open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1942

## געשעענישן 
* 2טן יאנואר - צווייטע וועלט מלחמה: די יאפאנישע אימפעריע נעמט איין מאנילא.
* 14טן יאנואר - די נאציס הייבן אן קאנצענטרירן די האלענדישע יידן אין אמסטערדאם
* 8טן פעברואר - דער ערשטער אפשיק פון יידן פון סאלאניקי קיין אוישוויץ
* 15טן פעברואר - צווייטע וועלט מלחמה: די יאפאנישע אימפעריע נעמט איין סינגאפור פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
* 19טן פעברואר - צווייטע וועלט מלחמה: דער יאפאנישער מיליטער אטאקירט דארווין אין אויסטראליע
* 1טן מערץ - אנהייב פון אויפשטעלן דעם סאביבאר טויטלאגער
* 10טן מיי - חורבן אייראפע: רוב יידן פון וואלאזשין דערמארדעט דורך די נאציס.
* 4טן יוני - צווייטע וועלט מלחמה: אנגעהויבן דער קאמף פון מידוויי.
* 9טן יוני - צווייטע וועלט מלחמה: די אמעריקאנער ארמיי אין די פיליפינען קאפיטולירט צו יאפאן
* 10טן יוני - די נאציס מערדן אויס די איינוואוינער פונעם טשעכישן דארף  לידיצע און פארניכטן עס, אלס נקמה פארן אטענטאט פון ריינהארד היידריך
* 14טן יוני - אנא פראנק הייבט אן שרייבן איר טאגבוך
* 21סטן יוני - צווייטע וועלט מלחמה: טאברוק פאלט אריין אין די הענט פון דייטשלאנד
* 22סטן יוני - אין טירת צבי, ישראל, ווערט פארשריבן די העכסטע  טעמפעראטור געמאסטן נאר ווען אין דער יבשה פון אזיע (53.9 גראד צעלזיוס)
* 22סטן יולי - אנהייב פון דעפארטאציע פון די יידן אין דער ווארשעווער געטא צו טרעבלינקע פארניכטונגס לאגער
* 23סטן יולי - צווייטע וועלט מלחמה: די דייטשן נעמען איין די שטאט ראסטאוו אין דרום סאוועטן פארבאנד
* 28סטן יולי - באשלאסן אין דער ווארשעווער געטא אויפצושטעלן די יידישע קאמף ארגאניזאציע אונטער מרדכי אניעלעוויטש
* 23סטן אויגוסט - צווייטע וועלט מלחמה: אנהייב פון סטאלינגראד קאמף
* 21סטן סעפטעמבער - יום כיפור: די נאציס שיקן מער ווי 1000 יידן אין פאדהייץ צו בעלזיץ פארניכטונגס לאגער.
* 23סטן אקטאבער - אויסגעבראכן דער על-אלאמיין קאמף אין עגיפטן
* 8טן נאוועמבער - חורבן אייראפע: טביחה פון די יידן אין  סטאשאוו
* 11טן נאוועמבער - נאצי דייטשלאנד ענדיגט אייננעמען פראנקרייך.

## געבוירן 
* 12טן פעברואר - אהוד ברק, שעף פון גענעראל שטאב, פארטיידיקונגס מיניסטער און פרעמיער מיניסטער פון ישראל
* 5טן מערץ - פעליפע גאנזאלעס, פרעמיער מיניסטער פון שפאניע
* 18טן יוני - טהאבא מבעקי, 11טער פרעזידענט פון דרום אפריקע
* 18טן יוני - פאל מאקארטני, זינגער און מיטגליד פון די ביטלס
* 15טן נאוועמבער - דניאל בארנבוים, פיאניסט און דיריגענט
* 20סטן נאוועמבער - דזשאו ביידען, אמעריקאנער סענאטאר און וויצע-פרעזידענט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע

## געשטארבן 
* 26סטן יאנואר - פעליקס הויסדארף, יידישער-דייטשער מאטעמאטיקער, א גרינדער פון טאפאלאגיע (געב' 1868)
* 8טן מערץ - האסע ראול קאפאבלאנקא, וועלט שאכשפיל גרויסמייסטער (געב' 1888)
* 10טן מערץ - וויליאם הענרי ברעג, ענגלישער פיזיקער (געב' 1862)
* 5טן אויגוסט - יאנוש קורטשאק, פירער פון דעם יתומים אנשטאלט אין ווארשע, דערמארדעט אין טרעבלינקע מיט זיינע שילערן (געב' 1878)
* 11טן סעפטעמבער - הלל צייטלין, יידישער שרייבער, דיכטער און זשורנאליסט אין ווארשע (געב' 1871)

## נאבעל פריזן 
קאַטעגאָריע:1940ער
1948

## געשעענישן 
* 14טן מיי -  דוד בן גוריון פראקלאמירט דאס אויפשטעלן פון  מדינת ישראל.
* 28סטן מיי - אומאפהענגיקייט מלחמה: די איינוואוינער פונעם  יידישן פערטל אין ירושלים קאפיטולירן צו דער יארדאנישער ארמיי
* 29סטן מיי - אומאפהענגיקייט מלחמה: די עגיפטישע ארמיי ווערט אפגעהאלטן ביי עד הלום בריק
* 7טן יוני - עדווארד בענעש זאגט זיך אפ פון זיין פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי איידער צו חתמ'ענען א געזעץ וואס קערט איבער דאס לאנד צו קאמוניזם.
* 22סטן יוני - די שיף אלטאלענא פארזונקען קעגן דעם תל אביב בארטן
* 17טן יולי - מדינת ישראל פראקלאמירט מערב ירושלים א טייל פון זיין שטח
* 29סטן יולי - די 14טן אלימפיאדע געעפנט אין לאנדאן
* די װעלט געזונט ארגאניזאציע איז געגרינדעט
* רבי ישראל אלטער ווערט גערער רבי

## געבוירן 
* 22סטן מערץ - ענדרו לויד וועבער, בריטישער קאמפאזיטאר און רעזשיסאר
* 31סטן מערץ - על גאר, אמעריקאנער פאליטיקער, דער 45סטער וויצע־פרעזידענט פון די פאראייניקטע שטאטן
* 7טן אויגוסט - דן חלוץ, דער 18טער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל 
* 2טן סעפטעמבער - יעקב ליצמאן, כנסת דעפוטאט, פארזיצער פון דער יהדות התורה פארטיי אינעם כנסת

## געשטארבן
* 3טן סעפטעמבער - עדווארד בענעש, געוועזענער פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי 

## נאבעל פריזן 
קאַטעגאָריע:1940ער
1940

## געשעענישן 
* 10טן מיי
** נעוויל טשעמבערליין רעזיגנירט פונעם אמט פון פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך, און ווינסטאן טשערטשיל ווערט באשטימט אין זיין ארט
** צווייטע וועלט מלחמה: דייטשלאנד אינוואדירט בעלגיע, האלאנד און לוקסעמבורג
* 13טן מיי
** צווייטע וועלט מלחמה: ווינסטאן טשערטשיל דרשנט זיין בארומטע רעדע "בלוט שווייס און טרערן" אין דעם בריטישן פארלאמענט
** ווילהעלמינא מלכה פון האלאנד אנטלויפט פון דער נאצי אינוואזיע אין דער בריטאניע; די פרינצעסין יוליאנא שמוגלט אירע קינדער אין קאנאדע
* 14טן מיי
** צווייטע וועלט מלחמה: ראטערדאם באמבארדירט דורך דער דייטשער לופטוואפע.
** צווייטע וועלט מלחמה: די האלענדישע לאסטשיף  *SS Bodegraven*, מיט א קינדערטראנספארט פון 80 קינדער, פארט ארויס פון האלאנד אונטער דייטשער שיסעריי פון מאשינביקסן.
* 17טן מיי - צווייטע וועלט מלחמה: די ווערמאכט נעמט איין בריסל
* 24סטן מיי - צווייטע וועלט מלחמה: די דייטשע ארמיי שטעלט זיך אפ לעבן דונקערק
* 28סטן מיי - צווייטע וועלט מלחמה: בעלגיע קאפיטולירט צו נאצי דייטשלאנד
* 13טן יוני - צווייטע וועלט  מלחמה: פראנצויזישע רעגירונג אנטלויפט פון פאריז.
* 14טן יוני - צווייטע וועלט מלחמה: נאצי דייטשלאנד נעמט איין פאריז
* 17טן יוני - דער סאוועטן פארבאנד נעמט איין לעטלאנד.
* 22סטן יוני - צווייטע וועלט מלחמה: פראנקרייך קאפיטולירט צו דייטשלאנד נאך א קאמף פון זעקס וואכן.
* 10טן יולי - ווישי רעגירונג פון מארשאל פעטען אויפגעשטעלט אין פראנקרייך
* 31סטן יולי – די עלקושער דערנידערונגס אקציע: מען האט געפירט די יידן פון עלקוש אינעם רינעק אוין איזדיקעווען זיך איבער זיי שעה׳ן לאנג; זיי האבן באריכטעט די אידיקעוואונג מיט א נאטאריש באוואוסט בילד פון א רב מיט צעשפאלטענע תפילין אויף זיין קאפ.
* 23סטן אויגוסט - די דייטשן הייבן אן באמבארדירן לאנדאן
* 7טן אקטאבער - דייטשלאנד אינוואדירט רומעניע
* 12טן אקטאבער - באפעל ארויסגעגעבן אויפצושטעלן די ווארשאווער געטא אין פוילן
* 28סטן אקטאבער - אויסגעבראכן די איטאליענישע-גריכישע מלחמה
* 7טן נאוועמבער - די טאקאמא לאנדפאס בריק פאלט איין נאכן וויגן זיך אין דעם ווינט

## געבוירן 
* 7טן יולי - רינגא סטאר, צימבלער פון די ביטלס
* 17טן יולי - פייסל חוסייני, פאלעסטינער פאליטיקער (געש' 2001)
* 9טן אקטאבער - דזשאן לענאן, זינגער און מיטגליד פון די ביטלס (דערמארדעט 1980)

## געשטארבן 
* 21סטן אויגוסט - לעאן טראצקי, רוסישער-יידשער רעוואלוציאנער (געב' 1879)
* 30סטן אויגוסט - דזשאזעף דזשאן טאמסאן, ענגלישער פיזיקער (געב' 1856)
* 9טן נאוועמבער - נעוויל טשעמבערליין, פרעמיער מיניסטער פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1869)

## נאבעל פריזן 
קאַטעגאָריע:1940ער
דזשאן לאק

**דזשאן לאק** (29סטן אויגוסט, 1632 - 28סטן אקטאבער, 1704; ה'שצ"ב - ה'תס"ה) איז געווען אן ענגלישער פילאסאף וואס האט זיך באשעפטיקט איבערהויפט מיט פאליטישע פילאסאפיע. ער איז געווען פון די ערשטע גרינדערס פון ליבעראליזם און פון דער דעמאקראטישער רעזשים.

## זיין לערע 
דזשאן האט געהאלטן אז די מענטשליכע נאטור איז ווויל און ניט שעדליך, און די מענטשן האבן רעכטן צו איינפירן זייער שטייגער אין לעבן אן זיין איינגעבויגן צו די אויטאריטעטן (וועלכע זיינען דאן געווען ניט דעמאקראטיש) נאר פארקערט, די אויטאריטעטן דארפן אפהיטן דעם מענטשנס רעכטן. דזשאן האט געהאלטן אז מען דארף צעטיילן די אויטאריטעטן אין דריי: 1. געזעצנגעבער אויטאריטעט 2. אויספירער אויטאריטעט 3. פאראייניקטע אויטאריטעט.

קאַטעגאָריע:פילאסאפן
קאַטעגאָריע:סאציאליסטן
קאלטורא

**קאלטורא** איז א מולטי נאציאנאלע אינטערנעץ טעכנעלאגיע פירמע. קאלטורא אפליקאציעס איז צו ווייזן און צו באשאפן ווידעא צוזאמען.

## וועבזייטעל 
www.Kaltura.com- קאלטורא וועב זייטקאַטעגאָריע:ווייכווארג
קאַטעגאָריע:פירמעס
נחם

**נַחֵם** איז א נוסח וואס מען זאגט ביים דאווענען תשעה באב ביי מנחה, אין דער ברכה פון *ולירושלים עירך*.

עס פארטיגט זיך מיט די ווערטער *בונה ירושלים* און דעריבער האט מען עס געשטעלט ביי די ברכה פון ולירושלים.

די תפלה ווערט דערמאנט אין ירושלמי (מס' ברכות פ"ד) און די ראשונים ברענגען איהר (רי"ף ורא"ש סוף מס' תענית). ר' אחא זאגט תשעה באב דארף מען דארמענען מעין המאורע ומאי ניהו רחם ה' אלהינו עלינו ועל ישראל עמך וכו'. דער נוסח דארט איז אנדערש וואס איז ביי אונז, אונזער נוסח ווערט געברנעגט אין אנדערע ראשונים ווי דער ספר המנהיג הל' תשעה באב ח"ב סי' כ"ו.

אויך אנדערע ראשונים דערמאנען אזעלכע סארט נוסחאות ווי דער רמב"ם, רב עמרם גאון אין זיין סידור, דער מחזור וויטרי, אבודרהם, שבולי הלקט סי' רס"ז.

דער טעם פארוואס מען זאגט נישט נחם ביי דער תפלה פון שחרית נאר ביי די תפלה פון מוסף איז ווייל ביז תפלת מנחה טרייסט מען נישט, עס איז אזוי ווי מען טרייסט נישט א אבל בשעת דער טויטער ליגט פאר איהם "בשעה שמתו מוטל לפניו", אבער ביי דער ענד פונעם טאג לאזט זיך שוין טרייסטן (המנהיג).

קאַטעגאָריע:תפילות
קאַטעגאָריע:תשעה באב
1998

## געשעענישן 
* 21סטן מיי - סוהארטא, הערשער פון אינדאנעזיע, רעזיגנירט נאך 32 יאר.
* 30סטן מיי - 4,700 געהרגעט אין אן ערדציטערניש אין אפגאניסטאן.
* 14טן אויגוסט - די לעצטע פאסאזשירן באן פארלאזט די ירושלים באן סטאנציע, און די סטאנציע ווערט פארמאכט.
* 27סטן סעפטעמבער - די גוגל זוכמאשין ווערט אויפגעשטעלט.

## געבוירן 
## געשטארבן
* 29סטן מיי - בארי גאלדוואטער, סענאטאר און קאנדידאט פאר פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן אין 1964 (געב' 1909)
* 22סטן יולי - וועלוול טערלעצקי, רוסישער־יידישער דיריגענט און קאמפאזיטאר (געב' 1931)
* 6טן אויגוסט - אנדרע ווייל, פראנצויזישער מאטעמאטיקער פון יידשן אפשטאם (געב' 1906)

## נאבעל פריזן
1999

## געשעענישן 
* 25סטן יאנואר - 1000 שטארבן אין אן ערדציטערניש אין קאלאמביע
* 2טן פעברואר - יוגא טשאוועז דערוויילט פרעזידענט פון  ווענעזועלע
* 7טן פעברואר - אבדאללא דער צווייטער  ווערט מלך פון יארדן נאכן טויט פון זיין פאטער כוסיין פון ראק
* 12טן מערץ - דריי לענדער פונעם געוועזענעם ווארשע פאקט - פוילן, טשעכיי און אונגארן - צושטיין צו נאט"א
* 17טן אויגוסט - שטארקער ערדציטערניש אין צפון־מערב טערקיי (7.4 אויף דער מאמענט סקאלע). אומגעפער 17,000 געהרגעט און 44,000 פארוואונדעט.
* 30סטן אויגוסט - די איינוואוינער פון מזרח טימאר שטימען פאר זעלבשטענדיקייט אין א רעפערענדום
* 14טן סעפטעמבער - קיריבאטי, נאורו און טאנגא ווערן מיטגלידער אין די פאראייניגטע פעלקער
* 12טן אקטאבער - פערוועז מושאראף כאפט די הערשאפט אין פאקיסטאן נאך א מיליטערישער איבערקערניש
* 27סטן נאוועמבער - העלען קלארק ווערט די ערשטע פרוי צו זיין פרעמיער מיניסטער פון ניי זילאנד.

## געבוירן 
* 28סטן מיי - קאמעראן בויס, אמעריקאנער אקטיאר און טענצער (נפטר 2019)

## געשטארבן 
* 23סטן יולי - דער מלך חאסאן דער צווייטער פון מאראקא (געב' 1929)

## נפטר געווארן 
* 26סטן מיי - אלטע פייגא טייטלבוים, סאטמארער רביצין (געב' 1912)

קאַטעגאָריע:1990ער
יששכר

**יששכר** איז געווען דער פינפטער זון פון יעקב אבינו מיט לאה (יעקב'ס ניינטער זון). ער איז נפטר געווארן י' אב ב'קצ"ז.

קאַטעגאָריע:קינדער פון יעקב
ב'קצ"ז

## געשעענישן
## געבוירן
## נפטר געווארן
* י' אב—יששכר דער זון פון יעקב אבינו
זומער אלימפיאדע 2008

left|thumb|200px|דער ביידזשינג אלימפיאדע 2008 סימבאל
**בײדזשין זומער־אָלימפיאַדע 2008** איז דער גרעסטער ספארט־פארמעסט פונעם יאר 2008. זי איז געווען די 29סטע זומער אלימפיאדע. די אלימפישע שפילן האבן זיך געעפנט דעם 8טן אויגוסט און עס האט זיך געענדיקט דעם 24סטן אויגוסט. די שפילן זיינען פארגעקומען מערסטנס אין דעם אלימפישן באשטימטן שטח אין ביידזשינג וואס איז אין כינע. אין דער אלימפיאדע האָבן זיך באטײליקט איבער 200 עקספעדיציעס און 10,500 ספארטלערס.

די פייערלעכע עפענונג צערעמאניע האט מען געפראװעט דעם 8טן אינעם 8טן, 8 מינוט נאך אכט מיט 8 סעקונדעס, זייט דער נומער אכט באצייכנט א גוטן מזל איז דער כינעזישער טראדיציע.

דער ספארט־פארמעסט האט ארײַנגערעכנט 302 פארמעסטן (165 פאר מענער, 127 פאר פרױען און 10 געמישט, אין 28 פארשײדענע ספּארט-צװײַגן.

[left|thumb|250px|די בײדזשינג־נאציאנאל־סטאַדיע געבױט װי א [נעסט]]

## דרויסנדיקע פארבינדונגען 
* ביידזשינג אלימפיאדע  - אפיציעלע וועבזייט (אין ענגליש)
* אן ארטיקל וועגן אלימפישע שפילן אינעם לעבנס פראגן בלאט 

קאַטעגאָריע:ספארט
קאַטעגאָריע:2008
ITunes

left|thumb|250px|פענסטער פון דעם ITunes פראגראם
**iTunes** (ארויסגערעדט **אײַטונס**) איז א מעדיאַ־שפילער קאמפיוטער פראגראם, געשאפן דורך עפל. דער שפילער באדינט צו סארטירן און פארשפילן מוזיק־טעקעס, און צו זיי אריבערפירן צו פארשיידענע דיגיטאלע־מעדיאן פון די פירמעס iPod, iPhone אונד Apple TV. אויך קען מען מיט דעם שפילער אראפלאדירן מוזיק־טעקעס פון דער אינטערנעט פאר געלט, אויף א לעגאלן אויפן. אויך דער שפילער בינדט־צוזאמען אויטאמאטיש צווישן די טעקעס פונעם שפילער און די טעקעס פון דעם קאמפיוטער.

## וועבלינק 
* ITunes אין דער עפלס נעצזייט

קאַטעגאָריע:קאמפיוטער פראגראמען
קאַטעגאָריע:מוזיק
באבאוו

קליין|240px|דער באָבאָווער בית עולם
**באָבאָוו**()  איז אַ שטעטל אין מערב-גאַליציע, הײַנט פּוילן, ווײַט 18 ק"מ מערב פון גארליץ, און 83 ק"מ דרום־מזרח פון קראָקע.

ביז 2009 איז באָבאָוו געווען אַ דאָרף.

אום תר"ס האָבן געוואוינט 749 אידן אין באָבאָוו.

הר"ר שלמה האַלבערשטאַם איז געווען רב פון באָבאָוו תר"ז - תרס"ה וואו ער האָט געגרינדעט די באַוואוסטע באָבאָווער חסידות. נאָך זײַן פטירה איז זײַן זון הר"ר בנציון האַלבערשטאַם געוואָרן רב און אדמו"ר ביז דער צווייטער וועלט מלחמה ווען ער איז געהרגעט, און די אידישע קהילה אין באָבאָוו איז צעשטערט געווען.

ס'איז נאָך געבליבן אין באָבאָוו אַ שול פון תקל"ח.

קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאַטעגאָריע:גאליציע
1949

## געשעענישן 
* 1טן יאנואר - וואפן שטילשטאנד ענדיגט דעם 1947 אינדיע פאקיסטאן קריג; קאשמיר בלייבט צעטיילט.
* 25סטן יאנואר - דוד בן גוריון געוויילט פרעמיער מיניסטער ביי די ערשטע וואלן אין מדינת ישראל.
* 4טן אפריל - גרינדונג פון נאט"א: נאט"א אפמאך געחתמעט אין וואשינגטאן דורך צוועלף  לענדער
* 5טן מיי - געגרינדעט דער קאנסיליום פון אייראפע 
* 11טן מיי - מדינת ישראל אויפגענומען געווארן ווי א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער
* 8טן אויגוסט - בהוטאן ווערט זעלבשטענדיק פון בריטאניע
 
## געבוירן 
* 26סטן מיי - ווארד קאנינגהאם, ערפינדער פון דער וויקי
* 7טן אויגוסט - וואליד זשומבלאט, פירער פון די דרוזן אין לבנון
* 21סטן אקטאבער - בנימין נתניהו, ניינטער פרעמיער מיניסטער פון ישראל

## געשטארבן 
## נאבעל פריזן 
* פיזיק - יוקאווא הידעקי

קאַטעגאָריע:1940ער
1944

## געשעענישן 
* 11טן אפריל - רודאלף ווערבע און אלפרעד וועצלער אנטלויפן פון אוישוויץ פארניכטונג לאגער. ווען זיי קומען אן אין פרעשבורג געבן זיי א באריכט צו דער יידישער קהילה וואס גייט אן דארטן אין לאגער.
* 9טן מיי - צווייטע וועלט מלחמה: די רויטע ארמיי באפרייט סעוואסטאפאל.
* 5טן יוני - צווייטע וועלט מלחמה: די אליאירטע קראפטן באפרייען רוים.
* 13טן יוני - צווייטע וועלט  מלחמה: צום ערשטן מאל שיקט דייטשלאנד  V-1 ראקעטן קעגן ענגלאנד. נאר פיר פון די עלף שטיק וואס פליען ארויס קומען אן אויף זייערע צילן.
* 17טן יוני - איסלאנד ווערט אומאפהענגיק פון דענמארק און ווערט א רעפובליק.
* 1טן אויגוסט
** אויסגעבראכן דער ווארשעווער געטא אויפשטאנד.
** אנא פראנק שרייבט דעם לעצטן בלאט אין איר זשורנאל.
* 5טן אויגוסט - חורבן אייראפע - ווארשעווער געטא אויפשטאנד: איינסן פון די עס עס און ווערמאכט פירן ארויס און הרגענען 40,000 בירגער
* 25סטן אויגוסט - פאריז באפרייט דורך די אליאירטע קראפטן
* 26סטן אויגוסט - צווייטע וועלט מלחמה: שארל דע גאל קומט צוריק אין פאריז
* 28סטן אויגוסט - צווייטע וועלט מלחמה: מארסיי און טולאן באפרייט
* 29סטן אויגוסט - 60,000 סלאוואקישע זעלנער רעוואלטירן קעגן די נאצי הערשער
* 4טן סעפטעמבער - צווייטע וועלט מלחמה: די 11טע געפאנצערטע בריגאדע פון דער בריטישער ארמיי באפרייט די שטאט אנטווערפן אין בעלגיע
* 8טן סעפטעמבער - V-2 ראקעט גרייפט אן לאנדאן צום ערשטן מאל.
* 29סטן סעפטעמבער - צווייטע וועלט מלחמה: סאוועטישע קראפטן אינוואדירן יוגאסלאוויע.
* 13טן אקטאבער - צווייטע וועלט מלחמה: די רויטע ארמיי נעמט איין ריגע פון נאצי דייטשלאנד.
* 30סטן אקטאבער –  אנא פראנק מיט איר שוועסטער מארגא פראנק דעפארטירט פון אוישוויץ אין דעם בערגן-בעלזן קאצעט.

## געבוירן 
* 21סטן מיי - מערי ראבינסאן, פרעזידענט פון  אירלאנד
* 28סטן מיי - רודאלף זשוליאני, בירגערמייסטער פון ניו יארק
* 20סטן אויגוסט - ראדזשיוו גאנדי, פרעמיער מיניסטער פון אינדיע (דערמארדעט 1991)

## געשטארבן 
* 24סטן מערץ - ארד ווינגייט, בריטישער זעלנער (געב' 1903)
* 14טן אקטאבער - ערווין ראמעל, דייטשער פעלדמארשאל (געב' 1891)

## נאבעל פריזן 
קאַטעגאָריע:1940ער
טודרוס זילבער

הרב **מאיר טודרוס זילבער** איז דער רבי פון קהל תורת משה **יאוואזשנא**, א תלמיד פון דעם סאטמארער רבי רבי יואל טייטלבוים און א בעל דרשן וואס איז מעורר מענטשן צו דינען גאט ברוך הוא, און זיך פירן ווי עס דארף צו זיין.

ער איז  א זון פון דעם תלמיד חכם רבי רפאל זילבער דער פריימאנער רב, וואס דער מהרש"ג האט זיך אויסגעדריקט אויף אים, אז "ער וואלט געפאסט צו לערנען ביים חת"ם סופר אין ישיבה". ער איז א איידעם ביי הרב יצחק זאב מאיער דער מחבר פון די ספרים מהרש"א הארוך, און דער ראש ישיבה פון נייטרא ישיבה.

ער איז באקאנט אלס א קדוש וטהור, מופרש ומובדל מכל תאוות ותענוגי עולם הזה אויף א זעלטענעם פארנעם, ער פאסט גאר אסאך תעניתים און גייט גאר זעלטן אריין אין א בעט, זיין דאווענען איז הארציג און מיט א השתפכות הנפש, און עטליכע הונדערט אידן דאווענען ביי אים א יעדן שבת.

ער האט א בית המדרש אויף ספענסער גאס אין וויליאמסבורג, פון די גרעסטע בתי מדרשים אין וויליאמסבורג. ימים נוראים און ימים טובים האט ער איבער טויזנט מתפללים.

ער פלעגט האבן א ישיבה אונטערן נאמען תורת משה ד'פריימאן, און היינט איז ער דער ראש ישיבה פון די יאוואזשנא ישיבות, ישיבה גדולה תורת משה אין וויליאמסבורג, וואו ער לערנט פאר טעגליכע שיעורים, און ישיבה קטנה תורת משה אין מאנסי.

ער נעמט אויף יעדע נאכט צענדליגע חסידים וואס קומען זיך קוויטלען ביי אים און אסאך חסידים ברענגען זייערע בר מצוה בחור'לעך צו לייגן תפילין די ערשטע מאל.

ער איז פון די גאר שטארקע שטיצער פונעם סאטמארער רבי פון וויליאמסבורג.

ער האט געשריבן א סעריע ספרים "מטר השמים" על התורה, ועל סוגיות הש"ס, ליקוטי אגדה ומוסר.

קאַטעגאָריע:סאטמארער חסידים
קאַטעגאָריע:חסידישע רבנים
קאַטעגאָריע:וויליאמסבורגער רבנים
וויליאם דזשיימס אדאמס

left|thumb|250px|װיליאם דזשײמס אַדאַמס
**װיליאם דזשײמס אַדאַמס** (William James Adams) (געב. דעם 15טן מערץ 1975 ; ניסן ה'תשל"ה אין לאס אנדזשעלעס) באקאנט מיט זיין נאמען **will.i.am** איז א דזשאמייקער־אמעריקאנער היפ האפ מוזיקער, א טאנצער און א קאמפאזיטאר. ער איז א מיטגליד אין דער בלעק אייד פיס טרופע.

## װעבלינקען 
* אּפֿיציעלע װעבזײַטל

קאַטעגאָריע:ראפערס
קאַטעגאָריע:פאפ זינגערס
ישראל זופניק

ר' **ישראל זופניק** (1915-1983) איז געווען א חסידישער סאטמארער פילאנטראפ וואס האט געהלאפן אויפבויען די סאטמארער דינאסטיע אין ניו יארק, ער האט פינאנצירט פארשידענע פראמינענטע סאטמארער פראיעקטן אין ניו יארק און אין ארץ ישראל. זיינע באשעפטונגען זענען געווען מיט  בוימל.

ער האט פאר די קריג געהאט א ווייב מיט זעקס קינדער, וועלכע זענען אלע אומגעקומען. ער האט נאך די קריג נאכאמאל חתונה געהאט, אבער איז נעבעך געשטארבן קינדערלאז.

קאַטעגאָריע:סאטמארער חסידים
דאקומענטארער פילם

א **דאָקומענטאַרער פֿילם** אדער **דאקומענטאַר־פֿילם** איז א פילם וואס זיין ציל איז צו דאקומענטירן דעם רעאליטעט, ס'איז אנדערש ווי א פילם וואס זיין ציל איז צו פארשטעלן דעם אויסגעטראכטן סצענאר (וואס כאטש צומאל איז דאס באזירט אויף אן אמתער מעשה און געוויסע פאקטן האבן למעשה פאסיהרט, האט דער שרייבער די פרייהייט צו ענדערן פרטים לויט ווי ער פיהלט פאר נויטיג צום סוקסעס פונעם פילם).

ס'איז כדאי אינאכט צו נעמען אז דאקומענטארע פילמען שטעלן נישט אלץ אהעהר א הונדערט פראצענטיגע אויטענטיש בילד, זינט דער רעזשיסאר קען מאנעווריהרן די מאטריאל און אויסקלויבן וואס עהר וויל פאַרן פילם. דערפאר איז זיין א דירעקטאר פון די סארט פילמען א ספעציעהלע פאך און טראהגט א באזונדערע אחריות.

## היסטאריע 
## וואַריאַציעס 
* א פילם צאמגעשטעלט פון ארכיוון און בילדער פילמיהרט בעשת מעשה.
* א פילם וועלכע רעפלעקטיהרט מיט א בליק אויף צוריק אויף א געוויסע היסטארישע געשעהעניש, דורך אינטערוויוס און אנאליהזן

*
הארא

**האָראַ** אז א מין טאנץ וואס שטאמט פון רומעניע און מאלדאוויע און איז דער נאציאנאלער טאנץ פון ישראל.

קאַטעגאָריע:טאנץ
רבי אליעזר בן יעקב

**רבי אליעזר בן יעקב**, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט איין און פערציג מאל אין משניות.

## זיין צייט 
**רבי אליעזר בן יעקב** איז געווען פון צווייטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.  

אויך איז געווען א תלמיד פון רבי עקיבא (בר"ר פרק ס"א ג', ותנחומא סו"פ חיי) מיטן נאמען אליעזר בן יעקב, ער איז געווען פון די זיבן תלמידים וואס רבי עקיבא האט מיט זיי אויפגעשטעלט די תורה נאכאמאל, נאכדעם וואס זיינע פיר און צוואנציג טויזנט תלמידים זענען געשטארבן (יבמות).

## איבער אים 
**רבי אליעזר בן יעקב** ער האט געשריבן מסכת מדות.  

שמעון בן עזאי האט געטראפן א מגילת יוחסין וואס דארט שטייט "משנת רבי אליעזר בן יעקב קב ונקי", אויף יעדן ארט איז דער הלכה אזוי ווי אים.
 
## אין משניות 
* מסכת כלאים פרק ב' משנה ט', 
* מסכת כלאים פרק ד' משנה ח', 
* מסכת כלאים פרק ה' משנה ג', 
* מסכת כלאים פרק ו' משנה ב', 
* מסכת שביעית פרק ב' משנה י', 
* מסכת תרומות פרק ג' משנה ה', 
* מסכת ביכורים פרק א' משנה ה', 
* מסכת שבת פרק ט"ו משנה ב', 
* מסכת עירובין פרק ו' משנה א', 
* מסכת עירובין פרק ח' משנה י', 
* מסכת שקלים פרק ו' משנה ג',  
* מסכת מועד קטן פרק א' משנה ג',  
* מסכת יבמות פרק י"ג משנה ג',  
* מסכת נדרים פרק ג' משנה א',  
* מסכת נדרים פרק ה' משנה א',  
* מסכת נדרים פרק ה' משנה ב',  
* מסכת סוטה פרק ט' משנה ד',  
* מסכת קידושין פרק ד' משנה ז',  
* מסכת מכות פרק ב' משנה ב', 
* מסכת אבות פרק ד' משנה י"א, 
* מסכת מנחות פרק ה' משנה ו',  
* מסכת מנחות פרק ג' משנה א',  
* מסכת בכורות פרק ג' משנה א',  
* מסכת ערכין פרק ב' משנה ו',  
* מסכת כריתות פרק ב' משנה א',  
* מסכת תמיד פרק ה' משנה ב',  
* מסכת מדות פרק א' משנה ב', 
* מסכת מדות פרק א' משנה ט', 
* מסכת מדות פרק ב' משנה ה', 
* מסכת מדות פרק ב' משנה ו', 
* מסכת מדות פרק ה' משנה ד', 
* מסכת כלים פרק ז' משנה ג',  
* מסכת כלים פרק כ"ח משנה ט',  
* מסכת נגעים פרק ז' משנה א',  
* מסכת נגעים פרק י' משנה ד',  
* מסכת נגעים פרק י"א משנה י"א,  
* מסכת פרה פרק ט' משנה ב',  
* מסכת טהרות פרק ג' משנה ח',  
* מסכת מכשירין פרק ו' משנה ג',  

## רעפרענצען 
קאַטעגאָריע:תנאים
קייט רייען

thumb|250px|left|קײט זינגט בײַ די EuroGames
**קייט רייען** (געב' דעם 22סטן יולי 1980 (ט' אב ה'תש"מ) אין בעלגיע) איז א בעלגישע טאנץ מוזיקערין (זינגערין און לידער-שרייבערין) זי האט אנגעהויבן איר זינגען קאריערע אינעם יאר 2001. זי האט רעפרעזענטירט בעלגיע אינעם 2006 אייראוויזיאן מיטן ליד Je t'adore וואס איז אנגעקומען צום 12טן ארט.

## ביאגראפיע 
קייט איז געבוירן געווארן צו א מוזיקאלישער משפחה, און איז געווען טאלאנטירט שוין פון אלס קינד. זי האט געלערנט איז א קונסט־שולע און האט זיך ספעציאליצירט מיט צירונגען.

## דיסקאגראפיע 
אלבאמען:
* Different - 2002 (פֿאַרשײדן)
* Stronger - 2004 (שטאַרקער)
* Alive - 2006 (לעבעדיק)
* Free - 2008 (פרײַ) אין איר די סינגל Ella, elle l'a.

קאַטעגאָריע:זינגערס
קאַטעגאָריע:פאפ זינגערס
קאַטעגאָריע:אייראוויזיע באטייליקטערס
משה פרוש

הרב **משה-גליקמן פרוש** (תרנ"ג- תשמ"ג)  איז געווען פון די חשובע עסקנים אין דער עדה החרדית און איינער פון די מייסדים פון אגודת ישראל אין ארץ ישראל.

משה פרוש איז געבוירן אין ירושלים אין 1893 צו דעם עסקן נפתלי צבי פרוש-גליקמאן און זיין ווייב יוכבד שפרה מרים (ריוולין). 

קאַטעגאָריע:ירושאלמער
קאַטעגאָריע:אגודת ישראל
גוש דן

קליין|250px|

**גוש דן** איז א געגנט אין צענטער פון ישראל. דאס איז די געגנט מיט דער גרעסטער באפעלקערונג אין ישראל.

עס איז די מעטראפאליטען שטח, פון שטאט תל אביב. די מעטראפאלין איז נישט געהעריג דעפינירט, און דערפאר האט עס נישט קיין לעגאלע סטאטוס. די הויפטשטאט איז תל אביב, און די רינג ארום, רמת גן בני ברק, הרצליה, און בת ים, חולון. די צווייטע רינג ראשון לציון, פתח תקוה רמלה און לוד. און אפילו א דריטע רינג וואס רעכנט אריין נתניה, רחובות, אשדוד.

אלעס צוזאמען באשטייט די באפעלקערונג פון די מעטראפאלין אומגעפער 3 מיליאן איינוווינער. און איז די מערסט באוווינטע געגנט אין ישראל. די שטח שפרייט זיך אויס פאר ניינציג קילאמעטער דרום-צפון, און צוואנציג קילאמעטער מזרח-מערב. לענגאויס די בארטן פון מיטלענדישער ים.

טעקע:Gush Dan.png
טעקע:Gush dan.svg
טעקע:Location telaviv.png
טעקע:Tel Aviv SPOT 1083.jpg
טעקע:Tel Aviv Area at Night (ISS026-E-28912).jpg

קליין|צענטער|1100px|

קאַטעגאָריע:געגנטן אין ישראל
יהודה החסיד

רבי **יהודה החסיד** איז געווען דער גרינדער פון די חסידי אשכנז. זיין פאטער איז געווען ר' שמואל פון דער משפחה קלונימוס. ער האט געוואוינט אין רעגנשבורג.

ער איז נפטר געווארן ט' אדר ד'תתקע"ז.

## די צוואה פון רבי יהודה החסיד 
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:ראשונים
טשערנאוויץ

מרכז|250px|קליין| טשערנאוויץ
**טשערנאוויץ** (, *טשערניווצי*; ; ; , *טשערנאָווצי*; ; ) איז די הויפטשטאט פון דער  טשערנאוויצער גובערניע אין מערב אוקראינע.

די שטאט געפֿינט זיך אין דעם היסטארישן צפון בוקאָווינא ראיאן פון אוקראינע און ליגט אויפן  פרוט טײַך, א בײַטײַך פונעם דוניי. אום (2024) איז די באפֿעלקערונג פון דער שטאט געווען 259,000.

קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:בוקאווינע

קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
אנטוישונג

**אנטוישונג** איז א געפֿיל פון צער און נידערגעשלאגנקייט וואס מען שפירט ווען מען דערווארט עפעס אבער עס קומט נישט אויס בפועל.
דראט

א **דראָט** איז א לאנג שנירל פון געצויגענעם מעטאל. מען ניצט דראטן צו טראגן לאסטן און צו פירן עלעקטריע און טעלעקאמוניקאציע סיגנאלן. א סאך דראטן צוזאמגעדרייט ווערן גערופֿן א קאבל.

קאַטעגאָריע:הארטווארג
דוניי

דער **דוניי** (, סלאוואקיש און פויליש *Dunaj*, אונגאריש *Duna*, רומעניש *Dunărea*, טערקיש *Tuna*, אור-אלטע גריכיש *Istros*, קראאטיש *Dunav*, סערביש *Дунав/Dunav*, בולגאריש *Дунав*, אוקרייניש *Дунай*) איז דער לענגסטער טײַך אינעם אייראפעישן פארבאנד און (נאכן וואלגא) דער צווייטער לענגסטער טײַך אין גאנץ אייראפע.

ער הייבט אן אינעם שווארצוואלד אין דייטשלאנד אלס די קליינע בריגאך און ברעג טײַכן וואס קומען צוזאמען אין דער שטאט דוניישינגען, נאכער הייסט ער דער דוניי וואס פֿליסט צו מזרח במשך 2850 ק"מ (1771 מייל), אדורכגייענדיג עטלעכע הויפטשטעט אין צענטראלער און מזרח אייראפע, איידער ער גיסט ארײַן אינעם שווארצן ים דורך דער דוניי דעלטע אין רומעניע און אוקראינע. אין היסטאריע איז ער באקאנט אלס א גרענעץ פון דער רוימישער אימפעריע.

דער טײַך פליסט אדורך — אדער גרענעצט — צען לענדער: דייטשלאנד (7.5%), עסטרייך (10.3%), סלאוואקיי (5.8%), אונגארן (11.7%), קראאטיע (4.5%), סערביע (10.3%), רומעניע (28.9%), בולגאריע (5.2%), מאלדאווע (1.7%) און אוקראינע (3.8%).

קאַטעגאָריע:טייכן אין אייראפע
קאַטעגאָריע:דייטשלאנד
קאַטעגאָריע:עסטרייך
פראנאם

אַ **פּראָנאָם** איז אַ וואָרט וואָס מען ניצט במקום אַ סובסטאַנטיוו. מען ניצט אַ פראָנאָם למשל פאַר אַן אָביעקט וואָס מען האָט שוין דערמאָנט פֿריער. דהייַנו: "נעכטן האָב איך געזען משה. **ער** איז אַריבערגעגאַנגען די גאַס."

## פּראָנאָמען אין כּלל־ייִדיש 
*נאָמינאַטיוו*:

*אַקוזאַטיוו*:

*דאַטיוו*:

נאך א פרעפאזיציע ניצט מען געוויינלעך די דאטיווע פארעם.

### הערות 
# דער פּראָנאָם פון צווייטן פּערזאָן איינצאָל ניצט מען נאָר צו קינדער און גוטע פרייַנט. ווען מען רעדט מער פאָרמאַל ניצט מען אַלעמאָל די מערצאָליקע פֿאָרם אפילו רעדנדיק צו אייַן מענטש.
# אויף ליטווישער ייִדיש ניצט מען די דאַטיווע פאָרמען אפילו ווען דער זאַץ פאָדערט אַן אַקוזאַטיוו.
#'עס' האָט קיין דאטיווע פאָרעם.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:גראמאטיק
טעלעקאמוניקאציע

**טעלעקאמוניקאציע** איז די טראנסמיסיע פון סיגנאלן אריבער א מהלך פארן צווען פון קאמוניקאציע. אמאל פלעגט מען דאס פועלן מיט רויך סיגנאלן, פויקן, סעמאפאר אדער פֿענער. הײַנטיגע צײַטן איז טעלעקאמוניקאציע אויסגעפירט עלעקטראניש מיט, למשל, טעלעפאן, ראדיא און קאמפיוטער. די ערשטע אויסגעפֿינערס אינעם פֿעלד פון טעלעקאמוניקאציע זענען געווען אלעקסאנדער גרעהעם בעל, גוגליעלמא מארקאני און זשאן לאגי בערד. טעלעקאמוניקאציע איז א חשובער טייל פון דער וועלטליכער עקאנאמיע; די אינדוסטריע איז געשעצט מיט א ווערט פֿון $1.2 טריליאן טאלער אום 2006.

*
1996

**1996** איז דאס יאר ניינצן זעקס און ניינציג (אן עיבור יאר) וואס האט אנגעהויבן מאנטאג. 
* יידישע יארן ה'תשנ"ו - ה'תשנ"ז

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן
## נאבעל פריזן 
קאַטעגאָריע:1990ער
1997

**1997** איז דאס יאר ניינצן זיבן און ניינציג וואס האט אנגעהויבן מיטוואך. 

## געשעענישן 
* 2טן מיי - טאני בלער באשטימט פרעמיער מיניסטער פון  בריטאניע
* 10טן מיי - 2,400 מענטשן אומגעקומען אין אן ערדציטערניש מיט שטארקייט 7.5 אין צפון איראן
* 25סטן מיי - איבערקערעניש אין סיערע לעאנע

## געבוירן 
## געשטארבן
* 31סטן אויגוסט - דיאנע, פרינצעסין פון וויילס (געב' 1961)
* 2טן סעפטעמבער - וויקטאר פרענקל, יידישער עסטרייכער פסיכיאטער, איבערגעבליבן פון חורבן אייראפע (געב' 1905)
* 5טן סעפטעמבער - געארג שאלטי, דיריגענט (געב' 1912)
* 5טן נאוועמבער - ישעיה בערלין, פילאסאף און היסטאריקער (געב' 1909)

## נאבעל פריזן 
קאַטעגאָריע:1990ער
ישראל בר און

**ישׂראל בר־און** (געב. אין באר שבע דעם 31סטן יאנואר 1989; כ"ה שבט ה'תשמ"ט) איז א ישראלדיקער זינגער. ער האט געוווּנען אין דעם 6טן פארמעסט־טעלעוויזיע פראגראם כוכב נולד.

ישראל בר־און איז געוואקסן און דערצויגן געווארן אין א פרומע משפחה. ער האט פארלאזט די רעגיליעזע ווען ער איז געווען 18 יאר אלט. אויך זיין עלטערער ברודער דורון בר־און איז א יוצא בשאלהניק. נאך זיין פארלאזן דעם פרומען וועג האט ישראל אפגעהאקט אינגאנצן קשר מיט זיינע עלטערן, אבער נאך וואס ער האט געווונען אין דער כוכב נולד פראגראם האט זיין מאמע אים שטארק געבעטן זאל ער קומען באזוכן זיינע עלטערן, און ישראל האט גערן געקומען זיי באזוכן.

קאַטעגאָריע:ישראלדיקע זינגערס
קאַטעגאָריע:פאפ זינגערס
קאַטעגאָריע:אפגעפארענער
זוכמאשין

א **זוכמאַשין** איז א דינסט אין דעם פעלד פון קאמפיוטעריי צו זוכן טעקעס און אינפֿארמאציע. בפרט ניצט מען א זוכמאשין צו טרעפֿן אינפארמאציע אויף דער אינטערנעץ, מען ניצט א זוכמאשין אויך צו זוכן א דאטן באהאלטער אויף איין ארט ווי למשל אלע דאטן אויף א געוויסן קאמפיוטער אדער א קאלעקציע פון שאלות ותשובות אדער אנדערע ספרי קודש אויף א סידי אדער אן אנדער סארט איינשפייכלערונג.

די זוכמאשינען אויפן וועלטגעוועב ניצן ראבאטן צו שאפֿן אינדעקסן דורך וועמען מען קען גאנץ גיך אויסטרעפן די רעזולטאטן פון א זוך.

היינט איז גוגל דער מערסט באקאנטער אינטערנעץ זוכמאשין, אויך איז דא יאהו. פון די אלטע זוכמאשינען איז פאראן Lycos וואס איז ערשט דערשינען אום 1994 אין קארנעגי מעלאן אוניווערסיטעט.

קאַטעגאָריע:אינטערנעט
קאַטעגאָריע:אינפארמאציע
קאמפיוטעריי

[קליין|250px|[זיכרון RAM - טראפנדיקער־צוגאנג זיכרון]]
**קאמפיוטעריי** איז די טעטיקייט פון באניצן און אנטוויקלען קאמפיוטער טעכנאלאגיע, קאמפיוטער הארטווארג און ווייכווארג. קאמפיוטעריי איז דער טייל פון אינפארמאציע טעכנאלאגיע וואס איז שייך צו קאמפיוטערס.

די געביטן פון קאמפיוטעריי זענען קאמפיוטער אינזשעניריע, ווייכווארג אינזשעניריע, קאמפיוטער וויסנשאפט, אינפארמאציע סיסטעמען און אינפארמאציע טעכנאלאגיע.

## וויסנשאפט און טעאריע 
## הארטווארג 
## ווייכווארג 
## היסטאריע פון קאמפיוטעריי 
די היסטאריע פון קאמפיוטעריי גייט צוריק צו רעכענען מיט א פעדער און פאפיר, און איז עלטער ווי די היסטאריע פון קאמפיוטערס.

## מענטשישע גורמים 
## ארגאניזאציעס 
*
חלב עכו"ם

**חלב עכו"ם** איז מילך וואס א גוי האט געמאלקן און קיין ייד איז נישט געווען דערבײַ. חז"ל האבן דאס גע'אסרט צו טרינקען (משנה מסכת עבודה זרה) ווייל זיי האבן חושש געווען אז דער גוי וועט אפשר אריינמישן מילך פון א טרייפענער בהמה (למשל א חזיר אדער א קעמל).

פוטער פון א גוי האט מען נישט גע'אסרט ווייל פון טרייפענעם מילך קען מען נישט מאכן קיין פוטער.

רבי משה פיינשטיין איז מתיר דאס אלגעמיינע מילך אין אמעריקע היינט ווען די רעגירונג פירט אדורך די געזעצן, און די OU פארלאזט זיך אויף זיין פסק. אזוי אויך האט דער פרי חדש מתיר געווען דאס מילך אין עגיפטן אין זיין צייט.

קעז פון א גוי איז אסור צוליב אן אנדער גזרה פון גבינת עכו"ם.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:כשרות
קעמל

left|thumb|250px|א דראָמעדאַר קעמל
א **קעמל** איז א בהמה מיט קאפיטעס אויף די פיס, פון דעם מין *Camelus*. דער קעמל וואוינט אין דעם טרוקענעם מדבר. דער אראבישער קעמל האט איין האָרב; ער וואוינט אין מערב אזיע און אין אפריקע. היינט זענען דא 14 מיליאן אראבישע קעמלען. דער באקטרישער קעמל האט צוויי הארבן און וואוינט אין צענטראל אזיע.

א קעמל קען לעבן ביז 40 אדער 50 יאר. 

א געוואקסענער קעמל איז הויך 1.85 מעטער ביז דער פלייצע און 2.15 מעטער צום הארב. א קעמל קען לויפן 65 קמ"ש און קען האלט א גיכקייט פון 4.0 קמ"ש.

קאַטעגאָריע:בהמות
באלטישער ים

קליין|300px|מאפע פונעם באלטישן ים
דער **באלטישער ים** איז אן אינלענדישער ים אין צפון אייראפע, פון 53°N ביז 66°N ברייט און פון 20°E ביז 26°E לענג. ער איז באגרענעצט פון דעם סקאנדינאווישן האלבאינזל, די אייראפעישער יבשה און די דענישע אינזלען. ער רינט אפ אינעם קאטעגאט, וואס איז ממשיך דורכן סקאגעראק אינעם צפון ים און דעם אטלאנטשין אקעאן. דער באלטישער ים האט א געמאכטן בינדונג צום ווייסן ים דורכן ווייסער ים קאנאל און צום צפון ים דורכן קיל קאנאל. ביים צפון ברעג פונעם באלטישן ים איז דער איינגאס פון באטניע, ביים צפון-מזרח ברעג דער איינגאס פון פינלאנד, און ביים מזרח ברעג דער איינגאס פון ריגע.

די הויפט טייכן פון צפון אייראפע פליסן אין ים אריין, ווי די אדער, ווייסל, נעמאן, דווינע און נעווא טייכן.

קאַטעגאָריע:ימען
ארקטישער אקעאן

קליין|250px|ארקטישער ראיאן
דער **ארקטישער אָקעאן** אדער **אייז-ים**, פלאצירט אין דעם צפון האלבקוגל, איז דער קלענסטער און דער פלאטשיקסטער פון די פינף אקעאנען פון דער וועלט. ער איז ארומגענומען פון אייראזיע און צפון אמעריקע, און איז כמעט אינגאנצן באדעקט מיט אייז. ער איז נישט אזוי שטארק באזאלצן ווי די אנדערע אקעאנען צוליב דעם וואס עס רינט אריין אין אים אסאך פרישוואסער פון טייכן און אויך זיין אויסדאמפונג איז פארהעלטענישמעסיג נידעריג.

דער ארקטישער אקעאן פארנעמט א שטח פון  14,056,000 קוואדראט ק"מ, און זיין בארטן איז לאנג 45,390 ק"מ.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:אקעאנען
מילגרוים

**מילגרוים** איז די פרוכט פונעם בוים *Punica granatum*.

דער מילגרוים שטאמט פון פערסיע און איז געווען קולטיווירט אין גרוזיע, ארמעניע און דעם מיטלענדישן ראיאן שוין טויזנטער יאר.

## מילגרוים זאפט 
דאס איז לעצטנס באוואוסט געווארן גאר שטארק, אז דער זאפט פונעם מילגרוים, איז זייער ניצלעך פארן געזונט פונעם פיזישער געביין פונעם מענטש, ווייל עס שטארקט די 'אימיון סיסטעם' ממילא געבט דאס א קרעפטיגע שטופ צו ווערן געהיילט פון שווערע קרענק, און עס האט שוין אויפגעטוהן גאר אסאך ביי אסאך שווערע פעלער.

קאַטעגאָריע:פרוכט
קאַטעגאָריע:פרוכט פון ארץ ישראל
ישראל גאטליב

**ישראל גאטליב** איז געווען דער זעקסטער בירגערמייסטער פון דער שטאט בני ברק.
מייקל פאראדיי

קליין|מייקל פאראדיי אין זיינע עלטערע יארן
**מייקל פאראדיי** FRS (; 22סטן סעפטעמבער 1791-25סטן אויגוסט 1867) איז געווען א בריטישער פיזיקער און כעמיקער וואס האט בײַגעשטײַערט צו די פעלדער פון עלעקטראמאגנעטיזם און עלעקטראכעמיע. ער איז געווען איינער פון די מערסט איינפלוסבאר וויסנשאפטלער אין דער היסטאריע.

דורך זיין פארשן דאס מאגנעטישע פעלד ארום א דורכפירער וואס טראגט א דירעקטן שטראם, האט פאראדיי פעסטגעשטעלט דעם באגריף פון אן עלעקטראמגנעטישן פעלד אין פיזיק. אויך האט פאראדיי פעסטגעשטעלט אז מאגנעטיזם קען האבן א השפעה אויף ליכט-שטראלן. אזוי אויך האט ער אנטפלעקט די פרינציפן פון עלעקטראמאגטענישער אינדוקציע און דיאמאגנעטיזם, און די געזעצן פון עלעקטראליז. אין 1821 האט ער געמאכט דעם ערשטן עלעקטרישן מאטאר.

אין כעמיע האט פאראדיי אנטדעקט בענזען, און ער האט ערפינדן א פריערע פארעם פון דעם בונזן ברענער.

די עיקר כללים פון עלעקטראמאגנעטיק הייסן ''פֿאראדיי'ס כללים'' אויף זײַן נאמען.

ער איז געווארן דירעקטאר פון דער קעניגלעכע אינסטיטוציע נאך סיר האמפרי דייווי.

קאַטעגאָריע:כעמיקער
קאַטעגאָריע:פיזיקער
קאַטעגאָריע:ענגלענדער
פוסק

א **פוסק** איז איינער וואס פסק'נט שאלות.

דער פסק ווערט באזירט אויפן שולחן ערוך און שאלות ותשובות פון די אחרונים.

## פוסקים פונעם פריערדיקן דור 
* הרב יחיאל מיכל הלוי עפשטיין (תקפ״ט–תרס״ז, *ערוך השולחן*)
* הרב יוסף חיים פון באגדאד (1832–1909, *בן איש חי*, *רב פעלים*)
* הרב ישראל מאיר קאגאן (1838–1933, *משנה ברורה *, *חפץ חיים*)
* הרב אברהם יצחק הכהן קוק (תרכ״ה-תרצ״ה)
* הרב יעקב חיים סופר (תר״ל–תרצ״ט, *כף החיים*)
* הרב חיים עוזר גראדזענסקי (1863–1940, *אחיעזר*)
* הרב אברהם דובער כהנא שפירא (1870-1943)
* הרב אברהם ישעיהו קארעליץ (תרל״ח–תשי״ג, *חזון איש*)
* הרב אברהם חיים נאה (תר״ן–תשי״ד *קצות השולחן*, *שיעורי מקוה*, *שיעורי תורה*)
* הרב יונתן שטייף, (תרל״ז–תשי״ח)
* הרב אהרן קאטלער (תרנ״ב-תשכ״ב)
* הרב יחיאל יעקב וויינבערג (תרל״ח–תשכ״ו, *שרידי אש*)
* הרב אליעזר סילווער (תרמ״ב-תשכ״ח)
* הרב יוסף אליהו הענקין (תרמ״א–תשל״ג) 
* הרב יחזקאל אבראמסקי (תרמ״ו–תשל״ו)
* הרב יואל טייטלבוים (תרמ״ז–תשל״ט, *ויואל משה*, *דברי יואל*)
* הרב יצחק הוטנער (תרס״ו-תש״ם)
* הרב צבי יהודה קוק (תרנ״א-תשמ״ב)
* הרב יעקב קאמינעצקי (תרנ״א-תשמ״ו)
* הרב משה פיינשטיין (תרנ״ה–תשמ״ו, *אגרות משה*)
* הרב יצחק יעקב ווייס (תרס״ב–תשמ״ט, *מנחת יצחק*)
* הרב יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק (תרס״ג-תשנ״ג)
* הרב שלמה זלמן אויערבאך (תר״ע–תשנ״ה, *מנחת שלמה*)
* הרב פינחס הירשפרונג (תרע״ב-תשנ״ח)
* הרב חיים דוד הלוי (תרפ״ד-תשנ״ח), הויפט רב פון תל אביב, *מקור חיים*
* הרב חנוך דוב פאדווא (תרס״ח–תש״ס, *חשב האפוד*)
* הרב חיים קרייזווירטה, אב״ד מחזיקי הדת אנטווערפן (תרע״ח–תשס״א)
* הרב אפרים אשרי (תרע״ד–תשס״ג)
* הרב אליעזר וואלדנבערג (תרע״ז–תשס״ו, *ציץ אליעזר*)
* הרב אברהם שפירא (c. 1914-2007)
* הרב מאיר בראנסדארפער (*קנה בושם*) (תרצ״ד–תשס״ט)
* הרב מרדכי אליהו (1929–2010)
* הרב מנשה קליין, (תרפ״ד–תשע״א, אונגווארער רב)
* הרב חיים פינחס שיינבערג (1910–2012)
* הרב יוסף שלום אלישיב (1910–2012)
* הרב עובדיה יוסף (תר״ף–תשע״ג, *יביע אומר*, *יחוה דעת*)
* הרב שמואל וואזנער (*שבט הלוי*) (תרע״ג-תשע״ה)
* הרב אהרן ליכטנשטיין (תרצ״ג-תשע״ה), ראש ישיבה פון הר עציון, אלון שבות
* הרב ישראל בעלסקי (תרצ״ח–תשע״ו), ראש ישיבה פון תורה ודעת

קאַטעגאָריע:הלכה
קאַטעגאָריע:רבנים
אאזיס

left|thumb|250px|אן אאזיס אין מידבר סאארא
**אָאַזיס** איז א שטח אין מיטן א מידבר וואס האט אין זיך א מקור פון וואסער (ווי למשל א קוואל), זיין לאנדשאפט איז זייער אנגעזען אין דער מידברדיקער סביבה. דער אאזיס נוצט ווי א נאטירלעך־הויז צו אדעווען בעלי חיים, און עס איז א צענטער וואס ציט צו זיך מענטשן.

קאַטעגאָריע:געאגראפיע
דייטשמעריש

**דײַטשמעריש** איז א באגריף פאר ווערטער אין יידיש וואס שטאמען פונעם מאדערנעם דייטשיש (ניי הויכדייטש) וואס מ'האט אין סוף דעם 18טן י"ה און אין פארלויף פון כמעט דעם גאנצן 19טן י"ה אריינגעפירט אין יידיש, ווי למשל ווערטער: שטונדע אנשטאט שעה, שטראסע אנשטאט גאס און אין דעם אויסלייג האט מען למשל אריינגעשטעלט שטומע עינס און האען ווי: עסען אנשטאט עסן, איהר אנשטאט איר, היממעל אנשטאט הימל אא"וו. אין געוויסע תקופות איז דייטשמעריש געווען אין טענדענץ און דער מער אינטעליגענטער אויסלייג.

יידישיסטן האבן תמיד געפירט מלחמות קעגן דייטשמעריזם. למשל מאקס וויינרייך שרייבט: 

קאטעגאריע:יידיש
ד'תתכ"ו

## קאלענדאר
## געשעענישן
* די שטאט מינסק איז געגרינדעט
## געבוירן
## נפטר געווארן
אבאזשור

left|thumb|250px|צוויי לאמפן מיט אבאזשורן
אן **אַבאַזשור** איז א מיטל־געצייג צוצודעקן אן לאמפ פון א ליכט געשילדער כדי צו צעווארפן און צעשפרייטן דעם ארויסגעלאזנעם ליכט. דער צוועק קען זיין אדער צו שיצן די אויגן פון צופיל קאנצענטרירטן ליכט אדער צו באלייכטן א באשטימטן ארט.

קאַטעגאָריע:טעכנאלאגיע
רויז (אינפעקציע)

א **רויז**  (אדער **צעלוליטיס**) איז אן אקוטע פארצינדונג פון די געוועבן אונטער דער הויט.

## סימפטאמען
דער שטח וואס איז פארצינדעט  ווערט רויט, געשוואלן, צארטפיליק, טוט וויי און ווארעם. געוויינלעך זענען דא אויך סיסטעמישע סימפטאמען ווי היץ, נידעריג בלוטדרוק, קאפשמערצן, שוויצן און ציטערן.  די רויטקייט קען פארשפרייטן מיט דער צייט. אמאל מאכט זיך אויך רויטע פינטעלעך. 

א רויז קען ווערן אפילו אין 24 שעה אבער אפטמאל דויערט עס עטלעכע טעג.

## גורמים
א רויז ווערט פון א מין באקטעריעס וואס קומען אריין דורך א ריס אין דער הויט. נישט אלעמאל קען מען זען דעם ריס.
קאַטעגאָריע:באקטערישע קרענק
רויז

[קליין|250px|א [ראזע רויז.]]
א **רויז** איז א פיליאריקער בלומענדיקער  קשאק פונעם  מין ***Rosa***, אין דער משפחה Rosaceae, וואס האט מער ווי 100 זגאלן. רויזן האבן דערנער אויף זייערע שטענגעלעך. זיי שטאמען פון אזיע.
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:בלומען
קאַטעגאָריע:ביימער
קירצונגען אין דער יידישער שפראך

עס איז פאראן דריי אופנים צו באצייכענען קירצונגען:
# גענדזנפיסלעך (שטריכעלעך) ביי ראשי־תיבותן אדער פאר יארן פון דעם יידישן לוח (א"י - ארץ ישראל, ד"ה - דאס הייסט, דאס יאר תשס"ח)
# אַפּאָסטראָף (איין שטריכל) ווען מען קירצט אן איינציק ווארט (איינצאל: ז' - זייט, מערצאל: זז' - זייטן. איינצאל: פר' - פריילין, מערצאל: פר'ס - פריילינס).
# מיט איין פינטל באצייכנט מען פרט נעמען. (מ. שומאכער אד"גל)

באמערקונגען:
* ווערטער וואס זיינען שטארק אריין אין דער יידישער שפראך לייגט מען ניט קיין שטריכעלעך, ווי למשל: תנך, שס, ייווא אאז"וו.
* עס זיינען דא אזעלכע (בעיקר ביי די חסידים) וואס שרייבן פינטלעך אנשטאט שטריכלעך ביי יידישע ווערטער און שטריכלעך נאר ביי תנכישע ווערטער און ביי יארן.

## א טיילווייזע רשימה פון װערטערבוך־קירצונגען אין דער יידישער שפראך 
*אדוו' - אדווערב (תואר הפועל)
*אדי' - אדיעקטיוו (שם תואר)
*וו' - ווערב (פועל)
*בינדװ' בינד ווארט (מילת חיבור)
*מ"צ - מערצאל (רבים)
*פּרעפּ' - פרעפיקס (מילת יחס)
*צ"וו - צאל ווארט (שם מספר)
*פּאַרט' - פארטיקל (מילית)
*פּראָנ' - פראנאם (כינוי השם)
קאַטעגאָריע:יידיש
פאראזיט

א **פאראזיט** (parasite) איז אן ארגאניזם וואס לעבט אין אדער אויף אן אנדער ארגאניזם, וואס מ'רופט דעם גאסטגעבער (host), פון וועמען ער שעפט שפייז אדער אנדערע לעבענס-נייטיקע מיטלן וואס ער דארף צו קענען בלייבן און פארמערן. מען קען פארגלייכן א פאראזיט צו א בלינדן פאסאזשיר אויף א שיף, וואס באהאלט זיך אינעם שיף, און גנב'עט עסן און וואסער, און ווען ער וויל כאפט ער זיך ארויף אויף א צווייטן שיף.

רוב ביאלאגן האלטן אז א "פאראזיט" איז פשט דער גאסטגעבער ווערט געשעדיגט. לויט דעם, אין אן אופן ווען דער גאסטגעבער פארדינט פונעם "גאסט" וואס לעבט אויף (אדער אין) אים הייסט דאס נישט קיין פאראזיט נאר א סימביאז. למשל: א לישיי (אויף א בוים) איז א קאאפעראציע צוווישן אן אלגא מיט א שוואם, און קיינער פון זיי קען נישט בלייבן אן דעם צווייטן. 

עס מאכט זיך אמאל אז דער פאראזיט טוט אויסהרגענען זיין גאסטגעבער, אבער סוף כל סוף וועט דער פאראזיט אליין ליידן דערפון, וועגן דעם ע"פ רוב טוט דער פאראזיט פארמינערן דעם היזק צום גאסטגעבער אדער ער זוכט א שטערקן.

קאַטעגאָריע:עקאלאגיע
רמת גן

קליין|250px|טעאטער היהלום (דער בריליאנט) און די געגנט פון דער בריליאנטן בערזע פון רמת גן

**רמת גן** איז א שטאט אין גוש דן, אין ישראל, וואס ליגט צווישן תל אביב, בני ברק און גבעתיים, און באגערענעצט פונעם ירקון טייך צו צפון. אין דער שטאט געפינט זיך די בריליאנטן-בערזע פון ישראל, די רעליגיעזע בר אילן אוניווערסיטעט, דער שיבא מעדיצינישער צענטער, דער סאפארי און אנדערע וויכטיקע אינסטיטוציעס. 

אין 1968 האט געעפנט אין רמת גן די ישראל דימענטן בערזע, די גרעסטע דימענטן בערזע אין דער וועלט.
 

קאַטעגאָריע:שטעט אין ישראל
*
ריהאנא

לינקס|קליין|250px|ריהאַנאַ אין 2014
**ראָבין ריהאַנאַ פֿענטי** (ענגליש: *Robyn Rihanna Fenty*, געבוירן דעם 20סטן פעברואר 1988) איז א בארבאדישע רידם ענד בלוז, פאפ, ראק, רעגיי, דאנס זינגערין און א מאדעלקע. זי איז באוווּסט געווארן בעיקר צוליב אירע הייסע סינגלען "Break It Off",‏ "Unfaithful",‏ "Umbrella",‏ "SOS",‏ "Pon de Replay", "Disturbia", "Don't Stop The Music" "Love The Way You Lie" (מיט עמינעם) און "Only Girl". אין 2010 האט זי פובליקירט די אלבאם "Loud", מיט די סינגלס "What's My Name?"  ,"S&M" ,"Man Down", און "California King Bed".

זי האט פארקויפט מער פון 20 מיליאן אלבאמס און 60 מיליאן סינגלס וועלטליך , וואס האט זי געמאכט אלץ איינער פון די מערסטע פאפולערע ארטיסטן אין אלע צייטן. זי האט דעגרייכט 10 נומער איינס סינגלס אויף דער "Billboard Hot 100" זייט זי איז ערשט ערשיינען אויפן טשארט אין יוני 2005.

## דיסקאגראפיע 
* Music of the Sun (2005)
* A Girl Like Me ‏(2006)
* Good Girl Gone Bad ‏(2007)
* Rated R‏ (2009)
* Loud ‏(2010)
* Talk that Talk (2011)
* Unapologetic (2012)

## וועבלינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל
* מוזיק ווידעאס אויף יוטיוב

קאַטעגאָריע:פאפ זינגערס
קאַטעגאָריע:רעגיי זינגערס
שוועדיש

upright|קליין|וואו מ'רעדט שוועדיש
**שוועדיש** איז א צפון-דייטשישע שפראך וואס מען רעדט איבערהויפט אין שוועדן און אויך אין א טייל פון פינלאנד. היינט רעדן זי 9 מיליאן מענטשן. זי איז א ביסל ענלעך צו נארוועגיש און דעניש.

## גראמאטיק 
דער נארמאלער סדר פון א זאץ איז: סוביעקט, ווערב, אביעקט (אזוי ווי יידיש). 

סובסטאנטיוון האבן צוויי מינים: פראסט מין פאר די "en" פארמע און נייטראל מין פאר די "ett" פארמע. אדיעקטיוון ווערן געבייגט לויטן מין און צאל (אזוי ווי יידיש) און אויך פאר געוויסיקייט.

סובסטאנטיוון און אדיעקטיוון אויף שוועדיש זענען דעקלינירט ביי מין און נומער. לדוגמא, דאס ווארט fisk (פיש) איז א סובסטאנטיוו פונעם פראסטן מין (en fisk) און האט די פארמעס:

די געוויסיקע איינצאל פארמע פון א סובסטאנטיוו איז באשאפן ביי מוסיף זיין א סופיקס (en, -n, -et, -t-), לויט דעם מין און צי דער סובסטאנטיוו האט א וואקאל אויפן סוף אדער נישט. די געוויסיקע ארטיקלען den, det און de זענען גענוצט פאר פארשידענע מדרגות פון געוויסיקייט פונעם סובסטאנטיוו, בפרט אז ווען מען נוצט זיי מיט די ווערטער här (דא) און där (דארט). לדוגמא, den där fisken מיינט "יענער פיש", ווען עס איז געוויסט צוליב וועלכן פיש מ'רעדט. den fisken איז ווייניג געוויסיק וועגן וועלכן פיש מ'רעדט און מיינט "יענער פיש", דאס הייסט אז עס קען זיין אויך וועגן א גרופע פון פיש, אבער fisken מיינט "דער פיש" סתם. אין א פאר פלעצער, די געוויסיקע פארמע קען מיינען "מיין, דיין" ווי אין jag måste tvätta håret ("איך מוז וואשן מיין (די) האר").

## שוועדיש אין פינלאנדי 
פינלאנד איז געוועון א טייל פון שוועדן פונעם 13טן יארהונדארט ביז שוועדן האט די פינישן שטחים פארלוירן צום רוסלאנד אין 1809. שוועדיש איז געווען די איינציגער שפראך פאר אדמיניסטראציע ביז 1902 און די הויפט-שפראך פאר קולטור און חינוך ביז פינישער זעלבשטענדיקייט אין 1917. פון דעמאלט אן, פארקלענערט זיך דער נומער פון מענטשן וואס רעדן שוועדיש אין פינלאנד . דער גרעסטער חלק אין פינלאנד אוואו שוועדיש איז נאך גערעדט איז אין אָלאַנד (Åland), וואס איז א גרופע פון קליינע אינדזלען נאנט צו שוועדן אינעם באלטישן ים. שוועדיש איז נאך אן אפיציעלע שפראך אין פינלאנד און איז גלייכרעכטיג דארט מיט פיניש. אין פינלאנד עס איז דא צוויי שוועדישע ראדיא סטאנציעס און א שוועדישער טעלעוויזיע קאנאל, FST5.

## דוגמא 
אויסצוג פון *Barfotabran* ביי נילס פערלין:

קאַטעגאָריע:שוועדן
קאַטעגאָריע:פינלאנד
קאַטעגאָריע:גערמאנישע שפראכן
A

דער אות **A** (ארויסגערעדט **אַ**) איז דער ערשטער אות פון דעם לאטיינישן אלפאבעט.

## אַרױסרעד 
## פֿאַרשײדענע פֿאָרשטעלונגען 
## אנטוויקלונג פונעם אות 
## באַטײַטן פונעם אות
דאכוי

**דאכוי** () איז א שטאט אין בייערן, אין דרום דייטשלאנד, 20 ק"מ צפון-מערב פון מינכן. זי איז א קרייזשטאט פונעם אויבערבייערישן ראיאן. זי האט בערך 40,000 איינוואוינערס. די שטאט האט אן היסטארישן צענטער מיט א שלאס פונעם 18טן יארהונדערט.

דאכוי איז געווארן געגרינדעט אינעם 8טן יארהונדערט. אסאך קינסטלערס האבן געוואוינט דארטן אין סוף 19טן און אנהייב 20טן יארהונדערט.

## היסטאריע 
### צווייטע וועלט מלחמה 
אין 1933, האבן די נאציס אויפגעשטעלט דעם דאכוי קאצעט. ער איז געווארן דער פראטאטיפ פאר אלע אנדערע קאצעטן. ווערנט זיין אפעראציע, זענען געשטארבן אדער געהרגעט געווערן דארטן 190,591 ארעסטאנטן, א דריטל פון זיי יידן.

פון אנהייב איז עס געווען, פאר פאליטישע ארעסטאנטן, טעאדאר אייקע, איז געווען קאמאנדיר פון די לאגער, פון אנהייב זענען דארט געווען,
ציגיינער, האמאסעקסואלן, און רעליגיעזע פירער פון דייטשלאנד, וואס האבן זיך קעגן געשטעלט צו די נאצי רעזשים, און ווי פארשטענדליך יידן.

נאך קריסטאלנאכט, איז די לאגער בעיקר באשטאנען בלויז פון יידן, אין 1942 זענען די יידן פארשיקט געווארן אויף פוילן, ווי זיי זענען פארגאזט געווארן, אין די פארניכטיגונגס לאגערן.

אין 1944 זענען געברענגט געווארן אפאר טויזנט יידן פון אונגארן, פאר צוואנגס ארבעט, אין די פאבריקן פאר אמוניציע, וואס איז געווען אין דאכוי, די מענטשן וואס זענען דארט געווען, האבן געארבעט צוואנגסארבעט פארן עס עס, אדער אין דערנעבנדיקע פריוואטע דייטשע פאבריקן.

פון די 206,000 מענטשן וואס זענען אריבער דאכוי, זענען אמווייניגסטענס 32,000 אומגעקומען, 
עס איז זיכער אז נאך טויזנטער זענען געשטארבן אין טויטמארטשן, אין טיפוס עפידעמיעס, אבער זענען נישט פארשריבן געווארן.

אפריל 1945, איז די אמעריקאנער ארמיי אריין אין דאכוי, און געטראפן דארט 60,000 געפאנגענע קראנקע, שוואכע, וואס האבן קוים געקענט שטיין אויף די פיס, א דריטל פון זיי יידן, פון די 40 עס עס וועכטער, זענען 36 פאראורטיילט געווארן, דורכן מיליטערישן געריכט, צום טויט,
קאטעגאריע:חורבן אייראפע
קאטעגאריע:ארבעטס לאגערן

קאַטעגאָריע:שטעט אין דייטשלאנד
קאץ

קליין|250px|פארשידענע סארטן געשטוביקטע קעץ
די **קאַץ** אדער **קאָטער** (*Felis catus*) איז א געשטוביקטער זגאַל פון א קליינעם פלייש־עסנדיקן געשטוביקטן זויגער. זי איז די איינציקסטער געשטוביקטער זגאל אין דער פֿעלידאע פֿאמיליע, און מען רופט זי אפֿט די **געשטוביקטע קאַץ** כדי צו פֿונאנדערשיידן זי פון די ווילדע מיטגלידער אין דער פאמיליע. 

א גרויסער טייל מענטשן האבן ליב קעץ, און האלטן זיי אלס א שטוב חיה. די קאץ איז אויך נוצלעך צו פאנגען מייז, שלאנגען און עקדישן.  

## פיזיאלאגיע 
די קאץ האט אן אינטערעסאנטן קאפשייד צווישן זויגערס, מיט גרויסע אויגנלעכער און א גאר קראפֿטיגן בארדביין.

## אויפפיר 
קעץ האבן אַ סך אופנים זיך אויסדריקן. מרוקען איז א קלאנג וואס קלינקט א ביסל ווי *פרררררררר*.          ווען אַ קאַץ איז דערשאָקן אָדער איניִן כס זיי זאָגן הססססססס.

## עקאלאגיע 
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:קעץ
יעקב בן זבדי

left|thumb|250px|יעקב בן זבדי - מאלעריי פון רעמבראנדו
**יעקב בן זבדי** (געשטארבן אינעם יאר 44 צום קריסטלעכן צייט רעכנונג), באקאנט ווי **דער הייליקער יעקב**, איז געווען פון די ערשטע תלמידים פון יאשקע. ער איז געווען א זון פון זבדי מיט שלומית און דער ברודער פון יוחנן דער שליח. מען רופט אים **יעקב דער גרויסער** כדי מען זאל אונטערשיידן צווישן אים מיט דער שליח יעקב בן חלפי וואס מען רופט "יעקב דער קליינער". ער איז געווען דער פירער פון די קריסטן אין ירושלים.

אין דעם נייעם טעסטאמענט איז באשריבן אז יעקב מיט זיין ברודער יוחנן זיינען געוועזן מיט זייער טאטן אויפן ברעג ים ווען יאשקע האט זיי גערופן צו ווערן זיין תלמיד.

שיק אים א גריס פון מיר פערזענליך.

קאַטעגאָריע:קריסטנטום
ה'ק"ט

## קאלענדאר
## געשעענישן
* י"ט שבט - די יידן אין באזעל, שווייץ זענען געהרגעט וועגן דעם שווארצן טויט
* כ"ה אדר א' - 2000 יידן ווערן פארברענט שטראסבורג אין פראנקרייך
* ט' אלול - 6,000 יידן געשחטן אין מאגענצא (מיינץ אין דייטשלאנד) נאך ווען זיי זענען באשולדיגט מיט גורם זיין דעם שווארצן טויט

## געבוירן
## נפטר געווארן
1907

ה'תרס"ז - ה'תרס"ח

## היסטארישע געשעענישן 
* 26סטן סעפטעמבער - ניו זילאנד באקומט דעם סטאטוס פון א דאמיניאן פונעם פאראייניגטן קעניגרייך.
* 16טן נאוועמבער - אקלעהאמע ווערט דער 46סטער שטאט זיך איינצושליסן אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.

## געבוירן
* 14טן מיי - איוב חאן, פרעזידענט פון פאקיסטאן (געש' 1974)
* 25סטן מיי - או נו, פרעמיער מיניסטער פון  בורמע (געש' 1995)
* 4טן סעפטעמבער - מאריא קאטארבא, פאלאק פון די חסידי אומות העולם (געש' 1956)

## געשטארבן 
* 2טן פעברואר - דמיטרי מענדלעעוו, רוסישער כעמיקער, אנטוויקלער פון דער פעריאדישער טאבעלע (געב' 1834)
* 4טן סעפטעמבער - עדווארד גריג, נארוועגישער דיריגענט (געב' 1843)

קאַטעגאָריע:20סטער י"ה
1905

ה'תרס"ה - ה'תרס"ו

## געשעענישן 
* 7טן יוני - נארוועגיע פראקלאמירט אנולירונג פון דער פאראייניקונג מיט שוועדן און ווערט א זעלבשטענדיג לאנד.
* 1טן סעפטעמבער - אלבערטא און סאסקאטשעווען ווערן אפיציעלע פראווינצן אין קאנאדע.
* 5טן סעפטעמבער - געענדיגט די רוסישע־יאפאנעזער מלחמה.
* 26סטן אקטאבער - נארוועגיע ווערט אומאפהענגיק פון שוועדן.

## געבוירן 
* 10טן יאנואר - רבי יקותיאל יהודה האלבערשטאם, דער צאנז-קלויזענבורגער רבי און גרינדער פון מפעל הש"ס (נפטר 1994)
* 6טן נאוועמבער - פיער זשומייעל, גרינדער פון דער פאלאנגען פארטיי אין לבנון (געש' 1984)

## געשטארבן