open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
יעקב יצחק ניימאן

הרב **יעקב יצחק ניימאן** (ה' תרע"ט~ - ז' שבט ה'תשס"ז) איז געווען רב אין דער בעלזער קהילה אין מאנטרעאל לאנגע יארן און האט פיזיש אויפגעבויט די קהילה, און מחבר געווען **שו"ת אגורה באהלך**.

## לעבנסגעשיכטע 
ר' יעקב יצחק איז געבוירן געווארן בערך תרע"ט צו זיין פאטער ר' יוסף און זיין מוטער חיה געלא.

ר' יעקב יצחק איז גערופן געווארן (קליינע) פאפא רב טראץ וואס ער איז געווען רב אין בעלזא און א בעלזער חסיד וויבאלד ער איז געווען א תלמיד פון פריערדיגן פאָפער רב, דער ויגד יעקב, און זיך געהאלטן זייער נאנט צום לעצטן פאפא רב ז"ל, אויך איז ער געווען רב אין פאפא אין אונגארן פאר א קורצער צייט. דער רב האט פארלוירן א ווייב און איין קינד ביי די צווייטע וועלט מלחמה און האט געהייראט נאכאמאל אבער האט נישט זוכה געווען צו קיין קינדער. זיינע קינדער זענען געווען די בעלזא חסידים אין מאנטרעאל וועלכע ער האט באהאנדלט ווי א טאטע צו זיינע קינדער.

דער רב איז געווען פון די לעצטע רבנים פון פריערדיגן דור און איז רעספעקטירט געווארן דורך אלע קרייזן אין מאנטרעאל.

דער רב איז נפטר געווארן פרייטאג ז' שבט תשס"ז אין עלטער פון 90 יאר און זיין לויה איז פארגעקומען אין דער בעלזער שול מיט דער באטייליגונג פון 2,000 מאנטרעאלער איינוואוינער. ער איז נטמן געווארן אין פאפא שטעטל אין ניו יארק.

קאטעגאריע:חסידישע רבנים
קאַטעגאָריע:קאנאדער רבנים
קאַטעגאָריע:בעלזער חסידים
קאַטעגאָריע:מאנטרעאל
קאַטעגאָריע:פאפא
אידישע בלאגספערע

**אידישע בלאגספערע** איז די בלאגס וואס זענען פארנומען מיט אידישקייט
## יידיש 
* ליבי פאללאק'ס תורות און חידושים
* מאמע לשון
* מיינע בריווען
* שלום בערגער
* קטלא קניא

## חסידות ליובאוויטש 
* הירשל ציג
* נועם סטאריק
* פעילד מעסייע
* מענטאלבלאג
## חינוך און עסקנות 
* מארווין שיק
## חזרה בשאלה 
* דע את אלהיך - פארשטיי וואס דו גלייבסט, שרולי שטיין
* מחשבות!!!, שרולי שטיין
* פיעלד מעסייע
* שטריימל (בלאג)
* האסידיק רעבעל
* שפיצל שטרימפקינד

## השקפה 
* קראס קארענטס
## הלכה 
* הרהורים
## נייעס 
* קענאניסט
* וואס איז נייעס 
* כאפצעם
* ישיבה וועלט

קאטעגאריע:אידישע בלאגס
דריטע עליה

**די דריטע אימיגראציע** איז געווען די דריטע גרופע פון ארום 35 טויזנט מאטיווע ציוניסטישע אידן וואס האבן עמיגרירט פון מזרח אייראפע, רוסלאנד און פוילן קיין ארץ ישראל אין די נייע תקופה נאך דער ערשטער וועלט קריג צווישן די יארן ה'תרע"ט ; 1919 ביז ה'תרפ"ד ; 1924 (דעמאלט איז ארץ ישראל געוועזן אונטער דעם בריטישן מאנדאט.).

די אימיגראציע איז געווען פון עטליכע סיבות, אזעלכע האבן עמיגרירט אלס זייער טרייבקראפט צו אנטוויקלען דעם ציוניסטישן געדאנק, איבערהויפט אצינד וואס איז אונטערגעשריבן געווארן באלפורס דעקלאראציע. אזעלכע האבן עמיגרירט אלס די שרעקלעכע אנטיסעמישקייט, רדיפות און פאגראמען וואס די גויים האבן גערודפט די יידן אין פוילן און אין רוסלאנד. אויך וויבאלד אין יאר ה'תרפ"ד האט אמעריקע פארשווערט צו עמיגרירן צו זייער לאנד וואס דערפאר האבן פיל יידן עמיגרירט קיין ארץ ישראל.
סאנרעמא קאנפערענץ

**סאַנרעמאָ קאָנפֿערענץ** איז געווען אן אינטערנאציאנאלע קאנפערענץ אין איטאליע אינעם יאר ה'תר"פ (אפריל 1920) וואס האט דיסקוסירט איבער ווי אזוי צו צעטיילן די מאנדאטן אינעם מיטל מיזרח. אין דער קאנפערענץ האבן זיך באטייליגט פרעמיער מיניסטארן פון פארשיידענע לענדער: בריטאניע, פראנקרייך, איטאליע, גריכלאנד און די פארטרעטער פון יאפאן און בעלגיע.

## די אנטשיידונגען
איינע פון אירע אנטשיידונגען איז געווען, צי זאל דער בריטישער מאנדאט הערשן אויף ארץ ישראל, מיט א צוועק צו העלפן די יידן זאלן באקומען אין דער צוקונפט זעלבסטשטענדיקייט אין ארץ ישראל (אין באציונג צו דער באלפורס דעקלאראציע). וויא אויך ווער זאל הערשן איבער יארדאניע און איראק.

און פראנקרייך וועט הערשן איבער סיריע און לבנון, אלס פראנצויזישער מאנדאט.

## זע אויך
* בריטישער מאנדאט

קאַטעגאָריע:ערשטע וועלט מלחמה
קאַטעגאָריע:בריטישער מאנדאט
קאַטעגאָריע:קאנפערענצן
פערטע עליה

**די פערטע עליה** (וואס הייסט ווולגארער עמיגראציע) איז געווען די פערטע גרופע פון ארום 60 טויזנט ציוניסטישע אידן וואס האבן עמיגרירט פון פוילן און נאך קיין ארץ ישראל אין די נייע תקופה צווישן די יארן ה'תרפ"ד ; 1924 - ה'תרפ"ח ; 1928. (דענסמאל איז ארץ ישראל געוועזן אונטער דעם בריטישן מאנדאט.)

די עולים האבן זיך באזעצט איבערהויפט אין תל אביב.
ה'תרפ"ט

## קאלענדאר
## געשעענישן
* תרפ"ט ראיאטן
* וועלט ווירטשאפט קריזיס - די בורסע אין USA איז אומגעפאלן.
* היינריך הימלער ווערט פירער פון די עס עס ארגאניזאציע.

## געבוירן
## נפטר געווארן
גארגלען

**גארגלען** מיינט שוועקען דעם גארגל מיט וואסער, און עס הערט זיך קולות וואו עס דרייט זיך דאס וואסער אין גארגל ארום און ארום.
קאַטעגאָריע:ריינקייט
קאַטעגאָריע:מויל
דעת אמת

**דעת אמת** איז א תורה בלעטל און אויך דער נאמען פון  דער ארגאניזאציע וואס געבט עס ארויס צו ווייזן ווי לעכערלעך לויט זיי, די תורה איז. דאס געבט חיזוק פאר בחורים און כולל אינגעלייט וואס לערנען תורה צו טאן שריט און אפלאזן אידישקייט צו ווערן אפגעפארן פון רעליגיעזן לעבנסשטייגער, אלץ געפעקעזשט אין א פארעם פון לימוד התורה. 

דאס געריכט אין ישראל האט שוין אנגעקלאגט אירע מעמבערס אויף טרעספעסינג פארן אריין גיין שלא ברשות אין א ישיבה אראפלייגן די בלעטלעך. און עס האט נשיט געהאלפן זייער טענה אז זייערע בלעטער זענען פונקט אזאלעכע דברי תורה ווי עלים לתרופה און אנדערע תורה בלעטער. אבער געוויסע לעגאלע עקפערטן זאגן אז מ'קען זיך נישט ברענגן א ראיה פון יענעם פסק ווייל אין יענע ספעציפישער פאל האט מען געווארענט די חברה זאלן נישט איבערטרעטן די שוועל פון דער ישיבה. 

דאס ווערט אנגעפירט דורך א געוועזענער בעל תשובה אין דעם נאמען ירון ידען וואס האט אויפגעשטעלט א חרדישע משפחה און איז געווען אין שפיץ פון א כולל, און האט געהארעוועט אין לערנען טאג און נאכט. ביסלעכווייז האט ער זאך גענומען צום איבער קלערן אויף די ריכטיקייט פון די תורה. יארן פון הארעוונייע האט גענומען ביז הער האט זיכער געמכאט אז די תורה איז נישט געגעבן געווארן ביי דעם רבונו של עולם צו משה און אין שלשלת הדורות האן געקומען צו אונז.דאס האט העם גדריקט צו האפלאזן ידישקייט און לעבנסשטייגער פון די חריידישע פאלקלור. דורך די יארן האט הער זאך געבעטן צענדליקער מאלן פאר די גרויסע מחזירים בתשובה צו פירן מיט העם ויכוחים אין אמונה.זיי האבן קיין מאל נישט אנגענומען זיין בקשה. 

## וועבלינק
* זייער וועב סייט

קאטעגאריע:חזרה בשאלה
פוטסטעפס

**פוטסטעפּס** (ענגליש: **Footsteps**; יידיש: פוסטריט) איז אן אמעריקאנער אידישער ארגענעזאציע אין ניו יארק וואס טוט צושטעלן בילדונג, פרנסה געלעגנהייטן און געזעלשאפטליכע חיזוק פאר די דאזיגע אידן וואס ווילן אויספריווען און זיך ארויסזעהן פון די פארמאכטער איזולירטער טייל פון די חרדישע וועלט אוואו זיי ווערן געבוירן און אויפגעצויגן, עס העלפט מענטשן וואס ווענדן זיך צו זיין אויף זייער אייגען אינציאטיוו און וואס זיכן מאראלישע הילף און שטיצע פאר זייערע לעבן'ס באדערפענישען צוגעפאסט צו זייערע כוחות און גלויבונגן. 

עס איז אויסגעשטעלט פאר חרדישע בחורים און מיידלעך וואס ראנגעלן זיך מיט זייערע פרומע פאמיליעס און פריינט, און פרובירן זיך לעבן וועלטלעך. - און דער איבערגאנג און טויש פון אזויפיל פריינט און פאמיליע צו אזא פיינפולער עלענטקייט פון די גרויסע וועלט קען זיי אינגאנצן חרוב מאכן.

פוסטריט פרובירט זיך ארויסצושטעלן אלס נישט אנטי-רעליגיעז אדער קעגן אידישקייט, בלויז אלס א תמיכה גרופע פאר חרדישע איגענט וואס וויל אויסוועלן אליין'ס זייער לעבנסשטייגער און נויטיגן זיך אלס לעבנסוויכטיגקייט אין הילף צוליב דעם וואס זייערע אלטע פריינט און פאמיליע ווילן זיי נישט קענען צוליב דעם וואס די תורה זאגט אז מ'דארף האסן און שטראפן א חוטא און מחלל שבת.

זי איז געווארן געגרינדעט דורך א לובאוויטשער מיידל וואס אירע עלטערן זענען געווארן בעלי תשובה און זי איז צוריק געווארן א חוזר בשאלה. עס האט אויך פילע פסיכיאטערן פון געוועזענעם סאטמארן חסידות וואס זענען געווארן אפגעפארן און העלפן ארויס פרישע אפגעפארענע גייסטיש זיך אן עצה געבן מיט זייער לעבן.

## זעט אויך
* הלל (חזרה בשאלה)
* עבי שטיין
* ליבי פאלאק

## וועבלינקען
* פוטסטעפס זייער היים בלאט.
* אן אפהאנדעלונג אין ענגליש אויף פוטסטעפס

קאטעגאריע:רעליגיע
קאטעגאריע:חזרה בשאלה
פאנצערגלאז

**בולעט פרוף גלאז** אדער **פאנצערגלאז** איז א סארט גלאז וועלכע קען אויסהאלטן די אטאקע פון א בולעט און ווערט גענוצט זיך צו באשיצן פון רויבערייען און אטאקעס.

אויפ'ן ערשטן בליק וועט א בולעט פרוף גלאז נישט אויסזען אנדערש ווי יעדע אנדערע גלאז, אבער מיט דעם ענדיגט זיך די ענדלקייט. א גלאז וועט זיך צוברעקלן אויב א קויל וועט אריינקראכן אין איר און א בולעט פרוף גלאז וועט ביישטיין דעם זעץ און בלייבן גאנץ. פארשטייט זיך אז עס איז געוואנדן לויט ווי דיק די גלאז איז און וואספארא ביקס עס ווערט גענוצט צו שיסן דעם קויל.

בולעט פרוף גלאז איז צוזאמענגעשטעלט פון דריי שיכטן. די צוויי דרויסנדיגע שיכטן זענען געווענליכע גלאז און אינדערצווישן איז פאראן א שיכט געמאכט פון א סארט פלאסטיק וואס ווערט גערופן פאליקארבאנעיט. די סארט מאטריאל פארמאגט א ספעציעלע שטארקייט און לאזט זיך נישט צוברעכן נאר וועט איינזאפן און האלטן די קויל אין זיך און די צווייטע שיכט גלאז וועט בלייבן גאנץ.

בולעט פרוף גלאז קען זיין דיק פון 7 מילימעטער ביז 70 מילימעטער. ווי דיקער אלס שטערקער און וועט קענען ביישטיין אפילו קראפטיגע געווער.
 
עס איז אויך פאראן א געוויסע סארט בולעט פרוף גלאז וועלכע איז נאר בולעט פרופ פון איין זייט ווען אין דער זעלבער צייט קען מען פון די אנדערע זייט צוריק שיסן און עס וועט יא דורכלעכערן אבער נישט זיך צוברעכן. אזעלכע גלאז ווערן גענוצט אין אויטאס פון וויכטיגע אפיציעלן (ווי דער פרעזידענט) אין פאל איינער וועט אנהייבן שיסן זאל מען קענען צוריק שיסן.

קאַטעגאָריע:מאטעריאלן
קאַטעגאָריע:מיליטער
היי טעק (פארום)

**היי טעק** איז א **הייד פארק** פארום, אן אינטערנעט שמועס פלאץ אויף יידיש וואו יידיש רעדנדע חרדים פארברענגען. 

די טעמע איז איבער **טעכענעלאגיע**

פארשידענע אינטערעסאנטע און נייע **טעכענעלאגישע ערפינדונגען** און נייע **קאמפיוטער פראגראמען** און זייערע פיטשעווקעס
 
מען קען דארט פרעגן פראגעס, עצות, און פראבלעמען, און מ'טוט ארויסהעלפן איינער דעם צווייטן בנוגע **פראגראמינג**, קאמפיוטער **טעכניקער**, און סתם הילף אויפן קאמפיוטער, און דעם אינטערנעט. 

עס איז דארט א וויכטיג ארט פאר היימישע '''פראגראמער'ס**, היימישע  קאמפיוטער  **טעקנישאן'ס**, היימישע **ביזנעס'לייט**, און סתם היימישע קאמפיוטער באנוצער 

הויפטזעכליך איז דער מדובר אין זאכן וואס קענען העלפן פאר ביזנעס ענינים. ווייל כידוע דער קאמפיוטער און דער אינטערנעט ווערט באנוצט דורך די עלטערע ערענסטע מענטשן חרדים אין מערסטענטייל נאר פאר מסחר.

אנדערשט ווי רוב **הייד פארק''' פארומס, איז ער ריין פון יעדער מחלוקת, לשון הרע, פאליטיק, און אפילו פון ליצנות. עס דרייען זיך דארטן אין מערסטענטייל נאר ערענסטע מענטשן וואס זענען שטארק פארנומען איבערן טאג, און דעריבער גיסט זיך נישט דארט קיין שפע פון תגובות אזוי ווי אין אנדערע פארום'ס. אבער כמעט יעדע תגובה איז אינטערעסאנט אדער באלערנד

* היי טעק 
* תקנות פון היי טעק 

קאַטעגאָריע:הייד פארק פארומען
קאטעגאריע:טעכנאלאגיע
אינטערנאציאנאלע דאטע ליניע

**קו התאריך** אדער **אינטערנאציאנאלע דאטע ליניע** איז אן אויסגעמאלענע ליניע אויף דער וועלט מאפע וועלכע טיילט אפ די וועלט צו קענען אויספארמירן א 24 שטונדן צייט זאנע.

וויבאלד די וועלט דרייט זיך טעגלעך קומט אויס אז עס וועט זיין ליכטיג און טונקל אויף צוויי אנדערע זייטן פון דער וועלט אין דער זעלבער צייט. 

מיט בערך 500 יאר צוריק איז א שפאנישער עקספלארער מיטן נאמען 'מעגאלין' געווען דער ערשטער וועלכער האט באוויזן ארומצוקרייזן די וועלט מיט א שיף גייענדיג מערב פון אייראפע און צוריק צו מזרח. ער האט פארמאגט א גרופע פון 250 מענער פון וועלכע נאר 18 זענען צוריק געקומען לעבעדיגערהייט ביי די ענדע פון זיין רייזע. ער איז אויך געשטארבן אין די לעצטע טעג פון די רייזע און די איבערלעבער האבן דעגרייכט אן אינזל נעבן שפאניע.

אנקומענדיג אויפ'ן אינזל האבן זיי זיך דערזען אז די איינוואוינער פון דעם אינזל זענען א טאג גערוקט אויף פאראויס ווי זיי. וויסנדיג אז זייער חשבון איז קראנט איז דאס געווען זייער אינטרעסאנט פאר זיי און מען האט דאס אפגעשיקט צו וויסנשאפטלער צו דערגיין פארוואס דאס איז אזוי.

פארשטייט זיך אז איינמאל מען ווייסט פון דעם אינטערנאציאנאלן דעיט ליניע (אדער קו התאריך אויף עברית) איז דאס זייער פארשטענדליך.

די מאפע איז איינגעטיילט צו 24 צייט זאנעס יעדע גערוקט מיט א שטונדע. די זאנעס לויפן פון צפון צו דרום און זענען ברייטער אין צענטער פון דער וועלט (טראפיקל לענדער) און שמעלער ביי די שפיצן. די צייט זאנעס זענען באשטימט אין אלע לענדער אזוי אז די צייטן זאלן שטימען צו יעדן. 

ערגעץ מוז זיך די זאנעס אנהייבן און ענדיגן ווייל זינט די וועלט איז רינדיג וועט מען צוריק קומען צו דעם זעלבן ארט ווען מען ענדיגט 24 זאנעס. דער ארט איז באשטימט געווארן אינעם פאציפישן אקעאן. קומט אויס אז ווען איינער פארט אדורך דעם ליניע גייענדיג צו מערב דארף ער צולייגן א טאג און פארקערט דארף ער אראפנעמען א טאג. אויב נישט וועט ער זיין גערוקט מיט א טאג פון אלע אנדערע מענטשן אין די שטאַט וואו ער וועט אנקומען. 

די ליניע איז נישט אינגאנצן גלייך ווייל עס וואלט אויסגעקומען אז עס וואלט געברויכט דורכשניידן יבשה און דאס וואלט געווען א פראבלעם ווייל מענטשן פון די זעלבע שטאט וואלטן עפעקטירט געווארן פון דעם ליניע און וואלטן געהאלטן צוויי אנדערע טעג. דערפאר האט מען אויסגעקרויזט די יבשה אויף די עטליכע פלעצער.

די ליניע קרויזט אויס די עק פון רוסלאנד און דערנאך די אינזלן מזרח פון אויסטראליע און ניו זילאנד.

## דער אידישער קו התאריך 
עס איז דא א גרויסע מחלוקה ביי די פוסקים, וויאזוי מען רעכנט דעם קו התאריך לויט די הלכה. די ערשטע מאל ווען די שאלה איז געווען נוגע למעשה איז געווען ביי די צווייטע וועלט מלחמה ווען ישיבה בחורים האבן זיך דארט אויפגעהאלטן און זיי האבן נישט געוואוסט ווען צו האלטן יום כיפור האט מען אנגעפרעגט קיין ארץ ישראל צום חזון איש וועלכער האט געשיקט זיין פסק אבער אנדערע האבן נישט מסכים געווען מיט אים.

אויב מען פארט אדורך דעם קו התאריך מאכט דאס פראבלעמען אין הלכה, ווייל מען פארלירט אדער געווינט א טאג, און דאס איז נוגע ביי תפילין, ספירת העומר, ז' נקיים, וכדומה.

קאטעגאריע:געאגראפיע
RSVP

די בוכשטאבן **RSVP** זענען די ראשי תיבות פון די פראנצויזישע ווערטער "répondez, s'il vous plaît," (רעפאן, סילל וואו פלע) וואס מיינט "ביטע ענטפערט". 

דער וואס שיקט די איינלאדענונג (אינוויטעישאן) ערווארט מען זאל צוריק שיקן דעם קארטל וועלכע ער האט אריינגעלייגט צו וויסן אויב איר וועט באשיינען די שמחה אדער נישט.
 
למעשה ווייסן רוב מענטשן נישט וואס די בוכשטאבן באדייטן אבער ווייסן אויף אזויפיל אז דאס מיינט אז מען דארף צוריק שיקן אן ענטפער.

קאטעגאריע:ראשי תיבות
רעוואלוציע

**רעוואלוציע** איז א איבערקערעניש. מען ניצט דער ווארט אויך ווען מרעדט וועגן א רעגירונג טויש און אויך רעדנדיג איבער א דראסטישער טויש אין סיי וואס.

## חילוק צווישן פוטש און רעוואלוציע 
א **פוטש** און א **רעוואלוציע** זענען צוויי אנדערע זאכן. אין א רעוואלוציע איז פאראן א באוועגונג צווישן דאס פאלק וואס וויל א טויש און ווען די באוועגונג ווערט גענוג גרויס און מאכטפול וועלן זיי זיך באוואפענען און אטאקירן די רעגירונג און איר אנידערזעצן. דאס קען אמאל פארמישן די מיליטער און אמאל נישט און איז געוואנדן אויב די רעגירונג האט די מיליטער מיט זיך אדער נישט. 

א ביישפיל פון א פירער וועלכער איז אריינגעקומען נאך א רעוואלוציע איז פידעל קאסטרא פון קובא, און א רייע קאמוניסטישע לענדער ווי כינע, וויעטנאם, לאאס און נאך. 

א פוטש איז אן אינערליכע אקט וועלכע האט גארנישט צעטאן מיט דאס פאלק. א פוטש קען קומען אלס א סופרייז אויך פאר דאס פאלק וויבאלד עס איז נישט בעפאר געווען א רעוואלוציע אין וועלכע דאס פאלק האט פארלאנגט א טויש. געווענליך וועט א פוטש געטאן ווערן דורך די מיליטער וועלכע איז די איינציגסטע גענוג מאכטפולע ארגאניזאציע וועלכע קען אראפברענגן די רעגירונג. 

אמאל איז א פוטש בלוטיג צוליב שלאכטן און אמאל קען עס אויסגעפירט ווערן אן א שאס ווי עס איז געווען דער פאל אין טיילאנד אין ענדע 2006. דער פרעמיער מיניסטער איז געווען אויסערן לאנד ווען זיין מיליטער האט ארומגערינגלט די רעגירונג געביידעס און איבערגענומען די לייצעס ביז א נייע רעגירונג וועט ערוועלט ווערן.

א פוטש קען אויך אמאל געמאכט ווערן דורך רעגירונג אפיציעלן זעלבסט אין פאל די מיליטער איז נישט איינשטימיג אדער וויל זיין נוטרעאל. אזא פוטש איז פרובירט געווארן קעגן היטלער אין ברען פון די צווייטע וועלט קריג ווען א טייל פון זיינע אייגענע מיניסטארן האבן איינגעזען אז ער איז נישט מער ווי א קאלטבלוטיגע רוצח און זיינע מעשים וועט נישט ברענגן קיין גוטס פאר דייטשלאנד. יענער פוטש איז דורכגעפאלן ווען א באמבע וואס האט אויפגעריסן אין היטלער'ס אפיס האט פארפעלט אים אומצוברענגן.

א פוטש קען קומען צוליב פארשידענע סיבות אויב די מיליטער אדער אפיציעלן באשליסן אז עס איז צייט צו באזייטיגן דעם פירער אוןו אמאל די גאנצע רעגירונג זיינע. אין טיילאנד, צום ביישפיל, האט מען באשולדיגט דעם פרעמיער מיניסטאר אלס קארופטירט און דאס איז געווען די איינציגסטע וועג וויאזוי מען האט געקענט שנעל פטור ווערן פון אים.

די לעצטע בלוטיגע פוטש איז געווען אין טשילע אין די 70'גער יארן וואו די מיליטער האט איבערגענומען די רעגירונג פאר איבער 15 יאר ביז ווילאנג מען האט געקענט איינשטעלן א נייע ציווילע רעגירונג. א פרידליכע פוטש איז געווען אין פאקיסטאן אין 99' פון וועלכע דער היינטיגער פרעזידענט פערוועז מושאראף איז געקומען צו דער מאכט.

*
עסיג

left|thumb|250px|עסיק
**עסיק** () איז א פליסיקייט וועלכע איז געמאכט פון נאטורליכע געוואוקסן וואס פארמאגן אלקהאל אבער איינמאל עס איז פארטיג איז עס מער נישט קיין אלקהאל און האט מער נישט די עפעקט.

וויניגער איז א פראנצויזיש ווארט גענומען פון צוויי פראנצויזישע ווערטער "ווין" וואס מיינט וויין און "איגרע" וואס מיינט זויער. צוריק מיט הונדערטער יארן האט מען געמאכט וויניגער פון וויין אבער מען האט דאס אויך געמאכט פון פארשידענע געוואוקסן וועלכע פארמאגן אלקהאל.
 
עס איז אמאל געווען א לאנגע פראצעדור פון עטליכע מאנאטן צו מאכן עסיק און נאך עטליכע פראצעסן פון לאזן די כעמיקאלן זיך טוישן האט מען באקומען עסיק. היינט נוצט מען בעיקר רייז, טרויבן פון איטאליע, און א געוויסע סארט האלץ וואס ווערט גערופן ביטש. די פראצעדור פון מאכן עסיק היינטיגע צייטן געדויערט נאר עטליכע שטונדן וויבאלד מען נוצט מאשינען וועלכע בלאזן אקסיגן און מאכט די כעמיקאלן זיך טוישן אין מינוטן.
 
עסיק נוצט מען היינט צו מאכן א טעם אין עסן אדער צו האלטן עסן פריש (ווי מארינירן). א צווייטע באנוץ איז אלס א רייניגונגס כעמיקאל צו וועלכע עס טוט א גוטע דזשאב צוליב איר שארפקייט.
קאַטעגאָריע:עסנווארג
פראנצויזן

**פראנצויזן** זענען פראנצויזישע בירגער, אדער מענטשן וואס שטאמען פון דעם שטח אין אייראפע וואס איז היינט פראנקרייך.

איידער די רוימען זענען געקומען אין דעם שטח וואס איז היינט פראנקרייך, האבן געוואוינט דארטן גאַלן. די רוימען האבן זיך אויסגעמישט מיט די גאלן. שפעטער זענען געקומען גערמאנישע מענטשן וואס האבן געהייסן **פֿראַנקען**. ווען די מערב רוימישע אימפעריע איז איינגעפאלן האט דער פראנקישער מלך קלאוויס דער ערשטער אויפגעשטעלט א דינאסטיע.

דער נאמען פראנקרייך נעמט זיך פון די פראנקען.

*
מוסר

צו מיינט איר מסירה? צו מיינט איר מסורה?

**מוסר** () איז די תורה פון אויסארבעטן די מידות בין אדם לחבירו און מעלות בין אדם למקום.

ר' ישראל סאלאנטער האט דאס אריינגעברענגט און אויפגעטאן אלס יסוד אין אידישקייט. און דאס איז געווארן פערזערווירט ביי די ליטוואקעס וואס האבן נישט קיין חסידות דאס ענדלעט שטאק צו די תורת החסידות נאר עס איז נישט אזויפיל מיט פשעטליך און פלפולים און קבלה זאכן.

עס איז אויך דא א אידישע שטרעמנוג וואס האט זיך גענדיגט ביי די צווייטע וועלט מלחמה פון רוסלאנד, בעיקר פון 5 סארטן שטרעמנוגן וואס זיי האבן געארבייט אויף אנדערע מידות.

# סלאבאדקע - גדלות האדם.
# נאווהארדאק - גדלות הבורא אדער שפלות האדם
# קעלם - שלוות הנפש

דער חזון איש שרייבט אין זיין ספר זייער שטארק קעגן די בעלי מוסר אפילו נאכן צענזור וואס מ'האט ארויסגעפליקט אסאך שטיקלך קעגן חסידים דארטן האט מען איבער געלאזט קעגן די בעלי מוסר ווייל די חסידישע ענינים האט נישט אזוי ווייט געשעדיגט די ליטוואקעס אבער די מוסר יא. 

ביי חסידים און צווישן רוב ליטווישע גדולים, האט מען לוחם געווען קעגן די בעלי מוסר צוליב דעם וואס זיי האבן אסאך גענאשט און געהייסן עוסק זיין אין השכלה. 

אין אמעריקע נאך דער מלחמה האבן בעיקר עוסק געווען צו גיין אין דעם מוסר מהלך צוויי גדולים ר' אלחנן יוסף הערצמאן און ר' אביגדור מילער.

## זעט אויך
*מוסר באוועגונג
*געוויסן
*עטיק

*
קאטעגאריע:מידות
קאטעגאריע:מעלות
קאטעגאריע:יידישע שטרעמונגען
ראשי תיבות

**ראשי תיבות** אדער אין אראמיש *נוטריקון* איז א קורץ ווארט פאר א לענגערע פראזע פון אפאר ווערטער וואס מ'באנוצט זיך אסאך ביים רעדן, געוויינליך קומט דאס די ערשטע אותיות פון אלע ווערטער.

געוויינליך אין ענגליש קומט דאס מיט פינטלעך אבער אין לשון קודש און אין העברעיש קומט דאס מיט צוויי אויבערשטרעכעלעך. אזוי **"** ווי צום ביישפיל צה"ל און נישט צ.ה.ל..

אין יידיש האבן אזעלכע געשריבן אזוי ווי אין לשון-קודש למשל: **ד**אס **ה**ייסט האט מען געשריבן **ד"ה** און נישט **ד.ה.** און אזעלכע האבן געשריבן ווי אין די אנדערע שפראכן מיט פינטלעך. לויט די ייווא שרייבט מען אויך אויף יידיש אזוי ווי אויף לשון-קודש מיט אויבערשטרעכעלעך.

ראשי תיבות שטייט נאך אין אלע אמאליגע ספרים, די גמרא זאגט מניין לראשי תיבות מן התורה שנאמר ירט הדרך לנגד, ירט ראשי תיבות י'ראה ר'אתה נ'טתה. אויך זאגט די גמרא (שבת קה) אנכי ראשי תיבות אנא נפשי כתבית יהבית. און נאך פארשידענע ראשי תיבות שטייט דארט.

עס איז א ספר ראשי תיבות וואס האט צוזאמנגעומען אלע סארט ראשי תיבות וואס מען טרעפט אין ביכער און אין ספר, און שרייבט וויאזוי עס מאכט.

*
טיטאניום

לינקס|250px
300px|קליין|טיטאַניום
**טיטאניום** איז א כעמישער עלעמענט מיט סימבאל **Ti** און אטאם נומער 22. ער איז אן איבערגאנג מעטאל וואס ווערט גענוצט פאר פארשידענע פראדוקטן . טיטאניום איז טייערער פון אייזן און סטיל וויבאלד עס איז שווערער צו פראדוצירן. כאטש מען נעמט דאס ארויס פון די ערד אלס א פארטיגע מאטריאל, פארלאנגט זיך א לאנגע פראדעצור דאס אפצוטיילן פון די מינעראלן און דערפאר איז דאס טייער.

טיטאניום איז בעסער פון אנדערע אייזן וויבאלד עס איז פיל לייכטער אין וואג און נאך אלץ אזוי שטארק. די קאליר פון טיטאניום איז טונקל זילבער (זייער נאנט צו גרוי). 

טיטאניום איז צום געפינען אין אונטערערדישע מינעראל קוועלער וואו מען טרעפט אייזן. די הויפט פראדוצירער פון טיטאניום זענען אויסטראליע, קאנאדע, כינע, אינדיע, נארוועגיע, דרום אפריקע, און אוקריינע. אין די פאראייניגטע שטאטן איז פאראן ווייניג טיטאניום. די שטאטן וואס פראדוצירן טיטאניום זענען: פלארידע, ניו יארק, ניו דזשערסי, און ווירזשיניע.

80 פראצענט פון טיטאניום ווערט פראדוצירט פאר די עראספעיס אינדוסטריע וועלכע ברויכן שטארקע מאטריאל וואס וועגט ווייניג. דאס ווערט אויך גענוצט אין פארשידענע מאשינען און היינטיגע צייטן אויך פאר פאלשע טיילן אינעם מענטש (ווי הארץ, היפס) וויבאלד אירע באשטאנדטיילן זענען דאס מערסטע ענליך צום מענטש ווי אלע אנדערע שטארקע מאטריאל וואס איז די נענסטע צו ביינער.

אנדערע באנוצונגן פון טיטאניום איז פאר שיך, קאמפיוטער עקוויפמענט, צירונג, האנט זייגער, ברילן, און נאך.

די מאטריאל איז אויסגעטראפן געווארן אין יאר ה'תקנ"א (1791) אין ענגלאנד אבער עס האט גענומען איבער 100 יאר (ה'תר"ע) ביז מען האט עס באוויזן צו ברענגען צו פראדוקציע און באנוץ.

קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
קאַטעגאָריע:איבערגאנג מעטאלן
קאנאלא אויל

קליין|250px|קאנאלא אויל
**קאַנאָלאַ אויל** איז א בוימל וועלכע איז אויסגעטראפן געווארן אין קאנאדע אין די 1970ער יארן. דער בוימל איז נידריג אין זויער און ווערט באטראכט אלס איינע פון די געזונטסטע בוימלען וועלכע מען נוצט אין עסן. דער נאמען קאנאלא איז צוזאמענגעשטעלט ווי פאלגנד: די ערשטע דריי בוכשטאבן CAN רעפרעזענטירט דאס לאנד קאנאדע, די O מיינט בוימל (*oil*), און די לעצטע צוויי בוכשטאבן L און A זענען ראשי תיבות פון low acid.

## אפשטאם און היסטאריע 
קאנאלא איז א זוימען וועלכע שטאמט פון אן אנדערע זוימען וואס רופט זיך רעפסיד. די סארט זוימען האט מען גענוצט הונדערטער יארן אין אזיע צו פראדוצירן א ריינע אויל וועלכע איז גענוצט געווארן אין היימען אלס ברענשטאף פאר די לאמטערנעס. ווען די סטים ענדזשין באן איז אויסגעטראפן געווארן איז רעפסיד געווען איינע פון די אוילן וואס איז גענוצט געווארן דערפאר און די פראדוקציע דערפון איז געוואקסן פילפאכיג.

דער קלימאקס פון רעפסיד האט דעגרייכט ביים צווייטן וועלט קריג ווען די וועלט האט געלעכצט פאר אייל וועלכע האט געטריבן די קריג מאשינען פון אלע וועלט מאכטן. טויזנטער פארמער האבן פארדינט שיין דערפון אבער זענען געבליבן אן ארבעט ווי נאר די מלחמה האט זיך געענדיגט און דער פארלאנג פאר רעפסיד איז געפאלן צו די נידריגסטע שטאפלן אין איר היסטאריע.

אין די 1970ער יארן האבן צוויי קאנאדישע פארמער פון דעם סאסקאטשעווען פראווינץ אויסגעטראפן קאנאלא אויל און האבן עס אנגעהויבן פארקויפן אין גרויסע קוואנטום וועלכע האט זיי רייך געמאכט. די קאנאלא זוימען איז לאנגע יארן געווען א ספעציעלער פראדוקט פון קאנאדע אבער עווענטועל האבן אויך אנדערע לענדער דאס אנגעהויבן פלאנצן.

## געאגראפישע אויסשפרייטונג 
קאנאדע איז די גרעסטע פראדוצירער פון קאנאלא אויל מיט 5 מיליאן מעטריק טאנען פער יאר. די פאראייניגטע שטאטן איז צווייט מיט 3 מיליאן טאנען. קאנאדע עקספארטירט רוב פון איר תבואה קיין אמעריקע און אנדערע לענדער. אמעריקע נעמט צווישן 3 און 4 מיליאן טאנען קאנאלא און צוויי מיליאן טאנען ווערט געשיקט קיין אייראפע, יאפאן, מעקסיקא, כינע, טייוואן און פאקיסטאן.

קאַטעגאָריע:עסנווארג
קאמערע

קליין|250px|אלימפוס קאמערע
א **קאמערע** איז אַ **פֿאָטאָ אַפּאַראַט** וועלכע ווערט גענוצט צו כאפן בילדער פון אביעקטן.

## טעכנאלאגישע עקלערונג 
א קאמערע איז צוזאמענגעשטעלט פון דריי עלעמענטן: אן אפטישער עלעמענט (די לינדז), א כעמישער עלעמענט (דער פילם) און א מעכאנישער עלעמענט (די מאשין אליינס). די קונץ איז וויאזוי די דריי שטעלן זיך צוזאם צו פראדוצירן א בילד. 

די אפטישע לינדז איז פשוט א שטיקל גלאז וואס שיקט די אינהאלט פון דעם אביעקט וואס זי זעט צום פילם וואס רעקארדירט דאס.
 
ליכטיקייט האט א טבע אז זי לויפט לאנגזאמער דורך א גלאז ווי אין דער לופט. ווען מען דרוקט אראפ די קנעפל ווערט ליכטיג פאר א סעקונדע, אבער די לינדז טוט פארלאנגזאמען די ליכטיקייט וואס מאכט אז די לינדז וועט גוט באטראכטן דעם אביעקט וואס זי זעט. יעצט ווען די ליכטיקייט גייט אוועק וועט די לינדז האבן א בילד פון וואס זי האט נארוואס געזען דורך די שטארקייט פון די ליכטיקייט וואס איז געווען שטערקער ארום דעם אביעקט ווי אויפ'ן אביעקט אליין אדער פארקערט. 

דאס צו פארשטיין גיט א שטארקן קוק אויף א ליכטיגע זאך וואס ליגט אין דער טונקל און דאן מאכט צו אייער אויגן וועט איר זען אז דער ליכטיגער אביעקט וועט בלייבן איינגעקריצט אין אייער ראיה אפילו ווען אייער אויגן איז פארמאכט. די זעלבע זאך פארקערט ווען מען קוקט אויף א טונקעלערע אביעקט אין א ליכטיגע אנוועזנהייט.

א פילם פארמאגט אין זיך א כעמיקאל וואס איז סענסיטיוו צו ליכטיקייט. די סעקונדע וואס די לעקטער פון דער קאמערע ווערט ליכטיג עפֿנט זיך אויף א קליין טירעלע וואס טיילט אפ צווישן די לינדז און דעם פֿילם, און די ליכטיקייט וואס איז פריער אויסגעפארעמט געווארן דורך דער לינדז ווערט רעקארדירט אויף די פילם ווייל די כעמיקאל מאכט א רעאקציע אויף יעדע פינטל ווי עס איז פאראן ליכטיקייט. ווען איר וועט עפענען א קאמערא ווען די פילם איז נאך נישט אריינגעדרייט וועט די פילם תיכף פארברענט ווערן ווייל די ליכטיקייט וועט דערגרייכן איבעראל.

קאַטעגאָריע:טעכנאלאגיע
קאַטעגאָריע:פאטאגראפיע
מאגנעט

left|thumb|250px|מאגנעטן
**מאגנאטיזם** איז א נאטורליכע שטיין (באקאנט מיט'ן נאמען לאדשטיין) און איז אן אספעקט פון עלעקטראמאגנאטיזם. 

אין א מאגנאט איז אריינגעמישט עלעקטאראן טיילעכלעך (שטויב). ווען עלעקטארן קומט נאנט צו עלעקטיריסיטי, די צוויי האבן א שטארקע פריינטשאפט, ציען זיי זיך צוזאמען און האלטן זיך אן. דערפאר ווען איר לייגט צו א מאגנעט צו אייזן, וועלכע איז אן עלעקטריק אביעקט, האלטן זיי זיך אן שטארק צוזאמען. ווי מער עלעקטאראנס עס איז דא אינעם מאגנעט אלץ שטערקער ציט ער צו עלעקטריק.

נאך אן אינטערסאנטער זאך וואס איז דא אין א מאגנעט איז דאס יעדע מאגנעט ציט צו די שפיצן פון די וועלט. ד.ה. יעדע זייט פונעם מאגנעט ציט צו אן אנדער שפיץ. איין זייט צום נארט פאל אין די אנדערע צום סאוט פאול. דאס איז ווייל ביי די עקן פון די וועלט זענען דא גרויסע מאגנעטישע בערג וואס ציט יעדע מאגנעט (פארשטייט זיך נאר איין זייט. ווייל די אנדערע זייט ציט צו די פארקערטע ריכטונג) צו זיין זייט אפילו ער איז טויזענטער מייל אוועק.

ווען צוויי מאגנאטן קומען זיך צוזאמען וועלן זיי זיך פון איין זייט באהעפטן און ווען מען וועט זיי אויסדרייען וועלן זיי זיך צושיידן און אוועקטאנצן. ווי פריער עקלערט ציט יעדע זייט פונעם מאגנעט צו אן אנדער שפיץ פון די וועלט. ווען איר נעמט צוויי מאגנעטן און איר דרייט זיי אויס צו איין זייט פון וואס זיי ציען, ד.ה. אז ביידע זענען למשל צו צפון, וועלן זיי זיך באהעפטן ווייל ביידע ציען צו די זעלבע זייט און איין מאגנעט ציט די אנדערע. ווען ביידע זענען אבער געלייגט צו קעגנגעזעצטע זייטן וועלן זיי זיך צושיידן ווייל איינער ציט צו די פארקערטע זייט ווי דער צווייטער.

קאטעגאריע:פיזיק
קאמפאס

left|thumb|250px|א קאמפאס
א **קאמפאַס** איז א סארט כלי וואס ווייזט אייביג אויף צפון זייט, דורך מאגנעטישע כוחות. דער קאמפאס קען זיין א כלי פול מיט וואסער וואס אויף דעם שווימט א שטיק האלץ, און אין דעם איז אריינגעשטעקט א נאדל וואס איז געריבען געווארן אויף מאגנעט, און דעריבער ווייזט ער צו צפון.

דער מאגנעט ציט צום צפון פאלוס וויאזוי מען זאל אים נישט דרייען ממילא ווייסט איר אז דארט איז צפון און פון דעם ווייסט מען שוין ווייטער וואו איז מזרח און מערב און דרום.

א קאמפאס פלעגט זיין די וויכטיגסטע זאך אמאל אויף א שיף, וואס אן דעם פלעגט מען זיך נישט קענען רירן פון דאנעט ביז אהער, און עס פלעגט זיין ספעציעלע געזעצן אויף ווער עס האט אנגערירט דעם קאמפאס, וואס פלעגט טאקע זיין פארשלאסן אין א ספעציעלן פלאץ וואס נאר דעם שיפס קאפיטאן האט בדרך כלל געקענט צו קומען.

דעם ערשטן קאמפאס האט מען ערפינדן אין אוראלט כינע אין די יארן פון דער האן דינאסטיע.

קאמפאסן אפטמאל האבן סימנים פאר ווינקלען אויף גראד אויך ווי (אדער צומאל אנשטאט) דער רויז. צפון שטימט מיט 0°, און די ווינקלען מערן זיך זייגערדיק, אזוי איז מזרח 90°, דרום איז 180°, און מערב איז 270°.

קאַטעגאָריע:געאגראפיע
קאַטעגאָריע:טעכנאלאגיע
קאַטעגאָריע:נאוויגאציע
פלאסטיק

300px|לינקס|קליין|פארשיידענע פּראָדוקטן געמאכט פון פּלאַסטיק
**פלאסטיק** איז אן אויסגעארבעטע מאטריאל וועלכע ווערט היינטיגע צייטן גענוצט צו א רייע פראדוקטן אנגעהויבן פון פלאסטיק בעגס און גייענדיג ביז אויטא טיילן און אפילו פליגער טיילן. דער באנוץ פון פלאסטיק איז זייער גרויס אין די מאדערנע וועלט וויבאלד עס איז ביליג, שטארק, און קען ווערן ריסייקעלט.

## פראדוקציע 
פלאסטיק איז געמאכט פון גרויסע ארגאנישע מאלעקולן (די קלענסטע פיזיקאלע זאך וואס פארמאגט אין זיך מערערע אטאמען דורך די צוזאמענהאלט פון כעמיקאלן) וואס קען אויסגעפארמעט ווערן צו פארשידענע פראדוקטן. פלאסטיק איז געמאכט פון א מאלעקול וואס הייסט פאלימערס. צו מאכן פלאסטיק מוזן די פאלימערס ווערן צולאזט און רינעדיג. 

## מעלות 
פלאסטיק איז א גאר גוטע פראדוקט צוליב דעם וואס עס קען ווערן הארט ווי א שטיין, שטארק ווי אייזן, לייכט ווי האלץ, דורכזיכטיג ווי גלאז, און בייגעוודיק ווי גומע. די וועלט היינט איז פיל מיט פלאסטיק ביי יעדע טריט און שריט.

## היסטאריע 
פלאסטיק איז אין אמת'ן שוין גענוצט געווארן מיט טויזענטער יארן צוריק אבער אויף אנדערע צוועקן און עס איז אנדערש געמאכט געווארן און האט אנדערש אויסגעקוקט. אין די אנפאנג יארן פון 19' האט מען אנגעהויבן פראדעצורן אלע ערליי מעטאלענע פלאסטיק וואס איז געווארן איינע פון די מערסט גענוצטע מעטאלן פון די וועלט.

א געוויסער שטודירער מיט'ן נאמען הערמאן סטודינגער פון דייטשלאנד האט געווינען דער מעדאל אלס דער גרעסטער פלאסטיק דעוועלעפמענט קאפ אין די יארן פון 19'. 

## באנוץ 
שטעלט אייך אראפ אויף יעדן ארט און הייבט אן זיך אומקוקן וועט איר זען אז אלעס ארום אייך איז אין טייל געמאכט פון פלאסטיק. אייער בעט פארמאגט פלאסטיק אויף די מאטראץ, אייער מאנטל האט פלאסטיק קנעפלעך, אייערע ברילן האט פלאסטיק גלעזער, אייער אויטא איז דאך א שטיק פלאסטיק, אייער עסן איז געפאקט אין פלאסטיק און אויך די עסצייג האט אויף זיך פלאסטיק, א.א.וו.

פלאסטיק קען אייביג צוריק צולאזט ווערן און איבערגענוצט ווערן פאר נייע פראדוקציע (ריסייקלינג).

קאַטעגאָריע:מאטעריאלן
השארת הנפש

**השארת הנפש** אין פראסט יידיש איבערטייטש *איבערבלייבונג פון נפש*. דאס איז אזא אידישער תורה טראדיציאנאלער באגריף און איסור אז מען טאר נישט צוזעהן אדער גיין נאנאט וכל שכן נישט טשעפענען דעם נפטרס קערפער ווייל וויבאלד מען שטייט דאך אויף תחיית המתים און די נשמה אדער נפש פליט ארויף אין הימל צו באקומען זיין שכר ועונש שאפט זיך א פארלאנג פון די לעבן געבליבענע ארום דעם נפטר צו היטן מיט כבוד און הייליגקייט די קערפער, דאס נישט לאזן פאלמעסען אדער אויסגראבן פון דעם קבר ווייל די נפש לעבט נאך אפילו דער גוף איז טויט. 

געוויסע פוסקים צייכענען אויך אן אז דאס איז מקור פון טמא אז מען זאל נישט גיין נעבן א נפטר כדי נישט צו באקומען ספיקות אין די אמונה פון השארת הנפש.

קאטעגאריע:מצוות און מנהגים
לערנען

**לערנען** מיינט זיך מעיין זיין אין א זאך, עס שטודירן, און ארויסציען מסקנות.

ווען מען איז מעיין אין די תורה הקדושה, הייסט עס געלערנט. און להבדיל אלף אלפי הבדלות ווען מען לערנט גוישע ביכער.

אויך ווען מען ווערט געוואויר נייע זאכן הייסט עס אז מען האט זיך געלערנט.

א שטודיע ווייזט אז יעדער מענטש לערנט זיך יעדן טאג אין דורכשניט דריי נייע זאכן.

קאטעגאריע:וויסנשאפט
נאמען

צו מיינט איר וויקיפעדיע:נאמען?

**נאמען** איז וויאזוי מען רופט אן א זאך אדער א מענשט אדער א באגריף. 

ביי מענטשן איז היינט צוטאגס דא לעצטע משפחה נמעען און ערשטע נמאען.

## קריאת השם
איז ווען מען גיבט א נאמען פאר א ניי געבוירן קינד.

*מען פירט זיך אז פאר א מיידל גיבט מען א נאמען ביים ספר תורה ווען דער טאטע איז עולה לתורה.

*פאר א אינגל גיבט מען די נאמען ביי די ברית.

קאטעגאריע:מנהגים
קאטעגאריע:סאציאלאגיע
*
היפ האפ

**היפ האפ מוזיק** איז א סטיל פון מוזיק וואס האט אנגעהויבן ביי די אפריקאנער-אמעריקאנער און לאטינא-אמעריקאנער געמיינדעס אין די גרויסע שטעט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, ספעציעל אינעם בראנקס בארא אין ניו יארק סיטי אין די 1970ער יארן. היפ האפ ניצט פויק־קלאפן פון א פויק־מאשין צוזאמען מיט א סטיל פון זינגען וואס ווערט גערופן ראפ. אין ראפ טוט דער זינגער זאגן ווערטער מיט א ריטעם און גראמען. די היפ האפ קולטור  איז נישט נאר די מוזיק נאר אויך די מאדע פון טראגן קליידער ווי למשל לויזע הויזן, לעדערנע ארבעט שטיוול און גרויסע העמדער.

די אלטשולע היפ האפ האט זיך אנטוויקלט אין די יארן 1979-1984; נאך דעם האט אנגעהויבן ניישולע היפ האפ וואס ניצט אויך עלעקטראנישע מוזיקן.

קאַטעגאָריע:אמעריקע
קאַטעגאָריע:קולטור
קאַטעגאָריע:מוזיק זשאנערס
שפיגל

קליין|250px|א בייבי קושט זיין אייגענעם געזיכט אויף א שפיגל
א **שפיגל** איז אן אביעקט וועלכע וואס שפיגלט אפ ליכט אויף א שטייגער אז מען קען זען אינעם שפיגל א בילד פון דער אריגיענעלער זאך.

שפיגלען ווערן געמאכט מערסטנס פון גלאז באדעקט פון הינטן מיט א דינע שיכט מעטאל - געווענליך זילבער.

שפיגלען ווערן געניצט אין פארשיידענע אפאראטן ווי טעלעסקאפן און קאמערעס.

אן אויטאמאביל דארף האבן שפיגלען צו דערלויבן זיין שאָפֿער צו זען וואס פאסירט הינטער אים.

שפיגלען ווערן אויך געניצט ווי מעבל צו מאכן שיין הייזער און אנדערע געביידעס.

## היסטאריע 
דער שפיגל איז א נאטורליכע געשעעניש און איז נישט אויסגעטראפן געווארן דורך מענטשן. זינט די וועלט שטייט האבן זיך פרויען באנוצט מיט שפיגלען. אין יעדן שטיק אייזן קען מען זיך אפשפיגלען און אויך אין יעדן טונקלן גלאז. אויב איר נעמט אליין א גלאז און לייגט אונטער א שווארצע סחורה וועט איר האבן א פארטיגן שפיגל.

לויט ווי מען ווייסט האט מען אמאליגע צייטן גענוצט מעש פאר א שפיגל. אין די יארן פון 1300 האט מען אנגעהויבן צו מאכן פראפעסיאנאלע שפיגלן פונקט אזוי ווי היינט.

## פאבריקאציע 
די וועג וויאזוי מען מאכט א שפיגל איז דורך נוצן קוועקזילבער און צין (צוויי עלעמענטן) מיט א שטיקל גלאז. די צוויי עלעמענטן ווערן ארויפגעגאסן אויפן גלאז און דאן לאזט מען זיי ווארימען ביז עס טרוקנט זיך אויס. איינע פון די צוויי עלעמענטן איז א זילבערנע קאליר וואס מאכט דעם שפיגל זילבער.

דער פראצעדור פון מאכן א שפיגל מוז זיין זייער פונקטליך. אויב די גלאז איז נישט הונדערט פראצענט גלייך אדער אויב די עלעמענטן ווערן נישט געגאסן אייניק וועט דער שפיגל ווייזן קרום. מען קען טאקע אסאך מאל זען ביליגע שפיגלעך וואס ווייזן אלעס אביסל שיעף.

## אין ליטעראטור 
* די מעשה אדורכן שפיגל פון לואיס קאראל פאסירט אין א שפיגל.

קאטעגאריע:מעבל
קאַטעגאָריע:אפטיק
רוזשין

**רוזשין** (; ; ) איז א יישוב אינעם  זשיטאמירער אבלאסט, אוקראינע, 25 ק"מ צפון פון פראהבישט און 30 ק"מ מערב פון סקווירא.

## היסטאריע
דער יישוב האט פריער געהייסן שערביוו, דארט האבן געוואוינט א מאנגאלער כאן מיט זיינע 13 שקלאפן. בערך אין יאר 1400 האבן די אדעלן פון ליטע געהערשט איבער דעם קיעוון רוס; שפעטער איז דאס געווארן א טייל פון דער פוילישער-ליטווישער קאמאנוועלט.

אין 1596, א פוילישער אדלמאן, גראף קיריק רוזשינסקי האט געענדערט דעם נאמען פון דער שטאט פון שערביוו אויף רוזשין. 

ביזן ערשטן וועלט קריג איז רוזשין געווען אין דער קיעווער גובערניע, רוסלענדישע אימפעריע.

## זעט אויך 
* רוזשין (הויף)

## וועבלינקען
* רוזשין און אומגעגנט 

קאַטעגאָריע:אוקראינע
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
שפאקטיוו

א **שפאקטיוו** איז אן אפטישער אינסטרומענט וואס טוט גרעסער מאכן א ווייטערן אביעקט.

## צוזאמענשטעל 
דער שפאקטיוו פארמאגט צוויי לינדזן וואס ווען ביידע ווערן געלייגט איינע בעפאר די אנדערע טוט עס דערנענטערן און גרעסער מאכן דער אביעקט אויף וועלכן מען קוקט.

די פאדערשטע לינז (וועלכע איז נעטנער צו די אויגן) ווערט אנגערופן א קאנקאווע לינז. דאס איז א אויסגעארבעטע לינז וואס ברענגט נענטער אן אביעקט צוליב איר געדרייטע פארעם. די זעלבע לינז ווערט אויך גענוצט אין טעלעסקאפן. די צווייטע לינז איז א געמישטע לינדז פון צוויי מאטריאלן פון וועלכע די מערהייט דערפון פארגרעסערט דעם אביעקט וואס איז נענטער געברענגט געווארן דורך דער קאנקאווער לינז.

די קאנקאווע לינז איז אויסגעארבעט און געשניטן אויף א שמאלע רינדיקייט אויף אריין וואס טוט וואונדערליך מאכן זען יעדער אביעקט נענטער. דאס איז נישט קיין טעכנאלאגישער אויסטרעף נאר איז שוין גענוצט געווארן טויזענטער יארן צוריק. די זעלבע לענס ווען מען דרייט עס אויס די פארקערטע וועג וועט עס ווייזן יעדער אביעקט ווייטער ווי עס איז באמת. ווייל די לינז איז דעמאלט אויסגעפארעמט די פארקערטע וועג.

## שפאקטיוו סארטן 
די נומערן און בוכשטאבן וואס שטייען אויפגעשריבן אויף אלע שפאקטיוון מיינען די גרויסקייט פון דעם בילד וואס ווערט געמאכט ווען מען קוקט אריין אין דעם שפאקטיוו. MM מיינט מילי-מעטער. א געווענליכער שפאקטיוו וועט האבן צוויי אויפשריפטן איינע וואס צייגט די גרויסקייט פון דעם בילד. און די צווייטע די ווייטקייט פון דער לינז.

קאטעגאריע:אפטיק
קאַטעגאָריע:געצייג
זעליג פליסקין

ר' **זעליג פליסקין** איז א שרייבער רעדנער און מגיד שיעור אין אש התורה אין אלט שטאט ירושלים. זיין תורה איז בעיקר געבויט אויפן דרך המוסר אז א מענטש ברויך זיך משלים זיין די מידות און טרעפן שמחה אין זיך פארבעסערן און אויך אנדערע און קאנסעקווענס. זיין אויפטו איז באזירט אויף 4 נקודות וואס דאס זענען די הויפט פאקטארן פון אלע זיינע ביכער און דרשות; 
# מאכן א ציל.
# פאזיציאנירן די מוח און קאנטראלירן וויאזוי און וואס מ'טראכט און פילט.
# זיך מאכן א זעלבסט בילד וויאזוי און וואס מען קוקט זיך אן און מ'פארעמט זיך אויס.
# זיך איינגעוואונען א פערזענליכקייט כאראקטער וואס איז געווינטשען.

אבער איבער אלעמען האלט רב פליסקין אז מען מוז אנהאלטן אייביג א פאזיטיווער סעיט אפ מיינד כדי צו ערגרייכן אלעס וואס מען טוט, צו דערגרייכן אונזער פולער פאנטעציאל און זיין פראדוקטיוו און ארויסברענגן דאס בעסטע פון אלעס און אלעמען אין נאטור ארום אונז.

ער האט געשריבן שוין איבער 20 ספרים אויף דעם גאנג אויף אלע טעמעס פון לעבן, אלעס אויף ענגליש.
# היט דיין צונג.
# האב ליב דיין שכן.
# א געיטוועי צו שמחה.
# סערענעטי.
# קוראזש.
# יישר כוח
# התעוררות
# חסד.
# הארמאניע מיט אנדערע.
# געדולד.
# בויען די אייגן זעלבסט אימעידזש און די זעלבסט אימעידזש פון אנדערע.
# מיין פאטער מיין קעניג.
# כעס, דער אינעוויניגסטער לערער.
# חתונה.
# 
און נאך...

## ביאגראפיע
ער איז געבוירן געווארן אין באלטימאר. ער האט געלערנט אין דער חפץ חיים ישיבה און אין בריסק. זיין פאטער איז געווען א תלמיד פון חפץ חיים אין ראדין און הרב פליסקין האט שוין אסאך געשריבן זכרונות פון זיין פאטער וואס ער האט אים פארציילט.

## ווערן אַ מחבר 
דער פאָטער פון פּליסקין, הרב שמואל פּליסקין, איז געווען א תלמיד פון ישראל מאיר קאַגאַן, באוואוסט אלס דער חפץ חיים, אין דער ראדינער ישיבה אין פוילן און האט געשריבן א יידיש-שפראך ביאגראפיע פון אים, דער חפץ חיים: Zine Leben un Shafen (ווארשע , 1936). אין 1974, נאָך שרייבן אַן אַרטיקל פֿאַר דער ייִדישער אָבסערווער וועגן דעם לעבן פון דעם חפץ חיים, "דער פּראָפיל פון אן אוהב ישראל", איז זעליג פּליסקין געבעטן צו שרייבן א בוך וואָס דערקלערט די לערנונגען פון דעם חפץ חיים. דער רעזולטאַט איז געווען זיין ערשטער בוך, היטן דיין צונג.

## קראַנט אַרבעט 
עטלעכע יאָר נאָך [ווען?] פליסקינס אריבערגאנג קיין ישראל, האָט די ארויסטריטן ארגאניזאציע אש התורה אים געבעטן צו רעדן וועגן מענטשלעכע עמאָציעס און באציאונגען. פּליסקין איצט אָפפערס כאַסענע קאַונסלינג און אַרבעט מיט מענטשן צו מוטיקן זייער פערזענלעכע וווּקס און פֿאַרבעסערונג. ער בלייבט ענג פארבונדן מיט אַיש התורה און רעפֿעראַטן אין ישראל און אין די פארייניקטע שטאטן.

## פילאָסאָפיע 
די פאָקוס פון פּליסקינ׳ס לערנונגען איז העלפּינג מענטשן פֿאַרבעסערן זיך און געפֿינען גליק. ער האלט אַז עס זענען פיר יקערדיק אַספּעקץ וואָס מאַכן זיך מיר און וואָס מיר ווערן:

שטאַט פון גייַסט

זעלבסט בילד

פּערזענלעכקייט טרייץ

צילן

די מערסט וויכטיק, פּליסקין גלויבט, איז אַז מיר האַלטן אַ positive מיינונג פון דער מיינונג, אַלאַוינג אונדז "צו זיין פּראָדוקטיוו און דערגרייכן אונדזער פול פּאָטענציעל, דערגרייכן אונדזער צילן און ברענגען די בעסטער אין אנדערע."

## פערזענלעכע לעבן 
פּליסקין וואוינט אין ירושלים מיט זיין משפּחה.

קאטעגאריע:מידות
קאטעגאריע:מוסר באוועגונג
קאטעגאריע:רעדנער
קאטעגאריע:חרדישע שריפטשטעלער
קאטעגאריע:מחברי ספרים
קאטעגאריע:רבנים אין ישראל
יעקב אבינו

קליין| רחל אמנו מיט יעקב אבינו על יד הבאר (צייכונג, ויליאם דייס, 1853 בריטיש)
[קליין| לאה אמנו מיט קינדרלך, יעקב מיט [לבן]]
[קליין| [ברכה|ברכת יעקב למנשה ואפרים מיט יוסף און אסנת (ציור)]]
**יעקב אבינו** גרופן **בחיר שבאבות** איז איינער פון די דריי עלטערן פונעם יודישן פאלק: (אברהם, יצחק און **יעקב**). ער איז געווען א זון פון יצחק מיט רבקה, און א צווילינג פון עשו אבי אדום. איידם לבן הארמי ועדינה.

לויטן מסורת איז יעקב געבוירן ערב סוכות , און ער איז נפטר געווארן ערב סוכות  ביי דער עלטער פון 147. יעקב איז געווען אן אור אייניקל פון תרח (דורך אברהם און יצחק) און אן אור־אור אייניקל פון תרח (דורך הרן, שרה און יצחק).

פון אים איז ארויסגעקומען גאנץ כלל ישראל דורך זיינע קינדער די הייליגע צוועלף שבטים. ער האט געהאט פיר ווייבער: לאה, רחל, בלהה און זלפה.

פון לאה האט ער געהאט די קינדער:
* ראובן
* שמעון
* לוי
* יהודה
* יששכר
* זבולן
* דינה

פון רחל האט ער געהאט:
* יוסף
* בנימין

פון בלהה האט ער געהאט:
* דן
* נפתלי

פון זלפה האט ער געהאט:
* גד
* אשר

קאַטעגאָריע:אבות און אמהות
קאַטעגאָריע:תקופת אברהם אבינו
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
יצחק אבינו

**יצחק אבינו** איז געווען דער זון פון אברהם אבינו און שרה אמנו, און פון זיין זון יעקב אבינו איז ארויסגעקומען דאס אידישע פאלק. 

יצחק האט געלעבט 180 יאר. זיין ווייב איז געווען רבקה אמנו, טאכטער פון בתואל הארמי און שוועסטער פון לבן הארמי.

יצחק האט געהאט צוויי זין, יעקב און עשו.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:תקופת אברהם אבינו
קאַטעגאָריע:אבות און אמהות
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
קאפיטאליזם

[קליין|200px|[אדם סמיט, גרינדער פון קאפיטאליזם]]
**קאפיטאליזם** איז א פאליטישע מעטאד וואס באגרעניצט די רעגירונג פון זיך אריינמישן אין דער עקאנאמיע און סאציאלאגיע פון די בירגער און לאזן א פרייען מארק. לויט דעם מעטאד, האט יעדער בירגער א זכות אנצופירן זיין פארמעגן אויף א פאל אז די רעגירונג זאל זיך נישט מישן אין זיין פארמעגן צוליב עקאנאמישע אדער סאציאליסטישע סיבות. דער מעטאד האט זיך אנטוויקלט אין אייראפע צווישן דעם 16טן י"ה און דעם 19טן י"ה. 

דאָס ווארט "קאפיטאל" שטאמט פון לאטייניש וואס מיינט "הויפט". דער ווארט האט קארל מארקס אריינגעבריינגט אלס א נעגעטיוו-ווארט, אבער עס איז שפעטער אנגענומען געווארן אויך ביי די קאפיטעליסטן.

ביי קאפיטאליזם מעג יעדער איינער פארקויפן אדער בארגן זיין פארמעגן, און א צווייטער מעג קויפן אדער בארגן פון זיי. ווען איינער וויל פארקויפן און א צווייטע וויל קויפן, דארפן זיי נישט נעמען רשות ביי קיינעם. מענטשן קענען פירן א מארק (קויפן און פארקויפן איינער מיט אנאנד) אן בעטן רשות. די דעפיניציע פון קאפיטאליזם און די פרייער מארק עקאנאמיע האט דער פילאסאף אדם סמיט איינגעפירט (אין זיין בוך "די רייכקייט פון פעלקער").

ליבעראליזם איז פרא־קאפיטאליזם. אבער סאציאליזם, נאציזם, פאשיזם, אנארכיזם, קאמוניזם און סאציאל דעמאקראטיע זיינען אנטי־קאפיטעליזם.

אין יאר ה'תרפ"ט, נאך דעם וועלט ווירטשאפט קריזיס וואס האט פאסירט צוליב די קאפיטאליזם וואס האט געהערשט אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע, האט דער 32סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע, פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט, איינגעפירט די נייע ארדענונג. טייל האלטן אז ער איז געווען באאיינפלוסט פון דעם עקאנאמיסט דזשאן מיינארד קינס, וואס האט געהאלטן אז קאפיטאליזם קען זיך נישט ראטעווען אליין פון א דעפרעסיע, דערפאר מוז די רעגירונג אין אזא פאל ארויסגעבן מער געלט ווי עס קומט אריין פון שטייערן.

קאַטעגאָריע:פאליטישע וויסנשאפט
קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע
קאַטעגאָריע:האנדל און פינאנץ
שמואל וואלף ערענטאל

ר' **שמואל וואלף עהרענטאל** איז א קאמפאזיטאר און זינגער פון הארציגע חסידישע ניגונים. ער האט א טייפ פון אלע זיינע ניגונים מיטן נאמען:

ער איז א טאהשער חסיד און זון פון דעם שלעסער פארעכטער אין וויליאמסבורג.

ער וואוינט אין מאנסי.

קאטעגאריע:יידישע קאמפאזיטארן
קאטעגאריע:פרומע זינגערס
געפעכט

**געפעכט** אדער **קאנפֿליקט**: ווען צוויי מענטשען קריגען זיך, הייסט דאס א געפעכט.

קאַטעגאָריע:מענטשליכע אויפפירונג
חיים לייב כ"ץ

קליין|ביים באקן מצות
ר' **חיים לייב כ"ץ** איז דער סערדאהעלער רב פון בארא פארק, ברוקלין.

ר' חיים לייב איז א זון פון ר' יהושע כ"ץ, דער סאמבאטהעליער רב. אין זיין יוגנט איז ער געווען ראש הכולל אין סאטמארער כולל. ער איז יארן לאנג געווען דער רב פון דער בעלזער קהילה אין ברוקלין, ניו יארק. שפעטער האט ער געגרינדעט אן אייגענעם בית המדרש "סערדאהעל" אין בארא פארק.

אויך איז ער דער הויפט רב המכשיר פון בארא פארק עירוב.

ער איז געווען שטארק דבוק אין צדיקים פונעם לעצטן דור די סאטמערער, קלויזנבורגער, בעלזער און ליובאוויטשער רבי'ס.

ער איז א ברודער פון רבי אשר אנטשיל כ"ץ דער היינטיגער וויענער רב, און פון ר' שלמה זלמן כ"ץ דער תולדות אהרן רב אין וויליאמסבורג, ברוקלין.

כ"ץ, חיים לייב
זיפ קאד

**זיפ קאד** איז די סיסטעם פון פאסט קאדן געניצט אין די פאראייניגטע שטאטן. יעדע געגנט וואס די פאסט מארק מוז אנטהאלטן כדי עס זאל אנקומען דעליווערט אהין.

דאס איז די בוכשטאבן פון ז'אנע א'ימפראוומענט פ'לען. וואס דאס איז א סיסטעם צו פארגרינגערן און פארשנעלערן איינצוטיילן די געגענטער לויט נומערס אין עקסטערע זאוןס צו צעטיילן די פאסט יעדע זיפ עקסטער.

## דרויסנדיגע לינקס 
* פון די פאסט אפיס זוכט אויף א זיפקאד. http://zip4.usps.com/zip4/citytown.jsp

קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן
אויטאביאגראפיע

**אויטאביאגראפיע** (פון גריכיש: αὐτός-*אויטאס* זעלבסט, און βίος-*ביאס* לעבן, און γράφειν-*גראפֿיין* שרײַבן) איז א ביאגראפיע וואס א מענטש שרייבט איבער זיך זעלבסט.

אדער, אן אנדערער שרייבט איבער אים, לויט וואס ער זעלבסט האט פארציילט פאר דעם שרייבער.

דאס הייסט; אז ס'דא אזעלכע אויטאביאגראפיעס, וואס ווערן געשריבן דורך א צווייטן - נישט דורך דעם מחבר, און יענער ווערט אנגערופן א **גייסט-שרייבער** [ענגליש: ghostwriter], דאס מיינט, אז דער מחבר נעמט א גוטער שרייבער, און מאכט מיט אים א קאָנטראַקט צו באשרייבן זיינע איבערלעבענישן. אבער די נאמען אויפ'ן ביכל איז פונעם מחבר - נישט פונעם שרייבער, ווייל יענער נעמט בלויז אלע דעטאלען פונעם איבערלעבער, און מאכט עס מער פליסיג און מיט א פראפעסיאנאלער שפראך.

קאַטעגאָריע:ביאגראפיע
קאַטעגאָריע:היסטאריע
פערד

דאס **פֿערד** (*Equus ferus caballus*) איז א מין בהמה. אַ פערד װאָס איז מין נקבה הײסט אַ קליאַטשע; אַ פערד װאָס איז מין זכר הײסט אַן "אָגער".

עס זענען דא עטליכע סארט פערד, קודם זענען דא
:1) דאס פלינקע פערד, וואס ווערט גענוצעט דורך רייטערס און לויפערס. 
:2) דאס מעכטיגע פערד, וואס זענען די שטארקע פערד, צווישן זיי איז דאס בעלגישער פערד וואס איז א מעכטיגער גרויסע פערד. 
:3) דאס וואלד פערד. 
:4) דאס אראבישע פערד וואס איז באוואסט מיט איר קלאסיסשקייט, און שיינקייט. 
:5) דאס פּאָני פערד וואס איז דאס דורכשניטליכע ארבעט פערד. און ווערט אויך גענוצט היינט צו טאג אלס א פארוויילונגס חיה. ַ
:6) דאס ליפיצע פערד וואס די בעלי עגלה פלעגן עס נוצן צו טראגן מענטשן פון איין פלאץ צום צווייטן.

דאס פערד איז באקאנט אלס א בהמה וואס איז געטריי צו זיין האר, עס וועט פאלגן אלעס, דאס איז זיין טבע עס איז א שטילע און א פאלגנדיגע, און אויב איז עס שלעכט גיט מען אים א שמייס מיט א קאנטשיג, און עס ווערט וואויל.

דאס אויסזען פון א פערד איז זי האט א לאנגע האריגע שאל ארום איר גענאג, קליינע אויער, און א לאנגן וויידל.

א פערד איז איינער פון די בעלי חיים וואס איז שוין געשטוביקט געווארן פון אוראלטע צייטן.

## דאס פערד אלס לויפער 
דער טבע פון א פערד איז אז עס קען שנעל לויפן, זי ווערט פארעכנט פאר די שנעלסטע לויפער צווישין די בהמות, און דער בעסטע לויפער צווישן די חיות, עס זענען אפשר דא באשעפענישן וואס קענען שנעלער לויפן פונעם פערד, אבער זיי קענען זיך בשום אופן נישט פארמעסטן מיטר דעם לאנגען צייט און דעם גוטן סארט לויפן פונעם פערד, איר קערפער איז ספעציעל געאיינגעט דערצו וויבאלד זי האט א שטארקער קערפער איר הויט זענען אויסגעצויגן, און די פיס זענען דין.

די מעלה פארוואס עס קען לויפן איז אויך צוליב דעם וואס זי קען שטיין א גאנצן לעבן אויף אירע פיס און נישט ווערן מיד, זי שלאפט אפילו שטייעדיגערהייט, ווען דאס פערד זיצט א לענגערע צייט איז דאס א סימן אויף קרענק.

## אנדערע זגאלן פון דעם מין
דאס פערד איז איינער פון די זגאלן וואס געהערן צום מין *Equus*. די אנדערע זענען דער אייזל , די בארג זעברע, די פלוין זעברע, גרעווי זעברע, ווילדאייזל און טיבעטישער ווילדאייזל. זיי קענען רעפראדוצירן איינס פון אנאנד, אבער די קינדער זענען אומפרוכפער. מערסט באוואוסט פון זיי איז דער מוילאייזל, וואס ווערט געבוירן פון אן אייזל און א קליאטשע.

קאַטעגאָריע:פערד
קאַטעגאָריע:לאנדווירטשאפט
מנוחת הנפש

**מנוחת הנפש** איז א מידה אין חובת הלבבות ווערט דאס אנגערופען מידת ההשתוות. 

אז נישט קיין חילוק וואס עס לויפט ארום דעם מענטש, גוטס אדער שלעכטס איז דאס אן אייניגער אפעקט אויף זיין עמאציעס, און דער מענטש טוט זיך העכעראן איבערן מצב. 

קאטעגאריע:מידות
קאטעגאריע:מוסר
ריינקייט

**ריינקייט** אדער זויבער. איז דאס פארקערטער באגריף פון שמוציג.

*
טויבקייט

קליין|געבוי פון אויער
**טויבקייט**, אין װיסנשאַפֿטלעכער און אין מעדיצינישע שפראך, רעדט זיך פון א פיזישער שוועריקייט אדער אוממעגליכקייט צו הערן א קול.
א קינד וואס איז טויב איז אים שווער צו לערנען א שפראך.

ביי דערוואקסענע מענטשן איז טויבקייט א פראבלעם אין דער געזעלשאפט, ספעציעל ביי דער ארבעט. א הערן אפאראט קען העלפן א מענטש וואס הערט נישט גוט צו הערן בעסער. א סך מענטשן פארלירן א טייל פון זייער הערן ווען זיי ווערן עלטער. אז איינער הערט א קול וואס איז צו גרויס קען דאס שעדיקן זיין הערן.

10% פון אלע מענטשן אויף  דער וועלט ליידן פון א מאס פון טויבקייט.

## אנדערע באנוצן 
מען זאגט אויף א מענטש אז ער איז א "טויבע מייער" ווען א מענטש מאכט זיך ווי ער הערט נישט ווען מען טענה'ט זיך מיט אים.

קאַטעגאָריע:געזונט
קאַטעגאָריע:דעפעקטיווקייט
באם

**באם** איז א צונאמען פאר שוואכע מענטשן פון מאראלישן שטאנדפונקט, געווענליך אפגעפארענע אדער מאדערענע אידן

ביי חסידים ווערט מען אזוי גערופן אויב מען שניידט זיך די בארד אדער מען זיצט אפ אויפן אינטערנעט אגאנצן טאג, און ביי די ליטווישע אויב מען לערנט נישט פלייסיג

פארהאן פילע באמעס וואס טוען ווייטער שעצן און מכבד זיין זייערע עלטערן טראץ וואס זייערע עלטערן זענען געווענליך יא פרומע אידן, ווידעראום איז פארהאן אזעלכע וואס טוען ווידערשפעניגן אין זייערע ערציער און אין די פרומע אידן, און צומאל איז אפילו פארהאן אזאנע וואס וועלן פרובירן ענג מאכן די פרומע אידן מיט וואס אימער, ווי נפתלי מאסטער טוט מיט זיין יאפפעד ארגעניזאציע

קאַטעגאָריע:מענטשליכע אויפפירונג
אלבאני

**אלבאני** איז די הויפטשטאט פון ניו יארק. אלבאני געפינט זיך 240 ק"מ צפון פון ניו יארק סיטי, אויפן מערב ברעג פונעם האדסן טייך.

קאַטעגאָריע:ניו יארק
נסים קארעליץ

קליין|הרב נסים קארעליץ
הרב **שמריהו יוסף נסים קאַרעליץ** (ט' סיון ה'תרפ"ו – כ"ג תשרי ה'תש"ף) איז געווען ראש כולל פון כולל חזון איש. ער איז א פלומעניק פון חזון איש און איז געווען גערעכנט דער גרעסטער פוסק ביי די בני ברק׳ער ליטוואקעס.

זיין פאטער איז געוון רבי נחום מאיר גאלאווענציץ און זיין מוטער בתיה איז געווען א טאכטער פון רבי יצחק קארעליץ.

ער האט געהייראט לאה, די טאכטער פון הרב צבי הירש הכהן קאפשיץ און מרת רוחמה חיה (שענקער), אן אייניקל פון הרב יוסף חיים זאנענפעלד.

ער איז געווען רב פון רמת אהרן אין בני ברק.

## זיינע ספרים 
**חוט שני**

## משפחה 
די קינדער פון הרב נסים קארעליץ און זיין ווייב לאה (תרצ"ב - ג' אדר תשע"ה) זענען:
* מרדכי קארעליץ, בירגערמייסטער פון בני ברק פון 1998-2003 פון דער דגל התורה פארטיי.
* צפורה (נפ' תשנ"ח),  ווייב פון הרב שריאל ראזנבערג - אב"ד בית דין צדק בני ברק
* די ווייב פון הרב מענדל לובין - דיין ומו"צ אין זיין בית דין
* די ווייב פון הרב אורן אסטערן - ר"מ אין ישיבת רינה של תורה אין כרמיאל (אונטער ישיבה פון ישיבת ארחות תורה).

קאטעגאריע:ליטווישע רבנים
קאטעגאריע:רבנים פון בני ברק
קאַטעגאָריע:דגל התורה
קאַטעגאָריע:תלמידים פון חזון איש