open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
יחזקאל ראבינאוויטש

רבי **יחזקאל הכהן ראבינאוויטש** ( ה'תרצ"ב - כ"ט נאוועמבער 1910 ) איז געווען דער דריטער רבי פון די ראדאמסקישע חסידים .

## ביאגראפיע 
געבוירן אין ראדאמסק צו רבי אברהם יששכר בער ראבינאוויטש, א זון פון רבי שלמה הכהן ראבינאוויטש .

הרב ראבינאוויטש האט געדינט אלס רב אין שטעטל נאוואפאלא. נאכן פטרה פון זיין טאטע, אין יאר תרנ״ב, האט ער אנגעפילט זײן ארט, אלס רבי . ער איז געווען א דיאבעט ווי זיין פאטער, און איז געשטארבן אין שפיטאל  י"ח חשון תרע"א אין עלטער פון 48 [1] אזוי ווי זיין פאטער. [2] טויזנטער האָבן זיך באַטייליגט ביי זײַן לוויה. [3]

זיין חיבור "כנסת יחזקאל" איז געדרוקט געווארן נאך זיין פטירה אין יאר תרע"ג. זיין ארט איז אריבערגעגאנגען צו זיין זון, רבי שלמה חנוך, נאך א זון, רבי אלימלך אריה, איז געווען דער איידעם פון רבי יעקב בידערמאן פון שידלאוו און ומילא מקומו פון די רבנות ואדמו"רות. דערמארדעט אין מאַוטהאַוסען . רבי יחזקאל'ס איידעם איז געווען רבי משה פון קראסנא . [4] [5] [2]

## פונדרויסנדיק לינקס 
* יחזקאל בן אברהם ישכר רבינוביץ הכהן, דף שער בספרייה הלאומית

## מאַרדזשאַנאַל הערות 
קאַטעגאָריע:פוילישע רבנים
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם
וועלוויטשיאַ

קליין|281x281פיקס
***וועלוויטשיאַ*** איז אַ מאָנאָטיפּיק מין (דאָס איז, אַ מין וואָס כּולל אַ איין דערקענט מינים) פון גימנאָספּערם, די איינציקע דיסקרייבד מינים איז די אָפּשיידנדיק וועלוויטשיאַ מיראַביליס, ענדעמיק צו די נאַמיב מדבר אין נאַמיביאַ און אַנגאָלאַ.

*
קאָעלאָ

**קאָעלאָ** (דער פּאָרטוגעזישער אויסדרוק: [ku'eʎu]) איז אַ פּאָרטוגעסיש פאַמיליע פון ייִדישן אָנהייב וואָס מיינט "קאָניט". די קאָעלאָס זענען אַ היסטאָריש באַוווסטע סעפאַרדישע ייִד משפּחה מיט קשר צו די אַמאָל פּראָוספּרינדיקע ייִדישע קהילות פון ספּאַין און פּאָרטוגאַל (קאָימבראַ און אַרומיקע געגנטן). די משפּחה־היסטאָריע איז טיף פֿאַרבונדן מיט די רודפֿונג, וואָס די ייִדן האָבן דערגייערט בעשאַס די אינקוויזיציע אין פּאָרטוגאַל. צאצומיקער מיטן פאַמיליע קאָעלאָ זענען, אָדער זענען מסתּמא פון ייִדישן אָנהייב. באַטייטיק מענטשן מיט דעם פאַמיליע אַרייַנננעמען:

* אַרנאַלדאָ סעזאַר קאָעלאָ, בראַזיליאַן פֿוטבאָל אַרפיער
* בענטאָ קאָעלאָ דאַ סילוועיראַ (ש. 1630-1708), פּאָרטוגאַליש מאָלער
* קאַרלוס קאָעלאָ, פּאָרטוגאַלע פּאָליטיקער
* קאַרלוס פּינטאָ קאָעלאָ, פּאָרטוגאַלער זשורנאַליסט, שרייבער, פאָטאָגראַפֿער און מידיאַ פּראָפֿעסאָר.
* קלייר קאָעלאָ, אַוסטראַליאַן פוטבאָל (סאָקקער) שפּילער
* דאָראָטהעאַ קאָעלאָ, אַמעריקאַנער שפּיל ווייַזן האָס
* דואאַרט קאָעלאָ, פּאָרטוגאַלע אײבער און קאָלאָניאַלער אַדמיניסטראַטאָר
* דייגאָ ראָשאַ קאָעלאָ, בראַזיליאַן פוטבאָל שפּילער
* אדווארדו טײַקסעיראַ קאָעלאָ, מאַקער פֿון קאָמיקס־באָכער
* אדווארדו פראדאָ קאָעלאָ, פּאָרטוגעזיש שרײַבער, זשורנאַליסט, קאָלומניסט און אוניווערסיטעט פּראָפֿעסאָר.
* אליאן קאָעלאָ, בראַזיליאַן סאָפּראַנאָ
* אלזאָ קאָעלאָ, בראַזיליאַן פֿוטבאָל שפּילער
* יוועלינאַ קאָעלאָ, פּאָרטוגאַלע קוינסטלער
* פאַביאַן קאָעלאָ, אורוגווייאַן פֿוטבאָל שפּילער
* גאַספּאַר קאָעלאָ, פּאָרטוגאַלעזישער יאָשקע
* גונשאַלאָ קאָעלאָ, פּאָרטוגאַזישער ויספאָרשער
* הענריק מאַקסימיאַנאָ קאָעלהאָ נעטאָ, בראַזיליאַן שרײַבער, פּאָליטיקער און פּראָפֿעסאָר
* הומבערטאָ קאָעלאָ, פּאָרטוגאַליש פוטבאָל שפּילער
* דזשאַמע לואיז קאָעלאָ (1916-2013), בראַזיליאַן רוימער קאַטהאָליקער אַרטשיפּשאָפּ
* דזשאַקסאָן אַוועלאַנאָ קאָעלאָ, קאַמאַנלי באַוווסט ווי דזשאַ, בראַזיליאַן פוטבאָללער געבוירן 1986
* דזשאַקסאָן קאָעלאָ סילוואַ, בראַזיליאַן פוטבאָללער
* זאָזע דיאַס קאָעלאָ, פּאָרטוגאַזיש מאָלער און סקולפּטאָר
* זאָזע דאַ סילוואַ קאָעלאָ, גאָאַן קאַטהאָליק שרײַבער
* זאָזעף קאָעלאָ, בריטישער פּאָעט און קינדער־בוך־אַוטער
* מאַנועל ראָדריגעס קאָעלאָ, פּאָרטוגאַזישער אָרגאַניסט און קאָמפּאָזיטאָר
* מאַריאַ דע בעלם ראָזעיראַ מאַרטענס קאָעלאָהאָ הנריקס דה פּינאַ, פּאָרטוגעזישער פּאָליטיקער
* מאריאָ קאָעלהאָ פּינטאָ דע אַנדרעד, אַנגאָלער פּאָעט און פּאָליטיקער
* ניקאָלאַו קאָעלאָ, פּאָרטוגאַזישער ויספאָרשער
* נונו אַנדרע קאָעלאָ, פּאָרטוגאַליש פוטבאָללער
* נונו מיגל פּראַטאַ קאָעלאָ, פּאָרטוגאַליש פוטבאָללער
* פּאַלאָ קאָעלאָ, בראַזיליאַן ליריקער און ראָמאַניסט
* פאולאָ דע אַלמעידע קאָעלאָ, פּאָרטוגאַזיש פּאַראַלאַמפּיק אַטלעטיקער
* פּעדראָ פּאַסאָס קאָעלאָ, פּאָרטוגאַלע פּאָליטיקער און פּרעמיער מיניסטער
* סאַראַ פּינטאָ קאָעלאָ, פּאָרטוגאַליש שרײַבער און דראַמאַוטער
* טוני קאָעלאָ, אַמעריקאַנער קאָנגרעסמאַנער

## זען אויך 
* ענגענהיראָ קאָעלאָ, אַ מיוניסאַפּאַלאַטי אין סאַו פּאַולאָ שטאַט אין בראַזיליע.
* פּעדראָ מאַנועל אָליוועיראַ מאַרטינס (געבוירן 1988), באַוווסט ווי קאָעלאָ, פּאָרטוגעזיש פוטסאַל שפּילער
* קאָנעדזשאָ, אַ שפּאַניש-שפּראַכיק פאַמיליע, וועריאַנט פון קאָהעלאָ 

## רעפערענצן 
[1] ברין, בנימין, (2014) אמנדה הרברט

[2] תן שם לשורשים שלך: דוח ניתוח שמות. (נ.ד). תן שם לשורשים שלך.
קאַטעגאָריע:שמות משפחה ביהדות ספרד ופורטוגל
וואַלדמאַיער

וואַלדמעיר איז אַ פאַמיליע פון שווייצער דייַטש, דייַטש און ייִדישע אָנהייב וואָס מיטל "וואַלד מייַאָר". באַטייטיק מענטשן מיט דעם פאַמיליע אַרייַנננעמען:

* מאַרי-לוס וואַלדמעיר (געבוירן 1960), פראנצויזיש אַלפּיין סקיער
* מאַקס וואַלדמאַיר (1912-2000), שווייצער אַסטראָנאָם
* טעאָפֿילוס וואַלדמאַיר (1832-1915), שווייצער קוואַקער־מיסיאָנער

## רעפערענצן 
1. iGENEA. (2024). פאַמיליע Waldmeyer: טייַטש און אָנהייב. iGENEA. 
https://www.igenea.com/en/surnames/w/waldmeier
קאַטעגאָריע:שמות משפחה אשכנזיים
בלוי דזשיי

**די בלוי דזשיי** (Cyanocitta cristata) איז אַ פּאַסטערין פויגל אין דער משפּחה קאָרווידאַע, געבוירן אין מזרח צפון אַמעריקע

*
גאַדזשאַג פּעשטקאָה

Gajg-e Poshtkuh (פּערסיש:  گجگ پشتکوه , אויך ראָמאַנייזד ווי Gajg-e Poshtkouh און Gojg-e Poshtkuch; אויך באקאנט ווי Govājag-e Pāpar)[1] איז אַ דאָרף אין פּאָשטקוה-ע שאַמיל پشتکوشمیل  אין שאַמיל רוראַל דיסטריקט, שאַמיל דיסטריקט, באַנדאַר אַבאַס קאָונטי, האָרמאָזגאַן פּראַווינס, יראַן. ביי די 2006 צענזוס איז איר באפעלקערונג געווען 153, אין 39 פאמיליעס

## דער עולם 
ביי די 2006 צענזוס איז איר באפעלקערונג געווען 153, אין 39 פאמיליעס. 

## רעסאָורסעס 
https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1385/results/all/22.xls.

"Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006)"
קאַטעגאָריע:קאארדינאטן אויף וויקידאטן

http://geonames.nga.mil/namesgaz/
התקופה הגדולה

***התקופה הגדולה*** איז א ספר פון הרב מנחם מענדל כשר זצ"ל וועגן מדינת ישראל און איר שייכות מיטן אתחלתא דגאולה. רב כשר טיינעט אז ציוניזם שטיצט אידישקייט, און האט שרשים פון די טעג פון דעם ווילנער גאון און די פרושים. דער ספר נעמט אריין דער ספר **קול התור** פון ר' הלל ריוולין פון שקלאוו, א תלמיד פונעם גר"א. 

התקופה הגדולה שטעלט אויס אן אפענטפער צו ר' יואל טייטלבוים'ס ויואל משה.

* התקופה הגדולה באנד א
* התקופה הגדולה באנד ב
קאַטעגאָריע:ספרים
מעליללא

**מעליללא** איז אן אויטאנאמישע שפאנישע שטאט וואס געפינט זיך אין צפון אפריקע, אויפן בארטן פונעם מיטלענדישן ים אויפן צפון גרעניץ מיט מאראקא . לאָוקייטאַד אין די האַרץ פון די ריף געגנט, עס איז שטוב צו אַ באַפעלקערונג פון 85 493 באוווינער ( INE 2023)  און גיט פאַרשידן באַזונדער פֿעיִקייטן ווי אַ רעזולטאַט פון זייַן דזשיאַגראַפיקאַל שטעלע און זייַן געשיכטע, סיי אין דער זאַץ פון זייַן באַפעלקערונג און אין זייַן עקאָנאָמיקלי און אין איר קולטור, דער רעזולטאַט פון די קאָויגזיסטענץ פון קריסטן, מוסלימס און אידן זינט די siglo XIX . s

עס יקסטענדז איבער וועגן 12 km² אין די מזרח טייל פון Cape Tres Forcas . עס גרענעצט דורך ים מיט די אַלבאָראַן ים (צו מזרח) און מיט מאָראָקקאָ דורך לאַנד, ספּאַסיפיקלי מיט די קאַמיוניז פון מאַריגואַרי און פאַרדזשאַנאַ צו די צפון און מערב און מיט די שטאָט פון Beni Enzar צו די דרום. עס איז אויך אַרייַנגערעכנט אין די נאַטירלעך דזשיאַגראַפיק געגנט פון גועלייַאַ .

עס האט אַ פעסטונג, Melilla La Vieja, געבויט צווישן די XVI און XVIII סענטשעריז, יקוויפּט מיט ווערכאַוסיז, סיסטאַנז, באַסטשאַנז, מאַץ, פאָרץ, קאַוועס, מינעס, טשאַפּעלס (איינער פון זיי, די בלויז גאָטהיק רעליגיעז אַרבעט אין אפריקע) און האָספּיטאַלס, וואָס מאַכן עס די מערסט פולשטענדיק אויף דעם ברעג פון די מעדיטערראַנעאַן, באַזונדער פון די נעאָמעדיוואַל יקסטיריער פאָרץ, געבויט אין די siglo XIX . די אַרקאַטעקטשעראַל העריטאַגע פון דער שטאָט, לאָוקייטאַד אין די אַזוי גערופענע Ensanche פון Melilla, איז געהאלטן איינער פון די בעסטער עקספּאָנענטס פון די שפּאַניש מאָדערניסט סטיל פון די פרי  XX .  

## פונדרויסנדיק לינקס 
* Sitio web oficial de la ciudad autónoma de Melilla
* Portal de turismo
קאַטעגאָריע:ארטיקלען וואס פעלן מקורות
ארי רייך

**ארי רייך** איז א ילד הפלא פון ארץ ישראל, וואס ביז די יאר פון זיין בר מצווה פלעגט ער זינגען ביי שמחות און מסיבות און דאס גלייכן,

ער פלעגט זינגען זייער אסאך מיט מלכות קווייער, 

ער איז געבענטשט געווארן מיט זייער א הארציגע און ריינע נשמה'דיגע קול און סטייל פון זינגען, ער פלעגט זינגען באקאנטע ערליכע חסידישע ניגונים, ווי למשל די ניגונים:

כרחם אב - דודי קאליש

יומם - סקולענע רבי 

משכיל לדוד - משה גאלדמאן

נשמה ווי בוזטו

והנה השם נצב עליו - אשר ישעי' רויזענבוים 

רבון העולמים - פנחס ברייער

נישט ווייט צו גיין -יוסעלע ראזענבלאט

דוד ובנו - פנחס מרדכי וועבער  

דוד המלך - משולם גרינבערגער

סעודה'ניו - יוסעלע ראזענבלאט

מגדול ישועות - משה גאלדמאן און נאך אסאך

ער האט ארויסגעגעבן א אלבום מיט'ן נאמען ארי שבחבורה 

לינקס:
קולטור-ליגע

די **קולטור ליגע** איז געווען א וועלטלעכע יידישע ארגאניזאציע וואס איז געגרינדעט געווארן אין קיִעוו אין 1918 צו שטיצן אונטער יידישע ליטעראטור, יידישע טעאטער און יידישע קולטור. די קולטור־ליגע איז געװען טעטיק אין אוקראַיִנע אין די ערשטע יאָרן נאָך דער רוסישער אָקטאָבער־רעװאָלוציע

## געשיכטע 
נאָך דער רוסישער רעוואָלוציע אין 1917 האָט זיך אָנגעהויבן אַ בירגער קריג אין דער רוסישער אימפעריע און אוקראַיִנע, וואָס האָט געפֿירט צו עטלעכע מאַכט ענדערונגען אין קיִעוו און פּאָגראָמען און בלוטיקע רציחות אױף ייִדן, הונגער און מגפֿות איבער גאַנץ אוקראַיִנע. אין דער צייט פון דער צענטראלער ראדא איז אוקראינע געווען ליבעראליזירט און דעמאקראטיזירט, וואס האט אויך פארשפרייט גלייכליכע רעכטן פאר יידן.
קליין|  דער דעקל פון דער גראפיק זעריע פון על ליסיצקי. די זעריע הייסט "חַד גַדְיָא" און איז געווען אַרויסגעבן געווארן אין 1919.
די *קולטור-ליגע* איז געגרינדעט געוואָרן דעם 15טן יאַנואַר 1918 אין קיִעוו. איר ציל איז געװען איבערצומאַכן דאס ייִדישע פאלק אין אַ שעפֿערישע גלות-פֿאָלק מיט ייִדיש װי איר נאַציאָנאַלע שפּראַך. צוליב דעם האָט די „קולטור־ליגע‟ אױפֿגעבױט אַ סך לאָקאַלע, רעגיאָנעלע און טראַנס־נאַציאָנאַלע אָרגאַניזאַציעס, למשל ביבליאָטעקן, קינדער־גאָרטנס, פֿאַרלאַגן, צײַטשריפֿטן, טעאַטערס און כּלערלײ שעפֿערישע פֿאַרבאַנדן.  
קאַטעגאָריע:יידישע ארגאניזאציעס
שוואַרץ מאַמבאַ

קליין|387x387פיקס
**די שוואַרץ מאַמבאַ** (Dendroaspis polylepis) איז אַ זגאַל פון העכסט גיפט שלאַנג וואָס געהערט צו דער משפּחה עלאַפּידאַע. עס איז געבוירן אין טיילן פון סאַב-סאַהאַראַן אפריקע. ערשטער פאָרמאַל דיסקרייבד דורך Albert Günther אין 1864, עס איז די צווייט-לאָנגעסט גיפט שלאַנג נאָך די מלך קאָבראַ; דערוואַקסן ספּעסאַמאַנז בכלל יקסיד 2 עם (6 פט 7 אין) און קאַמאַנלי וואַקסן צו 3 עם (9.8 פט). ספּעסאַמאַנז פון 4.3 צו 4.5 עם (14 צו 15 פט) האָבן שוין געמאלדן. זייַן הויט קאָליר וועריז פון גרוי צו טונקל ברוין. דזשוווענילע שוואַרץ מאַמבאַס טענד צו זיין פּאַלער ווי אַדאַלץ און דאַרקאַן מיט עלטער. טראָץ דעם פּראָסט נאָמען, די הויט פון אַ שוואַרץ מאַמבאַ איז נישט שוואַרץ; די קאָליר נאָמען באשרייבט אלא די ין פון זייַן מויל, וואָס עס דיספּלייז ווען געפיל טרעטאַנד.
בזשאָרק

בזשאָרק איז זינגערין פֿון איסלאַנד  

קאַטעגאָריע:דאנס זינגערס
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
וויקיפעדיע און אנטיסעמיטיזם

די שייכות צווישן **וויקיפּעדיע און אנטיסעמיטיזם** אָפּשפּיגלט אַ וואַקסנדיקע אינטערעסע אין דער היינטיקער פאָרשונג. די הויפּט-פאָקוס פון פאָרשונג באַהאַנדלט דעם באַהאַנדלונג פון היסטאָרישע ענינים, די צוגאַנג פון ניצערס צו אַרטיקלען וואָס האָבן צו טאָן מיט אנטיסעמיטיזם, און אירע נייטראַליטעט פּאָליטיק.

### אַ כללדיקע איבערבליק
פֿאַר פאָרשער ווערט וויקיפּעדיע אַנגענומען ווי אַ פּלאַטפאָרמע, וווּ קאָנטראָווערסיעלע טעמעס ווערן דיסקוטירט און רידזשענערירט, און ווי אַ אָרט פֿאַר קולטורעלער אויסדרוק. וויקיפּעדיע-רעדאַקטאָרן ווערן באַשריבן דורך חורבן-פֿאָרשער ווי אַזעלכע וואָס שטעלן כּוונהדיק אַרײַן פאַרקרומטע און פארמיטטע מיינונגען אין דער געשיכטע פֿון דעם חורבן.

די דיסקוסיעס צווישן ניצערס אין וויקיפּעדיע-שמועס בלאַטלעך גייען אָפט ווייטער פון אַ פּשוטע פאַקטישע רעפּרעזענטאַציע, מיט אָנטיילנעמערס וואָס שאַפֿן אַ קולעקטיווער זכּרון, וואָס קען אַרײַננעמען זכּרון פֿון היסטאָרישע טראַוומאַטישע געשעענישן ווי דער חורבן.

סעלעקטיווער פֿריימינג קומט אויך פֿאַר, ווי אין דעם ווייניקער באַקלאָג פון אידישע ליידן אין אַרטיקלען וועגן מאַסן-מאָרד אָרטער. די רעדאַקטיר-פּאָליטיק פֿון וויקיפּעדיע ערלויבט די שאַפונג פֿון אַרטיקלען מיט אַנטיסעמיטישע נטיות, וואָס רעדאַקטאָרן פרובירן צו לייזן דורך אַן אויסמעקן פּראָצעס.
אין אַנדערע פֿאַלן זענען געווען אָנשטרענגונגען צו אויסמעקן אַנטיסעמיטישע מיינונגען פון באַוואוסטע פּערזענלעכקייטן. צוזאַמען מיט דעם, דער עפֿענער סטרוקטור פון וויקיפּעדיע מאכט מעגלעך "רעדאַקטיר-מלחמות" צווישן פאַרשידענע אינטערעס-גרופּעס.

אַנטיסעמיטישע מיינונגען ווערן אָפֿט געזען אין וויקיפּעדיע אַרטיקלען וועגן אידישע טעמעס אין נישט-ענגלישע ווערסיעס פון וויקיפּעדיע.
צו ביישפּיל, מיינונגען וואָס ווערן אויסגעדריקט אין אַנטיסעמיטישער ליטעראַטור ווערן אָפֿט געשטעלט ווי אַ לעגיטימע היסטאָרישע פּערספּעקטיוו.
אין געוויסע פֿאַלן ווערן בלאַטלעך וועגן פּאָפּולערע פּערזענלעכקייטן מיט אַנטיסעמיטישע מיינונגען דערהייַנטיקט מיט אַ מכובּעדיקן טאָן.
אנדערע רעדאַקטאָרן האָבן פּרובירט צו מעקן דערמאָנונגען וועגן דער אידישער אָפּשטאַם פון באַוואוסטע פיגורן צו רעדוצירן אידישע אידענטיטעט אין באַקאַנטע פיגורן, וואָס אָפּשפּיגלט די געשיכטע, ווערטלעך און חששות פון די רעדאַקטאָרן.

עס זענען אויך געווען אָנגעזאָגט וועגן די אנטוויקלונג פון אַנטיסעמיטישע געפילן אין וויקיפּעדיע אַרטיקלען.

### די נייטראַליטעט און טעמאַטישע טענדענצן
פאָרשער וואָס האָבן זיך פארנומען מיט אנטיסעמיטיזם אין וויקיפּעדיע האָבן זיך אָפֿט קאָנצענטרירט אויף סיסטעמאַטישע נטיות און נישט אויף בכוונה אַנטיסעמיטישע אַקטן.

מילדער סטריאאָטיפּן וואָס באַשייַנען אידן ווי "מלומד", "קולטור" און "ירושה" זענען אָפֿט ארויסגעבראַכט, אָבער ניט ראַר ווי סעלעקטיווע, פאָליטישע טערמינען ווי "לאָביע" אָדער "קאָנספּיראַציע", וואָס שאַפֿן אַ נעגאַטיוועע פריימינג.

### פֿאַרשידענע פראבלעמען
אַנדערע פראבלעמען אַרייַננעמען אַנטיסעמיטישן וואַנדאַליזם, שאַפונג פֿון חשבונות מיט אנטיסעמיטישע נעמען,

### רעאַקטיאָן פון וויקיפּעדיע
אין 2023 האָט וויקיפּעדיע'ס אַרביטראַציע קאָמיטעט באַשלאָסן צו פאַרקלענערן די אַקסעס פון צוויי רעדאַקטאָרן נאָך זיכּרונג אַנטיסעמיטישע אַקטן.

## רעפערענצן
בלינד טייפּינג

**בלינד טייפּינג** איז שנעל און פּינטלעך טייפּינג אויף די קלאַוויאַטור, אָפט מיט אַלע צען פינגער אין אַמאָל, אָן קוקן בייַ די קלאַוויאַטור. עס אַלאַוז איר צו ויסמיידן וויזשאַוואַל קאָנטראָל פון די שליסלען ווייַל די פינגער אויטאָמאַטיש געפֿינען די רעכט אותיות, וואָס זייער ספּידז און ימפּרוווז עפעקטיווקייַט.

## די הויפּט אַדוואַנידזשיז 
* גרעסער גיכקייַט: דאַנק צו די אָטאַמאַטיק שליסל דערגייונג, די בלינד טייפּינג אופֿן אַלאַוז איר צו דריקן שליסלען פיל פאַסטער ווי ניצן אנדערע מעטהאָדס.
* רידוסט מידקייַט: איר טאָן ניט האָבן צו קעסיידער קוק אויף די קלאַוויאַטור. דאָס ראַדוסאַז אויג און האַנט מידקייַט, וואָס איז ספּעציעל וויכטיק פֿאַר די וואס פאַרברענגען אַ פּלאַץ פון צייט בייַ די קאָמפּיוטער.
* ימפּרוווד אַקיעראַסי: רעגולער פירונג פון בלינד טייפּינג ימפּרוווז טייפּינג אַקיעראַסי באטייטיק, וואָס איז ספּעציעל וויכטיק ווען איר אַרבעט אויף וויכטיק דאָקומענטן.

## לערנען די בלינד טייפּינג אופֿן 
צו בעל דעם מעטאָד פון בלינד טייפּינג, עס זענען פילע אָנליין קאָרסאַז, אַפּלאַקיישאַנז און לערערס וואָס העלפֿן צו קריגן דעם בקיעס. עס איז וויכטיק צו געדענקען אַז רעגולער פיר און געדולד זענען נייטיק צו דערגרייכן הויך רעזולטאַטן.
אליהו יוסף ראבינוביץ

**רבי אליהו יוסף ראבינאוויטש** (1355-13 אין חשוון 1311) איז געווען דער אדמו"ר פון ליניץ- באפאלא, אין די פאראייניגטע שטאטן.

## זיין לעבן געשיכטע 
ער איז געבוירן געווארן אין יאר ה'תש"ה אין דער שטעטל ליניץ אין פאדאליע (היינט אוקראינע ) צו רבי גדליהו אהרן פון ליניץ , זון פון "חן אהרן", און צו זיין מוטער הרבנית ביילא, טאכטער פון רבי שמואל אברהם אבא שפירא פון סלאוויטא . ער האט געהייראט פייגה, די טאכטער פון רבי משולם זושא אויערבאך (דער איידעם פון רבי יעקב ישראל פון טשערקאס ) בזיווג שני האט ער חתונה מיט חיה, די טאכטער פון רבי יעקב יצחק פון מאקאראוו . ער האט זיך באזעצט אין דער שטאט קישינב וואו ער האט געלערנט תורה און זיך קעגן אננעמען א תורה עמדה. געלערנט אין חברותא מיט זיין שוואגער רבי מרדכי דוב פון הערנשטייפעל.

ער האט אימיגרירט קיין די פאראייניגטע שטאטן נאך די קישינאו אומרוען אין 1777, און האט זיך באזעצט אויף דער לאוער איסט סייד אין מאנהעטן אין 1777, איז ער אריבערגעפארן קיין באפאלא, וואו ער האט געדינט אלס רב אין דער "ברית שלום-פעלקער פון רוסלאנד" אויף דזשעפערסאן סטריט.

רבי אליהו יוסף האט גערופן צו די חכמי וגאוני דורו זיך אריינצושטעלן אין די פראבלעם פון די עגונות וואס האבן זיך פארמערט אין יענע טעג אין אמעריקע נאך דער ערשטער וועלט מלחמה, און האט פארגעשלאגן צו נוצן דעם הלכהדיגן לייזונג פון פטור פון קידושין. מכוח דעם כלל "כל בית המקדש נמצא במקום קדוש", וואס זאגט אז אין געוויסע פאלן האבן די חכמים די כח צו אפזאגן קידושין, אבער זיין הצעה איז נישט אנגענומען געווארן.

ער איז נפטר געווארן אין יאר 1991 און איז באגראבן געווארן אין דער אידישער בית החיים 'ברית שלום' אין באפאלא ער איז געווען דער ערשטער חסידישער רבי וואס איז באגראבן געווארן אויפן ערד פון אמעריקע. ער האט איבערגעלאזט זיין זון, רבי מרדכי דוב (בער).

אין זיין יארצייט טוען זיך באטייליגן טויזענטער מענטשן פון איבעראל צו זיך אויסבעטן ביים צדיק פון אמעריקע
עסאָטעריזם

קליין|354x354פיקס|די קריסטלעכע מיסטיק Hildegard von Bingen : *Liber Divinorum Operum* - "ספר פון די געטלעך טרוטס"; פּרעזענטירונג פון אַ זעאונג פון מענטש ווי אַ טייל פון די קאָסמאָס
**עסאָטעריזם**  ( אין גריכיש, **εσωτερική**, פאַרבאָרגן, סוד וויסן) איז אַ קאָלעקטיוו באַגריף פֿאַר אַ ברייט ספּעקטרום פון אַספּעקץ פון לעבן און "סוד לערנונגען", וואָס ונטערשטרייַכן די רוחניות אַנטוויקלונג פון דעם יחיד, אָבער עס איז נישט פאקטיש וועגן רעליגיע אין אַ ענג זינען.

דער פּראָסט זאַך אין די פאַרשידן לערנונגען איז אַז זיי יבערנעמען די עקזיסטענץ פון פאָרסעס און ינפלואַנסיז אנדערע ווי די וואָס קענען זיין געמאסטן אין נאַטור וויסנשאַפֿט און אַזוי זיי באַטראַכטן די וויסנשאפטן און די טראדיציאנעלן רעליגיאָנס ווי באגרענעצט צו פֿאַרשטיין די וועלט.אזוי שטייט די עסאָטערישע טראכטן אין סתירה צום וויסנשאפטלעכן בילד.
אפאפיס (אסטערויד)

**99942 אַפאפֿיס** איז אן אַסטערויד וואס איז אנטדעקט געווארן אין 2004 אין דער קיט פיק אבסערוואטאריע. זיין דיאַמעטער איז 325 מעטער און זיין וואָג איז 27 מיליאן טאָנען. אַפּאָפֿיס וועט דערנענטערן זיך צו דער ערד אום 13טן אַפריל 2029, דורכגיין אין אַ ווייַטקייט פון בערך 31,000 קילאמעטער, וואָס איז צען מאָל נענטער ווי די לבנה. דער אסטערויד איז אינטערעסאנט פאר וויסנשאפטלער, ווייל זיין ליכטיגקייט וועט דערגרייכן א קענטיק גרייס פון 3.1, און עס קענען זיין געזען מיט די נאַקעט אויג. אָבער, ווייַטער אויספארשונגען האבן באשטעטיקט אַז די מעגלעכקייט פון אפאפֿיס שלאָגן די ערד אין 2029, אדער 2036 איז זייער קליין.

קאַטעגאָריע:אסטערוידן
ברעג פּילקע

א **ברעג פּילקע** איז אַ ינפלייטאַבאַל פּילקע פֿאַר ברעג און וואַסער שפּילערייַ. זייער גרויס גרייס און לייטנאַס דאַרפן קליין מי צו פאָרן זיי.

זיי זענען געווארן פאָלקס אין די ברעג-טעמאַט פילמס פון די 1960 ס סטאַרטינג אַנעט Funicello און Frankie Avalon. די פֿילמען אַרייַנננעמען ביטש פּאַרטיי, מוסקל ביטש פּאָרטיי, ביטש בלאַנט בינגאָ און ווי צו סטאַפּ אַ ווילד ביקיני. 

## פּלאַן 
פּלאַזשפּילקעס בייטן זיך פון גרייס פּאָרטאַטיוו ביז מער ווי 3 פוס (0,91 עם) אין דיאַמעטער און מער. זיי באַשטייען געוויינטלעך פון ווייכע פּלאַסטישע שטיקער לאַנגפאָרמיק, און צוויי רונדע ענדשטיקער, איינע ווענטיל באַשטימט פאַרן אַערירן מיט מויל אָדער פּאָמפּע. אַ געמיינזאַם פּלאַן איז ווערטיקאַלע האַרטקאָליר סטריפּס אַלטערנאַטיוו מיט ווייסע סטריפּס. עס זענען אויך פילע אַנדערע פּלאַנען, וואָס אַרייַננעמען, אָבער ניט באַגרענעצט צו, פּשוטע פּלאַזש פּלאַנען אין אַן איינציקע האַרטע קאָליר, אויך זענען פאַראַן רעקלאַמע פּלאַזשפּילקעס מיט רעקלאַמעס אָדער סלאָגאַנען פון אַ פירמע, ווי גלאָובס אָדער ווי מעמאָודזשי.

עטלעכע מאַניאַפאַקטשערערז דעפינירן די גרייס פון זייער ברעג באַללס (וואָס איז אָפט צעמישט מיט די דיאַמעטער) ווי די לענג פון די פּלאַסטיק ברעקלעך וואָס מאַכן די פּילקע פון ​​שפּיץ צו שפּיץ (וועגן האַלב די אַרומנעם) אָדער אפילו די לענג פון די ברעקלעך איידער זייער ענדס זענען שנייַדן אויס און טייד צו די פּילקע. אזוי, דער אמת דיאַמעטער איז בעערעך 
\frac{2}{\pi}(≈ 0.6366…) פון די נאָמינאַל גרייס.
פּלי, עס עקזיסטירן אנדערע גראַנדעצייען פון פּלאַזשאַדזש פּילקאָדז — דע פּלי מאַלגראַנדאַדזש גיס גראַנדאַדזש. עס עקזיסטירן פּלאַזשאַדזש פּילקאָי, קיעל האַוואַס דיאַמעטראָן דע 1,5 פוטאָי (1,5 מ) אַו עקע 9 פוטאָי (2,7 מ).

לאַ פּלייַ גראַנדאַ פּלאַזשאַ פּילקאָ אין לאַ מאָנדאָ עסטיס פאַריטאַ אין לאָנדאָנוי, אַנגליו, לאַ 30-אַן דע מאַדזשאָ 2017. גי זי עסטיס טראַנספּאָרטאַטאַ פּער באַרגע סור לאַ ריוועראָ טאַמיזאָ. גי זי האַוויס דיאַמעטראָן דע 65,5 פוטאָי (19,96 מ) קון לאַ וואָרטאָ "בייַוואַטטש" סקריביטאַ סור לאַ פּילקאָ. גי זי עסטיס קרעאַטאַ דע פּאַראַמאָונט פּיקטשערס פּאַר רעקלאַמי לאַ פילמאָן דע 2017 "בייַוואַטטש". לאַ רעקאָרדאָ עסטיס רעגיסטריטאַ דע גוינעס, קאַי אַטעסטילאָי עסטיס עמיסיאַטאַדזש אַל לאַ ראָלאַסטאַראַנאָי.

## קוואלן
ליבעוונע

**ליבעוונע** (אויך ליביוונע, לובאמלא; ; ) איז א שטאט אין וואהלינער גובערניע, אין צפון־מערב אוקראינע, נישט ווייט פון פוילן, מיט א באפעלקערונג פון  11,000 אין יאר 2024. 

ליבעוונע געפינט זיך 110 ק״מ מערב פון לוצק, 50 ק״מ מערב פון קאוולע און 47 ק״מ צפון פון לודמיר. די שטאט איז דער אדמינסטראטיווער צענטער פונעם ארכעווער ראיאן.  

## היסטאריע 
ליבעוונע ווערט ערשט דערמאנט אין יאר 1287.

אין יאר 1897 האבן געוואוינט אין ליבעוונע 3,297 יידן.
ווער האט אינקרימינירט ראדזשער ראביט

**ווער האָט אינקרימינירט ראָדזשער ראַביט** אָדער **ווער האָט באַשולדיקט ראָדזשער ראַביט** (ענגליש: *Who Framed Roger Rabbit*) איז אַן אַמעריקאַנישער פֿאַנטאַזיע-קאָמעדיע-נואַר פֿילם פֿון 1988. די געשיכטע פּאַסירט אין לאָס אַנדזשעלעס אינעם יאָר 1947. דער פֿילם איז באַזירט אויפֿן ראָמאַן "ווער האָט צענזורירט ראָדזשער ראַביט?" פֿון גערי קיי. וואָלף. ער איז רעזשיסירט געוואָרן דורך ראָבערט זעמעקיס און באַפֿרײַט געוואָרן דורך טאַטשסטאָן פֿילמען. דער פֿילם נוצט אַנימאַציע צוזאַמען מיט פֿילמירטע אַקטיאָרן, און באַווײַזט דירעקטע אינטעראַקציעס צווישן קאַרטון כאַראַקטערן און אמתע מענטשן.

אין 2016 איז "ווער האָט אינקרימינירט ראָדזשער ראַביט" דערווײַלט געוואָרן דורכן קאָנגרעס ביבליאָטעק פֿאַר קאָנסערוואַציע אינעם נאַציאָנעלער פֿילם רעגיסטער פֿון די פֿאַראײַניקטע שטאַטן.

## געשיכטע 
אין אַן אַלטערנאַטיווע רעאַליטעט אין וועלכע קאַרטון כאַראַקטערן (וואָס הייסן נאָר "טונען") עקזיסטירן צוזאַמען מיט מענטשן, דאַרף אַ מענטשלעכער דעטעקטיוו העלפֿן אַן אַנימירט קיניגל מיטן נאָמען ראָדזשער וואָס ווערט צופֿעליק באַשולדיקט אין מאָרד.

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:1988 פילמען
קאטעגאריע:ענגליש שפראכיגע פילמען
קאטעגאריע:אמעריקאנישע פילמען
קאטעגאריע:קאמישע פילמען
קאטעגאריע:פילמען איבער בעלי חיים
קאטעגאריע:דיזני פילמען
ערשטע דאמע פון די פאראייניגטע שטאטן

**ערשטע דאַמע פֿון די פֿאַרייניקטע שטאטן** (ענגליש:    *First Lady of the United* *States אדער בקיצור FLOTUS*) איז דער טיטל און ראלע פון דער ווייב פונעם פּרעזידענט פון די פאַרייניקטע שטאַטן דורכאויס זיין קאדענץ. די ערשטע דאמע דינט ווי גאַסטגעבער פונעם ווייסן הויז.

די היינטיגע ערשטע דאַמע איז מעלאַניאַ טראַמפּ, זייט יאנואר 2025, אַלס די פֿרוי פון פרעזידענט דאָנאַלד טראַמפ.

## רשימה פון לעבעדיקע געוועזענע ערשטע דאמעס 
עס זענען פיר לעבעדיקע געוועזענע ערשטע דאמעס.

טעקע:Hillary Clinton by Gage Skidmore 2.jpg|הילארי קלינטאן  1993-2001 – ווייב פון ביל קלינטאן
טעקע:Laura Bush (cropped).jpg|לארע בוש  2001-2009 – ווייב פון דזשארדזש בוש

טעקע:Michelle Obama 2013 official portrait.jpg|מישעל אבאמא2009-2017 – ווייב פון באראק אבאמא
טעקע:Jill Biden portrait (cropped).jpg||דזשיל ביידן  2021-2025 – ווייב פון דזשא ביידן
 
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן
קאַטעגאָריע:פאליטיק
*
מנחם מענדל כשר

הרב **מנחם מענדל כשר** (7 מערץ 1895, י"א באדר ה'תרנ"ה - 3 נאבעמבער 1983, כ"ז בחשון ה'תשמ"ד) איז געווען א תלמיד חכם און ראש ישיבה וואס האט געשריבן מער ווי 30 ספרים. ער איז געווען א גערער חסיד.

רב כשר האט געשריבן די "תורה שלמה" ספרים מיט פירושי חז"ל. ער האט אויך געשריבן דעם פרומען ציוניסטישן ספר "התקופה הגדולה" וועגן מדינת ישראל און איר שייכות מיט דער אתחלתא דגאולה.

קאַטעגאָריע:גערער חסידים
קאַטעגאָריע:פוילישע רבנים
פּערעסלאַוול-זאַלעססקי

לינקס|קליין|209x209פיקס|  אוניווערסיטעט פון פּערעסלאַוול
**פּערעסלאַוול-זאַלעססקי** (רוסיש: *Пересла́вль-Зале́сский*) איז אַ שטאָט אין דער אייראפעישער טייל פון רוסלאַנד, יאַראָסלאַוול געגנט. אין 2021 זענען געווען 37,738 איינוואוינער. זי געפינט זיך אויפן ברעג פון דער פלאשטשעוו אזער, 140 קילאמעטער צפון-מזרח פון מאסקווע און דרום פון יאראסלאוול.

## געשיכטע פון ​​דער שטאָט 
לכּבֿוד דעם דרום־רוסישן פּערייאַסלאַוול האָט מען זי געהייסן פּערייאַסלאַוול-זאַלסקי. אין די 15 יאָרהונדערט עס איז געגעבן זייַן קראַנט נאָמען. עס געפינט זיך הינטערן וואלד אין זאלעסיע, וואו עס האט באקומען איר נאמען. די שטאָט איז געגרינדעט אין 1152 דורך די ראָסטאָוו-סוזדאַל פּרינץ יורי דאָלגאָרוקי. אין 1221, פּרינץ אלעקסאנדער נעווסקי איז געבוירן דאָ.

## קוואלן 
געשיכטע פון די באַרימט שטאָט פון פּערעסלאַוול-זאַלעססקאָגאָ

Pereslavl'-Zalesskij (Yaroslavl Oblast, רוסלאַנד) - באַפעלקערונג סטאַטיסטיק, טשאַרץ, מאַפּע, אָרט, וועטער און וועב אינפֿאָרמאַציע

History of Pereslavl-Zalessky | Rusmania
קאַטעגאָריע:שטעט אין רוסלאנד
טעלעוויסאַ

קליין|250px|סימבאל פון טעלעוויסאַ
**טעלעוויסאַ** () איז אַ מעקסיקאַנער טעלעקאָמוניקאַציע און מעדיע פירמע. זי איז געגרינדעט געוואָרן אין 1973.

א הויפּט לאַטייַן אמעריקאנער מאַסן-מעדיע קאָרפּאָראַציע, עס אָפט גיט זיך ווי דער גרעסטער פּראָדוצירער פון שפּאַניש-שפּראַך אינהאַלט.

קאַטעגאָריע:טעלעוויזיע קאנאלן
קאַטעגאָריע:מעקסיקא
יצחק מאנדל

**רבי יצחק הלוי מאנדל**  איז א דיין אין קרית יואל.

ער איז פון די ערשטע תושבים אין שטעטל, און האט זיך אהינגעצויגן באלד ביים גרינדן דאס שטעטל, אויף דער בקשה פון זיין רבי׳ן **רבי יואל טייטלבוים**  בעל ויואל משה, גרינדער פון קרית יואל 

ער איז דער דריטער זון ביי זיין פאטער יהושע הלוי מאנדל  און זיין מוטער רחל.

דער דיין איז שטארק באקאנט מיט זיין כח הוראה אין חושן משפט, אזוי אויך אין הלכות ריבית, ווי ער האט אין די אינגע יארן פֿארפֿאסט דאס גאר לומדישע ספר חקר הלכה אויף הלכות ריבית

ער איז א תלמיד מובהק פונעם סאטמארער רבי ר' יואל, און איז עד היום שטארק דבוק אין אים.

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
קאַטעגאָריע:סאטמארער דיינים
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
פישעריי

פישעריי רופט זיך די פאך פון פאנגען פיש

אין רוב שטאטן אין אמעריקע דארף מען האבן א לייסענס צו קענען כאפן פיש
איך האב דיך געזען ביים בארג סיני;

איך האב דיך געזען ביים בארג סיני; א וועבסייט וואס שטעלט צוזאם אידישע שידוכים
פנחס ישעיה קארנבלי

רבי פנחס ישעיה קורנבלי ז"ל איז געבוירען אום ז' תמוז תרפ"ב אין טשעכסלאווקיי, צו זיין טאטע הרה"ח רבי נחום ז"ל און זיין מאמע מרת שפרה ע"ה. ער האט איבערגעלעבט די צווייטע וועלט מלחמה – ער האט ארויסגעגעבן דעם ביכל 'דער טאטע הייסט לויפן' פון זיינע שודערליכע איבערלעבענישן בשעת די מלחמה. דער ביכל, וואס איז קודם ארויסגעבן געווארען אויף יודיש, הפך לרב מכר ובעקבות הצלחתו תורגם לעברית.

ער איז געווען פון די בעלזא חסידים און א חסיד פון האדמו"ר מהר"א מבעלזא זצ"ל, און פון די ערשטע איינווינער אין די מושב קוממיות. דורכאויס די יארן האט ער זיך אריבער געצויגען קיין אמעריקא, און דארטען האט ער געדינט אלס מעינטענעס מענעדזשער אין בית המדרש סאטמער ראדני אין וויליאמסבורג דורכאויס די יארן.

אין די לעצטע צענדליג יאר פון זיין לעבן איז ער אריבער איז ער אריבער וואוינען ביי זיין טאכטער אינדערהיים אין מאנסי, וואס דארטען איז ער ווייטער אנגעגאנגען מיט זיין עבודת הקודש מיט מסירות נפש און איז געווען באקאנט און געשעצט ביי דעם גאנצען ציבור. ער האט איבער געלאזט נאך זיך א דור ישרים מבורך קינדער חסידי בעלזא און סאטמער און זיין איידעם הרב קלאר וואס איז א חסיד פון קהלת ויז'ניץ מאנסי. זיין ברודער הרב דב בערל קורנבלי איז פון די באקאנטע געשטאלטען אין בני ברק.

נאך 94 יאר פון דינען דעם באשעפער מיט מסירות נפש, און זייענדיג אנגעבינדען בלב ונפש צי זיינע רביס, איז הרב קורנבלי נפטר געווארען בשיבה טובה בעצם יום השבת• 

זיין לוויה איז ארויסגעגאנגען מוצאי שבת פון מאנסי, און מען האט אים באערדיגט אין די נייע בית החיים אין קרית יואל מאנרו.

תהא נשמתו צרורה בצרור החיי
ם.
דוד פראנד

רבי **דוד פראנד** (געבוירן דעם 10טן אקטאבער 1942) איז אַ חרדישע פערזעליכקייט, מחבר און קהילה פירער אין לאנדאן. ער איז באַקאַנט ווי דער מחבר פֿון די ספרים **קול דודי**, און איז געווען יארן לאַנג דער ראש הקהל פֿון דער לאנדאנער "התאחרות קהילות החרדים".

## ביאגראפיע 
רבי דוד פראנד איז געבוירן געווארן כ"ט תשרי תש"ג  אין מארסיי, פֿראַנקרייך, אינמיטן דער צווייטער וועלט־מלחמה. ער איז דער זון פֿון ר' יהודה לייביש הלוי פראנד (רובינפעלד) און מרת מרים (לעפלער). נאָכן חורבן האָט זיך די משפּחה באַזעצט אין ניצאַ, פֿראַנקרייך.

אין יוגנט האָט ער געלערנט אין ישיבת חכמי צרפת אין עקס־לע־בען, ביי הרב חיים יצחק חייקין און הרב יצחק וואַסערמאַן. שפעטער האָט ער געלערנט אין דער  סלאבאדקער ישיבה אין בני ברק.
## רבנות און קהילות 
ער האָט געדינט אלס רב און ראש הכולל אין ניצאַ, און דערנאָך האט ער עמיגרירט קיין לאנדאן, וווּ ער האָט געדינט איבער דרייסיק יאָר ווי ראש הקהל פֿון "התאחרות קהילות החרדים". ער איז שטארק טעטיק אין כשרות, מיסד געווען בתי הוראה, אין האָט געגרינדעט די בית הבראה "בית ברכה".

## שרייבערישקייט 
רבי דוד פראנד האָט מחבר געווען די ספרים **קול דודי**, וואָס באהאדנלט סוביעקטן אין הלכה, תלמוד און רמב"ם. צווישן זיי:

קול דודי – אורח חיים

קול דודי – ברכות ומועד

קול דודי – חושן משפט

קול דודי – חלה

קול דודי – כריתות

קול דודי – מקואות

קול דודי – נזיקין

קול דודי – נשים

קול דודי – סוטה

קול דודי – על התורה, מועדים והגדה של פסח

קול דודי – קדשים וטהרות

קול דודי – ראש השנה

קול דודי – רמב"ם

קול דודי – שבועות

## זעט אויך 
## רעפֿערענצן 
## וועבלינקען 
* קול דודי – אורח חיים אויף HebrewBooks
* אַרטיקל אויף "בחדרי חרדים"
* דער ארטיקל אין העברעישער וויקיפעדיע

קאַטעגאָריע:פראנצויזישע יידן
קאַטעגאָריע:ענגלישע יידן
קאַטעגאָריע:ראש הקהלס
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:מחברי ספרי קודש
בארט דע וועווער

**באַרט אַלבערט ליליאַנע די וועווער** (פלעמיש: *Bart Albert Liliane De Wever* ; געבוירן דעם 21סטן דעצעמבער 1970) איז אַ בעלגישער פאָליטיקער וואָס דינט ווי דער פרעמיער מיניסטער פון בעלגיע זייט פעברואר 2025. פון 2004 ביז 2025 איז דע וועווער געווען דער פירער פון דער נייער פלעמישער בונד (N-VA). פון יאנואר 2013 ביז פעברואר 2025 איז ער געווען בירגערמייסטן פון אנטווערפן.

## פרעמיער מיניסטער פון בעלגיע (2025 &#x2013; היינט) 
דע וועווער איז געווען פֿאראנטווארטלעך פֿאר זיין פּאַרטיי'ס נצחון אין די 2010 פעדעראלע וואלן ווען N-VA איז געווארן די גרעסטע פאַרטיי אין סיי פלאַנדערן און סיי גאַנץ בעלגיע. ער האט דאס נאכאמאל געפועל׳ט אין די דריי פאלגנדע וואַלן, און עווענטועל האט דער קעניג פיליפ געבעטן פארמירן א נייע רעגירונג נאך די 2024 וואלן.

נאך מער ווי אַכט מאנאטן פון געשפרעכן צווישן די אלע פארטייען, האט מען געמאלדן דעם 31טן יאנואר 2025 אז מען האט דערגרייכט אן אפמאך, און דע וועווער וועט ווערן פרעמיער מיניסטער. אום 3טן פעברואר 2025, זענען דע וועווער און זיין רעגירונג געווארן איינגעשוואוירן, און דע וועווער איז געווארן דער ערשטער פֿלעמיש־נאציאנאליסטישער פאליטיקער וואס האט פארנומען דעם אמט פון פרעמיער מיניסטער פון בעלגיע.

## פּערזענלעך לעבן 
דע וועווער איז געבוירן געווארן אין מאָרטסעל און איז אויפֿגעוואַקסן אין קאָנטיך, וואוּ זײַנע עלטערן אירענע און הענרי האָבן פֿאַרמאָגט אַ קליין סופּערמאַרק. דע וועווערס עלטערע ברודער איז היסטאָריקער און פּראָפעסאָר ברונא דע וועווער, וואס לערנט סטודענטן אין גענט אוניווערסיטעט . 

דע וועווער איז געהייראט צו ווערלע העגע און זיי האבן פיר קינדער. זיי וואוינען צוזאמען אין דעורנע.  

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:בעלגיער
קאַטעגאָריע:בירגערמייסטער
קאַטעגאָריע:אנטווערפן
קאַטעגאָריע:פרעמיער מיניסטארן
עדנה לנקרי-שומיק

מרכז|ממוזער| עדנה לנקרי-שומיק
**עדנה לנקרי-שומיק** (געבוירן דעם 1טן סעפטעמבער 1966) איז א געוועזענער ישראל אטלעט. ישראל מייַסטער אין די 800-מעטער לויפן, 3 מאל אין אַ רודערן מכבי מייַסטער (1985, 1989 און 1993) און די קראַנט מכבי רעקאָרד האָלדער אין די 800-מעטער לויפן.
## חיים אישיים ומשפחה
זי איז חתונה געהאט מיט מארק שומיק, א געוועזענער דיסקוס ווארפער.
אבישי שטרית

**אבישי שיטרית** (געבוירן דעם 2טן מײַ 1978 אין ירושלים) איז אַן אַקטיאָר, שטימע אַקטיאָר, קינדערשטערן און פּופּיעט.

שטרית איז געבוירן געוואָרן אין די שכונת קרית מנחם אין ירושלים, דער צווייטער פון זעקס געשוויסטער. זיין פאטער האט געארבעט אין ישראל אַעראָספּאַסע ינדאַסטריז און זיין מוטער געארבעט אין די מיליטעריש אינדוסטריע. ווען ער איז געווען פיר יאָר אַלט, איז זיין משפּחה אריבערגעפארן צו וואוינען אין קרית ארבע, וואו ער איז אויפגעוואקסן.
## חיים אישיים
אבישי איז חתונה געהאט מיט אפרת שטרית און האט פיר קינדער. וואוינט אין מעלה מכמש.
אלי לנקרי

[מרכז|ממוזער| אלי לנקרי [בירגערמייסטער פון אילת]]
**אלי לאַנקרי** (געבוירן דעם 26סטן יולי 1953) איז דער בירגערמייסטער פון אילת. לאַנקרי איז געבוירן געוואָרן אין קאַסאַבלאַנקאַ, מאָראָקאָ. ער איז עולה געווען קיין ישראל אין 1962 מיט זיין משפּחה קיין אילת. ער האָט געלערנט און זיך אויסגעלערנט אין אילת, אין דער "ימין הרצוג" עלעמענטאַר שול און אין דער גאָלדוואַסער מוניציפּאַליטעט מיטלשול. אין דער אַרמיי האָט ער געדינט אינעם 13טן גולני באַטאַליאָן און דערנאָך אינעם סיגנאַל קאָרס.

צווישן 1997 און 2008 האָט ער אָנגעפירט די דיזינגאָף פֿירמע (צים) אילת.

## חיים אישיים ומשפחה
לאַנקרי איז באהעפט מיט נעמי און האט דריי קינדער.
שמעון לנקרי

מרכז|ממוזער| שמעון לנקרי
**שמעון לנקרי** (געבוירן דעם 16טן נאוועמבער 1961) איז אן ישראלדיקער פאליטיקער וועלכער האט געדינט אלס דער 9טער מעיאר פון עכו פון 2003 ביז 2024.
## חיים אישיים ומשפחה
לנקרי איז באהעפט מיט דורית לנקרי, און האט פיר קינדער, אריינגערעכנט די געוועזענע טעניס שפּילער און קאָוטש עפרי לנקרי.
ליסטע פון ישיבה און ניו יארק

עס איז דא א שיינע ליסטע וואס נעמט צוזאם אלע ישיבות 

פאר בחורים פון ישיבה קטנה.ישיבה גדולה און ישיבה גבוה

סיי פון ניו יארק' ארץ ישראל.לאנדאן אנטווערפן ועוד 

רוב חרדישע ישיבות - ווי אויך איז דא אלע אינפראמציע אויף די ישיבות 

און אפליקציע'ס זיך איינצושרייבען

דריקט דא אהנצוקומען צום ישיבה ליסטע
דער שלאַכט פֿון סטאַלינגראַדדער

קאַטעגאָריע:ארטיקלען מיט לאקאציע מאפע מוסטערן
קאַטעגאָריע:ארטיקלען מיט קאארדינאטן
קאַטעגאָריע:קאארדינאטן אויף וויקידאטן
יהודה לנקרי

**יהודה לנקרי** (געבוירן דעם 25סטן סעפטעמבער , 1947) איז אַן ישׂראלדיקע עפֿנטלעכע פֿיגור. ער האָט געדינט אַלס אַ מיטגליד פון דער כנסת, דער אַמבאַסאַדאָר פון ישראל ביי די יו.ען. און אנדערש, און פאָרזיצער פונעם שלומי לאקאלע ראַט. לאַנקרי איז געבוירן געוואָרן אין דער שטאָט Boujed, מאראקא. ער האָט עולה געווען קיין ישראל אין 1965 און געדינט אין די לופט פאָרס. דערנאָך האָט ער אָנגעהויבן אַרבעטן אין עפֿנטלעכע שטעלעס אין נאָמען פֿון דער ייִדישער אַגענטור, און אין דעם ראַם האָט ער זיך געלערנט פֿאַר אַ מאַגיסטער אינעם אוניווערסיטעט פֿון ניס אין פֿראַנקרײַך און שפּעטער פֿאַרענדיקט זײַן דאָקטאָראַט און געוואָרן אַ דאָקטער אין דער פֿראַנצייזישער ליטעראַטור.

**לנקרי** האט געדינט אלס הויפט פון שלומי לאקאלע ראט פון 1983 ביז 1992, ערשטן פארזיצער פונעם צווייטן אויטאריטעט ראט פון 1991 ביז 1992, און אלס ישראל'ס אמבאסאדאר אין פראנקרייך פון 1992 ביז 1995. אין דעצעמבער 2018 איז ער געווען איינער פון די גרינדער פון דער נייער "געשר פארטיי" פון דער אריגינאלע פארטיי "געשר לוי 4", אנגעפירט דורך דער אריגינאלע פארטיי "געשר לוי 4". פאָרזיצער דוד לוי.
דער שלאַכט פֿון סטאַלינגראַד

דער שלאַכט פֿון דטאַלינגראַד איז געווען אַ גורלדיקער שלאַכט וואָס איז געשען אין דעם מזרחדיקן פֿראָנט אין דער צווייטער וועלט מלחמה, צווישן דעם סאָוויעטישן פֿאַרבאַנד און די אַקסיס לענדער אַרום דער שטאָט סטאַלינגראַד (וואָלגאָגראַד היַינט) אין דרום היַינטיקן רוסלאַנד, פֿון מיטל יולי 1942 ביז פֿעברואַר 1943
קאַטעגאָריע:ארטיקלען מיט לאקאציע מאפע מוסטערן
קאַטעגאָריע:ארטיקלען מיט קאארדינאטן
קאַטעגאָריע:קאארדינאטן אויף וויקידאטן
אַמבאַ

קליין|אַמבאַ
אַמבּאַ  ( אויף אַראַביש: **عمبة ) איז מאכל פֿון איַינגעלייגטע מאַנגאָ, בּאָקסהאָרן, ציטרישע אַסיד, זאַלץ און זאַפֿרען.**

אַמבאַ איז געוויינלעך געמאַכט פֿון אומריַיפֿע מאַנגאָ (גרין און האַרט)

דער שטאַם פֿון דעם מאכל איז אין דער דרומדיקער אינדישער קיך, און אַזוינס זיַין נאָמען.

פֿון דער אינדישער קיך, אַמבאַ איז פֿאַרשפּרייט געוואָרן צו דער איראַקישער קיך דורך סוחרים.

מען פֿלעגט אַ מאָל פֿאַרוואַסערן די אַמבאַ, די דאָזיקע ווערסיע איז באַקאַנט אין ארץ ישראל אַלס אַ סאָוּס אין שאַוואַרמע, פֿאַלאַפֿעל און סאַביח געשטעלן, און געוויינלעך און שטיקלעך פֿונעם מאַנגאָ.

אַמבאַ האָט אַ באָזונדערן ריח. מע קען שמעקן דעם ריח פֿון אַמבאַ דורך יענעמס שוויץ, אַפֿילו עטלעכע טעג נאָכן עסן.

## דער מקור פֿונעם נאָמען 
דער שטאַם פֿונעם נאָמען איז פֿון סאַנסקריט आम्र, וואָס דער אַרויסרעד איז געווען āmra, וואָס מיינט "מאַנגאָ" 
קאַטעגאָריע:קיך
קאַטעגאָריע:עסנווארג
קאַטעגאָריע:סאוס
די ריַיז בונטן פֿון 1918

לינקס|קליין|250x250פיקס| סוזוקי שאָטנ'ס געבוי אין קובּאַ וואָס איז פֿאַרברענט געוואָרן אין די ריַיז בונטן
די ריַיז בונטן פֿון 1918 (אויף יאַפּאַניש: 米騒動 - קאָמע סאָדאָ)זענען געווען אַ סעריע פֿון ציווילישע געוואַלדיקע בונטן פוואָס זענען אויסגעבראָכן אין יאַפּאַן פֿון יולי ביז סעפּטעמבער אין 1918 , וואָס האָבן געענדיקט טראַוּטשי מאַסאַטאַקע'ס הערשן איבער יאַפּאַן. די דאָזיקע צעטומלענישן זענען געווען די מעכטיקסטע און געוואַלדיקסטע דורך דעם 20סטן יאָרהונדערט אין יאַפּאַן.

אַן אינפֿלאַציע אין די פּריַיזן פֿון ריַיז האָבן געמאַכט אַ מוראדיקן קלעם, ספּעציעל אין די דערפֿער וואו ריַיז איז געווען אַ הויפּט מאכל אין זייער דערנערונג. די פּויערס, וואָס האָבן פֿאַרגליַיכט די ביליקע פּריַיזן וואָס זיי האָבן בּאַקומען פֿון דער רעגירונג צוליב זייער השגחה מיט די טיַיערע פּריַיזן פֿון די סוחרים פֿון ריַיז, זיי האָבן געהאַט שטאַרק פֿיַינט די סוחרים און די רעגירונג אַז זיי האָבן געלאָזט די פּריַיזן זיַין אַזוי טיַיער ביַי דעם פּשוטן פֿאָלק. די אינפֿלאַציע'ס קלימאַקס איז געווען נאָך דער ערשטער וועלט מלחמה, וואָס האָבן געהאַט השפּעה אויף די פּריַיזן פֿון אַלעס, פֿון עסן ביז דירה געלט, דעריבער האָבן די בירגערס פֿון די שטעט און דערפֿער ווידערגעשטאַנען. יאַפּאַנ'ס מיליטערישע אַריַינמישונג אין סיביר פֿאַר דער וויַיסער אַרמיי אין רוסלאַנד'ס בירגער מלחמה אַקעגן דער רויטער אַרמיי, האָט פֿאַרערגערט דעם מצבֿ. די יאַפּאַנישע רעגירונג האָט געקויפֿט די אַלי סחורה פֿון ריַיז אונטערצושטיצן זייער אַרמיי אין סיבּיר, וואָס האָט געמאַכט די פּריַיזן טיַיערער אַפֿילו מער. די רעגירונג איז געווען מיט דער פּוטער אַראָפּ צו פֿאַררעכטן דעם מצבֿ, און אַזוי די בונטן האָבן אָנגעהויבן אין די דערפֿער און שטעטלעך, און נאָך דעם אין די גרויסע שטעט.

די בונטן זענען די געוואַלדיקסטע און מוראדיקסטע אין יאַפּאַנ'ס מאָדערנער היסטאָריע. דער ערשטער בונט איז געווען אין אוּאָזו, אַ שטעטל פֿון פֿישערס אין דער מויאַמער געגנט, אינעם 23סטן יולי 1918.

די ערשטע בונטן זענען געווען צום ערשטנס שטילע דעמאָנסטראַציעס וואָס גיכיק זענען געוואָרן גאַנצע בונטן, שטריַיקן, רויבעריַי, פֿאַרברענונג פֿון פּאָליציי'ס סטאַנציעס און באַאַמטן, אויכעט די הייזער פֿון סוחרים און באַאַמטערס. ביז מיטל סעפּטעמבער 1918 זענען אויסגעבראָכן איבער 623 צעטומלענישן אין 38 שטעט, 153 שטעטלעך און 177 דערפֿער, וואָס איבער צוויי מיליאָנען האָבן אָנטיילגענומען און 130 זענען דער'הרג'עט און הודערטער זענען געוואָרן פֿאַרוואונדעט.

בערך 25,000 זענען אַרעסטירט געוואָרן. פֿון זיי בערך 8,200 זענען פֿאַרמשפּט געוואָרן אויף פֿאַרשידענע שולדן, און די שטראָפֿן זענען געווען פֿון אַ קליינטשיק געלט שטראָף צו אַ גאַנצן טויט שטראָף.

אין 29סטם סעפּטעמבּער 1918 יאַפּאַנ'ס רעגירונג האָט זיך אָפּגעזאָגט, מיט טראַוּטשי, וואָס האָט אָנגענומען די אחריות אויף דעם געפֿערלכן מצבֿ.

## נאָכלייען 

* W.G. Beasley, * Japanese Imperialism 1894–1945*, Oxford University Press, 1991, ISBN 0521557925
* WJ MacPherson, *The Economic Development of Japan 1868–1941*, Cambridge University Press, 1995, ISBN 0521557925.
* Michael Smitka, * Japanese Prewar Growth (Japanese Economic History 1600–1960)*, Routledge, 1998 ISBN 0815327056

קאַטעגאָריע:יאפאן
קאַטעגאָריע:אזיע
קאַטעגאָריע:געשיכטע
וואַלהאַלאַ88

**וואַלהאַלאַ88**, **וואַלהאַלאַ 88** אדער **נאַזימאָ סול88/וואַלהאַלאַ**, איז געווען אַ בראַזיליאַנישע וועבזייטל מיט נעאָ-נאַצי אינהאַלט.

די וועבזייטל איז געווען באשאפן אין 1997 דורך Marcelo "Psycl0n" Valle Silveira Mello ("פּסיקלאָן", " (Neonazi88) Batoré", "Nacionalista88" און "Tio/Uncle Astolfo"). עס איז באַטראַכט געוואָרן די גרעסטע נעאָ-נאַצי וועבזייטל אין Brazil און איינע פון די גרעסטע אין דער וועלט אין דעם פעלד פון היסטארישן רעוויזיאָניזם פון נאַצי אידעאָלאָגיע און איז פארמאכט געוואָרן דורך דער Brazilian Federal Police (Departamento da Polícia Federal Brasileira) אין 2007. צווישן 2004 און 2005, איז זי אויסגעפארשט געווארן דורך די בראַזיליאַנישע אויטאריטעטן מיט דער הילף פון אינטערפּאָל . אין 2006, איז עס אריבערגעפארן צו זיין אייגענעם דאמעין גערופן וואַלהאַלאַ88 און איז פארמאכט געווארן דאס קומענדיגע יאר. מאַרסעלאָ וואַלע סילוועיראַ מעלאָ ("פּסיכאָן") איז געוואָרן פֿאַראורטיילט פֿאַר עטלעכע פֿאַרברעכנס, אַרייַנגערעכנט ראַסיזם און טעראָריסטישע דראָונגען, און זיצט איצט אַ 41-יאָר טורמע אורטייל.
ראַדיאָ איסלאַם

**(Radio Islam) ראַדיאָ איסלאַם** איז געווען אַ שוועדישע נעאָ-נאַצי   און איסלאַמיסטישע לאָקאַלע ראַדיאָ סטאַנציע, איצט אַ וועבזייטל, פֿאַרבונדן מיט כאַמאַס, די איסלאַמישע שטאַט, כעזבאָלאַ, אַל-קאַידאַ און אַנדערע ראַדיקאַלע און איסלאַמישע טעראָר אָרגאַניזאַציעס. די אָרגאַניזאַציע וואָס מאָניטאָרירט ראַסיזם אין דער אייראָפּעיִשער פֿאַראייניקונג האָט עס דעפֿינירט ווי איינע פֿון די ראַדיקאַלסטע אַנטיסעמיטישע עקסטרעם-רעכטע נעאָ-נאַצי בלעטער אויף דער וועלט-ברייטער וועב.   

א באריכט פון 2003, באשטעלט דורך דעם אייראפעאישן מאניטארינג צענטער אויף ראסיזם און קסענאפאביע, האט באשריבן ראדיא איסלאם אלס "איינע פון די ראדיקאלסטע אנטיסעמיטישע עקסטרעם-רעכטע נעא-נאצי וועבזייטלעך אויפן וועלט-ברייטן וועב, מיט נאנטע פארבינדונגען צו ראדיקאלע איסלאמיסטישע גרופעס" ווי חמאס, דער איסלאמישער שטאט, אל-קאידא און כעזבאלא,  איינע פון עטלעכע "ראסיסטישע און קסענאפאבישע וועבזייטלעך"  וואס "ניצן האלאקאוסט לייקענונג אלס א קאמפאנענט פון אנטיסעמיטישע אגיטאציע" און "ניצן דעם פולן ספעקטרום פון אנטיסעמיטישע סטערעאטיפן" קעגן יידן און ישראלים. דער סאָוטהערן פּאָווערטי געזעץ צענטער האט באַשריבן ראַדיאָ איסלאַם ווי "אַ נעאָ-נאַצי פּראָפּאַגאַנדע גרופּע באַזירט אין שטאָקהאָלם, שוועדן " וואָס "אַנטהאַלט אַן עקסטרעמיזם פון נעאָ-נאַצי אַנטיסעמיטיזם" און אַהמעד ראַמי ווי אַ "הויפּט אַליירט פון די IHR (אינסטיטוט פֿאַר היסטאָרישע איבערבליק)" און "אַ שליסל פּראָמאָטער פון אַנטיסעמיטיזם אַרום דער וועלט."  דער סטיווען ראָט אינסטיטוט ליסט עס צווישן עטלעכע "האלאָקאַוסט לייקענונג און/אָדער נעאָ-נאַצי זייטלעך."  די אַנטי-דעפאַמיישאַן ליגע באַמערקט אַז די וועבזייטל "פּראָמאָטירט אַ סך אַנטיסעמיטישע ווערק" און באַהויפּטעט אַז עס "דעמאָנסטרירט די אימפליציטע פֿאַרבינדונג צווישן חורבן-לייקענונג און אַנדערע פֿאָרמען פֿון אַנטיסעמיטיזם". פּער אהלמאַרק, מיטגרינדער פֿון דעם שוועדישן קאָמיטעט קעגן אַנטיסעמיטיזם, האָט באַשריבן ראַדיאָ איסלאַם ווי "די מערסט בייזע אַנטי-ייִדישע קאַמפּאַניע אין אייראָפּע זינט דעם דריטן רייך.
לאַטרון תפיסה לאַגער

קליין|אַ וואַכונג געשטעל אין די פֿעלדער פֿונעם קיבּוץ נחשון. דאָס לעצטע איבערבליַיבעניש פֿון די געבויען פֿונעם תּפֿיסה לאַגער
קליין|אַ שילד וואָס איז אויפֿגעשטעלט אויף אַ בריטישן וואַכונג געשטעל, לעבן קיבּוץ נחשון.

דער לאַגער איז אויפֿגעבויט אין לאַטרון דורך דגם בריטישן רעזשים אינעם אָנהייב פֿון דער צווייטער וועלט מלחמה און איז גענוצט געווען צו אָנריגלען דיַיטשע און איטאַליענישע געפֿאַנגענערס, און אויכעט תּושבֿים פֿון א"י, יידן און אַראַבערס. 

צום סוף פֿונעם בריטישן הערשן איבער א"י, מע האָט פֿאַרלאָזט דעם לאַגער און איז חורבֿ געוואָרן במשך ישראל'ס אומאָפּהענגיקייט מלחמה. 

היַינט בלויז איין געבוי איז געבליבן פֿון דעם לאַגער, וואָס איז אַמאָל געווען אַ וואַכונג געשטעל.

## היסטאָריע 
נאָך דעם אָנהייב פֿון דער צווייטער וועלט מלחמה, דער לאַגער איז פֿאַרגרעסערט געוואָרן צו פֿיר אָפּטיילונגען: 

1) פֿאַר די וואָס דינען די שונאים

2) פֿאַר פֿאַרדעכטיקע פֿאַרשוינען וואָס צווייפֿלהאַפֿטע פֿון האַלטן קשר מיטן פֿיַינט

3) מיטגלידער פֿון אַראַבישע באַנדעס פֿון כאַדזש אַמין אַל חוסעיני

4) מיטגלידער פֿון יידישע אונטערערדן

אין 1940 מע האָט אויפֿגעבויט דעם ערשטן לאַגער, לאַטרון א' און דער צווייטער לאַגער וואָס איז געווען דער הויפּט לאַגער איז צעטיילט געווען צו 4 קלענער לאַגערן:

* אַרעסטאַנטן פֿון יידישע אונטערערדן (הגנה, אצ"ל און לח"י)
* דיַיטשע און איטאַליענישע געפֿאַנגענערס פֿון דעם אַפֿריקאַנישן פֿראָנט.
* אויסלענדערס וואָס זענען פֿאַרדעכטיקט פֿון האַלטן אַ קשר מיט די נאַציס.
* אַראַבערס וואָס האָבן ווידערגעשטאַנען דעם בריטישן רעזשים במשך דעם אַראַבישן רעוואָלט צווישן די יאָרן 1936-1939 און אויכעט אַראַבערס וואָס האָבן קאָאָפּערירט מיט די נאַציס.

אינעם 31סטן אָקטאָבער 1943, 20 אַרעסטאַנטן פֿון לח״י זענען אַנטלויפֿן דורך אַ טונעל אין דער לענג פֿון 76 מעטערס וואָס מע האָט געגראָבן במשך 9 חדשים .

אינעם 20 אָקטאָבער 1944 251 אַרעסטאַנטן פֿון אצ"ל און לח"י זענען פֿאַרשיקט געוואָרן צו דער תּפֿיסה לאַגער אין אַריטרעאַ. 

אינעם 29סטן יוני 1946, "דער טונקלער שבּת", 60 מיטגלידער פֿון דער יידישער סוכנות זענען אַרעסטירט געווען און איַינגעשפּאַרט אין לאַטרון. פֿון זיי: משה שרת, דוד הכּהן, דוד רעמעז, דבֿ יוסף, דאָקטער פֿאָן וויַיזל און רבּ מימון (דעמאָלט: פֿישמאַן).

זיי זענען פֿריַיגעלאָזט נאָך פֿיר חדשים, אין נאָוועמבער 1946.

אינעם 5טן אויגוסט 1947, נאָך דעם עקסאָדוס עקצידענט און דעם הענגן פֿון בריטישע סערזשאַנטן, די בריטן האָבן איַיגעשפּאַרט עטלעכע יידישע בירגערמיַיסטערס, אַזוי ווי: ישראל ראָקאַך (תּל אַבֿיבֿ), עובֿד בּן עמי (נתניה) און אבֿרהם קריניצי (רמת גן). מיט זיי אויכעט 36 מיטלידער פֿון דער רעזיוויאָניסטישער באַוועגונג זענעם אַרעסטירט געווען.

מע האָט זיי פֿריַיגעלאָזט נאָך עטלעכע וואָכן.

אין פֿעברואַר 1948 די יידישע אַרעסטאַנטן זענען עוואַקואירט צו דער תּפֿיסה לאַגער אין עתלית. צום סוף פֿון דעם בריטישן רעזשים, מע האָט פֿאַרלאָזט דעם לאַגער אין לאַטרון, און ער איז חורבֿ געוואָרן.
קאַטעגאָריע:אינפארמאציע צוגעפאסט מיט וויקידאטן
קאַטעגאָריע:ארטיקלען מיט לאקאציע מאפע מוסטערן
קאַטעגאָריע:ארטיקלען מיט קאארדינאטן
קאַטעגאָריע:קאארדינאטן אויף וויקידאטן
דעם טעגליכען רמב"ם

**דער טעגליכער רמב"ם** (אין לשון הקודש "**רמב"ם היומי**"), איז א תקנה וואס דער ליובאוויטשער רבי האט געמאכט, צו לערנען דעם משנה תורה פונעם רמב"ם יעדן טאג, לויט די דריי וועגן וואס ער האט געזאגט.

## היסטאריע 
[קליין|322x322פיקס|א סיום אפ'ן רמב"ם אין [ירושלים]]
ביים פארבריינגען פֿון אחרון של פסח תשד"מ איז דער רבי ארויס געגיינגען מיט א נייע תקנה, אז יעדער איד זאל לערנען רמב"ם יעדער טאג.

דער רבי האט ערקלערט אז רמב"ם איז די איינציגע ספר וואס האט די אלע הלכות פון אלע תרי"ג מצות, אזוי אז יעדער וואס וועט א טייל נעמען אין די תקנה, וועט טאן די  מצוה פון וויסען די גאנצע תורה, אזוי ווי דער רמב"ם שרייבט אליין אין זיין פארווארט,  אז ער האט געגעבן זיין ספר דעם נאמען משנה תורה ווייל א מענטש לערנט פריער תורה שבכתב און דערנאך לערנט ער דאס ספר, און פון דעם קען ער שוין גאנץ תורה שבעל פה.

אויך האט דער רבי געזאגט, אז דורך דעם וואס אידען ארום די וועלט לערנען די זעלבע זאך יעדער טאג, וועט דאס בריינגען אחדות צווישען אידען, וואס וועט בריינגען די גאולה.

דער רבי האט געמאכט דריי וועגן ויי צו לערנען:

* **דרײַ קאַפּיטלעך אַ טאָג**: ענדיקט דעם גאַנצן רמב"ם בערך עלף חדשים (339 טעג).
* **איין קאַפּיטל אַ טאָג**: ענדיקט דעם גאַנצן משנה תורה אין בערך צוויי יאָר און צען חדשים (1017 טעג).
* **לימוד ספר המצוות פֿון רמב"ם**: דאָס איז בעיקר פֿאַר פֿרויען און קינדער, און ווערט געענדיקט צוזאַמען מיטן דרײַ-קאַפּיטלדיקן לימוד.

לויט דער רבי'ס ווערטער, דאַרף מען זיך באַמיען צו לערנען די טאָג-טעגלעכע שיעורים בײַ טאָג. אויב מען האָט נישט געכאַפּט, קען מען עס נאָכקומען בײַ נאַכט ביז חצות, אָדער אפילו ביז עלות השחר.

דער רבי האט אויך געזאגט אז רמב"ם איז א סגולה פאר מופסים, אזוי ווי דער ראשי תיבות פון רמב"ם איז "רבות מופתי בארץ מצרים".

צענדליקער גדולי ישראל האבן אונטערגעשטיצט דעם תקנה, צווישען זיי: הרב מרדכי אליהו, הרב שמואל וואזנער, הרב משה פיינשטיין, הרב משה יהושע האגער - דער ישועות משה פון וויזשניץ, דער לב שמחה, דער פני מנחם און הרב יעקב אריה אלטער פון גער.

די תקנה איז פארשפרייט געווארן איבערן וועלט, און היינט צו טאג'ס לערנען צענדליקער טויזענטער אידען רמב"ם טאג טעגליך.

יעדער יאר, ווען מען ענדיקט דעם רמב"ם, מאכן דעם "ועד סיום הרמב"ם העולמי" א ריזקע סעלבריישען אין איינע פון די זאל'ן אין ניו יארק. אויך ארום די וועלט ווערט געמאכט גרויסע סיומים.

## וועבלינקען 
* זכרו תורת משה א גיליון פון המודיע, אין צוזאמענהאנג מיט דעם 40'טען סיום.
לאַנאַ דעל ריי

עליזאַבעט וואָלרידזש גראַנט ( אויף ענגליש: Elizabeth Woolridge Grsnt) איז געבוירן געוואָרן דעם 21סטן יוני 1985 - ב׳ בתמוז ה׳תשמ״ה און איז באַקאַנט אונטערן נאָמען "לאַנאַ דעל ריי - Lana Del Tey" . עליזאַבעט איז אַן אַמעריקאַנישע זינגערין און מאָדעלקע.

איר מוזיק איז באַקאַנט פֿאַר איר קינאָ-זשאַנער, און דער ראָמאַנטישער סטיל מיט טראַגעדיע און מעלאַנכאָליע, וואָס סיבאָליזירט די ציַיטן פֿון די 50קע און 60קע יאָרן אין אַמעריקע.

דעל ריי איז געבוירן געוואָרן אין ניו יאָרק און איז אויסגעוואַקסן דאָרט. איר מוזיקאַלידע קאַריערע ז האָט אָנגעהויבן אין 2005. זי האָט באַקומט אַ גלאָבאַלישע באַקענטשאַפֿט אין 2011, ווען איר סינגעל "Video Games", האָט דערגרייכט דעם 9 אָרט אינעם בריטישן סינגעלס פּאַראַד, און אויכעט האָט געוואונען אַנדערע פּאַראַדן אַרום דער וועלט. דאָס ליד איז געווען אין דעם צווייטן אַלבאָם אירס "Born to Die" וואָס מע האָט אַרויסגעגעבן דעם 27 יאַנואַר 2012. דער אַלבאָם האָט געוואונען אַ גרויס הצלחה און איבער 7 מיליאָנען פֿון אים זענען פֿאַרקויפֿט אַרום דער וועלט. דער אַלבאָם איז געווען דער פֿערטער אויסגעקויפֿטער אַלבאָם אויף דער וועלט אין 2012.

אין איר אַלבאָם Born to Die, איז דאָ אויך דער שלאָגער "summertime sadness", וואָס האָט דערגרייכט צום 6סטן אָרט אינעם 100 האָט בילבאָרד פּאַראַד. בזכות דעם מיני אַלבאָם Paradise, דעל ריי איז געווען אַ קאַנדידאַנטקע צו די גרעמי פּריזן, אונטער דער קאַטעגאָריע - דער בעסטער וואָקאַלישער פּאָפּ אַלבאָם פֿונעם יאָר. אין 2014 דעל ריי האָט אַרויסגעגעבן דעם דריטן אַלבאָם איר'ס Ultraviolence, וואָס האָט באַקומען אויסגעצייכנטע קריטיקן, און איז אָפּגעשאַצט אַלס דער געלונגענער אַלבאָם פֿון די פֿאַראיַיניקטע שטאַטן.

אין 2015 זי האָט אַרויסגעגעבן דעם פֿערטן אַלבאָם Honeymoon, און די אויסקויפֿונגען פֿונעם דאָזיקן אַלבאָם זענען געווען פֿון די העכסטע אין אַמעריקע .

אין 2017 זי האָט אַרויסגעגעבן דעם פֿינפֿטן אַלבאָם Lust for Life, וויבאַלד נאָכן אַרויסגעבונג ער איז געווען אין די גרעמי פּריזן און בילבאָרד פּאַראַדן.

אין 2019 זי האָט אַרויסגעגעבן דעם זעקסטן אַלבאָם Norman Fucking Rockwell! און איר ערשטע לידערבוך, Violet Bent Backwards Over the Grass, איז אַרויסגעגעבן געוואָרן אין 2019, און איר זיבעטער אַלבאָם Chemetrails over the Country Club איז אַרויסגעגעבן געוואָרן אין 2021.

לאַנאַ רופֿט אָן איר סטיל פֿון מוזיק "נענסי סיטראַ אין גאַנגסטערישן אופֿן"
קאַטעגאָריע:אינפארמאציע צוגעפאסט מיט וויקידאטן