open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
אחד העם

קליין|אחד העם
**אחד העם** (18טן אויגוסט 1856 - 2טן יאנואר 1927) איז דער פסעוודאנים פון **אשר צבי (הירש) גינצברעג** וואס איז געווען פון די הויפט דענקער פון ציוניזם, און דער גרינדער פון דעם גייסטישן ציוניזם.

ער איז געבוירן געווארן אין דער שטאט סקווירא, אין קיעווער פראווינץ, 18טן אויגוסט 1856. ער האט באקומען א טראדיציענעלע חינוך, אין חדר און אין ישיבה, אבער אין איינוועגס האט ער זיך ארייגעטון אין פילאסאפיע. אלטזייענדיק 20 יאר, האט ער אנעהויבן לייענען דייטשישע, און פראנצויזישע ליטעראטור. ער האט פרובירט צו ווערן אנגענומען אין עטליכע אוניווערסיטעטן, וואס געפינען זיך אין אייראפע אבער אן דערפאלג.

אין יאר 1884, האט ער זיך באזעצט אין אדעס, ווו ער האט אנגעהויבן שרייבן ארטיקלען, וואס נעמען ארום דעם פראבלעמאטיק, פון יידישן לעבן אין מזרח אייראפע. זיין ערשטע ארטיקל "לא זו הדרך" האט אים גרויס געמאכט ביי דער חובבי ציון ארגאניזאציע.

ער איז געווען פארנומען, אין א גרויסע טייל פון זיינע ארטיקלען, וואס ער האט געשריבן, איבער דער אסימילאציע פון די יידן אין מערב אייראפע, און שפעטער אין די פאראייניקטע שטאטן.

ער איז אוועק אין תל אביב, דעם 2טן יאנואר 1927.

קאטעגאריע:ציוניסטן
קאטעגאריע:פילאסאפן
מעקינטאש

[thumb|דער [מאקינטאש 128K, דער ערשטער מאקינטאש, איז געווען דער ערשטער פארשפרייטער קאמפיוטער וואס האט געניצט בילדער אנשטאט ווערטער אין זיין אינטערפייס.]]
[thumb|די מיטל-2007 רעוויזיע פונעם [אימאק.]]
**מאקינטאש** אדער **מאק** (אזוי הייסן די היינטיגע מאדעלן) איז א רייע קאמפיוטער מאדעלן פון עפל, דער קאנקורענט פון מייקראסאפט ווינדאוס.

דער מעקינטאש איז געווען דער ערשטער קאמפיוטער וואס דאס איז געווען פארשפרייט אדאנק זיין קליינקייט, ביז איי. בי. עם. איז אויפגעקומען מיט די פערזענליכע קאמפיוטער (פי. סי.) וואס האט גענוצט די מייקראסאפט DOS, און דערנאך ווען מייקראסאפט איך אויפגעקומען מיט ווינדאוס האט עס נאכמער רעדוצירט די מארקעט פון מעקינטאש, ביז לעצטענס ווען עפל האט ארויסגעגעבן דעם איי פאד, און מייקראסאפט איז נישט אויפגעקומען מיט קיין גרויסע חידושים אין ווינדאוס וויסטע, און זייט עפל האט געטוישט די פראסעסאר צו אינטעל האט זיך די מעק בעסער פארקויפט און די לעצטע קווארטעל האט עפעל געהאט 6.6% פון די מארקעט אין אמעריקע. די באנוצער באזע איז נישט באקאנט עס ווערט געשאצט פון 3% ביז 16%.

דער ערשטער מאקינטאש איז ארויסגעלאזט יאנואר 1984. דאס איז געווען דער ערשטער דערפאלגרייכער פערזענלעכער קאמפיוטער מיט א מויז און א גראפיש אינטערפייס ענדערשט א קאמאנד שורה אינטערפייס. מען פארקויפט מאק קאמפיוטערס מייסטענס פאר היים באניצערס, בילדונג און שאפערישע פראפעסיאנעלער. דער ביליגסטער מאק איז דער "מאק מיני" און דער טייערסטער איז דער "מאק פרא" טורם. ס'איז אויך דא "מאקבוך" און "מאקבוך פרא" נאטיצבוך קאמפיוטערס.

עפל שאפט איר אייגענעם אפערירן סיסטעם מאקאס, וואס ווערט אינצטאלירט אויף אלע נייע מאק קאמפיוטערס. די היינטיגע ווערסיע 10.5 הייסט "לעמפערט".

די היינטיגע מאקס האבן אן אינטעל פראצעסאר; פריערדיקע האבן געהאט מאטאראלא אדער PowerPC פראצעסארן.

קאַטעגאָריע:הארטווארג
ה'תרנ"ו

## קאלענדאר
## געשעענישן
* בנימין זאב הערצל האט דערשיינט זיין ספר "יודנשטאט".

## געבוירן
## נפטר געווארן
לינוקס

**לינוקס** איז א קאמפיוטער אפערירן סיסטעם ענלעך צו יוניקס, וואס מען האט ארויסגעלאזט צום ערשטן מאל אין 1991.

דער נאמען לינוקס קומט פון לינוס טארוואלדס, דער באשאפער פונעם לינוקס קערנדל.

קאַטעגאָריע:אפענער קאד
קאַטעגאָריע:אפערירן סיסטעמען
קאַטעגאָריע:פרייע ווייכווארג
מתנות לאביונים

**מתנות לאביונים** איז א מצווה וואס די חז"ל האבן מתקן געווען צו מקיים זיין פורים פאר מענער און פרויען צו טיילן פראדוקטן אדער געלט פאר ארימעלייט אזוי ווי עס שטייט אין מגילת אסתר "כַּיָּמִים, אֲשֶׁר-נָחוּ בָהֶם הַיְּהוּדִים מֵאֹיְבֵיהֶם, וְהַחֹדֶשׁ אֲשֶׁר נֶהְפַּךְ לָהֶם מִיָּגוֹן לְשִׂמְחָה, וּמֵאֵבֶל לְיוֹם טוֹב; לַעֲשׂוֹת אוֹתָם, יְמֵי מִשְׁתֶּה וְשִׂמְחָה, וּמִשְׁלֹחַ מָנוֹת אִישׁ לְרֵעֵהוּ, **וּמַתָּנוֹת לָאֶבְיֹנִים**." (אסתר ט, כב).

קאטעגאריע:פורים
מערץ

**מערץ** איז דער דריטער מאנאט פונעם יאר אינעם  גרעגאריאנישן קאלענדאר. און איינער פון די זיבן חדשים מיט 31 טאג אין אים.

*
בינה

**בינה**  (באדייט, פארשטאנד), איז א וועכענטליכער מאגאזין, אין ענגליש, פון און פאר פרומע אידישע פרויען.

וואס ווערט ארויסגעגעבן דורך מרת רות ליכנטשטיין, פון די ענגלישע המודיע צייטונג, זינט אלול, תשס"ו. 

די אויסגאבע ערשיינט אין ניו יארק, אבער ווערט אויך פארקויפט אין אייראפע און ארץ ישראל. 

זייער וועבסייט  - http://www.binahmagazine.com/

קאטעגאריע:פרומע מאגאזינען
יואל אשר לאבין

הרב **יואל אשר לעווין** איז א חרדישער שריפטשטעלער. זיינע לייט-ארטיקלן טוען דערשיינען וועכנטלעך אין די פראנט-בלעטער פון עטלעכע זשורנאלן, איבערהויפט זיין קוזינס זשורנאל ״צייטשריפט״, ווי אויך אין דער שטערן און שפעטער אין מאמענט מאגאזין. 

ער איז א זון פון הרב משה לאבין, דער וויליאמסבורגער חרדים רב, און אן אייניקל פון דעם זידיטשוב'ער רבי'ן זצ"ל. זיין שרייבן איז ארגינעל, און אנדערש ווי שרייבער פאר אים האבן אלס געשריבן. ער האט נישט מורא ארויסצוברענגען אייגענארטיגע געדאנקען אנדערש ווי אנדערע אנגענומענע זאכן אין די צייטונגען. טיילמאל שרייבט ער שארף און נוצט אויך הומאר, מען זעהט אויך בקיאות אין תורה'דיגע מקורות אין זיינע שרייבווערק. נאכן שרייבן אפאר יאר אין ״צייטשריפט״ האט ער אויך אנגעהויבן שרייבן אין "דער בליק" און אין דער שטערן-שפאקטיוו אויסגאבעס. אויסער דעם שרייבט ער אסאך אונטער אנדערע פען-נעמען, און שרייבט אויך גליונות און בלעטער פאר מוסדות און ארגענאזאציעס. 

הרב לעווין טרעט אויך אויף פון צייט צו צייט מיט רעדעס, ער רעדט גוט, הומאריסטיש און טאלאנטפול. 

הרב לעווין איז אויך ברייט באקאנט מיט זיינע לינק-גענויגטע אנשויאונגען, אנדערש ווי ס'רוב חרדישע שריפטשטעלער וועלכע זענען על פי רוב שטארק קאנסערוואטיוו.

ער איז אויך א טעטיגער עסקן פאר די רינועל, אחים בדרך און דרור ארגאניזאציעס.

ער האט זיך אריבערגעצויגן פון בארא פארק קיין טאמס ריווער, ניו דזשערזי, וואו ער האט געעפנט דעם קהל חסידים בית מדרש.

קאטעגאריע:חרדישע שריפטשטעלער
קאַטעגאָריע:יידיש-שפראך שרייבער
קאַטעגאָריע:עסקנים
קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן
בעיסבאל

left|thumb|250px|יענקיס סטאדיום בשעת א בעיסבאל מאטש
left|thumb|250px|א בעיסבאל באל
left|thumb|250px|פיר היסטארישע בעיסבאל בעטס וואס האבן געשלאגן היסטאריע מיט די מערסטע הוים ראןס.
**בעיסבאל** אדער **בײסבאָל** איז אַ ספארט געשפילט, צווישן צוויי טיעם'ס פון געוויינליך 9 שפילער אין יעדע טיעם באזונדער.

עס קומט מיט א בעט און קליינע באל, וואס דער פיטשער ווארפט דעם קליינעם הארטן פויסט-סייזד, לעדערענע-באדעקט באל צום ריכטונג פונעם בעטער פון די אנדערע קעגנארטיקער טיעם.

דער בעטער דארף פרובירן צו ארויסשיסן פון פעלד ווי ווייטער, דעם פליענדן באל דורך דאס צוריק שמייסן מיטן שטעקן וואס הייסט א בעט, געמאכט פון האלץ, אדער אנדערע מאטיריאלן. 

א גרופע ציעט אן א ראן (אז זיי קענען לויפן זייערעס א שפילער) נאר ווען זיי בעטן, דורך פאראויס רוקן זייערע שפילער-הויפטזעכליך דורך היטס וואס שמייסט ארויס די באל ווייטער ארויס פון א סעריע פון פיר סימנים וואס ווערן אנגערופן בעיסעס אראנזשירט ביי די ווינקלן פון א ניינציג-סקוועיר פוס אדער דיאמאנט.

יעדער בעטער איז אויך א לויפער, נאכדעם און אויב ער האט ארויסגעשאסן דעם באל. די פעלדער זענען פיר אין צאל, און מ'לויפט פארקערט ווי די זייגער אויסגעשטעלט. 

בשעת איין טיעם פרובירט אנציציען לויפן טוט די אנדער טיעם פונעם פיטשער היטן אז די באל זאל נישט פליען צו ווייט כדי נישט צו געבן פאר די לויפער די מעגליכקייטן אנצוקומען ביז צו די פערטער בעיס דאס הייסט אהיים, נאר זיי פרובירן דאס כאפן און צוריקווארפן צו זייערס א מיטגליד וואס שטייט ביי די בעיס שנעל צו כאפן און אנטאפן דעם לויפער פאר ער גרייכט דעם בעיס אזוי ארום אים אוטמאכן. 

טאמער די בעטער האט ארויסגעשאסן די באל פון די פעלד קען ער לויפן רואיגערהייט און קיינער קען אים נישט אפשטעלן אזוי ארום ציעט ער אן געווינסן פאר זיין טיעם.

אויב ער שיסט דאס נישט צוריק נאך פיר ווארפן פונעם פישטער וואס דאס הייסט א סטרייק איז ער אואט, אויב דער באל ווערט געשאסן נישט ארויס פון די פעלד הייסט דאס א פאול באל און דאס געבט צו צו די אוט'ס. אבער אויב דער פיטשער ווארפט נישט צו אים גוט דער באל דאס הייסט צו נידעריג אדער אוועקגערוקט איז דאס דער ריווח פונעם בעטער און ער קען שפאצירן צו א בעיס נאך פיר אזאלעכע שטיק. 

דער מאטש ווערט געשפילט אן קיין צייט באגרענעצונג, און איז געסטרוקטורט ארום ניין חלקים וואס ווערט גערופען אינינגס. אין יעדע אינינג ווערט געגעבן די געלעגנהייט פאר ביידע טיעם'ס אנצוציען ראן'ס. א טיעם'ס האלבע אינינג ענדיגט זיך מיט דריי אואטס, אזוי ארום איז יעדע אינינג צעטיילט אויף צוויי, וואס איינס הייסט "דער הויך פון די אינינג" וואס געווענליך איז דער טיעם וואס איז דער גאסטגעבער האט די געלעגנהייט צו אנציען ראן'ס און די וויזטינג טיעם איז אויף דער דעפענסיע, און איינס "דער אונטערשטער פון אינינג" וואס דער וויזטינג טיעם ווערט געגעבן די געלעגנהייט אנציציען רא'ןס און די האוסטינג טיעם איז אויף די דעפענסיע.

עס איז זײער פּאָפּול ער אין אַמעריקע און יאַפּאַן. די העכסטע בײסבאָל ליגע איז די MLB ליגע, װעלכע געפֿינט זיך אין אַמעריקע און קאַנאַדע.

קאַטעגאָריע:ספארט
קאַטעגאָריע:באל שפילן
בין

[קליין|250px|האניגבין אויף אן אתרוג [בלום|בלימל]]
א **בין** איז א סארט פליענדיגע אינסעקט, פארבינדן מיט וועספן און מוראשקעס, וואס פארשפרייט בלומען שטויב (פאלען) פון איין בלום צום צווייטן און טוט אזוי פערטיליזירן די בלומען פון פילע סארטן פרוכט ביימער און געוואוקסן. בינען געפינען זיך אין אלע קאנטינעטן אחוץ אנטארקטיקע.

בינען האבן אזא מין לאנגן צונג ווי א שטרוי צו   זויגן דעם נעקטאר פון די בלומען.

עס איז פאראן איבער 20,000 זגאלן  בינען.

אריינגערעכנט:

האניג בין,
טעפער בין, און
בלאט שניידער בין,

ווען מען שטערט אדער ווען מען באדראהט זייער בינען שטאק שטעכן זיי די שטערער אבער רוב סארטן שטארבן נאכן דערלאנגען דעם שטאך. 

אסאך פון זיי פראדוצירן האניג פון די נעקטאר פון בלומען.

קאַטעגאָריע:אינסעקטן
המן טאש

קליין|250px|היימיש געבאקענע המן טאשן.
**המן טאשן** איז א סארט קיכל וואס איז דריי עקיג און איז אנגעפילט מיט מאן אינדערמיט. ביי אסאך בעקערייען פארקויפט מען דאס א גאנץ יאר, אבער ביי פרומע און טראדיציאנאלע אידן איז דאס א מנהג צו עסן בעיקר פורים, ספעציעל פורים ביינאכט ווען ס'ווערט געברענגט א מנהג צו עסן זאמען..

קאטעגאריע:יידישע קיך
קאטעגאריע:פורים
קאנסענסוס

זעט אויך וויקיפעדיע:קאנסענסוס.

**קאנסענסוס** האט צוויי הויפט באנוצטע מיינונגען. 

איינע איז א כלליתדיגער אפמאך צווישן מיטגלידער פון א געוויסער גרופע וואס קומען צו א געמיינזאמער הסכמה איבער אן ענין, דורך די פראצעס וואס איטליכער טוט אויסאיבן זיין אייגענער אויסשלוסלעכער בעלות איבער די אנדערע בנוגע די באשלוסען און אויף איר נאפאלגענדע אקציע.

דאס ווארט *קאנסענסוס* קומט פונעם לאטייניש ווארט *קאם* מיינענדיג *מיט* אדער *צוזאמן מיט*, און דאס אנדערע האלב ווארט איז פון די שורש *סענטייער* מיינענדיג צו *טראכטן* אדער *שפירן*. קומט אויס אז דאס ווארט קאנסענסוס מיינט אין עטימאלאגיע צו טראכטן און שפירן צוזאמן.

די צווייטע מיינונג איז ווי א טעאריע און פראקטיק פון צאמנעמען און קומען טאקע צו איין ביינאזאמער הסכמה צווישן די גרופע אידיווידיאלן (פאר מער אינפארמאציע וויאזוי עס ארבייט די צווייטער מיינונג דערפון זעט קאנסענוס באשלוס-מאכן).

צו דערגרייכן קאנסענסוס פארלאנגט זיך אן ערענסטער אפהאנדלונג פון יעדן איינציגן מיינונג פון איטליכער מיטגליד פון דער גרופע. 

איינמאל א באשלוס איז געמאכט געווארן איז וויכטיג צו זיך פארלאזן אויף ווייטערדיגע באשלוסן בנוגע איר נאכפאלגענדע אקציע.

אין די געאייגנטער פאל זענען די דאזיגע וואס ווילן עפעס טאן א נייער זאך אדער אנדערשט, הערן אויס די דאזיגע וואס זענען אין די אפאזיציע, ווייל זיי רעכענען אויף די פאקט אז די ארויסקומענדער דעבאטע וועט בארייכערן זייערע פארזענישן און אזוי ארום פארבעסערן די קאנסענסוס. אין טעאריע, אקציע אן א רעזעלאציע פון די באטראכטע אפאזיציע מיינונגן וועט זיין זייער זעלטן, און ווערן געטאן מיט די אויפמערקזאמקייט נישט צו באדראען די קשר מיטן די מיעוט.

קאַטעגאָריע:מידות
רייען קארבען

**רייען קארבען** איז געוועזן דער אסעמבלימאן פון מאנסי.

ער איז א פרומער איד.

ער האט געמוזט רעזיגנירן אין שאנדע נאך אויפדעקונג אז ער האט סעקסואל באלעסטיקט אנדערע מענער אין א נאכט קלאב.

ער איז היינט א גרויסער אדוואקאט אין מאנסי.

קאַטעגאָריע:אדוואקאטן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער פאליטיקער
קאַטעגאָריע:מאנסי
קאַטעגאָריע:מענטשן פון ראקלענד קאונטי
עליה

**עליה** (מ"צ **עליות**) איז טייטש ארויפגיין. געוויינטלעך מיינט דאס ווען איינער ווערט אויפגערופן צו דער תורה און מען ליינט פאר פאר אים א פרשה אין דער תורה.

די ערשטע עליה גיט מען א כהן, און די צווייטע עליה א לוי. די אנדערע עליות גיט מען ישראלים. אום שבת און יום טוב קען מען געבן די עליה "מפטיר" סיי א כהן סיי א לוי סיי א ישראל. אויך, שבת קען מען מאכן הוספות; אין אזא פאל הייסט די לעצטע עליה פאר מפטיר "אחרון". די אחרון עליה קען מען אויך געבן יעדעם איינעם.

דער וואס האט אן עליה הייסט דער "עולה". פאר דער עליה זאגט ער ברכו און מאכט ער די ברכה "אשר בחר בנו. נאך זיין עליה זאגט ער די ברכה "אשר נתן לנו תורת אמת".

## ווען לייענט מען די תורה און וויפיל עליות רופט מען אויף 
* **שבת** - יעדן שבת נאך שחרית לייענט מען די סדרה און מען רופט אויף זיבן עליות, און דערנאך רופט מען אויף מפטיר.

קאַטעגאָריע:קריאת התורה
סאלאמאן שעכטער

thumb|left|סאלאמאן שעכטער
**סאלאמאן שעכטער**  (**שניאור זלמן שעכטער**) (ה'תר"ז - ה'תרע"ה, 1847 - 1915) איז געווען דער גרינדער פון קאנסערוואטיוו אידן, א קאנסערוואטיווער רב.

שעכטער איז געבוירן אין פאקשאן, רומעניע אין א משפחה פון חב"דסקע חסידים.

ער האט געברענגט דעם גרעסטן טייל פון דער קאיר גניזה קיין קעמברידזש.

קאטעגאריע:קאנסערוואטיווע יידנטום
קאַטעגאָריע:רומענישע יידן
חיים

**חיים** קען אויך באדײַטן:
* חיה כהנא (תלמידת מרת ימימה מזרחי) געבוירן אַיֶּלֶת חיה כהנא
* חפץ חיים
* חיה
* חיה מושקא שניאורסון
* ח"י שקלים לצדקה
* חנה חיה האגער
* חיי עולם (ישיבה)
* חיה אהרנשטיכּ-ראזנבוים
* מרים חיה סגל
* חי יצחק טווערסקי
* משה חי שראבני

קאַטעגאָריע:נעמען
דזשארדזש סאראס

קליין|250px|
**גיארגי סאראס** איז א אונגערישער אידישער אימיגראנט קיין אמעריקע און איז פון די רייכסטע ביליאנערן אין דער וועלט. ער איז א שטארקער ליבעראלער לינקער פאליסי אויספארעמער און ער לייגט זיין געלט פאראויסרוקן זיינע אידיאלן פון סאציאליזם איבער דער גארער וועלט. 

אין אמעריקע איז ער דער הויפט פינאנצירער פון די דעמאקראטישער פארטיי און אירע קאנדידאטן. 

ער האט אבער מער הומענטארישע ארגענעזאציעס וואס געבן זיך אפ אויסצוראטן הונגער און רעליגיע - רעגירונגס וואס פלאגן די וועלט.

ער גלייבט אין אסימילאציע און האט זיך אמאל אויסגעדרוקט כלפי דעם אידישן קאמף פאר ארץ ישראל צווישן די רעכטע: *איך לייקען נישט די אידישע האפנענונג צו עקזיטירן אין די עתיד, אבער איך וויל נישט זיין א טייל אין זיי.*.

זיין מוטערשפראך איז עספעראנטא. 

## רעפערענצן
קאטעגאריע:ביליאנערן
קאטעגאריע:יידישע ביזנעסלייט
קאַטעגאָריע:עספעראנטא
חיים סאלאווייטשיק

קליין|250px| ר' חיים בריסקער
הרב **חיים הלוי סאלאווייטשיק** (העברעאיש; '''סוֹלֹוְצִּ'יק''', ט"ו אדר ב' ה'תרי"ג, וואלאזשין - כ"א אב ה'תרע"ח), באקאנט אלס ר' **חיים בריסקער**.

## ביאגראפיע
ר' חיים איז געבוירן אין וואלאזשין צו זיין פאטער ר' יאשע בער דער „בית הלוי" אין יאר תרי"ג, ער איז געווען א גרויסער עילוי, און האט מחדש געווען א נייער גאנג אין לערנען עיון, ער האט מחבר געווען די ספר רבינו חיים הלוי אויפן רמב"ם, זיין שיטה אין לערנען איז אנגענימען געווארן אין פילע ישיבות איבער די וועלט.

רב חיים האט געהייראט די טאכטער פון רבי רפאל שפירא, אן איידעם פונעם נצי"ב.

זייערע זין זענען געווען:
* ר' ישראל גרשון סאלאווייטשיק (געב' תרל"ה, וואלאזשין), האט געהייראט מרת מרים חיה, טאכטער פון ר' משה מאטל ביאלער, אייניקל פונעם חידושי הרי"ם
* הרב יצחק זאב סאלאווייטשיק דער בריסקער רב,
* רבי משה סאלאוויטשיק (דער פאטער פון ר' יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק פון באסטאן), רב אין ראסיין און כאסלאוויטש, ראש ישיבה פון ישיבת רבינו יצחק אלחנן

ווען זיין פאטער האט פארלאזט די ישיבה אין וואלאזשין האבן זיי זיך באזעצט אין סלוצק. אבער אין תרל"ג איז ער צוריק קיין וואלאזשין און, ביי דער עלטער פון 27, איז ער געווארן דער צווייטער ראש ישיבה מיטן נצי"ב. ווען די ישיבה איז פארמאכט געווארן אין תרנ"ב, איז ער געווארן שטאטס רב אין בריסק.

ער ליגט אין דעם ווארשעווער בית עולם לעבן זיין ווייב'ס זיידע, דער נצי"ב.
קליין| מציבה פון הרב רבי חיים הלוי סאלאווייטשיק|טעקסט=

## רעפערענצן
קאטעגאריע:ליטווישע רבנים
קאַטעגאָריע:רבנישע לויים
קאַטעגאָריע:רבנים פון  בריסק
ה'תרי"ג

## קאלענדאר
## געשעענישן
## געבוירן
* ר' חיים סאלאווייטשיק, אב"ד פון בריסק דליטא

## נפטר געווארן
ה'תר"ז

## קאלענדאר
## געשעענישן
## געבוירן
* רבי סאלאמאן שעכטער דער גרינדער פון קאנסערוואטיוו אידן, א קאנסערוואטיווער רב (נפ' תרע"ה)
* רבי שלמה האלבערשטאם, דער ערשטער באבאווער רב (נפ' תרס"ה)
* רבי אברהם מתתיהו פרידמאן, אדמו"ר פון שטעפאנעשט

## נפטר געווארן
* רבי מרדכי אהרן גינזבורג פון ווילנע, גערופן **הרמא"ג**, מחבר פונעם ספרים, תקון לבן הארמי, תולדות בני האדם, חמת דמשק, קרית ספר (געב׳ ה'תקנ"ו)
ברוך גאלדשטיין

250px|קליין| מצבה פון ברוך קאפיל גולדשטיין
ד"ר בנימין **ברוך קאפיל גאלדשטיין** (9טן דעצעמבער 1956, ה' טבת ה'תשי"ז - 25סטן פעברואר 1994, י"ד אדר ה'תשנ"ד).

## ביאגארפיע
**ברוך קאפיל בנימין גאלדשטיין** געבוירן פון הרב ישראל גולדשטיין (בן אחר בן עד בעל התניא) און מרים גאלדשטיין
געווען א דאקטער און בעל תשובה וואס האט געוואוינט אין חברון ביז איין טאג אין פורים האט ער גענומען א ביקס און דערשאסן אויף טויט צענדליגע אראבער וואס האבן זיך געהאלטן אינמיטן בוקן אין מערת המכפלה; אלס נקמה פאר דעם פיל אידישע בלוט וואס זיי האבן פארגאסן אין חברון, זייענדיג נאנט באקאנט מיט די פיל קרבנות צוליב זיין דארטיגע ארבעט צו ראטעווען זייער לעבן אלס דאקטער.

די פולע געשיכטע און אלעס ארום זיין לעבן און אויפטון אין חברון, ווערנדיג אנגערופן א היסטארישער העלד, פאר זיין העאראישע אקטן מיט מסירות נפש, איז באשריבן אינעם ביכל ״ברוך הגבר״ וואס איז ערשינען נאך זיין אומקום, און איז פארבאטן געווארן צום פארקויפן אלץ ראסיסטישער ארטיקל, אבער איז ווידער ערשינען נאך א צייט פארן פובליקום, און היסטאריע זאמלער.

קאַטעגאָריע:טעראר
קאטעגאריע:מערדער
קאַטעגאָריע:חברון
אסמאניע

**אסמאניע** איז א קליינע שטאט אין דרום טערקיי.

אין 2013, האבן געוואוינט דארט 244,195 מענטשן.

קאַטעגאָריע:שטעט אין טערקיי
דיעל, ניו זשערסי

**דיל** איז א רייכע אידישע רעזארט שטאט, ביי דער פּלאַזשע אין ניו זשערסי וואס באשטייען פון סירישע אידן פון וואס קומן דארטן זיך אפרוען פון פלעטבוש געגנט אין ברוקלין, ניו יארק.

קאַטעגאָריע:ניו זשערסי
קאסמאלאגיע

**קאסמאלאגיע** (אין גריכיש:κοσμολογία "קאסמא" - קאסמאס אוניווערס, "לאגיא" - לאגיק) איז די וויסנשאפט פון קאסמאס, עס איז א צווייגל פון אסטראנאמיע, און איז געווארן אנערקענט ווי א זעלבסטשטענדיקע חכמה פאר זיך ערשט אין צוואנציגסטן יארהונדערט נאכן איינשטיינס טעאריע פון צייט און פלאץ.

ביזן 20סטן יארהונדערט האט מען געמיינט אז דער אוניווערס גייט נישט ווייטער ווי דער מילכיקער וועג, אבער מאדערנע טעלעסקאפן ווייזן שטערן און גאלאקסיעס וואס זענען א סך ווייטער.

*
גרין

**גרין** איז די קאליר פון אלע געוואוקסען און אומרייפע פרוכט וואס איז נאכנישט געצייטיגט.

אז מען מישט צוזאם גרין און געל באקומט מען קאליר אראנזש.

דער באשעפער האט ספעציעל אריינגעלייגט אין נאטור אז אלע אומרייפע געוואוקסן זאל האבן א גרינעם קאליר וואו צו זאגען פארן מענטש "רייס עס נאכנישט אראפ פונעם בוים ווייל עס איז נאכנישט רייף", ערשט ווען עס ווערט רייף באקומט עס הערליכע שרייענדיגע קאלירן וואס מוטיגט דעם מענטש אראפצורייסן און א ברכה צו מאכן דערויף.

קאַטעגאָריע:קאלירן
בראנקס

**בראנקס** איז איינע פון די פינף באראס אין ניו יארק סיטי.

קאַטעגאָריע:ניו יארק סיטי
מיקראסקאפ

קליין|250px|א מיקראסקאפ פון יאר 1879
א **מיקראסקאפ** איז א ספעציעל פארגרעסערונגס גלאז וואס פארגרעסערט א זאך טויזנטער מאל גרעסער, אזוי אז עס ערמעגליכט צו קענען זען גאר מיקראסקאפישע באשטאנדטיילן וואס א מענטשליך פליישיג אויג קען נישט אויפכאפן.

דעם ערשטן מיקראסקאפ האט ערפינדעט דער פארשער פאסטור עס פרייווענדיג אויף שפייאכץ זענדיג דארט גאר קליינע באשעפענישן ארומקריכן.

קאטעגאריע:אפטיק
ניו דיל

**ניו דיל** (דאס ווארט שטאמט פון ענגליש וואס מיינט **די נייע ארדענונג**) איז א קורצע אויסדרוק אויף דער נייער עקאנאמישער פאליסי וואס דער 32סטער USA פרעזידענט, דער דעמאקראט, פרענקלין דעלאנאו רוזעוועלט, האט איינגעפירט באלד נאכן ווערן פרעזידענט אין יאר ה'תרצ"ג א פּאָר יאר נאך די וועלט ווירטשאפט קריזיס (ווען די בורסע אין USA איז אומגעפאלן). דער געדאנק פון די נייע ארדענונג איז געווען צו אָפזאגן די אלטע עקאנאמישע מעטאד פון קאפיטאליזם, און לאזן די רעגירונג זיך אריינמישן אין די בירגערס פערזענליכע ווירטשאפט.

## די ערשטע ארדענונג 
די ערשטע ארדענונג האט זיך געצויגן אנדערטהאלבן יאר.

## די צווייטע ארדענונג 
די צווייטע ארדענונג האט זיך געצויגן דריי יאר.

קאַטעגאָריע:עקאנאמיע
קאַטעגאָריע:היסטאריע
קאַטעגאָריע:אמעריקאנישע היסטאריע
ה'תרס"א

## קאלענדאר
## געשעענישן
## געבוירן
* היינריך הימלער - עס עס פיהרער.

## נפטר געווארן
קלינישע דעפרעסיע

**קלינישע דעפּערעסיע** איז א סאָרט דעפּרעסיע פון א מצב פון שטארקן טרויער, עצבות, מרה-שחורה, אָדער פארצווייפלונג, וואָס איז דערגאנגען אזוי ווײַט, אז עס פארדרייט די געזעלשאפטלעכע פונקציאָנירונג פון א מענטשן אָדער זײַנע טאָג–טעגלעכע אקטיוויטעטן. די "קלינישע דעפּרעסיע" איז א דיאגנאָז פון א געזונט-פאכמענטש און איז אנדערש פון סתם דערשלאָגנקייט. 

לויט די קריטעריעס (געזעצן) פון די-עס-עם 4, דער הויפּט-וועגווײַזער פאר שטעלן פּסיכיאטרישע דיאגנאָזן, נעמט ארײַן די דעפּרעסיע איינעם פון די פאָלגנדיקע צוויי עלעמענטן במשך פון כאָטשבי צוויי וואָכן.

1. דעפּרעמירט/דערשלאָגן געמיט, אָדער.

2. פעלן פון הנאה (אנהעדאניע בלע"ז).

פארן דיאגנאָז איז גענוג צו האָבן איינעם פון די סימפּטאָמען צוזאמען מיט פינף פון דער פאָלגנדיקער רשימה במשך פון צוויי וואָכן. דאָס נעמט ארײַן:

* געפילן פון עצבות אָדער מורא, אָדער דאָס ניט קענען שפּירן עמאָציעס (ליידיקייט)
* די פארקלענערונג פון אינטערעס/הנאה פון אלע, אָדער כּמעט אלע, טאָג–טעגלעכע טעטיקייטן
* געביטענער אפּעטיט, אָדער ארויפ-/אראָפּגיין פון וואָג
* פארדרייטער שלאָף-סדר אָדער צופיל שלאָפן
* פארלאנגזאמטע מוסקול-באוועגונגען כּמעט יעדן טאָג
* פארמאטערטקייט, גײַסטיק אָדער פיזיש, אָדער פארלירן כּוח
* שטארקע געפילן שולדיקייט, נערוועזקייט, הילפלאָזיקייט, האָפענונגסלאָזיקייט, ווירדלאָזיקייט, איינזאמקייט אָדער פּחד
* שוועריקייטן קאָנצענטרירן זיך, פאָקוסירן זיך אָדער בכלל פּאמעלעך טראכטן, ארײַנגערעכנט זיכּרון
* כּסדרדיק טראכטן פון טויט (ניט נאָר מורא פארן טויט), חשק "זיך אוועקלייגן און שטארבן" אָדער "אויפהערן אָטעמען", כּסדרדיקע געדאנקען פון זעלבסטמאָרד אן א פּלאן, אָדער א זעלבסטמאָרד-אטענטאט אָדער פּלאן צו נעמען זיך דאָס לעבן.
טייל מענטשן מיט קלינישער דעפרעסיע ליידן אויך פון פערזענלעכקייט-שטערונג.

רפואות פאר דער קלינישער דעפּרעסיע קען מען צעטיילן אויף צוויי טיפּן: פּסיכאָ-טעראפּיע און מעדיקאמענטן. בדרך-כּלל, זײַנען ביידע עפעקטיוו, כאָטש צו פארגלײַכן זייער עפעקטיווקייט ווענדט זיך אין דעם, ווי שטארק ס'איז די דעפּרעסיע. א סך וויסנשאפטלערס מיינען הײַנט צו טאָג, אז די קאָמבינאציע פון מעדיקאמענטן און טעראפּיע איז רעקאָמענדירט אין שווערער דעפּרעסיע, ד"ה מער עפעקטיוו ווי מעדיצין אָדער טעראפּיע אליין. פונדעסטוועגן, קען זײַן אז איינס אָדער דאָס צווייטע קען דינען אליין ווי אן עפעקטיווע רפואה אין פאלן פון מילדער אָדער מיטעלער דעפּרעסיע.

הײַנט צו טאָגס, איז דאָ זייער א סך ליידנדיקע אויף דעפּרעסיע וכדומה, פאָרשער זאָגן א סך סיבות דערויף, אָבער די פאקט איז, אז זייער א סך דארפן הײַנט נעמען מעדעצין כּדי צו זײַן נאָרמאל. דאנקען גאָט, איז הײַנט שוין דערפונדן די מעדעצין לעקסאפּראָ וואָס איז נישט פאררעכנט אלס א הארבע נערוון פּיל, נאָר א מעדיצין וואָס ווערט הײַנט גענוצט דורך א ריזן פּראָצענט פונעם געהעריקן פּובליקום, גרויסע פירער און וואָס האָבן פיל דרוק, א סך וואָס גייען אדורך א טראוומע, ווערן געשטיצט עס צו נעמען.
מ'זאָגט אן ערנסט ווערטל, אז בקרוב וועט זײַן אויסגעשטעלט, אזויווי א פּובליקער טעלעפאָן אָדער א סאדע מאשין, אויכעט א קעסטל וווּ מ'וועט קענען קויפן לעקסאפּראָ, אז ס'זאָל זײַן צו באקומען צוליב דעם פולן פארלאנג.

## וועבלינקס 
* Clinical-Depression

קאַטעגאָריע:גייסטיקע קרענק
תלמודישע ענציקלאפעדיע

קליין
די **תלמודישע ענציקלאפעדיע** ווערט ארויסגעגבן דורך אן אנשטאלט געגרינדעט דורך הרב מאיר בר אילן, זון פון נצי"ב און געווען אנגעפירט דורך הרב שלמה יוסף זעווין עס אנטהאלט שוין 32 בענדער.

דארטן ווערן אויסגעשמועסט אלע שיטות פון ראשונים אחרונים פוסקים און מפרשים אויף ש"ס, הלכה מנהג און קבלה און מקרא איבער יעדן נושא וואס נאר פארהאן אין אידישקייט.

עס גייט לויט די אותיות

מען האלט ביי ענדיגן די ענציקלאפעדיע.

## מיטגלידער פון דער רעדאקציע 
* הרב אברהם פארבשטיין, ראש ישיבת חברון
* הרב מאיר דוד בן-שם, מעורכי תורה שלמה ומחבר כמה ספרים
* הרב רפאל שמואלעוויטש, ראש ישיבה אין מיר
* הרב אפרים באראדיאנסקי, ראש ישיבת שבט מיהודה

איינער פון די פרינציפאלע רעדאקטארן צווישן די יארן תשמ"א ביז תשס"ו איז געווען דער גאון רבי עזריאל לעווי שליט"א, א תלמיד פון דעם גאון רבי חיים יעקב ראטנבערג, דער פאריזער רב, און פון דעם גאון רבי לייב גורוויץ, דער גייטסהעדער ראש ישיבה, און פון דעם באוואוסטן גאון רבי נחום פרצאוויטש זצ"ל. 

דער ערשטער רעדאקטאר פון דער ענציקלאפעדיע איז געווען הרב שלמה יוסף זעווין.

דער פארוואלטער פון דער ענציקלאפעדיע פון איר אנהייב ביז זיין פטירה אין יאר תשס"ט (2009) איז געווען הרב יהושע הוטנכר. 

אין יאר 2014, איז דער הויפט רעדאקטאר געווען הרב זלמן נחמיה גאלדבערג און פארוואלטער איז געווען  הרב פראפ' אברהם שטיינבערג.

## וועבלינקען 
* זייער היימבלאט 

## רעפערענצן 
קאטעגאריע:ענציקלאפעדיעס
קאַטעגאָריע:ספרי קודש
אומעט

קליין|אומעט
**אומעט** אדער **עצבות** אדער **נידערגעשלאגנקייט** איז א נעגאטיווער געפֿיל וואס כאטשיג דער מענטש האט נישט געכאפט קיין פֿיזישע שלעק פֿילט ער זיך אנידערגעשלאגן, וואס די נערווען זענען אים צעבראכן, און ער שפירט זיך אראפגעלאזט און קליין ביי זיך. דאס איז אביסל א בעסערע מצב פון מרה שחורה.
דעפרעסיע

**דעפרעסיע** אדער ווי אין לשון קודש **מרה שחורה** איז א געפיל וואס איז נישט קיין גייסטישע קרענק, אבער א שלעכטער מידה, און דאס קען חלילה פירן צו קרענק אין עבירות. 

## זעט אויך 
* קלינישער דעפרעסיע
נירנבערגער געזעצן

די **נירנבערגער געזעצן** זיינען די געזעצן וואס נאצי דייטשלאנד האבן באשטימט קעגן יידן אין נירנבערג אום י"ז אלול ה'תרצ"ו. אין די געזעצן האבן זיי באַשטימט ווער זאל זיך אנערקענען אלס א דייטשער בירגער און ווער נישט.

פון די געזעצן:
* בייטן דעם סימבאל פון דער רעגירונגס-פאן צו א האקנקרייץ (קרס-קרייץ).
* די וואס זיינען א דריטער דור צו א יידישער אפשטאם פון דער מאמע אדער טאטע זייט פארלירן זייער דײַטשישע בירגערשאפט.

## זעהט אויך 
* היטלער

קאטעגאריע:נאציזם
שלמה יוסף זעווין

קליין|הרב שלמה יוסף זעווין
הרב **שלמה יוסף זעווין** (חנוכה ה'תרמ"ז - כ"א אדר א' ה'תשל"ח; 1886 - 1978) האט ארויסגעגבן פיל אינטערסאנטע ספרים און איז געווען דער רעדאקטאר פון דער תלמודישער ענציקלאפעדיע. צווישן די ספרים זיינע זיינען געווען "סיפורי חסידים - מועדים" און "סיפורי חסידים - פרשת השבוע" בארימטע ספרים פון אמת'ע דערציילונגען וועגן חסידישע רביים און זייערע נאכפאלגערס.

הרב שלמה יוסף איז געבוירן געווארן אין קאזימיראוו.

ער איז געווען א חב"ד חסיד און א מיטגליד פון דעם רבנות הראשית אין ישראל.

קאטעגאריע:מחברי ספרי קודש
קאטעגאריע:רבנים אין ישראל
קאַטעגאָריע:חב"ד
שמואל הכהן פרידמאן

ר' **שמואל הכהן פרידמאן** איז דער גבאי פון די צווייטער און דריטער סאטמארער רביס; רבי משה טייטלבוים און זיין זון רבי אהרן טייטלבוים פון קרית יואל.

קאטעגאריע:גבאים
אלקאהאליזם

די קראנקייט **אלקאהאליזם** איז אדיקציע צו אלקאהאל, דאס הייסט, דאס אייננעמען אדער פארנעמען זיך מיט אלקאהאלישע געטראנקען אויף אזוי ווייט, אז די אויפפירונג פארדרייט דאס נארמאלע פערזענלעך, משפחה-, סאציאל, אדער ארבעט-לעבן פון אלקאהאליקער. דאס טרינקען אלקאהאל אין גערעם פון אלקאהאליזם קען דערפירן צו פסיכאלאגישע און פיזיאלאגישע שאדן, און לסוף - צום טויט. דער אלקאהאליזם איז איינע פון די סאמע ערנצטע דראג-פראבלעמען אויף דער וועלט.

קאַטעגאָריע:גייסטיקע קרענק
שיינהייט קעניגען

thumb|322x322px|מרס. טעקסעס

**שיינהייט קעניגען** (העברעאיש: **מלכת היופי**) איז אזא געווינער אין א פארמעסט וואס מען גייט דורך א וואלן פראדעצור ווער עס איז די שענסטע מיידל אדער פרוי אין לאנד. דערנאך מאכט מען עקסטער א קאנטעסט פון אלע שענסטע פרויען פון איטליכער לאנד און עס ווערט שיינהייט קענגיגען פון די וועלט.

אין אמעריקע ווערט דאס פינאנצירט און אנגפירט דורך דעם ביליאנער דאנאלד טראמפ און ארץ ישראל ווערט דאס אנגעפירט דורך לאשה א פרויען מאגאזין

קאטעגאריע:שיינקייט
קאטעגאריע:פרויען
ה'תרצ"ח

## קאלענדאר
## געשעענישן
* עוויאן קאנפערענץ איז פארגעקומען אין פראנקרייך.

## געבוירן
## נפטר געווארן
ה'תשמ"ה

## קאלענדאר
## געשעענישן
* דערשינונג פון דער ניי שקל.

## געבוירן
## נפטר געווארן
מכבי חיפה

**מכבי חיפה** איז א פוסבאל גרופע אין ישראל.

קאטעגאריע:פוסבאל
קאַטעגאָריע:ספארט אין ישראל
קרעדיט (פינאנץ)

**קרעדיט** אין פינאנץ איז אן הלוואה וואס מאכט א דעביט, דאס מיינט אז מען באקומעט מער וויפל סאיז דייןס און דו צאלסט דאס צוריק מיט די צייט.

*

קאטעגאריע:פינאנץ
באָרג

א **הלוואה** אדער **בארג** איז געלט וואס מען האט געבארגט ביי א צוויטן אויף א געוויסער צײַט וואס מען דארף צוריק באַצאָלן. אז מען איז פארפליכטעט צו אנדערע, איז עס אן אחריות און א טרייב קראפט זיך צו רעכענען מיט זיי און צוריקבאצאלען.

## דינים פון לייען אין דער תורה 
לויט דער תורה איז דער אויסלייער פארבאטן מיט די פאלגנדיקע זאכן:
# ער טאר נישט דריקן דעם לווה צו אפגעבן זיין חוב 
# ער טאר נישט נעמען איינלייג (א פקדון) דעם לײַערס קלייד. 
# סיי דער לווה און סיי דער מלווה האבן א לאוו נישט צו לייען אויף צוריק צובאצאלן מער; דאס ווערט אנגערופען אין דער תורה ריבית.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:האנדל און פינאנץ
עוויאן קאנפערענץ

**עוויאן קאנפערענץ** איז די אונטערהאנדלונג וואס איז פארגעקומען ז' תמוז ה'תרצ"ח (יולי 1938) אין עוויאן, פראנקרייך, וואס האט באהאנדלט דער שרעקליכער צושטאנד פון די יידן אין דייטשלאנד נאך וואס די נאציס זיינען ארויף וועלטיקן ביי די דייטשישע רעגירונג און האבן געפייניקט די יידן מיט שווערע גזירות, ווי צ.ב.ש. די נירנבערג געזעצן ארויסגאנג און נאך. ביי די קאנפערענץ האבן זיך צונויפגעקומען פיהרערס פון 32 לענדער. דער פערדערער פון די קאנפארענץ איז געווען דער USA פרעזידענט, פרענקלין דעלאנאו רוזעוועלט.

אלע פערטרעטער האבן פעסטגעשטעלט אז מען דארף אויסלייזן די יידן פון די נאציסטישע אקטן קעגן די יידן, אבער א יעדער פון זיי האט מסביר געווען פארוואס זאל מען נישט עמיגרירן יידן צו זיין לאנד. ווי צ.ב.ש. די בריטן האבן געטענעט אז ביי זייער לאנד איז צו היינג צו אויפנעמען יידן. די עסטרייכער האבן געטענעט אז ביי זיי אין לאנד איז דאן נאך נישט געווען אנטיסעמיטיזם און זיי פארדאכטן אז א יידישע עמיגראציע קען אנטפלעקן נייע אנטיסעמיטיזם. צום ענדע איז באשטימט געווארן צו באוויליקן נאר געציילטע וויזעס פאר קינדער.

דער נישט וויסן מאכן פון די פעלקער געגן היטלערס אקטן האט פארשטערקערט היטלערס אקטן, און עטלעכע מאנאטן נאך די קאנפערענץ האט טאקע פאסירט די שרעקלעכע קריסטאל נאכט.

קאטעגאריע:נאציזם
קאטעגאריע:אינטערנאציאנאלע באציאונגען
קאַטעגאָריע:קאנפערענצן
שרגא פייוויש האגער

רבי **שרגא פייוויש האגער זצ"ל** איז געווען דער קאסאווער רבי פון בארא פארק. נפטר געווארן כג סיוון תשפ"ד (June 29, 2024).

רבי שרגא פייוויש איז געווען דער עלטסטער זון פון רבי אברהם יהושע העשיל האגער פון קאסאוו, זון פון רבי שרגא פייוויש האגער (תר"ל-תרצ"ז) פון זעליטשיק, וואס איז געווען א זון פון רבי ברוך האגער פון וויזשניץ און אן איידעם ביי רבי משה האגער, דעם "לקט עני" פון קאסאוו.

ער איז געווען אן איידעם פון רבי חיים וואזנער, רב פון זכרון מאיר ב"ב און זון פון דעם חסידישן פוסק הדור רבי שמואל וואזנער.

ער איז געווען זייער אנגענומען ביי די אלגעמיינע חסידישע עולם אין בארא פארק, סיי די פרומערע און סיי די מאדערנע, פון איין זייט איז ער געווען גאר א גרויסער תלמיד חכם און עובד ה', אין פון די אנדערע זייט זייער פריינטליך און צוגעלאזן.

געדינט האט ער אלס דיין אין וויזשניצער קהילה אין בארא פארק און זיך ערווארבן א נאמען אלס גאר א אחריות'דיגער פוסק וואס ארבעט מיט אינגעלייט און ווייזט זיי די וועג אין עבודת ה'.

זיין רעביסטעווע איז געווען אנדערש ווי אלע אדמורי"ם ווייל ער פלעגט רעדן שמועסן און שפילן מיט יעדען קינד פונקט ווי א נארמאלער בעל הבית. אבער פון דער אנדערער זייט פלעגט ער זיך פירן ווי אן אדמו"ר, ער פלעגט פירן טישן און אויף נעמן טעגליך אידן לעצה ולברכה. ער איז געווען באקאנט אלטס א שטארקע בעל שיטה, א גאון עולם בנגלה ובנסתר, א מקובל, און פלעגט זיצן שעות פארטיפט אין לערנען. 

אזוי ארום האט ער זיך אהער געשטעלט אין היינטיגען דור אלס איינער פון די גרעסטע מאכטן.

ער האט מתיר געווען דעם עירוב אין בארא פארק צוליב קבלה, און איז געווען א הויפט כוח דאס אויפצושטעלן ביז זיין רבי דער וויזשניצער רבי פון מאנסי האט אים באפוילן צו שווייגן דערוועגן.

ער האט געגעבן דעם שטופ פאראויס פאר זשעי נעט אז זיי מעגן יא לאזן דעם עולם באזוכן גוגל כאטשיג רוב רבנים האבן מורא געהאט פון אזא אפענער צוטריט, אבער ער איז געווארן אנגענומען צוליב דעם וואס די רבנים האלטן אז ער פארשטייט די מערסטע צום המון עם. 

אזוי ארום פלעגט ער טוהן א געוואלד אין עסקנות צו נאכקומען די מאדערענע פארלאנגען פונעם דור וואס רוקט זיך פאראויס.
	
עס איז שוין ארויס געקומען כמה ספרים פון זיינע דרשות וכדומה וואס איז געווארן פאפעלער צווישן אידן הצמאים לדבר השם, צווישן זיי **שבת מלכא קדישא** ב"כ על שבת קודש, און צוויי בענדער אויף תפילה.

## פאמיליע
### קינדער 
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם
קאטעגאריע:קאסאוו
ליאנארדא דיקאפריא

קליין|ליאנארדא דיקאפריאבילד: דוד שאנקבאן
**ליאנאַרדא ווילהעלם דיקאַפריא** (ענגליש: *Leonardo Wilhelm DiCaprio*) (ווערט אויך גערופן אין קורצן: **ליאו**) (געבוירן דעם 11טן נאוועמבער 1974, לאס אנדזשעלעס, קאליפארניע) איז אן אמעריקאנער פאפולערער פילם אקטיאר און פראדוצירער.

ער האט אנגעהויבן זיין קאריערע אין די ניינציגער יאהרן אין טעלעוויזיע קאמערשלס און סאופּ-אפּערע, ער האט באקומען אינטערנאציאנאלע אנערקענונג מיט זיין ראלע אלס דזשעק אין דאס פילם "טיטאניק" ווי זיין ליבע ראלע האט אים פארליבט מיט חן און שיינהייט אין פארפלאמטע הערצער ארום די וועלט. 

זינט דאן איז ער שוין ערשינען אין אזאלעכע בלאקבאסטערס ווי דיפארטעט און די אוויעטער און נאך...

ער איז א ענוויראמענטעליסט און א אקטיוויסט פאר געי רעכטן.

## ביאגראפיע 
## פילמאגראפיע 
* טיטאניק
* כאפ מיך אויב דו קענסט
* בלוטיגע דיאמאנטן
* די עלפטע שטונדע
* דער וואלף פון וואל סטריט

## וועבלינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל  
* אנהענגער וועבזייטל  
* 

קאַטעגאָריע:פילם אקטיארן
קאַטעגאָריע:פילם פראדוצירער
קאטעגאריע:קאליפארניע
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער
קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן
צענזור

**צענזור** מיינט אז מען מעקט אויס ווערטער פון א ספר אדער ארטיקל.

קאַטעגאָריע:זשורנאליזם
קאַטעגאָריע:ביכער
13טן מערץ

**דעם 13טן מערץ** איז דער 72סטער טאג פון יאר (73סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 293 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* אין דעם טאג איז געגרינדעט געווארן די יידישע וויקיפעדיע.

* 1781 - וויליאם הערשל אנטפלעקט דעם פלאנעט אוראנוס
* 1921 - מאנגאליי פראקלאמירט איר זעלבסשענדיקייט
* 1925 - דער אמעריקאנער שטאַט טענעסי פארבאט לערנען עוואלוציע טעאריע אין שולעס
* 1943 - די נאציס ליקווידירן די קראקעווער געטא. די לעצטע איינוואוינער ווערן אריבערגעפירט אין פלאשאוו
* 1954 - אויפגעשטעלט די קא גע בע
* 1992 - ערדציטערניש מיט א שטארקייט פון 6.8 אויף דער ריכטער סקאלע ברענגט צו 540 טויטע אין טערקיי

## געבוירן 
* 1733 - זשאסעף פריסטלי, ענגלישער כעמיקער (געש' 1804) 
* 1946 - יונתן נתניהו, קאמאנדיר פון סיירת מטכ"ל וואס איז געפאלן אין דער ענטעבע אפעראציע (געהרגעט 1976)

## געשטארבן 
* 1516 - וולאדיסלאוו דער צווייטער, מלך פון בעהמען און אונגארן (געב' 1456)
* 1808 - קריסטיאן דער זיבעטער, מלך פון דענמארק (געב' 1749)
* 1901 - בענזשעמין העריסאן, דער 23סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1833)

----
* 12טן מערץ - 14טן מערץ
* מערץ

13
מחלוקת

אין דער ייִדישער רעליגיע, דאָס װאָרט **מחלוקת** באַדײַט **חילוקי־דעות** אין װי מען דאַרף זיך פֿירן על־פּי־תּורה, ־הלכה אדער ־מנהג.

חסידים האלטען אז די רבישע מחלוקת זיינען לשם שמיים אבער פילע האלטען אז די מחלוקת איז נאר צילוב געלט און כבוד. אסאך מאל קען מען אנוויזען אסאך ראיות אז עס איז וועגען יודישקייט, אין אסאך מאל ווייזט מען אן עס איז וועגען כבוד אין געלט.

בפרקי אבות:
	כל מחלוקת שהיא לשם שמים, סופה להתקיים. ושאינה לשם שמים, אין סופה להתקיים. איזו היא מחלוקת שהיא לשם שמים? זו מחלוקת הלל ושמאי. ושאינה לשם שמים? זו מחלוקת קרח וכל עדתו. 	
-- פרקי אבות ה, יז

קאַטעגאָריע:יידישע אויסדרוקן
איבעראשונג

**איבעראשונג** איז א געפיל וואס קומט פון א זאך וואס פאסירט פלוצעם און וואס מען דערווארט ניט. אן איבעראשונג מעז זיין גוט אדער שלעכט.
סובסטאנטיוו

א **סובסטאַנטיוו** אדער **זאַכוואָרט** (אויף ענגליש: noun) איז א ווארט וואס מען נוצט אנצורופן א מענטש, זאַך, פּלאַץ אדער באגריף, צום ביישפיל: טיש, בענקל, שטאט, מענטש, משה, בערל, לייכזיניגקייט און העראאיזם. דער זאכווארט איז דער עיקר באשטאנדטייל פון יעדער פראזע.

דאס קען פונקציאנירן אלס סוביעקט אדער אביעקט פון א ווערב.

דאס קען זיך טוישן ווי אזוי מען זאגט דאס צו לויט דער צאל, זאגט מען דאס בלשון רבים אדער בלשון יחיד (למשל, ווארט - ווערטער), צי פון לשון זכר צו לשון נקבה, צי בלשון פרט ווי ירושלים אדער בלשון כלל ווי שטאט.
 
## דער ארטיקל 
פאר א סובסטאנטיוו קען קומען אן ארטיקל (למשל א, אן אדער דער, די, דאס א.ד.ג.) ווי אויך אן אדיעקטיוו.

אויף יידיש האט יעדער סובסטאנטיוו א מין: לשון זכר (מענלעך), לשון נקבה (ווייבלעך) אדער לשון סתם (נייטראל). נישט נאר זאכן געהערן צו א מין נאר אפילו ערטער (לענדער, שטעט) האבן א מין. דער געוויסער ארטיקל טוישט זיך אין יידיש לויטן מין פונעם סובסטאנטיוו, למשל: דער טיש, דער פעטער, די טיר, די מומע, דאס פלייש, דאס בענקל.

## זעט אויך 
* אינפיניטיוו

קאַטעגאָריע:ווארטקלאסן
פרץ מארקיש

**פּרץ מאַרקיש** (7טן דעצעמבער 1895 - 12טן אױגוסט 1952, מאָסקװע) איז געװען איינער פון די גרעסטע ייִדישע שרײַבערס, פּאָעטן און דראמאטורגן אין ראַטן־פֿאַרבאַנד. ער האָט געשריבן אױף ייִדיש. 

פרץ מארקיש איז געבוירן דעם 7טן דעצעמבער 1895 אינעם שטעטל פּאָלאָנע, װאָלינער גובערניע, רוסלענדישע אימפּעריע (איצט כמעלניצקער געגנט, אוקראַיִנע).

מארקיש איז איינער פון די דריי העלדן, צוזאמען מיט די דיכטער אורי צבי גרינבערג און  מיילעך ראוויטש, פונעם ראמאן D'un pays sans amour (גראסע, אויגוסט 2011) פון זשיל ראזיע.

קאטעגאריע:יידישיסטן
קאטעגאריע:יידיש שפראך שרייבערס
קאטעגאריע:יידישע דיכטער
קאַטעגאָריע:דראמאטורגן
קאַטעגאָריע:סאוועטישע יידן
קאַטעגאָריע:וואהלינער יידן
פעלץ

**פעלץ** איז א ווארעמער שוץ אדער קליידונג, וואס מען לייגט ארויף אויפן מאנטל. א פעלצענער קלייד ווערט געמאכט פונעם פעלץ פון א בהמה.

קאטעגאריע:קליידונג
תחת

**טוכעס** (**תּחת**) איז די אנאטאמישער אונטערשטער טייל פונעם גוף, וויבאלד ביי מענטשן און רוב חיות געפינט זיך דאס ביי דער אנדערע זייט פונעם פארענט פון אונטן.

left|thumb|150px|סטאטוע

דער הויפט אויפטוה פון די אבר איז אז אנדערשט ווי אנדערע פיר פוסיגע בעלי חי ערלויבט דאס צו זיצן דעם מענטש אן לייגן די געוויכט אויף די פוס אגאנצן טאג. טאקע דערפאר עס דאס אויך רינדעכיג פיל מיט פעטענס, בדרך כלל האבן די פרויען מער פעטן'ס דארטן ווי די מענער, און ווייך מיט אסאך פלייש וואס דאס דינט א טובה פארן קערפער מען זאל קענען זיצען לאנגע שעות אן ווייטאג.

## אין קולטור 
אין רוב קולטורן איז אומאיידל צו רעדן דערפון ווייל דאס ווערט באטראכט אלס אן אינטימיער איבר וואס מען נוצט בלויז אפענערהייט אין א בית הכסא פריוואט. עס ווערט אויך איבעראל כמעט צוגעדעקט מיט א הויזן אדער אונטער הויזן. דאס אויפדעקן אין פובליק הייסט מונינג אויב ציעט מען אראפ איינעם די הויזן הייסט דאס וועדזשי און דאס איז בכוונה געווענליך יענעם צו פארשמען אדער צו פלירטען מיט יענעם.

## אידישקייט 
עס איז דא א באקאנטער אויסדרוק ווען איינער איז נישט איינשטימיג צו טוען וואס א צווייטער בעט "קוש אין תחת" אבער ס'איז א נישט איידעלע ווארט ביי די היימישע אידען.

## זעט אויך 
* פי הטבעת
* בית הכסא
* מונינג
ה'תקנ"ט

## קאלענדאר
## געשעענישן
* נאפאליאן באנאפארטע ווערט פיהרער אין פראנקרייך.

## געבוירן
## נפטר געווארן
ה'תרנ"ה

## קאלענדאר
## געשעענישן
* נאפאליאן באנאפארטע אנטלויפט פון עלבא אינזל.

## געבוירן
## נפטר געווארן
1930ער

:1933 - אדאלף היטלער ווערט קאנצלער אין דייטשלאנד
:1938 - קריסטאל נאכט.
:1939 - דער צווייטער וועלט קריג.
:1933 - ניו דיל פראגראם גייט ארויס.

*
ביבל

קליין|300x300פיקס
**ביבל** ווערט אנגערופן ביי די קריסטן סיי די תורה און טיילן פון תנ"ך אלס דער אלטער טעסטאמענט, און דער נייער טעסטאמענט .

קאַטעגאָריע:ביכער
קאַטעגאָריע:קריסטנטום
איציק פעפער

קליין|איציק פפר (משמאל) מיט אלברט איינשטיין (מרכז)

**איציק פֿעפֿער** הי"ד (10טן סעפטעמבער, 1900 - 12טן אױגוסט, 1952) איז געװען אַ שרײַבער און פּאָעט אין ראַטן־פֿאַרבאַנד. ער איז געבױרן געװאָרן לעבן קיִעװ אין דעם שטעטל שפּאָלע אין אוקראַיִנע, און האָט געשריבן אױף ייִדיש.

## װערק
* שפּענער, קיעוו 1922
* וועגן זיך און אזוינע ווי איך, קיעוו 1924
* פראסטע טריט, קיעוו 1925
* געפֿונענע פֿונקען, 1927
* יאַטן, כאַרקאָוו 1928
* בליִענדיקע מיסטן, כארקאוו 1929
* געוועטן, קיעוו 1930
* פאר גרויס און קליין, מינסק 1930
* פּלאַקאַטן אױף בראָנזע, מאקסקווע 1931
* פּלאַסטן, כארקאוו 1932
* געזאמלטע ווערק, עהרשטער באנד כארקאוו 1932
* געקליבנס, מאסקווע 1933
* לעבן זאל דאס לעבן, כארקאוו 1934
* לידער און פאעמעס, כארקאוו 1934
* מיט היינטיקע אויגן, כארקאוו 1934
* פיילן אויף מיילן, קיעוו 1935
* קראַפֿט, קיעוו 1936
* דס גאלדענע פיקסל, מאסקווע 1938
* יונגע צייטן, מאסקווע 1939
* צען מעשהלעך, קיעוו 1939
* גרויסע גרענעצן, קיעוו 1939
* וואונדערלאנד, קיעוו 1940
* אין א מזלדיקע שעה, קיעוו 1941
* מלחמה באַלאַן, מאסקווע 1943
* היימלאנד, ניו יארק 1944
* רויטארמייאיש, ניו יארק תשי"ד
* אַ שטײן צו אַ שטײן
* די שאטנס פון ווארשעווער געטא

## דרויסנדיקע פארבינדונגען
* פֿארווערטס

קאטעגאריע:יידישיסטן
קאטעגאריע:יידיש שפראך שרייבערס
קאטעגאריע:יידישע דיכטער
קאַטעגאָריע:סאוועטישע יידן
לעגאליטעט

**לעגאליטעט** מיינט אז עס אויסגעהאלטן לויטן געזעץ.

## אידישקייט
דינא דמלכותא דינא.

קאַטעגאָריע:געזעץ
לאנדווירטשאפט

א טראקטאר אויף א פֿארם|קליין
**לאנדווירדשאפט** אדער **אַגריקולטור** איז די אפגעבונג פון אקערן און פלאנצן די ערד, כדי מ'זאל האבן עסן און קליידער.

42% פון דער וועלטס ארבעטסקראפט ארבעטן אין לאנדווירטשאפט.
היינטיגע צייטן איז שייך צו לאנדווירטשאפט אויך וואקסן בלומען, מטריאלן פאר פאבריקאציע (ווי צוקער, עטאנאל און קראכמל), פיברעס (ווי באוול, וואל און זייד), בוימל, טאבאק און נאך.

לאנדווירטשאפט פירעכצן ווי באוואסערונג, גערעטעניש ראטאציע, באמיסטונג, פעסטיצידן און די  שטוביקונג פון בעלי חיים זענען אנטוויקלט געווארן שוין לאנג צוריק, אבער זיי האבן שטארק פראגרעסירט אין דעם לעצטן יארהונדערט.

## וועבלינקען 
*
צען מכות

די **צען מכות** באצייכנט א סעריע פון קאטאסטראפעס וואס האט לויט די תורה (אין ספר שמות) פאסירט אין די 13טע י"ה פארן ציילן אויף די מצרים.

## דם  
דם 
אלע וואסערן זענען געווארן בלוט, אבער פאר די אידן איז געווען וואסער, די אידן זענען געווארן זייער רייך, ווייל אויב א גוי האט באצאלט געלט האט ער געקענט באקומען וואסער. 

## צפרדע  
צפרדע 
ס'איז ארויסגעקומען א גרויסע פראש פון טייך נילוס, די מצריים האבן עס געשלאגן און ס'איז ארויס מער און מער פרעש. 

## כינים 
כינים 
די 3'טע מכה איז געווען כינים - לייז, 
די לייז זענען געקראכן אויף די גאנצע קערפער, עס האט זייער שטארק געקראצט. 

## ערוב 
ערוב 
עס זענען געקומען ווילדע חיות פון וואלד, און האבן אויפגעגעסן די מצריים, 
די אידישע קינדער האבן זיך געקענט שפילן מיט די חיות. 

## דבר 
דבר 
די מצריים האבן געוויינט אז זייערע בהמות זענען אויסגעשטארבן, 
די בהמות זענען געווען די עבודה זרה פון די מצריים. 

## שחין 
שחין 
משה רבינו האט ארויפגעווארפן אש צום הימל און ס'איז אראפגעפאלן שחין-בלאטערן. 

## ברד 
ברד 
ס'איז געפאלן האגעל אין מצרים, 
עס האט פארברענט די ביימער און אויך די מענטשן וואס זענען געווען אינדרויסן. 

## ארבה 
ארבה 
עס איז געקומען היישעריק איבער גאנץ לאנד מצרים, 
די היישעריקן האבן אויפגעגעסן אלע שפייז. 

## חושך 
חושך 
עס איז געווארן פינסטער אין גאנץ לאנד מצרים, אבער ביי די אידן איז געווען ליכטיג. 

## מכת בכורות 
מכת בכורות 
דער אייבערשטער האט איבערגעהיפט די אידישע הייזער, 
אבער ביי די גוי'אישע הייזער האט דער אייבערשטער אויסגע'הרג'ט אלע בכורים.

קאַטעגאָריע:ספר שמות
20סטער י"ה

דער **20סטער יארהונדערט** איז די צייט צווישן די יארן 1901 - 2000.

## געשעענישן 
* ערשטער וועלט קריג
* צווייטער וועלט קריג

## מענטשן 
### וועלט פירער 
* מוסטאפא קעמאל אטאטורק, טערקיי
* ווינסטאן טשערטשיל, פאראייניגטע קעניגרייך
* מארגארעט טאטשער, פאראייניגטע קעניגרייך
* שארל דע גאל, פראנקרייך
* וואצלאוו האוועל, טשעכיי
* דזשאווארהארלאל נעהרו, אינדיע
* לי קוואן יו, סינגאפור

### וויסנשאפטלער 
* אלבערט איינשטיין
* ניעלס באהר
* קורט געדעל
* ווערנער הייזנבערג
* אלען טורינג
* ליינוס פאלינג
* ערווין שרעדינגער
* דזשאן פאן נוימען
* ענריקא פערמי
* זיגמונד פרויד
* אנדריי ניקאלאעוויטש קאלמאגאראוו

*
קאַטעגאָריע:יארהונדערט
משמחי לב

**משמחי לב** איז דער נאמען פון א צדקה ארגאניזאציע אין ירושלים, וואס פארטיילט מיליאנען דאלער א יאר פאר עניי ארץ ישראל. דער גרינדער פון משמחי לב איז געווען ר' זלמן אשכנזי.

משמחי לב גיט היינט צו טאג די גרעסטע חלוקה אין  די ערב פסח טעג ווען עס ווערט אויסגעטיילט פאר טויזנטער אידן פון ארץ ישראל אויף פסח בשר ועוף ווי אויך וויין און קיאפאנס אין דעם שפייזקראם.  אויך ווערט אויסגעטיילט קרוב צו 40,000 פאר שיך פאר קינדער דאס איז אויסער די טשעקס וואס ווער אויסגעטיילט פאר אריבער 400 אלמנות אין ארץ ישראל און אריבער 100 אלמנות אין אמעריקא צו צוויי מאל א יאר.

ואויך געבן זיי אויס יערליך געלט פאר חתונות פון יתומים אין ארץ ישראל ווי יעדער יתום אדער יתומה באקומט צו שטייער אויף דער חתונה פון משמחי לב.

ווען ר' זלמן אשכנזי איז געגאנגן וואוינן תשל"ב אין ארץ ישראל כדי צו באדינען זיין זיידע ר' אלכסנד חיים אשכנזי האט ער נישט געקענט צו זען די דחקות פון זיינע חבירים אין כולל האט ער אנגעהויבן ארום צו גיין יעדע וואך נאך געלט צו קענען טיילן פאר זיינע חבירים אויף שבת און אזוי זייענדיג מוסיף והולך ביז ער איז שפעטער געקומען קיין אמעריקא ווי ער האט אויף דער עצה פון זיין רבין זיין קרוב דער סאטמארער רב בעל דברי יואל ווייטער אנגעהאלטן די צדקה וחסד ווי עס האט מיט די יארן ארויסגעוואקסן אלץ איינער פון די באקאנטסטע צדקה אימפעריעס.

אזוי איז עס אנגעגאנגען קרוב צו 40 יאר ביז בשנת תשע"א איז ר' זלמן קראנק געווארן אויף די ביטערע מעשה ביז ער איז נסתלק געוואר יום ב' אדר תשע"א.
די צדקה וחסד ארגאניזאציע איז זיך נאך מער צו וואקסן די לעצטע צייטן לאחר פטירתו ווי עס ווערט געפירט דורך זון ר' סענדר אשכנזי פון בארא פארק מיט זיין קרוב ר' בערל אשכנזי אב"ד מאגלניצא.

## װעבלינקען 
* וועבזייטל פון משמחי לב
ה'תקכ"ב

## קאלענדאר
## געשעענישן
## געבוירן
* ר' עקיבא איגר.

## נפטר געווארן
ה'תקצ"ח

## קאלענדאר
## געשעענישן
## געבוירן
## נפטר געווארן
* ר' עקיבא איגר.
עקיבא אייגער

קליין|250px|רבי עקיבא אייגער
הרב **עקיבא (גינז) אייגער** (א' חשוון ה'תקכ"ב, פרעשבורג – י"ג תשרי ה'תקצ"ח, פויזן), איז געווען א רב, ראש ישיבה, פוסק און א טיפער לערנער. זיינע מקורות אויף תלמוד מיטן נאמען גליון הש"ס זענען געדרוקט אין דעם "ווילנער תלמוד בבלי". אויך איז באוווסט זיין ספר תשובות ר' עקיבא איגר וואס מען לערנט היינט אין די ישיבות. ער האט א סך געקעמפט קעגן די משכילים און רעפארמער.

פון תקנ"א ביז תקע"ד איז ער געווען רב און אב"ד אין מארקיש פרידלאנד, מערב פרייסן, און פון תקע"ד ביז זיין פטירה אין תקצ"ח איז ער געווען רב און אב"ד אין פויזן.

## אפשטאם 
רבי עקיבא איז געבוירן אין יאר תקכ"ב צו זיין פאטער ר' משה גינז און זיין מוטער מרת גיטל אייגער, א טאכטער פון רבי עקיבא אייגער פון האלבערשטאט, דער מחבר פון *משנת רבי עקיבא*.

## משפחה 
ער האט חתונה געהאט מיט גליקכן, די טאכטער פון יצחק מרגליות, און זיין שווער האט אים געהאלטן אויף קעסט ביז ער איז פארארעמט געווארן. זיי האבן געהאט צוויי זין, אברהם (תקמ"א - תרי"ג) און שלמה (תקמ"ה - תרי"ב) רב פון קאליש און פויזן, און א טאכטער שרה'ל (תק"ן - י"ח אדר שני תקצ"ב), די ווייב בזיווג שני פונעם חתם סופר, רב אין פרעשבורג.

ווען זיין ווייב איז נפטר געווארן אין תקנ"ו, האט ער חתונה געהאט בזיווג שני מיט בריינדל, די טאכטער פון ר' יהושע הלוי פייוולמאן. זיי האבן געהאט א זון שמואל (תקע"ח - ??) פון מינסק.

## רעפערענצן 
קאטעגאריע:אחרונים
קאַטעגאָריע: רבני דייטשלאנד
קאַטעגאָריע:פוילישע רבנים
שלמה ריסקין

קליין
הרב **שלמה ריסקין** (געבוירן כ' אייר ה'ת"ש) איז דער רב פון אפרת זידלונג אין גוש עציון. ער האט עמיגרירט קיין ארץ ישראל צו גרינדן דעם התנחלות אלס יישוב הארץ, צוזאמען מיט זיין קהילה אין פיפט עוועניו שול וואו ער האט געדינט ברבנות דארטן און צוגערעדט זיין קהילה פון אנהענגער וואס זענען אלע ווי רוב פרעסטיזשפולע פראפעשענאלס ווי דאקטוירים בוכהאלטערס און אדוואקאטן וואס וואוינען איינגעטיילט אין ניו יארק און אין אפרת.

ער איז מאדערן ארטאדאקס און גלויבט שטארק אין פלוראליזם. אבער לגבי מדינת ישראל האלט ער אז עס דארף זיין אפיציעהל א יודישע לאנד.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן אין ברוקלין, ניו יארק. ער האט געלערנט אין ישיבה אוניווערזיטעהט און באקומען סמיכה פון הרב סאלאווייטשיק. ער איז דאן געווארן א לעהרער פאר תנ"ך און תלמוד אין די ישיבה און געדיהנט אלס רב אין די לינקאלן סקווער שוהל. אין 1975 האט ער געגרינדעט די מתיבתא אור תורה אין ריווערדעיל.

אין 1983 איז ער צוזאמען מיט זיין פאמיליע און 195 מיטגלידער פון זיין געמיינדע ארויף קיין ישראל צו גרינדן די שטעהטל אפרת אין גוש עציון וואו ער איז רב זינט איהר גרינדונג.

ער איז פארהייראט און האט פיער קינדער.

## אור תורה 
ער האט געגרינדעט די ארגאניזאציע אור תורה סטאון וואס נעמט אריין פארשידענע קערפערשאפטן, ווי:
* דרך אבות
* יד לאישה צו העלפן פרויען עגונות
* מדרשת לינדנבוים
* נווה חנה פאר מיידלעך
* נווה שמואל א ישיבה וואו מען לעהרנט אויך לימודי חול
* שיח יצחק

און נאך

## מיינונגען 
ער שטיצט שטארק גלייכע רעכטן פאר פרויען. ער האלט אז ס'איז נישטא קיין איסור לויט די הלכה אויפצוגעהבן די שטחים.

ער פיהרט אהן אן ארגאניזאציע וואס באשעפטיהגט זיך אין די צוזאמען-ארבעט און פארשטענדעניש פון יודן מיט קריסטן.

## ספרים 
ער האט ארויסגעגעהבן פילע ביכער און ספרים אין ענגליש און אין העברעאיש

* אור תורה, פיער בענדער על התורה
* די נייע פסח הגדה, אין ענגליש
* יד לאשה
* ציוני דרך
* שיח שלחן, א זמירות (בענטשער) פאר שבת, יו"ט און ספעציעהלע געלעהגנהייטן

## וועב לינקען 
* איבער עהם ביי די אור תורה וועב זייטל http://ots.org.il/about/about-rabbi-shlomo-riskin/
* http://www.urimpublications.com/Merchant2/merchant.mv?Screen=CTGY&Store_Code=UP&Category_Code=RISKIN 
* זיינע הלכה'דיגע ארטיקלען ביי רמבי"ש http://www.rambish.org.il/results.asp?SearchFunction=find&SearchCode=F2_WAU&SearchRequest=1065
* ארטיקלען ביי רמב"י http://aleph.nli.org.il/F/CBKBQ3N1KFPYY8VUYRSK2JBHK3N35BQMMTUEL3NY4MD36STT8L-20240?func=find-c&con_lng=heb&local_base=rmb01&ccl_term=WAU%3D%D7%A8%D7%99%D7%A1%D7%A7%D7%99%D7%9F+%D7%A9%D7%9C%D7%9E%D7%94&adjacent=N&pds_handle=GUEST
* א באשרייבונג איבער עהם אין מוסף שבת פון מקור ראשון http://musaf-shabbat.com/2012/03/25/%D7%90%D7%91%D7%99%D7%A0%D7%95-%D7%A9%D7%91%D7%A9%D7%9E%D7%99%D7%9D-%D7%95%D7%91%D7%90%D7%A8%D7%A5-%D7%99%D7%A6%D7%97%D7%A7-%D7%A7%D7%A8%D7%90%D7%95%D7%A1/

קאטעגאריע:מתנחלים
קאטעגאריע:רבנים אין ישראל
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
קאטעגאריע:מענטשן פון ניו יארק
קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:מחברי ספרים
בוענאס איירעס

**בוענאָס־אײַרעס** איז די גרעסטע שטאט און הויפטשטאט פון ארגענטינע, מיט 2.7 מיליאָן אײַנוווינער. 

די שטאט איז געגרינדעט ה'רצ"ו (1536). אין די 1920ער האבן פיל אייראפייער אהין אימיגרירט (פון זיי: איטאליאנער, דייטשן, יידן, אזיענער און אראבער), דאס איז די אורזאך פון די פארשידנקייט אין דער היינטיקער באפעלקערונג.

היינט וווינען דארט ארום 250,000 יידן.

## בילדונג 
דער אוניווערסיטעט פון בוענאס איירעס, איינער פון די שפיץ לערנען אנשטאלטן אין דרום אמעריקע, האט פראדוציער פינף נאבעל פריז געווינער. 

## קולטור 
### ארכיטעקטור 
אין 1919 האט מען אנגעהויבן בויען דעם באראלא פאלאץ, וואס איז דעמאלסט געווען די העכסטע געביידע אין דרום אמעריקע, און איז געווען דער ערשטער וואלקן קראצער אין ארגענטינע געבויט מיט בעטאן (1919–1923). אין דער געביידע האט מען געשטעלט 9 ליפטן, מיט א 20-מעטער הויך פֿירהויז מיט מאלערייען אינעם סאפיט און לאטיינישע פֿראזעס אמבאסירט אין גילדענע בוכשטאבן. אינדערהייך (110מ) האט מען געשטעלט 300,000-קאנדעלא שיינטורעם, כדי מ׳זאל קענען זען די געביידע אפילו פון אורוגוויי.

## זעט אויך
## רעפערענצן
* ידיעות פֿון בוענאָס־אײַרעס, פארווערטס, יולי 2015

קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין דרום אמעריקע
קאַטעגאָריע:בוענאס איירעס
ד'תתקס"ד

## קאלענדאר
## געשעענישן
* דער פערטער קרייצוגלער האט זיך געענדיקט.

## געבוירן 
## נפטר געווארן
כ' טבת - רבינו משה בן מימן רמב"ם
אלטער בחור

אן **אלטער בחור** איז אן עלטערער אומפארהייראטער מאנספערזאן, וואס עס געלונגט איהם נישט צו טרעפן א שידוך, אדער פון אנדערע סיבות.

## אידישקייט
בן עזאי איז יא געווארן ערלויבט פון גאט נישט חתונה האבן מיט א פרוי.

ביי חסידים, ווי נאר מ'גרייכט די צוואנציג יאר ווערט מען אפגעזיגלט פאר אן "אלטן בחור", ביי די אנדערע קרייזן איז עס א ביסל עלטער, בערך 23 - 25.

קאַטעגאָריע:חתונה