open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
מאגנעטיש פעלד

[קליין|250px|מאגנעטישע פעלד פון א צילינדער־[מאגנעט מיט זיין אקס פון סימעטריע אין דעם בילד פלאך.  דאס מאגנעטישע פעלד ווערט רעפרעזענטירט דורך מאגנעטישע פעלד ליניעס, וואס ווייזן די ריכטונג פונעם פעלד ביי פארשידענע פונקטן. ]]
א **מאַגנעטיש פֿעלד** איז א מאטעמאטישע באשרייבונג פון דעם מאגנעטישן איינפלוס פון עלעקטרישע שטראמען און מאגנעטישע מאטריאלן. דאס מאגנעטישע פעלד ביי א געוויסן פונקט ווערט ספעציפירט מיט סיי א  *ריכטונג* און סיי א *גרייס* (אדער שטארקייט); אזוי איז עס א וועקטאר פעלד. א מאגנעטיש פעלד ווערט מערסטנס דעפינירט דורכן  לארענץ קראפט וואס עס לאזט פילן אויף רירנדיקע עלעקטרישע לאדונגען.

מאגנעטישע פעלדער ווערן פראדוצירט דורך רירנדיקע עלעקטרישע לאדונגען. אין ספעציעלער רעלאטיוויטעט, זענען עלעקטרישע און מאגנעטישע פעלדער צוויי צווישנבאציענדע אספעקטן פון אן איינציגן אביעקט, דער עלעקטראמאגנעטישער טענסאר; דער שפאלט פון דעם טענסאר אויף עלעקטרישע און מאגנעטישע פעלדער ווענד זיך אויף די רעלאטיווער גיך פונעם אבזערוואטאר און דער לאדונג. אין קוואנטן פיזיק ווערט דאס עלעקטראמאגנעטישע פעלט קוואנטיזירט, און עלעקטראמאגנעטישע רעאקציעס קומען ארויס פון א בייט פון פאטאנען.

אין טאג־טעגלעכן לעבן, טרעפט מען מאגנעטישע פעלדער מערסטנט ווי אן אומזעאיקע קראפט געשאפן דורך פערמאנענטע מאגנעטן וואס ציט אויף אייזערנע אביעקטן אדער טרייבט אפ אנדערע מאגנעטן. מאגנעטישע פעלדער ווערן ברייט באניצט דורכאויס מאדערנער טעכנאלאגיע, בפרט אין עלעקטרישער אינזשעניריע און עלעקטראמעכאניק. די ערד שאפט איר אייגענע מאגנעטישע פעלד, וואס איז וויכטיק אין נאוויגאציע. דרייענדיקע מאגנעטישע פעלדער ווערן אויסגעניצט סיי אין עלעקטרישע מאטארן סיי אין גענעראטארן.
די צווישנאקציע פון מאגנעטישע פעלדער אין עלעקטרישע מיטלען ווי טראנספארמאטארן ווערט שטודירט אין דעם געביט פון מאגנעטקרייזן.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
*
נאגיב מאכפוז

קליין|נאַגיב מאַכפֿוז
**נאַגיב מאַכפֿוז** () 11טן דעצעמבער 1911 - 30סטן אויגוסט 2006) איז געווען אן עגיפטישער שרייבער וואס איז באלוינט געווארן מיטן נאבעל פריז פאר ליטעראטור אין 1988.

ער האט ארויסגעגעבן 34 ראמאנען, מער ווי 350 מעשה'לעך און פינף פּיעסעס דורכאויס א קאַריערע פון זיבעציג יאהר. פון א סאך פון זיינע ווערק האט מען געמאכט פילמען.

## יונגע יארן 
מאכפוז איז געבוין געווארן אין א נידריגער מיטל־קלאס מוסלעמענישער פאמיליע אין קיירא. מ'האט אים א נאמען געגעבן נאך פראפעסאר נאגיב פאשא מאכפוז (1882 - 1974), דער בארימטער קאפטישער דאקטער וואס האט אויפגעפאסט אויף זיין געבורט. ער איז געווען דאס זיבעטע און יונגסטע קינד אין א משפחה פון פינף יינגלעך און צוויי מיידלעך. זיין פאטער איז געווען א ציווילער-באאמטער.
ער האט שטודירט פילאזאפיע אין דעם **קעניג פואד אוניווערסיטעט** (היינט קיירא אוניווערסיטעט) און האט גראדואירט אין 1934.

ער איז געבליבן א בחור ביז ער איז געווען אלט 43. אין 1954 האט ער געהייראט אן עגיפטישע פרוי, אטיא, וואס האט אים געבוירן צוויי טעכטער.

## פאליטיק 
ווען פרעזידענט אנוואר סאדאט האט געמאכט שלום מיט ישראל אין קעמפ דעיוויד, האט מאכפוז דאס שטארק געשטיצט. צוליב דעם האט מען פֿאַרווערט זיינע ביכער אין די אראבישע לענדער, ביז ער האט געווינען דעם נאבעל פריז.

## ווערק 
* אלטע עגיפטן
* דער גנב און די הינט
* די זוכעניש
* דער שנארער
* געשיכטעס פון אונדזער געגנט
* דער טאג דער פיהרער איז געהארגעט געווארן

קאַטעגאָריע:עגיפטישע מענטשן
קאַטעגאָריע:ראמאניסטן
קאַטעגאָריע:נאבעל פריז
קאַטעגאָריע:קיירא
צעלעם

**צעלעם** (; , ביז 1899 *Németkeresztúr*; קראאטיש: *Kerestur*), אויך **צעהלעם** אדער **צעהלים**, איז א שטעטל אין בורגנלאנד, מערב אונגארן (היינט אין עסטרייך), 70 ק"מ דרום פון ווין. 

## פלאצירונג 
צעלעם איז פלאצירט אין מיטל בורגנלאנד, אין דער בלויפרענקישלאנד ראיאן, 10 ק"מ דרום פון שאפראן (אונגארן), 13 ק"מ מזרח פון לאקנבאך, 17 ק"מ מזרח פון קאבערסדארף און 22 ק"מ דרוםֲ־מזרח פון מאטערסדארף.

היינט קען פארן קיין צעלעם אויפן בורגנלאנד-באן פון שאפראן.

## היסטאריע 
מענטשן האבן געוואוינט אין צעלעם שוין אין 1340.

זייט 1671, האט צעלעם געהערט צו שבע קהילות. די קהילה האט געהאט א באקאנטע ישיבה פון 90 בחורים. אין 1857 האט די געמיינדע געציילט 1230 מענטשן (38% פון דער באפעלקערונג פונעם שטעטל), אבער אין 1880 איז די צאל יידן אראפ ביז 476.

אין 1671 האט מען ערלויבט יידן צוריקקומען קיין צעלעם. די יידישע געמיינדע האט געהאט פולע אויטאנאמיע ביז 1867.

## מענטשן פון צעלעם 
## זעט אויך 
## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
* 
* די פארניכטעטע יידישע געמיינדע צעלעם  

קאַטעגאָריע:שבע קהילות
קאַטעגאָריע:עסטרייך
קאַטעגאָריע:אונגארן
אבערדין

**אַבערדין** (; ; ) איז די דריטע מערסטע באפעלקערטע שטאט אין סקאטלאנד, מיט א געשאצטער באפעלקערונג פון 220,420. די שטאט געפינט זיך אין צפון־מזרח סקאטלאנד ביים צוזאמענפלוס ווי די די און דאן טייכן פליסן אריין אין צפון ים. די שטאט האט א לאנגע זאמדיקע בארטן־ליניע.

די שטאט האט צוויי אוניווערסיטעטן, דער אוניווערסיטעט פון אבערדין, געגרינדעט אין 1495, און ראבערט גארדאן אוניווערסיטעט, וואס האט באקומען אוניווערסיטעט סטאטוס אין 1992. די טראדיציאנעלע אינדוסטריעס זענען פישעריי, שיפבויעריי און טעקסטיל, אבער היינט זענען די הויפט אינדוסטריעס נאפט און דער ים־פארט.

## היסטאריע 
במשך די מלחמות פון סקאטישער אומאפהענגיקייט איז אבערדין געווען אונטער ענגלישער הערשאפט, דערפאר האט ראבערט דער ברוס באלעגערט אבערדין שלאס און האט אים פארטיליגט אין 1308, דערנאך האט ער אוסגעהרגעט דעם ענגלישן גארניזאן. די שטאט איז פארברענט געווארן דורך עדווארד דער דריטער פון ענגלאנד אין 1336, אבער מ׳האט זי שפעטער ווידערגעבויט און פארברייטערט. אין 1770 האט מען אוועקגענומען די טויערן פון דער שטאט.

## רעליגיע 
מען האט געעפנט די שול אין 1945.

## טראנספארט 
פון אבערדין פליפעלד (ABZ) אין צפון פון דער שטאט פֿליט מען קיין פראנקרייך, האלאנד, דייטשלאנד, שפאניע, עסטרייך און אירלאנד.

אבערדין באן סטאנציע האט אפטע באנען קיין עדינבורג, גלאזגא און אינווערנעס פון אבעליא סקאטרייל, און לאנדאן נארד איסט אייזנבאן אפערירט באנען דירעקט קיין לאנדאן. די לענגסטע באן רייזע אינעם פאראייניגטן קעניגרייך פארט פון אבערדין קיין פענזאנס 08:20 און דויערט 13 שעה מיט 23 מינוט. אלע דרומדיקע באנען פארן אדורך דאנדי.

.

## צווילינג שטעט
אבערדין האט עטלעכע צווילינג שטעט.
* (זייט 1955)
* (1983)
* (1986)
* (1990)
* (1990)

## רעפערענצן
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:שטעט אינעם פאראייניגטן קעניגרייך
קאַטעגאָריע:סקאטלאנד
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אינעם פאראייניגטן קעניגרייך
נייפעלד

**נײַפעלד** (רוסיש: Найфельд) איז אַ דאָרף אינעם ביראָבידזשאַנער ראַיאָן פון דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט אין רוסלאַנד.

## געשיכטע
נײַפעלד איז געגרינדעט געוואָרן דורך ייִדישע איבערוואַנדערער אין 1928. אין 1929 זײַנען אויסגעבויט געוואָרן די ערשטע סטאַציִאָנאַרע הײַזער. מיט דעם זעלבן יאָר ווערט דאַטירט די ערשטע מצבה אויפן אָרטיקן בית-עלמין. דאָס דאָרף געפינט זיך 40 קילאָמעטער פון דער שטאָט ביראָבידזשאַן. זײַן באַפעלקערונג האָט באַטראָפן אין 1998 בערך אַנדערהאַלבן טויזנט נפשות. זינט דעמלט האָט זי זיך פאַרקלענערט און באַטרעפט, לויט די אָנגאַבן פון 2100, סך-הכל 1118 נפשות.

## וועבלינקען
* רײַזעס-נאָטיצן וועגן נײַפעלד מיט פאָטאָ-בילדער  (אויף רוסיש)
* וועבזײַטל פון דער נײַפעלדער מיטלשול (אויף רוסיש) 

קאַטעגאָריע:דערפער אין רוסלאנד
קאַטעגאָריע:יידישע אויטאנאמע געגנט
קאַטעגאָריע:אידישע געגנטן
לייבוש לייזער

200px|ממוזער|הרב אריה לייבוש לייזער

רבי **אריה לייבוש לייזער** (געב' ה'תרצ"ח, 1938) איז דער פשעווארסקער רבי אין אנטווערפן.

## ביאגראפיע
רבי לייבוש איז געבוירן געווארן אין פשעווארסק, גאליציע (היינט פוילן) אין תרצ"ח צו זיין פאטער רבי יעקב, שפעטער דער צווייטער פשעווארסקער רבי אין אנטווערפן, און זיין מוטער אלטע בינא, א טאכטער פון רבי איציקל געווירצמאן, דער ערשטער פשעווארסקער רבי אין אנטווערפן. 

פון תשט"ו האט ער געלערנט אין דער בעלזער ישיבה אין ירושלים און, אזוי ווי זיין פאטער און זיידע, איז ער געווארן א חסיד פון רבי אהרן פון בעלזא. אין  תשי"ח האט ער געהייראט מרת מלכה מינדל חנה, די טאכטער פון רבי אלטער יעקב יצחק וואגשאל, דער לאנצהוטער רבי, און האט געוואוינט אין וויליאמסבורג, וואו ער פלעג גיין צום קלויזענבורגער רבי, רבי יקותיאל יהודה האלבערשטאם, און צום סקווערער רבי'ן, רבי יעקב יוסף טווערסקי. נאך זיין ווייבס פטירה האט ער געהייראט בזיווג שני איר ניכטע, מרת חנה שלאמצע, די טאכטער פון זיין שוואגער ר' יהושע וואגשאל, דער לאנצהוטער רבי.

אין די תש"נ יארן איז ער צוריק קיין אנטווערפן. נאך זיין פאטערס פטירה האט מען אים באשטימט פשעווארסקער רבי.

רבי לייבוש האלט שטארק די דיעות פון זיין רבי'ן, רבי יואל טייטלבוים, און איז א שארפער קעגנער פון ציונות; ער גייט נישט צום כותל המערבי און איז מקפיד צו רעדן יידיש.

## משפחה 
די קינדער פון רבי לייבוש זענען:

פון זיין ווייב מלכה מינדל חנה:
* רבי נפתלי אלימלך דוד, רב פונעם חסידות אין לאנדאן 
* רבי אלטער יהושע העשיל, רב פונעם חסידות אין וויליאמסבורג
* רבי שמואל שמעלקא
* די ווייב פון רבי משה שמואל ראטענבערג פון וויליאמסבורג
* די ווייב פון רבי יוסף נפתלי וואגשאהל זון פון שינאווער רבי פון אמעריקא.

פון זיין ווייב חנה שלאמצע

* רבי משה יצחק איידעם ביי אדמו"ר מזידיטשויב בני ברק
* רבי מאיר נתן איידעם ביי רבי שמואל מאיר שטויבער
* רבי יוסף צבי איידעם ביי פריעדמאן 
* רבי שלום, געווען א איידעם ביי רבי יעקב אליהו האראנטשיק
* איידל דינה, ווייב פון רבי שלום אלימלך האלבערשטאם
* די ווייב פון רבי יצחק אייזיק לאנדא
* די ווייב פון רבי משה יעקב פרידמאן
* די ווייב פון רבי נחמן כהנא פון מאנשעסטער
* די ווייב פון רבי יוסף מאיר ראזנבערגער
* די ווייב פון רבי אלעזר פרידמאן, דיין פון סאטמאר אנטווערפן
* די ווייב פון רבי יצחק מיכל פאנעט

קאַטעגאָריע:אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:אנטווערפן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
ביראפעלד

**ביראָפֿעלד** (רוסיש: Бирофельд) איז אַ דאָרף אינעם ביראָבידזשאַנער ראַיאָן פון דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט אין רוסלאַנד.

ביראָפעלד געפינט זיך בערך 40 קילאָמעטער צום דרום-מערב פון דער שטאָט ביראָבידזשאַן.
לויט די אָנגאַבן פון 2010 באַטרעפט די באַפעלקערונג פון ביראָפעלד 2010 נפשות.
## געשיכטע
ביראָפעלד איז געגרינדעט געוואָרן אין זומער 1928 דורך אַ גרופּע פון ייִדישע איבערוואַנדערער (224 נפשות). אין יולי פון דעם יאָר איז דאָ געשאָפן געוואָרן דער ערשטער אויפן ווײַטן מזרח ייִדישער דאָרפס-ראַט. ביז סוף פון 1928 זײַנען געשאַפן געוואָרן צוויי לאַנדווירטשאַפטלעכע קאָמונעס – "יעווניטעכינע" און "אָקטיאַבער". ביז 1930 האָט דאָס דאָרף געטראָגן דעם נאָמען אַלעקסאַנדראָווקע. אין 1930 איז געגרינדעט געוואָרן דער ייִדישער קאָלווירט "ביראָפעלד", וועלכער האָט געגעבן זײַן נאָמען דעם גאַנצן דאָרף. אין אָנהייב פון די 30ער יאָרן זײַנען אינעם דאָרף אויסגעבויט געוואָרן 120 נײַע דירות, א קליינער שפּיטאָל, אַ ייִדישע אָנפאַנג-שול און אַנדערע אַנשטאַלט און אונטערנעמונכען. אין 1950 איז לעבן דעם דאָרף ביראָפעלד אויסגעבויט געוואָרן אַ מיליטערישער אַעראָדראָם. 

## וועבלינקען
* פאָטאָ-בילדער פון ביראָפעלד
* די געשיכטע פון ביראָפעלד אויפן וועבזײַטל פון דער ביראָבידזשאַנער געגנטלעכער ביבליאָטעק אויף שלום-עליכמס נאָמען  (אויף רוסיש)

קאַטעגאָריע:דערפער אין רוסלאנד
קאַטעגאָריע:יידישע אויטאנאמע געגנט
קאַטעגאָריע:אידישע געגנטן
1694

## געשעענישן 
* 27סטן יולי - געגרינדעט דער באנק פון ענגלאנד

## געבוירן 
* 21סטן נאוועמבער - וואלטער, פראנצויזישער פילאסאף און שרייבער (געש' 1778)

## געשטארבן 
* 28סטן נאוועמבער - מאַצוא באַשא, יאפאנעזער דיכטער (געב' 1644)
1695

## געשעענישן 
* 17טן יולי - געגרינדעט דער באנק פון סקאטלאנד

## געבוירן 
## געשטארבן
* 8טן יולי - כריסטיאן הויגנס, האלענדישער וויסנשאפטלער (געב' 1629)
* 21סטן נאוועמבער - הענרי פערסעל, ענגלישער קאמפאזיטאר, (געב' 1659)
האקיידא

קליין|250px|דער אינזל האקיידא (טונקל־גרין אויף דער מאפע)
**האקיידא** (יאפאניש: *Hokkaidō* 北海道) איז דער צווייטער גרעסטער אינזל אין יאפאן (נאך האנשו) און דער 21סטער גרעסטער אינזל אין דער וועלט. דער גאנצער אינזל איז איין פרעפעקטור וואס איז דער מערסט צפונדיקער און דער גרעסטער פרעפעקטור אין גאנץ יאפאן. צווישן האקיידא און האנשו געפינט זיך דער צוגארו דורכגאס (*Tsugaru*). אונטער דעם דורכגאס גייט דער סייקאן טונעל (*Seikan Tunnel*), וואס איז לאנג 53.85 ק"מ און איז דער לענגסטער באן טונעל אין דער וועלט. די גרעסטע שטאט אויפן אינזל איז סאפארא (*Sapporo*), די הויפטשטאט פונעם פרעפעקטור.   

דער אינזל געפינט זיך ביים צפון עק פון יאפאן, לעבן רוסלאנד, און איז ארומגענומען מיט דעם פאציפישן אקעאן, דעם יאפאנער ים און דעם אכאצקער ים. דער צענטער פונעם אינזל שפארט איין עטלעכע בארגקייטן און אויך וואולקאנישע פלוינען. דער אינזל איז טעטיק סייסמיש, און ליידט פון כסדרדיקע ערדציטערנישן. 

דער אינזל האט א שטח פון 83,452.47 קוואדראט ק"מ, און א באפעלקערונג פון 5,702,131 באוואוינער (ריכטיק פאר 2003).

דעם 25סטן סעפטעמבער 2003 האט פאסירט אויפן אינזל א טויטלעכער ערדציטערניש מיט א שטארקייט פון 8 אויפן ריכטער סקאלע.

## וועבלינקען
* אפיציעלע וועבזייטל

טעקע:KuroDake IMG_0569C.JPG|קוראדאקע, א בארג אין דעם איסטסוזאן נאטור־רעזערוואט אין הארבסט
טעקע:IMG 0729CAkan Lake.JPG|די שטאט און אזערע אין אקאן נאטור־רעזערוואט
טעקע:Form Shiretoko Pass 2010-09-22.jpg|א קוק אויף מזרח פונעם צפון צונג פונעם אינזל, לעבן דער שטאָט ראַוסו. אין דער ווייטן זעט מען אינזלען וואס געהערן צו דער רוסישער טעריטאריע
טעקע:Flag of Hokkaido Prefecture.svg|פאן פון האקיידא

קאַטעגאָריע:יאפאן
קאַטעגאָריע:אינדזלען
1697

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן
* 5טן אפריל - קארל דער עלפטער, מלך פון שוועדן (געב' 1655)
1698

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 25סטן אויגוסט - רבי ישראל בעל שם טוב (נפטר 1760)

## געשטארבן
1696

## געשעענישן 
* 24סטן דעצעמבער - די אינקוויזיציע פארברענט אנוסים אין עווארע, פארטוגאל.

## געבוירן 
## געשטארבן
1699

## געשעענישן 
* 20סטן דעצעמבער - דער צאר פיטער דער גרויסער טוישט דעם אנהייב פון יאר פון 1 סעפטעמבער אויף 1 יאנואר.

## געבוירן 
## געשטארבן
ישראל נעקראסאוו

**ישראל נעקראַסאָוו** (רוסיש: Исроэл Некрасов) איז אַ ייִדישער דיכטער און איבערזעצער פון דער ייִדישער ליטעראַטור אין רוסיש.

## לעבנסגעשיכטע
ישראל נעקראַסאָוו איז געבוירן געוואָרן אין 1970 אין לענינגראַד (איצט - פּעטערבורג). נאָכן פאַרענדיקן מיטלשול האָט ער געאַרבעט אַלס סטאָליער און מולער. פאַרענדיקט דעם פילאָלאָגישן פאַקולטעט פונעם פּעטערבורגער מלוכה-אוניווערסיטעט. ישראל נעקראַסאָוו וווינט אין פּעטערבורג און אַרבעט אינעם פּעטערבורגער אינסטיטוט פאַר יודאַיִק אַלס לערער פון דער ייִדישער שפּראַך און ליטעראַטור. ער האָט רעדאַגירט דעם פּעטערבורגער ייִדישן ליטעראַרישן אַלמאַנאַך "דער נײַער פרײַנד" (עס זײַנען דערשינען צוויי בענדער – אין 2004 און אין 2006).

מיט זײַנע אָריגינעלע לידער אויף ייִדיש האָט ישראל נעקראַסאָוו דעביוטירט אין 2003 אינעם אַמעריקאַנער וועב-זשורנאַל "דער באַוועבטער ייִד". זינט דעמלט זײַנען זײַנע לידער פאַרעפנטלעכט געוואָרן אין "ירושלימער אַלמאַנאַך", "טאָפּלפּונקט", "ייִדישלאַנד" און אין אַנדערע פּעריִאָדישע אויסגאַבעס. ער האָט איבערגעזעצט אין רוסיש אַ גאַנצע ריי ווערק פון ישׂראל-יהושע זינגער, יצחק באַשעוויס-זינגער, דוד בערגעלסאָן, אבֿרהם סוצקעווער און פֿון אַנדערע ייִדישע פּראָזאַיִקער און דיכטער.

## זײַנע ביכער
* אָפּגעברענטע שטעט. לידער, תּל-אָבֿיבֿ, 2016

## וועבלינקען
* ישראל נעקראַסאָווס לידער אויף זײַן בלאָג
* אַן אינטרוויו מיט ישראל נעקראַסאָוו וועגן ייִדיש און ייִדישער ליטעראַטור (אויף רוסיש) 
* לעאַניד שקאָלניק, "נעקראַסאָוו, קערלער און ווײַטער – אומעטום..."  (אויף רוסיש) 
* מאַריִאַ קאָניוקאָוואַ , "געשיכטע פון ישראל (סערגיי) נעקראַסאָוו - אַ ייִדישיסט, אַ מולער און אַ פרומען ייִדן" (אויף רוסיש) 
* וועגן ישראל נעקראַסאָוו אינעם רוסלענדיש-ישראלדיקן אַלמאַנאַך "דיִאַלאָג" (אויף רוסיש) 

קאַטעגאָריע:רוסישע יידן
קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
קאַטעגאָריע:איבערזעצער
מעשיות פאר אידישע קינדער

**מעשיות פאר אידישע קינדער** איז א יודיש בוך פון שלום עליכם, עס אנטהאלט קורצע מעשה'לעך.
דאס בוך אנטהאלט צוויי טיילן.

די מעשה'לעך באציען זיך בעיקר איבער די קינדערישע יארן, זייערע שטיקלעך און איבערלעבענישן אינדערהיים און אין חדר ביים רבין.

געדרוקט אין יאהר 1918 אין ניו יארק.

די ערשטע טייל באשטייט פון דרייצן קליינע מעשיות און די צווייטע, וועלכע לויפט אויפן סדר פון ימים טובים, עלף.

אלץ אינאיינעם איז עס צוויי הונדערט און איין און דרייסיג זייטן.

קאַטעגאָריע:מעשה'לעך
קאַטעגאָריע:יידישע ביכער
לעמבערגער גובערניע

קליין|180px|ראיאנען אין לעמבערג גובערניע
**לעמבערג גובערניע** (, *לוויווסקאַ אבלאַסט*; אויך באקאנט אונטערן נאמען **לוויוושטשינא** - *אוקראיניש: Львівщина*)) איז אן אבלאסט (גובערניע) פון מערב אוקראינע. די הויפטשטאט פון דער גובערניע איז לעמבערג. 

## היסטאריע 
די גובערניע איז געשאפן געווארן ווי א טייל פון דער אוקראינישער סאוועטישער סאציאליסטישער רעפובליק דעם 4טן דעצעמבער, 1939, נאך דער סאוועטער אינוואזיע פון פוילן.

די גובערניע געפינט זיך ביים טויער פון די קארפאטישע בערג, און האט געטוישט הענט א סך מאל איבער די יארהונדערטער.

פון 1200 ביז 1340 איז די געגנט געווען אן אומאפהענגיק לאנד, גאליציע-וואהלין, דערנאך האט זי געהערשט פוילן-ליטע ביז 1772. דערנאך האט געהערשט די עסטרייכע אימפעריע ביז 1918, און פוילן (פון 1918 ביז 1939). די פוילישע און עסטרייכע ירושה איז קענטיק אין דער גובערניע ביז צום היינטיקן טאג.

ביי דער מלחמה איז דער געגנט, מיט גאנץ מערב אוקראינע, געווארן א טייל פונעם ראטן פארבאנד. ווען דער ראטן פארבאנד איז איינגעפאלן אין 1991, איז לעמבערג גובערניע געווארן א טייל פון דער אומאפהענגיקער אוקראינע.

## שטעט אין לעמבערג גובערניע 
* באריסלאוו
* דראהביטש
* לעמבערג
* סאמבאר
* סטרי
* ראזלע

## שטעטלעך אין לעמבערג גובערניע 
* בעלז
* זלאטשאוו
* טורקע
* סאקאל
* פרעמישלאן
* קאמארנא
* ראווא-רוסקע

קאַטעגאָריע:אוקראינע
פעדרא דע בעטאנקור

**פּעדראָ דע בעטאַנקור** (. ווילאַפלאָר, טענעריפע, 21סטן מערץ, 1626 - אַנטיגואַ גוואטעמאלע, גוואטעמאלע, 25סטן אפריל 1667) עס איז געווען אַ שפּאַנישער פראַנסיסקאַנער מאָנאך און מיסיאנער, גרינדער פון די סדר פון בעטלעמיטאַס. עס איז דער ערשטער הייליקער פון די קאנארישע אינזלען, גוואטעמאלע און צענטראל-אמעריקע. צוליב פון זייַן מיסיאנאערישער און פּאַסטעכיש אַרבעט איז ער ברייט באקאנט ווי דער *"סט פראַנסיס פון אַססיסי אין אַמעריקע"*, און איז באטראכט די עוואַנגעליזאַטיאָן פון גוואַטעמאַלע.

## ביאגראפיע 
געבוירן אין ווילאַפלאָר, אַ שטאָט דרום פון דעם אינזל פון טענעריפע, אין די בוזעם פון אַ משפּחה פון פויערים. זינט קינדשאַפט ער האט אָפנהאַרציק רעליגיעז, מתפלל די גאנצע צייַט, אַפֿילו ווען ער איז געווען אין פעלד פאשן די ציגן פון זייַן פאטער. ביי די 23 יאר האט ער פארלאזט זייַן געבורטספלאץ טענעריפע און, נאָך צוויי יאר, איז ער געקומען קיין גוואטעמאלע, ווו לאַנד וואָלט אָנפירן זייַן מיסיאנערישע אַפּאָסטאָלאַטע.

ביים אָנקומען, איז ער געפאלן קראַנק. אויף ריקאַווערינג, ער געוואלט צו ווערן אַ גלח און געגאנגען צו די דזשעסויט קאָלעגע פון סאַן פֿראַנסיסקאָ דע באָריאַ, אָבער קען נישט קריגן די נייטיק מאַטעריאַלס צו לערנען און האט צו פאַרלאָזן. אין 1656, ער איז געווארן אַ פראַנסיסקאַן טערשיערי בייַ די קאַנוואַנט פון סאַן פֿראַנסיסקאָ דע אַנטיגואַ און גענומען די נאָמען פון פּעדראָ דע סאַן דזשאָסע.

ער האט באזוכט שפיט​עלער​, טורמעס, און יונג מען אָן רעסורסן דארף, געזען דעם דאַרפֿן דאָרט איז געווען, געוואלט צו עפענען אַ פּלאַץ צו באַגריסן און נעמען זאָרגן פון די מענטשן. דרייַ יאר שפּעטער, געעפנט אַ שפּיטאָל בדעה פֿאַר נעבעך פּאַטיענץ. ביסלעכווייַז, זיי צוגעלייגט אַ באַשיצן פֿאַר היימלאָז מענטשן, אַ שולע פֿאַר די נעבעך, אַ ינפערמערי, טשאַפּעל און וווינאָרט פֿאַר כהנים וואס זענען געווען גייט פארביי דורך. זיין לערנען מעטהאָדס זענען ינאַווייטיוו און געווארן דער ערשטער אמעריקאנער ליטעראַסי. ריקאָלינג די אָרעמקייַט פון מרים, וואס געפונען קיין אָרט ווו ליכט, גערופן די הויז האָספּיטאַל פון אונדזער לאַדי פון בעטהלעהעם. באַלד באקומען אנדערע טערשיערי וואס געוואלט צו מיטאַרבעטן אויף אים, אויך פרויען וואס געוואלט צו לערנען קינדער, און פעטרוס געשריבן אַ הערשן פֿאַר אָרדערינג די אָפּעראַציע פון די קהל. דאס געפירט צו די פאַרלייגן פון אַ נייַ רעליגיעז סדר: דער סדר פון די ברידער פון אונדזער לאַדי פון בעטהלעהעם, וואָס איז אנערקענט און באוויליקט לויט דער רוח זען. ער געשריבן עטלעכע אַרבעט. געשטארבן אין אַנטיגואַ גואַטעמאַלאַ אין עלטער 41, אין דער רייעך פון הייליקייַט.

פּאָפּע קלעמענט קסיוו דערקלערט ווענעראַבלע אויף יולי 25 1771. ער איז געווארן זענפֿטיקט דעם 22סטן יוני 1980 אין דער פעטראס באסיליקע ס באַסיליקאַ דורך פּאָפּע יוחנן פאולוס צווייטער און קאַנאַנייזד אין גוואטעמאלע שטאָט דורך די פּאָפּע אויף יולי 30 2002. אזוי דער הערמאַנאָ פּעדראָ איז געווארן דער ערשטער הייליקער פון די קאַנאַרי אינזלען, אין דער ערשטער הייליקער פון גואַטעמאַלע און צענטראַל אַמעריקע 'ס ערשטער סיינט. זיין סעודה איז געפייערט דעם 24סטן אפריל.

## רעפערענצן 
## פונדרויסנדיק לינקס 
* Oraciones Beethlemitas
* Biografía de San Pedro de San José de Betancur
* Obras del Hermano Pedro 
* Orígenes del Santo Hermano Pedro 

קאַטעגאָריע:גלחים
קאַטעגאָריע:שפאניער
קאַטעגאָריע:קריסטנטום
טענעריפע אוידיטאריע

קליין|250px|טענעריפֿע אוידיטאריע 
**טענעריפֿע אוידיטאריע** () איז אַן אָפּערע הויז אין דער שטאָט סאנטא קרוז דע טענעריפע, קאנארישע אינזלען, שפאניע. עס איז געבויט געווארן צווישן 1997 און 2003 און איז געפלאנעוועט געווארן דורך דעם שפּאַנישן אַרכיטעקט סאַנטיאַגאָ קאַלאַטראַוואַ (וואס האט אויך געפלאנעוועט עטלעכע יאָרן שפּעטער די סטרונעס בריק אין ירושלים). דער בנין ווערט גערעכנט א סימבאל פון סיי די שטאָט סאנטא קרוז דע טענעריפע, סיי דעם אינזל טענעריפע און די קאַנאַרישע אינזלען. עס איז אויך געהאלטן איינער פון די וויכטיקסטע בנינים פון הייַנטצייַטיקן ארכיטעקטור אין שפאניע און די וועלט.

## וועבלינקען 
* טענעריפֿע אוידיטאריע

קאַטעגאָריע:טעאטער
קאַטעגאָריע:געביידעס
קאַטעגאָריע:שפאניע
שמואל דוד הלוי אונגאר

הרב שמואל דוד הלוי אונגאר איז דער זון פון הרב שלום משה הלוי אונגאר, דער זון פון הרב שמואל דוד אונגאר בעל נאות דשא, דער שטאטס רב אין נייטרא אייראפע, און איז די איצטיגע רב און אדמו"ר פון נייטרא, און דער ראש ישיבה פון די נייטרא ישיבה אין מאונט קיסקא.

## ביאגראפיע
הרב שמואל דוד איז געווען דער רב הצעיר אין די נייטרא קהילה ביים לעבן פון זיין פאטער הרב שלום משה, און איז געקרוינט געווארן אלץ נייטרא רב אום ניסן תשס"ג, נאך זיין פאטער'ס פטירה, איבערנעמענדיג די הנהגה פון די נייטרא ישיבה און די נייטרא יישוב אין מאונט קיסקא, ניו יארק.

## ספרים
***"דבש מסלע" - מסכת כתובות**, מאונט קיסקא תשס"ט (2009).

***"דבש מסלע" - הלכות שבת**, מאונט קיסקא תשס"ה (2005).

***"דבש מסלע" - הלכות נדה**, מאונט קיסקא תש"ן (1990).

## זעט אויך 
## רעפערענצן
## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
קאַטעגאָריע:רבנישע לויים
באריסלאוו

**באריסלאַוו**  (; ) איז א שטאט פלאצירט אויפן טיסמעניץ טייך אין דער לעמבערגער גובערניע, מערב אוקראינע. די שטאט איז אן אייגענער דיסטריקט אין דער גובערניע. די באפעלקערונג איז אומגעפער 32,040 (אין 2022).

פריער איז דער געגנט געווען אין מזרח גאליציע.

## געאגראפיע 
באריסלאוו געפינט זיך אין מערב אוקראינע, 74 ק"מ דרום־מערב פון לעמבערג, 34 ק"מ מערב פון סטרי און 10 ק"מ דרום־מערב פון דראהביטש.

## יידישע היסטאריע 
אין 1900 האבן געוואוינט אין באריסלאוו 5,950 יידן. ביז 1928 איז באריסלאוו געווען א טייל פון דער דראהביטשער קהילה. פאר דער צווייטער וועלט-מלחמה האבן געוואוינט אין דער שטאט עטלעכע 13,000 יידן.

## באקאנטע מענטשן פון באריסלאוו 
* שבח ווייס (געב' תרצ"ה), ישראלישער פאליטיקער

## רעפערענצן
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:גאליציע
טריסקעוויץ

**טריסקעוויץ**, **טרוסקעוויץ** (; ) איז א שטאט אין דער לעמבערגער גובערניע, מערב אוקראינע, נאענט צום פוילישן גרענעץ. די שטאט איז אן אייגענער דיסטריקט אין דער גובערניע.
די באפעלקערונג איז אומגעפער 32,000 (אין 2025).

פריער איז דער געגנט געווען אין מזרח גאליציע.

טריסקעוויץ איז א קורארט, צופוסנס די קארפאטן בערג.

## געשיכטע 
די ערשטע בעדער האט מען געעפנט אין טרוסקעוויץ אין 1827, אונטער עסטרייכער הערשאפט. אין 1911 האט מען געעפנט א באן סטאנציע אין דער שטאט אויף דער מאסקווע - אדעס ליניע.

## געאגראפיע 
טריסקעוויץ געפינט זיך אין מערב אוקראינע, 70 ק"מ דרום פון לעמבערג, 25 ק"מ מערב פון סטרי און 8 ק"מ דרום פון דראהביטש.

## יידישע היסטאריע 
אין 1880 האבן געוואוינט אין טריסקעוויץ 58 יידן, און אין 1921 האבן געוואוינט דארט 149 יידן.

## רעפערענצן
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:גאליציע
שטוביקונג

**שטוביקונג** איז אן ענדערונג וואס פאסירט ביי ווילדע בעלי חיים און פלאנצן, ווען מענטשן האלטן זיי פאר א לענגערער צײַט. 

ווען מענטשן נעמן ווילדע בעלי חיים און פלאנצן און האלטן זיי און האדעווען זיי, אין דער לויף פון דער צייט קענען זיך די בעלי חיים און פלאנצן ענדערן זיך. די בעלי חיים און פלאנצן ווערן אפהענגיק אין די מענטשן וואס האלטן זיי, און מעגלעך קענען זיי ענדערן זיך אין וועגן וואס טויגן פאר מענטשנהייט. די ענדערונג, וואס מען רופט שטוביקונג, פאסירט ווען מענטשן קלויבן אויס וועלכע בעלי חיים זאלן זיך פלאדזשען צו שאפן דעם נעקסטן דור. ביאלאגן רופן דעם פראצעס געקינצלטער אפקלייב.

די ערשטע שטוביקונג האט פאסירט ווען מ'האט אנגעהויבן לאנדווירטשאפט. צוערשט האבן מענטשן געשטוביקט הינט]. נאכן אנהייב פון לאנדווירטשאפט, האבן מענטשן געשטוביקט  שא, און ציגו, און שפעטער פיך און חזירים. 

געשטוביקט פלאנצן זענען גערעטענישן און צירפלאנצן. מענטשן ניצן געשטוביקטע בעלי חיים פאר עסן, באקליידונג און צו ארבעטן. אויך טוט מען האלטן געשטוביקטע בעלי חיים ווי גלעטלינגען.

## געשטוביקטע בעלי חיים 
[קליין|250px|פיך אין [אוראלט עגיפטן]]

קאַטעגאָריע:לאנדווירטשאפט
טרואנג טאן סאנג

**טרואָנג טאַן סאַנג** (וויעטנאמעזיש: *Trương Tấn Sang*; געב' דעם 21סטן יאנואר 1949), איז א וויעטנאמעזער פּאָליטיקער וואס איז געווען דער 9טער און פרעזידענט פון וויעטנאם, פון 2011 ביז 2016.

## ביאגראפיע
סאַנג איז געבוירן אין יאנואר 1949. ער האט זיך איינגעשריבן אין דער קאמוניסטישער פארטיי פון וויעטנאם דעם 20סטן דעצעמבער 1969. די דרום וויעטנאַמעזישע רעגירונג האט אים ארעסטירט אין 1971 און געהאלטן אים אין טורמע אין פֿו קוואק. מ'האט אים באפרייט אונטער דעם פּאריזער שלום אפמאך אין 1973. ער האלט אַ דיפלאם אין געזעץ.

## קאַריערע
### לייבער טעטיקייט 
אין 1992 איז סאנג באשטימט ווי פארזיצער פון דעם מענטשנס קאמיטעט פון האָ טשי מין שטאָט.

## זעט אויך 
* קאמוניזם
* צפון וויעטנאם

## וועבלינקען
* באַאַמטער וועבזייַטל  

קאַטעגאָריע:וויעטנאמעזער פאליטיקער
קאַטעגאָריע:קאמוניסטן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:פרעזידענטן פון לענדער
ברוניי

‫‫

**ברוניי** (מאלייאיש: *Negara Brunei Darussalam*, אין דזשאווי שריפט: نڬارا بروني دارالسلام) איז א לאנד רייך אין נאפט, פלאצירט אין צפון זייט פון בארנעא, אן אינזל אין דרום־מזרח אזיע. ער גרענעצט מאלייזיע צו מזרח, דרום און מערב, און דעם דרום כינע ים צו צפון. מיט א באפעלקערונג פון 415,717 (יולי 2013).

די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט איז באנדאר סערי בעדאוואן.

ברוניי איז געווארן אומאפהענגיק פונעם פאראייניקטן קעניגרייך דעם 1טן יאנואר 1984.
טאפאלאגיע

[קליין|240px|א [מעביוס באנד, וואס האט נאר איין אייבערפלאך און איין עק, איז אן ארט אביעקט וואס טאפאלאגיע שטודירט.]]

**טאפאלאגיע** (פון גריכיש τόπος, "פלאץ", און λόγος, "שטודיע") איז די מאטעמאטישע שטודיע פון פארעמען און רוימען. זי איז א הויפט געביט פון מאטעמאטיק וואס באהאנדלט די גרונטלעכע אייגנשאפטן פון א רוים, ווי פארבונדקייט, קאנטינואיטעט און גרענעץ. זי איז די שטודיע פון אייגנשאפטן וואס ווערן פרעזערווירט דורך המשכדיקע דעפארמירונגען כולל ציען און איינבייגן, אבער נישט רייסן אדער קלעבן. טאפאלאגיע האט זיך אנטוויקלט ווי א פעלד פון שטודירן ארויס פון געאמעטריע און סכומען טעאריע, דורך אנאליזירן אזעלכע באגריפן ווי רוים, דימענסיע און טראנספארמאציעס.

## היסטאריע
דער דיסציפלין פון טאפאלאגיע האט געוואקסן פון א זוך צו לייזן געוויסע פראבלעמען אין געאמעטריע.

איינער פון די ערשטע רעזולטאטן פון טאפאלאגיע איז דער ארטיקל פון לעאנהארד אוילער  אין 1736 וועגן די זיבן בריקן פון קעניגסבערג.

אין 1895 האט אנרי פואנקארע פארגעשטעלט די באגריפן פון האמאטאפיע און האמאלאגיע, וואס זענען היינט א טייל פון אלגעברעאישער טאפאלאגיע . 

קאַטעגאָריע:מאטעמאטיק
1689

## געשעענישן 
* 13טן פעברואר  - מערי די צווייטע און וויליאם דער דריטער פראקלאמירט די הערשער פון ענגלאנד, סקאטלאנד און אירלאנד.

## געבוירן 
## געשטארבן
1688

## געשעענישן 
* 5טן נאוועמבער - אנהייב פון דער גלאררייכער רעוואלוציע אין ענגלאנד

## געבוירן 
## געשטארבן
מאטראס

א **מאַטראס** אדער **מאַטראז** (מערצאל: מאטראסן, מאטראזן) איז איינער וואס ארבעט אויף א שיף וואס פארט אויפן וואסער, סיי אויף א האנדלשיף סיי אויף א מיליטערישער שיף.

מאטראסן דינען אויף א שיף פאר לאנגע רייזעס וואס קענען דויערן עטלעכע מאנאטן. אזוי ווי מען דארף ארבעטן אויף א שיף 24 שעה'ן אין טאג, ווערט דער טאג צעטיילט אויף זעקס וואכן, יעדערע איינער פון פיר שעה'ן. דער ערשטער וואך איז 12 ביז 4 פארטאגס, דער צווייטער פון 4 ביז 8 אינדערפרי, דער דריטער פון 8 אינדערפרי ביז 12 חצות, אא"וו.

## וועבלינקען 
*
קאַטעגאָריע:וואסער
קאַטעגאָריע:טראנספארט
וויעטנאמעזיש

**וויעטנאַמעזיש** (**tiếng Việt**) איז די אפיציעלע שפראך פון וויעטנאם. זי איז די מוטער שפראך פון די וויעטנאמעזער, וואָס זענען 87% פון דער גאַנצער באַפעלקערונג פון וויעטנאם. 

וויעטנאמעזיש געהערט צו דער אויסטרא־אזיאטישע גרופע פון שפראכן.

## אוצר מילים 
300px|קליין|דאס איז א ביישפיל פון א סתם וויעטנאמעזישער זאץ. די אראנזשע ווערטער זענען אריגינאל פון וויעטנאמעזיש און די גרוינע זענען אריגינאל פון כינעזיש
ווי אין אנדערע אזיע מדינות, וויבאלד אז כינעזיש איז גענוצט געווען פאר אפיציעלע ענינים פאר טויזנטן יארן, פול ווערטער פונעם וויעטנאמעזישער אוצר מילים, סיי וועגן פאליטיק און וויסנשאפט סיי וועגן טעגטעגליכע זאכן, באשטימט פון כינעזיש. בערך צווישן 30% און 60% פון די וויעטנאמעזישע ווערטער קומען פון כינע.

אין דער צייט פון פראנקרייכע אקופאציע, וויעטנאמעזיש האט געבארגן א סאך ווערטער פון פראנצויזיש, צום ביישפיל דעם ווארט *cà phê* (פון פראנצעזיש "café" *קאפע*). היינט, א סאך נייע ווערטער זענען געבארגן פון ענגליש, ווי דעם ווארט *tivi* (פון ענגליש "TV" *טעלעוויזיע*).

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:וויעטנאם
קאַטעגאָריע:שפראכן
1686

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 24סטן מיי - דניאל פארענהייט, פוילישער פיזיקער (געש' 1736)

## געשטארבן
1687

## געשעענישן 
* 5טן יולי - פארעפנטלעכט דאס בוך פון אייזיק ניוטאן "מאטעמאטישע פרינציפן פון דער נאטורלעכער פילאסאפיע".
* 26סטן סעפטעמבער - דער פארטענאן אין אטען ווערט טיילווייז אומגעווארפן צוליב דעם אויפרייס פון א געווער מאגאזין וואס האט געכאפט אן ארטילעריע־קויל אין דער מלחמה צווישן ווענעדיג און די אטאמאנער.
* 20סטן אקטאבער - ערדציטערניש אין לימא געגנט מיט א שטארקייט פון 8.5

## געבוירן 
## געשטארבן
דא נאנג

**דאַ נאַנג** (וויעטנאמעזיש: *Đà Nẵng*) דרום-הויפט געגנט פון וויעטנאם און וויעטנאַם ס גרעסטער פּאָרט שטאָט פון האַנדל און איז איינער פון די פינף מיוניסאַפּאַליטיז אין וויעטנאם הא טשי מין שטאט, האנוי, היי פאָנג ווייַטער איז דער פערט גרעסטן שטאָט. שטח פון 1255.53 קוואַדראַט קילאָמעטערס, באַפעלקערונג 752,493 מענטשן (2003).

קאַטעגאָריע:שטעט אין וויעטנאם
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אזיע
לי באי

**לי באַי ** אדער **לי פא** ( *לי באַי* / *לי בא*) (701-762) איז געווען א כינעזישער דיכטער וואס האט געלעבט אין דער תקופה פון דער טאנג דינאסטיע. היינט זענען באוואוסט אומגעפער 1,100 פון זיינע פאעסיעס.

צוזאמען מיט דו פו ווערט לי באי אפטמאל גערעכנט איינער פון די צוויי גרעסטע דיכטער אין כינע'ס ליטערארישער היסטאריע.

די ערשטע איבערזעצונגען פון זיין ווערק אין א מערבדיקער שפראך זענען געווארן פארעפנטלעכט אין 1862, אויף פראנצויזיש.

ער איז פארטרונקען געווארן אינעם יאנגצע טייך.

## לעבנסגעשיכטע 
לי באי איז געווען דער זון פון א רייכן סוחר. ווען ער איז געווען אלט פינף יאר האט די משפחה זיך געצויגן קיין סעטשואן.
ביי די פופצן יאר איז ער שוין געווען גאנץ א מושלם אין קאמפקונסט.

## וועבלינקען 
*איבערדיכטונגען אויף יידיש

קאַטעגאָריע:כינעזער
קאַטעגאָריע:דיכטער
דרום וויעטנאם

220px|קליין|מאפע פון דרום וויעטנאם

**דרום וויעטנאַם**, אפיציעל די **רעפובליק פון וויעטנאַם** (וויעטנאמעזיש: Việt Nam Cộng Hòa, וויעטנאַם רעפובליקאנער) איז געווען א מדינה וואס האט געהערשט דרום וויעטנאם ביז 1975.

אין 1949 איז די מדינה געווארן אנערקענט אינטערנאציאנאל מיטן נאמען "שטאַט פון וויעטנאם" (1949-55), און שפעטער ווי די "רעפובליק פון וויעטנאם" (1955-75). די הויפּטשטאָט פון דרום וויעטנאַם איז געווען סייגאן.

אין 1954 האט די גענף קאנפערענץ צעטיילט וויעטנאם אויף קאמוניסטישע און נישט־קאמוניסטישע טיילן; פון דעמאלסט אן פלעג מען רופן דאס לאנד "דרום וויעטנאם".

קאַטעגאָריע:וויעטנאם
קאַטעגאָריע:היסטארישע לענדער
קארפאטן בערג

קליין|טאטרא בערג, מערב קארפאטן, פוילן
קליין|סאטעליט בילד פון די קארפאטן
די **קאַרפאַטן בערג** אדער **קאַרפאַטן** (פויליש, טשעכיש און סלאוואקיש: *Karpaty*) זענען א בארגקייט וואס שאפן א בויגן לאנג בערך 1,500 ק"מ איבער צענטראל און מזרח אייראפע; זיי זענען די צווייטע לענגסטע בארגקייט אין אייראפע, נאך די סקאנדינאווישע בערג, לאנג 1,700 ק"מ. זיי באזארגן דעם וואוין פאר די גרעסטע אייאפעישע באפעלקערונג פון ברוינע בער, וועלף, זאמש און ווילדע קעץ, מיט די גרעסטע קאנצענטראציעס אין רומעניע, ווי אויך א דריטל פון אל פלאנצן זגאלן אין אייראפע. אויך געפינען זין אין די קארפאטן און זייערע פארבערג א סך מינעראל-וואסערן. די דרום קארפאטן זענען דער גרעסטער באוועלדערטער שטח אין אייראפע.

די קארפאטן ציען זיך אין א בויגן פון טשעכיי (3%) אין דרום־מערב, אריבער  סלאוואקיי (17%), פוילן (10%), אונגארן (4%) און אוקראינע (11%) ביז רומעניע (53%) אין מזרח און ווייטער צו די אייזערנע טויערן אויפן דוניי צווישן רומעניע און סערביע (2%) אין דרום. די העכסטע קייט  אינערהאלב די קארפאטן איז די טאטרא, אויפן גרענעץ צווישן פוילן און סלאוואקיי, וואו די העכסטן שפיצן שטייגן איבער 2,600 מעטער.

די וויכטיקסטע שטעט אין אדער נאנט צו די קארפאטן זענען: פרעשבורג און קאשוי אין סלאוואקיי; קראקע אין פוילן; קלויזנבורג, הערמאנשטאט און בראשאוו אין רומעניע; און מישקאלץ אין אונגארן.

## געאגראפיע 
### שטעט און שטעטלעך 
### שפיצן 
### בארג-דורכגאנגען 
אינעם ראמענישן טייל פון דער הויפט קייט פון די קארפאטן, זענען די חשוב׳סטע בארג-דורכגאנגען (אנהייבן פונעם אוקראינישן גרענעץ ): דער פריסלאפ דורכגאנג, ראדנע דורכגאנג, בארגא דורכגאנג, טולדזשעזש דורכגאנג, ביקאז קאניאן, פרעדעאל דורכגאנג, וואולקאן דורכגאנג און די אייזערנער טויערן.  

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:בערג
קאַטעגאָריע:אייראפע
קאַטעגאָריע:רומעניע
וואלף

א **וואלף** (*Canis lupus*) איז א זויגער פונעם סדר Carnivora (פארצוקערס). דער געשטוביקטער הונט שטאמט פונעם וואלף. וויסנשאפטלער זאגן אז דער הונט שטאמט פון וועלף דרום פונעם יאנגצע טייך אין כינע.

א וואלף וואיעט, און דעם קול וואס ער מאכט רופט מען א וואיעניש.

## אויסזע 
א געוואקסענער וואלף איז געוויינלעך אומגעפער צוויי מעטער אין לענג פון נאז ביזן וויידל, און וועגט פון 13–79 ק"ג. דער פעלץ האט צוויי שיכטן; דער אונטערשטער שיכט האלט אויס קעגן וואסער. דער אויבערשטער שיכט קען זיין פון די פארבן גרא, ווייס, רויט, ברוין און שווארץ.

## וואוין 
וועלף געפינען זיך אין אייראפע, אזיע און צפון אמעריקע. זיי וואוינען אין מדברות, וועלדער און בערג.

אין בריטאניע האט מען געיאגט וועלף הונדערטער יארן ביז קיינער זענען נישט געבליבן. די לעצטע וועלף אין בריטאניע האבן געלעבט אין דעם סקאטישן הויכלאנד.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:זויגערס
שלמה גאלדמאן

רבי **שלמה גאלדמאן** מער באוואוסט אלס **רבי שלאמקע זוועהילער** (ה'תרכ"ט - כ"ו אייר ה'תש"ה, 1869 - 1945), איז געווען דער פערטער זוועהילער רבי. אין זיינע לעצטע יארן האט ער אויפגעשטעלט דאס זוועהילער חסידות אין ירושלים. ער איז געווען אן אייניקל פון רבי מיכל זלאטשאווער, איינער פון די תלמידי בעל שם טוב.

ירושלימער יודן פארציילן אויסטערליש וואונדערליכע זאכן איבער אים.

## אפשטאם 
רבי שלמה איז געווען דער זון פון רבי מרדכי זוועהילער, דריטער זוועהילער רבי און שטאטס רב פון זוועהיל. און זיין מוטער די טאכטער פון רבי שלמה גראנאווער.

## פאמיליע 
רבי שלמה האט געהייראט די טאכטער פון רבי אלטער פון דאוויד-האראדאק. זייערע קינדער:
* רבי גדליה משה, זיין נאכפאלגער זוועהילער רבי.
* רבי מרדכי
* די ווייב פון רבי שמואל מרדכי פון סטאבוכווע

זיינע תולדות איז געדרוקט אינעם ספר **צדיק יסוד עולם** וועלכער איז ארויסגעגעבן דורך הרב דוד ווערנער אין אייר תשמ"ו און איז דערנאך איבערגעדרוקט געווארן דורך מוסדות זוועהיל אום תשס"ו.

קאַטעגאָריע:אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
קאַטעגאָריע:זלאטשאוו
לחם אבירים

**לחם אבירים** איז א ספר מיט חידושים על התורה נתחבר געווארן דורך ר' אלימלך פישמאן פון קערעסטיר.

ס'איז ערשינען אין יאר תש"ב מיט הסכמות פון די סיגוטער און קערעסטירער גזע און פריש קאפירט געווארן נאך דער קריג אין ניו יארק דורך די קינדער.

עס אנטהאלט הונדערט און צוואנציג זייטן.

קאַטעגאָריע:ספרי קודש
מיין טאטנ'ס בית דין שטוב

'''מיין טאטנ'ס בית-דין שטוב''' איז א בארימטער יידיש בוך געשריבן דורכן בארימטן שרייבער יצחק באשעוויס זינגער אלס אויטאביאגראפיע.

דאס ביכל באשטייט פון אמת'ע געשיכטעס, זכרונות פון זיין יוגנט אין לעאנטשין וואו זיין טאטע איז צום ערשט געווען רב, בילגוריי וואו זיין מאמע'ס טאטע איז געווען רב, ראדזימין וואו זיין טאטע איז א קורצע צייט געווען שרייבער און ר"י ביים ארטיגן רבין און דערנאך אין ווארשע וואו זיין טאטע איז געווען א ווינקל מורה-הוראה אויף דער קראכמאלנע גאס.

## ביבליאגראפיע 
דאס בוך איז צום ערשט געלאפן אין א סעריע אינעם פארווערטס אונטער זיין זשורנאליסטישן פסעוודאנים **יצחק ווארשאווסקי**.

* עס איז צוערשט געדרוקט געווארן אין פארעם פון א בוך אין יאר ה'תשי"ז אין ניו יארק דורכן פארלאג דער קוואל, וועלכע איז דאן באנייעט געווארן אונטערן פירערשאפט פון ישראל לאנדאן.
דאס ביכל אנטהאלט זעכציג קורצע עפיזאדן פון זיין לעבן און ארום, אין א סך הכל פון דריי הונדערט זעכציג זייטן.
* תל אביב, פארלאג י. ל. פרץ, ה'תשל"ט
* [המשכים-זאמלונג], ירושלים, ה'תשנ"ו, חנא שמערוק און וועראַ סאָלאָמאָן, העברעאישער אוניווערסיטעט אין ירושלים, 345 זײַטן.

* עס איז איבערגעזעצט געווארן אויף העברעאיש אונטערן נאמען **בית הדין של אבא** אין יאר ה'תש"ם און ה'תשע"א דורך באזונדערע איבערזעצער.

קאַטעגאָריע:יידיש-שפראכיגע ביכער
קאַטעגאָריע:ביאגראפישע ביכער
קאַטעגאָריע:יידישע פוילישע היסטאריע
בינה לעתים

**בינה לעתים** איז א ספר אויפן רמב"ם הלכות יו"ט פון רבי יהונתן אייבעשיץ.

עס איז געדרוקט אין יאהר **וליהונתן** אין ווין דורך הלל ב"ר ליב פון שטאמפי. עס האט די הסכמה פון רבי מרדכי בנעט.

דער ספר אנטהאלט פיר-און-פערציג בלעטער. ביים סוף איז דא עטליכע בלעטער מיט חידושים אויף מסכת ביצה.

קאַטעגאָריע:ספרי קודש
שלמה גליק

החזן **שלמה גליק** נולד בשנת 1977 בירושלים.

עוד בילדותו גילה שלמה גליק יכולות מוזיקליות וכישרון לשירה. 

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבזייטל 
* די גאנצע סליחות תשע"ג מיט א כאר אין ביהכ"נ רמת גן 

קאַטעגאָריע:חזנים
אלי פאלקאוויטש

**אלי פאַלקאָוויטש** (רוסיש: Эли Маркович Фалькович; 1898, האָמעל, ווײַסרוסלאַנד, רוסלענדישע אימפעריע – 1979, מאָסקווע) איז געווען אַ ייִדישער לינגוויסט.

## לעבנסגעשיכטע
אין די 1920ער יאָרן האָט אלי פאַלקאָוויטש פאַרענדיקט דעם פאַקולטעט פאַר לינגוויסטיק פונעם מאָסקווער אוניווערסיטעט. נאָך זענענדיק אַ סטודענט, האָט ער אונטעריכטעט ייִדיש אינעם קאָמוניסטישן אוניווערסיטעט פון די מערב-פעלקער (אַזוי גערופענע "מײַרעווקע"). אין די 1930ער יאָרן איז ער געווען אַן אונטעריכטער (שפּעטער - אַ דאָצענט) אויף דער קאַטעדרע פון דער ייִדישער שפּראַך-קענטעניש פונעם 2טן מאָסקווער אוניווערסיטעט. פאַרעפנטלעכן וויסנשאַפטלעכע אַרטיקלען אויף ייִדיש האָט אלי פאַלקאָוויטש אָנגעהויבן אין 1927. אין די 1930ער יאָרן איז ער געווען אַן אָפטער מחבר פונעם קיִעווער לינגוויסטישן זשורנאַל "אויף שפּראַך-פראָנט". דעם 15טן דעצעמבער 1936 האָט אלי פאַלקאָוויטש אָנטיילגענומען אין דער באַראַטונג אין מאָסקווע, וועלכע איז געווידמעט געווען דער באַהאַנדלונג פון דער פראַגע וועג דעם מלוכה-סטאַטוס פון דער ייִדישער שפּראַך – אין צוזאַמענהאַנג מיט אַ פּלאַן צו שאַפן אין ביראָבידזשאַן, אויף יסוד פון דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט אַ ייִדישע רעפּובליק.

אלי פאַלקאָוויטש האָט געבראַכט אַ גרויסן בײַטראָג אינעם שאַפן לערנביכער און ווערטערביכער פון דער ייִדישער שפּראַך. אין 1941 איז ער פרײַפיליק אַוועק אויפן פראָנט און ווי אַ פּשוטער סאָלדאַט אָנטיילגענומען אין שלאַכטן פאַר מאָסקווע. אין זומער 1942 איז אלי פאַלקאָוויטש פאַר זײַן העלדישקייט באַלוינט געוואָרן מיט "לענין-אָרדען". אין 1943 – 1948 איז ער געווען אַ מיטגליד פונעם ייִדישן אַנטי-פאַשיסטישן קאָמיטעט.

אין די 1950ער יאָרן, נאָך דער פאַרניכטונג פון דער ייִדישער סאָוועטישער קולטור האָט אלי פאַלקאָוויטש געאַרבעט אַלס לעקטאָר אויף דער רוסישער שפּראַך. זינט אין 1961 האָט אָנגעהויבן צו דערשײַנען דער זשורנאַל "סאָוועטיש היימלאַנד" פלעג ער פון צײַט צו צײַט פאַרעפנטלעכן אויף זײַנע שפּאַלטן פּאָפּולערע אַרטיקלען איבער די פראַגן פון סטיליסטיק פון דער ייִדישער ליעראַרישער שפּראַך. אין 1974 – 1978 האָט ער געפירט אין "סאָוועטיש היימלאַנד" די רובריק "פאַר די, וואָס לערנען ייִדיש".

## אויסדערוויילטע פּובליקאַציעס
* גראַמאַטיק פאַר דערוואַקסענע, מאָסקווע, 1929
* גראַמאַטיק פאַר דערוואַקסענע, די צווייטע, פאַרפולקומטע אויפלאַגע, מאָסקווע – כאַרקאָוו – מינסק, 1930
* ייִדיש פאַר דערוואַקסענע, מאָסקווע, 1936
* ייִדיש, מאָסקווע, 1940
* רוסיש-ייִדיש ווערטערביכל פאַר דער אָנפאַנג-שול, מאָסקווע, 1941
* Искусство лектора, Москва, 1960
* «Еврейский язык (идиш)», Языки народов СССР, т. 1. М., 1966
* «О языке идиш», רוסיש-ייִדישער ווערטערבוך (אונטער דער רעקאַקציע פון מ.שפּירא, א.ספּיוואַק און מ.שולמאַן, מאָסקווע, 1984 און מאָסקווע, 1989
* (צוזאַמען מיט מ.שפּירא) В помощь изучающим идиш, С.-Петербург, 2006

## רעפערענצן
## וועבלינקען
* מ.שפּיראס און א.פאַלקאָוויטשעס לעקציעס "פאַר די, וואָס לערנען ייִדיש"
* וועגן אלי פאַלקאָוויטשן אין דער עלעקטראָנישער ייִדישער ענציקלאָפּעדיע (אויף רוסיש)

קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן
קאַטעגאָריע:יידישיסטן
אלגעברעישע סטרוקטור

אין מאטעמאטיק, און ספעציפיש אין אבסטראקטער אלגעברע, איז אן **אלגעברעישע סטרוקטור** א סכום אויף וואס עס ווערט דעפינירט איינע אדער מער בינארישע אפעראציעס.

ביישפילן פון אלגעברעישע סטרוקטורן זענען גרופעס, רינגען, פעלדער און געפלעכטן.

אלגעברעישע סטרוקטורן אילוסטרירן די טעכניקן פון אבסטראקציע און גענעראליזאציע, וואס זענען די יסודותדיקע טעכניקן פון מאטעמאטיק.
די אייגנשאפטן פון אלגעברעישע סטרוקטורן ווערט שטודירט אין אבסטראקטער אלגעברע.

קאַטעגאָריע:אבסטראקטע אלגעברע
אפטייקעריי

**אפטייקעריי** (פון גריכיש φάρμακον, *פֿאַרמאַקאן*, היילמיטל אדער גיפט) איז איז די וויסנשאפט און טעכניק פון צוריכטן און צוגרייטן מעדיקאמענטן. עס האט א ציל צו פארזיכערן אז מען ניצט מעדיקאמענטן אין א זיכערן און עפעקטיוון אופן.

דער פלאץ וואו מען צוגרייט מעדיקאמענטן רופט מען אן **אפטייק**.

לויט דער װעלט געזונט ארגאניזאציע זענען היינט אויף דער וועלט בערך 2.6 מיליאן אפטייקער.

## זעט אויך 
* פארמאקאלאגיע, די שטודיע ווי כעמיקאלן ווירקן ביאלאגיש אויף לעבעדיגע באשעפענישן
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:מעדיצין
לייב יפה

thumb|150x150px|לייב יפה
**לייב (אריה לייב) יפה** (רוסיש: Лейб Йоффе; 1876, גראָדנע – 1948, ירושלים) איז געווען אַ ייִדישער דיכטער, איבערזעצער, רעדאַקטאָר און ציוניסטישער טוער.

## לעבנסגעשיכטע
לייב יפה איז געבוירן געוואָרן אין גראָדנע, ווײַסרוסלאַנד (דעמלט – אין באַשטאַנד פון דער רוסלענדישער אימפּעריע). ער האָט באַקומען אַ ייִדישן חינוך, זיך געלערנט אין דער וואָלאָזשינער ישיבה. אין 1897 – 1901 האָט ער שטודירט פילאָסאָפיע אין אוניווערסיטעטן פון היידלבערג, פרײַבורג און לײַפּציג. אין 1906 אויף דער 3טער אַלרוסלענדישער קאָנפערענץ פון ציוניסטן אין העלסינפאָרס איז ער אויסדערוויילט געוואָרן אַלס מיטגליד פונעם צענטראַל-קאָמיטעט ווי אַ פאָרשטייער פון ווילנע. אויפן 8טן ציוניסטישן קאָנגרעס איז ער אויסדערוויילט געוואָרן אַלס מיטגליד פונעם אויספירלעכן קאָמיטעט. אין 1915 – 1917 האָט ער צוזאַמען מיט אלכסנדר גאָלדשטיין אַרויסגעגעבן די צײַטונג "יעוורייסקאַיאַ זשיזן" («Еврейская жизнь»). אין 1917 – 1919 איז ער געווען דער הויפּט-רעדאַקטאָר פונעם מאָסקווער פאַרלאַג "ספרות". אין 1919 איז לייב יפה אויסדערוויילט געוואָרן אַלס פאָרזיצער פון דער ציוניסטישער אָרגאַניזאַציע פון ליטע. אין ווילנע האָט ער אָנטיילגענומען אינעם אַרויסגעבן די צײַטונגען "לעצטע נײַעס", "ייִדישע צײַטונג" און "השבוע".

אין 1920 איז לייב יפה עולה געווען קיין ארץ-ישראל און גלײַך געוואָרן אַ רעדאַקטאָר פון דער צײַטונג "הארץ" און אין 1921 – 1922 איז ער געווען איר הויפּט-רעדאַקטאָר. זינט 1926 ביזן סוף פון זײַן לעבן האָט לייב יפה פאַרנומען דעם פּאָסטן פונעם דירעקטאָר פון קרן היסוד אין ירושלים. אין 1948 איז אריה לייב יפה אומגעקומען אין רעזולטאַט פונעם אויפרײַס פון אַ באָמבע, וועלכע איז אונטערגעלייגט געוואָרן דורך אַראַבישע טעראָריסטן אין דער געבײַדע פון דער ייִדישער אַגענטור אין ירושלים.

דעם נאָמען פון לייב יפה טראָגן גאַסן אין עטלעכע שטעט פון ישראל: ירושלים, באר-שבע, נתניה און רמת-גן, ווי אויך דער מושב תלמי-יפה אויפן דרום פון ישראל.

לייב יפה האָט געשריבן לידער אויף ייִדיש און אויף רוסיש. ער האָט איבערגעזעצט אין רוסיש און פאַרעפטנלעכט לידער פון יהודה לייב גאָרדאָן, יצחק לייבוש פּרץ, חיים נחמן ביאַליק און טשערניכאָווסקי.

## זײַנע ביכער
* ליעדער פאַר'ן פאָלק: אַ זאַמלונג פון נאַציִאָנאַל יודישע פּאָעזיע; געזאַמלט און רעדאַגירט פון ל' יפה, אָדעס, "ציוניסטישע קאָפּיקע ביבליִאָטעק, תרס"ה. (אַנדערע אויפלאַגעס: אָדעס, תרע"א; אָדעס, תרע"ד; ווילנע, תר"פ).
* היימאַטס קלאַנגען, וואַרשע, "פאָלק און לאַנד, תרפ"ה.
* אויפגאַבע און טעטיגקייט פון קרן היסוד, ירושלים, "דפוס אחדות", תרצ"ג
* מימי האביב: פרקי זכרונות, ירושלים: דפוס עזריאל, תרצ"ח.
* אור זרוע: למלאת עשרים שנה למותו של ש' אנ-סקי, ירושלים: דפוס גולדברג, תש"א.
* על גבול תקופות, ירושלים: הלשכה הראשית של קרן היסוד, תש"ו.

## וועבלינקען
* וועגן לייב יפה אין דער אנציקלופּדיה לחלוצי היישוב ובוניו ( אויף העברעיִש)
* וועגן לייב יפה אין דער ייִדישער עלעקטראָנישער ענציקלאָפּעדיע (אויף רוסיש)
* וועגן לייב יפה אויפן וועבזײַטל "לזכר האזרחים חללי פעולות האיבה" (אויף העברעיש) - http://laad.btl.gov.il/Web/He/Victims/111.aspx?ID=36439 

קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן
קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
קאַטעגאָריע:איבערזעצער
קאַטעגאָריע:רעדאקטארן
נדר

א **נדר** איז וואס איינער רעדט אויס אז ער וועט טון א זאך, איז פון דער תורה האט ער א פליכט צו היטן וואס ער האט צוגעזאגט.

טאמער נישט איז ער עובר א לאו פון "בל יחל".

אויב א מענטש האט געמאכט א נדר וואס ער קען נישט האלטן, קען ער בעטן ביי דריי מענטשן זיי זאלן מתיר נדר זיין. דאס ווערט גערופן "התרת נדרים".

## זעט אויך 
* מסכת נדרים

קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
וויעטנאמעזער

200px|קליין|מענטשן פון וויעטנאַם, 1861-1880

**וויעטנאמעזער** (וויעטנאמעזיש: *người Việt*) זענען אן עטנישע גרופּע אין וויעטנאם, וואס נעמען איין 86% פון דער באַפעלקערונג לויטן 1999 צענזוס, כאָטש זיי זענען געאגראפיש און לינגגוויסטיש דרום־מזרח אזיאטישע, וויבאלד זיי האבן געהאט דורך א גאר לאנגער תקופה השפעה פון כינע זענען זיי געווארן נעענטער צו די מזרח אזיאטישע, ווי די דרוםכינעער און אנדערע שבטים אין די דרום כינע.

*
קאַטעגאָריע:פעלקער
אריסטובולוס דער פערטער

**אריסטאבולוס דער פערטער** (31 – 7 פאר דער נײַער צײַטרעכענונג) איז געווען אַ בן-מלך פון יהודה.

## לעבנסגעשיכטע
אריסטאבולוס (דער פערטער) איז געווען אַ זון פונעם מלך הורדוס און זײַן ווײַב מרים פון בית חשמונאים. ווען אריסטאבולוס איז געווען בערך דרײַצן יאָר אַלט, איז ער צוזאַמען מיט זײַן ברודער אלכסנדר געשיקט געוואָרן זיך דערציִען אין רוים, אין דער היים פונעם סענאטאָר גאַיוס אַסיניוס פּוליִאָ,  אַלס פּאָטענציִעלע יורשים פונעם מלך.

ווען אריסטאבולוס האָט זיך אומגעקערט קיין יהודה צוזאַמען מיט זײַן ברודער אלכסנדר, האָבן אייניקע מקורבים פונעם מלך אָנגעהויבן פאַרשרפּרייטן קלאַנגען, אַז די ברידער פּלאַנירן כלומרשט מאַכן אַן אַטעטנאַט אויף זייער פאָטער הורדוס. דאַן האָט הורדוס באַשלאָסן באַשטימען אַלס יורש אויך אנטיפטרוסן, זײַן זון פון אַן אַנדער ווײַב (באַנאַנד מיט אריסטובולוסן און אלכסנדרן). אריסטובולוס און אלכסנדר האָבן דערזען אין דעם אַ נזק פאַר זייער סטאַטוס און זיי האָבן זיך באַמיט אומקערן זיך דעם סטאַטוס פון די איינציקע יורשים. איינצײַטיק האָט אנטיפטרוס געבויט קעגן זיי אינטריגעס כדי ווערן דער איינציקער יורש פונעם מלך. די אויפפירונג פון אריסטובולוס און אלכסנדר, ווי אויך דער פאַקט, וואָס זיי זײַנען עפנטלעך אַרויסגעטראָטן קעגן דעם, וואָס דער מלך הורדוס האָט באַפוילן הינריכטן זייער מוטער מרים, האָט נאָך מער פאַרערגערט זייער לאַגע . הורדוס האָט באַשולדיקט זיי פאַרן קיסר אוגוסטוס אינעם פּלאַנירן אַן אַטענטאַט אויפן אים, אָבער דער קיסר האָט געמאַכט אַ שלום-בית צווישן דעם פאָטער און די זין. אריסטובולוס און אלכסנדר זײַן באַשולדיקט געוואָרן צום צווייטן מאָל אינעם פּלאַנירן הרגענען הורדוסן. אין דעם פאַל האָט זיי געראַטעוועט אַ מוטיקע אַרײַנמישונג פון ארכלאוסן דעם פאָטער פון אלכסנדרס ווײַב גלפירה.

אָבער סוף-כל-סוף האָט זיך אַ חנפן מיטן נאָמען איריקלס, וועלכער איז צוגעשיקט געוואָרן דורך אנטיפּטרוסן, אײַנגעגעבן אָנרייצן הורדוסן אויף די זין. הורדוס האָט באַקומען פון אוגוסט וסן אַ רשות שטעלן זיי צום משפט. זיי זײַנען פאַרורטיילט געוואָרן צום טויט. נאָך דעם, ווי די ברידער זײַנען הינריכטעט געוואָרן אין דער שטאָט שומרון (סעבאַסטיע), האָט דער קיסר געזאָגט, אַז בעסער איז זײַן הורדוסעס חזיר, איידער זײַן זון.

אין 16 פאַר דער נײַער צײַטרעכענונג האָט אריסטובולוס חתונה געהאַט מיט זײַן שוועסטערקינד בערניקי, וועלכע איז געווען די טאָכטער פון הורדוסעס שוועסטער שלומית און קוסגבר דעם גובערנאַטאָר פון  אדום. אריסטובולוס און בריניקי האָבן געהאַט פינף קינדער: הורדוס, אגריפּס (דער קומענדיקער מלך אגריפּס דער ערשטער), אריסטובולוס, הרודיאס און מרים.

## וועבלינקען
"די קינדער פון אריסטובולוס דעם פערטן" (אויף ענגליש) - http://www.jjraymond.com/religion/aristobuluschildren.html 

קאַטעגאָריע:הורדוס פאמיליע
קאַטעגאָריע:תקופת בית שני
חיים ביידער

**חיים  ביידער** (אוקראַיִניש : Юхим Бейдер, רוסיש : Хаим Бейдер, Ефим Бейдер, קופּעל, אוקראַיִנע – 2003, ניו-יאָרק) איז געווען אַ ייִדישער דיכטער, ליטעראַטור-קענער און זשורנאַליסט.

## לעבנסגעשיכטע
חיים ביידער איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל קופּעל (איצט – אינעם וואָלאָטשיסקער ראַיאָן פון דער כמעלניצקער געגנט פון אוקראַיִנע. אין 1933 האָט ער פאַרענדיקט די אָרטיקע ייִדישע זיבניאָריקע שול און אינעם קומענדיקן יאָר איז ער געוואָרן אַ סטודענט פונעם אָדעסער ייִדישן פּעדאַגאָגישן טעכניקום. דערנאָך איז ער אַריבערגעגאַנגען אויפן לעצטן קורס פונעם זשיטאָמירער ייִדישן פּעדאַגאָגישן אַרבפאַק. נאָכן פאַרענדיקן אים אין 1936 האָט ער אָנגעהויבן זיך לערנען אויפן פילאָלאָגישן פאַקולטעט פון דער ייִדישער אָפּטיילונג פונעם אָדעסער פּעדאַגאָגישן אינסטיטוט. 

אַלס דיכטער האָט חיים ביידער דעביוטירט מיט אַ ליד אין דער צענטראַלער ייִדישער קינדערשער צײַטונג "זײַ גרייט!" (כאַרקאָוו) אין 1933. דערנאָף האָט ער זיך געדרוקט אין די צײַטונגען האָט ער גוואַרדיע", "דער שטערן", "דער אמת", "אייניקייט", אינעם אַלמאַנאַך "סאָוועטיש", ווי אויך אין אַנדערע אויסגאַבעס. נאָך דער ליקווידאַציע פון דער אָפיציִעלער ייִדישער קולטור אין פססר האָט ער געאַרבעט אַךס זשורנאַליסט אין צײַטונגען פון אוקראַיִנע און טורקמעניע אויף אוקראיִניש און אויף רוסיש.  שפּעטער איז חיים ביידער אַריבערגעפאָרן קיין ייִדישער אויטאָמער געגנט און עטלעכע יאָר געאַרבעט אין דער צײַטונג "ביראָבידזשאַנער שטערן". אין 1973 איז ער געקומען קיין מאָסקווע און האָט אָנגעהויבן אַרבעטן אין דער רעדאַקציע פונעם זשורנאַל "סאָוועטיש היימלאַנד" – לכתחילה אַלס פאַרוואַלטער פון אַן אָפּטייל און דערנאָך אַלס שטעלפאַרטרעטער פונעם הויפּט-רעדאַקטאָר. 

אין 1991 איז חיים ביידער אַוועק פון דער רעדאַקציע און אין 1996 האָט ער עמיגרירט קיין פאַרייניקטע שטאַטן.  אין אַמעריקע איז חיים ביידער געווען דער רעדאַקטאָר פונעם זשורנאַל "די צוקונפט".

## זײַנע ביכער
* חנוכת-הבית. לידער  און באַלאַדעס, מאָסקווע, "סאָוועטסקי פּיסאַטעל", 1979
* אויף ברייטע רחבתן, מאָסקווע, "ביבליִאָטעק פון "סאָוועטיש היימלאַנד"", 1981
* [צוזאַמען מיט אַנדערע מחברים] אלעפבייס, כאַבאַראָווסק, "כאַבאַראָווסקער ביכער-פארלאַג", 1982 
* צו דער מענדעלע פאָרשונג, מאָסקווע, ביבליִאָטעק פון "סאָוועטיש היימלאַנד,  1986 
* Программа по еврейскому (идиш) языку для начального обучения, מאָסקווע, "ביבליִאָטעק פון "סאָוועטיש היימלאַנד", 1989
* Еврейский загадки на идиш, Москва, «Малыш», 1990
* די וועגן, וואָס מיר אַנטדעקן. פאַרצייכענונגען, מאָסקווע, "סאָוועטסקי פּיסאַטעל", 1991
* Этюды о еврейских писателях, Киев, «Дух i лiтера», 2004

## וועבלינקען
* לעאָניד שקאָלניק, [ http://www.jjew.ru/index.php?cnt=7267  "חיים ביידער: אונדזער ירושה איז פײַערפעסט"] (אויף רוסיש) 
קאַטעגאָריע:אוקראינער יידן
קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
קאַטעגאָריע:זשורנאליסטן
טיילאנדיש

**טיילאנדיש** (*ภาษาไทย*) איז די באַאַמטער שפּראַך פון טיילאנד און די טייַלענדיש מענטשן. 20,000,000 מענטשן רעדן די שפּראַך, פון זיי -4,700,000 רעדן זי ווי זייער מוטערשפראך.

טייַלאנדיש איז אַ מיטגליד פון די טיי גרופּע פון די טיי-קאַדאַי שפּראַך משפּחה. איבער העלפט פון די ווערטער אין טייַלאנדיש זענען געבארגט  פון פּאַלי, סאַנסקריט און אלט כמער. עס איז אַ טאָנאַלישע און אַנאַליטישע שפּראַך. טייַלענדיש האט אויך אַ קאָמפּלעקס אָרטאַגראַפיע. טייַלענדיש און לאאטיש זענען פארשטענדלעך איינס מיט אנאנד.

## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:שפראכן