open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
מאקאווע

**מאַקאווע** (, ,  , ) איז א שטעטל אין טשאנגראדער קאנט אין דרום־מזרח אונגארן. זי ליגט אויפן מאראס טייך, נישט ווייט פון דעם רומענישן גרענעץ.. דאס שטעטל האט א שטח פון 229.3 קוואדראט ק"מ. 

## היסטאריע 
ביז דער ערשטער וועלט מלחמה איז מאקאווע געווען די הויפשטאט פון טשאנאד קאנט, וואס איז היינט טייל אין אונגארן און טייל אין רומעניע.

מאקאווע איז געווען א גרויסער צענטער פון יידישקייט אין אונגארן. אין 1880 האבן געוואוינט דארט 1,447 יידן, און אין 1920 זענען געווען  2,388 יידן.
הרב שלמה זלמן אולמאן, דער מחבר פון "יריעות שלמה", איז געווען רב פון מאקאווע אין די יארן תקפ"ב ביז תרכ"ג.
 
בשעת דער נאצי שלאנג איז דארטן אריינגעקומען האבן דארטן געוואוינט אומגעפער 270 ארטאדאקסישע פאמיליע'ס, וואס איבער 60 פראצענט דערפון האבן איבערגעלעבט דעם קריג.

נאכן קריג האבן זיך אסאך יידן צוריקגעקערט אהין און ווייטער ממשיך געווען צו וואוינען דארט ביז א צען צוואנציג יאר שפעטער.

## יידישע ערטער אין מאקאווע 
דער יידישער קווארטאל וואו די יידן האבן געוואוינט פאר און נאך דער קריג, איז פארבליבן גאנץ ביז היינט צוטאגס, די הייזער זענען אומבארירט און די גאסן קוקן אויס די זעלבע, נאר די איינוואוינער האבן זיך געטוישט.

די אלטע שטאטישע שול שטייט נאך צוזאמען מיט אלע צוגעהערן דערין. די ארון קודש, בימה, טישן, בענק, שטענדערס, אלעס געפונט זיך דארט אויפן ארגינעלן ארט און עס ווערט נאך פון צייט צו צייט באנוצט דורך יידישע באזוכער. עס איז געווען אין מאקעווע א באזונדערע שול וואו די חסידים פלעגן דאוונען, אבער פון דעם איז נאר פארבליבן די רויע געביידע און פון אינעווייניג איז עס שוין אינגאנצן פארטוישט.

עס זענען דא אין מאקאווע דריי יידישע בתי חיים, איינס איז גאר אלט און היסטאריש נאך פון הונדערטער יארן צוריק. אין די נייע בית החיים איז די אוהל פון ר' משה פארהאנד, דער מחבר ספר אהל משה, רב אין מאקאווע ביזן קריג. אויך איז דארט דער אוהל פון ר חיים יהודה דייטש אב"ד מאקאווע, מחבר ספר באר יהודה.

קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין אונגארן
דער אדוואקאט

קליין|הויפט בלאט פון דער אדוואקאט
**דער אַדוואקאַט** () איז א אידישע צייטונג אויף דער ענגלישער שפראך וואס קומט ארויס אין ראקלענד קאונטי.

פון פרשת אמור תשע"א האבן זיי אנגעהויבן צו שרייבן עטליכע בלעטער אויף דער אידישער שפראך, אונטער דער רעדאקציע פון אברהם וואלף שטויבער.

## וועבלינק 
* אפיציעל וועבארט 

אדוואקאט
קאַטעגאָריע:מאנסי
ביסטריץ

**ביסטריץ** (, ) איז אַ גרעסערע שטאָט אין זיבנבערגן, רומעניע, אויפן ביסטריץ טייך.

אין די צײַטן וואָס דער אָרטיגער רב, הרב שלמה זלמן אולמאַן, איז געווען דער פרעזעס פון דער רומענישער אָרטאָדאקסישער קאנצעליי, האָט אין זײַן עהרע די קאנצעליי טיילווײַז אַריבערגעפירט די אָנגייענדע אַקטיוויטעטן פון קלויזנבורג קיין ביסטריץ.

דער ערשטער אָפיציעלער רב פון דער שטאָט איז געוועזן הרב דוד יצחק קויפטייל.

דער לעצטער רב בעפאָר דעם חורבן איז געווען הרב מאיר שפיטץ, אַן איידעם פון הרב שלמה זלמן אולמאַן, וואָס האָט משמש געווען ברבנות בעפאָר אים, און נאָך זײַן פטירה איז ער כמעט איינשטימיג אויפגענומען געוואָרן אַלס זײַן נאָכפאָלגער טראָץ דעם וואָס עס זענען געוועזן עטליכע זין וואָס זענען אויך געווען ראוי און זענען אפילו געוועזן עלטער פון אים.

קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:זיבנבערגן
שלמה זלמן אולמאן (מאקאווא)

קליין
הרב **שלמה זלמן אולמאן** (נפטר י"א טבת ה'תרכ"ג), דער בעל יריעות שלמה, איז געוועזן רב אין דער שטאט מאקאווא.

ער איז געוועזן דער זון פון הרב שלום אולמאן און דער זיידע פון הרב שלמה זלמן אולמאן דער רב פון ביסטריץ און פרעזעס פון דער ארטאדקסישער קאנצעליי פון זיבנבערגן.

ער האט חתונה געהאט מיט א טאכטער פון הרב בונם אייגער פון מאטערסדארף.

הרב שלמה זלמן איז נפטר געווארן דאנערשטיק ביינאכט י”א טבת תרכ”ג אין מאקעווע, און מען האט באערדיגט אינעם ארטיגן בית החיים זונטיק י"ג טבת.

דער *יריעות שלמה* איז געדרוקט געווארן דורך הרב פינחס זעליג שווארטץ פון מאד, אן אייניקל פון דעם מחבר הרב שלמה זלמן אולמאן. שפעטער אין יאר תשס"ט האט זיין אייניקל הרבני הנגיד הרב חיים ארי' שפיטץ ארויסגעגעבן לאור עולם זיינע תשובות, אונטערן נאמען שאלות ותשובות יריעות שלמה, נאך יארן הארעוואניע איבערצוזעצן די אלע כתבים און מגיה זיין.

## רעפערענצן
קאטעגאריע:רבני אונגארן
פיטבול

קליין|לינקס
**פּיטבול** איז דער בינע נאָמען פֿון **אַרמאַנדאָ קריסטען פּערעז**, אַ פּאָפּולערער אַמעריקאַנער ראַפּער' געבױרן אין פֿלאָרידע דעם 15טן יאַנואַר 1981.

פֿון זײַנע באַקאַנטע סינגלען:
* פֿעברואַר 2009 - I Know You Want Me, װעלכער איז געװען פֿון די ערשטע 10 הײסע לידער אין דער גאָרער װעלט.
* יוני 2009 - Hotel Room Service
* מארץ 2011 - I Like It, צוזאַמען מיט ענריקע איגלעסיאס.
* מארץ 2011 - "Give Me Everything"
* יוני 2011 - Rain Over Me

## אלבאמס 
* (M.I.A.M.I. (2004
* (El Mariel (2006
* (The Boatlift (2007
* (Rebelution (2009
* (Armando (2010
* (Planet Pit (2011
* (Global Warming (2012

## וועבלינקס 
* אפיציעלע וועבזייטל
* מוזיק קאנאל אויף יוטיוב

קאַטעגאָריע:ראפערס
קאַטעגאָריע:פאפ זינגערס
טעילאר סוויפט

קליין|טעילאר סוויפט (2012)
**טעילאָר אַליסאָן סװיפֿט** (ענגליש: *Taylor Alison Swift*; געבוירן דעם 13טן דעצעמבער 1989 אין פענסילוועניע) איז א אמעריקאנער קאנטערי און פאפ זינגערין.

אין 2006 האט זי פובליקירט איר ערשטן סינגל "Tim McGraw" וואס אין דער ערשטער וואך האט ער דעגרייכט דעם זעקסטן ארט אין דעם בילבארד. אקטאבער 2006 האט זי פובליקירט איר ערשטן אלבאם "Taylor Swift".

אום נאוועמבער 2008 האט זי פובליקירט דעם אלבאם "Fearless" וואס האט באקומען אן אויסצייכענונג אלץ דער אלבאם פונעם יאר. לויט פארבס מאגאזין אין 2009 פארדינט זי 18 מיליאן דאלאר א יאר. אקטאבער 2010 האט זי פובליקירט איר דריטן אלבאם "Speak Now" און ס'האט זיך פארקויפט איבער א מיליאן קאפיס אין דער ערשטער וואך.

קאַטעגאָריע:פאפ זינגערס
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער
קאנטערי

**קאנטערי מוזיק** (ענגליש: **Country music**) איז א געמיש פון טראדיצאנאלע און פאפולער מוזיק, עס שטאמט פון די דרום פאראייניגטע שטאטן און געוויסע פראווינצן אין מזרח קאנאדע, עס האט זיך אנטוויקלט אין די 1920. עלוויס פרעסלי פלעגט זינגען קאנטערי מוזיק. 

די פארקויפענוג פון קאנטערי מוזיק איז געשטיגן מיט איבער 17 פראצענט אין 2006, 36 מיליאן אלבאמס האבן זיך פארקויפט אין די פאראייניגטע שטאטן. אין יעדע וואך איז דא איבער 77 מיליאן צוהערער אויף קאנטערי מוזיק ראדיא סטאנציעס אין די פאראייניגטע שטאטן.

## וועבלינקען 
* ליסטע פון 500 בעסטע קאנטערי לידער 
* קאנטערי מוזיק אסאסיאציע 

קאַטעגאָריע:מוזיק זשאנערס
שטיצבארע לעבן

**שטיצבאַרע לעבן** (שמירת האדמה) איז אַ לעבנסשטײגער װאָס פרוּװט צו רעדוצירן און פֿאַרקלענערן אַ יחיד'ס אָדער געזעלשאַפט'ס נוצן און אָנהענגעשאַפֿט פון דער ערד'ס נאַטירלעכע נוצן און זייַן / איר אייגן רעסורסן. פּראַקטיצירער פון סאַסטייניבאַלִע לעבן אָפֿט פּרוּװן צו פֿאַרקלענערן זייער קאַרבאן אָפּשפּור דורך ענדערן זײַערע מעטאָדען פון טראַנספּארטאַציִע, ענערגיע אַרײַנעמן און דיעטע אאַ“װ. 

די חסידים פון שטיצבארן לעבן צילן צו פירן זייער לעבן אין זיך צושטעלן צו אַזאַ סאָרט לעבנסשטײגער וואָס איז אין אײַנהײט מיט אַן אױסהאַלטענדער נאַטירלעכער באַלאַנץ פון דאָס מענטשהייַטס שייכות מיט די ערדס נאַטירלעכער עקאָלאָגיִע און צירקל.  

קאַטעגאָריע:סביבה
אימפעריע

אן **אימפעריע**  איז אַ פאליטישע סואווערעניטעט, למשל אַ שטאַט, וואָס הערשט איבער גרויסע געביטן אין וועלכע וואוינען באפעלקערונגען פון פארשידענע אפשטאמונגען און קולטורן.

דער הויפּט וועג אין וואָס אימפעריעס זענען באשאפן איז ווען איין לאנד פארשפרייט זיך און נעמט איבער די שכנותדיקע לענדער. אזוי איז די רוסלענדישע אימפעריע באשאפן ווען רוסלאנד האט איינגענומען א גרויסן טייל פון פוילן און אויך סיביר. די שפאנישע, פארטוגעזישע און בריטישע אימפעריעס זענען באשאפן דורך אויספארשן לענדער אין אנדערע קאנטינענטן.
 
די גרעסטע אימפעריע אין דער געשיכטע פון דער וועלט איז געווען די מאנגאלישע אימפעריע, וואס האט געהערשט אין דעם מיטל אלטער איבער דעם גרעסטן טייל פון אזיע און אייראפע. אנדערע גרויסע אימפעריעס זענען געווען די גריכישע אימפעריע, די רוימישע אימפעריע, די פערסישע אימפעריע, די ביזאנטישע אימפעריע און די אטאמאנישע אימפעריע.

דער הערשער איבער אן אימפעריע ווערט גערופן א קייסער (נאך  יוליוס קייסער, דער דיקטאטאר פון רוים). אונטער דעם קייסער קענען זיין קעניגן און גובערנאטארן איבער די פארשידענע לענדער אין דער אימפעריע.

## עטימאלאגיע 
דאס ווארט אימפעריע שטאמט פון לאטיין: *imperium  אימפעריום* = העכסטע אויטאריטעט.
*
פנחס פעלדמאן

הרב **ישראל פנחס הלוי פעלדמאן** איז היינט צוטאגס דער ראש הקהל פון קהל בית יהודי, א פראקציע פון נטורי קרתא וואס איז לאקירט אין דער שטאט מאנסי, ניו יארק אין ראקלענד קאונטי. ער איז געוועזן דער אייגנטומער פון דעם יראים טשאפעל אין וויליאמסבורג פאר לאנגע יארן זינט ער האט דאס איבערגענומען פון זיין שווער, דער עסקן און כלל טוען, הרב ישראל הערש פריעדמאן ביז ער האט דאס שפעטער פארקויפט אין די מיטעלע 1980ער יארן פאר משפחת בראך, אזוי אויך איז ער דער פארפאסער פון פארשידענע ספרים און ביכער איבער דער טעמע פון חינוך ביי אידישע קינדער.

קאטעגאריע:קנאים
קאטעגאריע:עסקנים
חיים דוד צוויבל

הרב **חיים דוד צוויבל** איז פון די פירדנדע פארטרעטער פון אגודת ישראל אין אמעריקע, זייענדיג אן עסקן און חרדי'שער כלל טוער שוין פאר לאנגע יארן.

אין 2012 האט פארווערטס באלוינט אים מיטן טיטל "פון די פינף מענטשן וואס האבן געשאפן די יידישע נייעס דאס יאר".

## רעפערענצן
קאטעגאריע:עסקנים
קאַטעגאָריע:אגודת ישראל
14טן מיי

**דעם 14טן מיי** איז דער 134סטער טאג פון יאר (135סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 231 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1643 - לואי דער פערצנטער ווערט קעניג פון פראנקרייך ביי די פינף יאר.
* 1811 - שפאניע באשענקט פאראגוויי מיט זעלבשטענדיקייט.
* 1900 - די צווייטע אלימפיאדע ווערט געעפנט אין פאריז.
* 1940
** צווייטע וועלט מלחמה: ראטערדאם באמבארדירט דורך דער דייטשער לופטוואפע.
** צווייטע וועלט מלחמה: די האלענדישע לאסטשיף  *SS Bodegraven*, מיט א קינדערטראנספארט פון 80 קינדער, פארט ארויס פון האלאנד אונטער דייטשער שיסעריי פון מאשינביקסן.
* 1948 -  דוד בן גוריון פראקלאמירט דאס אויפשטעלן פון  מדינת ישראל.
* 1955 - דער קאלטער קריג: אכט קאמוניסטישע לענדער שרייבן אונטער דעם ווארשע פאקט.

## געבוירן 
* 1885 - אטא קלעמפערער, דייטשער יידישער דיריגענט און קאמפאזיטאר (נפטר 1973)
* 1907 - איוב חאן, פרעזידענט פון פאקיסטאן (געש' 1974)
* 1925 - יובל נאמן, ישראלישער פיזיקער און פאליטיקער (נפטר 2006)
* 1984 - מארק צוקערבערג, יידישער אמעריקאנער ביזנעסמאן וואס האט געגרינדעט פייסבוק

## געשטארבן 
* 
## פייערטעג
* פאראגוויי - פאן טאג
----
* 13טן מיי - 15טן מיי
* מיי

14
ראטערדאם

**ראָטערדאַם** () איז א פארט שטאט אין האלאנד, און די גרעסטע שטאט אין לאנד נאך אמסטערדאם. דער פארט איז דער גרעסטער פארט אין אייראפע, און דער צווייטער גרעסטער אין דער וועלט (נאך סינגאפור). ראטערדאם איז א חשובער אינטערנאציאנאלער האנדל צענטער.

די שטאט האט 603,425 איינוואוינער (2010).

## ספארט 
### טעניס 
[קליין|[ראדזשער פעדערער האט געווינען דעם ראטערדאם אפן אין 2005 און 2012]]
זייט 1972 האלט מען אין ראטערדאם א וועלט טעניס טורנאמענט. דער געווינער דאס ערשטע יאר איז געווען ארטור אש, וואס האט געווינען נאך צוויי מאל.

צווישן די חשובע טעניס שפילער וואס האבן געשפילט אינעם טורנאמענט זענען:

* ארטור אש
* טאם אקער
* דזשימי קאנארס
* ביארן בארג
* דזשאן מקינרא
* איוואן לענדי
* סטעפאן עדבערג
* באריס בעקער
* יעווגעני קאפעלניקאוו
* טים הענמאן
* ראדזשער פעדערער
* הואן קארלאס פערערא
* רפאל נאדאך
* ענדי מאריי
* הואן מארטין דע פאטרא

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט אין האלאנד
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אייראפע
מארסיי

**מאַרסיי** (; אויף אקסיטאן *Marselha* אדער *Marsiho מאַרסיע*), באקאנט אין די אוראלטע צייטן ווי **מאַסאַליאַ**, פון ), איז די צווייטע גרעסטע שטאט אין פראנקרייך נאך פאריז, און די הויפט שטאט פון דעם בוש-דו-ראן דעפארטמענט. מארסיי האט א שטח פון 240.62 קוואדראט ק"מ און א באפעלקערונג פון  852,395. מארסיי געפינט זיך אויפן דרום־מזרח בארטן פון פראנקרייך ביים מיטלענדישן ים, און איז דער גרעסטער האנדלס פארט אין פראנקרייך און אויך זיין גרעסטע שטאט אויפן מיטלענדישן בארטן.

## צווילינג שטעט 
די צווילינג שטעט פון מרסיי זענען:

* , זײַט 1958
* , זײַט 1972
* , זײַט 1958
* , זײַט 1968
* , זײַט 1958
* , זײַט 1962
* , זײַט 1958
* , זײַט 2004
* , זײַט 1984
* , זײַט 1961
* , זײַט 1958
* , זײַט 1987

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל
* אפיציעלע טוריזם וועבזייטל
* געשיכטע פון דער יידישער קהילה אין מארסיי  ביי בית התפוצות

קאַטעגאָריע:שטעט אין פראנקרייך
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אייראפע
מנחם גענאק

הרב **מנחם גענאַק** איז פון די פירנדע רבנישע אויטאריטעטן פון דער אוי. יו. כשרות ארגאניזאציע. ער איז א תלמיד פון הרב יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק.

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
קאַטעגאָריע:כשרות
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
פּארטא מאנט

**פּאָרטא מאָנט** () איז אַ שטאָט אין דרום טשילע מיט א שטח פון 1.673 קוואדראט קילאמעטער. אין 2002 האט עס געהאט 175,847 איינוואוינער.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט 

קאַטעגאָריע:שטעט אין טשילע
שלמה אפרים פון לונטשיץ

רבי **שלמה אפרים פון לונטשיץ** (נפטר  ז' אדר ה'שע"ט, 21סטן פעברואר 1619) איז געווען רב אין פראג און מחבר פונעם ספר כלי יקר אויף תורה.

ער איז געבוירן אין לונטשיץ, פוילן, צו זיין פאטער ר' אהרון, וואס האט אים געגעבן דעם נאמען אפרים. אין זיינע עלטערע יארן אין ה'שס"א איז ער געווארן קראנק און מען האט אים צוגעגעבן דעם נאמען שלמה.

ר' אפרים איז געווען א תלמיד פונעם מהרש"ל. אין שס"ד (1604) איז ער געווארן רב פון פראג און אויך ראש ישיבה דארט. ער איז נפטר געווארן ז' אייר ה'שע"ט. 

צווישן זיינע תלמידים איז געווען רבי שעפטיל הורוויץ, זון פונעם של"ה.

[קליין|250px|עיר גיבורים, [זאלקווא, ה'תקנ"ט]]

## זיינע ספרים
* עיר גיבורים - דרשות אויף תורה און מוסר.
* עוללות אפרים - דרשות אויף די ימים טובים, און דרשות ביי שמחות ווי ברית מילה און חופה'ס.
* ארח לחיים - דרשות פאר ראש השנה, יום הכיפורים און פסח. 
* כלי יקר - פירוש על התורה.
* רבבות אפרים (נישט געדרוקט).

## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אחרונים
קאַטעגאָריע:מפרשים אויף תורה
קאַטעגאָריע:דרשנים
קאטעגאריע:ראשי ישיבות אין אייראפע
בית יהודי

**בית יהודי** איז א שול אין דער שטאט מאנסי וואס געהערט פאר הרב משה בער בעק, און איז זיין ארט פון ווי ער טרעט ארויס מיט זיינע מיינונגען בונגע הכלל והפרט. און ספעציעל ווערט דארטן אנגעפירט זיין קנאות'דיגע שיטה, פאררופן אויף דער נטורי קרתא פלאטפארמע, און ווערן געזען אלס א פראקציע און/אדער שפלינטער גרופע פון דער אלגעמיינער נטורי קרתא באוועגונג.

זיי באשטייען נישט פון קיין קהלה מיט צוגעהערן, נאר ליבערשט איז דאס א געוויסער קרייז צוזאמענגענומען פון פארשידענע שטרעמונגען פון כלל ישראל וואס זענען פאראייניגט אין א געוויסער אידעאלאגיע.

די פארטיי איז געגרינדעט געווארן אין יאר תש"מ ווען הרב בעק האט זיך אריבערגעצויגן פון מאנטריאל קיין מאנסי, אויפן אינציאטיוו פון דעם ארטיגן ראש הקהל הרב פנחס פעלדמאן, און באנאזאם האבן זיי צעביסלעך צוזאמען גענומען די אלע וואס זענען אין דער באוועגונג אונטער איין פאן.

דער אפיציעלער ווארט זאגער זייערער איז הרב ישראל דוד ווייס א זון פון אן אריסטאקראטישער פילאנטראפישע פאמיליער פון בארא פארק, וואס ער איז אהינגעצויגן געווארן בעיקר דורך'ן זוכן א פרומען ווינקל אין דער וועלט לויט זיין גייסט, און זייענדיג א טאלאנטפולער רעדנער און שרייבער האט ער זיך אויטאמאטיש ארויפגערוקט אויפן לייטער, ביז ער איז געווארן דער ווארטזאגער ביי זיי.
אזוי אויך קערט אן אהין הרב מאיר שילער וואס דינט אויך פילמאל אלס ווארטזאגטער, און/אדער שרייבער און רעדע געבער אין די ענגלישע שפראך זייענדיג א גרויסער באוואוסטער דענקער, דער פאראדאקס איז אז ער אזוי ווי הרב ווייס איז אויך אנגעקומען אהין צו זעטיגן זיינע פולע אידעלאגישע און פראקטישע פרומקייטן, וואס אריגינאל איז ער א רחמיסטריווקער חסיד און ער איז נאך דערצו אויפגעצויגן געווארן אין א מאדערן ארטאדאקסישער שטוב.

## וועבלינקען 
* 

קאטעגאריע:שולן
ישראל הערש פריעדמאן

הרב **ישראל הערש פריעדמאן**, איז געוועזן א וויליאמסבורגער עסקן און כלל טוער, וואס ער האט געפליכטעט מיט זיין משפחה דורכאויס דעם ערשטן וועלט קריג קיין אמעריקע, אטלויפנדיג פון דער שטאט סאטמאר אין רומעניע.

און די נאכפאלגנדע יארן, צוזעהנדיג דער מצב פון אידישקייט, און אזוי אויך זוכנדיג א פרנסה וואס זאל נישט זיין פארבונדן מיט קיין חילול שבת, זייענדיג א לעגענדארער עסקן און א אינציאטיווער און אמביציעזער מענטש, האט ער זיך אריינגעלייגט און געעפנט א יאטקע וואס איז אויסגעוואקסן מיט דער צייט צו דעם היינט באקאנטן מאנסי גלאט, און אזוי אויך דעם היינטיגן יראים טשאפעל און וויליאמסבורג, וואס איז שפעטער איבערגענומען געווארן דורך זיין איידעם הרב פנחס פעלדמאן, און דערנאך אין די מיטעלע 1980ער יארן איז דאס אפגעקויפט געווארן דורך משפחת בראך.

קאַטעגאָריע:עסקנים
אריקא

**אַריקאַ** () איז אַ פארט שטאָט אין צפֿון טשילע 18 ק"מ דרום פונעם גרענעץ מיט פערו. עס האט א באפעלקערונג פון 185,269.

## וועבלינקען 
*אריקא שטאטראט 

קאַטעגאָריע:שטעט אין טשילע
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין דרום אמעריקע
וואלפאראיסא

**וואַלפּאַראַיסאָ** () איז אַ פארט שטאָט אין צפון טשילע 112 ק"מ צפון־מערב פון סאנטיאגא, מיט 270,242 איינוואוינער (2002). עס באדעקט א שטח פון 401.6 קוואדראט ק"מ.

## צווילינג שטעט 
וואלפאראיסא האט די פאלגנדע צווילינג שטעט:

## רעפערענצן
## וועבלינקען 
* וואלפאראיסא שטאטראט

קאַטעגאָריע:שטעט אין טשילע
אווענידא פאוליסטא

קליין|240px|אַווענידאַ פּאַוליסטאַ
**אַווענידאַ פּאַוליסטאַ** () איז אַ באַרימטער און וויכטיקער בולוואר פון סאו פאולא, בראזיל. ער איז באקאנט אלס  דער הויפט פינאַנציעלער און קולטורעלער צענטער פון דער שטאָט.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:סאו פאולא
וואלענציע

**וואַלענציע** () איז א  שטאט אין  שפאניע אויפן בארטן פונעם מיטלענדישן ים . מיט  807,396 איינוואוינער אין 2010, איז זי די דריטע גרעסטע שטאט אין שפאניע און די 21סטע גרעסטע שטאט אינעם אייראפעישן פארבאנד.

די רוימען האבן געגרינדעט וואלענציע אין דעם 2טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג.

קאַטעגאָריע:שטעט אין שפאניע
ובלכתך בדרך

**ובלכתך בדרך** איז אן ארגאניזאציע וואס גיבט זיך אפ מיט פארשפרייטן שיעורי תורה און דרשות דורך קאסעטעס און סי די'ס און אזוי אויך אויף דיגיטאלישן פארמאט.

זייער אפיציעלן נאמען איז **וועד להפצת תורה ובלכתך בדרך לזיכוי הרבים**.

די ארגאניזאציע איז געגרינדעט געווארן ארום יאר תשנה אויף א קליינער פארנעם, דורך ר' יצחק אהרן שטערנפעלד אן איינוואוינער אין די סאטמאר'ער שטאט קרית יואל, צוביסלעך איז עס זיך צואוואקסן צו א גרויסער מעכטיגער אפאראט פון פארשפרייטן שיעורי תורה.

די וועגן וויאזוי "ובלכתך בדרך" טוט פארשפרייטן שיעורי תורה זענען פארשידענע, 1) דורך אויסלייגן אין צענדליגער שוהלן, אין ישיבות, און נאך,  סי די'ס און MP3 פון דרשות און שיעורים פון פארשידענע רבנים און דרשנים. 2) דורך צושטעלן פלעצער ביי וועלכע מ'קען לאודן שיעורים אויף מאשינקעלעך.

## זייער וועבזייטל
http://www.eshiur.org/

קאטעגאריע:תורה טעיפס
תורה טעיפס

**תורה טעיפס** לאקירט אין בארא פארק איז געווען די ערשטע חרדישע ארגאניזאציע צו פארשפרייטן שיעורי תורה און חיזוק דרשות און פארמאט פון טעיפ'ס און שפעטער און סי.די. פארמאט און אזוי ווייטער ביזן היינטיגן טאג זענען זיי נאך אלס די גרעסטע אין דעם פעלד, און פולע האבן זיי שפעטער נאכגעמאכט אויף פארשידענע פארמען

קאטעגאריע:תורה טעיפס
קרן שמואל ישעי'

**קרן שמואל ישעי** איז א ריזיגער אוצר פון שיעורי תורה טעיפ'ס און דרשות פון חיזוק א.ד.ג. ווי אויך פארמאגן זיי א רייכן אוצר פון נגינה, עס האט זיך געעפנט אין סאטמאר ביהמ"ד אויף ראדני סט. און וויליאמסבורג אבער היינט צוטאג'ס האבן זיי שוין פארשידענע לאקאלן פארשפרייט איבער אלע אידישע ישובים איבער דער גארער וועלט.

ווי אויך פארמאגן זיי היינט א וועבזייטל אונטערן נאמען koltorahonline.com וואו מען קען דארט טרעפן אלע זייערע טעפס אראפצולאדן באגלייט מיט שיינע בילדער.

קאטעגאריע:תורה טעיפס
15טן מיי

**דעם 15טן מיי** איז דער 135סטער טאג פון יאר (136סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 230 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1910 - געגרינדעט די שטאט לאס וועגאס, נעוואדא נבדה אין די פאראייניגטע שטאטן
* 1944 - חורבן אייראפע: אנהייב פון דער דעפארטאציע פון יידן אין  אונגארן צו די טויט לאגערן

## געבוירן 
* 1859 - פיער קירי, פראנצויזישער וויסנשאפטלער, געווינער פון נאבעל פריז פאר  פיזיק (געש' 1906)
* 1914 - טענזינג נארגיי, נעפאלישער בארג קלעטערער, פון דער ערשטער גרופע צו דערגרייכן דעם שפיץ פון עווערעסט (געש' 1986)

## געשטארבן 
* 1470 - קארל דער זיבעטער, מלך פון שוועדן (געב' 1409).
* 1919 - אהרן אהרונסאן, אגראנאם (געב' 1876)

## פייערטעג
* 
----
* 14טן מיי - 16טן מיי
* מיי

15
גמ"ח יוסף שלמה

**גמ"ח יוסף שלמה** איז א ברייט פארצווייגטער פארשפרייטונג פון טעיפ'ס פון שיעור תורה און חיזוק דרשות, היינט ברייט פארשפרייט מיט מערערע לאקאלן

## היסטאריע
געעפנט האט זיך דאס אין וויליאמסבורג אין א בעיסמענט, אבער צוליב דעם גרויסן פארלאנג, און צוליב דעם וואס זיי זענען געווען די פיאנירן און פארשפרייטן דרשות אויף אינטרעסאנטע טעמעס און נישט בלויז געשטעלט אויף פארצולערנען א בלאט גמרא און א פרק משניות זענען זיי געווארן זייער אויפגעכאפט און א גאר קורצע צייט, און עווענטועל האבן זיי זיך אויסגעשפרייט קיין קרית יואל זייענדיג דארטן לאקירט אינעם גרויסן ביהמ"ד, און אזוי האבן זיי זיך שפעטער פארשפרייט און נאך און נאך פארשידענע געגענטן

קאטעגאריע:תורה טעיפס
קאטוילישע קירכע

די **קאטוילישע קירכע** (באוואוסט אויך ווי די **רוימישע קאטוילישע קירכע**) איז די גרעסטע קריסטליכע קירכע אין דער וועלט. זי געהערט צום שטראם פון קאטוילישן קריסטנטום. איר פירער איז דער פויפסט. לויט דער קירכע זענען דא מער ווי א מיליארד מיטגלידער. 

## זעט אויך 
* קאטאליציזם

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:קריסטנטום
נעפאל

**נעפאַל** (נעפאליש: नेपाल), אפיציעל די **פעדעראלע דעמאקראטישע רעפובליק פון נעפאל**, איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין די הימאלייע בערג אין דרום אזיע. נעפאל גרענעצט כינע צו צפון און אינדיע צו מזרח, דרום און מערב, און האט א שטח פון 147,181 קוואדראט ק"מ. מיט 30 מיליאן איינוואוניער איז עס דער 41סטע גרעסטע לאנד לויט באפעלקערונג. די הויפטשטאט איז קאטמאנדו.

אכט פון דער וועלט'ס צען העכסטע שפיצן זענען אין נעפאל, כולל דעם העכסטן בארג, עווערעסט.

דעם 25סטן אפריל 2015, האט פאסירט אן ערדציטערניש מיט מאס  7.8 אין נעפאל,  34 ק"מ מזרח פון לאמזשונג, ביי א טיף פון 15.0 ק"מ. אומגעפער 2,000 מענטשן זענען געהרגעט געווארן אין נעפאל, אינדיע און כינע.

## געאגראפיע 
נעפאל איז לאנג 800 ק"מ און ברייט 200 ק"מ, און באדעקט א שטח פון 147,181 קוואדראט ק"ט. דאס לאנד ליגט צווישן די גארטל ליניעס 26° און 31°N (צפון) און צווישן די מערידיאנען 80° און 89°E (מזרח).

Kathmandu-Durbar Square-16-Mahavishnu-Tauben-Vishnu-Pratapamalla-Jagannath-2013-gje.jpg|Kathmandu
Swayambhunath-Hauptstupa-36-Votivstupas-2014-gje.jpg|Swayambhunath
Patan-Palast-Keshav Narayan Chowk-08-2015-gje.jpg|Patan
Bhaktapur-Palastplatz 38-Siddhilakshmi-Cyasilim-Bhupatindramallasaeule-Vatsala-Yaksheshvara-Durga-2014-gje.jpg|Bhaktapur
Namche to Dhole-28-Weg-2007-gje.jpg|Himalaya
Gokyo-Lake 5-08-2007-gje.jpg|Himalaya
Landruk-Dhampus-34-Dorf-2013-gje.jpg|Kaski District
Mustang-Ghami Khola-16-Bruecke-Ziegenherde-scheuende Packpferde-2015-gje.jpg|Mustang
Mustang-Syangboche to Ghiling-13-2015-gje.jpg|Mustang
וואלאווע

קליין|הערב פון וואלאווע
**וואלאווע** (, , , , , ) איז א שטעטל אין קארפאטארוס, היינט אין דער טראנסקארפאטישער גובערניע פון אוקראינע. זי געפינט זיך 58 ק"מ מזרח פון מונקאטש און 40 ק"מ צפון־מזרח פון חוסט. דאס שטעטל האט 4292 איינוואוינער.

## יידישע היסטאריע 
קליין|די שול אין וואלאווע
די ערשטע יידן זענען געקומען אין וואלאווע אין די ת"ק יארן. אין 1830 האבן געוואוינט 130 יידן אין שטעטל, אין 1877 האבן געוואוינט 269 יידן, און אין 1921, זענען זיי געווען 766. דער רב איז געווען הרב אהרן טייטלבוים. נאך אים איז געווען רב זיין איידעם הרב אלכסנדר אשר באב"ד.

## רעפערענץ 
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
גרויסוואשאן

מרכז|קליין|גרויסוואשאן
**גרויסוואַשאן** ( איז א דארף אין וועספרעם מעדזשע, אונגארן, 21 ק"מ דרום־מערב פון דער שטאט וועספרעם, מיט א שטח פון 76.29 קוואדראט ק"מ. אין 2004 איז די באפעלקערונג געווען 1,848.

## יידישע היסטאריע 
אין 1880 האבן געוואוינט אין גרויסוואשאן 108 יידן, און אין 1941 זענען געבליבן 42 יידן.

## בארימטע מענטשן 
* טעדי קאלעק, בירגערמייסטער פון ירושלים

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:דערפער אין אונגארן
לואי דער פערצנטער

**לואי דער פערצנטער** (Louis Dieudonné *לואי דיעדאנע*; 5טן סעפטעמבער 1638 – 1טן סעפטעמבער 1715)), באוואוסט ווי  **לואי דער גרויסער** ('**) אדער דער **זון קעניג** (**'), איז געווען א מאנארך פונעם בורבאנער הויז וואס האט געהערשט ווי קעניג פון פראנקרייך און נאוואר פון 1643 ביז זיין טויט אין 1715. אנהייבנדיק דעם 14טן מיי 1643 ווען לואי איז געווען 4 יאר אלט, איז זיין הערשאפט פון 72 יאר און 110 טעג די לענגסטע פון יעדן מאנארך פון א סואווערענעם לאנד אין אייראפעאישע היסטאריע.

בעת זיין הערשאפט, האט ער באפוילן פראנצויזישע נצחונות אין דער פראנקא-שפאנישער קריג, וואס האט אנגעצייכנט דעם אויפשטייג פון פראנקרייך און דעם פאל פון דער שפאנישער אימפעריע, די האלענדיש-פראנצויזישע מלחמה קעגן די האלענדישע רעפובליק, די ניין-יעריגע מלחמה קעגן דעם גרויסן בונד וואס ווערט באטראכט. דורך היסטאריקער צו זיין אן אנטי-פראנצויזיש קאואלישאן אז אפילו פּריסידאד נאפאלעאן, און די שפאנישע ירושה-מלחמה קעגן עסטרייך הויז פון האפסבורגער הויז פאר די שפאניש קרוין.

לואי'ס פאטער איז געווען לואי דער דרייצנטער און זיין מוטער איז געווען אן פון עסטרייך. 

## רעפערענצן
### הערות
קאַטעגאָריע:מלכים
קאַטעגאָריע:היסטאריע: פראנקרייך
ראהאוף ראשיד אבד אל-ראכמאן

קליין|ראכמאן בעת דעם היסטארישן פראצעס, ספראוועט זיך מיט סאדאמ'ס אומפאלגזאם אויפפירעכט אין געריכט הויז.
**ראַאוף ראַשיד אַבּד אַל-ראַכמאַן** (ענגליש: *Rauf Rashid Abd al-Rahman*, אראביש: رؤوف رشيد عبد الرحمن) איז איין איראקישער ריכטער וואס האט אנגעפירט דעם פראצעס קעגן סאדאם כוסעין און זיינע קאלאבערירער אין יאר 2006, און ער האט אים - מיט נאך הויכראנקיגע געהילפן - עווענטועל פאראורטיילט צו הינריכטונג.

ראכמאן איז א עטנישער קורדישער אפשטאמיגער, פון דער שטאט האַלאַבּדשאַ, די טרויעריגע בארימטע שטאט, וואס סאדאם האט פארגאזט פילע בירגער, נאך א דורכגעפאלענער אויפשטאנד פרואוו אין יאר 1988.

עטוואס נאכן פראצעס, אום דעצעמבער 2006, איז ראכמאן מיט זיין פאמיליע געפארן אויף וואקאציע קיין ענגלאנד, מיט א ספעציעלער רייזע וויזע. נאך דריי חדשים זיך פארזוימען אין ענגלאנד, האט ער פארלאנגט פון דער בריטישער רעגירונג אזיל־רעכט צו בלייבן דארט וואוינען לעגאל.

קאַטעגאָריע:ריכטער
קאַטעגאָריע:איראק
וויזועל בייסיק

**וויזועל בייסיק** (VB) איז א קאמפיוטער פראגראמירן שפראך, אנטוויקלט דורך מייקראסאפט פאר זייערע פראגראמען אז מען זאל דאס קענען מאדיפיצירן.

קאַטעגאָריע:פראגראם שפראכן
Visual Basic .NET

**VB.NET**  **ווי. בי. דאט נעט** איז אן אביעקט אריענטירט פראגראמירן שפראך, א פארגעשריטענע ווערסיע פון וויזועל בייסיק, און איז שוין מער געאייגנט פאר וועב פראגראמירן.

קאַטעגאָריע:פראגראם שפראכן
מוכאמאד סאאיד אל-סאהאף

**מוכאמאד סאאיד אל-סאהאף** (ענגליש: Mohammed Saeed al-Sahaf; אראביש: محمد سعيد الصحاف; געב' 1940) איז א געוועזענער איראקישער דיפלאמאט און פאליטיקאנט, דאס מערסטע באקאנט אלס דער אינפארמאציע מיניסטער אונטער סאדאם כוסעין, דורכאויס דער אמעריקאנער אינוואזיע אין יאר 2003.

קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן

קאַטעגאָריע:איראקער פאליטיקער
גמ"ח קנאפלער

**גמ"ח קנאפלער** איז באבובער קהילה (היינט באבוב45) טעיפ ארגאניזאציע, וואס גייט זיך אפ מיט פארשפרייטן, שיעורי תורה דרשות און אזוי אויך אלע אנדערע אנלעגנהייטן אינערהאלב קהלת באבוב.

קאטעגאריע:תורה טעיפס
סעווילא

**סעווילאַ** () איז די פערטע גרעסטע שטאט אין שפאניע און די הויפטשטאט פון אנדאלוסיע. אין 2010 איז די באפעלקערונג געווען 704,198.

צווישן די מוזייען אין סעוויל זענען דער ארכעאלאגישער מוזיי און דער פלאמענקא קונסט מוזיי.

## צווילינג שטעט 
*  (2000)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט אין שפאניע
וואזעלין

**וואַזעלין** איז א נאטורליכער פעטנס שמירעכטס, געמאכט פון אויסגעארבעטע *פעטראלעום זשעלע*.

די ארגינעלע פעטראלעום זשעלע איז ערפינדן געווארן אין יאר 1859 (תרי"ט) אין אן אויל קוואל, אין טיטוסוויל, פענסילוועניע. רויערהייט איז עס שווארץ און מער פארגרעבט, די ארבעטער האבן לכתחלה נישט געוויסט וואס דאס איז, אבער זיי פלעגן עס ניצן צו אנשמירן זייערע שניטן און וואונדן.

ביז עס איז אנגעקומען א אינגער כעמיקער, ראבערט טשיסברא, און ער האט עס שטודירט אין זיין לאבאראטאריע, עס אויסגעארבעט און אויסגעאיידלט, ביז ער האט ארויסגענומען א ליכטיגער דינערע מאטריאל, וואס מיר ווייסן היינט אלס וועזעלין.

טשיסברא איז געווארן זייער פארגלייבט דערין, און האט עס גערופן דעם "נס פראדוקט", וואס היילט וואונדן, בריען און אינפעקציעס. ער האט עס א נאמען געגעבן "וואזעלין", "וואזע" פון וואסער אין דייטש, אין "לינע" איז אויל אין גריכיש. ער האט געעפנט זיין ערשטע וואזעלין פאבריק אין 1870 אין ברוקלין, ניו יארק.

טשיסברא האט געזאגט אז אויף דער עלטער האט ער יעדן טאג געגעסן א לעפל וואזעלין. ער האט געלעבט ביז די 96.

קאַטעגאָריע:כעמישע פארבינדונגען
קאַטעגאָריע:ארגאנישע כעמיע
דאר עס סאלאאם

**דאַר עס סאַלאַאַם** () איז די גרעסטע שטאט אין טאנזאניע. עס געפינט זיך אויפן בארטן פונעם אינדישן אקעאן און האט דעם גרעסטן פארט אין לאנד.

דער הויפט פליפארט איז דער יוליוס נירערע אינטערנאציאנאלער פליפארט.

## בילדונג 
דאר-עס-סאלאאם האט עטלעכע אוניווערסיטעטן.

## טראנספארטאציע
דער זשוליוס נירערע אינטערנאציאנאלע פליפארט איז דער הויפט פליפארט פון טאנזאניע, און האט דעם נאמען פונעם ערשטן פרעזידענט פון לאנד. 

די טאזארא באן פארבינדט דאר עס סאלאאם מיטן שכינותדיקן לאנד זאמביע. די צענטראלע ליניע באן פארט קיין מערב פון דאר עס סאלאאם ביז קיגאמע ביי דער טאנגאניקע אזערע דורך דאדאמא.

קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אפריקע
קאַטעגאָריע:טאנזאניע
קארסיקע

**קארסיקע** (, ) איז אן אינזל אינעם מיטלענדישן ים, מערב פון איטאליע, דרום־מזרח פון דער יבשה פון פראנקרייך און צפון פונעם אינזל סארדיניע. זי איז א ראיאן פון פראנקרייך.

קארסיקע איז געווארן א טייל פון פראנקרייך אין 1769.

נאפאלעאן באנאפארטע איז געבוירן געווארן אין קארסיקע.

## אדמיניסטראציע 
קארסיקע ווערט צעטיילט אין צוויי דעפארטמענטן (*Département*):

* דרום קארסיקע (*Corse-du-Sud*)
* אייבער קארסיקע (*Haute-Corse*)

די צוויי דעפארטמענטן זענען געשאפן געווארן דעם 15טן סעפטעמבער 1975.
קאַטעגאָריע:אינדזלען

קאַטעגאָריע:פראנקרייך
גמ"ח יחיאל מיכל

**גמ"ח יחיאל מיכל** (דירענפעלד) איז דער שיעורי תורה און דרשות טעיפ'ס ארגאניזאציע געגרינדעט אויפן נאמען פון הרה"ח ר' יחיאל מיכל דירענפעלד ז"ל

קאטעגאריע:תורה טעיפס
עליזאבעט די צווייטע

**עליזאבעט די צווייטע** (עליזאבעט אלעקסאנדרא מערי; ענגליש: Elizabeth Alexandra Mary; 21סטן אפריל, 1926–8טן סעפטעמבער, 2022) איז געווען די קעניגין פון זעכצן אומאפהענגיקע לענדער פון דער קאמאנוועלט: דאס פאראייניגטע קעניגרייך און 14 אנדערע לענדער. זי איז דער אפיציעלער הויפט פון דער קאמאנוועלט, אן ארגאניזאציע מיט 54 מיטגליד לענדער.

אין 1947, האט עליזאבעט געהייראט פרינץ פיליפ, הערצאג פון עדינבורג. זיי האבן פיר קינדער: קעניג טשארלס, אן, אנדרו, און עדווארד.

זי איז געווארן קעניגין אין 1952 מיטן טויט פון איר פאטער, געארג דער זעקסטער. אין 2012 האט זי געהאט געדינט אלס קעניגין 60 יאר, און מען האט געהאלטן צערעמאניעס פאר איר דיאמאנטן יובל.

זי איז געשטארבן אום 8טן סעפטעמבער 2022 אין באלמאראל שלאס, סקאטלאנד, און האט געקיניגט העכער 70 יאר.

## לענדער איבער וואָס זי האט געקעניגט 
* פאראייניגטע קעניגרייך
* קאנאדע
* אויסטראליע
* ניי זילאנד
* דזשאמייקע
* בארבאדאס
* די באהאמאס
* גרענאדע
* פאפוא ניי גינע
* די סאלאמאן אינזלען
* טואוואלו
* סאנט לושע
* סאנט ווינצענט און די גרענאדינען
* בעליז
* אנטיגוע און בארבודע
* סאנט קיטס און נעוויס

קאַטעגאָריע:פאראייניגטע קעניגרייך
קאַטעגאָריע:מלכים
אראל ים

דער **אַראַל ים** (קאזאך: *Арал Теңізі* (אַראַל טענגיזי), אוזבעק: *Orol dengizi*, רוסיש: *Аральскοе мοре*) איז אן אזערע אין  צענטראל-אזיע, וואס ליגט צווישן קאזאכסטאן אין צפון און  אוזבעקיסטאן, אין דרום. אין די 1960ער יארן האט דער סאוועטן פארבאנד אנגעהויבן נעמען דאס פון די אמו דאריא און סיר דאריא טייכן, וואס פליסן אין אראל ים אריין, פאר באוואסערונג. דערפאר האט זיך דער ים אסאך איינגעצויגן.

דער אראל ים איז שטארק פארפעסטיקט, פון פרואוון וואפן, אינדוסטריעלע פראיעקטן, און פון באמיסטיקן דאס לאנד ארום דעם ים, סיי אין די יארן פונעם סאוועטן פארבאנד, סיי זייט דעמאלסט.
 
אין 1990 האט מען געבויט א דאמבע צו ראטעווען דעם צפון טייל פונעם ים. במשך עטלעכע יארן האט דער וואסערפלאך זיך געהויבן. אבער די דאמבע האט געפלאצט, און מען בויט זי צוריק מיט געלט פון אינטערנאציאנאלע קוואלן.

Image:Survey of the Sea of Aral 1853.jpg|אראל ים בערך 1850
Image:Karte aralsee.jpg |2004 פאטאגראפיע פון אראל ים (מיט שווארצע ליניעס וואס ווייזן דעם ים אין 1850)
Image:Aral sea 1985 from STS.jpg|אראל ים אין 1985.
Image:Modis aral.jpg|אן אינזל אין אראל ים ווערט באהאפטן צו דער יבשה (2000/2001) 
Image:AralShip.jpg|א שיף אין אראל ים, וואו ס'איז געווארן א מדבר
File:Aral Sea.gif|1960–2014

קאַטעגאָריע:אזערעס
קאַטעגאָריע:קאזאכסטאן
דרום אקעאן

קליין|250px|דער דרום אקעאן
דער **דרום אקעאן** איז דער פערט-גרעסטער ים אויף דער וועלט. דעם נאמען דרום אָקעאַן האט מען געגעבן אפיציעל נאר אין 2000, אבער מען ניצט דעם נאמען שוין 200 יאר. דער דרום אקעאן איז דער אקעאן ארום אנטארקטיקע וואו קאלט וואסער פליסט צפונדיק צו מישן זיך מיט ווארעמער וואסער פון די פאציפישן, אטלאנטישן און אינדישן אקעאנען. 

מען נעמט אן אז דער דרום אקעאן ציט זיך פון דער 60ºS גארטל ליניע צו דרום. 

נישט אלע זענען מסכים צו דער דעפיניציע. אינעם פאראייניגטן קעניגרייך מעסט מען דעם דרום אקעאן פון דער 55ºS גארטל ליניע. אין אויסטראלישע מאפעס ווייזט מען דער דרום אקעאן ביז דעם דרום בארטן פון אויסטראליע. אנדערע האלטן אז דער גרענעץ פונעם דרום אקעאן איז דער ארום־אנטארקטישער שטראם, וואס ענדערט זיך ווערנט דעם יאר.

דער אקעאן איז טיף פון 4000 ביז 5000 מעטער. דער טעמפעראטור פונעם אקעאן איז פון 2- ביז 10 ºC.

קאַטעגאָריע:אקעאנען
מנחם כץ

הרב **מנחם כץ** איז דער פירער פון דער אלף אינסטיטוט וואס געט זיך אפ מיט באגלייטן אידן וואס שמאכטן אין די אמעריקאנער תפיסות בכלל, און בפרט אין די פלארידע תפיסות, און גיט זיי גייסטישע און מאראלישע חיזוק, אזוי אויך פרובירט ער צו קעמפן פאר זייערע רעכט.

קאטעגאריע:עסקנים
חסד של אמת

**חסד של אמת** איז אן ארגאניזאציע וואס געט זיך אפ מיט אידישע נפטרים וואס האבן נישט ווער עס זאל זיך קימערן איבער זייער גורל, זיי האבן א חלקה אין ליבערטי, ניו יארק וואס דארטן טוען זיי באערדיגן די אלע מתי מצוה.

עס איז געגרינדעט געווארן, און ווערט אנגעפירט דורך הרב מנחם מענדל ראזענבערג פון וויליאמסבורג אן אקטיווער עסקן, און אזוי אויך פון די אקטיווע מיטגלידער פון דער חברה קדישא פון קהל תורת חיים וויזניץ.

אזוי אויך זענען היינט פון די טעטיגע פירער דארטן הרב מנחם לידער.

קאַטעגאָריע:יידישע ארגאניזאציעס
קאטעגאריע:בתי חיים אין אמעריקא
18טן מיי

**דעם 18טן מיי** איז דער 138סטער טאג פון יאר (139סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 227 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1803 - דאס פאראייניגטע קעניגרייך פראקלאמירט מלחמה קעגן פראנקרייך ווען עס זאגט אפ פון צוריקציען פון האלאנד

## געבוירן 
* 1852 - יצחק לייבוש פרץ, יידיש־שפראך שרייבער (נפ' 1915)
* 1872 - בערטראנד ראסל, בריטישער פילאסאף, געווינער פון נאבעל פריז פאר ליטעראטור (געש' 1970)
* 1886 - ישראל הכהן שור, חזן און קאמפאזיטאר (נפ' 1935)

## געשטארבן 
קליין|100px|אלעקסאנדר סואוואראוו
* 1800 - אלעקסאנדר סואוואראוו, רוסישער גענעראל (געב' 1729)
* 1911 - גוסטאוו מאהלער, עסטרייכער קאמפאזיטאר (געב' 1860)
* 1954 - זעליג בראדעצקי, מאטעמאטיקער (געב' 1888)

## פייערטעג
* אינטערנאציאנאלער מוזיי טאג

----
* 17טן מיי - 19טן מיי
* מיי

18
19טן מיי

**דעם 19טן מיי** איז דער 139סטער טאג פון יאר (140סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 226 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1939 - פוילן און פראנקרייך שרייבן אונטער א  מיליטערישן אפמאך

## געבוירן 
* 1890 - הא טשי מין, גרינדער און פרעזידענט פון צפון וויעטנאם (געש' 1969)
* 1909 - ניקאלאס ווינטאן, בריטישער וואס האט געראטעוועט הונדערטער יידישע קינדער פון די נאציס (געש' 2015)

## געשטארבן 
* 1536 – אן באלין, צווייטע ווייב פון הענרי דער אכטער, הינגעריכט (געב' 1507)
* 1761 – הרב אריה לייב שפירא, אב"ד ווילנע און מחבר פון "נחלת אריאל" און "מעון אריות" אויף מסכת סופרים (געב' 1701)
* 1898 – וויליאם יוארט גלאדסטאן, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1809)

## פייערטעג
* 

----
* 18טן מיי - 20סטן מיי
* מיי

19
פאלערמא

**פאַלערמא** (, סיציליאניש: *Palermu, פאַלערמו*, , פון , *פאַנארמאס*, , *באַלערם*) איז א היסטארישע שטאט אין דרום איטאליע, די הויפטשטאט פונעם אויטאנאמישן ראיאן פון  סיציליע. די שטאט האט א רייכע היסטאריע, מיט קולטור און  ארכיטעקטור, שפילנדיג א וויכטיקע ראלע דורכאויס איר עקסיזטענץ. די שטאט איז אלט  מער ווי  2,700 יאר. פאלערמא געפינט זיך אין צפון־מערב פונעם סיציליע אינזל, ביים איינגאס פון פאלערמא.

די פעניקער האבן געגרינדעט די שטאט. די גריכן האבן זי געגעבן דעם נאמען  *פאַנארמוס* וואס איז טייטש *גרעסטער פארט פון אלעמען*. 

קאַטעגאָריע:שטעט אין איטאליע
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אייראפע
30סטן יוני

**דעם 30סטן יוני** איז דער 181סטער טאג פון יאר (182סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 184 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1960 - די דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא ווערט זעלבשטענדיג פון בעלגיע
* 1997 - האנג קאנג קערט צוריק צו כינע, נאך 156 יאר וואס ער איז געווען א בריטישע קאלאניע

## געבוירן 
* 1470 - שארל דער אכטער פון פראנקרייך (געש' 1498)
* 1954 - פיער טשארלס, פרעמיער מיניסטער פון דאמיניקע (געש' 2004)

## געשטארבן 
* 1522 - יאהאן רייכלין, דייטשער פילאסאף (געב' 1455)
* 1924 - ישראל דע האן, געהרגעט דורך די ציוניסטן

## פייערטעג 
* קאנגאלעזישער זעלבסשטענדיקייט טאג
*
----
* 29סטן יוני - 1טן יולי
* יוני

30
דזשאמייקע

**דזשאַמייקע** ()   איז אן אינזל לאנד אין די גרויסע אנטילן, 234 ק"מ לאנג און 80 ק"מ ברייט, מיט א שטח פון 10,990 קוואדראט ק"מ. זי איז פלאצירט אינעם קאריביאישן ים, 145 ק"מ דרום פון קובא און 191 ק"מ מערב פון היספאניאלא.

זי איז פריער געווען א שפאנישע קאלאניע מיטן נאמען *סאנטיאגא*, אבער אין 1655 איז זי געווארן אן ענגלישע (שפעטער, בריטישע) קאלאניע מיטן נאמן *דזשאמייקע*. אין 1962 איז זי געווארן אינגאנצן זעלבשטענדיק, א קאמאנוועלט מלוכה מיט עליזאבעט די צווייטע איר קעניגין.

דזשאמייקע האט א באפעלקערונג פון 2.8 מיליאן מענטשן. די הויפטשטאט איז קינגסטאן. די אפיציעלע שפראך איז ענגליש.

## רעליגיע 
64ֵ% פון די איינוואוינער זענען קריסטן. 24,020 זענען ראסטאפארן. היינט וואוינען אין דזשאמייקע 200 יידן. די ערשטע יידן אין דזשאמייקע זענען געווען פליטים פון דער שפאנישער אינקוויזיציע אינעם 15טן יארהונדערט.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:אינדזלען
קאַטעגאָריע:לענדער אין אמעריקע
קאַטעגאָריע:קאמאנוועלט
מעטאלורגיע

**מעטאלורגיע** איז די וויסנשאפט פון מעטאלן, זייערע פארבינדונגען און געשמעלצן.

מען נעמט מעטאלן ארויס פון אַרצן, ד"ה שטיינער וואס אנטהאלטן א גוטע פראפארציע פון מעטאל אקסיד. דורך כעמיע אדער עלעקטריע טוט מען הייצן דאס ארץ ביז דער זויערשטאף שיידט זיך און מען בלייבט מיט ריינעם מעטאל.

## עטימאלאגיע 
דאס ווארט *מעטאלורגיע* שטאמט פון אוראלט גריכיש : μεταλλουργός, *מעטאַלורגאס*, "ארבעטער אין מעטאל", פון μέταλλον, *מעטאַלאן*, "מעטאל" + ἔργον, *ערגאן*, "ארבעט".

## היסטאריע 
די ערשטע מעטאלן וואס מענטשן האבן געניצט זענען געווען גאלד, זילבער, קופער, צין און מעטעארישער אייזן, מעטאלן וואס מען האט געטראפן פריי. אין אוראלט עגיפטן פלעג מען מאכן  וואפן פון מעטעארישן אייזן, וואס זיי האבן גערופן ״שטעכמעסערס פון הימל״.

*
קאַטעגאָריע:כעמיע
קאַטעגאָריע:מעטאלן
דארבי מוזיי און קונסט גאלעריע

[קליין|upright|די 1876 געביידע, וואס באהויזט היינט מערסטנס די [דארבי צענטראלע ביבליאטעק]]
**דארבי מוזיי און קונסט גאלעריע** איז געגרינדעט געווארן אין 1879, צוזאמען מיט דארבי צענטראלער ביבליאטעק, אין א נייער געביידע אויסגעפלאנעוועט דורך ריטשארד ניל פרימאן און געגעבן געווארן צו דער שטאט דארבי דורך מייקל טאמאס באס, א ברייער וואס האט געוואוינט אין דארבי. די זאמלונג אנטהאלט א גאנצע גאלעריע וואס צייגט די מאלערייען פון זשאזעף רייט פון דארבי ; אויך איז דא א גרויסער אויסשטעל פון קעניגלעכע קרוין דארבי און אנדער פארצעליי פון דארבי און דעם ארומגעגנט. אנדערע אויסשטעלן זענען ארכעאלאגיע, נאטירלעכע היסטאריע, געאלאגיע און מיליטערישע זאמלונגען. . די קונסט גאלעריע איז אפן זייט 1882.

## היסטאריע 
די מוזיי גייט צוריק צו דער פארמירונג, דעם 10טן פעברואר 1836, פון דער *דארבי שטאט און קאנט מוזיי און נאטירלעכע היסטאריע געזעלשאפט*. זי איז געווען א פריוואטע געזעלשאפט פינאנצירט דורך די ביישטייערונגען פון די מיטגלידער.

## זעט אויך 
* דארבי אינדוסטריעלע מוזיי
* דארבי קוואד קונסט צענטער
* ליסטע פון מוזייען אין דארבישיר

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל

קאַטעגאָריע:מוזייען
קאַטעגאָריע:ענגלאנד
קאַטעגאָריע:דארבי
נאטינגהאם

**נאטינגהאַם** () איז א שטאט אין דעם מזרח מידלאנדס ראיאן פון ענגלאנד. די באפעלקערונג פון דער שטאט צווישן די אפיציעלע גרענעצן איז  288,700.

נאטינגהאם איז איינע פון זעקס שטעט אין ענגלאנד מיט א טראמוויי סיסטעם, דעם נאטינגהאם עקספרעס טראנסיט, וואס האט געעפנט אין 2004.

דער לארד בירגערמייסטער () איז ברייען גראקאק.

קאַטעגאָריע:שטעט אין ענגלאנד
מיגעל דע סערוואנטעס

**מיגעל דע סערוואַנטעס סאַוועדראַ** (; 29סטן סעפטעמבער 1547 - 23סטן אפריל 1616) איז געווען א שפאנישער ראמאניסט, דיכטער און דראמאטורג. ער האט געשריבן דעם ראמאן "דאן קיכאטע" און ווערט פאררעכנט איינער פן די גרעסטע שרייבער אויף שפאניש.

דעם 12טן דעצעמבער 1584 האט ער געהייראט קאטאלינע דע סאלאזאר.

אין 1605 האט ער פארענפטליכטעט דעם ערשטן טייל פון זיין ראמאן "דאן קיכאטע", און אין 1615 דעם צווייטן טייל.

קאַטעגאָריע:ראמאניסטן
קאַטעגאָריע:דיכטער
קאַטעגאָריע:דראמאטורגן
קאַטעגאָריע:שפאנאליער
דאנטע אליגערי

קליין|דאנטע
**דאַנטע אַליגיערי** (;  1265 - 14טן סעפטעמבער 1321) איז געווען אן איטאליענישער דיכטער פון פירענצע אין דעם מיטל אלטער. זיין הויפט ווערק, די *קאמעדיע*, ווערט גערעכנט די גרעסטע ליטערארישער ווערק אויף איטאליעניש און א מייסטער־ווערק אין וועלטס ליטעראטור.

דאנטע איז געווען פון די ערשטע צו שרייבן אין דער לאנדשפראך (אזוי ווי דזשעפרי טשאסער און דזיאוואני באקאטשא) קעגן דעם סטאנדארט פון ארויסגעבן ביכער נאר אויף לאטיין.

קאַטעגאָריע:דיכטער
קאַטעגאָריע:איטאליענער
1886

## געשעענישן 
* 29סטן יאנואר - קארל בענץ שרייבט איין א פאטענט פאר דער אויטא
* 31סטן אויגוסט - הונדערט מענטשן ווערן געהרגעט אין אן ערדציטערניש אין טשארלסטאן, דרום קאראליינע, פאראייניגטע שטאטן

## געבוירן
* 17טן מיי - אלפאנסא דער דרייצנטער, מלך פון שפאניע (געש' 1941)
* 18טן מיי - ישראל הכהן שור, חזן און קאמפאזיטאר (נפ' 1935)
* 14טן סעפטעמבער – יאן מאסאריק, טשעכישער אויסערן מיניסטער און דיפלאמאט (געש' 1948)
* 16טן אקטאבער - דוד בן גוריון, ערשטער פרעמיער מיניסטער פון ישראל (נפ' 1973)
* הרב יחזקאל אבראמסקי, ראב"ד אין לאנדאן און מחבר פון **חזון יחזקאל** אויף דער תוספתא

## געשטארבן 
* 13טן יוני - לודוויג דער צווייטער מלך פון בייערן (געב' 1845)
* 31סטן יולי - פראנץ ליסט, אונגארישער קאמפאזיטאר און פיאניסט (געב' 1811)
דזשיימס קוק

קליין| דזשיימס קוק, בערך 1775
קאפיטאן **דזשיימס קוק** (, 27סטן אקטאבער 1728 (יוליאנישער קאלענדאר) – 14טן פעברואר 1779) איז געווען אן ענגלישער אויספארשער, נאוויגאטאר און קארטאגראף, און אן אפיציר אינעם בריטישן ים־פלאט. ער איז געפארן אויף דריי נסיעות צום פאציפישן אקעאן, און האט אנגעמאפעוועט א סאך אינזלען און בארטן־ליניעס צום ערשטן מאל. ער האט אויסגעטראפן דעם מזרח בארטן פון אויסטראליע און די האוואישע אינזלען.

צוויי מאל אין זיין לעבן איז ער ארומגעפארן די וועלט. ער האט אריבערגעפארן דעם אנטארקטיקן קרייז און האט געפינען נייע אינזלען אינעם דרום פאציפישן אקעאן.

אין 1768 איז דזשיימס קוק ארויסגעפארן פון ענגלאנד אויף זיין שיף *ענדעווער*. ער איז אריבערגעפארן דעם פאציפישן אקעאן ביז ער איז אנגעקומען קיין ניו זילאנד, וואס ער איז אינגאנצן ארומגעפארן. ער איז געפארן ווייטער צו מערב, און איז אנגעקומען אין דרום־מזרח אויסטראליע דעם 19טן אפריל 1770. ער איז געפארן ווייטער צו צפון, אבער דעם 11טן יוני האט אים פאסירט אן אומגלוק ווען זיין שיף האט זיך צעשטויסן אויפן גרויסן באריער ריף. עס האט געדויערט זיבן וואכן ביז ער האט פארראכטן זיין שיף. ער איז צוריק אנגעקומען אין ענגלאנד דעם 12טן יולי 1771.
 

קאַטעגאָריע:ענגלענדער
קאַטעגאָריע:אויספארשערס
קאַטעגאָריע:אויסטראליע
קאַטעגאָריע:מאטראסן
יאהאן וואלפגאנג פאן געטע

קליין|געטע אין א 1828 מאלעריי פון יאזעף שטילער
**יאָהאַן וואָלפֿגאַנג פֿאָן געטע** (;  28סטן אויגוסט, 1749 – 22סטן מערץ, 1832) איז געווען א דײטשער שרײַבער, דיכטער, ראָמאניסט, און דראמאטורג. די קאָמפּאזיטאָרן שובערט, שומאן, בראמס, וואָלף און שטרויס האָבן געשריבן מוזיק אויף זײַנע פּאָעמעס.

## יונגע יאָרן 
קליין|370px|געטע'ס נאטיצבוך פון דער צייט ווען ער האט געלערנט יידיש: א פאר ווערטער ווי "פֿיינד, פֿריינד" און דאס אל"ף-בי"ת אין לשה"ק.
געטע איז געבוירן געוואָרן אין פראנקפורט, דייטשלאנד. זײַן מוטער איז דעמאָלט געווען אלט 18 יאָר. ער האָט געלערנט גריכיש, לאטיין און פראנצויזיש. ער האט אויך געלערנט א ביסל מערב-יידיש, אום 1760. פון 1765 ביז 1768 האָט ער שטודירט געזעץ אין לייפּציג. 

*פֿאַוסט. : א טראגעדיע אין צוויי טיילן
*געקליבענע שריפטען

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:דיכטער
קאַטעגאָריע:ראמאניסטן
קאַטעגאָריע:דראמאטורגן
17טן מיי

**דעם 17טן מיי** איז דער 137סטער טאג פון יאר (138סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 228 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1865 - געגרינדעט דער אינטערנאציאנאלער טעלעקאמוניקאציע פארבאנד, די עלצטע אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע אין דער וועלט
* 1928 - געעפנט די אמסטערדאם אלימפיאדע 
* 1940 - צווייטע וועלט מלחמה: די ווערמאכט נעמט איין בריסל
* 1970 - טאר העיערדאל פארט אפ אין א פאפירוס שיף, "ראַ 2", 6100 קילאמעטער אין דעם אטלאנטישן אקעאן פון מאראקא קיין בארבאדאס אין 57 טעג.
* 1978 – דאס געביין פון טשארלי טשאפלין אפגעפונען געווארן, און צוריקגעקערט אויפ'ן פריערדיגן ארט.
* 1995 – זשאק שיראק געוויילט פרעזידענט פון פראנקרייך

## געבוירן 
* 1749 - עדווארד דזשענער, ענגלישער דאקטער (געש' 1823)
* 1836 - ווילהעלם שטייניץ, עסטרייכער יידישער שאכשפילער, ערשטער וועלט שאך גרויסמייסטער (נפטר 1900)
* 1886 - אלפאנסא דער דרייצנטער, מלך פון שפאניע (געש' 1941)
* 1900 - איאטאלא כומעיני, איראנישע שיאיטישער פירער (געש' 1989)
* 1928 - אידי אמין, דיקטאטאר פון אוגאנדע (געש' 2003)

## געשטארבן 
* 1510 - סאנדרא באטיטשעלי, פלארענטינער מאלער פון דער רענעסאנס תקופה (געב' 1445)
* 2019 - הערמאן וואק, יידיש-אמעריקאנער שרייבער (געב' 1915)

## פייערטעג
* 1814 זעלבסשטענדיקייט טאג, נארוועגיע
* אינטערנאציאנאלער טעלעקאמוניקאציע טאג
----
* 16טן מיי - 18טן מיי
* מיי

17
פאטאסינטעז

קליין|
פאטאסינטעז
**פֿאטאסינטעז** איז א פראצעס וואס פארוואנדלט קארבאן דיאקסייד אין ארגאנישע פארבינדונגען, ספעציעל צוקער, דורך ליכט פון דער זון. אסאך סארטן פון אלגעס, פלאנצן און  באקטעריע ניצן דעם פראצעס צו שפייזן זיך. פאטאסינטעז איז גאר וויכטיק פאר לעבן אויף דער ערד.

עס זענען פאראן פארשידענע אופנים פון פאטאסינטעז, אבער זיי ווענדן זיך אויף דער רעאקציע:

:  C6H12O6 + 6 O2     →  ליכט  + 6CO2 + 6 H2O   

: זויערשטאף + גלוקאז →  ליכט ענערגיע + וואסער +  קוילן זייערס

קאַטעגאָריע:ביאלאגיע
קאַטעגאָריע:פלאנצן
קאַטעגאָריע:פיזיאלאגיע
הארי מוליש

קליין|250px|הארי מוליש, 2010
**האַרי קורט וויקטאר מוליש**  (; 29סטן יולי 1927, הארלעם – 30סטן אקטאבער 2010, אמסטערדאם) איז געווען א האלענדישער שרייבער פון א יידישער אפשטאמונג, וואס האט געשריבן מער ווי 30 ראמאנען, דראמעס, און לידער. טייל זענען געווארן פארטייטשט אין מער ווי 20 שפראכן.

מוליש ווערט פאררעכנט איינער פון די דריי גרעסטע שרייבער אין האלאנד נאך דער צווייטער וועלט מלחמה.

## ביאגראפיע 
**הארי מוליש** איז געבוירן אין הארלעם. פון 1958 האט ער געוואוינט אין אמסטערדאם, נאך זיין פאטער'ס טויט אין 1957.
זיין פאטער האט אימיגרירט אין האלאנד פון דער עסטרייך-אונגארישער אימפעריע נאך דער ערשטער וועלט מלחמה.

אין דער צווייטער וועלט מלחמה האט זיין פאטער געארבעט אין א דייטשן באנק וואס האט געהאנדלט מיט די פארמעגן וואס מען האט קאנפיסקירט פון יידן.
מוליש מיט זיין יידישער מוטער זענען געראטעוועט געווארן פון ווערן געשיקט אין די קאצעטן  א דאנק זיין פאטערס ארבעט מיט די נאציס.

מוליש איז געשטארבן אין 2010 אין אמסטערדאם.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:האלענדער
קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער
קאַטעגאָריע:דראמאטורגן
20סטן מיי

**דעם 20סטן מיי** איז דער 140סטער טאג פון יאר (141סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 225 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1990 - די ערשטע פרייע וואלן ווערן געהאלטן אין רומעניע
* 2002 - מזרח טימאר ווער זעלבשטענדיק פון אינדאנעזיע

## געבוירן 
* 1883 - פייסל דער ערשטער, מלך פון איראק (געש' 1933)
* 1889 - הרב קלונימוס קלמיש שפירא, פוילישער רב און דענקער, אדמו"ר פון פיאסעטשנע (אומגעקומען אין חורבן אייראפע אין 1943)
* 1913 - וויליאם היולעט, איינער פון די גרינדער פון היולעט פאקארד (HP) (געש' 2001)
* 1915 - משה דיין, ישראלדיקער זעלנער און פאליטיקער (געש' 1981)
* 1954 - דעיוויד פעטערסאן, גובערנאטאר פון ניו יארק

## געשטארבן 
* 1506 - קריסטאפער קאלאמבוס, אויספארשער פון איטאליענישן אפשטאם (געב' 1451)

## פייערטעג 
* מזרח טימאר - נאציאנאלער טאג
* קאמערון - נאציאנאלער טאג
----
* 19טן מיי - 21סטן מיי
* מיי

20
סענפעטער

**סענפעטער** (, ) אדער וויאזוי עס ווערט לויט טייל אויסגעלייגט **סענט-פעטער** איז א דארף אין זימבערגן, רומעניע.

## אידן 
אין 1891 איז רעקאדירט אז עס האבן געוואונט דארטן 22 אידן

## רבנים 
אין די שפעטערע ת"ר יארן איז געוועזן דארטן רב הרה"ג ר' משה חיים גרינפעלד. נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האט מען אויפגענומען אלס רב זיין איידעם בזיווג ראשון הרב בנציון קאהן, מחבר פון שו"ת אבני ציון, קרבן ציון אויף מסכת מעילה און תורת ציון על התורה.

קאטעגאריע:רומעניע
קאַטעגאָריע:דערפער

קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
ראנקאגווע

**ראַנקאַגווע** איז אַ שטאָט אין טשילע 87 ק"מ דרום פון סאנטיאגא, מיט 214,344 איינוואוינער (אין 2002).

## וועבלינקען 
* אפיציעלע וועבארט 

קאַטעגאָריע:שטעט אין טשילע
ארקאדיע

**אַרקאַדיע** ( - *אַרקאַדיאַ*) איז א פראווינץ אין גריכנלאנד, אין דער פעלאפאנעזער פעריפעריע. זי געפינט זיך אין דעם צענטראלן און מזרח טייל פון דעם פעלאפאנעזער האלבאינזל, און באדעקט 18% פונעם האלבאינזל. 

די הויפטשטאט פון ארקאדיע איז טריפאלי. 20 ק"מ צפון־מערב פון טריפאלי געפינט זיך א סקי קורארט, אויפן בארג מיינאלא.

קאַטעגאָריע:גריכנלאנד
די גאמביע

**די גאַמביע** (), אפיציעל די **רעפובליק פון דער גאמביע**, איז א לאנד אין מערב אפריקע. זי איז דאס קלענסטע לאנד אויף דער יבשה פון אפריקע, מיט א שטח פון 10,500 קוואדראט ק"מ. צו צפון, מזרח און דרום גרענעצט זי סענעגאל, און אין מערב האט זי א קורצן בארטן אויפן אטלאנטישן אקעאן.

דאס לאנד געפינט זיך ארום דעם גאמביע טייך, וואס פליסט אדורך דעם לאנד אריין אינעם אטלאנטישן אקעאן. די גאמביע האט א באפעלקערונג פון 1,700,000. די הויפטשטאט איז באנזשול.

אום 18טן פעברואר 1965 איז די גאמביע געווארן זעלבשטענדיק פונעם פאראייניגטן קעניגרייך, און איז געווארן א מיטגליד אין דער קאמאנוועלט.

די עקאנאמיע פונעם לאנד איז בעיקר לאנדווירטשאפט, פישערייען און טוריזם.
 

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:מערב אפריקע
באנזשול

קליין|באנזשול געזען פון א סאטעליט
**באַנזשול** איז די הויפטשטאט פון דער גאמביע. זיין באפעלקערונג איז 34,828.

קאַטעגאָריע:מערב אפריקע
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אפריקע
1882

## געשעענישן 
* 30סטן סעפטעמבער - די ערשטע הידרא־עלעקטרישע קראפט סטאנציע אין דער וועלט הייבט אן צו ארבעטן אין וויסקאנסין, פאראייניגטע שטאטן
* 12טן דעצעמבער - געגרינדעט ראש פינה

## געבוירן
* 30סטן יאנואר - פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1945)
* 14טן מערץ - וואצלאוו סירפינסקי, פוילישער מאטעמאטיקער (געש' 1969)
* 9טן מיי - יאסעלע ראזנבלאט, וועלט בארימטער חזן (נפ' 1933)
* 15טן יוני - יאן אנטאנעסקו, הערשער פון רומעניע בעת דער צווייטער וועלט מלחמה (הינגעריכטעט 1946)
* 17טן יוני - איגאר סטראווינסקי,  רוסישער קאמפאזיטאר (געש' 1971)
* 30סטן סעפטעמבער - האנס גייגער, דייטשער פיזיקער (געש' 1945)
* 14טן אקטאבער - עמאן דע וואלערא, אירישער פאליטיקער (געש' 1975)
* 11טן דעצעמבער - מאקס בארן, יידישער פיזיקער

## געשטארבן 
* 19טן אפריל - טשארלס דארווין, ענגלישער ביאלאג, האט אויסגעטראכט די טעאריע פון עוואלוציע (געב' 1809)
* 2טן יוני - דזשוסעפי גאריבאלדי, פירער פון דער באוועגונג צו פאראייניקן איטאליע (געב' 1807)
קאסטרא, טשילע

**קאַסטרא** איז אַ שטאָט אין טשילע מיט  39,366 איינוואוינער (2002 צענזוס).

## געשיכטע
קאסטרא איז געגרינדעט דורך דעם שפאנישן קאנקיסטאדאר מארטין רואיז דע גאַמבאָאַ אין 1567.

## וועבלינקען
* קאסטרא שטאטראט 

קליין|רעכטס|240px|שטאלצענע הייזער אין קאסטרא

קאַטעגאָריע:שטעט אין טשילע
סטרימבע

**סטרימבע** (; ; ) איז א דארף אין  קארפאטארוס, נאנט צו סיגעט, היינט אין אוקראינע. זי באדעקט א שטח פון 6 קוואדראט ק"מ.

קאַטעגאָריע:דערפער אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:קארפאטארוס
קאטעגאריע:שטעטלעך אין אונגארן
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע