open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
מרכז הרב

[קליין|250פיקס|געביידע פון דער מרכז הרב ישיבה אין [קרית משה, ירושלים]]
**מרכז הרב** איז א ישיבה אין קרית משה, ירושלים. זי איז געווען די ערשטע רעליגיעזע ציוניסטישע ישיבה גדולה אין ארץ ישראל, געגרינדעט אין יאר ה'תרפ"ד דורך הרב אברהם יצחק הכהן קוק, ערשטער אשכנזישן הויפט רב פון ארץ ישראל, אין 1924. דער היינטיקער ראש ישיבה איז הרב יעקב אלעזר כהנא שפירא, זון פון דעם פריערדיקן ראש ישיבה הרב אברהם אלקנה כהנא שפירא.

אסאך פון די גרינדער פון די קומעדיקע דור ציוניסטישע ישיבות האבן געלערנט אין דער מרכז הרב ישיבה אדער זענען געווען תלמידים פון רבנים וואס האבן דארט געלערנט, און עס ווערט פאררעכנט פאר אסאך די "מוטער פון די ציוניסטישע ישיבות."

## היסטאָריע 
[ממוזער|250px|[הרב קוק|הרב אי"ה קוק, גרינדער און ערשטער ראש ישיבה|טעקסט=]]
### הינטערגרונט 
הרב קוק האט אויפגעשטעלט א ישיבה נאך פאר דער ערשטער וועלט מלחמה, אין יפו וואו ער האט געדינט אלס רב, כדי נישט אריינצולאזן קאנפליקטן מיטן אלטן ישוב. פאר דעם צוועק האָט ער זיך געוואָנדן צו די פירער פון "המזרחי" און אפילו פארעפנטלעכט גאַנצע אין דער פּרעסע. די ישיבה איז געגרינדעט געוואָרן אין 1909. זי האָט געציילט בלויז צען סטודענטן און עטלעכע יאָר שפּעטער צעלאָזן.

די ראשי ישיבה אין משך פון די יארן זענען געווען הרב קוק, הרב יעקב משה חרל"פ, הרב צבי יהודה קוק, הרב אברהם אלקנה שפירא און הרב יעקב שפירא.

קאַטעגאָריע:ישיבות אין ירושלים
קיכעלע מאנסטער

**קיכעלע מאנסטער** אדער **קוקי מאנסטער** (ענגליש: *Cookie Monster*) איז א מאַפּעט וואס באווייזט זיך אויף "סעזאם גאס". ער איז א בלויע פארזעעניש וואס עסט גרויסע קוואנטומען עסנווארג, און איז אויך באקאנט פאר זיינע אויסדרוקן ווען ער עסט. ווי זיין נאמען זאגט, זיין מערסט באליבטע עסנווארג זענען קיכעלעך (בפרט שאקאלאד טשיפ). איבער די יארן האט ער געלערנט מער און מער וועגן נארמאלע עסנס-שטייגערס.

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:טעלעוויזיע כאראקטערן
עלמא

**עלמאָ** (ענגליש: *Elmo*) איז א פיקטיווער כאראקטער פון די טעלעוויזיע סעריע "סעזאם גאס". ער איז א רויטער מאנסטער מיט זיין אייגענער טייל אינעם פראגראם וואס הייסט "עלמא'ס וועלט". ער איז 3.5 יאר אלט און איז באקאנט פאר זיין לאַך. זיין בעסטע חברטע איז אן אָראַנזשע מאנסטער מיטן נאמען זאָע (*Zoë*).

עלמא איז ערשטנס געווען נאָר א רויטער מאַפּעט גענוצט אלס א מינאָרע כאראקטער. ער האט נישט געהאט קיין נאמען און איז א מאל גערופן "בייבי מאנסטער". קעווין קלאַש האט אבער באקומען דער מאַפּעט אין די ערשטע 1980ער און האט געגעבן אים א נייע פֿאַלסעט שטימע. דער מאַפּעט איז געווארן גאר פאפולער און האט באקומען דער נאמען עלמא. עלמא רעדט שטענדיק אינעם דריטער פערזאן. צום ביישפיל זאגט ער "עלמא וויל דאס" אנשטאט "איך וויל דאס". עלמא האט א גאלדפיש מיטן נאמען דאָראָטי, שפילט א צאצקע פיאנע און פֿארט אויף א דרייראָד.

אין 1996 איז פארקויפט געווען אן עלמא ליאלקע מיטן נאמען "קיצלען מיר עלמא", וואס איז שנעל געווארן איינער פון די מערסט פאפולערע "סעזאם גאס" שפילכלעך.

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:טעלעוויזיע כאראקטערן
שליט"א

דער ראָשי־תּיבֿות **שְׁלִיטָ״א** באַטײַט געוויינטלעך „שֶׁיִּחְיֶה לֽאֹרֶךְ יָמִים טוֹבִים אָמֵן“ (ער זאָל לעבן אַ לאַנג גוט לעבן אָמן) צי „שֶׁיִּזְכֶּה לְחַיִּים יָפִים טוֹבִים וַאֲרֻכִּים“ (ער זאָל פֿאַרדינען אַ שיין גוט לאַנג לעבן).  מע שרײַבט שליט״א געוויינטלעך נאָכן נאָמען פֿון אַ לעבעדיקן רבֿ אָפּצוגעבן אים כּבֿוד.

ס'איז דאָ אַ קאָמישער באַטײַט אויכעט: „שֶׁיִּפֹּל לַבּוֹר י׳ טְפָחִים אָמֵן“ (ער זאָל אַראָפּפֿאַלן אין גראָבן ארײַן צען  טפֿחים אָמן).

## אָפּשיקן
קאַטעגאָריע:ראשי תיבות
ביג בערד

**ביג בערד** (ענגליש: *Big Bird*; ווערטלעך: "גרויסער פויגל") איז א מאַפּעט כאראקטער אין די טעלעוויזיע סעריע פאר קינדער "סעזאם גאס". ער איז א ריזיקער געלער פויגל וואס קען נישט פליען. אנדערש ווי רוב די אנדערע מאַפּעטס איז ער א פולער-קערפער מאַפּעט, דאס הייסט אז זיין אפעראטאר ווערט אין גאנצן באהאלטן אין דער קאסטיום. ביג בערד איז געשפילט געווען דורך קאַראָל ספּיני צווישן 1969 און 2018. דערנאך האט ספּיני רעזיגנירט, און מעט פֿאָגל האט אפיציעל אנגעהויבן שפילן אלס ביג בערד. פֿאָגל איז געווען ספּיני'ס סטאַזשער א סאך יאר איידער וואס ער האט באקומען די ראלע.

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:טעלעוויזיע כאראקטערן
ה'רמ"א

## געשעענישן
* א' שבט - די שפאנישע אינקוויזיציע הייבט אן ארבעטן.

## געבוירן
## נפטר געווארן
* 

## קאלענדאר
## צום באמערקן
## רעפערענצן
רפאל אנקאווה

רבי **רפאל אנקאווא** (ב' טבת תר"ח - ד' אב תרצ"ה) איז געווען א דענקער, קאָמענטאַטאָר און הלכהישער געלערנטער באַקאַנט אין מאראקא. גערעכנט ווי איינער פון די וויכטיקסטע רבנים אין מאַראָקאָ אין מאָדערנע צייטן.  ער איז געווען דער ערשטער הויפט־רב פון מאראקא.

קאַטעגאָריע:רבנים אין מאראקא

קאַטעגאָריע:הויפט רבנים
יצחק בן וואליד

רבי **יצחק בן וואליד (ב"ר שם טוב),** גערופן דער **נר המערבי**, **מהריב"ו** (ה'תקל"ז  -  ט' אדר ב' ה'תר"ל) פון מאראקא איז געווען אַן ערך פון די פּראָמינענטע מאַראָקאַנישע רבנים, דער אב בית דין און רב פון דער יידישער קהילה פון טיטואן במשך ארום 40 יאָר. דער מחבר פון שו"ת "ויאמר יצחק".
## חיים אישיים ומשפחה
ער האָט חתונה בזיווג שני געהאַט מיט שמחה ביבאס, טאָכטער פֿון רבי ווידאַל ביבאַס, און זיי האָבן געהאַט צענט קינדער.

קאַטעגאָריע:מאראקאנער רבנים
אברהם חיים אדאדי

רבי **אברהם חיים אדאדי** (ה׳תק"ס, 1800 -  כ"ח תמוז ה'תרל"ד, 13טן יולי 1874) איז געווען איינער פון די גרעסטע רבנים פון ליביע אינעם 19טן יאָרהונדערט, מחבר פונעם ספר, השומר אמת.

קאַטעגאָריע:רבנים
קאַטעגאָריע:ליביע
קאַטעגאָריע:נקבר אין צפת
קאיר גניזה

די **קאַיִר גניזה** איז אַ זאַמלונג פֿון בערך 300,000 כּתבֿי־ידות פֿון דער בן־עזרא שול אין פֿוסטאַט לעבן מאָדערנעם קאַיִר. ייִדן האָבן פֿאַרנומען פֿרומע און וועלטלעכע טעקסטן אין דער גניזה אַן ערך צווישן יאר 870 לויט דער איצטיקער צײַט־רעכענונג און דעם 19טן יאָרהונדערט.

עטלעכע אייראָפּעער זענען געפֿאָרן אין דער שול און האבן באַמערקט די אַלטע כּתבֿי־ידות אָבער נישט דעם באַטרעף. די וויכטיקייט פֿון דער קאַיִר גניזה האָט דער ייִדישער היסטאָריקער זלמן שעכטער איינגעזען. ער איז געפֿאָרן אין מצרים און האָט די בלעטער צוריקגעטראָגן. הײַנט זענען די דאָקומענטן אין כּלערלײ אוניווערסיטעטן (איבערהויפּט אין קעמברידזש).

## אינהאַלטן פֿון גניזה
[thumb|כּתבֿ־יד געשריבן דורך רמב"ם אין [יודישע אראביש|ייִדישן אראביש.]]

מען קען כּמעט נישט מגזם זײַן די וויכטיקייט פֿון דער קאַיִר גניזה צו ייִדישער געשיכטע. אַנטיקע פּיוטים און תּפֿילות האָבן זיך געפֿונען אין דער גניזה. די סאַמע עלטסטע כּתבֿי־יד פֿון תּלמוד במציאות זענען געווען אין דער גניזה. 

מע האָט געפֿונען פֿאַרלוירנע ביכער, ארײַנרעכענענדיק פֿראַגמענטן פֿון ספֿר בן סירא, דער דמשק דאָקומענט (אויכעט געפֿינט זיך אין קומראַן) און בריוו צווישן ייִדן און די כּוזרים (זע חסדאי אבן שפרוטס דער כּוזרי). אויף זייער אַ סך בלעטער האָט מען אָנגעשריבן וועגן געשעפֿט. כּתבֿי־יד געשריבן דורך רמב"ם ווערט אַנטדעקט געוואָרן.

## פֿאַררופֿונגען
*דער פֿריידבורג גניזה פּראָיעקט
*קאַיִר גניזה כּתבֿי־יד בײַ קעמברידזש אוניווערסיטעט
*פּרינצטאָן גניזה לאַבאָראַטאָריע

קאַטעגאָריע:יידישע היסטאריע
קאַטעגאָריע:עגיפטן
אברהם אהרן גינזבורג

ד"ר **אברהם אהרן גינזבורג** איז געווען א דאקטאר אין ירושלים (כ"ט אייר ה'תרנ"ו – ט"ו בשבט ה'תש"ב).

## ביאגראפיע 
גינזבורג איז געבוירן געוואָרן אין ווארשע, פוילן, אין א ציוניסטישער רעליגיעזער היים צו זיין פאָטער מאיר גינזבורג. אין 1924 האָט ער גראַדואיִרט אין מעדיצין.

ער האט חתונה געהאט מיט אסתר, נעוו וואָהל, פון דער שטאָט פשעמישל, פוילן, האָט שטודירט שפראַכן און ליטעראַטור אין לעמבערג, און האָט אפילו אָנגעהויבן א דאָקטאָראט וועגן די דאָזיקע טעמעס. אין 1932, נאך דער חתונה האט דאס יונגע פּאָרפאלק זיך באזעצט אין ירושלים און אפילו געבראכט זייערע עלטערן צו ישראל.

קאַטעגאָריע:דאקטוירים
קאַטעגאָריע:פוילישע יידן
קאַטעגאָריע:יידן פון ווארשע
מדרש בית זילכה

ממוזער|300x300 פיקסלים|תלמידי חכמים אין דעם בית מדרש פון באגדאד
**מדרש בית זילכה** איז געווען א צענטראלער בית מדרש אין באגדאד, איראק, דאס מערסט בארימטער אין די מזרח שטאטן פון מיטן 19טן ביזן 20סטן יארהונדערט, פון וועלכן זענען ארויסגעקומען די גרויסע באגדאדישע רבנים פון די לעצטע דורות. הרב עבדאללה סומך האט געגרינדעט דעם בית מדרש.

קאַטעגאָריע:ישיבות
קאַטעגאָריע:באגדאד
דוד לוי

**דוד לוי** (געבוירן דעם י"ז טבת ה'תרח"ץ, 21סטן דעצעמבער 1937) איז א ישראלישער פאליטיקער און פובליקער פיגור. ער האט געדינט יארן לאנג ווי א כנסת מיטגליד און אלס מיניסטער אין די מדינת ישראל רעגירונגען. ער איז געווארן באלוינט מיטן ישראל פריז פֿאַר אַ לעבן פּראיעקט פֿאַר 2018.

## ביאגרפיע
דוד לוי איז געבוירן געווארן אין ראבאט, מאראקא, צו זיינע עלטערן רבי משה הלוי, אַ געבוירענער פון קאַסאַבלאַנקאַ, און סימי לוי.

## משפחה 
לוי אוין זיין ווייב ראשל-רחל זיי האָבן 12 קינדער. זיין זון, זשאקי לוי האָט געדינט אַלס בירגערמייסטער פון בית שאן. זיין זון אשכול האט א נאָמען נאָכן פרעמיער מיניסטער לוי אשכול. זיין טאָכטער, ארלי לוי-אבעקאסיס, איז געווען אַ מיטגליד אינעם כנסת, און איז דערנאָך געלאפן פאר דעם כנסת ביי די 21סטע כנסת וואלן, אָבער איר פארטיי האָט נישט דערגרייכט דעם וואל-בלאָק.

קאַטעגאָריע:מיניסטארן אין ישראל

קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
פינחס קהתי

רבי **פינחס קהתי** (גוכטמאן; 7טן סעפטעמבער 1910 - 21סטן דעצעמבער 1976) איז געווען דער מחבר פון די "משניות מבוארות" קאָמענטאַר אויף ששה סדרי משנה, באצייכענט פון געלערנטע ווי "משניות קהתי".

קאַטעגאָריע:רוסישע יידן
קאַטעגאָריע:ישראלים
קאַטעגאָריע:מחברי ספרי קודש
ביליאן

אַ **ביליאָן** (אָדער **מיליאַרד**) איז מסתּמא דער נומער 1,000,000,000 הײַנט. אַ ביליאָן פֿלעגט באַטײַטן 
(1,000,000)^{2} (bi-million). אפֿילו הײַנט באַטײַט דער וואָרט מיליאַרד 1,000,000,000  און ביליאָן באַטײַט (1,000,000)^2  אין עטלעכע לשונות. דעריבער, רופֿט זיך 1,000,000,000 אַ „קירצלעכע פֿאָרעם” צומאָל.

אַ ביליאָן איז גלײַך מיט אַ טויזנט מיליאָן (1,000\times1,000,000).

וויסנשאַפֿטלערס שרײַבן געווינטלעך אַ ביליאָן ווי 10^9 אָדער 1\,\text{G}. למשל, 
אַ ביליאָן הערץ קען מען שרײַבן ווי 10^9\,\text{Hz} אָדער 1\,\text{GHz}.

קאטעגאריע:נומערן
אברהם ווילנער

רבי **אברהם ווילנער** (1765 - כ"ה כסלו תקס"ט, 14טן דעצעמבער 1808), איז געווען א זון פון דעם ווילנער גאון. ער האט ארויסגעגעבן דעם מדרש אגדת בראשית פון זיין פאָטער׳ס שריפטן אין מיטאַרבעט מיט זיין ברודער לייב.

קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן
אלומה גורן

**אַלומה גורן** (געבוירן 10טן דעצעמבער 1969) איז  קוישבאָל שפּילערין אין ישראל.

קאַטעגאָריע:קוישבאל
קאַטעגאָריע:ספארטלער
קאַטעגאָריע:ישראלים
רמי לוי

קליין|מרכז| רמי לוי שיווק השקמה מחנה יהודה קווארטל
[קליין|מרכז| רמי לוי שיווק השקמה מרכז [שילת]]
**רחמים ״ראַמי״ (עבוד)-לוי** (געבוירן דעם 16טן דעצעמבער 1955, ראש חודש א' טבת ה'תשט"ז) איז א ישראלישער ביזנעסמאן, וואס פארמאגט די סופּערמאַרק קייט "ראַמי לוי סימקאָרע מאַרקעטינג" העבאריש רמי לוי שיווק השיקמה און אויף דער ווירטועל רירעוודיק נעץ ראמי לוי קאָמוניקאַציע. ער האָט געדינט פון 2003-2018 ווי אַ מיטגליד פון דער שטאָטראַט פון דער פראקציע "ירושלים וועט זיין געראָטן" אונטער ניר בארקאט.
ראַמי לעווי איז אַ גוטער ייִד מיט אַ רחמנותדיק האַרץ און אַ גרויסער בעל צדקה.
געבוירן ירושלים צו זיינע עלטערן מרדכי און יפה.

## משפחה
רמי לוי וואוינט אין ירושלים, איז באהעפט מיט עדינה און דינט אלס טרעזשערער פון דער גרופע און א פאטער פון פיר קינדער. זײנע קינדער האבן תשובה געטאן. זיין עלטסטע טאכטער ​​איז יפית לוי-אטיאס, א ביזנעס פרוי, באַזיצער פון דער יאפיז פאַשיאָן קייט, אַ סאַבסידיערי פון סיקאַמאָר מאַרקעטינג.

קאַטעגאָריע:ישראלים
קאַטעגאָריע:ביזנעסלייט
מוסיוף שול

ממוזער|280px|אריינגאנג צום חצר פון דער שול מּוֹסַאיוֹף אין יואל גאס-אדוניהו הכהן גאס-הרב שלמה מוסאיוף גאס, ירושלים
די **מּוֹסַאיוֹב שול** (העברעאיש; **בֵּית הַכְּנֶסֶת מּוֹסַאיוֹף**) אויפן נאמען פון הרב שְׁלֹמֹה מַאסַיעוו און אֶסְתֵּר מַאסַיעוו איז איינע פון ​​די בארימטע שולן אין ירושלים. די שול, געבויט אין יאָר תרנ״ד, געפינט זיך אין דעם בוכארישן קווארטל. מען קען דארט טרעפן א מנין צו דאווענען דורכאויס דעם טאג. אויך ווערן געהאלטן דארט א סך תורה-שיעורים.

קאַטעגאָריע:שולן
קאַטעגאָריע:ירושלים
שטשור

קליין|א ברוינע שטשור
די **שטשור**,  **שטשאָר** אדער **ראַץ** איז א מיטל-גרייס נאגער. רוב שטשורעס זענען פונעם מין *Rattus*, און עס זענען דא בערך 56 פארשידענע זגאלן.

די מערסט באקאנטע זגאלן שטשורעס זענען די **שווארצע שטשור** (*Rattus rattus*) און די **ברוינע שטשור** (*Rattus norvegicus*). די דאזיקע צוויי זענען באקאנט אלס "אלטע וועלט שטשורעס". דער גרופע שטאמט אריגינעל פון אזיע.

געוויינטלעך זענען שטשורעס גרעסער ווי מייז. שטשורעס זענען גרויסע מורויד נאגערס, און מייז זענען קלענער. דער מורויד פאמיליע איז זייער גרויס און קאמפלעקס. דאס הייסט אז "שטשור" און "מויז" זענען נישט ספעציפישע טאקסאנאמישע טערמינען. אויב א גרויסע מורויד וורעט אנטדעקט וועט עס אפט האבן דאס ווארט "*rat*" אין זיין נאמען, און "*mouse*" אויב עס איז קליין.

טייל מענטשן האלטן שטשורעס אלס גלעטלינגען. רוב אזלעכע שטשורעס לעבן נישט מער ווי דריי יאר, און רוב ווילדע שטשורעס לעבן נישט מער ווי איין יאר.

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:נאגערס
פילץ

**פילץ** (פויליש : *Pilica*) איז א שטעטל אין דער זאוויערטשער גראפנשאפט פון שלעזיע אין פוילן, וואו א גרויסע יידישע קהילה האט עקזיסטירט ביזן חורבן.

## געשיכטע פון דער זידלונג 
פילץ ווערט ערשט דערמאנט אין אנהייב פונעם 12טן יארהונדערט. פילץ האט באקומען רעכטן פון א שטאָט אינמיטן דעם 16טן יארהונדערט. 

אין מיטן דעם  17טן יאָרהונדערט איז די שטאָט חרובֿ געוואָרן דורך די שוועדן . ביי דער צעטיילונג פון פוילן צום סוף פונעם 18טן יארהונדערט איז די שטאט געווארן א טייל פון עסטרייך, און אין 1815 איז זי אריינגענומען געווארן אין קאנגרעס פוילן . 

## פילצער ײדן 
דער ערשטער באריכט פון יידן אין שטעטל איז אין יאר 1581, און אין דעם 17טן יאָרהונדערט האט מען אויפגעשטעלט אַ שול. פון מיטן דעם 18טן יאָרהונדערט האט דאס שטעטל שוין געהאט אן ארגאניזירטע יידישע קהילה. אין די יארן 1760 ביז 1764 האָט פארזאמלט אין שטעטל דער וועד ארבע הארצות. במשך דעם 19טן יאָרהונדערט איז די צאָל יידן אין שטעטל געוואקסן, און זיי האָבן געשפּילט א גרויסע ראָלע אין איר אינדוסטריעלער אנטוויקלונג. פֿון 1894 איז געווען אַ ציוניסטישע טעטיקייט אין שטאָט. אין אנהייב פונעם 20סטן יארהונדערט האבן געוואוינט אין דער שטאט 2,688 יידן, וואס זענען געווען די מערהייט פון אירע איינוואוינער. 

ביים חורבן אייראפע איז די פיליצער קהילה געווארן אינגאנצן חרובֿ. 

### רבנים פון שטעטל 
הרב יואב ראזנבוים (דער ערשטער) 

הרב אלעזר לעוו מחבר פון ספר "שמן רוקח", פון תקל״ח (1778) - תקס״א (1800).  הרב לעוו האָט אויך געפירט די ישיבה.  

הרב יוסף ניימינץ, מחבר פון "מעשה חושב" (נפטר תק"ס, -1800),  

הרב אברהם צבי הירש פאצאנאָווסקי מחבר פון "ברית אברהם" (ביז תקע"ב ווען ער איז אריבער קיין פיעטרקאָוו), 

הרב לוי יצחק (א קאָצקער חסיד, שפּעטער געדינט אין זדונסקאַ וואלע ) 

רבי יחיאל דאַנציגער, שפּעטער געווארן דער גרינדער פון  אלעקסאנדער חסידות,  

רבי פינחס אליהו ראָטנבערג (פּלומעניק פונעם חידושי הרי״ם,, נפטר תרס"ג, 1903),  

רבי פינחס מנחם יוסטמאַן מחבר פון "שפתי צדיק",אן אייניקל פונעם חידושי הרי״ם (שפּעטער געצויגן קיין טשענסטכאוו).  

אין תרפ"ד (1924) האט אנגעהויבן דינען ווי שטאָט׳ס רב רבי ברוך קלונימוס הורוויץ-שטערנפעלד פֿון דעם כענטשינער הויף. ער איז געווארן דערמארדעט אין דעם חורבן אין יאר תש"ב (1942). 
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
אור הצפון שול

די **אור הצפון** שול און שטיבלעך געפינט זיך אויף אבינדב-גאס אין דעם נווה-צבי קוואַרטאַל פון ירושלים.

די שול ווערט גערופן אויפן נאמען פונעם ספר ״אור הצפון״ רבי נתן צבי פינקל, דער ״אלטער פון ​​סלאַבאָדקע״. אויפן ערשטן שטאָק זענען פיר שטיבלעך. אויפן אויבערשטן שטאָק איז די גרויסע ״מגן אברהם״ הויפט שול געבויט דורכן פילאנטראפ לואיס. דער אונטערשטער שטאק אנטהאלט א מקוה און א שמחה־זאל.

קאַטעגאָריע:שולן
קאַטעגאָריע:ירושלים
בערט און ערני

**בערט און ערני** (ענגליש: *Bert and Ernie*) זענען צוויי מאַפּעטס וואס באווייזן זיך אין פארשידענע סקעטשן אין די אמעריקאנישע טעלעוויזיע סעריע "סעזאם גאס". זיי זענען ערשט אפערירט געווען דורך פרענק אָז און דזשים הענסאן און ווערן איצט אפערירט דורך עריק דזשייקאבסאן און פיטער לינץ.

## היסטאריע 
בערט און ערני זענען געבויט געווארן דורך דאָן סאַהלין לויט א פשוטע סקעטש פון דזשים הענסאן, דער שאפער פון די מאפעטס. ערשט האט הענסאן אפערירט בערט און אָז האט אפערירט ערני, אבער נאך איין אויסחזר טאג האבן זיי געשפילן די פארקערטע כאראקטערן. דעם אריגינעלעם געדאנק איז געווען צו באווייזן אז כאטש צוויי מענטשן קענען ווערן גאר אנדערש, זיי קענען נאך ווערן גוטע פריינט.

לויט דעם שרייבער דזשאן סטאָן, די באציונגען צווישן בערט און ערני איז געווען באזירט אויף די אמתע באציונגען צווישן הענסאן און אָז. זייערע נעמען זענען אפשר געווארן גענומען פון צוויי מינארע כאראקטערן אין פרענק קאַפראַ'ס פילם "די זענען וואונדערלעכע לעבן" .

אין א נארמאלער סקעטש מיט בערט און ערני קלערט ערני א נארישער געדאנק, און בערט פרובירט צו פארמיידן עס, וואס געוויינטלעך אויפרייצט אים און מאכט ערני צעחושט. צום ביישפיל, אויב ערני וויל טאן עפעס הויך ווען בערט טוט עפעס רואיק ווי לייענען א בוך אדער צייטונג, בערט קנעלט אים ווי צו ווערן רואיק; אבער, ערני ליארעמט יעדנפאלס וואס מאכט בערט משוגע ווערן אדער פארלאזן דעם קאמער.

## בערט 
בערט איז ערשט אפערירט געווען דורך פרענק אָז. זינט 2001 האט דער מאַפּעטיר עריק דזשייקאבסאן אפערירט בערט נאך וואס אָז האט אַרויסגעטראָטן פון רוב זיין מאַפּעט ווערק (אבער, אָז האט נאך געשפילט דער כאראקטער א טייל מאל ביז 2006). בערט איז א "האנט-דראָט מאַפּעט", דאס הייסט אז ווען די רעכט האנט פונעם אפעראטאר איז אין בערט'ס קאפ צו קאנטראלירן זיין מויל, די לינקע האנט פונעם אפעראטאר נוצט דראָטן פאר די ארעמס פון די ליאלקע. בערט האט איין ברייטע אויגברעם, ד"ה אן איינברעם.

## ערני 
ערני איז ערשט אפערירט געווען דורך דזשים הענסאן. צווישן 1993 און 2014 האט דער מאַפּעטיר סטיוו וויטמיר גענומען די ראלע פון ערני (נאך וואס הענסאן איז נפטר געווארן אין 1990). אין 2014 האט בילי באַרקערסט געשפילט ערני; היינט ווערט ער געשפילט דורך פיטער לינץ.

ערני איז א האנט ליאלקע, דאס הייסט אז ווען דער אפעראטאר נוצט זיין רעכט האנט אינעם קאפ פון די ליאלקע, ער נעמט זיין לינקע האנט אריין אין א T-געפורעמטער ארבל מיט א הענטשקע וואס קוקט ווי די פעלץ פון די ליאלקע, און "מאכט זיך" די לינקע האנט. געוויינטלעך ווערט א צווייטער אפעראטאר באנוצט פאר די רעכטע האנט.

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:טעלעוויזיע כאראקטערן
דער גרויסער דיקטאטאר

קליין|טשאפלין אלס אַדענויד הינקל
**דער גרויסער דיקטאטאר** (ענגליש: *The Great Dictator*) איז אן אמעריקאנישע פאליטישע סאטירע, קאמעדיע-דראמא פילם פון 1940 וואס איז געשריבן, רעזשיסירט, פראדוצירט און קאמפאזירט געווארן דורכן בריטישן קאמיקער טשארלי טשאפלין, וואס האט אויך געשפילט אינעם פילם. ווייל טשאפלין איז געווען דער איינציקער האליוואד פילם מאכער וואס האט נאך פראדוצירט שטומע פילמען שוין לאנג נאכן אנהייב פון דער עפאכע פון קלאנג-פילמען איז דאס געווען זיין ערשטער אמתער קלאנג פילם.

טשאפלינ'ס פילם איז געווען א פראטעסט קעגן אדאלף היטלער, בעניטא מוסאליני, פאשיזם, אנטיסעמיטיזם און נאציזם. ווען דער פילם איז ערשט ארויס, די פאראייניקטע שטאטן האבן נאך נישט אנטייל גענומען אין קריג קעגן נאצי דייטשלאנד. טשאפלין שפילט די ביידע הויפט-ראלעס: אן אוממענטשלעכער פאשיסטישער דיקטאטאר און א גערודפטער יידישער שערער.

"דער גרויסער דיקטאטאר" איז געווען פאפולער צווישן די מאסן און איז געווארן טשאפלינ'ס מערסט געראטענער פילם אין הכנסות. מאדערנע קריטיקער האבן אויך געלויבט אים אלס א העכסטוויכטיקער פילם אין היסטאריע און א וויכטיקע שאפונג פון סאטירע. אין 1997 איז ער דערוויילט געווארן דורך דער קאנגרעס ביבליאטעק פאר קאנסערוואציע אינעם נאציאנאלן פילם רעגיסטער אלס א פילם מיט א "קולטורעלער, היסטארישער אדער עסטעטישער וויכטיקייט". "דער גרויסער דיקטאטאר" איז נאמינירט געווען פאר פינף אקאדעמיע פריזן - בעסטע פראדוקציע, בעסטער אקטיאר, בעסטע שרייבונג (אריגינאלע סצענאר-שרייבונג), בעסטער צווייטיקער אקטיאר (פאר דזשעק אקי) און בעסטע אריגינעלע מוזיק.

אין זיין אויטאביאגראפיע פון 1964 האט טשאפלין געשריבן, אז ער וואלט נישט געהאט געמאכט דעם פילם ווען ער וואלט געוואוסט פון די אמתע גרוילן פון די נאצישע קאנצענטראציע לאגערן אין דער צייט.

## וועבלינקען 
* 

קאטעגאריע:אמעריקאנישע פילמען
קאטעגאריע:ענגליש שפראכיגע פילמען
קאטעגאריע:קאמעדיע
קאטעגאריע:צווייטע וועלט-מלחמה פילמען
טווייפארד באן סטאנציע

**טווייפֿארד** () איז א באן סטאנציע אויף דער גרויס־מערבדיגער הויפטליניע פון לאנדאן פאדינגטאן וואס געפינט זיך אינעם דארף טווייפֿארד, בארקשיר, ענגלאנד. די סטאנציע ווערט באדינט דורך TfL באן און דורך לאקאלע באדינונגען פון דער גרויס-מערבדיקער באן, און איז א קנופ פאר דער הענלי-אויפן-טעמז צווייג ליניע.

די סטאנציע האט פינף פעראנען.

## היסטאריע 
די גרויס-מערבדיקע אייזנבאן האט געעפנט די סטאנציע דעם 1טן יולי 1839 אויף דער אריגינעלער ליניע וואס האט געעפנט קיין טווייפארד אין 1839 און איז געווארן פארלענגערט ביז רעדינג אין 1840.

די הויפט סטאנציע געביידע, וואס באדינט דעם דארף־צענטער, און דער הויפט אריינגאנג זענען אויף פעראן 4. א צווייטער אריינגאנג געפינט זיך אויף פעראן 1.

## באדינונגען 
די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער עליזאבעט ליניע און דער גרויס-מערבדיקער באן. 

אין די נישט-שפיץ שעה׳ן איז די באדינונג:
* 2 באנען א שעה קיין עבי וואוד  (עליזאבעט ליניע)
* 2 באנען א שעה קיין  (עליזאבעט ליניע)
* 2 באנען א שעה קיין לאנדאן פאדינגטאן (גרויס-מערבדיקע באן)
* 2 באנען א שעה קיין  (גרויס-מערבדיקע באן)
* בערך 1 באן א שעה קיין  (גרויס-מערבדיקע באן)

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין בארקשיר
ארלי לוי-אבעקאסיס

**אָרלי לוי-אַבעקאַסיס** (העברעאיש: *אורלי לוי-אבקסיס*; געבוירן ט"ז חשוון ה'תשל"ד, דעם 11טן נאוועמבער 1973) איז אַן ישראלדיקע פּאָליטיקערין, אַ כנסת דעפוטאט פון דער גשר פארטיי (פריער א דעפוטאט פון דער ישראל ביתנו פארטיי. זי איז א געוועזענע פארזיצערן פון דער כנסת קינדער־רעכט קאָמיטעט. אין מערץ 2017 האט זי רעזיגנירט פון דער ישראל ביתנו פראקציע. ווי אַ רעזיגנירטער פון איר פארטיי, האָט זי ווייטער געדינט אין דער כנסת אלס איין כנסת מיטגליד אָן פֿאקציאָנירונג רעכטן. נאכהער האט זי אויפגעשטעלט די גשר פארטיי.

זי איז דאס ניינטע קינד פון דוד לוי און מוטער רחל לוי, א געוועזענע מיניסטער אין דער ישראל רעגירונג.
## משפחה
לוי-אבקאסיס איז חתונה געהאט מיט ליאור אבקאסיס און זיי האבן פיר קינדער, פון זיי איז די יינגסטע געבוירן געווארן אין איר צייט אלס חבר-כנסת.

זי וואוינט אין די שלפים קוואַרטאַל, וואָס איז אין דער געגנט פון קיבוץ רשפים און שול אין די עמק המעיינות רעגיאָנאַל ראַט.

קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
גשר

[ממוזער|220x180px|[ארלי לוי-אבעקאסיס, דירעקטארין פון גשר, מערץ 2015]]
**גשר** איז א פאליטישע פארטיי אין ישראל אויפגעשטעלט דורך כנסת דעפוטאט ארלי לוי-אבעקאסיס. די פארטיי ווערט גערופן אויפן נאמןע פון דער גשר פארטיי וואס איר פאטער, דוד לוי, האט געפירט. די פארטיי האט קאנדידירט אין די וואלן צום 21סטן כנסת, אבער האט נישט געדאנזשעט אריבערגיין  דעם מינדעסטן וויילערס־פראצענט. אין די וואלן צום 22סטן כנסת איז די פארטיי געלאפן אין דער ליסטע ארבעט-גשר.

קאַטעגאָריע:פאליטישע פארטייען אין ישראל
רעדינג באן סטאנציע

**רעדינג באן סטאנציע** () איז א הויפט טראנספארט קנופ אין רעדינג, בארקשיר, ענגלאנד. זי געפינט זיך אויפן צפון עק  פון דעם שטאט־צענטער, נאענט צום הויפט פארקויף און האנדל געגנטן  און דעם טייך טעמז, 58 ק״מ (36 מייל) פון .

רעדינג איז די ניינט־באשעפטטיגסטע סטאנציע אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך אינדרויסן פון לאנדאן, און די צווייט־באשעפטיגסטע איבערבייט סטאנציע אינדרויסן פון לאנדאן, מיט איבער 3.8&nbsp;מיליאן פאסאזשירן וואס בייטן באנען אין דער סטאנציע אין א יאר.

רעדינג איז איינע פון 19 סטאנציעס פארוואלטעט דורך נעצווערק באן. פֿיר באן אפערירן פירמעס באדינען די סטאנציע: גרויס-מערבדיקע אייזנבאן, קראסקאנטרי, דרום-מערבדיקע אייזנבאן און די עליזאבעט ליניע.

## היסטאריע 
### ערשטע סטאנציע 
די ערשטע רעדינג סטאנציע האט געעפנט דעם 30סטן מערץ 1840 ווי די צייטווייליגע סוף־סטאנציע פון דער גרויס-מערבדיגער באן (GWR), ביז מען האט פארלענגערט די ליניע קיין בריסטאל אין 1841.

אין אפריל 2014 האט נעצווערק באן איבערגענומען די פארוואלטונג פון דער סטאנציע פון ערשטע גרויס־מערבדיק.

## היינטיגע סטאנציע 
די סטאנציע שפילט א שליסל ראלע אין באדינען די גרויס־מערבדיקער הויפטליניע, די ליניע וואס גייט ארויס מערב פון לאנדאן פאדינגטאן סטאנציע קיין רעדינג. מערב פון רעדינג סטאנציע, שפאלט זיך די ליניע אין צוויי צווייגן, וואס באדינען א רייע געמיינדעס אין מערב און דרום־מערב ענגלאנד און ווייטער קיין דרום וויילס.

די באדינונג אויף דער עליזאבעט ליניע אפערירט קיין עבי וואוד, אפשטעלנדיק רוב סטאנציעס ביז אילינג בראדוויי. זונטיג פארמיטאג און זונטיק ביינאכט פארן די באנען נאר קיין לאנדאן פאדינגטאן.

## וועבלינקען 
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין בארקשיר
גרויס-מערבדיקע אייזנבאן (באן אפערירן פירמע)

150px|לינקס|לאגא

**גרויס-מערבדיקע אייזנבאן** () איז אַ בריטישע באַן אָפּערירן פירמע וואס געהערט צו FirstGroup (*פֿירסטגרופ*) און וואָס אַפּערירטן די גרעסערער מערבדיק באַן קאנצעסיע. זי פארוואלטעט 197 באן סטאנציעס און זיין באנען שטעלן זיך אפ ביי איבער 270 סטאנציעס. GWR אַפּערירט ווייטער-דיסטאנץ צווישן-שטעט באַדינונגען אויף דער גרויס מערבדיקער הויפּט ליניע צו און פון מערב ענגלאַנד און דרום וויילז, צווישן-שטעט באַדינונגען פון לאָנדאָן צום מערב לאנד דורך דער רעדינג–טאַנטאָן ליניע און די *נאַכט ריוויעראַ* שלאף באדינונג צווישן לאָנדאָן און פענזאנס . זי פארזארגט אויך צופארער און פארשטאטישע באַדינונגען פון איר לאָנדאָן וואקזאל פּאַדינגטאָן קיין מערב לאָנדאָן, דערם טעמז טאל געגנט, אַרייַנגערעכנט טיילן פון בארקשייר, טיילן פון באקינגהאמשיר און אקספארדשיר ; און רעגיאָנאַלע באַדינונגען דורכאויס מערב ענגלאַנד און דרום וויילז צום דרום בארטן פון ענגלאַנד.
 
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:באן אפערירן פירמעס אין גרויסבריטאניע
ציילן

**ציילן** איז דער פּראָצעס פון פעסטשעלן די צאל  עלעמענטן פון אַ ענדלעכן געזעמל פון אביעקטן.  דער פֿאַרבונדענער טערמין *אויסרעכענען* באדייט אידענטיפיצירן די עלעמענטן פון אַן ענדלעכן אָדער אַן אומענדלעכן געזעמל דורך געבן א נומער צו יעדען עלעמענט. 

## ציילן אין מאטעמאטיק 
אין מאטעמאטיק, איז דער יסוד פון ציילן אַ געזעמעל און דערגייען אַ רעזולטאַט *n*, איז צו שטעלן  אַ קאָרעספּאָנדענץ (אָדער צוויי-יעקטיווע פונקציע) פון דעם געזעמעל מיטן געזעמל פון נומערן {1, 2, &nbsp; ..., *n* }. א פונדאַמענטאַלער פאַקט וואָס קען ווערן באוויזן דורך מאַטאַמעטישער אינדוקציע איז אַז עס עקזיסטירט נישט קיין  צוויי-יעקטיווע פונקציע צווישן {1, 2, &nbsp; ..., *n* } און {1, 2, &nbsp; ..., *m* } סייַדן ווען  ; דער פאַקט (צוזאַמען מיט דעם פאַקט אַז צוויי צוויי-יעקטיווע פונקציעס קאמבינירן צו שאפן נאך א צוויי-יעקטיווע פונקציע) גאראנטירט אַז ציילן דעם זעלבן געזעמל עטלעכע מאל אין פאַרשידענע וועגן קען קיינמאָל רעזולטירן אין באזונדערע נומערן (סייַדן אַ טעות איז געמאכט). דאָס איז די פונדאַמענטאַל מאַטאַמאַטיקאַל טעאָרעם וואָס גיט קאַונטינג זייַן ציל; אויב איר רעכענען אַ (ענדלעך) סכום, די ענטפער איז די זעלבע. 

אין פיל געזעמלען וואָס מען טרעפט אין מאטעמאטיק, איז נישט מעגלעך צו שאפן א צוויי-יעקטיווע פונקציע מיט {1, 2, &nbsp; ..., *n* } פֿאַר *קיין* נאַטירלעכער נומער *n* ; די געזעמלען זענען גערופֿן אומענדלעכע געזעמלען.   

קאַטעגאָריע:נומערן סיסטעם
ווייס בעקעריי

**ווייס בעקעריי** איז די סאמע עלטסטע כשר'ע בעקעריי אין וויליאמסבורג, געעפנט געווארן ממש נאך דער מלחמה דורך שלמה ווייס.

## גרינדער 
דער בעקעריי איז געעפנט געווארן ממש נאך דער מלחמה דורך שלמה ווייס וואס איז געווען באקאנט אלס א גרויסער בעל צדקה ורודף חסד, און גאר אן ערליכער איד, ווי דער סאטמאר רב האט זיך אויסגעדרוקט אויף אים אז ר' שלמה איז אן אמת'דיגער ערליכער איד. ר' שלמה קומט אריגינאל פון וויען, עסטרייך, וואו ער האט געוואוינט פאר די מלחמה. זיין טאטע האט שוין געהאט דעמאלט א בעקעריי אויף א גרויסע פארנעם, און ר' שלמה איז שוין דעמאלט געווען באקאנט אלס א איש חסד.

ער פלעגט פארטיילן פאר ארימע אידן און משפחות געבעקסן און גרויסע געלטער. זיין טאטע האט זיך אויסגעדרוקט אויף אים, "אל הנער הזה התפללתי". דער גאלאנטער רב האט געזאגט אויף אים, אז א העלפט פון די צדקה אין וויען, קומט פון ר' שלמה ווייס.

נאך דער מלחמה איז ער קודם אנגעקומען קיין לאנדאן, און שפעטער קיין אמעריקע. דעמאלט האט ער געעפנט די בעקעריי. עס איז שוין געווען דעמאלס בעקערייען וואס האבן זיך פאררופן "כשר", אבער איז דאס כשרות געווען זייער שוואך דארט, אדער בכלל נישט. אבער אויך אין אמעריקע, האט ער נישט נאכגעלאזט פון זיינע מעשים צדקה וחסד. עס איז פארהאן צענדליגער אויב נישט הונדערטער מעשיות, ווי אזוי ער האט ארויס געהאלפן אידן נצרכים מיט עסן. די בעקעריי איז נישט ממש געווען א פלאץ פון וואנעט ער האט נאר געוואלט מאכן געלט, נאר א פלאץ פון צדקה וחסד. ער פלעגט אלץ פראבירן צו שטיצן נויטבאדערפטיגע אידן, אויף אלע ערליי וועגן וואס ער האט נאר געקענט. ווען ער פלעגט באמערקן א מענטש וואס האט נישט געהאט קיין געלט צו באצאלן, פלעגט ער עס געבן בחינם און ער פלעגט צוריק געבן רעשט אז יענער זאל זיך נישט פארשעמען פון די אנדערע קאסטומערס.

די בעקעריי אמאל, פלעגט האבן א גרעסערע ליין פון זאכן ווי היינט. לאקשן פלעגט מען אליינס מאכן אין בעקעריי. אויך זופ מאנדלען פלעגט מען מאכן אין בעקעריי, ווי אויך פערפל איז געווען די פלאץ אין בעקעריי, אנדערש ווי היינט וואס עס איז פארהאן באזונדערע קאמפאניס פאר דעם, און מען פארקויפט עס נאר אין א שפייזקראם, און מען קען עס נישט טרעפן אין א בעקעריי היינט.

אמאל פלעגן טאקע אלע געשפעטן צומאכן פרי, זעקס אזייגער איז שוין יעדער געווען פארמאכט, אבער ר' שלמה ווייס׳נס איז געווען דאס איינציגסטע געשעפט וואס פלעגט צומאכן שפעטער ארום אכטע ניין, וואו יונגעלייט פלעגן אריבער קומען קויפן איבערבייס פארן אהיים גיין ביינאכט, ווי אויך פלעגט מען פארקויפן געטראנקען ווי מאראנצן זאפט און מילך, וואס איז דעמאלסט געווען א חידוש פאר א בעקעריי, אנדערש ווי היינט וואס יעדע בעקעריי האט א ריזן פרידזשידער אנגעפילט מיט אלע געטראנקען. אמאל איז נישט געווען אזוי.

היינט איז א חמצ'דיגע בעקעריי א עקסטערע ליין פאר זיך, און פסחדיגע פראדוקטן איז באזונדערע מסכתא פאר זיך, מיט באזונדערע קאמפאניס וואס זענען פארנומען א גאנץ יאר מיטן באקן אלע מיני געבעקס פאר פסח. אבער אמאל ביי ר' שלמה ווייס בעקעריי פלעגט מען כשר'ן די בעקעריי און צודעקן די פאליצעס א וואך פאר פסח, און מען האט פארקויפט אלע פסחדיגע פראדוקטן.

## רעפערענצן 
קאטעגאריע:בעקערייען
קאַטעגאָריע:געשעפטן אין ניו יארק סיטי
בעקעריי

[לינקס|קליין| בעקעריי אין [שוק מחנה יהודה|מחנה יהודה  מאַרק, ירושלים ]]
א **בעקעריי** איז אַן פירמע וואָס פראדוצירט און פארקויפט אלע סארטן געבעקס, ד״ה מעל-באזירטע עסנוואַרג געבאקן אין אַן אויוון ווי ברויט, קיכלעך, קוכן, צוקער-געבעקס און פּייען . עטלעכע בעקערייען זענען אויך קאווע-הייזער, וואס פארקויפן קאַווע און טיי צו קונדן וואָס ווילן אויפעסן די געבעקס אויפן ארט, אדער פארשידענע ווארעמע געבעקס צו עסן אויפן ארט אדער אהיים-צונעמען. 

## געשיכטע 
לינקס|קליין| בעקעריי פֿענצטער מיט ברויט און קוכן אויף אַרויסווייַזן, 1936

## פּראָדוקטן 
* ברויט
* זעמל
* בייגל
* פאנטשקעס
* פיצא
* קוכן
* באבקא
* קיכלעך
* פיתא
* זויערטייג

## זען אויך 
* בעקער, איינער וואס שאפט געבעקס
* באקן
* קאווע-הויז

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
*
ברוך האגער (אנטאניא)

רבי **ברוך האגער** איז דער אנטאניער רבי אין בני ברק.

רבי ברוך איז געבוירן געווארן צו רבי משה, אנטאניער רבי אין בני ברק און אין תל אביב, זון פון רבי ברוך, זון פון רבי יחיאל מיכל האגער פון האראדענקא, דער ברודער און איידעם פון רבי חיים האגער פון אנטאניא. 

ער האט געלערנט אין דער טשעבינער ישיבה אין ירושלים. אין יאר תשנ"ד, נאכן הסתלקות פון זיין טאטע, איז ער באקרוינט געווארן אנטאניער רבי.

רבי ברוך לערנט גאר אסאך "חתם סופר" על התורה, צוליב דעם וואס ער איז א איידעם ביי משפחת שרייבער, אייניקלעך פונעם חתם סופר. ביי זיינע טישן און באטעס זאגט ער אסאך איבער פונעם חתם סופר, אזוי אויכעט פרעגט ער אסאך שאלות אין חומש רש"י. 

ער איז מקפיד צו דאווענען שחרית פאר סוף זמן תפילה, על אף אז דער מנהג איז געווען צו דאווענען שבת און יום טוב נאכן זמן.

זיינע תפילות און טישן ווערן געפראוועט מיט שטארקע רגשדיגע תנועות. לאנגע יארן איז ער געווען א מדריך חתנים און א ראש חברה אין וויזשניץ.

קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:וויזשניץ
שפאניש-וויקיפעדיע

די **שפאַניש-וויקיפעדיע** () איז א שפאנישע אויסגאבע פון דער פרייער, אנליין ענציקלאפעדיע וויקיפעדיע. זי האט   ארטיקלען. די וויקיפעדיע האט אנגעהויבן אין מיי 2001, און האט דערגרייכט 100,000 ארטיקלען אום 8טן מערץ, 2006 און 1,000,000 ארטיקלען אום 16 מיי, 2013. זי איז די 9ט-גרעסטע וויקיפעדיע געמאסטן לויט דער צאל ארטיקלען.

## וֹועבלינקען
קאַטעגאָריע:וויקיפעדיעס לויט שפראכן
ישיבת חיי משה

**ישיבת חיי משה** איז א כלל-חסידישע ישיבה און ירושלים פון לומדישע בחורים.
## געשיכטע
די ישיבה איז אויפגעשטעלט געווארן דורך הרב **בנימין קאַהן**, איידעם פון הרב ישראל מאיר לאו, און ווערט גערופן נאך זיין טאטענ'ס נאמען רבי משה חיים לאו, פיעטרקאווער רב, וואס איז אומגעקומען ביי דער חורבן אייראפע. די ישיבה איז פאר חסידישע בחורים; מען לערנט דארט בעיון אזוי ווי ביי די ליטווישע ישיבות. די מסכתא וואס מ׳לערנט יעדע יאר איז די מסכתא וואס מ׳לערנט אין דער פאנאוועזשער ישיבה. אין ישיבה לערנען איבער 400 בחורים.

די ישיבה געפינט זיך אין הר נוף.
## די הנהלה הרוחנית
דער ראש ישיבה איז רבי נפתלי נוסבוים, און דער נשיא פון דער ישיבה איז הרב ישראל מאיר לאו, דער אמאליגער הויפט־רב פון ישראל. הרב בנימין קאהן פירט למעשה אָן די ישיבה, און ער איז אחראי אויף ארייננעמען נייע בחורים און זיי פארהערן. די מגידי שיעורים זענען: רבי דוד מיללער, רבי אריה לייב אויערבאך, רבי משה פריעדמאן (זון פון ר' אליעזר דוד), רבי זלמן האלפערין, רבי חייב לייב ריזעל. די משגיחים זענען רבי יצחק וויינגוט און רבי שלמה גליק.
## ישיבה קטנה
די ישיבה קטנה פון חיי משה געפינט זיך אויף דער "ירמיהו" גאס און לערנען דארט 150 בחורים.

קאַטעגאָריע:חסידישע ישיבות
קאַטעגאָריע:ישיבות אין ירושלים
מאליבדען

לינקס|250px
קליין|250px|מאליבדען קריסטאל (דער קוב איז גרויס 1 צ״מ)
**מאליבדען** איז אַ כעמישער עלעמענט מיטן כעמישן סימבאָל **Mo** און אַטאם נומער 42. מאליבדען איז א גראער איבערבייט מעטאל מיט דעם זעקסט-העכסטן שמעלצפונקט פון נארוועלכן עלעמענט. מאליבדען האט 35 איזאטאפן.

דער נאמען מאליבדען שטאמט פון אוראלט גריכיש Μόλυβδος (*מאליבדאס*, בליי) ווייל ער איז זייער ענלעך צו בליי.

מאליבדען איז איינער פון די מינעראלן וואס איז נייטיג אין קליינע קוואנטיטען פארן מענטשלעכן געזונט; מען טרעפט אים מערסטנס אין שויט-געוויקסן-נאהיט, סויע און לינזן.

 

קאַטעגאָריע:איבערגאנג מעטאלן
טעכנעטיום

לינקס|250px
**טעכנעטיום** איז אַ כעמישער עלעמענט מיטן כעמישן סימבאָל **Tc** און אַטאם נומער 43. טעכנעטיום איז א זילבערן־גראער איבערבייט מעטאל, און איז דער לייכסטער עלעמענט וואס אלע זיינע איזאטאפן זענען ראדיאאקטיוו; קיין איינער פון זיי איז נישט סטאביל.

טעכנעטיום ווערט געניצט אין נוקלעארן מעדיצין.

 

קאַטעגאָריע:איבערגאנג מעטאלן
יצחק אייזיק קראסילשציקאוו

הרב **יצחק אייזיק קראסילשציקאוו** (תרמ"ח 1888 - י' אייר תשכ"ה, 12 מאי 1965) איז געווען א רב אין פאלטאווע, ראטנפארבאנד, און דער מחבר פון דעם פירוש 'תבונה' אויף ירושלמי און חידושים אויפן משנה תורה פונעם רמב"ם.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן געווארן אין דעם שטעטל קריטשעוו, ווייסרוסלאנד, צו זיין פאטער דוב בער. ער האט געלערנט אין דער מירער ישיבה  אין דער תקופה ווען רבי אליהו ברוך קמאי איז געווען ראש הישיבה.

שוין פאר דער קאמוניסטישער רעוואלוציע האט ער געדינט ווי שטאט׳ס רב אין האדיטש, שפעטער האט ער געדינט אין פאלטאווע און קאריוקאוו. ער איז באוואוסט אלס דער "פאלטאווער גאון". פון 1929 האט הרב **קראסילשציקאוו** געוואוינט אין מאסקווער וואו ער האט געארבעט ווי א בוכהאלטער. ביי דער צווייטער וועלט-מלחמה האט ער זיך געצויגן קיין קראסנויארסק אין סיביר, און נאך דער מלחמה איז ער צוריקגעקומען אין מאסקווע.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:רוסישע רבנים
קאַטעגאָריע:מחברי ספרי קודש
סאלפארד

די **סיטי פון סאלפֿארד** איז א שטאָט (סיטי) און א שטאטישע באצירק פון גרויס-מאנטשעסטער, ענגלאנד, וואס באציט זיך מערב פון סאלפֿארד אריינצונעמען די שטעטלעך עקלס, ווערסלי, סווינטאן, וואלקדן, קליין האלטאן און אירלאם. די סיטי האט א באפעלקערונג פון 245,600, און ווערט אדמניסטרירט פון דעם סאלפֿארד בירגער־צענטער  אין סווינטאן. 

דער טייך אירוועל איז דער דרום־מזרח גרענעץ, מיט מאנטשעסטער, און דער מאנטשעסטער שיף-קאנאל איז דער דרום גרענעץ, מיט טראפֿארד.

## יידן און יידישקייט 
3.3% פון דער באפעלקערונג פון סאלפֿארד זענען יידן. אין די געגנטן בראטאן פארק און העכער בראטאן געפינט זיך איינע פון די גרעסטע חרדישע געמיינדעס אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט אין ענגלאנד
*
יצחק קאליש

רבי **יצחק קאַליש** (תר״פ, 1920 - י"ט אייר תשנ"ג, 1993) איז געווען דער אַמשינאָווער רבי אין אמעריקע. 

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן געווארן צו רבי יוסף קאליש, אמשינאווער רבי און צו זיין מוטער, די טאכטער פון רבי חיים אלעזר וואקס, מחבר פון שוֹ״ת "נפש חיה". ער האט געהייראט די טאכטער פון הרב יוסף לאנדא פון סטריקאוו. ביים ערשטן וועלטס קריג איז ער אַנטלאָפֿן מיט זיין פעטער רבי שמעון שלום צו ווילנע און פֿון דאָרט קיין שאַנכיי און צו אמעריקע. 

ער האט אויפגעשטעלט דעם הויף ווידער אין אמעריקע, אין וויליאמסבורג. אין ניסן תשכ"ד האט ער זיך געצויגן קיין באָראָ פּאַרק. ער האט געפירט די מנהגים פון וואָרקאע-אַמשינאָוו, און געווען באוואוסט מיט זיין אהבת ישראל.  

נאך זיין פטירה איז זיין אָרון געבראכט געוואָרן צו קבורה אין דעם אלטן בית עולם אין טבריה .  

מען האָט באקרוינט זיין זון רבי יוסף צו זיין דעם ממלא מקום.  

אסאך פון זיינע נאכפאלגער האבן אימיגרירט קיין ישראל און זענען געווארן פארבונדן מיט הרב יעקב אריה מיליקאווסקי, דער אמשינאווער רבי אין ירושלים. זיי גייען ווייטער צוזאַמען מיט דעם זון פון הרב יוסף פון דער אמעריקע, רבי מנחם קאליש, אין א גרופע מיטן נאמען "זרע יצחק".

## זיינע קינדער 
זיין זון, רבי יוסף, איז געווען זיין ממלא מקום. ער האט געהייראט מרת חיה די טאכטער פון הרב אליהו שטערנבוך. זיין זון הרב מנחם איז אן איידעם פון רבי נתן דוד ראזענבוים, אדמו"ר פון זוטשקא; 

זיין טאכטער האט געהייראט רבי ישראל ערנסטער, זון פון רבי משה ערנסטער, און אן אייניקל פון רבי חיים מאיר האגער פון וויזשניץ. 

קאליש, יצחק
קאַטעגאָריע:אמשינאוו
אנטאניא (הויף)

, האדמו"ר מאנטניא]]
**אנטאניא** (אדער: **אטיניא**, **אוטיניא**) איז א חסידישער הויף, א צווייג פון דער ווישניצער דינאסטיע. דער אנטאניא הויף איז אויפגעשטעלט געווארן דורך רבי חיים האגער אין שטאט אנטאניא, און שפעטער און סטאניסלאוו. דער היינטיגער רבי וואוינט אין בני ברק.
## געשיכטע
 ביים יארצייט פון רבי ישראל שלום יוסף פון אנטניא, כ"ד אייר תש"פ]]
רבי ברוך האגער, דער "אמרי ברוך" פון וויזשניץ איז נפטר געווארן אין יאר תרנ"ג. נאכ'ן פטירה איז באקרוינט געווארן זיין גרויסע זון רבי ישראל אלץ ממלא מקום און וויזשניץ, און די צוויטע זון רבי חיים איז געווארן רבי אין אנטאניא. ער האט אויסגעוועלט דעם שטאט צוליב א מעשה וואס ער האט גהעאט מיט זיין זיידן די צמח צדיק, וואס איז אמאל דורך געפארן דעם שטאט און האט אים געזאגט: "דא קען מען בויען א גרויסער סאלאש". רבי חיים האט אין דע ווערטער געזען א רמז פונעם זיידן אז ער דארף זיך אהין זעצן.

צו רבי חיים זענען געקומען די תלמידי חכמים און אסאך גבירים, און ער האט געהאט איבער טויזנט חסידים. אנטאניער שטיבלאך זענען געווען אין גאנץ גאליציע, אזוי אויך אין לייפציג און אין לעמבערג. אויכעט אין קרוין הייטס איז געווען א שטיבל, וואס איז היינט מיט ליובאוויטשער חסידים.

נאך דער ערשטער וועלט-מלחמה האט רבי חיים זיך איבער געצויגן קיין סטאניסלאוו, דארט האט ער געבויעט א גרויסע שוהל. זיין זון רבי מענדל איז געווארן דעמאלטס רב אין אנטאניא און ער האט צוריק אויף געלעבט די יודישע לעבנס-געשיכטע, אבער ביז א פאר יאר איז רבי מענדל קראנק געווארן און אוועק בחיי אביו.

אין יאר תרצ"ב איז רבי חיים נסתלק געווארן און זיין זון רבי ישראל שלום יוסף איז געווארן רבי. רבי ישראל שלום יוסף איז געהארגעט געווארן ביי די מלחמה און תש"ד, מיט זיין גאנצע משפחה, און די שושלת האט זיך באלד האפ-גהעאקט.
## נאך די לאגער
נאך דער מלחמה האט רבי חיים מאיר האגער פרובירט אופשטעלן א זכר פאר די הויפן און רבי'ס וואס זענען אומגעקומען ביי דער מלחמה, האט ער געשטעלט רבי משה האגער אלץ אנטאניער רבי. רבי משה איז געווען א זון פון רבי ברוך, זון פון רבי יחיאל מיכל פון האראדענקא, וואס איז געווען א איידעם ביי זיין ברודער רבי חיים פון אנטאניא. רבי משה האט געעפענט א בית מדרש און בני ברק, און א ישיבה און תל אביב. די ישיבה האט געהייסן "טל חיים" נאך רבי חיים אנטאניער, און סהאט זיך פארמאכט נאך א פאר יאר. 

רבי משה איז נפטר געווארן אין כ"ה באב תשנ"ד, און אוף זיין פלאץ איז נתמנה געווארן זיין זון רבי ברוך וואס פירט דעם הויף זיינט דעמאלטס. נאך א זון פון רבי משה, רבי אריה האגער, האט געעפנט א בית מדרש אין יאר תש"פ וואס רופט זיך "אנטאניא-האראדענקע".
  
## רעפערענצען
* רבי חיים מאטיניא
אשר ישעיה ראזנבוים

רבי **אשר ישעיה ראזנבוים** איז דער זוטשקער רבי אין בני ברק און א באווסטער משפיע.

## לעבנסגעשיכטע
רבי אשר ישעיה איז געבווירן געווארן צו רבי נתן דוד ראזנבוים און זיין ווייב שרה, טאכטער פון רבי מרדכי גאלדמאן פון זוועהיל.

ער איז געווען א מגיד שיעור און דער טשערנאבילער ישיבה אין בני ברק, און א משפיע אין דער באבאווער ישיבה און בני ברק.

רבי אשר ישעיה איז א קאמפאזיטאר, און ער האט ארויס געגעבן אפאר באקאנטע חסידישע ניגונים. אזוי ווי "והנה ה' ניצב עליו" און "שובו בנים שובבים".

אין תשע"ט, נאכן הסתלקות פון זיין טאטע, איז רבי אשר ישעיה באקרוינט געווארן אויף זיין פלאץ אלס זוטשקער רבי.
## משפחה
ער איז א שוואגער פון רבי אלימלך בידערמאן.

קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:רבנים פון בני ברק
קאַטעגאָריע:נאדווארנא
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
משה גפני

**משה רפאל גפֿני**  (געבוירן י׳ אייר תשי"ב, 5טן מיי 1952) איז דער פארזיצער און אלעגעמיינער סעקרעטאַר פון דגל התורה און כנסת דעפוטאט פון דער יהדות התורה פראקציע; ער דינט ווי פארזיצער פונעם פינאנץ קאַמיטעט. פריער האט ער געדינט ווי וויצע מיניסטער פון רעליגיע און פארזיצער פונעם וויסנשאַפֿט און טעכנאָלאָגיע קאַמיטעט .

## ביאגראפיע 
משה גַפֿני איז געבוירן געוואָרן אין תל אביב צו אליהו און חוה-ברכה גפני, גערער חסידים פון פוילן. ער האט געלערנט אין דער סלאַבאָדקער און גראָדנער ישיבות. אין תשל"ג נאָך זייַן חתונה האט ער זיך געצויגן קיין אופקים און איז געווען איינער  פון די גרינדער פון דער ארטיגער חרדישער קהילה. ער געדינט ווי ראש כולל פון דעם "זיכרון אליהו" כולל אין אופקים און איז געווען אַ מיטגליד פון דעם אופקים לאקאלן ראט. אויך האט ער געדינט ווי אַ קאָרעספּאָנדענט אין דער "יתד נאמן" צייטונג . 

## וועבלינקען 
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
קאַטעגאָריע:דגל התורה
אלי גאלדשמידט

**אלי** ( **אליעזר** ) **גאָלדשמידט** (געב' דעם 17טן אקטאבער 1953) איז א געוועזענער כנסת דעפוטאט  פון דער ארבעטס־פארטיי . 

## ביאגראפיע 
ער איז אויפֿגעוואַקסן אין תּל־אָבֿיבֿ . אין דער ארמיי האָט ער זיך איינגעשריבן אין אַ קורס פון דעם  ים פלאט און אין  די מיליטער־רעזערוון האט ער געדינט ווי א קאַפּיטאַן אין דעם מיליטערישן פּראָקוראַטור . ער האט אַ מייסטער־דיפלאם אין געזעצן פון תל אביב אוניווערסיטעט, און ער איז אן אדוואקאט אין פאַך. 

ער האט געדינט ווי א דעפוטאט אין די 13טע-15טע כנסת׳ן ( 1992 - 2001). ער איז געווען אַ מיטגליד פון דעם קאָנסטיטוציע קאמיטעט און דעם פינאַנץ קאָמיטעט, פארזיצער פון דערם כנסת קאָמיטעט, פארזיצער פון דער ארבעטס־פארטיי פראקציע אין  דעם 14טן כנסת און פארזיצער פון דעם פינאַנץ קאַמיטעט אין דעם 15טן כנסת. אין דעם 13טן כנסת איז ער געווען א מיטגליד פון דעם קאמיטעט וואס קלויבט ריכטער. ער האָט רעזיגנירט נאָך די פרעמיער ־מיניסטער וואלן אין 2001, נאכדעם וואס ער איז מיאוס געוואָרן פון פאליטיק, האָט ער געזאָגט, נאָכדעם וואס ער האט געזען אז זיינע פארטיי מיטגלידער שטרענגען זיך נישט אן צו העלפן ביי די וואלן. 

גאָלדשמיטט איז געהייראט, און דער פאטער פון דריי טעכטער. 

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
2019 פאראייניגטע קעניגרייך אלגעמיינע וואלן

**אַלגעמיינע וואלן אין דעם פאראייניגטע קעניגרייך** זענען פֿאָרגעקומען דעם 12טן דעצעמבער 2019. כדי אויסדערוויילן דעם 58סטן פּאַרלאַמענט פונעם פאראייניגטן קעניגרייך . 

אין דעצעמבער 2018, האט פּרעמיער מיניסטער טערעזאַ מיי געזאגט אַז זי וועט נישט פירן איר פּאַרטיי אין די קומענדיקע אַלגעמיינע וואַלן. זי האָט רעזיגנירט אין יולי 2019 און איז געווען ריפּלייסט דורך באָריס זשאנסאן . 

## 2017 אַלגעמיינע וואַלן 
אין 2017 האָט טערעזא מיי,  פרעמיער מיניסטער פונעם פארייניקטן קעניגרייך גערופן פאר פריע וואַלן (ד״ה פארן סוף פון דעם פינף־יאר טערמין פון פארלאמענט). די מערסטע מיינונגען פון די אנקעטעס האָבן געזאָגט אז די קאָנסערוואַטיווע פארטיי וועט געווינען א גרויסע מערהייט. די וואלן האבן אבער זיך געענדיקט מיט א געהאנגענער פארלאמענט ווען די קאנסערוואטיוון האבן פארלוירן זיצן און די ארבעטס פארטיי האט פארדינט זיצן. 

## דאַטע 
די וואלן האבן געדארפט געהאלטן ווערן דעם 5טן מאי 2022 אָבער צוליב דעם געהאנגענעם פּאַרלאַמענט, האט מען אדרוכגעפירט א געזעץ אין אקטאבער 2019 צו האלטן וואלן אין דעצעמבער 2019. זייט 1923 האט מען קיינמאל נישט געהאלטן אלגעמיינע וואלן אין דעם ווינטער מאנאט דעצעמבער. 

## אויספרעגן 
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע קעניגרייך
קאַטעגאָריע:פאליטיק
נמנע הנמנעות

**נמנע הנמנעות** איז א באגריף אין דער טעאלאגיע פון חב"ד, וואס מיינט אז גאט קען מאכן אפילו זאכן וואס האבן אן אינערלעכע סתירה, למשל מאכן אז צוויי מאל צוויי וועלן זיין פינעף. 

דער געדאנק פון נמנע הנמנעות איז זייער קאנטראווערסיאל אין דער יידישע מחשבה, און ס'איז אנטקעגן די שיטה פון רב סעדיה גאון, רמב"ם, רשב"א, און די אלע ראשונים. 

ס'זיינען דא חב"דצקער וואס טענען, אז פון נמנע הנמנעות קומט ארויס אז גאט קען אפילו באשאפן אן אנדער גאט ווי אים, אדער טוט זיך אן אין א מענטשלעכע קערפער, רחמנא ליצלן. דאס האט אויך א שייכות מיט די באוווסטע שאלה, אויב גאט קען באשאפן א שטיין וואס ער קען נישט אויפהייבן. 
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:ליובאוויטש
קאַטעגאָריע:פילאסאפיע
נתן קאמינעצקי

רבי **נתן קאַמינעצקי** (1930 – ה' סיון ה'תשע"ט, 8 יוני 2019) איז געווען סגן ראש ישיבה פון איתרי ישיבה און מנהל פון די איתרי מוסדות. ער איז געווארן באוואוסט צוליב זיין בוך "שאפן א גדול" (*Making of a Godol*).

ער איז א זון פון הרב יעקב קאמינעצקי ראש ישיבה תורה ודעת.

אין זיין ספר האט ער צונויפגעקלאפט הונדערטער אינטרעסאנטע געשעענישן וועגן פארשידענע גדולים, צווישן זיי רבי אהרן קאטלער. א פאר עסקנים, ובראשם רפאל יצחק רייכמאן, האבן אים דערפאר רודף געווען, און פון די רדיפות האט ער באקומען יענע מחלה און געשטארבן בשיבה טובה. די גאנצע מעשה פון די רדיפות דערציילט רבי נתן קאמעניצקי אין א ספר וואס הייסט "אנאטאמיע פון איסור".

איינער פון קאמעניצקיס רודפים איז געווען זיין שוואגער, שלמה וואלבע. 

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ליטווישע ראשי ישיבות
הארשאם באן סטאנציע

**הארשאם באן סטאנציע** () באדינט דאס שטעטל הארשאם אין מערב סאסעקס, ענגלאנד. די אייזנבאן-פירמעס וואס אפערירן באנען צו און פון דער סטאנציע זענען סאדערן און טעמזלינק.

## היסטאריע 
די סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 14טן פעברואר 1848 ווי די סוף-סטאנציע פון א צווייגליניע פון דריי ברידזשעס. די היינטיקע סטאנציע האט די סאדערן אייזנבאן געבויט אין 1938 בשעת דער עלעקטריפיקאציע פון דער ליניע.

## באדינונגען
די סטאנציע ווערט באדינט אין די נישט-שפיץ שעה׳ן דורך:
* 2 באנען א שעה קיין  אדורך  (סאדערן)
* 1 באן א שעה קיין  אדורך  (סאדערן)
* 2 באנען א שעה קיין  (טעמזלינק)
* 1 באן א שעה קיין , גיך ביז  (סאדערן)
* 1 באן א שעה קיין , גיך ביז  (סאדערן)
* 2 באנען א שעה קיין  (סאדערן)

שבת-צו-נאכט און זונטיק פארן נישט די באנען אויף דער דארקינג ליניע. זונטיק פארט די טעמזלינק באן נאר ביז .

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין מערב סאסעקס
קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
מילי באבי ברוין

**מילי באָבי ברוין** (ענגליש: *Millie Bobby Brown*; כ״ז שְׁבָט תשס״ד; 19טן פעברואַר 2004) איז אַן ענגלישע אַקטריסע. זי איז קונה־שם געװען שפּילנדיק די ראָלע פון עלעוון (עלף, י״א) אין דער נעטפליקס סעריע  *מאָדנערע זאַכן* (ענגליש : Stranger Things).

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן

קאַטעגאָריע:בריטישע מענטשן
קאַטעגאָריע:אקטיארן
רפאל יצחק רייכמאן

רבי **רפאל יצחק רייכמאן** (געב׳ ת״ש) איז א ראש ישיבה אין ישיבת מאה שערים אין ירושלים. ווי א בחור האט ער געלערנט אין ישיבה אוניווערסיטעט, און געווען א מצטיין אין זייער קוישבאל מאנשאפט.

ער איז א זון פון שניאור זלמן רייכמאן.

קאַטעגאָריע:ליטווישע ראשי ישיבות
יוסף קאפאח

רבי **יוסף קאַפֿיח**, באוואוסט אלס רבי **יוסף קאַפּאַח**, איז געווען א תימנישער רב ,א תלמיד חכם, דיין און געלערנטער, וואס האט ווידער איבערגעזעצט די ספרים פון רמב"ם, רב סעדיה גאון, ר' יהודה הלוי, און אנדערע יידישע מחברים וואס האבן געשריבן אויף אראביש.

ר' ישראל נתנאל רובין האט געשריבן אן עסיי צו באשיצן קאפֿיח'ס ארבעט.

## משפחה
ר' יוסף קאפֿח האט געהאט די זכות אויפצושטעלן זיין היים אין תימן מיט זיין קוזין געבוירן אין שטאט סאנא וואס איז דעמאלט געווען 11 יאר אלט זיין ווייב מרת ברכה קאפח, די באליבטע פון ​​ירושלים, וואס איז געווארן בארימטער. ווי אַ צדקה און צדקה פרוי, אַן אַנטראַפּראַנער, אַ געזעלשאַפטלעך אַקטיוויסט, און אַ 1999 ישראל פרייז קאַלע. זייער ערשטע זון, דוד קאפח, איז געבוירן געווארן אין תימן, און שפעטער זענען געבוירן געווארן זייערע קינדער נעמי קאפח און יחיא. אין 1943, ווען זײַן פֿרוי איז געווען 21 יאָר אַלט, איז זייער משפּחה עולה געווען קיין ארץ־ישׂראל, אויף אַ לאַנגער רייזע אויף אייזלען צו דער פּאָרט־שטאָט אַדן, אין וועלכער זיי האָבן געבוירן זייער ייִנגסטער זון יחיא. אין ישׂראל האָבן זיי געהאַט אַן אַנדער זון, אַריה קאפח. זייער טאכטער ​​איז אסתר קאפח וואס האט דאקומענטירט זייער לייפסטייל פאר די קומענדיגע דורות

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:רבנים אין ישראל
קאַטעגאָריע:תימנישע יידן
זאב ערנסטער

רבי **זאב** (**וועלוול**) **ערנסטער** איז דער רב פון מאור חיים געגנט אין ירושלים.

רבי וועלוול איז געבוירן געווארן אין תש"ט צו רבי משה ערנסטער און צו שבע ברכה ערנסטער. ער האט געהייראט מרת פייגא, טאכטער פון רבי אלעזר מייזליש, דער אוהעלער רב.

ער איז באוואסט מיט פירן לאנגע באטעס פרייטיג צונאכטס, און ער איז געווען שטארק מקושר מיט זיין זיידע רבי חיים מאיר האגער דער "אמרי חיים" פון וויזשניץ.

## פאמיליע
רבי וועלוול און מרת פייגא האבן זיבן קינדער:

*רבי דוד דוב בעריש ערנסטער, מנהל רוחני פון תלמוד תורה "פקודת אלעזר" אין מאור חיים.
*רבי מרדכי ערנסטער.
*רבי חיים מאיר ערנסטער.
*רבי יוסף ערנסטער.
*די ווייב פון רבי אליעזר שלאמאוויץ, ראש ישיבת "תורת חיים" פון וויזשניץ אין אלעד.
*די ווייב פון רבי יוסף מארילוס.
*די ווייב פון רבי חיים מאיר פרידמאן, זון פון הרב משה פרידמאן - ראש כולל וויזשניץ אין בראכפעלד.

קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
קאַטעגאָריע:חסידישע רבנים
קאַטעגאָריע:וויזשניץ
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן