open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
בראטיסלאווא

**בראטיסלאווא** אדער **פּרעשבורג** (, ) איז די הויפטשטאט פון סלאוואקיי.

זי איז אמאל (פון 1536 ביז 1783) געווען די הויפטשטאט פונעם אונגארישן קעניגרייך, איידער בודאפעשט האט גענומען דעם טיטל.

דער חתם סופר איז געווען רב פון דער שטאט.

## רבנים פון דער שטאט 
אין די לעצטע בערך 130 יאר פארן קריג האבן געדינט דארטן אלס רבנים פיר דורות בן אחר בן, וואס עס איז אינטרעסאנט דערפון איז אז אלע האבן דארטן געדינט פונקט 33 יאר.

### חת"ם סופר 
דער ערשטער איז געווען דער חת"ם סופר וואס האט געדינט אלס רב פון ה'תקס"ז ביז כ"ה תשרי ה'ת"ר וואס דאן איז ער נפטר געווארן, וואס אין זיין צייט האט ער געפירט א ישיבה פון ארום 400 בחורים וואס האבן זיך אריינגעשטופט אין א קליין צימער וואס קען באמת בלויז אנטהאלטן ארום 30-40 פערזאן

### כתב סופר 
דערנאך האט איבערגענומען זיין עלטסטער זון דער כתב סופר וואס ער האט געדינט ביז ער איז נפטר געווארן אין יאר ה'תרל"ב

### שבט סופר 
ווען דער כתב סופר איז נפטר געווארן האט איבערגענומען זיין דריטער זון, הר"ר שמחה בונם סופר וואס ער איז געוועזן רב ביז

### הר"ר יעקב עקיבא סופר 
שפעטער איז אויפגענומען געווארן הר"ר יעקב עקיבא סופר וואס אין שנת ת"ש האט ער געפרעגט זיין פעטער הר"ר שמעון סופר אבד"ק ערלוי צו ער דארף נישט מורא האבן אזוי ווי בעפאר אים זענען שוין דריי דורות נפטר געווארן ביי 33 יאר רבנות אין דעם שטאט, האט ער אים טאקע געראטן אז אזוי ווי עס זעט אויס רוקן זיך ממילא אן צרות אויף דעם אייראפעישן קאנטינענט במילא איז געראטן אז ער זאל ארויף פארן קיין ארץ ישראל.

איז ער טאקע ארויף געפארן און געגרינדעט די פרעשבורגער ישיבה אין ירושלים וואס שטייט נאך ביזן היינטיגן טאג, און אזוי ארום האט ער טאקע איבערגעלעבט דעם גרויסן חורבן.

## דיינים פון דער שטאט 
### הר"ר דוד לאקענבאך-ניימאן 
וועלכער האט געדינט צווישן די יארן תר?"? ביז ????, און די צייטן פון דעם שבט סופר, און ער האט אויך געדינט אלס מגיד שיעור אין די ישיבה ווי ער האט אויפגעשטעלט אסאך תלמידים הגונים, צווישן זיי געפונט זיך הר"ר יונתן שטייף זצוק"ל ראב"ד קהע"י בודאפעס און שפעטר איז ער געווען ראש ישיבה אין נייטרא ישיבה אין אמעריקע, און סוף פון זיינע יארן איז ער געווען אבד"ק קהל עדת יראים וויען אין וויליאמסבורג וואס גלייכצייטיג האט ער געדינט אלס איינער פון די גרעסטע גדולים אין די תקופה נאך דער חורבן אייראפע.

## חזנים 
בערך 1900 איז געווען חזן אין פרעשבורג יאסעלע קאקאש. נאך אים איז געווארן חזן יאסעלע ראזנבלאט.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין סלאוואקיי
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
ליסבאן

**ליסבאָן** אדער **ליסאַבאן** (העברעאיש: **ליסבון** ) איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאָט פֿון פּאָרטוגאַל, מיט אַ מוניצי‫פּאַלישער באַפֿעלקערונג פון 564,477.

ליסבאן געפֿינט זיך אויפֿן רעכטן (מערבדיגן) ברעג פֿונעם טייך טאַגוס נאנט צום אויסגאס. די שטאָט האט א באַקוועמען קלימאַט מיט אומגעפֿער 220 טעג זון א יאָר. נאנט צו דער שטאָט זענען פֿיל שיינע פלאַזשעס. אויך האט די שטאָט רעסטאראנען, היסטארישע ערטער און מאנומענטן.

ליסבאן איז פֿון די עלטסטע שטעט אין דער וועלט, און די צווייט־עלטסטע הויפטשטאט אין אייראפע (נאך אַטען).

## געאגראַפֿיע 
## היסטאריע 
## עקאָנאָמיע 
## טראַנספאָרט 
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אייראפע
קאַטעגאָריע:פארטוגאל
בארצעלאנע

**בארצעלאנע ** (קאטאלאניש, שפאניש: *Barcelona*;  : , : ),איז די הויפטשטאט און די מערסטע באפעלקערטע שטאט פון קאטאלאניע און די צווייטע גרעסטע שטאט אין שפאניע, מיט א באפעלקערונג פון 1,605,602 אין 2006. זי געפינט זיך אויפן בארטן פונעם מיטלענדישן ים , צווישן די טייכן ליאברעגאט און  בעסאס.

## געאגראפיע 
## היסטאריע 
## עקאנאמיע 
## טראנספארט 
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעט אין שפאניע
פרשת בשלח

**בשלח** איז די פערטע סדרה אין ספר שמות.

די תורה דערציילט ווי די יידן זענען אדורכגעגאנגען דעם ים סוף, און די יידן האבן געזונגען שירה. נאכער האבן די יידן געבעטן עסן און דער אייבערשטער האט געשיקט אראפ שלָו און מן. דער מן האט אנגעהויבן א חודש נאך יציאת מצרים און האט געשפייזט די יידן פערציג יאר ביז זיי זענען אריין אין ארץ ישראל.

אינעם סוף פון דער סדרה ווערט געברענגט די מלחמה מיט עמלק.

דער שבת ווען מען ליינט פרשת בשלח ווערט אנגערופן **שבת שירה**.

בשלח
האמבורג

קליין|קאמערצבאנק אטריום
**האמבורג** (, נידערדייטש׃* Hamborg*), מיט א באפעלקערונג פון 1,763,950, איז די צווייטע גרעסטע שטאט אין דייטשלאנד און אויך דער צווייטער גרעסטער פארט אין אייראפע (ניינטער גרעסטער פארט אין דער וועלט). זי איז די מערסטע באפעלקערטע שטאט אין אייראפע וואס איז נישט קיין הויפטשטאט פון א לאנד.

האמבורג איז א וויכטיגער טראנספארט קנופ אין צפון דייטשלאנד.

## היסטאריע 
די ערשטע געביידע אויפן ארט איז געווען א שלאס וואס דער קייסער קארל דער גרויסער האט געבויט אין יאר 808. דער שלאס איז געשטאנען אויף שטיינערדיגער ערד אין א זומפ צווישן דעם אלסטער טייך אונעם עלבע טייך אלס פארטיידיקונג קעגן די סלאוון. דער שלאס האט געהייסן  *האַמאַבורג*, (**בורג** איז טייטש *שלאס*. גענוי וואו דער שלאס איז געווען ווייסט מען נישט.

אין 834, איז האמבורג דעזיגנירט א צענטער פון דער קאטוילישער קירכע. אין 1529, איז די שטאט אריבער צו לוטעראניזם, און האמבורג האט אריינגענומען פראטעסטאנטע פליטים  פון דעם נידערלאנד און פראנקרייך. אינעם 17טן יארהונדערט האבן ספרדישע יידן, פליטים פון פארטוגאל, זיך באזעצט אין האמבורג.

עטלעכע מאל איז האמבורג געווארן פארניכטעט און אקופירט.

## עקאנאמיע 
דער ברוטא אינלענדישער פראדוקט אין האמבורג איז אינגאנצן  €88.9 ביליאן.
די שטאט האט דעם גרעסטן ברוטא אינלענדישן פראדוקט אין דייטשלאנד - €50,000 א קאפ - און פארהעלטנמעסיג א הויכע באארבעטנקייט, מיט 88 פראצענט פון דער ארבעטס-עלטער באפעלקערונג. אין 2007, איז די דורכשניט הכנסה פון איינגעשטעלטע געווען €30,937.

די וויכטיגסטע עקאנאמישע איינצהייט אין האמבורג איז דער  פארט פון האמבורג, וואס ראנגט 2טער נאר צוראטערדאם אין אייראפע און9טער איבער דער וועלט אין 2007.

## טראנספארט 
## בארימטע מענטשן פון האמבורג 
* אנגעלא מערקל, קאנצלערין פון דייטשלאנד
### רבנים
* רבי יעקב עטלינגער (אלטונא)
* רבי רפאל הכהן
* רבי יעקב עמדין (אלטונא)
* רבי איציקל האמבורגער
* רבי יחזקאל קאצנעלנבויגן, בעל כנסת יחזקאל (אלטונא)
* רבי יהונתן אייבעשיץ 

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט אין דייטשלאנד
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אייראפע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:לענדער אין דייטשלאנד
מינכען

קליין|250px|מאַריִנפּלאַץ אין צענטער מינכן

**מינכן** איז די הויפטשטאט פון דעם דייטשן שטאַט בייערן. זי איז די דריטע גרעסטע שטאט אין דייטשלאנד, און די 13טע גרעסטע שטאט אינעם אייראפעישן פארבאנד, מיט א באפעלקערונג פון 1.34 מיליאן.

קאַטעגאָריע:שטעט אין דייטשלאנד
רשימה:וויקימעדיע פראיעקטן

די דאזיגע זענען די **וויקימעדיע פראיעקטן**:

## וויקיפעדיע 
## וויקיווערטערבוך 
## וויקיביכער 
דער צוועק פונעם וויקיביכער פראיעקט איז צו שאפן א פרייען רעזערוו  פון לערנביכער. יעדער איינער קען שרייבן גאנצע ביכער, אין נאר וועלכן געביט, און צו רעדאקטירן ביכער וואס אנדערע האבן געשריבן.
דער פראיעקט ווערט געפירט אויף א סאך שפראכן, דערווייל אבער נישט אויף יידיש.

## וויקינייעס 
## וויקיביבליאטעק
## וויקיקאמאנס 
## וויקיציטאט
העלסינקי

קליין|250px|העלסינקי פון ים
**העלסינקי** (; ) איז די הויפטשטאט פון פינלאנד, און אויך די גרעסטע שטאט, מיט א באפעלקערונג פון 568,146 (31סטן אקטאבער 2007). העלסינקי געפינט זיך אויפן בארטן פונעם איינגאס פון פינלאנד. קעגן איבער איז די שטאט טאלין.

## היסטאריע 
דער שוועדישע מלך גוסטאוו וואסא האט געגרינדעט העלסינגפארס (אזוי הייסט די שטאט אויף שוועדיש) אין 1550. ווען רוסלאנד האט איינגענומען פינלאנד פון שוועדן זיי האבן אנטוויקלט די שטאט העלסינקי און געמאכט זי די הויפטשטאט פון דעם פראווינץ פון פינלאנד.

## דעמאגראפיע 
די באפעלקערונג פון העלסינקי כמעט אלע רעדן פיניש, אבער 6.1% רעדן שוועדיש. 9.6% רעדן אלס מוטערשפראך נישט פיניש און נישט שוועדיש. 6.4% זענען אויסלענדישע בירגער.

## פערזענלעכקייטן 
* לינוס טארוואלדס

קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אייראפע
קאַטעגאָריע:פינלאנד
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אייראפע
זאאלאגיע

זאָאָלאָגיִע איז די װיסנשאַפֿט װאָס שטודירט די חיות. דאס ווארט זאאלאגיע שטאמט פון אלטגריכיש ζῷον (זאאן, “בעל חי”) + λόγος (לאגאס, “וויסן”).

די שטודיע פון זאאלאגיע נעמט זיך פון נאטורלעכער היסטאריע, וואס אריסטו און גאלען האבן שטודירט אין אוראלטע צייטן. א וויסנשאפטלער אין דעם פעלד פון זאאלאגיע הייסט א זאאלאג.

זאאלאגיע איז כולל די פאלגנדע אפטיילונגען:
* אנאטאמיע
* פיזיאלאגיע
* עטאלאגיע

קאַטעגאָריע:זאאלאגיע
פאראנא

**פּאַראַנאַ** איז אַ פּראָװינץ אין דרום בראַזיל. די הױפּטשטאָט פֿון פּאַראַנאַ איז קוריטיבא. אין פּאַראַנאַ געפֿינען מיר דעם אױסטערלישען בױם אַראַוקאַריִאַ (Araucaria angustifolia), װאָס איז אַ נאָדל בױם װאָס װאַקסט נאָר אין דער דאָזיקער סבֿיבֿה.

קאַטעגאָריע:בראזיל
אסונסיאן

**אַסונסיִאָן** () איז די הױפּטשטאָט און די גרעסטע שטאָט פֿון פאראגוויי. די שטאָט ליגט לעבן דעם טײַך ריִאָ פאראגוויי, און איז דער הויפט פארט פונעם לאנד.

קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין דרום אמעריקע
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין דרום אמעריקע
קאַטעגאָריע:פאראגוויי
17טן יאנואר

**דעם 17סטן יאנואר** איז דער 17טער טאג פון יאר, אין דער דריטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 348 טעג (349 אין אן עיבור־יאר).
## היסטארישע געשעענישן 
* 1793 - פראנצויזישע רעוואלוציע - דער מלך לואי דער זעכצעטער באשולדיגט מיט "פארשווערונג קעגן דער זיכערהייט און פרייהייט פונעם כלל" און מען האט אים געפירט צו עקזעקוטירן א פאר טעג שפעטער
* 1852 - בריטאניע אנערקענט די הערשאפט פון די בויערן אין טראנסוואל
* 1917 - פאראייניגטע שטאטן קויפט אפ די בתולה אינזלען פון דענמארק
* 1945 - צווייטע וועלט מלחמה: ראטן פארבאנד נעמט איין ווארשע
* 1945 - צווייטע וועלט מלחמה: אנפאנג אפראמען אוישוויץ פארניכטונגס לאגער
* 1946 - זיכערקייט ראט פון די פאראייניגטע פעלקער טרעפט זיך אן צום ערשטן מאל
* 1991 - די איינגאס מלחמה ברעכט אויס.
* 1991 - האראלד דער פינפטער באשטימט אלס מלך פון נארוועגן, נאכן טויט פון זיין פאטער אלאוו דער פינפטער
* 1995 - 5,477 געהרגעט אין אן ערדציטערניש אין קאבע, יאפאן

## געבוירן 
* 1504 - פיוס דער פינפטער, פויבסט, (געשטארבן 1572)
* 1706 - בענדזשאמין פרענקלין, שרייבער, ערפינדער, פארלעגער און אמעריקאנער אמבאסאדאר אין פראנקרייך (געשטארבן 1790)
* 1863 - דייוויד לויד דזשארזש, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געשטארבן 1945) 
* 1899 - אל קאפאנע, גענגסטער (געשטארבן 1947)
* 1918 - סיר קיטה יאזעף, יידישער בריטישער פאליטיקאנט (געשטארבן 1994)
* 1948 - דוד אדסאן, פרעמיער מיניסטער פון איסלאנד

## געשטארבן 
* 1961 - פאטריס לומומבא, פרעמיער מיניסטער פון קאנגא (דערמארדעט) (געב. 1925)

----
* 16טן יאנואר - 18טן יאנואר
* יאנואר

17
18טן יאנואר

**18 יאנואר** איז דער 18טער טאג פון יאר, אין דער דריטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 347 טעג (348 אין אן עיבור־יאר).
## היסטארישע געשעענישן 
* 1535 – פראנסיסקא פיזארא שטעלט אויף לימא, די הויפטשטאט פון פערו.
* 1701 - פרעדעריק דער ערשטער ווערט מלך פון פרייסן.
* 1943 - ערשטער אויפשטאנד אין דער ווארשעווער געטא.
* 1945 - צווייטע וועלט מלחמה: כעלמנא קאצעט פארמאכט.

## געבוירן 
* 1908 - יעקב בראנאווסקי, יידישער מאטעמאטיקער, דיכטער און פיזיקער (נפ' 1974)

## געשטארבן 
* 1479 – לודוויג דער ניינטער, הערצאג פון בייערן (געב׳ 1417)
* 1642 - גאלילעא גאלילעי, איטאליענישער אסטראנאם (געב' 1564)
* 1862 - זשאן טיילער, דער צענטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1790)

----
* 17טן יאנואר - 19טן יאנואר
* יאנואר

18
19טן יאנואר

**19 יאנואר** איז דער 19טער טאג פון יאר אין דער דריטער וואך, אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 346 טעג (347 אין אן עיבור־יאר).

## היסטארישע געשעענישן 
* 2013 - דער אייראפעישער פארבאנד ברענגט אין קראַפט אַ נייַעם פירליצענס.

## געבוירן 
* 1736 - זשיימס וואט, אינזשעניר און ערפינדער (געש' 1819)

## געשטארבן 
* 2010 - אברהם סוצקעווער, יידישער דיכטער (געב' 1913)

----
* 18טן יאנואר - 20סטן יאנואר
* יאנואר

19
שטאקהאלם

קליין|250px|שטאקהאלם
**שטאקהאלם** איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט פון שוועדן. דארט געפינט זיך דאס אפיציעלע וואוינארט פון דעם שוועדישן מאנארך. שטאקהאלם איז דער פאליטישער און עקאנאמישער צענטער פון שוועדן זייט דעם 13טן יארהונדערט. איר באפעלקערונג איז 792,593 (סעפטעמבער 2007).

## היסטאריע 
שטאָקהאָלם איז געגרינדעט אין דעם  13טן יאָרהונדערט. דאָס ערשטע מאָל מען האָט געשריבן פֿון שטאָקהאָלם  איז יאָר 1252. אָבער שטאָקהאָלם איז גאָרניט די עלטסטע שטאָט אין שװעדן. די בײדע עלטסע שטעט זײַנען לונד און סיגטונאַ.

## געאגראפיע 
## פאליטיק 
דער בירגערמייסטער פון שטאקהאלם  איז קאַרין װאַנגאָרד (2017)

## טראנספארט 
קאַטעגאָריע:שוועדן
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעט אין שװעדן
עלים לתרופה (ברסלב)

**עלים לתרופה** איז א ברסלבער ספר. דער ספר איז א זאמלונג פון בריוון וואס  רבי נתן מברסלב ז"ל האט געשריבן פאר זיין זון ר יצחק און פאר זיינע תלמידים און באקאנטע.

עס אנטהאלט נאנט צו פינף הונדערט בריוון.

פון א היסטארישער שטאנדפונקט קען מען לערנען פון די בריוו זייער א סאך וואס עס האט זיך אפגעטון אין זיינע צייט אין דער געגענט פון אוקריינא, טשערנאבל, ברסלב, אומאן, טשעהרין, קרימינטשאק, בארדיטשוב, אדעס, לעמבערג, און נאך.

קאַטעגאָריע:ספרי ברסלב
קנישין

**קנישין** (; ) איז א שטאט אין צפון-מזרח פוילן, וואס געפינט זיך אין פאדלאסיע גובערניע (זייט 1999), פריער אין ביאליסטאק גובערניע (1975-1998). זי איז 25 ק"מ צפון-מערב פון ביאליסטאק.

א טייל פון  פאדלאכיע, זי האט געהערט צו דער גרויס הערצאגשאפט פון ליטע.  אין 1569 זי איז געווארן אנעקסירט צום  פוילישן קרוין. אין 1795 זי איז געווארן אנעקסירט צו פרייסן; אין 1806 איז זי געווארן אנעקסירט צו רוסלאנד, און אין 1919 האט זי צוריקגעקערט צו פוילן.
 
זי איז געווען די באליבטע וואוינונג פון דעם מלך זיגיזמונד דער צווייטער פון פוילן און ער ליגט באגראבן אין קנישין.

אין ה'תר"ס איז די יידישע באפעלקערונג געווען 3542. אין ה'תרפ"א האבן געוואויט דארט 1235 יידן (35% פון דער באפעלקערונג). קנישין האט געהאט צוויי שולן, א בית מדרש און א מקוה. די עלטסטע הילצענע שול איז פארברענט געווארן אין ה'תרע"ה.

דער לעצטער רב פון קנישין איז געווען הרב מישקינסקי.

נאך דער צווייטער וועלט מלחמה זענען געבליבן נאר 50 יידן פון קנישין.

## געבוירן אין קנישין
* ה'תרכ"ג הרב משה לאנדינסקי, פאטער פון הרב נחמן לאנדינסקי, ערשטער גייטסהעדער ראש ישיבה.
* ה'תר"ף הרב שמואל בירנבוים, מירער ראש ישיבה

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
נתן צבי קעניג

הר"ר **נתן צבי קעניג** האט אויפגעשטעלט און געפירט דעם גרויסן ברעסלעווער כולל אין בני ברק. ער האט ארויסגעגבן דעם סידור "שערי רצון" מיט תורות פון ר' נחמן מברסלב, די ספרים "תורת נתן", און אנדערע ספרים. ער איז אוועק יונגערהייט.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ברסלבער
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ישראל
קאַטעגאָריע:חסידישע ראשי ישיבות
וואכטל

**וואכטל** איז דער נאמען פון עטלעכע פייגעלעך פון דער פאזאן פאמיליע.

דער וואכטל איז א קליינער פויגל וואס עסט זאמען. אמאל עסן זיי אינסעקטן אויך.

דער וואכטל קען פליען א לענגערן וועג, אבער א טייל פליען נאר א קורצן וועג.

## אין דער תורה
צוויי מאל – אין פרשת בשלח און פרשת בהעלתך – דערמאנט די תורה אז די יידן אין מדבר האבן געבעטן פלייש, און דער אייבערשטער האט זיי געשיקט וואכטלן.

קאַטעגאָריע:פויגלען
דען האג

**דען האג**  איז די דריטע גרעסטע שטאט אין האלאנד, נאך אמסטערדאם און ראטערדאם, מיט א באפעלקערונג פון 475,580 (פון אן 1 יאנואר 2006). איר שטח איז 100 קוואדראט ק"מ. די האלענדישע רעגירונג איז באזירט אין דען האג. אויך דאס אינטערנאציאנאלע געריכט פון יוסטיץ געפינט זיך אין דען האג.

קאַטעגאָריע:שטעט אין האלאנד
כ"ד שבט

די טעג ווען כ״ד שבט קען געפאלן זענען:

## געבוירן
* ה'תרפ"ו - הרב משה שטערנבוך, ראב"ד פון דער עדה החרדית
* ה'תרצ"ב - מרת בת-שבע קאניעווסקי אין בני ברק, רביצין פון רבי חיים קאניעווסקי (נפטר ה'תשע"ב)

## יארצייטן 
* ה'תקס"ה - רבי שמואל ב"ר יצחק דוב מרגליות פון זאלישטשיק
* ה'תרע"ט - רבי נתן דוד ראבינאוויטש פון שידלאווצע
* ה'תשל"ו - הרב איסר יהודה אונטערמאן, הויפט רב פון ישראל צווישן די יארן ה'תשכ"ד-ה'תשל"ג
יחזקאל טויב

הר"ר **יחזקאל טויב** (נפ' י"ז שבט ה'תרט"ז) איז געווען א חסיד פונעם חוזה פון לובלין, דעם קאזשניצער מגיד, דעם ייד הקדוש פון פרשיסחא און ר' שמואל פון קארעוו. ער איז געווען דער מייסד פון קאזמירער חסידות. זיינע תורות זענען געשריבן אין "נחמד מזהב".

ער איז געווען דער זיידע פונעם ערשטער מאדזשיצער רבי, הר"ר ישראל טויב.

זיינע זין זענען געווען:
* הר"ר דוד צבי פון ניישטאט (נפ' ו' תמוז תרמ"ב)
* הר"ר שמואל אליהו פון זוואלין (נפ' כ"ו אייר תרמ"ח)
* הר"ר אפרים פון קוזמיר
זיינע איידעמעס זענען געווען:
* רבי משה דוד הכהן קליגסבערג פון קאלושין
* רבי אברהם מגיד פון דווארט

## רעפערענצן
**החסידות מדור לדור*, יצחק אלפסי

טויב, יחזקאל
כ"ה שבט

די טעג ווען כ״ה שבט קען געפאלן זענען:

## געבוירן
## יארצייטן 
* ה'ת"ץ - רבי יחיאל מיכל ב"ר עזריאל פון גלונא, מח"ס נזר הקודש
* ה'תרמ"ג - רבי ישראל סאלאנטער, דער מייסד פון דער מוסר באוועגונג
* ה'תש"י - רבי מרדכי פאגרעמאנסקי, דער טעלזשער עילוי
כ"ו שבט

## געבוירן
## יארצייטן 
* ה'תכ"ז - הרב דוד הלוי סג"ל, מחבר  פון "טורי זהב" (ט"ז), פון די גרעסטע פוסקים
* ה'תע"ב - רבי ארי' לייב ב"ר אלי' שפירא, מח"ס אלי' רבה וזוטא
* ה'תצ"א - רבי יוסף ב"ר יעקב ריישר, דומ"ץ פראג און מח"ס גבעת עולם
* ה'תקפ"ב - רבי יעקב ניקלסבורג פון האנאווער
* ה'תרפ"ט - רבי מרדכי יוסף אלעזר ליינער, צווייטער ראדזינער רבי
* ה'ת"ש - הרב שאול בראך, אב"ד קאשוי
* ה'תשמ"ו - הרב יעקב לאנדא, אב"ד בני ברק
עדמונד הילארי

סיר **עדמונד פערסיוואל הילארי** (19טן יולי 1919 - 11טן יאנואר 2007) איז געווען א בארג קלעטערער און אויספארשער פון ניי זילאנד. ער איז געווען דער ערשטער, מיט טענזינג נארגיי, וואס האט ארויפגעקלעטערט ביזן שפיץ פון בארג עווערעסט, דער העכסטער בארג אויף דער וועלט.

קאַטעגאָריע:בארג קלעטערער
קאַטעגאָריע:אויספארשערס
20סטן יאנואר

**20 יאנואר** איז דער 20סטער טאג פון יאר, אין דער דריטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 345 טעג (346 אין אן עיבור־יאר).
## היסטארישע געשעענישן 
* 1479 – פערדינאנד דער צווייטער ווערט מלך פון אראגאן, און הערשט מיט זיין ווייב איזאבעלא די ערשטע, מלכה פון קאסטיל, איבער דעם גרעסטן טייל פון דעם איבערישן האלבאינזל
* 1667 - די פוילישע-ליטווישע קאמאנוועלט טרעט אפ קיעוו, סמאלענסק, און אוקראינע מזרח פון דניעפער צו רוסלאנד אין דעם אפמאך פון אנדרוסאווא.
* 1986 - דאס פאראייניגטע קעניגרייך און פראנקרייך זענען מודיע וועגן דער קאנסטרוקציע פונעם קאנאל טונעל.

## געבוירן 
* 1775 - אנדרע־מארי אמפער, פראנצויזישער פיזיקער (געש' 1836)
* 1908 - יעקב בראנאווסקי, יידישער מאטעמאטיקער, דיכטער און פיזיקער (נפ' 1974)

## געשטארבן 
* 1639 - מוסטאפא דער ערשטער, סולטאן פון דער אטאמאנישער אימפעריע (געב' 1592)

----
* 19טן יאנואר - 21סטן יאנואר
* יאנואר

20
אקסיאם

אן **אקסיאם** איז א פראפאזיציע אין לאגיק וואס ווערט נישט דערוויזן נאר איז א קלארער אמת. ממילא נעמט מען דאס אן אלס אנהייבפונקט פון וואנעט מען לערנט ארויס אנדערע ווארהייטן.

אין מאטעמאטיק רופט מען אן **אקסיאם** א פעסטשטעלונג פון וואס מען קען ארויסלערנען טעארעמען.

א לאגישער אקסיאם דארף זיין אן אוניווערסאלער אמת, למשל (A ∧ B) → A. א מאטעמאטישער אקסיאם דעפינירט אן אייגנקייט פאר א טעאריע, למשל *a* + *b* = *b* + *a*.

די מעטאדע פון אקסיאמען אין מאטעמאטיק האט אנגעהויבן מיט אוקלידוס.

די מאדערנע לאגיקער האבן געהאפט אז די פארשידענע צווייגן פון מאטעמאטיק וועט מען קענען ארויסקריגן פון אן אויסגעהאלטענער זאמלונג פון גרונטלעכע אקסיאמען. דער פראגראם האט אנגעהויבן מיט דערפאלג ווען הילבערט האט פארמאליזירט אוקלידישע געאמעטריע, און מען האט אויסגעוויזן אז די אקסיאמען זענען אויסגעהאלטן.

## עטימאלאגיע 
דאס ווארט "אקסיאם" שטאמט פון גריכיש ἀξίωμα (*אַקסיאָמאַ*) וואס איז טייטש ווערטפול, עכט. די אנטיק-גריכישע פילאזאפן האבן געזאגט אויף א טענה וואס איז וואר אן א באווייז אז זי איז אן אקסיאם.

קאַטעגאָריע:לאגיק
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיק
שמואל בירנבוים

הרב **שמואל בירנבוים** (אדר ה'תר"ף-כ"ח טבת ה'תשס"ח) איז געווען דער ראש ישיבה פון דער מירער ישיבה אין ברוקלין.

## היסטאריע
שמואל בירנבוים איז געבוירן אין קנישין, פוילן אין תר"ף, און האט געלערנט אין דער "אהל תורה" ישיבה אין באראנאוויטש אונטער הרב אלחנן וואסערמאן. נאכער האט ער געלערנט אין דער מירער ישיבה. ביים אנהייב פון דער צווייטער וועלט מלחמה איז ער געפארן צוזאמען מיט דער ישיבה קיין ווילנע (היינט אין ליטע), וואו זיי זענען געבליבן דריי וואכן ביז זיי האבן באקומען וויזעס צו פארן אין אויסלאנד. ווען זיי האבן באקומען וויזעס צו עמיגרירן קיין קוראסאא, א האלענדישער פראטעקטאראט אין די קאראיבישע, האט דער יאפאנישער קאנסול אין קאוונע (טשיאיונע סוגיהארא) זיי געגעבן פֿאָר וויזעס. די ישיבה איז געפארן אריבער דער איבער-סיביר באן קיין וולאדיוואסטאק, א נסיעה פון צוויי חדשים. פון דארטן זענען זיי ווייטערגעפארן קיין קאבע, יאפאן, וואו זיי זענען געבליבן זיבן חדשים ביז די יאפאנישע רעגירונג האט זיי באזעצט אין שאנכיי.

נאכ'ן קריג איז הרב בירנבוים געפארן מיט די שארית הפליטה פון דער ישיבה אין די פאראייניקטע שטאטן, וואו זיי האבן זיך באזעצט אין ברוקלין. דארט האט ער חתונה געהאט מיט דער עלצטער טאכטער פונעם ראש ישיבה הרב אברהם קלמנאוויץ.

נאך זיין שווער'ס פטירה אין ה'תשי"ב איז ער געווארן ראש ישיבה צוזאמען מיט זיין שוואגער הרב שרגא משה קלמנאוויץ. אין די פאלגנדע 56 יאר האט ער געהאט טויזנטע תלמידים. ער איז געווען א גרויסער מתמיד, ער איז געזעסן דעם גאנצן טאג אין בית מדרש רעדנדיג אין לערנען מיט די בחורים.

## זיין פטירה
כ"ח טבת ה'תשס"ח איז ער נפטר געווארן ביי זיך אין שטוב, נאך א קראנקייט פון יענער מחלה. ביי זיין לויה אין ניו יארק כ"ט טבת האט אים מלווה געווען טויזנטער. מ'האט אים געפירט קיין ארץ ישראל וואו ער האט געהאט א לויה פון צען טויזנט מענטשן דעם נעקסטן טאג, ר"ח שבט. ער ליגט אין דעם סנהדריה בית עלמין, ירושלים, לעבן זיינע צוויי זין (איינער איז געהרגעט געווארן אלס בחור, דער צווייטער, ר' לייבל איז אוועק נאך א קראנקייט).

ער האט איבערגעלאזט פינעף זין— אשר דב, מאיר שמעון, אלחנן, אברהם און ישראל—און דריי איידעמעס—הערשל קאמינצקי, אליהו מאיר סאראצקין און ראובן שעפאנסקי.

## רעפערענצן
## וועבלינקען
*בילדער און אוידיא פון הרב  שמואל בירנבוים
*בילדער פון הרב  שמואל בירנבוים

קאטעגאריע:אמעריקאנער רבנים
קאטעגאריע:פוילישע יידן
קאטעגאריע:ראשי ישיבות אין אמעריקע
קאַטעגאָריע:מירער ישיבה
קאַטעגאָריע:נקבר אין סנהדריה
64 (נומער)

***** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 63 און פאר 65. 

## אין מאטעמאטיק 
## אין יידישקייט 
## אנדערע 
* אין שאך, וויפיל קוואדראטן זענען דא אויפן טאוול
סאסנע

left|thumb|250px|
די **סאָסנע** (װיסנשאַפֿטלעכער נאָמען: *Pinus* פּינוס) איז אַ נאָדל-בױם װאָס װאַקסט אין אַ סך לענדער אין דעם צפֿונדיקן האַלב-קוגעל. די סאָסנע געהערט צו דער פֿלאַנצען-משפּחה *Pinaceae*.

די סאסנע איז דער נאציאנאלער בוים פון כינע.

קאַטעגאָריע:ביימער
פאלמע

**פּאַלמעס** (איינצאל: פאלמע) זײנען א פֿאמיליע פון בײמער װאָס װאַקסן אין טראָפּישע און סובטראָפּישע סביבות און האָבן נאָר אײן שטאַם און לאַנגע בלעטער אױפן שפּיץ פונעם שטאַם, אָן צװײגן. באַקאַנטע פּאַלמעס זײנען דער טײטלבױם און דער קאָקאָסבױם, װאָס זײנען װיכטיקע װירטשאַפטלעכע געװיקסן. אָבער עס זײנען פאַראַן נאָך טױזנטער אַנדערע מינים פון פּאַלמעס. דער באָטאַנישער נאָמען פון די פּאַלמעס איז Arecaceae.

קאַטעגאָריע:ביימער
קאַטעגאָריע:פלאנצן משפחות
81 (נומער)

***** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 80 און פאר 82. 

## אין מאטעמאטיק 
* דער קוואדראט פון 9

## אין יידישקייט 
## אנדערע
טייטלבוים

קליין|א טייטלבוים אין מאראקא
דער **טײטלבױם** (װיסנשאַפטלעכער נאָמען: *Phoenix dactylifera*) איז אַ פּאַלמע װאָס װאַקסט אין דער סביבה פון מיטלענדישן ים. דער בוים וואקס זייער הויך. 

די פרוכט פון דעם טײטלבױם איז דער **טײטל**, וואס איז זייער זיס. מען קען עס עסן פריש אדער טרוקן.

קאַטעגאָריע:ביימער
קאַטעגאָריע:שבעת המינים
144 (נומער)

***** איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 143 און פאר 145. 

## אין מאטעמאטיק 
* 144 איז דער צוועלפטע פיבאנאטשי נומער
## אין יידישקייט 
* קאפיטאל 144 פון תהלים

## אנדערע
* אין ישראל, דער טעלעפאן נומער פאר טעלעפאן נומער אנפרעגן, פונעם בזק טעלעפאן געזעלשאפט.
שבעת המינים

די **שבעת המינים** זענען זיבן ערליי תבואה און פירות מיט וואס ארץ ישראל איז געלויבט:
* ווייץ
* גערשטן
* וויינטרויבן
* פייג
* מילגרוים
* איילבירט
* טייטל

אזוי ווי עס שטייט אין פסוק: 
"ארץ חיטה ושעורה גפן תאנה ורימון ארץ זית שמן ודבש" (דברים ח' ח')

ס'איז דא א מנהג צו עסן די שבעת המינים ט"ו בשבט. ס'איז אויך פאראן א מנהג צו הענגען די שבעת המינים אין דער סוכה.

אחוץ דעם מילגראם (וואס האלט זיך נישט לענגער ווי א חודש) האלטן זיך די מינים פאר א לענגערער צייט און מען קען זיי עסן א גאנצן ווינטער.

## מאכן א ברכה אויף די שבעת המינים
די פירות פון די שבעת המינים האבן א גרעסער חשיבות פון אנדערע פירות, דעריבער ווען מען עסט פירות מאכט מען די ברכה אויף זיי ענדערשט ווי אנדערע פירות (אחוץ ווען מען האט מער גערן די אנדערע פירות). אזוי האבן זיי אויך א  באזונדערע נאך-ברכה וואס ווערט גערופן ברכת מעין שלוש "על העץ ועל פרי העץ" (אויף ווייץ און גערשטן וואס איז געמאכט א מאכל נישט ברויט זאגט מען "על המחיה"; נאך וויין מאכט מען "על הגפן ועל פרי הגפן"). 

דער סדר קדימה צו מאכן א "בורא פרי העץ" איז: איילבירט, טייטל, וויינטרויבן, פייג, מילגרוים, לויט זייער סדר אין דעם פסוק "**ארץ** חיטה ושעורה וגפן ותאנה ורימון, **ארץ** זית שמן ודבש". 

קאטעגאריע:יידישקייט
קאַטעגאָריע:ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:פרוכט
קאטעגאריע:באטאניק
קאקטוס

left|thumb|250px|קאקטוס
**קאַקטוס**-געװיקסן (*Cactaceae*) זײַנען זאַפֿטיקע, שטעכיקע פֿלאַנצן װאָס װאַקסן אין טרוקענע סבֿיבֿות.

קאַטעגאָריע:פלאנצן משפחות
דרעזדן

**דרעזדען** איז אַ שטאָט אין מזרח דײַטשלאַנד, הױפּטשטאָט פֿון דער פּראָװינץ זאַקסן.

קאַטעגאָריע:שטעט אין דייטשלאנד
פארטוגעזיש

**פּאָרטוגעזיש** (*língua portuguesa*) איז אַ לאַטײַנישע שפּראַך װאָס מען רעדט אין פּאָרטוגאַל, בראַזיל, אַנגאָלאַ, מאָזאַמביק, קאַפּ װערד, סאַאָ טאמע און פּרינסיפּע, מזרח טימאָר און מאַקאַאָ. עס רעדן פּאָרטוגעזיש מער װי 200 מיליִאָנען מענטשטן.

אין דעם 16טן יארהונדערט, מיט די גרויסע ים־רייזעס און אויספארשונגען, האט פארטוגעזיש זיך פארשפרייט צו טיילן פון דרום אמעריקע, אפריקע און אזיע, און דעמאלסט האט זיך אנגעהויבן די ענדערונגען אין פארטוגעזיש. צווישן אייראפעישער פארטוגעזיש און בראזיליאנשער פארטוגעזיש זענען פארן געוויס דיפערענצן אין אויסרעד, וואקאבולאר און  סינטאקס, צוליב דער געאגראפישער ווייט.

א מענטש (אדער א פאלק) וואס רעדט פארטוגעזיש ווערט אפטמאל גערופן א לוסאפאן. פארטוגעזיש איז אן אפיציעלע שפראך פון די אייראפעאישן פארבאנד און אפריקאנער פארבאנד, און איז די מערסט גערעדטע שפראך אין דעם דרום האלבקיילעך.

קאַטעגאָריע:שפראכן
גלח

left|thumb|250px|קאטוילישע גלחים אין רוים
א **גלח** (**פריסטער** אדער **פאפ**) איז א קריסטלעכער כהן וואס האט א גייסטלעכע שטעלע צו אנפירן רעליגיעזע פייערונגען, ווי צום ביישפיל, אויסטיילן די הייליקע ברויט, אויסצוהערן די גלויביקערס וידויים אא"וו. א גלח ווערט באפולמאכטיקט דורכן פויפסט.

ביי די קאטוילן קענען, אין אלגעמיין, נאר פרייליידיקע מענער העכער די 30 ווערן גלחים, ביי די ארטאדאקסישע קריסטן קענען אויך חתונה געהאטע ווערן גלחים, אבער זיי טארן נישט ווידער חתונה האבן נאך וואס זיי זיינען געוורן גלחים.

די גלחים גייען אנגעטאן מיט טראדיציאנאלע קליידער, שווארצע לאנגע רעקלאך און די ארטאדאקסישע גלחים אויך מיט א גרויסן קרייץ (ציילעם) אויף דער ברוסט.

קאטעגאריע:קריסטנטום
קאטעגאריע:פאכן
מאנגראווע

**מאַנגראָװע** װאַלד איז אַ מין װאַלד װאָס װאַקסט אין הײסע, טראָפּישע סבֿיבֿות, אױפן ברעג ים. די מאַנגראָװע בײמער זײנען אַדאַפּטירט צו װאַקסן אין זײער שװערע באַדינגונגען: זײערע װאָרצלן שטײען אין זאַלץ-װאַסער כמעט די גאַנצע צײַט. אָבער מיט הילף פֿון פֿאַרשײדענע אַדאַפּטאַציִעס, װי זאַלץ-דריזן װאָס ברענגען דעם זאַלץ אַװעק פֿון די פֿלאַנצען, קאָנען די בײמער איבערלעבען. אין מאַנגראָװע-װעלדער עס זײַנען פֿאַראַן אַ סך חיות, װי צום בײַשפּיל פֿײגעלעך, קראַבן און שרצים.

קאַטעגאָריע:נאטור
גרעסטע שטעט אינעם אייראפעישן פארבאנד

די רשימה איז כולל די לעצטע אפיציעלע צענזוס נומערן פון דער באפעלקערונג פון די גרעסטע שטעט אינעם אייראפעישן פארבאנד. די נומערן זענען נאר פון די שטחים אין די אדמיניסטראטיווע גרענעצן.

## 100 מערסטע באפעלקערטע שטעט צווישן די אדמיניסריטאטיווע גרענעצן 
;
אויפמערקזאם: **שטעט אין דיק** זענען די הויפטשטעט פון זייערע לענדער.

## הערות 
קאַטעגאָריע:אייראפעישער פארבאנד
קאַטעגאָריע:שטעט אין אייראפע
שטוטגארט

**שטוטגאַרט** () איז די הױפּטשטאָט און די גרעסטע שטאָט  אין דעם דייטשן פֿעדעראלן שטאַט באַדן-װירטמבורג אין דײַטשלאַנד, און די זעקסטע גרעסטע שטאט אין דייטשלאנד. שטוטגאַרט ליגט אין דרום דײַטשלאַנד.

קאַטעגאָריע:שטעט אין דייטשלאנד
פייג

פֿײַג איז די פֿרוכט פֿונעם פֿײַגנבױם. די פֿײַג איז בעצם ניט קײן פֿרוכט: זי איז אַ פֿרוכט-שטאַנד, און די פֿרוכט זײַנען די קערנדלעך אינװײניק. אַזױנער מין פֿרוכט-שטאַנד הײסט סיקאָניום, און איז פֿאַראַן בײַ אַלע פֿיקוס בײמער.

קאַטעגאָריע:פרוכט
קרויט

**קרױט** (*Brassica oleracea*) איז אַ מין פֿון גרינס. דאָס קרױט שטאַמט פֿון אײראָפּע אָבער הײַנט איז עס פֿאַראַן אױף דער גאַנצער װעלט. קרױט איז זײער אַ באַליבטער גרינס אין דער ייִדישער קיך און אין אַנדערע קיכן פֿון אײראָפּע.
צוליב זײער הויכער אינהאַלט פֿון שװעבל, אָפֿט באַקומט מען גאַז אין געדערים (פֿאָרצן) נאָכן עסן. קרױט איז זײער געזונט און האָט װײניק קאַלאָריִעס - און צוליב דעם ראָטן װיסנשאַפֿטלערס צו עסן קרױט פֿאַר דיִעטעס.

קאַטעגאָריע:גרינסן
קאַטעגאָריע:צלם-בלומיקע
שוועבל

לינקס|250px
200px|קליין|בלאַס געל שוועבל
200px|קליין|שוועבל קריסטאַל
200px|קליין|שוועבל
**שװעבל** (**S**) איז אַ כעמישער עלעמענט פֿון דער גרופּע פֿון די נישט-מעטאַלן. שװעבעל האָט די אַטאָמישע צאָל פֿון 16 און איז אין רױם-טעמפּעראַטור פֿעסט. שװעבל האָט אַ טיפּישן בלאַס-געל קאָליר. דער עלעמענט שוועבל האט נישט קיין שטארקן ריח, אבער זיינע פארבינדונגען ווי למשל הידראגען-סולפיד האט אַ טיפּישן בײַסיגן ריח. שװעבל איז אַ װיכטיקער באַשטאַנדטײַל פֿון ביִאָלאָגישע מאַטעריִעס, װי פּראָטעיִן.

קאַטעגאָריע:נישט-מעטאלן
קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
געלענק

דאס **געלענק** (דער קנאכגליד) איז די פֿאַרבינדונג צװישן צװײ בײנער וואס דערמעגלעכט באוועגונג. מען קען קלאסיפיצירן געלענקען אדער לויט זייער סטרוקטור אדער לויט זייער פונקציע.

## קלאסיפיקאציע 
## געלענקען פארצינדונג 
## זעט אויך 
* האנטגעלענק
* קנעכל
* קני

קאַטעגאָריע:אנאטאמיע
אומקרויט

**אומקרױט** (אדער **װילדגראָז**) איז די באַצײכענונג פֿאַר געקרײטעכץ און געװיקסן און פלאנצן װאָס זײַנען ניט געװינטשט אין זײער סבֿיבֿה. אוועקנעמען די אומקרייטער פון א פעלד הייסט  **יעטן**.

קאַטעגאָריע:לאנדווירטשאפט
שלמה פסח טאפעראוו

הרב **שלמה פסח טאפעראוו** (כ"ז כסלו ה'תרס"ז - ו' טבת ה'תשס"ו) איז געווען א רב מער ווי 40 יאר אין צפון-מזרח ענגלאנד.

## יונגע יארן
שלמה פסח טאפעראוו איז געבוירן כ"ז כסלו תרס"ז (14טן דעצעמבער, 1906) אין ווייטשעפל, לאנדאן צו מאיר טאפעראוו, א שניידער, און שרה חנה, א נייטארין. מאיר האט געהאט א קנאפע פרנסה, ווייל בשום אופן וואלט ער נישט געמאכט קיין פשרה מיט חילול שבת. ער האט געלערנט אין דעם מחזיקי הדת חדר. נאך דער בר-מצוה האט ער געלערנט אין דער עץ חיים ישיבה, וואו ער האט שפעטער באקומען היתר הוראה. אמאל האט מען געבעטן שבת צו דרש'נען אין דער גרויסער שול אין דוק'ס פלייס; נאך זיין דערפאלגרייכער דרשה האט מען  אים פארבעטן אפט אלס רעדנער.

דערנאך האט ער שטודירט אין דזשוס קאלעגיע וואו ער איז געווען דער העכסטער סטודענט. מיטן פרייז געלט האט ער געקויפט די ביכער וואס ס'האט אים געפעלט, דאס איבעריגע געלט האט ער געגעבן זיינע נויטבארע טאטע-מאמע.

## חתונה
אין ה'תרצ"ד האט ער חתונה געהאט מיט ליבא פערבער, די טאכטער פון הרב צבי הירש פערבער, רב פון סאהא (לאנדאן) און מחבר פון *כרם הצבי*.

## רבנות שטעלעס
די סונדערלאנד שול האט אים אויפגענומען אלס רב. ער איז געבליבן דארט 17 יאר, כולל די גאנצע צווייטע וועלט מלחמה. ווען ער איז געקומען קיין סונדערלאנד האבן געלערנט זיבן קינדער אינעם חדר. ער האט אים אבער אויפגעבויעט ביז 100 תלמידים. אין יאר תשי"א האט מען אים גערופן פון ניוקאסטל צו ווערן דער קהל'ישער רב פון ליזס פארק גאס און גאספֿארט שולן. ער איז געווען א שטארקער קעמפער קעגן געמישטע חתונות און רעפארם.

אין תשל"ג האט ער זיך  געצויגן קיין ישראל וואו ער האט געלערנט, געהאלטן דרשות און געשריבן אויף תורה'דיגע ענינים. 

## זיינע ספרים
ער האט ארויסגעגעבן עטלעכע ספרים אויף ענגליש:
* *אחד מי יודע* (שאלות און תשובות וועגן לעבן ווי א ייד)
* *אייביג לעבן* (אויף הלכות אבילות)
* *לב אבות* אויף מסכת אבות
* *די מלוכה פון די חיות אינעם יידישן געדאנק*

## משפחה
ער האט געהאט איין זון, דוד, און צוויי טעכטער, זשוי, און נעמי (א שנור ביי הר"ר לייב גורוויץ, דער גייטסהעדער ראש ישיבה. זיין רביצין איז אוועק אין תשנ"ז. הר"ר שלמה פסח איז נפטר געווארן אין פתח תקוה) ו' טבת תשס"ו (6 יאנואר 2006)  ער האט איבערגעלאזט צען אייניקלעך און אן א שיעור אור-אייניקלעך און פיר אור-אור-אייניקלעך, אסאך פון זיי רבנים, ראשי ישיבות און לערערינס.

## רעפערענצן
* הספד אויף שלמה טאפעראוו 
* רב פון צפון-מזרח 

קאַטעגאָריע:ענגלישע רבנים
היספאניאלא

**היספּאַניִאָלאַ** איז אַן אינדזל אינעם קאַראַאיבישן ים. 

האיטי פארנעמט דאס מערב דריטל פונעם אינזל און די דאמיניקאנישע רעפובליק די צוויי דריטל צו מזרח.

קאַטעגאָריע:אינדזלען
קאַטעגאָריע:צפון אמעריקע
מוראשקע

די **מוראַשקעס** זענען אַן אינסעקט גרופּע, פֿאַרבינדט מיט װעספּן און בינען. די מוראַשקעס לעבן אין געזעלשאַפֿטן און האָבן אַ באַשטימטע סאָציאַלע סטרוקטור. דער ראש פֿון דער מוראַשקע־מלוכה איז די מלכּה און זי איז אױך די גרעסטע אין דער מלוכה. די מלכּה איז דאָס װײַבל און לײגט אײַער. די מוראַשקעס װאָס מען זעט די אַרבעטערינס און האָבן די אחריות פֿאַר דער דערגרײכונג פֿון עסנװאַרג פֿאַר דער קעניגין און פֿאַר די לאַרװן. די פֿליגלען געפֿינט מען בײַ מוראַשקעס נאָר אין זכרים און יונגע מלכּות.

מוראַשקעס געפינען זיך איבער דער גאָרער װעלט אחוץ אנטארקטיקע, איסלאנד, גרינלאנד און עטלעכע אַנדערע אינזלען.

מוראַשקעס לײַדן פֿון עטלעכע בעלי־חיים װאָס באַפֿאַלן זײ. צװישן זײ איז דאָ אַ גרופּע פֿון רױב־חיות װאָס װױנען צוזאַמען מיט מוראַשקעס און זען אױס װי זײ (דורך מימיקריע) אָבער זײ באַפֿאַלן די מוראַשקעס.

קאַטעגאָריע:אינסעקטן
מאקבעט

קליין|330px|*מאקבעט*
**מאקבעט** איז דער נאמען פון א טראגעדישע פארשטעלונג געשאפן אינעם יאר ה'שס"ו (1606) דורך וויליאם שייקספיר. די פארשטעלונג ווערט געשפילט אפטליך ווידער און ווידער אין די טעאטערס.

דוד משה הרמאלין שאפטע די פריהסטע יידישע איבערזעצונג פון *מאקבעט* אם ה'תרנ"ד. זיינער ווערסיע איז ערשט געצייגט געווען ביי "טאליא טעאטער", ניו יארק, אם ט' אייר ה'תרנ"ה.

אין די פארשטעלונג, מאקבעט מיט די הילף פון זיין ווייב דערמארדעט דונקאן דער קעניג פון סקאטלאנד און ווערט קעניג אנשטאט אים.

## מקורות
קאַטעגאָריע:פארשטעלונגען
װאשינגטאניא

די **װאַשינגטאָניִאַ** איז א מין (*Washingtonia*) פֿון דער משפחה פון פּאַלמעס (*Palmae*)  מיט בלעטער װאָס האָבן די צורה פֿון אַ האַנט. די װאַשינגטאָניִאַ שטאַמט פֿון קאליפארניע און צפון-מערב מעקסיקא, אָבער װערד געפֿלאַנצט אין אַ סך וואַרעמע געגענטן. אין ישׂראל איז זי אַ באַליבטער בױם אין בולעװאַרס.
קאַטעגאָריע:ביימער
ליטיום

250px|מינימזעד|לינקס
200px|קליין|ליטיום
קליין|ליטהיום באַטעריע
דער **ליטיום** איז אַ כעמישער עלעמענט פֿון דער גרופּע פֿון די אַלקאַלישע מעטאַלן, מיטן סימבאל **Li**. ליטיום האָט אטאם נומער 3. אזוי ווי ליטיום איז אַן אַלקאַלי-מעטאַל, רעאַגירט ער זײער גיך מיט װאַסער און לופֿט. אלס א גרופּע איינס מעטאל ווי נאטריום און קאליום איז עס פאראן נאר איין עלעקטראן אין זיין אויסערן עלעקטראן שאל ארביטאל וואס איז אין דעם דאזיגן פאל "2s1" אלס די עלעקטראנען-קאנפיגוראציע. כדי צו שאפן אן ענערגעטיש שטאבילן צושטאנד, וועט ליטיום גרינג פארלירן דעם "2s1" עלעקטראן אין א סאך כעמישע רעאקציעס. ליטיום װערט באַנוצט אין רפֿואות און אין אַקומולאַטאָרס (באַטעריִעס װאָס מע קאָן װידער אױפֿלאָדן).

קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
זארבריקן

**זאַרבריקן** איז אַ שטאָט אין מערב-דײַטשלאַנד און די הױפּטשטאָט פֿון דער פּראָװינץ זאַרלאַנד. זאַרבריקן האָט אַ פּאָפּולאַציִע פֿון עפּעס 180,000 בירגער. זאַרבריקן ליגט לעבן דער פֿראַנצױזישער גרענעץ. דער נאָמען פֿון דער שטאָט שטאַמט פֿון דעם נאָמען פֿונעם טײַך זאַר. אין זאַרבריקן וואוינען אַ סך ייִדן פֿון רוסלאַנד.

קאַטעגאָריע:שטעט אין דייטשלאנד
קלימאטאלאגיע

**קלימאַטאָלאָגיע** איז די װיסנשאַפט װאָס שטודירט דעם קלימאט. אַנדערשט װי מעטעאָראָלאָגיע, װאָס שטודירט דאָס װעטער (די אַטמאָספערישע לאַגע לעת עתה), שטודירט די אַטמאָספערישע לאַגע מיט אַ סך יאָרן צוריק, און מאַכט אַנאַליזעס בכדי צו פאַרשטײן דעם קלימאט.

קאַטעגאָריע:געאגראפיע
רעקלאמע

**רעקלאַמע** (אױך **אַנאָנאס**) איז א מיטל מיט וואס מען איז מפרסם א ביזנעס, פראדוקטן אדער א פערזענלעכקייט. ווען א רעגירונג נוצט רעקלאמעס צו פארשפרייטן זייער אייגענע אגענדע רופט זיך דאס פראפאגאנדע.

עס זענען אויף פארהאן רעקלאמעס וואס ציהלן בלויז צו ברענגען אויפמערקזאמקייט פאר א פירמע, טעמע אדער פאליטישער מיינונג.

קאַטעגאָריע:האנדל און פינאנץ
כ"ח שבט

## געשעענישן
* ד'תתק"ן - שחיטה פון די יידן אין נאריטש, ענגלאנד
* ה'רמ"א - ערשטער אויטא-דא-פע פון דער שפאנישער אינקוויזיציע

## געבוירן
* ה'תרט"ו - געבוירן הרב ישראל בערגער (נפטר ה'תרע"ט)
* ה'תרמ"ח - זעליג בראדעצקי, יידישער מאטעמאטיקער (נפטר ה'תשי"ד)

## יארצייטן
* ה'תקע"ב - רבי דוד זינצהיים, מחבר פון "יד דוד"
* ה'תקפ"ז - רבי דוד יצחק פון טשענסטחוב מח"ס בית דוד
* ה'תרפ"ב - רבי יצחק ב"ר אליעזר ווירצבערגער דומ"ץ דעעש
* ה'תרצ"ו - רבי מנחם נחום ב"ר יוחנן טווערסקי פון ראחמיסטריווקא-ירושלים (געבוירן ה'תר"ג)
* ה'תשל"ט - רבי מרדכי גאלדמאן, פון זוועהיל ירושלים
כ"ט שבט

## געשעענישן
## געבוירן
* ה'תק"ג - מאיר אמשיל ראטשילד, דער פאטער פון דער ראטשילד משפחה (נפטר אין ה'תקע"ג)

## יארצייטן
* ה'ש"ט - רבי אלי' ב"ר אשר הלוי אשכנזי מח"ס התשבי
* ה'שע"ט - רבי ישראל אליעזר ב"ר משה אברהם גרויפין ראב"ד לעמבערג
* ה'תקס"ח - רבי אברהם יהודה לייב ב"ר יוסף פריישטאדט רב אין באניהאד
* ה'ת"ר - רבי אליהו רחמים חזן, מח"ס אורח משפט
* ה'תרמ"ו - רבי ישכר בעריש ב"ר יצחק אייזיק פון דאלינע
* ה'תרס"ד - רבי חנניה יו"ט ליפא טייטלבוים פון סיגעט, דער "קדושת יום טוב"
* ה'תרפ"ה - רבי יצחק ירוחם דיסקין
* ה'תרפ"ז - רבי נתן צבי פינקל, דער אלטער פון  סלאבאדקע, פון די מייסדים פון דער מוסר באוועגונג
* ה'תשס"ה - רבי נתנאל קווין, מנהל רוחני פון תורה ודעת ישיבה
שבטי ישראל

די צוועלף זין פון יעקב אבינו און זייערע קינדער און אייניקלעך זענען די **שבטים**.

יעדער שבט האט געהאט זיין פֿאן מיט א באזונדערן קאליר און א שטיין אין דעם חושן.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:יידישקייט
כ"ז שבט

## געשעענישן
## געבוירן
[קליין|100px|[וויליאם הענרי העריסאן]]
* ה'תקנ"ג - וויליאם הענרי העריסאן, דער ניינטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געשטארבן ה'תש"א)
* ה'תר"ס - הרב סאלמאן מוצאפי

## יארצייטן
* ה'תכ"ח - רבי יעקב דוד ב"ר נפתלי צבי הירש פון וויען
* ה'תפ"ז - רבי יעקב ב"ר אברהם, רב אין זשמיגראד
* ה'תצ"ז - רבי אלכסנדער סענדער שור, מחבר פון "תבואות שור"
* ה'תקע"ו - רבי יצחק ב"ר יקותיאל רב פון פעלשטיין
* ה'תקפ"ו - רבי ישראל ב"ר חיים קלוגער, רב אין טשעבין
*ה'תקצ"ז - רבי אלעזר לעוו ב"ר ארי' לייב, רב אין מעהרן, מחבר ספרי שמן רוקח (געב׳ ה'תקי"ח)
* ה'תקצ"ז - רבי משה ב"ר מנחם מענדל קוניץ דומ"ץ אובין און מח"ס בן יוחאי
* ה'תרי"א - רבי מרדכי זיסקינד ב"ר יהודה לייבוש לאנדא, רב אין בורשטין
* ה'תרכ"ה - רבי עמנואל וועלטפרייד פון פשעדבארזש
* ה'תר"פ - רבי אברהם יהושוע העשיל פון כעלם, אדמו"ר בראז'ין, מח"ס ליקוטי דברי תורה
* ה'תרפ"ו - רבי צבי יעקב ב"ר מיכאל יצחק אופנהיים רב אין קעלם און מח"ס צבי גאון יעקב
* ה'תשמ"ב - רבי מרדכי שולמאן, ראש ישיבה פון דער סלאבאדקער ישיבה אין בני ברק (געב' ה'תרס"א)
צימערינג

**צימרינג** איז אַ מין געװירץ פֿון אָפּגעשײלטע קאָרע פֿונעם צימרינג-בױם (Cinnamomum verum). צימרינג (קינמון אױף לשון-קודש) קומט פֿון אינדיִע, אָבער איז שױן דערמאָנט אין דעם תנ"ך (שיר השירים). צימרינג װערט באַניצט בעיִקר פֿאַר זיסע שפּײַזן, װי צימעס, קײַזער-שמאַרען און קוכן, אָבער אין מיזרח'דיקע קיכן װערט אױך באַניצט פֿאַר זאַלציגע שפּײַזן, װי אין דער איראַקישער קובע, אינעם אינדישן קאַרי און אַזױ װײַטער.

קאַטעגאָריע:געווירצן
מושקאט נוס

250px|קליין|מושקאַט נוס
דער **מושקאַט** אדער **מושקאַט נוס** איז דאָס קערנדל פֿונעם טראָפּישן אַזיאַטישן מושקאַט-בױם, וואס איז איז ענדעמיש צו דרום אינדיע און סרי לאנקא. די מושקאַט נוס איז אַ געװירץ װאָס װערט באַנוצט פֿאַר אַ סך שפּײַזן מיט קעז און מילך, און איז אױך אַ באַשטאַנדטײַל פֿונעם אינדישן קאַרי. אין גרױסע קוואַנטומס איז מושקאַט נוס אַ דראַג און קען מאַכן שגעון אָדער אפילו טויט. 

קאַטעגאָריע:געווירצן
ווערבע

קליין|250px|א ווערבע
**װערבע** ( לאַטײַניש 
Salix) איז אַ מין בױם, װאָס געהערט צו די ארבעת המינים (ערבי-נחל) וואס פון דעם שאקלט מען סוכות די ערבות. 

מען ניצט די האלץ פון דער ווערבע צו מאכן שפילכלעך.

קאַטעגאָריע:ביימער
גליקל

**גליקל בת יהודה לײב** איז געװען אַ ייִדענע אַ סוחר'טע פֿון דײַטשלאַנד וואס האט געלעבט אינעם 17טן יאָרהונדערט. זי איז געװאָרן באַרימט דורך אירע זיכרונות װאָס זי האָט געשריבן אױף ייִדיש.

זי איז געבוירן אין האמבורג אין ה'תק"ו.

* גליקל אינעם אינטערנעט־אַרכיװ װעבזײַטל און צו מאדערן יידיש איבערזעצט

קאַטעגאָריע:יידיש שפראך שרייבערס
סדר קדשים

**סדר קדשים**, דער פינפטער סדר פון משניות, איז כולל 11 מסכתות. **קדשים** איז טייטש *הייליגע זאכן*, רוב מסכתות אין דעם סדר האבן צו טון מיט קרבנות. 

דער סדר איז צעטיילט אין די פאלגנדע 11 מסכתות:
*מסכת זבחים וואס רעדט וועגן קרבנות פון בהמות און עופות
*מסכת מנחות וועגן קרבנות פון מעל
*מסכת חולין וועגן שחיטה, בשר בחלב און נאך ענינים
*מסכת בכורות וועגן בכורות פון בהמות און פון מענטשן, און וועגן מעשר בהמה
*מסכת ערכין וועגן איינער איז מנדר זיין "ערך", און אויך וועגן דינים פון הקדש
*מסכת תמורה וועגן מאכן תמורה פון א קרבן
*מסכת כריתות וועגן ווער איז חייב כרת אדער א קרבן חטאת
*מסכת מעילה וועגן דינים פון מעילה און האבן הנאה פון הקדש זאכן
*מסכת תמיד וועגן דער עבודה אינעם בית המקדש
*מסכת מדות וועגן דעם בית המקדש
*מסכת קנים וועגן קרבנות פון עופות וואס זענען געווארן אויסגעמישט

אויף רוב מסכתות איז דא גמרא נאר בבלי. אויף די ערשטע פרקים פון תמיד איז דא א גמרא צוזאמענגעשטעלט פון אנדערע מסכתות; אויף מדות און קנים איז בכלל  נישט דא קיין גמרא.

## דרויסנדיגע פארבינדונגען 
*ליינט די מסכתות פון סדר קדשים
*סדר קדשים אין וויקי

קאַטעגאָריע:משניות
קאַטעגאָריע:קרבנות
שבט (חודש)

**שבט** איז דער עלפטער חודש צו דער ציילונג פון די חדשים וועלכע ווערט געציילט פון ניסן (און דער פינפטער חודש צו דער ציילונג פון יארן, וועלכע ווערט געציילט פון תשרי).

## קביעות - קאלענדאר
פון ווען ס'איז באשטימט געווארן דער יידישער קאלענדאר (קביעות החדשים), איז **שבט** שטענדיג א פולער חודש (מלא): א חודש פון דרייסיג טעג.

ראש חודש **שבט** איז שטענדיג איין טאג: דער ערשטער טאג פון **שבט** וויבאלד טבת איז שטענדיג א פארקערצטער חודש (חסר): ער האט שטענדיג נאָר ניין און צוואנציג טעג.

דער ערשטער טאג פון חודש **שבט** קען אויספאלן פינף טעג פון דער וואך: (**ב ג ד ה ז**) מאנטיק, דינסטיק, מיטוואך, דאנערשטיק, שבת. 

## קביעות - קאלענדאר 
### קאלענדאר פאר שבט ווען דער ערשטער טאג געפאלט מאנטיק 
אין א יאר ווען ראש השנה געפאלט מאנטאג און דאס יאר איז א שנה שלימה (ד"ה אדער בש"ה פשוטה אדער בש"ז מעוברת), ווי אויך אין א יאר ווען ראש השנה געפאלט דינסטאג (ד"ה אדער גכ"ה פשוטה אדער גכ"ז מעוברת), געפאלט דער ערשטער טאג שבט מאנטיק.

### קאלענדאר פאר שבט ווען דער ערשטער טאג געפאלט דינסטיק 
אין א יאר ווען ראש השנה געפאלט דאנערשטאג און דאס יאר איז א שנה חסירה (ד"ה הח"א מעוברת) געפאלט דער ערשטער טאג שבט דינסטיק.

### קאלענדאר פאר שבט ווען דער ערשטער טאג געפאלט מיטוואך 
אין א יאר ווען ראש השנה געפאלט דאנערשטאג און דאס יאר איז א שנה כסידרן (ד"ה הכ"ז פשוטה) געפאלט דער ערשטער טאג שבט מיטוואך.

### קאלענדאר פאר שבט ווען דער ערשטער טאג געפאלט דאנערשטיק 
אין א יאר ווען ראש השנה געפאלט דאנערשטאג און דאס יאר איז א שנה שלימה (ד"ה אדער הש"א פשוטה אדער הש"ג מעוברת), ווי אויך אין א יאר ווען ראש השנה געפאלט שבת און דאס יאר איז א שנה חסירה (ד"ה אדער זח"א פשוטה אדער זח"ג מעוברת), געפאלט דער ערשטער טאג שבט דאנערשטיק.

### קאלענדאר פאר שבט ווען דער ערשטער טאג געפאלט שבת 
אין א יאר ווען ראש השנה געפאלט מאנטאג און דאס יאר איז א שנה חסירה (ד"ה אדער בח"ג פשוטה אדער בח"ה מעוברת) , ווי אויך אין א יאר ווען ראש השנה געפאלט שבת און דאס יאר איז א שנה שלימה (ד"ה אדער זש"ג פשוטה אדער זש"ה מעוברת) געפאלט דער ערשטער טאג שבט שבת.

## דער אינהאלט פון חודש
דער צירוף פון חודש **שבט** גייט ארויס פון דעם אנפאנג פון די ווערטער (ראשי תיבות) **ה**מר **י**מירנו **ו**היה **ה**וא (ויקרא כז. לג.).

דער מזל פון **שבט** ווערט אנגערופן דלי.

## זעט אויך
*ראש השנה לאילנות

## געשעענישן 
## רעפערענצן
שבט (געזעלשאפט)

**שבט** איז א געזעלשאפטליכע אפטיילונג פון מענטשן וואס וואוינען אין קבוצות לויט די אפשטאמונגען זיי האבן אייגענארטיגע געניאלע מנהגים און זיי מישן זיך נישט מיט אנדערע שבטים.

## אידישקייט 
די צוועלף זין פון יעקב אבינו און זייערע קינדער און אייניקלעך זענען די **שבטים** זעה שבטי ישראל.

קאַטעגאָריע:געזעלשאפט
דאו דשאונס אידאסטריאלער עוורעדזש

**Dow Jones Industrial Average** איז א מאס פון דער ווערט פון אמעריקאנער אינדוסטריעלע מארקעטס אויף דער בערזע, צו אפשאצן מיטלמעסיג די פינאנציעל סטאטוס פון די מארקעטס.

## אריגינאלע פירמעס 
## ליסטע פון איצטיגע פירמעס
די ליסטע טוישט זיך פון צייט צו צייט עס איז נאר א פארשטעלונג

* 3M
* איי.בי.עם.
* אמאזאן
* אמעריקען עקספרעס
* אמדזשען
* באואינג
* גאלדמאן סאקס
* דאו אינק.
* דזשאנסאן און דזשאנסאן
* דזשעי פי מארגען טשעיס
* האום דיפאו
* האניוועל
* וואל-מארט
* וואלט דיזני
* וויזא
* ווערייזאן
* טרעוולערס
* יונייטעד העלטה
* מייקראסאפט
* מקדאנאלדס
* ניווידיע
* נייקי
* סיסקא
* סעילספארס
* עפל
* פראקטאר און געמבל
* קאקא קאלע
* קעטערפילער
* שעווראן
* שערווין וויליאמס

## ליסטע פון געוועזענע פירמעס
* דזשי. אי. (דזשענעראל עלעקטריק)

קאַטעגאָריע:האנדל און פינאנץ
קאטעגאריע:סטאק מארקעט אנצייגערס
רחמיסטריווקא

**רחמיסטריווקא** (, ,  ) איז א דארף אין סמיליאנסקי ראיאן, טשערקאסער אבלאסט, אוקראינע. רחמיסטריווקא איז ווייט 17 ק"מ דרום-מערב פון סמילא און 41 ק"מ דרום-מערב פון טשערקאס. נאענטע שטעטלעך זענען שפאלע (23 ק"מ צו מערב) און זלאטאפאל (35 ק"מ צו דרום).
 
הרה"צ יוחנן טווערסקי האט אויפגעשטעלט א הויף אין רחמיסטריווקא.

אין 1900 האבן געוואוינט אין רחמיסטריווקא 1,785 יידן.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:דערפער אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
ברעך-נוס

קליין|ברעך-נוס
די **ברעך-נוס** איז דאָס קערנדל פֿונעם בױם *Strychnos nux-vomica* װאָס װאַקסט אין טראָפּישער מיזרח אַזיִע. פֿונעם קערנדל װערט געמאַכט דער סם סטריכנין, װאָס װערט באַנוצט זו פֿאַרסמען מײַז, אָבער אױך אין גרינגער קאָנצענטרסציִע װי אַ האָמעאָפּאַטישע רפֿואה. 

קאטעגאריע:נוס
קאטעגאריע:קערענדלעך
ארבעטסלאזיקײט

**אַרבעטסלאָזיקײט** איז אַ מצב אַז אַ פּאַרשױן וואס זיכט ארבעט האָט נישט קײן אַרבעט און פּרנסה. אזוי רעכנט מען אין די קאפיטאליסטישע עקאנאמיעס.

קאַטעגאָריע:עקאנאמיק
קירבעס

left|thumb|250px|קירבעסן
דער **קירבעס** איז א גרינס פון מין קוקורביטע *Cucurbita*, א קרוב פון דער אוגערקע, קאבאק און מעלאן.

קאַטעגאָריע:גרינסן
טשייניק

קליין|250px|א טשייניק אין א טיי-הויז אין כינע
א **טשײַניק** איז אַ מין טאָפּ צו זידן װאַסער פֿאַר טײ אָדער קאַװע. דאָס װאָרט טשײַניק שטאַמט פֿונעם װאָרט טשײַ, װאָס באַטײַט טײ אין רוסיש. געוויינלעך איז א טשייניק געמאכט פון מעטאל.

היינט אין אסאך לענדער, למשל ענגלאנד ניצט מען אן עלעקטרישן טשייניק פון פלאסטיק וואס מען שטעקט אריין אין א קאנטאקט אין דער וואנט, און ער קאכט אויף וואסער גאנץ גיך.

קאַטעגאָריע:געשיר
ריבניץ

**ריבניץ** (, , ) איז א שטאט אין טראנסניסטריע, מאלדאווע. אין 2004, האט עס געהאט א באפעלקערונג פון 53,648. ריבניץ געפינט זיך אין דעם צפון טייל פון טראנסניסטריע, אויפן לינקן ברעג פונעם נעסטער; צווישן דער שטאט און דעם טייך איז א דאמבע.

## היסטאריע
ריבניץ איז געגרינדעט אין 1628.

אין 1926 זענען 38.6% פון די איינוואוינער געווען יידן, די גרעסטע גרופע.

## באקאנטע מענטשן פון ריבניץ 
* רבי חיים זאנוויל אבראמאוויטש

קאַטעגאָריע:מאלדאווע
קאַטעגאָריע:שטעט אין אייראפע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
ליכטנשטיין

די **פרינציפאליטעט פון ליכטנשטײן** () איז אַ פּיצל-קלײן לאנד איינגעשלאסן לאנד אין מיטל-אײראָפּע. זי האט א גרענעץ מיט דער שווייץ צו מערב און עסטרייך צו מזרח. איר שטח איז 160&nbsp;קוואדראט ק"מ און זי האט א באפעלקערונג פון בערך 35,000. איר הױפּטשטאָט איז װאַדוץ. 
דער פּרינץ פון ליכטענשטײן הייסט האַנס-אַדאַם דער צװײטער.

די ליכטנשטיין דינאסטיע, פון וועמען די פרינציפאליטעט האט איר נאמען, שטאמט פון שלאס ליכטנשטיין גאנץ ווייט און אונטער-עסטרייך, וואס האט געהערט צו אדער משפחה פון לכה"פ יאר 1140 ביזן 13טן יארהונדערט, און אויך זייט 1807. במשך די יארן האט די דינאסטיע געקויפט גרויסע שטחים אין מעהרן, אונטער-עסטרייך, שלעזיע, און סטיריע.

די פרינציפאליטעט איז געשאפן געווארן אין 1719.

ליכטנשטיין איז א מיטגליד אין דער אייראפעאישער פרייהאנדל אסאסיאציע.

## וואלוטע 
* שווייצער פראנק

## מיליטער 
ליכטנשטיין האט נישט קיין מיליטער.

קאַטעגאָריע:לענדער אין אייראפע
אהקלענד גראמאטישע שולע

[left|thumb|250px|דער הערליכער געבוי לויטן *[ספאנישער מיסיאנערישער* סטייל ארכיטעקטור.]]
**אהקלאנד גראמאטישע שולע** איז א בלויז פאר יינגלעך היסטארישע געביידע שולע אין *אהקלענד, ניו זילאנד*. פאר יינגלעך פון 9 ביז 13 יאר. עס האט אויך א דארמיטארי פאר דרויסנדע תלמידים זיך אויפהאלטן דארטן.

דאס איז פון די גרעסטע שולעס אין ניו זילאנד, אבער איר אייגענאריגקייט איז וועלט באוואוסט צוליב איר רייכן ארכיטעקטור געבוי. אויך האט דער געביידע אין פארענט א שולד פון אלע תלמידים לענגאויס איר היסטאריע וואס האבן געגעבן זייער לעבן אין מיליטער ביי מלחמות.
קאטעגאריע:שולעס
קאטעגאריע:ניו זילאנד
חיים זאנוויל אבראמאוויטש

רבי **חיים זאַנוויל אבראמאוויטש** (געבוירן ה'תרנ"ח אדער ה'תרס"ב - כ"ד תשרי ה'תשנ"ו), דער ריבניצער רבי, איז געווען באוואוסט אלס א פועל ישועות.

## לעבנסגעשיכטע 
ר' חיים זאנוויל איז געבוירן צו זיין פאטער ר' משה, און מוטער יוטא ציפורה, אין באטאשאן, רומעניע, אין תרס"ב. ער איז געווען א חסיד פון דעם שטעפאנעשטער רבי, הר"ר אברהם מתתיהו פרידמאן.

פילע אינטערעסאנטע לעגענדעס און וואונדער הערט מען פון זיין לעבן און שאפן, ער איז געווען פארעכענט אלס אן הייליגער געטליכער מאן א קדוש וטהור וואס האט זיך מוסר נפש געווען אין  קאמוניסטישן רוסלאנד צו טון מצוות און מל'ען אידישע קינדער אונטער די גרעסטע סכנות.

ער איז ארויסגעקומען פון רוסלאנד תשכ"ט קיין ירושלים, וואו ער האט געוואוינט אין קרית מאטערסדארף. נאך עטלעכע יאר האט ער זיך געצויגן אין אמעריקע.

די ערשטע צייטן האט ער זיך אויפגעהאלטן אין מיאמי. שפעטער האט ער זיך געצויגן קיין ברוקלין, אין קרוין הייטס, ער האט געוויילט א תקופה אין סיגעיט, דערנאך בארא פארק ,ווי אויך א תקופה און לאס אנדזשעלעס, און נאך פלעצער, אבער דערנאך האט ער זיך באזעצט אין מאנסי, און געווארן באקאנט אלס א גרויסער רבי.  

ער איז אויכעט געווען א גרויסער מוהל, ביז שנת תשמ"א האט די רבי ג"מל"ט טויזענטער קינדער, 

אין אמעריקע האבען אים צו געהאלפען צוויי באוויסטע מוהלים, הרב אברהם הכהן ראמי קאהן זצ"ל באוויסט אלטץ מחבר ספר "ברית אברהם הכהן" זייענדיג זייער א נאנטער מקורב און שטוב מענטש פון דער צדיק, ווי אויכעט הרב החסיד רבי יעקב מרדכי וויינבערגער זצ"ל דער באוויסטער וועלט'ס מוהל מומחה,  

א שוחט, א רב, א רבי, אלעס האט ער געדאווענט פאר די עמוד ער האט געפאסט גאנצע טעג, ער האט מרבה געווען צו גיין אין מקווה. 

אידן פארציילן מופתים און וואונדער וואס ער האט געזען האבנדיג אפענע אויגן צו זען אלץ. 

הרב עזריאל טויבער האט אים פיל געהאלפן ארויסברענגענדיג דעם רבי פון רוסלאנד ווי אויך ראמי קאהן—ער שילדערט פיל אין זיין ספר וועגן אים, מרדכי בן דוד האט פיל זיך געדרייט ביי אים און נאך פארשידענע עסקנים. צווישן זיינע גבאים זענען געווען יחזקי' האפמאן, יצחק תהילים, אברהם שעהנוואלד, אברהם הערש גליק, ארי' געלדצעלער, יואל יואלי'ש קרויס (ב"ר שלמה אריה), הערשל וועג און משה בערקאוויטש משב"ק.

נאך זיין פטירה האט די ת״ת תשב"ר זיך אנגעהויבן צו צו רופן נחלת חיים ריבניץ אויף זיין נאמען, וואס ווערט געפירט פון הרב חיים פלאהר. דער מוסד איז על טהרת הקודש מ'נעמט נישט קיינע פראגראמען נאר ריינע געלט.
אזוי אויך איז דא מערערע מוסדות און קהלות און ציבורישע אדער פריוואטע ארגעניזאציעס וואס רופן זיך אויף זיין נאמען.

צו זיין ציון שטראמען אידן אין די  טויזנטער, אלע טעג פון יאר, ס'כמעט נישטא א צייט דורכ'ן גאנצן יאר, טאג און נאכט, וואס ס'זאל זיין ליידיג פון מענטשן דארט, ממש ארום דער זייגער.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:רומענישע יידן
קאַטעגאָריע:מוהלים