open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
צאנז-קלויזענבורג (הויף)

''דער ארטיקל דא באשרייבט דאס צאנז-קלויזענבורג'ער חסידות וועלכע איז געגרינדעט געווארן דורך האדמו"ר ר' יקותיאל יהודה האלבערשטאם זצוקללה"ה. פאר אינפארמאציע אויף דעם ארגינעלן צאנזער חסידות וואס איז געגרינדעט געווארן דורך הרה"ק ר' חיים האלבערשטאם זיע"א זעט צאנז (הויף)*

left|thumb|150px|דער סימבאל פון צאנז קלויזענבורג

## קלויזענבורג
**קלויזענבורג** איז דער נאמען פון א חסידישן הויף וואס איז געגרינדעט געווארן דורך האדמו"ר *'ר' יקותיאל יהודה האלבערשטאם זצוקללה"ה** (א זון פונעם רודניקער רב, הרב צבי הירש האלבערשטאם, וואס איז געווען א זון פון גארליצער רב אן אייניקל פון דברי חיים פון **צאנז'*) וואס האט ממשיך געווען אין דעם וועג פון זיין הייליגן זיידן דעם *דברי חיים און זיין זייזען דער יטב לב פון סיגעט''.

דער קלויזענבורגער רבי פון קרית צאנז ר' יקותיאל יהודה וואס איז געווען רב פון קהילת הספרדים אין דער שטאט קלויזנבורג, רומעניע, פאר'ן צוויטן וועלט קריג, האט אויפגעבויט יודישקייט און חסידות נאכן קריג און האט גערופן זיינע מוסדות און זיינע שטעטלעך אין ארץ ישראל מיטן נאמען קרית **צאנז** אויפן נאמען פון זיין זיידן דער צאנזער רב דער דברי חיים זי"ע.

די וואוילטעטיגקייטן פונם רבי'ן זענען נישט נאר געווען פאר זיינע חסידים נאר פאר גאנץ כלל ישראל, ווי ס'איז באוואוסט האט ער אויפגעשטעלט מפעל הש"ס און דעם לאניאדא שפיטאל אין קרית צאנז, נתניה.

צענטער|250px|אדמור"י צאנז קלויזענבורג

## דאס חסידות היינט
נאך דער פטירה פונעם רבי'ן ר' יקותיאל יהודה זענען אויפגענומען געווארן אויף זיין פלאץ:
* זיין עלטערער זון '''ר' צבי אלימלך האלבערשטאם שליט"א** אדמו"ר פון **צאנז קלוינבורג** אין קרית צאנז, נתניה, ארץ ישראל.
* זיין צווייטער זון **ר' שמואל דוד האלבערשטאם שליט"א** אדמו"ר פון **צאנז קלויזנבורג** אין בארא פארק, ברוקלין, ניו יארק, פאראייניגטע שטאטן.
* זיין איידעם **ר' שלמה גאלדמאן זצ״ל** אדמו"ר פון  צאנז זוועהיל אין יוניאן סיטי, ניו דזשערסי, פאראייניגטע שטאטן.
* זיין איידעם **ר' דוב ווייס שליט"א** רב פון **קרית צאנז אין ירושלים''', ארץ ישראל
*זיין איידעם ר' שאול יודא פריזנט שליט"א אדמו"ר פון  צאנז זוועהיל אין יוניאן סיטי, ניו דזשערסי, פאראייניגטע שטאטן ממלא מקום פון '''ר' שלמה גאלדמאן זצ״ל''' אדמו"ר פון  צאנז זוועהיל .

צאנז קלויזענבורג ווערט גערעכנט היינט אלס איינע פון די גרויסע חסידות'ן איבער דער גארער וועלט, עס האט בתי מדרשות און מוסדות אין:
* ארץ ישראל: ירושלים, בני ברק, צפת, פתח תקוה, חיפה, אלעד, ביתר, מודיעין עילית, בית שמש, טבריה.
* אייראפע: לאנדאן, אנטווערפן, מאנטשעסטער.
* אמעריקע: בארא פארק, וויליאמסבורג, מאנסי, יוניאן סיטי, לייקוואד, מאנטריאל (קאנאדע).

## זעט אויך
* חסידים

## וועבלינקען
* בילדער וועבזייטל פון צאנז-קלויזענבורג
* וועבזייטל פון קרית צאנז 
* וועבזייטל פון געשעענישן אין צאנז קלויזנבורג אמעריקע
אליעזר חיים בלום

רבי **אליעזר חיים בלום** (כ"ו תשרי תרצ"ט–ז׳ טבת תשע״ט) איז געווען דער קאשויער רבי.

## ביאגראפיע
ער איז געבוירן געווארן כ"ו תשרי ה'תרצ"ט אין דער שטאט קאשוי צו זיינע עלטערן רבי רפאל בלום און חנה מלכה, א טאכטער פון הרב משה גרינפעלד פון מיהאלאוויץ.

ער איז געווען איינער פון די פאסאזשירן וואס זענען מיטגעפארן אין דער קאסטנער באן צוזאמען מיט רבי יואל טייטלבוים.

אום ח"י טבת תשי"ח האט ער געהייראט ציפורה די טאכטער פון רבי מרדכי פריעדמאן שו"ב וועלכע האט געוואוינט אין יאס, בוקארעסט און ברוקלין.

ער האט געוואוינט אין שיכון סקווירא איידער ער האט זיך אוועקגעצויגן קיין מאנסי.

ער איז נפטר געווארן פרייטאג צונאכטס פ׳ ויגש (ז׳ טבת) תשע״ט, ומנוחתו כבוד אינעם אוהל אין קרית קאשוי בעדפארד הילס.

## הרבצת התורה ורבנות 
ער איז געווען מנהל פון דער קאשויער ישיבה, און דערנאך האט ער געעפנט אן אייגענע ישיבה מיטן נאמען ״בית שמואל״ אין מאנסי. ער האט  אויך מייסד געווען און געפירט די מיידל שולע "בית חינוך הישן" אין מאנסי, און ווען ער האט זיך געצויגן קיין מאנסי האט ער געעפענט זיין ביהמ"ד און כולל בית שמואל ד'קאשוי.

זייענדיג דער עלטסטער זון פון רבי רפאל האט מען אים באקרוינט קאשויער רבי נאך זיין פאטער׳ס פטירה כ' אדר תשס"ה, אין ער האט ממשיך געווען ברבנות והרבצת התורה אויפן שטייגער פונעם טאטן, ער איז געווען א לוחם מלחמות השם בעוז וגבורה, גודר גדר ועומד בפרץ. ווי אויך געווען אן אויסגערופענער עובד ה' בקדושה ובטהרה, פיל אידן האבן זיך געקלאמערט ארום אים מיטהאלטנדיג זיינע פייערדיגע דרשות די ווארימע דאווענען און לעכטיגע טישן.

ער האט געהאט אסאך חסידים און אנהענגערס, ווי אויך איז ער באוואוסט מיט זיינע ידיעות און פארשטאנד, בפרט אין חכמת הרפואה. חרדי'שע אידן פלעגן זיך דורך רעדן מיט אים אין עניני חינוך ושלום בית בעצה ותושי', און זענען געהאלפן געווארן פון זיינע הייליגע ברכות. דער איד איז געווען זייער שטארק קעגן בילדער פון אים און ממשיך דרכו פון החתם סופר מיט א געוואלדיגע קיצונישע וועג ווען עס איז געקומען צו א קליינער זאך וואס האט צו טון מיט גויים אזוי ווי א האנט זייגער.

## ספריו 
ער האט ארויסגעגעבן די ספר 'אבות הראשונים' אויף מסכת אבות ליקוט דברי הראשונים. 

אויך האט ער פארפאסט די ספרים שיח חיים עה"ת וסוגיות הש"ס, אוצרות שיח חיים - מכתבים.

## קינדער
*רחל לאה, ווייב פון רבי משה אבראהאם, אדמו"ר מבארדיטשוב מאנסי.
*ליבא גיטל ברכה, ווייב פון רבי יעקב בנימין פירטה.
*הינדא רבקה, ערשטע ווייב פון רבי אהרן אריה טעללער.
*שרה שפרה, ווייב פון רבי גדליה הכהן כ"ץ, ר"מ בישיבת סטאניסלאוו מאנסי.
*מרת אסתר, ווייב פון רבי יעקב משה לעבאוויטש אב"ד וראש ישיבת בית הילל - מאנסי א זון פונעם וואודרידזשער רב.
*יעקב יוסף, איידעם פון ר' אלי' בערקאוויטש
*חיה צייטל, ווייב פון רבי זאב וואלנער.
*רייזל, ווייב פון רבי נתן בנימין קרויס פון קרית יואל.
*דבורה נחמה, ווייב פון רבי זלמן לייב ראזנבערעגער מנהל רוחני בת"ת נועם אלימלך ליזענסק מאנסי.
*מינדל, ווייב פון רבי משולם זלמן בעק זון פון טשערקאסער רבי. 
*ביילא, ווייב פון רבי אפרים ברוך דאסקאל.

קאַטעגאָריע:קנאים

קאַטעגאָריע:רבני אונגארן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
קאַטעגאָריע:מאנסי
סלאבאדקער ישיבה

קליין| סלובודקא ישיבה
**סלאבאדקער ישיבה** איז דער נאמען וואס מען רופט די באקאנטע ישיבה **כנסת ישראל** פון אמאל אין דער ליטע וואס האט אוועקגעשטעלט א מהלך אין תנועת המוסר פון אנקוקן דעם מענטש אלס אזא איינער ווי די באפעל פון גאט אנפאנג תורה. צלם אלוקים. און איז געוועזן פאר'ן חורבן אייראפע אין רוסלאנד אונטער די פירערשאפט פונעם אלטער פון סלאבאדקע.

די משגיחים זענען געווען רבי דוב הירש העלער און רבי אברהם גראדזינסקי.

הר"ר אביגדור מילער איז געווען דארטן א תלמיד און אריבערגעפלאנצט די תורה נאך דער צווייטער וועלט מלחמה קיין אמעריקע וואס ער האט זיך געראטעוועט פונעם חורבן אייראפע דורך זייענדיג א אמעריקאנער פאספארט האלטער און אנטלאפן.

זיי האבן זיך ארגינעל אריבערגעפלאנצט קודם קיין חברון וואס רוב תלמידים זענען דערמארדעט געווארן אין פרעות תרפ"ט. נאכדעם האט די חברונער ישיבה געעפנט אין ירושלים

ווי אויך האט זיך ווידער-געעפנט א אפצווייג פון דער ישיבה אין תש״ז אין בני ברק סלאבאדקער ישיבה (בני ברק) וואס איז היבש א עליטישע ישיבה, אבער דארטן לערנט מען שוין נישט קיין מוסר צוליב דעם באפעל פון חזון איש.

## זעט אויך 
* ישיבת חברון
* סלאבאדקער ישיבה (בני ברק)

קאַטעגאָריע:ישיבות
קאַטעגאָריע:ליטע
שליח (חב"ד)

קליין|296x296px|דער יערליכער וועלטליכער צוזאמענקום פון די טויזענטער שלוחים
א **שליח** פונעם **ליובאוויטשער רבי** איז א חסיד וואס פארשפרייט אידישקייט אין א באשטימטער פלאץ. דער ליובאוויטשער רבי האט ארויסגעשיקט טויזענטע חסידים צו ווערן **שלוחים**, בויען אידישקייט איבער דער גארער וועלט. יעדער שליח עפענט א בית חב"ד אדער א קהילה און איז אין פערזענלעכן קאנטאקט מיט די ארטיגע אידן. זיי לייגן מיט זיי תפילין, לערנען תורה מיט זיי, און דאס גלייכען. זייערע ווייבער עפענען מיידלעך שולעס און צינדן אן דעם אידישען געמיינדע לעבן אין די דערווײַטערטע געגענטער איבער דער גאנצער וועלט ווי קיין רעליגיע קומט בכלל נישט אן.

אין די זכות פון דעם רבי'נס שלוחים, זיינען צענדליקער טויזנטער אידען - וואס אסאך פון זיי האבן קאם געווסט אז זיי זיינען אידען - געווארן פולקאמע בעלי תשובה, מערסטענס ליובאוויטשער חסידים, און אסאך אליין געווארן שלוחים.

די ציל פון די "שליחות" איז צו מאכן די וועלט, גרייט צו מקבל זיין משיח צדקנו.

היינט צו טאג, איז דא העכער זיבען טויענט שלוחים ארום די וועלט.
## וועבלינקען
* שלוחים ובתי חב"ד איבער דער גארער וועלט

קאַטעגאָריע:ליובאוויטש
אלקאהאליש געטראנק

שמאל|ממוזער|קליין|מרכז| אלקאהאליש געטראנק בסופרמרקט
left|200px|קליין|מרכז|יי"ש
אן **אלקאהאליש געטראנק** (א שארפֿע משקה) איז א געטראנק וואס אנטהאלט עטאנאל, איינער פון כעמישע אלקאהאלן. אנדערש ווי אנדערע אלקאהאלן, עטאנאל איז נישט קיין סם פארן קערפער פון מענטש, נאר ווען מען טרינקט צופיל. 

טראגט זיך ארום א אידיעלע פארזארגט און פארדאגעט, פון ווי וועט מען דעקן די חובות, קומט אבער דאס גלעזעלע משקה און צושמייכלט דאס האַרץ, עס מאכט גרינג און לעבעדיג דעם מענטש צו דאנקן און לויבן דעם בורא כל העולמים פאר די גוט וואס מען האט אינגאנצן פארגעסן, מווערט גרינג און פלינק, יונג און פריש, דאס געזאנג און שמחה ערוועקט חיות און ענערגיע צו טאן דאס פליכט מיט פלייס און זיכערקייט.

אמאל זענען מענטשן אזוי שטארק גענייט צו טרינקען אלקאהאל אז עס איז ביי זיי א קראנקייט, וואס ווערט גערופן אלקאהאליזם.

## אלע סארטן געטראנקען 
* ביר
* בראנפן
* וויין
* וואדקע
* וויסקי
* ווישניק
* ראם
* ליקער
* קאניאק
* שליוואוויץ

## זעט אויך 
* אלקאהאל
* שיכור
* הענגאווער

קאטעגאריע:געטראנקען
קאטעגאריע:סאציאלאגיע
קאטעגאריע:לעבנסשטייגער
אלעזר מנחם מן שך

קליין|250px| פאס בילד פון הרב שך אלס בחור
קליין| הרב שך בפלפולא דאורייתא
הרב **אלעזר מנחם מן שך** (געבוירן י"ט טבת ה'תרנ"ח – ט"ז חשוון ה'תשס"ב) איז געווען דער מנהיג פון דער ליטווישער תורה וועלט און דער ראש ישיבה פון דער פאנאוועזשער ישיבה אין בני ברק. ער האט געגרינדעט די פּאליטישע תורה פארטיי "דגל התורה".

## ביאגראפיע 
### אין ליטא 
### שפעטער 
== יחי

## משפחה 
די קינדער פון רבי אלעזר מנחם מן שך און זיין ווייב גוטל זענען:
* מרת מרים רייזל (נפטר אין תרצ"ט)
* מרת דבורה, ווייב פון רבי מאיר צבי בערגמאן
* ד"ר אפרים שך (ה'תר"צ – י"ט תשרי תשע"ב).

## לייענט ווייטער
* צירה קרלנשטיין, **מנהיג של דור**, אשדוד, תשס"ב
* רבי אשר בערגמאן, **מרן הרב שך**, בני ברק, תשס"ו
* שלמה לארינץ, **במחיצתם של גדולי התורה**, א, ירושלים, תשס"ז (2006), עמ' 253–395
* רבי יחיאל מיכל שטערן, **מרן ראש הישיבה**, ב' חלקים ירושלים, תשס"ב

## רעפערענצן 
* רבי יחיאל מיכל שטערן, **מרן ראש הישיבה**, ב' חלקים ירושלים, תשס"ב

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:ליטווישע ראשי ישיבות
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין אייראפע
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:פאנאוועזשער ישיבה
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
קאַטעגאָריע:דגל התורה
מציצה בפה

left 
**מציצה בפה** איז א גאָר אלטער מנהג ישראל, אז דער מוהל וואס מל'עט אפ דעם קליינעם קינד און ברענגט אים אריין לבריתו של אברהם אבינו, זייגט ארויס מיטן מויל דאס בלוט פונעם פרישן ווּונד ביים שניט דארטן ווי מען האט גע'מל'עט דאס קינד.

## מקור אין ש"ס און פוסקים 
אין דער משנה שטייט: 
:
די גמרא לייגט צו: 
:
זעט מען אז אן מציצה איז פאראן א סכנה, דעריבער מאכט מען מציצה אפילו שבת, און דער מוהל וואס מאכט נישט מציצה טוט מען אים אוועקנעמען פון זיין אמט. אויך אין פוסקים וועט דאס געפסקנט:
:
און אזוי אויך אין שולחן ערוך.

דאס הייסט אז שוין אין דער גמרא'ס צייטן האט מען געהאלטן אז מען נעמט אוועק בלוט פון א וואונד האט דאס ווייניגער שאנסן צו ווערן אייטערדיק.

## אין מאדערנע  צייטן 
אבער זינט די רעפארמער האבן אייביג אפגעשפעט פון דעם מנהג האבן די ארטאדאקסן דאס מער פארהייליגט נאר צוליב דעם אנצוהאלטן זייער אידישקייט פאר אלע פרייזן.

אין יאר תשס"ו 2005 האט דער ניו יארק סיטי געזונטהייט ביורא ארויסגעגעבן שארפע רעקעמענדאציעס דאס צו ענדיגן צוליב דעם וואס דאקטוירים האבן פעסטגעשטעלט אז איבער 7 קינדער זײַנען  געווארן אנגעשטעקט מיט א שעדליכן פארעם פון "הערפּיס" קרענק וואס דער מוהל האט אריבער געפירט פון זיין נאקעטן מויל צו דעם קליינעם קינדס וואונד, און זינט גרויסע ערוואקסענע האבן די "אנטי-באדי'ס" דאס צו באקעמפן און א קליין קינד האט נאך נישט די "אנטי-באדי'ס" איז דאס טויטליך פארן קינד.

חסידישע רבנים פרובירן איצט אפצושרייען די גזירה אז די סיטי העלט דעפארטמענט זאל זיך נישט מישן און לאזן אנהאלטן דעם אור אלטן הייליגן מנהג טראץ די זיבן קרבנות ווייל זיי ווייזן אן אז טויזנטער קימפעט-קינדער ווערן געמל'ט אויף דעם אופן און עס האט גארנישט פאסירט ממילא ווייזן די סטאטיסטיק אז די זארגן פון די דאקטוירים זענען פאלטש באזירט.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אידישע קאנטראווערסיעס

קאַטעגאָריע:ברית מילה
זשערוסאלעם פאסט

די **דזשערוזאלעם פאסט** (*The Jerusalem Post*)  איז א אידישע טאג צייטונג אויף דער ענגלישער שפראך וואס ערשיינט פון ירושלים און ווערט פארקויפט איבער דער וועלט.

די צייטונג איז געגרינדעט אין 1932 מיטן נאמען *The Palestine Post* (די פאלעסטינע פאסט) אונטער גרשון אגראן. מען האט געטוישט איר נאמען צו Jerusalem Post אין 1950.

## וועבלינקען
*היימבלאט
*די פאלעסטינע פאסט

קאַטעגאָריע:צייטונגען ארויסגעגעבן אין ישראל
שייטל

thumb|left
א **שייטל** איז א דעקונג פארן קאפ וואס זעט אויס ווי האר, אדער געמאכט פון עכטער האר אדער סינטעטיש.

א שייטל איז געוועזן זייער פאפולער אין דער אייראפישער קולטור ביז אנהייב דעם 20סטן יארהונדערט (ביז יאר 1900). היינט זיינען ממשיך דאס גיין פרומע פרויען אדער אזעלכע וואס ליידן פון אפגעקאלעכטע קעפּ.

## הלכה 
יידישע פרומע ארטאדאקסישע פרויען דעקן צו די האר פונעם קאפ נאך דער חתונה, אבער מיידלעך פאר דער חתונה גייען יא מיט די אייגענע הארעלעך כדי זיך צו ווייזן אז זיי זיינען נאך פריי פאר בחורים צו חתונה האבן מיט זיי. ווען זיי זיינען שוין געווארן ווייבער, פארדעקן זיי די קאָפּ מיט א **שייטל**, א נאכגעמאכטע האר וואס זעט אויס ווי עכטע האר, צוליב צניעות. טייל פרויען שערן זיך אפ די האָר אינגאנצן אדער נאר א טייל האר נאך דער חתונה.

עס איז דא א מחלוקת אין די פוסקים צי א פרוי מעג גיין מיט א שייטל אויף דער גאס צו זי דארף באדעקן מיט א זאך וואס זעט נישט אויס ווי האר. דער באר שבע איז פון די הויפט אוסרים אז פרויען טארן נישט גיין מיט אויפגעדעקטע שייטלען, נאר אויב עס איז צוגעדעקט אונטער א טיכל; אויך דער חתם סופר האט אנגענומען אזוי. אבער פון רמ"א און פון מגן אברהם זעט אויס אז מען מעג יא דערין גיין אויף דער גאס.

אין די חסידות פון צאנז איז עס געווען זייער אסור, דער דברי חיים האט עס גע'אסר'ט, אבער אסאך אייניקלעך און ממשיכי דורך ווי באבוב גיין מיט שייטלען. דער ליובאוויטשער רבי איז מתיר און מצווה געווען אין אגרות קודש פון זיין אויף אלע פרויען גיין מיט שייטלן

קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
קאַטעגאָריע:שיינקייט
קאַטעגאָריע:מאדע
מלווה מלכה

א מאלצייט וואס מ'עסט מוצאי שבת, אזוי ווי עס ווערט געברענגט איו שולחן ערוך, אורח חיים. חסידים נוצן דאס אויס אלס א פארברענגען זיך צאם צו זעצן און שמועסן חיזוק און אינספיראציע.דער ווילנער גאון איז געווען שטארק מקפיד אויף סעודת מלוה מלכה.

עס שטאמט פון שלמה המלך.

היינט נוצט מען דאס אויס צו מאכן גרויסע באנקעטן צו אפעלירן געלט פאר מוסדות פון די מאסן.

קאַטעגאָריע:שבת
ניינטי סעקאנד סטריט וויי

אזא סאָציאַלער, פריי-אידישער קולטור צענטער פּלאצירט אין א ריזיגער געביידע אויף דער 92טער גאס ראג לעקסינטאן עוועניו, אין דער וועסט סייד פון מאנהעטן, ניו יארק סיטי.

דער צענטער ווערט פינאנצירט דורך רייכע אידישע עשירים, מיטן ציל צו צוזאמהאלטן די פרייע אידן זיי זאלן זיך נישט אסימילירן צווישן די גוים אין אמעריקע; זיי זאלן פארברענגען סאציאל אינאיינעם מיט ספארטס און איבונגען און שיינע פראגראמען. אין דעם צענטער ווערן אויך אפגעהאלטן דרשות פון פּאפולערע אידן.

זייער'ס א בלאג אנטטהאלט א לוח מיט בילדער פון די געשעענישן און אויפטריטן אין זייער צענטער.
http://blog.92y.org/index.php 

קאַטעגאָריע:קולטור
קאטעגאריע:סאציאלאגיע
קאטעגאריע:פארוויילונג
שוואנגערשאפט

, *Anatomia uteri humani gravidi tabulis illustrata*, 1774]]
**שוואַנגערשאפט** אדער **שוואנגערונג**, איז א נאטירליכער צושטאנד ווען א פרוי (אדער א נקבה פון א זויגער) איז טראָגעדיג מיט א קינד אין רחם)

דאס נאכפארשן ווי אזוי א קינד ווערט געבוירן במשך די ניין מאנאטן הייסט עמבריאלאגיע.

דאס ניין חדשים שוואנגערשאפט איז נאר דער פראצעס פון א מענטש. א בעל חי האט אנדערע חדשים און אנדערע צייטן וואס זי שוואנגערט, די גמרא אין מסכת בכורות זאגט אז די שוואנגערשאפט פון א שלאנג דויערט זיבן יאר.

קאַטעגאָריע:קערפער
אויג

קליין|100px|אויג
**אויגן** זענען די אָרגאַנען פונעם מענטש אדער בעל־חי וואָס קען זען דורך דערשפּירן ליכטיגקייט. 
עס כאַפט די דיפערעץ פון קאָלירן.

אויכעט קען מען זען וואס מען עסט, און דעמאלטס איז דאס עסן בעסער און געשמאקער.

## סטרוקטור 
די אויגן באָליס האלטן זיך אינעם סאַקעט פון קאָפּ מיט מוסקלען, וואָס ציען דאָס אין אלע ריכטונגען גרינגערהייט אויטאמאטיש וואו מען וויל נאר קוקן.

די וואג פון אן אויג איז בערך א גראם

די אויג מוסקלען זענען די מערסטע אקטיוו פון אלע מוסקלען אינעם מענטש, זיי באוועגן זיך הונדערט טויזנט מאל א יעדן טאג.

ביי ארטראפאדן זענען די אויגן צוזאמענגעשטעלט פון א סאך איינצן וואס יעדער איינער האט זיין אייגענעם לינז.

## קאלירן 
עס איז אַ וואונדערליכע פיל קאלירן ווידעא קאמארע, און ארבעט פון זיך אליין אגאנצן טאג.
עס סאָרטירט אלע בילדער און געשעענישען אינעם מוח.

הינטן פון אויג איז דא די "רעטינא" און אין פארנט דאס הארנהייטל,

די אויגן קענען ווערן אָפּגעשוואַכט, איז דא היינט ברילן צו קענען זען גוט.

עס איז שיין ארום באַוואַקסן מיט אויגן ברעמען.

## אויגן בליק 
א מענטשליכע אויג בלינקט יעדע 0.3 סעקונדעס, און אין משך פון א יאר בלינקט אן אויג 6,205,000 מאל, דאס הייסט אז ווילאנג איר ליינט דורך דעם זאץ וועט איר האבן געבלינקט צוויי... בעצם דריי מאל!!!

## וועבלינקען 
* וועגן דעם ווארט "אויג" 

קאַטעגאָריע:קאפ און גענאק
קאַטעגאָריע:אויג
קאַטעגאָריע:אברים
ליטוואקעס

[קליין| [נחמה ליפשיץ זינגער אליטוואק יידישן מיט גאלדע מאיר פרעמיער מיניסטארין פון ישראל]]
מרכז|250px|קליין|מרכז| רשכבה"ג הרב יצחק אלחנן ספקטור פון קובנא ליטא
**ליטוואַקעס** זענען יידן וואס שטאַמען פון ליטע (דאס מיינט די אלטע ליטע, וואס איז כולל ווייסרוסלאנד). די ליטוואקעס זיינען שטארק פרום און אסאך פון זיי פירן זיך לויטן גר"א שטרענג לויט דעם שלחן ערוך.

לערנען תורה איז ביי זיי דאס עיקר לעבן.

היינט אין אמעריקע האבן זיי אַדאָפּטירט געוויסע פירונגען פון די חסידים, אבער זענען נאך אלץ מער וועלטליך און מאדערן. 

היינטיקע רעליגיעזע ליטוואקעס רעדן יידיש (ליטווישן דיאלעקט) און אויך די שפראך פון לאנד, ווי למשל אין אמעריקע רעדן זיי ענגליש און ארץ ישראל העברעיש. די בחורים שניידן אדער שערן זיך די בארד. באהאלטן די פיאות אונטער די אויערן.

קאטעגאריע:סאציאלאגיע
קאַטעגאָריע:יידישע שטרעמונגען
באשיידנקייט

קליין|צניעות שילד אין מאה שערים, ירושלים
** צניעות** איז א עטישע און מאראלישע מדה וואס ווייזט אויף איידלקייט. יעדע באגריף אדער באשעפעניש וואס האט א סעקסואלער ציאונג קראפט, ווי למשל פרויען אדער געוויסע מאן'ס גלידער, אדער טעמעס וואס רייצן אן די הארמאנען פון א מענטש צו וועלן האבן סעקס, ווערט באהאלטן און דערשטיקט דורך איגנארירען.

צוליב איר שטארקע קראפט וואס א מענטש קען נישט קאנטראלירן איז נאר איגנארירען דער איינציגער אויסוועג פטור צו ווערן פון אירע ציאונגען. דאס איז דער ווייזונג אז א מענשט איז אפגעהיטן און הייליג און ער לאזט זיך נישט אריין אין נסיונות.

גאָר אסאך פארבאטונגן מצוות און מנהגים פון די אידשע טראדיציע ווערן אנגעגעבן אלס דער ציל און טעם אדער סיבא וועגן צניעות פאקטאר

אויך ווען הלכה'דיג איז עס גענצליך מותר האלטן זיך חסידים דערפון צוריק ווען אנדערע זעען צו. ווי צ״ב גיין האנד ביי האנד אדער זיך קושן און ארומנעמען מיט גרויסע טעכטער אדער מיט דער אייגינער פרוי ווען זי איז ריין ווייל דאס קען אנווארעמען די הארמאנאנען פון מאנצבילן.

ביי טייל חרדים איז דא ספעציעלע עסקנים וואס געבן זיך אפ מיט האלטן די צניעות סטאנדארטן, און צוריק האלטן די דאזיקע געפאלנקייטן אויף ווי ווייט מעגליך, דורך באקעמפן די באטרעפענדע און צושטערן נידעריגע געשעענישן. - זיי הייסן געווענליך משמרת הצניעות און רופן ארויס א פחד ביי פורקי עול.

רבי  משה פיינשטיין האט געפסקענט אז צניעות איז א באגריף וואס מ'קען נישט אין אלגעמיין אפטיטלען לויט אפאר פרומע קנאים נאר מוזן נאכגעפארשט ווערן וויאזוי איז דער מנהג המקום אויב איז דער סדר צו גיין.

## רעפערענצן
* הרב אליקים געציל עלינסאן *Women and the Mitzvot:  The modest way*.  An extensive review of the laws of modesty including synagogue separation, mingling of the sexes, and women's dress.  ISBN 1-58330-148-8.
* הרב  פסח אליהו פאלק: "עוז והדר לבושה". יסודותדיק ספר וועגן צניעות.

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:מוסר
קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
קאַטעגאָריע:מידות
עמרם בלוי

ר' **עמרם בלוי** ( 1900 — 1974) דער גרינדער פון די נטורי קרתא, איז א ירושלימער איד וואס האט געקעמפט טאג און נאכט קעגן חילול שבת אין ירושלים און אלע פרייע פרצות וואס האט זיך דארט אפגעטאן.

## ביאגראפיע 
בלוי איז געבוירן געווארן אין ירושלים צו רב שלמה יצחק און אסתר שיינא (שיינדל), א טאכטער פון הרב ישעיהו ארנשטיין, א פינפטער דור אין ירושלים צו א משפחה וואס איז ארויפגעקומען אין ארץ-ישראל סוף דעם 18טן יארהונדערט.

זיין ברודער איז געווען דער אגודת ישראל עסקן אין ארץ ישראל ר' משה בלוי.

ער האט חתונה געהאט מיט הינדא וועבער און זיי האבן געהאט צען קינדער

ער האט סוף יארן חתונה געהאט בזיווג שני מיט א גיורת מיטן נאמען רות בן-דוד און זיינע קינדער זיינען געלאפן צו רבנים זיי זאלן ביי אים פועלן, נישט חתונה האבן מיט איר, אבער ער האט מגלה געווען פאר רבי יואל טייטלבוים פון סאטמאר זיין טעם, און רבנים האבן אים פארשטאנען, אבער די חברי הביד"ץ העדה החרדית האבן אים אריינגעלייגט אין חרם דערפאר.

נאך וואס ער האט חתונה געהאט מיט דער גיורת האט ער געמוזט אפלאזן זיין געבוירן-שטאט ירושלים און איז געגאנגען וווינען אין בני ברק. שפעטער האבן זיי צוריקגעצויגן קיין ירושלים.

אין תשל"ד איז ער נפטר געווארן און מען האט אים באגראבן אין הר המנוחות.

### זיין קנאות 
ער פלעגט אלע מאל רעדן בראש המערכות צי איז דאס געווען אקעגן גיוס בנות, אדער די שווים באסיין, די נאכט לאקאל, וואס די פרייע האבן געוואלט בויען אין מאה שערים, אדער חילול שבת.

מ'האט אים פיל מאל ארעסטירט אין תפיסה צוליב זיינע אגיטאציעס אבער דאס האט אים נישט אפגעשוואכט פון זיינע מערכות אדרבה דאס האט אים געגעבן חיזוק אנצוגיין אויף ווייטער.

אין תפיסה זענען אים געקומען באזוכן גדולי ישראל אים מחזק זיין און ווייזן סימפאטישקייט פאר זיינע מערכות ובתוכם דער חזון איש. ווען מען האט אים געברענגט אין געריכט האט ער אויסגעשריגן **איני מכיר** אין דעם געריכט, און עס האט נישט געהאלפן.

קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
קאַטעגאָריע:עסקנים
קאטעגאריע:קנאים
קאטעגאריע:ירושאלמער
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות
זשעק אבראמאף

זעשק אבראמאף|left|thumb

**זשעק אבראמאף** ( געבוירן דעם 28סטן פעברואר, 1959 ) איז א אידישער ארטאדאקסישער געוועזענר לאביאיסט אין וואַשינגטאָן און ביזנעסמאן, וואס איז געווארן אנגעקלאגט אין קארופּציע אין 2006. 

זיין סוקסעס אין לאביאירן איז געקומן מיטן פלוצלינגען אויפשטייג פון קאנסערוועטיוו רעפּובליקאנע פאליטיקער וואס האבן איבערגענומן אלע דריי הייזער פון מאכט אין וואשינגטאן; דער סענאט, קאנגרעס און דעם ווייסן הויז. זייענדיג א טיף רעליגיעזער מענטש, האט ער אויסגענוצט זיין פרומקייט צו מאכן פארבינדונגען מיט דער קריסטליכער רעפובליקאנער נייע פאליטיקער. און די ביזנעס וועלט האט געזען אז ער האט די פארבינדונגען האבן זיי אנגעהויבן צו האנדלען און באאיינפלוסן וואשינגטאן לטובת זייערע אינטערעסן דורך אים צאלן.

ער זאגט אז ביי די דרייצן יאר האט ער אנגעהויבן היטן די תורה, פון זיך אליינס. 

אבראמאוו
קאַטעגאָריע:ביזנעסלייט
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
משה הירש

ר' **משה הירש** (געבױרן 1930, אוועק י"ח אייר תש"ע) איז געווען אן אמעריקאנער איד וואס האט געלערנט אין תורה ודעת ישיבה אין ברוקלין.

ער איז געווארן אן איידעם ביי ר' זעליג ראובן קאצינעלנבויגן ז"ל, און איבערגענומן פון זיין שווער די נטורי קרתא פירערשאפט. ער פלעגט זיך טרעפן זייער אסאך מיטן יאסיר אראפאט און איז געווען א 
אידישער פריינט פאר די פאליסטינער.

ל"ג בעומר תש"ע איז ער נפטר געווארן, נאך א לענגערער קרענק, אין מאה שערים, ירושלים.

## משפחה
ער האט חתונה געהאט מיט טויבה לאה קצנלבױגן, פון װעלכער ער האט געהאט 3 קינדער.

*זיין זון ישראל מאיר גייט ווייטער אויף זיין וועג אין רעדן מיט הויכע פאלעסטינער באאמטע און פארשפרייטן די מיינונגען פון זיין פאטער.
*אויך זיין זון מרדכי יהושע (מאָטקע) איז אַקטיוו אין דעם געביט און איז דער זאַמלער פון בית הכנסת ישועות יעקב.
*זיין טאכטער ​​צביה איז באהעפט מיט הרב שמואל לובצקי, ראש מוסדות בני ירושלים און ראש ה"וועד להציל משפחות במצוקה".

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:נטורי קרתא
קאַטעגאָריע:קנאים
סופרים קארט

ממוזער|קליין| סופרים קארט פון קראאטיע
א **סופרים קאָרט** איז די העכסטע געריכט פון א לאנד וועלכע דינט אלס לעצטע מעגליכקייט צו באוועגן א פריערדיגע פסק פון א נידעריגערע געריכט. 

די מאכט פון א סופרים קארט איז געוואנדן לויט יעדע לאנד און אזוי אויך די סיסטעם פון ערוועלן די ריכטער.

## אין אמעריקע 
דאס העכסטע געריכט פון די פאראייניגטע שטאטן, געגרינדעט געווארן אין 1789, איז דאס העכסטע פעדעראלע געריכט אין די פאראייניגטע שטאטן. ניין ריכטער זיצן אויפן געריכט.

## ישראל 
די הויכגעריכט אין ישראל איז דער העכסטער געריכט אין ישראל'ס יוסטיץ סיסטעם. דער געריכט זיצט אין ירושלים.

## טשילע
קאַטעגאָריע:יוסטיץ
קאַטעגאָריע:רעגירונג
קדיש

**קדיש** זאגט מען ביים דאווענען, און ווען מען איז אין יאר פון טאטע אדער סיי וועלכע אנדערע קרובים'ס טויט.

## נוסח 
יִתְגַּדַּל וְיִתְקַדַּשׁ שְׁמֵהּ רַבָּא.
בְּעָלְמָא דִּי בְרָא כִרְעוּתֵהּ,  
וְיַמְלִיךְ מַלְכוּתֵהּ וְיַצְמַח פֻּרְקָנֵהּ וִיקָרֵב מְשִׁיחֵהּ.   
בְּחַיֵּיכוֹן וּבְיוֹמֵיכוֹן וּבְחַיֵּי דְכָל בֵּית יִשְׂרָאֵל,   
בַּעֲגָלָא וּבִזְמַן קָרִיב וְאִמְרוּ אָמֵן.
יְהֵא שְׁמֵהּ רַבָּא מְבָרַךְ לְעָלַם וּלְעָלְמֵי עָלְמַיָּא,  
יִתְבָּרַךְ וְיִשְׁתַּבַּח וְיִתְפָּאֵר,
וְיִתְרוֹמֵם וְיִתְנַשֵּׂא וְיִתְהַדָּר 
וְיִתְעַלֶּה וְיִתְהַלָּל, שְׁמֵהּ דְקֻדְשָׁא בְּרִיךְ הוּא.
לְעֵלָּא מִן כָּל בִּרְכָתָא (אין די עשי"ת: לְעֵלָּא לְעֵלָּא מִכָּל בִּרְכָתָא)וְשִׁירָתָא תֻּשְׁבְּחָתָא
וְנֶחֱמָתָא דַּאֲמִירָן בְּעָלְמָא וְאִמְרוּ אָמֵן.
תִּתְקַבַּל צְלוֹתְהוֹן וּבָעוּתְהוֹן דְּכָל-בֵּית יִשְׂרָאֵל, קֳדָם אֲבוּהוֹן דְבִשְׁמַיָּא, וְאִמְרוּ אָמֵן.
יְהֵא שְׁלָמָא רַבָּא מִן שְׁמַיָּא וְחַיִּים עָלֵינוּ וְעַל כָּל יִשְׂרָאֵל. וְאִמְרוּ: אָמֵן
עוֹשֶׂה שָׁלוֹם (בעשי"ת הַשָּׁלוֹם) בִּמְרוֹמָיו הוּא יַעֲשֶׂה שָׁלוֹם עָלֵינוּ וְעַל כָּל יִשְׂרָאֵל וְאִמְרוּ: אָמֵן.

קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
קאַטעגאָריע:תפילות
ריקצוג פלאן

left|thumb|250px|עזה'ס מאַפּע
דער **ריקצוג פלאן** איז דער נאמען פונעם פלאן וואס ישראל האט איינזייטיג אדורכגעפירט אין יאר 2005 ווען זי האט אויסגעליידיגט די יידישע זידלונגען אין גוש קטיף.
## יישובים 
די יישובים וואס זיינען אויפגעראמט געווארן ביים **איינזײַטיג טיילונג פּלאַן** אין גוש קטיף און אין צפון פון שומרון אין די מערב ברעג:

נוה דקלים | נצר חזני | פאת שדה | קטיף | רפיח ים | שירת הים | שליו | תל קטיפא | בדולח | בני עצמון | גדיד | גן אור | גני טל | כפר ים | כרם עצמונה | מורג | נצרים | אלי סיני | דוגית | כפר דרום |  ניסנית | גנים | כדים | חומש | שא-נור

קאטעגאריע:על אקצא אינטיפאדע
יתד נאמן

left|thumb|250px|זייער לאגא
**יתד נאמן** איז א פרומע טעגליכער צייטונג, אויפן העברעישן שפראך, וואס איז אויפגעשטעלט געווארן דורך הרב שך אין יאָר 1985 דער פירער פון דגל התורה. דער ערשטער רעדאקטאר איז געווען ישראל געליס, און נאך אים ס'זיינען געווען צוויי רעדאקטארן - נתן זאב גראסמאן און יצחק ראט.

פון אנפאנג ווען עס איז ערשינען האט דאס געהייסן נאר "יתד" וואס דאס איז די ראשי תיבות פון י'הדות ד'עת ת'ורה. נאך דעם האבן זיי צוגעלייגט דאס ווארט "נאמן", מיינענדיג אויך א באגלייבטער נאגל.

אירע גייסטליכע פירער זענען געווען רבי יוסף שלום אלישיב פון ירושלים און רבי אהרן לייב שטיינמאן.

עס קומט ארויס וועכנטליך אויף ענגליש אין אייראפע און אין אמעריקע. דער אמעריקאנער "יתד" ווערט געדרוקט אין מאנסי.

זי דינט די ליטווישע קרייזן.

* דא איז די ענגלישע צייטונג איבערגעלייגט אויפן אינטערנעט. http://chareidi.shemayisrael.com  

קאַטעגאָריע:צייטונגען ארויסגעגעבן אין ישראל
בחדרי חרדים

left**בחדרי חרדים** אין יידיש מיינט דאס "אין די צימערן פון חרדים" דאס איז דער נאָמען פון א פרומער אינטערנעץ וועב סייט אויפן ישראלישן הייד פארק שמועס גרופעס פלאטפארמע אינעם אינטערנעץ וווּ עס ווערט געמאלן דארט אלע אידישע ברעיקינג נייעס און פאליטישע אנטוויקולינגען אין אלע קרייזן און שיכטן פון איבער די גארער אידישער וועלט, איבערהויפט פון ארץ ישראל'דיגע חרדים אינעם העברעישן שפראך.

בחדרי חרדים איז היינט צוטאגס דער בעסטער פּלאץ פאר נאכאנאנדיגע נייעס און שמועסן אינערהאלב די חרדישע געשענישען, עס ווערט געליינט און געשריבן דורך אינווייניגסטע פאליטיקער און זשורנאליסטן.

* בחדרי חרדים 

## דרויסנדיקע לינקן 
* דער פאָרום 
* איינע פון די סגני מנהלים אונטערן ניק לונגען אין אינטערוויאו. http://hydepark.hevre.co.il/topic.asp?topic_id=2153716 .

קאַטעגאָריע:הייד פארק פארומען
קאטעגאריע:חרדים
קאטעגאריע:זשורנאליזם
שלום בערגער

**שלום בערגער** איז א באקאנטער אידישיסטישער שרייבער, מיט איין קינד, וועלכער גיט זיך אפ מיט אויפלעבן די יידישע שפּראַך.

ער איז א באליבטער און זייער איידעלער מענטש; דעריבער גיט ער זיך מיט אלעמען אפ מיט הלל'ס געדולד, צו לערנען מיט זיי יידיש. זיין הויז איז אן אפן פלאץ וואוהין חרדים און סעקולארע צוגלייך פון יעדן קרייז קומען זיך צוזאם און לערנען ווי צו שרייבן פאעזיע און סתם עסייען, און וויאזוי רעדן אונזער מוטער שפראך יידיש.

ער האט א בלאָג וואס איז העכט אינטערעסאנט, און ס'ווייזט זיך ארויס אז ער האט טיפע קענטעניסן אין אלע הינזיכטן.

ער איז פון פאך א דאקטער וואס ספּעציאַליזירט זיך אין „ערשטיקער מעדיצין“ (פּריימערי קער) - אַזאַ מין מעדיצין וואָס לייגט דעם טראָפּ אויף קליניק, אויף גרונטיקער מעדיצין.

ער וווינט מיט זיין ווייב - זיין שותף און לעבנסבאגלייטערין אין אסאך אידישע פראיעקטן - אין דער אידישער איסט סייד געגנט פון מאנהעטן.

ער מיט זיין ווייב האבן איבערגעזעצט אין אידיש באקאנטע קינדער-ביכער, ווי "דזשארדזש דער נייגעריקער" און נאך.

ער געהער זיך אָן צו דעם קאנסערוואטיוון אידן שטראם.

ער שרייבט ארטיקלען פון צייט צו צייט וועגן געזונטהייט, חסידים און יידיש, אין דער ניו יארקער און אידישער פרעסע, ווי דער פאָרווערטס, ניו יארק מאגאזין (וויליאמסבורג עירוב פרשה) און פארווארד און א.א.וו. אויך איז ער א שטיקל מיטגליד אין אונזער וויקיפעדיע ווי ער טיילט מיט זיין ערפארונג אינעם מעדיצינישע וועלט, זעה קענסער הארץ אטאקע. געשריבן אויפן יידישיסטישן סטיל.

## לינקען
* זיין אידישער בלאג. http://sholemberger.blogspot.com/
* זיין ענגלישע בלאג. http://zackarysholemberger.blogspot.com/
* זיין וויקיפעדיע באַניצער:שלום בערגער בלאט.

## וועבלינקען
* שמואל סאפיר קאלומניסט אין דער אלגעמיינער זשורנאל באטיטולט אים לויט זיין מיינונג http://www.algemeiner.com/generic.asp?id=2205 
* זיינס א באריכט איבערן אידישען וויקיפעדיע פארן פארווערטס. ער רעדט זיך אפ אז דאס איז א חרדי-פעדיע ווי די גאנצע אידישע שפראך וואס בלויז חרדים רעדן, און אז מיר האבן בלויז דא נישט מער ווי הונדערט באזוכער איבערן משך פון א חודש. http://yiddish.forward.com/archive/forverts/2006/1027/item4.html 
* ציטירט אין זייין בלאג קריטיק אויף זיין יידיש אין אידישע וויקעפעדיע http://sholemberger.blogspot.com/2006/10/blog-post_25.html

קאַטעגאָריע:אידישע בלאגס
קאַטעגאָריע:יידיש שפראך שרייבערס
קאַטעגאָריע:יידישיסטן
קאַטעגאָריע:יידישע דאקטוירים
קאַטעגאָריע:זשורנאליסטן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
שרייבער

[קליין|[אנטאן טשעכאוו]]
א **שרייבער** איז דער וואס שרייבט שרייבונגען.

עס זיינען דא פארשידענע שרייבערס:
* א **שריפטשטעלער** איז דער וואס שרייבט ליטעראטור פאר זשורנאלן אדער ביכער.
* **רעפארטער** אדער **זשורנאליסט** איז דער וואס שרייבט אין צייטונגען.
* **דיכטער** איז דער וואס שרייבט **דיכטונגען** (פיוטים).
* **דראמאטורג** איז דער וואס שרייבט פארשטעלונגען צום טעאטער.
* **ליריקער** איז דער וואס שרייבט טעקסט פאר א קאמפאזיטאר כדי צו מאכן פאר די טעקסט מעלאדיע.
* **סצענאר שרייבער** איז דער וואס שרייבט סצענעס פאר פילמען אדער פאר טעלעוויזיע פראגראמען.
* **איבערזעצער** איז דער וואס זעצט איבער פון איין שפראך צו אן אנדערעס, דאס קען זיין ביכער, ארטיקלען, דיכטונגען, ליעדער א.א.וו.
* **פראזאיקער** איז דער וואס שרייבט פראזע.

## זעט אויך 
* **ליטעראטור טעאריע**

קאטעגאריע:ליטעראטור
קאטעגאריע:קונסט
*
אידישע נייעס

**אידישע נייעס** איז א נייעס וועבזייטל אויף דער אידישע שפראך, וועלכע איז געבויעט געווארן דורך די אידישע נעטווארק.

אידישע נייעס איז אויך פלאטפארמירט אויף טעלעגראם, וואטסעפ, יוטוב און אינסטאגראם.

אום 28סטן יוני 2020, איז דאס וועבזייטל איבערגעפרישט געווארן.

## וועבזייטל 
* אידישע נייעס וועבזייטל

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:יידיש-שפראך וועבזייטלעך
נייעס

**נייעס** איז א כלליתדיקער נאמען אויף אינפארמאציע וועגן לויפיקע געשעענישן וואס פאסירן אין דעם אנוועזנהייט. מען קען איבערגעבן נייעס אין דרוק (למשל, צייטונגען), טראנסמיסיע (ראדיא, טעלעוויזיע), אינטערנעץ אדער אפילו סתם איבערגעבן א דרשה. רעפארטירן נייעס געהערט צו זשורנאליסטיק. עס איז אינטערסאנט ווייל עס איז נײַ, פריש, און מ'קען זיך עפעס ארויסלערנען דערפון.

ס'איז פאראן עטלעכע ערליי נייעס: מסחר, פינאנץ, מאדע, ספארט, פארוויילונג און אנדערע. דער וועטער איז אויך א טייל פון נייעס.

אמאל פלעגן די רעפארטערס טעלעפאנירן זייער נייעס אריין צום נייעס-שטיבל וואו מ'האט עס אריינגעקלאפט און רעדאקטירט בכדי צו דרוקן אין א געוויסער אויסגאבע פון א געדרוקטער צייטונג. היינט די מאדערנע טעכנאלאגיע לאזט ברענגען די נייעס זאפארט. וואס האט אמאל געדויערט שעה'ן און טעג ווייסט מען היינט שוין די זעלבע רגע.

## זעה אויך 
* צייטונגען
* נייעס אין וויקיפעדיע

קאַטעגאָריע:נייעס
קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע

fiu-vro:Miä sünnüs
פארווארד

דער **פֿאָרוואָרד** איז דער ענגלישער אָפטיילונג פון דער אמאליגער שטארק פאפולערע אידישער פארווערטס.

איר רעדאקטאר איז דער ליבעראלער טאן געבער זשעי.זשעי. גאלדבערג און ער האט טאקע זיך ארויסגעשטעלט דערפאלגרייך פארשפרייטן דעם פארווארד דאס זאל זיין פרעסטיזשפול צווישן די ברייטע אלגעמיינע ליבעראלע אמעריקאנער פאלק.

* פארווארד

קאַטעגאָריע:יידישע צייטונגען
מאה שערים

קליין|מאה שערים גאס 
קליין|מאה שערים גאס
[קליין|375x375פיקס|שלאגן [כפרות אין דעם קוואַרטאַל מאה שערים, ירושלים]] 
**מאה שערים** (ארויסגערעדט: '''מיישאָ'רים''') איז א פרומע געגנט אין צענטער פון ירושלים.

פון די ערשטע געגנטער געבויט צו ווערן אינדרויסן פון די מויערן פון דער אלט שטאט, און איז אויפגעשטעלט געווארן אין יאר ה'תרל"ה ; 1874.

מען האט באשטימט איר נאמען "מאה שערים" אלס דעם וואס איר גרינדונג איז געווען פרשת תולדות, און אין דער פרשה שטייט: .

## ארכיטעקטור 
יעדע פיר הייזער האט איין הויפן בשותפות וואס האט געניצט צו וואשן וועש אאז"וו.

קאַטעגאָריע:פרומע אידישע געגנטן
לאוער איסט סייד

**לאוער איסט סייד** איז היינט-צו-טאג גאר א טייערע געגנט צוליב דעם וואס דער גאנצער לאוער איסט סייד איז געווארן פארשוועמט מיט ארטיסטן וואס בויען טייערע, מאדערנע לוקסוריעזע שענק און פארוויילונגס פלעצער, איבערהויפט "אַרט גאלאריען", וואס ציען באזוכערס פון דער גאנצער וועלט. איז זענען דארט פאראן האטעלן אא"וו. דאס אלץ פירט דערצו אז דער ריעל עסטעיט מארקעט שפרינגט אין הימל אריין.
אירע גרעניצען זענען: האוסטען סטריט - צפון. טשיינע טאון מיט קאנאל - דרום. איסט ריווער וואסער - מזרח. באוערי - מערב. 

דער לאוער איסט סייד איז אמאל געווען א שפרודלדיגע אידישע געגנט פון מיליאנען אידן.

רוב שולן זענען ליידער פוסט און לער, ווייל עס זענען נישטא גענוג אידן זאלן דארטן קומען דאווענען.

דער פוסק הדור ר' משה פיינשטיין האט דארטן געלעבט. הרב אפרים אשרי, פון די לעצטע תלמידים פונעם חפץ חיים, איז געווען רב אין דעם בית המדרש הגדול, הארט נעבן דער וויליאמסבורג בריק.

דער פרומער אידישער ארטאדאקסישער אסעמבלי ספיקער "שעלי סילווער" וואוינט אויך דארטן זיין גאנץ לעבן, ער איז דארטן געבוירן. און ער איז פרעזידענט אין דער גרויסער שול, "ביאלאסטאק" וואס זיין טאטע איז אויך געווען פרעזידענט דארטן. 

ס'זענען אויך דא שפּאנישע שקצים, צוליב די שטאטישע פראזשעקטס דארטן, וואס בלייבט איבער אפילו ווען די פריוואטע פראפערטיס שטייגן.
## היסטארישע שולן
* ביאלעסטעקער שול. מנינים שבת און אינדערוואכן.
* עלדריזש סטריט שול. (היינט טשיינעטאון) טוריסטן גייד 2 מאל א וואך. מנינים שבת.
* חתם סופר שול - קלינטאן קארנער האוסטען. מנין שחרית אינדערוואכן. שבת פיל.
* ריווינגטאן שול. - ריווינגטאן סטריט צווישן לודלאו און ארטשערד. (צאמגעפאלן אינשורענס געראנגל פארן עתיד.)
* בית המדרש הגדול. מנינים וואכן און שבת.
* מתיבתא תפארת ירושלים. (היינט טשיינעטאון.) בית המדרש לתורה ולתפילה.
* סטענטאן סטריט שול. סטענטאן צווישן קלינטאן און ... מנין נאר שבת.
* אנשי חסד - פארקויפט פאר א ספאנישע גוי. (פארוואנדעלט אין ארטיסטן צענטער) 
* עטליכע אויף איסט בראדוועי, יאנג איזראעל און נאך אלטע שטיבלעך דערנעבן.

## כשר עסן
* גארטעלס בעקעריי (התאחדות). - אויף ברום סטריט צווישן עסעקס און לודלוי.
* ר' משה פערלמוטער'ס בעקרייען (התאחדות). - איינס איז אויף גרענד עוועניו פאר מען דרייט זיך קיין וויליאמסבורג בריק קומענדיג פון עפ די אר. און איינס אין איסט וויליזש אויף 2'טע עוועניו צווישן 5 און 6 סטירטן.

## דערויסענדיגער לינק 
* שלום בערגער: איסט סייד היינט צוטאגס. http://sholemberger.blogspot.com/2006/02/blog-post_17.html#comments
* א טור דורכאויס אלע אינטערסאנטע אטראקציעס פון די אמאליגע אידישער איסט סייד. http://nymag.com/visitorsguide/neighborhoods/jewishles.htm
לוי לעוויעוו

**לוי לעווייעוו** (געבוירן 30סטן יולי 1956 אין סאמארקאנד, אוזבעקיסטאן) איז א סוחר אין דיאמאנטן און א ביליאנער.

## ביאגראפיע 
לוי לעוויעוו איז געבוירן צו זיינע עלטערן צו אבנר און חנה לעוויעוו פון דער בוכארישער קהילה, איז א גרויסער ביליאנער פון דיאמנאנטן האנדל.
ער איז דער רייכסטער חרדישער ייד היינט צוטאגס און א גרויסער בעל צדקה.

ער איז דער פארזיצער פון דער אפריקע ישראל געזעלשאפט, וואס ער האט אפגעקויפט פון באנק לאומי.

ער בריינגט יידישקייט אין אלטן רוסלאנד אינעם אלטן קאמוניסטישען סאוועטן פארבאנד מיט איבער צוויי הונדערט מוסדות און אידישע שולעס מיטן נאמען "אור אבנר" נאך זיין פאטער.

ער איז  ספרדישער אפשטאַמיגער פון רוסלאַנד.

אסאך שלוחים פון ליובאוויטש באקומען געלט פון זיינע צדקה קאַסעס.

ער האט אפגעקויפט די  ישראל ספּאָרט גרופע "מכבי".

## רעפערענצן 
קאטעגאריע:יידישע ביזנעסלייט
קאטעגאריע:צדקה
קאטעגאריע:ביליאנערן
קאטעגאריע:האנדל און פינאנץ
קאַטעגאָריע:עסקנים
משה פיינשטיין

קליין|רבי משה פיינשטיין זאגט די ברכות ביי דער חופה פון רבי יונה שטענצל׳ס טאכטער
קליין|מתיבתא תפארת ירושלים
**רבי משה פיינשטיין** (ז' אדר תרנ"ה - י"ג אדר ב' תשמ"ו), איז געווען אַ רב, געלערנטער און פוסק, וואָס איז ביי פילע באטראכט געווארן ווי דער פאקטישער העכסטער הלכה'ישער אויטאָריטעט פאר פרומע אידן אין צפון אַמעריקע. אין הײנטיגע רבנישע ליטעראַטורן ווערן אָפט רעפערירט זײַנע פּסקים. פיינשטיין האט געדינט אלס פרעזידענט פון דעם פארבאנד פון ארטאדאקסישע רבנים, פארזיצער פון דער מועצת גדולי התורה פון דער אגודת ישראל פון אַמעריקע, און ראש ישיבה פון מתיבתא תפארת ירושלים אין ניו יאָרק. ער האט פארפאסט די ספרים אגרות משה און דברות משה.

## ביאגראפיע
געבוירן אין אוזדא לעם מינסק,  רוסלענדישע אימפעריע (היינט ווייסרוסלאנד) אינעם געבורטס-טאג פון משה רבינו, און דערפאר האט מען אים א נאמען געגעבן משה - נאך משה רבינו. ער איז געווען אן אייניקל פונעם ווילנער גאון, דעם של"ה,  הרב יום-טוב ליפמאן העלער און הרב יחיאל היילפרין.

אין דער יוגנט איז ער געווען רב אין שטאט ליובאן, און שפעטער האט ער זיך באזעצט אין נוא יארק, און געווארן ראש ישיבה פון מתיבתא תפארת ירושלים. ער איז באוואוסט מיט פארשידענע פסקים וואס האבן אויפגעשאקעלט די וועלט, אזוי ווי זיין פסק וועגן נידריגע מחיצות אין בית המדרש, און וועגן מילך, און קינסטלעכע באפרוכפערונג.

ר' משה האט געזאגט אז ער האט איבער געחזר׳ט שולחן ערוך 400 מאל.

מ'דערציילט אויף אים פארשידענע מופתים, די תלמידים שרייבן אז מ'האט "קיינמאל" נישט געזען קיין פליג ביי זיין טיש. ער איז געווען בעל הבית אויף זיין שלאפן, ער איז איינגעשלאפן די רגע וואס ער האט זיך געלייגט און אויף געשטאנען די רגע וואס ער האט געוואלט אויף שטיין.

ער ווערט פאררעכנט אלץ פוסק הדור, ער האט פארפאסט די ספרים שו"ת אגרות משה, און ספר דברות משה.

ער האט איבערגעלאזט נאך זיך צוויי זין און א טאכטער:
* רבי ראובן פיינשטיין פון סטעטן איילענד.
* רבי דוד פיינשטיין פון דער איסט סייד.
* זיין איידעם דר. משה דוד טענדלער, און זיינע קינדער זענען:
** ר' מרדכי טענדלער פון מאנסי
** ר' אהרן טענדלער פון לאס אנזשעלעס

רבי משה איז נפטר געווארן אין ניו יארק י"ג אדר שני תשמ"ו. מען האט אים געפירט אין ארץ ישראל און ער ליגט אין הר המנוחות נאנט צו זיין רבי'ן רבי איסר זלמן מעלצער און רבי אהרן קאטלער, לעבן דעם בעלזער רבי.

## חשובע תלמידים 
* הרב ניסן אלפערט (תרפ״ז–תשמ״ו), רב פון אגודת ישראל פון לאנג איילאנד ניו יארק
* הרב אברהם בלומענקראַנץ (תש״ד – תשס״ז), מחבר פון ״די הלכות פון פסח״
* הרב שמעון איידער (תרצ״ח – תשס״ז), פוסק און מחבר
* זיין זון הרב דוד פיינשטיין (תרפ״ט – תש״פ), ראש ישיבה פון מתיבתא תפארת ירושלים
* זיין זון הרב ראובן פיינשטיין (געב׳ תרצ״ז), ראש ישיבה פון מתיבתא תפארת ירושלים אין סטעטן איילאנד
* הרב אפרים גרינבלאט (תרצ״ב – תשע״ד), פוסק אין מעמפיס, טענעסי
* זיין איידעם הרב משה דוד טענדלער (תרפ״ו – תשפ״א), ראש ישיבה אין ישיבת רבינו יצחק אלחנן און רב אין מאנסי
* הרב נטע גרינבלאט (תרפ״ה – תשפ״ב) אב בית דין פונעם ועד הקהילות פון מעמפיס, טענעסי

קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
קאַטעגאָריע:פוסקים
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין אמעריקע
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
קאַטעגאָריע:אחרונים
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות
משה רבינו

[לינקס|קליין|200px|משה'ס מאָנומענט פאנטאזירט דורך [מיכלאנזשעלא, אין רוים]]
**משה רבנו** איז געבוירן אין מצרים צו עמרם און יוכבד. אלס קינד פון דריי חדשים האט מען אים אריינגעלייגט אין וואסער צוליב פרעה'ס גזירה אויסצוהרגענען אלע ניי-געבוירענע יינגלעך.
לויט די מאנאטעיזע רעליגיע טראדיציע איז **משה רבינו** געוועזן דער שליח פון גאט צו איבערגעבן די עשרת הדברות צו די יידן אין בארג סיני.

## זיין פאמיליע 
* **זיינע עלטערן:** עמרם און יוכבד
* **זיינע געשוויסטער:** אהרן הכהן און מרים הנביאה
* **זיינע קינדער:** גרשום און אליעזר
* **זיין ווייב:** צפורה די טאכטער פון יתרו

קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין דער תורה
קאַטעגאָריע:נביאים
רעדן

קליין|רעדן
צו מיינט איר הילף:רעדן

**רעדן** איז ארויסברענגן מיטן מויל דורך א קול צו קאמיוניקירן מיט אנדערע וואס מען וויל זאגן. מען נוצט דער צינג, מויל שטים בענדער און שטים באקסל. מ'רעדט ארויס ווערטער און זאצן. די ווערטער זענען צוזאמענגעשטעלט פון וואקאלן און קאנסאנאנטן.
נאר ביי מענטשן איז דא דעם באגריף פון רעדן.

די חכמה פון קולות פון א מענטש ווען ער רעדט הייסט אקוסטיק (ענגליש: acoustics).

## זעט אויך
* שפראך

*
טרעסטיני

**טרעסטיני** איז א דארף אין מזרח פוילן, 41 ק"מ צפון־מערב פון ביאליסטאק.

קאַטעגאָריע:דערפער אין פוילן
לדעת

left

**לדעת.נט** איז אַ יידישע פרומע וועב טויער אופן נעץ.

## דרויסנדיקע לינקן 
* דאס וועבזייטל

קאַטעגאָריע:וועב פארטאלן
זומער

קליין|250px|זומער ביים ברעג-ים
**זומער** איז איינע פון די פיר צײַטן פון יאר. די טעג זענען לאנג און עס איז זייער הייס.

און דעם צפון האלבקיילעך זענען די זומער מאנאטן יוני, יולי און אויגוסט. אין די לענדער זענען די שולעס פארמאכט אין א טייל אדער רוב פון די זומער מאנאטן.

כאטש זומער ווערט גערעכט דער ווארעמער סעזאן, אבער אין טראפישע לענדער רעגנט א סך אין זומער און מ'רופט אים דעם נאסן סעזאן.
----

קאטעגאריע:מעטעאראלאגיע
קאַטעגאָריע:וויסנשאפט
קאַטעגאָריע:וועטער
פריימעריס

**פריימעריס** איז אַ **פֿאַרוועלע** פון א פּאָליטישע פּאַרטיי, ווען מען קלייבט אויס איידער די וואלן ווער זאל זיין דער אנפירער פון די פארטיי, אדער ווער ס'זאל לויפן פון די פארטיי און די זשענערעל וואלן.

קאַטעגאָריע:פאליטישע וויסנשאפט
קאַטעגאָריע:וואלן
פאליטישע פארטיי

א **פּאָליטישע פּאַרטיי** איז א פאליטישע געזעלשאַפֿט וואס איז געבויט פון פארטרעטערס אין א פארלאמענט אדער רעפובליק. אין א פארלאמענט שטרעבט זי צו זיין א טייל פון דער קאאליציע.

אין א סאך לענדער, ווי למשל דייטשלאנד און אינדיע, זענען פאראן עטלעכע אנערקענטע פאליטישע פארטייען. טייל לענדער האבן אן איין־פארטיי סיסטעם, ווי כינע און קובע. די פאראייניגטע שטאטן איז פראקטיש א צוויי־פארטיי סיסטעם, וואו אויך די קלענערע פארטייען זענען משתתף; די קאנדידאטן האבן א הויכע דרגא פון אויטאנאמיע. די צוויי וויכטיגע פארטייען זענען די דעמאקראטישע פארטיי און די רעפובליקאנער פארטיי. אויך איז דאס פאראייניגטע קעניגרייך א צוויי־פארטיי סיסטעם וואו קלענערע פארטייען שפילן א ראלע.

אין ישראל הייסט זי "מפלגה". 

* רשימה פון ישראלישע פאליטישע פארטייען אין די וואלן ט"ז שבט ה'תשס"ט כנסת וואלן 2009

קאַטעגאָריע:רעגירונג
קאַטעגאָריע:וואלן
*
יצחק מאיר אלטער

דער **חידושי הרי"ם** ר' **יצחק מאיר אלטער** (תקנ"ח - כ"ג אדר תרכ"ו) איז געווען דער מייסד פון דער גזע פון גער.

## לעבנסגעשיכטע 
ר' יצחק מאיר איז געבוירן אין מאגנישאוו, פוילן, צו זײַן פאטער הר"ר ישראל ראטנבערג (שפעטער אב"ד פון גער) און זײַן מוטער חיה. הרב ישראל איז געווען מיוחס צום מהר"ם ראטנבערג, איינער פון די בעלי תוספות.
 
ער האט געלערנט ביי הרב אריה לייב צינץ פון פלאצק. ער איז געווען מיטן קאזשניצער מגיד און זיין זון רבי משה, אבער שפעטער איז ער געווארן א חסיד פונעם רבי'ן רבי בונים פון פרשיסכע.

## משפחה
* רבי אברהם מרדכי אלטער
** רבי יהודה אריה לייב אלטער, דער „שפת אמת"
*** רבי אברהם מרדכי אלטער, דער „אמרי אמת"
**** רבי ישראל אלטער, דער „בית ישראל"
**** רבי שמחה בונם אלטער, דער „לב שמחה"
**** רבי פינחס מנחם אלטער, דער „פני מנחם"

קאַטעגאָריע:פוילישע אדמורי"ם
יצחק מאיר אלטער
אנפאל

אַן **אָנפֿאַל** (אויף ענגליש: *stroke*, אויף העבערעיש: *שבץ מוחי*) איז ווען דאס בלוט קומט נישט צו געהעריג צום מוח, און דערפֿאר ארבעט נישט דער מוח געהעריג. אן אנפֿאל איז א מעדיצינישער עמערגענץ, דערפֿאר מוז א דאקטער מברר זיין אינגיכן.

דאס פאסירט ווען די ארטעריע וואס פירט בלוט צום מוח ווערט צו ענק אדער פארשטאפט, אדער ווען זי ווערט צעריסן און בלוט גיסו ארויס פון איר.

## סימפטאמען 
די קלינישע צייכענען פון אן אנפאל הייבן אן פלוצלונג, בדרך כלל אין סעקונדעס אדער מינוטן און אין מערסטע פעלער אנטוויקלונג זיך נישט. 
די סימפטאמען זענען אנהענגער אין וועלכן טייל פונעם מוח האט געכאפט דעם אנפאל. וואס גרעסער איז דער טייל פונעם מוח וואס מערע פונקציעס פונעם מענטש ווערן מעגלעך געשעדיגט. אין אלגעמיין ביי אן אנפאל שפירט מען ניש קיין קאפוויי.

 

קאַטעגאָריע:קרענק
קאַטעגאָריע:נעווראלאגיע
יהודה אריה לייב אלטער

רבי **יהודה אריה לייב אלטער** (א' אייר ה'תר"ז 1847 - ה' שבט, ה'תרס"ה 1905) איז געווען גערער רבי, און דער מחבר פון די ספרים **שפת אמת** עה"ת און אויך חידושים אויף ש"ס און יורה דעה, וואס זענען ברייט אנגענומען אין רוב יידישע קרייזן. אונטער זיין פירערשאפט איז גער געווארן דאס צענטראלע חסידות אין קאנגרעס פוילן.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן געווארן אין ווארשע כ"ט ניסן ה'תר"ז (1847) צו זיין פאטער רבי אברהם מרדכי, זון פונעם "חידושי הרי"ם", גרינדער פונעם גערער חסידות, און צו זיין מוטער אסתר, און מען האט אים גערופֿן יהודה לייבוש. דער  חידושי הרי"ם האט מכבד געווען  רבי חיים מאיר יחיאל, דער ״שרף״ פון מאגלניצא, מיט סנדקאות. ווען ער איז געווען אלט צוויי יאָר איז זיין מוטער נפטר געווארן, און א זעקס יאָר נאכהער, כ"ז אב ה'תרט"ו, איז ער געווארן פֿאַר׳יתומ׳ט אויך פֿון זיין פֿאָטער, און ער איז דעמאלסט אריבער וואוינען ביי זיין זיידן. דער זיידע האט געדינגען פֿאַר אים א מלמד זאל אים לערנען תורה, און האט געמאַכט מיט אים דריי תנאים: ער זאל אים אויפֿוועקן יעדן טאָג פֿאַרטאָגס, ער זאל לערנען מיט אים אַכצן שעה א טאָג אָן אויפֿהער און אויך אַז יעדן טאָג זאל מען עפעס מחדש זיין ביים לערנען**.**

## משפחה 
דער שפת אמת האט חתונה געהאט מיט יוכבד רבקה קאמינער, א טאכטער פון רבי יודל קאמינער פון כענטשין. זייערע קינדער:
* רבי **אברהם מרדכי** (תרכ"ו-תש"ח), דער "אמרי אמת", גערער רבי און נשיא פון דער מועצת גדולי התורה
* יצחק מאיר, נפטר געווארן יונגערהייט
* רבי משה בצלאל (תרכ"ט - תש"ב), איידעם ביי זיין פעטער שמעון חיים אלטער
* מרת אסתר, ווייב פון הרב יעקב מאיר בידערמאן
* רבי נחמיה (ח' אב ה'תרל"ה - כ"ב תמוז ה'תש"ב) 
* רבי מנחם מענדל אלטער, רב פון פאבעניץ
* חנוך חיים, נפטר געווארן יונגערהייט
* די ווייב פון הרב הירש היינעך לעווין, בענדינער רב

אלטער, יהודה אריה ליב
קאַטעגאָריע:גור
ישראל אלטער

left|thumb|250px|דער רבי "בית ישראל" זי"ע מיט צוויי מקורבים ר' יענקל ווייל און דער טאלנער רבי
הרב **ישראל אלטער** (כ"ה תשרי ה'תרנ"ו 1895 - ב' אדר ה'תשל"ז 1977) איז געוועזן גערער רבי פֿון ה'תש"ח (1948) ביז  ה'תשל"ז (1977). זײַנע תורות זענען געדרוקט אין דעם ספר '**בית ישראל**'.

## לעבענס געשיכטע
ער איז געבוירן אין שטעטל גער, פוילן, כ"ה תשרי תרנ"ו (1895) צו זײַן פֿאטער דעם „אמרי אמת" און זיין מאמע ראדע יהודית ווען זײַן זיידע דער „שפת אמת" האט נאך געלעבט. ער האט חתונה געהאט מיט א טאכטער פון זייו פעטער הרב יעקב מאיר בידערמן, מיט וועמען ער האט געהאט צווי קינדער. די רביצין מיט אירע קינדער און אייניקלעך זענען אומגעקומען אין דעם חורבן אייראפע.

אין הת"ש איז ער אוועקגעפארן פון פוילן מיט זיין פאטער קיין ארץ ישראל.

ווען דער "אמרי אמת" איז אוועק האבן גערער חסידים אויפֿגענומען אים אלס רבי. ער האט ווידערגשטעלט דאס צעבראכענע חסידות אויף די פיס, ווי אויך האט ער געהאלפן אנדערע חסידות'ן.

## זײַן ארבעט פֿארן ברייטערן צבור
במשך די יארן  תש"ח - תשל"ז, ווען דער רבי ישראל האט געפֿירט די גערער רעביסטיווע, האט ער אײַנגעפֿירט עטליכע תקנות. 

די תורות וואס ער האט געזאגט בײַ טישן א.ד.ג. זענען געדרוקט אין **בית ישראל** (זעקס בענדער).

## צום לייענען 
***פאר ישראל**, הרב אהרן סוראסקי צוזאמען מיט הרב ברוך ווידיסלאווסקי, תשס"ב (דרײַ בענדער)

## וועבלינקען
* היסטארישע ווידעא פון שריפת חמץ. http://video.google.com/videoplay?docid=5502568499316801417&q=gur 
* 

ישראל
קאַטעגאָריע:פוילישע אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
פינחס מנחם אלטער

רבי **פינחס מנחם אלטער** (כ"א תמוז ה'תרפ"ו-ט"ז אדר ה'תשנ"ו) איז געווען דער יונגסטער זון פון דעם "אמרי אמת", הר"ר אברהם מרדכי אלטער. ער איז געווען גערער רבי פון תשנ"ב ביז זיין פטירה ט"ז אדר, תשנ"ו. פריער איז ער געווען לאנגע יארן ראש ישיבה פון שפת אמת.

## ביאגראפיע
רבי פינחס מנחם איז געבוירן צו זיין פאטער, הר"ר אברהם מרדכי אלטער, דער גערער רבי, און זיין מוטער, פייגא מינטשע (בידערמען) אין פֿאלעניץ, פוילן, כ"א תמוז תרפ"ו.

זיין בר מצוה האט ער געפייערט אין לודמיר קורץ פארן אנהייב פון דער ערשטער וועלט מלחמה. פסח ת"ש איז ער אנגעקומען אין ארץ ישראל צוזאמען מיט זיין פאטער, און ער האט געוואוינט אין ירושלים. זיין פאטער האט געדינגען פאר אים א פריוואטן רבי, הרב חייקל מילעצקי. אום י' תמוז תש"ו (1946) האט ער חתונה געהאט מיט ציפורה, טאכטער פון הרב אברהם מרדכי אלתר, זון פון  הרב משה בצלאל, ברודער פון זיין פאטער דעם 'אמרי אמת'. נאך דער חתונה האט ער געוואוינט נאנט צו זיין פאטער. נאך זיין פאטער׳ס פטירה איז ער אריבער וואוינען מיט זיין מוטער אין דעם בניין וואס איז היינט די שפת אמת ישיבה, און ער איז געבליבן וואוינען דארט זיין גאנץ לעבן אין א דירה פון דריי צימערן.

אין תשי"ז האט זיין ברודער דער "בית ישראל" אים באשטימט ראש ישיבה פון שפת אמת אין ירושלים.

נאך דער פטירה פונעם לב שמחה אין תשנ"ב האט ער אויפגענומען די גערער רעביסטעווע, וואס ער האט פירט דריי און א האלב יאר ביז זיין פטירה ט"ז אדר תשנ"ו.

זיינע תורות זענען געדרוקט אין "פני מנחם".

## משפחה 
רבי פינחס מנחם אלטער האט געהאט זעקס זון און איין טאכטער:
* רבי יעקב מאיר אלטער.
* משה בצלאל אלטער (תשי״ד - תש״ך)
* רבי שאול אלטער, געוועזענער ראש ישיבה פון שפת אמת און פירער פון אן אפטיילינג פון גער.
* רבי יהודה אריה אלטער, איידעם פון הרב מנשה קליין, אונגווארער רב. באשטימט יונגערהייט רב פון רוממה געגנט אין ירושלים און ראש הכולל פונעם גערער כולל אין ירושלים. האט מחבר געווען עטלעכע ספרים. געשטארבן דורך א פארקער אקצידענט ווען ער איז געווען אלט 27 יאר.
* רבי יצחק דוד אלטער, ראש כולל להוראה פון גער אין בבני ברק
* רבי דניאל חיים ראש כולל חושן משפט אין ירושלים; בזיווג ראשון האט ער געהייראט מרת הינדא רחל (תשכ״ט - י״ט שבט תשע״ח)
* מרת אסתר, ווייב פון ר׳ בערל ליפל

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פוילישע אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל
פינחס מנחם
קאַטעגאָריע:חסידישע ראשי ישיבות
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ישראל
הירשע דוד קאץ

**הירשע-דוד כ"ץ** (געב' 1956) איז א דיכטער, דענקער, שריפטשטעלער און פארשער, וועמענס ארטיקלען איבער דער אידישער שפראך דערשיינען וועכנטליך אין דער אלגעמיינער זשורנאל. ביז נישט לאנג צוריק פלעגט ער זיך דרוקן אויסשליסליך אין דעם יידישן פארווערטס.

ער לעבט און שאפט אין דער אידישער ווילנע, און פארט כסדר ארום איבער מזרח אייראפע פון אמאל צו פאראייביגן איר זכרון דורך אינטערוויואירן שארית-הפליטה איבערלעבער פון דעם חורבן אייראפע. זיינע ארטיקלען זענען פול מיט אידישע געפילן פאר אהבת ישראל, און אחריות צו לערנען מיט די נייע דורות וואס מיר האבן אמאל פארמאגט.

ער איז אויפגעוואקסן אין בארא פארק, און על אף וואס ער איז א אידישיסטישער פראפעסער איז ער אנדערשט ווי די אנדערע אידישיסטן פון די ייוו"א קולטור, ווייל ער האט ארויסגעגעבן א בוך וואו ער שרייבט אז די ייוו"א ארטאגראפיע איז נישט די איינציקסטע אויסגעהאלטענע ארטאגראפיע. http://mysite.verizon.net/jialpert/Yiddish/YIVO_Yiddish.htm .

## וועבלינקען 
* הירשע דודס הויפט זייט
* [אלע ארטיקלען פון הירשע דוד אין דער אלגעמיינער זשורנאל(https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%93%D7%A2%D7%A8_%D7%90%D7%9C%D7%92%D7%A2%D7%9E%D7%99%D7%99%D7%A0%D7%A2%D7%A8_%D7%96%D7%A9%D7%95%D7%A8%D7%A0%D7%90%D7%9C)]

קאַטעגאָריע:יידיש שפראך שרייבערס
קאַטעגאָריע:יידישיסטן
קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
קאטעגאריע:יידישע זשורנאליסטן
קאַטעגאָריע:יידיש שפראך לינגוויסטן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן