open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
18טן מערץ

**דעם 18טן מערץ** איז דער 77סטער טאג פון יאר (78סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 288 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1915 - ערשטער וועלט קריג: ים קאמף אין גאליפאלי

## געבוירן 
* 1496 – מערי טיודאר, מלכה פון לואי דער צוועלפטער פון פראנקרייך (געש׳ 1533)
* 1839 - גראווער קליוולאנד, דער 22סטער און 24סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1908)
* 1844 - ניקאליי רימסקי-קארסאקאוו, רוסישער קאמפאזיטאר (געש' 1908)
* 1869 - נעוויל טשעמבערליין, פרעמיער מיניסטער דעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 1940)
* 1914 - שניאור ליפסאן, ישראלדיקער פיזיקער פון די גרינדער פון דעם אפענעם אוניווערסיטעט אין ישראל (נפטר 2001)
* 1936 - פרעדעריק ווילעם דע-קלערק, פרעזידענט פון דרום אפריקע (1989-1994)

## געשטארבן 
* 1584 - איוואן דער פערטער (דער שרעקלעכער), ערשטער רוסישער צאר (געב' 1530)
* 1965 - פארוק מלך פון עגיפטן (געב' 1920)
* 1970 - לייב פולווער, יידישער רוסישער מוזיקער (געב' 1883)

----
* 17טן מערץ - 19טן מערץ
* מערץ

18
ארשעווע

**ארשעווע** (; ; ; ; ) איז א שטעטל אין טראנסקארפאטישער גובערניע, מערב אוקריינא, 24 ק"מ צפון־מערב פון חוסט און 29 ק"מ דרום־מזרח פון מונקאטש.

אין 2022 איז די באפעלקערונג געווען 9,163.

## יידן אין ארשעווע
קליין|גרויסע שול פון ארשעווע
אין 1880 האבן געוואוינט דארט 101 יידן, און אין 1921, 771 יידן.

פאר א שטיקל צייט געווען דארט רב, הרב יואל טייטלבוים שפעטערער סאטמארער רב, און אויפבויער פון סאטמאר על אדמת אמעריקע.
## בילדער

file:Irshava (Ilosva), Jewish cemetery -01.jpg|בית החײם אין ארשעװע

קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:קארפאטארוס
20סטן מערץ

**דעם 20סטן מערץ** איז דער 79סטער טאג פון יאר (80סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 286 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1815 - נאפאלעאן קומט צוריק קיין פאריז נאך זיין גלות אויפן אינזל עלבע
* 1916 - אלבערט איינשטיין פארעפנטליכט די אלגעמיינע טעאריע פון רעלאטיוויטעט 
* 1933 - אין דייטשלאנד ווערט אויפגעשטעלט דער ערשטער קאצעט: דאכוי
* 1956 - טוניסיע ווערט זעלבשטענדיג פון פראנקרייך
* 1986 - זשאק שיראק ווערט פרעמיער מיניסטער פון פראנקרייך
* 2003 - אנהייב פון צווייטן איינגאס קריג

## געבוירן 
* 1828 - הענריק איבסן, נארוועגישער דראמאטורג (געש' 1906)
* 1904 - פרעדעריק סקינער, אמעריקאנער פסיכאלאג  (געש' 1990)
* 1917 - יגאל ידין, דער צווייטער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל, ארכעאלאג און פאליטיקער (נפטר 1984)
* 1933 - ברייען מאלראני, 18טער פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע

## געשטארבן 
* 1413 - הענרי דער פערטער מלך פון ענגלאנד (געב' 1367)
* 1440 - סיגיזמונד קעסטוטייטיס, גרויסהערצאג פון ליטע
* 1931 - הרב אברהם כוואלעס, רב פון די גרוזישע יידן אנהייב דעם 20סטן י"ה (געב' 1894)
* 2019 - לעאנארד וואלף, רומעניש-אמעריקאנער דיכטער (געב' 1923)

----
* 19טן מערץ - 21סטן מערץ
* מערץ

20
12טן מערץ

**דעם 12טן מערץ** איז דער 71סטער טאג פון יאר (72סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 294 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1514 - דער קעניג פון פארטוגאל שיקט אן עלעפאנט צום פויפסט.
* 1877 - דאס פאראייניגטע קעניגרייך אנעקסירט טראנסוואל.
* 1884 - דאס קאקא קאלא געטראנק ווערט פארקויפט צום ערשטן מאל אין פלעשער.
* 1904 - געענדיגט גראבן דעם טונעל (וואס האט געדויערט 30 יאר) אונטערן האדסאן טייך, וואס פארבינדט די שטאט זשערסי מיט ניו יארק
* 1913 - קאנבערע פראקלאמירט די הויפטשטאט פון אויסטראליע.
* 1938 - דער אנשלוס: זעלנער פון נאצי דייטשלאנד מארשירן אריין אין עסטרייך.
* 1944 - צווייטער וועלט קריג: די רויטע ארמיי באפרייט די שטאט אומאן.
* 1967 - סוהארטא כאפט די הערשאפט פון אינדאנעזיע.
* 1968 - מארישעס באקומט זעלבשטענדיקייט פונעם פאראייניגטן קעניגרייך.
* 1999 - דריי לענדער פונעם געוועזענעם ווארשע פאקט - פוילן, טשעכיי און אונגארן - צושטיין צו נאט"א.

## געבוירן 
* 1824 - גוסטאוו קירכאף, דייטשער פיזיקער (געש' 1887)
* 1881 - מוסטאפא קעמאל אטאטורק, טערקישער פאליטיקער, גרינדער און ערשטער פרעזידענט פון דער טערקישער רעפובליק (געש' 1938)

## געשטארבן 
* 1507 – טשעזארע בארדזיע, איטאליענישער פאליטיקער (געב׳ 1475)
* 1925 - סון יאט סען, ערשטער פרעזידענט פון דער כינעזישער רעפובליק (געב' 1886)
* 1999 - יהודי מענוחין, פידלער (געב' 1916)

----
* 11טן מערץ - 13טן מערץ
* מערץ

12
21סטן מערץ

**דעם 21סטן מערץ** איז דער 80סטער טאג פון יאר (81סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 285 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1413 - הענרי דער פערטער באקרוינט מלך פון ענגלאנד.
* 1684 - דער אסטראנאם דזיאוואני דאמעניקא קאסיני אנטדעקט צוויי לבנות פונעם פלאנעט סאטורן, טעטהיס און דיאנע.
* 1857 - ערדציטערניש אין טאקיא הרג'עט מער ווי 100,000 מענטשן.
* 1935 - פערסיע ענדערט איר נאמען אויף איראן.
* 1990 - נאמיביע באקומט זעלבשטענדיקייט נאך 75 יאר אונטער דער הערשאפט פון דרום אפריקע.

## געבוירן 
* 1685 - יאהאן זעבאסטיאן באך, דייטשער קאמפאזיטאר (געש' 1750)
* 1769 - זשאן באטיסט זשאסעף פוריע, מאטעמאטיקער (געש' 1830)
* 1912 - גאזי, מלך פון איראק (געש' 1939)
* 1980 - ראנאלדיניו, ברזיליאנער פוטבאל שפילער

## געשטארבן 
* 1807 - חיים יוסף דוד אזולאי, רב און היסטאריקער (געב' 1724)
* 1920 - שלום דובער שניאורסאהן, דער פינפטער אדמו"ר פון חב"ד (געב' 1860)

----
* 20סטן מערץ - 22סטן מערץ
* מערץ

21
PHP

**PHP** איז איינע פון די קאמפיוטער פראגראמירן שפראכן וואס ווערט אסאך געניצט היינט.

עס איז אריגינאל געבויט געווארן פאר וועב פלאנעווען, אבער צוליב זיין שטארקן איינפלוס האבן דאס מענטשן אנגעהויבן צו נוצן אלס א געווענליכער פראגראמירן שפראך, אזוי אז היינט צוטאג'ס בויען שוין מענטשן דערויף אייגענע (דערווייל נאר) פריוואטע אפערירן סיסטעמען.

עס איז אן אפענער קאד שפראך, דאס טייטש אז יעדער קען זיך אנהענגען דערין און צולייגן אראפנעמען וכדו', וואס לויפט אונטער דעם GNU ליצענץ.

די ערשטע ווערסיע דערפון איז ארויסגעקומען אין יאר 1996, וואס דאן איז דאס געווען בלויז אויף א קליינעם פארנעם לויט די C פראגרמירן סטאנדארטן, אבער עס האלט שוין היינט ביי ווערסיע נומער 5.4.7, וואס פארנעמט שוין יוניקאד.

פאר אינטרעסאנטקייט איז כדי אונטערצושרייכן, אז די גאנצע וויקי סיסטעם איז געבויט אויף דער php שפראך. אויך פייסבוק איז געבויט אויף php.

קאַטעגאָריע:פראגראם שפראכן
ראדאמסק

**ראדאמסק** () איז א שטאט אין דער לאדזשער וואיעוואדעשאפט, פוילן, מיט 50,618 איינוואוינער אין 2006. ער געפינט זיך אויפן ראדאמקא טייך.

ראדאמסק איז באקאנט ביי חסידישע אידן צוליב דעם תפארת שלמה וואס איז געווען רב אין דער שטאט.

קאטעגאריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
ראדאשיץ

**ראַדאשיץ** איז א דארף אין שווענטאקזשיסקיער וואיעוואדעשאפט, פוילן, וואו עס האט געוואוינט דער גרינדער פון דער ראדאשיצער חסידות, הרב ר' ישכר בער באראן.

קאַטעגאָריע:דערפער אין פוילן
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
ברעזשאן

**ברעזשאַן** (, ) איז א שטאט אין  טארנאפאלער אבלאסט (גובערניע) פון מערב אוקראינע. ברעזשאן ליגט 100&nbsp;ק"מ פון לעמבערג, 50&nbsp;ק"מ מערב פון טארנאפאל, די אבלאסט הויפטשטאט, און 40&nbsp;ק"מ דרום פון זלאטשאוו. די שטאט האט א באפעלקערונג פון אומגעפער 20,000.

ביזן ערשטן וועלט קריג איז ברעזשאן געווען אין אסט־גאליציע.

## יידן אין ברעזשאן 
אין 1900 האבן געוואוינט 4712 יידן אין ברעזשאן.

## פערזענלעכקייטן פון ברעזשאן 
* הרב שלום מרדכי הכהן שוואדראן, שטאט'ס רב, מחבר פון שו"ת מהרש"ם
* הרב יוסף שאול נאטאנזאן, געבוירן דא

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קעלץ

**קעלץ** () איז א שטאט אין דרום־מזרח פוילן מיט 204,891 איינוואוינער (יוני 2009). ער איז די הויפטשטאט פון דער  שווענשטאקזשיצער וואיעוואדעשאפט זייט 1999; פריער איז ער געווען אין דער קעלצער וואיעוואדעשאפט (1919-1939, 1945-1998). די שטאט ליגט אויפן ברעג פונעם סילניצע טייך.

## יידן
[קליין|200px|[קעלצער שול, געבויט 1903-1909]]
ביזן צווייטן וועלט קריג האט קעלץ, ווי אסאך אנדערע אייראפעישע שטעט, געהאט א חשובע יידישע באפעלקערונג: לויטן  רוסישן צענזוס אין 1897, האבן געוואוינט אין קעלץ 6,400 יידן, פון א באפעלקערונג פון 23,200 (בערך 27% ). אין 1905, צוליב א שריפה אינעם שטעטל כענטשין, זענען א סך פון די יידישע איינוואוינער אריבער קיין קעלץ און די קהילה האט געוואקסן.
ביים אויסבראך פונעם צווייטן וועלט קריג האט קעלץ געהאט 24,000 יידישע איינוואוינער, א דריטל פון דער באפעלקערונג. גלייך נאך דער דייטשער אקופאציע אין סעפטעמבער 1939 האט מען אנגעהויבן קעגן די יידן מיט קנסות, צונעמען די פארמעגן, צוואנג ארבעט, און נאך. אפריל 1941, האט מען אויפגעשטעלט די יידישע געטא , און מען האט געצוואונגען אלע יידן אריינציען דארטן. אסאך פון זיי האט מען געדרוקט ארבעטן אין א דייטשן אמוניציע פאבריק. אין אויגוסט 1942, האט מען אנגעהויבן אויסזידלען די געטא; נאך פינף זענען געבליבן נאר 2,000. די וואס האבן אדורכגעלעבט די שחיטה האט מען געשיקט אין אן אנדערן ארבעטס לאגער. דערנאך האט מען זיי געשיקט אין טרעבלינקע פארניכטונגס לאגער.

### קעלצער פאגראם
אום 4טן יולי, 1946, האבן די פאלאקן אטאקירט די יידישע געמיינדע פון אומגעפער 200 מלחמה איבערלעבער, און געהרג'עט 42 פון זיי.

## צווילינג שטעט
*
*
*
*
*
*
*{{דגל|סלובקיה}|נייטרא}}
*
*
*
*

## וועבלינקען
* שטאטיש וועבזייטל 

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
Ethernet

קליין|250px|בײַשפּיל פֿון אַ לאָקאַלער נעצװערק טאָפּאָלאָגיע
**Ethernet** (עטערנעט) איז אַ װעג פֿון פֿאַרבינדן קאָמפּיוטערס צוזאַמען אין אַ לאָקאַלער נעצװערק (LAN). עס איז די מערסטע פֿאַרשפּרייטסטע שיטה פֿון פֿאַרבינדן קאָמפּיוטערס זײַט די 1990ער.

קאַטעגאָריע:קאמפיוטער נעצווערקן
ניישטאט

**ניישטאט** () באדייט א נייע שטאט, וואס עס איז געוועזן שטעט מיט דעם נאמען אין פולע געביטן סיי אין דייטשלאנד אליין און סיי אין אנדערע שכינות'דיגע לענדער

אין איינס דערפון איז געוועזן אין די יארן פון דעם ביטערן צווייטן וועלט קריג א ניטינג פאבריק מיטן נאמען ???,  ווי עס האבן געארבעט דארטן ארום 400 אידישע מיידלעך

קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
עדווארד ראשמאן

**עדווארד ראשמאן** איז באקאנט אונטערן צונאמען דער בוטשער פון ריגע, ער האט דאס באקומען צוליב דעם וואס ער האט זיך זייער בארבאריש אויפגעפירט צו די באפעלקערונג און בפרט האט ער זיך איזדיקעוועט איבער די אידן פון דארטן האט מען געגעבן דעם צונאמען

ער איז געשטעלט געווארן דורך די דייטשע אקופירנדע ארמייען אנצופירן די רעגירונג אין ריגע, און פארשטייט זיך אז אויך אויף אויסצוראטן די אידן פון דארטן

קאטעגאריע:נאציס

קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע
די סימפסאנס

קליין
**די סימפּסאָנס** (ענגליש: *The Simpsons*) איז אַן אמעריקאנישע אנימירטע סיטואציע קאמעדיע סעריע פאר דערוואַקסענע, וואס איז געשאפן געווארן דורך מאַט גריינינג פאר די פוקס אוידיציע פירמע. די סעריע האט אנגעהויבן דעם 17טן דעצעמבער 1989, און איבער 578 עפיזאדן זענען טראנסמיטירט געווארן אין 30 סעזאנען. א פולער לענג פילם פאר די גאנצע פאמיליע מיטן נאמען "דער סימפּסאָנס פילם" איז באפרייט געווארן דעם 27סטן יולי 2007.

## היסטאריע 
די סעריע איז ערשט טראנסמיטירט געווארן אלס קורצע פילמען אין "דער טרייסי אָלמען שוישפיל" . דערנאך האט פוקס געשאפן א ספין-אף סעריע וועגן די סימפּסאָנס אין 1989.

## פילם 
א פילם באזירט אויף די סעריע מיטן נאמען "דער סימפּסאָנס פילם" איז באפרייט געווארן אין 2007.

## וועבלינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל 
* 
* "די סימפּסאָנס" וויקי 

קאַטעגאָריע:טי ווי סעריעס
קאַטעגאָריע:אנימירטע טעלעוויזיע סעריעס
1טן אפריל

**דעם 1טן אפריל** איז דער 91סטער טאג פון יאר (92סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 274 טעג. 

אין די מערב לענדער איז דער טאג באקאנט אלס שפאס טאג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1949 - נייפונדלאנד שליסט זיך איין אין קאנאדע
* 1960 - די פאראייניגטע שטאטן שיקט ארויף דעם ערשטן  מעטעאראלאגישן סאטעליט 
* 1976 - געגרינדעט די פירמער עפל קאמפיוטער דורך סטיוו זשאבס און סטיוו וואזניאק
* 2001 - סלאבאדאן מילאסעוויטש ארעסטירט דורך דער סערבישער רעגירונג

## געבוירן 
* 1578 - וויליאם הארווי, ענגלישער דאקטער (געש' 1657)
* 1815 - אטא פאן ביסמארק, דייטשער פאליטיקער (געש' 1898)
* 1873 - סערגיי רחמאנינאוו, רוסישער קאמפאזיטאר (געש' 1943)
* 1906 - שמעון דזשיגאן, יידיש־שפראך קאמיקער און אקטיאר (נפטר 1980)
* 1906 - מרדכי צאנין, יידיש־שפראך לינגוויסט און שרייבער (נפטר 2009)
* 1908 - אברהם מאסלוי, יידישער אמעריקאנער פסיכאלאג (נפטר 1970)

## געשטארבן 
[קליין|120px|[זיגמונד דער ערשטער, מלך פון פוילן]]
* 1548 - זיגמונד דער ערשטער, מלך פון פוילן (געב' 1467)
* 1968 - לעוו לאנדא, סאוועטישער פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק (געב' 1908)

----
* 31סטן מערץ - 2טן אפריל
* אפריל

01
2טן אפריל

**דעם 2טן אפריל** איז דער 92סטער טאג פון יאר (93סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 273 טעג. 

## היסטארישע געשעענישן 
* 1453 - אנהייב פון דער בלאקאדע אויף קאנסטאנטינאפל (היינטיגער סטאמבול) דורך די  אטאמאנען
* 1801 - נאפאלעאנישע מלחמות - דער בריטישער פלאט אונטער אדמיראל נעלסאן באזיגט דעם דענישן פלאט אין דעם קאפנהאגענער קאמף
* 1930 - היילע סילאסי אויסגערופן קייסער פון עטיאפיע
* 1982 - ארגענטינער קראפטן אינוואדירן די פאקלאנד אינזלען, און הייבן אן דעם פאקלאנד קריג 

## געבוירן 
* 1840 - עמיל זאלא, פראנצויזישער שרייבער, שרייבט דעם "איך באשולדיג" אין די שפורן פון דער דרייפוס פרשה (געש' 1902)
* 1875 - וואלטער קרייזלער, אמעריקאנער פאבריקאנט (געש' 1940)
* 1916 - מנחם פרוש, ישראלדיקער פאליטיקער פון דער יהדות התורה פארטיי (נפטר 2010)

## געשטארבן 
[קליין|100px|[סאמועל מארס]]
* 1872 - סאמועל מארס, ערפינדער פון מארס קאד (געב' 1791)
* 1937 - נתן בירנבוים, יידישער עסטרייכער דענקער, און יידישיסט, שפעטער געווארן אגודיסט (געב' 1864)
* 1974 - זשארזש פאמפידו, פרעזידענט פון פראנקרייך (געב' 1911)

----
* 1טן אפריל - 3טן אפריל
* אפריל

02
קאשוביש

[קליין|250px|א בלאט פון סטעפֿאַן ראַמולט פאמעראַניש (קאַשוביש) ווערטערבוך [1893]]
**קאַשוביש** (קאשוביש: *kaszëbsczi jãzëk*, *pòmòrsczi jãzëk*, *kaszëbskò-słowińskô mòwa*; ) איז איינע פון די לעכישע שפראכן, אן אפטייל פון די סלאווישע שפראכן.
קאשוביש איז די נאנסטע לעבעדיגע שפראך צו פויליש.

ענלעך צו פויליש, האט קאשוביש געבארגט אסאך ווערטער פון נידערדייטש, ווי kùńszt (*קונסט*), און אויך פון דייטשיש. 

די ערשטע געדרוקטע קאשובישע דאקומענטן זענען פונעם 16טן יארהונדערט. די היינטיגע לאטיינישע ארטאגראפיע איז ערשט פארגעשטעלט אין 1879.

אין דעם 2002 צענזוס, האבן 53,000 מענטשן אין פוילן געמאלדן אז זייער ערשטע שפראך אין שטוב איז קאשוביש. די קאשוביש רעדער רעדן אלע  פליסיג פויליש. קאשוביש איז א צווייטע אפיציעלע שפראך אין טיילן פון דער פאמעראנישער וואויוואדעשאפט. ס'איז אויך דא אין קאנאדע קאשובער וואס רעדן קאשוביש.

די הויפט ליטעראטור אין קאשוביש איז *Xazeczka dlo Kaszebov* פון פלאריאן ציינאווא (1817–1881).

## רעפערענצן 
* סטעפֿאַן ראַמולט, *Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego*, "ווערטערבוך פון דער פאמעראניש אדער קאשוביש שפראך" (קראקע, 1893)

קאַטעגאָריע:פוילן
פעטש

**פעטש** () איז די פינפטע גרעסטע שטאט אין אונגארן, און געפינט זיך נאנט צום גרענעץ מיט קראאטיע.

קאַטעגאָריע:שטעט אין אונגארן
ליסטע פון לענדער לויט פראדוקט ווערדע

[קליין|380px|וועלט מאפעס פון פראדוקט ווערדע  (Nominal and PPP), 2019 [CIA World Factbook ]]
דא וועט ווערן געברענגט א **ליסטע פון לענדער פון דער וועלט לויט זייער פראדוקט ווערדע (GDP)** (די ווערט פון אלע גוטער און דינסטן פראדוצירט אין א לאנד במשך א געוויסן יאר). די GDP דאלאר אפשאצונגען ווערן גערעכנט לויטן קויפן קראפט (PPP).  

## לענדער לויט פראדוקט ווערדע (קויפן קראפט פאריטעט)
|

|}

## רעפערענצן
לענדער
*
קאַטעגאָריע:עקאנאמיק
נייטרא

**נייטרא** ( (; ; ) איז די פערטע גרעסטע שטאט אין סלאוואקיי, מיט א באפעלקערונג פון 85,000. נייטרא איז פון די עלטסטע שטעט אין סלאוואקיי.קליין|250px|
## יידישע היסטאריע 
אין נייטרא האט פונקציאנירט די וועלט בארימטע נייטרא ישיבה, אונטער דער אנפירערשאפט פון הרב שמואל דוד אונגאר הי"ד, וואס איז אנגעגאנגען ביזן סאמע סוף פונעם קריג, ווי אויך איז דאס געווען פון די ערשטע ישיבות זיך צוריק צו עפענען נאך דעם גרויסן חורבן אויפן אינציאטיוו פון ר' מיכאל בער ווייסמאנדל זצוק"ל, און אונטער דער אנפירערשאפט פון דעם שפעטערדיגן נייטרא רב הגה"צ ר' שלום משה הלוי אונגאר, רב פון נייטרא יישוב אין אמעריקע.

אין ת"ש האבן געוואוינט אין נייטרא 4358 יידן, 19.2% פון דער שטאט'ס באפעלקערונג.

קאטעגאריע:שטעט און שטעטלעך אין סלאוואקיי
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
נייטרא יישוב

**נייטרא יישוב** איז א יישוב געגרינדעט געווארן דורך רבי מיכאל בער ווייסמאנדל אלס א רעזידענט פאר דער נייטרא ישיבה מיט אירע תלמידים און רביים און מאנשאפט. דערנאך וואס זיין שוואגער רבי שלום משה הלוי אונגאר  האט ערעפנט די ישיבה אין נייטרא אין אייראפע נאכן גרויזאמען חורבן אייראפע, האט רבי מיכאל בער שטארק געארבעט אז די ישיבה זאל קומען אויף אמעריקא, און ער האט זיך אונטערגענומען דאס ווידער ערעפענען און דאס ארויסקומען קיין אמעריקע. לכתחילה האט ער געהאט אויפגעשטעלט די ישיבה מיט דעם יישוב אין סאמערוויל, נוי דזשערסי, אבער עס האט זיך נישט אויסגעארבעט און ער האט תיכף נאכן ערשטן יאר געמוזט זוכן א צווייטן פלאץ, און ער האט געטראפן א רענטש וואס איז געשטאנען צום פארקויפן פון דער ברוסטער פילאנטראפישע פאמיליע, אין דעם שטעטל מאונט קיסקא אפסטעיט ניו יארק, וואס די ישיבה האט זיך תיכף אהינגעצויגן און עקזיסטירט נאך דארטן ביזן היינטיגן טאג, איבער זעכציג יאר שפעטער.

## סאמערוויל 
## מאונט קיסקא 
## די שכנים 
## דער יישוב היינט צו טאג 
נאך דער פטירה פון הרב שלום משה הלוי אונגאר, האט איבערגענומען דאס נייטרא רבנות זיין זון הרב שמואל דוד הלוי אונגאר. און ער פירט ווייטער די בארימטע נייטרא ישיבה וואס געפינט זיך דארט אין יישוב.

ווי אויך איז משמש בדיינות הרב הלל וויינבערגער, איידעם פון הרב שלום משה הלוי אונגאר און אנפירער פון דער התאחדות הרבנים כשרות אפטיילונג.

עס וואוינען אין נייטרא יישוב היינט צו טאג קרוב צו אכציג משפחות. עס איז פאראן א ביהמ"ד, ישיבה קטנה, ישיבה גדולה, תלמוד תורה "בית יחיאל", מיידל שולע "בית מרים לאה", מקוה טהרה, שפייזקראם, און הצלה.

קאטעגאריע:פרומע אידישע געגנטן
קאַטעגאָריע:ניו יארק
קאַטעגאָריע:וועסטשעסטער קאונטי, ניו יארק
ווערסיי

**ווערסיי** () איז א שטאט אין פראנקרייך, און די הויפטשטאט פון איוולין דעפארטמענט.

ווערסיי איז שטארק באקאנט געווארן צוליב דעם וואס דער אפמאך נאך דעם ערשטן וועלט קריג איז דארטן אונטער געשריבן געווארן.

ווי אויך איז כדאי באטאנען אז די נייטרא ישיבה אויף זייער גלות וועג קיין אמעריקע האט זיך דארטן אויפגעהאלטן אויף א שטיקל צייט.

קאטעגאריע:שטעט אין פראנקרייך
19טן מערץ

**דעם 19טן מערץ** איז דער 78סטער טאג פון יאר (79סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 287 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1915 - דער קארליק פלאנעט פלוטאן פאטאגראפירט צום ערשטן מאל
* 1944 - צווייטער וועלט קריג: נאצי דייטשלאנד נעמט איין אונגארן
* 1946 - רעוניאן, גוואדעלופ, פראנצויזישע גיאנע און מארטיניק באקומען דעם סטאטוס פון מעבר־לימ'דיקע דעפארטמענטן פון פראנקרייך

## געבוירן 
* 1813 - דייוויד ליווינגסטאן, בריטישער אויספארשער און מיסיאנער אין אפריקע (געש' 1873)
* 1849 - אלפרעד פאן טירפיץ, דייטשער אדמיראל, קאמאנדיר פונעם דייטשן פלאט ביים ערשטן וועלט קריג (געש' 1930)
* 1905 - אלבערט שפער, נאצי קריגס פארברעכער (געש' 1981)
* 1906 - אדאלף אייכמאן, נאצי קריגס פארברעכער (עקסעקוטירט 1962)

## געשטארבן 
* 1930 - ארטור באלפור, בריטישער פאליטיקער (געב' 1848)
* 1950 - עדגאר רייס באראז, אמעריקאנער שרייבער, שאפער פון טארזאן (געב' 1875)
* 1987 - לואי דע ברוי, פיזיקער, פון די גרינדער פון קוואנטום טעאריע, באלוינט מיטן נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1929 (געב' 1892)

----
* 18טן מערץ - 20סטן מערץ
* מערץ

19
ווינער אוניווערסיטעט

דער **ווינער אוניווערסיטעט** () איז אן אוניווערסיטעט וואס געפינט זיך אין וויען, עסטרייך. הערצאג רודאלף דער פערטער האט אים גערינדעט אין 1365 און ער איז דער עלטסטער אוניווערסיטעט אין דער דייטשיש־רעדנדער וועלט און פון די גרעסטע אין צענטראל אייראפע.

קאַטעגאָריע:אוניווערסיטעטן
קאַטעגאָריע:עסטרייך

קאַטעגאָריע:וויען
14טן אפריל

**דעם 14טן אפריל** איז דער 104טער טאג פון יאר (105טער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 261 טעג .

## היסטארישע געשעענישן 
* 1865 - אברהם לינקאלן, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן געשאסן (און צומארגן געשטארבן)
* 1912 - די שיף "טיטאניק" אנטשטויסט זיך אין אן אייזבארג אזייגער 23:40 אויף איר ערשטן אפפאר אינעם אטלאנטישן אקעאן.
* 1931 - די רעפובליקאנער זיגן אין די וואלן אין שפאניע און דערקלערן א רעפובליק; דער מלך, אלפאנסא דער דרייצנטער, זאגט אפ דעם טראן
* 2002 - דער פרעזידענט פון ווענעזועלע, יוגא טשאוועז קערט צוריק צו דער הערשאפט נאך צוויי טעג פון א רעוואלוציע 

## געבוירן 
* 1629 - כריסטיאן הויגנס, האלענדישער פיזיקער און מאטעמאטיקער (געש' 1695)
* 1738 - וויליאם קאווענדיש בענטינק, פרעמיער מיניסטער פון בריטאניע (געש' 1809)

## געשטארבן 
* 1759 - געארג פרידריך הענדל, דייטשער-בריטישער קאמפאזיטאר (געב' 1685)
* 1917 - לייזער זאמענהאף, פוילישער ייד וואס האט דערפינדן די אינטערנאציאנאלע שפראך עספעראנטא (געב' 1859)
* 1935 - עמי נעטער, דייטשע פיזיקער און מאטעמאטיקער (געב' 1882)
* 1951 - ערנעסט בעווין, בריטישער פאליטיקער (געב' 1881)
* 1980 - שמעון דזשיגאן, יידיש־שפראך קאמיקער און אקטיאר (געב' 1905)

----

* 13טן אפריל - 15טן אפריל
* אפריל

14
13טן אפריל

**דעם 13טן אפריל** איז דער 103טער טאג פון יאר (104טער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 262 טעג .

## היסטארישע געשעענישן 
* 1829 - דער בריטישער פארלאמענט שענקט פרייהייט פון רעליגיע צו קאטאליקן אין בריטאניע
* 1945 - צווייטער וועלט קריג - די רויטע ארמיי באפרייט ווין
* 1975 - א בירגערקריג ברעכט אויס אין לבנון צווישן די קריסטן און מוסלמענער 

## געבוירן 
* 1519 - קאטערין דע מעדיטשי, מלכה פון פראנקרייך (געש' 1589)
* 1570 - גיי פאקס, ענגלישער זעלנער, באשולדיגט אין דער פולווער אינטריגע (געפירט צום טויט 1606)
* 1743 - טאמעס זשעפערסאן, דריטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע (געש' 1826)
* 1771 - ריטשארד טרעוויטיק, ענגלישער ערפינדער (געש' 1833)
* 1963 - גארי קאספאראוו, רוסישער שאכשפיל גרויסמייסטער, בארעכנט דער גרעסטער שאכשפילער אין דער וועלט

## געשטארבן 
----
* 12טן אפריל - 14טן אפריל
* אפריל

13
עיאפיאטלאיעקול

**עיאַפֿיאַטלאַיעקול** () איז א גלעטשער אין איסלאנד, צפון פונעם דערפל סקואַר. די אײַזקאפע פונעם גלעטשער באדעקט א וואולקאן וואס האט אויסגעבראכן מערץ 2010, און נאכאמאל דעם 14טן אפריל 2010 אסאך שטערקער, אויסשיטנדיק אש וואס האט פארמאכט די הימלען איבער צפון-אייראפע פון לופט פארקער.

דער קראטער פונעם וואולקאן האט א דיאמעטער 3-4 ק"מ, און דער גלעטשער דעקט א שטח פון 100 קוואדראט ק"מ.

קאַטעגאָריע:קערפער פון אייז
קאַטעגאָריע:וואולקאנען
קאַטעגאָריע:איסלאנד
16טן אפריל

**דעם 16טן אפריל** איז דער 106טער טאג פון יאר (107טער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 259 טעג .

## היסטארישע געשעענישן 
* 1917 - וולאדימיר לענין קערט צוריק פון גלות אין דער שווייץ צו פעטראגראד אין רוסלאנד 

## געבוירן 
* 1867 - ווילבור רייט, איינער פון די ערפינדער פונעם עראפלאן. (געש' 30סטן מיי 1912)
* 1889 - טשארלי טשאפלין, ענגלישער פילם אקטיאר (געש' 1977)
* 1964 - רונה רמון, ישראלדיקע פובליקע אקטיוויסטין, די אלמנה פון אילן רמון (געש' 2018)

## געשטארבן 
* 1947 - רודאלף פראנץ העס, נאצי קריגס פארברעכער, קאמאנדיר פון אוישוויץ קאצעט (געב' 1900)
* 1973 - אישטוואן קערטעס, אונגארישער יידישער דיריגענט (געב' 1929)

----
* 15טן אפריל - 17טן אפריל
* אפריל

16
אליעזר סילווער

הרב **אליעזר סילווער** (כ"ו שבט ה'תרמ"ב -  ט' שבט ה'תשכ"ח) איז געווען פרעזידענט פונעם אגודת הרבנים פון די פאראייניגטע שטאטן און קאנאדע און פון די וויכטיקסטע פירער פון אמעריקאנער יידנטום. ער האט עוסק געווען ראטעווען טויזנטער ביים צווייטן וועלט קריג און געהאלטן רבנות שטעלעס אין  ניו יארק, פענסילוועניע, מאסאטשוסעטס און אהאיא.

## ביאגראפיע
ר' אליעזר איז געבוירן אין אבעל, קאוונער גובערניע, ליטע, א זון פון הרב בונם צמח סילווער .

ער איז געווען דער ערשטער פרעזידענט פון אגודת ישראל אין אמעריקע.

## דער צווייטער וועלט קריג
ער האט אויפגעשטעלט די וועד הצלה צו העלפן יידן פליטים אין אייראפע.

און ווי פאשטענדליך איז ער געווען דער רוקן ביין פון דעם רבנים מארש אין וואשינגטאן שלש עשרה מדות תש"ד, צו ארויסברענגען דאס וויי געשריי פון דעם אמעריקאנעם אידנטוהם פארוואס עס ווערט גארנישט געטוען צו פארטיליגן דעם אוישוויץ מארד מאשין.

נאכן קריג האט ער באזוכט די טויזנטער איבערלעבער אין די־פי לאגערן אין דייטשלאנד און פוילן. איין מאל ווען ער האט געטיילט סידורים קומט צו אים א מענטש און זאגט:

"נאך אלץ וואס איך האב געזען אין לאגער, וויל איך גארנישט מיט רעליגיע!"

פרעגט אים הרב סילווער וואס גענוי האט אים אוועקגעקערט פון יידישקייט.

איך האב געזען א ייד וואס האט געהאט א סידור, אבער דאווענען אין סידור האט ער געלאזט נאר דער וואס האט אים געגעבן דאס ביסל ברויט וואס ער האט באקומען פארן טאג. שטעל זיך פאר," שעפט ער, "א ייד וואס פארקויפט דאס רעכט צו דאווענען פאר ברויט!"

"און וויפיל קונדן האט יענער געהאט?" טוט רב סילווער א פרעג.

"צופיל!" ענטפערט ער מיט א קנאק.

רב סילווער האט געלייגט זיין ארעם אויף יענעם און געגעבן צו פארשטיין. "דו קוקסט אויף איין שלעכטן ייד וואס האט פארקויפט דאס רעכט צו דאווענען? פארוואס קוקסט דו נישט אויף אזוי פיל גוטע יידן  וואס האבן מוסר נפש געווען דאס עסן און געהונגערט כדי צו קענען דאווענען? אפשר דאס איז דעם מוסר השכל וואס דו דארפסט לערנען דערפון?"

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
אבעל

**אַבעל** (, , ) איז א קליינע שטאט פאנעוועזש דיסטריקט, צפון־מזרח ליטע, מיט 1293 איינוואוינער. נאנט צו דער שטאט איז איינע פון די אזערעס אין דעם ראיאן. 

אום אויגוסט 1941, האבן די נאציס גענומען אלע יידן פון אבעל און די ארומיגע דערפער אין אַנטאַנאשער וואלד, און געצוואונגען זיי צו גראבן א לאנגע טראנשיי דערנאך האט מען זיי געשאסן און באגראבן. דער אפיציעלער באריכט פון דער דייטשע מיליטער זאגט אז אום 25טן אויגוסט 1941, האט מען געהרגעט 1,160 יידן, פון זיי 112 מענער, 627 פרויען, און 421 קינדער.

## בארימטע מענטשן פון אבעל 
* הרב אליעזר סילווער

## וועבלינקען 
## רעפערענצן 
* שטעטלינקס אבעל
* יזכור־בוך פון ראקישאק און אומגעגנט דף 271-291 

קאַטעגאָריע:שטעט אין ליטע
15טן אפריל

**דעם 15טן אפריל** איז דער 105טער טאג פון יאר (106טער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 260 טעג .

## היסטארישע געשעענישן 
* 614 - די פערזישע אימפעריע נעמט איין ירושלים
* 1865 - ענדרו זשאנסאן באשטימט דעם 17טן פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע
* 1892 - געגרינדעט די פירמע גענעראל עלעקטריק
* 1912 - די שיף "טיטאניק" געזונקען אינעם אטלאנטישן אקעאן.
* 1945 - צווייטער וועלט קריג: דער בערגן-בעלזן לאגער באפרייט דורך די אליאירטע
* 1986 - די פאראייניגטע שטאטן באמבארדירט דעם פאלאץ פון מואמאר קאדאפי אין טריפאלי

## געבוירן 
[קליין|180px|אייגן בילד פון [לעאנארדא דא ווינטשי. 1512-1518 בערך.]]
* 1452 - לעאנארדא דא ווינטשי, איטאליענישער אינזשעניר, ארכיטעקט און ערפינדער (געש' 1519)
* 1707 - לעאנהארד אוילער, שווייצער מאטעמאטיקער (געש' 1783)
* 1858 - עמיל דורקהיים, סאציאלאג (געש' 1917)
* 1912 - קים איל סונג, הערשער איבער צפון קארעע (געש' 1994)
* 1921 - דאש, פען נאמען של קאריאל גרדוש,ישראלדיקער קאריקאטוריסט (געש' 2000)
* 1940 - זשעפרי ארטשער, בריטישער שרייבער און דעפוטאט אין פארלאמענט

## געשטארבן 
* 1865 - אברהם לינקאלן, דער 16טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע (געב' 1809)
* 1912 - עדווארד סמיט, קאפיטאן פונעם טיטאניק (געב' 1850)
* 1946 - משה אביגדור עמיאל, רב פון תל אביב (געב' 1883)
* 1976 - דוד אלעזר, דער ניינטער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל (געב' 1925)
* 1998 - פאל פאט, הערשער פון קאמבאדיע וואס האט געהרגעט מיליאנען פון זיין פאלק (געב' 1925)

----
* 14טן אפריל - 16טן אפריל
* אפריל

15
קערעסטיר

**קערעסטיר** () איז א דארף אין בארשאד-אבאאוי-זעמפלען פראווינץ, צפון אונגארן.

## מענטשן 
* רבי **ישעיה שטיינער**, מייסד פונעם **קערעסטירער הויף**, האט געוואוינט דא.

*זיין שוחט החסיד רבי **שמואל אהרן דייטש** הי"ד בעל **שם אהרן** האט דא געוואוינט און געווען שוחט און ש"ץ.
און נאך חסידים ואנשי מעשה.

## וועבלינקען 
* מאפע  

קאַטעגאָריע:דערפער אין אונגארן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
שארם אל שייך

**שארם־על־שייך** איז א שטאט אין סיני האלבאינדזל, עגיפטן. עס געפונט זיך אין דרום, ביי דעם אילת איינגאס פון ים סוף. געפונט זיך נאנט צו טיראן דורכגאס, וואס איז געווען דער גורם פארן אויסבראך פון דער זעקסטאגיקער מלחמה, צווישן ישראל און עגיפטן, נאכדעם וואס גאמאל אבדול נאסער, האט פארארדנט דאס פארמאכן דעם דורכגאס פאר ישראלדיקע שיפן.

דער פרעזידענט פון עגיפטן האלט א פאלאץ אין שטאט, וואו אויסלענדישע פירער קומען אפט מאל אלס גאסט, צו קאנפערירן מיטן פרעזידענט, ווי אויך קומען פאר דארט אינטערנאציאנאלע קאנפערענצן. אין שארם אל שייך וווינען 35,000 איינוווינער.

## היסטאריע 
אנהייב איז שארם אל שייך געווען א קליין דארף פון פישערס, שפעטער געווארן א וויכטיקער פלאץ פארן עגיפטישן ים פלאט. ביי דער סיני מלחמה האט ישראל איינגענומען די שטאט, אבער צה"ל האט צוריקגעטרעטן, און ארויס פון סיני. ביי דער זעקסטאגיקער מלחמה, האט ישראל צוריק איינגענומען די שטאט, און שפעטער אויפגעשטעלט דארט פארשידענע באזעס, פון ים פלאט, און פון די לופט קרעפטן, און א לופטפעלד פאר מיליטערישע און ציווילע געברויכן. ביי די ענטעבע אפעראציע, זענען די מיליטערישע פליגערס אפגעפלויגן פון דארט. ביי דער יום כיפור מלחמה איז די שטאט געווען פון די ערשטע אטאקירט צו ווערן דורך עגיפטן.

ישראל האט אפגעגעבן די געגנט ביים שלום אפמאך אין 1982. עגיפטן האט באקומען שארם אל שייך גאנצערהייט, און האט צוגעבויט, צו דער גרויסקייט ווי עס איז היינט.

## טוריזם 
פון ווען ישראל איז געווען איז שוין אויפגעשטעלט געווארן אן אינפראסטרוקטור פאר טוריסטן, און אסאך מענטשן קומען דארט, בעיקר פון אייראפע, די שטאט האט געשעפטן, האטעלן און פארוויילונגס ערטער.

קאַטעגאָריע:עגיפטן
קאַטעגאָריע:שטעט אין אזיע
17טן אפריל

**דעם 17טן אפריל** איז דער 107טער טאג פון יאר (108טער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 258 טעג .

## היסטארישע געשעענישן 
* 1946 - פראנקרייך אנערקענט די זעלסשטענדיקייט פון סיריע
* 1975 - דער קמער רוזש באהערשן קאמבאדיע
* 1984 - מענטשן אין דער ליבישער אמבאסאדע אין לאנדאן שיסן אויף מאניפעסטאנטן און הרגענען א בריטישע פאליציי־פרוי. בריטאניע ברעכט אפ דיפלאמאטישע בונדן מיט ליביע.

## געבוירן 
* 1818 - אלעקסאנדר דער צווייטער, קייסער פון רוסלאנד (דערמארדעט 1881)
* 1894 - ניקיטא כרושטשאוו – פירער פון סאוועטן פארבאנד (געש' 1971)

## געשטארבן 
קליין|100px|בענדזשאמין פרענקלין
* 1790 - בענדזשאמין פרענקלין, שרייבער, ערפינדער, פארלעגער און אמעריקאנער אמבאסאדאר אין פראנקרייך (געב' 1706)
* 1997 - חיים הערצאג, דער זעקסטער פרעזידענט פון מדינת ישראל (געב' 1918)

----
* 16טן אפריל - 18טן אפריל
* אפריל

17
מאיר יוסט

הרב **מאיר יוסט** (ה'תרס"ח - כ"ה ניסן, ה'תש"ע) איז געווען דער הויפט רב פון האלאנד פון תשכ"ה ביז זיין פטירה, א משך פון 45 יאר.

## יונגע יארן 
מאיר יוסט איז געבוירן אין תרס"ח צו זיין פאטער רבי ניסן יוסט, גבאי פון דעם אהבת ישראל, אין וויזשניץ, בוקאווינא (היינט אוקראינע). ביים ערשטן וועלט קריג האט די משפחה זיך געצויגן פון וויזשניץ, וואס איז געווארן א קריג זאנע, קיין גרויסווארדיין אין זיבנבערגן (דעמאלסט אונגארן).

## ישיבה 
ער האט געלערנט אין ישיבה אין וויזשניץ, און דערנאך אין גרויסווארדיין ביי הרב פינחס הורוויץ, מחבר פון "פתחא זוטא. פון דארטן איז ער געגאנגען לערנען ביי רב דושינסקי אין חוסט; שפעטער האט ער געלערנט אין פראנקפורט. אין תרצ"ג האבן די נאציס איבערגענומען די הערשאפט אין דייטשלאנד, און מאיר איז צוריקגעפארן קיין גרויסווארדיין. דארטן איז ער געווארן דער פארזיצער פון צעירי אגודת ישראל. אום אלול תרצ"ג איז ער געווען א דעלעגאט צו דער כנסיה גדולה פון אגודת ישראל אין מארינבאד. 

## צווייטער וועלט קריג 
ביים צווייטן וועלט קריג האט ער מיט זיין ווייב זיך באהאלטן אין א וויינגארטן פון א גוי אין בודאפעשט. 
ער האט איבערגעלעבט דעם חורבן אייראפע, און נאכן צווייטן וועלט קריג האט ער זיך באזעצט אין אנטווערפן, בעלגיע. אין תשי"ד איז ער געווארן א מגיד שיעור אין דער ישיבה פון מאנטרע, שווייץ, אויף זיבן יאר. אין תרכ"ג האט מען אים גערופן צו ווערן ראש בית דין פון ק"ק אמסטערדאם, און אויך הויפט רב פון האלאנד; ער האט אויפגענומען דעם אמט צוויי וואכן פאר פסח.

## פטירה 
עש"ק כ"ה ניסן תש"ע איז ער נפטר געווארן אין אמסטערדאם, און זונטיג האט מען אים אריבערגעפירט אין ירושלים, וואו דער אב"ד הרב טוביה ווייס און רב שיינין, ראש ישיבה פון דער קאמעניצער ישיבה, האבן אים מספיד געווען. מען האט אים באערדיגט אין הר הזיתים.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:הויפט רבנים
קאַטעגאָריע:בוקאווינע
קאַטעגאָריע:האלאנד
קאמבאדיע

דאס **קעניגרייך פון קאמבאדיע** איז א לאנד אין דרום־מזרח אזיע וואס גרענעצט טיילאנד צו מערב און צפון־מערב, לאאס צו צפון און וויעטנאם צו מזרח און דרום־מזרח. צו דרום ליגט דער איינגאס פון טיילאנד. 

קאמבאדיע איז א געזעצליכע מאנארכיע מיט א קעניג.

אין יאר תשנ"ג איז די ערשטע מאל פארגעקומען דארט וואלן וואו נארדאם סיהאמוק איז געווארן אויסגעוועלט.
ווייסל

די **װײַסל** () איז דער לענגסטער און װיכטיקסטער טײַך אין פּױלן. זי איז 1,047 ק״מ (651 מײַל) אין דער לענג.

קאַטעגאָריע:טייכן אין אייראפע
קאַטעגאָריע:פוילן
האנאווער

קליין|האנאווער הימל־ליניע
**האַנאווער** () איז די הויפטשטאט פון נידער-זאקסן, דייטשלאנד. ער האט א באפעלקערונג פון 520,000 (2005), און איז די 11טע גרעסטע שטאט אין דייטשלאנד. ער איז דער אינדוסטריעלער און קאמערציעלער צענטער פון צפון דייטשלאנד.

## רבנים פון האנאווער 
די רבנים פון האנאווער נאך דער צווייטער וועלט-מלחמה זענען געווען הרב חיים פנחס לובינסקי און הרב שלמה זאב צווייגנהאפט.

קאַטעגאָריע:שטעט אין דייטשלאנד
18טן אפריל

**דעם 18טן אפריל** איז דער 108טער טאג פון יאר (109טער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 257 טעג .

## היסטארישע געשעענישן 
קליין|200px|שאדן פון ערדציטערניש אין סאן פראנציסקא
* 1025 - פוילן ווערט א קעניגרייך
* 1906 - ערדציטערניש אין סאן פראנציסקא מיט א שטארקייט פון 7.9 אויף דער ריכטער סקאלע פארטיליגט סאן פראנציסקא און לאזט איבער 3,000 טויטע.
* 1946 - די פעלקער ליגע צעפאלט
* 1980 - געגרינדעט די רעפובליק פון זימבאבווע

## געבוירן 
* 1590 - אהמעט דער ערשטער, דער פערצנטער סולטאן פון דער אטאמאנישער אימפעריע (געש' 1617)
* 1902 - רבי מנחם מענדל שניאורסאהן, ליובאוויטשער רבי (נפטר ב-1994)

## געשטארבן 
קליין|100px|אלבערט איינשטיין
* 1552 – דזשאן לעלאנד, ענגלישער היסטאריקער (געב' 1502)
* 1955 - אלבערט איינשטיין, יידישער דייטשער פיזיקער באוואוסט פאר זיין אלגעמיינע טעאריע פון רעלאטיוויטעט (געב' 1879)
* 2002 - טאר הייערדאל, נארוועגישער ביאלאג, פירער פון דער "קאן טיקי" רייזע (געב' 1914)

## פייערטעג 
* זעלבסשטענדיקייט טאג אין זימבאבווע

----
* 17טן אפריל - 19טן אפריל
* אפריל

18
19טן אפריל

**דעם 19טן אפריל** איז דער 109טער טאג פון יאר (110טער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 256 טעג .

## היסטארישע געשעענישן 
* 1775 - דער לעקסינגטאן און קאנקארד קאמף צינדט אן די אמעריקאנר אומאפהענגיקייט מלחמה.
* 1920 - געעפנט די סאנרעמא קאנפערענץ, אויסטיילן די אטאמאנישע אימפעריע ווען זי האט פארלוירן ביי דעם ערשטן וועלט קריג.
* 1971 - ארויפגעשיקט די ערשטע קאסמאס סטאנציע, סאליוט 1.

## געבוירן 
* 1912 - גלען טעאדאר סיבארג, אמעריקאנער שוועדישער כעמיקער, באלוינט מיטן נאבעל פריז פאר כעמיע (געש' 1999)

## געשטארבן 
* 1390 - ראבערט דער צווייטער, מלך פון שאטלאנד, (געב' 1316)
* 1824 - זשארזש בייראן, ענגלישער דיכטער (געב' 1788)
* 1881 - בנימין דיזראעלי, געשמד'טער בריטישער ייד, שרייבער און פרעמיער מיניסטער פון בריטאניע (געב' 1804)
* 1882 - טשארלס דארווין, ענגלישער ביאלאג, האט אויסגעטראכט די טעאריע פון עוואלוציע (געב' 1809)
* 1906 - פיער קירי, באלוינט מיטן נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1903 (געב' 1859)

## פייערטעג 
* ווענעזועלע - זעלבשטענדיקייט טאג

----
* 18טן אפריל - 20סטן אפריל
* אפריל

19
מרדכי זאב האלבערשטאם

הרב **מרדכי זאב האלבערשטאם** (ה'תרמ"ב - כ"ו סיון ה'תש"ב), איז געווען רב אין גריבאוו און דער לעצטער רב אין צאנז.

ער איז געבוירן צו זיין פאטער הרב אריה לייביש האלבערשטאם אב"ד גריבאוו אין תרמ"ב און ער איז אומגעקומען כ"ו סיון תש"ב אין א וואלד אין טארנע הי"ד.

מרדכי זאב
קאַטעגאָריע:גאליציאנער רבנים
ארקטיק

קליין|250px|מאפע פונעם ארקטישן ראיאן
דער **אַרקטיק** איז דער ראַיאן אַרום דעם צפון פאלוס פון דער ערד , קעגנאיבער אַנטאַרקטיקע אַרום דעם דרום פּאלוס. דער אַרקטיק שליסט אײַן דעם אַרקטישן אקעאן און טיילן פון קאַנאַדע, גרינלאַנד, רוסלאַנד, די פֿאַראייניקטע שטאַטן (אַלאַסקע), איסלאַנד, נאָרװעגיע, שוועדן און פֿינלאַנד. דאס וואָרט "אַרקטיק" שטאמט פון גריכיש : αρκτως - "אַרקטאס", טייַטש בער. דאס איז ווייל די לאקאציע פון דער קאנסטעלאציע "גרויסער בער" איז איבער דעם אַרקטיק געגנט.

די געוויינטלעכע דעפיניציע פון דעם אַרקטיק ראיאן איז אלץ וואס איז צפון פונעם אַרקטישן קרייז, (66° '33 צפֿון), וואס איז אויך די גרענעץ פון די האלבע נאכט זון. אנדערע דעפינירן דעם ארקטיק פון דער בוים שורה (צפֿון שורה ביז וואנעט ביימער וואַקסן).

אַרייַנגערעכנט אין אַרקטיק איז דער אַרקטישער אָקעאַן, באדעקט מיט אייז, ארומגענומען מיט פאַרפרוירענער ערד אָן ביימער.

## בעלי חיים אינעם ארקטיק 
קאריבו און רעניפערן לעבן אינעם ארקטיק ראיאן. זיי עסן פארשידענע גראזן און לישייען. אין ווינטער גראבן זיי דורך דעם שניי מיט זייערע קאפיטעס.

קאַטעגאָריע:ראיאנען
שלום לויפער

**שלום לויפער** איז באקאנט זייענדיג א פייערדיגער סאטמארער חסיד, און דער גבאי צדקה פון בעל ויואל משה, ווי אויך אלס א אתרוגים אימפארטירער, ווי אויך האט ער אנגעפירט די גרעסטעקמחא דפסחא ארגאניזאציע אינגאנצן אליין (ווי לאנג די כוחות האבן איהם ערמעגליכט), ווי אויך איז ער באקאנט אז ער איז דער וואס האט איינגעפירט די גרויסע צענטראלע כ"א כסלו מסיבה אין אלע סאטמארער מוסדות אין געגנטן איבער דער וועלט.

## זיינע יוגנט יארן 
## אין ישיבה 
### חתונה געהאט 
### די קריג יארן 
### נאכן קריג 
### אין אמעריקע 
## א סאלדאט פאר בעל ויואל משה מסאטמאר 
ער איז געווען ממונה אלס זיין גבאי צדקה

ווי אויך איז ער געווען דער וואס האט געהאט די חזקה זיך אפצוגעבן מיט די מעמדות געלדער

אלס א שטייגער צו זיין געטריישאפט איז אינטרעסאנט צו נאטירן אז ער האט זיך געמאכט פאר א מנהג צוזאמען מיט זיין שוואגער הר"ר שלום נחמן פילאפף צו זעהן לכל הפחות איינמאל אין טאג דעם רבי'ן, נו אין יענע יארן ווען זיי האבן זיך געפונען דורכן טאג אין דעם אנדערן עק וויליאמסבורג איז דאס נישט אזוי גרינג אנגעקומען, האבן זיי זיך געמאכט פאר א מנהג צו גיין יעדן צווייטן טאג צו מנחה מעריב, אזוי אז מנחה איז צ.ב.ש. געווען פאר זונטאג, און ביי מעריב איז דאס שוין געווען פאר מאנטאג

### אויף די עלטערע יארן 
## זיינע קינדער 
# הר"ר יחזקאל ז"ל
# הר"ר יצחק משה פרענקל הי"ו
# הר"ר אהרן פריעדמאן הי"ו
# הר"ר בעריש ז"ל
# הר"ר דוד אלי' ווייס
# הר"ר יוסף הערש
# הר"ר אלטער לאנדא אבד"ק עדעלין
# הר"ר פנחס לויפער
# הר"ר שמואל טייטלבוים
# הר"ר יעקב יצחק קארפען
# הר"ר משה
# הר"ר אברהם, אב"ד דאראג
# הר"ר נפתלי ווייס
# הר"ר ליפא

קאטעגאריע:סאטמארער חסידים
קאטעגאריע:סאטמאר
קאטעגאריע:הענדלער
עטרת

**עטרת** פאבלישינג איז א פירמע אין ברוקלין, ניו יארק, היינט פון די גרעסטע מפיצי און מו"ל ספרים, וואס איז געגרינדעט געווארן דורך הר"ר יעקב משולם גרינפעלד ז"ל וועלכער איז געווען דער תורה שרייבער פאר מרן בעל ויואל משה מ'סאטמאר זי"ע, און ער האט דאס געניט אנגעפירט ביז עס איז געווארן א ריזיגע פירמע וואס שטעלט צו די וויכטיגסטע ספרים פאר מינימאלסטע פרייזן, ווי אויך האט ער מיט דעם געלד וואס ער האט זיך געשאפן פאר די פירמע ארויסגעהאלפן מענטשן ווי און ווען ער האט נאר געקענט און אליינס אויפגעשטעלט אדער פינאנציר עטליכע גמ"חן, מיט גרינגע טערמינען, און ווי ער האט נאר געהערט אז איינער נויטיגט זיך אין געלד זיך צו שטעלן אויף די פוס איז ער שטענדיג דארטן געווען

קאטעגאריע:ספרים אגיטירער
זכרון שלום

**זכרון שלום** איז א מוסד וואס געט זיך אפ מיט פארשפרייטן ספרים און אנדערע אויסגאבעס, צ.ב.ש. מחזורים, זמירות און אנדערע, וואס איז בעיקר געשטעלט צו פארשפרייטן די מנהגים און הלכות און אזוי אויך פריוואטע שמועס'ן א.ד.ג. פון בעל ויואל משה זצ"ל, אבד"ק סאטמאר, און מיסד פון די סאטמארער חסידישער הויף נאכן צווייטע וועלט מלחמה

עס ווערט אנגעפירט דורך הרב יחזקאל לויפער וואס ער איז דער עלטסטער זון פון ר' שלום ז"ל, פון די קינדער וואס ער האט געהאט נאך די מלחמה.

ביז מיט אייניגע יארן צוריק האט ער געארבעט בשותפות מיט הרב אברהם דוד גליק אונטערן נאמען דפוס מזל אבער אין די לעצטערע יארן איז א שווארצע קאץ אריבער געלאפן צווישן זיי, און זיי האבן זיך צעטיילט, און זינט דאן ארבעט אברהם דוד גליק ווייטער אונטער דעם נאמען דפוס מזל, און יחזקאל לויפער האט אגיטירט א נייעם מכון אונטער נאמען זכרון שלום, און אנדענק פון זיין פאטער.

קאטעגאריע:סאטמאר
קאטעגאריע:ספרים אגיטירער
דפוס מזל

**דפוס מזל** איז א דרוקעריי אין טיילווייז/געוועזן לאקירט אין ניו יארק סיטי און דערנאך זיך אריבערגעפירט רוב פון אירע פונקציעס אין קרית יואל מאנרא אין אראנדזש קאונטי אפסטעיט ניו יארק וועלכע ווערט אנגעפירט מיט גרויס געניטשאפט דורכן מו"ל פון מערערע ספרים, ובפרט פון ספרי רבינו בעל ויואל משה זצוק"ל, הר"ר אברהם דוד גליק וועלכער איז אין די ערשטע יארן געווען א שותף מיט הר"ר יחזקאל לויפער אין דעם מפעל פון הוצאת המנהגי קודש, און שפעטער האבן זיי זיך פונאנדער געטיילט און יעדער געט זיך ארויס זיין ווערק באזונדער

ר' אברהם דוד איז א זון פון ר' לייבעלע גליק פון די לעצט פארבליבענע תלמידים פונעם סאטמארער רב, און פיאניר פון די פירמע נר של שעוה קא. (היינט אנגעפירט דורך זיין זון ר' זלמן), וואס איז געווען די ערשטע וואקסענע ליכט פירמע אין דעם אמעריקאנער קאנטינענט.

ר' אברהם דוד איז נפטר געווארן ז"ך שבט תשע"ב און היינט גייט דפוס מזל אן דורך זיין זון נתן נטע משה גליק פון מאנסי נ.י.

קאטעגאריע:ספרים אגיטירער
קמחא דפסחא

**קמחא דפסחא** איז דאס מערסט פארשפרייטע צדקה היינט צוטאג'ס און עס קען ווערן צעטיילט אויף צוויי אופנים

# דער ארגיענאלער באדייט, וויאזוי עס ווערט געברענגט אין שו"ע און טאקע וויאזוי עס הייסט
# היינט צוטאג'ס האט זיך דער נאמען אריבער געכאפט אויף צושטעלן פאר מענטשן אלע זייערע געברויכן וואס זיי קענען זיך נישט אליינס פינאנצירן אריינצוברענגען דעם יו"ט פסח אין שטוב, און אינאיינוועגס אזוי ווי דאס איז נישט קיין בושה צו נעמען מאכן שוין די עסקנים זיכער אז מען זאל דעמלאט'ס אריינווארפן אלס וואס זיי זעען פאר נויטיג וואס א דוכשנטיליכע ארימע פאמיליע דארף האבן דאס מינימום צום לעבן

## קמחא דפסחא (אריגינאל) 
קמחא דפסחא ווערט שוין געברענגט אין שו"ע אז מען פעלגט אויסטיילן מעות חיטים געלט פאר ווייץ פאר די ארימע אידן וואס אמאל איז דאס געווען היבש א טייערער ארטיקל, כדי זיי זאלן זיך קענען מאכן דערפון מעל און גיין באקן די מצות אויף פסח אן זיך דארפן שעמען צו גיין בעטן פון אנדערע מענטשן מצות מען זאל האבן וואס צו עסן פסח

### קמחא דפסחא היינט צוטאג'ס 
מיט די יארן איז דאס אויסגעברייטערט געווארן אויף זייער א גרויסן פארנעם, ווייל די עסקנים האבן איינגעזעהן אז מענטשן וואס ממש זיי גייען אויס פאר הונגער סיי פסח און סיי א גאנץ יאר, און זיי ווילן נישט זיין אנגעוויזן אויף קיינעם, און בפרט איז דא זייער א סאך וואס שעמען זיך צו נעמען פון צדקה קאסעס וואס אבער פון דעם קמחה דפסחא קאמפיין וואס איז שוין איינגעפירט יארן לאנג און יעדער אפילו מער פארמעגליכע נעמען דערפון צוליב די גרויסע הוצאות פון דעם יו"ט ווערט דאס שוין פאר הונדערטער יאר מער און מער אויסגעברייטערט, א שטייגער מען פארטיילט טעפ (אפיציעל פאר די וואס דארפן דאס אויף פסח אבער ווי יעדער פארשטייט נאך פסח בלייבט דאס ווייטער אין באנוץ און עס גייט נישט אין מיסט אריין), און אזוי אויך קליידונג (וואס מען פארשטייט ווייטער אז עס גייט נישט אין מיסט א טאג נאך פסח) וכדו' וכדו', און דאס איז א זאך וואס ווערט דורכגעפירט דורך די קהלות, וואס דאס געט צו צו באקוועמהייט פון די נויטיגע ווייל זיי פילן נישט אז דער אין דער עסקן, און/אדער דער און דער נדבן האט מיר עפעס געגעבן פאר צדקה, נאר עס איז אן איינגעפירטע זאך אז ווער עס דארף עפעס אויף יו"ט קען דאס נעמען דורכן זיך איינשרייבן אין דעם מעות חטים פראגראם אין יעדע קהלה אויף זיין שטייגער, מאנכע גייט דאס דירעקט דורך'ן רב, אנדערע האבן גבאים א.א.וו.

קאטעגאריע:צדקה
קאַטעגאָריע:פסח
מ. פ. פרעסס

**מ. פ. פרעסס** איז געוועזן פאר יארן לאנג פון די צוויי גרעסטע פאבלישינג קאמפאניס אין דער אמעריקאנער אידישער גאס, צוזאמען מיט זייער קאנקורענט היברו פאבלישינג, און זיי גייען נאך היינט אן אויף א גרויסן פארנעם כאטש זיי קאנטראלירן שוין נישט אזויפיל פון דעם מארק.

קאטעגאריע:ספרים אגיטירער
ליכט (לעמפל)

קליין|ליכטלעך
א **ליכט** אדער **לעמפל** איז א מיטל צו שאפן ליכטיקייט. פאר דער ערפינדונג פון עלעקטריע איז א ליכט געווען כמעט דער איינציגער וועג צו זען ביינאכט. א ליכט דארף האבן ברענשטאף וואס קען זיין פליסיג אדער וואקס און א קנויט. ווען מען צינדט אן דעם קנויט ציט ער דעם ברענשטאף און ברענט.

## יידישקייט 
ביי יידן צינדט מען ליכט:
* ביים אריינגאנג פון שבת און יום טוב.
* מוצאי שבת צו הבדלה.
* חנוכה
* צו בדיקת חמץ

אין דעם בית המקדש פלעג מען צינדן יעדן טאג די מנורה מיט איילבירטן אויל.

**וואקסענע ליכט** איז שוין אן אור אלטער מנהג צו צינדן ביי אידישע צערעמאניעס, צ.ב.ש. הבדלות ביי א חתונה, הבדלות מוצאי שבת קודש, יארצייט ליכט, און אפילו סתם א שבת בעפאר עס איז ארויסגעקומען די פאראפין וואס דעמאלטס איז דאס געווען דער איינציגער באנוצבארער כשר'ע ליכט וואס איז געווען אין עקזיסטענץ.

קאַטעגאָריע:יידישקייט
קאַטעגאָריע:געצייג
קאַטעגאָריע:פייער
עוז והדר

קליין|א באנד פונעם ״עוז והדר״ ש״ס
 

**עוז והדר** איז אן תורה אנשטאלט וואס ערצייגט ספרים אויף א נייעם הערליכן פארמאט אז עס זאל זיך לערנען מיט א געשמאק, וואס ווערט אנגעפירט דורך הגאון ר' יהושע לייפער פון די גרויסע דיינים אין  שיכון סקווירא, מאנסי, אן איידעם פון רבי משה ניישלאס אב"ד שיכון סקווירא, וואס האט זיך אנגעהויבן מיט א קליין כולל אין סקווירא שטעטל און זיך אויסגעוואקסן אויף א וועלטס פארנעם. דער אנשטאלט איז הויפטקווארטירט אין ירושלים, מיט צווייגן אין ביתר און בית שמש.

דער אנשטאלט באשעפטיגט זיך שוין 25 יאר אין דריקן די נייע מהדורה פון דעם תלמוד בבלי, אונטער הרב יוסף סאמעט און הרב עזריאל לוי אן אייניקל פון ר' שמואל שאול לוי, ראש הקהל פון עדת יראים אין פאריז).

## היסטאריע 
דער אנשטאלט איז געעפנט געווראן דורך א קליינעם כולל אין שיכון סקווירא, וואס נעמט זיך איבער ארבעטן מסכת גיטין אלס א דער ערשטער קערנדל פון דעם ש"ס פראיעקט. די ארבעט דריקט תוצאות, און תלמידי חכמים פון דער גאנצער וועלט, נעמען זיך צאם, צו העלפן צום גרויסן פרויקט, וואס שנעלערהייט האט א ריזיגע הצלחה. אז דער ש"ס פון עוז והדר, ווערט באקאנעט אלץ די בעסטע מהדורה, וואס א סך גדולי ישראל, אין דעם שפיץ הרב יוסף שלום אלישיב, לערנען מיט דעם. ארום דער גאנצער וועלט, און בפרט אין עולם הישיבות אלע ווילן דעם 'עוז והדר'ס' ש"ס צו לערנען.

א גרופע תלמידי חכמים פון ארץ ישראל בראשות הרב מנחם מענדל פאמעראנץ האלטן ביי מאכן א ביאור אויפן גאנצן תלמוד בבלי, זאל זיין קלאר צו יעדן איינעם. די מהדורה ווערט גערופן **מתיבתא**. די ערשטע מתיבתא גמרא'ס האט מען ארויסגעגעבן אין תשס"ה, און ביז תשע"ד זענען דא שוין 85 בענדער, און די ארבעט איז נאך נישט פארטיג.

## די פירמע היינט צוטאג'ס 
פאלגנד איז א טיילווייזער ליסטע פון ספרים וואס זענען איבערגעארבעט געווארן צו הערליכן פארעם אז עס איז א נסיון נישט צו ווערן קיין תלמוד חכם.

* ש"ס בבלי
* ש"ס ירושלמי
* ש"ס מתיבתא
* רמב"ם עם כל הפירושים
* ספעציעלע ספרי המועדים

## וועבלינקען 
* עוז והדר וועבזייטל 
* מדור עוז והדר - באתר שטייגן 
* 
* מהדורת אינטרנטית של הרמב"ם ומפרשיו בעריכת מכון עוז והדר - אתר Hebrew Books

קאטעגאריע:ספרים אגיטירער
קאַטעגאָריע:ארגאניזאציעס אין ישראל
היברו פאבלישינג

**היברו פאבלישינג** איז געוועזן איינס פון די צוויי גרעסטע פאבלישער'ס אין דער אמעריקאנער אידישער גאס, אינאיינעם מיט זייער קאנקורענט מ. פ. פרעסס אינק.

אבער אינ'אמת'ן איז זייער שטארקייט געגאנגען פול ארויס פון די אמעריקאנער גרעניצן, ווי עס איז באקאנט איז די פלאטעס פון דעם באקאנט'ן און מערסט פארשפרייטן און כמעט איינציגן ש"ס פאר העכער הונדערט יאר דער ווילנער ש"ס פראדוצירט געווארן דורך היברו פאבלישינג, עס איז נאר באשטעלט געווארן דורך דפוס ראם און ווילנא, ליטא, וואס פאר אן אמת'ן האבן דאס ליידער די דייטשן ימ"ש צולאזט און גענוצט די בליי דערפון פאר זייע מונציאן צו פארטיליגן די אידן

קאטעגאריע:ספרים אגיטירער
דפוס ראם

די אלמנה און די ברידער **ראם** האבן געהאט א דרוקעריי און פארלאג אין ווילנע. אין די יארן פון ת"ר - תר"מ געווען פון די העכסטע טעכניק און די מערסטע פארגעשריטן סיי טעכנאלאגיש, און סיי און קוואליטעט פון צושטעלן ספרי קודש פארן כלל ישראל, אזוי ווייט אז זייער אפיציעלע דריטע ווערסיע פון דעם ווילנער ש"ס איז באנוצט געווארן כמעט אזוי ווי אן קיין קאנקורענט פאר העכער הונדערט יאר פון ווען עס איז פארטיג געווארן אין שנת תר"מ און איז געבליבן אלס די ענדגילטיגע צורת הדף פונעם תלמוד.

אויך האבן זיי געדרוקט דעם גאר פאפולערן משניות יכין ובועז און ווי אויך דער ספר התניא וואס מען קאפירט נאך היינט פון זייער דרוק.

אין יאר תרס"ה האט מען דארט געדרוקט דעם ספר שו"ת יריעות שלמה מיטן פירוש בני ישראל פארפאסט דורך די איינקלעך פונעם מחבר. 

קאטעגאריע:ספרים אגיטירער
נר של שעוה קא.

**נר של שעוה קא.** איז געגרינדעט געווארן דורך הרה"ח המפורסם ר' לייבעלע גליק ז"ל אין די בראשית יארן אין אמעריקע, און דער חרדי'שער וויליאמסבורג ווען ער האט זיך פארשאפט צוויי ציגל וואקס פון א שיסטער (דעמאלטס פלעגט מען צוקלעפן שיך מיט וואקס) און ער האט דאס אויספרובירט און עס איז ביז געציילטע יארן זיך אויסגעוואקסן אלס א ריזיגע פירמע, אזש עס איז ארויסגעשפראצן עטליכע קאנקורענטן.

שפעטער האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין קרית יואל זייענדיג דארטן פון די ערשטע תושבים, און באנזאם האט זיך אהינגעצויגן זיין פירמע.

און די 80'ער יארן האט ער ארייגענומען זיין זון אלס געהילף און שפעטער איהם אנפאטרויעט און איבערגעגבן דעם גאנצן ביזנעס אפטיילונג און ער האט זיך בלויז אפגעגעבן מיט'ן צוהעלפן, אזוי אז שפעטער און די סוף 90'ער יארן ווער ער איז נישט געזונט געווארן מיט פארקינסאן קרענק איז די פירמע ווייטער אנגענגאנגען אזוי ווי גארנישט וואלט פאסירט.

שפעטער און די 00'ער יארן האט זיך די פירמע אויסגעברייטערט און עס האט זיך וויכטיג אויסגעפעלט א לאנגיעריגער ביזנעס מאן מיט ערפארונג און אנפירן גרויסע אפעראציעס, דאן איז אריין גענומען געווארן אלס שותף הרה"ח מאיר יעקב פאלאטשעק לאנגיעריגער פירער פון די באוואוסטע פאלאטשעק דאליס און בערעלעך, וואס ער האט דאן אויפגעגעבן זיין ביזנעס צוליב די כינעזער קאנקורענץ און ער איז דאן אויפגענומען געווארן אלס שותף, און ביזנעס אנלעגנהייטן אפעראציעס זענען זינט דאן אריבער צו איהם, און אזוי ווי עס איז אויסגעוואקסן פון ארט, און אין די שכינות'דיגע געגנטער האט זיך שווער געטראפן אן ארט, האט ער דאן אין יאר 2009 געטוען וואס פולע לאקאלע ביזנעסער האבן געטון, ער האט זיך ארויסגעצויגן צו דעם פייוו סטאר/עמעזינג סעיווינגס קאמפלעקס וואס געפונט זיך אין קארנוואל ניו יארק וואס איז פונק דאן אפגעויפט געווארן דורך יחזקאל בראך און וואלף לעפקאוויטש ביידע חרדי'שע פילאנטראפן, וואס פון דאן אן איז דארטן די הויפטקווארטיר פון די פירמע כאטש עטליכע קלענערע פונקציעס ווערן נאך אויסגעפירט אויף אנדערע לאקאלן.

קאטעגאריע:חרדישע פירמעס
פעסיל באלבאן

**פעסיל באַלאַבאַן** איז געוועזן אן אלמנה וואס האט געהאט כמעט די גרעסטע דרוקעריי אין לעמבערג.

## שו"ע 
זי איז געוועזן די וואס האט אויסגעשטעלט דעם היינטיגן צורת הדף פונעם שו"ע צו וואס מאנכע קענען זיך בשום אופן נישט צוגעוואוינען צו עפעס אנדערש זייענדיג אזוי צוגעבונדן ווי גוט עס איז אוועק געשטעלט אז מען זאל גרינג קענען טרעפן צוגעהערן צו אן ענין, הגם עס איז פול מיט פעלערן א שטייגער ווי טעותי הדפוס און אזוי אויך איז עס שטארק צוזאמען געשטופט מיט קליינע פיצינקע אויתיות, פון דעסטוועגן קומען כסדר ארויס פרישע ווערסיעס אבער די גרעסטע פארלאנג איז נאך אלס אויף איר אויסשטעל.

עס איז אפילו ארויסגעקומען דירעקט אין קעגנזאץ צו די אלע נייע א שו"ע מיטן פענאמען שו"ע צורת הדף וואס איז מתקן אלע טעותים און מאכן אביסל גרעסער און קלארער די אותיות, אבער ווי די סוחרים זאגן איז דאס דערווייל פון די מערסט גייענדיגע שו"ע'ס אויפן מארק מיט אלע פראבלעמען אינאיינעם

קאטעגאריע:ספרים אגיטירער
אבסטראקטע אלגעברע

**אבסטראקטע אַלגעברע** איז א טייל פון מאטעמאטיק וואס שטודירט אלגעברעישע סטרוקטורן. זיי זענען כולל:
* גרופעס
* בולישע אלגעברע
* רינגען 
* וועקטאר געשפרייטן
* אלגעברעס
אין אלגעמיין טוט מען אויפבויען א טעאריע מיט איין ארט סטרוקטור, ווי גרופע טעאריע אדער קאטעגאריע טעאריע.

*
פוילע רוילע

א **פוילע־רוילע**  אדער **שנעק** איז א קליינער בעל חי, פון די שרצים וואס האבן נישט קיין ביינער. מערסטע פוילע־רוילעס לעבן אין וואסער,  אבער ס'איז דא וואס לעבן אויף דער יבשה. רוב פון זיי האבן א הארטן מושל. א פוילע־רוילע וואס האט נישט קיין מושל רופט מען א *מעטאלכל*. בדרך כלל עסן פוילע־רוילעס נאר גרוינצייג.

א פוילע־רוילע באוועגט זיך גאנץ פאמעלעך.

## עסן
אין פראנקרייך, עסט מען פוילע־רוילעס. מען קאכט זיי אין זאלץ וואסער. אבער אין רוב לענדער איז דאס נישט קיין מאכל.

לויט דער תורה זענען פוילע־רוילעס שרצים וואס מען טאר זיי נישט עסן.

קאַטעגאָריע:בעלי חיים