open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
קארליק-פלאנעט

א **קארליק-פלאנעט**, ווערט דעפֿניריט פֿונעם אינטערנאציאנאלן אסטראנאמישן פאריין (IAU), אלס א הימלישער קערפער וואס ארביטירט ארום דער זון וואס איז גענוג מאסיוו צו ווערן פֿאררונדיגט פֿון זײַן אייגענער גראוויטאציע אבער וואס קעננישט אפראמען זײַן געגנט פֿון קליינע פלאנעטישע קערפער און איז אויך נישט קיין נאטירלעכן סאטעליט.

דער טערמין  *קארליק-פלאנעט*  איז געווארן אדאפטירט אין 2006 אין דער קלאסיפֿיקאציע פֿון קערפער וואס ארביטירן די זון.לויט דער דאזיגער קלאסיפֿיקאציע אזעלכע קערפער וואס זענען אזוי גרויס אפצוראמען דעם געגנט פֿון זײַער ארביט רופֿט מען *פלאנעטן*, און די וואס זענען אזוי קליין אז זיי זענען נישט פֿאררונדיגט רופֿט מען * קליינע זונסיסטעם קערפערס*. די קארליק פלאנעטן זענען אינצווישן; טייל אסטראנאמען זאגן אויף זיי אז “כאטש עס קוקט אויס ווי א פלאנעט, איז עס אבער נישט קיין פלאנעט.” 
[קליין|200px|[צערעס געזען פונעם האבל קאסמאס טעלעסקאפ.]]

היינט צוטאגס זענען דא נאר דריי קארליק פלאנעטן – צערעס, פלוטאן און  עריס – אבער מען קלערט אז ס'איז דא לכה"פ נאך 42 אביעקטן אין דער זון-סיסטעם געהערן אין דער קאטעגאריע. למשל, קלערט מען אז 012 VP113 איז א קארליק-פלאנעט.

## רעפערענצן 
*
זיבן יעריגער קריג

דער **זיבן יעריגער קריג** (1756-1763) איז געווען א גרויסער קריג צווישן פרייסן און דעם פאראייניגטן קעניגרייך פון איין זייט און עסטרייך, פראנקרייך, רוסלאנד, שוועדן און זאקסאניע פון דער צווייטער זייט. די פעלקער האבן זיך צעשלאגן איינס מיט אנאנד סיי אין אייראפע און סיי אין די קאלאניעס. במשך די זיבן יאר זענן געהרגעט געווארן פון 900,000 ביז 1,400,00 מענטשן.

די מלחמה האט זיך אנגעהויבן דעם 17טן מײ 1756, ווען בריטאניע האט דערקלערט מלחמה קעגן פראנקרייך נאך קאנפליקטן אין צפון אמעריקע  דער קריג האט אויסגעבראכן ווען פרידריך דער גרויסער פון פרייסן האט זיך ארײַנגעריסן אין זאקסאניע.

בשעת דער מלחמה האט פרייסן געקעמפט דער הויפט עסטרייך, רוסלאנד און שוועדן בשעת בריטאן געקעמפט קעגן פראנקרייך. די מלחמה האט זיך געענדיקט דעם 10טן פעברואר 1763 מיט א בריטיש-פּרייסישן נצחון.

נאכן קריג איז געווארן א סוף צו פראנקרייך'ס פאזיציע אלס א גרויסער קאלאנינאלער מעכט אינעם קאנטינענט אמעריקע, און עס איז אויך געבליבן שוואך אין אייראפע ביז דער פראנצויזישער רעוואלוציע.
קאַטעגאָריע:מלחמות
קאַטעגאָריע:היסטאריע פון אייראפע
טשעכאסלאוואקיי

קליין|400px|טשעכאסלאוואקיי 1969-90
**טשעכאָסלאָוואקײַ** אדער **טשעכאָסלאָוואקיע** (טשעכיש און סלאוואקיש: *Československo*; נאך 1990: *Česko-Slovensko*) איז געווען א סאווערענער שטאט אין צענטראל אייראפע פֿון אקטאבער 1918 (ביים פראקלאמירן איר אומאפהענגיקייט פון דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע) ביז 1992 (מיט א גלות רעגירונג אין דער צווייטער וועלט מלחמה פעריאד). אום 1 יאנואר, 1993, האט טשעכאסלאוואקיי צעשפאלטן פֿרידלעך אויף **טשעכיי **און** סלאוואקיי**.

**טשעכאסלאוואקיי** איז געווען א צוזאמשטעל פון עטלעכע לענדער נאכן ערשטן וועלט קריג ווען מען האט איבערגעטוישט די מאפע פון אייראפע איז געווארן פון די לענדער בעהמען און מעהרן און דער סודעטן געביט און אויבערלאנד אונגארן און נאך שטחים פון דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע, פארמירט א ניי לאנד וואס האט געהייסן טשעכסלאוואקיי.

דער לעצטער פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי איז געווען וואצלאוו האוועל.

## גרונטיקע אינפארמאציעס 
**שטאַט**:
* 1918–1938: א דעמאקראטישע רעפובליק
* 1938–1939: נאכן אנעקסירן פֿון סודעטנלאנד דורך דייטשלאנד אין 1938 געווארן א שטאַט מיט לויזע פארבינדונגען צווישן טשעכישע, סלאוואקישע און רוטענישע טיילן. א גרויסער פאס פון דרום סלאוואקיי און רוטעניע האט אונגארן אנעקסירט, און פוילן האט גענומען די זאאלזי ראיאן.
* 1939–1945: צעשפאלטן למעשה אויף פראטעקטאראט פון בעהמען און מעהרן און די סלאוואקישע רעפובליק. *לעגאליש* איז טשעכאסלאוואקיי נאך געווען א לאנד מיט א גלות רעגערונג אין לאנדאן געשטיצט פון די מערב אליאירטער, נאך דער דייטשער אינוואזיע פון רוסלאנד אויך אנערקענט פון דעם סאוויעטן פארבאנד.
* 1945–1948: א לאנד רעגירט מיט א קאאליציע ווען קאמוניסטישע מיניסטארן (כולל דעם פרעמיער מיניסטער און דעם אינערן מיניסטער) שפילן הויפט ראלעס
* 1948–1989: א קאמוניסטיש לאנד מיט א פלאנירטער עקאנאמיע (פֿון 1960 אפֿיציעל א סאציאלישטישע רעפובליק):
** 1969–1990: א פֿעדעראלישע רעפובליק באשטייענדיג פֿון דער *טשעכישער סאציאליסטישער רעפובליק* און דער *סלאוואקישער סאציאליסטישער רעפובליק*;
* 1990––1992: א פֿעדעראלע דעמאקראטישע רעפובליק באשטייענדיג פֿון דער *טשעכישער רעפובליק* און דער *סלאוואקישער רעפובליק*

**ארומיגע לענדער**: דייטשלאנד (1945–1990: מערב דייטשלאנד און מזרח דייטשלאנד), פוילן, פֿון 1945 סאוויעטן פארבאנד (1992: אוקריינע), רומעניע (ביז 1939), אונגארן, עסטרייך
קליין|400px|טשעכאסלאוואקיי 1920-38, טאפאגראפֿיש

## ספארט 
עמיל זאטאפעק האט געווינען פיר גאלדענע מעדאלן אין אטלעטיק ביי דער אלימפיאדע, און ווערט גערעכנט איינער פון די בעסטער אטלעטן פון אלע צייטן.

## רעפערענצן
*
כעמישער בונד

א **כעמישער בונד** איז דער פֿיזיקאלישער פראצעס מיט וואס ס'ווערט געשאפֿט אן אטראקציע צווישן אטאמען און מאלעקולן, דורך וואס כעמישע פארבינדונגען זענען סטאביל.

קאַטעגאָריע:כעמישע פארבינדונגען
אוראנוס

דער **אוראַנוס** (ענגליש: *Uranus*; סימבאל: ) אדער **אוראַן** איז דער זיבעטער פלאנעט פֿון דער זון און דער דריטער גרעסטער און פערטער מאסיווסטער פלאנעט אין דער זון סיסטעם.  אוראנוס איז געווען דער ערשטער פלאנעט וואס מ'האט אנטדעקט אין מאדערנע צײַטן. כאטש מען קען אים  זען מיט די אויגן אזוי ווי די פינף  לאנג-באוואוסטע פלאנעטן, די אוראלטע אסטראנאמען האבן נישט געכאפט אז ער איז א פלאנעט צוליב זיין פינסטערקייט. סיר ווילאם הירשל האט געמאלדן די אנטדעקונג דעם 13טן מערץ, 1781, דאס ערשטע מאל וואס מ'האט אנטדעקט א פלאנעט דורך א טעלעסקאפ.

## רעפערענצן
ב' כסלו

דער צווייטער טאג פונעם ניינטן חודש

די טעג ווען ב' כסלו קען געפאלן זענען:

## יארצייטן 
* ה'ת"ש - הרב נחום וויידנפעלד הי"ד, אב"ד דאמבראווע, מחבר פון שו"ת "חזון נחום"
* ה'תש"ך - רבי עקיבא סופר פון פרעשבורג, מחבר פון "דעת סופר"
* ה'תשכ"ג - הרב אהרן קאטלער, גרינדער פון  דער לייקוואודער ישיבה אין די פאראייניגטע שטאטן
דאראג

**דאראג** איז א שטעטל און אונגארן, נישט ווייט פון דער גרענעץ מיט סלאוואקיי, מיט א באפֿעלקערונג פון 13,132.

רבי שמואל פרענקיל איז געווען רב אין דאראג. 

היינט באטרעט דעם נאמען זיין אייניקל רבי ישראל משה ראזנפעלד, וואס האט א גרויס חסידות אין ארץ ישראל מיט מוסדות און כוללים.

אויך איז דא א דאראגער רב, ר' אברהם לויפער אין אמעריקע.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין אונגארן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
ד' כסלו

דער פֿערטער טאג פונעם ניינטן חודש
## יארצייטן 
* ה'תרל"ח - הרב יעקב דוד קאליש, דער ערשטער אמשינאווער רבי (געב' ה'תקע"ד)
ג' כסלו

דער דריטער טאג פונעם ניינטן חודש
## היסטארישע געשעענישן 
* ה'תס"ג – מאסיווע פייער און אויפרייס אין לעמבערג, קאסט דאס לעבנס פון 36 אידן. דער פני יהושע, ווערט וואונדערליך געראטעוועט.

## יארצייטן 
* ה'תרמ"ז - רבי אברהם יהושע העשיל טווערסקי פון סקווירא
* ה'תש"ג - רבי חיים יהושע האלבערשטאם פון באבאוו
ה' כסלו

דער פֿינפֿטער טאג פונעם ניינטן חודש
## יארצייטן 
* ה'שצ"ב - רבי שמואל אליעזר הלוי איידלס - דער מהרש"א
* ה'תרל"ד – רבי אשר אנשיל יונגרייז, רב פון טשענגער, און מחבר פון ״מנוחת אשר״ (געב׳  ה'תקס"ו)
* ה'ת"ש - רבי ברוך בער לייבאוויץ, ראש ישיבה אין קאמעניץ, מחבר פון "ברכת שמואל"
ז' כסלו

דער זיבעטער טאג פונעם ניינטן חודש

## געשעענישן
* ה'תרע"ט - די ערשטע וועלט מלחמה האט געענדיגט אזייגער 11:11

## יארצייטן 
* ה'תקע"ג - הרב דוד זינצהיים פון שטראסבורג, מחבר פון *יד דוד*
* ה'תשי"ב - רבי יעקב משה חרל"פ
* ה'תשמ"ד - הרב שלמה בנימין אשלג
ו' כסלו

דער זעקסטער טאג פונעם ניינטן חודש
## יארצייטן 
* ה'תר"ה - רבי יעקב שיק, מחבר פון "משכנות יעקב"
* ה'תשי"ח - רבי מיכאל בער ווייסמאנדל, עסקן צו ראטעווען יידן פון חורבן אייראפע און מחבר פון "מן המצר" (געב' ה'תרס"ד)
* ה'תשל"ד - דוד בן גוריון דער ערשטער פרעמיער מיניסטער פון מדינת ישראל (געב' ה'תרמ"ז)
גלאז

**גלאז** איז א הארטער, קרישלדיגער, דורכזיכטיגער סאליד וואס מען ניצט אין שויבן, שפיגלען, ברילן, פֿלעשער און נאך.
גלאז ווערט געמאכט פון זאמד, אדער בעסער געזאגט, פון סיליקא, וואס מען הייצט ביז ער ווערט פליסיק, און דערנאך טוט מען אפקילן גאנץ גיך.
ווען ער איז א ביסל ווייך קען מאכן דעם אין נארוועלכער פארעם מען וויל.

מען קען פארשטערקערן גלאז מיט דראטן אדער לאמינאציע.

פאר אינזאלאציע ניצט מען אפט גלאז פיברע מאטעריאל.

פיזיש איז גלאז אן איבערגעקילטע פליסיקייט.

שוין אין אוראלטע צייטן האט מען געניצט גלאז. ווען מען האט פארברענט זאמען האט זיך דאס אש צוזאמגעשטעלט מיט זאמד ביי א הוכן טעמפעראטור און פון דעם איז געווארן סיליקאט גלאז וואס אנטהאלט  60% SiO2. אז מען לייגט צו קאליום דיאקסיד K2O באקומט מען דורכזיכטיגן גלאז. מענטשן האבן געניצט דעם גלאז צו שאפן צירינג און קליינע פלעשלעך.

קאַטעגאָריע:מאטעריאלן
אברהם יהושע העשיל טווערסקי

הר"ר **אברהם יהושע העשיל טווערסקי** (כ"ד אדר ה'תרנ"ה - י' תשרי ה'תשמ"ט) איז געווען מאכניווקער רבי זיבעציג יאר, פֿון ה'תרע"ז ביז ה'תשמ"ח. ער איז געווען א זון פונעם ערשטן מאכניווקער רבי'ן, הר"ר יוסף מאיר טווערסקי.

במשך א לענגערער צייט אין ראטן פארבאנד האט ער מרביץ תורה געווען און פארשפרייט חסידות אקעגן דעם רצון פון די קאמוניסטישע אויטאריטעטן. אין תרצ"ב האט ער זיך געצויקן אין מאסקווע. שפעטער האט ער געוואוניט אין טאשקענט. נאכן צווייטן וועלט קריג האט די סאוועטישע רעגירונג אים געבעטן צו דינען אלס הויפט רב פון דער סאוועטן פארבאנד. ער האט אבער אפגעזאגט דעם אמט, ווייל ער האט נישט געוואלט זיך פירן לויט זייערע דעות. פאר דעם האט מען אים פארטריבן אין סיביר.

אין תשכ"ה האט מען אים ערלויבט צו פארלאזן דעם סאוועטן פארבאנד און ער האט געוואנדערט קיין בני ברק, ישראל.

אין בני ברק האט ער אויפגיבויט פון פריש זיין הויף. אויכעט האט ער געבויט א ישיבה פאר זיין טאטנס נאמען, רבי יוסף מאיר פון מאכניווקא און זיין שווער רבי דוד אהרן טווערסקי פון זשאריק. 

נאך זיין פטירה איז אויפגענומען געווארן אלס רבי, זיין שוועסטערס אן אייניקל רבי יושע'לע רוקח.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:רוסישע אדמורי"ם
קאטעגאריע:סקווירא
אברהם יהושע
אברהם יהושע
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
זשאואנא ענזשל

left|thumb|200px|זשאואנא ענזשל
**זשאָואַנאַ ענזשל** (ענגליש: *Joanna Angel*; געבוירן **זשאָואַנאַ מאָסטאָוו** דעם 25סטן דעצעמבער 1980) איז אן אמעריקאנער אלטערנאטיווע פארנאגראפיע  און גענעראלע אקטריסע, און א רעזשיסארין און שרייבערין פון פילמען פאר דערוואקסענע.

זי איז געבוירן געווארן אין באסטאן מאסאטשוסעטס, צו א יידישער מאמע און א גוישן טאטען, זי איז אויפגעצויגן געווארן אין א ארטאדאקסישן הויז אין ניו דזשערסי. היינט צו טאג וואוינט זי אין לאס אנדזשעלעס, און זי קומט א סך אין וויליאמסבורג נעבן דער יידישער געגנט אין ניו יארק.

זי איז זייער באוואוסט מיט אירע וועגן ווי אזוי זי רעדט פריי פון אלערליי באהאלטענע עניני צניעות, זי איז איינע פון די אויסגערופענע מאדעלן וואס רעדן דערפון.

## וועבלינקען 
* אפיציעלע וועבזייטל 

קאַטעגאָריע:מאדעלקעס
קאַטעגאָריע:פארנאגראפישע פילם אקטיארן
ח' כסלו

דער אכטער טאג פונעם ניינטן חודש. די טעג ווען א' כסלו קען געפאלן זענען:

## געשעענישן
*  - יהויקים האט פארברענט מגילת איכה וואס ברוך בן נריה האט געשריבן.
* ה'תשמ"ז - אלי וויזל באקומט די נאבעל פריז פֿאר שלום.

## געבוירן 
* ה'תשכ"ב - אהרן מנחם מענדל טווערסקי, זון פון סקווערער רבי׳ן

## יארצייטן 
* ה'תכ"ט - רבי משה בן יצחק, מחבר פון "מהדורא בתרא" פון מהרש"א
* ה'תרל"ב - רבי אהרן פון טשערנאבילֿ
* ה'תש"ב - רבי פינחס דוד הלוי הורוויץ פון באסטאן
* ה'תש"ג - רבי דוד בארנשטיין פון סאכאטשאוו (געב' ה'תרל"ו)
קינגס קראס באן סטאנציע

ממוזער|300px|קינגס קראס
**קינגס קראס באן סטאנציע** איז א הויפט באן וואקזאל, געעפֿנט אין 1852. זי געפינט זיך אין צענטראל לאנדאן, אויף דער יוסטאן גאס אין דער לאנדאנער בארא פון קאמדן. לעבן דער סטאנציע צו מערב איז סט פאנקראס באן סטאנציע, און די צוויי סטאנציעס טיילן זיך מיט דער קינגס קראס סט פאנקראס אונטערגרונט סטאנציע פון דער לאנדאנער אונטערגרונט.

די סטאנציע איז דער דרומדיגער טערמינוס (סוף-סטאנציע) פון דער מזרח ברעג הויפטליניע פון לאנדאן אין די שטעט לידז,  האל, ניוקאסטל און סקאטלאנד; דער היינטיקער אפעראטאר פון די ליניעס איז לאנדאן צפון מזרחדיקע אייזנבאן. אנדערע ווייט־דיסטאנץ אפערירער זענען האל באנען און גראנד צענטראל. די סטאנציע באדינט אויך די צופֿארער ליניעס קיין הארטפארדשיר, אפערירט דורך גרויס נארדערן.

לעבן קינגס קראס סטאנציע געפינט זיך סט פאנקראס אינטערנאציאנאל, די לאנדאנער סוף־סטאנציע פאר אייראסטאר באדינונגען קיין קאנטינענטאלער אייראפע. אונטער ביידע הויפטליניע סטאנציעס איז קינגס קראס סט פאנקראס אונטערגרונט סטאנציע אויף דער לאנדאנער אונטערגרונט; צוזאמען זענען זיי איינער פון דעם לאנד׳ס גרעסטע טראנספארט קנופן.

## קינגס קראס סטאנציע אין קולטור און ליטעראטור 
### הארי פאטער 
קליין|לינקס|250px|פעראן &frac34;9
אין די "הארי פאטער" ביכער, איז קינגס קראס סטאנציע באשרייבט אלס די אראפגיין סטאנציע פון דער האגווארץ עקספרעס באן וואס גייט פון "פעראן &frac34;9" (נייַן און דריי פֿערטל), וואס מען קען דערגרייכן דורך לויפן צו א סטויפע וואס איזאלירט צווישן פעראנען 9 און 10.

היינט, איז דא אן אויסהענגל אין דער סטאנציע אויף דער וואנט וואס איזאלירט צווישן די פארשידענע געבויען פון פעראנען 9 און 10, "פעראן &frac34;9", און זינט 2005 איז עס דא א באגאזשן וואגן מיט נאר א הינטערטייל, מיטן פֿאָדערטייל באהאלטן אין דער וואנט.

## באדינונגען 
די סטאנציע האט באדינונגען אויף צווישנשטעט רוטעס קיין מזרח ענגלאנד, יארקשיר, צפון-מזרח ענגלאנד און מזרחדיקן און צפונדיקן סקאטלאנד, וואס פארבונדט צו הויפט שטעט און שטעטלעך ווי קעמברידזש, פיטערבארא, האַל, דאנקאסטער, לידז, יארק, סונדערלאנד, ניוקאסל, עדינבורג, גלאזגא, בראדפארד, אבערדין און אינווערנעס. זייט יוני 2018, די הויפט רוטעס זענען אונטער רעגירונגס קאנטראל, וואס האט זיי איבערגענומען פון סטיידזשקאטד און ווירדזשין.

### רוטעס
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:לאנדאנער וואקזאלן
קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
בעלגראד

250px

**בעלגראד** (),  איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט אין סערביע. די שטאט ליגט  בײַם צוזאמענמפֿליס פֿון די סאווא און דוניי טייכן אין צפון-צענטראל סערביע. מיט א באפֿעלקערונג פֿון מער ווי 1.9 מיליאן  (2008 שאצונג), איז בעלגראד די פֿערטע גרעסטע שטאט אין דרום-מזרח אייראפע, נאך איסטאנבול, אטען, און בוקארעשט.

קאַטעגאָריע:סערביע
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אייראפע
סערביש

**סערביש** () איז א דרום-סלאווישע שפראך, וואס ווערט גערעדט אין עטליכע לענדער פון געוועזענעם יוגאסלאוויע, מערסטנס אין סערביע, באסניע און הערצעגאווינע, מאנטענעגרא, סערבן אין קראאטיע, און צווישן אויסלענדישע סערבן. זי ווערט גערעכנט פון די אפיציעלע שפראכן פון סערביע, באסניע און הערצעגאווינע, מאנטענעגרא, קאסאווא, קראאטיע, רומעניע, רעפובליק פון מאקעדאניע און אונגארן.

סערביש איז פון ​​די איינצלנע ביישפילן פון א שפראך וואס נוצט צוויי שרייבן מעטאדן אין דער זעלבער צייט. צוויי אלפאבעט סיסטעמען, לאטיין און סיריליש (אדער קיריליש), ווערן גענוצט צו שרייבן די שפראך און זענען פארשפרייט אין סערביע אין אלע לעבנס-געביטן, און רוב סערבן באהערשן ביידע.
ארבע אמהות

די **ארבע אמהות** זענען שרה, רבקה, רחל און לאה.
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין דער תורה
יהודה הורוויץ

הרב **יהודה (יודאלע) הורוויץ** (י"ח אלול ה'תרס"ה, וויזשניץ - י"א סיון ה'תשמ"ט, לאנדאן) איז געווען דער דזשיקאווער רבי,  וואס האט געוואוינט בסוף ימיו אין לאנדאן, ענגלאנד.

## ביאגראפיע
יהודה הורוויץ איז געבוירן אין וויזשניץ י"ח אלול ה'תרס"ה צו זיין פאטער הר"ר אלטער יחזקאל אליהו הורוויץ, דער דזשיקאווער רבי, און זיין מאמע, חוה האגער, א טאכטער פונעם אהבת ישראל פון וויזשניץ. ער איז געווען א תלמיד אין נגלה פון הר"ר מאיר אריק, דער טארנער רב, ביי וועמען ער האט געלערנט פינף יאר. ער האט חתונה געהאט מיט מרים, א טאכטער פון זיין פֿעטער הר"ר חיים מאיר האגער. 

ביי די צוואנציק יאר האט ער באקומען היתר הוראה פון הרב אברהם מענדל שטיינבערג, בראדער רב. אויך האט אים פארהערט זיין פעטער רבי חיים האגער פון אנטאניע. ער האט זיך געהאלטן אין פארבינדונג מיטן באיאנער רבי'ן, רבי משה פרידמאן.

אין תרצ"ז איז ער געווארן א דיין אין קלויזענבורג. 

ער האט אימיגרירט אין ארץ ישראל; פריער האט ער געוואוינט אין תל אביב און נאכהער אין ירושלים.

## רביסטיווע
כאטש די דזשיקאווער חסידים האבן אים געמוטשעט ער  זאל ווערן זייער רבי, האט ער נישט געוואלט פֿירן קיין רביסטיווע. נאר בסוף ימיו האט ער אנגעהויבן צו נעמען קוויטלעך. צוליב זיין קראנקייט האט ער געצויגן אין תשמ"ה קיין לאנדאן, וואו ער האט באקומען א נאמען אלס רבי. ער איז נפטר געווארן י"א סיון תשמ"ט און ער ליגט אינעם ענפילד בית עולם, וואו מען האט אויפגעשטעלט אן אוהל אויף זיין קבר. יעדער יאר אויף זיין יארצייט פֿארן טויזנטער יידן אויף זײַן ציון.

## ספרים
*גליוני מהר"י" אויף שולחן ערוך
*מחוקקי יהודה

זיין לעבנסגעשיכטע איז געשריבן אין *זכר צדיק לברכה* און *כבתה השלהבת*

## רעפערענצן
* **יצחק אלפסי**, *החסידות מדור לדור*, עמ' 275

## וועבלינקען
* קבר פֿון הר"ר יודאלע הורוויץ
* הגה״ק רבי יהודה הורביץ זצוק״ל אין דאס אידישע ווארט, נומער 284

הורוויץ, יהודה
קאטעגאריע:דזשיקאוו
ה'רע"ה

## געבוירן 
## נפטר געווארן
* הר"ר אברהם זכות (געב׳ ה׳רי״ב)

## קאלענדאר
ו' אדר א'

## געשעענישן
## געבוירן
* ה'תרמ"ו - הרב יחזקאל אבראמסקי, מחבר פונעם פירוש ״חזון יחזקאל״ אויף דער תוספתא (נפטר ה'תשל"ו)

## יארצייטן
## זעט אויך 
*ו' אדר

קאַטעגאָריע:אדר
ז' אדר א'

די טעג ווען ז' אדר א' קען געפאלן זענען:

## געשעענישן
## געבוירן
*  – משה רבנו
* ה'תרל"ד (פשוט יאר) - הרב משה קליערס, אב"ד טבריה (נפטר ה'תרצ"ד)

## יארצייטן
*  – משה רבנו
*  ה'תשנ"ה (אדר א') - הרב חיים יעקב גאלדוויכט, ראש ישיבה פון כרם ביבנה (געב' ה'תרפ"ה)
חיים דוד בערנהארד

רבי **חיים דוד בערנהארד** (תקל"ה - י"ט שבט, ה'תרי"ח) איז געווען א רבי אין פיעטרקאוו, קאנגרעס פוילן. די חסידים האבן אים גערופן "רבי דאקטאר" — ער איז געווען דער דאקטער פון אסאך פריצים און אדל-לייט און אויך דער דאקטאר אינעם יידישן שפיטאל אין פיעטרקאוו. ער איז געווען א תלמיד פון דעם חוזה פֿון לובלין, ר' דוד לעלאווער וואס האט אים געברענגט צו חסידות, דעם סבא קדישא פון ראדאשיץ און דעם תפארת שלמה.

## יונגע יארן 
חיים דוד איז געבוירן בערך אין יאר ה'תקל"ה אין זאלאשין, פיעטרקאוו גובערניע, צו זיין פאטער ישכר בער בערנהארד, א פשוטער ייד און א גייער. חסידים  דערציילן אז זײַנע עלטערן האבן יארן לאנג נישט געהאט קינדער, און חיים דוד איז געבוירן דורך א ברכה פונעם רבי'ן ר' מיילעך.

ווען ער איז געווארן עלטער איז ער געווארן געצויגן צו אן אסימילירטן דאקטער, און ער האט אליין שטודירט מעדיצין. ער האט חתונה געהאט מיט אן אסימילירטער יידישער פרוי, העלען. איין מאל זענען זיי געגאנגען שפאצירן אין די גאסן פון זשארנאוו און זיי האבן באמערקט אז אלע יידן לויפן אין שול אריין מיט גרויס ערנסטקייט. האבן זיי געפרעגט "וואס האט פאסירט?" האט עמעצער זיי געענטפערט: "איר ווייסט נישט אז יעצט איז חודש אלול? מען לויפט אין שול הערן התעוררות ווערטער פונעם רב".

דאס פאר-פאלק האבן זיך דערנענטערט צום שוועל פון דער שול צו הערן. מען האט זיי באקאנט געמאכט אז פאר ווייבער איז דא א באזונדערע ווייבער־שול. בלית ברירה האבן זיי זיך צעשיידט און זי איז ארויף אין דער ווייבער־שול.

די ווארימע דרשה האט געמאכט א שטארקן איינדרוק אויף אים, זיך דערמאנענדיג פון זיינע יונגע יארן, אזש ער האט אויסגעבראכן אין א געוויין.

א קורצע צייט דערנאך האבן זיי מחליט געווען צו תשובה טאן. אויף די עצה פון זיינע באקאנטע איז ער געפארן צום רבי'ן פון לובלין וואו ער איז געווארן מקושר צו איהם ביז זיין פטירה.

דער רבי פון לובלין האט אים געהייסן ווייטער אנצוגיין מיט זיין דאקטעריי פאך, אבער ער האט זיך פראבירט ארויסצודרייען פון צו גיין צו פריצים און גויים.

ווען ער פלעגט גיין צו א ייד היילן, פלעגט מען אים געבן א קוויטל מיטן נאמען און דער מאמע'ס נאמען ווי מען גיט פאר א רבי'ן.

נאך דער פטירה פון זיין רבי'ן איז ער איינגעגאנגען אויף די געבעטן פון טייל חסידים און איז געווארן א רבי. אבער ער איז נישט געגאנגען מיט די אנגענומענע חסיד'ישע מלבושים נאר ער האט ווייטער אנגעטון די דאקטארישע קליידער מיטן צילינדער.

ער האט געדאוונט אינעם "שארפֿע יינגעלייט" שטיבל אין פיעטרקאוו.

## רעפֿערענצן
*השתלשלות פון חסידות אין פוילן (טאבעלע)
*האדמו"ר הרופא

קאַטעגאָריע:פוילישע אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:יידישע דאקטוירים
מר בר רב אשי

**מר בר רב אשי**, איז געווען אן אמורא, דער זון פון רב אשי, און ער האט ממשיך געווען זיין פאטער'ס ארבעט מסדר זיין די גמרא פון תלמוד בבלי. אויף אים איז דא דער כלל "הלכה כמר ברב אשי" אז די הלכה בלייבט ווי אים חוץ בייי דריי זאכן מיכף שבועה אודיא וי"ג חוורי (חולין עו:). דער רי"ף אין מסכת סנהדרין (פרק זה בורר) ברענגט בשם רב האי גאון אז איבעראל וואו עס איז א מימרא פון מר רב אשי און עס שטייט נישט מפורש ארויס די הלכה איז נישט לויט אים, דעמאלטס איז דער כלל אז דער הלכה בלייבט לויט אים.

ער איז געווארן ראש ישיבה פון סורא (אין מתא מחסיא) אינעם יאר ד'רט"ו ביז זיין פטירה יום כיפור ד'רכ"ח 

אין עירובין (קב:) איז משמע אז מר בר רב אשי איז געווען א תלמיד פון רבא, מוז דאס זיין אן אנדער מר בר  רב אשי, ווייל רב אשי איז געבוירן דעם טאג פון רבא'ס פטירה. אבער תוספות אין עירובין זאגט אז די גירסא איז נישט רבא נאר אבא, אויב אזוי איז ער דער זעלבער מר בר רב אשי.

לויטן סדר הדורות אין דער מערכה פון "מר בר רב אשי" האלט ער אז עס זענען געווען צוויי מר ברב אשי'ס.

קאַטעגאָריע:אמוראים
צבי הירש אשכנזי

קליין|250px|דער חכם צבי 
רבי **צבי הירש בן יעקב אשכנזי** (ה'תט"ז - א' אייר ה'תע"ח), לעמבערג) איז געווען א רב און א פוסק, פון די גרעסטע גאונים אין זיין צייט. ער איז באקאנט מיט זיין ספר שו"ת **חכם צבי**.
ער איז געווען א אייניקל פון דעם גאון שער אפרים.

## יונגע יארן
דער "חכם צבי" איז געבוירן אין מעהרן אין תט"ז (1656) צו זיין פאטער, הרב יעקב ז"ק (=**ז**רע **ק**ודש). ער האט געלערנט ביי זיין זיידע, הרב אפרים הכהן (רב פון אלט אויבן, אונגארן) בעמח"ס שער אפרים. אלס בחור האט ער געוואנדערט אין סאלאניקי, דארט האט ער געלערנט צוויי יאר ביי הרב אליהו קאבא. נאכדעם איז ער צוריקגעקומען קיין אלט אויבן, וואו ער האט חתונה געהאט און עס איז זיי געבוירן א טאכטער. אין תמ"ו האט די עסטרייכער ארמיי אטאקירט אלט אויבן, און זיין ווייב און טאכטער זענען געהרגעט געווארן ווען זיין הויז האט געכאפט א שאס פון א קאנאן און איז איינגעפאלן. איידער די עסטרייכער האבן איינגענומען די שטאט, איז ער אנטלאפן קיין סאראיעווא. דארט האט מען אים אויפגענומען אלס שטאטס רב.

אין תמ"ט האט ער זיך געצויגן קיין בערלין און ער האט חתונה געהאט דארטן זיין זיווג שני שרה רבקה, די טאכטער פון הרב משולם זלמן מירלש ניימארק, אב"ד קהילות אה"ו. נאך דער חתונה האט ער געוואוינט 18 יאר אין  אלטאנע.

## זיין מלחמה קעגן כת שבתי צבי 
ער האט זיך שטארק דערקעגנט צו שבתי צבי. כאטש אין פאקט איז ער געווען א שטיק צייט נאך ש"ץ אבער ער האט גאר שטארק זיך געקריגט מיט אלע וואס האלטן פון ש"ץ, בעיקר איז זיין מלחמה געווען קעגן דעם נביא פון שבתי צבי, נחמיה חיוון. ער האט עס אנגערופן מלחמת נח"ש [נ'חמיה ח'יוון ש'ר"י], ער האט אים געלייגט אין חרם ער האט געשריבן פאר אלע קהילות פון אידן אז מען טאר מיט אים נישט האבן קיין משא ומתן, דאס האט זייער באנק געטון פאר די אידן אין אמסטערדאם ווען ער איז געווען דארטן רב, און זיי האבן אים זייער גע'רודפ'ט, מען האט גע'מסרט פאר דער רעגירונג. דער חכם צבי האט געקענט אויפווייזן פאר דער רעגירונג אז ער איז גערעכנט אבער עס וואלט דערפון ארויס געקומען א חילול השם דעריבער איז דער חכם צבי אנטלאפן פון דארט, אבער אלע וואס האבן אים געטשעפעט האבן געליטן שווערע שטראף ווי זיין זון פארציילט אין זיין ספר עדות ביעקב דמ"ח ע"ב.

ער איז געלאפן מיט זיין גאנצע הויזגעזינד קיין לעמבערג און דארט האט מען אים אויפגנומען פאר דער "רב המדינה פון לעמבערג, ער האט דארט געהאט אסאך כבוד, אפילו די שטאט הויפן האבן אים זייער מכבד געווען.

איינער פון זיינע זין איז רבי יעקב עמדין באקאנט אלס דער יעב"ץ.

דער יעב"ץ שרייבט  איך האב געהערט אז דער רמב"ן האט אין בית הכסא געליינט ביכער פון די חכמי אומות העולם, כדי ער זאל נישט טראכטן פון תורה, און אזוי איז אויך געווען דער מנהג פון מיין טאטן דער חכם צבי.

ער איז איז נסתלק געווארן אין יאר תע"ח דעם צווייטן טאג פון ראש חודש אייר.

**דער יעב"ץ שרייבט אויף זיין טאטן:**
אלע חכמים פון אונזער דור זאגן עדות אז מיין טאטע איז געווען א אוצר בלום פון דער תורה ער האט געקענט מקרא, משנה, ש"ס, אלעס איז געווען געוואנט אויף זיין מויל אויף אויסענווייניג (שו"ת שאילות יעב"ץ ח"א סי' כ"ד).

ער איז געווען באקאנט אין די טויערן פון חכמה, ער האט געקענט דעם גאנצן זוהר און קבלת האר"י הק' איז געווען זיין לערנען יעדן טאג, אבער דאס איז געווען פארהוילן און בצנעה (סידור יעב"ץ בהקדמה).

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אחרונים
קאַטעגאָריע:האלענדישע רבנים
טריפאלי

**טריפּאָלי** (אראביש: طرابلس טאַראַבולוס) איז די הױפּשטאָט פֿון ליביע. עס װױנען דאָרט 1.69 מיליאן מענטשן; די גרעסטע מערהײט פֿון די אײַנװױנערס זײַנען מוסולמענער. דאָס װאָרט "טריפּאָלי" הײַסט "דרײַ שטעט" אױף גריכיש .

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:ליביע
שטערן

א **שטערן** איז א מאסיווער, לײַכטנדיגער באל פֿון  פלאזמע. דער נענטסטער שטערן צו ערד איז די  זון, וואס איז דער מקור פון רוב ענערגיע אויף דער ערד. אנדערע שטערן קען מען זען  נאר בײַנאכט, ווען ס'איז נישט דא קײַן ליכט פון דער זון. א שטערן שײַנט צוליב טערמאָיאָדערישן צונויפשמעלץ אין זײַן תוך וואס לאזט אפ ענערגיע וואס גייט אדורך דעם שטערן און דאן שטראלט אין אויסנווייניגן וועלט-רוים. כמעט אלע עלעמענטן שווערער פון הידראגען און העליום ווערן באשאפֿן פֿון צונויפשמעלץ פראצעסן אין שטערן.

קאַטעגאָריע:אסטראנאמיע
מרדכי מנחם מענדל קאליש

**רבי מרדכי מנחם מענדל קאליש** (ה'תקע"ט - ט"ז סיון ה'תרכ"ח), באקאנט אלס דער **יונגער ווארקער רבי**, האט געפירט רביסטעווע אין ווארקע ניינצן יאר. ער איז אויך געווען באקאנט אלס "שותק", ער פלעג לאנג שווייגן און ווען ער האט שוין גערעדט איז עס געווען קורץ און שארף.

## לעבנסגעשיכטע
רבי מרדכי מנחם מענדל איז געבוירן אין זשאריק אין יאר ה'תקע"ט צו זיין פאטער רבי ישראל יצחק קאליש שפעטער באקאנט אלס "דער אלטער ווארקער רבי". און צו זיין מוטער מרת רחל א טאכטער פון הרב מאיר פון זשאריק. 

דורך אויס די הנהגה פון זיין פאטער האט ער געפירט א חבורה פון ספיציעלע בני עליה וועלכעהאט זיך גערופן די "לייב גווארדיע", אויף זיין אייגנארטיגע מהלך אין עבודת ה', צווישן די גווארדיע האט זיך געציילט רבי בעריש ביאלער, רבי יחיאל פון אלעקסאנדער, דער ישמח ישראל, און נאך.

נאכן הסתלקות פון זיין פאטער אחרון של פסח ה'תר"ט, רבי ישראל יצחק,  האבן די ווארקער חסידים אויפגענומען רבי שרגא פייוול דאנציגער פון גריצע אלס רבי, א האלב יאר שפעטער שמיני עצרת ה'תר"ט נאך דער פטירה פון רבי שרגא פייוויל איז רבי מרדכי מנחם מענדל אויפגענומען געווארן אלס ווארקער רבי. ער פלעגט פירן לאנגע טישן, אמאל זעקס שעה. ביי זיינע טישן זענען געקומען זעקס טויזנט חסידים.

דער יונגער ווארקער רבי איז געווען נאנט מיט זיין טאטע'ס ידיד דער קאצקער רבי.

נאך זיין פטירה זענען רוב חסידים אריבער צו זיין תלמיד רבי בעריש ביאלער. א טייל חסידים זענען געבליבן אין ווארקע ביי זיין זון רבי שמחה בונים פון ווארקע וואס האט שפעטער געוואוינט אין אטוואצק.

## הסתלקות 
רבי מרדכי מנחם מענדל איז נפטר געווארן אין ווארשע ט"ז סיון ה'תרכ"ח, און ער ליגט אין דעם ווארקער אוהל אין דעם גענשא בית החיים, דריטער גאס.

## פאמיליע 
רבי מרדכי מנחם מענדל האב געהייראט מרת חיה. זייערע קינדער:

* הרב **שמחה בונם קאליש** ( - כ"ב תמוז ה'תרכ"ב), פון אטוואצק.

* הרב **שמעון קאליש** ( - כ' תשרי ה'תרמ"ז), פון סקערנעוועץ.

* מרת **שרה העניא** די ווייב פון הרב **יעקב יהודה טענענבוים** פון נאדערזין

* מרת **יוטא** די ווייב פון הרב **נחמיה** פון ווארקע

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:פוילישע אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:ווארקא
יוסף באב"ד

ImageSize  = width:590 height:120
PlotArea   = width:570 height:25 left:5 bottom:60
TimeAxis   = orientation:horizontal
DateFormat = yyyy
Period     = from:3580 till:5780
AlignBars  = early
ScaleMajor = unit:year increment:200 start:3600
ScaleMinor  = unit:year increment:50 start:3600

Colors =
  id:turkiz    value:rgb(0,0.76,0.76)
  id:treaty    value:rgb(0.6,0.8,0.6)
  id:lightgrey value:rgb(0.6,0.8,0.4)
  id:darkgrey  value:rgb(0.6,0.8,0)
  id:Celadon  value:rgb(0.67,1,0.68)
  id:TeaGreen  value:rgb(0.81,0.94,0.75)

Define $hx = 15 # shift text above bar

PlotData =
  bar:Leaders color:blue width:20 align:right fontsize:s 
  from:3580 till:3800 color:treaty shift:(14,$hx) text:תוגוז
  from:3800 till:4000 color:turkiz shift:(16,$hx) text:םיאנת
  from:4000 till:4280 color:TeaGreen  shift:(15,$hx) text:םיארומא
   from:4280 till:4400 color:darkgrey shift:(19,$hx) text:םיארובס
   from:4400 till:4830 color:turkiz shift:(16,$hx) text:םינואג
   from:4830 till:5240 color:TeaGreen shift:(13,$hx) text:םינושאר
  from:5240 till:5770 color:treaty shift:(13,$hx) text:םינורחא

LineData =
  layer:front  # all lines in front of bars unless stated otherwise
  from:5561 till:5634 atpos:65  color:red    width:2 

Legend     = left:340  top:25 columnwidth:150

Colors =
 id:aaa value:red   legend:ד"באב_ףסוי_'ר

**רבי יוסף באב"ד** (כ"ד אלול ה'תקס"א - כ"ד אלול ה'תרל"ד), איז געווען א רב און פוסק אין גאליציע, און דער מחבר פונעם ספר "מנחת חינוך".

רבי יוסף איז געבוירן אין ה'תקס"א אין דער שטאט פשעווארסק, גאליציע צו זײַן פאטער ר' משה וואס איז געווען דער שטאט'ס רב. שוין יונגערהייט האט ער געוויזן שטארקע התמדה אין זײַן לערנען און זײַנע כשרונות. ווער איז געווען זײַן ערשטע ווײַב ווייס מען נישט; זײַן זיווג שני איז געווען די שוועסטער פון הר"ר חיים האלבערשטאם, דער צאנזער רב, מיט וועמען ער האט געלערט א לענגערע תקופה. נאך זײַן ווײַב'ס פטירה האט ער חתונה געהאט מיט דער טאכטער פֿון הר"ר דוד האגער פֿון זאבאלטוב.

ער איס געווען רב פון די שטעט הוסאקאוו, ברודשין, זבאריז, סניאטין און האראדענקע, און אין ה'תרי"ז (1857) האט מען אים ממנה געווען אב"ד אין טארנאפאל, וואו ער איז געבליבן אלס רב עד סוף ימיו.

רבי יוסף איז געווען זייער נאענט צו די גאליציאנער אדמורי"ם, און בעיקר צו זײַן שוואגער, רבי חיים פון צאנז, רבי נפתלי פון ראפשיץ, ורבי שמעון פון יעראסלאוו.

ער איז נפטר געווארן אום זײַן געבורטסטאג, כ"ד אלול ה'תרל"ד.

ער איז באקאנט פון זײַן חשוב'ן ספר "מנחת חינוך", א חיבור פון הלכה און חידושים אויפ'ן סדר פונעם "ספר החינוך". דער "מנחת חינוך" איז באוואוסט צויליב זײַן ספעציעלן סטיל, און איז איבערגעדרוקט געווארן אסאך מאל.

ער האט איבערגעלאזט זיבן קינדער. נאך זיין פטירה האט ממלא מקום געווען אין טארנאפאל זיין זון הרב שמעון באב"ד, וואס האט ארויסגעגעבן הגהות אויפן מנחת חינוך. נאך א זון , רבי משה. איז געווען רב אין סניאטין.

## וועבלינקען 
http://www.hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=50738&st=&pgnum=28

קאַטעגאָריע:גאליציאנער רבנים
קאַטעגאָריע:אחרונים
יע"ל קג"ם

**יע"ל קג"ם** איז ראשי תיבות:
***י**אוש שלא מדעת (ב"מ כב)
***ע**ד זומם (סנהדרין כז)
***ל**חי העומד מאליו (עירובין טו.) *אדער* **ל**מפרע הוא גובה (פסחים ל:), אדער ימי ל'ידה (תוספות נדה לז.)
***ק**ידושין שלא נמסרו לביאה (קידושין נא)
***ג**ילוי דעת בגיטין (גיטין לד)
***מ**ומר אוכל נבילות להכעיס (סנהדרין כז),

עס איז דא א כלל אז כאטש מען פסק'נט ווי רבא קעגן אביי, די הלכה בלייבט ווי אביי ביי די הלכות פון יע"ל קג"ם.
קאַטעגאָריע:גמרא
ח' אדר א'

## געשעענישן
## יארצייטן 
* ה'תש"ע (שנה פשוטה) - הרב מנחם פרוש, פון די מנהיגים פון אגודת ישראל

קאַטעגאָריע:אדר
מישעל אבאמא

[ממוזער|שמאל|מישעל און באראק אבאמא מיט דער קעניגין [עליזאבעט די צווייטע דעם 1טן אפריל 2009  אין באקינגהאם פאלאץ, לאנדאן]]
**מישעל אָבאַמאַ** איז אַן אדוואקאט און די פֿרױ פֿון באראק אבאמא. זי איז געבױרן געװאָרן דעם 17טן יאַנואַר 1964 אין שיקאגא, אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, און איז אויפֿגעװאקסן אין דעם "דרום זײַט" פֿון דער שטאָט; זי װאױנט נאָך דאָרט מיט איר פאמיליע. זי האָט באקומען איר באַקאלאַראַט בײַ פרינצטאן אוניװערסיטעט, אין ניו דזשערסי, און איר מאַגיסטיר אין געזעץ פֿון הארװארד אוניװערסיטעט. זי האָט צװײ קינדער מיט באַראַק.

אינמיטן איר מאן איז געלאפן פאר פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, ווען ער האט אנגעהויבן צו געווינען שטאט נאך שטאט, און זי איז געווען אויסער זיך פון צופרידנהייט, דאן האט זי געזאגט איר באקאנטע ארויסזאג: עס איז דאס ערשטע מאל וואס איך פריי זיך אז איך בין אן אמעריקאנער! דאס האט דערנאך געצויגן גרויס קריטיק פון דעם רעכטן פאליטישער לאגער אין אמעריקא, זייט דאן פרובירט זי נישט צו ציען צופיל אויפמערקזאמקייט.

אבאמא, מישעל
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:ערשטע דאמעס פון די פאראייניגטע שטאטן
ד'רכ"ח

אין יאר ד'ל"ט איז רבן יוחנן בן זכאי נסתלק געווארן.

אין יאר ד'ק"פ זענע אַלע אידן פארטריבן געווארן פון אלעקסאנדריע אין ​​מצרים.

אין יאר ד'רס"ז איז געווען די אנהייב פון תקופת רבנן סבוראים.

אין יאָר ד'רע"א איז געבוירן געוואָרן מוכאמאד און פון עהם איז געווארן די איסלאם באוועגונג, און פון דעם יאָר הייבט זיך אָן דער איסלאמישער קאלענדאר.

## קאלענדאר
## נפטר געווארן
* י"א תשרי - מר בר רב אשי
דעמב

left|thumb|250px|אן *ענגלישער דעמב*
דער **דעמב** איז איינער פון פארשיידענע ביימער און קשאקעס פון דעם מין קווערקוס *Quercus*. דער מין שליסט אײַן הונדערטער זגאלן און שטאמט פון דעם צפונדיגן האלב-קוגל.

מען מאכט פראפנס (קאריקעס צו פארשטאפן ווײַן פלעשלעך) פון דער קארע פון דעם פראפן דעמב *Quercus suber*.

קאַטעגאָריע:ביימער
מנחם דער חבר פון הלל

**מנחם** איז געווען אב"ד און די צייטן פון הלל הנשיא, אבער ער איז ארויס געגאנגען ארבעטן פאר דעם רוימישן קעניגרייך (חגיגה טז:). ווען ער איז געווארן אויס אב"ד האט איהם שמאי איבערגענומען.

מנחם איז געגאנגען ארבעטן צוזאמען מיט נאך אכציג מענטשן אלע זענען געווען אנגעטוהן מיט גאלדענע קליידער.

עס שטייט אין ספר בן גריון אז מנחם איז געווען זייער א קלוגער מענטש, ער האט ממש געווען ווי נביא, ווען ער האט געזעהן אמאל הורדוס אלס קליין קינד האט ער נביאות געזאגט אז אט דער קליינער וועט זיין א קעניג ביי אידן מער פון דרייסיג יאהר, אזוי איז הורדוס טאקע געווען א קעניג זיבן און דרייסיג יאהר, הורדוס האט איהם דערפאר באקליגט מיט אסאך עשירות.

קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין גמרא
שמעון בר אבא

ר' **שמעון בר אבא** איז געווען א תלמיד פון רבי יוחנן ער האט געלערנט פאר אים (סוף בכורות). ער האט אים אויך באדינט, געווען א מאל וואס ער האט אים געגעבן זיין שיך אנצוטון (ירושלמי שבת פ"ו ה"ב)

דער ירושלמי (ברכות פ"ב) רופט אים אן א מדקדק במצוות.

ער איז געווען א קלוגער מענטש און האט פארשטאנען אפצושאצן וויפיל א בריליאנט שטיין איז ווערד, אבער דאך איז באשערט געווען פאר אים ארימקייט, דער מדרש (קה"ר אויפן פסוק לא לחכמים לחם) זאגט אויף אים דעם פסוק: לא לחכמים לחם, נישט אייביג האט די קלוגער האבן ברויט.

די חכמים האבן אים דירעקט געגעבן ארבעט כדי ער זאל האבן פרנסה, ר' יוחנן פלעגט דירעקט שיקן צו אים ער זאל אויסקלויבן פאר אים געלד וואס איז גוט און וואס איז שלעכט. ר' אלעזר איז אמאל געגאנגען פאר אים און האט אראפגעווארפן א מטבע כדי ער זאל עס טרעפן און האבן געלד (ירושלמי ב"מ פ"ג ה"ג), אילופוסה פלעגט אים געבן זיינע מעשרות (ירושלמי ברכות פ"ב).
 
קאַטעגאָריע:אמוראים
די צוקונפט

**די צוקונפט** איז א יידיש שפראכיקער זשורנאל רעדאגירט דורך באריס סאנדלער און גענאדי עסטרייך. עס קומט ארויס בערך איינמאל אין עטליכע חדשים ווענדענדיג וויפל מאטריאל עס זאמלט זיך אן.
## וועבלינקען
* פארווערטס רעפארטאזש

קאַטעגאָריע:יידישע זשורנאלן
קעלן

**קעלן** () איז די פערטע גרעסטע שטאט אין דייטשלאנד נאך בערלין, האמבורג און מינכן, און די גרעסטע שטאט אין דעם דייטשן פֿעדעראלן שטאַט נארד ריין-וועסטפאליע. זי איז פֿון די עלטסטע שטעט אין דייטשלאנד, ווערנדיג אויפגעשטעלט דורך די רוימישע אום יאר 38 פאר דעם גויאישן קאלענדאר. אין יאר 50 איז קעלן געווארן א רוימישע "שטאט".

קעלן ליגט אויפן ריין. דער קעלנער אוניווערסיטעט איז פון די עלצטע אוניווערסיטעטן אין אייראפע.

## יידן אין קעלן 
די יידישע געמיינדע אין קעלן גייט צוריק צו אוראלטע צייטן. שוין אין יאר 321 האט דער קייסער ארויסגעגעבן א געזעץ אז יידן קענען ווערן געוויילט צום קעלנער שטאטראט.

## בארימטער מענטשן 
* קאנראד אדענאער - קאנצלער פון דייטשלאנד

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעט אין דייטשלאנד
חיים סוטין

[קליין|200px|בילד פון חיים סוטין געמאַלן דורך [אַמעדעאָ מאָדיליאַני]]
**חײם סוטין** (רוסיש: *Хаим Сутин*; װײַסרוסיש: *Хаiм Суцiн*; פֿראַנצױזיש: *Chaïm Soutine*), געבױרן אינעם שטעטל סמילאָװיטש, מינסקער גובערניע, רוסלענדישע אימפּעריע (איצט אין װײַסרוסלאַנד), דעם 13טן יאַנואַר 1893; געשטאָרבן אין פּאַריז (פֿראַנקרײַך) דעם 9טן אױגוסט 1943. 

ער איז געװען אַ פֿראַנצױזישער מאָלער פֿון װײַסרוסיש-ייִדישן אָפּשטאַם, אַ פּראָמינענטער פֿאָרשטײער פֿונעם 
עקספּרעסיאָניסטישן נוסח אין אײראָפּעיִשער קונסט פֿון דער ערשטער העלפֿט פֿונעם 20סטן יאָרהונדערט.

[right|200px|קליין|בילד פון חיים סוטין געמאַלן דורך [אַמעדעאָ מאָדיליאַני, 1916]]

קאַטעגאָריע:מאלערס
אלפא

**אלפֿא** (אייבערשטער פֿאל **Α**, אונטערשטער פֿאל **α**; ) איז דער ערשטער אות אין דעם גריכישן אלפֿאבעט. אין דער סיסטעם פֿון גריכישע נומערן האט ער דעם ווערט 1. ער שטאמט פון דעם אלף אין כתב עברי 20px|Aleph. דער לאטיינישער בוכשטאב A און דער צירילישער בוכשטאב А קומען פון אלפא.

קאַטעגאָריע:גריכישער אלפאבעט
אקס

קליין|אקס
דער **אָקס** (נקבה: **קו**; מערצאל: **קי**; וויסנשאפטלעכער נאמען: *Bos taurus*) איז א זגאל בהמה. א יונגער אקס הייסט א "קאלב". א קו וואס האט נאך נישט געבוירן קיין קעלבל רופט מען א "טעליצע".

אקסן ווערן געניצט צו אקערן פעלדער, און פאר טראנספארט (שלעפן וואגנס און לאסטן). רוב מאל בינדט מען צו א פאר אקסן צוזאמען צו ארבעטן.

היינט ניצט מען אקסן פאר זייער פלייש (צו עסן) און זייער פעל, און קי פאר זייער מילך. איבער דער גארער וועלט זענען פאראן 1.5 מיליארד קי.

דער אקס איז מעלה גרה און האט צעשפאלטענע טלאען, און איז כשר צו עסן פאר יידן.

## אנאטאמיע 
* די קו האט א לאנגן קערפער, א שמאלן ברוסט און ברייטע לענדן; אירע פיס זענען לאנג און דין, און איר פעל איז דין מיט א ברוינעם אדער שווארץ און ווייס קאליר, און איז צעקנייטשט ארום דעם  האלדז. די קו האט אן אייטער מיט צוויי פאר ציצקעס.
* סיי אקסן סיי קי האבן הערנער;  די קי האדעווער שניידן אראפ די הערנער פון די קי כדי זיי זאלן נישט שטעכן איינס אנאנד.
* די טיפישע געוויכט פון א קו איז צווישן 400 און 500 ק"ג, און די טיפישע געוויכט פון אן אקס קען זיין צווישן 700 ק"ג און מער ווי 1000 ק"ג (א טאן). דאס ווענדט זיך אין וועלכן מין, און די גרעסטע אקסן האבן א געוויכט איבער 1,500 ק"ג.
* די לענג פון דעם קערפער פון אן אקס אדער א קו איז 190–250 צ"מ (בערך 2–2.5 מעטער). די הויך פון אן אקס אדער א קו ביי די אקסלען איז 120–180 צ"מ (אזוי ווי די הויך פון א געוואקסענעם מענטש).

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:בהמות
קאַטעגאָריע:בעלי חיים מיט טלאען
לאקאל נעצווערק

קליין|250px|א נעצווערק קארטע
א **לאָקאַל נעצװערק** (local area network LAN) איז א קאמפיוטער נעצווערק וואס איז צעשפרייט אויף א באגרענעצטער שטח, אין איין בנין אדער עטלעכע נאענטע בנינים. עס איז אנדערש ווי א מוניציפאל נעצווערק וואס איז צעשפרייט איבער א שטאט, אויך אנדערש ווי א פארשפרייט נעצווערק וואס קען זיין צעשפרייט איבער דער גאנצער וועלט. א לאקאלער נעצווערק איז א סך שנעלער ווי די אנדערע אויבן דערמאנטע נעצווערקן. 

דאס ערשטע לאקאלע נעצווערק איז געגרינדעט געווארן אין יאר 1977 (ה'תשל"ז) דורך Datapoint װאָס האָט באדינט צו איינטיילן הארטדיסקן. היינט זיינען דא סטאנדארטן באשטימט דורך IEEE וואס ערלויבן אויך צו איינטיילן אפדרוקערס, פארבינדונגען צו אנדערע נעצווערק, רוטירירן, און לאסטן איינטיילונג.

די עיקר טעכנאלאגיעס וואס מען ניצט אין א לאקאלן נעצווערק זענען Ethernet און Wi-Fi.

קאַטעגאָריע:קאמפיוטער נעצווערקן
מאנטיסעלא

**מאנטיסעלא** איז א שטעטל אין סאליוון קאונטי, ניו יארק שטאַט, אין 2000 איז די באפעלקערונג געווען 6512.

קאַטעגאָריע:מוניציפאליטעטן אין ניו יארק

קאַטעגאָריע:סאליוואן קאונטי, ניו יארק
קאלעג צו קאלעג

**קאלעג צו קאלעג** (peer to peer, בקיצור **PTP**) איז א קאמפיוטער נעצווערק מעטאד וואס יעדער עק פונעם נעצווערק באדינט סיי ווי א קליענט און סיי ווי א דינער. דעם דאזיקן מעטאד ניצט מען בעיקר פאר טעקעס באטייליקונגען.

קאַטעגאָריע:קאמפיוטער נעצווערקן
בעדפארד

**בעדפֿארד** איז די גראפנשאפט-שטאט פון בעדפארדשיר, ענגלאנד. זי איז א גרויס שטעטל מיט א באפעלקערונג פון 79,190 אין 2005 (אפגעשאצט דורך בעדפֿארדשיר גראפנשאפט־ראט).

בעדפֿארד געפֿינט זיך אויף דער מידלאנד הויפט ליניע, מיט אפשטעלנדיקע באדינונגען קיין לאנדאן און ברייטאן אפערירט דורך טעמזלינק, און עקספרעס באדינונגען קיין לאנדאן און די מזרח מידלאנדס אפערירט דורך מזרח מידלאנדס אייזנבאן.

קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין ענגלאנד
קאַטעגאָריע:בעדפארדשיר
קאַטעגאָריע:גראפנשאפט-שטעט אין ענגלאנד
יוחנן טווערסקי

**רבי יוחנן טווערסקי** (ה'תקע"ו - ד' ניסן ה'תרנ"ה) איז געווען דער גרינדער פון דעם רחמיסטריווקער חסידות.

## אפשטאם
**רבי יוחנן** איז געבוירן אין יאר ה'תקע"ו, צו זיין פאטער הרב **מרדכי טווערסקי** דער טשערנאבילער מגיד, א זון פון הרב מנחם נחום טווערסקי פון טשערנאביל, דער מאור עינים, א זון פון הרב צבי, א זון פון רבי נחום גאון, באקאנט אלס רבי אדם בעל שם. און צו זיין מוטער מרת **פייגא**, א טאכטער פון הרב **דוד לייקעס**. 

## רבנות
נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תקצ"ז האט **רבי יוחנן** נישט געוואלט פירן קיין רעביסטעווע, האלטנדיג אז ער איז נישט פאסענט (ראוי) דערצו, הערשט עטליכע יאר שפעטער ווען מען האט אים אויפגענומען אלס מגיד אין רחמיסטריווקא האט ער אנגעהויבן צו פראווען.

## הסתלקות
**רבי יוחנן** איז נפטר געווארן ד' ניסן ה'תרנ"ה, און ער ליגט אין רחמיסטריווקא.

## זיין פאמיליע
**רבי יוחנן** האט געהייראט מרת **חנה** א טאכטער פון הרב **פנחס**, רב אין קאלק. זייערע קינדער:

* הרב **דוד טווערסקי** פון זלאטיפאלי.

* הרב **מרדכי טווערסקי** פון רחמיסטריווקא.

* הרב **מנחם נחום טווערסקי** פון רחמיסטריווקא ירושלים.

* הרב **זאב וואלף טווערסקי** פון רחמיסטריווקא.

* מרת **שיינדיל**, די ווייב פון הרב **משה** פון טשעשילניק, א זון פון הרב שלמה פון סאווראן.

* מרת **פייגא**, די ווייב פון הרב **יעקב אריה לייב טווערסקי** (ה'תר"ז (אומגעפער) - כ"ח אייר ה'תרע"ח), פון טוריסק, א זון פון אברהם טווערסקי, דער טוריסקער מגיד.

* מרת **מלכה** די ווייב פון הרב **יצחק פרידמאן** (ב' תשרי ה'תר"י - י"ז אדר ה'תרע"ז), פון באיאן, דער פחד יצחק.

* די ווייב פון הרב **מרדכי טווערסקי** פון שפיקאוו.

## זעט אויך
* טשערנאבילער גזע 

## רעפערענצען
* *מאורי אור*
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה*, מאיר וונדר

טווערסקי, יוחנן
קאַטעגאָריע:טשערנאבל
קאַטעגאָריע:רחמיסטריווקא
קאַטעגאָריע:טווערסקי פאמיליע
אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע פאר סטאנדארטיזאציע

**אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע פאר סטאנדארטיזאציע** (International Organization for Standardization. באקאנט מיט איר קיצורדיקער נאמען **ISO**) איז אן אינטערנאציאנאלער קערפער וואס באשטימט סטאנדארטן.

קאַטעגאָריע:אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס
ישראל מרדכי טווערסקי

הר"ר **ישראל מרדכי טווערסקי** (ז' סיון ה'תרפ"ט - כ"ב סיון ה'תשס"ד) איז געווען רחמיסטריווקער רבי אין ירושלים 22 יאר.

## ביאגראפיע
ישראל מרדכי איז געבוירן אין ירושלים  מוצאי שבועות תרפ"ט צו זײַן פאטער הרה"צ ר' יוחנן'טשע פון רחמיסטריווקא און זײַן מוטער רבקה, א טאכטער פון ר' נחמן יוסף ווילהעלם. בײַ זײַן ברית איז דער בית אברהם  פון סלאנים געווען דער מוהל און זײַן עלטער זיידע ר' נחום'טשע געווען דער סנדק. מ'האט אים געגעבן א נאמען ישראל נאכן בעל שם טוב (זײַן יארצײַט געפֿאלט שבועות) און  מרדכי נאך ר' מאטעלע זלאטיפאלער וואס איז נפטר געווען  קורץ פאר דעם.

צו דריי יאר ווען מען האט אים געמאכט פיאות האט מען אים גענומען צום אמרי אמת וואס איז דעמאלסט געווען אין ירושלים.

ער האט געלערנט אין דעם חדר און ישיבה קטנה חיי עולם, דערנאך איז ער געווען א תלמיד אין דער שפת אמת ישיבה.

ער האט חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון ר' סענדער אורי. אפילו נאך דער חתונה פלעג ער לערנען אין בית מדרש 23 שעה'ן אין א מעת לעת.

## חסידות און רביסטעווע
ווען זײַן פאטער ר' יוחנן'טשע איז געווארן רבי אין תש"י פלעג ער איבערזאגן זײַנע תורות, און נאך דעם האט ער געזאגט א שיעור אין מאור עינים פון הר"ר נחום טשערנאבלער. ער האט אויפגעשטעלט די מאור עינים ישיבה אין ירושלים.

נאך דער פטירה פון זיין פאטער כ' כסלו תשמ"ב האט ער איבערהויפט נישט געוואלט איבערנעמען די רביסטיווע, אבער דער מאכניווקער רבי האט אים באקרוינט אלס ממלא מקום און רבי. ווען ער איז אויפגעשטאנען פון דער שבעה האט ער גענומען דאס ערשטע קוויטל פון זײַן שווער, ר' סענדער אורי. אפטמאל אינמיטן אויפנעמען דעם עולם פלעג ער זיך אוועקנעמען דורך א הינטערשטער טיר גייען לערנען א שעה אדער לענגער אין א ספרדישער שול.

ווען זײַן ברודער, דער רחמיסטריווקער רבי פון בארא  פארק, איז געווען אין ארץ ישראל האבן די צוויי ברידער געפירט טיש צוזאמען.

אין דעם יאר תשנ"א איז ער געווארן קראנק און ער האט פון דעם געליטן ביז זײַן לעצטן טאג. כ"ב סיון תשס"ד איז ער נפטר געווארן אין דער עלטער פון 75. ערב שבת נאך חצות האט מען אים באגראבן אינעם רחמיסטריווקער אהל אויף הר הזיתים, וואו עס ליגן אויך זיין פאטער הר"ר יוחנן, זיין זיידע הר"ר נחום'טשע, זײַנע ברידער הר"ר מאטעלע און הר"ר וועלוועלע און דער מאכניווקער רבי.

## משפחה 
די קינדער פון רבי ישראל מרדכי זענען:

*רבי **דוד טווערסקי**,  דער היינטיקער רבי אין ישראל—אן איידעם ביי הרב משה ניישלאס, רב פון שיכון סקווירא. 
** די ווייב פון הרב שמואל אברהם אבא טווערסקי, זון פון זיין שוועסטער-קינד רבי יעקב יוסף בן רבי יהושע טווערסקי.
**די ווייב פון הרב דוד יצחק יעקב בידערמאן, זון פון רבי נחמן בן רבי אלטער פון לעלאוו.
*הרב **נחמן יוסף**. געווארן א חב"דסקער חסיד, א ר"מ אין ישיבת תומכי תמימים ליובאוויטש אין קרוין הייטס—איידעם פון הרב משה אשכנזי.
*די ווייב פון הרב **בן ציון ראבינאוויטש**, ר"י מאור עינים. 
*די ווייב פון הרב **יהושע מנחם שטרן**, זון פון רבי יצחק יהודה גאב"ד ביליץ, רב פון ראחמיסטריווקע אין בני ברק. 
*די ווייב פון הרב **שלמה טייטלבוים**, אלעסקער רבי.

קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
ישראל מרדכי
בית לחם

קליין|בית לחם
שמאל|250px|ממוזער|פנים כנסיית המולד.

**בית לחם** איז א שטאט דרום פון ירושלים. זי ווערט דערמאנט אין דער תורה אין ספר בראשית. דוד המלך איז געבוירן אין בית לחם.

## היסטאריע 
די שומרונים האבן פארטיליגט די שטאט אין 529, אבער דער ביזאנטישער קייסער יוסטיניאן האט עס ווידער געבויט. די אראבישע כאליפאט פון אומאר איבן אל-כאטאב האט איינגענומען בית לחם אין 637.

קאַטעגאָריע:ערי יהודה
סדר טהרות

**סדר טהרות** איז כולל 12 מסכתות. **טהרות** איז טייטש *ריינע זאכן*, די מסכתות אין דעם סדר האבן צו טון מיט דינים פון טומאה און טהרה. 

דער סדר איז צעטיילט אין די פאלגנדע 12 מסכתות:
*מסכת כלים
*מסכת אהלות
*מסכת נגעים 
*מסכת פרה
*מסכת טהרות
*מסכת מקואות
*מסכת נדה
*מסכת מכשירין
*מסכת זבים
*מסכת טבול יום
*מסכת ידים
*מסכת עוקצין

אין סדר טהרות איז נישט דא קיין גמרא נאר בבלי אויף מסכת נדה. 

## דרויסנדיגע פארבינדונגען 
*ליינט די מסכתות פון סדר טהרות
*סדר טהרות אין וויקיביבליאטעק

קאַטעגאָריע:משניות
אונקלוס

**אונקלוס** איז געװײן אַ גר און דער מחבר פֿון אַ תרגום (איבערזעצונג פֿונעם חומש אויף אראמיש). דער תרגום איז די באַקאַנטעסטע פֿון אַלע תרגומים; און מע' רופֿט אים תרגום אונקלוס. על־פּי תלמוד, איז ער געװען אַ רױמישער פֿירשט װאָס איז שפּעטר געװאָרן אַ ייִד.

ער האט זיך מגייר געווען אין דעם יאר ב'תת"מ. (צמח דוד).

אונקלוס איז געווען א שוועסטער קינד פון דעם גרויסן רומישן קייסער טיטוס, וואס האט חרוב געמאכט דעם בית המקדש. ער האט געוואלט פארשטיין די תורה און איז געקומען לערנען די תורה פאר הלל און שמאי, האבן זיי אים געזאגט דו וועסט נישט פארשטיין די תורה נאר אויב די ביסט זיך מל. האט ער דאס געטוהן (זוהר פר' אחרי).

ווען ער האט זיך געוואלט מגייר זיין האט ער מורא געהאט פון זיין פעטער טיטוס אז ער וועט אים הרג'נען האט ער אים געפרעגט א קשיא איך וויל פאהרן האנדל'ן מיט וואס זאל אים מאכן ביזנעס ? זאגט אים זיין פעטער זיך א סחורה וואס איז ביליג ביי דער וועלט ווייל עס וועט אמאהל טייער ווערן, איז ער געגאנגען און האט זיך מגייר געווען, ווען זיין פעטער האט אים געפרעגט פארוואס האסטו עס געטוהן? האט ער געזאגט דו האסט מיר געגעבן די עצה, ווייל די אידן זענען זייער ביליג ביי דער גאנצער וועלט און זיי וועלן נאר ווערן טייער (גמרא גיטין)

אונקלוס איז געווען א תלמיד פון רבי אליעזר און רבי יהושע (מגילה ג.). און זיין תרגום איז דאס וואס ער האט מקבל געווען פון זיי. די גמרא זאגט דארט אז דער תרגום אונקלוס איז געגעבן פאר אידן אויפן בארג סיני. דאס הייסט אידן האבן עס שוין געוויסט פאר אונקלוס נאר עס איז פארגעסן געווארן און אונקלוס האט עס דערמאנט שכחום וחזרו ויסדום (עיין סמ"ג עשין י"ט).

עס איז דא וואס זאגן אז ער איז אויך געווען א תלמיד פון רבי גמליאל (יוחסין, אברבנאל הקדמת נחלת אבות).

ווען זיין טאטע איז געשטארבן האט ער אויך באקומען א חלק פון דער ירושה, אבער אזוי ווי די ירושה האט אויך איינגעשלאסן עבודה זרה, און דאס איז אסור בהנאה, האט ער נישט געוואלט האבן א חלק אין דעם געלד און האט אלעס געווארפן אין ים המלח (תוספתא דמאי פ"ו י"ב).

קאַטעגאָריע:גרים
קאַטעגאָריע:תנ"ך
קאלומביע אוניווערסיטעט

**קאלומביע אוניווערסיטעט** איז א פריוואטע אוניווערסיטעט אין די פאראייניגטע שטאטן וואס געהערט צו דער פליושטש ליגע. דער הויפט קאמפוס געפֿינט זיך אין מאנהעטן, ניו יארק סיטי. די אוניווערסיטעט איז געגרינדעט אלס *קינגס קאלעגיע* אין 1754. קאלומביע'ס שולע פון זשורנאליסטיק איז געגרינדעט דורך זשאסעף פוליצער, און באלוינט דעם פוליצער פריז.

87 געווינערס פונעם נאבעל פריז האבן געהאט א שייכות מיט קאלומביע, מער ווי נארוואס אן אנדער אינסטיטוציע.

געוועזענע פרעזידענטן פון די פאראייניגטע שטאטן טעאדער רוזעוועלט און פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט האבן געלערנט אין דער געזעצן־שולע. אנדערע פאליטישע פֿיגורן וואס זענען געבילדעט געווארן ביי קאלומביע שליסן איין געוועזענער פֿ״ש פרעזידענט באראק אבאמא, רות בעדער גינזבורג, ריכטער אין דעם פֿ״ש העכסטן געריכט, געוועזענע פֿ״ש שטאַטס־סעקרעטאר מעדעלין אלברייט, געוועזענער פֿארזיצער פון דער פֿ״ש פעדעראלער רעזערוו באנק אלאן גרינשפאן, UU.S.  דווייט ד אייזנהויער האט געדינט ווי דער 13טער פרעזידענט פונעם אוניווערסיטעט פון 1948 ביז 1953. אויך האבן געלערנט אינעם אוניווערסיטעט 26 פרעמדע ראש מלוכות, כולל פרעזידענט פון גרויזיע מיכאיל סאקאשווילי, פרעזידענט פון מזרח טימאר חאזע ראַמאס הארטאַ און פרעזידענט פון עסטלאנד טומאס הענדריק אילוועס.

## היסטאריע 
## קאמפוס 
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:אוניווערסיטעטן
קאַטעגאָריע:ניו יארק סיטי
נאפאלי

**נאפאלי** איז א שטאט אין דרום איטאליע וואס איז מער ווי 2500 יאר אלט. פון 1282 ביז 1816 איז זי געווען די הויפטשטאט פונעם קעניגרייך פון נאפאלי. היינט איז זי די צווייטע גרעסטע שטאט אין איטאליע מיט א באפעלקערונג פון 3.8 מיליאן מענטשן.

דער מאכל פיצא שטאמט פון נאפאלי.

## היסטאריע 
## ארכיטעקטור 
## געאגראפיע 
## טראנספארט 
## קולטור 
### קיך 
נאפאלי ווערט גערעכענט די היים פון פיצא.  דער נאפאלישער פיצא ווערט געבאקן אין א האלץ אויוון, און די אינגרעדיענטן זענען קאנטראלירט לויטן געזעץ זייט 2004, און דארפן איינשליסן ווייצן מעל פון טיפ "00", הייוון, נאטירלעכע מינעראל וואסער, געשיילטע טאמאטעס אדער פרישע טשערי טאמאטעס, מאצארעלא קעז, ים זאלץ און עקסטרע שמן־זית (בוימל פון איילבירטן).

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט אין איטאליע
באב גרענט

**באב גרענט** (14טן מערץ 1929 - 2טן יאנואר 2014) איז פון די ערשטע קאנסערוואטיווע ראדיא טאק שוי האסט.

ער איז געווען יארן לאנג אויף פארשידענע ראדיא קאנאלן, ביז ער האט זיך אויפגעארבעט צו ווערן ביי די גרויסע 770 ABC אין ניו יארק, ער האט גערעדט פון 3:00 נאכמיטאג ביז 7:00 ביינאכט, ער האט געהאט מיליאנער צוהערער, איינמאהל ווען איינער פון די קאבינעט מיטגלידער פון ביל קלינטאן איז אומגעקומען אויף א עראפלאן, ער איז געווען א שווארצער, האט זיך באב גרענט געווערטעלט אויף זיין חשבון, און מען האט אים באשולדיגט מיט ראסיזם, זייט דאן האט מען אים אראפגענומען פון ראדיא. עס האט אים דאן איבערגענומען שאן הענעטי. און ער איז געגאנגען רעדן אויף א צווייטע טשענעל.

גאר לעצטענס האט זיך די קאמפאני איבערגעבטען מיט אים און ער איז צוריק אויף די ראדיא, יעדע נאכט פון אכט אזייגער ביז צען אזייגער.

ער איז א קלוגער געלערענטער מענטש, ער קען זייער אסאך היסטאריע, עס איז נישט דא קיין סאנאטער און קאנגרעס מאן, א גאווערנאר, אדער סתם א וויכטיג מאכער אין די אמעריקאנער פאליטיק די לעצטע פופציג יאהר וואס ער קען אהים נישט, מיט אלע זיינע שוואכטקייטן און שטארקייטן.

ער האקט אסאך מאל אראפ די טעל. פאר מענטשן וואס רעדן לויט אים נישט צו די זאך, און טאקע דערפאר גלייכט מען אים. ער איז וואול באקאנט מיט זיינע פראזען: **געט אוט מיי פאון**. אדער **יא אייר א פאנוי באלאנו פראד.**

ער איז א קאנסערוואטיווער, ער איז שטארק גענויגט צו יידן, אלעס וואס האט א שייכות צו אידן קען ער און ווייסט ער, ער גלייכט ספעציעל די ארטאדאקסישע יידן, און אפילו גאנץ עקסטרעמע קהילות פון וויליאמסבארג ווי סאטמאר גלייכט ער און ווייסט אלעס פון זיי. ווען ער ווערט געוואור פון א סאטמאר חסיד וואס קאלט איר אריין פרעגט ער אים אסאך מאל מיט פאטאס:''' ווי אזוי זעט אויס די סאטמארער מקוה? א גרוב מיט וואסער אין דער ערד און מען טובל'ט זיך דעם קאפ דערין ?'''

קאַטעגאָריע:ראדיא
שלומבערגערא

קליין|250px|דער פסח קאקטוס *Schlumbergera gaertneri*
**שלומבערגערא** איז אַ מין קאקטוס פֿון דרום אַמעריקע.
## זעט 
* ליסטע פון בלומען

קאַטעגאָריע:פלאנצן
קאנדזשי

**קאַנדזשי** (יאפאניש: 漢字, *צייכענען פון דער האן דינאסטיע תקופה*) איז אייִנע פֿון דרײַ יאַפּאַנישע שרײב-סיסטעמען. די קאַנדזשי-שריפֿט שטאַמט פֿון דער האַן-שריפֿט פֿון כינע. די צײַכנס זײַנען ניט נור פֿאָנעטיש: זײ האָבן אױך אַ באַדײַטונג.

דער צײַכן **水**, צום בײַשפּיל באַדײַט װאַסער און װערט געלײענט **מיזו**. די קאַנדזשי צײַכנס זײַנען ניט קײן אותיות.

קאַטעגאָריע:שפראכן
קאַטעגאָריע:שריפט