open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
פרשת מסעי

**מסעי** איז די צענטע און לעצטע סדרה אין ספר במדבר. די סדרה הייבט אן קאפיטל ל"ג פסוק א' און קאנטשעט ביים סוף פונעם ספר קאפיטל ל"ו פסוק י"ג.

בדרך כלל ליינט מען פרשת מסעי צוזאמען מיט דער פריעדיקער פרשה, מטות. נאר זעלטן זענען די צוויי סדרות באזונדער, אין אן עיבור יאר, ווען ראש השנה געפאלט דאנערשטיק, ד"ה א יאר מיטן קביעות **השג** אדער **החא**. אויך אין ארץ ישראל, ווען פסח געפאלט שבת, ד"ה א יאר מיטן קביעות **בשז** אדער **גכז**. אזוי וועט אויסקומען אז מען וועט קענען ליינען פרשת דברים דעם שבת פאר תשעה באב.

ביים סוף פונעם ליינען, וואס איז דער סיום פון ספר במדבר, זאגט דער עולם הויך "חזק חזק ונתחזק".

## טעמעס אין דער סדרה 
* די מסעות פון די יידן אין מדבר, אויסרעכענענדיק אלע 42 סטאנציעס. (אין טייל קהילות איז דער מנהג צו ליינען די מסעות שבת אין דעם ניגון פון דער שירה.)
* די מצוות ביים אריינגיין אין ארץ ישראל:
** פארטיליקן די עבודה זרה'ס
** אויסרעכנען די גרענעצן פון ארץ ישראל
** באשטימען די נשיאים וואס וועלן טיילן ארץ ישראל צו די שבטים
** די שטעט פון די לוויים און די ערי מקלט
** די דינים פון א רוצח (מערדער) וואס הרג'עט בשוגג
* די טענה פון שבט מנשה אז זיי וועלן פארלירן א טייל פון זייער ירושה אין ארץ ישראל טאמער די בנות צלפחד, וואס האבן גע'ירשנט א חלק, וועלן חתונה האבן מיט א מאן פון א פרעמדן שבט, וועט אריבערגיין זייער מאיאנטעק אוועק פון שבט מנשה צום צווייטן שבט. האט משה רבנו געעצה'ט אז זיי זאלן חתונה האבן מיט מענער פון שבט מנשה, און אזוי האבן זיי טאקע געטון.

## הפטורה 
מען ליינט די צווייטע הפטורה פון די תלת דפורענותא (די הפטורות פון די דריי וואכן), "שמעו", ירמיה פון קאפיטל ב' פסוק ד' ביז פסוק כ"ח.

## רעפערענצן
Radio Studio 54 Network

קליין|סימבאל פון Studio 54 Network

**Radio Studio 54 Network**   אָדער   **Studio 54 Network** איז אַ פריוואטע איטאלינישע ראַדיאָ וואס טראנסמיטירט פון  לאַקרי, קאַלאַבריע. 

## געשיכטע 
סטודיאָ 54 נעטוואָרק איז געגרינדעט געווארן דעם 6טן יוני 1985 מיטן נאָמען ראַדיאָ דדזש קלוב סטודיאָ 54. 

## וועבלינקען 
* וועבזייַטל Studio 54 Network 
* Webcast Studio 54 Network 

קאַטעגאָריע:ראדיא
קאַטעגאָריע:איטאליע
יעקב דער ליגנער

**יעקב דער ליגנער** () איז דער נאמען פון א דייטשן ראמאן געשריבן פון דעם שרייבער יורעק בעקער אין 1969, וואס שפילט אראפ א נאוועל פון דעם צווייטן וועלט קריג. מען האט געמאכט פון אים א פילם צוויי מאל, אין 1974 און 1999..

די מעשה גייט אז א יוד, יעקב חיים, א געוועזענער בעקער, קומט אן צו די געסטאפא אין קאמענדאטור. דארט הערט ער אויף דער ראדיא אז די רוסן זענען שוין נאענט. ער ווערט באפרייעט פון די געסטאפאו, און כדי צו מחזק זיין אפאר יודן זאגט ער זיי די נייעס און אזוי צושפרייט זיך די נייעס אז ער האט א ראדיא - א זאך אויף וואס מען האט געקענט באקומען טויט-שטראף אין געטא.

קאַטעגאָריע:ראמאנען
קאַטעגאָריע:דייטשיש
מאטעמאטיקער

א **מאטעמאטיקער** איז איינער וואס שטודירט מאטעמאטיק און לייזט מאטעמאטישע פראבלעמען. מאטעמאטיק האט צו טון מיט צאלן, דאטן, קוואנטיטעט, סטרוקטור, געשפרייט און ענדערונג.

## בארימטע מאטעמאטיקער 
* ארכימעד
* אוקלידוס
* אוילער
* יאהאן בערנולי
* יאקאב בערנולי
* דויד הילבערט
* אנדרע קאלמאגאראוו
* קורט גאדעל
* געארג קאנטאר
* וויליאם ראאן האמילטאן
* זשאסעף פוריע

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פאכן
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיק
רוסלענדישער-יידישער קאנגרעס

דער **רוסלענדישער-יידישער קאנגרעס** (רוסיש: *Российский еврейский конгресс*, **РЕК**) איז די גרעסטע יידישע ארגאניזאציע אין דער רוסלענדישער פעדעראציע. די ארגאניזאציע האט מען אויפגעשטעלט אין 1996, און זי שליסט איין אלע חשובע רוסישע יידן: ביזנעסלייט, פאליטיקער און קינסטלער.

## פארוואלטונג
די פארוואלטונג קערפער זענען דער פרעזידיום (די פרעזידענטור פונעם קאנגרעס), מועצת המנהלים והמועצה הציבורית. בהנהלת הארגון מעורבים וולאדימיר רעסין (וויצע־בירגערמייסטער פון מאסקווע), מיכאיל פרידמאן, אלעקסאנדער בראד, יעווגעני אלבאץ, יולי גוסמאן, אנדרע קוזיראוו (געוועזענער אויסערן מיניסטער), הרב בערל לאזאר (הויפט-רב פון רוסלאנד), הרב פנחס גאלדשמידט, הענרי רעזניק, וולאדימיר סאלאוויאוו, גענאדי חזנאוו, מיכאיל בערגער, מאטווי גענאפאלסקי, מיכאיל זשוואנעצקי און נאך. 

### פרעזידענטן פונעם קאנגרעס
## וועבלינקען
* דער רוסלענדישער-יידישער קאנגרעס 
* רוסיה שלא הכרתם: תחקיר על מלחמות היהודים

קאַטעגאָריע:יידישע ארגאניזאציעס
קאַטעגאָריע:רוסלאנד
יעווגעני סאטאנאווסקי

קליין
**יעווגעני סאַטאַנאָווסקי** (רוסיש: Евгений Янович Сатановский; געב' דעם 15טן יוני 1959) איז איינער פון די פירנדיקע ייִדישע קהלשע טוער אין רוסלאַנד און דער פּרעזינדענט פונעם אינסטיטוט פאַרן מיטעלן מזרח אין מאָסקווע.

## ביִאָגראַפיע
יעווגעני סאַטאַנאָווסקי איז געבוירן געוואָרן אין מאָסקווע דעם 15טן יוני 1959. פאַרענדיקט דעם מאָסקווער אינסטיטוט פון שטאָל און צונויפשמעלצונגען אין 1980.ער האָט געאַרבעט לויטן פאַך און איז געווען אַן אַקטיוויסט פון דער ייִדישער אומלעגאַלער באַוועגונג אינעם ראַטנפאַרבאַנד. אין סוף 1980ער יאָרן האָט יעווגעני סאַטאַנאָווסקי זיך פאַרנומען מיט ביזנעס און איז געוואָרן דער פּרעזינדענט פון דער קאָמפּאַמיעס-גרופּע "אריאל".  
אין 1993 האָט ער געגרינדעט דעם אינסטיטוט פאַרן פאָרשן ישראל (איצט – אינסטיטוט פארן מיטעלן מזרח) און איז געוואָרן זײַן פּרעזינדענט. אין 1999 האָט ער פאַרטיידיקט זײַן דאָקטאָר-דיסערטאַציע אויף דער טעמע "די ספּעציפיק פון דער עקאָנאָמישער אַנטוויקלונג פון דער ישראלדיקער געזעלשאַפט אין די 1990ער יאָרן".

יעווגעני סאַטאַנאָווסקי איז געווען דער דריטער פּרעזינדענט פונעם רוסלענדישן ייִדישן קאָנגרעס אין די יאָרן 2001 – 2004 (נאָך וולאָדימיר גוסינסקי און לעאָניד נעווזלין).  ער איז אַן אונטעריכטער פון געאָפּאָליטיק און עקאָנאָמיק פונעם מיטעלן מזרח אויף דער יודאַיִק-קאַטעדרע אינעם אינסטיטוט פון אַזיע און אַפריק בײַם מאָסקווער מלוכה-אוניווערסיטעט אויף לאָמאָנאָסאָווס נאָמען און איז אַ  מיטגליד אין רעדאַקציע-ראַטן פון די זשורנאַלן "דיִאַספּאָרי", "וועסטניק יעוורייסקאָגאָ אוניווערסיטעטאַ" און "וואָסטאָטשנאַיאַ קאָלעקציִאַ". 

יעווגעני סאַטאַנאָווסקי וווינט אין מאָסקווע. ער איז באַווײַבט און האָט צוויי קינדער.

## ביכער
* Экономика Израиля в 90-е годы (די עקאַנאַמיק פון ישראל אין די 90ער יאָרן) , Москва, 1999. 
* Израиль в современной мировой политике: вероятные стратегические противники и стратегические партнеры (ישראל אין דער הײַנטצײַטיקער וועלט-פּאָליטיק: מעגלעגע סטראַטעגישע קעגנער און סטראַטעגישע פּאַרטניאָרן) , Москва, 2001. 
* Россия и Ближний Восток. Котел с неприятностями (רוסלאַנד און דער מיטעלער מזרח. אַ קעסל מיט צרות) , Москва, 2012. 
* Если б я был русский царь. Советы Президенту (ווען איך וואָלט געווען דער רוסישער קיסר. עצות דעם פּרעזידענט) , Москва, 2012.
* Моя жизнь среди евреев. Записки бывшего подпольщика (מײַן לעבן צווישן די יידן. נאָטיצן פון אָ געוועזענעם אונטערערדלער) Москва, 2013.
* Шла бы ты... Заметки о национальной идее (זאָלסטו גיין... נאָטיצן וועגן נאַציאָנאַלער אידיי), Москва, 2014.

## וועבלינקען
* וועבזײַטל פונעם אינסטיטוט פאַרן מיטעלן מזרח (אויף רוסיש) 
* וועבזײַטל פונעם רוסלענדישן יידישן קאָנגרעס (אויף רוסיש און ענגליש) 

קאַטעגאָריע:רוסישע יידן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
פארפלייצונג

[קליין|פארפלייצונג נאענט צו  [קי וועסט, פלארידע, פאראייניגטע שטאטן פון א הוראגאן אין אקטאבער 2005]]
א **פֿאַרפֿלייצונג** איז א נאטור-קאטאסטראפע ווען וואסער פארפלייצט א טרוקענעם שטח אין א קורצער צייט. א פארפלייצונג קען ווערן פון א שטורעם ווינט, אן ערדציטערניש אדער א טייך וואס פלוסט איבער אריבער זיינע ברעגן. א שטארקע פארפלייצונג קען גורם זיין שווערע פארלוסט פון פארמעגן און אפילו מענטשן קענען אומקומען צוליב דעם.

די תורה וויאזוי א מבול איז געקומען אין די צייטן פון נח ווען עס האט גערעגנט פערציק טעג אן אויפהער און האט פארפלייצט די וועלט.

## סארטן פארפלייצונגען 
### טייך פארפלייצונג 
א סך טייכן איבער דער וועלט פארפלייצן פון צייט צו צייט, אדער צוליב שווערע רעגן, אדער צוליב שמעלצן פון א סך שניי. דאס פאסירט גאנץ אפט וואו דער טייך קומט אראפ פון א בארג.

### צונאמי 
## זעט אויך 
* שטורעם ווינט

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:וואסער
קאַטעגאָריע:נאטירלעכע קאטאסטראפעס
האנוי

**האַנוי** (וויעטנאמעזיש: *Thành phố Hà Nội*) איז די הויפטשטאט פון וויעטנאם, און די צווייטע גרעסטע שטאט. ער געפינט זיך אויפן רעכטן ברעג פונעם רויטן טייך, 1,760 ק"מ צפון פון הא טשי מין שטאט און 120 ק"מ מערב פון היי פאנג. פון 1010 ביז 1892 איז ער געווען דער פאליטישער צענטער פון וויעטנאם.

## געשיכטע 
### ביי דער צווייטער וועלט מלחמה 
די שטאָט איז געווען איינגענומען דורך די יאַפּאַנעזער אין 1940 און באפרייט אין 1945, ווען עס בעקיצער געווארן די אַוועקזעצן פון די וויעט מין רעגירונג נאָך האָ קיי מין פראקלאמירט די זעלבשטענדיקייט פון וויעטנאַם . אבער, דער פראנצויזיש אומגעקערט און ווידער איינגענומען די שטאָט אין 1946. נאָך נייַן יאר פון שלאגן צווישן די פראנצויזן און וויעט מין קראפטן , איז האַנוי געווארן די הויפּטשטאָט פון אַ פרייַ צפון וויעטנאַם אין 1954.

## צווילינג שטעט 
* 
* 
* 
* 
* 

קאַטעגאָריע:שטעט אין וויעטנאם
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אזיע
אלזשירס

**אַלזשירס** ( *אַל־דזשאַזאַער*;  *אַלזשער*) איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון אלזשיר. די שטאט געפינט זיך אויפן מיטלענדישן ים אין צפון אלזשיר.

אין 2010  האט אַלזשירס געהאט א באפעלקערונג פון בערך 3,574,000 באוואוינער.

## צווילינג שטעט 
אלזשירס איז פארצווילינגט מיט:

*  
*  
*  
*  
*  
*  

*  
*  
*  
*  
*  

*  
*  
*  
*  
*  

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אפריקע
ראבאט, מאראקא

**ראַבאַט** ( *אַר־ריבאַאַט*;  *ראַבאַט*) איז די הויפטשטאט און די צווייטע גרעסטע שטאט פון אלזשיר. די שטאט געפינט זיך אויפן אטלאנטישן אקעאן.

אין 2012 האט ראַבאַט געהאט א באפעלקערונג פון בערך 1.2 מיליאן באוואוינער.

## צווילינג שטעט
ראַבאַט איז פארצווילינגט מיט:

* בית לחם
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## רעפערענצן
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אפריקע
קאַטעגאָריע:שטעט אין מאראקא
באמאקא

**באַמאקא** () איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון מאלי. די שטאט געפינט זיך אויפן ניזשער טייך.

אין דעם צענזוס פון 2009 האט באַמאקא געהאט א באפעלקערונג פון 1.8 מיליאן באוואוינער.

## צווילינג שטעט
באמאקא איז פארצווילינגט מיט:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

## רעפערענצן
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:מאלי
אלישע ראדין

**אלישע ראָדין** (1888 – 1946) איז געווען אַ ייִדישער און אַ העברעיִשער דיכטער.

## ביִאָגראַפיע
ראָדין איז געבוירן געווארן אברהם אליהו ראָדין אינעם שטעטל אַמסטיסלאַוו, מאָהילעווער גובערניע, רוסלענדישע אימפּעריע (איצט – אין באַשטאַנד פון ווײַסרוסלאַנד). ער האָט געביטן זײַן נאָמען אויף אלישע. 

אלישע ראָדין האָט אָנטיילגענונמען אין דער ערשטער רוסישער רעוואָלוציע פון 1905 – 1907. שוין דעמלט האָט ער געשריבן לידער, תחילת – נאָר אויף ייִדיש. אין דער צווייטער העלפט פון די 1920ער יאָרן האָט ער צוליב רדיפות פון די העברעיִשע שרײַבער און פאַרבאָט אויף דער העברעיִשער קולטור אינעם ראַטנפאַרבאַנד אויפגעהערט צו שרײַבן ייִדיש און אָנגעהויבן שרײַבן לידער אין העברעיִש.

אלישע ראָדין איז אָריבערגעפאָרן קיין מאָסקווע. דאָרט האָט ער אָנטיילגענומען אין דער אָרבעט פון אַן אונטערערדישן סעמינאַר אויף צוצוגרייטן לערער פון העברעיִש. ער האָט זיך איבערגעשריבן מיט חיים נחמן ביאַליק, וועלכער האָט פאַרלאָזט דעם ראַטנפאַרבאַנד אין 1921.  זינט 1929 האָט אלישע ראָדין געשיקט זײַנע העברעיִשע לידער און פאַרצייכענונגען אין תל-אָביבער צײַטונגען און זשורנאַלן ("דבר", "הארץ", "גיליונות" און אַנדערע). צוליב דעם, האָט מען אלישע ראָדינען אויסגעשלאָסן פונעם פאַרבאַנד פון סאָוועטישע שרײַבער. ער איז געווען אונטער השגחה פון נ.ק.וו.ד. ביזן סוף פון זײַן לעבן. 

בעת דער מלחמה האָט אלישע ראָדין איבערגעזעצט פון ייִדיש אין העברעיִש דאָקומענטן פונעם ייִדישן אַנטי-פאַשיסטישן קאָמיטעט. זײַן בן-יחיד גריגאָרי איז אומגעקומען אויפן פראָנט אין 1942. דאָס האָט פאַרקיצט דעם דיכטערס יאָרן און ער איז געשטאָרבן אין מאָסקווע אין 1946.

## זײַנע ביכער
* לידער און פּאָעמען, כאַרקאָוו, 1918
* העראָיק, האָמעל, 1921
* פון צוויי קוואַלן, פּעטראָגראַד, 1924
* בפאת נכר, תל-אָביב, 1938
* לבן: מצבה לבני גרישה רודין, תל אביב, 1943
* אלישע רודין, שירים והגיונות, חיים לנסקי, שירים רשימות ומכתבים, ירושלים, 1954

## וועבלינקען
* רשימה פון אלישע ראָדינס פּובליקאַציעס אין דער נאַציאָנאַלער ביבליאָטעק פון ישראל
* אברהם סוצקעווער, פגישות עם אלישע רודין 

קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן
קאַטעגאָריע:העברעיש שפראך דיכטער
קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
קאַטעגאָריע:יידיש שפראך שרייבערס
האלענדישע יידנטום

[קליין|250px|איינגאנג צו דער שול אין [ענסכעדע (פאטאגראפירט אין 2005)]]
דער ערשטער דאקומענט וואס דערמאנט די **יידישע קהילה פון האלאנד** קומט פונעם 12טן יארהונדערט. אינעם מיטל אלטער האבן געוואוינט ווייניג יידן אין האלאנד. פונעם מיטל אלטער ביזן 17טן יארהונדערט הערט מען נישט וועגן די יידן אין האלאנד.

היינט ווערט גערעכנט אז אומגעפער 40,000 יידן וואוינען אין האלאנד, צווישן זיי 10,000 ישראלדיקער וואס האבן זיך באזעצט אין לאנד.
רוב פון די יידן האבן נישט קיין שייכות מיט די אפיציעלע יידישע געמיינדעס.

די אלטע היסטארישע פארטוגעזישע שול אין אמסטערדאם וועלכער איז אויפגעשטעלט געווארן אין די יארן נאך גירוש שפאניע, איז נאך אין באנוץ און איז אייגנארטיג צוליב וואס זי ווערט נאך באלאכטן בלויז דורך ליכט אן קיין עלעקטעריע בכלל.

## זעט אויך
* פארטוגעזישע שול אין אמסטערדאם
* אנא פראנק

## וועבלינקען
* וועגן האלענדישן יידנטום ביי "עמלנט" 
* וועבזייטל פון דער פארטוגעזישער שול אין אמסטערדאם
* ניגונים פון האלענדישן יידנטום, ביים וועבזייטל פון דער קהל עדת ישורון שול, ירושלים 

קאַטעגאָריע:אידישע געגנטן
קאַטעגאָריע:האלאנד
לאאס

‫
**לאַאָס**, אָדער די **לאַאָיִשע פאָלקס דעמאָקראַטישע רעפּובליק** (לאַאָיִש: ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ, *סאַטאַלאַנאַלאַט פּאַסאַטיפּאַטײַ פּאַסאַסאָן לאַאָ*), איז אַ לאנד איינגעשלאסן לאַנד אין דרום-מזרח אזיע. לאַאָס גרענעצט בורמע און כינע אין צפֿון־מערבֿ, װיעטנאַם אין מיזרח, קאַמבאָדיע אין דרום, און טײַלאַנד אין מערבֿ. לאַאָס האָט געהאַט 6.5 מיליאָן פֿאָלק אין 2012.
 מיט אינדישן פרעמיער מיניסטער נארענדרא מאדי און ASEAN ראש־מלוכות אין ניי דעלהי דעם 25סטן יאנואר 2018]]
מאפוטא

**מאַפוטא** () איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון מאזאמביק. די שטאט איז א פארט שטאט אויפן אינדישן ים. די הויפט עקספארטן זענען צוקער, באוול, כראמיט, סיסאל, קאפרא און האלץ. אין דער שטאט ווערט פאבריצירט צעמענט, טעפעריי, מעבל, שיך און גומע.

לויטן צענזוס פון 2007 האט מאַפוטא געהאט א באפעלקערונג פון  1,766,184 באוואוינער.

## טראנספארט 
### פליפלעצער 
מאפוטא אינטערנאציאנאלע פליפעלד איז דאס הויפט אינטערנאציאנאלע פליפעלד אין מאזאמביק. אין 2010 האט מען געעפנט א נייעם טערמינאל מיט אן ארייננעם פון 900,000 פאסאזשירן א יאר.

### טראמווייען 
מאפוטא האט געהאט איינע פון די ערשטע טראמווי סיסטעמען אין דער וועלט, אין 1904. זייט 1975 ארבעט נישט די טראמוויי.
 
### פארט 
אין 1971 האט דער פארט פון מאפוטא באהאנדלט 17 מיליאן טאנען פון פראכט. אין 2010 האט מען ארויסגעגראבן  א קאנאל און היינט קענען די מאדערנע גרויסע שיפן ניצן דעם פארט.

## צווילינג שטעט
מאפוטא איז פארצווילינגט מיט:
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## רעפערענצן
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אפריקע
חיים לענסקי

קליין|חיים לענסקי
**חיים לענסקי** (העברעיִש: חיים לנסקי; 1905 – 1943 ) איז געווען אַ העברעיִשער דיכטער.

## ביִאָגראַפיע
ער איז געבוירן געוואָרן 1905 אין דער שטאָט סלאָנים פון דער גראָדנער גובערניע (דעמלט – אין באַשטאַנד פון דער רוסלענדישער אימפּעריע, איצט – אין באַשטאַנד פון ווײַסרוסלאַנד). חיים לענסקי האָט באַקומען אַ טראַדיציִאָנעלן ייִדישן חינוך. ערשטע לידער האָט ער אָנגעשריבן אין דער עלטער פון 12 יאָר. אין 1921 האָט ער זיך איבערגעצויגן קיין ווילנע און זיך געלערנט דאָרט אין לערער-סעמינאַר "תרבות". האַרבסטצײַט אין 1923 איז דער דיכטער אומלעגאַל איבערגעגאַנגען די סאָוועטישע גרענעץ כדי קומען צו זײַן פאָטער, וועלכער האָט געאַרבעט אלס בארג-אינזשעניער אין באַקו. די סאָוועטישע גרענעץ-וואַך האָט אים פאַרהאַלטן און ער איז אָנגעקומען קיין באַקו נאָר אין סוף 1924. דאָרט האָט האָט ער פאַרדינט אויפן לעבן מיט אונטעריכטן העברעיִש און מיט פאַרעפנטלעכן דערציילונגען און לידער אויף ייִדיש אין דער אָרטיקער ייִדישער פּרעסע. אין 1925 איז אַריבערגעפאָרן קיין לענינגראַד. דאָרט האָט ער געלעבט ביז 1934 און געאַרבעט ווי אַ פּשוטער אַרבעטער אין אַרטעל "עמל", וועלכע איז געגרינדעט געוואָרן דורך דער ציוניסטישער באַוועגונג "החלוץ".

איינצײַטיק האָט חיים לענסקי געשריבן לידער אויף העברעיִש און געשיקט זיי קיין ארץ ישראל, וווּ זיי זײַנען פאַרעפנטלעכט געוואָרן אין אַלמאַנאַכן "כתובים" (1928 – 1930), "גלים" (1929 – 1930), "מאזניים" (1930 – 1933 און 1935 – 1939) און "גיליונות" (1934 – 1937). חיים לענסקי האָט אונטערגעהאַלטן אַ קאָרעספּאָנדענץ מיט חיים נחמן ביאַליקן, וועלכער האָט הויך געשעצט דעם טאַלאַנט פונעם יונגן דיכטער און געפּרוּווט העלפן אים פאַרלאָזן דעם ראַטנפאַרבאַנד און עולה זײַן.

אין 1934 איז חיים לענסקי אַרעסטירט געוואָרן און פאַרמשפּט אויף 5 יאָר פון לאַגערן "פאַר קאָנטררעוואָלוציִאָנערער טעטיקייט" (פאַר דעם, וואָס ער האָט פאַרפאַסט לידער אויף העברעיִש און איבערשיקט זיי אין אויסלאַנד). האַרבסטצײַט 1939 איז דער דיכטער באַפרײַט געוואָרן. מע האָט אים ניט דערלויבט וווינען אין לענינגראַד און ער האָט זיך באַזעצט אין מאַלאַיאַ ווישעראַ, 150 קילאָמעטער פון לענינגראַד. אין 1941 האָט מען אים ווידער אַרעסטירט און געשיקט אין לאַגער. ידיעות וועגן אים רײַסן זיך איבער אַרום 1943. ס'איז דאָ פאַרשיידענע סברות וועגן זײַן אומקום.

חיים לענסקיס לידער, בתוכם אָנגעשריבענע אין לאַגערן, האָט מען איבערגעפירט קיין ישראל אין 1958 און אַרויסגעגעבן. דאָס איז אַן אוניקאַלער ליטעראַרישער דענקמאָל, וועלכער דערציילט אויף העברעיִש וועגן סטאַליניסטישע לאַגערן.

## זײַנע ביכער
*	ילקוט שירים, הוצאת יחדיו, 1973.

*	מעבר נהר הלתי, שירים, תל אביב תש"כ.

*	הענף הגדוע, חיים לנסקי: שירים, מכתבים, ורשימות, עם אלישע רודין, ערך אברהם קריב, ירושלים: מוסד ביאליק.

## וועבלינקען
* חיים לענסקיס ליד "המחול האחרון" ("דער לעצטער טאַנץ") 
* א. קריב, חזיונות ודיוקנאות: שירי חיים לנסקי: "מכנף הארץ זמירות שמענני" דבר, 8טן דעצעמבער 1939 (אויף העברעיִש)

קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן
קאַטעגאָריע:סאוועטישע דיכטער
קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
ענדי מאריי

**ענדרו "ענדי" מאריי** (ענגליש: *Andrew "Andy" Murray*; געב' 15טן מיי 1987 אין גלאזגא) איז א סקאטישער פראפעסיאנעלער טעניס שפילער גראדירט צווייטער אין דער וועלט  און ערשטער אין בריטאניע. ער האט געווינען אן אלימפישן גאלד מעדאל ביי דער לאנדאנער אלימפיאדע 2012 און ביי דער אמעריקאנער אפענע מייסטערשאפט
דעם זעלבן יאר. אין 2013 איז ער געווארן דער ערשטער בריטישער געווינער ביי דער ווימבלדאן מייסטערשאפט זייט פרעד פערי, נאך 77 יאר; ער האט אויסקאנקורירט נאוואק דזשאקאוויץ אין גלייכע סעטן.

## ביאגראפיע 
מאריי איז געבוירן געווארן אין גלאזגא, סקאטלאנד, צו זיינע עלטערן וויליאם און דזשודיט מאריי.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:סקאטישע מענטשן
קאַטעגאָריע:טעניס שפילער
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
מיליטערישע בית עולם אויף הר הרצל

250px|קליין|שמאל|הויפט אריינגאנג
קליין|250px|שמאל|נאציאנאלע בית עולם פאר זעלנער און פאליציי אין הר הרצל

דאס **מיליטערישע בית עולם אויף הר הרצל** איז אַ מיליטערישע בית עולם אין הערצל בארג אין ירושלים, אויך געניצט ווי אַ מיליטעריש בית עולם אין דעם צענטער פון ישראל און די זיכערהייַט קראפטן און די פּאָליצייַ. עס איז פלאציר אין די צפונדיקן טייל פון הערצל בארג אין ירושלים און איז טייל פון דעם קאָמפּלעקס אויפן באַרג.

## וועבלינקען 
*אויסשטעלונג פון בילדער פונעם מיליטערישן בית עולם אויף הר הרצל 
*מסלול המבקרים באתר נזכור את כולם
*בית קברות צבאי גדול על הר הרצל בירושלים, דבר, 22סטן סעפטעמבער 1949, ביי עיתונות יהודית היסטורית
*זיכרון לגיבורי מלחמת השחרור, הצופה, 2 בדצמבר 1951, באתר עיתונות יהודית היסטורית

*
קאַטעגאָריע:בתי עלמין
גופטא אימפעריע

קליין|דער גרעסטער פארנעם פון דער גופטא אימפעריע
די **גופטאַ אימפעריע** ( *גופטאַ ראַדזשאַוואַמסאַ*) האט געהערשט פון 320 ביז 550 איבער צפון־צענטראל אינדיע. די עפאכע פון דער גופטא אימפעריע ווערט גערעכנט די גאלדענע תקופה אין אינדיע אין וויסנשאפט, מאטעמאטיק, אסטראנאמיע, רעליגיע און פילאסאפיע.

דער גרינדער פון דער אימפעריע איז געווען מאהאראדזשא סרי גופטא.

## קונסט און ליטעראטור 
ווערנט דער גופטא תקופה, האבן אינדישע קינסטלער געשאפן זייערע שענסטע ווערק. פראכטיקע פאלאצן און טעמפלען האבן אנטהאלט די העכסטע קוואליטעט סקולפטורן און מאלערייען. קלאסישע פארעמען פון מוזיק און טאנץ, וואס מ'האט געשאפן אונטער די גופטאס ווערן אויסגעפירט איבער גאנץ אזיע.

דער בארימטער דיכטער אויף סאנסקריט, קאלינדאסא, האט געלעבט אין דער תקופה פון דער גופטא אימפעריע.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:היסטאריע פון אינדיע
קאַטעגאָריע:היסטארישע לענדער
קאַטעגאָריע:אימפעריעס
נאום טיכי

**נאַום טיכי** (אוקראַיִניש: Наум Тихий;  1920 – 27סטן אקטאבער 1996) איז געווען אַן אוקראַיִנישער דיכטער און פּראָזאַיקער פון דער ייִדישער אָפּשטאַמונג.

## ביִאָגראַפיע 
טיכי איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל מילטשין (איצט – אין דער זשיטאָמירער געגנט פון אוקראַיִנע) אין דער משפּחה פון אַ פּראָוויזאָר. לגבי זײַן געבורטס-דאַטע זײַנען פאַראַן ספקות – דעם 25סטן מײַ 1920 צי דעם 14טן סעפּטעמבער 1922. זײַן אמתדיקער נאָמעו איז געווען נחום שטילערמאַן.

אין 1937 האָט נחום שטילערמאַן פאַרענדיקט מיטלשול אין זײַן געבורטס-שטעטל און איר אַריבערגעפאָרן קיין קיִעוו, וווּ ער האָט אָנגעהויבן זיך לערנען אויפן פאַקולטעט פון דער אוראַיִנישער פילאָלאָגיע אינעם אָרטיקן אוניווערסיטעט. אין דעם זעלבן יאָר איז נחום שטילערמאַנס פאָטער אַרעסטירט און רעפּרעסירט געוואָרן אַלס "שונא פונעם פאָלק".

ער האָט דעביוטירט מיט לידער אין אוקראַיִנישער פּעריִאָדיק אין 1940. דעמאלט האָט ער, לויט אַן עצה פונעם באַקאַנטן אוקראַיִנישן דיכטער לעאָניד פּערוואָמײַסקי, אויך אַ ייִד לויט דער אָפּשטאַמונג, איבערגעזעצט זײַן פאַמיליע נאָמען פון ייִדיש אין אוקראַיִניש און איז געוואָרן נאַום טיכי. אין סאַמע אָנהייב פון דער סאָוועטיש-דײַטשישער מלחמה איז דער יונגער דיכטער פרײַוויליק אַוועק אויפן פראָנט. ער איז אַדורך די מלחמה ביז סוף, געווען שווער פאַרוווּנדעט און געוואָרן אַן אינוואַליד. 

אין 1945 האָט נאַום טיכי זיך אומגעקערט אינעם קיִעווער אוניווערסיטעט, וועלכן ער האָט פאַרענדיקט אין 1947. אין די נאָך-מלחמהדיקע יאָרן איז ער געוואָרן איינער פון די בולטסטע פיגורן אין דער גרופּע פון יונגע אוקראַיִנישע ליטעראַטן, געוועזענע פראָנטאָוויקעס, וואָס זײַנען שפּעטער אָנגערופן געוואָרן "דער פראָנט-דור". אין 1947 איז אין קיִעוו דערשינען נאַום טיכיס ערשטע לידער-זאַמלונג «Розмова з друзями» ("אַ שמועס מיט פרײַנד"). במשך פון זײַן שעפעריש לעבן האָט ער אַרויסגעגעגבן אַריבער 30 לידער-זאַמונגען, ווי אויך צוויי ראָמאַנען.

נאַום טיכי האָט איבערגעזעצט אין אוקראַיִניש ווערק פון די ייִדישע דיכטער דוד האָפשטיין, פּרץ מאַרקיש און ריווע באַליאַסנע. אין 1992, ווען אוקראַיִנע איז געוואָרן אַן אומאָפּהענגיקע מלוכה האָט ער פאַרעפנטלעכט אַ ליד “Молитва за Україну” ("תפילה פאַר אוקראַיִנע"), אין וועלכן עס האָבן זיך צונויפגעגאָסן ייִדישע נאַציִאָנאַלע געפילן מיט אוקראַיִנישן פּאַטריִאָטיזם. 

דער דיכטער איז נפטר געוואָרן אין קיִעוו דעם 27סטן אָקטאָבער 1996.

## וועבלינקען
* נאַום טיכיס "פאַרשפּעטיקט ליד" (אויף אוקראַיִניש)

קאַטעגאָריע:אוקראינער יידן
קאַטעגאָריע:דיכטער
נעווא טייך

**נעווא** (Neva) איז א טייך וואס פליסט אין רוסלאנד. נעווא איז א טייך לאנג 74 ק"מ. דער טייך פליסט פֿון דער לאדאגא אזערע צום באלטישן ים.
 
## וועבלינקען 
## רעפֿערענצן 
קאַטעגאָריע:טייכן אין אייראפע
1794

## געשעענישן 
* 4טן פעברואר - שקלאפעריי ווערט אפגעשאפן אין פראנקרייך.
* 15טן פעברואר - פראנקרייך אדאפטירט דעם טריקאלאר פאן.

## געבוירן 
* 21סטן פעברואר - סאנטא אנא, הערשער איבער מעקסיקא (געש' 1876)

## געשטארבן 
* 8טן מיי -  אנטואן לאווואזיע, כעמיקער, הינגעריכט מיט דער גיליאטין (געב' 1743)
1795

## געשעענישן 
* 24סטן אקטאבער - די דריטע און לעצטע צעטיילונג פון פוילן; פוילן הערט אויף עקזיסטירן ווי אן אומאפהענגיק לאנד.

## געבוירן 
* 2טן נאוועמבער - זשיימס נאקס פאלק, 11טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1849)

## געשטארבן 
* 8טן יוני - לואי דער 17טער, מלך פון פראנקרייך (געב' 1785)
1796

## געשעענישן 
* 1טן יוני - טענעסי ווערט דער 16טער שטאַט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.

## געבוירן 
* 24סטן אקטאבער - דייוויד ראבערטס, סקאטישער מאלער (געש' 1864)

## געשטארבן 
* 21סטן יולי - ראבערט בערנס, נאציאנאלער דיכטער פון סקאטלנד (געב' 1759)
ניאמיי

**ניאַמיי** () איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון ניזשער אין מערב אפריקע. די שטאט געפינט זיך אויפן מזרח ברעג פונעם ניזשער טייך.

ניאמיי איז פלאצירט אין א געגנט וואו מען וואקסט פערלהירזש. אויך איז פאראן פאבריקאציע פון ציגלען, קעראמיק, צעמענט און וועבן.

 

## רעפערענצן 
## וועבלינקען
לעאניד שקאלניק

**לעאָניד שקאָלניק** ( רוסיש: Леонид Школьник; דעם 29סטן סעפטעמבער 1945, קעמעראווא - דעם 21טן יוני 2019, ירושלים ) איז אַ ייִדישער זשורנאַליסט און דיכטער, וועלכער שרײַבט אויף רוסיש און אויף ייִדיש.

## ביאגראפיע 
לעאָניד שקאָלניק איז געבוירן געוואָרן דעם 29סטן סעפּטעמבער 1945 אין דער שטאָט קעמעראָוואָ אין סיביר. ער איז אויסגעוואַקסן אין ביראָבידזשאַן פון דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט אין רוסלאַנד. 

אין 1974 האָט ער אָנגעהויבן צו אַרבעטן אַלס קאָרעספּאָנדענט פון דער געגנטלעכער צײַטונג "ביראָבידזשאַנער שטערן". אין די יאָרן 1984 – 1989 איז לעאָניד שקאָלניק געווען דער רעדאַקטאָר פון דער צײַטונג. אין די יאָרן 1989 – 1991 איז ער געווען אַ פאָלקס-דעפּוטאַט פונעם אויבער-סאָוועט פונעם ראַטנפאַרבאַנד און דער פאָרשטייער פון דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט אינעם נאַציִאָנאַליטעטן-ראַט פונעם אויבער-סאָוועט. אין 1991 איז ער עולה געווען קיין ישראל. לעאָניד שקאָלניקט האָט געוווינט אין ירושלים און געאַרבעט אין דער תל-אָביבער רוסישער צײַטונג "נאָוואָסטי נעדעלי", צווישן אַנדערס פירנדיק די רובריק "שטעטל" און דערנאָך - אַלס רעדאַקטאָר פון דער פרײַטיק-בײַלאַגע "יעוורייסקי קאַמערטאָן". אין 1999 איז לעאָניד שקאָלניק געקומען קיין אמעריקע און ביז 2004 האָט ער רעדאַגירט די רוסיש-שפּראַכיקע אויפלאַגע פון דער ניו-יאָרקער צײַטונג "פאָרווערטס". אין 2005 האָט לעאָניד שקאָלניק זיך אומגעקערט קיין ישראל און ווידער זיך באַזעצט אין ירושלים. לעאָניד שקאָלניק האָט געגרינדעט אַ רוסיש-שפּראַכיקע ייִדישע אינטערנעץ-צײַטונג "מי זדעס" ("מיר זײַנען דאָ"), וועלכע ער האט רעדאַגירט ביז זיין פטירה אין 2019. 

לעאָניד שקאָלניק האָט איבערגעזעצט אין רוסיש ווערק פון ייִדישע דיכטער: בוזי מילער, דאָרע כײַקינע, ליובע וואַסערמאַן, זיסי ווייצמאַן, עמנואל קאַזאַקעוויטש, איציק בראָנפמאַן, חיים ביידער אא., דער עיקר פאַרבונדענע מיט דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט.

## וועבלינקען
* אינטערנעץ-צײַטונג "מי זדעס"  (אויף רוסיש)

קאַטעגאָריע:יידישע זשורנאליסטן
קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
קאַטעגאָריע:יידיש שפראך שרייבערס
קאַטעגאָריע:רוסישע יידן
קאַטעגאָריע:רעדאקטארן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
היסטאריע פון פוילן

די **היסטאריע פון פוילן** איז די געשיכטע פונעם קאמף צו דערגרייכן און האלטן די אומאפהענגיקייט פונעם פוילישן פאלק. די פוילישע, וואס געהערן צו דער גרופע פון  סלאווישע פעלקער, האבן געגרינדעט איינעם פון די ערשטע פארלאמענטן אין דער וועלט—דער סיים, און האבן געגרינדעט א מדינה וואס איר באציאונג צו מינאריטעטן ווי יידן און דייטשן האט געברענגט א בליאונג פון דער פוילישער און יידישער קולטור אינאיינעם, וואס איז אנגעקומען צו א ביטערן סוף ביי דער חורבן אייראפע, וואס אן אנזיכטיקער טייל פון די אנשרעקונגען זענען פארגעקומען אין דער טעריטאריע פון פוילן. 

זייט דעם אנהייב פון א פוילישע וועזנקייט אינעם 9טן יארהונדערט האט דער שטח פון פוילן געענדערט עטלעכע מאל. מער ווי איין מאל האבן אנדערע לענדער געטיילט צווישן זיך דעם שטח פון פוילן, אין געוויסע צייטן האט מען צוגעגעבן שטחים און צוגענומען שטחים.
קליין|די פוילישע־ליטווישע קאמאנוועלט|250פיקס
אין דעם 16טן יארהונדערט איז פוילן געווען דאס צוויטע גרעסטע לאנד אין גאנץ אייראפע נאך דער רוסלענדישער אימפעריע, אבער במשך מער פון הונדערט האט בכלל נישט עקזיסטירט קיין אומאפהענגיקע פוילן.

נאך דער ערשטער וועלט מלחמה איז פוילן געווארן ווידעראמאל זעלבשטענדיק אין 1918. ביי דער צווייטער וועלט מלחמה איז פוילן געווארן אינוואדירט נאכאמאל. פון 1945 האט א קאמוניסטישע רעגירונג געהערשט  אין פוילן אונטער די פיס פונעם ראטנפארבאנד. אין 1990 האט פוילן באקומען פולשטעניקע אפהענגיקייט.

## די צעטיילונג פון פוילן (1795–1918) 
קליין|250px|מאפע פון די צעטיילונגען פון פוילן 
נאנט צום סוף פונעם 18טן יארהונדערט איז פוילן צעטיילט געווארן דריי מאל (5טן אויגוסט 1772, 23סטן יאנואר 1791 און 24סטן אקטאבער 1795) דורך די הערשנדיקע מאכטן אין מזרח אייראפע אין יענער תקופה, פרייסן, עסטרייך און די רוסלענדישע אימפעריע. נאך דער דריטער צעטיילונג, אין יאר 1795, איז געבליבן אין רוסישע הענט דער גאנצער שטח וואס איז פריער געווען די הערצאגשאפט פון  ליטא (אחוץ פאדאליע), און אויך דאס לאנד מערב פונעם טייך נעמאן, און די לאנדטיילן וואהלין און אוקראינע. עסטרייך האט באקומען דעם דרומדיקן געגנט וואס מען רופט גאליציע, און אויך דעם לאנדטייל צווישן ווארשע און קראקע וואס איז צווישן די טייכן ווייסל און פילץ. פרייסן האט באקומען דאס לאנד צווישן דעם באלטישן ים און קראקע און אויך די שטאט ווארשע און געוויסע טיילן פון ליטא. דער פאפולערער אויפשטאנד אונטער טאדעאוש קאשטשושקא אין 1794 האט נישט געלונגען צו פארמיידן די צעטיילונג.

## וועבלינקען 
*
1798

## געשעענישן 
* 12טן אפריל - די העלוועטישע רעפובליק (היינט די שווייץ) פראקלאמירט איר זעלבשטענדיקייט.
* 9טן יוני - נאפאלעאן נעמט איין מאלטא.

## געבוירן 
## געשטארבן
1800

## געשעענישן 
* 17טן אקטאבער - גרויסבריטאניע באהערשט דעם אינזל קוראסאא.

## געבוירן 
## געשטארבן 
* 18טן מיי - אלעקסאנדר סואוואראוו, רוסישער גענעראל (געב' 1729)

קאַטעגאָריע:18טער י"ה
1799

## געשעענישן 
* 19טן פעברואר - על אריש פאלט אין די הענט פון נאפאלעאן.
* 24סטן פעברואר - נאפאלעאן נעמט איין עזה.
* 7טן מערץ - נאפאלעאן נעמט איין יפו.

## געבוירן 
* 6טן יוני - אלעקסאנדער פושקין, רוסישער שרייבער (געש' 1837)

## געשטארבן 
* 14טן דעצעמבער - דזשארזש וואשינגטאן, דער ערשטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן.
1797

## געשעענישן 
* 26סטן פעברואר - דער באנק פון ענגלאנד לאזט ארויס דעם ערשטן פונט שטערלינג באנקנאט.

## געבוירן 
* 31סטן יאנואר - פראנץ שובערט, עסטרייכער קאמפאזיטאר (געש' 1828)
* 22סטן מערץ - ווילהעלם דער ערשטער, מלך פון פרייסן און דער ערשטער קייסער פון דייטשלאנד (געש' 1888)

## געשטארבן 
* 9טן יולי - עדמונד בערק, בריטישער פילאסאף (געב' 1729)
* 9טן אקטאבער - דער ווילנער גאון, גר"א (געב' 1720)
עלעקטרישער שטראם

**עלעקטרישער שטראם** איז א פֿלוס פון עלעקטרישער לאדונג. עלעקטרישע לאדונג פלוסט ווען ס'איז פאראן א וואלטאזש אריבער א דורכפירער. אין שטראמקרייזן ווערט די לאדונג געטראגן דורך עלעקטראנען וואס באוועגן זיך אין א דראט.

דער סטאנדארטער איינס פאר עלעקטרישן שטראם איז דער אמפער, וואס איז א פלוס פון עלעקטרישער לאדונג פון איין קולאמב א סעקונדע.

עלעקטרישע שטראמען האבן א סך באניצן, ווי באלייכטן און הייצונג. אויך קען אן עלעקטרישער שטראם שאפן א מאגנעטיש פעלד, וואס ווערט געניצט אין מאטארן און גענעראטארן.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:עלעקטריע
אפרים זלמן מרגליות

רבי **אפרים זלמן מרגליות** (י"ט כסלו תקכ"א - כ"ד אב תקפ"ח) איז געווען א גרויסער ת"ח, יחסן, נגיד און מח"ס, וועלכער האט געוואוינט אין דער שטאט בראד, גאליציע.
## ביאגרפיע
הרב מרגליות איז געבוירן אין יאר תק"מ (בערך) צו זיין פאטער הרב מאניש מרגליות, אב"ד וויטקאוו און דינעוויץ, און מוטער דבורה מרגליות.
ער האט פארפאסט דעם באקאנטן ספר מטה אפרים אויף הלכות און מנהגים פון די ימים נוראים.

אויך איז ער בארימט איבער זיין ספר "שערי אפרים" אויף הלכות קריאת התורה, און "מעלות היוחסין" ווא ער רעכנט אויס זיין ייחוס צו רש"י און דוד המלך.

## ביאגראפיע 
אין די יוגנט איז ער פאר א קורצע צייט געווען רב אין א קליין שטעטל, אבער דערנאך וואס ער איז רייך געווארן פון דיאמאנטן האנדל האט ער זיך אפגעזאגט און זיך אריינגעטאן אין לימוד התורה און מחבר זיין ספרים.

ער איז געווען שטרענג פרום און לוחם געווען קעגן דער השכלה.

ער איז געווען א בעל מוח נפלא, און ווי געזאגט האט ער נאכן נתעשר ווערן מער נישט משמש געווען ברבנות, אבער ער איז פאררעכנט געווארן אלס איינע פון די גדולי החכמים פון די בארימטע קלויז אין בראד.

ער איז פאררעכנט אלס איינע פון די גדולי הפוסקים, וואס מ'רעכנט זיך שטארק מיט זיינס א פסק.

## ביבליאגראפיע 
* שו"ת בית אפרים
* זרע אפרים
* טיב גיטין
* יד אפרים
* יד רמ"א
* מטה אפרים
* מעלות היוחסין
* מקנה וקנין
* שערי אפרים

## פאמיליע 
* זיין ברודער רבי חיים מרדכי מרגליות מח"ס שערי תשובה אויפן ש"ע
* זיין איידעם רבי יעקב יהושע הורוויץ אן אייניקל פון הפלאה

קאַטעגאָריע:גאליציאנער רבנים
קאַטעגאָריע:אחרונים
אתה קדוש

**אתה קדוש** איז א מוזיק אלבאם פון חסידישע ניגונים.

די ניגונים זענען קאמפאזירט דורך אברהם מאיר פרידמאן.

די זינגער זענען: קאפי עלנבויגן, משה יודא גאלדבערגער, שלמה דאסקאל, מענדי שטראהלי, שלמה גערטנער און דאס יונגל יהוסף כהן.

קאַטעגאָריע:אלבאמען
קאַטעגאָריע:מוזיק
מאגאדישו

**מאגאַדישו** ( ; ) איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון סאמאליע אין מזרח אפריקע. די שטאט איז הונדערטער יארן א וויכטיקער פארט אויפן אינדישן אקעאן.

אין דער קאלאניע תקופה איז מאגאדישו געווען די הויפטשטאט פון איטאלישער סאמאלילאנד.

## צוויליניג שטעט 
מאגאדישו איז פארצווילינגט מיט:
* 
* 

 

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אפריקע
נייטרא מוסדות

נייטרא מוסדות אין וויליאמסבורג איז געפענט געווארן אין יאר תשס"ג, און האט היינט צוטאגס א תלמוד תורה תולדות שלום משה ד'נייטרא מיט איבער 500 קינדער, און אויך א ישיבה קטנה נאות דשא, און אויך א מיידל שולע בנות סערל ד'נייטרא.

## זעט אויך 
## רעפערענצן
## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:
שביל ישראל

ממוזער|250px|ישראל סטעזשקע
די **ישראל סטעזשקע** () איז אַ שפאציר־סטעזשקע וואס גייט דער לענג פון ישראל, פון קיבוץ דן אין צפון צו אילת אויפן בארטן פונעם אילת איינגאס. דער וועג איז לאנג 1,000 ק"מ.
די סטעזשקע איז איינגפירט געווארן אין 1995.

קאַטעגאָריע:ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:טוריזם
אמורזעט

**אַמורזעט** (רוסיש: Амурзет) איז אַ דאָרף אין דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט פון רוסלאַנד, מיט א באפעלקערונג פון 5010 נפשות.

## געשיכטע 
אַמורזעט געפינט זיך אויפן ברעג פונעם טײַך אַמור, 180 קילאָמעטער צום דרום-מערב פון דער שטאָט ביראָבידזשאַן. עס איז פאַרבונדן מיט אַ שאָסיי מיטן דאָרף ביראָפעלד פונעם ביראָבידזשאַנער ראַיאָן. דאָס דאָרף אַמורזעט איז געגרינדעט געוואָרן אין 1928 דורך ייִדישע איבערוואַנדערער מיט דער הילף פון דער אָרגאַניזאַציע "געזערד" און אָנגערופן געוואָרן "אַמורזעט", ווײַל דאָס וואָרט שטעלט מיט זיך פאָר רוסישע ראשי-תיבות פון די ווערטער "אַמורער ייִדישע ערד-געזעלשאַפט. אין 1930 איז אינעם דאָרף געשאַפן געוואָרן דער קאָלווירט "רויטער אָקטיאַבער". אין 1933 איז אין אַמורזעט דורך אַ נײַער גרופּע יידישע איבערוואַנדערער געשאַפן געוואָרן דער קאָלווירט "לענינפעלד". אין 1934 איז דאָס דאָרף געוואָרן דער אַדמיניסטראַטיווער צענטער פונעם סטאַלינישן (איצט - אָקטיאַבערישן) ראַיאָן פון דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט.

די באַפעלקערונג פון אַמורזעט באַטרעפט (לויט די אָנגאַבן פון 2010) 5010 נפשות און זי האָט אַ טענדענץ זיך צו פאַרקלענערן. 

## זעט אויך 
* וואלדהיים
* ביראבידזשאן
* סמידאוויטש

## וועבלינקען 
* די געשיכטע פונעם דאָרף אַמורזעט אויפן וועבזײַטל פונעם דאָרף  

קאַטעגאָריע:דערפער אין רוסלאנד
קאַטעגאָריע:יידישע אויטאנאמע געגנט
נאנט

**נאַנט** (; ברעטאניש: *Naoned*; גאלא: *Naunnt*) איז א שטאָט אין מערב פראנקרייך אויפן לואר טייך 50 ק"מ פונעם אטלאנטישן בארטן. מיט א באפעלקערונג פון 580,502 איינוואוינער (אין 2007), איז נאַנט די 6טע גרעסטע שטאט אין פראנקרייך, און די גרעסטע שטאט אין מערב פראנקרייך.

נאנט איז די הויפטשטאט פונעם פע דע לא לואר ראיאן און דעם לואר-אטלאנטיק דעפארטמענט. כאטש  דער לואר-אטלאנטיק דעפארטמענט איז צעשיידט געווארן פון ברעטאַן אין 1941, ווערט נאַנט גערעכנט קולטורעל די הויפטשטאט פונעם היסטארישן ראיאן פון ברעטאַן.

## באקאנטע מענטשן פון נאנט 
* זשול ווערן (1828–1905)—ראמאניסט

## צווילינג שטעט 
נאנט האט די פאלגנדע צווילינג שטעט:

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
ֿ

קאַטעגאָריע:שטעט אין פראנקרייך
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אייראפע
סאנטיאגא דע קאמפאסטעלא

**סאַנטיאַגא פון קאָמפּאָסטעלאַ** () איז אַ שטאָט אין שפאניע.

## געאגראפיע 
## היסטאריע 
## עקאנאמיע 
## טראנספארט 
## וועבלינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל פון סאַנטיאַגא פון קאָמפּאָסטעלאַ 

קאַטעגאָריע:שטעט אין שפאניע
בראהמאגופטא

**בראַהמאַגופטאַ** (; 597–668) איז געווען אן אינדישער מאטעמאטיקער און אסטראנאם וואס האט געשריבן צוויי וויכטיקע ווערק וועגן מאטעמאטיק און אסטראנאמיע. מען האלט אז בראַהמאַגופטאַ האט געשטאמט פון בהינמאל און האט געוואוינט דארט זיין גאנצן לעבן.

בראַהמאַגופטאַ איז געווען דער ערשטער וואס האט אוועקגעלייגט כללים וויאזוי צו רעכענען מיט *נול*. די געשריפטן פון בראַהמאַגופטאַ זענען פארפאסט געווארן אין פֿערזן, לויטן שטייגער פון אינדישער מאטעמאטיק. קיין באווײַזן ווערן נישט געברענגט, במילא ווייסט מען נישט וויאזוי בראַהמאַגופטאַ האט ארויסגעקריגן זיין מאטעמאטיק.

ער איז געווען דער פירער פון דער שטערן אבסערוואטאריע אין אודזשיין, וואס איז דעמאלסט געווען דער צענטער פון אינדישער מאטעמאטיק.

## רעפערענצן
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיקער
קאַטעגאָריע:אסטראנאמען
קאַטעגאָריע:אינדיע
נאווידוואר

**נאווידוואר** (פויליש: *Nowy Dwór Mazowiecki*) איז א שטאט אין דער מאזאוויער וואיעוואדעשאפט אין צענטראלן פוילן, נאנט צו ווארשע. אין 2009 האבן געוואוינט אין דער שטאט 27,700 באוואוינער. 

די שטאט האט געהאט א יידישע קהילה פונעם סוף פונעם 17טן יארהונדערט. צווישן די רבנים פון דער קהילה איז געווען הרב חנוך העניך הכהן לעווין, וואס איז שפעטער געווארן א רבי אין אלעקסאנדער.

פאר דער צווייטער וועלט מלחמה  האט די קהילה געציילט 3,500 יידן. אין ווינטער 1942 האט מען ליקווידירט די געטא אין דער שטאט און זיינע 6,000 באוואוינער, אריינגערעכנט אויך יידן פון אנדערע קהילות, זענען געווארן פארטריבן צו  פארניכטונגס לאגערן.

## וועבלינקען
* 
* 
* אתר זיכרון לקהילה היהודית בנובידבור

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
אל־כוואריזמי

**מוכאמאד איבן מוסא אל־כוואַריזמי** (, ) איז געווען א פערסישער מאטעמאטיקער, אסטראנאם און געאגראף. ער איז געבוירן בערך 800 און האט געלעבט ביז בערך 850, אין דער תקופה פון דער אבאסישער אימפעריע. ער האט געשריבן א בוך וועגן אלגעברע. אויך האט ער געשריבן וועגן הינדו אראבישע ציפערן. ווען זיינע געשריפטן זענען אנגעקומען קיין אייראפע האט עס געשאפט א מהפכה דארטן אין מאטעמאטיק. אנשטאט די רוימישע צאלן ( ... ,I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII, IX, X, XI, XII) וואס מ'פלעג ניצן ביז דעמאלסט, האט מען אנגעהויבן ניצן די אזוי־גערופענע אראבישער צאלן (0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12,13...), וואס האבן צוויי גרויסע מעלות פאר רעכענען. ערשטנס איז די פלאץ־ווערט סיסטעם, וואו מען ניצט איבער שטענדיק די זעלבע צען ציפערן, נאר מען חשבונט זייער ווערט לויסט וואו זיי שטייען. און צווייטנס האט מען א נול ציפער, 0.

## ביאגראפיע 
אל־כוואריזמי איז געבוירן געווארן צווישן 780 און 800 אין דער שטאט כיווא, כוואריזמער געגנט (היינט אין אוזבעקיסטאן). שפעטער האט זיך די משפחה געצויגן קיין באגדאד. זיין וויסנשאפטלעכע ווערק האט ער געשריבן אין אראביש, אויבוואויל זיין מוטערשפראך איז געווען פערסיש.
ער האט געשריבן ביכער וועגן פארשידענע געביטן: אלגעברע, טריגאנאמעטריע, אסטראנאמיע, געאגראפיע און קארטאגראפיע.

ער האט דערפינדן די פארמל פון א קוואדראטישער גלייכונג.

דאס ווארט "אלגאריטם" איז א פארגרייזטע ווערסיע פון זיין נאמען.

אל־כוואריזמי איז געשטארבן אין באגדאד בערך אין יאר 850.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פערסער
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיקער
קאַטעגאָריע:אסטראנאמען
קאַטעגאָריע:געאגראפן
אשדוד עד הלום באן סטאנציע

**אַשדוד עד הלום באַן סטאַנציע** איז א פאסאזשירן סטאנציע פון ישראל באנען וואס באדינט די שטאט אשדוד און די ארבעטער פון דער עד הלום אינדוסטריעלער דיסטריקט. די סטאנציע געפינט זיך אויף דער בנימינה - תל אביב - אשקלון ליניע און אויך אויף דער נייער תל אביב - ראשון לציון - אשקלון ליניע.
, און די װיכטיגסטע באַן סטאַנציע אין דער שטאָט. זי איז געװידמעט געװאָרן צו משה בר-כוכבא, דער דירעקטאר פון ישראל באנען אין די יארן 1991-1992. די סטאַנציע האָט א זייטיקן פעראן און אן אינזל פעראן, מיט אן אונטערעדישן איבערגאנג צווישן זיי.
צענטער

## באן דינסט 
* רוב שעה'ן פון טאג פארן צוויי באנען א שעה קיין אשקלון; אין די שפיץ שעה"ן פארן פיר באנען.
* רוב שעה'ן פון טאג פארט איין באן קיין יבנה מערב אויף דער הוד השרון ליניע; אין די שפיץ שעה'ן צוויי.
* רוב שעה'ן פון טאג פארט איין באן קיין יבנה מזרח אויף דער בנימינה ליניע; אין די שפיץ שעה'ן צוויי.

## רוטעס 
## װעבלינקען 
* אשדוד עד הלום 

קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ישראל
קאַטעגאָריע:אשדוד
1700

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 8טן פעברואר - דניאל בערנולי, האלענדישער מאטעמאטיקער (געש' 1782)

## געשטארבן 
קאַטעגאָריע:17טער י"ה
דוד לאו

הרב **דוד ברוך לאַו** (געב' כ"א טבת תשכ"ו, 13טן יאנואר 1966, תל אביב-יפו) איז דער אשכנזישער הויפט רב פון ישראל. ער איז געווען דער ערשטער רב פון שוהם און נאכהער דער הויפט רב פון מודיעין. ער איז א זון פון הרב ישראל מאיר לאו, א פריערדיקער  הויפט רב פון ישראל און היינט הויפט רב פון תל אביב.

## ביאגראפיע 
הרב דוד איז געבוירן געווארן אין תל אביב, כ"א טבת תשכ"ו, צו זיין פאטער הרב ישראל מאיר לאו און זיין מוטער מרת חיה יוטא, א טאכטער פון הרב יצחק ידידיה פרענקל. מען האט אים גערופן דוד ברוך נאך זיין עלטער פעטער הרב דוד ברוך בראנד הי"ד, א ברודער פון רעבעצין פרענקל.

ער האט געלערנט אין יישוב החדש אין תל אביב און אין בית מתתיהו אין בני ברק, און אין דער פאניעוועזשער ישיבה.

ער האט געהייראט צפורה, די טאכטער פון הרב יצחק רלב"ג, א מיטגליד פונעם הויפט-ראבינאט ראט און אן אמאליגער פארזיצער פונעם ירושלימער רעליגיע-ראט, און זיין ווייב הדסה.

ער איז געווארן דער ערשטער רב פונעם יישוב שוהם. ווען מ'האט אויפגעשטעלט די שטאט מודיעין האט מען באשטימט הרב דוד דעם אשכנזישן הויפט רב.

ער האט רעדאקטירט די שו"ת "יחל ישראל" פון זיין פאטער, הרב ישראל מאיר לאו. אין תשס"ח האט ער ארויסגעגעבן זיין ספר "משכיל לדוד".

י"ז אב תשע"ג האט מען אים געוויילט דעם אשכנזשישן הויפט רב פון ישראל, ביי די 47 יאר, דער יונגסטער צו ווערן געוויילט צו דעם אמט. ער האט געהאט דעם שטיץ פונעם פרעמיער מיניסטער, בנימין נתניהו, און פון די ש"ס און יהדות התורה פארטייען.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:הויפט רבנים
קאַטעגאָריע:רבנים אין ישראל
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:ראַדיאָ קול חי
וואלדהיים

**וואַלדהיים** (רוסיש: Валдгейм) איז אַ דאָרף אינעם ביראָבידזשאַנער ראַיאָן פון דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט אין רוסלאַנד.

## געשיכטע
דאָס דאָרף איז געגרינדעט געוואָרן אין 1928 דורך ייִדישע איבערוואַנדערער פון קאַזאַן, מאָהילעוו און דנעפּראָפּעטראָווסק. איינצײַטיק איז אינעם דאָרף געשאַפן געוואָרן דער קאָלווירט "אילייִטשס געבאָטן". אין 1929 האט מען אויפגעשטעלט די ערשטע שולע אין וואלדהיים, און מ'האט געלערנט אלע לעקציעס אויף יידיש.

אין 1930 איז אין וואַלדהיים געשאַפן געוואָרן אַ ייִדישער דאָרפסראַט. אין 1932 איז דער פאָרזיצער פונעם קאָלווירט אין וואַלדהיים געווען אַ געוויסע צײַט דער דיכטער עמנואל קאַזאַקעוויטש. אין די דרײַסישער יאָרן איז אין וואַלדהיים דערשינען אַן אָרטיקע צײַטונג אויף רוסיש און אויף ייִדיש.

די באַפעלקערונג פון וואַלדהיים באַטרעפט לויט די אָנגאַבן פונעם 2010 יאָר 1912 נפשות.

## זעט אויך 
* אמורזעט
* ביראבידזשאן
* סמידאוויטש

## וועבלינקען
* פאָטאָ-בילדער פון וואַלדהיים
* געשיכטע פון וואַלדהיים אויפן וועבזײַטל פון דער ביראָבידזשאַנער געגנטלעכער ביבליאָטעק אויף שלום-עליכמס נאָמען (אויף רוסיש) 

קאַטעגאָריע:דערפער
קאַטעגאָריע:יידישע אויטאנאמע געגנט
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים
סמידאוויטש

**סמידאָווטיש** (רוסיש: Смидович) איז אַ יישוב אין דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט פון רוסלאַנד.

## געשיכטע
סמידאָוויטש איז געגרינדעט געוואָרן אין 1910 אונטערן נאָמען "אין" אַלס יישוב בִײַ דער אײַזנבאַן סטאַנציע, וואָס האָט דעמאלט געטראָגן (און טראָגט ביז איצט) דעם זעלבן נאָמען. אין 1934 איז דער נאָמען פונעם יישוב געביטן געוואָרן אויף סמידאָוויטש לויטן נאָמען פונעם באָלשעוויסטישן פּאַרטיי-טוער פּיאָטער סמידאָוויטש (1874 – 1935), וועלכער האָט צווישן אַנדערס פאַרנומען דעם פּאָסטן פונעם פאָרזיצער פון דעם מלוכה-קאָמיטעט פאַר ערד-אײַנאָרדענונג פון די ייִדישע אַרבעטנדיקע (קאַמזעט). אין דעם זעלבן יאַר איז דער יישוב געוואָרן דער אַדמיניסטראַטיווער צענטער פונעם נײַ-געשאַפענעם סמידאָוויטשער ראַיאָן פון דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט. די סמידאָוויטשער אײַזנבאַן-סטאַנציע "אין" געפינט זיך אויף דער וויכטיקער טראַנס-סיבירער אײַזנבאַן-מאַגיסטראַל - 100 קילאָמעטער צום מערב פון דער שטאָט כאַבאַראָווסק און 76 קילאָמעטער צום מזרח פון דער שטאָט ביראָבידזשאַן. די באַפעלקערונג פונעם ישוב סמידאָוויטש האָט דערגרייכט איר מאַקסימום אין 1959 (אַריבער 9 טויזנט נפשות). פון דעמלט אָן האָט זי אַ באַשטענדיקע טענדענץ צו אַ פאַרקלענערונג. לויט די אָנגאַבן פון דער רוסלענדישער פאָלקסציילונג פון 2010 האָבן אין סמידאָוויטש געוווינט 5120 נפשות.

## באַוווּסטע פּערזאָנען פאַרבונדן מיט סמידאָוויטש
אין סמידאָוויטש איז אין 1957 געבוירן געוואָרן און אויסגעוואַקסן אַ באַוווּסטער רוסלענדישער קינאָ- און טעאַטער-אַקטיאָר פון דער ייִדישער אָפּשטאַמונג סעמיאָן סטרוגאַטשאָוו, וועכלער האָט אין 2008 באַקומען דעם ערן-טיטל "פאָלקס-אַרטיסט פון רוסלאַנד".

## וועבלינקען
* סמידאָוויטש אויפן וועבזײַטל פונעם רוסלענדישן אינסטיטוט פאַר געאָלאָגיע (אויף רוסיש)

קאַטעגאָריע:יידישע אויטאנאמע געגנט
קאַטעגאָריע:יידישע געמיינדעס
רעזיסטאר

קליין|פארשידענע רעזיסטארן; זייער קעגנשטעלן ווערט געוויזן מיט א קאליר קאד.
א **רעזיסטאר** אדער **קעגנשטעלער** אין אן עלעקטרישער באשטאנדטייל וואס גיט עלעקטרישן קעגנשטעל אין א שטראמקרייז.

דער שטראם אדורך א רעזיסטאר איז אין גראדער פראפארציע צום וואלטאזש אריבער די טערמינאלן פונעם רעזיסטאר. מען רעפרעזענטירט דאס פארהעלטעניש מיט אהמס געזעץ:

:I = {V \over R}

וואו *I* איז דער שטראם אדורך דעם דורכפירער אין איינסן פון אמפערן, *V* איז דער פאטענציאל־דיפֿערענץ אריבער דעם דורכפירער אין איינסן פון וואלטן, און *R* איז דער קעגנשטעל פונעם דורכפירער געמאסטן אין איינסן פון אהמען (Ω).

דאס פארהעלטעניש פונעם וואלטאזש אנגעווענדט אריבער א רעזיסטאר'ס טערמינאלן צו דער שטארקייט פונעם שטראם אין דעם קרייז ווערט גערופט זיין קעגנשטעל; מען קען אננעמען אז דאס בלייבט קאנסטאנט (ד"ה אומאפהענגיק אויפן וואלטאזש) פאר געוויינלעכע רעזיסטארן.

מען טרעפט רעזיסטארן שטענדיק אין עלעקטרישע נעצווערק און עלעקטראנישע קרייזן. מען מאכט רעזיסטארן פון פארשידענע געמישן, למשל ניקל־כראם.

## קאליר קאד 
די ווערטן פון א רעזיסטאר ווערן געוויזן מיט קאלירן אויף דער זייט פונעם רעזיסטאר. מען ניצט די קאלירטע בענדער שווארץ, ברוין, אראנזש, געל, גרין, בלוי, לילא, גרא און ווייס. יעדער קאליר רעפרעזענטירט א נומער: שווארץ רעפרעזענטירט דעם נומער 0, ברוין רעפרעזענטירט דעם נומער 1, רויט איז 2, אא"וו ביז ווייס וואס רעפרעזענטירט 9. אינעם פעלד פון עלעקטראניק זענען די נומערן גאר וויכטיק. 

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:עלעקטריע
קאַטעגאָריע:עלעקטראניק
1690

## געשעענישן 
* 24סטן אויגוסט - די שטאט קאלקוטע געגרינדעט אין אינדיע,

## געבוירן 
* הרב יהונתן אייבעשיץ, רב פון אלטאנא, האמבורג און וואנדסבעק (נפטר 1764)

## געשטארבן 
* 3טן יאנואר - הרב הלל בן נפתלי צבי, ליטווישער רב, מחבר פון "בית הלל" אויף שולחן ערוך
דויד הילבערט

**דויד הילברט** (דייטשיש: *David Hilbert*; 23סטן יאנואר 1862 - 14טן פעברואר 1943 געטינגען, דייטשלאנד) איז געווען א דייטשער מאטעמאטיקער וואס האט שטארק באאיינפלוסט די מאטעמאטיק פונעם סוף פונעם 19טן יארהונדערט און דעם אנהייב פונעם 20סטן יארהונדערט, סיי דורך זיין דירעקטן בײַשטײַער סײַ דורך זיין השפעה אויף אנדערע.

הילבערט האט אנטוויקלט א ריי פון מאטעמאטישע געביטן, איינשליסנדיק אינוואריאנטן טעאריע, די אקסיאמאטיזיע פון געאמעטריע, און הילבערט רוימען, א פונדאציע פון פונקציעלן אנאליז. 

אין 1900 האט הילבערט פארגעשטעלן א זאמלונג פון 23 מאטעמאטישע פראבלעמען, וואס האבן משפיע געווען פארשונג אין מאטעמאטיק דורכאויס דעם 20סטן יארהונדערט.

## לעבנסגעשיכטע 
דויד הילבערט איז געבוירן געווארן דעם 23סטן יאנואר 1862 אין דעם שטעטל וועלוי (Wehlau) לעבן קעניגסבערג, וואס איז דעמאלסט געווען די הויפטשטאט פון מזרח פרייסן. אין 1880 האט ער אנגעהויבן לערנען אין דעם קעניגסבערגער אוניווערסיטעט, וואו ער האט זיך באפריינדט מיט הערמאן מינקאווסקי. אין 1885 האט ער באקומען דעם דאקטאר טיטל, אונטערן אנפיר פון פערדינאנד לינדעמאן. אין די יארן 1886-1895 האט ער געדינט ווי א דאצענט אין דעם קעניגסבערגער אוניווערסיטעט. אין 1892 האט ער געהייראט קעטא יעראש, און א יאר שפעטער איז געבוירן זייער איינציקע קינד, א זון, פראנץ. 

אין 1888 האט פעליקס קליין פארעפנטלעכט, אין דעם Mathematische Annalen זשורנאל וואס ער האט רעדאקטירט, אן ארטיקל פון הילבערט, וואו הילבערט האט געלייזט דעם צענטראלן פראבלעם פון אינוואריאנטן טעאריע, ווען ער האט געוויזן אז יעדע סיסטעם פון אינוואריאנטן האט אן ענדלעכן באזיס. דער מאטעמאטיקער פאל גארדאן, איינער פון די הויפט פארשער אין דעם געביט, האט זיך דערקעגנט צו הילבערטס ארטיקל מיט דער טענה אויף הילבערטס באווייז אז  "דאס איז נישט מאטעמטיק. דאס איז טעאלאגיע". אין 1895 האט קליין געברענגט הילבערט צו ווערן א פראפעסאר אין געטינגען אוניווערסיטעט, וואס איז דעמאלסט גערעכנט געווארן דער פירנדיקער צענטער פון מאטעמאטישער פארשונג אין דער וועלט. הילבערט האט געהיטן געטינגענס גלאריע ביז זיין פענסאנירונג אין 1932, און ער איז געווארן דער חשובסטער מאטעמאטיקער פון זיין דור.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:דייטשן
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיקער
1692

## געשעענישן 
* 7טן יוני - 3,000 מענטשן געהרגעט אין אן ערדציטערניש אין דזשאמייקע.

## געבוירן 
* 22סטן אפריל - דזשיימס סטירלינג, סקאטישער מאטעמאטיקער (געש' 1770)

## געשטארבן
1691

## געשעענישן 
* 6טן מיי - די שפאנישע אינקוויזיציע פארמשפטעט און שמדט מיט געוואלד 219 שועטעס אין פאלמא, מאיארקא. 37 פון זיי וואס פרובירן אנטלויפן דעם אינזל, טוט מען זיי פארברענען לעבעדיקהייט ביים שייטער־הויפן.

## געבוירן 
## געשטארבן 
* 30סטן דעצעמבער - ראבערט בויל, אירישער וויסנשאפטלער (געב' 1627)
גרוזיניש

**גרוזיניש**  (*ქართული*, קאַרטולי) איז די אפיציעלע שפּראַך פון גרוזיע און זייַן באַאַמטער שפּראַך.

אין גרוזיע רעדן 3,900,000 גרוזיניש ווי מוטערשפראך, און נאך 500,000 מענטשן אַרויס גרוזיע אַזאַ ווי (טערקיי, איראן, רוסלאַנד, די פֿאַראייניקטע שטאַטן און אייראָפּע).

## אידישע גרוזיניש 
די **גרוזינישע יידן** רעדן קיוורולי, א דיאלעקט פון גרוזיניש, 20,000 אין גרוזיע און 60,000 אין אנדערע לענדער.

## גרוזיניש אַלפאַבעט 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:גרוזיע
קאַטעגאָריע:שפראכן
דניאל בערנולי

**דניאל בערנולי** (8טן פעברואר 1700 - 17טן מערץ 1782) איז געווען א האלענדישער מאטעמאטיקער וואס רוב זיין לעבן האט ער געוואוינט אין באזעל, שווייץ, וואו ער האט געארבעט מיטן מאטעמאטיקער לעאנהארד אוילער. דער בערנולי פרינציפ וואס ווערט גערופן אויף זיין נאמען איז גאר וויכטיק אין אעראדינאמיק.

דניאל בערנולי איז אויפגעוואקסן אין א משפחה פון באוואוסטע וויסנשאפטלער. זיין פאטער איז געווען יאהאן בערנולי און יאקאב בערנולי איז געווען זיין פעטער. 

אין 1724 האט מען אויפגענומען דניאל בערנולי ווי פראפעסאר אויף מאטעמאטיק אין דעם פעטערבורגער אוניווערסיטעט אבער דער ארט האט אים נישט געפאלן. צוליב א לייכטער מחלה אין 1733 האט ער געהאט א תירוץ אפצולאזן דעם אמט. ער איז צוריקגעגאנגען צום אוניווערסיטעט פון באזעל וואו ער איז געווארן א לעקטאר אויף מעדיצין, מעטאפיזיק און נאטור-וויסנשאפטן ביז זיין טויט.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:שווייצער
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיקער
קאַטעגאָריע:פיזיקער
שבע קהילות

די **שבע קהילות** זענען געווען זיבן געמיינדעס אין בורגנלאנד (א טייל פון אונגארן ביז 1918, דערנאך אין עסטרייך).

די ערשטע יידן האבן זיך באזעצט אין בורגנאלד אינעם 16טן יארהונדערט, ווען זיי זענען פארטריבן געווארן פון שאפראן, און זיי האבן זיך געמערט אין די קומענדיגע יארן. אין 1670, האט לעאפאלד דער ערשטער פארטריבן די יידן פון ווין, און דער ערשטער פרינץ עסטערהאזי פון גאלאנטא האט זיי אויפגענומען אין בורגנלאנד. 

די זיבן געמיינדעס זענען געווען אין אייזנשטאט, מאטערסדארף, קאבערסדארף, לאקנבאך, פרויענקירכן, קיטזע און צעלעם. צוזאמען זענען זיי געווען אומגעפער 3,000 חרדישע יידן. די קהילות האבן געהאט אויטאנאמיע.

רבי עקיבא אייגער איז געבוירן געווארן אין אייזנשטאט אין 1761.

קאַטעגאָריע:עסטרייך
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע