open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
שבע ברכה ערנסטער

**שבע ברכה ערנסטער** (י"ט טבת ה'תרע"ט - כ"ו אייר ה'תשס"ט) איז געווען שטארק טעטיג אין דעם צווייטן וועלט קריג צו ראטעווען יידן פון די הענט פון די נאציס. זי האט געשטיצט איר מאן, הרב משה ערנסטער, אין אויפשטעלן קרית מאור חיים אין צפת און ירושלים צו לינדערן די קאסטן פון באהויזונג.

## יונגע יארן
מרת שבע ברכה איז געבוירן י"ט טבת ה'תרע"ט אין גרויסווארדיין, אונגארן, (היינט רומעניע) צו איר פאטער רבי חיים מאיר האגער, דער פערטער וויזשניצער רבי, א ראפשיצער און רוזשינער אייניקל און אן אייניקל פון רבי פינחס קאריצער, און איר מוטער, מרת מרגלית טווערסקי, א טאכטער פון רבי וועלוועל טווערסקי פון רחמיסטריווקא, א טשערנאבילער אייניקל.

## די צווייטע וועלט קריג 
קורץ נאך דער ערשטער וועלט קריג, אין יאר תרע"ט, איז אונגארן געווארן צוטיילט, און גרויסווארדיין איז געווען אין דעם טייל וואס מ'האט געגעבן צו רומעניע. אבער אין ת"ש האט אונגארן צוריקגענומען גאנץ צפון זימבערגן, וואו גרויסווארדיין געפינט זיך, און די גרויסע יידישע געמיינדע דארטן איז געקומען אונטער דער הערשאפט פון דער נאצי סימפאטיקער רעגירונג אין אונגארן. ווען די דייטשע רשעים האבן אויפגעשטעלט א געטא פאר די אונגארישע יידן, האט זי אנגעהויבן צו העלפן א סאך אידן מיט פארשאפן פאר זיי פאלשע דאקומענטן כדי זיי זאלן האבן די מעגליכקייט אוועקצולויפן פון אונטער די אכזריות'דיגע און ברוטאלע נעגל פון די נאציס. דערצו האט זי געהאלפן ארויסשמוגלען אירע חשובע עלטערן און אנדערע משפחה מיטגלידער פון לאנד און ראטעווען זיי פון טויט.

נאך דער צווייטער וועלט קריג האט זי חתונה געהאט מיט איהר חשוב׳ן מאן רבי משה ערנסטער, און א קורצע צייט דערנאך זענען זיי ארויפגעקומען קיין ארץ ישראל און צוזאמען האבן זיי געגרינדעט און אויפגעשטעלט די קריות "מאור החיים" אין צפת און  אין ירושלים.
זי איז נפטר געווארן בשיבה טובה כ"ו אייר ה'תשס"ט די ריזיגע לוויה איז פארגעקומען אין ירושלים און נאכדעם אין בני ברק פארנט פון בית המדרש הגדול "אהבת ישראל" אין קרית וויזשניץ אין באטייליגונג פון טויזנטער חסידים. זי איז באערדיגט געווארן אין וויזשניצער בית החיים אין בני ברק.

## פאמיליע 
מרת שבע ברכה האט חתונה געהאט מיט הרב משה ערנסטער. זייערע קינדער זענען:
* הרב זאב ערנסטער, רב פון קרית מאור חיים אין ירושלים, האט געהייראט מרת פייגא, טאכטער פון רבי אלעזר מייזליש דער אוהעלער רב.
* הרב מנחם ערנסטער, וויזשניצער ראש ישיבה אין בני ברק, האט געהייראט זיין שוועסטער-קינד מרת הינדא, טאכטער פון זיין פעטער רבי משה יהושע האגער דער פריערדיגער וויזשניצער רבי פון בני ברק.
* הרב ישראל ערנסטער, האט געהייראט מרת שיינא גיטל אסתר גאלדא, טאכטער פון רבי יוסף קאליש, אמשינאווער רבי אין בארא פארק, ניו יארק.
* הרב אליעזר ערנסטער, רב פון קרית מאור חיים אין צפת, האט געהייראט מרת לאה, טאכטער פון רבי אברהם דוד הורוויץ דער שטראסבורגער רב און א מיטגליד פון עדה החרדית
* מרת ריקל גיטל, די ווייב פון רבי ישראל אליעזר אדלער,דער דזשיקאוו-וויזשניצער רבי אין רחובות

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:וויזשניץ
קאַטעגאָריע:רביצינס
אברהם יהושע העשל (קאפיטשיניץ)

**רבי אברהם יהושע העשל** (ד' אייר ה'תרמ"ח - ט"ז תמוז ה'תשכ"ז), פון קאפיטשיניץ - ניו יארק.

## אפשטאם 
רבי אברהם'ניו איז געבוירן אין הוסיאטין ד' אייר ה'תרמ"ח, צו זיין פאטער הרב יצחק מאיר העשל פון קאפיטשניץ, א זון פון הרב אברהם יהושע העשל פון מעזשביזש, א זון פון הרב משולם זוסיא העשל פון זשינקאוו, א זון פון הרב יצחק מאיר העשל, פון זשינקאוו, א זון פון הרב אברהם יהושע העשיל, רב אין אפטא, "דער אוהב ישראל". און צו זיין מוטער מרת גיטל א טאכטער פון הרב מרדכי פייביש פרידמאן פון הוסיאטין.

אין תרס"ט האט ער חתונה געהאט מיט מרת שרה ברכה, א טאכטער פון זיין פעטער רבי משה מרדכי העשל, דער מעזשביזשער רבי אין ווארשע.

## רבנות 
נאך זיין חתונה ווען רבי אברהם'ניו האט געוואינט אין פוילן ביי זיין שווער, האט ער זיך באקאנט געמאכט מיט די גרויסע תורה פערזענליכקייטן פון פוילן, שפעטער איז ער צוריק געפארן קיין קאפיטשניץ. ביי דעם ערשטן וועלט קריג איז רבי אברהם'ניו אנטלאפן קיין וויען, און ער האט דארט אנגעפירט מיט זיין ארבעט פון צדקה און פדיון שבויים.

אין יאר תרצ"ו נאך זיין פאטער'ס פטירה איז רבי אברהם'ניו געווארן קאפיטשניצער רבי אין וויען, ווען די נאציס זענען אריין געקומען האבן זיי אים ארעסטירט און געפייניגט, דורך א נס איז ער באפרייט געווארן און אנטלאפן קיין אמעריקא.

רבי אברהם'ניו האט זיך באזעצט אין דער איסט סייד און געעפנט דארט זיין בית המדרש בית אברהם, אין יאר תשכ"ה איז ער אריבער קיין בארא פארק.

## הסתלקות 
רבי אברהם'ניו איז נפטר געווארן ט"ז תמוז ה'תשכ"ז, און מען האט אים ארויפגעפירט קיין ארץ ישראל און ער ליגט אין דעם אלטן בית עולם פון טבריה.

## פאמיליע 
רבי אברהם'ניו האט געהייראט אלול תרס"ט אין ווארשא מרת שרה ברכה ( - כ' תמוז ה'תשי"ד), א טאכטער פון הרב משה מרדכי העשל פון ווארשע. זייערע קינדער:
* הרב ישראל העשל, פון ניו יארק.
* רבי משה מרדכי העשל, ממלא מקום פון פאטער, אלץ קאפיטשניצער רבי'ן.
* הרב משולם זוסיא העשל.
* מרת לאה רחל, די ווייב פון הרב אפרים פישל הורוויץ הי"ד , רב פון סטאניסלאוו.
מרת חוה, די ווייב פון הרב שניאור זלמן גורארי' פון די גרעסטע מקורבים פון דעם ליובאוויטשער רבי'ן.
* מרת בת שבע, די ווייב פון הרב אהרן דוד פלינטנשטיין.
* מרת מירל, די ווייב פון הרב אהרן אריה יהודה לייב גארטנהויז.
* מרת מרים, די ווייב פון הרב יוסף מרדכי פינק.
* מרת מלכה ( - כ"ג אדר ה'תשל"א), די ווייב פון הרב אהרן לעמבערגער ( - י"א טבת ה'תשכ"ח), פון תל אביב.
* מרת חיה פערל, די ווייב פון הרב יעקב יוסף טווערסקי, א זון פון הרב מרדכי ישראל פון חאטין.

דער היינטיקער קאפיטשיניצער רבי אין ארץ ישראל איז רבי יקותיאל זוסיא העשל, זון פון רבי משה מרדכי.
אין אמעריקע איז רבי יצחק מאיר פליטנשטיין קאפיטשיניצער רבי.

## זעט אויך 
* מעזשביזש (הויף)

## רעפערענצן 
* *אנציקלופדיה לחכמי גליציה, מאיר וונדר*

קאטעגאריע:גאליציאנער אדמורי"ם
אברהם יהושע
קאטעגאריע:גדולי ישראל אין וויען
אפטא

**אַפטא** () איז א שטעטל אין פוילן, אין דער שווענטאקזשיסקער וואויוואדעשאפט. זי איז די הויפטשטאט פון דער אפטער פאוויאט. איר באפעלקערונג איז 7,833 (2007).

אין דעם 16סטן יארהונדערט האט אנגעהויבן א חשובע יידישע קהילה אין אפטא, וואס האט געצויגן ביזן צווייטן וועלט קריג.

## היסטאריע
אפטא איז א יישוב אויפן ווייסל, אין א שטח פון וועלדער און אזערעס. אינעם 12טן יארהונדערט האט געוואוינט דארט דער הערשער פונעם ראיאן (קאסטעלאן). אין יאר  1361 איז אפטא געווארן א שטאט מיט ברייטע רעכטן. אין 1514 האט מען געגעבן די שטאט צום אדלמאן קרישטאוו שעדלעצקי, וואס האט באנייט די שטאט און האט זי ארומעגענומען מיט א פארטיידיקונג מויער, געבויט א שלאט און הויפקווארטיר פאר דער לאקאלער רעגירונג און האט פארבעסערט דעם וואסער פארזארג פאר די איינוואוינער. אפטא האט געהאט צוויי יערלעכע ירידים און א מארק צוויי טעג אין דער וואך.

## יידישע היסטאריע 
פון דעם 16סטן יארהונדערט האבן יידן געוואוינט אין אפטא. אין 1538 האבן געוואוניט דארט פיר יידישע משפחות. ביז די 1730ער יארן איז שוין געווען א "יידישע שטאט" אין אפטא וואס האט געצויגן פון דעם צפון זיין פון דעם שטאט מויער ביזן רינעק.

## וועבלינקען
* אפיציעל שטאט וועבזייטל 
* יידישגען

קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
לידא

**לידא** (, , , ) איז א שטאט אין הוראדנא וואבלאסט, מערב בעלארוס, 160 ק"מ מערב פון מינסק. זי איז  די פערצנטע גרעסטע שטאט אין בעלארוס.

צווישן די צוויי וועלט קריגן איז לידא געווען אין פוילן און האבן געוואוינט דארטן לערך טויזנט יידישע משפחות בעפאר די דייטשן זענען דארטן אריין געקומען.

דער עלטערער דור איז נאך געווען שטארק אפגעהיטן אין אידישקייט, אבער דער אינגער דור (די וואס זענען געווען ביז לערך 22 יאר אין ת"ש) זענען שוין געווען שטארק פארגליטשט, בעיקר זענען זיי געווען פארכאפט אין קאמוניזם ד.ה. אין די סאציאליסטישע אידעאלאגיע וואס האט שרעקליך געבושעוועט אין פוילן אין יענע יארן.

## פערזענלעכקייטן פון לידא
* הרב מרדכי סאוויצקי, רב אין באסטאן, פאראייניגטע שטאטן

## צווילינג שטעט 
לידא האט די צווילינג שטעט:
*
*
*

קאטעגאריע:שטעט אין בעלארוס
גאנצע ליקוי חמה פונעם 22סטן יולי 2009

[קליין|250px|די ליקוי חמה אין [ניי דעלי, אינדיע]]
שמאל|ממוזער|250px|גאנג פון דער ליקוי
די **גאנצע ליקוי חמה פונעם 22סטן יולי 2009** איז א גאנצע ליקוי חמה ווען די זון איז געווען אינגאנצן באדעקט במשך 6:39 מינוט. דאס איז די 37סטע ליקוי פון סה"כ 71 אין דער 136סטער סאראס סעריע. די ליקוי איז געווען זעבאר בעיקר אינעם ראיאן פון כינע און צענטראל אזיע.

די ליקוי חמה איז געווען די לענגסטע זייטן אנהייב פונעם 21סטן יארהונדערט. די נעקסטע ליקוי וואס דויערט לענגער וועט נאר זיין ערשט אינעם 13טן יוני 2132.

ביי דער ליקוי, האט דער שאטן פון דער לבנה אנגעהויבן אין צפון מערב אינדיע נאענט צו מומביי, און ווייטערגעגאנגען צו מזרח דורך נעפאל, צפון באנגלאדעש און בהוטאן, צפון מיאנמאר, אדורך צענטראלער כינע ביזן פאציפישן אקעאן. א טיילווייזער שאטן איז געווען זעבאר אין ברייטע ראיאנען פון דרום-מזרח אזיע און צפון מזרח אקעאניע. 

די גאנצע ליקוי האט אנגעהויבן 00:51 (לויט UTC). די לענגסטע ליקוי (6:39 מינוט) האט פאסירט 02:35 איבערן פאציפישן אקעאן, בערך 100 קילאמעטער דרום פון די באנין אינזלען, וואס זענען דרום פון יאפאן.

## וועבלינקען 
* אבי בליזובסקי, ב-22 ביולי - ליקוי החמה הארוך ביותר, 9 ביולי 2009, אתר הידען
* ענת שיחור-אהרונסון, מכת שמש - אל תפספסו את ליקוי החמה בסין , 14 ביולי 2009, אתר nrg
* פרטים וועגן דער ליקוי חמה, NASA וועבזייטל

קאטעגאריע:ליקויים
קאטעגאריע:2009
אמטראק

**אַמטראַק** (ענגליש: *Amtrak*) איז דער געשעפטס נאמען פון דער נאציאנאלער פאסאזשירן באן געזעלשאפט פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע. די געזעלשאפט געהערט דעם שטאַט און דינט פאסאזשירן פאר אינטער-סיטי רייזן (צווישן שטעט). די באן פארט אין די מייסטע גרעסערע שטעט אין די פאראיינקטע שטאטן.

קאַטעגאָריע:באן טראנספארט
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן
באלמאז אויוואראש

**באלמאז אויוואראש** () איז א שטעטל אין מזרח אונגארן, 23 ק"מ צפון מערב פון דעבערעצין - בעסערמין, עס האבן דארטן געוואוינט 508 יידן אין יאר תר"ס.

בשעת'ן קריג האבן געוואוינט דארטן ארום 80 אידישע משפחות, וואס מען האט זיי קודם אריינגעפירט און דעברעצין'ער געטא און פון דארטן געפירט אויף שטראסהויף און אנדערע פלעצער

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין אונגארן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
פאיע

[קליין|300px|פלאצירונג פון [סאבאלטש-סאטמאר-בערעג מעדזשע אין אונגארן]]
**פאיע** () איז א שטעטל (א דארף) אין דער סאַבאלטש-סאטמאר-בערעג מעדזשע פון אונגארן, אין די גלילות פון טשאטה, נעבן וויטקא און נאך אנדערע שטעטלעך, 45 ק"מ מזרח פון נירעדהאז.

## געאגראפיע 
פאיע באדעקט א שטח פון 26.72 קוואדראט ק"מ און האט א באפעלקערונג פון 3030 מענטשן (2001).

## יידישע קהילה 
אין יאר תר"ס האבן געוואוינט אין פאיע 197 יידן.
אין די לעצטע יארן בעפאר דער נאצי שלאנג איז דארטן אריין געקומען האבן געוואוינט דארטן א קארגע צען משפחות(?), אבער אין דער ישיבה האבן געלערנט (ביז עס האס זיך פארמאכט אין יאר תרצ"ח למס' 38) ארום 150-250 בחורים און עס זענען ארויסגעקומען פון דארטן תלמידי חכמים מופלגים.

דער רב און ראש ישיבה איז געווען הרב יחזקאל שרגא וויינבערגער, פאטער פון לעצטן פאיער רב, הרב משה דוב (בער) וויינבערגער ז"ל, וואס ער האט באקומען דאס רבנות אלס נדן פון זיין שווער/שוואגער דער וויטקער רב (וואס פאיע איז געווען איינס פון די גלילות פון באגאד וואס דער וויטקער רב הי"ד האט באקומען פון זיין שווער (און טאטע פון זיין איידעם) הרב יחזקאל שרגא וויינבערגער הי"ד אלס דרשה געשאנק צו זיין חתונה, און איינס דערפון איז געוועזן פאיע וואס דאס  האט ער אוועק געגעבן אלס נדן פאר זיין איידעם/שוואגער.

עס זענען נאך היינט פארהאן עטליכע תלמידים פון דער פאיער ישיבה און ווען זענען זיך משדך צווישן זיך הערשט  ביי זיי א גרויסע שמחה ווייל אונטער דער אנפירערשאפט פון דעם רב/ראש ישיבה האט געהערשט דארטן א מורא'דיגע געמיינזאמקייט וואס איז פארבליבן אויף לאנגע יארן שפעטער.

פון דעם רב זענען אלע קינדער דעפארטירט געווארן קיין אוישוויץ הי"ד, עס איז נאר פארבליבן דער עלטצטער זון וואס האט געוואוינט אין וויליאמסבורג.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין אונגארן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
טאקלאבאן

קליין|לייטע פראווינץ
**טאַקלאבאַן** איז א פארט שטאט אין די פיליפינען בערך 580 ק"מ דרום-מזרח פון מאנילא. זי איז די הויפטשטאט פונעם פראווינץ לייטע. זי איז די גרעסטע שטאט לויט באפעלקערונג און ווערט בארעכנט ווי דער ראיאן-צענטער פון מזרח וויזאַיאַס. אויף א קורצער צייט איז דארטן געווען דער זיץ פון דער פיליפינען קאמאנוועלט רעגירונג פונעם 20סטן אקטאבער 1944 ביזן 27סטן פעברואר, 1945.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט אין אזיע
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אזיע
קאַטעגאָריע:פיליפינען
נארוועגיש

**נארוועגיש** (*norsk* נארסק) איז א סקאנדינאווישע (נארד גערמאנישע) שפראך, פון די אינדא-אייראפעישע שפראכן, וואס ווערט גערעדט צווישן 4.6 מיליאן מענטשן, כמעט אלע אין נארוועגיע, וואו זי איז די אפיציעלע שפראך.
 
נארוועגיש איז גאנץ ענלעך צו שוועדיש און דעניש סיי אין אויסרעד, סיי אין גראמאטיק און סיי אין וואקאבולאר.  די אנדערע צפון־גערמאנישע שפראכן זענען איסלענדיש און פֿאַראיש.

נארוועגישע גראמאטיק, גלייך מיט שוועדיש און דעניש, איז זייער פשוט, מיט וועניג בייגונגען פון ווערבן, נאך ווינציגער ווי ענגליש. מען שרייבט נארוועגיש מיט גלחישער שריפט, צוזאמען מיט נאך א פאר ספעציעלע אותיות אזוי ווי דעניש. צווישן דעם 16טן יארהונדערט און דעם 19טן יארהונדערט איז די אפיציעלע געשריבענע שפראך אין נארוועגיע געווען דעניש.

קאַטעגאָריע:גערמאנישע שפראכן
קאַטעגאָריע:נארוועגיע
ראטיבאר

קליין|250px|ראטהויז אין ראטיבאר
**ראטיבאר** (, , ) איז א שטאט אין דרום פוילן, 122 ק"מ מערב פון קראקע, מיט 60,218 איינוואוינער (2006) פלאצירט אין דער שלעזיער וואויוואדעשאפט (זייט 1999). זי איז די הויפטשטאט פון ראטיבאר פאוויאט.

דער נאמען ראטיבאר נעמט זיך פונעם נאמען פון הערצאג ראציבאר, דער גרינדער פון דער שטאט.

ראטיבאר האט געהאט א יידישע קהילה, מיט 948 יידן אין יאר 1900.

קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
װיליאם ברואי

**װיליאַם ברואי** (פֿראַנצױזיש: *William Bruï*; רוסיש: *Вильям Бруй*) - געבױרן דעם 31סטן מערץ 1946 אין לענינגראַד (איצטער: פּעטערבורג) ,רוסלאַנד.                                                                 

װיליאַם ברוי איז אַ מאָדערנער פֿראַנצױזישער קינסטלער-אַבסטראַקציאָניסט פֿון ייִדישן אָפּשטאַם. ער װױנט אין סאָשײ (Sauchay), צפֿון-פֿראַנקרײַך.

איינע פֿון זײַנע סעריעס האָט בילדער פֿונעם בית־המקדש.

## וועבלינקען 
* וויליאם ברואי 
* וויליאם ברואי  
* אט דער זעלבער ברואי 

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:מאלערס
קאַטעגאָריע:פראנצויזן
פעטראוואסעלע

**פעטראוואסעלע** (סערביש: Бачко Петрово Село אדער *Bačko Petrovo Selo*, אונגאריש: *Petrovoszello* אדער *Péterréve*, קראאטיש: *Bačko Petrovo Selo*, דייטש: *Batschko Petrovo Selo*) איז א גרויס דארף אינעם דרום באטשקע דיסטריקט פון סערביע, אין דעם אויטאנאמישן וואויוואדינא פראווינץ. רוב איינוואוינער פונעם דארף זענען אונגארישע. די באפעלקערונג איז 7,318 מענטשן (2002 צענזוס). 

דאס דארף געפינט זיך אויפן רעכטן ברעג פונעם טיסא טייך.

 
דער לעצטער רב דארטן איז געווען הרב שלמה ברוך הלוי פראגער הי"ד, זיידע (טאטע פון דער מאמען פון צעהלימער רב הרב יוסף משה גרינוואלד)

קאטעגאריע:שטעטלעך אין אונגארן
קאַטעגאָריע:סערביע
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
שיימא שווארץ

רבי **שיימא שווארץ** איז געווען דיין פון דער סאטמארער קהילה אין מאנטרעאל פאר רבי משה מנחם טירנויער.

קאַטעגאָריע:סאטמארער חסידים
קאַטעגאָריע:דיינים
קאַטעגאָריע:מאנטרעאל
געאגראפישע קאארדינאטן

קליין|300px|מאפע פון דער וועלט וואס ווייזט די לענגען און ברייטן
**געאָגראַפֿישע קאָאָרדינאַטן** זענען א קאארדינאטן סיסטעם צו באשטימען גענוי יעדע ארט אויפן פלאך פון דער ערד, לויט די ברייט און לענג, אין איינצן פון גראד.

געוויינטלעך שרייבט מען די קאארדינאטן פון אן ארט מיט גראד, מינוטן און סעקונדעס, קודם די ברייט, דערנאך די לענג, צום ביישפיל: 31°47′0″N 35°13′0″E ד"ה 31 גראד, 47 מינוט, 0 סעקונדעס צפון, 35 גראד, 13 מינוט, 0 סעקונדעס מזרח.

* די ברייט (latitude) ווערט געמאסטן פונעם עקוואטאר, וואס איז דער נול פון ברייט. 
## זעט אויך 
* GPS

## וועבלינקען
* וויאזוי צו טרעפן די קאארדינאטן, ביי די ענגלישע וויקיפעדיע

קאַטעגאָריע:געאגראפיע
קאַטעגאָריע:נאוויגאציע
חיים שמואלעוויטש

קליין|250px| רבי חיים שמואלעוויטש
קליין| מצבת הרב חיים לייב הלוי שמואלביץ באידישע בית עולם הר המנוחות

רבי **חיים לייב הלוי שמואלעוויטש** (ב' תשרי תרס"ג - ג' טבת, תשל"ט, ירושלים), איז געווען א מגיד שיעור און א מיטגליד פון דער הנהלה פון דער מירער ישיבה העכער פון 40 יאר, אין פוילן, שאנכיי און ירושלים. ער האט געדינט אלס ראש ישיבה אין די יארן וואס די ישיבה איז געווען אין שאנכיי פון תש"א ביז תש"ז, און נאכאמאל אין דער מירער ישיבה אין ירושלים פון תשכ"ה ביז תשל"ט. ער האט משפיע געווען אויף טויזנטער תלמידים דורכאויס זיין לעבן, סיי בדיבור סיי במעשה, מיט זיין בארימטער התמדה און אנשטרענגעניש אין לערנען תורה.

## יונגע יארן 
רבי חיים שמואלעוויטש איז געבוירן ראש השנה, ה'תרס"ג אין סטוטשין צו זיין פאטער הרב רפאל אלטער שמואלעוויטש און זיין מוטער עטל.

קליין|250px|די מירער ישיבה אין שאנכיי. רבי חיים שמואלעוויץ זיצט דער צווייטער פון רעכטס אין דער פאדערשטער שורה.
ג' טבת תר"ץ האט ער חתונה געהאט מיט חנה מרים פינקל (נפ׳ י״א תשרי תשנ״ו), טאכטער פונעם מירער ראש ישיבה הרב אליעזר יהודה פינקל. ווינטער תרצ"ו האט מען אים באשטימט א מגיד שיעור אין דער ישיבה.

## זיינע קינדער 
* זיין זון רבי רפאל שמואלעוויטש (תרצ"ח-תשע"ו), פון די ראשי ישיבות אין מיר, ירושלים
* זיין טאכטער עטיל (תרצ"א - ח' אב תשע"ב), ווייב פון רבי נחום פרצאוויטש, זיין נאכפאלגער אלס ראש ישיבה
** רבי צבי, ראש ישיבה פון ישיבת מיר אין בראכפעלד
** רבי רפאל 
** די ווייב פון רבי חיים מענדל בראדסקי, ראש ישיבה פון טאראנטא ישיבה גדולה
** די ווייב פון רבי אשר אריאלי, ר"מ אין דער מירער ישיבה, ירושלים
** די ווייב פון רבי יצחק העלמאן, ר"מ אין דער מירער ישיבה, ירושלים

קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ישראל
קאַטעגאָריע:ליטווישע ראשי ישיבות
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
קאַטעגאָריע:רבנישע לויים
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות
קאַטעגאָריע:מירער ישיבה
קאַטעגאָריע:פינקל פאמיליע
דארף

[קליין|250px|קיפל, א דארף אין דער [שווייץ]]
[קליין|א דארף אין [בענין]]
א **דאָרף** איז א יישוב פון  א געמיינדע מענטשן וואס איז קלענער פון א שטעטל אדער א שטאט. די הייזער אין א דארף זענען בדרך כלל נישט צו ווייט איינע פון די אנדערע, און געווענליך זענען אירע איינוואוינער פארנומען מיטן בעארבעטן די לאנדווירטשאפט ארום.

ביז דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע האבן די מערהייט פון מענטשן געוואוינט אין דערפער.

קאַטעגאָריע:געאגראפיע
נאמינע

**נאמינע** () איז א שטעטל אין סאטמארער יודעץ, זיבנבערגן, רומעניע, וואס עס האבן דארטן געוואוינט ארום 250 משפחות ווען דער נאצי שלאנג איז דארטן אריינגעקומען און מען האט זיי דעפארטירט.

פון די געציילטע (געוועזענע) איבערלעבער איז הרב יונה פילאפ ז"ל טאטע פון הרב זלמן לייב פילאפ.

אזוי אויך די אלטע פאיע רעביצין לאויש"ט, מאמע פון היינטיגן פאיער רב שטאמט פון דעם שטעטל.

קאטעגאריע:שטעטלעך אין אונגארן
קאַטעגאָריע:רומעניע
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
ישיבת תורת משה (סאטמאר), מאנטרעאל

**ישיבה תורת משה ** איז די סאטמארער ישיבה אין מאנטרעאל. די ישיבה ווערט געפירט דורך הרב יושע לערנער און איז אונטער די נשיאות פון מהרי"י מסאטמאר

עס איז פון די איינציגע ישיבות וואס האבן א פארטאגס סדר, ווי אויך איז דא א סדר אויף ספרי חסידות, און חומש רש"י, חומ"ר איז דא א ספעציעלע דגוש דורך דעם וואס עס ווערט פארהערט דורכן דיין אליינס.

די ישיבה האט היינט צוטאגס ביילייפיג 220 בחורים, כאטש וואס עס קומן אריין יעדן זמן בערך 400 ביז 500 אפליקאציעס קען מען נישט אננעמען צוליב מאנגל אין פלאץ.

## די איינגעשטעלטע דורך אויס די יארן 
*ר' אהרן קויפמאן, ר"י אור התורה סאטמאר מאנטרעאל
*ר' וואלף לאנדא, ר"י לצעירים סאטמאר קרית יואל
*ר' שלום פאפנהיים ר"מ - משפיע בעיר מאנטריאל
* ר' יושע לערנער (איידעם פון הרב משה מנחם טירנויער)  ר"י - ודומ"ץ קיט"ל מאנטריאל מ"מ פין זייו שווער 
* ר' שמחה בונם שווארטץ 
* ר' אהרן כ"ץ מנהל
*ר' יואל מאסקאוויטש (איידעם פון רבי **ישעיה יעקב פארטוגאל**)  ר"מ (כעת ר"מ ישיבה לצעירים סאטמאר מאנטריאל)
*ר' אליעזר וויינבערגער, כעת ר"מ בישיבה שערי תורה ק"י
*אדמו"ר מבוקשעוויטץ זצ"ל ר"מ וראה"כ
*ר' מרדכי בערגער זצ"ל
*ר' יצחק יעקב מאשקאוויטש זצ"ל משגיח ומשפיע
*ר' יצחק יעקב דייטש משגיח רוחני
*ר׳ עקיבה יוסף ראבינאוויטש מגי״ש
*ר׳ יואל שטיינמעץ שו״מ משגיח משפיע
*ר׳ יואל טייטלבוים מגי״ש (איידעם פון ר' דוד מייזליש-אב"ד סאטמאר מאנטריאל)
*ר׳ אהרן יוסף לייטנער מגי״ש 
*ר׳ פישל שטויבער מגי״ש
*ר' יואל בכור סרוגא שו"מ
*ר' שמעון זאב מייזליש (איידעם פון ר' דוד מייזליש-אב"ד סאטמאר מאנטריאל) ר"מ
*ר' אברהם האלצער משגיח כללי
*ר' שמואל שמעלקא ליכטמאן משגיח כללי
*ר' יואל מארקאוויטש משגיח כללי 

קאַטעגאָריע:חסידישע ישיבות
קאַטעגאָריע:סאטמאר
קאַטעגאָריע:מאנטרעאל
1970

**1970** איז געווען א נארמאל יאר וואס האט אנגעהויבן דאנערשטאג.

## געשעענישן 
* 24סטן אפריל - די גאמביע ווערט א רעפובליק
* 17טן מיי - טאר העיערדאל פארט אפ אין א פאפירוס שיף, "ראַ 2", 6100 קילאמעטער אין דעם אטלאנטישן אקעאן פון מאראקא קיין בארבאדאס אין 57 טעג.
* 11טן יולי - דער ערשטער טונעל אונטער די פיריני בערג
* 6טן סעפטעמבער - פיר איינצייטיקע עראפלאן פארכאפונגען דורך דעם פאלקספראנט פאר דער באפרייאונג פון פאלעסטינע. צוויי פון די עראפלאנען לאנדן אין דאסאנס פעלד, יארדאניע.
* 10טן אקטאבער - פידזשי ווערט זעלבשטענדיג
* 3טן נאוועמבער - סאלוואדאר איענדע איינגעשוואוירן פרעזידענט פון  טשילע
* 16טן אקטאבער - אנוואר סאדאט געוויילט פרעזידענט פון עגיפטן

## געבוירן 
* 1טן אויגוסט - אילון לינדנשטרויס, ישראלדיקער מאטעמאטיקער וואס האט געווינען א פילדס מעדאל

## געשטארבן 
* 25סטן מיי - הרב עזרא עטייה, ראש ישיבה פון פורת יוסף (געב' 1887)
* 8טן יוני - אברהם מאסלא, פסיכאלאג (געב' 1908)
* 28סטן סעפטעמבער - גאמאל אבדול נאסער, פרעזידענט פון עגיפטן (געב' 1918)
* 9טן נאוועמבער - שארל דע גאל, פרעזידענט פון פראנקרייך (געב' 1890)

## נאבעל פריזן 
* פיזיק - האנעס אלפווען

קאַטעגאָריע:20סטער י"ה
מיישא

**מיישא** ( *קישקונמיישא*) איז א שטעטל אין דעם קיש געביט, אונגארן, 19 ק"מ צפון-מזרח פון האלאש און 37 ק"מ דרום-מזרח פון קישקעריש.

אין יאר תר"ם האבן געוואוינט דארט 132 יידן, אין יאר תש"א 138.

בשעת'ן קריג איז דארטן געווען רב הרב אליעזר ישראל מרדכי אפרים פישל סופר הי"ד, א זון פון הרב אברהם יעקב סופר אבד"ק טעטה, ביים קריג זענען רוב פון זיינע קינדער אומגעקומען אין אוישוויץ.

בשעת דער נאצי שלאנג איז דארטן אריינגעקומען האבן דארטן געוואוינט דרייסיג משפחות.

קאטעגאריע:שטעטלעך אין אונגארן
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
3טן אויגוסט

**דעם 3טן אויגוסט** איז דער 215טער טאג פון יאר (216טער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 150 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1492 - קריסטאפער קאלאמבוס הייבט אן זיין רייזע אין וואס ער איז אנגעקומען אין אמעריקע
* 1914 - דייטשלאנד פראקלאמירט מלחמה אויף פראנקרייך
* 1960 - ניזשער ווערט זעלבשטענדיק פון פראנקרייך

## געבוירן 
* 1867 - סטאנלי באלדווין, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 1947)
* 1903 - חביב בורגיבא, פרעזידענט פון טוניסיע (געש' 2000)
* 1924 - לעאן יוריס, יידיש־אמעריקאנער שרייבער (נפטר 2003)

## געשטארבן 
* 1460 - זשיימס דער צווייטער, מלך פון סקאטלאנד  (געב' 1430)

## פייערטעג 
* ניזשער - זעלבשטענדיקייט טאג

----
* 2טן אויגוסט - 4טן אויגוסט
* אויגוסט

03
4טן אויגוסט

**דעם 4טן אויגוסט** איז דער 216טער טאג פון יאר (217טער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 149 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
## געבוירן 
* 1805 - וויליאם ראאן האמילטאן, בריטישער מאטעמאטיקער און אסטראנאם (געש' 1865)
* 1901 - לואי ארמסטראנג, דזשעז מוזיקער (געש' 1971)
* 1912 - ראול וואלענבערג, שוועדישער דיפלאמאט
* 1988 - טאָם פּאַרקער, בריטישער זינגער און דידזשיי (די װאָנטעד)

## געשטארבן 
----
* 3טן אויגוסט - 5טן אויגוסט
* אויגוסט

04
העברעאישער אוניווערסיטעט אין ירושלים

דער **העברעאישער אוניווערסיטעט אין ירושלים** (העברעאיש; **בית הספרים הלאומי הספריה הלאומית האונברסיטה העברית**) איז דער גרעסטער אוניווערסיטעט אין ירושלים און איז אין אלגעמיין דער צווייטער יידישער אוניווערסיטעט, געגרינדעט געווארן אין ה'תרע"ח. (דער ערשטער איז געווען דער טעכניאן, געגרינדעט אין תרע"ב.)

אויף זיין גבעת רם קאמפוס געפינט זיך די ישראל נאציאנאלע ביבליאטעק.

## קאמפוסן 
דער אוניווערסיטעט האט פיר קאמפוסן:
* הר הצופים
* גבעת רם
* עין כרם
* רחובות

## חשובע פאקולטעט מיטגלידער 
* ישראל אוימאן
* מנחם אלון
* יעקב בעקנשטיין
* דוד קאזשדאן

## באקאנטע געוועזענע תלמידים
* נאבעל פריז באלוינטע: ישראל אוימאן (עקאנאמיק 2005); עדה יאנאט (כעמיע 2009)
* פרעזידענטן פון ישראל: אפרים קציר, יצחק נבון, משה קצב
* פרעמיער מיניסטארן פון ישראל: אהוד ברק, אריאל שרון, אהוד אלמערט
* כנסת דעפוטאטן: יעל דיין, אביגדור ליבערמאן, זאב עלקין, יעקב נאמן

## גאַלעריע 

טעקע:Keren Hayesod Album, Hebrew University01 (cropped).jpg|דער אוניווערסיטעט, 1935 -1937
טעקע:The National Library of Israel building - Amitay Katz.jpg|ישראל נאציאנאלע ביבליאטעק
טעקע:Academy of the Hebrew Language.JPG|אקאדעמיע פאר דער העברעישער שפראך
טעקע:Bezalel.jpg|בצלאל אקאדעמיע פאר מאדעלירונג און קונסט
טעקע:הגן הבוטני הלאומי ע"ש מונטגיו למפורט - הר הצופים.jpg|נאציאנאלער באטאנישער גארטן
טעקע:Amfiteatron-al-shem-Rothberg.JPG|אמפיתאטרון הר הצופים

## וועבלינקען 
*
קאסקאדא

קליין|לינקס
**קאַסקאַדאַ** (דייטשיש: *Cascada*; "וואסערפאל" אין שפאניש) איז א דייטשע אײראָטאַנץ טרופע וואס איז באַװוּסט געװאָרן בעיקר צוליב זײער סינגל "Everytime We Touch", וואס איז געווארן א שלאגער. זייער הױפּט זינגערין איז נאטאליי הארלער.

יוני 2009 האבן זײ פּובליקירט די סינגל "Evacuate the Dancefloor" ("עװאַקויִר די טאַנץ־פֿלאַך") װעלכע האָט אַרױף געשפּרונגען צו די העכסטע שטאָפּלען.

קאַטעגאָריע:פאפ זינגערס
קאַטעגאָריע:טרופעס
קאַטעגאָריע:אייראוויזיע באטייליקטערס
יצחק זאב הלוי סאלאווייטשיק

הרב **יצחק זאב ״וועלוול״ הלוי סאלאווייטשיק** (כ' תשרי תרמ"ז, וואלאזשין - ט' תשרי ה'תש"ך, ירושלים) איז געווען דער בריסקער רב.

ער איז געווען אז זון פון ר' חיים בריסקער, ער איז געווען א גרויסער עילוי, און געקענט ש"ס אויסענווענדיג ביי די 16 יאר אלט. ער האט חתונה געהאט מיט אלטע הענדיל, א טאכטער פון רבי חיים אוירבאך.

נאך זיין פאטערס פטירה איז ער געווארן אויפגענומען אלס רב פון  דער שטאט בריסק. ביי דער צווייטער וועלט מלחמה איז ער אנטלאפן קיין ארץ ישראל, ער איז געווען באוואוסט מיט זיין שארפער שיטה קעגן ציונות.

עס איז געדרוקט זיינע חידושים מיטן נאמען חידושי הגרי"ז.

זיינע קינדער זענען
* ר' יוסף דוב ( ר' בערל) (תרע"ו - תש"ם)
* ר' חיים (געב׳ תר״ף)
* רבי דוד (תרפ״ב–תשפ״א)
* ר' רפאל (געב׳ תרפ״ד)
* ר' מאיר (נפ׳ כ״ד אדר ב׳ תשע״ו)
* מרת ליפשא פיינשטיין
* מרת רבקה שיף

## זיינע תלמידים 
; אין בריסק

* רבי יונה קארפילאוו - מחבר פון "יונת אלם"
* רבי אריה לייב מאלין - ראש ישיבה פון "בית התלמוד" אין די פאראייניגטע שטאט
* רבי יחיאל מיכל פיינשטיין - ראש ישיבה פון ״תפארת ירושלים״ אין ניו יורק, געווארן זיין איידעם און ראש כולל ״בית יהודה״ אין תל אביב און בני ברק
* רבי אריה פאמעראנטשיק - מחבר "עמק ברכה"

; אין ווילנע

* רבי אליהו חזן - ראש ישיבה אין תורה ודעת
* רבי נח שימאנאוויטש - ראש ישיבה אין כפר חסידים

; אין ירושלים

* הרב אלעזר מנחם מן שך - ראש ישיבה פון פאנאוועזש און נשיא פון דער מועצת גדולי התורה
* הרב משה שמואל שפירא - ראש ישיבת באר יעקב
* הרב אברהם לאנדא - סטריקאווער רבי
* הרב מרדכי עליפאנט - ראש ישיבת איתרי
* הרב חיים יעקב גאלדוויכט - ראש ישיבת כרם ביבנה
* הרב רפאל שפירא - ראש ישיבת תפארת ישראל אין חיפה
* הרב חיים אהרן טורטשין - ראש ישיבת "מצוינים"
* הרב חיים שלמה לייבאוויץ - ראש ישיבה אין פאנאוועזש
* 

קאַטעגאָריע:רבנישע לויים
קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים

קאַטעגאָריע:רבנים פון בריסק
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ירושלים
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות
אלחנן יוסף הערצמאן

הרב **אלחנן יוסף הערצמאן** ז"ל (ה'תרע"ז - י"א ניסן ה'תשס"ט) איז געווען א בעל מוסר און מחבר ספרים, שרייבער און רעדנער איבער מוסר. ער האט געוואוינט אין וויליאמסבורג

## ביאגראפיע 
געבוירן געווארן כ"ט כסלו שנת תרע"ו לפ"ק, דעם פיפטן טאג חנוכה, אינעם דארף ניסינע אין לובלינער געגנט, צו זיין פאטער הרה"ח ר' שמואל ז"ל און זיין מוטער מרת צפורה ע"ה, נאך יארן לאנג וואס זיינע עלטערן האבן חתונה געהאט און זענען נאכנישט געהאלפן געווארן מיט קינדער.

זיינע געשוויסטער זענען געווען, אביגדור מאיר, אליעזר, פראדל, זלאטא לאה, און חנה ע"ה הי"ד.

זיין פאטער ר' שמואל איז געווען א פלאמפייערדיגער חסידישער און ערליכער איד. ער פלעגט פיל מאל פארן צום טריסקער רבי'ן הרה"ק רבי משה מרדכי זצ"ל הי"ד, וועלכער האט געוואוינט אין לובלין.

ער איז געווען א תלמיד פון ר' ברוך בער לייבאוויץ ז"ל, און פון דער מירער ישיבה וואו ער איז געווען א תלמיד בשעת דער צווייטער וועלט-מלחמה און ער איז מיט זיי אינאיינעם אנטלאפן פון די נאציס ימ"ש קיין שאנכיי. נאך דער קריג האט ער פאראייביגט די דאזיגע איבערלעבענישן אין א בוך מיט'ן נאמען "מירער ישיבה אין גלות". 

נאך דער צווייטער וועלט מלחמה איז ער געקומען אין אמעריקע וואו ער האט זיך באזעצט אין וויליאמסבורג און פלעגט דאווענען אין מירער ביהמ"ד אויף מארסי עוו. און אין ביהמ"ד קיוויאשד אויף פען סטריט וואו ער פלעגט געבן אסאך מאל שיעורים.

זיין גאנץ געזונט לעבן האט ער געטון עסקנות אן אויפהער, געשריבן ארטיקלען, געהאלטן דרשות, מחי' געווען מענטשן, מעורר געווען צו לימוד התורה, געהאלפן אין שלום בית, און געלעבט פאר זיך ארים ווי די נאכט אין א אפארטמענט בילדינג. 

זיינע ארטיקלען זענען געלאפן וועכענטליך יארן לאנג אין דער איד. ער האט אנגעשריבן עטליכע ספרים איבער יראת שמים.

ער איז נפטר געווארן אין ניו יארק ביי דער עלטער פון 92  י"א ניסן ה'תשס"ט.

צענדליגע אידן זאגן אז זיי זענען געהאלפן געווארן ממש שלא כדרך הטבע דורך טון די זאכן וואס ער האט געבעטן, זיין ציון איז געווארן א צוציאונגס ארט וואו מען האלט אין איין שטראמען, און וואונדער ווערט דערציילט ווי מען האלט אין איין געהאלפן ווערן, זיווגים, זש"ק, פרנסה, וכו' וכו'.

## זיינע ספרים 
* בית נאמן

* גדלות האדם

* די מוסר וועלט - אידיש

* חיזוק און מוסר - אידיש

* חינוך הבית – אידיש

* חינוך הבית לשה"ק ב"ח

* יסודות החינוך

* למה תתראו

* מוסר השכל

* מופת הדור

* מירער ישיבה אין גלות - אידיש

* מכל מלמדי השכלתי

* עולם המוסר והדעת

* און נאך פילע קונטרסים

## וועבלינקען 
זיין ספר מירער ישיבה אין גלות: https://archive.org/stream/nybc204595#page/n2/mode/2up
קאַטעגאָריע:וויליאמסבורגער רבנים
קאַטעגאָריע:מוסר באוועגונג
קאַטעגאָריע:מירער ישיבה
מרדכי מקלף

קליין|מרדכי מקלף
**מרדכי מקלף** (1920 - 1978) איז געווען א ישראלדיקער גענעראל, און דער דריטער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל. 
ער איז געווען קאמאנדיר פון ירושלים אלטשטאט ביים מלחמת השחרור.

ער איז געבוירן 1920, זיין פאמיליע האט געוווינט אין מוצא, א פארשטאט פון ירושלים, און ביי די תרפ"ט ראיאטן, איז זיין פאמיליע אומגעקומען, דורך די ארבעטער פון זיין טאטע, ער און זיין ברודער, און שוועסטער האבן איבערגעלעבט.

ער האט זיך אנגעשלאסן אין די הגנה, ווען ער איז נאך געווען יונג, און ער איז געווען א זעלנער אין די ספעציעלע נאכט רינגען, ביי די צווייטע וועלט מלחמה, איז ער געווען א סאלדאט אין די בריטישע ארמיי.

ביים זעלבסטשטענדיגקייט מלחמה, האט ער טיילגענומען, אין אייננעמען חיפה און די גליל.

נאכן מלחמה איז ער געווארן וויצע שעף אונטער יגאל ידין, און ווען יגאל ידין איז אראפ אין 1952, האט מקלף אים איבערגענומען, פאר בלויז איין יאר, זייענדיג די יונגסטע שעף אין ישראלס מיליטערישע היסטאריע.  

נאכדעם איז ער אריין אין ציווילע לעבן, אנפירנדיג פארשידענע פאבריקן אין ישראל,
ער איז געשטארבן 1978.

קאטעגאריע:שעפן פון גענעראל שטאב פון צה"ל
אדעס רציחה

**אדעס רציחה** איז דער פאגראם אין אדעס וואס האט פאסירט, ווען רומעניע, מיט נאצי דייטשלאנד, האבן אינוואדירט רוסלאנד, ביי דער אפעראציע בארבאראסע, אין 1941, ביי די צווייטע וועלט מלחמה.

די יידישע באפעלקערונג איידער די נאציס האבן אריינמארשירט קיין אוקראינע, איז געשטאנען ביי אריבער 100,000, א טייל פון די ידן איז געלנגען צו אנטלויפן, מיט די רוסן.

די רומענישע מיליטער הויפטקווארטיר, איז אויפגעריסן געווארן דורך א באמבע, 16 אפיצירן זענען אומגעקומען, און נאך 9 אפיצירן וואס זענען נישט קיין קאמאנדירן, און 35 זעלנער זענען אומגעקומען, יאן אנטאנעסקו, דער רומענישער פירער, האט באפוילן אז פאר יעדע טויטע אפיציר, וועלן 200 יידן אומקומען, און אויף יעדע סאלדאט 100 יידן.

אנהייב טאג דעם 23סטן אקטאבער, האבן זיי אומגעברענגט 5,000 יידן אין שיסערייען, שפעטער יענע טאג האבן זיי צאמגענומען 25,000 יידן, און אריינגעשאסן פופציג אינעם טייך, די איבעריגע האבן זיי אריינגעשיקט אין א קעלער, ווי מען האט פאבריצירט מאשין געווער, און די רומענישע זעלנער האבן פארשלאסן די טויערן, און אריינגעשאסן אינעם קעלער, צו מאכן זיכער אז אלע זענען טויט, האבן זיי פארברענט די קעלער, און דעם אנדערע טאג האבן זיי אריינגעווארפן, האנט גראנאטן. 

נעבן פארט האבן די רומענער גענומען טויזנטע יידן, און זיי פארגאזט, נאכן מלחמה האט מען געפונען אין א קבר אחים אין די געגנט, איבער 2,000 קערפערס.

בערך 40,000 איבערגעבליבענע יידן, זענען פארטריבן געווארן צו א שטעטל סאלאבאדע, און דארט זענען זיי פארפרוירן געווארן צו טויט.

אויף דעם 28סטן אקטאבער, האט זיך אנגעפאנגען דער צווייטער כוואליע, ווען פינעף טויזנט יידן זענען אריינגעטריבן געווארן אין שטאלן, ווי זיי זענען געשאסן געווארן, צום סוף דעצעמבער זענען 50,000 יידן, פון די קאנצעטראציע לאגער באגדאנאווקא, אומגעקומען, און א מאנאט דערנאך זענען 10,000 יידן גענומען געווארן אויף א טויטן מארש.

אין יאנואר 1942, איז עס געקומען אן ענדע, ווען ארום 20,000 יידן, זענען פארטריבן געווארן מיט בהמה וואגאנען, קיין בערזאווקע, ווי אלע זענען שפעטער אומגעקומען,

## די סטאטיסטיק 
דער פאגראם איז נישט קיין ספק אז עס איז געווען, בנוגע די נומערן פון די אומגעקומענע איז פארהאן חילוקי דעות, דער יידישער ווירטואלע ביבליאטעק טענהט, אז 34,000 יידן זענען אומגעקומען דורכן רומענישן מיליטער, דער אמעריקאנער האלאקאסט מוזיי טענהט, אז הונדערט טויזנט יידן זענען אומגעקומען דורך רומענער. און דורך די נאציס, וואס האבן אומגעברענגט די פארטריבענע יידן.

## יוסטיץ 
די מענטשן וואס זענען געווען פאראנטוואטליך, זענען געברענגט געווארן פארן געריכט. גענעראל מאטשיטשי, וועלכע איז פערזענליך געווען אריינגעמישט אינעם פאגראם, איז פאראורטיילט געווארן צום טויט, די אנדערע צו לעבנסלענגלעכע טורמע, איינער האט באקוען בלויז איין יאר טורמע, קעניג מיכאיל דער ערשטער האט פארשוינט דעם גענעראל, און האט אויפגעטוישט זיין אורטייל אויף לעבנסלענגלעכע טורמע, ער איז געשטארבן אין יאר 1950, אין טורמע.

קאטעגאריע:חורבן אייראפע
דונאם

**דונאם** איז א טערקישער וועג פון רעכענען לאנד שטח, וואס ווערט מייסטנס באנוצט, דורך לענדער וואס זענען געווען אונטער דעראטאמאנישער אימפעריע ווי ישראל, לבנון, יארדאניע, טערקיי, פאלעסטינער אויטאריטעט, איראק.

עס ווערט אבער גערעכנט אנדערש ווי אמאל, היינט איז עס 1,000 קוואדראט מעטער, אדער 10,760 פוס פירעקיג. אמאל איז עס גערעכנט געווארן אויף אן אנדערן אופן, ד"ה וויפיל א מענטש קען ארבעטן אין זיין פעלד אין איין טאג, וואס דאס ווענט זיך אויף וועלכע שטח ער טוט דאס.

קאַטעגאָריע:מאס
אבא אבן

קליין|אבא אבן
**אבא אבן** (געבוירן 2טן פעברואר 1915 - 17טן נאוועמבער 2002) איז געווען א פאפולערער ישראל דיפלאמאט, און פאליטיקער, וואס אין דער וועלט, איז ער געווארן זייער אנגענומען, דוקא אין ישראל נישט.

## זיינע יינגע יארן 
ער איז געבוירן געווארן אין דרום אפריקע, און ער איז געווען זייער יונג, ווען זיין פאמיליע האט זיך אריבערגעצויגן קיין ענגלאנד.

ער האט געלערנט סעמיטישע שפראכן, העברעיש, אראביש, און פערסיש.

ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, איז ער געווען אן אפיציר אין דער בריטישער ארמיי אין קאירא, ווי ער האט זיך באקענט מיט זיין צוקונפטיגן פרוי. אויך האט ער געשתדלנט ביי דער רעגירונג, אויפצושטעלן א יידישע בריגאדע, אין דער בריטישער ארמיי.

ער איז געווען א דעלעגאט אין די פאראייניגטע פעלקער, מיט משה שרת, און ווען ישראל איז געגרינדעט געווארן, איז ער געווארן דער ערשטער אמבאסאדאר צו די פאראייניגטע פעלקער, אויך האט ער געדינט אלס אמבאסאדאר צו די פאראייניגטע שטאטן.

## פאליטיק 
ער איז געלאפן צום כנסת אויפן מפא"י ליסטע, און אין די וואלן פון 1959, איז אריין אינעם כנסת, ער האט געדינט אלס בילדונגס מיניסטער, אין דוד בן גוריוןס עגירונג, אין 1966 איז ער געווארן אויסערן מיניסטער, וואס ער האט אנגעהאלטן ביז 1974, ווען ער האט רעזיגנירט, פונעם קאבינעט, נישט וועלנדיג זיין אינפאמאציע מיניסטער, אין די רעגירונג פון יצחק רבין.

איידער דער זעקס טאגיקער מלחמה איז ער געווען ביי די גרויסמאכטן ווי פראנקרייך, ענגלאנד און אמעריקע. שארל דע גאל האט אים געווארענט קעגן א מלחמה, און האט טאקע נאכן מלחמה ארויף געלייגט אן עמבארגא אויף ישראל, ער איז באוויסט געווארן, ווען ער האט געזאגט, אז די גרעניצן פון ישראל, איידער דעם פערטן אין יוני 1967, זענען אוישוויץ גרענעצן.

## זיינע עלטערע יארן 
ביי די וואלן פון 1988, איז ער נישט ערווילט געווארן צו א רעאליסטישע בענקל פונעם עבודה פארטיי, און זייענדיג אנטוישט האט ער פארלאזט פאליטיק, און זיך פארנומען מיט שרייבן, און זיין בוך איז געווארן פרעזענטירט אויפן טעלעוועזיע, דורך אבן, וואס דארט האט ער געהאט דערפאלג, אין יאר תשס"א איז ער באלוינט געווארן, מיטן פרעמיע פון ישראל פארן אויפטוען פארן לאנד, און פארן פאלק.

אבן איז נפטר געווארן 17טע נאוועמבער 2002. זיין ווייב סוזי איז א שוועסטער פון חיים הערצאגס ווייב, איינע פון די ישראל פרעזידענטן, ביידע האבן זיך באקענט מיט זייערע ווייבער, זייענדיק אין קאירא, אלס אפיצירן ביי דער מלחמה, און האבן געגעסן אלס געסט ביי יידן, אויף שבת.

קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
קאַטעגאָריע:דיפלאמאטן
קאַטעגאָריע:ישראלישע פאליטיקער
עכו טורמע

**עכו טורמע** איז געווען א פעסטונג אין עכו, וואס דער בריטישער מאנדאט האט איבערגעמאכט פאר א טורמע, וואס אסאך יידישע פאליטיקער און קעמפער, זענען דארטן געווען ארעסטירט, צוזאמען מיט אראבישע קעמפער, אין די צייטן פון די מאנדאט.

די אצ"ל און די לח"י האבן דורכגעפירט אן אקציע, ווי זיי האבן איינגעבראכן אין דער טורמע, און צענדליגע מענטשן זענען אנטרינען, עטליכע מענטשן זענען אומגעקומען אין דער אקציע.

עטליכע יידישע קעמפער פון די צוויי דערמאנטע גרופעס, זענען אומגעקומען אין דער טורמע, דורך דער בריטישער מאנדאטארישער רעגירונג, פון די צוועלף רעגירונגס אומגעקומענע מענטשן.

היינט אין ישראל איז די טורמע א שפיטאל פאר גייסטיק קראנקע, און א מוזיי.

קאַטעגאָריע:בריטישער מאנדאט
קיניזשא

**קיניזשא** (Kanjiza) איז א שטעטל נעבן זענטא פעטראוואסעלע און אדא עס איז נעבן גרעניץ פון יוגאסלאוויע/סערביע מיט אונגארן

קאטעגאריע:שטעטלעך אין אונגארן
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
יגאל אלון

קליין| יגאל אלון
**יגאל אלון** (גבוירן 10טן אקטאבער 1918 - 29טן פעברואר 1980) איז געווען א ישראל גענעראל, פאליטיקער, און אנגעזענער פערזענליכקייט.

## ביאגראפיע 
געבוירן מיטן נאמען יגאל פייקאוויטש, אין פאלעסטינע, אין א פאמיליע וואס האט זיך אפגעגעבן מיט אגריקולטור. צו זיין בר מצווה האט זיין טאטע אים געגעבן א ביקס אלס מתנה, צו היטן דאס דארף פון אראבישע באנדיטן, דאס איז געווען זיין חינוך אלס מיליטערישער מאן.

ער האט געדינט אין די ספעציעלע נאכט רינגען, אין דעם פלמ"ח, ווי ער איז שפעטער געווארן קאמאנדיר, נאך דעם קאמאנדיר וואס האט אים זעלבסט אריינגעברענגט אינעם פלמ"ח, יצחק שדה. ווען דער פלמ"ח איז צונויפגעשמאלצן געווארן מיט צה"ל, האט ער אנגעפירט די קאמף אויפן דרום פראנט, מיט עגיפטן ביי די מלחמת השחרור, און אריבערגעפירט די קאמף אויפן סיני האלב אינדזל, קיין על אריש, ביז די קריג איז פארענדיקט געווארן, און א וואפן שטילשטאנד איז אונטערגעשריבן געווארן צווישן ישראל און עגיפטן.

## פאליטישע לעבן 
ער האט געדינט אלס כנסת מיטגליד, אלס רעפרעזענטאט פון דער מפ"ם פארטיי, זייענדיג א העלד, האבן טייל פון דעם פאלק אים געוואלט אלס זיכערהייטס מיניסטער, ביי דער זעקסטאגיקער מלחמה, ווי משה דיין איז אין די ענדע געווארן, ער איז געווען זייער אנגענומען זייענדיק א גלייכער מאן, און ערליך. אסאך האפענונגען זענען געווען אז ער וועט ווערן פרעמיער מיניסטער.

ער ליגט באגראבן אין גינוסר גרופע קאלאניע, ווי עס איז אויך אויפגעשטעלט א הויז אלס מוזיי אויף זיין נאמען.

## משפחה
**יגאל אלון** האט געהייראט רות אפּיסדאָרף (1919-2016).

זייערע קינדער זענען נורית, יפתח און גוני.

## וועבלינקען
## רעפערענצן 
קאטעגאריע:כנסת דעפוטאטן
קאַטעגאָריע:גענעראלן
פלמ"ח

**פלמ"ח**, די ראשי תיבות איז פלוגות מחץ, אדער שטורעם איינהייטן, איז א פארא-מיליטערישע אפטיילונג, פון דער השומר הצעיר ארגאניזאציע, געגרינדעט ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, מיטן ציל צו באשיצן פאלעסטינע, אין פאל דייטשלאנד אטאקירט.

זיין ערשטע קאמאנדיר איז געווען יצחק שדה, די ערשטע אקציע וואס דער פלמ"ח האט געזאלט דורכפירן, איז דורכגעפאלן מיט א שרעקליכער פאסירונג, דריי און צוואנציג קעמפער, האבן זיך ארויסגעלאזט מיט א שיפל, קיין טריפאלי (לבנון), צו אטאקירן די ווישי רעגירונג, די קעמפער זענען פארלוירן געווארן, און מען האט זיי קיינמאל נישט געטראפן.

## צווייטע וועלט מלחמה 
אסאך פון די זעלנער, האבן זיך אנגעשלאסן אין די בריטישע ארמיי, צו קעמפן קעגן די נאציס, און ווען די אצ"ל האט דערקלערט קריג קעגן דעם בריטישן מאנדאט, איז די פלמ"ח ארויס אין א קריג, קעגן די דיסידענטן גרופעס, און געמסרט פארן רעגירונג ווי אצ"ל קעמפער באהאלטן זיך אויס, שפעטער אבער איז די יידיש אגענטור, געקומען צו די איבערצייגונג, אז די בריטישע ערלויבן נישט, געראטעוועטע ארויפקומען, און זיי ווערן צוריקגעשיקט קיין אייראפע, און עס איז געגרינדעט געווארן דער העברעישער באוועגונג פאר ווידערשטאנד, ווי צוזאמען האבן די גרופעס אטאקירט בריטישע איינשטעלונגען, באן רעלסן, בריקן, מיליטערישע איינריכטונגען, זענען אלע מיט אחדות פון די יידן, אויפגעריסן געווארן, ביז דער קינג דעוויד האטעל אויפרייס, דעמאלט איז דער פאראייניגונג געקומען צו אן ענדע.

## דער קריג פון זעלבסטשטענדיגקייט 
ווען די פאראייניקטע פעלקער, האט געשטימט פארן אויפשטעלן א יידישע לאנד, דעם 29סטן נאוועמבער 1947. האבן די יידן געיובלט אין די שטעט, ווען דער אנפירערשאפט האט געוויסט, אז די אראבער שארפן זיך די מעסערס, און צו מארגנס האט אויסגעבראכן די מלחמה, אויפן פלמ"ח זייענדיג דער שטערקסטער מיליטערישע כח אין לאנד, איז ארויפגעלייגט געווארן צו באשיצן די נגב, זיי האבן טיילגענומען אין מערערע קאמפן אין ירושלים, אין חיפה, און אין גליל, יגאל אלון איז געווען דער קאמאנדיר פונעם פלמ"ח ביים קריג.

זיי האבן געגרינדעט די לופט קרעפטן, און פליערס, וואס האט אויפגעשטעלט, די שפעטערדיקע לופט קרעפטן, פון די ישראל ארמיי.

ווי אויך ים כוחות וואס מען האט גערופן פלים, וואס דער שפעטערדיקע ים קרעפטן, איז געווארן אויפגעשטעלט פון זיי.
 
דוד בן גוריון דער צייטווייליגער פרעמיער, אינעם איבערגאנגס רעגירונג, האט באשלאסן אויפצולעזן אלע גרופעס, און אויפשטעלן צה"ל, עס האט אויסגערופן א שטורעם אינערהאלב די רייען פון די גרופע, ווייל צה"ל האט געדארפט געפירט ווערן דורכן הגנה, און זייענדיג די קעמפער פונעם ישוב, איז זיי זייער שווער געווען, איינצושטימען אויף אזא זאך.

## נאכן מלחמה 
דער פלמ"ח האט פארלוירן זייער אסאך קעמפער, אבער אויסער קעמפן, האבן זיי געגעבן פארן לאנד גאר אסאך קולטור, און אין פאליטיק, אין די מיליטער, ביי דער זעקס טאגיקער מלחמה, און ביי די יום כיפור מלחמה, זענען א גרויסע טייל פון די גענעראל שטאב, געווען זעלנער פון פלמ"ח, יצחק רבין, יגאל אלון, דוד אלעזר עוזי נארקיס גענעראל פון צענטער טייל פון ישראל, איז געווען  קאמאנדיר פון די פלמ"ח איינהייט וואס האט איינגעבראכן אין אלטשטאט ירושלים, איידער זיי האבן זיך אונטערגעגעבן, צו יארדאניעשע לעגיאנערן.

קאַטעגאָריע:ישראל
קאַטעגאָריע:ציוניזם
קאַטעגאָריע:בריטישער מאנדאט
יעקב יצחק פון פשיסחא

**רבי יעקב יצחק ראבינאוויטש זצ"ל** (ה'תקכ"ז - י"ט תשרי ה'תקע"ד), רבי אין פרשיסחא, באקאנט אלס **דער ייד הקדוש**, דער גרינדער פון דעם פוילישן שטייגער אין חסידות.

## אפשטאם 
**רבי יעקב יצחק** איז געבוירן אין פשעדבארז אין יאר ה'תקכ"ז צו זיין פאטער הרב **אשר**, רב אין פשעדבארז.

## רבנות 
**רבי יעקב יצחק** איז נאך אין זיינע יונגע יארן צוגעצויגן געווארן צו חסידות דורך דעם רבין הרב דוד פון לעלאוו, נאכהער איז ער געווארן פון די גרויסע תלמידים פון חוזה פון לובלין. וויבאלד מען האט נישט געוואלט רופן **רבי יעקב יצחק** ביים נאמען פון זיין רבין האט מען אים געריפן **דער ייד הקדוש**.

נאך ביים לעבן פון זיין רבין דער חוזה, האט **דער ייד הקדוש** אויפגעשטעלט זיין אייגענעם חסידישן הויף אין פרשיסחא, געגרינדעט אויף זיין אייגענעם שטייגער, ארום גענומען מיט לומדים און שארפע יונגעלייט, שפעטער באקאנט אלס פוילישע חסידים, וועלכעס האט ארויס גערופן א שפאלטונג מיט די אנדערע תלמידים פון חוזה.

## הסתלקות 
**רבי יעקב יצחק** איז נפטר געווארן י"ט תשרי ה'תקע"ד, אין ליגט אין פרשיסחא.

## פאמיליע 
זיינע קינדער:

* רבי ירחמיאל ראבינאוויטש (ה'תקמ"ד - ח' אייר ה'תקצ"ד), זיין ממלא מקום אין פרשיסחא.
* רבי יהושע אשר ראבינאוויטש (ה'תקס"ד - כ"ה אייר ה'תרכ"ב), פון פאריסאוו
* רבי נחמיה ראבינאוויטש פון ביכאוו
* מרת רבקה רחל, די ווייב פון רבי משה בידערמאן פון לעלאוו.

## זיינע תלמידים 
פון זיינע באקאנטע תלמידים:

* רבי שמחה בונם באנהארד פון פרשיסחא.
* רבי מנחם מענדל מארגנשטערן פון קאצק.
* רבי ישראל יצחק קאליש פון ווארקא.
* רבי חנוך העניך הכהן לעווין פון אלעקסאנדער.
* רבי שלמה הכהן ראבינאוויטש פון ראדאמסק.

## זעט אויך 
* פרשיסחא (הויף)

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:פוילישע אדמורי"ם
קאטעגאריע:פרשיסחא
שמחה בונם באנהארד

**רבי שמחה בונם באנהאַרד** (ה'תקכ"ה - י"ב אלול ה'תקפ"ז), באקאנט ווי **רבי שמחה בונים פון פרשיסחא** און **דער רבי ר׳ בונים**, איז געווען רבי אין פרשיסחא נאכן איד הקדוש פון פשיסכע.

## אפשטאם
**רבי שמחה בונם** איז געבוירן אין וואידיסלאוו אין יאר ה'תקכ"ה צו זיין פאטער הרב **צבי הירש באנהארד**.

## רבנות
**רבי שמחה בונם** איז געפארן צו רבי משה לייב סאסאווער אין צו דעם קאזשניצער מגיד, נאכהער איז ער געווארן פון די תלמידים פון חוזה פון לובלין, שפעטער איז ער געווארן פון די גרויסע אנהענגער פון ייד הקדוש.

נאך דער פטירה פון זיין רבין דער ייד הקדוש איז **רבי שמחה בונם** געווארן זיין ממלא מקום אלס רבי אין פרשיסחא. צו **רבי שמחה בונם** איז געווען א גרויס געפארעכטס פון טויזנטער חסידים.

## הסתלקות
**רבי שמחה בונם** איז נפטר געווארן י"ב אלול ה'תקפ"ז, און ער ליגט אין פרשיסחא.

## זיינע תלמידים
פון זיינע תלמידים:
* רבי ישראל יצחק קאליש פון ווארקא
* רבי מנחם מענדיל מארגנשטערן פון קאצק
* רבי יעקב אריה גוטערמאן פון ראדזימין
* רבי יצחק מאיר אלטער פון גער
* רבי אלכסנדר זושא פון פלאצק
* רבי חנוך העניך הכהן לעווין פון אלעקסאנדער
* רבי מרדכי יוסף ליינער פון איזשביצא
* רבי אברהם לאנדא פון טשעכאנאוו
* רבי מאיר יחיאל שפירא פון מאגליניצא
* רבי יחזקאל פון קאזמיר

## פאמיליע
**רבי שמחה בונם** האט געהייראט מרת **רבקה** א טאכטער פון הרב **משה פון בענדין**. זייערע קינדער:

* הרב **אברהם משה באנהארד,** ער האט חתונה געהאט מיט ברײַנדל פייגא, אן אייניקל פונעם ייד הקדוש.
*ליבא, ווייב פון הרב לוי יצחק, זון פון הרב שרגא פייוול דאנציגער
* ביילא, ווייב פון הרב אלימלך עסטרייכער פון ראָדעם

## רעפערענצן
* *דור דעה*, יקותיאל אריה קאמעלהאר

באנהארד
קאטעגאריע:פרשיסחא
פילזען

**פילזען** איז א שטאט אין מערב בעהמען אין טשעכיי, 145 ק"מ פון פראג.

די שטאט איז באקאנט פאר איר פילזענער ביר.

## היסטאריע 
דער שלאס אין פילזען ווערט דערמאנט אין יאר 946.
קאטעגאריע:טשעכיי
אברהם דוד וואהרמאן

**רבי אברהם דוד וואהרמאן** (ו' אדר ה'תקל"א - כ"ט תשרי ה'תר"א), רב אין בוטשאטש.

## אפשטאם
**רבי אברהם דוד** איז געבוירן אין נאדווארנא, ו' אדר ה'תקל"א צו זיין פאטער הרב **אשר אנשיל וואהרמאן**, און צו זיין מוטער מרת **רחל** א טאכטער פון הרב אברהם רחל'ס.
ווען ער איז געווען א קינד האט אים פארהערט רבי דוד שלמה אייבעשיץ (דער "לבושי שרד"), וואס איז דעמאלסט געווען ראש ישיבה אין נאדווארנא.

ער איז געווארן א חתן ביי הרב צבי הירש קארא, אב"ד בוטשאטש.

## רבנות
נאך זיין חתונה האט **רבי אברהם דוד** געוואוינט אין בוטשאטש, דארט האט ער זיך באקענט מיט הרב חיים טירער רב אין טשערנאוויץ, באקאנט אלס דער "באר מים חיים". אין יאר ה'תקנ"א איז **רבי אברהם דוד** אויפגענומען געווארן רב אין יאזלאוויץ, דארט איז ער געווארן פון די תלמידים פון הרב לוי יצחק פון בארדיטשוב און פון רבי משה לייב סאסאווער.

אין יאר ה'תקע"ד נאך דער פטירה פון זיין שווער איז **רבי אברהם דוד** אויפגענומען געווארן רב אין בוטשאטש אויף זיין שווער'ס ארט.

## הסתלקות
**רבי אברהם דוד** איז נפטר געווארן כ"ט תשרי ה'תר"א, און ליגט אין בוטשאטש.

## פאמיליע
**רבי אברהם דוד** האט געהייראט א טאכטער פון הרב **צבי הירש קרא**, רב אין בוטשאטש, דער פארפאסער פון ספר שו"ת נטע שעשועים.
 
זיי האבן געהאט א זון, רבי ישראל אריה לייב וואהרמאן פון בוטשאטש.

## זיינע ספרים
* דעת קדושים - הלכות שחיטות און טרפות
* אשל אברהם - שלחן ערוך
* עזר מקודש - אבן העזר 
* משמרת הקודש
* ברכת דוד
* מחזה אברם
* אמרות טהורות
* תפלה לדוד 
* תהלה לדוד
* דברי אמת - אבות
* אשל אברהם - הגדה של פסח

## רעפרענצען
קאַטעגאָריע:גאליציאנער רבנים
קאַטעגאָריע:אחרונים
אומקער געזעץ

**דער אומקער געזעץ** (העברעיש: **חוק השבות**), איז א געזעץ אין מדינת ישראל וואס גיט רעכט צו יעדן ייד אימיגרירן אין ישראל, און ווערן א בירגער.

דער געזעץ איז באשטעטיגט געווארן אין 1951, דורכן כנסת, און יעדער מענטש וואס לויט די נאצישע נירנבערג געזעצן, איז א ייד. איז בארעכטיגט צו ישראל בירגערשאפט.

צו דעם אלעם קומט אבער צו דער גוט בארימטער פראגע, "ווער איז א ייד", דער ראבינאט אין ישראל אנערקענט בלויז אינעם ארטאדאקסישן ייד, ד"מ איימיצער וואס איז אריבער גירות ביי א רעפארם, אדער קאנסערוואטיוו ראביי, איז נישט קיין ייד.

אין געוויסע פעלער איז פאראן אן אויסנאם פונעם אומקער געזעץ ביי א מענטש וואס איז באשולדיגט מיט שווערע פארברעכן. ווען מאיר לענסקי האט געוואלט אויסניצן דעם אומקער געזעץ אין די 1970ער יארן צו אנטלויפן פון אמעריקע און וואוינען אין ישראל האט מען געניצט דעם אויסנאם און מ'האט אים נישט געגעבן ישראל בירגערשאפט.

קאטעגאריע:ישראל
קאטעגאריע:געזעץ
מנחם מענדיל מארגנשטערן

**רבי מנחם מענדיל מארגנשטערן זצ"ל** (ה'תקמ"ז - כ"ב שבט ה'תרי"ט) פון קאצק, באקאנט אלס "דער קאצקער רבי".

## אפשטאם
**רבי מנחם מענדיל** איז געבוירן אין גוריי אין יאר ה'תקמ"ז צו זיין פאטער הרב **יהודה לייביש** און זיין מוטער עטא (אדער עלקא אדער אסתר), א טאכטער פון ר' ישכר בער הלוי סג"ל פון גוריי.

## רבנות
אין עלטער פון פופצען יאר איז **רבי מנחם מענדיל** געגאנגען לערנען ביים חוזה פון לובלין, נאכהער איז ער געגאנגען לערנען ביים ייד הקדוש אין פרשיסחא, נאך זיין רבין'ס פטירה איז **רבי מנחם מענדיל** געבליבן ביי זיין נאכפאלגער הרב שמחה בונם פון פרשיסחא.

אין יאר ה'תקפ"ז נאך דער פטירה פון רבי שמחה בונם פון פרשיסחא האט **רבי מנחם מענדיל** אנגעהויבן פראווען זיין אייגענע רביסטעווע אין טאמאשאוו אין נאכהער איז ער אריבער קיין קאצק. א טייל פון די חסידים פונעם רבי'ן ר' בונים האבן מקבל געווען רבי מנחם מענדל אלס רבי'ן אין שפיץ פון רבי יצחק מאיר פון גער.

## די פארשפארטע יארן
די מעשה האט, פאר פארשטענדליכע סיבות, פארשידענע גירסא'ס. לויט געוויסע מקורות, האט די רבי ביי די שבת טיש פרייטיג צונאכטס אויסגעלאשן די לעכט און אויסגערופען "לית דין ולית דיין!". לויט אנדערע מקורות האט ער נאר אנגערירט די לייכטער, און לויט געוויסער גירסא'ס האט ער נישט מער ווי געשריגן אויף זיינע חסידים, אדער אויפן באשעפער. די משכילים האבן פארשפרייט אז דער קאצקער רבי איז געווארן א באהאלטענער אטעיסט, און די חסידים האבן נישט געוואלט רעדן דערוועגן, נאר עס גערופן "שבת שחלה רבינו".

דער רבי איז דערנאך געווען איינגעשפארט אין א שטוב צוואנציג יאר, ביז זיין פטירה, און ער האט נאר געהאט קאנטאקט מיט זיינע גאר נאנטע מקורבים און משפחה.

## הסתלקות
**רבי מנחם מענדל** איז נפטר געווארן כ"ב שבט ה'תרי"ט.

## זיינע תלמידים
פון זיינע תלמידים:
* רבי חנוך העניך הכהן לעווין פון אלעקסאנדער
* רבי יצחק מאיר אלטער פון גער
* רבי מרדכי יוסף ליינער פון איזשביצא
* רבי יהודה לייב אייגער פון לובלין

## פאמיליע
זיינע קינדער:

פון זיווג ראשון מרת גליקל (א טאכטער פון ר' אייזיק ניי פון טאמאשאוו):
* הרב **דוד מארגנשטערן** פון קאצק.

פון זיווג שני, מרת חיה ליפשיץ ( א טאכטכער פון ר' משה "חלפן")
* מרת ברכה, די ווייב פון הרב **בערל וואלף ראפאפארט** פון קאצק.
* מרת שרה צינא, די ווייב פון הרב **אברהם בארנשטיין** פון סאכאטשאוו.
* יעקב שמחה מארגנשטערן, נפטר געווארן אלס קינד
* הרב **בנימין מארגנשטערן** 
* הרב **משה ירוחם מארגנשטערן** 
* פערל מארגנשטערן

## רעפערענצן
מארגנשטערן
שארית הפליטה יידן

[קליין|קינדער פון א שולע אין די [שארית הפליטה לאגערן]]
**שארית הפליטה יידן**, איז א באצייכענונג אויף די יידן איבערלעבער פון חורבן אייראפע, וואס האבן מיט אלע צרות, הריגות און אנדערע געשעענישן, אנגעפאנגען א ניי לעבן, 

אין ישראל זענען אנגעקומען נאכן חורבן, בערך א האלב מיליאן איבערלעבער, וואס א באשיידענע טייל פון זיי, האבן געקעמפט אין די מלחמת השחרור.

אפאר הונדערט טויזנט זענען אנגעקומען קיין אמעריקע, אין די פאראייניגטע שטאטן, און קאנאדע.

און אין אייראפע זענען געבליבן עטליכע צענטערן, ווי וויען, אנטווערפן, פראנקרייך, שווייץ און ענגלאנד.

אויך אינעם ווייטן אויסטראליע, זענען יידן אנגעקומען, אנטלאפענע פונעם חורבן. ווי אינטערסאנט עס הערט זיך, איז קיינמאל נישט פארעפנטליכט געווארן, א גענויער ציפער פון איבערלעבער, איבערן וועלט, יד ושם שטעלט אויף א דעטעבעז פון איבערלעבער, ווי אויך איז דא א גאנץ נייע זאך מלחמה־איבערלעבער וואס פרובירט צוזאמען צוקלויבן אינפארמאציע פון די לעבט פארבליבענע וואס האבן נישט געוואלט ביז היינט ארויסרעדן, און דאס אריישטעלן אין א דאטא-באזירטן סיסטעם.

## וויקילינקען
קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע
קאַטעגאָריע:שארית הפליטה