open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
דוד אלימלך דים

**דוד אלימלך דים** איז געווען חזן אין דער שטאט קראקע, פוילן. שפעטער איז ער געפארן וואוינען קיין אנטווערפן, בעלגיע, און פון דארט האט מען אים דעפארטירט קיין אוישוויץ וואו ער איז אומגעקומען אויף קידוש השם, הי"ד.

ער האט רעקארדירט בערך צען פלאטעס מיט ניגונים און קאמפאזיציעס וואס זענען פארבליבן פון אים אלס פאראייביקונג.

## וועבלינקען 
* א רעקארד פון דוד דים אויף ספירה

קאַטעגאָריע:חזנים
לא פאז

**לאַ פאַז** ( ; ) איז די אדמיניסטראטיווע הויפטשטאט פון באליוויע, ווי אויך די דעפארטמענט הויפטשאט פון לא פאז דעפארטמענט, און די צווייטע גרעסטע שטאט (לויט באפעלקערונג) אין לאנד נאך סאנטא קרוז. 

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:באליוויע
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין דרום אמעריקע
אלטער יחיאל קארניאל

ר' **אלטער יחיאל קאַרניאָל** (ה'תרט"ו - ו' כסליו ה'תר"צ) איז געבוירן אין פוילן און געווען דארט אן אויסגערופענער חזן.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן אין דזיאלאשיץ, קעלצער גובערניע, צו זיין פאטער אברהם וועלכע איז געווען א סוחר.

ביי די זעכצן האט ער שוין באקומען א חזנות פאסטן אינעם באקאנטן רבי אייזיקס רבי יעקלס שוהל אין קראקע. דערנאך האט ער געדינט אין פארשידענע שטעט אין גאליציע און אונגארן, ווי אלט-אויבן, גרויסווארדיין, מישקאלץ, סאבאדקע און נאך.

שפעטער האט ער אימגירירט צו די פאראייניגטע שטאטן און געדינט אלס חזן אין ביהמ"ד אוהב צדק אין מאנהעטן, ניו יארק וואו ער איז געבליבן זיבן יאהר.

דערנאך איז ער געפארן צוריק קיין אדעס אויפן פארלאנג פון דער דארטיגער קהילה, און דערנאך איז ער אין ליכט פונעם אדעסער פאגראם צוריק געקומען קיין אמעריקע וואו ער איז געווארן חזן אין דער ראמענישער שוהל אויף 118 סטריט. פון דארט צו ביהכ"נ שערי צדק, און דאן צוריק צו אוהב צדק.

## שטימע און חזנות סטיל 
חזן קארניאל איז באקאנט אינעם עולם החזנות אלס ריכטיגער **זאגער** מיט א אויסערגעווענליכער אייגנארטיגער התלהבות, השתפכות הנפש  און ווארימקייט.

דער בארימטער חזן יהושע ווידער איז געווען פון זיינע תלמידים און זינגט אויף זיין גאנג, ספעציעל האט ער גענומען זיין לאנגן קאלאראטור מיט וואס ער איז באקאנט.

ער האט איבערגעלאזט פילע חזנישע קאמפאזיציעס וואס ער האט רעקארדירט אין די עלטערע יאהרן, וואו מ'קען הערן א טייל פון זיין גרויסקייט אלס חזן און בעל תפלה.

## וועב 
* א אלבאם פון זיינע תפלות ביי דזשודעיקאו סאונד ארכיוו http://faujsa.fau.edu/jsa/music_album.php?jsa_num=800001&queryWhere=jsa_num&queryValue=800001&select=title&fetch=300&pagenum=13&return=findalbums 
* ממקומך אויף יו טוב 
* שמע קולנו
* http://www.bhol.co.il/forums/topic.asp?topic_id=2558073&forum_id=14617 

קאַטעגאָריע:חזנים
קאַטעגאָריע:פוילישע יידן
קאטעגאריע:מענטשן פון ניו יארק
יעקב פנחס פערלמוט

**יעקב פנחס פערלמוט** (מער באוואוסט אלס יאַן פירס; 1904 - 1984) איז געווען א חזן און אן אפערע זינגער.

ער איז געבוירן אין ניו יארק'ס לאוער איסט סייד אין יאר 1904 צו זיין פאטער לוי הכהן פערלמוט און זיין מוטער אנא, וואס האבן אימיגרירט פון האראדעץ אין דער ליטע.

אלס קינד האט ער געזונגען אלטא אין די כאר שכנות'דיגע שולן, וואס דאס האט אים געברענגט די אינטרעסע אין יודישער מוזיק. ער האט אויך געשפילט א פידל.

ער איז געווען א באליבטער אפערע טענאר זינגער. און אויך האט ער רעקארדירט פילע חזנישע קאמפאזיציעס און יודישע לידער.

ער האט געהייראט אליס קאלמאנאוויץ.

ער איז געשטראבן אין יאר תשמ"ד (1984).

זיין שוועסטער שרה האט געהייראט דעם חזן און זינגער ראובן טיקער.

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:כהנים
קאַטעגאָריע:חזנים
קאַטעגאָריע:אפערע
דוד קוסעוויצקי

**דוד קוסעוויצקי** (ה' טבת תרע"א 1911 - י"ג אב תשמ"ה 1985) איז געווען א חזן אין פוילן, ענגלאנד און אמעריקע.

## ביאגראפיע 
דוד קוסעוויצקי איז געבוירן ה' טבת תרע"א אין סמארגאן, ליטע (היינט בעלארוס).

ער האט צוערשט געדינט אין דעם כאר פון זיין ברודער משה אין ווילנע צוזאמען מיט זיין ברודער שמחה, דערנאך איז געווארן דיריגענט פאר זיין ברודער יעקב אין לעמבערג און דערנאך פאר זיין ברודער שמחה אין ראוונע.

ווען שמחה איז געגאנגען ווערן חזן ערגעץ אנדערש האט מען אים אויפגענומען אלס הויפט-קאנטאר אין ראוונע. דריי יאר שפעטער האט ער אנגענומען אן איינלאדענונג פון דער הענדאנער שול, א בארימטע קהילה אין לאנדאן, ענגלאנד.

צוועלף יאר איז ער דארט געווען חזן ביז ער האט אימיגרירט צו די פאראייניגטע שטאטן אין 1948 וואו ער איז געווען חזן אין טעמפל עמנואל אין בארא פארק ביז זיין פטירה.

דוד קוסעוויצקי האט אסאך געזונגען אויף קאנצערטן. ער איז געווען בארימט מיט זיין מאכן אינטרעסאנטע טעראפי מיט זיין שטימע אינמיטן זינגען, מיט זיין זינגען יודישע לידער און מיט זיין חוש פון הומאר.

ער איז געווען דער יונגסטער פון די פיר ברידער קאסעוויצקי, אלע חזנים.

## קאמפאזיציעס 
* וכל החיים

## רעפערענצן 
* דוד קוסעוויצקי (פון דזשעפרי שיסלער)  

קאַטעגאָריע:חזנים
קאַטעגאָריע:יידישע קאמפאזיטארן
קאַטעגאָריע:יידיש שפראך זינגערס
קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן
קאַטעגאָריע:מענטשן פון ניו יארק
סטענלי קובריק

**סטענלי קובריק** ( 26סטן יולי 1928 - 7טן מערץ 1999) איז געווען אן אמעריקאנער פילם רעזשיסאר. קובריק ווערט פאררעכנט איינער פון די גרויסע רעזשיסארן פונעם 20סטן יארהונדערט.

ער איז געבוירן געווארן אין ניו יארק סיטי אבער כמעט זיין גאנצע לעבן האט ער געוואוינט אין בריטאניע. זיינע פילמען האבן א סאך דעטאל און סימבאליזם. ביי איינעם פון זיינע פילמען האט מען נישט געוואלט ווייזן אין פאראייניגטע שטאטן מער ווי 25 יאר. סטענלי קובריק איז געשטארבן פון א הארץ אטאקע דעם 7טן מערץ, 1999.

## יונגע יארן 
קובריק איז געבוירן געווארן אין ניו יארק סיטי און האט געוואוינט דארט אין זיינע יונגע יארן. סטענלי איז געווען א שוואכער סטודענט אין דער שולע אבער זיין פאטער, א דאקטער, האט אים אויסגעלערנט שפילן  שאכשפיל און האט אים געגעבן א קאמערע. קובריק האט געענדיקט שולע אין 1946 אבער ער האט נישט געקענט באקומען א פלאץ צו שטודירן אין קאלעדזש.

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער
קאַטעגאָריע:רעזשיסארן
מישא אלעקסאנדראוויטש

**מיכאל (מישאַ) אַלעקסאַנדראוויטש** (; 23סטן יולי 1914 - 3טן יולי 2002) איז געווען א חזן און זינגער.

ער איז געווען חזן אין ריגע, מאנטשעסטער און קאוונע.

## ביאגראפיע
ער איז געבוירן צו זיין פאטער דוד אין יאר  1914 אין בערגער (), וויטעפסקער גובערניע, רוסלענדישע אימפעריע (היינט לעטלאנד).

זיין ערשטער עפנטלעכער קאנצערט איז פארגעקומען אין ריגע.

ער האט אנגעהויבן לערנען מוזיק אין דער ריגער קאנסערוואטאריע. אין די יארן 1934-1936 האט ער פארגעזעצט זיין מוזיקאלישע בילדונג אין מילאן ביי פראפעסאר דין דזשילי.

ביי דער צווייטער וועלט קריג האט מען אים געברענגט צו זינגען פאר דער רויטער ארמיי. ער איז געווארן אן אנערקענטער אינטערנאציאנאלער זינגער.

אין די 1970ער יארן האט מען אים ערלויבט ארויסצופארן פון רוסלאנד.

ער איז געווען חזן אין ישראל, די פאראייניגטע שטאטן און קאנאדע. ווי אויך האט ער געהאלטן אסאך קאנצערטן איבער דער וועלט און רעקארדירט אסאך קאמפאזיציעס און לידער.

אין 2002 איז ער נפטר געווארן אין מינכן, דייטשלאנד.

## זעט אויך 
* דאס יידישע ליד

## וועבלינקען 
* מישא אלעקסאנדראוויטש זינגט א "יידיש ליד" 

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:חזנים
קאַטעגאָריע:יידישע זינגער
קאַטעגאָריע:לעטישע יידן
פארבאנד פון דרום-מזרח אזיאטישע פעלקער

דער **פארבאנד פון דרום-מזרח אזיאטישע פעלקער** (**ASEAN** פון ענגליש *Association of Southeast Asian Nations*) איז א פאליטישע און עקאנאמישע אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע פון פעלקער אין דרום־מזרח אזיע. ער איז געגרינדעט געווארן דעם 8טן אויגוסט 1967 דורך אינדאנעזיע, טיילאנד, מאלייזיע, סינגאפור און די פיליפינען, וואס האבן געוואלט ווייזן סאלידארישקייט קעגן דעם איינפלוס פון קאמוניזם פון וויעטנאם אין זייערע לענדער. זייט 2001 האלט מען איין מאל א יאר א שפיץ קאנפערענץ פון די לענדער אינעם פארבאנד.

## מיטגלידער 
זייט דער גרינדונג, זענען צוגעקומען אינעם פארבאנד ברוניי אין 1984, וויעטנאם אין 1995, בורמע און לאאס אין 1997 און קאמבאדיע אין 1999.

קאַטעגאָריע:אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס
קאַטעגאָריע:אזיע
יונתן שיינפעלד

**יונתן שיינפעלד** (געב' ה'תשנ"ו) איז א ישראלדיקער זינגער.

ער איז געבוירן אין בני ברק אין יאר תשנ"ו.

ביי די אכט יאר האט ער אנגעהויבן זינגען אין די כאר פון "קינדערלאך", און דערנאך איז ער געווארן אליינס א באזונדערע פאפולערער זינגער.

במשך די יארן האט ער שוין געזונגען מיט אסאך בארימטע חסידישע זינגער: מרדכי בן דוד, אברהם פריד, ליפא שמעלצער, שוועקי, אפרים מענדלסאן, אוהד מאשקאוויטש און ישי לפידות.

ביים  העסק קאנצערט אין 2011 האט ער געזונגען צוזאמען מיט אוהד מאשקאוויטש.

## זיינע אלבאמען 
* כלנו יחד תשס"ט

אצינד ארבעט ער אויף א פרישן אלבאם "נער הייתי".

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועב-ארט 

* [http://www.ivelt.com/forum/viewtopic.php?f=18&t=9840&p=526301#p526301 ]

קאַטעגאָריע:ישראלדיקע זינגערס
משה יחיאל הלוי עפשטיין

רבי **משה יחיאל הלוי עפשטיין** (ו' טבת ה'תר"ן - א' שבט ה'תשל"א) איז געווען שטאטס רב אין אזשעראוו, פוילן, און רבי פון די אזשעראווער חסידים. ער האט געשריבן די ספרים "אש דת" (חסידות, השקפה און מוסר) און "באר משה" אויף תורה און נביאים ראשונים.

## ביאגראפיע 
רבי משה יחיאל איז געבוירן אין אזשעראוו, קאנגרעס פוילן, אין תר"ן צו זיין פאטער, רבי אברהם שלמה הלוי עפשטיין, אב"ד אזשעראוו (שפעטער אזשעראווער רבי) און זיין מוטער רייצא מירל, א טאכטער פונעם כענטשינער רבי'ן, רבי חיים שמואל הורוויץ-שטערנפעלד.

ער האט געלערנט ביי זיין פאטער און ביי זיין זיידן, דער ערשטער אזשעראווער רבי.
אין זיינע יונגע יארן פלעג ער לערנען צוואנציק שעה א טאג. ביי די 17 יאר האט ער געקענט דעם זוהר בעל פה.

אין תרס"ז האט ער געהייראט חנה, די טאכטער פון רבי עמנואל וועלטפרייד, דער פזשעדבארזשער רבי אין פאבעניץ-לאדזש. זי איז נפטר געווארן ט"ו אייר תרע"ט, ביי דער עלטער פון 29, פון בויכטיפוס וואס זי האט געכאפט ווען זי האט באהאנדלט מיט קראנקע. נאכדעם האט ער געהייראט קיילא, טאכטער פון רבי מנחם מענדל טענענבוים,  א מורה הוראה אין וויעזשבניק. נאך שפעטער האט ער חתונה געהאט בזיווג שלישי שיינדל יוכבד, טאכטער פון הרב משה דוד לאנדא.

אין תרע"ב האט מען אים באשטימט רב פון אזשעראוו. נאך זיין פאטערס פטירה אין תרע"ח האט ער געפירט די אזשעראווער רביסטעווע, אין פאבעניץ, אזשעראוו און אטוואצק.

אין תרפ"ו האט ער אימיגרירט אין אמעריקע.

ער איז געבליבן אין אמעריקע 27 יאר ביז י"ז תמוז תשי"ג ווען ער איז ארויף אין ארץ ישראל. ער איז געווען א מיטגליד אין, און שפעטער פארזיצער פון, דער מועצת גדולי התורה.

ער איז נפטר געווארן ראש חודש שבט תשל"א, און געברענגט צו קבורה אינעם שומרי שבת בית עולם אין בני ברק.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פוילישע אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
פאלעאגראפיע

**פאַלעאגראַפֿיע** (פון גריכיש  *פאַלאַיאס*, "אַלט" און  *גראַפֿיין*, "שרײַבן") איז די שטודיע פון שריפט און שריפטן פון די אור-אלטע צייטן. זי איז נישט פארבינדן מיט דער שטודיע פון שפראך זעלבסט.

פאלעאגראפיע איז א וויכטיקע ספעציאליטעט פאר היסטאריקער.

קאַטעגאָריע:שרייבן
קאַטעגאָריע:ארכעאלאגיע
לאק שעלדרייק

**לאק שעלדרייק** () איז א דארף אינעם שטעטל פאלסבורג אין סאליוואן קאונטי, ניו יארק.

דער זיפ קאוד איז 12759

יודן קומען דארט אהין בעיקר זומער, אבער לעצטנס האט מען אויך אנגעהויבן צו גיין אויף א גאנץ יאר. בפרט דערנאך וואס די קאונטי האט געטוישט געזעץ און מען מעג נאר בויען ווינטערייזד הייזער נישט קיין באנגעלאוס.

## רעפרענצן
אן ארטיקל אין אידישע וועלט איבער א ארטיגן שטעטל
http://www.ivelt.com/forum/viewtopic.php?f=3&t=18545&p=625065#p625065

קאַטעגאָריע:ניו יארק
קאַטעגאָריע:סאליוואן קאונטי, ניו יארק
אנימע

**אַנימע** (יאפאניש: アニメ; ענגליש: *Anime*) איז די אלגעמיינע טערמין געניצט אין די מערב וועלט צו באשרייבן די באזונדער זשאַנער פון אנימאציע וואס איז אנטוויקלט אין יאפאן, ווייל אין יאפאן גופא מען נוצט די ווערט פאר כּלערליי אנימאציע, סיי היגע סיי אויך פון דער גאנצער וועלט. 

אנימע איז געוויינלעך געשאפן דורך אנימאציע טעכניק, אדער ביי האנט אדער מיט א קאמפיוטער, אין צוויי דימענסיעס אדער דריי דימענסיעס. רוב מאל מאכט מען די פערסאָנאַזש מיט גאר גרויסע אויגן און מאדנע פֿאַרקאַמען.

## עטימאלאגיע 
דאס ווארט שטאמט פון יאפאן, ווייל דארט ס'איז געווען פשוט א פארקירצונג פונעם ווארט אנימאציע.

## היסטאריע 
די שטייגער פון אנימע האט אנטוויקלט אין אנהייב פונעם 20סטן יארהונדערט. די יאפאנעזער האבן זיך אויסגעלערנט פון אנימאציעס פראדוצירט אין פראנקרייך, דייטשלאנד, די פאראייניגטע שטאטן און רוסלאנד. מ'האט געניצט אנימאציע צו פארמיידן מאכן פילמען מיט אקטיארן, סיי ווייל אין יאפאן האט מען נישט געהאט גענוג פלעצער צו מאכן פילמען, סיי ווייל די יאפאנעזער זען אויס אנדערש ווי מענטשן פון דער גאנצער וועלט און ס'איז געווען שווער צו מאכן פילמען וועגן מענטשן פון אנדערע לענדער. 

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:יאפאן
קאַטעגאָריע:קולטור
קאַטעגאָריע:קונסט
גארטל הערפעס

קליין|200px|גארטל הערפעס אויפן נאקן
**גארטל הערפעס** (*Herpes zoster*) איז א קראנקייט פון מענטשן. די סימפטאמען זענען ווייטיק און אן אויסשיט מיט בלאטערן. דער ווירוס וואס שאפט גארטל הערפעס איז דער זעלבער ווירוס וואס שאפט פּאָקן.

## אינפארמאציע 
גארטל הערפעס איז א ווירוס קראנקייט געשאפן פונעם וואריצעלא זאסטער ווירוס (VZV), דער זעלבער ווירוס וואס איז גורם פאקן. די סימפטאמען זענען ווייטיק מיט א בלאטערישן אויסשיט לענגאויס די נערוון וואו דער ווירוס געפינט זיך. רוב מענטשן וואס ליידן פון גארטל הערפעס זענען אין די עלטערע יארן.
מען קען זיך נישט אנשטעקן מיט גארטל הערפעס; אבער ס'איז מעגלעך זיך אננעמען מיט פאקן אויב מען רירט אן דעם אויסשיט פון א מענטש וואס האט גארטל הערפעס.

## קוראציע 
איינער פון די וועגן צו באהאנדלען גארטל הערפעס איז מיט סטערוידן.

קאַטעגאָריע:קרענק
דייוויד שווימער

**דייוויד לארענס שווימער** (ענגליש: *David Lawrence Schwimmer*; געבוירן דעם 2טן נאוועמבער 1966) איז אן אמעריקאנער אקטיאר, א איד, וועלכער איז בעיקר באקאנט אלס ראס געלער אין דער טעלעוויזיע סעריע פריינט.

ער איז געבוירן אין ניו יארק און אויפגעצויגן געווארן אין לאס אנדזשעלעס.

## וועבלינקען 
* דעוויד שווימער

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:אקטיארן
יעדער ליבט רעימען

קליין
**יעדער ליבט רעימען** (אין ענגליש: "עוורי-באַדי לאָווס רעימען" Everybody Loves Raymond) איז א קאמעדיע טי ווי סעריע וואו עס ערשיינען בעיקר רעימען, זיין ווייב, צווילינג, און עלטערן.

די מעשה באציהט זיך בעיקר אויף דעם וואס זיינע עלטערן וואוינען זייער נאענט צו אים, און דערפאר מישן זיי זיך צופיל אריין אין זיין פריוואטן לעבן.

עס האט אנגעהאלטן פאר ניין סעזאנען און 210 עפיזאדן, אין די פאראייניגטע שטאטן ווערסיע.

## אקטיארן 
* רעי ראמאנאו

## לינקען 
* אפיציעלע זייטל http://www.everybodylovesray.com/
* http://www.imdb.com/title/tt0115167/
* http://www.tv.com/shows/everybody-loves-raymond/ 

קאַטעגאָריע:טי ווי סעריעס
פאל ראד

**פּאל סטיוון ראַד** איז אן אמעריקאנער אקטיאר, א איד, וועלכער איז באקאנט מיט זיין ראלע אין "פריינט" אלס "מייק", פיבי'ס בוי-פרענד.

ער איז געבוירן אין ניו דזשערסי צו א אידישער פאמיליע וועמענס ארגינעלער משפחה נאמען איז געווען ראדניצקי.

ביי די דרייצן יאר האט ער געהאט א טראדיציאנאלע בר מצווה.

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:אקטיארן
מאיר אטלאס

הרב **מאיר אטלאס** (תר"ח, 1848 - י"ב שבט תרפ"ו, 1926) איז געווען פון די גרעסטע רבנים אין ליטא. ער איז געווען שטאטס רב אין סאלאנט, ליבאווע, קאברין און שאוול.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים
חיים מרדכי מרגליות

הרב **חיים מרדכי מרגליות** (ה'תק"ם-ט"ו שבט ה'תקפ"ג) איז געווען רב אין דובנא, און דער מחבר פון  "שערי תשובה" אויף שולחן ערוך. 

הרב מרגליות איז געבוירן אין יאר תק"מ (בערך) צו זיין פאטער הרב מאניש מרגליות, אב"ד וויטקאוו און דינעוויץ און מוטער דבורה מרגליות.
ער איז געווען א ברודער פון הרב אפרים זלמן מרגליות, און אן איידעם ביי זיין פעטער רבי אליקים געציל מרגליות.

אין זיינע יונגערע יארן האט ער געלערנט אינעם בראדער קלויז. אין תק"ס איז ער געווארן רב אין ברעסטעטשקע; דערנאך האט ער אנגענומען דאס רבנות אין דובנא, וואו ער האט אויפגעשטעלט א דרוקעריי. 

ער איז נפטר געווארן אין תק"ף אדער תקפ"ג אין בראד אדער דינעוויץ.

אין תקפ"ה איז פארעפנטליכט געווארן אין דובנא זיין ספר שערי תשובה אויף שולחן ערוך אורח חיים, וואס ברענגט צוזאמען פריערדיגע תשובות לויטן סדר פונעם שולחן ערוך. דער "שערי תשובה" איז געדרוקט אין רוב אויסגאבעס פון שולחן ערוך אורח חיים, אויך מיט דער משנה ברורה. 

קאַטעגאָריע:וואהלינער רבנים
מזומן

**מזומן** אדער **מזומנים** רופט מען געלט באנקנאטן און מטבעות, וואס מען קענט ניצן איבעראל צו באצאלן. נישט קיין טשעקס, מאני-ארדערס אדער קרעדיט און דעביט קארטלעך. דאס ווארט "מזומנים" טרעפט מען אין שאלות ותשובות.

אויף ענגליש הייסט עס *cash* (קעש); דאס ווארט נעמט זיך ארגינעל פון כינעזיש וואו עס מיינט געגאסענע מטבעות.

קאַטעגאָריע:עקאנאמיע
שטאל

קליין|שטאָלענער בריק
**שטאָל** איז א געשמעלץ פון אייזן מיט צווישן 0.2% און 2.1% קוילנשטאף, און אפשר אנדערע מעטאלן, למשל, מאנגאן, כראם, וואנאדיום אדער וואלפראם.

היינט איז שטאל פון די מערסט געוויינלעכע מעטאלן אין דער וועלט. מען פאבריצירט מער ווי 1.3 ביליאן טאנען א יאר.

שטאל וואס אנטהאלט מער ווי 10.5% כראם ווערט אנגערופן זשאווערפריי שטאל.

צווישן די פראדוקטן געמאכט פון שטאל זענען אויטאמאבילן, בריקן, שרויפן, טשוועקעס, ספרונזשינעס, שארפן פון מעסערס און נאדלען.

## ניצן 
אייזן און שטאל ווערן ברייט באניצט אין דער קאנסטרוקציע פון שאסייען, באנען, אנדערע אינפראסטרוקטור און געביידעס. מערסטע גרויסע מאדערנע סטרוקטורן, ווי למשל וואלקן קראצערס, בריקן און פליפארטן ווערן געשטיצט פון א שטאלן סקעלעט. אויך די מיט א בעטאנענער סטרוקטור ווערן פארשטארקט מיט שטאל. שטאל ווערט אויך געניצט אין פארשיידענע קאנסטרוקציע מאטריאלן, ווי ריגלען, טשוועקעס און שרויפן.

אנדערע ווענדונגען זענען שיפבויעריי, מינעריי און שווערע געצייג ווי בולדאזערס, שטאל-וואל און ווערגצייג.

קאַטעגאָריע:מעטאלן
קאַטעגאָריע:מעטאלורגיע
קאַטעגאָריע:קאנסטרוקציע
ליווינג תורה מוזעאום

די '"לעבעדיגע תורה מוזיי"' איז א חרדי'שער מוזעאום אין בארא פארק וועלכער ווערט אנגעפירט דורך דעם ליאזנער רבין, ר' שאול שמעון דייטש.

דער מוזעאום פארמאגט פארשידענע געשיר און מטבעות פון דער צייט פון די משנה און גמרא.

אויך פארמאגט ער פארשידענע פערמאנירטע באשעפענישן.

קאַטעגאָריע:מוזייען
קאַטעגאָריע:ניו יארק סיטי
קאַטעגאָריע:בארא פארק
עירוני קריית שמונה

**עירוני קריית שמונה** איז א פוסבאל גרופע אין ישראל.

קאַטעגאָריע:פוסבאל
קאַטעגאָריע:ספארט אין ישראל
זיבן מייל מארק

**זיבן מייל מארק**  איז דער גרעסטער כשרער סופערמארק אין די פאראייניקטע שטאטן. דער קראם, וואס איז פלאצירט אין פייקסוויל, מערילענד, עקזיסטירט זייט 1988, און געפינט זייך אין דער היינטיקער לאקאציע זייט 16טן נאוועמבער, 2010. דער קראם האט כשרות השגחה פון 
סטאר-קע, 
און אנטהאלט אויך אן אפטייק, א בלומען אפטייל און א קאפע.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:כשרות
קאַטעגאָריע:סופערמארקן
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן
ווילא אלעמאנא

**ווילאַ אַלעמאַנאַ** (שפאניש: *Villa Alemana*) איז א שטאָט אין טשילע. אין 2002 איז איר באפעלקערונג 122,806.

## וועבלינקען 
* ווילאַ אַלעמאַנאַ (מוניציפאליטעט) (שפאניש)

קאַטעגאָריע:שטעט אין טשילע
אלימלך ווייסבלום

רבי **אלימלך ווייסבלום** (ה'תקע"ז - י"ט טבת ה'תר"ט) איז געווען רבי אין רודניק, מערב גאליציע. ער איז געווען באוואוסט פאר א פועל ישועות פאר די וואס האבן נישט געהאט קיין קינדער.

## אפשטאם 
רבי **אלימלך רודניקער** איז געבוירן תקע"ז צו זיין פאטער הרב מנחם יששכר מענדל בער ווייסבלום פון פשעווארסק, א זון פון הרב אלעזר ווייסבלום, א זון פונעם *נועם אלימלך*. אין זיינע יונגע יארן האט ער זוכה געווען צו זיין ביי רבי מענדעלע פון רימאנאוו און ביים חוזה פון לובלין. שפעטער איז ער געפארן צו רבי נפתלי פון ראפשיץ. ער איז געווען שטארק בידידות מיטן צאנזער רב.

## רעביסטעווע 
רבי אלימלך איז געווארן רבי אין רודניק נאך דער פטירה פונעם ראפשיצער רב. שפעטער האט ער זיך געצויגן קיין לאנצהוט, וואו ער האט באקומען א נאמען ווי א  פועל ישועות פאר די וואס האבן נישט געהאט קיין קינדער. זיינע תורות זענען געדרוקט אין "דבש השדה".

א ייד וואס איז געווען רבי אלימלכ'ס שכן אין רודניק האט געהערט וואס צדיקים בארימען אים אז ער האט גילוי אליהו. האט דער ייד געפרעגט רבי אלימלך צי ער האט טאקע גילוי אליהו. האט רבי אלימלך זיך אויפגערעגט און געזאגט: "אזוי זאלסטו לעבן אוו געזונט זיין ווי דאס איז אמת". איז מען שפעטער געוואויר געווארן אז נישט נאר וואס דאס איז טאקע אמת געווען, נאר אפילו וואס ער האט אויסגערעדט ווען ער איז געווען אויפגערעגט ווערט מקויים, ווייל יענער ייד האט געלעבט איבער הונדערט יאר און האט קיינמאל נישט געליטן פון קיין קראנקיייט.

## הסתלקות 
רבי אלימלך איז נפטר געווארן י"ט טבת תר"ט ביי דער עלטער פון 32 אין סאקאלאוו, און ער ליגט דארטן אין אלטן בית עולם. זיין ממלא מקום איז געווען זיין זון רבי אלעזר ווייסבלום פון ריישע.

## פאמיליע 
רבי מיילעך רודניקער האט געהייראט די טאכטער פונעם גביר רבי איציקל רודניקער. זיי האבן געהאט איין זון.
* רבי אלעזר ריישער, רב אין בוקאווסק, פשעווארסק און ריישע

## רעפערענצן
* *י"ג אורות* (צווייטער טייל, עמ' ק"א) - סיפורים דערציילט דורך רבי יענקלי לייזער דער פשעווארסקער רבי - ארויס געגעבן דורך זיין אייניקל הרב יוסף נפתלי וואגשאהל, ה'תשנ"ד

קאַטעגאָריע:גאליציאנער אדמורי"ם
פרשת וארא

**פרשת וארא** איז די צווייטע סדרה אין ספר שמות. אין דער פרשה ווערט געברענגט וועגן די ערשטע זיבן מכות פון די צען מכות. 

## די סדרה
די פרשה הייבט אן מיטן שליחות וואס דער אייבערשטער האט געשיקט משה איבערגעבן די יידן, אז ער וועט זיי אויסלייזן פון מצרים. ווען משה פירט אויס דאס שליחות, הערן נישט צו די יידן צו משה "מקוצר רוח ומעבודה קשה", פון א קורצן אטעם און שווערער ארבעט. דער אייבערשטער הייסט משה צוריקגיין צו פרעה, און משה פרעגט: "הן בני ישראל לא שמעו אלי, ואיך ישמעני פרעה", אז די יידן האבן נישט צוגעהערט צו מיר, וויאזוי וועט פרעה צוהערן?

דער פסוק איז מפסיק די מעשה מיטן ייחוס פון די שבטים ראובן, שמעון און לוי ביז משה און אהרן. רש"י ברענגט אז די תורה ברענגט די ייחוס פון נאר די דריי שבטים ווייל יעקב אבינו האט גערעדט צו זיי שווערע רייד בשעת ווען ער האט געבענטשט זיינע זין. 

דער אייבערשטער לייגט אויף משה און אהרן דאס שליחות צו גיין צו פרעה צו פאדערן די באפרייאונג פון די יידן און זיי ארויסשיקן פון מצרים. אבער ער אנטפלעקט צו משה'ן אז פרעה וועט מאכן שווער זיין הארץ, וואס דער אייבערשטער פירט כדי ער זאל קענען פארמערן זיינע צייכענען אין מצרים. ביי דעם שליחות איז משה געווען אלט 80 יאר און אהרן 83.

## די הפטורה 
שבת פרשת בא ליינט מען די הפטורה פון ספר יחזקאל, פון פרק כ"ח פסוק כה (ביי תימנישע יידן: פון פסוק כד) ביז פרק כ"ט פסוק כא.

אין א יאר וואס האט דאס קביעות בחג, זשג, בחה אדער זשה ליינט מען פרשת וארא אום שבת ראש חודש שבט און די הפטורה איז "השמים כסאי" אנשטאט דער געוויינלעכער הפטורה.

## ווען שבת וארא געפאלט 
שבת פרשת וארא געפאלט אום די טעג:

וארא
משה שיק

קליין|דער מהר"ם שיק|300px
**הרב משה שיק** (גבוירן כ"א אדר א' ה'תקס"ו – א' שבט ה'תרל"ט) איז געווען פון די גרעסטע רבנים און ראש ישיבות אין אונגארן אין די אנהייב ת"ר יארן. ער איז געווען רב פון יערגין 24 יאר און רב פון חוסט 18 יאר. ער איז באקאנט ווי דער **מהר"ם שיק**.

## ביאגראפיע 
הרב שיק איז געבוירן אין ברעזאווע, אונגארן (היינט סלאוואקיי) כ"א אדר תקס"ו צו זיין פאטער ר' יוסף שיק, אן אייניקל פונעם תוספות יו"ט. ווען ער איז געווען אלט זעקס יאר איז ער פאר'יתומט געווארן פון זיין פאטער. ביי די צען יאר איז ער שוין געווען בקי אין תנ"ך און ששה סדרי משנה. אין תקע"ז איז געגאנגען לערנען ביי זיין פעטער רבי יצחק פרענקל, ביי וועמען ער האט געלערנט דריי יאר. אין תקפ"א, ביי דער עלטער פון 14 יאר, האט ער אנגעהויבן לערנען ביים חתם סופר אין פרעשבורג. דארט איז ער געבליבן זעקס יאר ביז זיין חתונה.

אין תקצ"ח איז ער באשטימט געווארן רב פון יערגין, וואו ער האט געהאלטן די שטעלע 24 יאר. אין תרכ"א איז ער אריבער צו ווערן שטאטס רב אין חוסט, און ער האט מיטגענומען זיין ישיבה פון הונדערטער בחורים.

ער האט שטארק געקעמפט קעגן די נעאלאגן און פאר א באזונדערער יידישער קהילה פאר חרדים.

ער איז נפטר געווארן אין חוסט ר"ח שבט תרל"ט.

ער האט איבערגעלאזט מער ווי טויזנט שו"ת אויף פיר חלקים פון שולחן ערוך, ווי אויך חידושים אויף ש"ס.

## משפחה 
רבי משה שיק האט געהאט אן איידעם רבי יעקב פראגער, מחבר פון שו"ת שאילת יעקב און **תורת יעקב**.

## זיינע תלמידים 
* הרב שאול בראך, אב"ד קאשוי
* הרב בנימין שלמה זלמן שפיצער, רב אין ווין
* הרב משה גרינוואלד בעמח״ס ערוגת הבושם.

## רעפערענצן 
* 

קאַטעגאָריע:רבני אונגארן
טשערעמאיע

**טשערעמאיע** איז דער פרוכט פונעם זגאל *Annona cherimola* וואס איז גרין אינדרויסן, און ווען מען שניידט זי אויף האט זי אזא ווייסע פלייש מיט שווארצע קערעלעך. די טשערעמאיע שטאמט פון דרום אמעריקע.

זי איז זייער גוט אין טעם אבער אזוי ווי כמעט אלע פון די פרוכטן מוז מען עס לאזן רייף ווערן.

זי איז מער פאפולער ביי די מעקסיקאנער און איז ע"פ רוב טייער.

קאַטעגאָריע:פרוכט
קאַטעגאָריע:דרום אמעריקע
בעלזשיץ פארטיליקונג לאגער

**בעלזשעץ** אדער **בעלזשיץ** איז געווען דער ערשטער סיסטעמאטישער פארניכטונגס לאגער ביי דער צווייטער וועלט קריג, וואס האט פונקציאנירט פונעם 17טן מערץ, 1942 ביז סוף יוני 1943.

דער געגנט פון בעלזשעץ איז דאן געווען א רעלאטיווער אומבאוואוינטער געגנט ביים גרענעץ צווישן דער לובלינער גובערניע און גאליציע. עס ווערט געשאצט אז איבער 430,000 אידן פון די געגנטן פון לובלין, לעמבערג און קראקע זענען אומגעברענגט געווארן אין דעם לאגער, דורך פארגאזן און גאז קאמערן, הי"ד.

דער לאגער איז נישט אזוי באקאנט צווישן המון, צוליב וואס עס נישט געבליבן קיין איין איבערלעבער פון דעם לאגער (אויסער צוויי), און אויך צוליב וואס די דייטשן האבן אים גענצליך פארניכטעט מיטן ציל נישט איבערצולאזן קיין שפור נאך זייער פארברעך.

קאַטעגאָריע:פארניכטונגס לאגערן
קאַטעגאָריע:פוילן
מאנסטער פרוכט

דער **מאנסטער פרוכט** איז זייער אן אינטערעסאנטע פרוכט פונם זגאל *Monstera deliciosa*. ער איז לאנג און גרין מיט אזעלכע זעקס עקעדיגע שופן. ער איז זייער אן אנגענעמער געשמאקער פרוכט ווען עס איז רייף. אויב איז עס נישט רייפ דעמאלס קען מען עס ממש נישט עסן.

ווען עס ווערט רייף פאלן אראפ די שופן פון זיך אליינס, און אינעוויניג איז עס אזא פלייש ווי א באנאן מיט אן אנאנאס צוזאמען. ער קען האבן שווארצע פלעקן אינעווייניג, אבער עס איז נישט קיין פראבלעם.

עס האט זייער א גוטן טעם און ריח ממש נפלאות הבורא.

קאַטעגאָריע:פרוכט
מיין געלט

**מיין געלט** (ענגליש: my money) איז די אפיציעלע וועבזייטל פון די רעגירונג פון די פאראייניגטע שטאטן, וועלכע ראט די מענטשן וואס צו טוהן מיט זייער געלט.

## לינק 
* דאס זייטל http://www.mymoney.gov/

קאַטעגאָריע:האנדל און פינאנץ
קאַטעגאָריע:USA רעגירונג
קאַטעגאָריע:וועבזייטלעך
לייבעלע וואלדמאן

**לייבעלע וואלדמאן** (1907 - 1969) איז געווען א חזן אין ניו יארק סיטי.

ער איז דער איינציגסטער אמעריקאנער געבוירענער חזן וואס זינגט ווי אן עכטער אמאליגער איירעפעאישער געבוירענער.

ער האט אנגעהאלטן פאסטנס אין באסטאן און אין פאסעיק, ניו דזשערסי. און אויך האט ער פיל אויפגעטרעטן אויף די ראדיא סטאנציע wevd אין ניו יארק.

ער איז נפטר געווארן אין 1969.

ער האט איבערגעלאזט פילע חזנישע קאמפאזיציעס און ער זינגט אסאך יודישע לידער. זיין מערסט באוואוסטער שטיקל וואס מען זינגט אסאך נאך איז "כי לקח טוב".

## שטימע 
טייל האלטן אז ער איז געווען א באריטאן.

## קאמפאזיציעס 
### חזנות 
* אדם יסודו מעפר
* אל תירא
* השמים
* כי לקח טוב
* רזא דשבת
* שובי נפשי

### יודיש 
* דאס פלעשל
* דער אמאליגער יוד
* מיין זיידענס חלום

## אלבאמען 
* המיטב של ליבל'ה ולדמן
* פניני חזנות

## וועב לינק 
* כי לקח טוב
* לייבעלע וואלדמאן זינגט "דער אלטער חזן"

קאַטעגאָריע:חזנים
קאַטעגאָריע:יידיש שפראך זינגערס
קאַטעגאָריע:יידישע קאמפאזיטארן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
וולאדימיר וויסאצקי

**וולאַדימיר וויסאָצקי** (רוסיש: *Владимир Семёнович Высоцкий*; 25סטן יאנואר 1938 - 25סטן יולי 1980) איז געווען אַ סאָוועטישער זינגער, פּאָעט און אַקטיאָר וועמענס קאַריערע האט אַ שטארקע ווירקונג אויף דער רוסישער קולטור.

קליין|200px|א רוסישע פּאָסט מאַרקע אין עהרע פון וולאדימיר וויסאָצקי, 1999

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן אין מאסקווע. ווען עראיז קליין געווען האבן זיך זיינע עלטערן צושיידט, און ער איז איז געווארן אויפגעצויגן ביי זיין מוטער. און שפעטער איז ער צורק געגאנגען צו זיין פאטער און שטיף מוטער.

### איבערזעצונגען 
* וויסאָצקי אויף יידיש

קאַטעגאָריע:רוסן
קאַטעגאָריע:זינגער
קאַטעגאָריע:רוסישע דיכטער
ברוקלין באטאנישער גארטן

]]

דער **ברוקלין באטאַנישער גאָרטן** איז א באטאנישער גארטן וואס זיצט אויף א שטח פון צוויי און פופציג אקער לאנד אין קרוין הייטס אין ברוקלין, ניו יארק סיטי נעבן פראספעקט פארק

ער פארמאגט מער פון צוועלף טויזנט פלאנצונגען און זי ציט איבער ניין הונדערט טויזנט באזוכער יערליך.

ער איז שוין איבער הונדערט יאר אלט.

קאַטעגאָריע:באטאניק
קאַטעגאָריע:ברוקלין
באדווייזער

**באָדווייזער** (ענגליש: Budweiser) איז א באקאנטע פאפולערע פינעף פראצענטיגער בלאסע לאגער ביר ברענד. אינדארסיהרט דורך אדאלפוס בוש אום 1876 אין מיזורי, פאראייניגטע שטאטן.
קליין|לינקס|א פלאש באדווייזער

## היסטאריע 
ביי די פראהבישן האבן זיי דאס אויפגעהערט צו פראדוציהרן, און אנשטאט ארויסגעגעהבן א נישט-אלקאהאלישע געטראנק.

מיט מבטל זיין די פארבאט האבן זיי עס צוריק אנגעהויבן פראדוציהרן מיט אביסל א זיסערן טעם. אין די גרויסע דעפרעסיע האבן זיי געהאט פראבלעהמען, אבער צוליב וואס זיי האבן ערפינדן די טרינקען-קען האבן זיך זייערע פארדינסטן שטארק פארגרעסערט.

## דער נאמען און טרעידמארק 
דער נאמען **באדווייזער** איז נאך דער שטאדט באדווייז אין טשעכיי.

די אמעריקאנער אנהאוזער בוש ביר פירמע, וועלכע באלאנגט שוין יעצט צו דער בעלגישער אינבעוו ביר פירמע, האט איבערגענומען קאנטראל פון דער טשעכישער בי. עם. פי. ביר פירמע צו וועהמען די באדווייזער ברענד באלאנגט.

די טשעכישע בי. עם. פי. פירמע קריעגט זיך שוין לאנג מיט די רעגירונגס-אנגעפירטע ביר פירמע אין טשעכיי, איבער די רעכטן צום נאמען באדווייזער. דעריבער יעצט אז די אנהאוזער בוש האט אפגעקויפט די טשעכישע בי. עם. פי., ברעהנגט דאס איהר אין דירעקטן קאנפליקט מיט דער טשעכישער רעגירונג.

אין אייראפע ווערט עס דערפאר פארקויפט אונטערן נאמען **באד**.

## וועב לינקען 
* אפיציעהלער וועב זייטל http://www.budweiser.com/

קאַטעגאָריע:ביר
קאַטעגאָריע:נעמען
קאטעגאריע:פירמעס
קאטעגאריע:אלקאהאלישע געטראנקען
אוריאל צימער

הרב **פרץ אוריאל צימער** (ה'תרפ"א - ט' כסלו ה'תשכ"ב) איז געווען דער סעקרעטאר פונעם ליובאוויטשער רבי'ן, דער מהריי"ץ, און נאכדעם געווארן דער רעדאקטאר פון דער צייטונג דער איד. ער איז געווען א גרויסער געלערנטער און האט גערעדט זיבעצן שפראכן. ער איז געווען אן אפיציעלער דאלמעטשער אין די פאראייניגטע פעלקער. ער איז געווען א גרויסער קעגנער צו ציוניזם.

## ביאגראפיע 
אוריאל צימער איז געבוירן געווארן אין ווין אין יאר תרפ"א. אין תרצ"ד איז זיין משפחה ארויף אין ארץ ישראל, וואו ער האט געלערנט אין דער שולע אין חיפה. שפעטער האט ער זיך דערנענטערט צו די חרדישע קרייזן.
ער האט געהייראט מרת רייזל זיידל, איינע פון די טעהראן קינדער, און נאך זייער חתונה האבן זיי געוואוינט אין ירושלים. דארט איז ער געווארן וויצע־רעדאקטאר פון דער פאג"י צייטונג "הקול".
שפעטער האט ער זיך געצויגן אין אמעריקע, און דארט איז ער געווארן א מקורב פון דער ליובאוויטשער רבי, רבי מנחם מענדל שניאורסאהן. 
 
ער איז פלוצלינג געשטארבן יונגערהייט ט' כסלו תשכ"ב אן קינדער. ר' סענדר דייטש, ביי וועמען מ'האט געדרוקט "דער איד", האט איבערגענומען צו זיין דער רעדאקטאר.

זיין אלמנה האט געהייראט בזיווג שני הרב יצחק טוביה ווייס פון אנטווערפן (היינט גאב"ד פון דער עדה החרדית).

קאַטעגאָריע:רעדאקטארן
קאַטעגאָריע:ליובאוויטשער חסידים
קאַטעגאָריע:חרדים
גאלער

קליין
קליין
**גאַלער** אָדער **גאַלערעטע** אָדער **כאָלאָדעץ** אָדער **פטשאַ** אדער **פֿיסנאגע** איז א פארגליווערטע פליישיגע עסן. מען קאכט אויף די ביינער פון די פיס פון אן אקס און די יויך קילט זיך אפ און ווערט פארגליווערט.

פוילישער אפשטאמיגע יודן עסן גאלער שבתֿ מיטאג ביי דער טאג סעודה, צוזמען מיט ציבל־און־אייער, נאך די פיש און פאר די טשאָלנט. 

מען מאכט עס פון די פוס־‬ביינער פון א בהמה.

קאַטעגאָריע:יידישע קיך
פון אונטער די מאסקע

**פון אונטער די מאסקע** איז א שפאנענדע ערציילונג באזירט אויף א היסטארישע אונטערגרונד וועלכע איז ערשיינען אין פארזעצונגען אין די חרד'ישע וואכנשריפט בעלייכטונגען, געשריבן דורך ע. וואלערשטיין.

## געשיכטע 
די מעשה רעדט פון די צייטן אין פראנקרייך ווען דער קעניג האט נאך געהערשט, און די קעניגן האט געהאט צווילינג. און כאטש וואס דער געזעץ פארלאנג אז מען זאל איינעם הרג'נען כדי דער קעניג זאל נישט האבן קיין קאנקורענץ, האט עס די מוטער'ס הארץ נישט געקענט ערלויבן און מען האט אים געגעבן צו אדאפטירן פאר א יוד רפאל.

שפעטער ווען דער עלטערער ברודער, לואי, האט זיך ארויסגעשטעלט אלס געצערטלטער שלעכטער קעניג וואס האט געפירט זיין לאנד אין באנקראט, האט מען אים געטוישט מיטן יונגערן הענרי וועלכער איז געווען א גוטער זייענדיג אויפגעצויגן ביי א יוד.

די מעשה איז אויך אייגנארטיג מיט דעם וואס עס טיילט מיט די איבערלעבענישן פונעם שרייבערין אין די צייט וואס זי שרייבט די ערציילונג.

עס איז ערשיינען אין א ביכל אין יאר תשע"א. דער ביכל אנטהאלט זעקס-און-ניינציג קאפיטלען און זעקס הונדערט-פינעף-און-זיבעציג בלעטער.

קאטעגאריע:יידישע ביכער
קאטעגאריע:פראנקרייך
ציטרוס פרוכט

קליין|פארשידענע ציטרוס פרוכט
[קליין|[גרייפפרוכט]]
**ציטרוס פרוכט** (וויסנשאפטלעכער נאמען: *citrus*) זענען פרוכטן וואס שטאמען פון דרום מזרח אזיע. זיי וואקסן אין אלגעמיין נאר אין ווארימע לענדער און פלעצער.

אין די פאראייניגטע שטאטן וואקסן זיי אין פלארידע און אין קאליפארניע.

זיי זענען אין אלגעמיין פארהעלטנמעסיג ביליג.

## וויטאמינען און מינעראלן 
די ציטרוס פרוכט זענען רייך אין וויטאמין סי.

## ציטרוס פרוכט 
* אתרוג
* ליים
* לימענע
* פאמעלא
* מאראנץ
* גרייפפרוכט

קאַטעגאָריע:פרוכט
אינזל לאנד

קליין|300px|אינזל־לענדער אין דער וועלט
אן **אינזל־לאַנד** (אדער **אינזלשטאַט**) איז א לאנד וואס איז אן אינזל אדער א טייל פון אן אינזל אדער עטלעכע אינזלען. טייל אינזל־לענדער האבן נישט קיין לאנד גרענעץ מיט אן אנדער לאנד.

די היינטיגע אינזל לענדער זענען כולל:

* אויסטראליע
* איסלאנד
* דזשאמייקע
* טאנגא
* יאפאן
* מאדאגאסקאר
* מאלטא
* ניו זילאנד
* דאס פאראייניגטע קעניגרייך
* ציפערן
* קובא

קאַטעגאָריע:לענדער
קאַטעגאָריע:געאגראפיע
קאַטעגאָריע:אינדזלען
משה קליערס

הרב **משה קליערס** (ז' אדר ה'תרל"ד 1874 – כ"ג שבט ה'תרצ"ד 1934) איז געווען דער אשכנזישער רב פון טבריה.

## ביאגראפיע 
געבוירן ביי רבי מאיר קליערס פון צפת, וואס האט אימיגרירט קיין ישראל פון קלייער אין רוסלאנד און איז געווען אן אייניקל פון הרב ניסן גמליאל.

הרב קליערס איז נפטר געווארן אין תרצ"ד און ליגט אינעם אלטן בית עולם פון טבריה.

## זיינע ספרים 
* טבור הארץ
* תורת הארץ
* מורשת משה

קאַטעגאָריע:רבנים אין ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:טבריה
קאַטעגאָריע:סלאנים
קומאטא

**קומאַטא** איז דער נאמען פון א מין טאמאטע פון שפאניע וואס זי איז ברוין קאלירט.

ער וואקסט אין שפאניע, פראנקרייך, בעלגיע, האלאנד, שווייץ, קאנאדע און מעקסיקא.

http://sunsetbranding.com/product/speciality/kumato-tomato 

קאַטעגאָריע:פרוכט
קאַטעגאָריע:גרינסן
איסטמאן קאדאק

קליין
די **איסטמאַן קאדאַק פֿירמע** (), באוואוסט אלס **קאדאק** איז אן אמעריקאנער פאטאגראפיע פירמע הויפטקווארטירט אין ראטשעסטער, ניו יארק.
זי איז געווען פון די גרעסטע ריזן אין די פאטאגראפיע ליין, ביז עס איז געקומען די דידזשיטל קאמערעס און איר געפירט באנקראט.

קאַטעגאָריע:פאטאגראפיע
קאַטעגאָריע:פירמעס
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן
יוסף גאנז

אינזשעניר **יוסף גאנז** (1טן יולי 1898 - 26סטן יולי 1967) איז געווען א יידיש־אונגארישער אויטאמאביל אויספלאנעווער.

אין יאר 1928 אין בלויזן עלטער פון דרייסיג יאר איז ער געווארן רעדאקטאר פון א קליינע אויטא־האנדל צייטשריפט, און ער האט איר פארוואנדלט אין א מעכטיגע פלאטפארמע פאר אינציאטיוון און פארשלאגן אין די אויטא אינדוסטריע.

ווען היטלער איז געקומען צו די מאכט אין 33' האט ער פארלוירן זיין אמט און קאנטראקטן. ער האט אבער נישט אויפגעגעבן אפי' דערנאך וואס ער איז ארעסטירט געווארן דורך די געסטאפא, און נאכן זיך ראטעווען פון אן אטענטאט פארזוך און נאכדעם וואס מען האט קאנפיסקירט זיין באנק קאנטע. ער האט זיך פארמאסטן אין די געריכטן קעגן די וואס האבן גע'גנב'ט זיינע פאטענטן און פלענער.

ענדע איז ער געווען מזל'דיג אז ער האט געקענט אנטלויפן פון דייטשלאנד מיט זיין לעבן. ער איז אנטלאפן אין דער שווייץ, וואו ער האט געהאלפן אנטוויקלען א שווייצער "פאלקסוואגן".

אין 51' האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין מעלבארן, אויסטראליע, וואו ער האט געארבעט פאר די פירמע "האלדען".

ער איז געשטארבן אין 1967.

קאַטעגאָריע:אונגארישע יידן
קאַטעגאָריע:אויטאמאבילן
נוקלעארער וואפן

א **נוקלעאַרער וואפֿן** איז א וואפן וואס פלוצלונג פארלאזט די ענערגיע פונעם יאדער פון געוויסע אטאמען. דאס שאפט א מאסיווע אויפרייס. איין נוקלעארע באמבע איז גענוג שטארק צו פארטיליגן א גאנצע שטאט. די אטאמען וואס מען ניצט צו שאפן אזא אויפרייס זענען איזאטאפן פון אוראניום און פלוטאניום. נוקלעארע וואפן ווערן אויך גערופן "אטאם באמבעס" אדער "אטאמישע באמבעס".

די ערשטע נוקלעארע וואפן האבן די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע אנטוויקלט אין דעם מאנהאטן פראיעקט ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, און מען האט זיי געניצט קעגן די יאפאנישע שטעט היראשימע און נאגאסאקי.

די לענדער וואס האבן שוין נוקלעארע וואפן זענען די פאראייניגטע שטאטן (1945), רוסלאנד (1949), דאס פאראייניגטע קעניגרייך (1952), פראנקרייך (1960), כינע (1964), אינדיע (1974) און פאקיסטאן (1978).

קאַטעגאָריע:געווער
קאַטעגאָריע:קערנפיזיק
פייסעליס

**פּייסעליס** () איז א מין פון פלאנצן וואס וואקסט אין ווארעמע לענדער. זי  האט א קליינע רינדעכיגע אראנזשע פרוכט, און דערפאר ווערט זי אויך אנגערופן "די גאלדענע בערי".

זי וואקסט אין קאלאמביע און ווערט פארקויפט מיט איר געל-גרינער שאלעכץ.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
http://www.andesexport.com/News/Uchuva.html 

קאַטעגאָריע:פרוכט
שלמה מאנדל

**שלמה מאנדל** (י' תשרי ה'תר"ע 1909 - כ"ה אלול ה'תשמ"א 1981) איז געווען א חזן פון די גרויסע אין זיין דור, וועלכע האט במשך זיין לעבן געדינט אין ווילנע, ווארשע, קראקע און יאהאנעסבורג.

## ביאגראפיע 
שלמה מאנדל איז געבוירן אין צאנז, גאליציע יום כיפור תר"ע. זיין משפחה האט זיך שפעטער געצויגן קיין טארנע.

ער האט געזינגען צום ערשטן מאל ביים טיש פונעם שינאווער רב.
 
ער האט אנגעהויבן לערנען חזנות אין קאטאוויץ און אין ווארשע. פון דארט איז ער אויף די ראט פון משה קוסעוויצקי געפארן קיין ווילנע צו לערנען ביים בארימטן חזן דוד משה שטיינבערג וועלכער האט דארט געהאט א פאסטן.

ער איז געווארן חזן אין דער "טהרת הקודש" שול אין ווילנע, וואו חזן גלעזער האט דיריגרט דעם כאר.

פון ווילנע איז ער געגאנגען קיין ווארשע וואו ער האט געדאוונט אין דער נאזשיק שוהל און מוריה. דארט האט ער אנגעהויבן ארויסצוגעבן זיינע ערשטע פלאטעס. נאך צוויי יאר איז ער געגאנגען צו דער "אהבת רעים" שוהל אין קראקע וואו ער איז שטארק באריהמט געווארן און אנגעהויבן געבן קאנצערטן איבער אייראפע, האלאנד און ענגלאנד.

ער האט איבערגעלעהבט די קריג. און אין 1938 איז ער געגאנגען קיין יאהאנעסבורג, דרום אפריקע וואו ער איז געבליבן חזן ביז ער האט פענסיאנירט און געפארן קיין ישראל אין יאהר תשל"ד וואו ער האט אפגעהאלטן עטליכע קאנצערטן וואס טייל זענען רעקארדירט געווארן.

ער איז נפטר געווארן אין יאהאנעסבורג און געברענגט געווארן צו קבורה אין ישראל.

## שטימע 
חזן מאנדל ווערט פאררעכנט אלס גרויסער זאגער מיט א שטארקער ווארעמקייט און חסידישן ברען.

## קאמפאזיציעס 
זייענדיג אויפגעוואקסן אין א חסידישער אטמאספערע, דערקענט זיך עס שטארק אין זיינע קאמפאזיציעס.

* אתה חונן
* הנרות הללו
* ועל ידי עבדיך
* ושמור צאתינו
* מקדש מלך
* רבונו של עולם, יום כיפור קטן

## וועב לינקען 
* תפלת מעריב לייוו https://www.youtube.com/watch?v=PkRJLBhlzOk
* אן אלבאם אויף דזשודעיקא סאונד ארכיוו http://faujsa.fau.edu/jsa/search_music_LP.php?jsa_num=301859&queryWhere=&queryValue=301859&artisttext=&artist=&titletext=&title=&selectgenre=&selectlanguage=&musiconly=&id=&select=artist&side=A&track=01&fetch=11200&pagenum=449 
* http://chazzanut.org/Article.aspx?id=525 

## רעפערענצן 
* שלמה מאנדל ביי חזנות.ארג 

קאַטעגאָריע:חזנים
קאטעגאריע:יידישע קאמפאזיטארן
קאַטעגאָריע:גאליציאנער יידן
קאטעגאריע:מענטשן וואס זענען געשטארבן אין ה'תשמ"א
פראגראמירן שפראך

א **פראגראמירן שפראך** איז א געמאכטע שפראך וואס מען ניצט כדי צו שאפן א פראגראם אדער ווייכווארג וואס קען קאנטראלירן א מאשין, למשל א קאמפיוטער. ביז היינט האט מען שוין געשאפן טויזנטער פראגראמירן שפראכן.

א פראגראמירער שרייבט **קוואל טעקסט** אדער **קאָוד** אין א פראגראמירן שפראך. דער קוואל טעקסט ווערט פארוואנדלט אין מאשין קאד וואס דער קאמפיוטער פארשטייט.

עס זענען דא פיל פראגראמירן שפראכן וואס יעדע פון זיי איז געאייגנט פאר אנדערע צוועקן. עטליכע באקאנטע שפראכן זענען: סי (C), ++C, וויזועל בייסיק (Visual Basic), פערל (Perl), דזשאווא (Java), סי שארפ (#C). 

היינט ניצט מען מערסטנס אביעקט אריענטירטע שפראכן צו שאפן נייע פראגראמען. אין דער סיסטעם שאפט מען פראגראם קלאסן וואס שליסן איין סיי דאטן סיי די פונקציאנען און פראצעדורן וואס באהאנדלען די דאטן.

אויך זענען דא עטליכע שפראכן ספעציעל פאר פראגראמירן אינטערנעט בלעטער.

## היסטאריע 
### ערשטע אנטוויקלונגען 
די גאר ערשטע קאמפיוטערס האט מען נישט פראגראמירט אזוי ווי היינט מיט א געשפייכלערטן פראגראם, נאר מען האט געדארפט ענדערן דער קרייזעריי פיזיש.

שפעטער האט מען אנגעהויבן שרייבן פראגראמען אין מאשין שפראך, וואו דער פראגראמירער שרייבט יעדע אנווייזונג ווי א נומער וואס דאס הארטווארג קען גלייך אויספירן.

## אפענער קאָד 
אפענער קאד באצייכנט א קאמפיוטער פראגראם וואס איז אפן און פריי פאר אלעמען סיי מיט זיך נוצן מיט דער פראגראם און סיי מיט ענדערן דער אינסטרוקציע לויטן פראגאמירער'ס ווילן. דער צוועק פון דער מעטאד איז צו לאזן דאס פראגראם זיך אנטוויקלען אויפן בעסטן און שנעלסטן אויפן.

צום ביישפיל, די אפערירן סיסטעם לינוקס איז אן אפענע אינסטרוקציע. דערקעגן מייקראסאפט'ס פראגראמען וואס זיינען קאמפילירט און עס איז א פארשלאסענער קאד.

*
בארשט

קליין|לינקס
**בארשט** "צוויקל זאפט" איז א פליסיג אייראפעאיש עסן געמאכט פון רויטע בוריקעס וואס איז פאפולער ביי יודן.

מען גרייט צו בארשט אויף צוויי וועגן—געקאכטער בארשט אדער געשטעלטער בארשט.
אין פוילן האט מען געקאכט בארשט פליישיק, מיט נאקן בהמה פלייש און קנאבל. אין ליטע האט מען געקאכט א פארעווער בארשט וואס מען עסט מיט סמעטענע.

צו מאכן א געשטעלטן בארשט ווייקט מען די בוריקעס אין וואסער און מען לאזט עס שטיין א לענגערע צייט ביז ער יערט.

## ביי יידן 
מען עסט ביי יודן "בארשט מיט קארטאפל" אום מוצ"ש כדי מקיים צו זיין "חמין במוצאי שבת מלוגמא", און אויך מיטלנאכט יום טוב.

ס'איז א מנהג אום פסח צו עסן געשטעלטן בארשט וואס ווערט אוועקגעשטעלט עטלעכע וואכן בעפאר פסח און דערנאך אונטערגעשלאגן מיט אייער כדי צו לאזן וויסן אז מען עסט זויערס, אנדערש ווי די קראים וואס דרשנ'ען אז מען טאר פסח נישט עסן קיין זויערס.

אין הלכה טרעפט מען שוין אז אויב מען מישט איילבירטן אויל מיט "אניגרון" (בארשט) מאכט מען א ברכה בורא פרי העץ, ווייל אזוי שאט עס נישט.

עס איז פארהאן א יודישער אויסדרוק "ביליג ווי בארשט". זעט אויס אז צוויקל איז אינדערהיים געווען א ביליגע זאך.

קאַטעגאָריע:עסנווארג
קאַטעגאָריע:יידישע קיך
זאפאראזשיע

**זאַפּאָראָזשיע** (, *זאַפאריזשזשיאַ*; , *זאַפּאָראָזשיע*) [פריער אַלעקסאַנדראווסק ()] איז א שטאט אין דרום־מזרח אוקראינע, אויף די ברעגן פונעם דניעפער. זי איז די הויפטשטאט פון זאפאראזשיע פראווינץ. די שטאט איז די זעקסטע גרעסטע אין אוקראינע מיט א באפעלקערונג פון  500,000 מענטשן (אין 2024).

אום חודש שבט תשע"ב האט הרב נחום הכהן ערנטרוי אויפגעשטעלט דארט א נייע שול.

## שוועסטער שטעט 
* 
* 

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
מארק טוויין

קליין|200px|דער שרייבער מארק טוויין
thumb|Mark Twain (1909)
**סאמיועל לאנגהארן קלעמענס** (ענגליש: *Samuel Langhorne Clemens*), באקאנט מיט זיין פסעוודאנים **מארק טוויין** (*Mark Twain*; 30סטן נאוועמבער 1835 - 21סטן אפריל 1910), איז געווען אן אמעריקאנער שרייבער.

ער איז געווען פריער א דרוקער און דערנאך א פילאט פון שיפן אויפן מיסיסיפי טייך.

## לעבנסגעשיכטע 
טוויין איז געבוירן געווארן אינעם שטעטל פלארידע אינעם שטאַט מיזורי, פאראייניגטע שטאטן, דאס פינפטער קינד פונעם  אדוואקאט דזשאן מארשל און דזשיין לאמפטאן קלעמענס. 

*מארק טוויין, "טאָם סאָיער", מלוכה-פארלאג פאר די נאציאנאלע מינדערהייטן אוסר"ר, תרצ"ה.

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער שרייבער
World Wide Web

די **World Wide Web** (גערופן קורץ די **Web** אדער מיט ראשי תיבות **WWW**; אויף יידיש: וועלט־וועב) איז א צוזאמענשטעל פון פארבונדענע היפערטעקסט דאקומענטן וואס מ'רופט "וועב בלעטער", וואס אנטהאלטן אנדערע רעסורסן ווי בילדער און ווידעאס. דער צוטריט צו דער וועב איז דורך דער אינטערנעץ.

אין א וועב בלאט זענען געוויסע ווערטער אדער פראזעס זענען פארבונדן מיט אנדערע בלעטער דורך היפערטעקסט. מען ליינט וועב בלעטער מיט א בלעטערער, וואס ווייזט דעם בלאט און די געלינקטע ווערטער אויפן עקראן.

די טאטאליטעט פון וועב בלעטער אויף איין סוביעקט אונטער איין פארוואלטערשאפט און אין איין אינטערנעץ געביט ווערט גערופן א וועבזייטל.

## היסטאריע פונעם וועב 
דער ערפינדער פון דעם World Wide Web איז געווען טים בערנערס-לי. ער האט פארגעשלאגן א פראיעקט פאר א וועב פון דאקומענטן וואס מען באקוקט מיט בלעטערערס דורך א קליענט-דינער ארכיטעקטור.

## מערסטע גענוצטע נוצליכע װעבזײַטלעך 
(אכטונג: די רשימה איז לאוו דווקא אין סדר ווייל דאס טוישט זיך אבער עס איז בערך דורכשניטליך אזוי)
# גוגל, יאהו - פאר ארבעט, זוכן.
# פייסבוק, מיי-ספּעיס, טוויטער - פאר חברה.
# וויקיפעדיע - פאר לערנען.
# קרעיגליסט - פאר לעבן'ס געברויכן.
# eBay - פאר קויפן.
# עמעזאן - פאר ביכער.
# CNN, בי.בי.סי., עי בי סי פאר נייעס.
# יוטוב - פאר זען ווידעא  קליפן. 
# בלאגער - פאר בלאגס
# דראדזש רעפארט - פאר איין-מאן פערזענליכע נייעס לינקס.
# האו סטאף ווארקס - פאר לערנען.
# וועב עמ.די. - פאר מעדעצין און געזונט.
גענומען פון אלעסקע  (א וועב סייט וואס מעסט וועלכע וועב סייטס האבן דאס מערסטע טראפיק)

קאַטעגאָריע:קאמפיוטער נעצווערקן
קאַטעגאָריע:אינטערנעט
קיווי (פרוכט)

דער **קיווי** איז א צוזאמשטעל פון גוזבערי און יאגדעס.

זיין פלייש איז גרין מיט שווארצע קערלעך.
מענטשן רעכט

**מענטשן רעכט** באדייט א באגריף אדער פילאסאפיע אז עס באקומט יעדן מענטש אויף דער וועלט געוויסע גרונטרעכט.

דער פילאסאף דזשאן לאק האט פארגעלייגט אז יעדער מענטש האט "נאטירלעכע" רעכט, און די געזעלשאפט טאר נישט פוגע זיין אין די רעכט. דער אמעריקאנער פאליטיקער טאמעס זשעפערסאן האט אריינגעלייגט פארשידענע מענטשן־רעכט אין דער אומאפהענגיקייט־דערקלערונג פון די פאראייניגטע שטאטן.

אין 1948 האבן די פאראייניגטע פעלקער אויפגענומען די אלוועלטלעכע דעקלאראציע פון מענטשרעכט.

## רעכט 
* רעכט צו לעבן
* פרייהייט פון פייניקונג
* פרייהייט פון שקלאפעריי
* רעכט פאר א יושרדיקן פראצעס
* פרייהייט פון רעדן
* פרייהייט פון רעליגיע

## היסטאריע 
דעם באגריף פון מענטשן רעכט טרעפט שוין אין דער תורה. שפעטער, אין עטלעכע תקופות, האט מען אנגעהויבן אוועקשטלען געזעצן וואס היטן מענטשן רעכט, למשל די געזעצן פונעם אינדישן קייסער אשאקא.

קאַטעגאָריע:געזעץ
קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע
זעליג בראדעצקי

**זעליג בראדעצקי** (10טן פעברואר 1888, כ"ו תמוז ה'תרמ"ח – 20סטן מיי 1954) איז געווען א יידישער מאטעמאטיקער, א ציונישער עסקן און דער פרעזידענט פונעם העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים.

קאַטעגאָריע:מאטעמאטיקער
קאַטעגאָריע:ענגלישע יידן
פיאנע

קליין|250px|א  שטיינוויי פֿארטע־פיאנע
די **פיאַנע** איז א מוזיקאלישער אינסטרומענט מיט א קלאוויאטור. נארמאל האט א פיאנע 88 קלאווישן. די קלאווישן באוועגן האמערן וואס קלאפן אויף סטרונעס אין דער פיאנע, אזוי מאכן זיי פארשידענע קלאנגען. די האמערן זענען באדעקט מיט פֿילץ. איינער וואס שפילט א פיאנע הייסט א **פיאניסט**.

די ערשטע פיאנע האט מען געמאכט אין איטאליע אין 1709. די ערשטע פיאנעס זענען געווען פארטע־פיאנעס (אויף איטאליעניש איז טייטש "פֿארטע" הויך און "פיאנע" שטיל, ווייל די פיאנע קען מען שפילן סיי הויך סיי שטיל).
אין 1800 האט מען ערפֿינדן די שטייענדיקע פיאנע, אין וואס די סטרונעס גייען ארויף און אראפ, און זי פארנעמט נישט אזוי פיל פלאץ ווי א פארטע־פיאנע.

די ערשטע קאמפאזיטארן וואס האבן געשריבן מוזיק פאר דער פיאנע זענען געווען וואלפגאנג אמאדעוס מאצארט, לודוויג וואן בעטהאוון און פראנץ יאזעף היידען.

מען שפילט די פיאנע סיי אין קלאסישער מוזיק סיי אין דזשעז.

קאַטעגאָריע:מוזיק
קאטעגאריע:מוזיק אינסטרומענטן
9טן אויגוסט

**דעם 9טן אויגוסט** איז דער 221סטער טאג פון יאר (222סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 144 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1965 - סינגאפור ווערט אינגאנצן זעלבשטענדיק.
* 1974 - דזשעראלד פארד איינגעשוואוירן דער 38סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן.

## געבוירן 
* 1776 - אמעדעא אוואגאדרא, איטאליענישער כעמיקער (געש' 1856)
* 1939 - ראמאנא פראדי, פרעמיער מיניסטער פון  איטאליע

## געשטארבן 
* 1975 - דמיטרי שאסטאקאוויטש, רוסישער קאמפאזיטאר (געב' 1906)
* 

## פייערטעג 
*

----
* 8טן אויגוסט - 10טן אויגוסט
* אויגוסט

09
אנטאניא וויוואלדי

200px|קליין|פארטרעט פון וויוואלדי
**אַנטאניא לוטשא וויוואַלדי** (; 4טן מערץ 1678 - 28סטן יולי 1741) איז געווען אן  איטאליענישער  קאמפאזיטאר און א קאטוילישער גלח. ער איז געווען דער וויכטיקסטער קאמפאזיטאר אין איטאליע   ביים סוף פון דער באראקער תקופה. 

וויוואלדי איז געבוירן געווארן אין ווענעדיג דעם 4טן מערץ 1678.
ער האט געשריבן מער ווי 400 קאנשערטאס פאר פארשיידענע כלי זמר, איבערהויפט פארן פידל. 

ער איז געווען א לערער אין א שולע פאר יתומות. דארט האט וויוואלדי געשריבן אסאך פון זיין מוזיק פאר די מיידלעך צו שפילן.

וויוואלדי איז געשטארבן אין ווין דעם 28סטן יולי 1741.

קאַטעגאָריע:איטאליענער
קאַטעגאָריע:קאמפאזיטארן
עלן טיורינג

קליין|א סטאטוע פון עלן טיורינג
**עלן מאטהיסן טיורינג** (ענגליש: *Alan Mathison Turing*; 23סטן יוני 1912 – 7טן יוני 1954) איז געווען א בריטישער מאטעמאטיקער, וואס איז געווען איינער פון די גרינדער פון קאמפיוטער וויסנשאפט. ער האט ראפינירט די דעפיניציע פון און אלגאריטם און ער האט דערפינדן דעם באגריף פון א טיורינג מאשין.

טיורינג האט געהאט א שטארקן אינטערעס אין קינסטלעכער אינטעליגענץ.

ביי דער צווייטער וועלט מלחמה האט טיורינג געארבעט אין בלעטשלי פארק צו לייזן די קאדן וואס די דייטשן האבן געניצט צו האלטן קאמוניקאציע מיט זייער מיליטער.

קאטעגאריע:בריטישע מענטשן
קאטעגאריע:מאטעמאטיקער
קאטעגאריע:בריטישע להט"בן
חיים יעקב ראטנבערג

הרב **חיים יעקב ראטנבערג** איז געווען ראב"ד פון דער מחזיקי הדת קהילה אין אנטווערפן און אב"ד פון פאריז, פראנקרייך.

הרב חיים יעקב איז געווען א זון פון הרב מרדכי ראטנבערג, אב"ד פון מחזיקי הדת אין אנטווערפן, בעלגיע.

ער האט חתונה געהאט מיט מרת רבקה (ד' שבט תרפ"ב, סאסנאווצע, פוילן - כ"ז שבט תשע"ב, פאריז), טאכטער פון משה מנחם מעלכיאר, א ראדאמסקער חסיד.

זייער זון הרב מרדכי איז אב"ד אין פאריז.

הרב חיים יעקב ליגט אין דעם מחזיקי הדת בית עולם אין פיטע, האלאנד.

## רעפערענצן 
* 

קאַטעגאָריע:רבנים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:פאריז
קאַטעגאָריע:פראנצויזישע יידן
א סכנה'דיגע מעטאד

'''א סכנה'דיגע מעטאד''' איז א דראמאטישער פסיכאלאגישער קאנאדער היסטארישער פילם ארויסגעגעבן אין 2011 אין דער ענגלישער שפראך.

## די שפילערס אין דעם פילם 
* וויגא מארטענסאן אלס זיגמונד פרויד
* מייקל פאסבענדער אלס קארל גוסטאוו יאנג
* קירה נעיטלי אלס סאבינע שפילריין
* ווינסענט קאסל אלס אטא גראס
* שרה גאַדאָן אלס עמא יאנג
*

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט

* http://www.imdb.com/title/tt1571222/

קאַטעגאָריע:פילמען
מיווא

**מיוואַ** (געב' דעם 15טן יוני 1990) איז א יאַפּאַנישע זינגערין.

## ביאָגראַפיע 
די יוני 15 1990 , זי איז געבוירן אין קאַנאַגאַוואַ פּרעפעקטור, יאַפּאַן, און דעמאָלט אריבערגעפארן קיין טאָקיאָ. 

ווייַל איר פאטער איז געווען אַ ליבהאָבער פון מוזיק, ער איז געווען אַ נאַטירלעך און אויערן צו הערן צו מוזיק פון אַ פרי עלטער. 

איצט האט די ווערק פארפאסט אין די עלטער פון 15, נאָך קומט מיטלשולע אין דער מעמלערנאַנטאַ גיטאַרע ערשטער, אָבער ווייַל זי האט ניט גאַנץ פּראַגרעסט, און דעריבער זענען אויף לערנען. 

"! Wake Up, Break Out" געשאפן אין דער צייַט פון דער ערשטער יאָר פון מיטלשולע, בשעת זי אַטענדאַד שולע אין טאָקיאָ, ווי אַ זומער יום טוּב איז צו מאַכן די אַקטיוויטעטן לעבן אין אָקינאַוואַ פּריפעקטשער איז היים צו די עלטערן וועגן די בוידעמשטוב שימאָקיטאַזאַוואַ, אַ הויך שולע פֿאַר פאַרווייַלונג אַקטיוויטעטן זענען באַנד, ער געארבעט די סוד אפילו צו אַ פרייַנד 

בעשאַס דעם פּעריאָד, אַ באגרענעצט נומער באפרייט "דורך דעם ווונטש צו זיין אַ איין " Song for you/Today " צוויי זיך-געשאפן דורך איר.
 
צו נעמען מיט פול מוזיקאַליש פּערדאַקשאַנז פון דעם ווינטער פון הויך שולע סיניערז דורך דעמאָלט, זי איז געווען טכילעס באשלאסן. 

## דיסקאָגראַפיע  
### אַלבאמען 
* 2011: *Guitarissimo*
* 2012: *Guitarium*
* 2013: *Delight*

### סינגלעס (צו איר) 
* Song for you/Today  (ליד פֿאַר איר / הייַנט)  
* סאָבאַני יטאַיקאַראַ (מחמת איך ווילן צו זיין נאָענט) 

### סינגלעס (נאך אַ גרויס אָנהייב)  
* Don't cry anymore (טי נישט וויינען מער)   
* Little girl (קליין מיידל)  
* Change (ענדערן) 
* אָטאָשימאָנאָ (לאָסט כייפעץ) 
* האַרו ני נאַטטאַראַ (ווען פרילינג קומט אן) 
* 441 
* FRiDAY-MA-MAGiC  (פרייטיק-כי-כישוף) 
* קאַטאַאָמאָי (ניט געענטפערט ליבע)
* היקאַריע (צו ליכט)
* Whistle
* Miracle

## וועבלינקען 
* באַאַמטער פּלאַץ פון מיוואַ

* מיוואַ אַפישאַל בלאָג  "miwa Little girl"

קאַטעגאָריע:זינגערס