open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
זאפראן

קליין
דער **זאַפֿרען** איז א טייערע געווירץ וואס קומט פון די קליינע אראנזשע בלומענשטויב שטאמען פון דער זומערדיגער קראקוס בלום (*Crocus sativus*),

מער ווי פינף אין ניינציג פראצענט פון דער יערליכער זאפראן פראדוקציע איז אין איראן. נאך א וויכטיגע לאנד איז שפאניע.
ער איז דאס טייערסטע געווירץ וואס איז פאראן.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:געווירצן
מילכווילף

**מילכווילף** איז א פאמיליע פון  ווילפן מיט בערך 140 באוואוסטע זגאלן, איר נאמען קומט פון די ווייסע קלעפעדיגע זאפט וואס טריפט ארויס ווען מען ברעכט א צווייג אדער ווען מען רייסט א בלאט. געוויסע זגאלן זענען באוואוסט צו זיין גיפטיג. איר פרוכט אין די פארעם פון א פייגל איז באקאנט פאר די קינדער אלס קלעפ-פייגעלע (אדער גלו-פייגעלע).

געוויסע זגאלן זענען די אויסשליסליכע עסן פארן שלייערל פונעם מאנארך פלאטערל.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פלאנצן
שלייערל

קליין
א **שלייערל** איז די יונגע פארעם פון פלאטערלעך און מאטילן אינסעקטן.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:אינסעקטן
פרידריך שילער

קליין|פרידריך שילער

**פֿרידריך שילער** (;  10טן נאוועמבער, 1759 – 9טן מיי, 1805) איז געווען א דייטשער שרייבער, דיכטער, ראמאניסט, און דראמאטורג. די קאמפאזיטארן שובערט און בראהמס האבן געשריבן מוזיק פאר זיינע פאעמעס. 

קאַטעגאָריע:דייטשן
קאַטעגאָריע:דיכטער
קאַטעגאָריע:ראמאניסטן
קאַטעגאָריע:דראמאטורגן
עסטיש

**עסטיש** איז אַ אוראַלישע שפּראַך װאָס איז די אפיציעלע שפראך אין עסטלאנד זייט 1919. אויך איז עסטיש אן אפיציעלע שפראך פונעם אייראפעישן פארבאנד.

עס רעדן עסטיש אומגעפער 1.2 מיליאן מענטשן.

עסטיש  מיט גלחישע אותיות צוזאמען מיט די אותיות ä, ö, ü, õ, š, ž. די שפראך ווערט דערמאנט צום ערשטן מאל אין 1524.

קאַטעגאָריע:שפראכן
מאלטעזיש

**מאַלטעזיש** איז אַ סעמיטישע שפּראַך װאָס איז אן אפיציעלע שפראך (צוזאמען מיט ענגליש) אין מאלטא. אויך איז מאלטעזיש אן אפיציעלע שפראך פונעם אייראפעישן פארבאנד.

עס רעדן מאלטעזיש אומגעפער 300,000 מענטשן.

מאלטעזיש איז די איינציגע סעמיטישע שפראך וואס מען שרייבט מיט גלחישע אותיות. די שפראך ווערט דערמאנט צום ערשטן מאל אין א צוואה אין 1436.

קאַטעגאָריע:שפראכן
קבר דוד המלך

קליין|250px|שמאל|
**קבר דוד המלך** איז אַ געביידע אויף בארג ציון אין ירושלים, וואו לויט דער מסורה ליגט דוד המלך.

## וועבלינקען 
*ההתייחסות לקבר בסיפור העממי ובשירים בני-זמננו
* קבר דוד בתוכנית המתאר של ירושלים 
* יהושע פראוור, "מנזר הפראנציסקאנים ב"הר ציון" ויהודי ירושלים במאה הט"ו ", **ידיעות החברה העברית לחקירת ארץ-ישראל ועתיקותיה** יד (א-ב), החברה העברית לחקירת ארץ-ישראל ועתיקותיה, ירושלים, תש"ח 
* גבי ברקאי, לבעיית מקום קבריהם של מלכי בית דוד האחרונים באתר עיר דוד.
* יואל אליצור, אכן! קברי בית דוד תשס"ד, באתר דעת. (מאמר המתייחס לזיהוי קברי בית דוד בעיר דוד.)
* ניצה פרילוק, הצלה ומעשי ניסים בקבר דוד המלך, בסיפור העממי ובשירים בני זמננו, מבוע (כתב עת) כרך ל"ח, תשס"ג. באתר דעת.
* 
* ניר חסון, מי מייהד את קבר דוד, הארץ, 2/8/13

קאַטעגאָריע:הר ציון
לא נאווידאד

**לא נאווידאד** (שפאניש: *La Navidad*) איז געווען א יישוב וואס קריסטאפער קאלאמבוס און זיינע מענער האבן אויפגעשטעלט אינעם לאנד וואס איז היינט האיטי אין 1492. לא נאווידאד איז געווען דער ערשטער אייראפעישער יישוב אין דער נייער וועלט, אבער עס איז דאך חרוב געווארן אין ווייטערדיקע יארן.

קאַטעגאָריע:האיטי
איידלשטיין

אן **איידלשטיין** איז א מינעראל וואס מען ניצט צו מאכן צירונג, עס איז פאראן גאר טייערע איידלשטיינער ווי דיאמאנט רובין און סמאראגד, און האלב טייערע שטיינער ווי אמעטיסט אניקל און טורקיז.

## איידלשטיינער
*אבסידיען
*אכאט
*אמעטיסט
*אקוואמארין
*בורשטין
*בעריל
*אניקל
*גארנעט
*דיאמאנט
*העמאטיט
*טאפאז
*טורמאלין
*טורקיז
*טיגער-אויג
*יאספער
*כריסאקאל
*לאפיז לאזולי 
*סאפיר
*סמאראגד
*סערפענטין
*פיעטערשטיין
*פיריט
*פערל
*פערלמוטער
*קארניאל
*קווארץ
*ראדאקראניט
*רובין

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:מינעראלן
קאַטעגאָריע:צירינג
*
טורקיז

קליין|טורקיז איידלשטיין
**טורקיז** איז א מאַטער בלוי־גרינער מינעראל וואס איז א פארבינדונג פון קופער און אלומיניום, מיט דער כעמישער פֿארמל: CuAl6(PO4)4(OH)8·4H2O
 
הארטקייט אויפן 'מאהס וואג' 5-6.

דער טורקיז איז געווען פון די ערשטע איידלשטיינער באנוצט צו ווערן; שטיינער פון טויזנטער יאר צוריק זענען געפונען געווארן אין וואס איז היינט איראק. 

די קאליר איז פון הימל-בלוי צו גרין, לויט די מאס פון אייזן און קופער וואס געפונט זיך אין יעדע שטיין,

דער נאמען טורקיז שטאמט פון דעם פראנצויזישן נאמען פאר טערקיי, ווייל דער שטיין איז ערשט אנגעקומען קיין אייראפע דורך טערקיי.

קאַטעגאָריע:איידלשטיינער
טשאנאד סעגעדי

**טשאַנאד סעגעדי** (אונגאריש: *Szegedi Csanád‏*; געב' דעם 22סטן סעפטעמבער 1982) איז אן אונגארישער כאריזמאטישער פאליטיקער, אקטיוויסט  און ווארטזאגער פון דער אנטיסעמיטישער יאביק פארטיי אין אונגארן וועלכער איז ברייט בארימט געווארן מיטן טוישן זיין פאליטישע אגענדע נאכן געוואויר ווערן אז זיין מוטער איז א יידענע.

ער איז א דעפטוטאט אינעם אייראפעאישן פארלאמענט.

## ביאגראפיע 
סעגעדי איז געבוירן אין מישקאלץ דעם 22סטן סעפטעמבער 1982 צו עלטערן וועלכע האבן איהם אויפגעצויגן אנטיסעמיטיש נישט וויסנדיג זיין אפשטאם.

זיין ברודער מארטין סעגעדי איז אויך א פאליטיקער.

קאַטעגאָריע:אונגארישע יידן
קאַטעגאָריע:פאליטיקער
זכר רב

זכר רב איז אן איטערעסאנט ספר'ל, פון
בנימין מוספיא הספרדי מחבר פון מוסף הערוך אויפן ערוך.

קאַטעגאָריע:ספרי קודש
שטערן רייזע

אלטע לאגא|קליין|300px

**שטערן רייזע** (ענגליש: *Star Trek*) איז אן אמעריקאנישע מאסן מעדיע קאָנצעסיע, געשאפן פון דשזין ראָדענבּערי, און האט פארדינט ביליאנען אין הכנסות. די קאנצעסיע ענטהעלט ראדענבערי'ס אורשפרינגליכע טעלעוויזיע סעריע "שטערן רייזע", וואס איז אויסגעשטראלט געווען פון ה'תשכ"ו ביז ה'תשכ"ט, און ווייטערע פונף סעריעס, צוולף פילמען, א סך ביכער, שפילווארן און נאך. "שטערן רייזע" האטע א גרויסע השפעה אויפן פאלקסקולטור, דורך זיינע ליבעראלע השקפה - צום ביישפיל, די כאראקטער טרופע איז שטענדיק געווען צווישנראַסנדיק - און השראה פאר טעכנאלאגישע חידושים. 

די אלגמיינע סוזשעט פון די פארשידענע סעריעס און פילמען האנדלט פון די ווייטע צוקונפט. די מענטשליכע ראסע האט געבויט קאסמאסשיפן און האט אנגעהויבן אויספארשן די מילכיגער וועג גאלאקסיע. צוזאמן מיט פארשידענע אויסערערדישע בריות פון א סך פלאנעטן האבן זיי געגרינדעט די פֿעדעראַציע, א פארשריטענע מאכט וואס פארזוכט דאס גוט צו פאדערן. די פעדעראציע אפערירט די שטערן פלאט, וואס איז געווידמעט צו פרידלעכע אויספארשונג. אבער די קאסמאס ענטהעלט אויך אנדערע, בייזע מאכטן, און קעגן זי מוס זיך די פלאטע פארטיידיקן. הויפטליך זינד די באגעגענישן פון די שיף "ענטערפרייז" (פירנעמונג) געצייגט. 

אם די ערשטע סעריע, "שטערן רייזע", איז די ענטערפרייז געפירט פון דעם מענשטליכן קאפיטאן דזשיימס ט. קירק (געשפילט פון וויליאם שאטנער) און זיין משנה ספּאָק (לענארד נימוי), א מישלינג וואס איז האלב-ווּלקאַניש - א ראסע וואס האט זיינע עמאציע'ס גאנץ פארשטיקט און האנדעלט נאר אויף ריינע לאָגיק. נימוי, א ייד, האט נאכגעפורמט די "וולקאנישע באגריס" נאך די וועג וואס מ'האלט די הענט ביי ברכת כהנים. צוזאמען, ספאק און קירק פארשן די קאסמאס און קעמפן קעגן פיינט ווי די קְלינְגְאָנער און די ראָמוּלאַנען. 

א צווייטע סעריע, "שטערן רייזע: דער קומענדיקער דור" (Star Trek: the Next Generation) איז אויסגעשטראלט געווען פון תשמ"ז ביז תשנ"ד. עס האנדלט אום א נייע "ענטערפרייז", מיט קאפיטאן דזשאַן-לוּק פִּיקאַרד. געהאלפן פון זיין אפיצירן מאנשאפט - דער משנה וויליאם ראַיקער, אינזשעניר דזשאָרדי לאַ פאָרדזש, דער קלינגאנער זיכערהייט'ס אפיציר וואָרף און דער ראבאט דאַטאַ - רייזט די שיף דורך די גאלאקסיע און קאנפראנטירט שרעקן ווי די בּאָרג, א האלב-ארגאנישע, האלב-ראבאטישע ראסע וואס פארזוכט אלע לעבעדיקע בריות צו 'אסימילירן' אין זיך. אירע לאָזונג איז: "מיר זינד די בארג. ווידערשטאנד איז צוועקלאס. איר וועט זיין אסימילירט."

א דריטע סעריע, "טיף רוים 9" (Deep Space 9) איז געזענדט געווען צווישן תשנ"ג און תשנ"ט. זי צייגט די געשעענישן אויף א קאסמאס סטאנציע מיט דעם נאמען. דער קאפיטאן סיסקאָ מוז אנטפלעקן זיין גורל אלס דער שליח פון די נביאים פון די פלאנעט בּעיידזשאָר, וואס האט פארבעטן די שטערן פלאט אין נאך די אפטראט פון די קארדאסיאנישע באזעצער, און צו אופהיטן די פעדעראציא פון די דאָמיניען, א בייזע קאסמאס רייך. וייטערע דריי סעריע און פילמן און א זוי וייטער זינד געמאכט געווען.

## וועבלינקען 
* סטאר טרעק אפיציעלע וועבזייטל.

קאַטעגאָריע:טעלעוויזיע
לופטמאשין

[קליין|300px|אן [ערבוס A380, דער וועלט'ס גרעסטער פאסאזשירן עראפלאן, הייבט זיך אויף פון לאנדאן היטרוי]]
א **לופֿטמאַשין** איז א פֿאָרמיטל וואס פֿליט. עס זענען פאראן צוויי סארטן לופֿטמאשינען (אדער פליווארג). טייל זענען שווערער פון דער לופֿט, און האלטן זיך ארויף דורך באוועגן לופֿט איבער זייערע פליגלעך, ווי למשל עראָפלאַנען, העליקאָפּטערס און אַוויאָנעטקעס. אנדערע זענען לייכט, און שווימען אין די לופֿטן, ווי לופֿטבאַלאָנען און לופֿטשיפֿן.

אין אלגעמיין פֿאָרט אַ לופֿטמאַשין מיט מאטאר מאַכט, ווי עראָפלאַנען, העליקאָפּטערס און לופֿטשיפֿן. אבער אַוויאָנעטקעס און לופֿטבאַלאָנען פֿאָרן אָן מאַכט.

אין דעם 15טן יארהונדערט האט לעאנארדא דא ווינטשי געפלאַנעוועט די ערשטע לופֿטמאַשין וואס איז געווען שווערער פֿון די לופֿטן, די אוויאנעטקע. ער האט אויך געפלאַנעוועט אַ העליקאָפּטער-ענלעכע מאַשין.

## וועבלינקען 
## רעפערענצן 

קאַטעגאָריע:אוויאציע
מאקס נארדוי

**מאַקס שמעון נאָרדוי** (29סטן יולי 1849 - 23סטן יאנואר 1923) איז געווען א ציוניסטישער פירער, שרייבער און מיטגרינדער פון דער וועלט ציוניסטישער ארגאניזאציע צוזאמען מיט טעאדאר הערצל. ער איז אויך געווען דער פרעזידענט אדער וויצע-פרעזידענט פון א טייל ציוניסטישע קאנגרעסן.

## ביאגראפיע  
נארדוי איז געבוירן געווארן אין פעסט אין יאר תר"ט מיטן נאמען **שמחה זידפעלד** צו זיין פאטער גבריאל זידפעלד, אן ארטאדאקסישער ייד. אין זיין יוגנט האט ער געלערנט אין א חדר און האט דערנאך געלערנט אין א קאטוילישער שולע, און האט באקומען א דיפלאם אין מעדיצין אין דעם בודאפעסטער אוניווערסיטעט.

ער האט געהייראט א פראטעסטאנטישע קריסטליכע פרוי.

קאַטעגאָריע:אונגארישע יידן
קאַטעגאָריע:ציוניסטן
קאַטעגאָריע:יידישע דאקטוירים
קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער
1608

## געשעענישן 
* 2טן אקטאבער - האנס ליפערסהע ווייזט דעם ערשטן טעלעסקאפ צום האלענדישן פארלאמענט.

## געבוירן 
## געשטארבן
1609

## געשעענישן 
* 25סטן אויגוסט - גאלילעא גאלילעי ווײַזט זײַן טעלעסקאפ אין ווענעציע.
* 12טן סעפטעמבער - הענרי האדסאן אנטפלעקט דעם האדסאן טייך.

## געבוירן 
## געשטארבן
1606

## געשעענישן 
## געבוירן 
* 15טן יולי - רעמבראנדט, האלענדישער מאלער (געש' 1669)

## געשטארבן
1607

## געשעענישן 
* 25סטן אפריל - דער שפאנישער פלאט ווערט איבערגעוועלטיגט דורכן האלענדישן פלאט אין דעם גיבראלטאר קאמף.

## געבוירן 
## געשטארבן
בנימין מוספיא הספרדי

הרב **בנימין מוסַפֿיא** (נפ' ה'תל"ה) איז געווען דער רב פון אמסטערדאם. ער איז געווען א פילאסאף און דער פערזענלעכער דאקטער פונעם מלך פון דענמארק.

## ביאגראפיע 
הרב בנימין איז געבוירן צו זיין פאטער ר' עמנואל בערך אין יאר ה'שס"ו. ער האט געלערנט תורה, און געווארן באהאוונט אין שפראכן, גריכיש, לאטיין און אראביש.

ער האט געוואוינט אין האמבורג וואו ער איז געווען א בארימטער דאקטער. דער מלך פון דענמארק האט אים באשטימט זיין פערזענלעכן דאקטער.

נאכן טויט פונעם דענישן מלך אין ת"ח איז ער אריבער קיין אמסטערדאם וואו ער האט געלערנט אינעם "כתר תורה" בית מדרש. מען האט אים אויפגענומען רב פון דער קהילה אין אמסטערדאם.

אין תל"ה איז ער נפטר געווארן.

## זיינע ספרים 
* זכר רב, אלע שרשים אין לשון קודש
* מוסף הערוך, הוספות אויפן ערוך

## רעפערענצן 
* בנימיו מוספיא, ביים MyTzadik וועבזײַטל

קאַטעגאָריע:רבנים
קאַטעגאָריע:האלאנד
קאַטעגאָריע:פילאסאפן
קאַטעגאָריע:יידישע דאקטוירים
פרעדי מערקורי

קליין|250px| פרעדי מערקורי
**פֿרעדי מערקורי** (; 5טן סעפטעמבער, 1946 - 24סטן נאוועמבער, 1991) איז געווען א לעגענדארער ענגלישער קאמפאזיטאר, מוזיקאנט און הויפט ראק מוזיק און אַפּערע זינגער אין די קווין בענד, וועלכער האט געגעבן פילצאליגע אויסערגעווענליכע לייוו פארשטעלונגען.

ער האט געהאט אן אייגענארטיגע שטימע און סטיל אין מוזיק וועלכער האט איהם געמאכט אויסערגעווענליך פאפולער איבער דער גארער וועלט אין זיין צייט און זיינע לידער זענען שטענדיג די ערשטע אויף אלע מוזיק ליסטעס ביזן היינטיגן טאג.

אין די פאראייניגטע שטאטן איז ער פון אנהויב נישט געווען אזוי אויפגעכאפט צוליב וואס די קאנסערוואטיווע ראדיא סטאנציעס האבן נישט געוואלט שפילן זיינע לידער צוליב וואס ער איז געווען געי.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן אין טוניזיע וואס איז דאן געווען אונטער ברטישע שוץ. זייענדיג זיבן יאהר אלט האט אנגעפאנגען צו נעמען פיאנאו לעקציעס דארט אין אינדיע.

ביי די זיבעצן האט ער זיך מיט זיין פאמיליע אריבערגעצויגן קיין ענגלאנד צוליב די ארטיגע אומרוהען.

נאכן דורכפאלן מיט עטליכע בענדס וועלכע האבן זיך אויפגעלעזט, האט ער פארמירט זיין אייגענע בענד וועלכע ער האט א נאמען געגעבן קווין (וואס איז אויך צו-נאמען פאר געי) און פון דארט האבן זיינע רעוואלוציאנערע סינגלס און אלבאמען איהם געברענגט אויסערגעווענליכע סוקסעס.

די לעצטע יאהרן איז ער געווען קראנק מיט עידס, אבער ער האט באוויזן צו רעקארדירן און קאמפאזירן לידער כמעט ביז ער איז געשטארבן דערפון א טאג דערנאך וואס ער האט עס אפיעציעל אנאנסירט אין די צייטונגען.

## לייוו פארשטעלונגען 
ער איז באוויסט מיט זיינע אויסערגעווענליכע קאנצערטן וואו ער האט פארמאגט אן אויסערגעווענליכן כוח צו איבערנעמען די מאסן און זיי קאנטראלירן מיט זיין כאריזמע.

ספעציעל איז באקאנט די 1985 25 מינוט פארשטעלונג ביי לייוו עיד פאר איבער אכציג טויזנט מענטשן וואו ער האט געזינגען טייל פון זיינע גרעסטע היטס און ווערט פאררעכנט אלס די בעסטע לייוו מוזיקעל פערפארמענס אף אלל טיים.

## אלבאמען 
## וועבלינקען  
* זיין בארימטע פארשטעלונג ביי די לייוו עיד http://www.youtube.com/watch?v=EPHJFnob8p8
* א דאקומענטרי פון נעשאנעל גיאגראפיק http://www.youtube.com/watch?v=mEHTw1sH3eo

קאטעגאריע:ענגלענדער
קאטעגאריע:ראק זינגערס
קאטעגאריע:להט"בע זינגער
קאטעגאריע:ביסעקסואלן
פראספעקט פארק

**פראספעקט פארק** איז א 585 אקער פארק אין ברוקלין, ניו יארק, וואס געפונט זיך נעבן ברוקלין באטאנישער גארטן אין דעם פארק סלאופ, קרוין הייטס, דיטמאס פארק געגנטן.

די פארק איז געבויט געווארן דורך פֿרעדריק ל. אלמסטעד און קאלווערט וואוקס אין יאר 1867 נאך דעם וואס זיי האבן פארענדיגט בויען צענטראל פארק אין מאנהאטן.

אַלע סאָרט מענטשן, אַרײנגערעכנט פֿיל אידישע משפחות, קומען אין פּראספעקט פאַרק, ספּעציעל פון דערנעבנדיגע געגנטן אַזוי װי באָראָ פאַרק. אין די זומער קען מען זען קאַטשקעס, אין פֿרילינג שפּראָצן קאַרשבלי רויזע בלימעלעך. א סך קומען זיך צוזאַם מאַכן פּיקניקס אױפֿן גראָז, װיאױך פֿאָרן מענטשן אַרום מיט בּיציקלעך. 

אינמיטן זומער זענען דאָ קאָנצערטן װאו פּראָפֿעציאָנעלער שפּילן, זינגען און טאַנצן.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פארקן
קאַטעגאָריע:ברוקלין
מרתף השואה

ממוזער|250px|שמאל|
**מרתף השואה** (חורבן קעלער) איז א קליינער מוזיי אויף בארג ציון אין ירושלים געווידמעט צום חורבן פון די יידישע קהילות ביי דער צווייטער וועלט-מלחמה.דער מוזיי האט געעפנט אין 1948 און איז געווען דער וועלט'ס ערשטער מוזיי געווידמעט צום חורבן. ערשט שפעטער אין 1953 האט מען געענפט דעם יד ושם מוזיי אויף הר הרצל

## וועבלינקען 
*על מרתף השואה  באתר המוקדש ליצירתו של ש"ז כהנא
*יד-ושם מודל 48, רשימה של יונתן אמיר על מרתף השואה
* אלכס לבון, מרתף השואה בהר ציון: בין זכירה עממית לזיכרון ממלכתי, **ישראלים** (כתב עת רב-תחומי לחקר ישראל) 3 (2011), 71–91

קאַטעגאָריע:הר ציון
קאַטעגאָריע:מוזייען אין ישראל
קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע מוזייען
אור זרוע לצדיק

**אור זרוע לצדיק** איז א ליקוט ספר צוזאמגענומען די תורות און חידושים פון אלע ספרים פונעם חתם סופר אויף די הייליגע טעג אנגעהויבן פון חודש אלול ביז שמיני עצרת.

יעדע שטיקל האט א קעפל מיטן תוכן פון וואס עס ווערט ארויסגעברענגט אין דעם פאלגענדן ציטאט.

דער ספר אנטהאלט צוויי-הונדערט ניין-און-אכציג זייטן און איז ארויסגעגעבן געווארן דורך מכון חתם סופר אין יאר תשמ"ה אין ירושלים.

קאטעגאריע:ספרי קודש
אקוויטאניע

**אַקוויטאַניע** (פראנצויזיש: *Aquitaine, אַקיטען* ; ; ; ) איז איינער פון די 27 ראיאנען (régions) אין דרום־מערב פראנקרייך, לעבן דעם אטלאנטישן אקעאן און די פירענעען בארג־קייט, מיט בארדא איר הויפטשטאט. זי באדעקט א שטח פון 41,308 קוואדראט ק"מ, און האט א באפעלקערונג פון  3,150,890 מענטשן (אין 2008). זי שליסט איין די דעפארטמענטן דארדאניע, זשיראנד, לאנדע, לאט-ע-גאראן און פירענעע-אטלאנטיק.

## זעט אויך
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פראנקרייך
1605

## געשעענישן 
## געבוירן 
## געשטארבן 
* 27סטן אקטאבער - אקבאר דער גרויסער, דריטער מוגהאל קייסער אין אינדיע (געב' 1542)
קעמברידזשיר

**קעמברידזשיר** () איז א גראפנשאפט אין מזרח ענגלאנד. קעמברידזשיר גרענעצט בעדפארדשיר און נארטהאמפטאנשיר צו מערב, לינקאנשיר צו צפון, סאפאלק צו מזרח און עסעקס און הארטפארדשיר צו דרום. קעמברידזשיר באדעקט א שטח פון 3,389 קוואדראט ק"מ.

די גראפנשאפט שטאט איז די שטאט קעמברידזש.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
הארטפארדשיר

**האַרטפֿארדשיר** () איז א גראפנשאפט אין דרום ענגלאנד. האַרטפֿארדשיר גרענעצט  באקינגהאמשיר צו מערב, בעדפארדשיר צו צפון, קעמברידזשיר צו צפון־מזרח, עסעקס צו מזרח און גרויסלאנדאן צו דרום. האַרטפֿארדשיר באדעקט היינט א שטח פון 1,643 קוואדראט ק"מ.

די גראפנשאפט שטאט איז הארטפארד.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
*
אימפרעסאריא (בוך)

**אימפּרעסאַריאָ** איז א דינע זכרונות בוך אנגעשריבן איו יודיש פון הערי דעל (אהרן דעלאטיצקי) פון זיינע מעמוארן אלס אימפרעסאריא ביי יודן אין ניו יארק.

עס איז ערשינען אין יאר ה'תשכ"ז אין ניו יארק מיט א קורצן אריינפיר-ווארט פון משה שטארקמאן.

## אינהאלט 
דער בוך איז צעטיילט אין צוויי טיילן: אין די ערשטע שרייבט ער זיין לעבנס איבערלעבונגען אנגעפאנגען פון זיין קינדהייט אין שטעטל מיקאלייעווע, ווילנער גובערניע, און דערנאך זיין פאמיליע'ס אריבערציען קיין אמעריקע. וואו ער האט צוליב זיין גרויס אינטערעסע אין יודישער קונסט און מוזיק אנגעפאנגען מיט זיינע חלומות צו וועהרן אן אימפרעסאריא אין זיין געגנט פון בראָנזוויל און מזרח ניו יארק.

ער דערציילט ווי ער האט אנגעהויבן מיטן חזן מרדכי הערשמאן, אבער עס איז געווען א דורכפאל ווען ער האט צוריקגעצויגן די לעצטע מינוט. אבער ער האט דערנאך געהאט גרויס דערפאלג מיטן בארימטן חזן יאסעלע ראזנבלאט, און דאן מיט אנדערע גרויסע וועלט-בארימטע קונסטלער ווי: פיאָדאָר איוואַנאָוויטש שאַליאַפּין, אפרים צימבאליסט, ראָזאַ ראָאיסא (רייזעלע פון ביאליסטאק) און דזשארדזש דזשעסל. ווי אויך  דערציילט ער ווי ער האט זיך געטראפן מיט עדי קאנטאר און על דזשאלסאן.

ווייטער דערציילט ער זיינע שוועריגקייטן ביים ארויסגעבן זיין יערליכן טעאטער און קונסט זשורנאל. און ווי ביים צווייטן אויסגאבע האט א קריטיקער אנגעשריבן אן אומפריינדליך ארטיקל און ער איז דעריבער געווען געצוואונגען צו גיין פּעדלען איבער די סטעיטס מיט קראוואטן און שניפסן.

שפעטער האט ער מיט די הילף פון זיין איידעם דזשאו ראזאליס געעפנט א געשעפט מיטן נאמען **טאַי סיטי** אויף בראדוועי און 47 סטריט. און נאך דער גרויסער הצלחה האט ער געעפנט נאך עטלעכע אפטיילונגען ביז ער איז שוין געווען אן עושר און ער האט געקענט צוריק אנהויבן זיין קאריערע אלס אימפרעסאריא.

אינעם צווייטן טייל באשרייבט באזונדער זיינע באגעגענישן מיט די דעמאלטדיגע וויכטיגע יודישע פערזענליכקייטן און קורצע שטריכן איבער זייער ביאגראפיע און פערזענליכקייט.

אט איז א טייל פון זיי: אב. קאהאן, סאל היוראק, מאריס שווארץ, דזשעני גראסינגער (אייגנטומער פון גראסינגער האטעל), דעני קעי, שלום סעקונדע, יעקב פ. אדלער, אברהם רייזען, דוד בן גוריון, חיים ווייצמאן, דוד דובינסקי, שלום אש, מאריס ראזענפעלד, אדאלף העלד, מרדכי ירדני און נאך.

דער בוך וועלכער איז באצירט מיט בילדער פון זיין פאמיליע און בארימטע ארטיסטן, אנטהאלט הונדערט צוויי-און-זיבעציג זייטן און איז א היסטארישער אוצר פאר די יודישע מוזיק אין אמעריקע אין יענע יארן.

## וועבלינקען 
* אימפרעסאריא אויפן וועב

קאַטעגאָריע:יידיש-שפראכיגע ביכער
סארי

**סאַרי** () איז א גראפנשאפט אין דרום־מזרח ענגלאנד. סאַרי גרענעצט האמפשיר צו מערב און דרום־מערב, בארקשיר צו צפון־מערב, גרויסלאנדאן צו צפון, קענט צו מזרח, מזרח סאסעקס צו דרום־מזרח און מערב סאסעקס צו דרום. סאַרי באדעקט א שטח פון 1,663 קוואדראט ק"מ.

די היסטארישע גראפנשאפט שטאט איז גילדפארד.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
*
עדגאר עלען פא

קליין|180px|עדגאַר עלען פּאָ
**עדגאַר עלען פּאָ** (ענגליש: *Edgar Allan Poe*; 19טן יאנואר 1809 - 7טן אקטאבער 1849),איז געווען אַן אמעריקאנער דיכטער, רעדאַקטאָר, מחבר און ליטעראַרישער קריטיקער.

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער
קאַטעגאָריע:דיכטער
טאמעס און פריינט

**טאמעס און פריינט** (ענגליש: *Thomas & Friends*), אמאל אנגערופן **טאמעס דער טאַנק-לאקאמאטיוו און פריינט** (*Thomas the Tank Engine & Friends*) איז אַ בריטישע טעלעוויזיע סעריע פֿאַר קינדער וואס האט זיך אנגעהויבן אויף ITV דעם 4טן סעפטעמבער 1984. די סעריע איז באזירט אויף די "אייזנבאן סעריע" ביכער פונעם גלח ווילבערט אָדרי און זיין זון קריסטאפֿער. דער הויפט כאראקטער איז טאמעס דער טאנק-לאקאמאטיוו, א בלויער דאמף-לאקאמאטיוו. די סעריע פאסירט אין דער פיקטיווער סאָדאָר אינזל וועלכע האט צוויי הויפט אייזנבאן ליניעס. איינער פֿון זיי ווערט געפירט דורך הער טאָפּהאַם האַט. דער אנדערע איז אן אנדערער אפשטאנד (גרייס). טאמעס ארבעט אויפן הויפט ליניע (דער פֿון הער טאָפּהאַם האַט).

## כאראקטערן 
די סעריע איז מערסטנס וועגן די מאשינען און מענטשן וואס וואוינען אין דעם פיקטיוון סאָדאָר אינזל. זינט 2018, די הויפט כאראקטערן זענען:

* טאמעס דער טאנק-לאקאמאטיוו
* גאָרדאָן דער גרויסער לאקאמאטיוו
* דזשיימס דער רויטער לאקאמאטיוו
* פּערסי דער קליינער לאקאמאטיוו
* עמילי
* ניאַ
* רעבעקאַ

קאַטעגאָריע:טעלעוויזיע סעריעס פאר קינדער
קאטעגאריע:אנימירטע טעלעוויזיע סעריעס
ישראל דוד הארפענעס

רבי **ישראל דוד האַרפענעס** איז א גרויסער ת"ח און מחבר ספרים, בעיקר איו הלכה, וועלכער וואוינט אין וויליאמסבורג, ניו יארק.

ער איז א סאטמארער חסיד און איז יארן לאנג געווען פון די ארויסגעבער פונעם הלכהישן קובץ פרי תמרים.

ער איז א איידעם ביים סאטמארער ראה"ק הנגיד שמואל אבערלענדער.

## זיינע ספרים 
* ויברך דוד
* חינוך ישראל
* ישראל ואורייתא
* ישראל והזמנים
* מקדש ישראל
* נשמת ישראל
* נשמת שבת
* קובץ הלכות

רוב פון די ספרים זענען איבערגעדרוקט געווארן עטליכע מאל.

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
קאַטעגאָריע:סאטמארער חסידים
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
מקדש ישראל

**מקדש ישראל** איז א הלכה ספר אויף פארשידענע ימים טובים און יומא דפגרא, ארויסגעגעבן דורך רבי ישראל דוד הארפענעס.

ס'איז פארהאן פארשידענע אויסגאבעס פונעם ספר. אבער בדרך כלל לויפט עס אויפן אויפן סדר פון זיין ספר נשמת שבת אויף הלכות שבת וואו ער פרעגט שאלות אין הלכה וואס קענען זיך כסדר מאכן אין די ספעציעלע געלענהייטן און ער ענטפערט א תשובה און איז דערנאך מברר פארוואס ער האט אזוי געפסק'עט.

ער זיי האט ארויסגעגעבן אויף די פאלגנדע געלענהייטן:

* בין המצרים. (די ערשטע העלפט באשטייט פון פסקי הלכות)
* חנוכה
* ספירה העומר און שבועות
* פורים

קאַטעגאָריע:ספרי קודש
צביקה גענדלמאן

**צבי "צביקה" גענדלמאן** (געבוירן דעם 12טן סעפטעמבער 1956) איז דער בירגערמייסטער פון חדרה.

קאַטעגאָריע:בירגערמייסטערס
קאַטעגאָריע:חדרה
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
לארענס סטערן

**לאָרענס סטערן** (; 24סטן נאוועמבער 1713 - 18טן מערץ, 1768) איז געווען אַן ענגליש-אירישער ראמאניסט און אַ אַנגליקאַנער גלח. ער איז בעסטער באַוווסט פֿאַר זיינע ראמאנען 'די לעבן און מיינונגען פון טריסטראַם שאַנדי, דזשענטלמען' און 'א סענטימענטאַל דזשערניי דורך פֿראַנקרייַך און איטאליע'; אָבער ער אויך ארויס פילע דרשות, געשריבן זכרונות, און איז געווען געמישט אין היגע פּאָליטיק. 

סטערן איז געשטארבן אין לאָנדאָן נאָך יאָרן ליידן פון טובערקולאז.

קאַטעגאָריע:ראמאניסטן
קאַטעגאָריע:ענגלענדער
1603

## געשעענישן 
* 24סטן מערץ - זשיימס דער זעקסטער מלך פון סקאטלאנד ווערט זשיימס דער ערשטער מלך פון ענגלאנד.

## געבוירן 
## געשטארבן 
* 24סטן מערץ - עליזאבעט די ערשטע, מלכה פון ענגלאנד (געב' 1533)
1602

## געשעענישן 
* 8טן נאוועמבער - געעפנט די באדליען ביבליאטעק אינעם אוניווערסיטעט פון אקספארד.

## געבוירן 
* 20סטן נאוועמבער - אטא פאן געריקע, דייטשער פיזיקער און דערפינדער (געש' 1686)

## געשטארבן
פרעקווענץ

אין פיזיק, איז די **פֿרעקווענץ** אדער **אפֿטקייט** פון א פעריאדישן פענאמען וויפיל פעריאדן גייען אריבער אין אן איינס פון צייט.

מען טוט ניצן דעם סימבאל *f* פאר פֿרעקווענץ און ער ווערט געמאסטן, אין דער אינטערנאציאנאלער סיסטעם פון איינסן, אין הערץ (Hz); איין הערץ איז א פעריאד פון איין מאל א סעקונדע. צום ביישפיל, דער עלעקטרישער שטראם אין רוב לענדער היינט איז וועקסלשטראם מיט א פרעקווענץ פון 50 הערץ, דאס הייסט, די עלעקטרישע שפאנונג טוישט זיך פעריאדיש מיט 50 פעריאדן יעדע סעקונדע.

דער **פֿרעקווענץ** פון א כוואליע און איר כוואליעלענג זענען פארבונדן דורך דער פארמל: 

**f = v/\lambda**

וואו *v* איז די גיך און \lambda (לאַמבדאַ) איז די כוואליעלענג. דער פארמל פאר דער פרעקווענץ פון ליכט (און עלעקטראמאגנעטישע) כוואליעס איז **f = c/\lambda** וואו  *c* איז די גיך פון ליכט.

אנדערע כוואליעס, למשל קלאנג כוואליעס, גייען מיט א קלענערער גיך.

## וועבלינקען 
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פיזיק
פראטאקאלן פון זקני-ציון

די **פראטאקאלן פון זקני-ציון** () איז דער מערסט פארשפרייטסטער אנטיסעמיטישער דאקומענט אויף דער וועלט.

דאס בוך איז ערשט דערשינען אין דעם סוף פונעם 19סטן יארהונדערט, און האט געלייגט דעם הינטערגרונט פאר אנטיסעמיטיזם אינעם 20סטן יארהונדערט.

דאס בוך האט 100 בלעטער און איז צעטיילט אין 24 קאפיטלעך אדער "פראטאקאלן". עס איז געשריבן געווארן דורך אן אנאנימען שרייבער וועלכער איז געווען א מיטגלידער אין דער רוסישער געהיימער פאליציי אגענטור. די פראטאקאלן אינע'ם בוך זענען געזאגט צו זיין די מינוטן פון א קאנפערענץ פון אידישע פירער וואו זיי מאכן פלענער וויאזוי צו דאמינירן די וועלט. דער בוך איז פיל מיט אנטיסעמיטישע געדאנקען קעגן די אידן, ערגער ווי סיי וועלכע אנטיסעמיטישע בוך וואס איז נאר אמאל ארויסגעקומען.

אין אנפאנג האט דער בוך נישט געמאכט קיין רושם אין רוסלאנד ווייל עס איז פשוט נישט אויפגעכאפט געוווארן. אבער צענדליגע יארן שפעטער האבן א גרופע רוסן זיך גענומען נאכאמאל פארשפרייטן דאס בוך און דאסמאל איז עס גוט געגאנגען. אין יענע יארן האט רוסלאנד געליטן פון א שווערע ציווילע קריג און די אידן האבן דאס מערסטע געליטן פון יעדן ווייל אלעס איז אנגעלייגט געווארן אויף זיי. דער בוך האט זיך צום בעסטן אויפגעכאפט אין יענע צייטן און איז געווארן שטארק פארשפרייט אין גאנצן לאנד וואס האט ארויפגעברענגט די אנטיסעמיטיזם און דיסקרימינאציע צו די העכסטע שטאפלן אין צענדליגער יארן.

אין דעם העסליכן בוך "מיין קאמף", באציט זיך צו היטלער ימ"ש צו די פראטאקאלן פון די זקני־ציון, נוצנדיג דאס פאר אן איבערצייגונג פון די אידישע קאנספיראציע אז זיי ווילן דאמינירן די וועלט. דאס בוך איז ביי די צווייטע וועלט קריג געליינט געווארן דורך די נאציס און איז שפעטער ארומגעגאנגען אין גאנץ דייטשלאנד. נאך די קריג האבן די אראבער זיך באנוצט מיט דעם בוך אלס אן הסבר צו די זיגן וואס די ציונים האבן אפגעהאלטן אין די ערשטע יארן פון דער מדינה'ס גרינדונג. דאס בוך איז נאך היינט א הייסער ארטיקל צווישן נעא-נאצישע שטיצער און אנטיסעמיטישע גרופעס.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:דאקומענטן
קאַטעגאָריע:אנטיסעמיטיזם
קאַטעגאָריע:רוסלאנד
רובי ריוולין

**ראוּבן "רובי" ריוולין** (העברעאיש: **רובי ריבלין**; געבוירן דעם 9טן סעפטעמבער 1939, כ"ה אלול ה'תרצ"ט) איז דער צענטער פרעזידענט פון ישראל, און א געוועזענער כנסת דעפוטאט פון דער ליכוד פארטיי. ער איז פריער געווען פארזיצער פונעם כנסת און מיניסטער פאר קאמוניקאציע.

ער איז קוואליפיצירט אלס אן אדוואקאט.

דעם 10טן יוני 2014 האט דער כנסת געוויילט אים פרעזידענט פון ישראל.

## ביאגראפיע 
ראובן ריוולין איז געבוירן צו זיין פאטער פראפעסאר יוסף יואל ריוולין און זיין ווייב רחל ריי**.**

אין די 1960ער יארן האט ער געהייראט יפה ווילף; שפעטער האבן זיי זיך גע׳גט.

בזיווג שני האט ער חתונה געהאט מיט נחמה שולמאן.

ריוולין האָט געזאָגט עטלעכע מאָל אַז זיין משפּחה שטאמט פון די תלמידים פֿונעם ווילנער גאון און זיין זון רבי אברהם ווילנער.

## משפחה
פון זיין ערשטער ווייב יפה ווילף, האט ער א זון יואל "יואליש" ריוולין.

פון זיין צווייטער ווייב נחמה, האט ער דריי קינדער, רן, ענת און ריבי.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
קאַטעגאָריע:אדוואקאטן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:פרעזידענטן פון ישראל
אדיקציע

**אַדיקציע** איז א סיטואציע פון פסיכאלאגישער אדער פיזישער אפהענגיקייט צו א סובסטאנץ אדער אן אקטיוויטעט. די אדיקציע ווײַזט זיך אויס מיט א צוואנג־אויפפיר צו באקומען וואס די אדיקציע פאדערט, אויך ווען דאס פירט צו נעגאטיווע קאנסעקווענצן, למשל נישט שלאפן אדער נישט באטייליקן אין דער געזעלשאפט.

באקאנטע אדיקציעס זענען רייכערן, אלקאהאל און נארקאטיק, וואס זענען פיזיש, ווי אויך אזארטשפיל און אינטערנעץ־באניץ. 

ביי פיזישע אדיקציעס קען דער מענטש ווערן קראנק ווען ער באקומט נישט וואס דער קערפער פאדערט. דער סובסטאנץ גייט אריין אינעם בלוט־שטראם און ווערט געפירט צום מוח, וואו ער שאפט א געפיל פון הנאה. מיט טייל נארקאטיק, ווי קאקאין און חאשיש, הייבט אן די אדיקציע נאך איין אדער צוויי מאל, און דער מענטש ווערט פארשקלאפט צו דעם.

אדיקציע קען אויך ווערן א פראבלעם ווען א מענטש דארף נעמען מעדיקאמענטן צו קאנטראלירן שמערצן, און מען ווערט אדיקטירט צום מעדיקאמענט.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:קרענק
קאַטעגאָריע:פסיכאלאגיע
ליאנעל מעסי

קליין|מעסי ביי דער 2018 פֿיפֿאַ וועלט-בעכער
**ליאנעל אַנדרעס מעסי קוטשיטיני** (שפאניש: *Lionel Andrés Messi Cuccittini*; געבוירן דעם 24סטן יוני 1987) איז אַן ארגענטינער פוטבאל שפּילער וואס שפילט פֿאַרן פוטבאל קלוב פּאַריז סיינט-גערמאַין. מעסי איז געבוירן דעם 24סטן יוני 1987.

קאַטעגאָריע:פוסבאלערס
וואלאפוק

**וואָלאַפוק** (volapük *וועלט-שפראך*) איז א געבוירטע שפראך וואס איז באשאפן געווארן אין 1879 דורך יאָהאַן מארטין שלייער, א רוימיש-קאטוילישער גלח אין באדען, דייטשלאנד. שלייער האט גע׳חלמ׳ט, אז גאט איז געקומען צו אים און אים געבעט צו באשאפן די אינטערנאציאנעלע שפראַך. אין 1889, האט די שפראך געהאט בערך א מיליאן רעדער. וואלאפוק איז שפעטער געווארן פארגעסן מיטן אנקומען פון עספעראנטא.

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:געבויעטע שפראכן
קאטעגאריע:שפראכן
סאפאלק

**סאַפֿאלק** (, אויסגערעדט *סאַפֿעק*) איז א גראפנשאפט פון ענגלאנד אין איסט אנגליא.  סאַפֿאלק גרענעצט עסעקס צו דרום, קעמברידזשיר צו מערב און נארפאלק צו צפון.  סאַפֿאלק באדעקט א שטח פון 3,798 קוואדראט ק"מ.

די גראפנשאפט שטאט איז די שטאט איפסוויטש. איינע פון די חשובע שטעט אין סאפאלק איז פיליקסטא, פון די גרעסטע קאנטיינער פארטן אין אייראפע.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
נארפאלק

**נארפֿאלק** () איז א גראפנשאפט פון ענגלאנד אין איסט אנגליא.  נארפֿאלק גרענעצט סאפאלק צו דרום און קעמברידזשיר און לינקאנשיר צו מערב. די צפון און מזרח גרענעצן זענען דער צפון ים. נארפֿאלק באדעקט א שטח פון 5,371 קוואדראט ק"מ.

די גראפנשאפט שטאט איז די שטאט נאריטש.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
כענטשין

**כענטשין** (; ) איז א שטעטל אין דרום־מזרח פוילן מיט 4,304 איינוואוינער (2012). עס געפינט זיך אין דער שווענשטאקזשיצער וואיעוואדעשאפט (זייט 1999). פונעם 15טן יארהונדערט ביז 1795 איז עס געווען אין דער צויזמירער וואיעוואדעשאפט פון קליינפוילן. פון 1867 איז די שטאט געווען אין דער קעלצער גובערניע.

רבי חיים שמואל שטערנפעלד, אן אוראייניקל פונעם חוזה פון לובלין, האט אויפגעשטעלט זיין הויף אין כענטשין.

## היסטאריע
דאס שטעטל ווערט דערמאנט אין דאקומענטן פון 1275, און האט באקומען שטאט רעכטן אין 1325. אינעם 16טן יארהונדערט איז כענטשין געווען א צענטער פון מינעריי און האנדל, און זיין מארמארשטיין איז געווען בארימט איבער גאנץ פוילן־ליטע. אויך איז כענטשין געווען א צענטער פון דער פראטעסטאנטישער רעפארמאציע.

די יידישע קהילה פון כענטשין איז גאר אלט; מען האט געבויט די ערשטע שול אין 1638.

אין די תר"ם יארן איז דער שטאטס רב געווען הרב נתן מאיר פיש. נאך אים איז געווארן רב רבי יהושע העשיל הורוויץ, א זון פונעם כענטשינער רבי'ן רבי חיים שמואל.

אין דעם 19טן יארהונדערט זענען יידן געווען 70% פון דער באפעלקערונג פון דער שטאט. אין 1897 האט די יידישע באפעלקערונג פון כענטשין געציילט 4,361 נפשות. אבער עס האבן פאסירט א סך שריפות, און אין 1921 איז די צאל יידן געווען נאר 2,825 מענטשן, 51% פון דעם שטעטלס באפעלקערונג.
קליין|רעכטס|מצבות אינעם כענטשינער בית עולם
די דייטשן האבן אקופירט דאס שטעטל אין 1939 און געענדיגט מאכן א געטא פאר די יידן אין די דריי וואכן, תש"א. מ'האט געברענגט נאך און נאך יידן אין דער געטא ביז אין דעצעמבער האבן געוואוינט דארט 4,000 יידן. דאן האבן זיי פארטיליקט אלע יידן אונטערוועגס אדער אין טרעבלינקע טויט לאגער.

## וועבלינקען 
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
בחור כהלכה

**בחור כהלכה** איז א ספר אויף יודיש וועלכע אנטהאלט הלכות און הדרכות, סיפורי צדיקים און הנהגות טובות, וואס איז נוגע פאר די בר מצוה און בחור'ישע יאהרן, ארויסגעגעבן דורך יצחק אייזיק קעפעטש און געדרוקט אין ניו יארק אין יאר תשנ"ה ביי עקסעלענט בוקביינדינג.

ער האט ווארימע הסכמות פון זעקס מנהלים פון חסידישע ישיבה קטנה'ס אין ברוקלין.

דער ספר באשטייט פון די פאלגנדע פינף חלקים: **הרימותי בחור מעם** - עלף פרקים, **שונה הלכות** - פינעף פרקים, **מפי ספרים וסופרים** - צוויי אפטיילונגען: סיפורי צדיקים און מכתבים לבחורי בר-מצוה, **ואני תפלה** - צוויי חלקים: סדר הנחת תפילין און תפלה לבר מצוה פון בעל הפלא יועץ, **כשאני לעצמי** - צוויי חלקים: בואו חשבון און והיה לזכרון.

דער ספר האט בסך הכל צוויי-הונדערט פיער-און-צוואנציג זייטן.

קאַטעגאָריע:ספרי קודש
נארטהאמפטאנשיר

**נארטהאַמפטאנשיר** () איז א גראפנשאפט אין דעם מזרח מידלאנדס ראיאן פון ענגלאנד. נארטהאַמפטאנשיר גרענעצט וואריקשיר צו מערב, לעסטערשיר און  ראטלאנד צו צפון, לינקאנשיר מיט א קורצן גרענעץ פון 19 מעטער צו צפון־מזרח, קעמברידזשיר צו מזרח, בעדפארדשיר צו דרום־מזרח, באקינגהאמשיר צו דרום און אקספארדשיר צו דרום־מערב. נארטהאַמפטאנשיר באדעקט א שטח פון 2,364 קוואדראט ק"מ.

די גראפנשאפט שטאט איז נארטהאמפטאן.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
גראפנשאפטן פון ענגלאנד

די **גראַפֿנשאַפֿטן פֿון ענגלאַנד** זענען א צעטיילונג פון  ענגלאנד פאר אדמיניסטראטיווע, פאליטישע און געאגראפישע צוועקן. די היינטיקע גראפנשאפטן שטאמען מערסטנס פון די אוראלטע שירן און הערצאגשאפטן פון ענגלאנד.

די 39 היסטארישע גראפנשאפטן האבן אנטוויקלט צווישן די 12טן און 16טן יארהונדערטער.

היינט זענען אינדרויסן פון לאנדאן 81 גראפנשאפטן, מיט פארשידענע פאראנטווארטלעכקייטן.

*
וואריקשיר

**וואריקשיר** () איז א גראפנשאפט אין דעם מערב מידלאנדס ראיאן פון ענגלאנד. וואריקשיר גרענעצט וואוסטערשיר און מערב מידלאנדס צו מערב,  סטאפארדשיר צו צפון־מערב, לעסטערשיר צו צפון־מזרח, נארטהאמפטאנשיר צו מזרח, אקספארדשיר צו דרום און גלאסטערשיר צו דרום־מערב. וואריקשיר באדעקט א שטח פון 1,975 קוואדראט ק"מ.

די גראפנשאפט שטאט איז וואריק, און די גרעסטע שטאט אין וואריקשיר איז נאניטאן.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
וואוסטערשיר

**וואוסטערשיר** () איז א גראפנשאפט אין דעם מערב מידלאנדס ראיאן פון ענגלאנד. וואוסטערשיר גרענעצט הערעפארדשיר צו מערב, שראפשיר צו צפון־מערב, סטאפארדשיר צו צפון, מערב מידלאנדס צו צפון־מזרח, וואריקשיר צו מזרח און גלאסטערשיר צו דרום. וואוסטערשיר באדעקט א שטח פון 1,741 קוואדראט ק"מ.

די גראפנשאפט שטאט איז וואוסטער, און די צווייטע גרעסטע שטאט אין וואוסטערשיר איז רעדיטש.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
קאליגראפיע

**קאַליגראַפֿיע** (פון  *קאַלאס* "שיינקייט" און  *גראַפֿע* "שרײַבן") איז א וויזועלער קונסט וואס האט שייכות מיט שרייבן. זי איז דאס פלאנעווען און דורכפירן פון שאפן אותיות מיט אן אינסטרומענט מיט א ברייטן שפיץ אדער א פענדזל מיט איין שטראך (אנדערש ווי מאלן אותיות מיט עטלעכע שטראכן).

היינט ניצט מען קאליגראפיע אין איינלאדונג קארטעס, למשל פאר חתונות, און אויך פארשידענע דאקומענטן.

אין כינע איז קאליגראפיע געווען א "הויכער קונסט" נאך פאר די צייטן פון דער טאנג דינאסטיע.

[קליין|"שפוך חמתך" אין אן אלטע [הגדה פון דייטשלאנד פון די ה'ק' יארן]]
## קאליגראפיע אין יידישקייט 
* דאס סת"ם שריפט וואס די סופרים ניצן צו שרייבן ספרי תורות, תפילין און מזוזות איז א סארט קאליגראפיע.
* עס זענען פאראן א סך שיינע הגדות מיט די ווערטער געשריבן אין קאליגראפיע. שטארק באקאנט איז די סארייע הגדה.

## וועבלינקען 
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שרייבן
ראטלאנד

**ראַטלאַנד** () איז א לאנד־איינגעשלאסענע גראפנשאפט אין צענטראל־ענגלאנד. ראַטלאַנד גרענעצט לעסטערשיר צו מערב און צפון, לינקאנשיר צו צפון־מזרח און נארטהאמפטאנשיר צו דרום־מזרח. ראַטלאַנד באדעקט א שטח פון 382 קוואדראט ק"מ, די קלענסטע היסטארישע גראפנשאפט אין ענגלאנד, און האט א באפעלקערונג פון 37,600 (אין 2011).

די גראפנשאפט שטאט איז אקהאם, און אחוץ דעם האט ראַטלאַנד נאר איין שטעטל, אפינגהאם.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
בויגן (ארכיטעקטור)

א **בויגן** איז א וועג פון איבערבריקן אדער איבערדעקן צווישן צוויי אנשפארן אין א פארעם פון א האלבקרייז אדער אין אן ענלעכער פארעם, וואס איז פעאיק צו טראגן א גרויסע געוויכט.

איידער מ'האט דערפינדן דעם בויגן האט מען באדעקט מיט קראקוועס פון האלץ אדער שטיין. אזוי קען מען ארויפלייגן נאר א באגרענעצטע געוויכט. די דערפינדונג פונעם בויגן האט אויפגעעפנט א וועג אין קאנסטרוקציע און האט געווירקט שטארק אויף ארכיטעקטור.

דער פונדאמעטאלער בויגן וועט צוזאמענגעשטעלט פון א נומיקער צאל פון ציגלען אין דער פארעם פון א טראפעז, וואס ליגן איינס אויף אנאנד. דער אויבערשטער ציגל ווערט גערופן דער "שליסלשטיין", וואס פארמאכט דעם בויגן און האלט אים פעסט. ווען אלע ציגל זענען אויף זייער ארט איז די גאנצע סטרוקטור פעסט און קיין איין ציגל וועט נישט ארויספאלן. דער חיסרון פון א בויגן איז אז ער שאפט קראפטן וואס ווילן צעשפרייזן די יסודות צו די זייטן. כדי איבערהערשן די קראפטן אדער דורך בויען עטלעכע בויגן לעבן אנאנד, כדי די קראפטן זאלן זיך אנולירן, אדער לייגט מען א שווערע געוויכט אויף די צוויי זייט אנשפארן אין דער הייך. 

די טעכנאלאגיע פון קאנסטרואירן א בויגן האט אנגעהויבן אינעם אינדוס טאל שוין אינעם דריטן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג. זי איז פארבעסערט געווארן און אנטוויקלט דורך די רוימער.

## סארטן בויגן 
[קליין|[טיין בריק אין ניוקאסטל, ענגלאנד: א ביישפיל פון א פאראבעל־בויגן געניצט אין בריקן.]]

טעקע:Treledsbåge.png|דרייעקיקער בויגן
טעקע:Rundbåge.png|האלבקרייז בויגן
טעקע:Segmentbåge.png|סעגמענט בויגן
טעקע:Lansettbåge.png|פארשפיצטער בויגן

טעקע:Skulderbåge.png|פלאכער בויגן מיט פלייצעס
טעקע:Trepassbåge.png|דרייבלעטל בויגן
טעקע:Hästskobåge.png|פאדקעווע בויגן
טעקע:Korgbåge.png|דריי־צענטער בויגן

טעקע:Ellipsbåge.png|עליפטישער בויגן
טעקע:Draperibåge.png|געבייגטער בויגן
טעקע:Tudorbåge.png|טיודאר בויגן
טעקע:Parabelbåge.png|פאראבעל־בויגן

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:ארכיטעקטור
קאַטעגאָריע:קאנסטרוקציע
לעסטערשיר

**לעסטערשיר** () איז א לאנד־איינגעשלאסענע גראפנשאפט אין דעם מזרח מידלאנדס ראיאן פון ענגלאנד. לעסטערשיר גרענעצט סטאפארדשיר צו מערב, דארבישיר צו צפון־מערב, נאטינגהאמשיר צו צפון, לינקאנשיר צו צפון־מזרח, ראטלאנד צו מזרח, נארטהאמפטאנשיר צו דרום־מזרח און וואריקשיר צו דרום־מערב. לעסטערשיר (אחוץ דער שטאט לעסטער) באדעקט א שטח פון 2,084 קוואדראט ק"מ, מיט א באפעלקערונג פון 609,578 (אין 2011).

די גרעסטע שטאט אין לעסטערשיר איז לאפבארא.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט 

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
סטאפארדשיר

**סטאַפֿארדשיר** () איז א לאנד־איינגעשלאסענע גראפנשאפט אין די מערב מידלאנדס פון ענגלאנד. סטאַפֿארדשיר גרענעצט שראפשיר צו מערב, טשעשיר צו צפון־מערב, דארבישיר און לעסטערשיר צו מזרח, וואריקשיר צו דרום־מזרח און מערב מידלאנדס און וואוסטערשיר צו דרום. סטאַפֿארדשיר באדעקט א שטח פון 2,713 קוואדראט ק"מ, די קלענסטע היסטארישע גראפנשאפט אין ענגלאנד, און האט א באפעלקערונג פון 1,047,380 (לויטן צענזוס פון  2001).

די גראפנשאפט שטאט איז סטאפארד.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
ישיבת צאנז

קליין|צאנז ישיבה
**ישיבת דברי חיים צאנז - הישיבה הגבוהה -** איז די ישיבה גדולה פון די צאנזער חסידים, און געפינט זיך אין קריית צאנז, נתניה.
אין דער ישיבה לערנען ארום 350 בחורים, פון איבערן ארץ ישראל און דער גארער וועלט. פיהל פון די בוגרי הישיבה דינען ווי רבנים. 

## ראשי הישיבה 
די ישיבה האט צוויי ראשי ישיבות, דער אלטער ראש ישיבה איז הגאון הגדול רבי שמואל אליהו שמערלער בעל דברי אליהו, דער ערשטער ראש ישיבה פון דער ישיבה. ער זאגט פאָר יעדע וואך א שיעור כללי. דער יונגער ראש ישיבה איז רבי יוסף משה דב האלבערשטאם דעם צאנצער רבי'ס צווייטער זון. וואס פירט למעשה די ישיבה.

## זיך פארהערן בלעטער 
דער צאנז קלויזנבורגער רבי, דער גרינדער פון דער ישיבה, וואס האט געזען אלס ציל אויפצושטעלן א דור תלמידי חכמים, האט איינגעפירט די בחורים זאלן זיך פארהערן אויף הונדערטער בלעטער גפ"ת (ר"ת פון  **ג**מרא **פ**ירוש רש"י און  **ת**וספות) און זיי באטיטלען אין שטיצן, אז יעדער וואס וועט זיך פארהערן דריי הונדערט בלאט גמרא מיט תוספות וועט באַטיטלט ווערן מיטן טיטל "צורבא מרבנן". פינף הונדערט בלאט גפ"ת מיטן טיטל "חבר". (יארן שפעטער איז עס געענדערט געווארן אויף זעקס הונדערט בלאט גפ"ת). טויזנט בלאט גפ"ת מיטן טיטל "מורינו" און אזוי ווייטער. ווען מען רופט אויף די בחורים צו דער תורה רופט מען זיי אויף מיטן טיטל, א חוץ די צורבא'ס וואס מען רופט זיי אויס אן די טיטל ווייל די טיטל צורבא איז נישט גענוג חשוב. די סיסטעם פון באטיטלען מיט די טיטלעך, איז שוין געווען איינגעפיהרט אין אסך ישיבות אין אונגארן פון פאר די מלחמה, און דער רבי האט עס צוריק געשטעלט און זיין ישיבה. 

די חלוקת התעודות, חלוקת הפרסים, פאר די ישיבה גדולה בחורים וואס האבן זיך פארהערט קומט פאר צוויי מאל א יאר, כ"ה ניסן (דעם דברי חיים'ס יארצייט, ראש פון דער צאנזער שושלת, און דער וואס די ישיבה רוהפט זיך נאך היים) מיט ט' תמוז (די יארצייט פון דעם צאנז קלויזנבורגער רבי, דער שפע חיים און דברי יציב, גרידער פון ישיבה, און אויף לעבעהר פון צאנז נאכן חורבן), כ"ה ניסן טיילט מען די תעודות און פרסים פאר די "חבר'ס" און ט' תמוז ווערן די תעודות און פרסים געטיילט פאר די "מורינו'ס".

## די מתיבתא
די היכל הישיבה געפונט זיך אין  מתיבתא, סעדיה גאון גאס 10, וואס דארט דאוונט אויך דער צאנזער רבי שבת.

## די קרית חינוך 
פאר די תלמידי הישיבה איז צו געשטעהלט א ריזיגן קאמפוס וואס ווערט גערופן "קריית חינוך - דברי חיים", געפודט זיך אין דברי חיים גאס 5, מיט א גרויסע עסצימער, און א גרויסע שלאפשטוב.

קאַטעגאָריע:חסידישע ישיבות
קאַטעגאָריע:צאנז
קאַטעגאָריע:ישראל

__לחיפוש__
__חייב_תוכן_עניינים__
מבח"ר

די '''פרומע בני-ברק'ער הויכשולע** - **מבח"ר** (ר"ת פון **מכללת בני ברק החרדית'*) (ארויסגעזאגט *מיווכאַר'') איז א הויכשולע פאר דעם פרומען עולם ווי טייל פון דער רעוואלוציע פון באַשעפטיגונג און בילדונג ביי די חרדים אין די לעצטע פאר יאר. די הויכשולע איז אויפגעשטעלט געוואָרן אין דעם יאָר תש"ס - 2000, דורך דאָקטאָר אברהם פוס. הײנט צו טאָג, דער אלגעמיינער דירעקטאר איז ר' מאיר יאַקאָבאָוויטש, פרייערדיג דירעקטאָר פון מוסדות חורב אינסטיטוציעס אין ירושלים. אין דער מבח"ר זענען פאַראַן פאַרשידענע לערנען-קורסן פון עטלעכע אוניווערסיטעטן, ווי צום ביישפיל די חיפה אוניווערסיעט, די בר-אילן און די תל-אביב'ער אוניווערסיטעטן.

צו טיינען די כאראקטער וואָס פּאַסט פאר דעם פרומען עולם עקזיסטירט אין דער הױכשולע גאַנץ צעשיידונג: דאַמען לערנען אין דער מאָרגן-צײט און אין דער מיטאג-צײַט, און אין דער אוונט-צייט לערנען מענער.

## כאראקטער 
די מבח"ר האט א ליטווישע-חסידישע כאראקטער, אנדערש פון "המכללה החרדית ירושלים" (די חרדי'שע הויכשולע - ירושלים), וואס ווערט געפירט דורך עדינה בר שלום, הרב עובדיה יוסף'ס טאכטער, וואס ווערט אידענטפיצירט מער מיט דער ש"ס באוועגונג.

## לערנען-קורסן 
די מבח"ר פירט א פאַר-אוניווערסיטעט פארבערייטונג (מכינה) וואס דארט ווערט געלערנט העברעאיש, ענגליש, מאטעמאטיק מיט וויסנשאפט, און פון דארט גייט מען צו צום פסיכאמעטרישן פארער.

**מענער**
* **ערשטן דיפלאם** - שוועסטעריי (סיעוד), סאציאל-ארבעט (עבודה סוציאלית), עקאנאמיע מיט לוגיסטיק (כלכלה ולוגיסטיקה), עקאנאמיע מיט סאציאלאגיע (כלכלה וסוציולוגיה), קאמפּיוטער-וויסנשאפט (מדעי המחשב), מאפינג און געא אינפארמאציע (מיפוי וגיאו-אינפורמציה).‏
* **צווייטן דיפלאם** - בילדונגקרייז-בעראטונג (ייעוץ חינוכי), סאציאל-ארבעט (עבודה סוציאלית), און געשעפט-פארוואלטונג (מינהל עסקים).
**פרויען**
* **ערשטן דיפלאם** - קאמוניקאציע-שטערונגען (הפרעות בתקשורת), באשעפטיגונג-טעראפיע (ריפוי בעיסוק), סאציאל-ארבעט (עבודה סוציאלית) ,און שוועסטעריי (סיעוד).
* **צווייטן דיפלאם** - שוועסטעריי (סיעוד), בילדונגקרייז-בעראטונג (ייעוץ חינוכי), סאציאל-ארבעט (עבודה סוציאלית), און קונסט-טעראפיע (תרפיה באומנות).

אין די מבח"ר עקזעסטירט נישט קיין אייגענע סטיפענדיעס-סיסטעם, נאר די סטיפענדיעס (מלגות) ווערן באקומען  לאט די אוניווערסיטעט וואס צו איר איז פארבונדן די לערנען-פלאן פונעם סטודענט. ווייל א נידריגע סאציא-עקנאמיע צושטאנד איז גאנץ פארשפרייט ביים פרומען עולם, באקומען רוב פון די סטודענטן סטיפענדיעס.

## וועבלינקען
די הויכשולע'ס וועבזייטל 

קאַטעגאָריע:בני ברק
קאַטעגאָריע:אוניווערסיטעטן
קאַטעגאָריע:חרדישע יידנטום
קאַטעגאָריע:געביידעס
__חייב_תוכן_עניינים__
__לחיפוש__
קרית צאנז

טעקסט=לאניאדא שפיטאל, קרית צאנז, נתניה|קליין|לאניאדא שפיטאל, קרית צאנז, נתניה

**קרית צאנז** איז א פרומער חסידישער קווארטאל וואס באדינט אויך ווי דער צענטער פונעם צאנזער חסידות אין דער גארער וועלט. די קריה געפונט זיך אין דער שטאט נתניה.

די קריה איז אויפגעשטעלט געווארן אין נתניה אין כ"א אדר יאר תשט"ו (15 מערץ 1955) דורך רבי יקותיאל יהודה האלבערשטאם דער צאנז קלויזנבורגר רבי. די קריה געפונט זיך אין צפון-מערב זייט פון דער שטאט און פארשפרייט זיך איבער 380 דונאם. דעם געדאנק פון אויפשטעלן א קריה האט דער רבי אויסגעטראכט נאכן חורבן, אין דער צייט וואס דער רבי איז נאך געווען אין אמעריקע. היינט צו טאג וואוינען אין דער קריה איבער 600 משפחות.

## מוסדות פון קריה 
### חדרים, ישיבות, און כוללים 
***תלמוד תורה "דרכי אבות"** - א תלמוד תורה, וואס דארט לערנען ארום 800 קינדער, פון די קינדערגארטן-יארן ביז דער בר מצווה.
***ישיבת דברי חיים צאנז - די ישיבה קטנה** - אין דער ישיבה לערנען בחורים פון דער בר מצווה עלטער, צו משך פון דריי יאר און דערנאך גיין ארויף צו דער ישיבה גדולה. אין דער ישיבה קטנה לערנען ארום 200 בחורים.
***ישיבת דברי חיים צאנז - די ישיבה גדולה** - אין דער ישיבה לערנען ארום 350 בחורים, פון איבערן ארץ ישראל און דער גארער וועלט. פיל פון די וואס האבן געלערנט אין דער ישיבה דינען היינו צו טאגס אלס רבנים. פאר די תלמידי הישיבה גדולה וקטנה איז צוגעשטעלט א ריזיגן קאמפוס וואס ווערט גערופן "קרית חינוך - דברי חיים" מיט א גרויסן עסצימער, און א גרויסער שלאפשטוב.

***כולל אברכים - מרכז התורה-כולל**, פאר יונגעלייט. עס זענען דא א פאר כוללים אין מרכז התורה, גמרא צוואנציג בלאט, גמרא דרייסיג בלאט, און גמרא זיבעציג בלאט, צען בלאט גמרא מיט הלכה, און עטליכע שפורן פון לערנען הלכה, די באשטימטע שפורן און פארהערן זענען דורך מפעל הש"ס, דער כולל געפונט זיך אין א געביידע נעבן דעם גרויסן היכל הישיבה גדולה די "מתיבתא".

### אנדערע אינסטיטוציעס 
***בית הכנסת** "אוהל נחמיה", **בית מדרש** "אהבת תורה", **מקווה טהרה**, **בית דין צדק**, **שמחות זאל**, **קרנות גמילות חסדים**, **הילף ארגאניזאציעס**, אן **אינסטיטוט** ארויס צו געבן ספרים און דברי תורה, **חברה קדישא** און א **בית עולם**, א **ביבליאטעק**, די "נשי צאנז" ארגאניזאציע, און די גלי צאנז האטעל.
***בית חנה מוסדות חינוך לבנות** וואס דארט ווערן געלערנט רעליגיעז שטודיום און וועלטלעך שטודיום. די אינסטיטוציעס האבן אין זיך **קינדערגארטנס**, אן **עלעמענטאר שולע**, און א **מיטלשול**  די מיידלעך סעמינאר. 
***נוה הורים "שפע חיים" **- אן אלטעסהיים.
***מעון ילדים** – א מעון פאר קינדער פון ציבראכענע משפחות, היימלאזע, יתומים אדער אנדערע סאציאלע געשענישן.
***לאניאדא שפיטאל **- א פרומע שפיטאל די שפיטאל טעטיקייט איז אויסגעפירט לויטן אידישן געזעץ און די כללים פון די מעדיצינישע פרינציפן.

## עפנטלעכע טראנספארטאציע
אגד תעבורה: ליניעס 6, 6א - צווישן צענטראלע סטאנציע נתניה צו קריית צאנז.

נתיב אקספרס: ליניע 613 - צווישן מכון מור אינסטיטוס, בני ברק צו קרית צאנז.

אגד: ליניע 407 - צווישן עתירות מדע ירושלים צו קרית צאנז.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:צאנז
קאַטעגאָריע:נתניה
__חייב_תוכן_עניינים__
__לחיפוש__
שעפעטיווקע

**שעפעטיווקע** (, ) איז א שטעטל אין כמעלניצקי גובערניע, אוקראינע. ער געפינט זיך אינעם היסטארישן ראיאן פון פאלעסיע, 120 ק"מ צפון פון זשיטאמיר. 

## בארימטע איינוואוינער
* רבי יעקב שמשון שעפעטיווקער - פון די פארשפרייטער פון חסידות, א תלמיד פון רבי פינחס קאריצער (וואס ליגט אין שעפעטיווקע).
* איגנאצע יאן פאדארעווסקי - פוילישער פיאניסט, קאמפאזיטאר און פאליטיקער, וואס איז געווען פאר א קורצער צייט (אין 1919 פרעמיער מיניסטער און אויסערן מיניסטער פון פוילן), און איז געווען פון די וואס האבן אונטערגעשריבן דעם ווערסיי אפמאך.

## וועבלינקען
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
הערעפארדשיר

**הערעפֿארדשיר** () איז א גראפנשאפט אין דעם מערב מידלאנדס ראיאן פון ענגלאנד. הערעפֿארדשיר גרענעצט די ענגלישע גראפנשאפטן שראפשיר צו צפון, וואוסטערשיר צו מזרח און גלאסטערשיר צו דרום־מזרח, און די וועלשישע גראפנשאפטן גווענט צו דרום־מערב און פאוויס צו מערב. הערעפֿארדשיר באדעקט א שטח פון 2,180 קוואדראט ק"מ.

די גראפנשאפט שטאט איז הערעפארד.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט 

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
שראפשיר

**שראפשיר** () איז א גראפנשאפט אין דעם מערב מידלאנדס ראיאן פון ענגלאנד. שראפשיר גרענעצט וויילס צו מערב, און  די ענגלישע גראפנשאפטן טשעשיר צו צפון, סטאפארדשיר צו מזרח, וואוסטערשיר צו דרום־מזרח און הערעפארדשיר צו דרום. שראפשיר באדעקט א שטח פון 3,487 קוואדראט ק"מ.

די גראפנשאפט שטאט איז שרויזברי.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
יעקב שמשון שעפעטיווקער

רבי **יעקב שמשון שעפעטיווקער** (נפ' ג' סיון ה'תקס"א) איז געווען א רוסישער רב, א גרויסער למדן, וואס האט פארשפרייט חסידות צווישן די למדנים. ער איז געווען א תלמיד פון רבי יעקב יוסף פון פאלאנע (דער "תולדות"),  דער מעזריטשער מגיד און רבי פינחס קאריצער. אין זיינע לעצטע יארן האט ער געפירט א רעביסטעווע אין טבריה.

## ביאגראפיע 
רבי יעקב שמשון איז געבוירן געווארן צו זיין פאטער הרב יצחק, רב פון שעפעטיווקע. ער האט געהייראט די טאכטער פון רבי חיים יעקב סג"ל חריף, רב פון שעפעטיווקע.
ער האט געפירט די וויכוחים מיט די מתנגדים וועגן חסידות, און פאר דעם צוועק האט ער געטראפן דעם פראגער רב, הרב יחזקאל לאנדא, מחבר פון "נודע ביהודה".

אין יאר תק"ן איז ער אנגעקומען צום ערשטן מאל אין ארץ ישראל. אין יאר תקנ"ד איז ער אנגעקומען צום צווייטן מאל און האט זיך באזעצט אין טבריה, וואו ער האט אויפגעשטעלט דעם וואהלינער כולל. אין תקנ"ט איז ער געפארן אין צפון אפריקע לטובת דעם יישוב אין ארץ ישראל.

ווען ער האט זיך געצויגן אין ארץ ישראל האט זיין איידעם רבי יהודה מאיר שפירא איבערגענומען דאס רבנות אין שעפעטיווקע.

ער איז נפטר געווארן אין טבריה ג' סיוון תקס"א.

## משפחה 
רבי יעקב שמשון און זיין ווייב האבן געהאט איין זון און דריי טעכטער:
* רבי יהושע העשיל, איידעם ביי רבי אפרים (אן אייניקל פונעם חכם צבי; אוועק יונגערהייט.
* מרים, ווייב פון רבי יהודה מאיר שפירא, זון פון רבי פינחס קאריצער
* די ווייב פון רבי אפרים וואהל (נפ' ז' סיון תקצ"ד), אב"ד פון סודילקאוו
* די ווייב פון רבי ישראל יהודה לייב, זון פון רבי חיים פון קראסנע.

קאַטעגאָריע:רוסישע רבנים
קאַטעגאָריע:חסידישע רבנים
קאַטעגאָריע:טבריה
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל
מערזיסייד

**מערזיסייד** () איז א מעטראפאליטאנע גראפנשאפט אין צפון־מערב ענגלאנד. מערזיסייד גרענעצט די גראפנשאפטן לאנקאשיר צו צפון־מזרח, גרויס-מאנטשעסטער צו מזרח און טשעשיר צו דרום; אין דער מערב זייט געפינט זיך דער אירישער ים. מערזיסייד באדעקט א שטח פון 645 קוואדראט ק"מ.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
טשעשיר

**טשעשיר** () איז א צערעמאנישע גראפנשאפט אין צפון־מערב ענגלאנד. טשעשיר גרענעצט די ענגלישע גראפנשאפטן מערזיסייד און גרויס-מאנטשעסטער צו צפון, דארבישיר צו מזרח, סטאפארדשיר און שראפשיר צו דרום,  און פלינטשיר און רעקסהאם אין וויילס צו מערב. טשעשיר באדעקט א שטח פון 3,487 קוואדראט ק"מ.

די גראפנשאפט שטאט איז טשעסטער.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט

קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
צאפ

[200px|קליין|לינקס|״מיידל מאכט א צאפ מיט די האר״ ביי [אלבערט אנקער]]
א **צאָפ** (אדער **צעפל**) איז א פילטייליגע סטרוקטור אדער מוסטער, געמאכט פון דורכפלעכטן דריי אדער מער שנירלעך פון א בייגנדיגן חפץ ווי פיברעס, דראטן אדער האר. 

צעפ זענען גענוצט צו מאכן שטריכט, דעקאראציעס און האר פריזורן.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:האר