open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
אייז האקי

קליין|אייז־האקי שפיל
דער **אײַז האָקי** איז א ספארט וואס צוויי גרופעס שפילן איינס קעגן אנאנד אויף אן אייזגליטש. די שפילער קענען גליטשן גאר גיך, האלטנדיק האקי שטעקענס מיט וואס צו שטופן א פאַק (א שווארצער גומענער דיסק). יעדע גרופע האט זעקס שפילער. ווען מען שיקט דעם פאק אריין אין דער קעגנאיבערדיקער נעץ באקומט די גרופע א פונקט. 

מען שפילט אייז־האקי אין טשעכיי, לעטלאנד, סלאוועניע, די פאראייניגטע שטאטן, פינלאנד,קאנאדע, רוסלאנד און שוועדן.

אייז־האקי האט אנגעהויבן אין קאנאדע.

קאַטעגאָריע:ספארט
קאנסעפסיאן

**קאנסעפסיאן** () איז א שטאט אין טשילע מיט 216,061 איינוואוינער (2002 צענזוס). ער איז די הויפטשטאט פון קאנסעפסיאן פראווינץ און דעם ביאביא ראיאן.

אין דער שטאט געפינען זיך דער אוניווערסיטעט פון קאנסעפסיאן און דער אוניווערסיטעט פון ביא-ביא. 

## היסטאריע 
די שטאָט איז געגרינדעט דורך דעם שפּאַנישן פארכאפער פּעדראָ דע וואַלדיוויאַ אין 1550.

## עקאנאמיע 
די עקאנאמיע באשטייט בעיקר פון פאבריקאציע אינדוסטריעס, האנדל, פארשפרייטונג און דינסט צענטערן.

## געאגראפיע 
די שטאט איז פלאצירט אינעם טאל פון מאכא נישט ווייט פונעם ביאביא טייך.

## טראנספארט 
ארום דער שטאט און דער קאמונע געפינען זיך שטאטישע און צווישן־פראווינץ בוסן און באנען.

## דעמאגראפיע 

## קלימאט 
דער קלימאט אין קאנסעפסיאן איז מיטלענדיש, מיט טרוקענע זומערן, מיט נישט מער ווי 1200 מ"מ רעגן א יאר. קאנסעפסיאן האט אן ענליכע קלימאט דורכאויס דעם יאר.

**

## בילדער 

File:Arco de Medicina UdeC.jpg|
File:Moderno Edificio en Concepción.jpg|
File:Desembocadura del Biobío.jpg|
File:Ex Catedral de Concepción.jpg|
File:Biobus01.jpg|
File:Hotel El Araucano.JPG|
File:Plaza de Armas Concepción.jpg|

## שוועסטער שטעט 
קאנסעפסיאן האט די פאלגנדע שוועסטער שטעט:
* 
* 
* 
*  
* 
* בית לחם
* 
* 

## זעט אויך 
* גרויס קאנסעפסיאן

## רעפערענצן 
* Ida Stevenson Weldon Vernon (1969) *Pedro de Valdivia, Conquistador of Chile*, Greenwood Press
* John Milton Nickles, Marie Siegrist (1965) *Bibliography and Index of Geology Exclusive of North America'', Geological Society of America, v.28

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט פון קאנסעפסיאן מוניציפאליטעט 
* Encyclopædia Britannica — Concepción (ענגליש)

קאַטעגאָריע:שטעט אין טשילע
י"ז אדר ב'

## יארצייטן 
* ה'תרמ"ג  - הרב שמעון סופר, אב"ד פון קראקע, מחבר פון "מכתב סופר"
* ה'תשס"ה  - רבי אברהם מנחם דאנציגער, פון אלעקסאנדער, דער "אמרי מנחם"

## זעט אויך 
* י"ז אדר

קאַטעגאָריע:אדר
ט"ו אדר ב'

* פורים אין ירושלים, שושן און אלע שטעט מיט א מויער אין די טעג פון יהושע בן נון—אין אנדערע ערטער הייסט דער טאג שושן פורים.

## היסטארישע געשעענישן
* אנגעהויבן בויען דעם מויער פון ירושלים דורך עזרא און נחמיה
*  ה'רנ"ב  - די קעניגין  איזאבעלא הייסט 150,000 יידישע בירגער זיך שמדן אדער גיין אין גלות
*  ה'תרע"ו - אלבערט איינשטיין פובליקירט די אלגעמיינע טעאריע פון רעלאטיוויטעט

## געבוירן
*ה'תרי"ג – רבי חיים הלוי סאלאווייטשיק, אב"ד בריסק (נפטר ה'תרע"ח)
*ה'תרכ"א – מאיר דיזנגאף, דער ערשטער בירגערמייסטער פון תל אביב-יפו (נפטר ה'תרצ"ז)
*ה'תרצ"ה (אדר ב') – רבי משה צדקה, ראש ישיבת פורת יוסף גאולה פון ירושלים

## זעט אויך 
* ט"ו אדר

י"ה
י"ח אדר ב'

## געבוירן 
*  ה'תרכ"ז - ארטורא טאסקניני, איטאליענישער דיריגענט
 
## יארצייטן 
*  ה'תר"ל - רבי חנוך העניך הכהן לעווין פון אלעקסאנדער, מחבר פון *חשבה לטובה*

## זעט אויך 
* י"ח אדר
אפיקומן

דער **אפיקומן** איז דאס לעצטע שטיקל מצה וואס מען עסט ביים סדר פסח ביינאכט, ביים סימן "צָפוּן". מען פירט זיך צו טיילן די מיטעלע מצה אויף צוויי ביים אנהייב פונעם סדר, און די גרעסערע העלפט לייגט מען אוועק פארן אפיקומן. 

דער מנהג שטאמט פון דער מצוה פון עסן דעם  קרבן פסח ביים סדר אין די צייטן פון דעם בית המקדש, וואס דער דין איז אז נאכן עסן דעם קרבן פסח טאר מען מער נישט עסן קיין שום זאך, אזוי ווי עס שטייט אין דע רמשנה (פסחים י, ח): "אין מפטירין אחר הפסח אפיקומן".

## גאנבענען די אפיקומן
ס'דא א אלטע מנהג אינעם באלעבאטישע שטובער, אז די קינדער כאפן ארויס דעם אפיקומן פון אונטערן היסב בעט קושעלע, און געבן עס נאר צוריק, מיט א הבטחה פון א מתנה פונעם ראש המשפחה.

## שיעור וויפיל מען דארף עסן
לויט די ראשונים, דארף מען עסן א  כזית פונעם אפיקומן, אזוי ווי יעדע מצווה פון עסן. דער מהרי"ל שרייבט אז  לכתחילה זאל מען עסן צוויי כזיתים, אז מען זאל ווערן זאט דערפון. אזוי איז איין כזית קעגן דעם קרבן פסח און דער צווייטער כזית קעגן דעם קרבן חגיגה וואס מען פלעג עסן פסח ביינאכט כדי ווען מען עסט דעם קרבן פסח זאל מען זיין זאט.

קאַטעגאָריע:ליל הסדר
מוכאמאד כוסיין טאנטאווי

250px|קליין| מוכאמאד כוסיין טאנטאווי אין דעם מונדיר פון א פעלדמארשאל אין דער עגיפטישער ארמיי
**מוכאַמאַד כוסיין טאַנטאַווי** (אראביש: محمد حسين طنطاوى; געב' דעם 31סטן אקטאבער 1935-2021) איז א פעלדמארשאל אין דער עגיפטישער ארמיי, פארטיידיקונגס מיניסטער פון עגיפטן און פארזיצער פון דעם העכסטן ראט פון דער עגיפטישער ארמיי, וואס הערשט אין עגיפטן זייט כאסני מובאראק האט זיך אפגעזאגט אלס פרעזידענט.

טאנטאווי איז געווארן אן אפיציר אין דער עגיפטישער ארמיי דעם 1טן אפריל 1956 און האט געדינט אין דער אינפאנטריע. ער האט געקעמפט מיט די עגיפטישע באוואפנטע קראפטן אין דער סיני מלחמה, זעקסטאגיקער מלחמה און דער יום כיפור מלחמה. אין 1975 איז ער באשטימט געווארן מיליטערישער אטאשע פון עגיפטן אין פאקיסטאן, דערנאך איז ער געווארן  מיליטערישער אטאשע אין אפגהאניסטאן. 

טאנטאווי איז ער נאמינירט געווארן פארטיידיקונגס מיניסטער און קאמאנדיר פון די עגיפטישע קראפטן אין 1991, נאכדעם וואס גענעראל יוסף סאברי אבו טאלב איז אפגעזאגט געווארן. ער איז  געווארן דער ערשטער אפיציר אין אין עגיפטן מיטן ראנג פון פעלדמארשאל) זייט 1989.

ביי דער עגיפטישער רעוואלוציע אין 2011, ווען מובאראק האט אפגעזאגט די רעגירונג האט ער געגעבן טאנטאווי דעם טיטל וויצע פרעמיער מיניסטער אין דער נייער רעגירונג. אום 11טן פעברואר 2011 איז טאנטאווי געווארן דער פאקטישער הערשער אין זיין אמט אלס פארזיצער פונעם העכסטן ראט פון די עגיפטישע באוואפנטע קראפטן וואס האט איבערגענומען פירן דאס לאנד.

## וועבלינקען
* 
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:עגיפטן
קאַטעגאָריע:מיליטער
קאַטעגאָריע:פאליטיקער
מגילת אסתר מיט געזאנג

**מגילת אסתר מיט געזאנג** איז א צוויי חלקימ'דיגער אלבאם ארויסגעגעבן געווארן דורך ניגוני ווערצבערגער וואו עס ווערט אויפגעשפילט די מעשה פון מגילת אסתר אויף אינטרעסאנטע גראמען און לידער.

כאטש עס איז ארויסגעקומען יארן צוריק איז עס נאך אלץ פאפולער היינט-צו-טאג צוליב איר פולע תוכן מיט א לייכטן הומאר.

קאַטעגאָריע:יידיש
קאַטעגאָריע:פורים
כ' אדר ב'

נאר אין אן עיבור יאר.

טעג ווען כ' אדר ב' קען  געפאלן:

## יארצייטן
*ה'תרצ"ה הרב שלמה הכהן אהרנסאן רב פון תל אביב

## זעט אויך 
* כ' אדר
כ"א אדר ב'

נאר אין אן עיבור יאר.

טעג ווען כ"א אדר ב' קען  געפאלן:

## געבוירן 
*  ה'תרע"ח (שנה פשוטה) - ר' שלמה לארינץ, כנסת דעפוטאט און פארזיצער פונעם פינאנץ קאמיטעט

## יארצייטן
*
## זעט אויך 
* כ"א אדר
כ"ב אדר ב'

נאר אין אן עיבור יאר.

טעג ווען כ"ב אדר ב' קען  געפאלן:

## געבוירן 
* 
לינקס|150px|הרב יחיאל מיכל עפשטיין
## יארצייטן
* ה'תרס"ח  - רבי **יחיאל מיכל הלוי עפשטיין**, אב"ד נאווהארדאק, דער מחבר פון "ערוך השולחן"
*
## זעט אויך 
* כ"ב אדר
קאַטעגאָריע:אדר
כ"ג אדר ב'

נאר אין אן עיבור יאר.

טעג ווען כ"ג אדר ב' קען  געפאלן:

## געבוירן 
*אדר ב' ה'תרצ"ח - הרב יצחק חיים פרץ רב פון רעננה

## געשעענישן 
*  - דער ערשטער טאג פון די שבעת ימי המילואים, ווען מ'האט געווידמעט דעם משכן

## יארצייטן
*  ה'תרס"ה  - רבי יצחק יעקב ראבינאוויטש פון ביאלע, דער *דברי בינה* (געב' ה'תר"ז)

## זעט אויך 
* כ"ג אדר

קאַטעגאָריע:אדר
י"ט אדר ב'

נאר אין אן עיבור יאר.

די טעג ווען י"ט אדר ב' קען געפאלן:

## געבוירן
* ה'תקס"ט (שנה פשוטה) - דער מלבי"ם, רב און מפרש פון תנ"ך (נפטר ה'תר"ם)
*  ה'תשכ"ז - מענדל טייטלבוים, סאטמארע רב אין וויליאמסבורג

## געשטארבן
*  ה'תר"ץ (שנה פשוטה) - ארטור באלפור, בריטישער פאליטיקער, האט געגעבן די באלפור דעקלאראציע (געב' ה'תר"ח)

## יארצייטן 
[117px|קליין|הרב [יוסף חיים זאנענפעלד]]
*  ה'תרצ"ב  - הרב יוסף חיים זאנענפעלד, אב"ד פון דער עדה החרדית

## זעט אויך 
* י"ט אדר

קאַטעגאָריע:אדר
הלכה ברורה

**הלכה ברורה** איז א ספר אויף יורה דעה חלק א' וואס נעמט זייער שיין צוזאם די שו"ע און נו"כ אז מען זאל עס גוט ארויסהאבן נאכן לערנען, און זיך קענען פארהערן.

דער ספר איז נתחבר געווארן דורך רבי יעקב אלעזר מענדלאוויטש ז"ל פון קרית יואל רב און מו"ץ פון ביהמ"ד הלכה ברורה - וואס ווען ער איז געווען א מגי"ש פאר בחורים פלעגט ער זיי אפשרייבן די תמצית פונעם סעיף כדי מען זאל עס קענען גרינג איבער'חזר'ן.

שפעטער האט מען עס אפגעדרוקט אין פיר באזונדערע קונטרסים אויף טריפות, בשר בחלב מליחה און תערובות.

אין יאר תשס"ב האט ער עס געדרוקט אין א ספר אויף הל' מליחה מיט הגהות אונטן גערופן **ביאורי הלכה**. א יאר דערנאך תשס"ג האט ער צוזאמענגענומען אלע פיר מקצועות און אריינגעדרוקט אין איין ספר, און ביים סוף האט ער בייגעלייגט אויף עטליכע סמנים הל' שבת.

אין טבת תשע"א האט מען עס איבערגעדרוקט מיט די ביאורים אויף מליחה און טייל בשר בחלב.

עס ווערט פארשפרייט דורך הוצאת יופי.

דאס ספר איז זייער אויפגעכאפט ביי אלע בחורים און יונגעלייט וואס לערנען יו"ד אין די ישיבות און כוללים מיטן ציל זיך צו פארהערן די הוראה.

רבי יעקב אלעזר איז געווען א זון פון הרה"ח ר' יושע לאנגיעריגער משב"ק ביי סאטמערער רבי, און ער איז נסתלק געווארן דורכאויס די קאוויד מגיפה

קאַטעגאָריע:ספרי קודש
י"א אדר ב'

אין א יאר ווען דער טאג געפאלט דאנערשטיג, פאסט מען אסתר תענית ("מוקדם").
## געבוירן
*ה'תש"ו – יונתן נתניהו הי"ד (געהרג׳עט ה'תשל"ו)

## יארצייטן 
## זעט אויך 
* י"א אדר
דזשאסטין ביבער

**דזשאַסטין דרו ביבער** (ענגליש: *Justin Drew Bieber*, געבוירן דעם 1טן מערץ 1994) איז א קאנאדישער פאפ זינגער.
                                                      
ווען ער איז אלט געווען 13 יאר האט ער אנגעפאנגען צו פארשפרייטן ווידעא קליפס ווי ער זינגט אויף דעם יוטוב וועבזייטל, פון דארטן האט ער זיך געשאפן א נאמען און אין 2009 האט ער ארויסגעגעבן זיין ערשטען אלבאם "My World". און 2010 איז ארויסגעקומען דער אלבאם "My World 2.0", דער סינגל "Baby" איז די מערסטע זעהנדיגע ווידעא קליפ אויף יוטיוב. אין יאר 2011 האט ער ארויסגעגעבן דעם אלבאם "Never Say Never – The Remixes".

ביבער האט געוואונען פיר עהרעס ביי די צערענאמיע פון אמעריקאנער מוזיק אלס דער בעסטער זינגער פון MTV. ער האט אסאך נאכפאלגער בעיקר ביי די יוגנט וואס קוקן אויף אים שטארק ארויף אלס א מאדעל.

ער האט זיך געלאזט טאטואירן אויף זיין קערפער מיט די אידישע בוכשטאבן פון "ישוע"

## וועבלינקען 
* מוזיק ווידעאס אויף יוטיוב
* אפיציעלע וועבזייטל

קאַטעגאָריע:פאפ זינגערס
קאַטעגאָריע:קאנאדער
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
ווישנעווע

**ווישנעווע** (; , *ווישנעווא*; , *ווישניעווא*) איז א שטעטל אין וואלאזשינער ראיאן, מינסקער וואבלאסט, בעלארוס, נישט ווייט פונעם גרענעץ מיט  ליטע.
ביזן ערשטן וועלט קריג איז די שטאט געווען אין אשמיאניער דיסטריקט, ווילנער גובערניע, רוסלענדישע אימפעריע; פון  1921-1939 איז זי געווען אין דעם וואלאזשינער דיסטריקט, נאווהארדיקער גובערניע פון דער צווייטער פוילישער רעפובליק.

אין 1907 האבן געוואוינט אין ווישנעווע 2650 מענטשן, פון זיי 1863 יידן. כמעט די גאנצע יידישע באפעלקערונג איז געווארן ליקווידירט דורך די נאציס ביים צווייטן וועלט קריג. אום 30סטן אויגוסט 1942 האבן די עס.עס. געהרגעט 1100 יידן פון ווישנעווע, און די איבערגעבליבענע יידן האט מען געפירט אין דער וואלאזשינער געטא. קיין יידן בלייבן נישט אין דער שטאט.

אין תר"ע האט הרב איסר יהודה אונטערמאן געעפנט א ישיבה אין ווישנעווע.

## באקאנטע מענטשן פון ווישנעווע 
* שמעון פרס, פרעזידענט פון ישראל, איז געבוירן אין דער שטאט.

## וועבלינקען
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין בעלארוס
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
כ"ד אדר ב'

## יארצייטן
*  ה'תשס"ח  - רבי אליהו ברוך פינקל, ראש ישיבה פון דער מירער ישיבה (געב' י"ב טבת ה'תש"ח)

## זעט אויך 
* כ"ד אדר
איסר יהודה אונטערמאן

קליין|הרב איסר יהודה אונטערמאן, תש"ט
הרב **איסר יהודה אונטערמאן** (י"ד ניסן ה'תרמ"ו - כ"ד שבט ה'תשל"ו) איז געווען דער אשכנזישער הויפט רב פון ישראל פון תשכ"ד ביז תשל"ב.

## לעבנסגעשיכטע 
איסר יהודה אונטערמאן איז געבוירן אין בריסק (היינט אין בעלארוס) צו זיין פאטער ר' אליהו און זיין מוטער שיינא.

ער האט געלערנט ביים בריסקער דיין, רבי שמחה זעליג ריגער, און ביי די צוועלף יאר איז ער געגאנגען לערנען מיט דער ערשטער חבורה וואס האבן געלערנט אין דער ענף עץ חיים ישיבה אין מאלטש אונטער רבי זלמן סענדער כהנא שפירא, און שפעטער אונטער רבי שמעון שקאפ. נאך זיין חתונה מיט רחל לאה יעלין האט ער געלערנט אין דעם כולל פון דער וואלאזשינער ישיבה, וואו ער האט באקומען היתר הוראה פון רבי רפאל שפירא און פון רבי שמחה זעליג ריגער], דעם בריסקער דיין. דערנאך האט ער אליין געעפנט א ישיבה אין ווישנעווע (נישט ווייט פון וואלאזשין) אין יאר תר"ע.

ער איז נפטר געווארן אין תשל"וֹ און באערדיגט אין הר הזיתים.

## רבנות 
אין תרפ"ד איז ער באשטימט געווארן רב פון ליווערפול, ענגלאנד, וואו ער האט געדינט אין דעם אמט 22 יאר. אין תש"ו איז ער געווארן דער דריטער הויפט רב פון תל אביב, ביז תשכ"ו, ווען ער איז באשטימט געווארן הויפט רב פון ישראל.

זיינע תורות זענען געדרוקט אין דעם ספר "שבט מיהודה".

## וועבלינקען
* 

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים
קאַטעגאָריע:ענגלישע רבנים
קאַטעגאָריע:רבנים אין ישראל
קאַטעגאָריע:הויפט רבנים
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
כ"ה אדר ב'

## געבוירן
*  ה'תרס"א (שנה פשוטה) - רביצין חיה מושקא שניאורסאהן ע"ה ווייב פון דעם לעצטן ליובאוויטשער רבי'ן, רבי מנחם מענדל שניאורסאהן זי"ע

## זעט אויך 
* כ"ה אדר
כ"ו אדר ב'

## געבוירן
*ה'תשט"ז – רבי ישעיה יעקב פארטוגאל, סקולענער רבי

## זעט אויך 
* כ"ו אדר
זשיראנע

**זשיראנע** (קאטאלאניש: *Girona*; שפאניש: *Gerona*, *כעראנע*) איז א שטאט אין דער אויטאנאמישער געמיינדע  קאטאלאניע אין שפאניע, און די הויפשטאט פונעם זשיראנער ראיאן.

די שטאט געפינט זיך ביי דעם צוזאמענפלוס פון די  טער, אניאר, גועל און גאליגאנטס טייכן. 
די באפעלקערונג פון דער שטאט איז 95,000 מענטשן (2010).

## היסטאריע
די זידלונג האט אנגעהויבן נאך פריער פון דער צייט פון די רוימען.
 
די רוימען זענען אנגעקומען אין דעם געגנט אין 218 פאר דער ציווילער ציילונג און האבן אויפגעשטעלט א פעסטונג אינעם ארט, וואס זיי האבן גערופן גערונדע (Gerunda). דרך

אין אנהייב פונעם אכטן יארהונדערט האבן די מוסולמענער איינגענומען די שטאט. זיבעציג יאר שפעטער האט קארל דער גרויסער איינגענומען די שטאט.

## יידן אין זשיראנע
פונעם סוף פונעם 9טן יארהונדערט ביז מען האט פארטריבן די יידן פון שפאניע אין 1492 האט זשיראנע געהאט א יידישע קהילה.  די יידן האבן געוואוינט אינעם יידישן פערטל "על קאַל"- “El Call”. 

איינער פון די חשובער חכמים פון זשיראנע איז געווען דער רמב"ן, וואס איז געווען הויפט רב פון זשיראנע און גאנץ קאטאלאניע. 

## וועבלינקען
* אפיציעלער וועבארט  

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין שפאניע
גרופע

א **גרופע** איז א צאל זאכן אדער מענטשן וואס האבן עפעס א שייכות איינס מיט אנאנד.
פאפ מוזיק

**פאפ מוזיק** (א פארקורצערונג פון דעם ווארט "פאפולער") איז א טערמין ווערט געווענליך גענוצט פאר קאמערציאלע רעקארדירטע מוזיק, אפט אריענטיד צו די יוגנטליכע. נערמאל באשטייט עס פון רעלאטיוו קורצע פשוטע לידער נוצנדיג פארגעשריטענע טעכנאלאגיע צו פראדוצירן נייע וועריאציעס אויף עקזעסטירענדע טעמעס. אלץ א זשאנער איז עס פארבונדן מיט די ראק און ראל און שפעטערע ראק מוזיק סטיל. דער אנהויב פון פאפ מוזיק איז אין די זעכציגער יארן.
*
לידער שרייבער

א **לידער שרייבער** איז איינער וואס פראדוצירט מוזיק דורך שרייבן לידער, סיי דעם לידטעקסט און סיי די מוזיק.

קאטעגאריע:מוזיק
קאַטעגאָריע:מענטשן לויטן פאך
ראק און ראל

ראק און ראל (ענגליש: *Rock & Roll*) איז א מוזיקאלישע סטייל וואס האט זיך אנטוויקעלט אין די פופציגער יארן אין אמעריקע, און פונדעם האט זיך אנטוויקלט די ראק סטיל אין די זעכציגער יארן. עס האט זיך אנגעהויבן פון די אנטוויקלונג פון עלעקטראנישע מוזיקאלישע אונסטרעמענטן ווי אן עלעקטראנישע גיטאר. דער סטייל איז קורצע שנעלע לעבעדיגע לידער. דעמאלסט האט זיך אנגעהויבן די פארשפרייטונג פון מוזיק דורך קאסעטעס און אזוי איז ראק און ראל געווארן פאפולער ביי די מאסן. עלוויס פרעסלי ווערט באטראכט אלץ דער "קעניג פון ראק און ראל".

קאטעגאריע:מוזיק זשאנערס
עלעקטרא

**עלעקטרא** איז א זשאנער פון עלעקטראנישער מוזיק באאיינפלוסט דורך עלעקטראנישע אינסטרומענטן. רעקרארדן פון דעם זשאנער זענען געווענליך כולל פויק מאשינערייען און שווערע עלעקטראנישע גערודער אן מענטשליכע קולות בדרך כלל.

דער זשאנער איז געווען א שווערע מוזיק, אבער היינט איז בעסער און נארמאלישער.

## וועבלינקען 
ליסטע פון הונדערט בעסטע עלעקטרא לידער 
קאטעגאריע:מוזיק זשאנערס
מאראטאן

א **מאראטאן** איז א געלויף אויף א דיסטאנץ פון 42.195 ק"מ. דער מאראטאן איז איינער פון די פארמעסטן אין דער אלימפיאדע. יעדע יאר איבער דער וועלט זענען דא מער ווי 500 מאראטאנען. פון די גרעסטע און מערסט באוואוסטע זענען דער ניו יארק מאראטאן און דער לאנדאנער מאראטאן. די רעקארד צייט פארן מאראטאן איז געווען 2 שעה 3 מינוט און 38 סעקונדעס, ביי דער 2011 בערלין מאראטאן.

## ניו יארק מאראטאן 
דער ניו יארק מאראטאן (ענגליש: *TCS New York City Marathon*) ווערט אפגעהאלטן יערליך אין ניו יארק סיטי דעם ערשטן זונטאג אין נאוועמבער, וואו עס לויפט דורך אלע פינעף באָראָס פון ניו יארק.

ער איז געגרינדעט געווארן אין 1970 און איז היינט צו טאג דער גרעסטער מאראטאן אין דער וועלט, ווען אין 2019 האבן 53,627 מענטשן געענדיגט לויפן די גאנצע.

## וועבלינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל פון ניו יארק מאראטאן
* ניו יארק מאראטאן ביים ניו יארק טיימס

קאַטעגאָריע:ספארט
קאטעגאריע:ניו יארק סיטי
9טן מיי

**דעם 9טן מיי** איז דער 129סטער טאג פון יאר (130סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 236 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1769 - פראנקרייך נעמט איין קארסיקע.
* 1936 - איטאליע אנעקסירט עטיאפיע
* 1944 - צווייטע וועלט מלחמה: די רויטע ארמיי באפרייט סעוואסטאפאל
* 1994 - דער נייער פארלאמענט פון דרום אפריקע באשטימט נעלסאן מאנדעלע פרעזידענט פו לאנד

## געבוירן 
* 1882 - יאסעלע ראזנבלאט, וועלט בארימטער חזן (נפ' 1933)
* 1935 - ראדזשער הארגריווס, בריטישער שרייבער און אילוסטראטאר (געש 1988)

## געשטארבן 
* 1931 - אלבערט אברהם מייקלסאן, אמעריקאנער פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק (געב' 1852)
* 1986 - טענזינג נארגיי, בארג קלעטערער, פון די ערשטע צוויי מענטשן צו טרעטן אויפן שפיץ פון עווערעסט (געב' 1914)

## פייערטעג 
* אייראפע טאג
----
* 8טן מיי - 10טן מיי
* מיי

09
סאעמו טאיאדא

**סאעמו טאיאדאַ** (;  22סטן מיי 1885 - 22סטן סעפטעמבער 1957) איז געווען אן אדמיראל אינעם אימפערישן יאפאנישן פלאט אין דער צווייטער וועלט מלחמה.

טאיאדא איז געבוירן וואו היינט איז קיצוקי. ער איז געווארן אן אפיציר אין דעם יאפאנישן אימפערישן פלאט. פון 1919 ביז 1922 איז ער געווען פלאט־אטאשע צום פאראייניגטן קעניגרייך, און מען האט געהעכערט זיין ראנג צו קאמאנדיר. אין 1931 איז ער מיטגעפארן צום לאנדאנער פלאט אפמאך קאנפערענצן מיט אדמיראל איסאראקו יאמאמאטא.

קאַטעגאָריע:יאפאנעזער
קאַטעגאָריע:מיליטער
רונדווערעם

**רונדווערעם** (*Nematoda*, נעמאַטאָדן) זיינען אַ גרויסע גרופּע פון וואָרעמאַרטיקע בעלי חיים. זיי זיינען אויסערסט איינאַרטיק און פּראָסט אויסגעבויט, אָבער זייער בויפּלאַן האָט זיך אויסגעוויזן אַלס עקאָלאָגיש זייער אוניווערסאַל און פּלאַסטיש. עס זיינען דאָ אַן ערך 80 טויזנט זגאַלן פון רונדווערעם, אָבער אַ סך פאָרמען זיינען נאָך ניט באַשריבן געוואָרן.

פריי־לעבעדיקע זגאַלן באַוואוינען ימען ,זיסוואַסער אָדער באָדן. אַ סך פאָרמען זיינען פּאַראַזיטן פון פלאַנצן, בעלי חיים (אַריינרעכענענדיק מענטש) און אַפילו אוניצעלולאַרע אָרגאַניזמען.

## מאָרפאָלאָגיע 
די קערפּער גרייס וואַריאירט ביי רונדווערעם זייער ברייט, פון מיקראָסקאָפּישע אינטערסטיציאַלע פאָרמען פון 80 מיקראָן ביזן גיגאַנטישן פּאַראַזיט פון קאַשאַלאָט *Placentonema gigantissima* , וואָס קען דערגרייכן די לענג פון 8.5 מעטער. דער קערפּער איז שטינדלאַרטיק, רונד אינעם קווערשניט. די סימעטריע איז גרונטזעכלעך צווייזייטיק, אָבער זי באַהעפט זיך מיט פאַרשיידענע טיפּן פון ראַדיאַלער סימעטריע, דהיינו: צוויישטראַליקע סימעטריע אין מוסקולאַטור, דריישטראַליקע סימעטריע פון קאָפּ (אין דער לאַגע מוסטער פון סענסאָרישע אָרגאַנען, ווי אויך אין שלונג).

די רונדווערעם האָבן אַ גוט אַנטוויקלטן הויט־מוסקליקן זאַק. דער קערפּער איז דרויסן אָנגעטאָן אין עלאַסטישער ווייסלשטאָפיקער קוטיקול ,וואָס איז אונטערגעבעט דורך דער היפּאָדערם (עפּיטעליאום). ווייטער אינעווייניק ליגן די אינדערלענגיקע מוסקלען, וואָס דער איינציקער טיפּ מוסקלען ביי זיי. די אינגעווייד איז אַרומגערינגלט מיט קדמון־חלל, דעם קערפּער־חלל אָן אַן אייגענעם צעלולאַרן אונטערשלאַק. דער חלל אָבער פעלט ביי קליינע רונדע ווערעם, ווייל עקסטראַצעלולאַרער מאַטריקס פאַרפולט ביי זיי דעם גאַנצן אונטער־אינגעוויידיקן רוים.

## לאָקאָמאָציע 
[קליין|*[Caenorhabditis elegans* אין אַגאַר־אַגאַר]]
די רונדווערעם האָבן ניט קיין ענדגלידער. אַלע באַוועגן ווערן געמאַכט ביי זיי נאָר מיט דער הילף פון קערפּער מוסקולאַטור. דער קערפּער בייגט זיך אויס אַרויף און אַרונטער און די רעזיסטענץ פון קוטיקול גלייכט אויס דעם קערפּער צוריק. אַזוי קענען די ווערעם אַריינשפּאַרן דורך וויסקאָזע מעדיומס אָדער מעדיומס מיט קליינע טיילעכלעך: דהיינו ים־זאַמד, באָדן, אינערלעכע שמאָלע חללים פון ווירטן. עטלעכע נעמאַטאָדן קאָנען שווימען נוצנדיק דערביי באַזונדערע ריפּן, וואָס גיין לענג־אויס דעם קערפּער.

## ליטעראַטור 
* Малахов В.В. (1986) *Нематоды: строение, развитие, система*. Москва, Наука, 215 с (מאַלאַכאָוו וו.וו. נעמאַטאָדן: געבוי, אַנטוויקלונג, סיסטעם)
* Ruppert E.E., Fox R.S., Barnes R.D. (2004) *Invertebrate Zoology: A Functional Evolutionary Approach*. Thomson-Brooks/Cole, 989 pp
* Чесунов А.В. (2006) *Биология морских нематод*. Москва, Товарищество науч. изд. КМК, 367 с (טשעסונאָוו אַ.וו. ביאָלאָגיע פון ים־נעמאַטאָדן)

קאַטעגאָריע:בעלי חיים
פידזשי הינדי

**פֿידזשי הינדי**, אויך באקאנט ווי **פֿידזשי הינדוסטאַני**, איז אַ שפּראַך וואָס ווערט גערעדט אין פידזשי דורך רובֿ פידזשי בירגער פון אינדישער אפשטאמונג, אומגעפער 313,000. 

פידזשי הינדי שרייבט מען סיי אויף גלחיש סיי אויף דעוואנגארי שריפטן.

קאַטעגאָריע:שפראכן
קאַטעגאָריע:אקעאניע
דוד זאריצקי

**דוד זאריצקי** (ה'תרע"ד, 1914 - כ"ב סיון ה'תשל"ח, 27סטן יוני 1978)  איז א באקאנטער חרדישער שרייבער, פון די ביסל געבליבענע אלטע שרייבער פונעם אמאליגער אייראפע און פון איר חורבן איבערלעבער.

א גאר טיפע און ווארימער שרייבער, מיט היימיש חסידישע השקפות און געפילן. ער האט געלערנט אין דעם חפץ חייםס ישיבה אין ראדין.

ווען 'זאריצקי' האט אויסגעלייגט א ארטיקל, האט ער געמאכט ביימער שמועסן, וואסער זינגען, און דעם דומם אטעמען.

קאַטעגאָריע:חרדישע שריפטשטעלער
רענעסאנס

דער **רענעסאַנס** (איטאליעניש: *Rinascimento*, *רינאַשימענטאָ*) איז אן עפאכע אין דער היסטאריע פון אייראפע וואס האט אנגעהויבן בערך 1400, ביים סוף פונעם מיטל אלטער.

דאס ווארט רענעסאנס נעמט זיך פון א פראנצויזיש ווארט וואס באדייט ווידערגעבוירן. מען האט געגעבן דעם נאמען ווייל אין יענער צייט האבן מענטשן זיך אינטערעסירט אין דער וויסנשאפט פון די אוראלטע צייטן, איבערהויפט די וויסנשאפט פון אוראלט גריכנלאנד און רוים. עס ווערט געזאגט אז דער רענעסאנס איז דער אנהייב פון דער מאדערנער עפאכע.

אין די רענעסאנס יארן זענען געווען אסאך בארימטע קינסטלער, שרייבער און פילאסאפן. איינער פון די מערסטע באקאנטע מענטשן וואס זענען געווען טעטיג אינעם רענעסאנס איז לעאנארדא דא ווינטשי, א קינסטלער, וויסנשאפטלער, מוזיקער און פילאסאף.

קאַטעגאָריע:היסטאריע פון אייראפע
קאַטעגאָריע:איטאליענישע היסטאריע
כ"ט אדר ב'

נאר אין אן עיבור יאר.

טעג ווען כ"ט אדר ב' קען  געפאלן:

* **יום כיפור קטן** (אחוץ ווען דער טאג איז פרייטיג אדער שבת—אין דעם פאל זאגט מען יום כיפור קטן דעם פריערדיקן דאנערשטיג)

## געבוירן
*תשכ"ט - רחל עטל ׳׳רוחי׳׳ פרייער, די ערשטע חסידישע ריכטערין אין דער געשיכטע פון די פאראייניגטע שטאטן.

## זעט אויך 
* כ"ט אדר
טעטש

קליין|טעטשער בית הכנסת
**טעטש** (; ) איז א שטאט און קארפאטארוס, היינט אוקראינע. עס האט דאס געהאט עטליכע קליינע דערפער דערנעבן רינגס און ארום. ער איז די הויפטשטאט פונעם טעטשער ראיאן. די שטאט געפינט זיך אויפן רעכטן  ברעג פונעם טיסא טייך, און האט א באפעלקערונג פון 19,601 איינוואוינער ( 2010 ).

קאטעגאריע:שטעטלעך אין אונגארן
קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:קארפאטארוס
קריווע

**קריווע** () איז א דארף נעבן טעטש, אין טעטשער ראיאן, קארפאטארוס, אוקראינע, מיט א שטח פון 0.071 קוואדראט ק"מ.

קאַטעגאָריע:דערפער אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:קארפאטארוס
קאטעגאריע:שטעטלעך אין אונגארן
הקריה (זשורנאל)

**הקריה** איז דער אפיציעלער זשורנאל פון דער קרית יואל'ער פירערשאפט, וואס דארט ווערט געמאלדן אלע מעלדונגען.

ווי אויך פון מצילי אש און שערי חמלה (קרית יואל סקול דיסטריקט).

עס ערשיינט יעדע שטיק צייט, אין אלגעמיין אומגעפער יעדע צוויי מאנאטן.
קאַטעגאָריע:יידישע זשורנאלן
קאַטעגאָריע:סאטמאר
משה לוי

**משה לוי** (1936 תל אביב ישראל - 8טן יאנואר 2008 עפולה ישראל), איז געווען א ישראלדיקער זעלנער, און דער 12טער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל אין די יארן 1983-1987, ביים סוף פון דער ערשטער לבנון מלחמה און ביים אויפשטעלן די זיכערהייט זאנע.
**משה הלוי** איז געבוירן געוואָרן ביי **נעימה לוי** און **גואָרגי לוי**, אין אַ משפּחה פון אימיגראַנטן פון איראַק מיט פיר קינדער, זיין פאָטער האָט פאַרמאָגט אַ קליידער-סטאָל אויפן כרמל מאַרק. זיין עלטערער ברודער איז ברוך לוי וועלכער איז געווען גענעראל בצה"ל, משה לוי איז אויפגעוואקסן אין די שכונת שפירא און ביד אליהו האט געלערנט אין דער ביאליק יסודי שול אין תל אביב אין א יונגער עלטער האט מען אים צונאמען "משה און א האלב" צוליב זיין הויך.

## חיים אישיים
זיין פרוי איז רעיה לוי, מיט וועמען ער האט פינף (5) קינדער און אייניקלעך, איינער פון זיינע קינדער איז ד"ר גל לוי, א פארשערין אין פאליטישע וויסנשאפט און א לעקטאר אויף די לערן-שטאבן אינעם עפנטן אוניווערסיטעט.

לוי, משה
לעאנהארד אוילער

**לעאנהאַרד אוילער** ( ;15טן אפריל 1707 – 18טן סעפטעמבער 1783) איז געווען א  שווייצער מאטעמאטיקער און פיזיקער. ער האט אנטפלעקט וויכטיגע רעזולטאטן אין פארשידענע פעלדער, פון קאלקולוס צו גראפן טעאריע. ער האט איינגעפירט א סאך פון דער מאדערנע טערמינאלאגיע און נאטאציע וואס מאטעמאטיקער ניצן היינט, איבערהויפט פאר מאטעמאטישן אנאליז, למשל דעם באגריף פון  א פונקציע. ער איז אויך בארימט פאר זיין ארבעט אין  מעכאניק, פליסיקייט דינאמיק, אפטיק, און אסטראנאמיע.

## לעבנסגעשיכטע 
אוילער איז געווארן פראפעסאר פון פיזיק אין דעם פעטערבורגער אוניווערסיטעט אין 1731. צוויי יאר שפעטער ווען דניאל בערנולי האט אומגעקערט קיין באזעל, האט אוילער איבערגענומען זיין אמט ווי הויפט פונעם דעפארטמענט פון מאטעמאטיק.

## אוילערס טעטיקייטן 
### נומערן טעאריע 
אוילער האט אנגעהויבן זיך אינטרעסירן אין נומערן טעאריע דורכן איינפלוס פון זיין חבר, כריסטיאן גאלדבאך. א חשובער טייל פון אוילערס ארבעט איז באזירט אויף דער ארבעט פיער דע פערמא. פון פערמאס צייט ביז אוילער האט קיין מאטעמאטיקער נישט פארשטאנען גוט די אומדערוויזענע השערות פון פערמא. אוילער האט דערוויזן א סך פון די השערות, האט אנטוויקלט זיינע געדאנקען און האט אנטפלעקט מערערע נייע רעזולטאטן און אייגענע השערות.

אוילער האט דעפֿינירט די פאטענץ־פֿונקציע פאר קאמפלעקסע צאל, און האט אנטפלעקט איר פארהעלטענישט מיט די טריגאנאמעטרישע פונקציעס. פאר יעדער רעאלער צאל φ (פארשטאנען ווי ראדיאנען), זאגט די אוילער-פארמל אז די קאמפלעקסע פאטענץ־פונקציע איז גלייך צו

:e^{i\varphi} = \cos \varphi + i\sin \varphi.

ספעציעל איז מערקבאר דער פאל ווען  \varphi = , וואס ווערט גערופן דער אוילער-אידענטיטעט,

:e^{i \pi} +1 = 0 

דער פיזיקער ריטשארד פיינמאן האט דאס גערופן ״די מערסט מערקבאר פֿארמל פון מאטעמאטיק״, צוליב וואס ער ניצט צוזאמען די באגריפן (יעדן גענוי איין מאל) צוגאב,טאפלען, פאטענץ און גלייכונג און איינמאל באניצן די וויכטיגע קאנסטאנטן 0, 1, *e*, *i* און π.

## אנאליז 
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיקער
קאַטעגאָריע:פיזיקער
קאַטעגאָריע:שווייצער
ליסטע פון פרעזידענטן פון ישראל

דאס איז א **ליסטע פון פרעזידענטן פון ישראל** זייט דער גרינדונג פונעם לאנד אין 1948.

## פרעזידענטן פון ישראל (1948-היינט)
## זעט אויך

פרעזידענטן פון ישראל
פרעפעקטורן פון יאפאן

די **פרעפֿעקטורן פון יאפאן** זענען די 47 פראווינצן פונעם לאנד. א פרעפעקטור איז א קערפערשאפט פון א העכערן ראנג ווי שטעט, שטעטלעך און דערפער.

א פרעפעקטור ווערט געפירט דורך א גובערנאטאר וואס ווערט געוויילט.

דער גרעסטער פרעפעקטור איז האקיידא.

א פרעפעקטור איז צעטיילט אויף שטעט (市 *שי*) און דיסטריקטן (郡 *גון*). יעדער דיסטריקט איז צעטיילט ווייטער אויף שטעטלעך און דערפער.

קאַטעגאָריע:יאפאן
קאַטעגאָריע:רעגירונג
גינע-ביסאו

די **רעפובליק פון גינע-ביסאַו** (פּאָרטוגעזיש: *República da Guiné-Bissau רעפּובליקאַ דע גינע-ביסאַו*) איז אַ קליין לאַנד אויף דעם אַטלאַנטישן ברעג פון מערב אפריקע. דאס לאנד גרענעצט סענעגאַל אין צפון, גינע צו דרום און מזרח , און דעם אטלאנטישן אקעאן צו מערב. די הויפטשטאט איז ביסאַו. גינע-ביסאו באדעקט א שטח פון 36,125 קוואדראט ק"מ.

פיר עטנישע גרופעס וואוינען אין גינע-ביסאו: די באלאנטע, פֿולאני, מאלינקע און מאנדיאקא.
בערך 1,600,000 מענשטן וואוינען אין גינע-ביסאו (2010).

גינע-ביסאו איז פריער געווען א פארטוגעזישע קאלאניע.

די אפֿיציעלע שפראַך פון לאַנד איז פארטוגעזיש, אבער נאר 2% פֿון דער באפֿעלקערונג רעדן פארטוגעזיש אלס ערשטע שפראך, און 33% רעדן אלס צווייטע שפראך. די נאציאנאלע שפראך איז קרעאל וואס כמעט אלע רעדן. די איינוואוינער פון גינע־ביסאו האבן פארשידענע רעליגיעס, קיין איינע פון זיי האט נישט קיין מערהייט. אין 2008 איז געווען געשאצט אז 40% פון דער באפֿעלקערונג זענען מוסולמענער און 22% קריסטן.

## היסטאריע 
גינע-ביסאו איז אמאל געווען אינעם גאַבו קעניגרייך, א טייל פון דער מאלי אימפעריע.

## פאליטיק 
## געאגראפיע 
קליין|200px|טיפישע לאנדשאפט אין גינע-ביסאו
קליין|200px|סאטעליט בילד פון גינע-ביסאו (2003)
[קליין|230px|זעלטענע זאלצוואסער [היפאפאטאם|היפאפאטאמען אין אראַנגא אינזל]]
:
גינע-ביסאו ליגט צווישן די 11° און 13° צפון גארטל ליניעס (אויסער א קליינעם שטח דרום פון 11°), און צווישן די 13°- און 17°- מערב מערידיאן ליניעס.

דאס לאנד איז גרויס 36,125 קוואדראט ק"מ, גרעסער פון טייוואן און בעלגיע, און ליגט ביי א נידעריגער הייך, נישט העכער ווי 300 מעטער.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:מערב אפריקע
איבערגאנג מעטאל

די **איבערגאנג מעטאלן** זענען די גרופע פון מעטאלן אין דעם מיטלן בלאק (גרופעס 3 ביז 12) פון דער פעריאדישער טאבעלע, וואס האבן ענלעכע אייגנקייטן. זיי זענען הארטער פון אנדערע מעטאלן, זיי האבן א הויכן שמעלצפונקט, און זייערע כעמישע פארבינדונגען זענן קאלירדיק.

טייל פון די איבערגאנג מעטאלן, ווי אייזן, צינק און כראם זענען וויכטיק פארן געזונט פון מענטשן. אנדערע איבערגאנג מעטאלן, ווי קאדמיום און קוועקזילבער זענען גיפטיק. בדרך כלל, ווערן די ד-ארביטאל-עלעקטראנען (ענגליש: "d-orbital-electrons", דייטש: "d-Orbitalelektronen")  געניצט כדי צו שאפן פארבינדונגען מיט אנדערע אטאמען.

די איבערגאנג מעטאלן זענען די גרעסטע גרופע פון כעמישע עלעמענטן.

קאטעגאריע:כעמיע
איבערגאנג מעטאלן
עליזאבעט טיודאר

**עליזאבעט טיודאר** (  ; 2טן יולי 1492 – 14טן סעפטעמבער 1495) איז געווען די צווייטע טאכטער און דאס פערטע קינד פון  הענרי דער זיבעטער פון ענגלאנד און עליזאבעט פון יארק.

זי איז געשטארבן פון אטראפיע בערך זעקס חדשים איידער איר שוועסטער מערי איז געבוירן. עליזאבעט איז געווארן באערדיגט אין וועסטמינסטער אבי.

איר עלטער געשוויסטער זענען געווען ארטור, פרינץ פון וויילס, מארגארעט און דער צוקונפטער הענרי דער אכטער פון ענגלאנד. איר יונגערע געשוויסטער זענען געווען מערי, עדמונד, עדווארד און קאטערינע.

## רעפערענץ 
קאַטעגאָריע:פרינצעסינס
קאַטעגאָריע:ענגלאנד
סאמארקאנד

**סאמארקאנד** (אוזבעק: *Samarqand*; פערסיש: سمرقند)  איז די דריטע גרעסטע שטאט אין אוזבעקיסטאן. אין 2005 האבן געוואוינט אין דער שטאט 413,000 איינוואוינער.
קליין|250px|א חדר אין סאמארקאנד אין 1915

## היסטאריע 
די שטאט סאמארקאנד איז געגרינדעט געווארן אין די אוראלטע צייטן, און איז געווען יארן לאנג א טייל פון דער פערסישער אימפעריע.

אין יאר 329 פאר דער ציווילער ציילונג האט אלעקסאנדער דער גרויסער איינגענומען די שטאט.
 
אינעם 7טן יארהונדערט איז די  שטאט געקומען אונטער דער אראבישער הערשאפט פונעם אבאסישן כאליפאט, און זי איז געווארן א גרויסער האנדל צענטער, און מען האט געבויט דארטן דעם ערשטן פאפיר מיל אין דער איסלאמישער וועלט. מען דערציילט א מעשה אז זיי האבן אויסגעלערנט די חכמה פון פאבריצירן פאפיר פון צוויי כינעזישע ארעסטאנטן אין 751. פון דארט האט די ערפינדונג פארשפרייט אין דער איסלאמישער וועלט און ווייטער ביז אייראפע.

אין 1220 האט די מאנגאלישע ארמיי אונטער דזשינגיס כאן פארטיליגט די שטאט.

דער מוסולמענישער ארומפארער איבן באטוטא איז געווען אין סאמארקאנד אין די 1330ער יארן.

קאַטעגאָריע:אוזבעקיסטאן
קאַטעגאָריע:שטעט אין אזיע
שלמי רגלים

קליין|200px|שער בלאט פון "שלמי רגלים"
**שלמי רגלים** איז א ספר אויף מסכת חגיגה האט פארפאסט ר' שמעון לאנגזאם דומ"ץ פון מעליץ.

עס איז געדרוקט געווארן אין בארטפעלד אין יאר תסד"ר, מיט הסכמות פון הג"ר יצחק שמעלקיש, הג"ר מאיר יחיאל פון אוסטראווצא און דער מהרש"ם.

פון אנהויב איז דא א קליין קונטרס מיטן נאמען שמן למאור און ביים סוף הר המוריה. עס אנטהאלט א ס"ה פון זעקס-און-פופציג בלעטער.

עס איז איבערגעדרוקט געווארן אין תשמ"ז דורך אברהם שבתי ליפשיטץ.

קאַטעגאָריע:מפרשי הש"ס - חגיגה
זכרון משה עה"ת

**זכרון משה** איז א ספר וואס אנטהאלט חידושים עה"ת ווי אויך הגהות אויף רש"י און אור החיים הקדוש,  פון  רבי משה'לע זידיטשויבער וועלכער האט געוואוינט אין מונקאטש סוף ימיו.

דאס ספר איז ארויסגעגעבן געווארן דורך ר' יעקב חיים רוטנער אין יאר תשמ"ה וועלכער האט געראטעוועט דאס ספר אין דער שטאט מונקאטש ווען ער האט זיך געפינען אונטער די קאמוניסטן.

אין דער הקדמה שרייבט ער אז דער מחבר—ר' משה'לע זידיטשובער- האט אויך געשריבן זיינע הגהות אויף די ד' חלקי שו"ע, נאר עס איז אים נישט געלונגען דאס צו ראטעווען.

ר' יעקב חיים האט גענומען הסכמות פון סאטמארער רבי'ן בעל ברך משה, און דער פאפער רב האט צוגעשריבן דערצו. און פון הרב יצחק יעקב ווייס בעל מנחת יצחק.

ער האט גערופן דאס ספר "זכרון משה" וויבאלד דער מחבר ר' משה'לע האט נישט איבערגעלאזט קיין קינדער.
קאַטעגאָריע:ספרי קודש
זיי װעלן ניט דורכגײן!

thumb|פּלאַקאַט מיט דעם לאָזונג "זײ װעלן נישט דורכגײן!" פֿון 1918
**זיי װעלן ניט דורכגײן**, אָדער אויף שפּאַניש ״***¡No pasarán!***״, איז אַן אַנטי-פֿאַשיסטישער לאָזונג, װאָס איז געװאָרן זײער באַקאַנט אין דער שפּאַנישער בירגער קריג. 

דער רוף "זײ װעלן נישט דורכגײן!" שטאַמט פֿונעם שלאַכטגעשרײ ״On ne passe pas״, װאָס דער פראַנצויזישער גענעראַל ראָבערט ניװעל האָט גערופֿן, װען ער האָט געקאַמפֿט אין דער שלאַכט אין װערדון קעגן די דײַטשן אין דער ערשטער װעלט מלחמה.

אין דער צײַט פֿון דער שפּאַנישער בירגער קריג, בעת דער באַלאַגערונג פֿון מאדריד, די קאָמוניסטישע קעמפֿערין דאָלאָרעס איבאַרורי גאָמעז האָט געהאַלטן אַ רעפֿעראַט מיט אָט דעם לאָזונג דעם 18טן יולי 1936. דערנאָך איז דער לאָזונג געװאָרן אַדאָפּטירט דורך די בריטישע אַנטי-פֿאַשיסטער באַװעגונג און איז שפּעטער באַרימט געװאָרן אויף יידיש װען אָלעק נוס האָט געניצט די זאַץ אינעם טעקסט פֿון ״דעם מאַרש פֿון די ״באָטװינצעס,״ דאָס ליד פֿון דער יידישער ראָטע (א״נ פֿון נפתלי באָטװין) װאָס האָט געקעמפֿט קעגן די שפּאַנישע פֿאַשיסטן מיט דער אינטערנאַציאָלע בריגאַדע.

דער לאָזונג איז נאָך פּאָפּולער הײַנט צו טאָג אין קאָמוניסטישע און אַנטי-פֿאַשיסטישע קרײַזן.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:אויסדרוקן
קאַטעגאָריע:קאמוניזם
ווילחאוויץ

קליין|די שול אין ווילחאוויץ
**ווילחאוויץ** (; ; ; ) איז א דארף אין טעטשער ראיאן, טראנסקארפאטישע גובערניע, אוקראינע, 19 ק"מ צפון־מערב פון סיגעט און 11 ק"מ מזרח פון טעטש. דאס דארף איז 292 מעטער איבערן ים שפיגל.
מזרח פונעם דארף איז דער טערעסווע טייך. אין 2001 האבן געוואוינט אין ווילחאוויץ 3374 מענטשן.

די יידישע באפעלקערונג איז געווען 409 אין 1877 און 727 אין 1921.

אזוי ווי די גאנצע טראנסקארפאטישע גובערניע איז ווילחאוויץ געווען אינעם קעניגרייך פון אונגארן פארן ערשטן וועלט קריג, אין טשעכאסלאוואקיי ביזן צווייטן וועלט קריג און אינעם סאוועטן פארבאנד ביז 1990.

## רעפערענצן
## בילדער 

File:New Jewish cemetery in Vilkhivtsi -01.jpg|בית החיים אין ווילחאוויץ

קאַטעגאָריע:דערפער אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:קארפאטארוס
שפּאנישע בירגער קריג

**די שפּאַנישע בירגערקריג** איז געווען אַ מלחמה צװישן די כּוחות װאָס האָבן באַשטיצט די דעמאָקראַטישע געװײלטע רעגירונג פֿון שפּאַניע און די פֿאַשיסטן אונטער דער פֿירונג פֿון גענעראליסימאָ פֿראַנציסקאָ פֿראַנקאָ. צום סוף, פֿראַנקאָס כּוחות האָבן באַזיגט די רעפּובליקאַנער. פֿראַנקאָס פֿאַשיסטישער דיקטאַטור האָט געדויערט ביז 1975.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:מלחמות
דוד צבי שנייבאלג

הרב **דוד צבי שנייבאַלג** (כ"ג אדר ה'תרנ"ג-  ה'תשכ"ח) איז געווען אב"ד פון דער מחזיקי הדת קהילה אין סאלפארד (לעבן מאנטשעסטער), ענגלאנד נאכן צווייטן וועלט קריג.

דוד צבי איז געבוירן אין קאלאמיי צו זיין פאטער הרב חיים שנייבאלג. ער האט געלערנט אין קאסאוו. נאך דער ערשטער וועלט מלחמה איז ער געווארן א מורה הוראה אין גרויסווארדיין. דערנאך איז ער געווארן א דיין און ראש ישיבה אין וויזשניץ.

אין דער צווייטער וועלט מלחמה איז ער געווען אין דעם טראנסניסטריער לאגער. ער איז איבערגליבן נאך דער מלחמה און ער האט געוואוינט אין טשערנאוויץ, גרויסווארדיין און בוקארעשט. שפעטער איז ער אויפגענומען אלס אב"ד פון דער מחזיקי הדת קהילה אין מאנטשעסטער, ענגלאנד, נאך  הרב דוד פעלדמאן.

סוף ימיו האט ער זיך געצויגן קיין בני ברק. ער איז נפטר געווארן אין תשכ"ח און ער ליגט אין דעם זכרון מאיר בית עולם.

זיינע תורות זענען ערשינען אינעם ספר "לדוד צמח".

## משפחה
די קינדער פון הרב דוד צבי און זיין ווייב מרת שרה באבטשא זענען:
* הרב **מנחם מענדל שנעבאלג**, געדינט אלס אב"ד מחזיקי הדת, מאנטשעסטער, שווער פון רבי, אברהם שלום ישכר דוב ליפשיץ-האלבערשטאם, דער סטראפקאווער רבי פון ירושלים
* הרב **שרגא פייוויש שנייבאלג**, רב פון וויזשניצער שטיבל "אהבת ישראל" אין לאנדאן
* הרב **ישעיה שנייבאלג** אב"ד בני ראם באר שבע, שווער פון רבי שמואל יעקב קאהן, תולדות אברהם יצחק רבי.
* הרב חיים שנעעבאלג
* מרת הינדא פינטער אשת הרב קלמן פינטער 
* הבה"ח אהרן מאיר נפטר בערך שבת תש"ז

קאַטעגאָריע:גאליציאנער רבנים
קאַטעגאָריע:ענגלישע רבנים
* מרת רבקה אשת ר' יהושע לנדא
* מרת ... אשת הרב מענדל כהנא אדמו"ר מספינקא לונדון
10טן מיי

**דעם 10טן מיי** איז דער 130סטער טאג פון יאר (131סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 235 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1503 - קריסטאפער קאלאמבוס אנטפלעקט די קיימאן אינזלען.
* 1529 – די טערקישע ארמיי אונטער סוליימאן דער ערשטער פארלאזט קושטא כדי צו אינוואדירן אונגארן.
* 1940
** נעוויל טשעמבערליין רעזיגנירט פונעם אמט פון פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך, און ווינסטאן טשערטשיל ווערט באשטימט אין זיין ארט
** צווייטע וועלט מלחמה: דייטשלאנד אינוואדירט בעלגיע, האלאנד און לוקסעמבורג
* 1941 
** צווייטע וועלט מלחמה: די געביידע פונעם בריטישן פארלמאנט דעמאלירט אין א דייטשער באמבארדירונג
** צווייטע וועלט מלחמה: רודאלף העס, פון די פירער פון  נאצי דייטשלאנד, פאראשוטעט זיך אינעם פאראייניגטן קעניגרייך צו רעדן וועגן א פרידן אפמאך
* 1942 - חורבן אייראפע: רוב יידן פון וואלאזשין דערמארדעט דורך די נאציס
* 1981 - פראנסוא מיטעראן דערוויילט דער ערשטער סאציאליסטישער פרעזידענט פון פראנקרייך.
* 1994 - נעלסאן מאנדעלע דערוויילט דער ערשטער שווארצער פרעזידענט פון דרום אפריקע.
* 1997 - 2,400 מענטשן אומגעקומען אין אן ערדציטערניש מיט שטארקייט 7.5 אין צפון איראן.
* 2013 - רינג ליקוי חמה.

## געבוירן 
* 1888 - מאקס שטיינער, יידישער אמעריקאנער קאמפאזיטאר (נפטר 1971)

## געשטארבן 
* 1774 - לואי דער פופצנטער, מלך פון פראנקרייך (געב' 1710)
* 1829 - טאמאס יאנג, ענגלישער וויסנשאפטלער (געב' 1773)
* 
## פייערטעג 
* אנדענק טאג פאר די וואלאזשינער יידן
----
* 9טן מיי - 11טן מיי
* מיי

10
11טן מיי

**דעם 11טן מיי** איז דער 131סטער טאג פון יאר (132סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 234 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1502 - קריסטאפער קאלאמבוס לאזט זיך ארויס פון שפאניע צו זיין פערטער און לעצטער נסיעה צו דער נייער וועלט וואו ער האט אנטדעקט צענטראל אמעריקע.
* 1832 - גריכנלאנד פראקלאמירט זעלבשטענדיקייט פון דער אטאמאנישער אימפעריע
* 1858 - מינעסאטע שליסט זיך איין אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע
* 1949 - מדינת ישראל אויפגענומען געווארן ווי א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער
* 1960 - מוסד אגענטן כאפן אדאלף אייכמאן אין ארגענטינע

## געבוירן 
* 483 - יוסטיניאן דער ערשטער, קייסער פון דער ביזאנטישער אימפעריע (געש' 565)
* 1904 - סאלוואדאר דאלי, שפאנישער מאלער (געש' 1989)
* 1918 - ריטשארד פיינמאן, אמעריקאנער פיזיקער (געש' 1988)

## געשטארבן 
* 1778 - וויליאם פיט דער פאטער, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך פון 1766 ביז 1768 (געב' 1708)
* 1812 - ספענסער פערסיוול, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך, דערמארדעט (געב' 1762)
* 1871 - דזשאן הערשעל, ענגלישער מאטעמאטיקער, אסטראנאם און כעמיקער (געב' 1792)
* 

## פייערטעג 
* 

----
* 10טן מיי - 12טן מיי
* מיי

11
אבותינו

**אבותינו** איז אן ארגאניזאציע וואס גיבט זיך אפ מיטן פארעכטן און אויפהאלטן בתי חיים איבער דער גארער וועלט, און בפרט אין אייראפע דארטן ווי די אידן האבן געוואוינט פאר די לעצטע נאנט צו טויזנט יאר ביזן גרויסן חורבן אייראפע.

קאַטעגאָריע:יידישע ארגאניזאציעס
קאַטעגאָריע:חרדישע ארגאניזאציעס
מזמור לדוד

אויף דעם אלבאם **מזמור לדוד** זינגט דער זינגער און חזן מיכאל שטרייכער צוזאמען מיט זיין זון דוד.

די ניגונים זענען:
* יסוד החסידות
* מזמור לדוד
* אברהם
* עזרת אבותינו
* יהא רעוא
* כבד
* נישט ווייט
* כרחם אב
* אוי טאטי
* הנה אנכי
קאַטעגאָריע:אלבאמען
הערינג

**הערינג** איז א  פיש פון דעם מין *Clupea*, וואס מען געפינט אין די פלאטשיקע וואסערן פון די צפון פאציפישן און אטלאנטישן אקעאנען, כולל דעם באלטישן ים. ס'זענען דא צוויי זגאלן פון  *Clupea*, דער אטלאנטישער הערינג  (*Clupea harengus*) און דער פאציפישער הערינג  (*Clupea pallasii*). הערינג שווימען אין ריזיקע שווארעמען. אין פרילינג קומען זיי צו די ברעגן פון אייראפע און אמעריקע, וואו מען כאפט זיי. 

מען עסט הערינג געזאלצן, גערייכערט און מארינירט.
 
## אין יידישקייט 
דער הערינג איז א כשרער פיש, מיט פלוספעדערן און שופן. אשכנזישע יידן זענען געוואוינט צו עסן הערינג.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פיש

nds-nl:Heern (visk)
ניגוני ישראל

דער אלבאם **ניגוני ישראל** ( "The Jewish Sound of Music") וואס באשטייט פון מוזיק ניגונים אן זינגערס, איז ארויסגעגעבן געווארן דורך דער נגינה ארקעסטער, פראדוצירט פון יאסי ראבינשטיין און אראנזשירט און קאנדאקטירט דורך ישראל לאם.

קאַטעגאָריע:אלבאמען
דרייסיג יעריגער קריג

די **דרײסיג יעריגע קריג** אדער **דרײַסיק־יאָריקע מִלחָמה** איז געווען א קריג וואס האט געדויערט פון 1618 ביז 1648. די קאמפן זענען געווען דער עיקר אין דער הייליגער רוימישער אימפעריע (וואס איז היינט דייטשלאנד). דער קריג האט אנגעהויבן צווישן די פראטעסטאנטישע לענדער און די קאטוילישע לענדער, אבער די האפסבורג דינאסטיע האט אויסגעניצט די מלחמה צו פארגרעסערן איר קראפט. פראנקרייך, כאטש עס איז געווען א קאטויליש לאנד, האבן דערגעגנט די האפסבורגן און געקעמפט מיט די פראטעסטאנטישע לענדער.
 
די דרייסיג יעריגע קריג האט גוֹרם געווען הונגער און קראנקייט, און די פארבלעמען האבן געצויגן יארן נאכן סוף פון דער קריג.

צום סוף האט מען געמאכט שלום ביים וועסטפאליע אפמאך.

קאַטעגאָריע:מלחמות
קאנוס

לינקס
א **קאנוס** (פון גריכיש:κώνος) איז א דריי־דימענסיאלער קערפער וואס איז דעפינירט דורך א באזיס, און א פונקט וואס געהערט נישט צום פלאך פונעם באזיס, דעם "ווערטעקס". דער קאנוס איז ארומגענומען מיט אלע ליניע־טיילן ("גענעראטארן") וואס באהעפטן דעם ווערטעקס מיט א פונקט אויפן באזיס.

ווען א פלאך שניידט א קאנוס באקומט מען א קרומע וואס ווערט גערופן א **קאנישער שניט**. לויט דעם ווינקל וואס דער פלאך מאכט מיטן קאנוס באקומט דעם די פארשידענע קאנישע שניטן: עליפס, קרייז, פאראבעל און היפערבעל.

קאַטעגאָריע:געאמעטריע
קרית יואל זשורנאל

קליין|250px|פאדערשטער בלאט פון קרית יואל זשורנאל
דער **קרית יואל זשורנאל** איז א וועכנטליך בלעטל וואס קומט אן יעדן פרייטאג צו אלע איינוואוינער פון קרית יואל, מאנרא, אויף דער פאסט (צוזאמען מיט שאפ ענד סעיוו, א ביכל מיט רעקלאמעס), פריי אן אפצאל.

ער איז א אפטיילונג פון דער בלאט וואס ווערט אנגעפירט דורך אלימלך דייטש. און די וועלטליכע נייעס ווערט טאקע גענומען פון דארט, אבער די לאקאלע אפסטעיט נייעס איז יא פריש געשריבן ספעציעל פאר דער אויסגאבע.
ער אנטהאלט געווענליך אומגעפער דרייסיג זייטן.

עס פארמאגט עטליכע לויפנדע פארזעצונגען. ווי צב"ש "פונקען פון האפענונג" און נאך. ווי אויך א ארטיקל וואס באשרייבט איינע פון די צדיקים וואס זיין יארצייט געפאלט אויס אין יענע וואך.

ער איז א קאנקורענץ מיט "די בולעטין".

קאַטעגאָריע:זשורנאלן
קאַטעגאָריע:ניו יארק
קאַטעגאָריע:סאטמאר
1885

## געשעענישן 
* 6טן יולי - לואי פאסטער פרובירט מיט הצלחה דעם וואקצין קעגן וואסערשרעק
* 14טן נאוועמבער - אויסגעבראכן די סערביש-בולגארישע מלחמה
* 22סטן דעצעמבער - איטא היראבומי, א סאמוריי, געווארן דער ערשטער פרעמיער מיניסטער פון יאפאן.

## געבוירן
* 20סטן פעברואר - פרינצעסין אליס פון באטנבערג, די מוטער פון פרינץ פיליפ, הערצאג פון עדינברע און איינע פון די חסידי אומות העולם (געש' 1969)
* 24סטן פעברואר - טשעסטער נימיץ, קאמענדאנט פונעם אמעריקאנער פלאט אינעם פאציפישן אקעאן ביים צווייטן וועלט קריג (געש' 1966)
* 14טן מיי - אטא קלעמפערער, דייטשער יידישער דיריגענט און קאמפאזיטאר (נפטר 1973)
* 7טן אקטאבער - ניעלס באהר, יידישער פיזיקער, באלוינט מיטן נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1922 (נפ' 1962)

## געשטארבן 
* 22סטן מיי - וויקטאר הוגא, פראנצויזישער שרייבער און דיכטער (געב' 1802)
* 23סטן יולי - יוליסעס סימפסאן גרענט, גענעראל, דער 18טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1822)
* 28סטן יולי - משה מאנטיפיארי, יידישער פילאנטראפ, אויפטוער צו בויען געגנטן אינדרויסן פון די מויערן פון ירושלים (געב' 1784)
טיזעם

**טיזעם** (ענגליש: TISM, This Is Serious Mum) איז אַן אױסטראַליעש ראָק קאפעליע.

קאַטעגאָריע:טרופעס
וויקטאר נעקראסאוו

**וויקטאָר נעקראַסאָוו** (רוסיש:* Виктор Платонович Некрасов* וויקטאר פלאַטאנאוויטש נעקראַסאוו; 17טן יוני, 1911 – 3טן סעפטעמבער, 1987) איז געווען א רוסיש סאָוועטן שרייַבער און זשורנאליסט. ער איז געווען סטאַלין פריז געווינער פאר זיין בוך *אין די גראבנס פון סטאלינגראַד* (1947).

קאַטעגאָריע:רוסן
קאַטעגאָריע:שרייבער
קאַטעגאָריע:זשורנאליסטן
חופה און קידושין

קליין|180px|א חופה
**חופה און קידושין** איז די צערעמאניע אין יידישקייט מיט וואס א מאנצביל און א פרוי ווערן  מאן און ווייב, ד"ה געהייראט. 

די צערעמאניע האט צוויי פאזעס. די ערשטע איז "קידושין" (אדער אין לשון פון חז"ל "אירוסין") ווען דער מאן גיט די פרוי א ווערטפולן אביעקט (היינטיקע טעג א פינגערל); מיט דעם ווערן זיי טעכניש מאן און פרוי, און זי ווערט אסור צו אלע מענער. די צווייטע פאזע, די חופה, שאפט פון דעם פארפאלק א הויזגעזינד, און פאן דעמאלסט מעגן זיי וואוינען צוזאמען מאן און ווייב. 

די פרוי טאר נישט חתונה האבן מיט א צווייטן מאן נאר ווען איר ערשטער מאן אדער איז געשטארבן (דאן הייסט זי אן אלמנה) אדער ווען ער גיט איר א גט (דעמאלסט הייסט זי א "גרושה").

איידער מען האט חתונה איז דער שטייגער אז מען מאכט א "שידוך" צווישן דעם מאן און דער פרוי. מען מאכט א קנין, אדער מיט א "ווארט" אדער מיט "תנאים", וואו די צוויי זייטן זענען זיך מתחייב צוצושטעלן וואס מען דארף אויף דער חתונה.

## שידוכים
ביי א שידוך טוט מען מאכן א קנין וואס איז מחייב די ביידע צדדים. דער שטייגער איז אז די עלטערן פון דעם בחור און דאס מיידל רעדן אדורך דעם שידוך איידער די קינדער טרעפן זיך צוזאמען.

ביי דער צערעמאניע פונעם שידוך איז דער מנהג אז די צויי מאמעס (פונעם חתן און דער כלה) צעברעכן אן ערדענעם טעלער.

ס'איז דא א מנהג צו מאכן א סעודה לכבוד דעם שידוך. אנדערע געבן משקה און מזונות

קאַטעגאָריע:משפחה
קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
יהושע גרינוואלד

הרב **יהושע גרינוואלד** (ה'תרס"ט - ו' אב ה'תשכ"ט) איז געוועזן דער לעצטער רב אין דער שטאט חוסט בעפאר דעם צווייטן וועלט קריג, דורכאויס די קריג איז ער אנגעקומען קיין עבענזע קאנצעטראציע לאגער, און דארטן איז ער געראטעוועט געווארן.

## זיין יוגנט 
ר' יהושע גרינוואלד  איז געבוירן אין תרס"ט אין חוסט, אונגארן (היינט אוקראינע) צו זיין פאטער, הרב אברהם יוסף גרינוואלד, זון פון הרב משה גרינוואלד, מחבר פון "ערוגת הבושם" און חוסטער רב. 

## אלס יונגערמאן 
אין תרפ"ט, ביי די 20 יאר, האט ער חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון הרב יחזקאל פאנעט (דער צווייטער), דער דעעשער רב. נאך דער חתונה האט ער געוואוינט אין דעעש עטלעכע יאר, און האט געפירט די ישיבה מיט זיין שוואגער הרב יעקב אלימלך פאנעט.
 
שפעטער איז ער באשטימט געווארן ראב"ד פון אונגוואר, טשעכאסלאוואקיי (היינט אוקראינע). 

## רב אין חוסט 
## דורכאויס דעם קריג 
## נאכן קריג 
נאכן קריג האט ער חתונה געהאט בזיווג שני מיט מרת מרים, א טאכטער פון וויזשניצער רבי'ן וואס זי איז געווען די גרושה פון הרב יהודה הורוויץ, דזשיקאווער רבי, און צום סוף פון זיינע יארן האט ער זיך באזעצט אין בארא פארק.
ער איז נפטר געווארן ו' אב תשכ"ט, און מען האט אים באגראבן אין הר המנוחות.

נאך זיין פטירה האט זיין אלמנה חתונה געהאט מיט הרב יצחק יעקב ווייס זצוק"ל, גאב"ד ירושלים.

קאטעגאריע:רבני אונגארן
קאטעגאריע:אמעריקאנער רבנים
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות
1884

## געשעענישן 
* 12טן מערץ - דאס קאקא קאלא געטראנק ווערט פארקויפט צום ערשטן מאל אין פלעשער.
* 5טן יולי - דייטשלאנד נעמט איין קאמערון.
* 6טן דעצעמבער - דער וואשינגטאן מאנומענט ווערט פארענדיגט.

## געבוירן
* 4טן אפריל - איסאראקו יאמאמאטא, קאמאנדיר פונעם יאפאנעזישן פלאט אין אנהייב פון דער צווייטער וועלט מלחמה (געהרגעט 1943)
* 8טן מיי - הערי עס טרומאן, דער 33סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1972)
* 28סטן מיי - עדווארד בענעש, פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי  (געש' 1948)
* 12טן יולי - אמעדעא מאדיליאני, מאלער (געש' 1920)
* 26סטן סעפטעמבער - אנטאניו בארלוצי, איטאליענישער ארכיטעקט (געש' 1960)

## געשטארבן 
* 12טן מיי - בעדריך סמעטענע, טשעכישער קאמפאזיטאר (געב' 1824)
1883

## געשעענישן 
* 24סטן מערץ - געווידמעט די ערשטע טעלעפאן ליניע צווישן ניו יארק און שיקאגא.
* 27סטן אויגוסט - אויסברוך פון קראקאטאא וואולקאן ברענגט 36,000 מענטשן צום טויט.

## געבוירן
* 3טן יאנואר - קלעמענט אטלי, בריטישער פרעמיער מיניסטער נאכן צווייטן וועלט קריג (געש' 1967)
* 20סטן מיי - פייסל דער ערשטער, מלך פון איראק (געש' 1933)
* 5טן יוני - דזשאן מיינארד קינס, בריטישער עקאנאמיסט (געש' 1946)
* 3טן יולי - פראנץ קאווקא, יידיש־טשעכישער ראמאניסט (נפ' 1924)
* 29סטן יולי - בעניטא מוסאליני, דיקטאטאר פון איטאליע ( געש' 1945)
* 19טן סעפטעמבער - ד"ר יצחק ברויער, יוריסט, שרייבער, דענקער, און אגודיסט (נפטר 1946)

## געשטארבן 
* 13טן פעברואר - ריכארד וואגנער, דייטשער קאמפאזיטאר (געב' 1813)
* 14טן מערץ - קארל מארקס, דייטשער סאציאלאג און פילאסאף (געב' 1818)
בורונדי

**בורונדי** (אפיציעל די **רעפובליק פון בורונדי**) איז א קליין לאנד איינגעשלאסן לאנד אין מזרח אפריקע, און איינע פון די ארימסטע לענדער אין דער וועלט. בורונדי גרענעצט רוואנדע צו צפון, טאנזאניע צו מזרח און דרום, און די דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא צו מערב. א גרויסער טייל פונעם דרום־מערב גרענעץ איז ביי דער טאנגאניקע אזערע. דער שטח פונעם לאנד איז אומגעפער 28,000 קוואדראט ק"מ.

די הויפטשטאט איז בודזשומבורע, און די באפעלקערונג ווערט געשאצט צו 8,700,000.

## רעפערענצן
12טן מיי

**דעם 12טן מיי** איז דער 132סטער טאג פון יאר (133סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 233 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 2008 - ערדציטערניש מיט שטארקייט 7.9 אין סיטשואן, כינע, איז גורם 70,000 טויטע

## געבוירן 
קליין|150px|פלארענס נייטינגייל
* 1496 - גוסטאוו וואסא, מלך פון שוועדן (געש' 1560)
* 1820 - פלארענס נייטינגייל, פיאנערין פון מאדערנעם שוועסטעריי (געש' 1910)

## געשטארבן 
* 1884 - בעדריך סמעטענע, טשעכישער קאמפאזיטאר (געב' 1824)
* 2008 - אירענא סענדלער, פוילישע סאציאל ארבעטער וואס האט געראטעוועט 2,500 יידישע קינדער פון דער ווארשעווער געטא  (געב' 1910)

## פייערטעג 
* 
----
* 11טן מיי - 13טן מיי
* מיי

12
וואלערי לעאנטיעוו

**וואַלערי יאַקאָוולעוויטש לעאנטיעוו** (רוסיש: *Вале́рий Я́ковлевич Лео́нтьев*) איז א סאָוועטן און רוסישער פּאָפּ־זינגער, אַקטיאָר. איבער זייַן קאַריערע, וואָס האט געדויערט צענדליקע יארן, האט ער רעקאָרדירט ​​איבער 30 קאָמפּאַקטלעך, פילע פון זיי ארויסגעגעבן מיליאנען עקזעמפלארן.

קאַטעגאָריע:פאפ זינגערס
שלמה זלמן אולמאן (ביסטריץ)

הרב **שלמה זלמן אולמאן** (אן אייניקל פונעם יריעות שלמה פון מאקאווא איז געוועזן רב אין דער שטאט ביסטריץ און גלייכצייטיג איז ער געוועזן דער פרעזעס פון דער ארטאדאקסישער קאנצעליי פון זיבנבערגן.

ר' שלמה זלמן איז געווען דער זון פון הרב משה אולמאן, רב פונעם מחזיקי הדת אין גרויסווארדיין, און א ברודער פון הרב נח צבי אולמאן, דער ערשטער רב פון דער מחזיקי הדת קהילה אין אנטווערפן.

קאטעגאריע:רבני אונגארן
קאטעגאריע:ארטאדאקסיע