוינער.

## יידן אין מאטעסאלקע
קליין|280px|ימין|די שול, פון דרינען
קליין|180px|מרכז|די שול - רענאווירט געווארן, פון דרויסן

אין דעם צווייטן וועלט קריג האט מען פארשפארט אלע יידן אין א געטא, ביז שבועות תש"ד, און מען האט זיי דעפרטירט קיין אוישוויץ.

## צווילינג שטעט
מאטעסאלקע האט די פאלגנדע צווילינ שטעט:

*  
* 
* 
*  (זייט יוני 2008)
* 

## זעט אויך 
* האדאס (הויף)

## וועבלינקען 
* מטסלקה (Mátészalka) , "אנצקלופדיה של הגטאות", "יד ושם" וועבזייטל 

## רעפערענצן
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין אונגארן
קאלעוו

**קאלעוו** (; ) איז א שטעטל אין סאבאלטש-סאטמאר-בערעג מעדזשע אין צפון-מזרח אונגארן. אין 2015 האט עס געהאט 9,329  איינוואוינער.

## געשיכטע
## יידן אין קאלעוו
## צווילינג שטעט
קאלעוו האט די פאלגנדע צווילינ שטעט:

*  
* 
* 
* 
* 
* 

## זעט אויך 
* ל. טוביה סילאג'י-ווינדט, הצדיק מקאלוב וקהילתו, חיפה, 1975
* פנקס הקהילות – הונגריה, יד ושם, ירושלים, תשל"ו עמ' 371-372

## וועבלינקען 
* 

## רעפערענצן
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין אונגארן
טיסאליק

**טיסאַליק** ( *טיסאַלאק*) איז א שטעטל אין סאבאלטש-סאטמאר-בערעג מעדזשע אין צפון-מזרח אונגארן. אין 2015 האט ער געהאט 5,395 איינוואוינער.

אין דער שטאט האט געוואוינט דער צדיק רבי שלום מרדכי וועבערמאן, וועמען מ'האט גערופן '''ר' שלום ליקער''', נאך דער שטאט טיסא-ליק.
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין אונגארן
טאטארסק

קליין|250px|רבי חיים יעקב רייסקין מיט זיין משפחה, אין טאטארסק (דאטום: בערך 1900).
**טאַטאַרסק** (רוסיש: Татарськ) איז א דארף אין סמאָלענסק ראיאן, רוסלאנד.

## היסטאריע 
## וועבלינקען
* טאטארסקער געטא  ביי יד ושם 
* 
* טאטארסק ,ענציקלאפעדיע פון דעם ראיאן [סמאָלענסק] (אויף רוסיש)

קאטעגאריע:דערפער אין רוסלאנד
מאריאפאטש

**מאריאפאטש** () איז א דארף אין סאבאלטש-סאטמאר-בערעג מעדזשע אין צפון-מזרח אונגארן, 280 ק"מ צפון-מזרח פון בודאפעשט, 30 ק"מ מערב פון נירעדהאז. אין 2015 האט עס געהאט 2,153 איינוואוינער.

## יידן אין מאריאפאטש
## וועבלינקען 
* מאריאפאטש (ענגליש), די דאטנבאזע פון "בית-התפוצות".

## רעפערענצן
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:דערפער אין אונגארן
דער ישראל מוזיי פון קאַריקאַטור און קאָמיקס

קליין|500px|שמאל|
**דער ישראל מוזיי פון קאַריקאַטור און קאָמיקס** (**המוזיאון הישראלי לקריקטורה ולקומיקס**) איז אַ קונסט מוזיי געטרייַ צו די פעלד פון קאַריקאַטור און קאַמיקס אין ישראל און אויסלאנד. דער מוזיי געעפנט אין 2007 אין חולון.

## גאלעריע 

2014 Friedel Stern Humorist Cartoon Contest 17.JPG|חלל הכניסה למוזיאון
File:The Israeli Cartoon Museum, Display View 003.jpg|תצוגת "קריקטוריסט פובליציסט עברי"
File:The Israeli Cartoon Museum, Display View 008.jpg|מראה תצוגה במוזיאון
2014 Friedel Stern Humorist Cartoon Contest 13.JPG|חלל המשמש לפעילות חינוכית
File:Israeli Cartoon Museum Sculpture Garden 04.jpg|יואב בן חלב
Srulik.jpg|שרוליק מאת דוש
File:PikiWiki Israel 32209 Israeli Cartoon Museum in Holon.jpg|"מיהו יהודי", קריקטורה מאת יוסף בס
--יוסף (דמות)-- חותר בסירת ברווז.jpg|"יוסף" מאת דודו גבע

## וועבלינקען 
* המוזיאון הישראלי לקריקטורה ולקומיקס
* 
* מוזיאון חדש לקריקטורה ולקומיקס בחולון, הבמה
* נירית אנדרמן, "ציירי לי מוזיאון", אתר עיתון "הארץ"
* נירית אנדרמן, שרוליק תפס עכבר, אתר עיתון "הארץ"
* 
* אלי אשד בריאיון עם יעקב הורוביץ, אספן הקריקטורות מבית השיטה , 2 באוקטובר 2012

קאַטעגאָריע:מוזייען אין ישראל
קאַטעגאָריע:קאמיקס
קאַטעגאָריע:חולון
דעמעטשער

**דעמעטשער** () איז א שטעטל אין סאבאלטש-סאטמאר-בערעג מעדזשע אין צפון-מזרח אונגארן. אין 2015 האט עס געהאט 4,205 איינוואוינער. דאס שטעטל ווערט ערשט דערמאנט אין 1333, אלס "דעוועטשער" אדער "קעמענידעוועטשער", אבער שפעטער ווערט דאס שטעטל באצייכנט אלס "דעמעטשער".

## יידן אין דעמעטשער
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין אונגארן
שעלבים

**שעלבים** איז א פרומער קיבוץ לעבן לאטרון, וואס געהערט צו פועלי אגודת ישראל באוועגונג. שעלבים איז געגרינדעט געווארן דעם 13טן אויגוסט 1951, י"א אב ה'תשי"א. דער קיבוץ געהערט צום גזר ראיאנראט.

דער קיבוץ ציילט עטלעכע 83 משפחות. 

דער ערשטער רב פונעם קיבוץ איז געווען הרב מאיר שלעזינגער.

קאַטעגאָריע:פרומע קיבוצים
בארות יצחק

**בְּאֵרוֹת יִצְחָק** איז א פרומער קיבוץ לעבן פתח תקווה, צפון-מזרח פון יהוד. צום ערשטנס בארות-יצחק איז געגרינדעט געווארן אין די צפון-מערב  טייל פונעם נגב, אין 1943. 
דער קיבוץ געהערט צום מודיעין ראיאנראט. 

אין 2015 האט דער קיבוץ געהאט 415 איינוואוינער.

## בילדער גאלעריע 

טעקע:Beerot Itzhak.JPG|אַרייַנגאַנג צום קיבוץ
טעקע:בארות יצחק.JPG|מיטגלידער פון בארות יצחק, די אומאָפּהענגיקייט־מלחמה
טעקע:Beerot_Yitzchak_new.jpg|דער היינטיגן ארט, אין די 1950ער יארן 
טעקע:Water Tower of Be'erot Izhak (1948) in the Negev, Israel.jpg|די וואַסער טורעם, אין אלט בארות יצחק 
טעקע:Beerot_Ytzhak_Infant_Cowshed_2.JPG|דער קושטאל, פון דרינען
טעקע:Beerot_Ytzhak_Infant_Cowshed.JPG|דער קושטאל, פון דרויסן
טעקע:Beerot_Ytzhak.JPG

## זעט אויך
* משה גבעתי, **בדרך המדבר והאש - תולדות גדוד 9**, תל אביב: 'מערכות' וההוצאה לאור של משרד הביטחון, תשנ"ד - 1994, ע"מ 173 - 178. 
* נחום ברוכי, **בארות יצחק בהתיישבות ובמלחמה**, הוצאת אריאל, 2009.

## וועבלינקען 
* בארות יצחק וועבזייטל
* בארות יצחק אויף דעם וועבזייטל פון דעם חבל מודיעין  ראַיאנראַט 

קאַטעגאָריע:ישובים אין ישראל
קאַטעגאָריע:פרומע קיבוצים
שרונה (מושבה)

שמאל|ממוזער|500px|
**שרונה (מושבה)** איז געווען אַ דייַטש טעמפּלער קאָלאָני אין תל אביב, ישראל. עס איז איצט אַ געגנט פון דער שטאָט. עס איז געווען איינער פון די ערליאַסט מאָדערן דאָרף געגרינדעט אין פּאַלעסטינע.

מיט די העכערונג פון די נאַציס צו מאַכט אין דייַטשלאַנד איז געווען אַ פאַרגרעסערן אין די נומער פון נאַצי פּאַרטיי מיטגלידער אין פּאַלעסטינע. אין מאַרץ 1933, צוויי צווייגן פון דער נאַצי פארטיי זענען געגרינדעט: אין חיפה און שאַראָנאַ-דזשאַפאַ. מיט די ענאַקמאַנט פון נאַצישע געזעצן אין דייַטשלאַנד קעגן אידישע געשעפט עסטאַבלישמאַנץ, די ייִדיש ייוואוו ימפּאָוזד אַ בויקאַט אויף טעמפּלאַר פּראָדוקטן.

## גאַלעריע 

Ovedc sarona 01.jpg|באר אנטיליה משוחזרת ברחוב הארבעה
שרונה - בית המרקחת ממלוק.jpg|בית המרקחת "ממלוק" ברחוב דוד אלעזר
אנטנה - הקריה 1.jpg|אנטנת "המוסד" המשוחזרת
בניין טמפלרי ברחוב קפלן2.jpg|בית העם הטמפלרי בשרונה לקראת הזזתו לטובת הרחבת הכביש
בית היקב הטמפלרי - שרונה.jpg|היקב הטמפלרי. בקום המדינה שימש המבנה את המדפיס הממשלתי, ומאוחר יותר היה למחסן של משרד הביטחון. לאחר עבודות השימור במתחם הפך למוזיאון "מנהרת הטמפלרים"
Friday Morning in Sarona, Tel Aviv IMG 0909.JPG|בית הדואר הטמפלרי ברחוב קפלן פינת רחוב דוד אלעזר
Beytbadtempler.JPG|מוזיאון בית הבד הטמפלרי

## װעבלינקען 
* שרונה 
* שרונה מרקט 
* מתחם דרום הקריה , באתר מינהל מקרקעי ישראל

קאַטעגאָריע:תל אביב
קאַטעגאָריע:צה"ל
שלום מאיר טורעם

ממוזער|500px|שמאל|
**שלום מאיר טורעם** איז אַ גרויסע געביידע אויף הערצל גאס, תל אביב, מיט אַ געמיינזאַם נוצן, באַרימט אין ישראל ווי דער ערשטער וואלקנקראצער אין תל אביב.

## װעבלינקען 
קאַטעגאָריע:תל אביב

קאַטעגאָריע:וואלקן קראצערס
גאטוויק פליפעלד

קליין|300x300פיקס|גאטוויק׳ס דרום וואקזאל
**לאנדאן גאטוויק פֿליפֿעלד** (IATAICAO איז לאנדאנ׳ס צווייט גרעסטע פליפעלד און דאס צוויט מערסט באשפעטיגסטע פליפעלד אינעם פאראייניגטן קעניגרייך נאך היטרוי. עס איז דאס 22סטע מערסט באשעפטיגסטע פליפעלד אין דער וועלט אין צאל פאסאזשירן א יאר (7טע לויט דער צאל פון אינטערנאציאנאלע פאסאזשירן). ביז 2016 איז עס געווען דאס מערסט באשעפטיגסטע פליפארט מיט איין סטארטפאס. (אויבוואויל גאטוויק האט א צווייטן סטארטפאס, דאס קען מען ניצן נאר ווען דער הויפט סטארטפארס איז נישט אין באניץ, אזוי ווי די צוויי זענען נאנט צו אנאנד.)

גאטוויק פליפעלד איז אין קראלי, מערב סאסעקס 5&nbsp;ק״מ (3&nbsp;מייל) צפון פונעם שטאט־צענטער, 46&nbsp;ק״מ (28&nbsp;מייל) דרום פון צענטראל־לאנדאן און 40&nbsp;ק״מ (25&nbsp;מייל) צפון פון ברייטאן.

גאטוויק געהערט צו און ווערט אפערירט דורך א גרופע פירמעס געפירט דורך גלאבאלע אינפראסטרוקטור שותפים (GIP). פריער האט עס געהערט צו  BAA.

גאטוויק האט אומגעפער 200 פֿאָרצילן; דאס פליפעלד האט באהאנדלט מער ווי 34 מיליאן פאסאזשירן 263,363 עראפלאן באוועגונגען אין 2006.

דאס פליפעלד איז א וויכטיגע אפעראציאנען־באזע פאר  בריטיש ערווייס, איזידזשעט און ווירדזשין אטלאנטיק. אויך איז דאס פליפעלד א הויפט באזע פאר עטלעכע טשארטער לופטליניעס. סטארטפאס 8L/26R ווערט געניצט מערסטנס ווי א טאקסי־וועג.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
* Gatwick Airport 

קאַטעגאָריע:טראנספארט אין לאנדאן
קאַטעגאָריע:פליפעלדער
קאַטעגאָריע:מערב סאסעקס
ציה דאנאן

**ציה דאַנאָן** (העברעיש: ציה דנון, געב׳ 20סטן נאוועמבער 1951, תל אביב, ישראל ) איז אַ ישראלישע אַקטריסע. געוויינלעך אין דעם נוסח פון דראַמע האט שוין געשפילט אין קורצע פילמען. ראָלע פּראָדוקציעס; *Kesher. יר* (1999), *צוגעזאגט לאַנד* (2010), *Ramzor* (2008) און *נעגאַטיוו* (2011).

## פֿילמאָגראַפֿיע 
* *Ramzor* (2008)-(2014)
* *Havermout* (2013)
* *נעגאַטיוו* (2011)
* *המגיד-חיים זי Lo Ha-Kol* (2010)
* *די צוגעזאגט לאַנד* (2010)
* *Tamid אָטאָ chalom* (2009)
* *מאָהאַווע ברונאָ* (2005)
* *Kesher. יר * (1999)
* *Shel Inya די צייַט* (1994)
* *המגיד-דאָד פרץ מאַריאָ * (1993)
* *Szamot* (1989)
* *אל Atzmi* (1988)
* *BeMil Anashim* (1984)

## וועבלינקען 
* 
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:אקטיארן
קאַטעגאָריע:ישראלים
עזריאלי צענטער

קליין|300px|
דער **עַזריאלי צענטער** איז אַ קאָמפּלעקס פון דרייַ וואלקנקראצערס, דער העכסטער פון זיי איז הויך 49 שטאק. קאנסטרוקציע פון צוויי פון די דרייַ טורעמען און דעם איינקויף־צענטער האט געענדיקט אין סוף פון 1999, און דער דריטער טורעם איז געוועארן פאַרענדיקט אין שפּעט 2007. דער עזריאלי צענטער געפינט זיך אין דעם צענטער פון תל אביב.

## גאַלעריע 

טעקע:Azrieli Observation point, view over Tel Aviv.jpg|באקוק על תל אביב און רמת גן פון עזריאלי אויסקוק
טעקע:PikiWiki Israel 34734 Zionist voyage of David Azriely in Tel Aviv (2014).JPG|הפסל "המסע הציוני של דוד עזריאלי" מאת הפסל הנרי בצלאל צפיר, בכניסה לקניון עזריאלי. אין נאוועמבער 2014 האט מען אים אריבערגעפירט אין קניון חיפה.
טעקע:Statue azrieli.jpg|פסל "הטייס השותה" בכניסה למגדלי עזריאלי, מאת הפסל אסף ליפשיץ
טעקע:עזריאלי - 1.jpg|עזריאלי טורעמען ביינאכט - אספעקט פון דרום ריכטונג
טעקע:Azriely Towers in the night.jpg|עזריאלי טורעמען באלאכטן ביינאכט

## װעבלינקען 
* אתר האינטרנט של קבוצת עזריאלי 

קאַטעגאָריע:תל אביב

קאַטעגאָריע:געביידעס
ירושלים בולוואר

קליין|שמאל|300px
**ירושלים בולוואַר** () איז אַ לאַנגער היסטארישער בולוואר וואס גייט אדורך דער שטעט יפו פאראלער צו דער בארטן-ליניע וואס געפינט א פאר הונדערט מעטער צו מערב, פונעם גרענעץ מיט בת ים צו דרום ביז יחזקאל גאס אין צפון וואו דער בולוואר גייט ווייטער צו דער פלאזשע.

דער בולוואר איז געבויט געווארן אין 1915 אונטער דער אטאמאנישער מלוכה דורך יידישע און אראבישע צוואנג ארבעטער, כדי צו פארבינדן די סאדן פון יפו מיט דעם שטאט-צענטער.

## גאַלעריע 

Central Post Office in Yaffo.JPG|צענטראלע פאסט געביידע אין יפו (נאוועמבער 2011) שתוכנן על ידי האדריכל אסטן סיינט בארב העריסאן
File:Jaffa Municipality (1935-1948).JPG|געוועזענע יפו ראטהויז (1935-1948) אין שדרות ירושלים 45 (נאוועמבער 2011)
File:"Gesher" theatre in Jaffa.JPG|"גשר" טעאטער, פריער דער "נוגה" קינא (נאוועמבער 2011)
PikiWiki Israel 690 Economy of Israel תחנת טרנספורמציה ביפו 1924.jpg|תחנת ההשנאה (טרנפורמציה) בשדרות ירושלים שתוכננה על ידי האדריכל ריכארד קאופמן
Alhambra Cinema in Jaffa.JPG|תיאטרון אלהמברה לשעבר (נאוועמבער 2011)
Zahalon Hospital.JPG|בית החולים צהלון - לשעבר בית החולים דג'אני (אקטאבער 2011)
Yerushalaim Blvd. Jaffa.JPG|שד' ירושלים (אקטאבער 2011)
File:PikiWiki Israel 18809 Theatre club in Jaffa.JPG|מועדון התיאטרון בשדרות ירושלים, לשעבר - קולנוע "צליל" (פעברואר 2012)
Bank Leumi Building in Jerusalem Boulevard, Jaffa.JPG|בניין בנק אפ"ק לשעבר בשדרות ירושלים פינת רחוב אפ"ק (נאוועמבער 2011; נהרס אקטאבער 2016)
File:Memorial plate on Bank Leumi building in Jaffa.JPG|לוחית זיכרון על בניין בנק אפ"ק לשעבר בשדרות ירושלים מס' 1 (מערץ 2012)
Jerusalem Boulevard 8, Jaffa.JPG|בניין הנהלת השק"ם לשעבר בשדרות ירושלים 8 (נאוועמבער 2011). בשלבי שיפוץ להפיכתו למלון בוטיק
Ruth Daniel Guest House in Jaffa.JPG|משכנות רות דניאל בשדרות ירושלים 47 (נאוועמבער 2011)
PikiWiki Israel 15611 Jaffa Courts in Jerusalem Boulevard in Jaffa.JPG|חצרות יפו בשדרות ירושלים
PikiWiki Israel 15613 Jerusalem Boulevard in Jaffa.JPG|סביל מודרני בשדרות ירושלים

## װעבלינקען 
* " השדרה הראשונה " - אתר ההיסטוריה והשיקום של שדרות ירושלים ביפו, באתר אוניברסיטת תל אביב
* פתיחת תערוכה על שדרות ירושלים ברוטשילד , באתר siteunspecific
* תמונות של שדרות ירושלים ביפו באתר הספרייה הדיגיטלית של אוניברסיטת חיפה
* ספי סמדג'ה, שדרות ירושלים נקייה מסמים , באתר "פורטל יפו", 21 במאי 2009

קאטעגאריע:תל אביב
קאטעגאריע:גאסן
ירושלים ארכעאלאגישער גארטן

קליין|250px|שמאל|
דער **ירושלים ארכעאלאגישער גארטן**  איז אַ טוריזם פּלאַץ וואָס ציט זיך צפון פון דעם עופל אין ירושלים, בייַ די פֿיס פון דער דרומדיקער וואַנט פון הר הבית, און כולל דעם דאווידסאָן צענטער מוזיי.

## וובלינקען 
* הגן האכיאולוגי - ירושלים - האתר הרשמי (אנגלית) 
* דף הבית  של הגן הארכאולוגי, מטעם החברה לפיתוח מזרח ירושלים

קאַטעגאָריע:ירושלים
געדעס פלאן

קליין|250px|שמאל|
דער **געדעס פלאן** איז דער ערשטער בעל פּלאַן פון דער שטאָט תל אביב דיזיינד אין 1927-1929 דורך סקאַטישער שטאָט פּלאַנירער פּאטריק געדעס.

## וובלינקען 
* אדריכל נחום כהן, ״אגדה אורבנית״ תכנון תל אביב בימי המנדט הבריטי, דורון ספרים, 2011. תל אביב ותכנון מודרני
* גדעון ביגר, התפתחות השטח הבנוי של תל אביב בשנים 1934-1909 באתר מט"ח
* מאמר על תוכנית גדס בתל אביב  באתר Artlog

קאַטעגאָריע:תל אביב
גאטוויק פליפעלד באן סטאנציע

**גאטוויק פליפעלד באן סטאנציע** () איז א גרויסע סטאנציע וואס באדינט גאטוויק פליפעלד אין דרום ענגלאנד. די פירמעס וואס אפערירן באנען צו און פון דער סטאנציע זענען גאטוויק עקספרעס, ערשטער גרויס-וועסטערן, סאדערן און טעמזלינק.

## היסטאריע 
די סטאנציע האט זיך געעפנט אין סעפטעמבער 1891 דורך דער לאנדאן, ברייטאן און דרום בארטן אייזנבאן, מיטן נאמען **גאטוויק**.

## באדינונגען
גאטוויק סטאנציע ווערט באדינט דורך:
*גאטוויק עקספרעס באנען קיין לאנדאן וויקטאריע און ברייטאן
*סאדערן באדינונגען פון לאנדאן וויקטאריע און לאנדאן ברידזש קיין אר, איסטבארן, ברייטאן, ליטלהאמפטאן, באגנאר רידזשיס, פארטסמוט און סאוטהאמפטאן
*טעמזלינק באדינונגען פון בעדפֿארד,  אדער  קיין ברייטאן אדער הארשאם.
*גרויס-מערבדיקע אייזנבאן באדינונגען קיין רעדינג.

קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין מערב סאסעקס
קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס