open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
דזשעז

**דזשעז** איז א מוזיק זשאנער וואס שטאמט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע. דזשעז האט עלעמענטן פון אפריקאנער־אמעריקאנער מוזיק און אייראפעאישער מוזיק.

די אינסטרומענטן וואס מען שפילט אין דזשעז זענען דער סאקסאפאן, דער טרומייט, די פיאנע, דער קאנטראבאס און פויקן.

איינער פון די הויפט עלעמענטן אין   דזשעז איז אימפראוויזאציע, וואס דאס באדייט א געוויסע מהלך פון שפילן, דהיינו אז דער שפילער קומט אויף מיט א געדרייטע קאמפליצירטע מעלאדיע וואס לויפט ארום א געוויסער קאמבינאציע פון קארדס, וואס ווערט אנגערופן א פראגרעסיע.

אין די סוף 1980ער און די אנהייב 1990ער יאר האט דזשעז שטארק באאיינפלוסט היפ האפ.

## עטימאלאגיע 
גענוי פון וואנעט שטאט דאסט ווארט "דזשעז" ווייס מען נישט. דאס ווארט האט מען געניצט צומערשט אין 1912 אויפן מערב בארטן פון אמעריקע.

קאַטעגאָריע:מוזיק זשאנערס
הערבערט הענרי אסקוויט

**הערבערט הענרי אַסקוויט** (; 12טן סעפטעמבער 1852 - 15טן פעברואר 1928) איז געווען דער ליבעראלער פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך פון 1908 ביז 1916.

אין זיינע יארן אלס פרעמיער מיניסטער האט מען פארקלענערט די קראפט פונעם הויז פון לארדן און בריטאניע איז אריין אין דער ערשטער וועלט מלחמה.

איידער ער איז געווארן פרעמיער מיניסטער האט ער געדינט ווי היים סעקרעטאר (1892-95)  און שאַצקאַנצלער (1905-08).
לילך דאונס

left|thumb|250px|לילה דאונס 2007
**לילה דאונס** (19 סעפטעמבער 1968 אין אָאַקסאַקאַ, מעקסיקא), איז א פּאָפולערע לאטײַן־אמעריקאנער פאפ זינגערין און א לידער שרײַבערין.

זינט 2001 איז זי באװוּסט געװאָרן אױך בײַ די ענגליש־רעדער נאָך װאס זי האָט פובליקירט איר ערשטן אלבאם אויף ענגליש.

## אַלבומס 
* 1999 - די סאַנדונגאַ
* 2000 - בוים פון לעבן.
* 2001 - די שורה.
* 2004 - ונאַ סאַנגרע.
* 2006 - די קאַנטין.
* 2008 - אָדזשאָ דע קולעבראַ.

פֿון אירע באַװוּסטע סינגלען:
* 2007 - *לאַ קאַמביאַז דעל קראָט*.
* 2009 - *אָדזשאָ דע קולעבראַ*.

## דרויסנדיקע לינקס 
* Lila Downs.com
קאנווענץ פאר קינדער-רעכט

דער פאראייניגטע פעלקער **קאָנווענץ פאַר קינדער-רעכט** איז אן אינטערנאציאנאלער מענטשן רעכט אפמאך וואס שטעלט אוועק די ציווילע , פאליטישע, עקאנאמישע, סאציאלע, געזונט און קולטורעלע רעכט פון קינדער. דער קאנווענץ דעפינירן אלס א קינד יעדער מענטש וואס איז נאך נישט אלט אכצן יאר.

## וועבלינקען
* קאָנווענץ פאַר קינדער-רעכט (דער פולער טעקסט אין יידיש פון **קאָנווענץ פאַר קינדער-רעכט**)

קאַטעגאָריע:אינטערנאציאנאלע באציאונגען
קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע
אזטעק

די  **אַזטעקן** זענען געווען אמעריקאנער מענטשן וואס האבן געוואוינט אין מעקסיקא. די **אזטעק אימפעריע** האט געדויערט פונעם 14טן ביזן 16טן י"ה. זיי האבן גערופן זיך מעקסיקאנער אדער נאַהואַ. די שפראך פון די אזטעקן איז נאהואטל.

די אזטעקן האבן געהאט א קאלענדאר מיט א יאר פון 365 טעג. זיי האבן אויך געהאט א רעליגיעזן קאלענדאר מיט א יאר פון 260 טעג.

די הויפטשטאט פון די אזטעקן איז געווען טענאכטיטלאן, אויף אן אינזל אין טעקסאקא אזערע.
 
## עסן 
די אזטעקן האבן געגעסן די פלאנצן און גרינסן וואס וואקסן גוט אין מעקסיקא. זייער הויפט מאכל איז געווען קוקורוזע. זיי האבן אויך געגעסן קאבאק און אוואקאדא.

קאַטעגאָריע:מעקסיקא
1860

## געשעענישן 
* 
## געבוירן 
* 7טן יולי - גוסטאוו מאהלער, קאמפאזיטאר (געש' 1911)
* 5טן נאוועמבער - רבי שלום דובער שניאורסאהן, אדמו"ר הרש"ב, דער פינפטער רבי פון חב"ד-ליובאוויטש (נפטר 1920)

## געשטארבן
סוזאן האַרפּ

**סוזאן האַרפּ** (געב' 8טן אפריל 1968 אין אָאַקסאַקאַ, מעקסיקא) איז א פּאָפולערע לאטײַן־אמעריקאנער פאפ זינגערין און א לידער שרײַבערין.

## אַלבומס 
* 1997 - *Xquenda*.
* 2000 - *Béele crúu* (Cruz del cielo).
* 2002 - *Mi tierra*.
* 2003 - *Arriba del cielo*.
* 2005 - *Ahora*.
* 2008 - *Fandangos de ébano*.
* 2009 - *De jolgorios y velorios*.
* 2010 - *Mi tierra, Vol. II*.

## וועבלינקען 
* Susana Harp.com

קאַטעגאָריע:פאפ זינגערס
1861

## געשעענישן 
* 29סטן יאנואר - קענזעס ווערט איינער פון די פאראייניגטע שטאטן
* 4טן מערץ - אברהם לינקאלן איינגעשוואוירן דער 16טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן
* 2טן יוני - ווילהעלם דער ערשטער ווערט מלך פון פרייסן

## געבוירן 
* 25סטן פעברואר - מאיר דיזנגאף, דער ערשטער בירגערמייסטער פון תל אביב (נפטר 1936)
* 23סטן אפריל - עדמונד אלענבי, בריטישער מיליטערישער אפיציר (געש' 1936)
* 1טן סעפטעמבער - לאזאר עדעליאנו, רומענישער כעמיקער, ייד (געש' 1941)

## געשטארבן
1862

## געשעענישן 
* 20סטן אפריל - לואי פאסטער און קלאד בערנארד קאנטשען די ערשטע פאסטעריזאציע פראבע 

## געבוירן 
* 23סטן יאנואר - דויד הילבערט, דייטשער מאטעמאטיקער (געש' 1943)
* 22סטן אויגוסט - קלאד דעביוסי, פראנצויזישער דיריגענט (געש' 1918)

## געשטארבן
* 18טן יאנואר - זשאן טיילער, דער צענטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1790)
* 24סטן יולי - מארטין וואן ביורען, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1782)
1864

## געשעענישן 
* 31סטן אויגוסט - אמעריקאנער בירגערקריג: קראפטן פון  וויליאם שערמאן אטאקירן אטלאנטא
* 1טן סעפטעמבער - אמעריקאנער בירגערקריג: די איינוואוינער פון אטלאנטא, דזשארזשיע, ווערן עוואקואירט פון דער שטאט נאך א באלאגערונג פון פיר חדשים
* 31סטן אקטאבער - נעוואדא ווערט דער 36סטער שטאַט אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע 

## געבוירן 
* 11טן פעברואר - ישראל זאנגוויל, יידישער ענגלישער שרייבער (נפטר 1926)
* 16טן מיי - נתן בירנבוים,יידישער עסטרייכער פילאסאף און  יידישיסט (נפטר 1937)
* 22סטן יוני - הערמאן מינקאווסקי, דייטשער מאטעמאטיקער און פיזיקער פון א  יידישן אפשטאם (געש' 1909)

## געשטארבן
1865

## געשעענישן 
* 14טן אפריל - אברהם לינקאלן, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן געשאסן (און צומארגן געשטארבן)
* 17טן מיי - געגרינדעט דער אינטערנאציאנאלער טעלעקאמוניקאציע פארבאנד, די עלצטע אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע אין דער וועלט
* 5טן יולי
** ענגלאנד מאכט א געזעץ צו באגרעניצן די גיכקייט פון פארן, דער ערשטער אין דער וועלט.
** געגרינדעט די געהיימע דינסט פון די פאראייניגטע שטאטן.
* 6טן דעצעמבער - די דרייצנטע אמענדירונג פון די פאראייניגטע שטאטן צו פארבאטן קנעכטשאפט ווערט באשטעטיגט.

## געבוירן 
* 25סטן מיי - פיטער זימאן, האלענדישער געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק (געש' 1943)
* 3טן יוני - געארג דער פינפטער, מלך פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 1936)
* 7טן סעפטעמבער - הרב אברהם יצחק הכהן קוק (הרב קוק), הויפט רב פון ארץ ישראל (נפטר 1935)
* 12טן אקטאבער - ארטור הארדן, בריטישער ביאכעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר כעמיע (געש' 1940)
* 8טן דעצעמבער - יאן סיבעליוס, פֿינישער קאמפאזיטאר

## געשטארבן
* 15טן אפריל - אברהם לינקאלן, דער 16טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע (געב' 1809)
* 2טן סעפטעמבער - וויליאם ראאן האמילטאן, בריטישער מאטעמאטיקער און אסטראנאם (געב' 1805)
* 10טן דעצעמבער - לעאפאלד דער ערשטער פון בעלגיע (געב' 1790)
1866

## געשעענישן 
* 24סטן יולי - טענעסי איז דער ערשטער שטאַט וואס קערט צוריק צו די פאראייניגטע שטאטן נאכן אמעריקאנער בירגערקריג
* 27סטן יולי - געענדיגט לייגן דעם קאבל אונטערן אטלאנטישן אקעאן, וואס דערמעגלעכט טראנס־אטלאנטישע טעלעגראף פארבינדונג

## געבוירן 
* 12טן אקטאבער - ראמזיי מאקדאנאלד, פרעמיער מיניסטער פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 1937)

## געשטארבן
* 29סטן מערץ - רבי מנחם מענדל שניאורסאהן, דריטער אדמו"ר פון חב"ד, דער "צמח צדק" (געב' 1789)
1867

## געשעענישן 
* 1טן מערץ - נעבראסקא ווערט דער 37סטער שטאט פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע
* 30סטן מערץ - די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע קויפן אפ אלאסקע פון רוסלאנד פאר 7,200,000 דאלארן אין גאלד
* 29סטן מיי - דער אפמאך וואס שטעלט אויף די עסטרייך אונגארישע אימפעריע ווערט אונטערגעשריבן
* 1טן יולי - פאראייניקן פון די בריטישע קאלאניעס פון נאווע סקאשע, ניו בראנזוויק און די פראווינץ פון קאנאדע אין א פעדעראציע, וואס הייבט אן דאס אפהענגיקייט פון קאנאדע
* 18טן אקטאבער - די פאראייניגטע שטאטן באקומט די הערשאפט איבער אלאסקע פון רוסלאנד

## געבוירן 
* 25סטן מערץ - ארטורא טאסקאניני, איטאליענישער דיריגענט. (געש' 1957)
* 16טן אפריל - ווילבור רייט, איינער פון די ערפינדער פונעם עראפלאן (געש'  1912)
* 8טן יוני - פרענק לויד רייט, אמעריקאנער ארכיטעקט (געש' 1959)
* 3טן אויגוסט - סטאנלי באלדווין, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 1947)
* 7טן נאוועמבער - מארי קירי, וויסנשאפטלערין, געווינער פון נאבעל פריזן פאר פיזיק 1903 און כעמיע 1911 (געש' 1937)

## געשטארבן
*  25סטן אויגוסט - מייקל פאראדיי, בריטישער וויסנשאפטלער (געב' 1791)
1868

## געשעענישן 
* 28סטן פעברואר - בנימין דיזרעעלי ווערט פרעמיער מיניסטער פון בריטאניע

## געבוירן 
* 
## געשטארבן
* 29סטן פעברואר - לודוויג דער ערשטער, מלך פון בייערן (געב' 1786)
* 1טן יוני - זשיימס ביוקענען, 15טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1791)
* 18טן יוני - מיקלאש הארטי, אונגארישער מאטראס און פאליטיקער וואס האט געדינט אלס רעגענט אין אונגארן פון 1920 ביז 1944 (געש' 1957)
* 26סטן סעפטעמבער - אויגוסט פערדינאנד מעביוס, דייטשער מאטעמאטיקער און אסטראנאם (געב' 1790)
* 15טן נאוועמבער - זשיימס מאיר ראטשילד, פראנצויזישער באנקיר
1869

## געשעענישן 
* 6טן מערץ - דמיטרי מענדלעעוו ווייזט די פעריאדישע טאבעלע פארן רוסישן פארבאנד פאר כעמיע 
* 17טן נאוועמבער - געעפנט דער סועץ קאנאל

## געבוירן 
* 18טן מערץ - נעוויל טשעמבערליין, פרעמיער מיניסטער דעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 1940)
* 25סטן אפריל - א. ת. זונלייטנער, דייטשער שרייבער (געש' 1939)
* 2טן אקטאבער - מאהאטמא גאנדי, אינדישער פירער (געש' 1948)

## געשטארבן
* 8טן מערץ - העקטאר בערליאז, פראנצויזישער קאמפאזיטאר (געב' 1803)
* 8טן אקטאבער - פרענקלין פירס, 14טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1804)
וואכאקא

**וואַכאַקאַ** () איז איינער פון די 31 שטאַטן וואס, צוזאמען מיטן  פעדעראלען דיסטריקט, נעמען אריין די  32 שטאַטן פון מעקסיקע.

ער געפינט זיך אין  דרום־מערב מעקסיקע, אין דעם דרום־מערב ווינקל פונעם איסטמאס פון טעהואַנטעפּעק. ער גרענעצט דעם שטאַט פון גערעראָ צו מערב, פּועבלאַ צו  צפון־מערב, וועראַקרוז צו  צפון און טשיאַפּאַס צו מזרח. צו דרום האט ער כּמעט 600 קילאמעטער פון ברעג אויפן פאציפישן אקעאן. ער האט אַ רייַך מולטיקולטורעלן זאַץ ווו מער ווי 16 עטנישע גרופּע. ווי אנדערע לענדער פון דער פעדעראציע, האט אָאַקסאַקאַ אַ קאָנסטיטוציע, אַ יידל קאָד, שטראפֿקאָד און פאַרשטעלן זיך.

קאַטעגאָריע:מעקסיקא
יעקב אריה גוטערמאן

[קליין|250px|דער ראדזימינער [אוהל אין דעם  ווארשעווער בית עולם]]
רבי **יעקב אריה גוטערמאן פון ראדזימין** (ה'תקנ"ב - י"ח תמוז ה'תרל"ד, 1874) איז געווען פון די פראמינענטע רביס אין פוילן אין די אנהייב ת"ר יארן.

## לעבנסגעשיכטע
רבי יעקב אריה איז געבוירן געווארן צו זיינע עלטערן שלמה, א בעקער, און בונא אין ווארקע, פוילן, און געהאדעוועט דארט. ער האט געלערנט תורה ביים ווארקער רב הרב שמואל, מחבר פון ״תורת שמואל״ און א תלמיד פון רבי עקיבא אייגער. אין זיינע יונגערע יארן איז ער געווארן נאנט צו  חסידות און ער פלעג פארן אין די הויפן פון די גרויסע פוילישע אדמורי"ם, דער חוזה פון לובלין און דער קאזשניצער מגיד.  

ער האט געהייראט די טאכטער פונעם נגיד ר' בעריש פון ריטשעוואל און נאך דער חתונה האט ער געוואוינט נאנט צו זיין שווער. שפעטער האט מען אים באשטימט רב אין ריטשעוואל, און נאכהער איז ער געווארן שטאטס־רב אין ראדזימין. 

רבי יעקב אריה איז געווען א תלמיד מובהק פון דער פרשיסכער שיטה פונעם ייד הקדוש און זיין תלמיד דער רבי ר' בונים. נאך דעם רבי ר' בוניםס פטירה אין תקפ"ז (1827) האבן זיך זיינע חסידים געטיילט.
איין גרופע האט נאכגעפאלגט רבי יצחק מאיר אלטער פון ווארשע און האבן אויסגעקליבן רבי מנחם מענדל מארגנשטערן פון טאמאשאוו (שפעטער דער "קאצקער רבי" אלס זייער מנהיג. די אנדערע גרופע, צווישן זיי רבי יעקב אריה, האבן געשטיצט רבי שמחה בונימ'ס זון, רבי אברהם משה פון פשיסכע; נאך א קורצער תקופה איז ער נפטר געווארן און די הנהגה איז אריבער צו רבי יצחק ווארקער.

נאך דער פטירה פון רבי יצחק ווארקער אין ה'תר"ח (1848) האט רבי יעקב אריה אנגעהויבן פירן א רביסטעווע אין ראדזימין. רבי יעקב אריה האט מאריך ימים געווען מער ווי די אנדערע תלמידים פונעם רבי ר' בונים, און ער איז גערעכנט געווארן דעם "זקן האדמו"רים" אין זיין דור, מיט א שטארקן איינפלוס. א סאך חסידים זענען געפארן צו זיין הויף, כולל אדמו"רים און רבנים. 

ער איז נפטר געווארן י"ח תמוז תרל"ד (1874) און מען האט אים באערדיגט אין דעם ווארשעווער בית עולם. מען האט אויפגעשטעלט אן אוהל אויף זיין קבר. אין דעם אוהל האט מען אויך באערדיקט זיינע צוויי אייניקלעך , די אדמו"רים רבי אהרן מנחם מענדל גוטערמאן און רבי לוי יצחק גוטערמאן, ווי אויך רבי נחמיה אלטער, דעם זון פונעם שפת אמת, וואס איז געווען געהייראט צו רבי יעקב אריה'ס אן אוראייניקל.

זיינע תורות זענען געזאמעלט אין ספרים וואס מען האט ארויסגעגעבן נאך זיין פטירה: "דברי אבי"ב" אויף בראשית רבה "ביכורי אבי"ב" אויף תורה און מועדים, און "ליקוטי אבי"ב".

## משפחה 
* רבי **יעקב אריה גוטערמאן** פון ראדזימין
** רבי **שלמה יהושע דוד** (נפ' ט"ו שבט תרס"ג). פון תר"ל געווען נשיא פון קופת רבי מאיר בעל הנס (כולל פולין)
*** רבי **אהרן מנחם מענדל** (י"ח אלול תר"ך -ח' אדר תרצ"ד)
** רבי ישראל 
*** רבי **לוי יצחק** (נפ' כ"ג טבת תרס"ה), אדמו"ר אין ליאדי, סיראטשין און ווארשע
**** רבי **יהודה ירחמיאל** (נפ' כ"א אלול תרס"ח אין ריגא) פון סיראטשין—איידעם ביי זיין פעטער רבי פינחס אליהו מייזלש
***** ר' חיים אלעזר (נפ' ל' כסלו תשמ"ח)
*** די ווייב פון רבי צבי הירש מארגנשטערן פון לאמאז
*** די ווייב פון הרב פינחס אליהו מייזלש, אב"ד וויערשאוו און ליטאמירסק
** ר׳ בעריש (נפטר יונגערהייט)

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פוילישע אדמורי"ם
1872

## געשעענישן 
* 26סטן מערץ - ערדציטערניש מיט שטארקייט 7.6 אין דער ריכטער סקאלע אין קאליפארניע הרגעט 27 מענטשן

## געבוירן
* 9טן אפריל - לעאן בלום, פרעמיער מיניסטער פון  פראנקרייך (געש' 1950)
* 18טן מיי - בערטראנד ראסל, בריטישער פילאסאף, געווינער פון נאבעל פריז פאר ליטעראטור (געש' 1970)
* 1טן יולי - לואי בלעריא, דער ערשטער מענטש וואס האט געפליט איבער דעם ענגלישן קאנאל (געש' 1936)
* 4טן יולי - דזשאן קעלווין קולידזש, דער 30סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1933)
* 16טן יולי - ראאלד אמונדסען, אויספארשער וואס איז אנגעקומען צום דרום פאלוס (געש' 1928)

## געשטארבן 
* 2טן אפריל - סאמועל מארס, ערפינדער פון מארס קאד (געב' 1791)
1873

## געשעענישן 
* 16טן פעברואר - שפאניע ווערט א רעפובליק

## געבוירן
* 9טן יאנואר - חיים נחמן ביאליק, דיכטער (געש' 1934)
* 25סטן פעברואר - ענריקא קארוזא, איטאליענישער זינגער און טענאר (געש' 1921)
* 1טן אפריל - סערגיי רחמאנינאוו, רוסישער קאמפאזיטאר (געש' 1943)

## געשטארבן 
* 1טן מיי - דייוויד ליווינגסטאן, סקאטישער אויספארשער (געב' 1813)
23סטן סעפטעמבער

**23 אין סעפטעמבער** איז דער 266סטער טאג פון יאר (267סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 99 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1846 - דער פלאנעט נעפטון אנטדעקט
* 1943 - די ווילנער געטא ווערט ליקווידירט ווען די יידן ווערן געשיקט צו זייער טויט אין פאנאר און פארניכטונגס לאגערן אין אייראפע.
* 1973 - ביי די וואלן פאר פרעזידענט אין ארגענטינע ווערט חואן דאמינגא פעראן געוויילט צוריק

## געבוירן 
* 1215 - קובליי כאן, הערשער פון דער מאנגאלישער אימפעריע  (געש' 1294)
* 1916 - אלדא מארא, פרעמיער מיניסטער פון איטאליע (דערמארדעט 1978)

## געשטארבן 
* 1929 - רישארד אדאלף זשיגמאנדי, עסטרייך־דייטשער כעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר כעמיע (געב' 1865)
* 1939 - זיגמונד פרויד, גרינדער פון פסיכאאנאליז (געב' 1856)
* 1988 - טיבאר סעקעלי, אויספארשער און עספעראנטיסט (געב' 1912)

## געשעענישן פונעם טאג
* הארבסט גלייכנאכט

----
* 22סטן סעפטעמבער - 24סטן סעפטעמבער
* סעפטעמבער

23
יחזקאל פויגל

200px|קליין|ר' יחזקאל פֿויגל
**יחזקאל פויגל** (געב' 1946) איז דער גרינדער פונעם מרכז חרדי, דער ערשטער אנשטאלט אין ישראל פאר פראפעסיאנעלער טרענירונג פאר חרדים, און דער מנהל פונעם אונו חרדישן קאמפוס.

## ביאגראפיע
הרב יחזקאל פויגל איז געבוירן געווארן אין תש"ו אין זיבנבערגן. ביי די 12 יאר איז ער ארויפגעקומען אין ארץ ישראל מיט זיין משפחה. ער האט געלערנט אין דער נחלים ישיבה תיכונית, און דערנאך אין חברון ישיבה אין ירושלים. ער האט באקומען היתר הוראה פון דעם הויפט רב פון ישראל, הרב איסר יהודה אונטערמאן, און אויך פון הרב יחזקאל סרנא, דער חברונער ראש ישיבה, הרב יעקב יצחק וואכטפויגל,  דער מאה שערים ראש ישיבה און נאך רבנים. ער האט עוסק געווען אין "תורה שלמה", "הלכה פסוקה" און "סנהדריה גדולה", און ער האט פארעפנטליכט די כתבי ידות: תוספות תלמידי רבנו פרץ אויף מסכת מכות, תוספת שאנץ אויף מסכת מכות, און נאך. נאך זיין חתונה האט ער געדינט אלס רב פון קהילת בית יעקב אין פילאדעלפיע, און ער איז אויך געווען א מיליטערישער רב. 

## משפחה
פויגל האט געהייראט אמרמה, די טאכטער פון הרב מרדכי הכהן.

## וועבלינקען
* ואז התפוצצה הבועה, אתר הארץ
* תנועת ההשכלה, אתר הארץ
* יחזקאל פויגל, לשבור את חומת הפחד החילוני, אתר וואלה
* 

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:חרדים 
קאַטעגאָריע:עסקנים
קאַטעגאָריע:ישראלים
וואלדיוויא

**וואַלדיוויאַ** () איז אַ שטאָט אין דרום טשילע מיט 140,559 איינוואוינער אויף 2002.

## וועבלינקען 
* וואלדיוויא אפיציעלע וועבארט 

קאַטעגאָריע:שטעט אין טשילע
שול פון בעזאנסאן

קליין|250px|שול פון בעזאַנסאן

די **שול פון בעזאַנסאן** () עס איז אַ ספרדישע שול  אין דער שטאָט  בעזאנסאן, פראנקרייך. זי איז געבויט געווארן צווישן 1869 און 1871 און האט אַ מיזרחדיקער ארכיטעקטישער סטיל. זי האט זיצן פאר 216 מענטשן.

## געשיכטע 
די שול איז געבויט געווארן אין 1869 צו פאַרבייַטן אַ קליינע בנין פֿאַר דער ייִדישער קהילה אין דער שטאָט, געשאצט צו מער ווי 600 מענטשן. בשעת דער צווייטער וועלט מלחמה האט מען דעפארטירט  אסאך יידן פון בעזאנסאן, אָבער די שול איז ניט חרובֿ געוואן אָדער געשעדיקט. מען דאווענט נאך אין דער שול הייַנט.

## ארכיטעקטור 
די שול איז פון מורישן ארכיטעקטור. זי איז אנערקענט ווי א היסטארישער מאנומענט.

קאַטעגאָריע:שולן
קאַטעגאָריע:פראנקרייך
ליבעריע

**ליבעריע** (), אפיציעל די **רעפובליק פון ליבעריע** (), איז א לאנד אין מערב אפריקע. ער גרענעצט סיערע לעאנע אין מערב, גינע אין צפון, און בארטן פון העלפאנדביין אין מזרח. אין דרום־מערב האט זי א בארטן לאנג 579 ק"מ אויפן אטלאנטישן אקעאן, און דארט געפינט זיך די הויפטשטאט מאנראוויע.
זי באדעקט א שטח פון בערך 111,369 קוואדראט ק"מ.

בערך 3.8 מיליאן מענטשן וואוינען אין ליבעריע, און די אפיציעלע שפראך איז ענגליש. ליבעריע איז א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער און אין דעם אפריקאנער פארבאנד. 85.5% פון דער באפעלקערונג זענען קריסטן.

פון 1820  האבן באפרייטע אמעריקאנער שקלאפן אנגעהויבן וואוינען אין דעם ראיאן. אין 1847 האבן די קאלאניסטן געגרינדעט די רעפובליק פון ליבעריע, מאדעלירט אויף דער רעגירונג פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.

## עקאנאמיע 
ליבעריע איז פון די ארימסטע לענדער אין דער וועלט. נאר 15% פון מענטשן האבן ארבעט.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
*
בעזאנסאן

קליין|285px|בעזאנסאן
**בעזאַנסאן** (אדער **ביזאַנץ**) איז די הויפטשטאט פון דעם פראנש-קאמטע ראיאן אין מזרח פראנקרייך. ער האט א באפעלקערונג פון 117,599 (2008). די שטאט געפינט זיך אויפן דובס טייך, 105 ק"מ מזרח פון דיזשאן, נאנט צום גרענעץ מיט דער שווייץ.
קליין|200px|דער ציטאדעל אין בעזאנסאן
די נאציס האבן געניצט דעם ציטאדעל במשך דער צווייטער וועלט מלחמה.

אין 1900 האבן געוואוינט אין בעזאנסאן 750 יידן.

## מאנומענטן 
* שול פון בעזאנסאן
* בעזאנסאנער בית עולם

## צווילינג שטעט
בעזאנסאן האט די פאלגנדע צווילינג שטעט:
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* 

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין פראנקרייך
24סטן סעפטעמבער

**24 אין סעפטעמבער** איז דער 267סטער טאג פון יאר (268סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 98 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1973 - גינע-ביסאו פראקלאמירט זיין זעלבשטענדיקייט פון פארטוגאל

## געבוירן 
* 1501 - דזשיראלאמא קארדאנא, איטאליענישער מאטעמאטיקער, פילאסאף און דאקטער, פון די גרעסטע מאטעמאטיקער פון זיין צייט (געש' 1576)
* 1564 - וויליאם אדאמס, ענגלישער נאוויגאטאר (געש' 1620)
* 1936 - דזשים הענסאן, אמעריקאנער ליאַלקע-אָפּעראַטאָר (געש' 1990)

## געשטארבן 
* 1945 - האנס גייגער, דייטשער פיזיקער (געב' 1882)

## געשעענישן פונעם טאג
* 

----
* 23סטן סעפטעמבער - 25סטן סעפטעמבער
* סעפטעמבער

24
שמואל אבא פון זיכלין

רבי **שמואל אבא פון זיכלין** (י"ט כסלו ה'תק"ע - כ"ו אלול ה'תרל"ט) איז געווען א רבי פון חסידים אין דעם פינפטן דור פון חסידות, און האט געגרינדעט דעם זיכלינער הויף.

## ביאגראפיע 
רבי שמואל אבא איז געבוירן געווארן י"ט כסלו תק"ע אין לויוויטש, פוילן, צו זיין פאטער הרב זעליג, א זון פון רב איציקל און דבורה די טאכטער פון רבי פישל סטריקאווער, און זיין מוטער יוטל.

## זיינע תורות 
זיינע תורות זענען געדרוקט אינעם ספר "להב אש" פון זיין אייניקל רבי אפרים מאיר גד זיכלינסקי.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פוילישע אדמורי"ם
סאפי שאל

**סאפיאַ מאַגדאַלינאַ שאל** (; 9טן מיי 1921 - 22סטן פעברואר 1943) איז געווען איינע פון די מיטגלידער אין דער "**ווייסע רויז**" גרופע, וואס האט קאמפאנירט א חשובער קאפיטל אין דער געשיכטע פון דער דייטשע אפאזיציע צו נאציזם. פאר איר טייל אין די טעטיקייטן פון דער גרופע האט מען זי פאראורטיילט צו טויט, און זי איז הינגעריכטעט געווארן, צוזאמען מיט איר ברודער האנס שאל און נאך מיטגלידער אין דער גרופע, דורך גילאטינירונג.

שאל ווערט גערעכנט היינט אין דייטשלאנד, צוזאמען מיט אנדערער מיטגלידער פון דער גרופע, ווי א מוסטער פון קוראזש קעגן דעם נאצי רעזשים.

## יונגע יארן
שאל איז געוון די טאכטער פונעם בירגערמייסטער פון פארכטנבערג אויפן קאכער טייך, דאס פערטע פון זיינע פינף קינדער. אין 1930 איז די משפחה אריבערגעצויגן קיין לודוויגסבורג און צוויי יאר נאכהער קיין אולם.

זי האט געליינט אסאך ביכער אויף פילאסאפיע און טעאלאגיע.

אין פרילינג 1940 האט זי געקאנטשעט אירע שטודיעס אין מיטלשולע און זי האט אנגעהויבן ארבעטן ווי א קינדערגארטנער. 

אין מיי 1942 איז זי געווארן א סטודענט פון ביאלאגיע און פילאסאפיע אין מינכן אוניווערסיטעט. 

## די ווייסע רויז
קליין|250px|מאנומענט צום אנדענק פון דער "ווייסער רויז" אין מינכן, אין דער פארעם פון בלעטלעך צעשפרייט אויפן טראטואר.

אין אנהייב 1942 האט שאל באטייליגט, צוזאמען מיט איר ברודער האנס, און עטלעכע פריינד, צווישן זיי דער לעקטאר קורט הובער, אין פארשפרייטן בלעטלעך קריטידירנטיק צום רעזשים, וואס האבן גערופן פאר פאפולערער קעגנערשאפט צו דער דיקטאטארישער נאצי הערשאפט.

קאַטעגאָריע:דייטשן
קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע
אלטינא אראנטעס בנין

קליין|260px|אַלטינאָ אַראַנטעס בנין
דער **אַלטינאָ אַראַנטעס בנין** () איז אַ וואלקן קראצער אין דער שטאָט סאַו פּאַולאָ. ער איז דער פערטער העכסטער בנין אין בראזיל, 161 מעטער הויך אויף 40 שטאק.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:סאו פאולא
קאַטעגאָריע:געביידעס
25סטן סעפטעמבער

**25 אין סעפטעמבער** איז דער 268סטער טאג פון יאר (269סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 97 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1513 - דער אויספארשער וואסקא נוניעס דע באלבאא דערגרייכט דעם פאציפישן אקעאן.
* 1768 - טערקיי פראקלאמירט מלחמה אויף דער רוסלענדישער אימפעריע און די רוסיש-טערקישע מלחמה ברעכט אויס.
* 2003 - אן ערדציטערניש מיט שטארקייט 8.0 גרייפט אן האקיידא, יאפאן.

## געבוירן 
* 1906 - דמיטרי שאסטאקאוויטש, רוסישער קאמפאזיטאר (געש' 1975)
* 1927 - קאלין דייוויס, בריטישער דיריגענט

## געשטארבן 
* 1983 - לעאפאלד דער דריטער, מלך פון בעלגיע (געב' 1901)
* 1991 - קלאוס בארבי,  נאצי מלחמה פארברעכער (געב' 1913)

## געשעענישן פונעם טאג
* 

----
* 24סטן סעפטעמבער - 26סטן סעפטעמבער
* סעפטעמבער

25
היידלבערג

**היידלבערג** () איז אן אוניווערסיטעט שטאט אין דייטשלאנד, פלאצירט אומגעפער 78 ק״מ דרום פון פראנקפורט. היידלבערג איז די פינפט־גרעסטע שטאט אין דעם דייטשן לאנד באדן-ווירטמבורג.

היידלבערג אוניווערסיטעט, געגרינדעט אין 1386, איז דער עלטסטער אוניווערסיטעט אין דייטשלאנד.

## יידן אין היידלבורג
יידן האבן געוואוינט אין היידלבערג שוין אינמיטן דעם 13טן יארהונדערט. אין אנהייב פונעם 14טן יארהונדערט האט היידלבערג שוין געהאט אן ארגאניזירטע יידישע קהילה מיט א שול און א בית החיים.
 
היידלבערג איז באקאנט צוליב דעם וואס דארטן איז אויפגעשטעלט געווארן א גרויסער די. פי. לאגער נאכן צווייטן וועלט קריג.

און וואס עס שטארצט נאכמער ארויס, איז דארטן געווען די איינציגע פלאץ און צייט איבער דער אמעריקאנער מיליטער'ישער היסטאריע, וואס האבן זיך באפאסט מיטן איבערדרוקן דעם ש"ס, כאטש זיי זענען בלויז אנגעקומען צו דרוקן איין איינציגער באנד פון מס' פסחים, און בלויז 500 אויפלאגעס, פארט טראגט דאס זייער א היסטארישער ווערד, און ווערט צוכאפט דורך די אנטיקן האנדלער אלס א יקר המציאות.

עס זענען געוועזן פארמישט דערין אסאך אויטאריטעטן און פערזענליכקייטן, אריינגערעכנט
* הרב יחזקאל בעסער, געווען א אנגעזעענער רב אין וואשינגטאן הייטס
* דזשוינט
* תורה שובע סקריפטס

קאַטעגאָריע:שטעט אין דייטשלאנד
קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע
לודוויג וויטגנשטיין

** לודוויג יאזעף יאהאַן וויטגנשטיין** (; 26סטן אפריל 1889 - 29סטן אפריל 1951) איז געווען אן עסטרייכער פילאסאף, וואס איז געווען פראפעסאר פון פילאסאפיע אין דעם אוניווערסיטעט פון קיימברידזש פון 1939 ביז 1947. זיין בוך *פילאסאפישע פארשונגען* האט מען ארויסגעגעבן נאך זיין טויט; עס ווערט גערעכנט פון די וויכסטיקע ווערק אין אנאלאטישער פילאסאפיע.

## ביאגראפיע 
לודוויג וויטגנשטיין איז געבוירן געווערן אין ווין דעם 26סטן אפריל 1889 צו קארל און לעאפאלדין וויטגנשטיין, זייער יונגסטע קינד. זיינע עלטערן זענען געווען פון די חשובסטע און רייכסטע משפחות אין דער עסטרייך-אונגארישער אימפעריע.

קאַטעגאָריע:פילאסאפן
נשר

**נֶשֶר** איז א שטאט אין צפון ישראל, און געהערט אן צום חיפה דיסטריקט. נשר געפונט זיך 6 קילאמעטער דרום פון חיפה, אויפן הויפט שאסיי וואס פירט קיין יקנעם און נצרת.
געגרינדעט אין יאר 1924 דורך ארבעטער פון דער נשר צעמענט פאבריק, זיך איינצושפארן דאס פארן טעגליך פון און צו דער ארבעט, ווי אויך דאס אריבערפארן עטליכע אראבישע פיינטליכע דערפער אויפן וועג.

אין די יארן צווישן זיין גרינדונג ביז דער מלחמת השחרור, האבן די איינוווינער אסאך געליטן פון איבערפעלער פון אראבער, אין די תרפ"ט ראיאטן, און שפעטער אין די תרצ"ו - תרצ"ט אויפשטאנד איז דאס דארף עטליכע מאל געווארן איבערגעפאלן, און האבן אריינגערעכנט מענטשן וואס זענען אומגעקומען.

ביי דער זעלבשטענדיקייט קריג פון ישראל, האט צה"ל באוויזן איינצונעמען די אראבישע דערפער פון ארום, און זיי זענען באזעצט געווארן דורך ניי־געקומענע, שפעטער זענען די דערפער געווארן א טייל פון א נייער גרויסער שטאט נשר.

לויטן צענטראלע ביורא פאר סטאטיסטיק, האט די שטאט נשר א באפעלקערונג פון 23,800 איינוווינער, ריכטיג צו 2010. דער בירגערמייסטער איז דוד אמאר. און א כמעט א דריטל פון שטאט באשטייט פון עולים פון די ראטן פארבאנד לענדער.
בענדין

**בענדין** (פויליש: *Będzin*, בענדזין; דייטש: *Bendzin, Bendsburg*) איז א שטאט אין זאגלעמביע געביט אין דרום פוילן, 61 ק"מ מערב פון קראקע. ביזן חורבן אייראפע איז די שטאט געווען דער יידישער צענטער פון זאגלעמביע.

## היסטאריע
לויט ארכעאלאגישע אויסגעפינען, האט די שטאט אנגעהויבן אין דעם פריערדיקן מיטל אלטער. דאס דארף בענדין ווערט דערמאנט אין יאר 1301. בענדין איז געווארן א שטאט אין 1358, ווען מען האט איר געשאנקען מיט מאגדבורג רעכטן.

ביז דער צווייטער וועלט מלחמה איז א היפשטער טייל פון בענדינס איינוואוינער געווען יידן, אבער די מערהייט פון זיי האט מען געשיקט אין דעם אוישוויץ פארניכטונגס לאגער ביז זומער 1943. 

אין 2008 האבן געוואוינט אין דער שטאט 58,639 מענטשן.

## יידן אין בענדין
בענדין איז איינע פון די אוראלטע יידישע געמיינדעס אין פוילן. דער יידישער יישוב האט זיך אנטוויקלט פון דעם שפעטערדיקן מיטל־אלטער. די ערשטע יידן זענען אנגעקומען אין דעם 13טן יארהונדערט, און רוב פון זיי האבן זיך באשעפטיקט מיט לאנדווירטשאפט און מסחר. די יידישע קהילה האט זיך אויפגעשטעלט אין דעם 14טן יארהונדערט א דאנק דעם מלך קאזימיר דער גרויסער, וואס האט געשאנקען ספעציפישע רעכטן צו די יידן אז זיי זאלן מעגן וואוינען אין דער שטאט.

אין דעם רוסישן צענזוס פון 1897 זענען די יידן געווען  51% פון 21,000 איינוואוינער אין דער שטאט, און אין דעם פוילישן צענזוס פון 1921 האט די צאל יידן דערגרייכט 17,298 און זייער טייל אין דער באפעלקערונג פון דער שטאט איז געשטיגן ביז 62.1%. 
אום 4טן סעפטעמבער 1939, מיטן אויסברוך פון דער צווייטער וועלט מלחמה, האט די דייטשע ארמיי איינגענומען דעם געגנט, און עס עס זעלנער האבן פארברענט די שטאטישע שול און  דערמארדעט אסאך יידן פון דער שטאט. אין 1942 האבן זיי אויפגעשטעלט א געטא אין דער שטאט וואו מען האט קאנצענטריט די יידישע באפעלקערונג, און אין מיי האט מען אנגעהויבן פארטרייבן די יידן  צום אוישוויץ פארניכטונגס לאגער. ביז זומער 1943 האט מען געשיקט די מערהייט פון די יידן אין דער שטאט אין אושוויץ.

## באקאנטע פערזענלעכקייטן פון בענדין
*הרב דוב בעריש הערציגער (נפטר   ה'תר"ו, 1846) - הויפט רב פון בענדין, א תלמיד פון רבי ירמיהו מאטערסדארפער. 
*הרב הירש העניך הכהן לעווין - אב"ד בענדין, איידעם פונעם שפת אמת און מחבר פונעם ספר "יכהן פאר".
*יהושע פראווער (1917 - 1990) - ישראלדיקער היסטאריקער, געווינער פון ישראל פריז.
*הרב יצחק זילבערשטיין  (געב' 1934) - רב פון רמת אלחנן געגנט אין בני ברק, אן איידעם ביי הרב יוסף שלום אלישיב.

## צווילינג שטעט
* 
*  
*   

## וועבלינקען
* אריה רוזן, בנדין - עיר ואם בישראל, (אין בית יעקב צייטשריפט, באנד 70, אדר תשכ"ה) 
* בנדין, מרכז מורשת יהדות פולין
* 
* 
* 

קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
וואלטער

קליין|וואלטער
**וואלטער** (פראנצויזיש: *Voltaire*) איז דער פסעוודאנים פון **פראנסואַ-מאַרי אַרוע** (; 21סטן נאוועמבער 1694 - 30סטן מיי 1778), א פראנצויזישער פילאסאף און שרייבער.

וואלטער איז געווען פון די וואס האבן נישט מסכים צו גלייבן אלץ וואס די רעגירונג און די קירכע האבן געהייסן, נאר זיי האבן געהאלטן אז יעדער איינער אויסטראכטן פאר זיך זיין אייגענע דעה.

צוליב א מעשה ווען מען האט וואלטער אריינגעלייגט אין טורמע אין דעם באסטיל האט ער געבעטן מען זאל אים שיקן ענדערשט אין גלות, און אין 1726 האט מען אים געשיקט קיין ענגלאנד ביז 1729. דארט האט ער געטראפן דעם ענגלישן פילאסאף דזשאן לאק.

## ביאגראפיע 
אין זיין יוגנט איז וואלטער געווען קראנק און אויך איז ער פאר'יתומט געווארן פון זיין מוטער. ביי די 16 יאר האט וואלטער פארלאזט די שולע און ער האט אנגעהויבן שרייבן, טראץ דעם וואס זיין פאטער האט געוואלט אז ער זאל ווערן אן אדוואקאט.

אין 1755 האט וואלטער זיך באזעצט אין גענף. אין 1758 האט ער פארלאזט גענף און געקויפט דעם מאיאנטעק "פֿערניי" (Ferney), אויפן פראנצויזישן-שווייצער גרענעץ. אין דעם מאיאנטעק האט ער ווייטער געשריבן כמעט ביז זיין לעצטן טאג. 

ער האט געשריבן צענדליקע ביכער, הונדערטער ארטיקלען און טויזנטער בריוו צו זיינע פריינט אין אייראפע. אויף פרנסה האט ער קולטיווירט זיידווערעם און האט דערפאלגרייך פארקויפט זייער פראדוקט.

אין 1778, ביי דער עלטער פון 83, האט וואלטער צוריקגעקערט קיין פאריז, זיין געבורטשטאט. ווען ער איז אנגעקומען דארטן איז ער געשטארבן. די קירכע האט נישט געלאזט האבן א רעליגיעזע קבורה, און מען האט אים געדארפט באגראבן גאנץ ווייט אין שאמפאניע.

קאַטעגאָריע:פראנצויזן
קאַטעגאָריע:פילאסאפן
קאַטעגאָריע:שרייבער
חנוך צבי הכהן לעווין

[קליין|250px|פון רעכטס צו לינקס: הרב מאיר אלטער, רבי [אברהם מרדכי אלטער, הרב חנוך צבי הכהן לעווין, רבי ישראל אלטער]] 
רבי **חנוך צבי הכהן לעווין** (רבי **הירש העניך לעווין**; ז' כסלו ה'תרל"א 1870 - ו' אדר א' ה'תרצ"ה, 1935) איז געווען שטאטס רב פון בענדין און פון די פירער פון פוילישן יידנטום פאר דער צווייטער וועלט מלחמה. ער איז געווען אן איידעם פון רבי יהודה אריה לייב אלטער, דער "שפת אמת".

## לעבנסגעשיכטע
רבי הירש העניך איז געבוירן אין רודא מאלעניץ ז' כסלו תרל"א צו זיין פאטער, רבי פינחס יעקב הכהן לעווין, אן אייניקל פונעם רבי'ן ר' העניך, חסיד פונעם אלטן קאצקער רבי'ן און מנהיג פון די גערער חסידים אין די יארן תרכ"ו ביז תרל"א, און צו זיין מוטער טעלצא, די טאכטער פון ר' צבי הירש (ליבל) דישקעס פון טאמאשאוו, דעם קאצקער רבי'נס משמש בקודש. ער האט באקומען די נעמען פון זיינע צוויי זיידעס. ער איז געהאדעוועט געווארן אין מאלעניץ וואו די אלטע קאצקער-גערער חסידים פלעגן קומען צוגאסט ביי זיין פאטער און זיין זיידן.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פוילישע רבנים
קאַטעגאָריע:חסידישע רבנים
קאַטעגאָריע:גערער חסידים
קאַטעגאָריע:כהנים
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
קוואנטן-מעכאניק

**קוואַנטן-מעכאַניק**, אויך באקאנט ווי **קוואנטן-פיזיק** אדער **קוואנטן-טעאריע**, איז א צווייג פון פיזיק וואס שילדערט מאטעמאטיש די כוואליע-טיילכל דואליזם פון מאטריאל און ענערגיע. די טעאריע האט ווערנער הייזנבערג אנטוויקלט אין 1925. קוואנטן-מעכאניק שילדערט די עוואלוציע פון א פיזישער סיסטעם דורך א מאטעמאטישן סטרוקטור וואס הייסט א כוואליע פונקציע. מען ניצט קוואנטן-מעכאניק פאר אטאמען און עלעמענטארע טיילעכלעך.  אנדערש פון קלאסישער מעכאניק, אין קוואנטן-מעכאניק זענען ענערגיע, מאמענטום, ווינקל־מאמענטום און אנדערע קוואנטיטעטן פון א סיסטעם זענען  באגרענעצט צו דיסקרעטע ווערטן (קוואנטיזאציע).

שוין פאר 1900 איז מען געווארן געוואר אז קלאסישע מעכאניק האט פראבלעמען ביי געוויסע פענאמענען. ביז מען איז געקומען צו קוואנטן-מעכאניק, וואס האט געשאפן א רעוואלוציע אין דעם פארשטאנד פון פיזיק.

קוואנטן־מעכאניק איז גאנץ אנדערש פון קלאסישער מעכאניק אויך אין דעם אז זי זאגט נישט גענוי וואס וועט פאסירן, נאר די מעגלעכקייט פון א פאסירונג.

קאַטעגאָריע:פיזיק
*
4טן אקטאבער

דעם **4טן אקטאבער** איז דער 277סטער טאג פון יאר (278סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר . ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 88 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1582 - דער לעצטער טאג וואס מען ניצט דעם יוליאנישן קאלענדאר אין איטאליע, פארטוגאל, פוילן און שפאניע. דער טאג נאכן 4טן אקטאבער ווערט 15טן אקטאבער אויפן גרעגאריאנישן קאלענדאר. 10 טעג ווערן דורכגעלאזט.
* 1824 - מעקסיקא ווערט א רעפובליק.
* 1830 - בעלגיע שיידט זיך פון האלאנד און ווערט א זעלבשטענדיג לאנד.
* 1910 - פארטוגאל ווערט א רעפובליק. דער מלך מאנועל דער צווייטער אנטלויפט אין בריטאניע.
* 1957 - ספוטניק 1 ווערט דער ערשטער מענטשן-געמאכטער אביעקט געשיקט צום קאסמאס.
* 1966 - באסוטאלאנד ווערט אומאפהענגיק פון בריטאניע און ענדערט זיין נאמען צו לעסאטא.

## געבוירן 
* 1289 – לואי דער צענטער, מלך פון פראנקרייך פון 1314 ביז 1316 (געש' 1316)
* 1550 &ndash; דער מלך טשארלס דער ניינטער פון שוועדן (געב' 1611)
* 1822 – ראטערפארד בי הייז, דער 19טער פרעזידענט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע (געש' 1893)
* 1892 – ענגלבערט דאלפוס, עסטרייכער פאליטיקער דערמארדעט דורך די נאציס ווען ער איז געווען פרעמיער מיניסטער פון  עסטרייך (דערמארדעט 1934)

## געשטארבן 
* 1669 - רעמבראנדט וואן ריין, האלענדישער מאָלער (געב' 1606)
* 1880 - זשאק אפנבאך, יידישער דייטשער קאמפאזיטאר (געב' 1819)
* 1947 - מאקס פלאנק, דייטשער פיזיקער (געב' 1858)

----
* 3טן אקטאבער - 5טן אקטאבער
* אקטאבער

04
סטראזשניץ (הויף)

**סטראזשניץ** איז א שטאָט אין בוקאווינא (היינט אוקראינע) וואו רבי ישכר בער ראזנבוים האט אויפגעשטעלט זיין הויף. דאס חסידות איז א צווייג פון נאדווארנא.

רבי ישכר בער איז געבוירן געווארן כ"ב אלול תרס"ד (1904) אין טשערנאוויץ צו זיין פאטער רבי איתמר ראזנבוים דער אדמו"ר פון נאדווארנא. ער איז געווארן אן איידעם ביי זיין עלטער פעטער רבי ישכר בער פון סאטמאר, (א זון פון רבי מרדכי לייפער פון נאדווארנע). אין תרפ"ה האט ער זיך געצויגן קיין סטראזשניץ אין בוקאווינא (דעמאלסט אין רומעניע, היינט אין אוקראינע), וואו ער האט אנגעפאנגען פירן א רביסטעווע. נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האט ער אימיגרירט צו די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, דארט איז ער געווען באוואוסט ווי דער סטראזשניצער רבי. ער איז נפטר געווארן כ"ח טבת ה'תשמ"א.

די זין פון רבי ישכר בער האבן געפירט רביסטעוועס שוין ביי זיין לעבן.

## דער סטראזשניצער בוים 
* רבי **ישכר בער ראזנבוים** פון סטראזשניץ
** רבי **ירחמיאל אשר מרדכי** (נפ' תשנ"א) פון קליוולאנד, אן איידעם ביי זיין פעטער רבי מאיר לייפער פון קליוולאנד (א זון פון רבי ישכר בער פון סאטמר). נאך זיין שווער'ס פטירה אין תש"א האט ער געירשנט די קליוולאנדער רביסטעווע. ער האט געפירט זיין הויף אין וויליאמסבורג.
*** רבי **מאיר יוסף** פון סטראזשניץ-וויליאמסבורג, אן איידעם ביי רבי שלום קרויז פון אודווארי 
*** רבי **יהושע העשיל** פון קליוולאנד-וויליאמסבורג, אן איידעם ביי רבי יואל בעער פון ראצפערט.
*** רבי **אלטער זאב** פון נאדווארנא-וויליאמסבורג 
*** רבי **יצחק אייזיק** פון סטראזשניץ-לאנדאן, אן איידעם ביי רבי שרגא פייביש שננעבאלג. 
** רבי **מאיר** פון מאשלוי אין בראנקס (ניו יארק)
*** רבי **אשר מרדכי** פון מאשאלו אין בארא פארק, אן איידעם ביי רבי משה טויב פון קאליוו
*** רבי דוד, רב פון קהילת 'אור ישע' אין וויליאמסבורג. 
*** דאס ווייב פון רבי נפתלי הורוויץ פון קראלי
** רבי **יצחק אייזיק**, דער קליוולאנדער רבי רעננה
***רבי **אורי לייב** הכהן, ממלא מקומו בקודש.
** רבי **יוסף** פון קאליש פלעטבוש
** דאס ווייב פון רבי שמואל שמעלקע רובין (נפ' י"א תמוז תשע"ג) פון סוליצא.
אוניווערסיטעט פון סאנטיאגא פון טשילע

דער **אוניווערסיטעט פון סאנטיאגא פון טשילע** (שפאניש: *Universidad de Santiago de Chile*) איז פלאצירט אין דער שטאָט סאנטיאגא. ער איז איינער פון די טראַדיציאָנעלע אוניווערסיטעטן אין טשילע.

## געשיכטע 
דער אוניווערסיטעט איז געגרינדעט אין 1848.

## וועבלינקען 
* אוניווערסיטעט פון סאנטיאגא פון טשילע 

סאנטיאגא
קאַטעגאָריע:טשילע
ראשון לציון משה דיין באן סטאנציע

קליין|250px|ראשון לציון משה דיין באן סטאנציע
**ראשון לציון משה דיין באן סטאנציע** איז א באן סטאנציע פון ישראל באנען אין ראשון לציון, אויף דער הוד השרון—אשקלון ליניע. זי געפינט זיך לעבן דעם משה דיין איבערבייט אויפן איילון שאסיי.

מען האט געעפנט די סטאנציע דעם 25סטן סעפטעמבער 2011 אויף דער נייע פארשטאטישע ליניע וואס באדינט די שטעט חולון, בת ים און ראשון לציון. ביז מען האט געענדיגט קאנסטרוקציע פון דער ליניע ביז יבנה אין 2012 האט געדינט די סטאנציע ווי די פראוויזארישע סוף-סטאנציע פון דער ליניע.

א נסיעה פון דער סטאנציע ביז תל אביב ההגנה באן סטאנציע דויערט 18 מינוט.

## רוטעס
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ישראל
קאַטעגאָריע:ראשון לציון
אוניווערסיטעט פון בוענאס איירעס

קליין|150px
דער **אוניווערסיטעט פון בוענאס איירעס** (שפאניש: Universidad de Buenos Aires, **UBA**) איז פלאצירט אין דער שטאָט בוענאס איירעס. ער איז איינער פון די טראַדיציאָנעלע אוניווערסיטעטן אין ארגענטינע.

## געשיכטע 
דער אוניווערסיטעט איז געגרינדעט אין 1821.

## וועבלינקען 
* אוניווערסיטעט פון בוענאס איירעס 

File:Buenos Aires - Recoleta - Facultad de Derecho.jpg
File:Fachada Facultad de Ciencias Económicas UBA (2).jpg
File:Palace Hotel (Facultad de Filosofía y Letras, desde Alem).jpg
File:Ffyb - uba.jpg
File:Plaza Houssay Av Córdoba Facultad Medicina.jpg
File:Facultad de Ingenieria (UBA).jpg

בוענאס איירעס
קאַטעגאָריע:ארגענטינע
לאנדישער אויטאנאמישער אוניווערסיטעט פון מעקסיקא

קליין|220px|הערב
דער **לאנדישער אויטאנאמישער אוניווערסיטעט פון מעקסיקא** (שפאניש: *Universidad Nacional Autónoma de México*, **UNAM** *אוניווערסידאַד נאַציאנאַל אַוטאנאמאַ דע מעקסיקא*) איז א פובליקער אוניווערסיטעט אין מעקסיקא שטאט. ער איז איינער פון די טראַדיציאָנעלע אוניווערסיטעטן אין מעקסיקא.

## געשיכטע 
דער אוניווערסיטעט איז געגרינדעט געווארן אין 1910.

## וועבלינקען 
* לאנדישער אויטאנאמישער אוניווערסיטעט פון מעקסיקא 

קאַטעגאָריע:אוניווערסיטעטן
קאַטעגאָריע:מעקסיקא
בת ים קוממיות באן סטאנציע

**בת ים קוממיות באן סטאנציע** איז א באן סטאנציע פון ישראל באנען אין בת ים אויף דער ליניע הוד השרון—יבנה.
מען האט געעפנט די סטאנציע דעם 25סטן סעפטעמבער 2011 אויף דער נייער פארשטאטישער ליניע וואס באדינט די שטעט חולון, בת ים, ראשון לציון און (פון 2012) יבנה.
א נסיעה פון דער סטאנציע ביז תל אביב ההגנה באן סטאנציע דויערט 16 מינוט.

אין 2012 האט מען געעפנט די פארלענגערונג פון דער ליניע ביז יבנה, און דעם 4טן אויגוסט 2013 האט מען געעפנט די פארלענגערונג פון דער ליניע וואס באהעפט מיט דער ליניע קיין אשדוד און אשקלון.

## רוטעס
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ישראל
9טן אקטאבער

דעם **9טן אקטאבער** איז דער 282סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (283סטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 83 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1962 - אוגאנדע ווערט א רעפובליק
* 1967 - דער ארגענטינער רעוואלוציאנער טשע געווארא הינריכטעט אין באליוויע.

## געבוירן 
* 1855 - דוד וואלפסאן, ציוניסטישער עסקן (נפטר 1914)
* 1859 - אלפרעד דרייפוס, יידישער אפיציר אין דער פראנצויזישער ארמיי (נפטר 1935)
* 1966 - דייוויד קאמעראן, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך

## געשטארבן 
* 1797 - דער ווילנער גאון, גר"א (געב' 1720)
* 1967 - טשע געווארא, רעוואלוציאנער (געב' 1928)
* 1974 - אסקאר שינדלער, פאבריקאנט, חסיד אומות העולם (געב' 1908)

----
* 8טן אקטאבער - 10טן אקטאבער
* אקטאבער

09
פולא

**פולאַ** (; ; ; , ) איז די גרעסטע שטאט אין  איסטריע קאנט, קראאטיע, פלאצירט ביים דרום שפיץ פונעם איסטריע האלבאינזל, מיט א באפעלקערונג פון 62,080 (2006).
אזוי ווי דער גאנצער ראיאן, איז פולא באוואוסט פאר א צארטן קלימאט, א גלאטן ים און אומפארשטערטע נאטור. די שטאט האט א לאנגע טראדיציע פון מאכן וויין, פישעריי, בויען שיפן און טוריזם.

פולא איז דער אדמיניסטראטיווער צענטער נאך פון אוראלט רוימישע צייטן.

## טראנספארט 
פולא פליפארט געפינט זיך צפון־מזרח פון דער שטאט; ער באדינט סיי אינלענדישע סיי אינטערנאציאנאלע פארצילן.

די באן פארט צפון פון פולא אין סלאוועניע, אבער די באן פארט נישט אין אנדערע שטעט אין קראאטיע.

קאַטעגאָריע:קראאטיע
קאַטעגאָריע:שטעט אין אייראפע
אויפפיר

**אויפֿפֿיר** מאלט אויס די אקציעס און רעאקציעס פון אן ארגאניזם אדער אן אביעקט. 
די רעאקציע קען זיין סיי באוואוסטזיניק סיי אונטערוויסיק, סיי אפן סיי באהאלטן און סיי ווילנדיק סיי אומווילנדיק (ספאנטאן).

## ביאלאגיע 
דער אויפפיר פון אן ארגאניזם ווערט געפירט דורך די הארמאן און נערוון סיסטעמען. די קאמפליצירטקייט פון דעם אויפפיר פון אן ארגאניזם ווענדט זיך אין דער קאמפליצירטקייט פון זיין נערוון־סיסטעם. אין אלגעמיין, אן ארגאניזם מיט א מער קאמפליצירטער נערוון־סיסטעם האט האט א גרעסערער פעאיקייט צו לערנען נייע רעאקציעס.

דער אויפפיר קען זיין סיי נאטירלעך סיי געלערנט.

דער אויפפיר פון בעלי חיים ווערט שטודירט אין פסיכאלאגיע, עטאלאגיע און סאציא-ביאלאגיע.

## פסיכאלאגיע 
מענטשלעכער אויפפיר קען זיין נארמאל אדער אומגעוויינטלעך, פאסיק אדער אומפאסיק.

## זעט אויך 
* ביהייוויאריזם

קאַטעגאָריע:פסיכאלאגיע
קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע
דעלהי

**דעלהי**, ארויסגערעדט אין אינדיע **דילי** (, , ) אדער **דעהלי** (, ,, ), איז די אפיציעל **נאציאנאלע הויפטשטאט טעריטאריע פון דעלהי** ( NCT), איז דער גרעסטער מעטראפאלין לויט שטח און דער צווייטער גרעסטער לויט באפעלקערונג אין אינדיע, נאך  מומביי. ער איז דער אכטער גרעסטער מעטראפאלין אין דער וועלט לויט באפעלקערונג מיט 16,753,265 איינוואוינער אין דער טעריטאריע אינעם 2011 צענזוס.

די טעריטאריע פון דעלהי באדעקט א שטח פון 1,484 ק"מ2

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט אין אינדיע
15טן אקטאבער

דעם **15טן אקטאבער** איז דער 288סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (289סטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 77 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1945 - פיער לאוואל, פרעמיער מיניסטער פון דער  ווישי רעגירונג, הינריכטעט אין פראנקרייך פאר פארראט

## געבוירן 
* 1844 - פרידריך ניצשע, 19טער יארהונדערט פילאסאף (געש' 1900)
* 1894 - משה שרת, צווייטער פרעמיער מיניסטער פון ישראל (געש' 1965)
* 1915 - יצחק שמיר, פרעמיער מיניסטער פון ישראל
* 1943 - סטענלי פישער, אנפירער פון ישראל באנק

## געשטארבן 
* 1965 - אברהם הלוי פרענקל, ישראלדיקער מאטעמאטיקער (געב' 1891)

## פייערטעג 
*

----
* 14טן אקטאבער - 16טן אקטאבער
* אקטאבער

15
גרויס קאנסעפסיאן

**גרויס קאנסעפסיאן** (שפאניש: *Gran Concepción*) איז א קאָנורבאציע אין טשילע מיט 912,889 איינוואוינער (2002 צענזוס).

## מוניציפּאַליטעטן 
* קאנסעפסיאן
* טאַלקאַואַנאָ
* פּענקא
* סאַן פּעדראָ דע לאַ פּאַז
* טשיגוייַאַנטע
* קאָראָנעל

## וועבלינקען 
* Infome del INE, *Chile: Ciudades, Pueblos, Aldeas y Caseríos*. 2005 (PDF & ZIP 

קאַטעגאָריע:טשילע
קאַטעגאָריע:קאנורבאציעס אין דרום אמעריקע
פ.ג. ראָסטאָוו

**פוסבאל גרופע ראָסטאָוו** () איז א פוסבאל גרופע אין ראָסטאָוו אויף דאָן ,רוסלאנד.

קאטעגאריע:פוסבאל
קאַטעגאָריע:רוסלאנד
ליקוי לבנה

[200px|קליין|ליקוי לבנה ([2011)]]
א **ליקוי לבנה** פאסירט ווען די לבנה גייט הינטער דער ערד אַזוי אַז די ערד פארשטעלט די שטראלן פון דער זון פון אנקומען צו דער לבנה. דעם קענען געשען נאָר ווען די זון, ערד, און לבנה זענען אַליינד פּונקט, אָדער זייער ענג אַזוי, מיט דער ערד אין דעם מיטל. בכן, אַ ליקוי לבנה קענען נאָר פּאַסירן די נאַכט פון אַ גאנצער לבנה. דער טיפּ און לענג פון אַן ליקוי אָפענגען אויף די לבנה ס פּלאַץ קאָרעוו צו זייַן אָרבאַטאַל נאָודז. די מערסט פריש גאַנץ ליקוי לבנה פארגעקומען אום 15טן יוני 2011; עס איז געווען אַ הויפט ליקוי, קענטיק איבער אייראָפּע און דרום אַמעריקע נאָך זונ-ונטערגאַנג, איבער אפריקע און רובֿ פון אזיע, און אויסטראליע איידער זונופגאַנג. עס דויערט 100 מינוט.

ניט ענלעך אַ ליקוי חמה, וואָס קענען נאָר זיין וויוד פון אַ זיכער לעפיערעך קליין געגנט פון דער וועלט, אַ ליקוי לבנה זאל זיין וויוד פון ערגעץ אויף דער נאַכט זייַט פון די ערד. אַ ליקוי לבנה דויערט  אַ פאר שעה, קעגן אַ גאַנצע ליקוי חמה דויערט בלויז עטלעכע מינוט בייַ קיין געגעבן אָרט, רעכט צו דער קלענערער נומער פון די לבנה ס שאָטן.

## זען אויך
* ליקוי חמה

קאַטעגאָריע:לבנה
יאהאנעס קעפלער

**יאהאַנעס קעפלער** (; 27סטן דעצעמבער, 1571– 15טן נאוועמבער, 1630) איז געווען א דייטשער  מאטעמאטיקער, אסטראנאם און אסטראלאג. ער איז געווען טעטיק אין דער וויסנשאפטלעכער רעוואלוציע פון דעם 17טן יארהונדערט, און ער איז שטארק באקאנט פאר די געזעצן פון פלאנעטארישער באוועגונג, אויף זיין נאמען. קעפלערס פארשונגען זענען געווען א פונדאציע פון אייזיק ניוטאנס טעאריע פון אוניווערסאלער גראוויטאציע.

קעפלער האט אנגעהויבן זיין קאריערע א לערער פון מאטעמאטיק אין א שולע אין גראץ, עסטרייך. שפעטער איז ער געווארן א העלפער צום אסטראנאם טיכא בראהע, און ענדלעך איז ער געווארן דער אימפערישער מאטעמאטיקער צו די קיסרים רודאלף דער צווייטער, מאטיאס, קייסער פון דער הייליקער רוימישער אימפעריע און פערדינאנד דער צווייטער.

ער האט אויך געארבעט אין דעם פעלד פון אפטיק.

קאַטעגאָריע:מאטעמאטיקער
קאַטעגאָריע:אסטראנאמען
קאַטעגאָריע:דייטשן
דן שעכטמאן

קליין|220פיקס|
**דן שעכטמאן** (געב' דעם 24סטן יאנואר 1941) איז א פראפעסער פון אין דעם חיפה טעכניאן.

שעכטמאן האט געקריגט אין 2001 דעם נאבעל פריז פאר כעמיע פאר זיין ארבעט אין דעם שטח פון קריסטאלן.

קאַטעגאָריע:כעמיקער
קאטעגאריע:נאבעל פריז
קאַטעגאָריע:ישראלים
איליאדע

די **איליאדע** (גריכיש: Ἰλιάς) איז דאס ערשטע פאעזיע פון די צוויי עפישע געשיכטעס פון דעם גריכישן דיכטער האמעראס. (די צווייטע פאעזיע איז די אדיסעע.) די איליאדע האט מער ווי 15,000 שורות, צעטיילט אין 24 קאפיטלעך.

גענוי ווען מען האט געשריבן די איליאדע ווייסט מען נישט, אבער מען האלט אז זי איז געשריבן געווארן אין דעם 8טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג.

די פאעזיע דערציילט וועגן דער טרויער מלחמה, און באשרייבט די קריגן צווישן אכילעס און דעם מלך אגאמעמנאן, פון דעם צענטן יאר פון דער מלחמה.

קאַטעגאָריע:דיכטונג
אדיסעע

קליין
די **אדיסעע** איז דאס צווייטע בוך פון די עפישע פאעזיעס געשריבן דורך דעם גריכישן דיכטער האמעראס, די ערשטע עפישע פאעזיע איז די איליאדע.

דאס בוך דערציילט וועגן דער טרויער מלחמה, און בפרט וועגן דעם גריכישן גיבור אדיסעאוס.

קאַטעגאָריע:דיכטונג
טורעם בריק

קליין|300px|טורעם בריק
שמאל|ממוזער|300px|די טורעם בריק געהויבן
**טורעם בריק** (ענגליש: *Tower Bridge*, "טאוער ברידזש") איז א בריק אין לאנדאן אריבער דעם טעמז, נאנט צום טורעם פון לאנדאן (*Tower of London*), פון וועמען זי נעמט איר נאמען. זי איז פון די מערסטע באקאנטע בריקן אין דער גארער וועלט. די בריק האט עלעמענטן סיי פון א הענגבריק סיי פון א ציבריק.
די בריק טוט פארבינדן טורעם בארג (*Tower Hill*) מיט סאדארק.

קאַטעגאָריע:לאנדאן
קאַטעגאָריע:בריקן
בת-שבע קאניעווסקי

מרת **בת-שבע אסתר קאַניעווסקי** (געבוירן כ"ד שבט ה'תרצ"ב, ירושלים - י"ז תשרי תשע"ב, בני ברק; 1טן פעברואר 1932 - 15טן אקטאבער 2011), געבוירן בת-שבע אסתר אלישיב, איז געווען די ווייב פון הרב חיים קאניעווסקי און א רוחניותדיקע פירערין. אנדערש ווי רוב רביצינס, בפרט ביי די ליטווישע, פלעג זי אויפנעמען מענטשן. פרויען פון אלע שטראמען זענען געקומען צו איר צו באקומען פון איר א ברכה אדער אן עצה.

## לעבנסגעשיכטע
בת-שבע אסתר איז געבוירן געווארן אין ירושלים אין ה'תרצ"ב צו איר פאטער רב יוסף שלום אלישיב, שפעטער דער פירער פון דעם ליטווישן חרדישן ציבור, און צו איר מוטער שיינא חיה, א טאכטער פון הרב אריה לעווין. אין אירע יונגערע יארן האט זי געארבעט פירן ביכער, און אויך האט זי געהאלפן איר פאטער, הרב אלישיב, אין מגיה זיין די כתבים פון זיין פאטער דער מקובל הרב שלמה עליאשאוו, מחבר פון לשם שבו ואחלמה. דעם שידוך צווישן איר מיט רבי חיים קאניעווסקי, וואס האט דעמאלסט געלערנט אין דער לאמזשער ישיבה אין פתח תקוה, האט גערעדט דער חזון איש. זיי האבן חתונה געהאט ו' כסלו ה'תשי"ב.

זי פלעג דאווענען אלע תפילות אין דער לעדערמאן שול, און אין די לעצטע יארן האט זי מקפיד געווען צו דאווענען שחרית מיט וותיקין.

זי איז נפטר געווארן י"ז תשרי ה'תשע"ב, שבת חול המועד סוכות, ביי דער עלטער פון 79. ביי איר לוויה האבן מיטגעטיילט בערך פופציק טויזנט מענטשן.

נאך איר פטירה, האט איר מאן רבי חיים געבעטן זייער טאכטער, רביצין לאה קאלאדעצקי, ווייטערפירן איר מאמעס עבודת הקודש אין זיין דירה.

## משפחה 
אירע קינדער זענען
* חנה, ווייב פון הרב שרגא שטיינמאן, ראש ישיבה פון 'קהילות יעקב' אין בני ברק
* לאה, ווייב פון רבי יצחק קאלאדעצקי.
* רבי אברהם ישעיהו, ראש ישיבה פון 'שפת הים' אין בני ברק.
* רות, ווייב פון רבי יהושע צביון.
* רבי שלמה, ראש ישיבה פון 'קרית מלך' אין בני ברק.
* ברכה, ווייב פון רבי זעליג בראווערמאן, רוזשינער ראש ישיבה.
* דינה, ווייב פון רבי דוד עפשטיין, פון די ראשי ישיבות פון  'כנסת יצחק'.
* רבי יצחק שאול (שוקי) אין בני ברק, , איידעם פון הרב בנימין ביינוש קורלאנסקי

## וועבלינקען
* אבל כבד: הרבנית בת-שבע קנייבסקי ע"ה  ביי כיכר השבת
* 
* 
* 

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:רביצינס
קאַטעגאָריע:מענטשן פון בני ברק
עדה יאנאט

קליין|220px|
**עַדה יאנאַט** (געבוירן דעם 22סטן יוני, 1939, ירושלים) איז א ישראלדיקע ביאכעמיקער אין דעם ווייצמאן אינסטיטוט פאר וויסנשאפט, אינעם פעלד פון קריסטאַלאָגראַפיע פון פּראָטעיִנען. 

זי האט גיקריגט דעם נאבעל פריז פאר כעמיע אין 2009.

## ביאגראפיע 
יאנאט איז געבוירן געווארן אין דער גאולה פערטל פון ירושלים.

קאַטעגאָריע:כעמיקער
קאטעגאריע:נאבעל פריז
געארג ווילהעלם פרידריך העגל

קליין|געארג ווילהעלם פֿרידריך העגל
**געארג ווילהעלם פֿרידריך העגל** (; 27סטן אויגוסט, 1770 – 14טן נאוועמבער, 1831) איז געווען א דייטשער פילאסאף געבוירן אין שטוטגארט, ווירטעמבורג (היינט אין  דרום־מערב דייטשלאנד). ער האט אנגעהויבן א ניי דרך אין פילאסאפיע,  העגליאניזם. ער האט משפיע געווען אויף אסאך שרייבער און פילאסאפן, כולל סיי די וואס האבן געהאלטן מיט אים (בראדלי, סארטרע, מארקס), און סיי זיינע קעגנער (קירקעגארד, שאפענהויער, ניצשע). ער האט געשריבן וועגן  היסטאריע, פאליטיק, רעליגיע, קונסט, לאגיק און מעטאפיזיק. 

קאַטעגאָריע:פילאסאפן
קאַטעגאָריע:דייטשן
פּונטא ארענאס

קליין|די שטאט פּונטאַ אַרענאַס
**פּונטאַ אַרענאַס**  איז אַ שטאָט אין טשילע מיט 116,005 איינוואוינער (2002 צענזוס).

## וועבלינקען 
* פּונטאַ אַרענאַס שטאטראט 

קאַטעגאָריע:שטעט אין טשילע
קאפשטאט

**קאַפּשטאָט** (; ; ) איז די צווייטע מערסט באפעלקערטע שטאט אין דרום אפריקע,

אין 2007 האט די שטאט געהאט א געשאצטע באפעלקערונג פון   3.5&nbsp;מיליאן. קאפשטאטס לאנד שטח פון 2455 ק"מ2  איז גרעסער פון אנדערע שטעט אין דרום אפריקע, אזוי האט זי א קלענערע באפעלקערונג ענגקייט פון 1425 מענטשן א ק"מ2.

## היסטאריע 
דער געגנט פון קאפשטאט ווערט ערשט דערמאנט אין היסטאריע אין 1486 דורכן פארטוגעזישן אויספארשער בארטאלאמיי דיאס. אין 1497 האט וואשקו דא גאמא באריכטעט אז ער האט געזען דעם קאפ פון גוטער האפנונג.

## צווילינג שטעט 
קאפשטאט האט זעקס צווילינג שטעט, ווי פאלגנד:

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אפריקע
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אפריקע