open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
כעמיש בית הכסא

א **פראוואזארישע טוילעט**, איז היינט שוין א באקאנטע זאך, וואס ווערט אוועקגעשטעלט ביי ערטער ווי מ'ברויך נישט און מ'קען נישט ניצן א באשטימטע טוילעט, וואס לויפט צום סויער אפלויף, דערפאר זענען זיי געבויעט אזעלכע בודקעלעך, און דערינען איז דא א פעסל ווי דערינען זענען פארהאנען שארפע כעמיקאלן, וואס די שמוץ וואס דער מענטש לאזט אריין דארט, ווערט צעגאנגען און גערייניגט פון אומגעוואונטשענע אינזעקטן און נישט גוטע גערוך.

די קאמפאני וואס שטעלט צו דעם סערוויס, קומט יעדע צייט און רייניגט אויס די פעסל, מיט א ספעציעלע טרעקל וואס פארמאגט א וואקיום מאשין און לייגט אריין פרישע רינענדיגע כעמיקאלן צום ווייטערדיגע באנוץ.

קאַטעגאָריע:ריינקייט
אהרן לעבעדאוו

קליין
**אהרן לעבעדאוו** (1873-1960) איז געווען א זינגער און אן אקטיאר.

ער איז געבוירן געווארן אין 1873 אין האמל, ווייסרוסלאנד. צוערשט האט ער געזונגען אין אפערעטעס. אז ער האט אנגעהויבן שפילן אין ווארשע, איז ער באקאנט געווארן ווי "דער ליטווישער קאמיקער".

די אידישע וועלט געדענקט דאס ליד צום בעסטן "רומעניע, רומעניע", וואס ער האט פארפאסט און בארימט געמאכט. ער איז אפטמאל באצייכנט געווארן ווי "דער אייביגער יוגנטליכער" בשעת זיין לאנגער און גלענצנדיגער קאריערע.

אין 1920 אויף "דער צווייטער עוועניו" אין ניו יארק האט ער אנגעפאנגען שפילן אין בינע-פיעסעס אין "נאציאנאל-טעאטער" אונטער דער אנפירונג פון יודישן אימפרעסאריא באריס טאמאשעווסקי. ער איז ארויסגעטראטן די קומענדיגע זעכצן סעזאנען אין פארשטעלונגען אויף דער צווייטער עוועניו.

קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן
קאַטעגאָריע:יידישע אקטיארן
קאַטעגאָריע:יידיש שפראך זינגערס
די עשרת הדברות (פילם)

** די צעהן באפעהלן** (ענגליש: The Ten Commandments) איז א דריי א האלב שטונדיגער פילם וואס איז ערשיינען אין יאר תשט"ז וואס שפילט אראפ די גאנצע מעשה פון יציאת מצרים ביז מתן תורה.

עס איז דער לעצטער און בארימסטער פילם פונעם בארימטן דירעקטאר סעסיל בי. דעמיל.

די פילם האט פארדינט די מערסטע געלט יענעם יאהר, געווינען די אקאדעמי אוואורד פאר בעסט ספעשל אפעקט און ווערט פאררעכנט אלס איינע פון די בעסטע האליוואוד פילמען ביזן היינטיגן טאג.

די פילם ווערט יערליך געשפילט אויף די עי. בי. סי. טעלעוויזיע קאנאל ארום איסטער און פסח צייט.

## שפילער 
## וועב 
*
http://www.youtube.com/watch?v=Oy1K3JBz1DQ

http://www.imdb.com/title/tt0049833/

קאַטעגאָריע:פילמען
שרה הורוויץ

200px|קליין|רבה שרה הורוויץ
**שרה הורוויץ** איז א רוחניות'דיגע קהילה פירער ("רבה") אין די היברו אינסיטוטוציע פון ריווערדעיל, ניו יארק, און איז דעקאן פון ישיבת מהר"ת, ריווערדעיל, ניו יארק. 

זי איז די ערשטע פרוי אין די מאדערן ארטאדאקס באוועגונג צו געקרוינט ווערן אלס ראביי.

רעבע הורוויץ איז געבוירן געווארן אין יאהאניסבורג, דרום אפריקע. זי האט גראדואירט פון בערנארד קאלעדזש. זי האט חתונה געהאט מיט דזשאש אבראהאם, און האט מיט אים דריי קינדער, יונה, זכריה און דוד.

זי האט באקומען סמיכה אין יוני 2009 פון רבי אבי ווייס און ער האט איר באטיטלט "מהר"ת".

אין פעברואר 2010 האט ראביי ווייס דערקלערט אז ער טוישט הורוויץ'ס טיטל צו "רבה", אזוי אז מען זאל אנערקענען אז זי פארמאגט פולע רב'נישע מעגליכקייטן. דאס האט אויסגערופן גרויס אויפברויז ביי די מער רעכט גענויגטע ארטאדאקסישע קהילות און איז געווארן קריטיקירט דורך אגודת ישראל ד'אמעריקע און דורך די RCA. צוליב די קריטיק האט ווייס אנאנסירט אז ער וועט מער נישט געבן נאכאמאל די טיטל "רבה" פאר א פרוי.

## וועבלינקען 
* הורוויץ דערציילט אביסל איהר געשיכטע http://www.youtube.com/watch?v=iKVioE94KI4
* אן אינטערוויו אויף דעם לחיים פראגראם http://www.youtube.com/watch?v=mBabXl4NpB4
* אן ארטיקל אין ניו יארק טיימס http://www.nytimes.com/2013/07/27/us/a-jewish-pathbreaker-inspired-by-her-countryman-mandela.html?_r=0
* http://mybatmitzvahstory.org/cool-profiles/sara-hurwitz

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאנטראבאס

דער **קאָנטראַבאַס** איז דער גרעסטער אינסטרומענט פֿון די סטרונע אינסטרומענטן. דער אינסטרומענט האט פֿיר סטרונעס, װי אלע אינסטרומענטן פֿון דער פידל גרופּע.

קליין|300px|דער קאָנטראבאס

## בארימטע קאָנטראבאסיסטן 
* דאָמעניקאָ דראגאָנעטי
* דזשאָװאַני באָטעזיני
* סערגעי קוסעװיצקי
* װלאַדימיר װאָלקאָװ (דזשאז)
* אבישי כהן (דזשאז)
* טשאַרלז מינגוס (דזשאז)

קאטעגאריע:מוזיק אינסטרומענטן
טשינג דינאסטיע

קליין|טשינג דינאסטיע
די **טשינג דינאסטיע** () איז געווען די לעצטע דינאסטיע וואס האט געהערשט איבער כינע, צווישן די יארן 1644 און 1912. פאר דער טשינג דינאסטיע האט געהערשט די מינג דינאסטיע, און נאך איר איז כינע געווארן א רעפובליק. די הויפטשטאט פון לאנד איז געווען ביידזשינג.

דאס לאנד איבער וואס די טשינג דינאסטיע האט געהערשט איז געווען דאס גרעסטע אינעם 18טן יארהונדערט, ווען די דינאסטיע האט געהערשט איבער גאנץ כינע, כולל מאנטשוריע.

אין 1871 האט מען אויפגעשטעלט דעם בעיאנג פלאט וואס איז געווארן ביים סוף פונעם 19טן יארהונדערט איז געווען דער גרעסטער פלאט אין דעם ווייטן מזרח און דער אכטער גרעסטער פלאט אין דער וועלט.

קאַטעגאָריע:כינע
אברהם וויינבערג (דער צווייטער)

רבי **אברהם וויינבערג (דער צווייטער)** (ה'תרמ"ד - א' אייר תרצ"ג ), דער "בית אברהם", איז געווען דער דריטטער סלאנימער רבי. ער האט געפירט זיין רביסטעווע פון תרע"ו ביז זיין פטירה אין תרצ"ג.

## ביאגראפיע 
רבי אברהם איז געבוירן געווארן אין תרמ"ד, עטלעכע חדשים נאך דער פטירה פון זיין זיידן רבי אברהם וויינבערג, גרינדער פונעם סלאנימער הויף, וועמענס נאמען מ'האט אים געגעבן. זיין פאטער איז געווען רבי שמואל וויינבערג, דער צווייטער סלאנימער רבי. 
אין  תרס"א האט ער געהייראט די טאכטער פון דעם לאמאזשער רבי צבי הירש מארגנשטערן, אן אייניקל פונעם אלטן קאצקער רבי'ן.

נאך זיין פאטער'ס פטירה אין תרע"ו האט ער איבערגענומען די רביסטעווע, וואס ער האט געפירט ערשט אין ביאליסטאק און שפעטער אין באראנאוויטש.

קאַטעגאָריע:אדמורי"ם
אברהם 2
קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים
טשעלא

קליין|מרכז| טשעלא
דער **טשעלא** איז א סטרונע אינסטרומענט וואס מען שפילט מיט א סמיטשיק; ער האט פיר סטרונעס אין פערפעקטע פינפטן. דער טשעלא געהערט צו די פידל פאמיליע פון מוזיקאלישע אינסטרומענטן, וואס איז אויך כולל די פידל, וויאלע און קאנטראבאס. דער טשעלא קען זיין א סאלא אדער מען קען אים שפילן צוזאמען מיט דער גאנצער ארקעסטער. דאס ווארט טשעלא שטאמט פון איטאליעניש *violoncello*. איינער וואס שפילט א טשעלא הייסט א טשעליסט.

א סך קאמפאזיטארן האבן געשריבן סאנאטעס פארן טשעלא, צווישן זיי בעטהאווען, מענדלסאן, שאפען,בראהמס, גריג, ראכמאנינאוו, דעבוסי און שאסטאקאוויטש.

## בארימטע טשעליסטן 
* פאבלא קאזאלס
* מסטיסלאוו ראסטראפאוויטש
* גרעגאר פיאטיגורסקי
* זשאקלין די פרע

קאַטעגאָריע:מוזיק אינסטרומענטן
14טן אויגוסט

**דעם 14טן אויגוסט** איז דער 226סטער טאג פון יאר (227סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 139 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1900 - ביידזשינג איינגענומען דורך די געמיינזאמע קראפטן פון אייראפע, יאפאן און די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, אין אן אנשטרענג צו ענדיקן די באקסער אויפשטאנד אין כינע
* 1998 - די לעצטע פאסאזשירן באן פארלאזט די ירושלים באן סטאנציע, און די סטאנציע ווערט פארמאכט

## געבוירן 
* 1771 - סיר וואלטער סקאט, סקאטישער שרייבער און דיכטער (געש' 1832)

## געשטארבן 
* 1941 - מאקסימיליאן קאלבע, א פאלאק וואס האט געהונגערט צום טויט אין אושוויץ (געב' 1894) 
* 1952 - דוד צבי פנקס, ישראלדיקער פאליטיקאנט און מיניסטער (געב' 1895)

## פייערטעג 
* פאקיסטאן - זעלבשטענדיקייט טאג

----
* 13טן אויגוסט - 15טן אויגוסט
* אויגוסט

14
אברהם יהושע העשל

**אברהם יהושע העשל** (; כ"ה טבת ה'תרס"ז - י"ח טבת ה'תשל"ג, 11טן יאנואר 1907 - 23סטן דעצעמבער 1972), איז געווען א קאנסערוואטיווער טעאלאג און דענקער אין אמעריקא.

## לעבנסגעשיכטע 
אברהם יהושע העשל איז געבוירן געווארן און תרס"ז אין ווארשע, קאנגרעס פוילן, צו זיין פאטער רבי משה מרדכי העשל, מעזשביזשער רבי, וואס איז געווען אן אייניקל פונעם אפטער רב.  פון זיין מאמע רייזל, א טאכטער פונעם נאוואמינסקער רבי׳ן, איז געווען אן אייניקל פון הייליגן בעל שם טוב און פון דעם בארדיטשאווער רב זי׳׳ע, דעם ״קדושת לוי״.

ער איז געווען א תלמיד פון רבי מנחם זעמבא, און האט באקומען היתר הוראה אין א יונגער עלטער.

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:פילאסאפן

קאַטעגאָריע:אייניקלעך פון בעש"ט
נאציאנאלער שפיטאל פאר נעווראלאגיע און נעווראכירורגיע

דער **נאַציאנאַלער שפיטאָל פאַר נעווראלאגיע און נעווראכירורגיע** איז א נעווראלאגישער שפיטאל אין לאנדאן, פאראייניגטע קעניגרייך, און א טייל פון דעם אוניווערסיטעט קאלעדזש שפיטאל גרופע. ער איז געווען דער ערשטער שפיטאל געגרינדעט אין ענגלאנד געווידמעט צו באהאנדלען די קראנקייטן פון דער נערוון סיסטעם. דער שפיטאל איז א חשובער צענטער פאר פארשונג אין נעוורא־וויסנשאפט.

דער שפיטאל איז פלאצירט אין בלומזבורי, צענטראלע לאנדאן. ער איז געגרינדעט געווארן אין 1859, און האט זיין היינטיקן נאמען זייט 1988.

דער שפיטאל האט 244 בעטן פאר פאציענטן און 4 אפעראציאן זאלן.

קאַטעגאָריע:שפיטעלער
קאַטעגאָריע:נעווראלאגיע
קאַטעגאָריע:לאנדאן
שפילכל

[קליין|[האלץ-געמאכטע שפילכלעך]]
א **שפילכל**, **טשאָטשקע** אדער **צאָצקע** איז א זאך וואס ווערט געשפילט דערמיט, אדער פאר פארוויילונג אדער צו אנטוויקלען געוויסע טאלאנטן. אין אלגעמיין זענען שפילכלעך פאר קינדער, אבער אויך דערוואקסענע מענטשן שפילן מיט שפילכלעך.

אסאך שפילכלעך זענען פארקלענערטע מוסטערן פון זאכן אין דער וועלט ווי למשל ליאלקעס, קליינע אויטאס און באנען, געמאכטע בעלי חיים, זעלנער, מוזיק אינסטרומענטן, און נאך.

ביז 1970 האט מען געמאכט שפילכלעך פון האלץ און מעטאל. היינט ווערן כמעט אלע געמאכט פון פלאסטיק.

אין 2005 האט מען פארקויפט אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע שפילכלעך מיט א ווערט פון $22.9 ביליאן.

## רעטענישן 
א רעטעניש איז א פראבלעם וואס פאדערט קינצלעכקייט.

שוין אין אוראלטע צייטן האט מען געהאט מעכאנישע רעטענישן. אפשר דאס מערסטע פארשפרייטע מעכאנישע רעטעניש היינט אין רוביקס קוב.
ניקאלא מאקיאוועלי

**ניקאלא די בערנאַרדא דע מאַקיאַוועלי** (3טן מיי 1469 - 21סטן יוני 1527) איז געווען אן איטאליענישער היסטאריקער, פילאסאף, הומאניסט, שרייבער און דראמאטורג אין פירענצע בשעת דעם רענעסאנס. ער איז באקאנט ווי דער פארפאסער פון *דער פרינץ*, וואס האט געהאט א שטארקע השפעה אויף פאליטיק.

## ביאגראפיע 
ניקאלא מאקיאוועלי איז געבוירן דעם 3טן מיי 1469 אין פירענצע (היינט איטאליע) דער ערשטער זון (און דאס דריטע קינד) פון בערנארדא די ניקאלא מאקייאוועלי, אן אדוואקאט, און זיין ווייב בארטאלאמיע דע סטעפאנא נעלי. זיינע חברים אין פירענצע אין זיינע יונגע יארן זענען געווען מענשטן וואס האבן ליב געהאט שיינע קליידער און רעדן שיין.

אין 1494 האט פראנקרייך אינוואדירט איטאליע און פארטריבן פון פירענצע די מעדיטשי פאמיליע וואס האט געהערשט איבער דער שטאט. מ'האט אויפגעשטעלט אין פירענצע א רעפובליק, וואס האט זיך געהאלטן ביז 1512. אין די יארן איז מאקיאוועלי געווען א דיפלאמאט פון דער רעפובליק אין פארשידענע לענדער.

פון 1521 ביז 1525 האבן די מעדיטשי געהערשט נאכאמאל אין פירענצע. ווען מ'האט זיי פארטריבן אין 1525, האט מאקיאוועלי זיך צוריקגעצויגן אין פירענצע, זוכנדיק זיין אלטן דיפלאמאטישן אמט. ער איז אבער קראנק געווארן, און אינעם 21סטן יוני 1527 איז ער געשטארבן ביי דער עלטער פון 58.

קאַטעגאָריע:פילאסאפן
מינקת רבקה

קליין|שער בלאט פון מינקת רבקה
**מינקת רבקה** איז דאס ערשטע ספר אין דער יודישע שפראך געשריבן דורך א פרוי, רבקה טיקטינער.
דאס ספר איז א מוסר ספר פאר יידישע ווייבער, אין זיבן קאפיטלעך.

עס איז איבערגעדרוקט געווארן צוויי מאל, צום ערשטן מאל שוין נאך איר פטירה און דאן צען יאר שפעטער, און איז היינט נישט דא צו באקומען.

קאַטעגאָריע:ספרי קודש
1829

## געשעענישן 
* 13טן אפריל - דער בריטישער פארלאמענט שענקט פרייהייט פון רעליגיע צו קאטאליקן אין בריטאניע
* 23סטן יולי - אין די פאראייניגטע שטאטן שרייבט איין וויליאם בערט א פאטענט פאר דעם טיפאגראף, פון וואס שטאמט די שרייבמאשין

## געבוירן 
## געשטארבן 
* 6טן אפריל - נילס הענריק אבל, מאטעמאטיקער (געב' 1802)
* 10טן מיי - טאמאס יאנג, ענגלישער וויסנשאפטלער (געב' 1773)
* 29סטן מיי - האמפרי דייווי, בריטישער כעמיקער (געב' 1778)
17טן אויגוסט

**דעם 17טן אויגוסט** איז דער 229סטער טאג פון יאר (230סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 136 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1945 - סוקארנא פראקלאמירט די זעלבשטענדיקייט פון אינדאנעזיע.
* 1960 - גאבאן באקומט זעלבשטענדיקייט פון פראנקרייך.
* 1999 - שטארקער ערדציטערניש אין צפון־מערב טערקיי (7.4 אויף דער מאמענט סקאלע). אומגעפער 17,000 געהרגעט און 44,000 פארוואונדעט.

## געבוירן 
* 1601 - פיער דע פערמא, פראנצויזישער מאטעמאטיקער (געש' 1665)
* 1844 - מעניליק דער צווייטער, נגעוס (קייסער) פון עטיאפיע (געש' 1913)
* 1911 - מיכאיל באטוויניק, רוסישער יידישער שאכשפילער, עטלעכע מאל וועלטס שאכשפיל גרויסמייסטער (געש' 1995)
* 1932 - וו. ס. נייפאל, שרייבער, געווינער פון נאבעל פריז פאר ליטעראטור 2001

## געשטארבן 
* 1786 - פרידריך "דער גרויסער", מלך פון פרייסן (געב' 1712)
* 1969 - אטא שטערן, דייטשער־יידישער פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק (געב' 1888)
* 1987 - רודאלף העס, וויצעפירער פון נאצי דייטשלאנד (געב' 1894)

## פייערטעג 
----
* 16טן אויגוסט - 18טן אויגוסט
* אויגוסט

17
1828

## געשעענישן 
* 27סטן אפריל - געעפנט געווארן דער לאנדאנער זאא, דער עלצטער וויסנשאפטלעכער זאא אין דער וועלט.

## געבוירן 
* 20סטן מערץ - הענריק איבסן, נארוועגישער דראמאטורג (געש' 1906)
* 9טן סעפטעמבער (יוליאניש 28סטן אויגוסט) - לעוו טאלסטוי, רוסישער שרייבער (געש' 1910)

## געשטארבן 
* 19טן נאוועמבער - פראנץ שובערט, עסטרייכער קאמפאזיטאר (געב' 1797)
1826

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 5טן יוני - קארל מאריע פאן וועבער, דייטשער קאמפאזיטאר און דיריגענט (געב' 1786)
* 4טן יולי 
** זשאן עדעמס, דער צווייטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, (געב' 1735) 
** טאמעס זשעפערסאן דער דריטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1743).
1825

## געשעענישן 
* 25סטן אויגוסט - אורוגוויי פראקלאמירט זיין אומאפהענגיקייט פון בראזיל.
* 26סטן דעצעמבער - געעפנט דער אירי קאנאל.

## געבוירן 
* 25סטן אקטאבער - יאהאן שטראוס דער זון, עסטרייכער קאמפאזיטאר. גערופן דעם "מלך פונעם וואלס". (געש' 1899)

## געשטארבן
1827

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 5טן מערץ
** אלעסאנדרא וואלטא, איטאליענישער פיזיקער (געב' 1745)
** פיער סימאן לאפלאס, פראנצויזישער מאטעמאטיקער און אסטראנאם (געב' 1749)
* 26סטן מערץ - לודוויג וואן בעטהאווען, דייטשער קאמפאזיטאר (געב' 1770)
* 8טן אויגוסט - דזשארדזש קאנינג, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1770)
1823

## געשעענישן 
* 10טן סעפטעמבער - סימאן באליוואר ווערט פרעזידענט פון פערו.

## געבוירן 
* 3טן פעברואר - רבי צדוק הכהן פון לובלין (נפטר 1900)

## געשטארבן 
* 26סטן יאנואר - עדווארד דזשענער, בריטישער דאקטער (געב' 1749)
פירענצע

**פֿירענצע** אדער **פלארענציע** (, () איז א שטאט אויפן ארנא טייך, און די הויפטשטאט פונעם טאסקאנער ראיאן אין איטאליע. פון 1865 ביז 1870 איז זי געווען די הויפטשטאט פונעם קעניגרייך פון איטאליע. די שטאט האט א באפעלקערונג פון 370,000 מענטשן.

פירענצע איז געווען דער געבורטפלאץ פונעם רענעסאנס.

## בארימטע מענטשן געבוירן אין פירענצע 
* דאנטע אליגערי, דיכטער
* דאנאטעלא, סקולפטאר
* ראפאעל, מאלער
* לעאנארדא דא ווינטשי, מאלער און ערפינדער
* ניקאלא מאקיאוועלי, פילאסאף און שרייבער
* גאלילעא גאלילעי, פיזיקער, אסטראנאם און פילאסאף
* פלארענס נייטינגייל, פיאנער פון מאדערנער שוועסטעריי, און סטאטיסטיקער

## צווילינג שטעט 
פירענצע האט די פאלגנדע צווילינג שטעט:

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט אין איטאליע
קאלומבוס, אהייא

**קאלומבוס** () איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאָט פון דעם שטאַט אהייא אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע. 

אין 2010, איז קאלומבוס געווען די פופצנטע מערסטע באפעלקערשטע שטאט אין די פאראייניגטע שטאטן מיט א באפעלקערונג פון 787,033.

מ'האט געגרינדעט די שטאט אין 1812, און זי געגעבן א נאמען נאכן אויספארשער קריסטאפער קאלאמבוס. אין 1816 איז זי געווארן די הויפטשטאט פון אהייא.

אין קאלומבוס געפינט זיך די אהייא שטאטלעכער אוניווערסיטעט (Ohio State University), געגרינדעט אין 1870 און גערעכנט איינער פון די גרעסטע פובליקע אוניווערסיטעטן אין די פאראייניגטע שטאטן.

## צווילינג שטעט 
קאלומבוס האט אכט צווילינג שטעט:

*
*
* 
*
*
*
*
*

## וועבלינקען 
## רעפערענצן
ליטער

א **ליטער** איז דער  מעטרישער איינס פון פארנעם. 

איין ליטער איז דער פארנעם פון איין קובישער דעצימעטער, ד"ה א קוב פון  x 10 x 10 10 צענטימעטער. א ליטער  וואסער האט א מאסע פון אומגעפער איין קילאגראם. 

* 1 ליטער = 0.2200 אימפערישע גאלאנען
* 1 ליטער = 0.2642 אמעריקאנער גאלאנען

* 1 אימפערישער גאלאן = 4.5461 ליטער
* 1 אמעריקאנער גאלאן = 3.7854 ליטער
* 1 ליטער = 1 dm3

קאַטעגאָריע:מאס
סאקראמענטא

**סאַקראַמענטא** (, ) איז די הויפשטאט פון קאליפארניע אין מערב פון די פאראייניגטע שטאטן.

קליין|סאקראמענטא אין 1849

צענטער|thumb|600px|סאקראמענטא הימל־ליניע

## וועבלינקען 
*  אפיציעל וועבזייטל
* http://www.sacramentocvb.org 
* http://www.sister-cities.org 

קאַטעגאָריע:קאליפארניע
1824

## געשעענישן 
* 5טן מערץ - דאס פאראייניגטע קעניגרייך דערקלערט מלחמה קעגן בורמע.
* 4טן אקטאבער - מעקסיקא ווערט א רעפובליק.

## געבוירן 
* 12טן מערץ - גוסטאוו קירכאף, דייטשער פיזיקער (געש' 1887)
* 26סטן יוני - לארד קעלווין, פיזיקער (געש' 1907)
* 4טן סעפטעמבער - אנטאן ברוקנער, עסטרייכער דיריגענט (געש' 1896)

## געשטארבן 
* 19טן אפריל - זשארזש בייראן, ענגלישער דיכטער (געב' 1788)
שערן

זיך **אפשערן** די האר פון קאפ, איז פארהאנען פארשידענע וועגן און פירונגען און סיבות.

אין געוויסע גלויבונגען, טאר מען זיך בכלל נישט אפשערן, נישט די האר פון קאפ, נישט די בארד, און קיין שום אנדערע האר פונעם קערפער. ביי געוויסע אידייען, איז גאר געווען א חשיבות צוזיין אפגעשוירן, און נאר די קנעכט זענען געווען בא'וואקסען מיט האר.

ביי די אידן איז דא פארשידענארטיגע הלכות. ווי למשל; א מאן טאר נישט שערן די בארד אין פיאות, אבער א נזיר אדער א מצורע ווען ער רייניגט זיך דארפן יא אפשערן די גאנצע האר זייערע. ביי פרויען איז נישט דא אין די תורה ספעציעלע הלכות, אבער עס איז פארהאנען אסאך פארהייראטע פרויען וואס שערן זיך אפ אינגאנצען.

אין יעדע פאל און אין יעדע מנהג צו הלכה, איז דא דערין מערערע פירונגען, וואס יא שערן און וואס נישט, וויאזוי יא, און וויאזוי נישט.

אזוי אויך, אין די קאסמעטישע וועלט, ווי סטיילס שפילן א שטארקע ראלע, איז פארהאנען אלערליי סטיילס אינעם אפשערן פעלד, ווי דער בארבער שפילט דאס ראלע אלץ מומחה.

קאַטעגאָריע:האר
אשפג

**אשפג** (ארויסגעזאגט אַשפאַג) איז א ניי ווארט וואס האט גענאסן פון בליץ פאפולערקייט און איז אנגענומען געווארן דורך מאנכע חסיד'ישע יידישיסטן אויף נוץ אנשטאט "LOL" אדער "ROFL" אויף ענגליש.

דאס ווארט "אשפג" איז די ר"ת פון "א'יך ש'טארב (אדער ש'יס) פ'אר ג'עלעכטער." עס איז געשאפן געווארן דורך ליבי פאלאק און איז בליץ שנעל פארשפרייט געווארן דורך אירע נאכפאלגער איבער דער אינטערנעץ.

אויך דער באקאנטער יידישיסט און פאפולערער בלאגער זכריה שלום בערגער פון באלטימאר האט שוין געגעבן א הסכמה פארן א. ג. "אשפג סינדראם". (אט איז וואס ער האט געשריבן פאר פרוי ליבי אויף טוויטער: '''גאנץ עולם הטוויט האט אשפג'ער סינדראם א דאנק אייך''')

אויפן יידיש־שפראך פארום קאווע שטיבל האט מען שוין ביז א קורצער צייט זיך באנוצט מיט דעם נארוואס געבוירענעם ווארט "אשפג".

## וועבלינקען 
* קאווע שטיבל דערמאנונג פון אשפג

* ליבי פאלאק אונטערוויא מיט די באסטאנער ראדיא דאס יידישע קול http://www.youtube.com/watch?v=wvLGf3bAXuA

קאַטעגאָריע:אינטערנעט
קאַטעגאָריע:שפראך
1822

## געשעענישן 
* 9טן פעברואר - האיטי אינוואדירט די דאמיניקאנישע רעפובליק.
* 7טן סעפטעמבער - בראזיל פראקלאמירט זיין זעלבשטענדיקייט פון פארטוגאל.

## געבוירן 
* 27סטן דעצעמבער - לואי פאסטער, פראנצויזישער מיקראביאלאג און כעמיקער (געש' 1895)
* 4טן אקטאבער - ראטערפארד בי הייז, דער 19טער פרעזידענט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע (געש' 1893)

## געשטארבן 
* 8טן יולי - פערסי ביש שעלי, שרייבער און דיכטער (געב' 1792)
* 25סטן אויגוסט - וויליאם הערשל, בריטישער אסטראנאם וואס האט אנטפלעקט אוראנוס (געב' 1738)
גא

קליין|280px|א גא שפיל
**גא** ( *איגא*, ( *וועיקי*,  ( *באַדוק*), טייטש: *ארומרינגלען שפיל*) איז אן אוראלטער טאוול שפיל פאר צוויי שפילער וואס שטאמט פון כינע מער ווי צוויי טויזנט יאר צוריק. די כללים פונעם שפיל זענען גאנץ איינפאך, אבער דער שפיל איז רייך אין סטראטעגיע.

צוויי שפילער שפילן איינס נאכאנאנד שטעלנדיק שווארצע און ווייסע "שטיינער" אויף די ליידיקע ראגן (די "פונקטן") אין א נעץ פון 19 x 19 ליניעס אויסגעמאלט אויף א טאוול. דער ציל איז ארומצונעמען מיט זיינע שטיינער א גרעסרן טייל פונעם טאוול ווי זיין קעגנער. מען באוועגט נישט קיין שטיין וואס ליגט שוין אויפן טאוול, סיידן ווען ער איז ארומגענומען מיט דעם קעגנערס שטיינער ווען מען נעמט די ארומגענומענע שטיינער אראפ פונעם טאוול.

היינט שפילן גא מער ווי 40 מיליאן מענטשן ארום דער וועלט.

קאַטעגאָריע:שפילעריי
קאַטעגאָריע:כינע
ליבי פאלאק

קליין|לינקס|אלס מיידל
**ליבי פאלאק** (געב' תשמ"ח) איז א פאפּולערער פיגור און יידיש-רעדנדע פרוי אין די חסידישע און יידישע אינטערנעץ וועלט, און איינע פון די באקאנטסטע פיגורן אין דעם "חסידיש יידיש" פייסבוק בלאט און אויף די "קאווע שטיבל" פייסבוק בלאט.

זי איז געבוירן צו חסידישע עלטערן און אויפגעוואקסן אין די פרומע וויליאמסבורג געגנט אין ברוקלין. זי איז אן אייניקל פון קאשויער רב.

צו זעקס יאָר האָט ליבי אָנגעשריבן איר ערשטע ליד. און צוליב אירע ספעציעלע טאלאנטן פלעגט זי אייביג אנפירן אין שולע מיט די שרייבן טעטיגקייטן.

זי איז א געלערנטע און טאלאנטפולע פרוי און זי שרייבט כסדר קאמישע חידושים און תורות אויף פעיסבוק און טוויטער וואו זי האט גאר אסאך נאכפאלגער.

זי קען גוט די שפראכן יודיש (בעיקר די חסידישע), ענגליש און לשה"ק. אויך האט זי א גוטן חוש פאר פאעזיע.

זי איז זייער אן איידעלע, קלוגע און צוגעלאזענע פרוי וואס דאס מאכט איר זייער באליבט ביי מענטשן. זי האט א ציל צו דערפרייען מענטשן מיט אירע רייד און קיינעם צו טשעפּן. און ס'איז ממש צום באוואנדערן ווי ווייט זי לאזט זיך אראפ צו יעדן וואס ווענדט זיך צו איר און הערט אויס יעדנס מיינונג מיט אן אויסערגעווענדליכע עניוות.

איהר'ס א פאעט איז געווען געדרוקט אין די יוגנטרוף דזשורנאל פון 2013.

[קליין|לינקס|זי צינדט [חנוכה לעכט]]

[קליין|לינקס|רעדט צו די [מידיע ביי א או. טי. די. פראטעסט]]

## רעפערענצן 
* איר אפיציעלע פייסבוק קאנטע http://www.facebook.com/pages/Libby-Pollak/340796692613440

* איר טוויטער קאנטע https://twitter.com/LibsPollak

* א לענגערע באשרייבונג אויף איר אין ענגליש אין חסידיש נייעס 

* אן אינהאלטסרייכע אינטערוויא מיט דאס יידישע קול וואו זי טוט שיין ערקלערן ווי אזוי זי איז געווארן פאפולער http://www.youtube.com/watch?v=wvLGf3bAXuA

* א בלאג וואו עס ווערט ארויסגעלייגט אירע יודישע תורות און חידושים פאר די וואס האבן נישט קיין פעיסבוק קאנטע http://libbypollak.blogspot.com/2012/04/blog-post.html
* א בלאג פון אירע ענגלישע פאעזיעס http://poetrywrittenbylibbypollak.blogspot.com/

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאטעגאריע:הומאריסטן
קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
קאַטעגאָריע:אפגעפארענער
מסטיסלאוו ראסטראפאוויטש

קליין|מסטיסלאַוו ראָסטראָפּאָוויטש שפּילט אַ טשעלאָ אין 1978.
**מסטיסלאַוו לעאָפּאָלדאָוויטש ראָסטראָפּאָוויטש** (, ; 27סטן מערץ 1927 - 27סטן אפריל 2007) איז געווען אַ רוסישער טשעליסט און דיריגענט. ער איז געווען געהייראַט צו דער סאָפּראַנאָ גאַלינאַ ווישנעווסקאַיאַ. מ'האט אים געהאַלטן פֿאַר דעם גרעסטן טשעליסט אין דער צווייטער העלפֿט פֿונעם 20סטן יאָרהונדערט און איינעם פֿון די גרעסטע טשעליסטן אין דער געשיכטע פֿון מוזיק.

## ביאגראפיע 
ראָסטראָפּאָוויטש איז געבוירן געוואָרן דעם 27סטן מערץ 1927 אין באַקו, אַזערבײַדזשאַן (דעמאָלט אַ טייל פֿונעם סאָוועטן–פֿאַרבאַנד) אין אַ מוזיקאַלישער פֿאַמיליע. זײַן פֿאָטער האָט געשפּילט טשעלאָ און זײַן מוטער — פיאַנע.

אין 1956 האָט מען אים באַשטימט אַ פּראָפֿעסאָר אין דער מאָסקווער קאָנסערוואַטאָריע.

אין 1968 האָט ער אָנגעהויבן דיריגירן.

קאַטעגאָריע:רוסן
קאַטעגאָריע:טשעליסטן
קאַטעגאָריע:דיריגענטן
דזשיימס דזשויס

קליין|דזשויס אין 1915
**דזשיימס אגאַסטין אַלאאישוס דזשויס** (; 2טן פעברואר 1882 - 13טן יאנואר 1941) איז געווען אן אירישער ראמניסט און דיכטער.

דזשויס איז געבוירן געווארן אין א מיטלקלאס קאטוילישער פאמיליע אין דובלין, און האט שטודירט ענגליש, פראנצויזיש און איטאליעניש אין אוניווערסיטעט קאלעדזש דובלין. נאכהער האט ער שטודירט מעדיצין אין פאריז.
אלס דערוואקסענער מענטש האט ער געוואוינט אין אייראפע. פון 1905 ביז 1920 האט ער געוואוינט אין טריעסט (אין דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע, שפעטער אין איטאליע), אחוץ די יארן פון דער ערשטער וועלט מלחמה, ווען ער האט געוואוינט אין ציריך, שווייץ. פון 1920 ביז 1940 האט ער געוואוינט אין פאריז. ווען די נאציס זענען אריין אין פאריז, האט ער זיך געצויגן ווידעראמאל קיין ציריך, וואו ער איז געשטארבן אין 1941 נאך אן אפעראציע.

אלע זיינע ווערק האט דזשויס געשריבן אויף ענגליש, און זיי פאסירן אלע אין זיין געבורטשטאט, דובלין.

ביבליאגראפיע:

* **דאבלינערס** (1914)
* **פארטרעט פונעם קינסטלער אלס יונגערמאן** (1916)
* **יוליסיס** (1922)
* **פינעגאנס טויטנװאך** (1939)

קריטיקערס ציילן דזשויס צװישן די װיכטיקסטע מאדערנע שרײבערס אויף ענגליש. די „מאדערנע ביבליאטעק“ האט אין 1998 געשטימט „יוליסיס“ #1 אויף זייער רשימה „די װיכטיקסטע ראמאנען פון 20טן יארהונדערט.

קאַטעגאָריע:אירישער
קאַטעגאָריע:ראמאניסטן
קאַטעגאָריע:דיכטער
יאהאנעסבורג

**יאהאַנעסבורג** איז די גרעסטע שטאט אין דרום אפריקע און עס איז דארט פאראן א גרויסע יידישע קהילה. ער איז די גרעסטע שטאט אין דער וועלט וואס ליגט נישט אויף א טייך. די שטאט האט א גרויסן האנדל פון גאלד און בריליאנטן. אין 2007 איז די באפעלקערונג געווען 3,888,180.

## וועבלינקען 
* א קליפ וואו שלמה קארליבאך מיטן חזן ארי קליין זינגען אין א רעסטאראן אין יאהניסבורג אין יאר תשמ"ו,

קאַטעגאָריע:דרום אפריקע
קאַטעגאָריע:שטעט אין אפריקע
די טשיקאַווע אינצידענט פון דער הונט אין דער נאַכט-צייַט

***די טשיקאַווע אינצידענט פון דער הונט אין דער נאַכט צײַט*** () איז א 2003 ראמאן פונעם שרייבער מארק האדאן, וועגן קריסטאפער בוּן, א 15 יעריגער יינגל מיט אספערגער סינדראם וואס איז זייער גוט אין מאטעמאטיק אבער געוויינלעך פאַרשטייט נישט אנדערע מענטשן און זייערע געפילן.

ער וואוינט מיט זיין טאטן און לערנט אין א באזונדערער שולע פאר קינדער מיט שוועריקייטן. ער מיינט זיין מוטער איז טויט אבער שפעטער דערגייט ער  דעם אמת.

די דערציילונג הייבט ווען קריסטאפער ווערט געוואויר אז עמעצער האט געהרגעט די שכנטעס הונט, וועלינגטאן. ער באשליסט צו דערגיין ווער האט געהרגעט וועלינגטאן, און דערגייט נייע פאקטן וועגן זיך. קריסטאפער האט נישט קיין פריינט אבער ער האט א ליבלינג געהייסן טאָבי, א קליינע שטשור.

## דערגרייכונגען
אין 2003 האט דאס בוך געוואונען דעם "ווהיטברעד בוך פון דער יאר"  פריז נאכדעם וואס מ'האט פארקויפט מער ווי צוויי מיליאן עקזעמפלארן, און אין 2004 האט עס געווינען דעם קאמאנוועלט שרייבערס פריז פארן בעסטן ערשטן בוך.

קאַטעגאָריע:ביכער
דאקא

**דאַקאַ** (,  ; ) איז די הויפטשטאט פון באנגלאדעש. דאקא געפעינט זיך אויף די ברעגן 
פונעם  בוריגאנגע טייך, און איז איינע פון די גרעסטע שטעט אין דרום אזיע. דאקא איז אויך די גרעסטע שטאט אין באנגלאדעש, מיט א באפעלקערונג פון מער ווי 16 מיליאן אין 2011. ער איז די ניינטע גרעסטע שטאט אין דער וועלט. 

די שטאט וואס מ'רופט היינט דאקא איז נאך נישט געווען וויכטיק ביזן יאר 1610, ווען דער כאן האט זיך געצויגן אהער פון ראדזשמאהאל.

 

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אזיע
קאַטעגאָריע:באנגלאדעש
ערמאנט

**ערמאנט** איז א דערפל אין ראמאפא, ראקלענד קאונטי, ניו יארק. דאס דערפל איז געגרינדעט און באזירט געווארן אין יאר 1991. עס געפונט זיך צפון פון ניו זשערסי, מזרח פון סאפערן, דרום פון מאנסי און מאנטעבעלא און מערב פון טשעסנאט רידזש. דער פאראייניגטע שטאטן צענזוס ביורא שאצט אפ די באפעלקערונג 8,628 (2010).  

דורך די פארלויפענע יארן האבן פיל יידן זיך באזירט דארט און היינט צו טאגס ציילט אפ די יידישע געמיינדע אין ערמאנט הונדערטער משפחות. אין יאר 2005 האט די ישיבה "משכנות לאביר יעקב" (טאהש-מאנסי) געוואלט זיך אריבערציען אהין, און אויכעט אויפצובויען אן אינטערנאט, און זיי האבן שוין געהאט געקויפט א שטח, אבער זייער פארלאנג איז אפגעלייגט געווארן דורך דער אדמיניסטראציע פונעם דערפל צוליב פארשידענע סיבות. די הויפט טענה פון דער אדמיניסטראציע איז געווען אז איינע פון די תקנות פונעם דערפל איז נישט צו האבן אדער בויען סיי וועלכע רעליגיעזע מוסדות. נאכדעם האט די ישיבה איינגעגעבן א אנקלאג אין אויבערגעריכט אז מען האט זיי דיסקרימינירט אויפן גרונד פון רעליגיע (א זאך וואס רעכנט זיך גאר הארב און שטרענג פארבאטן אין אמעריקע). אין 2011 האט דער אויבערגעריכט געפסק'נט אז די תקנות פונעם דערפל מוזן ווערן געטוישט זאפארט, און דערצו האט דער ריכטער  באשטראפט די ערמאנט אדמיניסטראציע מיט א סומע פון $10,000 און געגעבן ערלויבעניש פאר דער ישיבה אויפצושטעלן אן אינטערנאט דארט. 

דער בארימטער חסידישער זינגער ליפא שמעלצער איז איינער פון די מער באוואוסטע איינוואוינערס פון ערמאנט. אין יאר 2010 האט ער געעפנט א שוהל מיטן נאמען "ערמאנט שוהל" וואס ער פירט אן מיט א ליבעראלער פאליסי. איינע פון די הויפטזעכלעכע תקנות פון דער שוהל איז צו רעספעקטירן און געבן כבוד פאר יעדן איינעם, נישט קיין חילוק פון וועלכן קרייז ער קומט אדער וויאזוי גייט ער אנגעטוהן.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ניו יארק
קאַטעגאָריע:דערפער אין די פאראייניגטע שטאטן
קאַטעגאָריע:ראקלענד קאונטי
קאראטשי

**קאַראַטשי** (; ) איז די גרעסטע שטאט פון פאקיסטאן. די שטאט איז דער פינאנציעלער און האנדלס־צענטער פון פאקיסטאן. ער האט צוויי חשובע פארטן. די שטאט געפינט זיך אויפן בארטן פונעם אראבישן ים מערב פונעם אינדוס דעלטע. 
זיין באפעלקערונג איז אומגעפער 12 מיליאן, אזוי איז ער די דריטע גרעסטע שטאט אין דער וועלט, נאך שאנכיי און מומביי.

## היסטאריע 
די בריטישע מזרח אינדיע געזעלשאפט האט איינגענומען די שטאט אין 1839. אין 1843 איז זי אנעקסירט געווארן צו אינדיע צוזאמען מיטן סינדה. נאכדעם איז קאראטשי געווארן די הויפטשטאט פון סינדה. ווען פאקיסטאן איז געווארן זעלבשטענדיק אין 1947 איז קאראטשי געווארן די ערשטע הויפטשטאט.

## קלימאט 
קאראטשי האט א טרוקענעם קלימאט, מיט נישט מער ווי 250 מ"מ רעגן א יאר.

## ספארט 
דער הויפט ספארט אין קאראטשי אין קריקעט.

קאַטעגאָריע:פאקיסטאן
קאַטעגאָריע:שטעט אין אזיע
קאַטעגאָריע:פארט שטעט
מאזאטאן, טשיאפאס

**מאַזאַטאַן** איז אַ דאָרף אין טשיאַפּאַס שטאַט, דרום־מזרח מעקסיקא. דאס דארף גרענעצט די מוניציפּאַליטעטן טאַפּאַטשולאַ, הויקסטלאַ און הועהועטאַן, אינעם סאָקאָנוסקאָ געגנט, דער בארטן ראיאן פון טשיאַפּאַס. מאַזאַטן ליגט 20 מעטער איבערן ים־שפיגל, און האט אַ וואַרעמען קלימאַט אַ גאנץ יאָר מיט טעמפּעראַטורן פון C°33 אין זומער און 18ºC אין ווינטער.

## עטימאלגיע
דער נאָמען מאַזאַטאַן קומט פון דער נאַהואַטל שפראך, "פלאץ פון אסאך הירשן (מאַזאַט = הירש).

## רעפערענצן 
* היסטאריע פון מאזאטאן  

קאַטעגאָריע:דערפער
קאַטעגאָריע:מעקסיקא
האן דינאסטיע

די **האַן דינאַסטיע** (; פין יין: *Hàn Cháo*; ) איז געווען די צווייטע כינעזישע אימפערישע דינאסטיע, וואס האט געהערשט אין כינע צווישן די יארן 206- און 220, נאך דער טשין דינאסטיע. אין איר צייט איז קאנפוציאניזם געווארן די רעליגיע פון כינע.

אונטער דער הערשאפט פון דער האן דינאסטיע איז שטארק אנטוויקלט געווארן קונסט און וויסנשאפט. די צייט פון דער האן דינאסטיע ווערט פאררעכנט די גאלדענע תקופה אין דער כינעזישער געשיכטע. אין דער תקופה איז אויפגעשטעלט דער זיידענער וועג, דורך וואס כינע האט געפירט האנדל מיט די מיטלענדישע לענדער.

דער ערשטער קייסער פון דער דינאסטיע איז געווען ליו באנג, וואס האט געהאט דעם נאמען "קייסער גאַא".

קאַטעגאָריע:כינע
ווייבערשול

די **ווייבערשול** אדער **עזרת נשים** איז דער ארט אין א שול אדער בית מדרש וואו די ווייבער דאווענען וואס איז געאייגענט פאר די פרויען וואס קומען דאווענען, און זענען הינטער א מחיצה אדער אין א באזונדערן שטוב לויט דער הלכה נישט צו דאווענען אין פארנט פון א פרוי.

אין די גרויסע שולן איז די ווייבער שול א גאלעריע.

אין רוב ארטאדאקסישע שולן, איז פארהאנען א ווייבער שול.

קאַטעגאָריע:שולן
פרעצל

קליין|פארשידענע פרעצלען
	
**פרעצל** (; ) איז א געבאקענער נאש אין א פארעם פון א קנופ, וואס ווערט אפשר גערופן אין אנדערע פארמען 'א פלעצל'.
	
געמאכט פון מעהל און וואסער און געווירצן, באשיט מיט זאלץ און סעסעמיס, ווערט עס גוט אויסגעבאקן און דאס איז זייער גוט פארן לויזן מאגען, עס ווערט אויפגעבלאזן אין וואסער, דערפאר זעטיגט עס אין א בדיעבד'ן פאל ווען מ'איז נישט אומשטאנד צו עסן א נארמאלע מאלצייט.
קאטעגאריע:נאש
שער מאשין

א **שער מאשין** איז געאייגענט אפצושערן האר, אויף א לייכטע און אומווייטאגליכער שטייגער.

עס ווערט מיינסטענס גענוצט פאר די האר פון קאפ, בארד, וואנצעס. אבער פאר'ן גאנצן קערפער נוצט מען געווענליך א ראזירער, ווייל ס'איז נאך מער לייכטער ווי א שער מאשין.

א שער-מאשין קען נישט שעדיגן אין קיין שום פאל, לויט'ן שטייגער וויאזוי די שנייד מעסערלעך זענען אויסגעשטעלט. און מ'קען אנשטעלן דעם מאשין אז ס'זאל שערן אויף א ספעציפישע מאס ציפער, לויט ווי נאנט צום הויט מ'וויל שערן די האר. אויף א מילימעטער אדער 'דרייפאכיג נול', ביז נאר-וואס גלאט.

א געווענליכע שער מאשין ווערט גענוצט אויך אפצושערן אנדערע בעלי חיים אויף א היימליכער שטייגער. אויך פאר קליידער, נוצן מאנכע א שער-מאשין, אראפצונעמען צעקראכענע פעדימער. 

אמאל ווען ס'נאכנישט געווען קיין עלעקטריע און מעכאניק, האט מען אפערירט א שער-געצייג מיט צוויי שערל'ן און א ספרונזשינע. היינט זענען פארהאנען שער מאשינדלעך, מיט א דראט און שטעקער, וואס מ'שטעקט איין אינעם עלעקטריק קעסטל אין וואנט. און ס'דא וואס ארבעטן מיט באטעריעס. אדער א ווייערלאזער מאשין וואס מ'ברויך אויפלאדן מיט ענערגיע.

קאַטעגאָריע:האר
קאַטעגאָריע:געצייג
קאַטעגאָריע:ריינקייט
קאַטעגאָריע:פרישקייט
דאטשע

**דאטשע** () איז א געביידע ארויס פון דער שטאט וואו מען פארוויילט א וואקאציע. ווען איינער פארט אויף א וואקאציע איז ער "אויף דאטשע".

די פירונגען פון דאטשע, איז פארהאנען אין יעדעס לאנד אנדערש, אין אמעריקע זענען בכלל די זומער דאטשע, אין לאנגע מאנאטן, ווידער אין אייראפע זענען זיי אין קוים עטליכע וואכן.

קאַטעגאָריע:געביידעס
קאַטעגאָריע:פארוויילונג
טשארלס דיקנס

קליין|טשארלס דיקנס
**טשאַרלס דזשאן האַפֿאם דיקנס** ( ; 7טן פעברואר 1812 – 9טן יוני 1870) איז געווען אן ענגלישער שרייבער בארעכנט דער גרעסטער ראמאניסט פונעם וויקטאריאנער פעריאד. מען ליינט נאך זיינע ראמאנען און קורצע מעשה'ס ביזן היינטיקן טאג.

## יונגע יארן 
דיקנס איז געבוירן געווארן אין פארטסמוטה, ענגלאנד, צו זיין פאטער דזשאן דיקנס און זיין מוטער עליזאבעט (באַרא). ווען ער איז געווען אלט פינף יאר האט זיך די משפחה געצויגן קיין טשאטאם. ביי די צען יאר האבן זיי זיך געצויגן קיין קאמדן, לאנדאן. דיקנס האט פארלאזט די שולע כדי צו ארבעטן אין א פאבריק ווען מ'האט געווארפן זיין פאטער אין טורמע ווייל ער האט נישט געקענט אפצאלן זיינע חובות.

שפעטער האט דיקנסט געארבעט אינעם ביורא פון אן אדוואקאט אבער די ארבעט האט אים נישט געפאלן. ער איז געווארן א זשורנאליסט וואס האט געשריבן וועגן דער רעגירונג.

## זיינע ביכער 
פון 1836 האט ער ארויסגעגעבן א ניי בוך כמעט יעדע יאר. אין 1838 האט ער פארעפנטלעכט אליווער טוויסט, אין 1841 בארנאבי ראדזש, אין 1849 דייוויד קאפערפילד, אין 1859 א מעשה פון צוויי שטעט און נאך אסאך אנדערע.

קאַטעגאָריע:ראמאניסטן
קאַטעגאָריע:ענגלענדער
אינטערנאציאנאלער געלטפאנד

דער **אינטערנאציאנאלער געלטפֿאנד** ( ר"ת IMF) איז אן אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע געשאפן דעם 22סטן יוני 1944 ביי דער בראטאן וואודס קאנפערענץ, און האט אנגעהויבן צו ווערן דעם 27סטן דעצעמבער 1945 ווען 29 לענדער האבן אונטערגעשריבן דעם הסכם. די ציל פון דער ארגאניזאציע איז געווען צו סטאביליזירן די קורסן.

יעדע מיטגליד לאנד דארף ביישטייערן א סומע געלט אין א קאסע. ווען א לאנד האט פראבלעמען מיט צאלן קען עס בארגן פון דער קאסע פראוויזאריש. פראנקרייך איז געווען דאס ערשטן לאנד וואס האט גענומען א הלוואה פונעם פאנד, אין 1947.

אין 2012 האט דער פאנד 188 מיטגליד לענדער.

דער פאנד ווערט געפירט מיט א דירעקטאריום פון 24 עקסעקיוטיוו דירעקטארן. אכט לענדער האבן אן אייגענעם דירעקטאר: די פאראייניגטע שטאטן, דאס פאראייניגטע קעניגרייך, יאפאן, דייטשלאנד, פראנקרייך, כינע, רוסלאנד און סאודי אראביע. די אנדערע לענדער ווערן צעטיילט אין 16 גרופעס, און יעדע איינע פון זיי וויילט א דירעקטאר. די היינטיגע פארזיצערין פונעם דירעקטאריום איז קריסטין לאגארד פון פראנקרייך.

## היסטאריע 
ביים ברעטאן וואודס קאנפערענץ וואס האט געשאפן דעם געלטפאנד זענען געוון חילוקי דעות וועגן זיין ראלע. דער בריטישער עקאנאמיסט דזשאן מיינארד קינס האט געוואלט דער פאנד זאל ארבעטן קאאפעראטיוו, פון וואס יעדע מיטגליד לאנד קען נעמען געלט ווען נייטיק צו פארמיידן עקאנאמישע קריזיסן. דער אמעריקאנער דעלעגאט, הארי דעקסטער ווייט האט פארשטאנד אז דער פאנד זאל פועלן ווי א באנק, כדי צו העלפן לענדער אפצאלן זייערע חובות. ענדלעך האט מען אויפגענומען בעיקר די שיטה פון ווייט.

## שטאב 
צווישן די יארן 1993 - 2001 איז דער אונטער־אלגעמיינער־פארוואלטער פונעם אינטערנאציאנאלן געלטפאנד געווען סטענלי פישער, וואס איז שפעטער געווארן אנפירער פון דער באנק פון ישראל.

קאַטעגאָריע:אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס
קאַטעגאָריע:פינאנץ
18טן אויגוסט

**דעם 18טן אויגוסט** איז דער 230סטער טאג פון יאר (231סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 135 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1877 - דער אסטראנאם אסף האל אנטפלעקט פאבאס, א לבנה פון מאדים
* 2008 - פערוועז מושאראף, פרעזידענט פון פאקיסטאן, רעזיגנירט פון זיין אמט

## געבוירן 
* 1587 - ווירזשיניע דער, דאס ערשטע קינד געבוירן צו ענגלישע קאלאניסטן אין אמעריקע.
* 1830 - פראנץ יאזעף, קייסער פון עסטרייך און מלך פון אונגארן (געש' 1916)

## געשטארבן 
* 1990 - פרעדעריק סקינער, אמעריקאנער פסיכאלאג  (געב' 1904)
* 1994 - ישעיהו לעבאוויטש, יידישער פילאסאף (געב' 1903)
* 2009 - קים דע-דזשונג, פרעזידענט פון דרום קארעע און געווינער פון נאבעל פריז פאר שלום (געב' 1925)

## פייערטעג 
----
* 17טן אויגוסט - 19טן אויגוסט
* אויגוסט

18
אברהם משה באב"ד

הרב **אברהם משה באב"ד** (כ"ב כסלו ה'תרס"ט - י"א ניסן ה'תשכ"ו) איז געווען דער רב פונעם סונדערלאנד בית המדרש, א חשובע ליטווישע קהילה אין סונדערלאנד, ענגלאנד, און א בעלזער חסיד.

## ביאגראפיע 
הרב אברהם משה איז געבוירן געווארן כ"ב כסלו תרס"ט צו זיין פאטער הרב יוסף דוב באב"ד רב פון טויסט און אב"ד פון מיקוליניץ, אן אייניקל פונעם רבי ר' העשיל פון קראקע, און צו זיין מוטער טויבא.

ער האט געלערנט ביי זיין פעטער, הרב דוד מנחם מאניש באב"ד, טארנאפאלער רב, מחבר פון  שו"ת חבצלת השרון. 

אום ר"ח ניסן ה'תרצ"ו האט ער געהייראט חיה, די טאכטער פונעם פרעמישלאנער רבי אין לאנדאן, רבי ישראל אריה מרגליות, און זיי האבן זיך באזעצט אין לאנדאן.

אין תרצ"ח איז ער באשטימט געווארן ראש ישיבה פון דער "אור ישראל" ישיבה אין לאנדאן. אין תש"ב איז ער באשטימט געווארן רב פון דער עדת ישראל קהילה. אין תש"ז האט מען אים אויפגענומען ווי רב פונעם סונדערלאנד בית המדרש, וואו ער איז געבליבן ביז זיין פטירה.

צענדליקע יארן איז הרב באב"ד געווען טעטיק אין דער אגודת ישראל באוועגונג. אין תרצ"ז האט ער זיך באטייליקט אין דער כנסייה הגדולה אין מארינבאד. ער האט ארויסגעגעבן מערערע ארטיקלען  אין חרדישע צייטונגען, און האט געטון פאר חינוך עצמאי.

## משפחה
רב באב"ד און זיין ווייב חיה (מרגליות) האבן געהאט א טאכטער און א זון:
* ביילא ברכה ראבינאוויטש, ווייב פון הרב בן-ציון ראבינאוויטש, ביאלער רבי. נפטר געווארן כ"ט אייר תשנ"ה.
* הרב יוסף דוב באב"ד, דיין פון דער בעלזער קהילה אין לאנדאן, איידעם ביי הרב אברהם דוד הורוויץ, שטראסבורגער רב

## זעט אויך 
## רעפערענצן
## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אגודת ישראל
קאַטעגאָריע:חסידישע רבנים
קאַטעגאָריע:בעלזער חסידים
קאַטעגאָריע:ענגלישע רבנים
פארטענאן

קליין|דער פארטענאן אין אטען
דער **פאַרטענאן** () איז א גריכישער טעמפל אויפן אקראפאליס פון אטען, גריכנלאנד.
מען האט אנגעהויבן בויען אים אין 447- אין די שפיץ יארן פון דער אטענישער אימפעריע און געענדיקט אין 438-.

דעם 26סטן סעפטעמבער 1687 איז דער פארטענאן טיילווייז אומגעווארפן צוליב דעם אויפרייס פון א געווער מאגאזין וואס האט געכאפט אן ארטילעריע־קויל אין דער מלחמה צווישן ווענעדיג און די אטאמאנער. 

אין 1806 האט גראף עלגין, מיט רשות פון דער אטאמאנישער אימפעריע, גענומען עטלעכע איבערגעבליבענע סקולפטורן פונעם פארטענאן, און האט זיי פארקויפט אין 1816 צום בריטישן מוזיי, וואו מ'קען זיי היינט זען. די סקולפטורן ווערן גערופן די "עלגין מארמארשטיינער".

קאַטעגאָריע:גריכנלאנד
קאַטעגאָריע:געביידעס
כעמישער סימבאל

דער **כעמישער סימבאל** פון א עלעמענט איז א קאד פון איינס אדער צוויי גלחישע אותיות וואס זענען א פארקירצערונג פונעם נאמען פונעם עלעמענט. מען ניצט דעם קאד אין דער פעריאדישער טאבעלע און אי כעמישע פארמלען. דער נאמען פונעם עלעמענט נעמט זיך פון לאטיין אדער גריכיש, און טיילמאל פון דעם נאמען פון א וויסנשאפטלער וואס מאן האט אים באערט,

למשל: דער סימבאל  O פאר זויערשטאף (אקסיגען) נעמט זיך פון לאטיין Oxygenium; דער סימבאל Hg פאר קוועקזילבער נעמט זיך פון גריכיש ύδράργυρος‏ (Hydrargyrum אויף גלחיש).

ווען מען וויל ספעציפיצירן א געוויסן איזאטאפ פון אן אטאם, לייגט מען צו א נומער לינקס אין דער הייך וואס באדייט די צאל נוקלעאנען, למשל 14N.

די צאל אטאמען אין א מאלעקול ווערט באצייכנט מיט א נומער רעכטס, למשל: N2 אדער Fe2O3

מ'קען זען די כעמישע סימבאלן פון אלע עלעמענטן אין דער פעריאדישער טאבעלע.

קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
רוסישע רעוואלוציע

די **רוסישע רעוואלוציע פון 1917** איז א קאלעקטיווער נאמען פאר דער סעריע פון רעוואלוציעס אין רוסלאנד אין 1917, וואס האבן איבערגעקערט די רוסלענדישע אימפעריע און ענדלעך אויפגעשטעלט דעם סאוועטן פארבאנד. די ערשטע רעוואלוציע איז געווען פעברואר 1917 (לויטן יוליאנישן קאלענדאר) אין פעטראגראד (היינט פעטערבורג), ווען מען האט אראפגעווארפן דעם צאר. אנשטאט דעם צאר איז געווען א פראוויזארישע רעגירונג אונטער אלעקסאנדער קערענסקי. אקטאבער 1917 האבן די באלשעוויקן אונטער וולאדימיר לענין אראפגעווארפן די פראוויזארישע רעגירונג. אין מערץ 1918 האבן די באלשעוויקן אונטערגעשריבן די בריסקער אפמאך צו קאנטשן די מלחמה מיט דייטשלאנד. נאכר האט אויסגעבראכן א בירגער קריג צווישן די רויטע (די באלשעוויקן) און די ווייסע (זייערע קעגנער).

קאַטעגאָריע:היסטאריע פון רוסלאנד
קאַטעגאָריע:רעוואלוציעס
פראנצווא האלאנד

**פֿראַנצוואַ האלאַנד** (געב' 12טן אויגוסט 1954) איז א פראנצויזישער פּאָליטיקער און דער נעקסטער פרעזידענט פון פראנקרייך פון 17טן מיי 2012, און ממילא אויך קא־פרינץ פון אנדארע. ער איז געוויילט געווארן צום אמט דעם 6טן מיי 2012.

ער איז געבוירן געווארן אין רוען.

ער האט געדינט ווי ערשטער סעקרעטאַר פון דער פראנצויזישער סאָציאַליסטישער פארטיי. דעם 6טן מיי 2012, האט מען אים געוויילט צו ווערן דער 24סטער פּרעזידענט פון דער פראנצויזישער רעפובליק און דער 7טער פּרעזידענט פון דער פינפטער רעפובליק.

קאַטעגאָריע:פרעזידענטן פון פראנקרייך
20סטן אויגוסט

**דעם 20סטן אויגוסט** איז דער 232סטער טאג פון יאר (233סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 133 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1914 - ערשטע וועלט מלחמה: דייטשלאנד נעמט איין בריסל
* 1960 - סענעגאל פראקלאמירט זיין זעלבשטענדיקייט
* 1968 - מיליטער פון די ווארשעווער בונד לענדער אינוואדירן טשעכאסלאוואקיי.
* 1991 - עסטלאנד פראקלאמירט זיין זעלבשטענדיקייט פונעם ראטן פארבאנד.

## געבוירן 
* 1561 - יאקאפא פערי, איטאליענישער קאמפאזיטאר (געש' 1633)
* 1710 - טאמאס סימפסאן, בריטישער מאטעמאטיקער (געש' 1761)
* 1833 - בענזשעמין העריסאן, דער 23סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטטאן (געש' 1901)
* 1941 - סלאבאדאן מילאסעוויטש, געוועזענער פרעזידענט פון יוגאסלאוויע און סערביע  (געש' 2006)
* 1944 - ראדזשיוו גאנדי, פרעמיער מיניסטער פון אינדיע (דערמארדעט 1991)

## געשטארבן 
* 1915 - פאל ערליך, דייטשער ביאלאג, געווינער פון נאבעל פריז פאר מעדיצין (געב' 1854)

## פייערטעג 
* אונגארן -סטעפאן טאג

----
* 19טן אויגוסט - 21סטן אויגוסט
* אויגוסט

20
21סטן אויגוסט

**דעם 21סטן אויגוסט** איז דער 233סטער טאג פון יאר (234סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 132 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1959 - האוואי ווערט דער 50סטער שטאַט אין די פאראייניגטע שטאטן.
* 1991 - לעטלאנד פראקלאמירט זיין זעלבשטענדיקייט פונעם ראטן פארבאנד.
* 2017 - גאנצע ליקוי חמה וואס דויערט 2:41 מינוט אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע

## געבוירן 
* 1165 - פיליפ דער צווייטער, מלך פון פראנקרייך (געש' 1223)
* 1765 - וויליאם דער פערטער, מלך פון בריטאניע (געש' 1837)
* 1921 - ראובן פייערשטיין, פסיכאלאג און געווינער פונעם ישראל פריז פאר סאציאל וויסנשאפט (נפ' 2014)
* 1961 – סטיווען הילענבורג, אמעריקאנער ביאלאג און אנימאטאר (געש' 2018)

## געשטארבן 
* 1940 - לעאן טראצקי, רוסישער-יידשער רעוואלוציאנער (געב' 1879)

## פייערטעג 
----
* 20סטן אויגוסט - 22סטן אויגוסט
* אויגוסט

21
דער יידישער מאמענט

**דער יידישער מאמענט** איז א אינטערנעץ צייטונג בלויז אין דער יידיש שפראך וועלכער ערשיינט יעדע וואך.

זיי פארמאגן אסאך אפטיילונגען געווידמעט פאר די יידישע היסטאריע און קולטור. 

זיי טוען זיך פינאנצירן דורך ביישטייערונגען און רעקלאמעס.

דער צייטונג האט אויפגעהערט צו ערשיינען סוף אפריל 2014.

## אפטיילונגען 
ארטיקלען, מיינונג, עסאטעריק, הומאר, ליטעראטור, שפראך און קולטור, אוואן גארד, אמאל איז געווען, יונג און חסידיש, קאמעלמאכער, טעאטער און פילם, פאעזיע, ווידעאס, ראטא-גראוויאר, רעליגיע, וויסנשאפט, עקסטרע, רעקלאמעס און לעקציעס און נאך

## די שרייבער 
## וועבלינקען 
* וועבזייטל פון "דער יידישער מאמענט" 

קאַטעגאָריע:יידיש שפראך צייטונגען
סידאר בעלראסקי

**סידאר בעלאַרסקי** (12טן פעברואר 1898 - 7טן יוני 1975) איז געווען א חזן און זינגער פון יודישע און רוסישע לידער.

ער איז געבוירן ישראל ליפשיץ אין שטעטל קריזשאפאל, רוסלענדישע אימפעריע (היינט אין וויניצער גובערניע, אוקריינע).

אין יאר תש"י האט ער אימיגרירט מיט זיין פאמיליע צו די פאראייניגטע שטאטן וואו ער אי געווארן באוואוסט אלס איינע פון די גרויסע יודישע זינגער.

בעלארסקי איז געווען א באס־שטים זינגער. ער איז שטארק באקאנט פאר זינגען "דעם מילנערס טרערן".

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:חזנים
קאַטעגאָריע:יידיש שפראך זינגערס
טערמאדינאמיק

**טערמאדינאַמיק** איז א צווייג פון פיזיק וואס שטודירט ווי היץ באוועגט זיך פון איין אביעקט צו א צווייטן. אויך שטודירט עס די ענדערונג פון דרוק און פארנעם פון אביעקטן, און ווי היץ ווערט פארוואנדלט אין אנדערע סארטן ענערגיע.

טערמאדינאמיק האט זיך אנטוויקלט כדי צו שטודירן די עפעקטיווקייט פון מאטארן פון דעם 18טן יארהונדערט ביזן 20סטן יארהונדערט.

עס זענען פאראן פיר געזעצן פון טערמאדינאמיק. דער ערשטער געזעץ זאגט אז היץ קען אריבערגיין צווישן פיזישע סיסטעמען. דער צווייטער געזעץ זאגט אז א פיזישע סיסטעם האט ענטראפיע, וואס באגרענעצט וויפיל טערמא־דינאמישע ארבעט איז פאראן אין דער סיסטעם צו שאפן היץ.

א וויכטיקער באגריף אין טערמאדינאמיק איז "טערמא־דינאמיש גלייכגעוויכט".

קאַטעגאָריע:פיזיק
קאַטעגאָריע:ענערגיע
ניקאסיע

**ניקאסיע** (,  *לעווקאסיע*) איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט אין ציפערן.

קאַטעגאָריע:ציפערן
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אייראפע
אקירא קוראסאווא

קליין| אקירא קוראסאווא
**אַקיראַ קוראסאַוואַ** (; 23סטן מערץ 1910 - 6טן סעפטעמבער 1998) איז געווען א יאפאנעזער רעזשיסאר, סצענאר שרייבער און פילם פראדוצירער.

## ביאגראפיע 
קוראסאווא איז געבוירן געווארן אין 1910 אין דעם אמארי דיסטריקט פון טאקיא, דער אכטער און יונגסטער קינד אין דער פאמיליע. זיין פאטער איסאַמו איז געווען פון א סאמוריי משפחה, און זיין מוטער שימאַ איז געווען פון א סוחר'ס משפחה אין אסאקא.

ער האט אנגעהויבן זיין קאריערע אין דער פילם אינדוסטריע אין 1936. נאך עטלעכע יאר אין פילמען האט ער ארויסגעגעבן זיין ערשטן פילם ווי רעזשיסאר אין 1943, *סאַנשירא סוגאַטאַ*.

אין 1945 האט ער געהייראט יאקא יאַגוטשי, אן אקטריסע אין זיין פילמען.

ער איז געשטארבן אין 1998 אין טאקיא.

קאַטעגאָריע:יאפאנעזער
קאַטעגאָריע:סצענאר שרייבער
קאַטעגאָריע:רעזשיסארן
27סטן אויגוסט

**דעם 27סטן אויגוסט** איז דער 239סטער טאג פון יאר (240סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 126 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1813 - נאפאלעאן באזיגט די קראפטן פון עסטרייך, די רוסלענדישע אימפעריע און פרייסן אינעם דרעזדן קאמף.
* 1859 - אין טיטוסוויל, פענסילוועניע, ווערט געבויערט דער ערשטער נאפט קוואל אין דער וועלט.
* 1883 - אויסברוך פון קראקאטאא וואולקאן ברענגט 36,000 מענטשן צום טויט.
* 1991 - מאלדאווע פראקלאמירט איר זעלבשטענדיקייט פונעם סאוועטן פארבאנד.
* 2003 - דער פלאנעט מאדים קומט צום נענטסן פונקט צו דער ערד, 34,646,416 ק"מ.

## געבוירן 
* 1770 - געארג ווילהעלם פרידריך העגל, דייטשער פילאסאף (געש' 1831)
* 1908 - לינדאן זשאנסאן, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1973)

## געשטארבן 
* 1576 - טיציאן, איטאליענישער מאלער (געב' 1477)
* 1879 - סיר ראלאנד היל, ערפינדער פון דער פאסטמארקע (געב' 1795)
* 1958 - ערנעסט לארענס, אמעריקאנער פיזיקער, ערפינדער פונעם ציקלאטראן און געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1939 (געב' 1901)
* 1965 - לע קארבוזיע, שווייצער ארכיטעקט (געב' 1887)

## פייערטעג 
* מאלדאווע - אומאפהענגיקייט טאג

----
* 26סטן אויגוסט - 28סטן אויגוסט
* אויגוסט

27
דאטן גראבן

**דאַטן גראבן** איז א ניי פעלד אין דעם געביט פון קאמפיוטער וויסנשאפט, אויך גערופן **דערגיין וויסן אין דאטנבאזעס**. מיט דאטן גראבן טוט מען אנטפלעקן נייע אינפארמאציע פון א גרויסער זאמלונג פון דאטן.
דער ערשטער נוץ פון דאטן אין א דאטנבאזע אדער אן אנדער שפייכלערונג פון דאטן איז דער צוועק צוליב וואס מ'האט לכתחילה איינגעשפייכלערט די דאטן. שפעטער טוט מען ניצן די זעלבע דאטן צו דערגיין נייע אינפארמאציע. דאס ווערט גערופן "דאטן גראבן".

למשל, די פארוואלטערונג פון א קראם זאמלען דאטן וועגן אלע זייערע סחורות כדי צו וויסן ווען מען דארף איינקויפן נאך סחורה כדי עס זאל זיין גענוג פון יעדער סחורה צו פארקויפן. שפעטער ניצט מען די זעלבע דאטן צו דערגיין וואס די פארשידענע קונדן קויפן. די נייע אינפארמאציע קומט צו ניץ, אבער נישט דאס איז געווען דער צוועק פון איינשפייכלערן די דאטן.

קאַטעגאָריע:קאמפיוטער וויסנשאפט
מאנטענעגרא

thumb|250px|left
**מאנטענעגרא** ("שווארצער בארג") איז א לאנד אין דרום־מזרח אייראפע. עס האט א בארטן אויפן אדריאטישן ים אין דרום־מערב, און גרענעצט קראאטיע צו מערב, באסניע און הערצעגאווינע צו צפון־מערב, סערביע צו צפון־מזרח, און אלבאניע צו דרום־מזרח. די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז פאדגאריצע. 

אין אוראלטע צייטן איז דער שטח פון מאנטענעגרא געוואן א טייל פון דער רוימישער אימפעריע, און שפעטער פון דער ביזאנטישער אימפעריע.
אין דעם 13טן יארהונדערט איז דאס לאנד געווען א טייל פון דער גרויסער סערבישער פרינציפאליטעט. פון 1918 איז עס געווען א טייל פון יוגאסלאוויע. אין 2006 איז מאנטענעגרא געווארן אומאפהענגיק.

מאנטענעגרא איז א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער, וועלט האנדל ארגאניזאציע, און א קאנדידאט צו ווערן א מיטגליד אינעם אייראפעישן פארבאנד.

די אפיציעלע וואלוטע איז דער איירא, וואס מאנטענעגרא האט אדאפטירט איינזייטיג, אזוי ווי עס איז נישט אין דער אייראזאנע.

## פאליטיק 
מאנטענעגרא האט אויפגענומען זיין נייע קאנסטיטוציע דעם 22סטן אקטאבער 2007.
מאנטענעגרא איז א פארלאמענטארישע דעמאקראטיע. דער פרעזידענט ווערט געוויילט איינמאל צו פינף יאר. דער פארלאמענט ווערט געוויילט אויף א פראפארציאנעלן אופן איינמאל צו פיר יאר, מיט איין דעפוטאט פאר יעדע 6,000 שטימען.

## עקאנאמיע 
מאנטענעגרא האלט אויף א וועג צו א מארק עקאנאמיע.
די הויפט אינדוסטריעס זענען אלומיניום און שטאל פראדוקציע, און מען אנטוויקלט טוריזם.
### אינפראסטרוקטור 
די אייראפעאישע רוטעס E65 און E80 גייען אדורך מאנטענעגרא, אבער זענען נישט אויפן סטאנדארט פון אויטאסטראדעס.
די צוויי פליפארטן זענען אין פאדגאריצע און טיוואט. אין באר איז א ים פארט.

## בילדונג 
בילדונג אין עלעמענטאר שולע איז אבליגאטאריש און פריי פאר קינדער פון 6 ביז 14.

קאַטעגאָריע:לענדער אין אייראפע
ארימקייט

[קליין|א ביישפיל פון שטאטישער ארימקייט אין א [דלות־קווארטל אין דזשאקארטא, אינדאנעזיע]]
**ארימקייט** איז א מצב ווען א מענטש אדער א גרופע פון מענטשן וואס זענען אן עקאנאמישע איינהייט (ווי למשל א פאמיליע) האבן נישט די מיטל זיך אויסצוהאלטן מיט גרונטלעכע באדערפענישן, ווי עסן און ריין וואסער.

אויך ווען א מענטש האלט זיך אין א נידעריגן לעבנסניווא ווי אנדערע אין זייערע סביבה, איז דאס א "פארהעלטנמעסיקע ארימקייט".

אין רוב לענדער טוט מען אויסרעכענען סטאטיסטיק וועגן דעם ניווא פון ארימקייט אין דעם לאנד.

דער וועלט באנק האלט אז איינער וואס האט נישט $1.25 א טאג לעבט אין עקסטרעמער ארימקייט.

קאַטעגאָריע:געזעלשאפט
קאַטעגאָריע:עקאנאמיק