open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
אוניווערסיטעט פון קאנסעפסיאן

דער **אוניווערסיטעט פון קאנסעפסיאן** () איז אַן אוניווערסיטעט אין דער שטאָט קאנסעפסיאן. ער איז דער עלטסטער אוניווערסיטעט אין דעם דרום פון טשילע. 
## געשיכטע 
דער אוניווערסיטעט איז געגרינדעט דורך ענריקווע מאָלינאַ גאַרמענדיאַ אין 1919.

## וועבלינקען 
* אוניווערסיטעט פון קאנסעפסיאן 

קאנסעפסיאן
קאַטעגאָריע:טשילע
אנדריי סאכאראוו

**אַנדריי דמיטריעוויטש סאַכאַראוו** (רוסיש: Андре́й Дми́триевич Са́харов, 21סטן מיי 1921 – 14טן דעצעמבער 1989), איז געווען א סאוועטישער קערנפיזיקער. ער איז אויך געווען אן אקטיוויסט פאר מענטשן רעכט. סאכאראוו האט געקעמפט פאר רעפארם אינעם סאוועטן פארבאנד.

מען האט אים באלוינט מיטן נאבעל פריז פאר שלום אין 1975.

## ביאגראפיע 
סאכאראוו איז געבוירן געווארן אין מאסקווע דעם 21סטן מיי 1921 צו זיין פאטער דמיטרי איוואנאוויטש סאכאראוו און זיין מוטער יעקאטערינא אלעקסעיעוונא סאפיאנאס.

קאַטעגאָריע:רוסן
קאַטעגאָריע:פיזיקער
קאַטעגאָריע:נאבעל פריז
אוניווערסיטעט פון ביא-ביא

דער **אוניווערסיטעט פון ביאָ-ביאָ** () איז פלאצירט אין דער שטאָט קאנסעפסיאן. ער איז איינער פון די טראַדיציאָנעלע אוניווערסיטעטן אין טשילע.

## היסטאריע 
דער אנשטאלט איז געגרינדעט געווארן 1947 ווי דער הויפטקווארטיר פון דעם טעכנישן אוניווערסיטעט פון דעם שטאַט (TUS).

אין 1980 האט ער זיך פאראייניקט מיטן פּראַפעסיאַנעלן אינסטיטוט פון טשילע, שאפנדיק דעם אוניווערסיטעט.

## פאקולטעטן 
*    פאקולטעט פון ביזנעס שטודיעס 
*    פאקולטעט פון ארכיטעקטור, בויען און פלאנעווען
*    פאקולטעט פון וויסנשאפטן 
*     פאקולטעט פון אינזשעניריע 
*     פאקולטעט פון בילדונג און הומאניסטיק 
*     פאקולטעט פון געזונט וויסנשאפטן און עסן

## רעפֿערענצן 
## וועבלינקען 
* אוניווערסיטעט פון ביאָ-ביאָ 

ביא-ביא
קאַטעגאָריע:טשילע
21סטן מיי

**דעם 21סטן מיי** איז דער 141סטער טאג פון יאר (142סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 224 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1471 - הענרי דער זעקסטער, מלך פון ענגלאנד (געב' 1421)

* 1998 - סוהארטא, הערשער פון אינדאנעזיע, רעזיגנירט נאך 32 יאר
* 2003 - מער ווי 2000 מענטשן געהרגעט אין אן ערדציטערניש מיט שטארקייט 6.8 אין צפון אלזשיר
* 2006 - אין א רעפערענדום אין מאנטענעגרא, 55.4% פון די וואס האבן געשטימען שטיצן זעלבשטענדיקייט פון סערביע

## געבוירן 
[קליין|120px|[זעלבסט פארטרעט פון אלברעכט דירער]]
* 1471 - אלברעכט דירער, דייטשער מאלער (געש' 1528)
* 1792 - גאספאר גוסטאוו קאריאליס, פראנצויזישער אינזשעניר און וויסנשאפטלער (געש' 1843)
* 1921 - אנדריי סאכאראוו, פיזיקער, קעמפער פאר מענטשן רעכטן, געווינער פון נאבעל פריז פאר שלום (געש' 1989)
* 1944 - מערי ראבינסאן, פרעזידענט פון  אירלאנד

## געשטארבן 
* 942 - רבי סעדיה גאון, פון די גאונים אין בבל (געב' 882)
* 1760 - רבי ישראל בעל שם טוב, גרינדער פון דער  חסידות באוועגונג (געב' אומגעפער 1698)
* 1991 - ראדזשיוו גאנדי, פרעמיער מיניסטער פון  אינדיע, דערמארדעט (געב' 1944)

## פייערטעג
* טשילע - פלאט טאג
----
* 20סטן מיי - 22סטן מיי
* מיי

21
יידישע ווערק

יידישע ווערק איז א נייע געשאפענע בלאג, וואס איז געווידמעט געווארן מיט'ן איינעם ציל צוזאמצוברענגען פון ארום און ארום דעם וועב אלע ידישע ווערק מיט ווערדע, צו זאל דאס זיין קונסט, ווי פאעזיע, לידער, אדער סתם אויסגעארבעטע פראזע ווערק, פון גרויסע יידישע שרייבער 

יידישע ווערק בלאג
קאַטעגאָריע:אידישע בלאגס
נאטור-וויסנשאפטן

**נאטור-וויסנשאפטן** איז כולל די פעלדער פון וויסנשאַפֿט וואס באהאנדלען די וועלט, די געזעצן און אקציעס, סיי וואס וואקסט און סיי די נישט ארגאנישע וועלט. אויך ווערט מאטעמאטיק אריינגערעכנט אין די נאטור-וויסנשאפטן, כאטש זי באהאנדלט נישט די פיזישע וועלט, ווייל פיזיק איז שטארק געבונדן מיט מאטעמאטיק.

אריינגערעכנט אין די נאטור-וויסנשאפטן זענען פאַרשידענע געביטן:
* אַסטראָנאָמיע איז אַ פעלד וואָס באהאנדלט וואס פאסירט אין הימל און דרויסן פון דעם אטמאספער פון דער וועלט.
* ביאָלאָגיע איז אַ פעלד וואָס שטודירט די לעבעדיקע וועלט, כולל באטאניק, זאאלאגיע און מעדיצין.
* כעמיע איז אַ פעלד וואָס שטודירט מאַטעריאַל, זיינע אייגנקייטן, און די רעאקציעס צווישן מאטעריאלן.
* ערד וויסנשאַפֿט איז אַ פעלד וואס נעמט אריין געאלאגיע, געאגראפיע און געאפיזיק.
* פֿיזיק באהאנדלט די כּללים וואָס פון מאַטעריאַלן, ענערגיע, אָרט און צייַט.

*
קאַטעגאָריע:וויסנשאפט
צושטאנד פון מאטעריע

**מאטעריע** עקזיסטירט אויף דער ערד אין דריי **צושטאנדן** אדער **פֿאַזעס**: סאליד, פליסיקייט און גאז, אבער אינעם אוניווערס איז מאטעריע געוויינלעך אין דעם פלאזמע צושטאנד. דער צושטאנד קען זיך ענדערן לויט טעמפעראטור און דרוק.

## די דריי קלאסישע צושטאנדן 
### סאליד 
אין א סאליד זענען די מאלעקולן גאנץ נאנט איינס צו אנאנד. א סאליד האלט זיין פארעם, דערפאר איז מעגלעך צו שטופן א סאליד פון איין ארט צו א צווייטן. צו ענדערן די פארעם פון א סאליד דארף מען אים צעברעכן מיט קראפט.

### פליסיקייט 
אין א פליסיקייט קענען זיך די מאלעקולן באוועגן א ביסל. ביי א געוויסן טעמעפעראטור און דרוק האט די פליסיקייט א באשטימטן פארנעם, אבער זי טוישט איר פארעם צוצופאסן צו איר האלטער. דער פארנעם ווערט גרעסער ווען די טעמפעראטור ווערט העכער אדער דער דרוק ווערט נידעריגער.

### גאז 
אין א גאז באוועגן זיך די מאלעקולן אז כמעט האבן זיי נישט קיין פארבינדונג איינס מיט אנאנד. דער גאז האט נישט קיין באשטימן פארנעם, און טוט שטענדיק אנפילן זיין האלטער.

## פאזע איבערגאנגען 
* שמעלצן: פון סאליד צו פליסיקייט
* פארפרירן: פון פליסיקייט צו סאליד
* אויסוועפן, אויסדאמפֿן: פון פליסיקייט צו גאז
* קאנדענסירן: פון גאז צו פליסיקייט
* סובלימאציע: פון סאליד צו גאז
* דעפאזיציע: פון גאז צו סאליד
* יאניזאציע: פון גאז צו פלאזמע

קאַטעגאָריע:פיזיק
1880

## געשעענישן 
* 1טן יאנואר - אנהייב פון גראבן דעם פאנאמא קאנאל

## געבוירן 
* 27סטן יוני - העלען קעלער, ווארטזאגערין פון די טויבע און בלינדע (געש' 1968)
* 31סטן אויגוסט - ווילהעלמינע, מלכה פון האלאנד (געש' 1962)
* 27סטן סעפטעמבער - זשאק טיבא, פראנצויזישער פידלער (געש' 1953)
* 17טן אקטאבער - זאב זשאבאטינסקי, גרינדער פון דער רעוויזיאניסטן באוועגונג (נפ' 1940)
* 1טן נאוועמבער - שלום אש, יידישער דיכטער וואס האט געשריבן אין  יידיש (נפטר 1957)

## געשטארבן 
* 4טן יאנואר - רבי יעקב אבוחצירא, פון די הויפט רבנים אין מאראקא (געב' 1805)
* 4טן אקטאבער - זשאק אפנבאך, יידישער דייטשער קאמפאזיטאר (געב' 1819)
1881

## געשעענישן 
* 19טן פעברואר - קאנזאס ווערט דער ערשטער שטאט אין די פאראייניגטע שטאטן וואס אסר'ט פארקויפן אלקאהאלישע געטראנקען
* 1טן יולי - דער ערשטער אינטערנאציאנאלער טעלעפאן־רוף, צווישן ניו בראנסוויק, קאנאדע און מיין, פאראייניקטע שטאטן

## געבוירן 
* 9טן מערץ - ערנעסט בעווין, בריטישער פאליטיקער (געש' 1951)
* 25סטן מערץ - בעלא בארטאק, אונגארישער קאמפאזיטאר (געש' 1945)
* 6טן אויגוסט - אלעקסאנדער פלעמינג, פארשער וואס האט אנטפלעקט פעניצילין (געש' 1955)
* 25סטן אקטאבער - פאבלא פיקאסא, שפאנישער מאלער און סקולפטאר (געש' 1973)
* 31סטן דעצעמבער - יעקב דע האן, אדוואקאט (געהרגעט 1924)

## געשטארבן 
* 9טן פעברואר - פיאדאר מיכאילאוויטש דאסטאיעווסקי, פון די חשוב'סטע רוסישע שרייבער (געב' 1821)
* 19טן אפריל - בנימין דיזראעלי, געשמד'טער בריטישער ייד, שרייבער און פרעמיער מיניסטער פון בריטאניע (געב' 1804)
* 19טן סעפטעמבער - זשיימס גארפילד, 20סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1831)
1879

## געשעענישן 
* 

## געבוירן 
* 14טן מערץ - אלבערט איינשטיין, יידישער פיזיקער (נפטר 1955)
* 31סטן אויגוסט - יאשיהיטא, קייסער פון יאפאן (געש' 1926)
* 5טן נאוועמבער - דזשיימס קלארק מאקסוועל, פיזיקער (געב' 1831)
* 7טן נאוועמבער - לעאן טראצקי, רוסישער רעוואלוציאנער (דערמארדעט 1940)

## געשטארבן 
* 27סטן אויגוסט - סיר ראלאנד היל, ערפינדער פון דער פאסטמארקע (געב' 1795)
פעטענהאז

**פעטנעהאַז** () איז א דארף אין סאבאלטש-סאטמאר-בערעג מעדזשע אין צפון-מזרח אונגארן, 30 ק"מ מזרח פון נירעדהאז. עס באדעקט א שטח פון 24.2 קוואדראט ק"מ.

אין 2001 האט עס געהאט 1972 איינוואוינער.

## יידישע היסטאריע 
אין 1880 האבן געוואוינט אין פעטענהאז 125 יידן, און אין 1930, 85 יידן.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:דערפער אין אונגארן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
אהלי ברכה

**אהלי ברכה** איז א ספר אין צוויי חלקים: דער ערשטער חלק איז חידושי תורה אויף ש"ס און מועדים, און דער צווייטער טייל איז א מגילת יוחסין פון דעם מחבר, הרב יעקב דוד בנציון כ"ץ און זוהן פון דזשיבויער רב און איידעם ביי לאפושער רב.

דער מחבר האט ארויסגעגעבן דאס ספר לכבוד זיין חתונה אום אסרו חג שבועות תשנ"ד. ס"ה אנטהאלט דאס ספר בערך 150 זייטן.

## מגילת יוחסין 
אין דעם מגילת יוחסין באשרייבט ער דעם ייחוס פון די פאלגנדע פינף און צוואנציג גזע'ס פון וועלכע ער שטאמט:

פרק א': בעל מדרש תלפיות. פרק ב': ריסקעווע, נימיזשא און וויטקא. פרק ג': הר"א מסטרי און תוספות יום טוב. פרק ד': רבי הערשעלע זידיטשויבער און אפי רברבי. פרק ה': בעל מראה יחזקאל. פרק ו': ר' אברהם עביר פון זבידקא און אפי רברבי. פרק ז': דער בעל שם טוב. פרק ח': ר' נחמן האראדענקער און ר' יוסף פון פיסטין. פרק ט': בעל קונטרס הספיקות און תוי"ט. פרק י': בעל דרך אמונה מסיגוט און ר' הערשעלע טשארטקאווער. פרק י"א: בעל ישמח משה. פרק י"ב: ר' ישראל חיים העברי. פרק י"ג: קשאנוב און צאנז. פרק י"ד: דוקלא און צאנז. פרק ט"ו: סיגעט און טאלטשעווע. פרק ט"ז: לינסק און ראפשיץ. פרק י"ז: ראמאן און טשערנאוויץ. פרק י"ח: אוסטילא און נעשכיז. פרק י"ט: קאריץ. פרק כ': שפיטיווקא. פרק כ"א: קרעמניץ און זלאטשוב. 
פרק כ"ב: קאסוב. 
פרק כ"ג: ר"י מאדערן פון סיגוט. 
פרק כ"ד: בעל נודע ביהודה.
פרק כ"ה: דוד המלך.

קאַטעגאָריע:ספרי קודש
מערב אפריקע

[קליין|250px|אפריקע צעטיילט אויף ראיאנען לויטן [פאראייניגטע פעלקער , מיט מערב אפריקע גרין]]
**מערב אפריקע** איז א לאנדטייל אין מערב פון דעם קאנטינענט אפריקע וואס איז כולל די פאלגנדע לענדער:

די פאראייניגטע פעלקער שליסט איין אויך מאריטאניע און דעם בריטישן אינזל סאנט העלענע אין מערב אפריקע. 

אין דער תקופה פון קאלאניאליזם איז כמעט דער גאנצער ראיאן געווען אונטער פראנצויזשיער הערשאפט.

## געאגראפיע 
מערב אפריקע איז דער ראיאן פון אפריקע וואס גרענעצט דעם אטלאנטישן אקעאן צו מערב און דרום, דעם סאהארא מדבר צו צפון, און אומגעפער די מערידיאן 10°E צו מזרח.  זי באדעקט א שטח פון 
6,140,000 קוואדראט קילאמעטער, א פינפטל פונעם אפריקאנער קאנטינענט. דער ראיאן איז מערסטנס פלאך, ביז 300 מעטער איבערן ים שפיגל, אחוץ א פאר הויכע בערג אין דרום פונעם ראיאן.

## קולטור 
### רעליגיע
אין צענטער אין מערב פונעם ראיאן איז איסלאם די דאמינאנטע רעליגיע. אין די בארטנס פון ניגעריע, גהאנע און דעם בארטן פון העלפאנדביין זענען רוב מענטשן קריסטן. אויך זענען דא אסאך לאקאלע רעליגיעס.

### ספארט
דער הויפט אפיציעלער ספארט איז פוטבאל.

## היסטאריע
די היסטאריע פון מערב אפריקע ווערט צעטיילט אין פינף תקופות. די ערשטע באזעצער פונעם ראיאן זענען געקומען אין אוראלטע צייטן, וואס האבן אנטוויקלט לאנדווירטשאפט. אין דער אייזן עפאכע האבן געהערשט אימפעריעס וואס האבן געהאנדלט מיט אנדערע ראיאנען. אין דער דריטער תקופה זענען די אימפעריעס געווארן צעטיילט אויף קלענערע מדינות וואס זענען געווען פארבונדן מיט לענדער אינעם מיטל מזרח, אייראפע און אמעריקע. נאך דעם איז געקומען די קאלאניאליסטישע תקופה ווען פראנקרייך און בריטאניע האבן געהערשט איבערן ראיאן. די היינטיגע תקופה האט אנגעהויבן מיטן סוף פון קאלאניאליזם ווען די לענדער אינעם ראיאן האבן באקומען זייער זעלבסשטענדיקייט. 

## זעט אויך 
* מזרח אפריקע
* צענטראלע אפריקע
* צפון אפריקע
* דרומדיקע אפריקע

## רעפערענצן
בורקינע פאסא

**בורקינע פֿאַסא** ()  איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין מערב אפריקע. זי גרענעצט מאלי צו צפון, ניזשער צו מזרח, בענין צו דרום־מזרח, טאגא און גהאנע צו דרום, און בארטן פון העלפאנדביין צו דרום־מערב. זי באדעקט א שטח פון 274,200 קוואדראט ק"מ.

בורקינע פֿאַסא האט א באפעלקערונג פון 15.75 מיליאן מענטשן (געשאצט 2009). ביז 1984 האט דאס לאנד געהייסן די **רעפובליק פון אויבער וואלטע**.
די הויפטשטאט איז וואגאדוגו, און די אפיציעלע שפראך איז פראנצויזיש. בורקינע פֿאסא איז א מיטגליד אין דעם אפריקאנער פארבאנד.

## היסטאריע 
די רעפובליק פון אויבער וואלטע () איז געגרינדערט געווארן דעם 11טן דעצעמבער, 1958, ווי אן אויטאנאמישע קאלאניע אין דער פראנצויזישער געמיינדע. אום 5טן אויגוסט 1960 איז זי געווארן אינגאנצן אומאפהענגיק. דער ערשטער פרעזידענט איז געווען מאריס יאמעאגא, און ער האט מבטל געווען אלע אנדערע פאליטישע פארטייען. זיין רעגירונג האט געדויערט ביז 1966.

אין 1987 האט מען געהרגעט דעם פרעזידענט סאנקארא, און דער היינטיקער פרעזידענט, בלעז קאמפאארא, האט איבערגענומען די מלוכה.

## ראיאנען און שטעט 
200px|צענטער|ראיאנען פון בורקינע פאסא
בורקינע פאסא ווערט צעטיילט אין 13 ראיאנען, און 45 פראווינצן.

## עקאנאמיע 
בורקינע פאסא איז פון די סאמע ארימסטע לענדער אין דער וועלט, מיט א ברוטא אינלענדישער פראדוקט פער מענטש פון  $1,200. לאנדווירטשאפט שאפט 32% פונעם  ברוטא אינלענדישן פראדוקט און באשעפטיקט 80% פון דער ארבעטס־קראפט. א גרויסער טייל פון דער עקאנאמיע אין לאנד איז געשטיצט דורך אינטענאציאנאלגער הילף.

בורקינע פאסא איז א מיטגליד אין דעם מערב אפריקע מאנעטארישן אין עקאנאמישן פארבאנד (UMEOA) און האט דערפאר אדאפטירט דעם  CFA פראנק.

מען גראבט קופער, אייזן, מאנגאן און גאלד.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
*

קאַטעגאָריע:מערב אפריקע
אפטיק

**אפטיק** איז די וויסנשאפט פון ליכט. זי גיט צו פארשטיין וויאזוי ליכט ווערט אפגעשפיגלט אדער ווערט געבראכן דורך א גלאז אדער וואסער, און וויאזוי ליכט ווערט צעשפאלטן דורך א פריזמע, און וואס שאפט א רעגן־בויגן. אחוץ זעבארע ליכט אין דעם ספעקטער פון רויט, אראנזש, געל, גרין, בלוי  און וויאלעט, טוט אפטיק אויך באהאנדלען אינפרארויט און אולטראוויאלעט ליכט.

אפטיק שטודירט אויך וויאזוי ס'ארבעט דער מענטשלעכן אויג, און לינדזן, מיט וואס מען מאכט ברילן, קאמערעס, טעלעסקאפן און מיקראסקאפן.

*
עקאלאגיע

**עקאלאגיע** (פון גריכיש: οἶκος, "הויז"; -λογία, "שטודיע פון") איז די וויסנשאפט וואס שטודירט אלע לעבעדיקע ארגאניזמען אין זייער סביבה, מיט איר קלימאט, באדן, וואסער, ליכט, זויערשטאף און מינעראלן.
עקאלאגן שטודירן די קאמפאזיציע, פארשפרייטונג, קוואנטיטעט, צאל און מצבים פון ארגאניזמען אין עקאלאגישע סיסטעמען.
עקאלאגיע איז א צווישנדיסציפלינאריש פעלד וואס נעמט איין ביאלאגיע און ערד וויסנשאפט.

דער דייטשער וויסנשאפטלער ערנסט העקל (1834–1919) האט געשאפן דאס ווארט "עקאלאגיע" ("Ökologie") אין 1866. די אוראלטע פילאסאפן, ווי היפאקראטעס און אריסטו האבן אוועקגעשטעלט די יסודות פון עקאלאגיע אין זייער שטודיע פון נאטור.

*
פּארטא וואראס

לינקס|100px|הערב
**פּאָרטאָ וואַראַס** () איז אַ שטאָט אין דרום טשילע מיט 32912 איינוואוינער אויף 2002.

## בילדער 

File:Puerto Varas Osorno.jpg|
File:LaBurbuja-VolcanOsorno.jpg|
File:Crecimiento_Poblacional_Pto_Varas_2011.jpg|
File:PaisajeRural-Llanquihue.jpg|
File:VolcanOsorno-LagoLlanquihue.jpg|
File:Puerto varas church.jpg|
File:Casa de madera y Tejuela, Camino a Alerce, Puerto Varas.jpg|

## וועבלינקען 
* פארטא וואראס אפיציעלע וועבארט 

קאַטעגאָריע:שטעט אין טשילע
מנחת כהן

**מנחת כהן** איז א באקאנטער יסודות'דיגער הלכה ספר נתחבר געווארן דורך רבי אברהם הכהן פימינטיל רב אין קהל ספרדים אין האמבורג.

דער ספר אנטהאלט אין זיך דריי באזונדערע ספרים: *מבוא השמש* אויף הלכות בין השמשות, *התערובות* אויף הל' תערובות. און *משמרת השבת* אויף הל' בישול בשבת.

עס איז געדרוקט געווארן צוערשט אין אמסטערדאם בשנת תכ"ח בחיי המחבר, און שפעטער אין לעמבערג. און שפעטער אין ניו יארק בדפוס אברהם יצחק פריעדמאן דורך יחיאל מיכל פארגעס פון ברוקלין.

אינעם ערשטן דרוק איז דא אן הסכמה פון מהר"י אבוהב פון אמסטערדאם.

לעצטענס איז עס איבערגעדרוקט געווארן אין סקווירא אין דריי באזונדערע בענדער די דריי חלקים.

דער ספר איז זייער אן אנגענומענע און מ'ברענגט אים אסאך נאך - בעיקר דער ספר מבוא השמש וואו ער איז מבאר שיטת רבינו תם.

אין יאר תשנ"ז האט מען עס אנגעהויבן אריבערצודרוקן דורך **מכון מנחה תמה** פון ירושלים מיט א ביאור **שמן המשחה** געשריבן דורך יחזקאל שפיצער פון שיכון סקווירא.

אויך איז בייגעלייגט א קונטרס "מראה כהן" וואו דער באקאנטער היסטאריקער און שרייבער ר' בערל שווארץ שרייבט אפ זיין ביאגראפיע.

## דרוקסאגראפיע 
* אמסטערדאם תכ"ח
* לעמבערג
* ניו יארק
* ירושלים תשנ"ז מבוא השמש עם ביאור שמן המנחה
* ירושלים תשס"ב ספר התערובות עם ביאור שמן המנחה
## וועבלינקען 
* 

קאַטעגאָריע:ספרי קודש
מארטין לוטער

**מאַרטין לוטער** (10טן נאוועמבער 1483 - 18טן פעברואר 1546) איז געווען דער גרינדער פון פראטעסטאנטע קריסטנטום.

ער איז געווען א דייטשער מאנאך וואס האט אנגעהויבן די פראטעסטאנטע רעפארמאציע. ער האט פארעפנטלעכט זיינע 95 טעזיסן, וואס האבן אפגעלייקנט די רעכט פון דעם פויבסט צו פארקויפן "פארלינטקייטן". דער פויבסט האט אים אריינגעלייגט אין חרם, אבער לוטער האט פארברענט דעם באפעל.

ער האט געהייראט קאטערינע פאן בארא.

*די משיחישע אמונה : לויט מארטין לוטהער'ס קליינעם קאטעכיזם

קאַטעגאָריע:דייטשן
קאַטעגאָריע:חכמים
גענעטיק

**גענעטיק** (פון אוראלט גריכיש: γενετικός) איז די שטודיע פון  גענעס, און פרובירט צו ערקלערן וואס זיי זענען און וויאזוי זיי ארבעטן.  גענעס זענען די מיטל דורך וואס לעבעדיגע ארגאניזמען ירשענען אייגנקייטן פון זייערע עלטערן; למשל, קינדער זען אויס ווי זייערע עלטערן ווייל זיי האבן געירשנט זייערע גענעס.

דורך די גענעס ירשנט מען די אויג קאליר, הייך און געוויכט. אויך זענען דא פארשידענע קראנקייטן  וואס גייען בירושה דורך גענעס, ווי למשל טיי-סאקס קרענק און ציסטיק פיבראסיס.. 

גענעס זענען געשאפן פון א לאנגן מאלעקול וואס הייסט DNA. 

אין 1832 איז בארטעלעמי דומארטיער געווען דער ערשטער צו זען צעל צעשפאלטונג אין א פילצעלולערישן ארגאניזם. אין 1852 האט דער יידישער פויליש־דייטשער פיזיאלאג ראבערט רעמאק  (1815–1865)
געפונען די פונדאציע פון צעל ביאלאגיע, אז צעלן קומען נאר פון אנדערע צעלן.

## זעט אויך 
* גענע


קאַטעגאָריע:ביאלאגיע
ביאאינפארמאטיק

**ביאאינפארמאַטיק** איז די שטודיע פון  מאלעקולארער ביאלאגיע מיט קאמפיוטערס און סטאטיסטיק. ער ווערט געניצט מערסטנס צו שטודירן גענעטיק און גענאמיק. דער צוועק פון ביאאינפארמאטיק איז צו פארשטיין ביאלאגישע פראצעסן.

קאַטעגאָריע:ביאלאגיע
קאַטעגאָריע:קאמפיוטער וויסנשאפט
ליובליאנא

**ליובליאַנאַ** (; , , ) איז די הויפטשאט און גרעסטע שטאט פון סלאוועניע. זי האט  270,000 איינוואוינער. 

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אייראפע
קאַטעגאָריע:סלאוועניע
לאזער

250px|קליין|לאזער
250px|קליין|לאַבאָראַטאָריע לאַזער עקספּערימענט
א **לאַזער** אדער **לייזער** (ענגליש *Laser*, ר"ת פון "**L**ight **A**mplification by **S**timulated **E**mission of **R**adiation") איז אַ מיטל וואס גיט ארויס ליכט (עלעקטראמאגנעטישע שטראלונג) אין א שמאלן שטראל. די דערשיינונג האט מען געוויזן צום  ערשטן מאל דעם 16טן מיי, 1960 דורך טיאַדאָר מאַימאַן.

## לאזער ניצונגען 
150px|קליין|אינטערנאציאנאלע טשעק לאַזער ראַדיאַציע
הייַנט, ניצט מען לאַזערן פאר אַ זייער ברייט פאַרשיידנקייַט פֿון ניצן, למשל:

* לייענען און שרייַבן פֿון  מאַגנעטאָ-אָפּטישע מעדיע(סידי, דיווידי, אאז"וו).

* פֿאַרוואַנדלער פֿון דיגיטאַל אינפֿאָרמאַציע פֿאַר גראַפיק פּרינטערס.

* קרעאַטינג כאַלאַגראַמז וועראַפייינג די גילטיקייַט, פֿאַר בייַשפּיל קרעדיט קאַרדס.

* קרעאַטינג גלייַך שורות פֿאַר בנין מעשים.

* שמעון ווייַט טאַרגאַץ כאָומינג וואפן זיך נאָענט-געווער.

* לאַזער מאַרקינג גיידאַנס הערות צו דעם פּובליקום.

* שאַפֿן אַ עפנטלעך פאַרווייַלונג און וויסואַל יפעקס.

* פיברע אַפּטיק קאָמוניקאַציע דורך די עפענען פּלאַץ.

* מאַרקינג, שניידן, באַהיצונג, וועלדינג און אייבערפלאַך טריטמאַנץ.

* כירורגיש טריטמאַנץ און קאָסמעטישע פאַרריכטן פֿון זאָגן (לאַסעק און לאַסיק).

* ידענטיפיינג מאַטעריאַלס.

* ברענען דרייַ - דימענסיאנאַל לאַזער גלאז.

קאַטעגאָריע:אפטיק
פאלאניום

250px|קליין|פעריאדישע טאבעלע
**פּאָלאָניום** (Polonium) איז אַ ראַדיאָאַקטיווער כעמישער עלעמענט מיט סימבאָל **Po** און אטאם נומער 84 .

## געשיכטע 
פּאָלאָניום איז אנטפלעקט געווארן דורך די פּאָר פּיער און מארי קירי אין 1898. דעם נאמען פונעם עלעמענט איז אויף מאַרי קירי'ס היימלאַנד, פוילן.

## ניצן סם 
אַלעקסאַנדער ליטווינענקאָ, אַ רוסישער אינטעליגענץ אַגענט אין דער פאַרגאַנגענהייַט קעגן דעם רעזשים פון רוסישן פרעזידענט וולאדימיר פּוטין, איא געשטארבן נאָך פּאָלאָניום-210 פאַרסאַמונג אום 23סטן נאוועמבער 2006.

קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
קאַטעגאָריע:האלבמעטאלן
27סטן מיי

**דעם 27סטן מיי** איז דער 147סטער טאג פון יאר (148סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 218 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1703 - געגרינדעט פעטערבורג, הויפטשטאט פון דער רוסלענדישער אימפעריע
* 1974 -
** וואלערי זשיסקאר דעסטען באשטימט פרעזידענט פון דער פינפטער רעפובליק פון פראנקרייך 
** זשאק שיראק באשטימט פרעמיער מיניסטער פון פראנקרייך צום ערשטן מאל 

## געבוירן 
* 1911 - טעדי קאלעק, בירגערמייסטער פון ירושלים אין די יארן 1993-1965 (נפטר 2007)
* 1915 - הערמאן וואוק, יידישער־אמעריקאנער שרייבער און דראמאטורג (נפטר 2019)

## געשטארבן 
* 1840 - ניקאלא פאגאניני, איטאליענישער פידלער און קאמפאזיטאר (געב' 1782)

## פייערטעג
* באליוויע - מוטער'ס טאג
----
* 26סטן מיי - 28סטן מיי
* מיי

27
בענין

**בענין** (), אפיציעל די **רעפובליק פון בענין**, איז א לאנד אין מערב אפריקע. ער גרענעצט טאגא צו מערב, בורקינע פאסא און ניזשער צו צפון און  ניגעריע צו מזרח; צו דרום האט ער א קורצן בארטן אויף דער בוכטע פון בענין.  זי באדעקט א שטח פון בערך 110,000 קוואדראט ק"מ.

בענין האט א באפעלקערונג פון 9.3 מיליאן מענטשן (געשאצט 2011). ביז 1975 האט דאס לאנד געהייסן דאס **קעניגרייך פון דאַהאמי**.
די הויפטשטאט איז פארטא־נאווא, און די אפיציעלע שפראך איז פראנצויזיש. בענין איז א מיטגליד אין דעם אפריקאנער פארבאנד.

## היסטאריע 
די רעפובליק פון דאהאמי () איז געגרינדערט געווארן דעם 11טן דעצעמבער 1958, ווי אן אויטאנאמישע קאלאניע אין דער פראנצויזישער געמיינדע. אום 1טן אויגוסט 1960 איז זי געווארן אינגאנצן אומאפהענגיק. דער ערשטער פרעזידענט איז געווען היובערט מאגא. זיין רעגירונג האט געדויערט ביזן 7טן מיי 1972.

דעם 1טן מערץ 1990 האט מען געענדערט דעם נאמען פונעם לאנד צו **רעפובליק פון בענין** מיט א נייער דעמאקראטישער קאנסטיטוציע. אין 1996 האט מען געוועלט יאיי באני פרעזידענט.

## ראיאנען 
בענין ווערט צעטיילט אין 12 ראיאנען.

File:Benin departments named.png|thumb|צענטער|דעפארטמענטן פון בענין
rect 96 41 108 60 Alibori
rect 43 70 56 89 Atakora
rect 68 237 80 256 Atlantique
rect 85 105 98 125 Borgou
rect 68 176 81 196 Collines
rect 48 116 60 134 Donga
rect 50 224 62 242 Couffo
rect 84 254 97 271 Littoral
rect 53 242 65 257 Mono
rect 98 237 118 255 Ouémé
rect 98 206 117 224 Plateau
rect 62 211 78 229 Zou

## עקאנאמיע 
די עקאנאמיע פון בענין  איז פון די אפהענקיק אין לאנדווירטשאפט, באוול פראדוקציע, און ראיאנישן האנדל. דער ברוטא אינלענדישער פראדוקט וואקסט פון יאר צו יאר. 

בענין איז א מיטגליד אין דעם מערב אפריקע מאנעטארישן אין עקאנאמישן פארבאנד (UMEOA) און האט דערפאר אדאפטירט דעם  CFA פראנק, וואס איז געבונדן מיטן איירא.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:מערב אפריקע
פיזיאלאגיע

**פֿיזיאלאגיע** (פון , *פֿיזיס*, "נאטור"; און , *-לאגיאַ*, "שטודיע") איז די וויסנשאפט וואס באהאנדלט ווי לעבעדיגע סיסטעמען ארבעטן. דאס איז כולל ווי ארגאניזמען, ארגאן סיסטעמען, ארגאנען, צעלן און ביאמאלעקולן פירן אויס די כעמישע און פיזישע פונקציעס וואס עקזיסטירן אין א לעבעדיקער סיסטעם.

פיזיאלאגיע ווערט צוטיילט אין פלאנצן פיזיאלאגיע און פיזיאלאגיע פון בעלי חיים.

פון דער שטודיע פון פיזיאלאגיע זענען ארויסגעקומען די דיסציפלינען פון ביאכעמיע, ביאפיזיק, ביאמעכאניק און פארמאקאלאגיע.

ֿ

*
גינע

**גינע** (), אפיציעל די **רעפובליק פון גינע**, איז א לאנד אין מערב אפריקע. זי גרענעצט גינע-ביסאו אין צפון־מערב, סענעגאל אין צפון, מאלי אין צפון־מזרח, דעם בארטן פון העלפאנדביין אין מזרח, און ליבעריע און סיערע לעאנע אין דרום. אין דרום־מערב האט זי א בארטן אויפן אטלאנטישן אקעאן.
זי באדעקט א שטח פון בערך 246,000 קוואדראט ק"מ.

בערך 10 מיליאן מענטשן וואוינען אין גינע.
די הויפטשטאט איז קאנאקרי, און די אפיציעלע שפראך איז פראנצויזיש. גינע איז א מיטגליד אין דעם אפריקאנער פארבאנד.

## ראיאנען 
גינע ווערט צעטיילט אין זיבן ראיאנען.
קליין|צענטער|250px|ראיאנען פון גינע

## עקאנאמיע 
גינע האט אסאך נאטורלעכע רעסורסן, כולל מער ווי 25% פון דער וועלטס באוואוסטע רעזערוון פון באקסיט. אויך האט גינע דיאמאנטן, גאלד און נאך מעטאלן. אנדערע אינדוסטריעס זענען פאבריקן פאר ביר, פרוכט זאפט, געטראנקען און טאבאק. 80% פון דער ארבעטסקראפט ארבעט אין לאנדווירטשאפט. ווען גינע איז געווען אונטער פראנקרייך האט זי עקספארטירט באנאנען, אנאנאס, קאווע, פיסטאשקעס, און פאלמעס אויל.

## Galerie 

טעקע:Guinea_sat.png|atlas Guinea
טעקע:Dame_de_Mali_Guinée.jpg|Dame de Mali
טעקע:Chute_de_Tabouna_à_Kindia_01.jpg|Chute de Tabouna à Kindia
טעקע:Chute_de_Saala_vue_à_360°_Labé.jpg|Chute de Saala Labé
טעקע:Chimpanzé_de_Bossou_33.jpg|Chimpanzé de Bossou
טעקע:Plage_de_Roume.jpg|Plage sur les Ile de Loos

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
*

קאַטעגאָריע:מערב אפריקע
30סטן מיי

**דעם 30סטן מיי** איז דער 150סטער טאג פון יאר (151סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 215 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1967 - ביאפרא פראקלאמירט זעלבשטענדיקייט פון ניגעריע
* 1982 - שפאניע ווערט א מיטגליד אין נאט"א
* 1998 - 4,700 געהרגעט אין אן ערדציטערניש אין אפגאניסטאן

## געבוירן 
* 1757 - הענרי עדינגטאן, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך פון 1801-1804 (געש' 1844)
* 1912 - זשוליוס אקסעלראד, יידישער־אמעריקאנער ביאכעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיאלאגיע און  מעדיצין (נפטר 2004)

## געשטארבן 
* 1593 - קריסטאפער מארלא, ענגלישער דראמאטורג (געב' 1564)
* 1640 - פעטער פאל רובענס, פלעמישער מאלער (געב' 1577)
* 1778 - וואלטער, פראנצויזישער פילאסאף און שרייבער (געב' 1694)
* 1960 - באריס פאסטערנאק, יידישער־רוסישער דיכטער, וואס האט געוואונען דעם נאבעל פריז פאר ליטעראטור (געב' 1890)
* 1961 - בנימין מינץ, גרינדער פון פועלי אגודת ישראל אין ארץ ישראל
* 1972 - אהרון קציר, ישראלדיקער וויסנשאפטלער (געב' 1914)
* 2009 - אפרים קציר, דער פערטער פרעזידענט פון ישראל (געב' 1916)

## פייערטעג 
*

----
* 29סטן מיי - 31סטן מיי
* מיי

30
5טן יוני

**דעם 5טן יוני** איז דער 156סטער טאג פון יאר (157סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 209 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1849 - דענמארק נעמט אויף א נייע קאנסטיטוציע און ווערט א קאנסטיטוציאנעלע מאנארכיע.
* 1900 - בויער מלחמה: די בריטישע נעמען איין פרעטאריע.
* 1944 - צווייטע וועלט מלחמה: די אליאירטע קראפטן באפרייען רוים.
* 1967 - אויסברוך פון דער זעקסטאגיקער מלחמה
* 1981 - די טויטלעכע עידס קראנקייט ווערט אנטדעקט.

## געבוירן 
* 1723 - אדם סמיט, שאטישער עקאנאמיסט (געש' 1790)
* 1854 - יהודה פען, יידישער־רוסישער מאלער (נפ' 1937)
* 1883 - דזשאן מיינארד קינס, בריטישער עקאנאמיסט (געש' 1946)
* 1900 - דעניס גאבאר, יידישער־אונגארישע פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק (נפ' 1979)

## געשטארבן 
* 1826 - קארל מאריע פאן וועבער, דייטשער קאמפאזיטאר און דיריגענט (געב' 1786)
* 2004 - ראנאלד רייגען, דער 40סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1911)

## פייערטעג 
* דענמארק - קאנסטיטוציע טאג

----
* 4טן יוני - 6טן יוני
* יוני

05
קאלקולאטאר

250px|קליין|קאַלקולאַטאָר
250px|קליין|וויסנשאפטלעכער קאַלקולאַטאָר
א **קאַלקולאַטאָר** (אדער **רעכנמאשינקע**) איז אַן עלעקטראָניש מיטל אויסעגפלאנעוועט דורצוכפירן רעכענונגען. מען ניצט א קאַלקולאַטאָר צו לייזן רעכענען פראבלעמען וואָס דאַרפן נישט קיין קאָמפּיוטער. תלמידים און סטודענטן ניצן קאַלקולאַטאָרן פֿאַר זייער שטודיום.

דער ערשטער קאַלקולאַטאָר וואָס מ'האט געקענט האַלטן אין איין האַנט, די קורטע, איז געווען מעכאניש, ניט עלעקטראָניש. ער האט געקענט צוגעבן, אַראָפּרנעמען, טאפלען, צעטיילן און רעכענען קוואַדראַט און קובישע ווארצלען. די קורטע האט גערעכנט פינקטלעך צו כאטש עלף ציפערן. איר אויסגעפינער, קורט הערצשטארק, האט געקאנטשעט איר פלאניפיקאציע ווען ער איז געווען פארשפארט אין דעם בוכענוואַלד קאָנצענטראַציע לאַגער ביי דער צווייטער וועלט מלחמה. ער האט אויסגעניצט מאטעמאטישע טעכניקן און מחודשדיקע מעכאניקן צו פארקלענערעם דעם פארנעם און וואָג. די קורטע איז געווען גאנץ פאפולער ביז די 1970ער יארן ווען עלעקטראנישע קעשענע קאלקולאטארן זענען אריין אין מאַרק.

די ערשטע קאלקולאטארס זענען געווען פון קענאן, סאַניא און שאַרפ.

בדרך כלל קען מען נישט פראגראמירן א קאַלקולאַטאָר, אָבער זענען פאראן אויך פרגראמירבאר קאַלקולאַטאָרן ווי דער HP-65, וואָס איז געווען דער ערשטער קאַלקולאַטאָר וואָס מ'קען פּראָגראַמירן. אן אנדער אונטערשייד צווישן טיפּן פון קאַלקולאַטאָרן איז דער חילוק צווישן פּראָסט קאַלקולאַטאָר וויסנשאפטלעכע קאַלקולאַטאָר. נאָרמאַל קאַלקולאַטאָר קענען דורכפירן די פיר חשבון אפעראציעס, און א מאל מער פּשוט אַקטיאָנס, אַזאַ ווי קאַלקיאַלייטינג פּערסענטידזשיז. וויסנשאפטלעכע קאַלקולאַטאָר טויגעוודיק פון טריגאָנאָמעטריק פונקציעס ווי געזונט, שטאַרק, און לאַגערידאַם. אן אנדער מאָדעל איז אַ פינאַנציעל קאַלקולאַטאָר, וואָס כולל פינאַנציעל חשבון פונקציעס: כעזשבן פון אינטערעס, קאַפּיטאַליזיישאַן און אַזוי אויף.

פילע אָפּערירן סיסטעמען אַרייַננעמען ווייכווארג קאַלקולאַטאָר, אַז מימיקס דער קאַמף פון אַ סטאַנדאַרט אָדער וויסנשאפטלעכע קאַלקולאַטאָר.

הייַנט, ינאַגרייטיד קאַלקולאַטאָרס אָדער אַגזיליערי צעל פאָנעס, PDA. עס זענען וואַטשיז אַז אַרייַננעמען זיי פון (כאָטש דאָס איז געווען מער געוויינטלעך שניט אין די '80ס).

הייַנטיקע קאַלקולאַטאָרן זענען ארבעטן עלעקטריש מיט א באטעריע. 

קאַטעגאָריע:אריטמעטיק
קאַטעגאָריע:ביורא געצייג
מימיקרי

**מימיקרי** אין ביאלאגיע איז ווען איין זגאל (דער "מימיק") האט ענלעכע אייגנשאפטן צו א צווייטן זגאל ( דער "מאדעל"). דאס קענען זיי אויסניצן למשל אז א דריטער זגאל וואס וויל באפאלן דעם מימיק מיינט אז ער איז דער מאדעל וואס איז גיפטיק צו אים.

קאַטעגאָריע:ביאלאגיע
מאל (אינסעקט)

א **מאָל** אדער **מאטיל** איז אן אינסעקט וואס געהערט צום סדר לעפידאפטערע, אזוי ווי א פלאטערל. עס זענען פאראן בערך 200,000 זגאלן פון מאלן, רוב פון זיי שלאפן ביי טאג און זענען 
טעטיק ביינאכט. די לארוועס פון מאלן זענען שלייערלעך, וואס עסן תבואה און קליידער.

קאַטעגאָריע:אינסעקטן
פלאטערל

[200px|קליין|דאס בארימטע [מאנארך פלאטערל *Danaus plexippus* וואס מיגרירט יערליך אין די צענדליגע מיליאנען פון צפון נארד אמעריקע צו א קליין געגנטל אין מעקסיקע.]]
א **פֿלאַטערל** וואס איז אויכעט גערופן **שמעטערלינג** אדער **זומער פייגעלע**,  איז א סארט פון  פיר געפליגעלטע אינסעקט. עס געהערט צום סדר לעפידאפטערע, וואס איז כולל די מאלן וואס קערן אן צו פלאטערלעך. א פלאטערל האט פיר פליגלעך באדעקט מיט קליינע שופן. די פליגלעך האבן שיינע קאלירן און מוסטערן.

א פלאטערל הייבט אן זיין לעבן אין אן איי. דערנאך ווערט דער איי א לארווע (שלייערל). נאך א שטיק צייט פארוואנדלט זיך די לארווע אין א קריסאליס. אין דעם קריסאליס וואקסט דאס פלאטערל. ווען דאס פלאטערל קומט ארויס לייגט ער אייער און דער מחזור הייבט זיך אן ווידער אמאל.

קאַטעגאָריע:אינסעקטן
כפר אלדד

**כּפֿר־אלדד** איז א קהילה-יישוב, וועלכער געהערט צום רעגיִאָנאלן ראט גוש עציון. ער געפינט זיך צום דרום-מזרח פון  הרודיון. פון אים עפנט זיך א פּאנאָראם פון מדבר יהודה.  די הייך פון כּפֿר־אלדד איבערן ים-ניוואָ איז אן ערך 530 מעטער. דער יישוב איז געגרינדעט געוואָרן אין 1994 אויפן אָרט פון צײַטווײַליקן איבערגאנג-לאגער פון גרינדער פונעם דערבײַיקן יישוב נוקדים, און אָנגערופן געוואָרן נאָכן פּראָפעסאָר ישראל אלדד (שײַב),  א מנהיג פון לח"י.

אין די לעצטע יאָרן, נאָך דעם, ווי ס'איז געעפנט געוואָרן א נײַער שאָסיי, וואָס פאראייניקט יישובים פון מזרח גוש-עציון, וועלכע רופט מען צומאָל  "גוש הרודיון" ("העראדיאן-בלאָק"), און צווישן זיי אויך כפר-אלדד מיטן ירושלימער קווארטאל הר חומה (חומת-שמואל) האָט די צײַט וואָס פארנעמט די נסיעה אין דער הויפּשטאָט פון ישראל זיך פארקירצט ביז 10מינוט (בערך 12 קילאָמעטער). דאָס האָט געבראכט צו א ממשותדיקן וווּקס אין דער צאָל איינוואוינער פון כפר אלדד. די באפעלקערונג פונעם ישוב באשטייט הײַנט-צו-טאָג פון אַרום 160 משפחות (אַרום 600 נפשות). איבער א העלפט פון די אײַנוווינער פון כפר אלדד זײַנען עולים, דער עיקר פונעם געוועזענען ראטנפארבאנד (רוסלאנד, אוקראינע, ווײַסרוסלאנד, גרוזיע, מאלדאווע און לעטלאנד) ווי אויך פון די פאראייניקטע שטאטן, פראנקרײַך, בריטאניע, סיריע, קאלומביע, טשילע  און פערו, די איבעריקע תושבים זײַנען געבוירן געוואָרן אין ישראל. כפר-אלדד איז, גלײַך ווי אלע יישובים פון "גוש הרודיון", א געמישטער יישוב (לכלל ישראל), וווּ עס וווינען אינאיינעם פרומע, טראדיציִאָנעלע און וועלטלעכע ייִדן. אינעם יישוב איז טעטיק א שול, א קינדער-יאסלעס ("פעוטון"), א קינדערגאָרטן און א מקווה.

דאָס רוב תושבים פון כפר-אלדד ארבעטן אויסער דעם ישוב, דער עיקר  אין ירושלים. א הויכער פּראָצענט פון די אײַנוווינער האָבן אַ הויכבילדונג, אײַנגעשלאָסן עטלעכע דאָקטאָרן פון וויסנשאפטן. אייניקע תושבים ציִען חיונה פון פערד- און שאָף-ציכטונג. 

אינעם ישוב וווינט דער אבסארבציע-מיניסטער זאב עלקין.

## וועבלינקען 
* אַ טעלעוויזיע-פּראָגראַם וועגן כפר אלדד (אויף רוסיש) 

* אינטערוויוען מיט תושבים פון כפר אלדד (אויף העברעיש) - http://www.youtube.com/watch?v=WBG-dqD_DXU
קאַטעגאָריע:ישובים אין ישראל
שלעפע באבע

**שלעפע באָבע** איז א שפיל וואס קינדער שפילן אינדרויסן וואו ס'איז דא פלאץ ארומצולויפן.

מען פארבינדט די אויגן פון איין  קינד. ער מוז ארומלויפן נישט זענדיק און אנטאפן אן אנדער קינד. ווען ער איז דערפאלגרייך, פארבינדט מען יענעם קינד די אויגן און יעצט מוז ער אנטאפן א קינד. אזוי גייט ווייטער די שפיל.

## זעט אויך 
## רעפערענצן
## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:שפילעריי
בארטן פון העלפאנדביין

די **בארטן פון העלפאנדביין** (), אפיציעל די **רעפובליק פון בארטן פון העלפאנדביין**, איז א לאנד אין מערב אפריקע. זי גרענעצט ליבעריע און גינע אין מערב, מאלי און בורקינע פאסא אין צפון, דעם גהאנע אין מזרח, און דעם איינגאס פון גינע אינעם אטלאנטישן אקעאן אין דרום.
זי באדעקט א שטח פון 322,462 קוואדראט ק"מ.

די הויפטשטאט איז יאמוסאקרא, אבער די גרעסטע שטאט און אדמיניסטראטיווער צענטער פון לאנד איז אבידזשאן. די אפיציעלע שפראך איז פראנצויזיש. בארטן פון העלפאנדביין איז א מיטגליד אין דעם אפריקאנער פארבאנד.

## ראיאנען 
בארטן פון העלפאנדביין ווערט צעטיילט אין ניינצן ראיאנען.
קליין|צענטער|300px|ראיאנען פון בארטן פון העלפאנדביין

## עקאנאמיע 
בארטן פון העלפאנדביין האט די גרעסטער עקאנאמיע אין דעם מערב אפריקע עקאנאמישן און געלטיקן פארבאנד, מיט 40% פונעם פארבאנדס ברוטא אינלענדישן פראדוקט. עס איז דער וועלטס גרעסטער עקספארטירער פון קאקאא.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:מערב אפריקע
11טן יוני

**דעם 11טן יוני** איז דער 162סטער טאג פון יאר (163סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 203 טעג .

## היסטארישע געשעענישן 
* 1770 - דזשיימס קוק אנטפלעקט דעם גרויסן באריער ריף.
* 1775 - לואי דער זעכצנטער באקרוינט מלך פון פראנקרייך.
* 1901 - ניו זילאנד אנעקסירט די קוק אינזלען.
*

## געבוירן 
* 1572 - בען דזשאנסאן, ענגלישער דראמאטורג (געש' 1637)
* 1955 - מאיר פרוש, כנסת דעפוטאט פון דער יהדות התורה גרופע
*

## געשטארבן 
* 1488 — דזשיימס דער דריטער פון סקאטלאנד (געב׳ 1451 אדער 1452)
* 1727 - געארג דער ערשטער, מלך פון גרויסבריטאניע (געב' 1660)
* 1909 - יעקב גארדין, ײדישער־אמעריקאנער דראמאטורג (געב' 1853)
* 1945 - אליהו גאלאמב, פירער פון דער הגנה (געב' 1893)

## פייערטעג 
* 

----
* 10טן יוני - 12טן יוני
* יוני

11
8טן יוני

**דעם 8טן יוני** איז דער 159סטער טאג פון יאר (160סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 206 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1783 - דער וואולקאן לאקי אין איסלאנד ברעכט. די אויסברעכונג דויער אכט חדשים, 9,000 מענטשן ווערן געהרגעט, און נאך דעם ווערט א הונגער 7 יאר.
* 1941 - צווייטע וועלט מלחמה: דאס פאראייניגטע קעניגרייך אינוואדירט סיריע און לבנון.

## געבוירן 
[קליין|120px|[טים בערנערס-לי]]
* 1867 - פרענק לויד רייט, אמעריקאנער ארכיטעקט (געש' 1959)
* 1921 - סוהארטא, פרעזידענט פון אינדאנעזיע (געש' 2008)
* 1930 - ישראל אוימאן, ישראלדיקער מאטעמאטיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר עקאנאמיק
* 1955 - טים בערנערס-לי, פיזיקער, ערפינדער פונעם World Wide Web

## געשטארבן 
* 632 - מוכאמאד, גרינדער פון איסלאם (געב' 570 בערך)
* 1795 - לואי דער 17טער, מלך פון פראנקרייך (געב' 1785)
* 1845 - ענדרו זשעקסאן, 7טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1767)
* 1970 - אברהם מאסלא, פסיכאלאג (געב' 1908)

## פייערטעג 
*

----
* 7טן יוני - 9טן יוני
* יוני

08
אייראפעישער צענטראלבאנק

קליין|הויפטקווארטיר געביידע פונעם אייראפעישן  צענטראלן  באנק
דער **אייראפעישער  צענטראַל־באַנק** איז דער הויפט באנק פונעם אייראפעישן פארבאנד. דער באנק איז הויפטקווארטירט אין פראנקפורט אם מיין. דער ציל פונעם באנק איז צו האלטן פרייזן אין אייראפע סטאביל, אז אינפלאציע זאל נישט איבערשטייגן 2%. 

דער אייראפעישער  צענטראלבאנק איז דער איינציקער באנק וואס מעג ארויסגעבן איירא באנקנאטן (€), וואס מען ניצט אי די 16 לענדער אין דער אייראזאנע.

קאַטעגאָריע:אייראפעישער פארבאנד
קאַטעגאָריע:צענטראלבענק
סעבאסטיאן פעטל

250px|thumb
**סעבאַסטיאַן פֿעטל** (געבוירן אין העפּנהיים, דייַטשלאַנד, 3טן יולי 1987) איז געווען אַ געיעג שאָפער פאָרמולאַ מען פון דייַטשלאַנד. דערווייַל, ער יאגט פֿאַר דער מאַנשאַפֿט רעד בול ראַסינג, אנשטאט דוד קאָלטהאַרד און געווארן אַ גרופע חבר פון מארק וועבער. ער איז אַ וועלט מייַסטער פ1 2010 סעזאָן.

## וועבלינקען 
* וועבארט

קאַטעגאָריע:געיעג
פערל

250px|קליין|פּערל
**פּערל** (Pearl), אויך באקאנט ווי מאַרגאַרעט איז אַן איידלשטיין וואס אויסטערס און אנדערע שעלפיש מאכן. פערל זענען אפטמאל ווייס, אבער אויך אנדערע קאלירן.

## פערל פארמירונג 
א פּערל ווערט געשאפן פון אראגנישן מאַטריאַל וואס איז די סעקרעציע פון א מאלוסק אלס רעזולטאט פון א סטימול וואס טוט אריינדרינגן אינעם אויסטער. דער מאָלוסק סעקרעטעס קאַלסייט און אַראַגאָניטע איבער צייַט, די הויפּט קאַמפּאָונאַנץ פון קאַלציום קאַרבאַנייט (CaCO3), קאַמביינד מיט אַ פּראָטעין גערופן Conchiolin שווער שטראַלן. קאָמבינינג די פּראַוויזשאַנז זענען פּיילד אויף יעדער אַנדערער אין לייַערס און שאַפֿן אַ העל פּילקע אין צייַט ספּעקטאַקיאַלער. ווען דעם פּראָצעס נעמט אָרט דורך זיך, גערופן שאָל "אויב-פּערל" אָדער מוטער פון פּערל (Nacre). פאַרקערט צו פאָלקס גלויבן, די מקור איז טעות פֿאַר אַ קערל פון זאַמד גייט אריין אַן ויסטער, אַזוי עס ראַרעלי כאַפּאַנז. דאס סטימול איז יוזשאַוואַלי אַ פּעראַסייט אָרגאַניזם, קיין אָרגאַניק מאַטעריאַל, אָדער אַפֿילו שעדיקן די ינער פּראַטעקטיוו געוועב אַז פּראַטעקץ די שעלפיש. יוזשאַוואַלי די פונדרויסנדיק סטימול אין אַן ויסטער ווען עס אָפּענס זייַן שאָל. פּערל געמאכט פּריימעראַלי פון קאַלסיום קאַרבאַנייט, איז צעלאָזן אין זויער - עסיק, ווייַן אָדער אַפֿילו מאַראַנץ זאַפט.

## פארשפרייטונג 
פערל קענען ווערן געפונען אין דרום יאַפּאַן, אַרום די בארטנס פון שרי לאַנקאַ און דרום אינדיע, אינדאנעזיע, די פיליפינען, דעם ברעג פון קאַליפאָרניע און איינגאס פון מעקסיקא און אַמעריקע, פילע אינזלען אין דעם אָקעאַן.

## היסטאריע 
דער ארומפארער איבן באטוטא שרייבט וועגן אונטערטונקען פאר פערל אין דעם אראבישן ים אינעם 14טן יארהונדערט, דורך ארומוויקלען א שטריק ארום דעם טונקערס טאליע.

קאַטעגאָריע:איידלשטיינער
קאַטעגאָריע:צירינג
מאזדא

**מאַזדאַ** (יאַפּאַניש: マツダ 株式会社) איז אַ יאַפּאַנישע אויטאמאביל פירמע. א דריטל פון מאַזדאַ איז קאנטראלירט דורך דער פֿארד קארפאראציע. זייַן הויפּטקוואַרטיר געפינט זיך אין היראָשימאַ. דער נאָמען פון דער פירמע איז אַהוראַ מאַזדאַ.

## געשיכטע
מאַזדאַ איז געגרינדעט געווארן אין יאַפּאַן אין 1920. 

קאטעגאריע:אויטאמאביל פירמעס
גראפיפטערוס

200px|קליין|גראַפֿיפּטערוס
**גראַפֿיפּטערוס** (*Graphipterus*) איז אַ מין זשוק פון דער לויפזשוקעס משפחה.

דער טיפּ זשוק איז מערסטנס שוואַרץ. זיי האבן נישט קיין פליגלעך מיט וואס צו פליען.

קאטעגאריע:זשוקעס
זשוליא גילארד

**זשוליאַ איילין גילאַרד** (; געב' דעם 29סטן סעפטעמבער 1961) איז געווען דער 27סטער פרעמיער מיניסטער פון אויסטראליע, און די ערשטע פרוי אין דעם אמט.

זי איז געווארן פרעמיער מיניסטער יוני 2010, פון דער אויסטראלישער לייבאר פארטיי.

קאַטעגאָריע:פרעמיער מיניסטארן פון אויסטראליע
מילכיגער וועג

קליין|250px|א בילד פונעם מילכיגן וועג. דאס געלע פינטל איז די זון סיסטעם.
דער **מילכיעגער וועג** איז די גאלאקסיע וואס אנטהאלט אונזער זון סיסטעם. זי איז איינע פון מיליארדן גאלאקסיעס אינעם אוניווערס.

דער דיאמעטער פונעם מילכיגן וועג איז 100,000 ליכט יארן, זיין דיק איז בערך 1,000 ליכט יארן און ער אנטהאלט עטלעכע 200 מיליארד שטערן וואס זענען אזוי ווי אונזער זון וואס דרייען ארום דעם צענטער פון דער גאלאקסיע מיט א גיך פון קרוב צו 220 קילאמעטער א סעקונדע.

דער מילכיגער וועג אנטהאלט א דיסק פון שטערן און א דיקערער דיסק פון גאז,
אסטראנאמען מיינען אז אינעם צענטער פונען מילכיגן וועג געפינט זיך א שווארצע לאך.

קאַטעגאָריע:אסטראנאמיע
פיער-אגוסט רענואר

**פיער-אגוסט רענואַר** (25סטן פעברואר 1841 – 3טן דעצעמבער 1919) איז געווען א פראנצויזישער קינסטלער, און אײנער פֿון די גרינדער פֿונעם אימפּרעסיאָניסטישן נוסח אין מאָלערײַ.
רעכטס|קליין|שביל עולה בין עשבים גבוהים (1875)
קליין|פיער-אגוסט רענואר

קאַטעגאָריע:קינסטלער
קאַטעגאָריע:פראנצויזן
שערי ישר

**שערי ישר** (**שַערי יושר**) איז א לומד'יש ספר נתחבר דורך הגאון רבי שמעון שקאָפּ, פון די גדולי ליטא, וואו ער ארבעט אויס אן אייגנארטיגער דרך הלימוד וועלכע ציהט מער צו לאגישער הלכה ווי סתם פילפול וואס איז דאן געווען איינגעפיהרט אין דער ליטע.

עס איז צום ערשט ערשינען אין יאהר ה'תרפ"ח אין ביאליסטאק ביים לעבן פונעם מחבר וועלכע האט געשריבן דערצו א לענגערע הקדמה. צו דער דריטער אויפלאגע אין ניו יארק וואו עס איז צוגעלייגט געווארן תיקונים און מפתחות, האט זיין זוהן משה מרדכי געשריבן א קורצע הקדמה.

## אינהאלט 
עס אנטהאלט זיבן שעָרים אין די ענינים פון ספקות, רובא און חזקה, און אין דיני עדות.

אינעם ערשטן באנד האט ער פיער שערים. די ערשטע שער "שער הספקות" אנטהאלט צוויי און צוואנציג פרקים. און אזוי אויך די צווייטע שער "שער החזקות" אנטהאלט אויך צוויי און צוואנציג פרקים.

די דריטע שער אנטהאלט זיבן און צוואנציג, און די פערדע דרייצן.

ס"ה באשטייט דער ערשטער באנד פון דריי הונדערט און דריי און פערציג זייטן.

דער צווייטער באנד אנטהאלט די שערים פון פינעף-זיבן און אנטהאלט 308 זייטן.

אין יאהר ה'תש"ע האט דניאל מאיר אסיג פון ירושלים איבערגעדרוקט די ערשטע צוויי שערים מיט הגהות והוספות.

## זעט אויך 
* הרב שמעון שקאפ

## דרוקסאגראפיע 
* ביאליסטאק\ווארשע, תרפ"ח
* ניו יארק, תשי"ט
* ירושלים, תש"ע
* ירושלים, תשע"ד

## וועבלינקען 
* 

קאַטעגאָריע:ספרי קודש
מלכים שטאט

קליין|300px|
**מלכים שטאָט** (העברעיש: *עיר המלכים*) איז געווען א טעמאַטישער שפּילפּאַרק אין אילת מיט א תנ"ך טעמע.

## פארק סטרוקטור
דער פּאַרק איז געבויט אין דער פאָרעם פון אַ שלאָס.

## וועבלינקען
* אפיציעל וועבזייַטל פון דער מלכים שטאָט 

קאַטעגאָריע:אילת
יעקב שמשון הלוי קאנער

רבי **יעקב שמשון הלוי קאנער** (נפ' ז' סיון ה'תש"ב) איז געווען אן אדמו"ר אין טשחויוו.

## אפשטאם 
רבי יעקב שמשון איז געבוירן צו זיין פאטער דער נגיד רבי משה הלוי פון סאניק, אן איידעם פון רבי פנחס יוסף דאכנער, א זון פון רבי ישכר דוב פון זאסלאוו, א זון פון רבי יעקב שמשון פון זאסלאוו, א זון פון רבי פנחס קאריצער. 

## אדמורו"ת 
נאך דער פטירה פון זיין שווער, רבי משה האלבערשטאם אב"ד שינאווא, האט ער געפירט אין טשחויוו. אין תרע"ד האט ער זיך געצויגן קיין קלויזנבורג.

## פאמיליע 
ער האט חתונה געהאט מיט מרת **חיה חנה**, א טאכטער פון רבי משה האלבערשטאם, דער שינאווער רב. זייערע קינדער:
* רבי **אברהם אביש** פון טשחויוו (כ"ב שבט ה'תרנ"ד - כ"ט מרחשון ה'תשמ"ד), אדמו"ר אין יאס
* רבי **ברוך** פון טשחויוו ( ה'תרנ"ה - ד' תמוז ה'תשי"ג),  איידעם פון רבי שלום האלבערשטאם, פיקעלער רב

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:גאליציאנער אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:רבנישע לויים
טים בערנערס-לי

קליין|200px|טים בערנערס־לי

סיר **טימאטי דזשאן "טים" בערנערס-לי** (ענגליש: *Timothy John Berners-Lee*; געב' 8טן יוני 1955) איז א בריטישער פיזיקער און קאמפיוטער וויסנשאפטלער, און דער ערפינדער פונעם World Wide Web. אין 2004 האט די מלכה עליזאבעט די צווייטע אים געגעבן די ערע פון ריטערשאפט פאר זיין פיאנערישער ארבעט.

## יונגע יארן 
טים בערנערס־לי איז געבוירן געווארן דעם 8טן יוני 1955 אין לאנדאן, ענגלאנד, דער זון פון קאנוויי בערנערס־לי און מערי לי וואודס.

קאַטעגאָריע:פיזיקער
קאַטעגאָריע:קאמפיוטער וויסנשאפטלער
קאַטעגאָריע:בריטישע מענטשן
קאַטעגאָריע:ערפינדערס
אפיצירן אין געפענגעניש

**אפיצירן אין געפענגעניש** איז א יודיש בוך וואס באשרייבט די איבערלעבעניש פון איבער טויזנט אליאירטע סאלדאטן וועלכע זענען געווען געפאנגען ביי די איטאליענער אין די צווייטע וועלט קריג.

די געשיכטע שילדערט ווי אזוי איין הויעכראנגיגער אמעריקאנער קאלאנעל דזשאסעף וואן רייען האט באוויזן צו האלטן קאנטראל אז עס זאל הערשן ארדענונג אין לאגער און למעשה זיי באוויזן צו ראטעווען פון די דייטשן דורך אריבערשמוגלען די גאנצע באן אין דער שווייץ.

עס איז ארויסגעגעבן געווארן דורך דאס אידישע שריפט אין יאר ה'תשס"ג.

עס אנטהאלט אריבער דריי הונדערט זייטן און צוואנציג קאפיטלעך.

קאַטעגאָריע:יידישע ביכער
קאַטעגאָריע:צווייטע וועלט-מלחמה ביכער
רבי שמעון בן מנסיא

קליין|דער קבר פון רבי שמעון בן מנסיא
רבי **שמעון בן מנסיא** איז געווען א תנא אין דעם זעקסטן דור פון תנאים. ער איז געווען א תלמיד פון רבי מאיר, אין דער זעלבער צייט ווי רבי יהודה הנשיא.

ער איז דערמאנט דריי מאל אין דער משנה: חגיגה פ"א מ"ז, אבות פ"ו מ"ח (צוויי מאל).
מרדכי ראטנבערג

הרב **מרדכי ראטנבערג** (ה'תרל"ב - ה'תש"ד) איז געווען דער אב"ד פון דער מחזיקי הדת קהילה אין אנטווערפן פון תרע"ב ביז ער איז אומגעקומען אין חורבן אייראפע אין תש"ד.

מרדכי ראטנבערג איז געבוירן געווארן אין תרל"ב אין קראקע, גאליציע, דער בכור פון הרב נפתלי ראטנבערג און זיין ווייב אסתר שפרה.
ער האט געלערנט אין דער ישיבה אין ווישניצא ביי הרב שלמה האלבערשטאם, וואס איז שפעטער געווארן באבאווער רבי אין אמעריקע. דערנאך האט ער געלערנט אין קליינווארדיין ביים ערוגת הבושם, אין סיגעט אונטערן קדושת יום טוב און אין צעהלעם, וואו הרב דוד פרידמאן האט אים גענומען פאר אן איידעם און אים באשטימט אלס דיין.

אין תרנ"ה האט די קהילה אין אשפעצין אים געוויילט פאר שטאטס רב, אבער ער האט מוותר געווען אויפן רבנות לטובת דעם צווייטן קאנדידאט.

אין תרס"ה האט מען אים באשטימט שטאטס-רב פון וואדאוויץ אין מערב גאליציע.

אין תרע"ב האט די מחזיקי הדת קהילה פון אנטווערפן אים באשטימט ראש בית דין. נאך דער פטירה אין תרע"ז פונעם רב, הרב נח צבי אולמאן, האט מען אים אויפגענומען ווי רב פון דער קהילה.

ער האט איבערגעלאזט א זון הרב חיים יעקב ראטנבערג, ראב"ד פון מחזיקי הדת אנטווערפן און אב"ד פאריז.

קאַטעגאָריע:רבנים אומגעקומען אין חורבן אייראפע
קאַטעגאָריע:אנטווערפן
שמואל ראזנבערג

הרב **שמואל ראזנבערג** (ה'תר"ב - י"א סיון ה'תרע"ט) איז געווען דער רב פון דער יידישער קהילה אין אונסדארף.

שמואל ראזנבערג איז געבוירן אין תר"ב צו זיין פאטער הרב ישראל יונה צבי ראזנבערג אב"ד טיסא-פירעד.

ער האט געלערנט ביי רבי אפרים טשאבא און דעם כתב סופר.

אין תרכ"ט האט מען אים דערוויילט אב"ד פון טשאבא, און אין תרמ"ד איז ער געווארן אב"ד פון אונסדארף, וואו ער איז געבליבן 35 יאר ביזן סוף פון זיינע טעג. ער האט געהאט הונדערטער תלמידים.

ער האט געהאט א זון רבי אפרים יהודא וואס איז  נפטר געווארן ביי זיין לעבן; רבי אפרים יהודא איז געווען אן איידעם ביי ר' הלל קאלאמאייער. 
זיין טאכטער איז געווען די ווייב פון  רבי יהודא הלוי הורוויץ. 

נאך זיין פטירה האט מען באשטימט זיין אייניקל  רבי יוסף צבי יונה הורוויץ, אן איידעם ביי ר' ישעיה זילבערשטיין פון ווייצן, צו ווערן אונסדארפער רב.

## זיינע ספרים 
*  **באר שמואל**

## זיינע תלמידים 
* רבי יהושע בוקסבוים, אב"ד גאלאנטא
* הרב שמואל דוד אונגאר, אב"ד נייטרא
* רבי שמואל חיים דייטש פון מונקאטש
* רבי ישראל טויסיג פון מאטערסדארף

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:רבני אונגארן
זילבער (קאליר)

**זילבערן** איז אַ העל גרוי קאָליר קוואַליטעט פון מעטאַלן​​, דער הויפּט דער מעטאַל זילבער. רעכט צו מקור נאָמען, פֿאַרב פון געלט איז לינגקט צו עשירות, פּרעסטיזש, טעכנאָלאָגיע און אינדוסטריע.

## ניצט און טייטש
* זילבערן איז דער קאָליר פון רובֿ מעטאַלן​​.

* זילבער סימבאליזירט פּרעסטיזש און אָרנטלעכקייַט, אין טייל ווייַל פון געלט-אויף ייַזן אָדער שטאָל-נאַן-טייַער מעטאַל איז ראַסטינג. פילע מכשירים און דעוויסעס קאָוטיד מיט געלט צו געבן זיי אַ פּרעסטידזשאַס בילד, נאָר אַ ביסל פון זיי זענען ריין לעפל.

* כאָטש רובֿ פון די מטבעות געווען אַמאָל געמאכט פון גאָלד, הייַנט פילע קאָינס זענען לעפל אָדער לעפל פּלייטיד און קאָליר איז לעפל. אין העברעיש וואָרט "געלט" באשרייבט די קאָינס און באַנקנאָטעס געניצט ווי אַ סינאָנים פֿאַר "יוחנן".

* סימבאָלס פון בריטיש אדלשטאנד, געלט סימבאַלייזאַז קלעריטי, ריינקייַט, אַרויף אָדער ומשולד.

* די פֿראַזע "געבוירן מיט אַ לעפל לעפל אין דיין מויל" פון ענגליש געניצט צו באַשרייַבן עמעצער וואס איז אויפֿגעוואַקסן אַ מייַכל בייַ די רייַך, ווו אַלע זאכן זענען געווען אנגעברייט פֿאַר אים. וואס איז געבוירן דער פֿראַזע "געבראכט צו אים אויף אַ לעפל טאַץ" וואָס איז די אַרבעט געטאן פֿאַר אים ווי אַ פּאָטער טאַלאַנט און ער האט ניט האָבן צו אַרן איר.

* "לעפל טאַץ" איז אַ באוווסטער קאָלומניסט נאַטאַן אַלטערמאַן ארויס אין דער מלחמה פון אומאָפּהענגיקייטס אין דער זיבעטער זייַל. דאס זייַל איז געטרייַ צו ספּייסאַז פון יסראַעליס וואס איז געפאלן אין דער מלחמה: "פונקט אזוי פרעגן די אומה אַוואַש מיט טרערן און מאַגיש/און האט געזאגט: 'ווער זענען איר?", און די צוויי שטיל/איר ענטפֿערן:' מיר זענען די לעפל טאַץ,/ער מוזן האָבן געגעבן די ייִדיש שטאַט './אזוי זאָגן שאָטן געפאלן פוס ראַפּס/און די איבעריקע וועט זייַן דערציילט די געשיכטע פון ישראל... "

* גרוי היטל פון די ישראל ענגינעערינג קאָר פאָרמאַלי דיפיינד לעפל. ווי אַ רעזולטאַט, די קאָר גערופן "לעפל" (ערידזשאַנאַלי דיפיינד ווי אַ גרוי היטל, און דאַן די קאָליר איז פארענדערט בייַ לעצט צו פאַרגרעסערן די זעלנער ס מאָראַל).

קאַטעגאָריע:קאלירן
מאלאדערא אינסאנאביליס

150px|קליין|מאַלאַדעראַ אינסאַנאַביליס
**מאַלאַדעראַ אינסאַנאַביליס** (פון לאטיין: *Maladera insanabilis*) איז אַ זשוק זגאַל פון דער סקאַראַבאַעידאַע משפּחה. אין ישראל, עס איז א מאל גערופן די **כאָמעיני זשוק**.

קאטעגאריע:זשוקעס
צווישן די וועלדער אין די אלפן בערג

**צווישן די וועלדער אין די אלפן בערג** איז א ביכל וואס באשרייבט ווי אזוי די בלוישטיין פאמיליע האט איבערגעלעבט די קריג דורכן זיך באהאלטן צווישן די פארטיזאנער אין די וועלדער, און ווי זיי האבן דערנאך זיך געשווערצט קיין שווייץ און צום סוף געטראפן כמעט אלע (אויסער איינער) פארלוירענע פאמיליע-מיטגלידער.

דאס ביכל איז ארויסגעגעבן געווארן דורך ח. פ. ראכמאן פון ברוקלין אין יאר ה'תשס"ג, און איז א פראיעקט פון "המעתיק פרינטינג".

דאס ביכל אנטהאלט א ס"ה פון פופצן קאפיטלעך און באשטייט פון דריי-הונדערט-פיר-און-פופציג זייטן.

קאַטעגאָריע:יידישע ביכער
קאטעגאריע:צווייטע וועלט-מלחמה ביכער
קאברין (הויף)

**קאברין** איז א שטאט אין ליטע (היינט בעלארוס) וואו רבי משה קאברין האט געגרינדעט זיין הויף. 

## די קאברינער דינאסטיע
רבי **משה פאליער** (ט"ז כסלו תקמ"ד -  כ"ט ניסן תרי"ח), דער גרינדער פונעם קאברינער חסידות, איז געווען א תלמיד און א חסיד פון רבי מרדכי לעכאוויטשער און זיין זון  רבי נח לעכאוויטשער. נאך רבי נח'ס פטירה האט די גרעסטע טייל פון זיינע חסידים מקבל געווען רבי משה קאברינער פאר זייער רבי. 

נאך רבי משה'ס פטירה האבן רוב פון זיינע חסידים אויפגענומען רבי אברהם וויינבערג פון סלאנים, דער "יסוד העבודה", פאר זייער רבי. א קלענערע טייל חסידים האבן אויפגענומען רבי נח נפתלי, דער אייניקל פון רבי משה.

* רבי **משה קאברינער**, מחבר פון *אמרות טהורות*
** רבי **נח נפתלי פאלעווסקי** (תקצ"ו - כ"ו אב תרמ"ט) איז געווען א זון פון רבי ישראל יעקב, א זון פון רבי משה קאברינער, און אן איידעם פון זיין פעטער רבי ברוך חיים לעווין פון מינסק, דער איידעם פון רבי משה קאברינער. ער איז נפטר געווארן אין קאמין.
*** רבי **דוד שלמה ראבינאוויטש** (נפטר כ"ט מרחשון תרע"ט) איז געווען א זון פון רבי נח נפתלי, און רב אין דייווין. אין תרמ"ט האט ער איבערגענומען די קאברינער רעביסטעווע. ער איז געווען דער שווער רבי מרדכי רוקח, דער בילגורייער רב און רבי גדליה משה גאלדמאן פון זוועהיל
****רבי **משה אהרן** (ה'תר"ם - כ"ח סיון) איז געווען א זון פון רבי דוד שלמה. רבי משה אהרן איז דערמארדעט געווארן אין חורבן אייראפע.
**** רבי נח נפתלי פון קאמין איז געווען א זון פון רבי דוד שלמה.
**** רבי **ברוך ז"ק** (תרמ"ז - ט"ז סיון תש"ט), אן איידעם פון רבי דוד שלמה, איז געווען קאברינער רבי אין אמעריקע
*** רבי אהרן לוי ראבינאוויטש (תרכ"ז - ט"ז מרחשון תר"ע) איז געווען א זון פון רבי נח נפתלי. ער האט געפירט א הויף אין דאמאטשעוו.
דזשיבוטי

**דזשיבוטי** (, , , ), אפיציעל **רעפובליק פון דזשיבוטי** (, , , ), איז א לאנד אינעם הארן פון אפריקע. ער גרענעצט עריטרעע צו צפון, עטיאפיע צו מערב און דרום, און סאמאליע צו דרום־מזרח. צו מזרח געפינט זיך דער ים סוף און דעם איינגאס פון אדען. דזשיבוטי, מיט א באפעלקערונג פון 818,159 ביים 2009 צענזוס, איז איינע פון די וועניגסטע באפעלקערטע לענדער אין אפריקע. 94% פון דער באפעלקערונג זענען מוסולמענער, און די איבעריגע  6% זענען קריסטן. דאס לאנד איז געווארן אומאפהענגיק פון פראנקרייך אין  1977. דזשיבוטי איז געווארן א מיטגליד פון די פאראייניגטע פעלקער דעם 20סטן סעפטעמבער, 1977. דזשיבוטי האלט שטארקע קשרים מיט פראנקרייך, פון וועמען ער באקומט פארשידענע מיליטערישער און עקאנאמישער הילף.

## רעפערענצן