open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
מקווה

[א מקוה אין [טירת צבי| קליין|250px]]
א **מקווה** איז א פֿארזאמלונג פֿון וואסער וואו מען קען זיך טובל'ן. 

## געבוי פון א מקווה 
מען קען זיך טובל'ן סיי אין א מקוה, א זאמלונג פון רעגנוואסער (מי גשמים), סיי אין א מעין, א קוואל. פראקטיש רופט מען ביידע היינט א מקוה. 

אין א מי גשמים מקוה טוישט זיך נישט דאס וואסער, דעריבער שאפט דאס א פראבלעם ווי אזוי צי האלטן די מקוה ריין. כדי צו לייזן דעם פראבלעם מיט צוויי אדער מער "בורות". דאס רעגנוואסער ווערט געזאמלט אין א גרויסער ציסטערנע געגראבן אין דער ערד; דאס איז דער ערשטער בור. אבער מען טובל'ט נישט אין דעם בור נאר אין א צווייטן בור, וואס איז געמאכט ווי א גרויסער באד אדער א קליינער שווימבאד. די צוויי בורות זענען באהאפטן דורך "השקה", דאס איז א גרויסער לאך וואס באהעפט די בורות. אנדערע מאכן נישט השקה נאר זריעה, לויטן חזון איש. דעם בור טבילה פילט מען אן מיט נארמאלן וואסער און מען קען אים הייצן צו א באקוועמען טעמפעראטור.

און ס'איז דא וואס מאכן דערנעבן א "בור אצל בור" און דאס אליינס צוטיילט מען אין צוויי, וואס ווערט גערופן "בור על גבי בור". 

באזונדער איז דא א העכערער בור וואס ווערט גערופן "אוצר", וואו מ'האלט דאס רעגנוואסער. און דאס איז אין פאל פון נויט, אויב עס גייט נישט קיין רעגן א שטיק צייט.

## טובל׳ען 
*בײַ אלע טובל'ט זיך א פרוי (היינט צו טאג, נאר נאך דער חתונה) מיט א ברכה; מיט דעם ווערט זי ריין צו איר מאן נאך דער טומאת נדה אדער ווען זי איז געווען א יולדת.
* אויך איינער וואס איז זיך מגייר דארף זיך טובל'ן אין א מקוה.
* כלים (געשיר, בעשטעק, טעפ) וואס א גוי האט געמאכט אדער וואס מען קויפט פון א גוי, טובל'ט מען מיט א ברכה איידער מען ניצט זיי מיט עסן.
* ביי ספרדים און חסידים גייען די מענער אויך אין א מקוה יעדן טאג, אדער מדין טבילת עזרא.

### ערב יום טוב 
עס ווערט געברענגט אז מ׳זאל זיך טובל׳ן ערב יום טוב. אנדערע זענען זיך נוהג אז זיי גיין אין דער מקווה נאר ערב יום כיפור, און אויך ערב ראש השנה. דערפאר פירן זיך אסאך מענער זיך טובל׳ן אפילו די וואס גייען נישט אגאנץ יאר צו גיין. 

ערב יום כיפור איז אויך א מנהג ביי טייל פרויען גייען אין דער מקווה.

## מקוה איד
**מקווה איד** איז דער טיטל פון איינעם וואס גיבט זיך אפ מיט די מקווה, נעמט די איינטריט געלט, רייניגט די מקוה, אויך איז איינגעפירט אז דער מקוה איד האט א שטיקל געוועלבל וואס פארקויפט תשמושי קדושה און וויין מיט בראנפן א.ד.ג.

אין א נשים מקווה הייסט די פרוי וואס גיט אכט אויף די טבילות א טיקערין.

## מקוואות אין ישראל און חוץ לארץ 
אין ישראל איז בויען מקוואות א רעליגיע דינסט וואס דאס לאנד דארף פארזארגן. די איינוואוינער פון א יישוב האבן א רעכט צו פאדערן מ'זאל בויען א מקווה, און היינט האט כמעט יעדער יידישער יישוב אין ישראל א מקווה. עטלעכע ארגאניזאציעס זענען טעטיק אין דעם געביט, די הויפט פון זיי איז דער "מרכז הארצי לטהרת המשפחה" (*נאציאנאלער צענטער פאר טהרת המשפחה*) וואס הרב אפרים זלמן היילפרין האט געגרינדעט. 

אין חו"ל איינער פון די וויכטיקסטע אויפגאבעס פון יעדער יידישער קהילה איז בויען און אויסהאלטן מקוואות.

קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים

קאטעגאריע:חסידות
כיכר השבת

**כיכר השבת** איז א באוואוסטע גאסבינדוג אין ירושלים צווישן די געגנטן מאה שערים און גאולה, וואס באניצט אויך אלס  זאמלפונקט צו מאכן הפגנות א.ד.ג. פון מזרח-מערב זענען די מאה שערים און מלכי ישראל גאסן; פון צפון-דרום זענען די יחזקאל גאס, שטרויס גאס און ישעיהו גאסן.

קאַטעגאָריע:ירושלים
קעטשאפ

קליין|דריי ערליי קעטשאפ
**קעטשאַפּ** איז א צושפייז צום עסן און איינצוטינקען געמאכט פון טאמאטע זאפט. עס קען ווערן אריינגעלייגט אין קעטשאפ אחוץ טאמאטעס אויך זויערס, זאלץ, פעפער, נעגלעך, צימערינג, ציבל און צעלער.

אמאל פלעגט מען עס מאכן פון א סארט שוואמען און געווירצן. מע קען נאך היינט טרעפן די סארט קעטשאפ אין פארשידענע לענדער צב"ש בריטאניע.

עס ווערט בעיקר גענוצט איינצוטונקען פרייס, טשיפס און און אזוי אויך פלייש.

עס איז אויך א הויפט באשטאנדטייל אין פיצא.

דער הויפט פראדוצירער פון קעטשאפ איבער דער וועלט איז היינז.

עס זענען פארהאן פארשידענע ערליי קעטשאפ: זיסע, זויערע און שארפע.

קעטשאפ ווערט געגעסן מיט פלייש, פרענטש פרייס, מען ניצט איר אין פיש רעסעפיס, "א אמעריקאנישער טשאלנט" וועט געווענטליך ווערן אזוי גערופן צוליב די קעטשאפ וואס די אמעריקאנער פירן זיך צו לייגן אין דעם טשאלנט.

קאַטעגאָריע:עסנווארג
קאַטעגאָריע:צושפייז
פישל הערשקאוויטש

הרב **אפרים פישל הערשקאוויטש** (י' תשרי תרפ"ג - ב' סיון תשע"ז), האליינער רב, איז  געווען דער דיין אין דער קלויזענבורגער קהילה פון וויליאמסבורג.

## ביאגראפיע
אפרים פישל איז געבוירן געווארן אין מונקאטש, טשעכאסלאוואקיי (היינט אוקראינע) צו זיין פאטער רבי שלמה הערשקאוויטש און זיין מוטער חיה בת רבי צבי אלימלך דים.

געוועזן רב אין שטאט האָליין נאך דער צווייטער וועלט מלחמה, און איז געווען דיין אין דער קלויזענבורגער קהילה פון וויליאמסבורג, און פון די הויפט רבנים פון דעם עירוב אין וויליאמסבורג.

ער האט געהאט א ריזיגן אוצר הספרים, מיט ספרים יקרי המציאות, און אסאך גדולי תורה פלעגן אלע יארן אים באזוכן צו זען אין די ספרים.

קאַטעגאָריע:עסטרייכער רבנים
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
קאַטעגאָריע:דיינים
קאַטעגאָריע:וויליאמסבורג
שענק

א **שענק** אדער א **קרעטשמע** אדער *ווערטס הויז* איז א פלאץ וואו מענטשן קומען צוזאמען צו טרינקען אלקאהאלישע געטראנקען און טרעפן נייע פענימער צו שמועסן און פארברענגען. טיילמאל אויך צו טאנצן.

ס'איז דא וואס שפילן מוזיק דורך MP3, אדער דורך DJ, אדער א גרופע וואס שפילט צוזאמען א קאפעליע.

די שענק איז געווענטליך אפן ביז אין די שפעטע נאכט שעות.

ס'איז דא וואו מ'בעט א דעקינג פארן אריינגיין ביי דער טיר.

קאַטעגאָריע:לעבנסשטייגער
כולל

**כולל** איז ווען מ'ענדיגט ישיבה וואס איז א פליכט, גייט מען אריין אין **כולל** וואס איז אפיציעל נאר א רשות.
ס'איז דא וואס בלייבן אפאר חדשים, נאר צו יוצא זיין, און ס'איז דא וואס בלייבן לענגער ביז ווען מ'ווערט געצווינגען צו גיין ארבעטען כדי צו ברענגען ברויט אין שטוב.

געווענטליך, ווילאנג די ווייב ארבעט נאך -דאס הייסט ביז זי געבוירט איר ערשטע קינד- קען מען נאך דורך שטופען אין כולל.
די וואס האלטן באמת דערביי, און שפירן אז זיי מעגן זיך מפרנס זיין פונעם ציבור, בלייבן אויף לענגער, ביז נאך אפאר יאר ווערט פון אים א דיין, מגיד שיעור, אדער מלמד.

אין ארץ ישראל איז איינגעפירט פאבריינגען אין די כוללים אויך פאר פשוטי עַם במשך דעם גאנצן לעבן, אין אלע מדינות אין אייראפע האט מען געגרינדעד כוללים פאר די אידן פון זייער לאנד וואס זענען געפארן וואינען אין ארץ ישראל, 

## רשימה פון כוללים 
*כולל שומרי החומות פאר די אונגארישע אידן

*כולל חיבת ירושלים פאר די גאליציאנער אידן

*כולל אהבת ציון פאר די זיבנבערגן אידן

*כולל פוילן פאר די פוילישע אידן

*כולל אהבת ירושלים די וויזניצער כולל

*סיגוטער כולל

*מונקאטשער כולל

קאַטעגאָריע:ישיבות
בחור

ממוזער|250px|בחורים פון פוילן
א **בחור** מיינט געװײנטלעך א מענטש א זכר נאך דער בר מצוה ביז צו דער חתונה. אנדערש ווי א יינגל אדער טאטע, איז דאס די פרייע יארן פון לעבן, ווען מען פארעמט זיך אויס אויף דער וועלט.

ביי אידן דרייט זיך ארום א באקאנט ווערטל, אז אויב וואלט די פראזע בחור ערשינען אין א לעקסיקאן, וואלט ער באצייכענט געווארן אלץ "מין חיה שדר בישיבה", א ווילד באשעפעניש וואס וואוינט אין א ישיבה. מאנכע לייגען צו אז בחור איז נוטריקון ח'יה ר'עה ו'דר ב'ישיבה, דער ערקלערונג פאר'ן ווערטל שטעקט אין דעם, אז א בחור ווערט געזען אלץ אן אומגעזעצטער מענטש וואס איז נאך נישט פולערהייט ערוואקסן, א שטייגער ווי מען רופט דאס אויף ענגליש א טינעידזשער, אבער אנדערש ווי ביי א גוי איז די הויפט סיבה פארוואס א בחור ווערט געזען אין אזא ליכט, צוליב דעם וואס דער בחור (בפרט אין די חסידישע ישיבות) איז שטארק באגרעניצט און איינגעצוימט צווישן די ווענט פון די ישיבה אפילו אויב דער קאפ איז אים נישט הונדערט פראצענט דערביי ביים לערנען, דאס איז גורם אז הונדערטער בחורים דרייען זיך ארום ווי א חיה אין געפענגעניש און קעען צוברענגן צו א ברויזנדע שטימונג און אומסטאבילקייט, כאטש געווענליך שטעלט זיך ארויס אז די פארדינסטן דערפון זענען מער ווי דעם שאדן.

* זעט אויך: מענטש

קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע
ישעיה בוימלגרין

קליין|ישעיה בוימלגרין
**ישעיה בוימלגרין** (געב׳ 1951) איז א ליובאוויטשער חסיד, וואס וואוינט אין קראון הייטס, און פירט אן די ריעל עסטעיט ביזנעס פון לוי לעוויעוו אין ניו יארק און אין פלארידא.

אין זיינע פילע ריעל עסטעיט פראיעקטן אין און ארום די טריי סטעיט געגנט פון ניו יארק און ארום די וועלט ווערן געגעבן פילע פרנסה זשאבס פאר חסידישע אינגעלייט פון אלע קרייזן, פון סאטמאר ביז ליובאוויטש, ער נעמט נישט קיין גוי'אישע יוניאן קאמפאניס פאר קיין שום פראיעקט. זיי פירן טאקע דורך פראטעסטן ביי אלע זיינע דעוועלעפמענטס, אבער זייענדיג א גרויסע עקשן ברעכט זיך נישט.

ער בויט אסאך תורה איבער דער וועלט, איבערהויפט פאר חב"ד אין ארץ ישראל, דארטן וואו ער איז אויפגעצויגן געווארן.

קאַטעגאָריע:יידישע ביזנעסלייט
קאַטעגאָריע:גרונטאייגנס
קאַטעגאָריע:ליובאוויטשער חסידים
קאַטעגאָריע:צדקה
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
דאמבאוי

left
**דאמבוי** (ענגליש: *Dumbo*) איז גאר א טייערער שיינער געגנט אין ברוקלין. ר"ת, פון ד'און א'נדער מ'אנהעטן ב'ריזש א'ווערפעס.

עס ליגט ביים עק ברוקלין ביים וואסער צווישן און צופיסענס פון די צוויי לעגאנדארע בריקן, די מאנהעטן און ברוקלין בריזשעס. ס'איז אמאל געווען א אינדוסטריאלער געגנט, אבער ארטיסטן האבן זיך אריינגעצויגן אין די אמאליגע פאבריקן און טראנספארמירט דעם געגנט צו א טייערע מאדערענער קווארטאל, פון די דריי גרעסטע אונטערנעמער וואס האבן אינוועסטירט דאס צו מאכן טייער זענען צוויי פרומע ארטאדאקסישע עשירים, דזשאזש גוטמאן און ישעי' בוימלגרין.

עס פארמאגט אן אויגן פארכאפענדער קוק פון די מאנהעטן הימל ספערע. און די גאסן זענען אלטמאדיש, מיט ציגל אויסגעלייגט פאר פערד און וואגן, חודש־געלט איז דארטן די טייערסטע אין גאנץ ברוקלין און די קולות פון די פארקער און באנען וואס לויפן אויף די בריקן מאכט טויב.
קאטעגאריע:געגנטן
קאטעגאריע:מאדע
קאַטעגאָריע:גרונטאייגנס
צביה גרינפעלד

קליין
**צביה גרינפעלד** (געב' תש"ה) איז א ישראלישע פאליטיקערין און א געוועזענער כנסת דעפוטאט.

גרינפעלד איז געבוירן געווארן אין ירושלים צו א חרדישער משפחה, און געלערנט אין בית יעקב שולעס. זי האט שטודירט אין אן ישראל'דיגן אוניווערסיטעט און שיקט אירע קינדער אין מזרחי שולעס, אבער דאס האלט זי נישט צוריק פון זיך רופן חרדיש, זי האט ארויסגעגעבן א בוך קריטיקירענדיג דעם חרדישן לעבנסשטייגער, און זי וואוינט אין דעם חרדישן הר נוף געגנט פון ירושלים. זי האט געוואונען דאס זעקסטע פלאץ אין דער מרץ פרייער פארטיי.

## וועבלינקען 
* איר וועבזייטל 

קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
קאטעגאריע:פרומע פאליטיקער
פענטאגאן

[קליין|250px|דער פענטאגאן מיט דער פאטאמאק טייך און [וואשינגטאן מאנומענט אין הינטערגרונט]]
דער **פענטאַגאן** איז די הויפטקווארטיר פון דער פאראייניגטע שטאטן פארטיידיגונג אפטיילונג אין ארלינגטאן, ווירזשיניע. די געביידע איז געווידמעט דעם 15טן יאנואר 1943 און זי איז די גרעסטע ביורא געביידע אין דער וועלט. די געביידע האט די פארעם פון א פינפעק (,  = פענטאגאן), און זי האט זיבן שטאק, צוויי פון זיי אונטער דער ערד.

אין די גמ' ווערט דערמאנט דאס ווארט פענטאגאן פאר א פינף עקיגער געביידע: תנו רבנן: בית עגול, דיגון, טריגון, פנטיגון אינו מטמא בנגעים. (בבא בתרא דף קסד עמוד ב). דער מאירי שרייבט שוין דארט אויפן פלאץ אז דאס אלעס איז לשון יוני.

## היסטאריע 
זי איז אטאקירט געווארן אין די סעפטעמבער עלעווען אטאקעס דורך אן עראפלאן. 184 מענטשן זענען געהרגעט געווארן.

## וועבלינקען 
* פענטאגאן וועבארט

קאַטעגאָריע:USA מיליטער
קאַטעגאָריע:USA רעגירונג
פילאנטראפ

[מרכז|קליין| ארגון חסד לאחר הוריקן [2005]]
**פילענטראפ** אדער **בעל צדקה** איז איינער מיט אסאך געלט און טיילט צדקה אויף א מאסשטאבליכען אופן.
קאטעגאריע:צדקה
קאטעגאריע:סאציאלאגיע

*
ווייטאג

[left|thumb|250px|א [קאריקאטור פון איינער וואס האט שמערצליכע קאפוויי.]]
**פיין** איז א אומבאקוועמער סענזאציע וואס קען זיין זייער שטארק אביסל אדער אומבאשרייבליך פיינפול. 
**ליידן** איז ווען דער מענטש שפירט די ווייטאג. 

שארף ציפעדיג ברענעדיג קענען ווערן אויסגערעכענט אלס איינע פון די סענזאציעס ווען מען האט פיין.

**ווייטאג** קען זיך אויסטייטשען אויף צוויי ריכטונגען, 1. עמאציאנעל און 2. אין קערפערליך.

**פיזישע פיין**: געשענט אלס קאנסעקווענס וואס די ניוראןס שיקן מעסעזשס צום מוח אז דער ביאלאגישער טישו איז ערגעץ געשעדיגט געווארן. די וועג וויאזוי דאס ארבעט איז זייער וואונדערליך, נערווען טראגן דעם מעסעזש פון א וואונד צום מוח, אז עפעס איז דא געשען און מען זאל לויפן צום דאקטער דאס פארעכטן כדי מען זאל נישט שטארבן.

**עמאציאנאלער פיין**: קען אבער מיינען ווי גילט און סתם פארלירן עפעס א גוטע זאך וואס מען גלוסט. א.א.וו. אויך ביי עמאציאנאלער ווייטאג, איז דאס צו שיקן א מעסדזש פארן מענטש צום געדענקן נישט צו טשעפענען קיין אנדערן ווייל עס טוט וויי, נישט צו באגנבענען קיינעם ווייל מען וועט זיך פארשעמען און האבן עמאציאנאלע ווייטאג.

די צוויי מערסטע פייניגונגען אין די פאראייניגטע שטאטן איז קאפוויי און רוקן ווייטאג

קאטעגאריע:קערפער
ט"ו בשבט

[left|200px|thumb|[ראזשינקעס]]
**יום ט"ו בשבט** אדער **חמשה עשר בשבט** איז דער **ראש השנה לאילנות**, איינע פון די פיר ראש השנה'ס וואס זענען דערמאנט אין מסכת ראש השנה. היינטיגע צייטן איז דער טאג א שטיקל יו"ט.

## מקור
אַזוי ווי עס שטייט אין משניות: 

דאס הייסט אז, לויט בית הלל, די פירות וואס הייבן אן צו וואקסן נאך ט"ו בשבט ווערן גע'מעשר'ט באזונדער פון די פאריאריגע פירות. אויך רעכנט מען פון דעם טאג די יארן פון ערלה און נטע רבעי.

## מנהגים
ט"ו בשבט פירט מען זיך צו עסן זיסע טרוקענע פרוכטן פון די אויסדערוועלטע פרוכטן אין ארץ ישראל, ניסלעך מיט מאַנדלען. אין אייראפע איז נישט געווען מעגלעך צו באקומען פירות פון ארץ ישראל אינמיטן ווינטער, פלעג מען עסן באקסערן וואס איז יא געווען בנמצא.

## פירות שנשתבחה בהם ארץ ישראל

בילד:Pomegranate fruit.jpg|מילגרוים (רימון)
בילד:Ripe grapes.jpg|וויינטרויבן

בילד:Fig.jpg|פייג
בילד:Olive-tree-fruit-august-0.jpg|איילבירטן

## דאווענען
אזוי ווי חמשה עשר בשבט ווערט גערעכנט אלס א שטיקל יו"ט זאגט מען נישט קיין תחנון ביים דאווענען. אין רוב קהילות זאגט מען אויך נישט קיין תחנון צו מנחה דעם פריערדיגן טאג.

## וועבלינקען
* שיינע ווידיאס איבער ט"ו בשבט ט"ו בשבט אין דעם סייט הרועה הנאמן

קאַטעגאָריע:ימים טובים
ריווינגטאן שול

left|250px
די **ריווינגטאן שול** איז דער שול אין דער לאוער איסט סייד, אויף ריווינגטאן גאס צווישן לאדלוי און ארטשערד גאסן. ס׳איז אויך באקאנט אלס די ערשטע ראמעינישע שול, אוואו עס האט געווירבעלט מיט אידן אין די צייטן ווען איסט סייד איז געווען יידיש, עס האבן דארטן אויפגעטרעטן די גרעסטע חזנים אין דער אידישער היסטאריע, יאסעלע ראזנבלאט, קאסעוויצקי, און נאך. 

איר לעצטער רב, הרב יעקב שפיגל, איז געשטארבען פון א פאטאלער הארץ אטאקע מוצאי תענית שבעה עשר בתמוז אינמיטען א סעודת ברית וואס ער האט געמאכט פאר א פרייען פארפאלק.

זיינע קינדער ר' שמואל פון איסט סייד ר' משה פיינשטיין'ס כולל, און זיין ברודער גרשון שפיגעל דער טוען רבני פון לעיקוואד, דינען צוזאמען היינט צוטאגס ברבנות.

עס איז צאמגעפאלן די דאך, און די שפיגל קינדער האפן אז דאס וועט ברענגען געלט אויפצולעבן די שול.

קאַטעגאָריע:שולן
קאַטעגאָריע:ניו יארק סיטי
ראזשינקע

left|200px|thumb|ראזשינקעס
**ראזשינקעס** זיינען פארטרוקנטע וויינטרויבן. א ראזשינקע איז זייער זיס. ראזשינקעס ווערן פראדוצירט אין די פאראייניגטע שטאטן, אויסטראליע, טשילע און נאך לענדער.

מען פירט זיך דאס עסן ט"ו בשבט און ראש השנה.

מיט ראזשינקעס קען מען באקן געשמאקע קוכן, אנדערע לייגן דאס אריין אין די חלות אדער אין א לאקשן קוגל.

א נזיר, אויסער וואס ער טארן נישט טרינקען קיין וויין, טאר ער אויך נישט עסן טרויבען, און אויך נישט קיין ראזשינקעס.

קאטעגאריע:זיסווארג
קאטעגאריע:פרוכט
חלה

250px|left|קליין|חלה באדעקט מיט מאָן
**חלה** (כאַלע) איז א ברויט, אפֿטמאָל געפֿלאכטן, וואס איז געבאַקן באַזונדער אויף שבת און יום טוב. יעדע חלה ווערט געפלאכטן פון זעקס שטיקלעך טייג.

עס זיינען דא פארשידינע מנהגים וויפל חלות דארף ליגן אויפן שבתדיגן טיש. לויט דער הלכה, לייגט מען צוויי חלות ביי אלע דריי שבתדיגע סעודות, פאר לחם משנה. אזעלכע לייגן 12 חלות, אדער באקט מען א י״ב חלה.

קאַטעגאָריע:עסנווארג
קאַטעגאָריע:שבת
קאטעגאריע:מצוות און מנהגים
כאמאס

**כאמאס** אָדער **האַמאַס** אָדער **חמס** (אראביש: *حماس*; ווערטלעך: "קנאות") איז א פּאלעסטינער סוניט-איסלאמיסטישער מיליטער־פאליטישע באװעגונג װאס איז רעגירט געװארן דעם עזה פאס זינט 2006. זי קאנטראלירט נאר חלקים פונעם פאס אין איצטיקען מאמענט צוליב מדינת ישראעלס קריקדערלאנג צום אקטאבער 2023 שחיטה. 

## אקטאבער 2023 שחיטה 
אום 7טן אקטאבער 2023 (שבת שמחת תורה תשפ"ד, אין יידישן לוח) האט כאמאס ארויסגעשאסן א באראשז פון ראקעטן אין ריכטונג פון ציווילע געגענטער, און די זעלבע צייט האבן כאמאס טעראריסטען (צוזאמען מיט פאלעסטינער זשורנאליסטן און בילדער כאפערס) אינוואדירט אויף טרעקלעך מאטארציקלען שיפן און פאראגליידערס צו יישובים אין דרום ארץ ישראל און האבן '''אויסגע'שחט'ן** אומשולדיגע **זיידעס, באבעס, טאטעס, מאמעס, קינדער, און עופעלעך** אין זייער בעטלעך. א טייל האבן זיי לויט באריכטן פארברענט לעבעדיגערהייט מער פון א **1100 אומשולדיגע ציווילע'* ישראלים זענען אומגעברענגט געווארן, און זיי האבן אומגעברענגט און איבערגענומען מיליטערישער באזעס אין דרום א"י. און אויך האבן די טעראריסטען (צוזאמען מיט ציווילע פון עזה וואס האבן אויסגענוצט די געלעגנהייט) פארכאפט 236 אומשולדיגע ציווילע כולל - פארעלטערטע מענטשן טאטעס און מאמעס, קינדער און בעיביס.

"כאמאס" איז באצייכנט געווארן ווי א טעראר ארגאניזאציע דורך ישראל, די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע און דעם אייראפעישן פארבאנד.

## פאליטיש 
אין יאנואר 2006, האט זי *געוווּנען'' ביי די וואלן קעגן פאַטאַך.

## כאַמאַסטאַן 
אין מאנאט יוני 2007 האט אויסגעבראכן א גרויסע מלחמה צווישן די כאמאס מיט די פאטאך, וואס האט צוגעבריינגט א מיליטערישער איבערקערעניש, און במשך די צייט האבן די כאמאס באוויזן צו פארכאפטן די מאכט אין עזה און דאס דערקלערן אין זייער פולשטענדיגן הערשאפט.

דער שטח ווערט יעצט גערופן דורך אסאך לענדער **כאמאסטאן**. דאס ווארט "כאמאסטאן" האט ביבי נתניהו ערפינדן, און די מערב וועלט פרעסע האט זיך צוגעכאפט צו דעם נאמען און זיי רופן עס אזוי אן.

אלס נקמה האט די פאטאך גרופע פארשטערקערט זייער מאכט אין די מערב ברעג און אויפגעזאגט דעם פאראלאמענט פירער איסאמעל האנייע.

צוליב שרעק פון נקמה האבן אסאך כאמאסניקעס אפגעשניטן די בערד מען זאל זיי נישט דערקענען און דערפאר טשעפן.

## וועבלינקען 
* בילדער פון כאמאס־פאטאך קאנפראנטאציע

קאַטעגאָריע:על אקצא אינטיפאדע
קאַטעגאָריע:פאלעסטינע
קאַטעגאָריע:טעראר
עיפאק

left|200px
**איפאק** (אויף ענגליש: **AIPAC** ראשי תיבות: **American Israel Public Affairs Committee**) איז א פּאָליטישע אָרגאַניזאַציע אין אמעריקע וואָס איר צוועק איז צו משפיע זיין פאר מדינת ישראל צוועקן.

## דרויסנדיקע לינקן 
http://www.aipac.org

קאַטעגאָריע:USA פאליטיק
טאמי לאפיד

**יוסף ״טאמי״** **לאפיד** (1931 - 1טן יוני, 2008) איז אַ ישראלדיקער זשורנאליסט וואס איז געווען דער פירער פון דער **שינוי** פאליטישע פארטיי.

אום יאנואר 2006 האט ער זיך רעזיגנירט פון דער פארטיי.
## משפחה
טאמי לפיד האט חתונה געהאט מיט די שריפטשטעלערין און דראמאטורגין שולה לאפיד. דאָס פּאָרפֿאָלק האָט געהאַט דרײַ קינדער: מיכל (וואָס איז אומגעקומען אין אַן אויטאָ־אַקסידענט אין 1984), יאיר (שפּעטער דער 14טער פּרעמיער־מיניסטער פֿון ישׂראל) און מירב (מאַמע פֿון נטע ראָטה). 

אין די 1960ער יארן האט ער געוואוינט אין דער זשורנאליסטן-וואוינונג, א וואוינונגס-געביידע אין די שכונת יד אליהו אין תל אביב, וואו עס האבן געוואוינט עטליכע הויפט זשורנאליסטן, אריינגערעכנט יגאל לב און לוי יצחק ירושלמי. שפעטער איזער אריבערגעפארן קײן צפון־שטאט.

קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
ציצית

טעקע:Zitzis.jpg

**ציצית** איז א הייליגע קלייד, וואס איז פיר'עקיג און האט ביי די עקן הענגנדיגע שטריקלעך, געקניפט אויף א ספעציעלע שטייגער.

דער אייבירשטער האט אונז געגעבן די מצווה פון גיין אנגעטון **ציצית**, ווייל דאס דערמאנט אונז שטענדיג ווער מיר זענען אויף די וועלט, און זיך אויפוועקן אין יעדן נסיון אז מיר זענען הייליגע אידן.

חסידים גייען אין וואלענעם ציצית קלייד, העכער די העמד, געוויסע חסידים גייען באהאלטן, טייל שיטות האלטן פון געוויסע סארט קניפן, וואס זענען אנדערש ווי די אלגעמיינע מנהג, אויך זענען פארהאנען פארשידענע מנהגים ווי גענוי אריינצושטעקן די ציצית פעדימער, און אויך וויפיל אויסשניט עס זאל זיין ביים האלדז פונעם ציצית קלייד, צו רינדעכיג צו א שניט אין פארנט אויך.

א גאנצע מסכתא פאר זיך איז דאס צולייגן א בלויע געפארבטן פאדעם, וואס איז ארגינעל געווען אינעם מצוה מן התורה, נאר מיט די גענעראציעס, איז עס פארלוירן געגאנגען די ספעציעל חלזון פיש, וואס פארמאגט בלויע בלוט, וואס דערמיט האט מען דווקא געפארבט יענעם שטריקל, און ס'דא וואס האלטן היינט, אז זיי האבן יא אפגעפונען עפעס אזא סארט, און זיי גייען היינט אויך דערמיט.

דאס צד השווה פון אלמען, אז די הייליגע שטריקלעך וואס הענגן פון בגד, איז דער סימבאל פון הייליגקייט און שטאלץ וואס א טראדאיצינאלער איד טראגט צו אויסרופן און דערמאנען זיין גאנצען תכלית און ציל פון לעבן.

http://www.tekhelet.com/

קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
*
הספד

**הספד** איז וואס מ'רעדט ביים לוי' פון א מענטש נאך זיין שטארבן פארן באגראבן.

צדיקים האבן געזאגט אז עס איז גלייך אז מ'זאל זיך שרייבן אליינס דעם הספד כדי צו קענען מתקן זיין דעם הספד ביים לעבן.

## דערויסענדיגע לינקס 
איינער בלאגט זיין הספד http://hespd.blogspot.com/2005/12/blog-post.html 
קאַטעגאָריע: מצוות און מנהגים
דעיוויד קלינגהאפער

left

**דעיוויד קלינגהאפער** איז א אידישער שרייבער אויפן ענגלישן שפראך. 

ביי די פופצן יאר איז ער געווען אזוי צעבראכן פון דעם געדאנק אז ער איז א גוי, איינער אין זיין גאנצן קלאס (וואס הגם פרייע, זענען פארט געווען אידן), אז ער זיך איינגעשפארט אין בית הכסא און זיך זעלבסט מל-געווען - אפגעשניטן זיך די ערווה מיט א מעסער...

ערשט ווען ער איז שוין געווען א גרויסער שרייבער אין דעם קאנסערוואטיוון נעשאנאל רעוויאו מאגאזין, האט ער זיך באגעגנט מיט הרב דניאל לאפין און אנגעהויבן זיך אינטערעסירן אין יידישקייט. 

נאכן זיך טרעפן מיט זיין עכטער מאמע צום ערשטן מאל אין לעבן, האט ער איר געפרעגט פארוואס זי האט אים פארקויפט פאר יידן? האט די מאמע זיינע אים געענטפערט אז זי איז טאקע נישט קיין יידענע, אבער איר זיידע איז געווען יא געווען א ייד; האט זי געוואלט אז איר זון זאל אויך אויסוואקסן א ייד. 

פון דארט און ווייטער האט זיך אנגעהויבן זיין וועג צוריק צו יידישקייט. ער איז היינט צו טאג א גר צדק - א פולער, פרום-ארטאדאקסישער ייד.

די דאזיגע דראמאטישע געשיכטע פון דעם גרויסן אמעריקאנישן יידיש-קאנסערוואטיוון שריפטשטעלער ווערט פינטקליך געשילדערט דורך דעם העלד אליין אין איינעם פון זיינע פילע ביכער מיט נאמען; **מיין גאט, זאמל מיך איין** 
און אין נאך א בוך וואס ער האט לעצטנס ארויסגעגעבן: *די אנטדעקונג פון ג-ט; אברהם און מאָנאָטאיזם*.

קלינגהאפער
לאביאונג

**לאביאונג** אדער **שתדלנותשאפט** איז די אינדוסטריע פון שוויצערס וואס חנפענען געזעץ געבער צו מאכן געזעצן לטובת די עשירים.

א לאביאיסט, איז א פאך און פרנסה וואס מ'שטעלט צוזאם גרויס געלט פאר פאליטיקער, און דערנאך מאכן זיי געזעצן צופרידן צו שטעלן די מענטשן וואס האבן זיך געלאזט קאסטן.

די ציונים זענען די גרעסטע לאבי אין אמעריקע, אונטער פארשידענע גרופעס, די הויפט פון זיי איז עיפאק.

חרדישע לאביאיסטן זענען יונתן יוסף מענצער און יחיאל גאלדבערגער פון פאפא און יעקב ישראל פריינד פון קרית יואל.

קאַטעגאָריע:האנדל און פינאנץ
קאַטעגאָריע:פאליטיק
פאטער

ממוזער|טאטע מיט זון
ממוזער|טאטע מיט טאכטער
[ממוזער|טאטע מיט זון [ארץ ישראל]]
**פֿאָטער** אדער **טאטע** ווערט אנגערופן דער מאנספערזאן פון די צוויי עלטערן פון זייער קינד.

## פאטער לויט דער תורה 
יעדעס קינד וואס איז געבוירן פון א יידישן מאנספערזאן און א יידישער פרויענפערזאן, ווערט דער מאנספערזאן פאררעכנט אלס פאטער פון קינד, אומאפהענגיק צי ער מעג מיט איר הייראטן לויט דער תורה צי נישט, און אויך נישט אפהענגיק צו זיי האבן געהייראט. אבער א קינד וואס איז געבוירן פון א יידישן מאנספערזאן און א נישט יידישער פרויענפערזאן, אויך ווען זי זאל זיין ערלויבט צו אים, צום ביישפיל אן עבד עברי וואס איז ערלויבט פאר אים א שפחה כנענית, דאך ווערט דער מאנספערזאן נישט אנגערופן **פאטער** לויט דער תורה .

ער איז איינער וואס האט אראפגעברענגט א קינד אויף דער וועלט, ער איז אים מחויב צו מחנך זיין און דאס קינד איז אים מחויב צו רעספעקטירן און מכבד זיין.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:משפחה
האליוואד

[שמאל|ממוזער|230px|[שדרת הכוכבים של הוליווד]]
250px|שמאל|ממוזער| הוליווד

**האליוואד** איז א געגנט אין לאס אנזשעלעס וואס פון דארטן ווערן פראדוצירט רוב פילמען און מאוויס פון אמעריקע און איבער דער וועלט.

קאַטעגאָריע:קאליפארניע
קאַטעגאָריע:פארוויילונג
קאַטעגאָריע:פילם
קאַטעגאָריע:קולטור
קאַטעגאָריע:געגנטן
אקטיאר

]]

אן **אַקטיאָר** (**אַקטריסע** פֿאַר אַ פֿרוי) אדער **שוישפילער/ין** איז איינער וואָס שפילט אין אַ פילם אָדער טעאַטער אָדער סתם אַזוי נאָך מאַכענדיג אַן אַנדער כאַראַקטער.

*
קאַטעגאָריע:קולטור
קאַטעגאָריע:פילם
קלינטאן

**קלינטאן** איז א משפחה נאמען:

* ביל קלינטאן
* הילערי קלינטאן
קאַטעגאָריע:נעמען
וואשינגטאן

צי מיינט איר וואשינגטאן די סי (הויפטשטאט) אדער דזשארזש וואשינגטאן (דער ערשטער אמעריקאנער פרעזידענט)

קליין|250px|מאינט רעיניר וואלקאן בארג

**וואשינגטאן** איז א שטאַט אין די ברעג צפון מערב גרעניצט זיך מיט קאנאדא. ער הייסט נאכן ערשטע פרעזידענט דזשארזש וואשינגטאן און איז דער 42סטן שטאט פון די 50 שטאטן.

די הויפטשטאָט פון וואשינגטאן איז אלימפיע. אלימפיע איז א קליינע שטאָט אויף דער מערב זייט פון וואשינגטאן. די גרעסטע שטאט אין וואשינגטאן איז סיאטל.

אין סיאטל, וואשינגטאן, וואוינען אסאך אידן אן ערך פון 100 טויזנט.

וואשינגטאן האט פיל שיינע וועלדער, טייכן, שלוכטן און בערג. זייענדיק לעבן דעם אקעאן, האט וואשינגטאן א לאנגע בארטנליניע.

די גרעסטע אוניווערסיטעטן אין וואשינגטאן זענען דער אוניווערסיטעט פון וואשינגטאן, אין סיאטל, און וואשינגטאן שטאַט אוניווערסיטעט אין א קליין שטעטל פולמאן, אויף דער מזרח זייט פון וואשינגטאן.

די באפעלקערונג פונעם שטאַט לויטן 2020 צענזוס איז 7,705,281

## רעפערענצן
אדוואקאט

אן **אדוואָקאט** איז דער וואס גראדואירט און האט באקומען א דאקטאראט אין "געזעץ שולע".

זיי פארטרעטן די אנגעלקאגטער פארברעכער, אים ריינציוואשן אין געריכט מיט כל מיני דריידעלעך און טענות.

## אדווקאטן פירמע 
איז געוועליך א פירמע וואס אנטהאלטן אין זיך מערער אדוואקאטן אונטער די פירערשאפט פון 2 אדער 3 גרויסע באקאנטע אדוואקאטן וואס זייער פאפולערקייט אין געווינען די געריכטן ציעט קליענטן.

*
קאטעגאריע:געריכט

קאַטעגאָריע:האנדל און פינאנץ
ספר

אַ **ספר** איז געשריבענע בלעטער וואָס מען האָט פאַרבונדן צוזאַמען, וועגן אַ הייליקער טעמע פון תורה. אַ וועלטלעכע זאַמלונג פון בלעטער הייסט אַ בוך.

קליין|250px|אלטע ספרים

פארצייטנס, פאר ווען עס איז דערשינען געווארן א דרוקעריי, האט מען געשריבן אויף שטיינער, נאכער אויף מגילות. היינט קען מען ליינען ביכער מיט עלעקטרישע ביכער ווי צום ביישפיל די וויקיפעדיע ווערט פארעכנט אלס א דיגיטאלישער בוך.

היינט נאך וואס די טעכנאלאגיע איז זייער אנטוויקלט געווארן, איז די באדארפעניש פון ליינען ספרים אראפגעגיינגען, און מען שעפט וויסנשאפט און אנדערע פארוויילונג פון אנדערע מיטלען, ווי טעלעוויזיע, אינטערנעט, טעאטער אא"וו.

איינער וואס פארקויפט ספרים הייסט א **מוכר ספרים**

ביי די פרומע געמיינדע איז די נייע אויבעדערמאנטע טעכנאלאגישע מיטלונגען פארבאטן, און דערפאר די ספרים באנעמען נאך ביי זיי א חשוב'ן פלאץ אין זייער לעבן.

ביי די אידן האט בכלל ספרים שטענדיג פארנומען א וויכטיג פלאץ, אין די ביכער ווערן אידן גערופן **עם הספר** דאס הייסט א פאלק וואס פארטיפט זיך אין ספרים, און שעפן זייער וויסנשאפט און אלעס וואס זיי האבן פון ספרים, אפילו אין די מיטל אלטער ווען די פעלקער זענען געווען אויסגעטוען פון יעדע סארט וויסנשאפט, איז אבער ביי אידן אייביג געבליבן דאס קוקן אין ביכער און אין ספרים.

## וויאזוי צו דרוקן ספרים 
דער גאון רבי עקיבא איגר שרייבט אין דער הקדמה פון זיינע ספרים אז ער באשווערט מיט א שבועה אלע וואס וועלן דרוקן זיינע חיבורים זאלן זיי עס דרוקן מיט שיינע גרויסע אותיות, ברייטע גליונות, און שיינע בלעטער כדי יעדער זאל זיך שפירן גוט ווען מען קוקט דערין אריין, עס זאל ברעגנען א ברייטקייט, מען זאל זיין באקוועם מיט זיינע ספרים.

אין ספר מדרש פנחס פון רבי פנחס קאריצער שטייט א ספר מיט קליינע אותיות א בחינה פון מוחין דקטנות, עס ווייזט אויף א קליינער מוח, א ספר מיט גרויסע אותיות מיט א שיינע אויסלייג איז א בחינה פון מוחין דגדלות, עס ווייזט אויף א ברייטער מוח.

## זעט אויך  
* בוך

קאַטעגאָריע:ביכער
עדגער בראנפמאן

**עדגער בראנפמאן** (20סטן יוני, 1929 – 21סטן דעצעמבער, 2013) איז געווען א באקאנטער אידישער ביליאנער פון קאנאדע. 

זייער רייכטום איז פון משקה, אבער זיין אייניקל האט דאס שטארק פארמינערט דורך פארקויפן זייער בראנפן פירמע **סיגרעם** און אינוועסטירט אין אומגעלונגענע ביזנעסן צו פראדוצירן האליוואוד פילמען. 

עס באשטייט פון צוויי ברודער עדגער און טשארלס, און דער זון פון עדגער, מיטן נאמען עדגער זשאניאר.

זייער געלט ווערט גענוצט צו פינאנצירן בוירט רייט פראגראם ווי יעדעס איד באקומט אויסגעצאלט זיין ערשטע נסיעה קיין ארץ ישראל און נאך פארשידענע סעקולערע הומאניטארישע פונדאציעס.

קאטעגאריע:ביליאנערן
קאטעגאריע:יידישע ביזנעסלייט
קאטעגאריע:צדקה
קאטעגאריע:האנדל און פינאנץ
ליבעראליזם

**ליבעראליזם** אין פאליטיק וויסנשאפט איז א מעטאד וואס איר געדאנק איז צו ערלויבן יעדן מענטש צו וואקסן עקאָנאָמיש אן גרענעצן. אנדערש איז סאציאליזם וואס  די רייכער דאַרפֿן זארגן פאר די ארימעלייט.

די ליבעראלישע צוגאנג האלט אז מען דארף לאזן דעם מענטש זיך אנטוויקלען וויפל נאר ער קען, און די רעגירונג טאר זיך נישט ארײַנמישן אים צו צווינגען אונטערהאלטן שוואכערע מענטשן. אבער כאטש דעם, אויך א ליבעראלישע דעמאקראטישע רעגירונג שטיצט מינימאליש "נאטורלעכע רעכטונגען" פאר די גאר שוואכע אינוואלידע מענטשן, כדי צו שענקען מינימאלישע רעספעקט פארן מענטש צו זיין א "מענטש".

א דעמאקראטישע רעגירונג קען זיך פירן מער ליבעראל אדער מער סאציאליסטיש. למשל די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע פירן זיך מער ליבעראל, און פארשײדענע לענדער אין אייראפע ווצ"ב גרויסבריטאניע, דייטשלאנד, פראנקרייך, מדינת ישראל א.א.וו. פירן זיך מער סאציאליסטיש.

## מעלות און חסרונות 
דער ליבעראלער צוגאנג וואס גיט פולע ערלויבונג פאר יעדן בירגער צו אנטוויקלען זיך וויפל נאר ער קען, בריינגט פיל פלײַס פארן בירגער צו פארגרעסערן זיין געזעלשאפט, און אזוי בריינגט ער מער ארבעט פאר מער מענטשן. אויך בריינגט דאס פאַרמעסטונגען צווישן די געזעלשאפטן, וואס דאס מאכט ביליגער די פראדוקטן וואס די געזעלשאפטן פראדוצירן. אבער פון דער צווייטער זייט, נעמט עס אוועק די חשק פון די רייכע צו ארבעטן, ווייל זייער געלט גייט צו ראטעווען פאלאר-בערן און גלאבאלע-אנווארעמונג. און עס ברענגט א געוואלדיקע אונטערשיידונג צווישן די רייכע און בעסערע מענטשן וואס האבן א פּאָטענציעל צו אימער וואקסן, און די פראסטע לייט בלייבן אימער הינטערשטעליק.

## ליבעראליזם אין לעבנסשטייגער 
**ליבעראל** - אין קאנטראסט צו קאנסערוואטיוו - איז גרייט צו טוישן איינגעגעסענע טראדיציעס פאר א בעסערן, נייערן און מער מאדערנעם לעבנסשטייגער. די ליבעראלן זיינען די וואס קעמפן פאר אלעם וואס פון אייביג אן באטראכט געווארן ווי שלעכט אדער פארבאטן, ווי למשל געי, אבארטן אא"וו.

## זעט אויך 
* קאפיטאליזם

קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע
קאַטעגאָריע:דעמאקראטיע
קאַטעגאָריע:פאליטישע וויסנשאפט
סענאט

קליין|200px|זיגל פונעם אמעריקאנער סענאט
דער **סענאט פון די פאראייניגטע שטאטן** איז די העכערע הויז פון קאנגרעס (פארלאמענט). יעדער שטאַט שיקט צוויי סענאטארן פאר א קאדענץ פון זעקס יאר. איז סה"כ 100 סענאטארן. 

די רעכט פון דעם סענאט שטאמען פונעם ערשטן קאפיטל פון דער קאנסטיטוציע פון די פאראייניגטע שטאטן.

קאַטעגאָריע:USA רעגירונג
קאַטעגאָריע:פאליטיק
באלקאני

left
הרב **באַלקאַני** איז אן איידעם ביי דעם גרויסן לובאוויטשער רייכן משפחה פון רובאשקין כשר פלייש.

ער פירט אן יארן לאנג מיט א בית יעקב שולע אין בארא פארק פאר מיידלעך, באקאנט אלס בית יעקב ד'באלקאני, ער איז געווען אין די נייעס שוין פיל מאל צוליב זיינע פארצווייגטע געטועכץ פאר תורה אנשטאלטן.

קאַטעגאָריע:עסקנים
קאַטעגאָריע:מענטשן פון בארא פארק
זשאסעף ליבערמאן

left
**זשאסעף איזאַדאר ליבערמאן**, יוסף אדער זשא, (געב' דעם 24סטן פעברואר 1942) איז דער פרומער אידישער ארטאדאקסישער סענאטאר פון קאנעטיקעט.

זיין צווייטע ווייב הדסה ליבערמאן האט אים געמאכט א בעל תשובה. זי שטאמט פון רומעניע פון דער שטאט סאטמאר.

ער איז געלאפן פאר וויצע פרעזידענט אונטער על גאר אויף דעם דעמאקראטישן טיקעט. און פארלוירן.

ער איז א דעמאקראט, אבער ווען עס קומט צו זיכערהייט פראגעס, ווערט ער באטראכט ווי א קאנסערוואטיווער, ער איז פון דעם ערשטן מינוט אן געשטאנען ביי דער רעכטער זייט פון בוש מיט זיין מלחמה קעגן טעראר, און קעגן איראק, ער האט איר שטענדיג באגריסט, אפילו ווען עס האט אים טייער געקאסט, ער האט שיער נישט פארלוירן זיין בענקל אלס סענעטאר, דאך האט ער זיך נישט געבויגן זיין מיינונג.

קאַטעגאָריע:בעלי תשובה
קאַטעגאָריע:קידוש ה'
קאַטעגאָריע:קאנעטיקעט
קאטעגאריע:פאראייניגטע שטאטן סענאטארן
קאַטעגאָריע:פרומע פאליטיקער
מוהל

**מוהל** איז דער וואס שניידט אוועק די ערלה פון איינעם ביי א רעליגיעזער צעראמאניע ברית מילה. 

מעיקר הדין ליגט די מצוה פון מילה אויפן פאטער פונעם קינד, אבער רוב פאטערס האבן נישט די דערפארונג דעריבער בעט מען א פראפעסיאנעלער מוהל צו ווערן זיין שליח.

## באקאנטע מוהלים 
אין ארץ ישראל איז געווען א גרויסער מוהל יאסעלע ווייסבערג וואס האט גע'מל'עט יעדן טאג עטליכע קינדער. זיין זון משה גייט אין זיינע פיסטריט, און ער איז דער אפיציעלער מוהל אין שערי צדק שפיטאל.

אין דער וויזשניצער קהילה אין מאנסי, ווען דער פריערדיגער רבי, רבי מרדכי האגער פלעגט מכובד ווערן מיט סנדקאות, אויסשליסליך נאר זיין זון, רבי ישראל האגער, וואס האט געדינט דעמאלטס אלס רב ד'קהל "תורת חיים" אין מאנסי, און וועלכער איז א בארימטער מוהל, האט געמעגט דורכפירן די ברית.
קאַטעגאָריע:ברית מילה
קאַטעגאָריע:אידישע פאכן
*
שטראסבורג

**שטראסבורג** (; עלזאסיש: *Strossburi* ;  ) איז די הויפטשטאט פונעם עלזאס ראיאן אין צפון־מזרח פראנקרייך, וואס גרעניצט זיך מיט דייטשלאנד.

## יידן אין שטראסבורג 
צווישן 1400 און דער פראנצויזישער רעוואלוציע איז געווען פארבאטן פאר יידן צו וואוינען אין שטראסבורג. דער ערשטער שטאטס רב פון דער נייער קהילה איז געווען הרב דוד זינצהיים, דער ״יד דוד״.

אסאך אידן וואוינען אין שטראסבורג, בעיקר ספרדים וואס זיי האבן אויך אויפגעלעבט דאס אידישע לעבנסשטייגער צוליב די פילע בעלי תשובה וואס זיי פראדוצירן.

## צווילינג שטעט 
* באסטאן, פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע, זייט 1960.
* , זייט 1960.
* , זייט 1962.
* , זייט 1990.
* רמת גן, ישראל, זייט 1991.
* ג'אקמאל, האיטי, זייט 1996.
* נאוואגאראד, רוסלאנד, זייט 1997.
* פעס, מאראקא.

thumb|center|765px| פאנאראמע מיטן בריק „פאנט קוּווערט" פון די מיטל־עלטער אין פאדערגרונט.

קאטעגאריע:אידישע יישובים

קאַטעגאָריע:שטעט אין פראנקרייך
חזיר

left|thumb|250px|א חזירל עסט פון א חזיר
דער **חזיר** (*Sus scrofa domesticus*) איז א בהמה וואס מען עסט אין כינע, דער מיטל מזרח און אייראפע.

א חזיר געבירט אויף איין מאל צווישן 6 - 12 קינדער.

חזירים טראגן מחלות און פאראזיטן וואס קענען שעדיגן מענטשן.

לויט דער תורה און לויט איסלאם איז פארבאטן דאס צו עסן.

אויך מען נוצט דעם ווארט **חזיר** אויך צו אנטיטלען א שמוציקן מענטש.

אין מדינת ישראל איז פארבאטן צו אויפציען און האדעווען חזירים אין די יידישע געגנטן אויסער לצורך פארשונגען וואס איז ערלויבט. אבער פארקויפן חזירים גיט די מדינה באשטעטיקייט פאר די לאקאלע אויטאריטעטן צו אנטשיידן. וויבאלד דער חזיר איז פאררעכנט אלס א שמוציגע טריפה'נע חיה רופט מען דאס אין ישראל **בשר לבן** - ווייס פלייש.

## אידישקייט 
דער חזיר ווערט דערמאנט אין דער תורה אלץ א טמא'נע חיה, עס האט געשפאלטענע קלעים, אבער עס איז נישט מעלה גרה. די גמרא מסכת חולין ד' נ"ט זאגט אז דאס איז די איינציגסטע חיה וואס איז אזוי.
א איד טאר נישט אויפציען ביי זיך א חזיר חושן משפט סי' ת"ט.
מען מעג הנאה האבן פון א חזיר מסכת פסחים דכ"ג ע"א. אבער מען טאר נישט מאכן האנדל דערמיט שולחן ערוך, יורה דעה סי' קי"ז. 
עס געפינט זיך א מדרש וואס זאגט אז ווען משיח וועט קומען וועט דער חזיר ווערן טהור.

עס שטייט אין ספרי סגולה, אז אויף א צוברעכאנעם ביין, איז א סגולה צו שמירן חזיר-פעטנס פלייש - געוויסע פרומע זענען אויפגעשרינגען, ווייל זיי האלטן אז מ'טאר נישט אנרירן קיין חזיר פלייש.

קאַטעגאָריע:טיטלען
קאַטעגאָריע:חיות
קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
קאַטעגאָריע:פלייש
צדקה

**צדקה** איז אוועק צו געבן פאר ארימעלייט אייער אייגן געלט.

**צדקה** איז איינע פון די מצוות אין די תורה. לויט די הלכה דארף מען געבן יעדער ארימערלייט צדקה.

לויט די חז"ל, ארימעלייט פון אן אייגן שטאט זיינען מער וויכטיקער זיי צו שטיצן  

מען לערנט דאס ארויס פון דער פסוק: 

אן אינטערעסאנטע זאך זאגט דער רמב"ם אין זיין ווערק אויף משניות (אבות אויף די משנה והכל לפי רוב המעשה), אז אויב איינער גיט אויפאיינמאל טויזנט מטבעות פאר צדקה, און איינער גיט די זעלבער סכום נאר נישט אויפאיינמאהל נאר ער צוטיילט עס אויף אסאך נתינות, דאס הייסט למשל ער גיט טויזנט מטבעות פאר טויזנט מענטשן, דאן האט דער צווייטער טויזנט מצות וויבאלד ער האט מקיים געווען די מצוה פון צדקה טויזנט מאל, און דער ערשטע האט נאר איין מצוה.

עס ווערט דערציילט אז ווען ר' נחמן מברסלב איז געווען א קינד, האט ער געטוישט גרויסגעלט צו אסאך קליינע מטבעות, און האט אריין געווארפן אין א צדקה פושקע יעדע וויילע נאך און נאך מטבעות, כדי עס זאל זיך איינזאמלען אסאך מצות, איידער אריינווארפן אין איין מאל איין גרויסע מטבע, וואס וואלט אים באלוינט מיט איין מצווה בלויז.

## וועבלינקען 
* **צדקה נאוייגעיטער** איז א וועב סייט געאייגנט צו מאניטערן און פארשן מוסדות התורה וחסד וויאזוי זיי נוצן די געלט. http://www.charitynavigator.org/

קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
*
יוסף פרידענזאן

**שמואל יוסף פרידענזאן** (ניסן ה'תרפ"ב - י"ג אדר ה'תשע"ג) איז געווען דער רעדאקטאר פונעם זשורנאל "דאס אידישע ווארט" זייט 1953, ארויסגעגבן דורך דעם אמעריקאנער אגודת ישראל, און אן עסקן. ער האט אויך געשריבן עטלעכע ביכער.

## ביאגראפיע 
יוסף פרידענזאן איז געבוירן געווארן אין לאדזש, פוילן, צו זיין פאטער, אליעזר גרשון פרידענזאן און זיין מוטער, אסתר ביילא פערלבערג. ר' אליעזר גרשון איז געווען אן אגודה עסקן און דער רעדאקטאר פונעם בית יעקב זשורנאל. יאסל האט געלערנט אין חדר אין לאדזש. ביי די 16 יאר האט מען אויפגענומען ווי א תלמיד אינעם בארימטן ישיבת חכמי לובלין.

ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן איז די פרידענזאן פאמיליע אנטלאפן אין ווארשע. אין דער ווארשעווער געטא האט יאסל געהייראט זיין ווייב, גיטל לאה זילבערמאן פון שידלאווצע. מ'האט זיי ארויסגעשמוגלט פון ווארשע. ענדלעך זענען זיי געקומען צום וויערזשביניקער ארבעט לאגער וואו זיי זענען געבליבן ביז מ'האט ליקווידירט דעם לאגער אין 1944.

## משפחה 
* זיין איידעם, ר' יוסף חיים גאלדינג

## ביכער פון יוסף פֿרידענזאן
* *Dateline Istanbul*
*

## רעפערענצן
* יוסף פרידענזאן, ביי מצב.קאם

קאַטעגאָריע:גערער חסידים
קאַטעגאָריע:רעדאקטארן
קאַטעגאָריע:פוילישע יידן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:אגודת ישראל
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות
קאַטעגאָריע:יידיש שפראך שרייבערס
קאַטעגאָריע:חרדישע זשורנאליסטן
דאס אידישע ווארט

**דאס אידישע ווארט** איז געווען א חודש'ליכער, אידיש-שפראכיגער זשורנאל, ארויסגעגעבן דורך דער אמעריקאנער אגודת ישראל.
דער רעדאקטאר און הויפט שרייבער איז געווען ר' יוסף פרידענזאן.

דער זשורנאל איז געגרינדעט געווארן אין יאר תשי"ד (1954) דורך יוסף פרידנזאן; וועלכער האט געדינט אלס רעדאקטער פאר בערך זעכציג יאר.

דער זשורנאל האט געדינט ווי דער שופר פון אגודת ישראל אין אמעריקע. עס האט אנטהאלטן מאמרים פון ארטאדאקסישע רבנים און ראשי ישיבות, ביאגראפיעס און היסטאריע פון דער צווייטער וועלט מלחמה

## וועבלינק 
* "דאס אידישע ווארט" ביי HebrewBooks.org

א
שבעה

אין יידישקייט איז **שבעה** (אויסגערעדט: **שיווע**) די וואך פון טרויער פעריאד, וואס די זיבן קרובים אין די משפחה פון דעם נפטר זיצן אויף דער ערד און קלאגן אויף דעם טויטן, און אידן קומען זיי טרייסטן.

דער אנגענומענער נוסח וואס מע זאגט פאַרן אבל בעפארן ארויסגיין איז: **המקום ינחם אתכם בתוך שאר אבילי ציון וירושלים. איהר זאלט קיינמאל נישט וויסן פון קיין צער**.

לויט די הלכה טאר מען אין די טעג נישט ארויסגיין פון שטוב, נישט לערנען, זיך שערן, וואשן אדער האבן סעקס.

קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
הר הזיתים

ממוזער|280px|הר הזיתים ביי דער שקיעה פון דער זון
**הר הזיתים** דער בארג פון איילבירטן וואו עס ליגן באגראבן די טויטע, פונקט אנטקעגן איבער דעם הר הבית.

אין דער צייט פון דעם בית המקדש איז הר הזיתים געווען דער ארט וואו מ׳האט פארברענט די פרה אדומה.

## גאלעריע 

טעקע:Jerusalem Batch 1 (773).jpg|מלון 7 הקשתות אין הר הזיתים
טעקע:MaaleDavid0946.JPG|הויז אין מעלה דוד, הר הזיתים
בילד:אוגוסטה ויקטוריה כ.jpg|250px|ממוזער|מתחם אוגוסטה ויקטוריה
טעקע:Jérusalem - Vielle ville et Mont des Oliviers (23095960153).jpg|מלון שבע הקשתות פון הר הזיתים

טעקע:Olives.jpg|הר הזיתים
טעקע:Beir orot.jpg|ישיבת בית אורות פון הר הזיתים
טעקע:Yad Avshalom.JPG|יד אבשלום
טעקע:Zkharia Hezir tombs.JPG|קבר זכריה בן יהוידע לעבן דער מערה פון קבר בני חזיר
טעקע:Siur wikipedia in Jerusalem 080608 57.JPG|אויגוסטא וויקטוריע

## זעט אויך
* אידישע בית עולם פון הר הזיתים

## וועבלינקען 
*
קאטעגאריע:ירושלים בערג
פרישות

**פרישות** לעבן מיט אפגעזונדערטקייט חומרות און מער ווי עס פארלאנגט זיך כדי צו זיין הייליק.

קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
קאטעגאריע:מוסר
אהבת ה'

**אהבת ה**' איז דער באגריף פון ערוועקן און אנהאלטן ליבשאפט צום באשעפער. דאס איז איינע פון די תרי"ג מצוות לויטן ספר החינוך פון דעם פסוק "ואהבת את ה' אלוהיך בכל לבבך ובכל נפשך ובכל מאודך". 

## אידישקייט 
דער תורה באפעלט אונז אז עס מוז זיין דער עיקר און הויפט און מערסטענס געליבטער זאך אדער באגריף וואס מיר זאלן בלויז אין איר פאוקסן אונזער געפיל פון ליבשאפט. 

דאס ווערט אויסגערעכענט אלס די מצוה תי"ח פון די תרי"ג מצוות.

אין ספר חובת הלבבות איז דא א גאנצער קאפיטל ווי אזוי פונטקליך מ'קען מקיים זיין די מצווה עס ווערט גערופן *שער הבחינה*' מיט 7 מהלכים פון מחשבה צו בויען א סטרוקטאר אין זיך שטענדיג ליב צו האבן גאט.

## רעפערענצן 
קאטעגאריע:גאט
קאטעגאריע:תורה
קאטעגאריע:תרי"ג מצוות

קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
אנצינדונג

**אָנצינדונג** איז ווען עס פאלט אריין אומרייניגע זאכן אינעם קערפער, וואס פון דעם ווערט אנגעצונדן ביי דעם פלאץ פונעם אנצינדונג.

## וועבלינקען 
* דאס אידישע ליכט **18**, 23, דער ווינקל פון געזונדהייט

קאַטעגאָריע:קרענק
שטראוס

קליין|לאגא
180px|קליין|עופרה שטראוס, עקסעקוטיוו פון דער שטראוס געזעלשאפט
**שטראוס** איז די צווייטע גרעסטע עסן געזעלשאפט אין ישראל.

קאַטעגאָריע:פירמעס
קאטעגאריע:עסנווארג
יצחק כדורי

[250px|ממוזער|שמאל| 
ירושלימער [בירגערמייסטער משה ליאן, מיט בנימין נתניהו מיט הרב יצחק כדורי פרעזידענט און ראש ישיבת נחלת יצחק אין ירושלים און הינטער אים זיין זון הרב דוד כדורי ראש ישיבת נחלת יצחק אין ירושלים ]]
הרב **יצחק כַדורי** (גריפן; **רבי רפאל אריכא**, ט"ז תשרי ה'תרנ"ט, 2טן אקטאבער 1898 - כ"ט טבת ה'תשס"ו, 28סטן יאנואר 2006) איז געווען א גרויסער מקובל און האט געלעבט אומגעפער 106 יאָר

הרב יצחק כדורי איז געבוירן אין תרנ״ט צו זיין פאטער רבי כדורי יחזקאל און צו זיין מוטער מרת תופחה כדורי.

ער איז געווען דער ראש ישיבה פון דער "נחלת יצחק" ישיבה וואס מען האט דארט געלערנט כוונות התפילה לויט'ן רש"ש.

הרב כדורי און ווייב בזיווג ראשון מרת שרה שצ'ירה כצ'ורי האבן געהאט צוויי קינדער - מרת רחל לוי (ווייב פון רבי אליהו לוי) און רבי דוד מאיר כדורי, וועלכער איז געווען  ראש ישיבה פון "נחלת יצחק", ירושלים. 

בזיווג שני האט ער חתונה געהאט מיט דורית בן יהודה; זי איז געווען אַ מיטגליד פון אַ קיבוץ און אירע עלטערן זענען געבוירן געוואָרן אין דער שטאָט קאוונע אין ליטע.

כ"ח טבת (28סטן יאנואר 2006) איז ער אוועק פון דער וועלט נאך וואס ער האט געהאט א לונגען אַנצינדונג.

## ספרים
*גורלות החול (200 מחברות ויומנים).
***פתחי עולם** (קבלה).
***קדושת יצחק** (ו' כרכים) מיט ביאורים מהמקובל הרב יעקב עדס.

קאַטעגאָריע:ספרדישע רבנים
קאַטעגאָריע:מקובלים
דרייעק

קליין|דרייעק ABC
**דרייעק** (דריי-עק) איז א פּאָליגאָן מיט 3 ריפּן וואס האט דריי עקן.

טעארעטיש איז דער באטרעף פון דער גאנצער דרייעק 180 גראד.

די לענגסטע זייט פון א דרייעק איז קעגן איבער דעם גרעסטן ווינקל, און די קלענסטע זייט איז קעגן איבער דעם קלענסטן ווינקל.

## באזונדערע דרייעקן 
* גראדווינקל דרייעק
* גלייכשענקליגער דרייעק
* גלייכזייטיגער דרייעק

## גראד-ווינקל דרייעק 
אין א גראד-ווינקל דרייעק  קען מען דעפֿינירן די טריגאנאמעטרישע פונקציעס סינוס (ענגליש: "Sine", דייטש/לאטיין: "Sinus"), קאסינוס (ענגליש: "Cosine", דייטש: "Kosinus", לאטיין: "Cosinus") און טאנגענס (ענגליש: "Tangent", דייטש/לאטיין: "Tangens") דער סינוס פון א ווינקל איז די טיילצאל צווישן די לענגן פון דער זייט קעגן איבער דעם געזאגטעם ווינקל און דער היפאטענוז. דער קאסינוס פון א ווינקל איז די טיילצאל צווישן די לענג פון דער שכיינישער זייט (וואס איז צווישן דעם געזאגטעם ווינקל און דער 90 גראד ווינקל) און דער היפאטענוז. דער טאנגענס פון א ווינקל איז די טיילצאל צווישן די לענג פון דער זייט קעגן איבער דעם ווינקל און דער שכיינישער זייט. 

די אינווערס פונקציעס פון סינוס, קאסינוס און טאנגענס זענען ארקוססינוס (ענגליש: "arcsine", דייטש: "Arkussinus"), ארקוסקאסינוס (ענגליש: "arccosine", דייטש: "Arkuskosinus") און ארקוסטאנגענס (ענגליש: "arctangent", דייטש: "Arkustangens") 

קאַטעגאָריע:געאמעטריע
תומכי חולים

**תומכי חולים** איז אַ אידישע פרומע ארגעניזאציע אין אמעריקע וואס קומען מבקר זיין די קראנקע אין שפיטעלער, בריינגען געשאנקען מיט עסן פאר די קראנקע, און בעיקר קומען זיי פארבריינגען מיט זיי און געבן א גוט וואָרט.

קאַטעגאָריע:קרענק
קאַטעגאָריע:אידישע וואולטעטיגע ארגאניזאציעס
דיין

א **דַיָין** (און ביי א געריכט הייסט ער אויך: **ריכטער**) איז דער וואס באשטימט צום לעצט דער דין פון א קאנפליקט צווישן צוויי לייט.
 
## א דיין אין די תורה 
א **דיין** אדער ווי מ'שרייב **דוֹמֶ"ץ** {דיין ומורה צדק], איז איינער וואס האט זיך געלערענט, און באקומען די הוראה פון פריעדיגע דיינים, צו קענען פסק'ען שאלות לויט די תורה געזעצן. 

אמאל ווען יעדער פלעגט אליין שחט'ן, און כשר מאכן די פלייש ביי זיך אין שטוב, האט א דיין נישט געהאט קיין סאך רוה, ס'האט זיך כסדר געמאכט איסור והיתור שאלות, אויף וואס ער האט געדארפט צו קענען אלע צדדים און שיטות, צו קענען ענטפערען שנעל און גוט, אן קיין טעות.

היינט צו טאגס איז א דיין בעיקר פאר פירן דיני תורות און ענטפערן שאלות וואס מאכט זיך טאג טעגליך אין א יידישע פרומע שטוב, ווי בשר בחלב, הלכות שבת, און הלכות נדה.

פארשטייט זיך, אז צו טוהן אזא ארבעט דארף מען זיין א אחריות'דיגע ירא שמים.
קאַטעגאָריע:געריכט
קאַטעגאָריע:בית דין צדק
קאַטעגאָריע:אידישע פאכן
קאַטעגאָריע:סנהדרין
*
קרית ספר

**קרית ספר** איז א פרומע געגנט אין דער נייער שטאט **מודיעין עילית** אין ישראל. לעבן קרית ספר זענען דא די געגנטן **בראכפעלד מאיאנטעק** און **נאות הפסגה**.

די באפעלקערונג פון קרית ספר איז 40% ליטוויש, 30% חסידיש און 30% ספרדיש.

קאַטעגאָריע:געגנטן אין ישראל
שטאלץ פאראד

[left|thumb|250px|א שטאלץ פאראד אין [דייטשלאנד]]
דער **שטאָלץ פּאראד** איז א יערלעכער גאסן-פאראד (אויפמארש) וואס ווערט ארגאניזירט דורך האמאסעקסואלן, לעזביאנקעס, ביסעקסואלן און טראנסזשענדערס אין רוב גרויסע שטעט פון דער מערב וועלט איבער דער גארער וועלט . דער ציל מיט דעם פאראד איז צו דערקלערן דע-פאקטא, ליבעראליזירן, און נאנט-ברענגען דעם געדאנק פון דערלויבן דאס סעקסואלע צוזאמלעבן פון מענער מיט מענער און פרויען מיט פרויען.

אין אנפאנג האבן אלע לענדער באשטימט א באזונדער טאג פאר דער שטאלץ פאראד. אבער זינד די 90קע יארן האט מען באשטימט דאס צו טון אין באזונדערע טעג, כדי זאלן אזעלכע זיך קענען מיטטיילן אין פארשידענע פאראדן.

אין אנפאנג איז דער פאראד געווען אויף א נעגעטיווער פראטעסט סטיל, אבער היינט זעט דאס אויס מער אלס א קארנאוואל וועלכע מען גייט מיט קאלירטע רוישנדיקע קליידער מיט מוזיק באגלייטונג, צו ארויסווייזן זייער שטאלץ מיט זייער סעקסולערע נייגונג און דאס לעגעטים מאכן פאר די מענטשהייט.

## קעגנערס
די מאנאטיסטישע רעליגיעזע, און אלע טראדיציאנאלע מענטשן, איבערהויפט (יידן, מוסולמענער און קריסטן) זיינען קעגן דעם פאראד. אין די יידשע תורה איז פארבאטן זאל א מאן האבן געשלעכט־באציאונגען מיט זיין אייגענעם מין, דאס הייסט "משכב זכר" און ווערט פארעכענט פון די סאמע גרעסטע עבירות ווי עס ווערט באטיטלט מעשה סדום וואס מען דארף חרוב מאכן די גאנצע שטאט פאר דעם.

## אידישקייט
ביי די פרומע געמיינדע האט מען קיינאמל נישט אזוי שטארק גערעדט דערפון צוליב איר פראבלעם וואס מ'זאגט פאר קינדער וואס האבן נאכנישט די סעקסואלער תאווה אזוי אנטוויקעלט און וועלן אנקוקן די סארט משכב זכר עבירה לעגטים און עקזיסטירענד. אבער נאוועמבער 2006 האט זיך דאס געטוישט, ווייל דאן האט געדארפט פארקומען אזא פאראד אין ירושלים דאן האבן די פרומע דערוועקט און האבן אנגעפירט הפגנות קעגן דעם פּאַראַד.

דער נייער פענאמענא ביי חרדים צו פירן אז מערכה איז אין נישט קליינעם טייל, צו פארדאנקן די מעשה פון ישי שליסל וואס האט געטאן א מעשה קנאות, פאר א יאר בעפאר, וואס האט דערשטאכן 2 בעלי עבירה וואס האן געטאן מיט שטאלץ זייער אקט, ער האט טאקע באקומען 26 יאר תפיסה דערויף אבער זיין אקט האט ערוועקט די פרומער דעת הקהל צו די הארבקייט וואס די תורה דרוקט זיך אויס צו דעם ענין. 

אבער אפילו דעמאלטס האבן געוויסע רבנים נישט געהאלטן פון די פראטעסטן וו.צ.ב.ש. גור רבי צוליב די חינוך  אז די קינדער וועלן אנקוקען אז עבירה אלס עקזיסטענץ.

און ביי די קנאים איז אין גרויס טייל צו פארדאנקן ר' משה שטערנבוך וואס האט פערזענליך זיך באטייליגט אין די גאסן דעמאנסטראציעס צו אריינשלעפן די גאנצע עדה החרדית אין די קאמפ. ביז הרב אלישב האט זיך אויך צוגעשטעלט פון די ליטווישע און ערלוי רבי פון די חסידישע קרייזן.

ביי חרדים רופט מען דאס מיטן שפעט נאמען *מצעד התועבה* צוליב דעם וואס דער הויפט ציל דערפון איז צו ווייזן שטאלץ מיט געי לעבנסשטייגער וואס דאס איז ביי זיי באטיטולט מיטן שם כללי תועבה.

קאטעגאריע:פראטעסט
קאַטעגאָריע:סעקס
קאטעגאריע:אידישע קאנטראווערסיעס
פופציק צענט

מיינט איר אייראפעישע געלט, דער יורא?

left
**50 cent - פיפטי צענט** איז דער נאמען פון אַפֿריקאַנער־אַמעריקאַנער ראפער מיטן נאמען **קאַרטיס דזשעקסאָן** (Curtis James Jackson), געבוירן אין ניו יארק, כ"ז תמוז ה'תשל"ה (יולי 6, 1975).

## זיין יוגנט 
דער פיפטי איז געוועזן אַ גאס קינד און פארברעכער, זיין מאמע וואס האט מיט דראגס געהאנדלט איז דערמארדעט געווארן ווען קארטיס איז געוועזן בלויז 8 יאר האלט, נישט אויף אונדז געדאכט, אויך קארטיס אליינס איז געשאסן געווארן 9 מאל מאי 24 2000.

## דיסקאָגראַפֿיע 
# Power of the Dollar - 2000
# Guess Who's Back? - 2002
# Get Rich or Die Tryin' - 2003
# The Massacre - 2005
# 2009 - Before I Self Destruct (סינגל: I get it in)

## װעבלינקען 
* 50 צענט ביי יאהו מוזיק

קאַטעגאָריע:ראפערס
זעלבסטמארד

**זעלבסטמאָרד** איז ווען א מענטש איז זייער ביטער אויף אזוי ווייט אז דער מענטש פארלירט דעם נארמאלן געוויסן און די כעמיקאלן אין דעם מוח פארלירן דעם ריכטיגן באלאנס אז דער מענטש הרגעט זיך.

היינט צוטאגס קען מען דאס פשוט היילן דורך מעדיצינען און פּילען.

לויט דער אמעריקאנישער גרינדונג פאר זעלבסטמאָרד-פארהיטונג (ענ׳) שטארבן 44,193 מענטשן וועגן זעלבסטמאָרד יעדע יאר. 7 פון 10 מענטשן וואס האבן געהרגעט זיך אין דעם יאר 2015 זענען געווען ווייסע מענער. מענער הרגן זיך 3.5 מאל אזוי אפט ווי פרויען כאטש פרויען פארזוכן זיך צו הרגן 3 מאל אזוי אפט ווי מענער.

## דאס אידישע געזעץ 
די תורה באנעמט זיך אבער זייער שטרענג מיט אזא איינעם, ווארשיינליך דאס אפצוהאלטן אין געזעלשאפט. לויט דער הלכה דארף מען אים באגראבן ביים ברעג בית החיים.
עס שטייט אויך המאבד עצמו לדעת אין לו חלק לעולם הבא, ער פארלירט זיין עולם הבא. אבער הלכה למעשה וועט דאס נישט אויסגעפירט היינטיגע צייטן ווייל מ'האלט אז ער איז נישט געווען מיטן נארמאלן דעת און אפילו ווען יא האט ער זיכער תשובה געטון איידער ער איז געשטארבן.

----
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:טויט
כארעאגראפיע

**כאָרעאָגראַפֿיע** איז די קונסט צו באשאפן טענץ. אַ כארעגראף איז דער וואָס פירטאָן און לערנט די טענצער ווי אזוי צו טאַנצן לויט די ספּעציפֿישע מוזיק.

קאַטעגאָריע:טאנץ
פליג

דער **פליג** (*Diptera*) איז אַ קלײנער אינסעקט מיט פֿליגלען. עס זענען דאָ בערך 152,000 זגאלן פליגן און מאָסקיטן.
אַלע פֿליגן האָבן נאָר אײן פּאָר פֿליגלען.

## קרעין פליג
די גרויסע פליג וואס קוקט אויס ווי א קאמאר, אבער די פליגלען זענען פול גרעסער, מער ווי א אינטש; עס בייסט נישט און איז נישט אנשטעקיג. עס פליעט אלץ צו לעכטיגקייט, דערפאר זעט מען עס לויפן צו לעקטער און פענסטער.

די קערפער איז דין און לאנג, און די פליגלען און פיסעלעך זייער הייקעל און לאנג, די פארשער רופען עס 'פונעף פוסיגע פליג', אדער טיפּולאָידעאַ.

עס זענען פארהאנען אומגעפער 15,300 סארטן פון דעם.

*