open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
היראהיטא

**היראָהיטאָ** (יאפאניש: *裕仁*; 29סטן אפריל 1901 - 7טן יאנואר 1989) איז געווען דער 124סטער קייסער פון יאפאן. ער איז געווען דער לענגסטער קייסער פן יאפאן, פון 1926, ביז ער איז געשטארבן.

## זיינע קינדער יארן 
זיין טאטע איז געווען דער קרוינפרינץ, און שפעטער קייסער יאשיהוטא, ווען זיין זיידע איז געשטארבן איז היראהיטא געווארן קרוינפרינץ.
ער איז געווען דער ערשטער פונעם קייסערס פאמיליע צו באזוכן אייראפע, אלס א טוריסט. אין א האלבע יאר אורלויב וואס ער האט גענומען פונעם ארבעט.

ער האט געהייראט זיין קוזינע פרינצין נאגאקא, און ער האט געהאט מיט איר זיבן קינדער.

זיין פאטער איז געשטארבן 25סטן דעצעמבער 1926, און ער האט אים איבערגענומען, די קרוינונגס צערעמאניע איז פארגעקומען אויפן 10טן נאוועמבער 1928.

## די ערשטע יארן אלס קייסער 
זיינע ערשטע יארן, פון 1926 בי 1945, איז דער מיליטער, געווען זייער שטארק פארמישט, אינעם פאליטיק פונעם לאנד. וואס האט צוגעברענט צו זיין צושטימונג צום צווייטע כיניש יאפאנישע קריג, און שפעטער צו די צווייטע וועלט מלחמה.

## ביי דער צווייטע וועלט מלחמה 
אסאך מענטשן זען אין אים דער היטלער פונעם ווייטן מזרח, אנדערע טענהן אז ער האט נישט צופיל געהאט מיט די פאליטיק, אדער מיליטער.

אזוי צו אזוי. אום 7טן דעצעמבער 1941, האט ער צוגעשטימט צום יאפאנער אטאקע אויף פערל הארבער. וואס האט אריינגעשלעפט די פאראייניקטע שטאטן אינעם קריג. מענטשן טענהן אז מען האט אים אריינגערעדט, אז דער מיליטער מאכט גרויס פארשריט, בעת פון דער אנהייב האבן זיי טאקע געמאכט, אבער שפעטער האבן זיי געהאט ביטערע דורכפעלער, מאנכע זאגן אז ער האט געארבעט צוזאמען מיטן מיליטער, און ער האט געוויסט גענוי וואס דער סיטואציע איז.

אנהייב האט ער מסכים געווען אונטערצוגעבן זיך, מיט איין באדינג ער זאל בלייבן קייסער, נאכן אטאם באמבאדירונג אויף היראשימע, און נאגאסאקי, האט ער מסכים געווען צו קאפיטאלירן, אן קיין תנאים, אזוי ווי די אליאירטע האבן געוואלט.

דאגלעס מעקארטור, דער אמעריקאנער גענעראל , וואס איז געשעלט געווארן אין יאפאן, האט אים נישט געשטעלט פאר א געריכט, אפילו ווען אסאך האבן אים באשולדיקט אלס קריג פארברעכער, ער האט אים געלאזט ווייטער זיצן אויפן בענקל, אבער ער האט געמוזט מודה זיין צום יאפאנישן פאלק אז ער אז נישט קיין גאט.

### נאכן קריג 
ער איז געווארן ווי פארהוילן, מען האט אים נישט געזען אסאך, אלעס מיטן ציל אז ער זאל בלייבן א גאט אין די אויגן פון די יאפאנעזער, אזוי וועט די אמעריקאנער קענען טון וואס זיי ווילן, מיט זיין ווילן אן קיין ווידערשטאנד. 

נאכן קריג האט מער נישט טייל גענומען אינעם פאליטיק, אבער ער האט אנגעפירט מיט אפציעלע צערעמאניעס, זיין כח איז געווען סימבאליש. נאכן מלחמה, האט ער זיך פארנומען אסאך, מיט פארבעסערן די דיפלאמאטשע באציאונגען פון לענדער אין דער וועלט מיט יאפאן.

ער איז געשטארבן 1989. און זיין זון אקיהיטא, האט אים איבערגענומען.

קאַטעגאָריע:יאפאן
קאַטעגאָריע:צווייטע וועלט מלחמה רעגירער
קאַטעגאָריע:קיסרים
באשיר זשומייעל

קליין|באשיר זשומייעל
**באשיר זשומייעל** (10טן נאוועמבער 1947 - 14טן סעפטעמבער 1982) איז געווען א פאליטיקער גענעראל און ערוויילט אלס פרעזידענט אין לבנון. ער איז אומגעקומען נאך איידער ער איז געווארן איינגעשוווירן אלס פרעזידענט.

## זיין יוגנט 
ער איז געבוירן, דעם 10טן נאוועמבער 1947. זיין פאטער פיער זשומייעל, איז געווען א באוואוסטער פיגור אינעם זעלבסטשטענדיקן לבנון, ער הא געגרינדעט די פאלאנג יוגנט באוועגונג, פאר די מאראנען. און דורך דעם איז באשירס כוח שטארק געווארן.

## ביים ברודער קריג 
אין 1975, ביים לבנון ברודער קריג איז ער אויס מיט זיין גאנצע שטארקייט, זייענדיק כאריזמאטיש, און א שיינע רעדנער, האט ער זייער שטארק אויסגענומען צווישן די קריסטן, ער האט אנגעפירט די פארטיי וואס זיין טאטע האט געגרינדעט, שפעטער צוזאמגענומען אלע קריסטליכע מיליציעס, אונטער איין דאך, מיטן נאמען לבנון קרעפטן, אזוי ארום האט ער געווינען די קריסטליכע באפעלקערונג צו זיין זייט, ער איז זיך באגאנגען מיט זיינע פיינט, זייער ברוטאל, ווי עס איז באוויסט ביי די טאג פון די לאנגע מעסערס. 

ער האט פארלוירן זיין טאכטער אין מיי 1980, ביי אן אטענטאט פארזוך, וואס איז געווען געשטעלט קעגן אים.

## ישראל אלס אליאירטע 
אריינשלעפנדיק ישראל, אינעם לעבאנעזע בלאטע, אנהייב דורך צוזאמען ארבעט, און שפעטער מיט קראקאדיל טרערן, מיטן באשולדיקן די פאלעסטינער, און די סירישע ארמיי, מיטן סיסטעמאטיש אומברענגן קריסטן, מנחם בעגין הערנדיק פון די זיינע באשולדיקונגען, איז איבערגענומען געווארן פון זיין בעטן, און צה"ל האט געווארט אויפן באפעל אריינצוטרעטן אין אן אפענסיווע, גערופן געווארן פרידן פארן גליל.

## פרעזידענט 
ווילנדיק ווערן פרעזידענט, און ישראל זעענדיק א געלעגנהייט אונטערשרייבן א שלום אפמאך מיט א לאנד, וואס וועט אויפטון אסאך, איז ישראל געגאנגען, און צוזאם גענומען אלע פארלאמענט מיטגלידער, וואס האבן נאך געלעבט 1982, פונעם אלטן פארלאמענט. (פון איידער דער קריג האט זיך אנגעפאנגען, זענען קיין וואלן נישט פארגעקומען אין לבנון, פאר דעפוטאטן אינעם פארלאמענט). און האבן זיך געפונען אונטער ישראל קאנטראלירטן שטח, און זיי האבן געשטימט פאר באשיר אלסן נייעם פרעזידענט. אויפן 23סטן אוגוסט 1982.

עטליכע טעג דערויף, דעם 14טן סעפטעמבער 1982. איז ער אומגעקומען דורך א באמבע, אין די פלאנגן פארטיי הויפטקווארטיר, אינמיטן א רעדע וואס ער האט געגעבן. דורך א גריכיש ארטאדאקסישער קריסט, וואס האט אנגעהערט דעם סירישן פארטיי. 

זיין אומקום האט געברענגט אן אויפוואכונג צום ישראל חלום, און א טאג דערויף זענען ישראל זעלנער אריין אין מערב ביירוט, אייננעמענדיק
פאלעסטינע פליטים לאגערן, האבן זיי איבערגעגעבן קאנטראל פאר די פאלאנגן, און די קריסטן זייענדיג אויפגעברויזט, און פיל מיט נקמה געפילן, האבן זיי דורכגעפירט דער מאסן מארד אין סאברא און שאטילא.

## אלס פאליטיקער 
אין ישראל זענען זיינע אויפטיונגען אונטער מיינונגס פארידענהייטן, א טייל טענהן אז ער איז פשוט געווען אן אויסניצער פון ישראל. אנדערע האבן בכלל געהאט טענות אויף אים, אז זיין גאנצע רייכטום האט ער באקומען פון פארקויפן דראגס. פארהאן מענטשן וואס זאגן ביז היינט ווען ער לעבט ווען, וואלטן אסאך זאכן געווען אנדערש אין לבנון. 

## וועב לינק 
http://www.youtube.com/watch?v=Jp0_NJaLhb4, באשיר ביי אן אינטערוויו אויף ענגליש.

קאטעגאריע:לעבאנעזער פאליטיקער

קאַטעגאָריע:פרעזידענטן
23סטן יאנואר

**23 יאנואר** איז דער 23סטער טאג פון יאר, אין דער פערטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 342 טעג (343 אין אן עיבור־יאר).

## היסטארישע געשעענישן 
* 1556 - ערדציטערניש מיט שטארקייט 9 אויף דער ריכטער סקאלע אין כינע ברענגט צו 850,000 טויטע.
* 1719 – דער פרינציפאליטעט פון ליכטנשטיין ווערט געשאפן אין דער הייליגער רוימישע אימפעריע.
* 1793 - רוסלאנד און פרייסן צעטיילן פוילן צווישן זיך.
* 1943 - צווייטער וועלט קריג: בריטישע מעכטן באפרייען טריפאלי.
* 1946 - זיכערהייטס ראט נעמט אן זיין ערשטע החלטה.
* 1997 - מאדעליין אלברייט ווערט די ערשטע פרוי צו דינען אלס שטאטס סעקרעטאר פון די פאראייניגטע שטאטן.
* 2002 - דער יידישער אמעריקאנער זשורנאליסט דניאל פערל ווערט געכאפט אין קאראטשי, פאקיסטאן (שפעטער דערמארדעט).

## געבוירן 
* 1862 - דויד הילבערט, דייטשער מאטעמאטיקער (געש' 1943)

## געשטארבן 
* 1164 - אברהם אבן עזרא מפרש פון תנ"ך (געב' 1089/90)
* 1989 - סאלוואדאר דאלי, שפאנישער מאלער (געב' 1904)

----
* 22סטן יאנואר - 24סטן יאנואר
* יאנואר

23
מסכת תמורה

**מסכת תמורה**  איז די זעקסטע מסכתא פון סדר קדשים אין משניות, די מסכתא האנדלט ארום איינטוישן א קרבן. 

די מסכתא האט א גמרא פון תלמוד בבלי (34 בלאט).

## נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא
#**הכל ממירין**
#**יש בקרבנות**
#**אלו קדשים**
#**ולד חטאת**
#**כיצד מערימין**
#**כל האסורין**
#**יש בקדשי מזבח**

קאטעגאריע:משניות
קאטעגאריע:גמרא
מסכת כריתות

**מסכת כריתות**  איז די זיבעטע מסכתא פון סדר קדשים אין משניות, די מסכתא האנדלט ארום דעם הארבן עונש כרת, און דעם קרבן חטאת און אשם. 

## נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא
#**שלשים ושש**
#**ארבעה מחוסרי כפרה**
#**אמרו לו**
#**ספק אכל חלב**
#**דם שחיטה**
#**המביא אשם**

קאטעגאריע:משניות
קאטעגאריע:גמרא
ריכטער סקאלע

די **ריכטער סקאלע** גיט א נומער וואס מעסט די שטארקייט פון אן ערדציטערניש.

די ריכטער סקאלע איז געווארן אנטוויקלט אין 1935 דורכן געאלאג טשארלס ריכטער (Charles Francis Richter) אין קאלאבאראציע מיט בענא גוטנבערג (Beno Gutenberg), ביידע פונעם קאליפארניע אינסטיטוט פון טעכנאלאגיע ("קאלטעק").

די ריכטער סקאלע ווייזט די שטארקייט פון ערדציטערנישן אויף א לאגריטמישער סקאלע (צו באזע 10), דאס הייסט אן ערדציטערניש מיט א מאס 7 אויף דער ריכטער סקאלע איז 10 מאל אזוי שטארק ווי אן ערדציטערניש מיט מאס 6. דעריבער ניצט מען א לאגריטמישע סקאלע ווייל די שטערקסטע ערדציטערניש וואס מ'האט אמאל געמאסטן (9.5 אויף דער ריכטער סקאלע) איז 1,600,000,000 אזוי גרויס ווי די שוואכסטע ערדציטערניש וואס מ'קען מעסטן. דער נומער אויף דער ריכטער סקאלע מעסט פארהעלטענישמעסיג די ענערגיע באפרייט אין דעם מיטלפונקט פון אן ערדציטערניש.

דער יסוד פון מעסטן איז א באוועגונג 100 ק"מ פונעם מיטלפונקט פון דער ערדציטערניש. א גרייס פון 1.0 אויף דער ריכטער סקאלע איז א באוועגונג פון א הונדערטל פון א מיקראן. א גרייס פון 2.0 איז א באוועגונג פון א צענטל פון א מיקראן. א גרייס פון 3.0 איז א באוועגונג פון א מיקראן א.א.וו. די מאס פון ענערגיע באפרייט צווישן צוויי נומערן אויף דער ריכטער סקאלע איז דרייציג מאל אזוי ווי די פריערדיגן.

די גרעסטע שטארקייט וואס מ'האט אמאל געמאסטן איז געווען א סעריע פון ערדציטערנישן מיט גרייס 9.5 אין טשילע אין 1960.‏‏

די פאלגנדע טאבעלע ווייזט די שטארקייטן פו ערדציטערנישן לויט דער ריכטער סקאלע:

קאַטעגאָריע:סייסמאלאגיע
קאַטעגאָריע:ערדציטערנישן
קאַטעגאָריע:מאס
24סטן יאנואר

**24 יאנואר** איז דער 24סטער טאג פון יאר, אין דער פערטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 341 טעג (342 אין אן עיבור־יאר).

## היסטארישע געשעענישן 
* 1924 - דער נאמען פון פעטערבורג געטוישט צו לענינגראד.
* 1984 - די עפל פירמע הייבט אן פארקויפן דעם מאקינטאש.
* 1986 - די קאסמאס-שיף וואיאזשער 2 פליט פארביי דעם פלאנעט אוראנוס.

## געבוירן 
* 1712 - פרידריך דער גרויסער, מלך פון פרייסן (געש' 1786)
* 1902 - אסקאר מארגנשטערן, אמעריקאנער עקאנאמיקער, פון די גרינדער פון שפיל טעאריע (געש' 1977)
* 1924 - הרב חיים דוד הלוי, הויפט רב פון תל אביב (נפטר 1998)

## געשטארבן 
* 1965 - ווינסטאן טשערטשיל, פרעמיער מיניסטער פון פאראייניגטן קעניגרייך במשך דעם צווייטן וועלט קריג (געב' 1874)

----
* 23סטן יאנואר - 25סטן יאנואר
* יאנואר

24
מסכת מעילה

קליין
**מסכת מעילה**  איז די אכטע מסכתא פון סדר קדשים אין משניות, די מסכתא האנדלט ארום דעם איסור אין קרבן מעילה. 

## נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא
#**קדשי קדשים**
#**חטאת העוף**
#**ולד חטאת**
#**קדשי מזבח**
#**הנהנה מן ההקדש**
#**השליח שעשה**

קאטעגאריע:משניות
קאטעגאריע:גמרא
מסכת קינים

**מסכת קינים** איז די עלפטע מסכתא פון סדר קדשים אין משניות, די מסכתא האנדלט ארום א קרבן עוף וואס איז אויסגעמישט געווארן. 

## נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא 
# **חטאת העוף**
# **קן סתומה** 
# **במה דברים אמורים**

קינים
מסכת תמיד

**מסכת תמיד**  איז די ניינטע מסכתא פון סדר קדשים אין משניות, די מסכתא האנדלט ארום דעם קרבן תמיד, און די טעגליכע עבודות אין בית המקדש. 

## נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא
#**בשלשה מקומות** 
#**ראוהו אחיו**
#**אמר להם הממונה** 
#**לא היו כופתין**
#**אמר להם הממונה**
#**החלו עולים**
#**בזמן שכהן גדול**

קאטעגאריע:משניות
קאטעגאריע:גמרא
מסכת מדות

**מסכת מדות** איז די צענטע מסכתא פון סדר קדשים אין משניות, די מסכתא האנדלט ארום אויסזעהן פון דעם בית המקדש און די עזרות. 

## נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא 
# **בשלשה מקומות**
# **הר הבית**
# **המזבח**
# **פתחו של היכל**
# **כל העזרה** 

קאטעגאריע:משניות
קאטעגאריע:גמרא
מסכת נגעים

**מסכת נגעים** איז די דריטע מסכתא פון סדר טהרות אין משניות, די מסכתא האנדלט ארום די דינים פון טומאת נגעים. 

## נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא 
# **מראות נגעים**
# **בהרת עזה**
# **הכל מטמאין**
# **יש בשער**
# **כל ספק**
# **גופה**
# **אלו בהרות**
# **הפורח**
# **השחין**
# **הנתקים**
# **כל הבגדים**
# **כל הבתים**
# **עשרה בתים**
# **כיצד מטהרין** 

נגעים
נגעים
מסכת אהלות

**מסכת אהלות** איז די צווייטע מסכתא פון סדר טהרות אין משניות, די מסכתא האנדלט טומאת המת, און בפרט איבער טומאת אהל. 

## נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא 
# **שנים טמאים**
# **אלו מטמאין**
# **כל המטמאין**
# **מגדל**
# **תנור**
# **אדם וכלים**
# **הטומאה בכותל**
# **יש מביאין**
# **כוורת**
# **ארובה**
# **הבית שנסדק**
# **נסר**
# **העושה מאור**
# **הזיז**
# **סגוס**
# **כל המטלטלין**
# **החורש**
# **כיצד בוצרין**

אהלות
אהלות
מסכת טהרות

**מסכת טהרות**  איז די פינפטע מסכתא פון סדר טהרות אין משניות, די מסכתא האנדלט ארום די דינים פון טומאה וטהרה. 

## נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא
#**שלשה עשר**
#**האשה**
#**הרוטב**
#**הזורק**
#**השרץ**
#**מקום שהיה**
#**הקדר**
#**הדר**
#**זיתים**
#**הנועל**

טהרות
טהרות
מסכת כלים

**מסכת כלים** איז די ערשטע מסכתא פון סדר טהרות. די משניות זענען צעטיילט אין 30 פרקים. כלים איז די לענגסטע מסכתא פון משניות, און האט נישט קיין גמרא, נישט אין בבלי און נישט אין ירושלמי. די תוספתא פון מסכת כלים האט 25 פרקים צעטיילט אין "בבא קמא", "בבא מציעא" און "בבא בתרא".

די מסכתא האנדלט ארום די טומאה פון אלע סארטן כלים. 

## נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא 
# **אבות הטומאות**—דער ערשטער פרק איז א הקדמה צו גאנץ סדר טהרות.
# **כלי עץ**
# **שיעור כלי חרס**
# **החרס**
# **תנור**
# **העושה**
# **הקלתות**
# **תנור**
# **מחט**
# **אלו כלים**
# **כלי מתכות**
# **טבעת אדם**
# **הסייף והסכין**
# **כלי מתכות**
# **כלי עץ**
# **כל כלי עץ**
# **כל כלי בעלי בתים**
# **השידה**
# **המפרק**
# **הכרים**
# **הנוגע**
# **השולחן**
# **הכדור**
# **שלשה תריסין**
# **כל הכלים**
# **סנדל עמקי** 
# **הבגד**
# **שלש על שלש**
# **נומי הסדין**
# **כל זכוכית**

כלים
כלים
מסכת מקואות

**מסכת מקואות**  איז די זעקסטע מסכתא פון סדר טהרות אין משניות, די מסכתא האנדלט ארום די דינים פון מקואות . 

## נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא
#**שש מעלות**
#**הטמא**
#**רבי יוסי**
#**המניח**
#**מעין**
#**כל המעורב**
#**יש מעלין**
#**ארץ ישראל**
#**אלו חוצצין**
#**כל ידות**

מקואות
מקואות
מסכת מכשירין

**מסכת מכשירין**  איז די אכטע מסכתא פון סדר טהרות אין משניות, די מסכתא האנדלט ארום וויאזוי עסענווארג ווערט גרייט מקבל צו זיין טומאה. 

## נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא
#**כל משקה**
#**זיעת בתים**
#**שק**
#**השוחה**
#**מי שטבל**
#**המעלה**

מכשירין
מכשירין
מסכת נדה

**מסכת נדה**  איז די זיבעטע מסכתא פון סדר טהרות אין משניות, מיט צען פרקים. 

די מסכתא האנדלט ארום די דינים פון נדה און טומאת נדה, וואס שטייט אין דער תורה, און וויאזוי מען ווערט טהור פון דער טומאה. א פרוי ווערט טמא, א נידה, ווען ס'הייבט אן ביי איר דער וסת.

אנדערש ווי רוב מסכתות אין סדר טהרות, די הלכות אין מסכת נידה זענען רעלעוואנט אויך היינט, כאטש עס שטייט נישט קיין בית המקדש און ביי אונז איז נישט נוהג די דינים פון טומאה וטהרה.

## נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא
#**שמאי**
#**כל היד**
#**המפלת חתיכה**
#**בנות כותים**
#**יוצא דופן**
#**בא סימן**
#**דם הנדה**
#**הרואה כתם**
#**האשה שהיא עושה**
#**תנוקת**

נדה
נדה
נדה
מסכת טבול יום

**מסכת טבול יום**  איז די צענטע מסכתא פון סדר טהרות אין משניות, די מסכתא האנדלט ארום די דינים פון א טבול יום. 

## נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא
#**המכנס**
#**משקה**
#**כל ידות**
#**אוכל מעשר**

טבול יום
טבול יום
מסכת ידים

**מסכת ידים** איז די עלפטע מסכתא פון סדר טהרות אין משניות, די מסכתא האנדלט ארום די דינים פון טומאת ידים און נטילת ידים. 

## נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא 
# **מי רביעית** 
# **נטל לידו** 
# **המכניס** 
# **בו ביום** 

ידים
ידים
מסכת עוקצין

**מסכת עוקצין** איז די צוועלפטע מסכתא פון סדר טהרות אין משניות, די מסכתא האנדלט ארום די דינים פון טומאת אוכלין. 

## נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא 
# **כל שהוא יד** 
# **זיתים**
# **יש צריכין** 

עוקצין
עוקצין
מסכת זבים

**מסכת זבים**  איז די ניינטע מסכתא פון סדר טהרות אין משניות, די מסכתא האנדלט ארום די דינים פון טומאת זב וזבה. 

## נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא
#**הרואה** 
#**הכל מטמאין**
#**הזב**
#**רבי יהושע** 
#**הנוגע** 

זבים
זבים
1990ער

* פאראייניקונג פון דייטשלאנד דעם 3טן אקטאבער 1990 
* די איינגאס מלחמה קעגן  איראק אין 1991
* ליקווידאציע פונעם סאוועטן פארבאנד אין 1991 - סוף פונעם קאלטן קריג
* עריטרעע ווערט זעלבשטענדיג פון עטיאפיע
* צפון תימן און דרום תימן פאראייניקן זיך אין תימן
* דער אייראפעישער פארבאנד אויסגערופן אין 1992
* דאס פאראייניגטע קעניגרייך גיט איבער די הערשאפט איבער האנג קאנג צו כינע אום 1טן יולי 1997

*
חוני המעגל

התנא **חוני המעגל**, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט צוויי מאל אין משניות.

## זיין צייט 
**חוני המעגל** איז געווען אין די צייט פון דריטן דור זוגות, פון פינפטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה.

## איבער אים 
**חוני המעגל** איז געווען ווי א שטוב מענטש ביים אייבערשטן, ווי קינד וואס ערלויבט זיך אלעס צו בעטען ביי זיין פאטער .

## אין משניות 
* מסכת תענית פרק ג' משנה ח', 
## זעט אויך 
רשימה:תנאים

## רעפרענצען 
קאטעגאריע:תנאים
1927

## געשעענישן 
* 7טן יאנואר - דער ערשטער אינטערנאציאנאלער טעלעפאן שמועס, פון ניו יורק צו לאנדאן
* 1טן אפריל - נוסדה תנועת הקיבוץ הארצי
* 22סטן מיי - ערדציטערניש מיט שטארקייט 8.3 הרגעט 200,000 מענטשן אין כינע
* 15טן יוני - רבי יוסף יצחק שניאורסאן, דער לובאוויטשער רבי, ארעסטירט דורך די ען קא ווע דע און געאורטיילט צו טויט.
* 11טן יולי - פאסירט אן ערדציטערניש אין יריחו מיט א שטארקייט פון 6.2 אויף דער  ריכטער סקאלע. 300 געהרגעט
* 29סטן יולי - הארי מוליש, יידישער־האלענדישער שרייבער און דראמאטורג (נפטר געווארן 2010)
* 27סטן דעצעמבער - לעאן טראצקי פארטריבן פון דער קאמוניסטישטער פארטיי
* געעפנט דאס רעפטילן הויז אין לאנדאנער זאא.

## געבוירן 
* 27סטן מערץ - מסטיסלאוו ראסטראפאוויטש, אמעריקאנע טשעלא שפילער פון רוסישן אפשטאם (געש' 2007)
* 10טן יולי - דייוויד דינקינס, בירגערמייסטער פון ניו יארק סיטי
* 25סטן סעפטעמבער - קאלין דייוויס, בריטישער דיריגענט

## געשטארבן 
## נאבעל פריזן 
* ליטעראטור - אנרי בערגסאן

קאַטעגאָריע:1920ער
25סטן יאנואר

**25 יאנואר** איז דער 25סטער טאג פון יאר, אין דער פערטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 340 טעג (341 אין אן עיבור־יאר).

## היסטארישע געשעענישן 
* 1327 - עדווארד דער דריטער באקרוינט מלך פון ענגלאנד
* 1554 - געגרינדעט די שטאט סאו פאולא אין בראזיל
* 1999 - 1000 שטארבן אין אן ערדציטערניש אין קאלאמביע

## געבוירן 
* 1627 - ראבערט בויל, אירישער וויסנשאפטלער (געש' 1691)
* 1736 - זשאזעף לואי לאגראנזש, פראנצויזישער מאטעמאטיקער (געש' 1813)
* 1759 - ראבערט בערנס, דער נאציאנאלער דיכטער פון שאטלאנד (געש' 1796)

## געשטארבן 
* 1559 - קריסטיאן דער צווייטער, מלך פון דענמארק (געב' 1481)

----
* 24סטן יאנואר - 26סטן יאנואר
* יאנואר

25
רבי ישמעאל בן אלישע כהן גדול

קליין| ציון רבי ישמעאל כהן גדול
**רבי ישמעאל בן אלישע**, איז געווען כהן גדול, און איז געווען א תנא.

## זיין צייט 
**רבי ישמעאל בן אלישע** איז געווען פון צווייטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש. 

**רבי ישמעאל בן אלישע**איז געהארגט געווארן כ"ה סיון  צוזאמען מיט רבן שמעון בן גמליאל הזקן ביים חורבן פון צווייטן בית המקדש, און ער איז איינע פון די עשרה הרוגי מלכות.

## רעפרענצען 
קאַטעגאָריע:תנאים
קאַטעגאָריע:כהנים גדולים
קאַטעגאָריע:עשרה הרוגי מלכות
1926

## געשעענישן 
* 1טן יאנואר - געגרינדעט דער קרוגער פארק אין  דרום אפריקע
* 12טן יוני - בראזיל פארלאזט די פעלקער-ליגע  אלס מחאה קעגן דעם פלאן אריינצולאזן דייטשלאנד 
* 22סטן אויגוסט - גאלד אנטפלעקט אין יאהנעסבורג, דרום אפריקע
* 25סטן דעצעמבער - היראהיטא ווערט דער קייסער אין יאפאן

## געבוירן 
* 25סטן אפריל – עליזאבעט די צווייטע, מלכה פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך
* 23סטן מיי – אוריאל וויינרייך, לינגוויסט  (נפ׳ 1967)
* 13טן אויגוסט – פידעל קאסטרא, פירער פון קובא (געש׳ 2016)

## געשטארבן 
* 25סטן מיי - סימאן פעטליורא, אוקראינישער פאליטיקער (געב' 1879)
* 5טן דעצעמבער - קלאד מאנע, פראנצויזישער קינסטלער

## נאבעל פריזן 
* כעמיע - טעאדאר סוועדבערג
* ליטעראטור -
26סטן יאנואר

**26סטן יאנואר** איז דער 26סטער טאג פון יאר, אין דער פערטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 339 טעג (340 אין אן עיבור־יאר).

## היסטארישע געשעענישן 
* 1340 - עדווארד דער דריטער מעלדט זיך מלך פון פראנקרייך.
* 1531 - ליסבאן חרוב געווארן אין אן ערדציטערניש.
* 1837 - מישיגן ווערט דער 26סטער שטאט פון די פאראייניגטע שטאטן.
* 1841 - דאס פאראייניגטע קעניגרייך אנעקסירט האנג קאנג.
* 1924 - פעטראגראד (פעטערבורג) באקומט דעם נייעם נאמען לענינגראד.
* 1965 - הינדי ווערט אן אפיציעלע שפראך אין אינדיע.
* 1993 - וואצלאוו האוול געוויילט דער ערשטער פרעזידענט פון טשעכיי.
* 2001 - ערדציטערניש מיט שטארקייט 7.7 אין דערריכטער סקאלע איז גורם 20,103 טויט אין אינדיע.
* 2004 - חאמיד קארזאי שרייבט אונטער די נייע קאנסטיטוציע פון אפגאניסטאן.

## געבוירן 
* 1763 - קארל דער פערצנטער, מלך פון שוועדן (געש' 1844)
* 1918 - ניקאלאי טשיישעסקו, פירער פון רומעניע (הינריכטעט 1989)
* 1924 - ראוף דענקטאש, ערשטער פרעזידענט פון טערקישער רעפובליק פון צפון ציפערן
* 1953 - אנדערס פאג ראסמוסן, פרעמיער מיניסטער פון דענמארק

## געשטארבן 
* 1823 - עדווארד דזשענער, בריטישער דאקטער (געב' 1749) 
* 1942 - פעליקס הויסדארף, יידישער-דייטשער מאטעמאטיקער, א גרינדער פון טאפאלאגיע (געב' 1868)

## פייערטעג 
* אוגאנדע - פרייהייט טאג
* אויסטראליע - אויסטראליע טאג
* אינדיע - רעפובליק טאג

----
* 25סטן יאנואר - 27סטן יאנואר
* יאנואר

26
ח

**ח**' (חית) איז דער אכטער אות פון אלף בית. 

אין לשון קודש איז ח' איינער פון די פיר אותיות וואס מ'רעדט אויס פונעם האלדז: א', ה', ח' און ע'. אשכנזישע יידן רעדן אויס דעם ח' היינט ווי א כ', אבער ספרדישע יידן האבן נאך די מסורה ארויסרעדן דעם ח' פונעם האלדז, בפרט תימנישע יידן. דער אות ח' נעמט נישט קיין דגש.

ווען א חית איז דער לעצטער אות פון א ווארט

אין יידיש טרעפט מען דעם ח' מערסטנס אין ווערטער פון לשון קודש, און מען רעדט אים אויס גענוי ווי א כ'.

אין גימטריא ח = 8.

## פארשטעלונג פון אות ח'
לינקס|חיתן
דער אות ח' ווערט פארגעשטעלט דא  אין די פאלגנדע פאנטן (פון רעכטס אויף לינקס): פרנק-ריהל, אריאל, דוד, כתב רש"י, כתב סת"ם, האנטשריפט, חיים.

דער קאד 05D7 רעפרעזענטירט ח' אין יוניקאד.

רעכטס|ברייל חית
איז די פארשטעלונג פונעם אות ח' אין ברייל.

דער פעניקישער חית זעט אויס אזוי: פיניקית

## זעט אויך 
* אלף בית

קאַטעגאָריע:אלף בית
28סטן יאנואר

**דעם 28סטן יאנואר** איז דער אכט און צוואנציגסטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 337 טעג (338 אין אן עיבור־יאר).

## געשעענישן 
* 1547 - עדווארד דער זעקסטער ווערט מלך פון ענגלאנד צו 9 יאר נאכן טויט פון זיין פאטער, הענרי דער אכטער
* 1916 - לואיס בראנדייס איז דער ערשטער ייד צו ווערן באשטימט א ריכטער אין דעם הויכגעריכט פון די פאראייניגטע שטאטן
* 1986 - קאסמאס שאטל טשאלענדזשער עקספלאדירט 73 סעקונדעס נאך צעשיקונג. די גאנצע מאנשאפט איז אומגעקומען.

## געבוירן 
* 1457 - הענרי דער זיבעטער פון ענגלאנד, מלך פון ענגלאנד (געש' 1509)
* 1841 - הענרי מארטאן סטאנלי, זשורנאליסט און אויספארשער (געש' 1904)
* 1887 - ארטור רובינשטיין, פיאניסט (געש' 1982) 
* 1955 - ניקאלא סארקאזי, פרעזידענט פון פראנקרייך

## געשטארבן 
* 1547 - הענרי דער אכטער, מלך פון ענגלאנד (געב' 1491)
* 1549 - אליהו בחור, לינגוויסט, פון די ערשטע שרייבער פון ליטעראטור אויף יידיש (געב' 1470)
* 1596 - פראנסיס דרייק, ענגלישער נאוויגאטאר, פיראט און פאליטיקער (געב' 1540)
* 1950 - הרב יוסף יצחק שניאורסאהן, דער זעקסטער רבי פון דער חב"ד לובאוויטש דינאסטע (געב' 1880)

----
* 27סטן יאנואר - 29סטן יאנואר
* יאנואר

28
מערב דייטשלאנד

**מערב דייטשלאנד** אדער **פעדעראלע רעפובליק פון דייטשלאנד** איז פון דער צווייטער וועלט מלחמה ביז 1990 געווען די דעמאקראטישע פרייע רעגירונג. 

עס איז געגרינדעט איבער די אקופאציע זאנעס, וואס גרויסבריטאניע, די פאראייניקטע שטאטן, און פראנקרייך, האבן איינגענומען, און באפרייט פון היטלער, און די נאציס. 

געגרינדעט אין 1955, דורך די אליאירטע פון דער מערב וועלט. און דער מערב, האט זיך אנגעשלאסן אלס א נאט"א מיטגליד, וואס האט צוגעברענגט מזרח דייטשלאנד, זיך אנצושליסן אינעם ווארשע פאקט.

די הויפטשטאט פון דער מערב איז געווען באן.

אויפן 9טן נאוועמבער 1989, ווען די בערלינער וואנט איז געפאלן, האט זיך אנגעפאנגען די פראצעדור פון פאראייניקן דייטשלאנד, וואס האט זיך גענדיקט א יאר דערויף.

זעט אויך היסטאריע פון דייטשלאנד

קאטעגאריע:דייטשלאנד
קאטעגאריע:היסטארישע לענדער אין אייראפע
יוסי בן החוטף האפרתי

**רבי יוסי בן החוטף האפרתי** איז געווען א תנא, וואס ווערט אראפ געברענגט איין מאל אין דער משנה.

## זיין צייט 
**רבי יוסי בן החוטף האפרתי** איז געווען פון פופטן דור תנאים.

## זיינע רבי'ס 
**רבי יוסי בן החוטף האפרתי** זאגט מימרא נאך פון רבי ישמעאל. 

## אין משניות 
* מסכת כלאים פרק ג' משנה ז', 

## רעפרענצען 
קאטעגאריע:תנאים
29סטן יאנואר

**דעם 29סטן יאנואר** איז דער ניין און צוואנציגסטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 336 טעג (337 אין אן עיבור־יאר).

## היסטארישע געשעענישן 
* 1861 - קענזעס ווערט איינער פון די פאראייניגטע שטאטן
* 1886 - קארל בענץ שרייבט איין א פאטענט פאר דער אויטא

## געבוירן 
* 1749 - קריסטיאן דער זיבעטער, מלך פון דענמארק (געש' 1808)
* 1843 - וויליאם מעקינלי, 25סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1901)
* 1850 - אנטאן פאוולאוויטש טשעכאוו, רוסישער שרייבער און דראמאטורג (געש' 1904)

## געשטארבן 
* 1820 - געארג דער דריטער, מלך פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1738)
* 1906 - קריסטיאן דער פערטער, מלך פון דענמארק (געב' 1818)
* 1934 - פריץ האבער, יידישער-דייטשער כעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר כעמיע (געב' 1868)

----
* 28סטן יאנואר - 30סטן יאנואר
* יאנואר

29
רעגנוואלד

[קליין|220px|רעגנוואלד אין די בלויע בערג, [אויסטראליע]]
א **רעגנוואלד** איז א וואלד כאראקטיזירט מיט א גרויסער קוואנטיטעט פון רעגן. ס'איז אנגענומען אז אין א רעגנוואלד דארף א מינימום פון 1750 צו 2000 מילימעטער אראפגאלאזטע פייכטקייט אין א יאר.

א רעגנוואלד פאדערט א טראפישן קלימאט מיט הויכער היץ און הויכער פייכטקייט, און גרויסע טייכן מיט אסאך וואסער.

רעגנוועלדער זענען ערטער וואס האלטן אויס צוויי דריטל פון דער וועלט'ס בעלי חיים און פלאנצן. ס'איז דא א השערה אז הונדערטער מיליאנען פון פלאנצן, אינסעקטן און מיקרא־ארגניזמען וואס לעבן אין די רעגנוועלדער זענען נאך נישט אנטפלעקט געווארן. דער רעגנוואלד איז אויך א קוואל פאר א סאך מעדיקאמענטן.

זענען דא צוויי סארטן רעגנוועלדער: 

* טראפישער רעגנוואלד - געפינט זיך אין די טראפישע ראיאנען נאנט צום עקוואטאר. די וועלדער זענען אין דרום-מזרח אזיע (פון בורמע ביז אינדאנעזיע און פאפוע ניי גיני, צפון און מזרח אויסטראליע), אין אפריקע דרום פון סאהארא, אין דרום און צענטראל אמעריקע,און אין אסאך אינזלען אינעם פאציפישן אקעאן.

* מעסיקער רעגנוואלד - געפינט זיך ביי די בארטנס פון די מעסיקע ראיאנען - ביים מערב בארטן פון צפון אמעריקע, אייראפע, מזרח אזיע און דרום אויסטראליע און ניי זילאנד.

קאטעגאריע:וועלדער
דיקטאטור

א **דיקטאטור** הערשאפט, איז א פאליטישע צושטאנד אין א לאנד, וואס געווענליך איז נישט קיין אפשטאמיקער פון א קעניגליכער פאמיליע, וואס אויף אזא פאל וועט עס הייסן מאנארכיע. דער הערשער אין א דיקטאטור הייסט א *דיקטאטאר*.

א דיקטאטור איז פאראנטווארטליך פאר אלץ אין לאנד, זי הערשט אויפן געזעץ, אויפן פארלאמענט, און אויפן מיליטער, אסאך פון די דיקטאטורן פונעם 20סטן יארהונדערט, זענען געקומען צום מאכט דורך וואלן, ווי היטלער, אנדערע מיט א מיליטערישער פוטש, ווי סאדאם כוסעין.

דער שטארקער סימן ביי א דיקטאטורישער רעפובליק, איז די פארטיי, עס איז נישט פארהאן קיין אפאזיציע, פאליטישע פארטייען ווערן אומלעגאל, ווי אין סאוועטן פארבאנד, ביי סטאלין. עס איז נישטא קיין פרייהייט פון פרעסע, אדער פון רעדן. אינעם מיטל מזרח, ווערן פרויען אונטערדריקט.

א דיקטאטור וועט אין מערערע פעלער, האבן זיין אייגענע זיכערהייטס וואך. ווי עס.עס. אין נאצי דייטשלאנד, אדער רעפובליק גווארדיע אין איראק. רעוואלוציאנער היטער אין איראן, אפילו איראן ווערט פארעכנט אלס איסלאמישע רעפובליק, איז די ציל פון די רעוואלוציאנער היטער איינס, אונטערברענגען קעגנער פונעם רעזשים.

רוב דיקטאטארן געוועלטיקן אויף זייער באפעלקערונג, מיט אן אייזערנעם פויסט, טייל פון זיי האבן זיך געקרוינט אלס העכערע געטליכקייט.

קאַטעגאָריע:רעגירונג מעטאדן
קאַטעגאָריע:פאליטישע וויסנשאפט
קרית מאטערסדארף

קליין|פנים מאירות גאס, די הויפט גאס אין מאטערסדארף
קליין|ישיבת תורה אור
קליין|כיכר הרב קליין
**קרית מאטערסדארף** איז א חרדישער געגנט אין ירושלים, ישראל, געגרינדעט דורך הרב שמואל עהרנפעלד, דער לעצטער רב פון מאטערסדארף, איינע פון די "זיבן קהילות" אין בורגנלאנד, עסטרייך. ער געפינט זיך ביים צפונדיגן עק פונעם בארג פלאטא וואו צענטראלער ירושלים ליגט. ער גרענעצט די געגנטן אונסדארף און רוממה. די הויפט גאס איז פנים מאירות גאס.

די תורה אור ישיבה פון הרב חיים פנחס שיינבערג איז פלאצירט אין מאטערסדארף, . ווי אויך אנדערע חרדישע אנשאלטן סיי פאר יונגלעך און בחורים סיי פאר מיידלעך. רוב פון די איינוואוינער זענען ליטווישע (נישט חסידיש). אסאך פון זיי זענען געקומען פון די פאראייניגטע שטאטן און דעם פאראייניגטן קעניגרייך.

## טראנספארט 
אגד אויטאבוסן 3, 9, 10, 16, 52 און 59 פארן אדורך דער פנים מאירות גאס.

## באקאנטע איינוואוינער 
* שלמה לארענץ
* הרב יוסף טויסיג נכד האדמו״ר בית ישראל ממאטארסדאררף (נהל ביהמ״ד חסידים) לימים האדמו״ר מבעלעד ארה״ב 
* הרב אשר יונה ווינבערגער דרייצנער רבי
* משה מעד, מזקני חסידי רוזין
* הרב שמחה בונים קליין 
* הרב שלום ראזענפלד 
* משה פערסטער 
* הרב זעליג לידער בעל תוקע
* הרב אשר זעליג קליין בן ר שמחה בונים
* הרב שמחה בונים סופר 
* הרב דוד וויא (תולעים)
* הרב פנחס עפשטיין (משגיח אין תורה אור)
* הרב שמשון חסידה 
* הרב דוד זערעצקי
* הרב שמחה וואסערמאן 
* הרב חיים פנחס שיינבערג
* הרב משה סאקס
* אורי זוהר
* הרב זעליג פליסקין
* רבי מנחם מענדל טויב, דער קאלעווער רבי

## רעפערענצן
ישמעאל בן פיאבי

**ישמעאל בן פיאבי**, איז געווען א תנא און כהן גדול, וואס ווערט דערמאנט איין מאל אין משניות.

## זיין צייט 
**ישמעאל בן פיאבי** איז געווען פון ערשטן דור תנאים, און פון זיבעטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה. פאר דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש. 

## איבער אים 
**ישמעאל בן פיאבי** האט געמאכט איינע פון די זיבן פרות אדומות נאך עזרא.

## אין משניות 
* מסכת פרה פרק ג' משנה ה', 

## רעפרענצען 
קאטעגאריע:תנאים
קאַטעגאָריע:כהנים גדולים
31סטן יאנואר

**דעם 31סטן יאנואר** איז דער 31סטער טאג פון יאר אין דער פינפטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 334 טעג (335 אין אן עיבור־יאר).

## היסטארישע געשעענישן 
* 1915 - ערשטער וועלט קריג: דייטשלאנד הייבט אן ניצן כעמישע וואפן.
* 2020 – דאס פאראייניגטע קעניגרייך פארלאזט דעם אייראפעישן פארבאנד.

## געבוירן 
* 1338 - שארל דער פינפטער מלך פון פראנקרייך (געש' 1380)
* 1797 - פראנץ שובערט, עסטרייכער קאמפאזיטאר (געש' 1828)
* 1925 - יגאל תלמי, ישראלדיקער פיזיקער
* 1938 - ביאטריקס מלכה פון האלאנד

## געשטארבן 
* 1788 - טשארלס עדווארד סטיוארט (געב' 1720)
* 1956 - א.א. מילן, בריטישער שרייבער (געב' 1882)

----
* 30סטן יאנואר - 1טן פעברואר
* יאנואר

31
לאפוש

**לאַפוש** (, ) איז א דארף אין מאראמאראשער דיסטריקט, זימבערגן, אויפן לאפוש טייך, 12 ק"מ פון מאדיאר-לאפאש.

הרב משה דוד טייטלבוים, אן אייניקל פונעם ייטב לב, איז געווען רב אין לאפוש.

קאַטעגאָריע:רומעניע
קישא

קליין|150px|קישא, 2014
**קעשאַ רױז סעבערט** (געבױרן דעם 1טן מערץ 1987) מער באַקאַנט װי **קעשאַ** (אָפֿט געשריבן **Ke$ha**) איז אַן אַמעריקאַנער זינגערין און מוזיקערין. זי איז פּאָפּולער זײַט אױגוסט 2009 מיט איר באַפֿרײוּנג פֿון איר ערשטע סינגל "Tik Tok" װעלכע האָט דערגרײכט צום ערשטן שטאָפל אין 5 מדינות. איר צװײטע סינגל איז "Blah Blah Blah". אָנהײב פֿון 2009 האָט זי אױפֿגעטראָטן אינעם ווידעא קליפ "Right Round" פֿון דעם זינגער פֿלאָרידאַ. אין יאנואר 2010 האט זי ארויסגעגעבן איר אלבאם "Animal", און אין סעפטעמבער 2010 האט זי שוין געהאט פארקויפט צוויי מיליאן אלבאמס וועלטליך. אין אקטאבער 2010 האט זי ארויסגעגעבן איר סינגל "We R Who We R".

## וועבלינקס 
* אפיציעלע קאנאל אויף יוטיוב
* אפיציעלע וועבזייטל

קאַטעגאָריע:פאפ זינגערס
פּלאַנאָיסע

thumb|200px|
**פּלאַנואַז**, איז אַ געגנט פון בעזאנצאן, פראנקרייך, מיט אַ באַפעלקערונג פון איבער 20,000 איינוואוינער מיט א שטח פון 2.5 קוואַדראַט ק"מ. מען האט געבויט דעם געגנט אין די 1960ער יארן, און איצט האט איבער 8,600 וואוינונגען פאַרשפּרייט איבער אַ הונדערט געביידעס.

## זעט אויך 
* פראנקרייך
* פאריז

קאַטעגאָריע:פראנקרייך
מאדיאר-לאפאש

**מאַדיאר-לאַפאש** ( אדער *Tîrgu Lăpuş*; ; ) איז א שטעטל אין מארמאראש ראיאן, צפון זימבערגן, רומעניע, אויפן לאפאש טייך, 80 ק"מ צפון פון קלויזנבורג. די באפעלקערונג איז געווען 13,355 אין 2002.

אין 1891 האבן געוואוינט דארטן 425 יידן.

טעקע:ScoalaVecheTgLapus.JPG|אלטע שולע (1858)
טעקע:PolitiaTgLapus.JPG|פאליציי אמט און געוועזן ראטהויז (19טער יארהונדערט)
טעקע:MonumentulUniriiTgLapus.JPG|אָנדענק מאנומענט צו דער פאראייניקונג פון זימבערגן מיט רומעניע (1935)

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין רומעניע
1טן פעברואר

**דעם 1טן פעברואר** איז דער 32סטער טאג פון יאר אין דער פינפטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 333 טעג (334 אין אן עיבור־יאר).

## געשעענישן 
2003 - קאסמאס שאטל קאלאמביע קראכט אויף איר וועג צוריק אין דער ערד. די גאנצע מאנשאפט איז אומגעקומען, איינגערעכנט אילן רמון.

## געבוירן 
* 1931 - באריס יעלצין, פרעזידענט פון רוסלאנד (געש' 2007)

## געשטארבן 
* 1733 - אויגוסט דער צווייטער, מלך פון פוילן (געב' 1670)
* 1976 - ווערנער הייזנבערג, דייטשער פיזיקער (געב' 1901)
* 2003
** אילן רמון, ערשטער ישראלדיקער אסטראנויט (געב' 1954)
** דייוויד בראון, אמעריקאנער לופטפלאט קאפיטאן און NASA אסטראנויט (געב' 1956)
** וויליאם מאקול, אמעריקאנישער פלאט קאמאנדיר, טעסט-פילאט, עראנויטיק אינזשעניר און NASA אסטראנויט (געב' 1961)
** לארעל קלארק, אמעריקאנישער פלאט דאקטערשע, פלי-כירורגין און אסטראנויטקע (געב' 1961)
** מייקל אנדערסאן, אמעריקאנער לופטפלאט לייטענאנט-קאלאנעל, פיזיקער און NASA אסטראנויט (געב' 1959)
** קאלפאנא טשאולא, אמעריקאנער וויסנשאפטלערין און אסטראנויטקע געבוירן אין אינדיע (געב' 1962)
** ריק האסבאנד, אמעריקאנער לופטפלאט קאלאנעל, אסטראנויט און לעצטער קאמאנדיר פון קאסמאס שאטל קאלאמביע (געב' 1957)

----
* 31סטן יאנואר - 2טן פעברואר
* פעברואר

01
אקליווע

(אכטונג: נישט צו פארטוישן מיט דער שטאט קליווע וואס איז אין פוילן)
קליין|250px|אקליווע
**אָקליווע** (; ; ) איז א דארף אין וואלאוועצער ראיאן, 47 ק"מ צפון-מזרח פון מונקאטש, נעבן סוואליעווע, היינט איז דאס אין קארפאטארוס, דער חלק אוקראינע וואס איז צוגענומען געווארן פון אונגארן.

אין תר"מ האבן געוואוינט אין אקליווע 138 יידן.

## רעפערענץ 
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין אונגארן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:דערפער אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:קארפאטארוס
קראנקן שוועסטער

א **קראַנקן־שוועסטער** איז אַ געזונט זאָרג פאַכמאַן וואָס, אין מיטאַרבעט מיט אנדערע מיטגלידער פון אַ געזונט זאָרג מאַנשאַפֿט, איז פאַראַנטוואָרטלעך פֿאַר: באַהאַנדלונג, זיכער, און געזונט ווערן פון אַקוט אָדער כראניש קראַנק אינדיווידן; געזונט העכערונג און אויפֿהאַלטונג צווישן פאַמיליעס, געמיינדעס און איינוואוינערשאַפֿט; און, באַהאַנדלונג פון סכנה'דיקן עמערגענצן אין אַ ברייטער ריי פון געזונט זאָרג מצבים.

קאַטעגאָריע:געזונט
30סטן יאנואר

**דעם 30סטן יאנואר** איז דער דרייסיגסטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 335 טעג (336 אין אן עיבור־יאר).

## היסטארישע געשעענישן 
* 1649 - טשארלס דער ערשטער מלך פון ענגלאנד ארויסגעפירט צו זיין עקזעקוציע
* 2007 - מייקראסאפט באפרייט די אפערירן סיסטעם Windows Vista פאר היים באניצער.

## געבוירן 
* 1882 - פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1945)
* 1893 - יצחק מאיר לעווין, פארזיצער פון אגודת ישראל און דער ערשטער שטיץ מיניסטער פון ישראל (נפטר 1971)
* 1894 - באריס דער דריטער, מלך פון בולגאריע (געש' 1943)
* 1937 - באריס ספאסקי, שאכשפיל מייסטער
* 1941 - דיק טשעיני, וויצע פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן

## געשטארבן 
* 1649 - טשארלס דער ערשטער מלך פון ענגלאנד (געב' 1600)
* 2002 - דניאל פערל, יידישער-אמעריקאנער זשורנאליסט (דערמארדעט) (געב' 1963)

----
* 29סטן יאנואר - 31סטן יאנואר
* יאנואר

30
אהן פיאות

**אהן פיאות** איז א וועב-זשורנאל געאייגענט פאר חוזרים בשאלה בעיקר פון חסידישע קרייזן. 

דער נאמען איז א געלונגענעם ווערטער שפיל ווייל סיי אין אידיש און סיי אין ענגליש - unpious - האט דאס אן אפטייטש דאס מיינט אומהייליג (הגם דאס ריכטיגע ווארט איז impious).

די אייגנארטיקייט פון דעם בלאג איז אז איינשטאט ווי געווענטליך, אז יעדער רעדט זיך אליין אויס אויף זיין אייגענעם בלאג, האט מען קאנציטרירט עטליכע בלאג שרייבערס אינאיינעם, ווי צ.ב.ש. פן תווקש  און יונדב און נאך, אינטער איין דאך. א טייל שרייבן פילאסאפיש און א טייל ציניש, א טייל מיט הומאר און א טייל רעגן גאר אויף.

עס איז געגרינדעט געווארן דורך האסידיק רעבעל און שטריימל (בלאג) מיטן ציל אוועקצושטעלן א פאראייניגטן פלאטפארם פאר שרייבעריי פון די וואס האבן פארלאזט, בפועל אדער במחשבה, די חרדישע וועלט.

## װעבלינקען 
* דאס זייטל Unpious.com 

קאטעגאריע:אידישע בלאגס
קאַטעגאָריע:חזרה בשאלה
אריה לייב צינץ

קליין| ציור רבי אריה לייב צינץ

**רבי אריה לייב צינץ** (ה'תקכ"ח - ג' אייר ה'תקצ"ג). באקאנט אלס דער **פלאצקער גאון**, איז געווען רב אין פלאצק.

## אפשטאם 
**רבי אריה לייב** איז געבוירן אין פינטשאוו, אין יאר ה'תקכ"ח צו זיין פאטער הרב משה אייבעשיץ, רב אין פינטשאוו, א זון פון הרב ר' יהודה לייב, וואס איז געווען א ברודער פון הרב יהונתן אייבעשיץ, און צו זיין מוטער יהודית. עס איז אינטערעסאנט אז ער איז געבוירן פיר יאר נאך דעם וואס זיין פעטער רבי יהונתן איז נפטר געווארן, אבער אין זיינע ספרים האלט ער זיך פאר א תלמיד פון אים. ער ברענגט אים שטענדיג אראפ, און רורט זיך נישט אן אים, אין זיין ספר מגן האלף האט ער געדרוקט צוזאמען מיט די חידושין פון רבי יהונתן, אויך זיין ספר אויף הל' רבית האט ער געדרוקט די חידושים פון רבי יהונתן כרתי ופלתי.

## זיין יוגנט 
**רבי אריה לייב** האט שוין יונגערהייט ארויסגעוויזן זיין שארפקייט און זיין ברייטן פארנעם אין לערנען, אין עלטער פון פינף און צוואנציג יאר האט ער ארויסגעגעבן אין פראג זיין ערשטן חיבור יעלת חן.

ער איז אמאל זייער נישט געזונט געווען, און דורך תפלות פון אסאך אידן און דורך דעם וואס מען האט איהם צוגעלייגט א נאמען א שינוי השם איז ער געזונט געווארן, מען האט איהם דאן צוגעלייגט דעם נאמען "יעקב" (אין די הקדמה פון ספר יעלת חן).

זייענדיג אין פראג האט **רבי אריה לייב** זיך באקענט מיט דעם גרויסן גאון דער "נודע ביהודה", רבי יחזקאל לאנדא. **רבי אריה לייב** האט אים איבערגעלאזט זיין חיבור אויף מסכת כתובות איבער צוקוקן, און אים געבן זיין הסכמה. ווען דער נודע ביהודא האט דורך געקוקט דעם ספר האט ער געזען אז **רבי אריה לייב** האט זייער פיל צוגעטראפן צו דעם ספר הפלאה פון רבי פנחס הורוויץ, וואס איז ארויס נישט לאנג פריער אין פראנקפורט. 

ווען **רבי אריה לייב** האט זיך דערפון דערוואוסט, איז ער פארבליבן אין פראג און איבער געארבעט דעם ספר, און עס מסדר געווען אויף ענינים, און ארויסלאזנדיג אלעס וואס שטייט שוין אין ספר הפלאה.

אין יאר ה'תקנ"ב האט **רבי אריה לייב** ארויסגעגעבן דאס ספר יעלת חן מיט די הסכמות פון רבי מרדכי באנעט, דער מהר"ם בנעט, פון רבי אליעזר קאליר דער אור חדש, און פון רבי יחזקאל לאנדא דער ״נודע ביהודה״. 

## רבנות
**רבי אריה לייב** האט געוואוינט אין פרעשבורג עטליכע יאר, נאכהער איז ער צוריק קיין פוילן און ער איז אויפגענומען געווארן אלס רב אין דער שטאט פלאצק. פון פלאצק איז ער אויפגענומען געווארן אלס רב אין טשעכנאווי, פון דארט האט ער זיך באזעצט אומגעפער אין יאר ה'תק"ע אין ווארשע. 

## הסתלקות
**רבי אריה לייב** איז נפטר געווארן אין ווארשע מאנטאג ג' אייר ה'תקצ"ג.

## זיינע ספרים
* אילת אהבים - מסכת כתובות
* גרש ירחים - מסכת גיטין
* יעלת חן - שו"ת און סוגיות מסכת כתובות
* מעיני החכמה - מסכת בבא מציעא
* פני אריה - מסכתות
* שמחת יום טוב - מסכת ביצה
* גט מקושר - הלכות גיטין
* חידושי מהרא"ל - יורה דעה
* טיב חליצה - הלכות חליצה
* טיב קידושין - הלכות קידושין
* יין המשמח - הלכות יין נסך
* מגן האלף - הלכות פסח
* מקצוע בתורה - הלכות הלוואה
* שם חדש - הלכות חדש
* משיבת נפש - שו"ת
* מהרא"ל - שו"ת
* ברכת השיר - הגדה של פסח
* מלא העומר - על התורה
* קומץ המנחה - דרשות
* שיורי קומץ המנחה - דרשות

## וועבלינקען 
* וועבזייטל פון מכון מהרא"ל צינץ

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פוילישע רבנים
קאַטעגאָריע:יידן פון ווארשע
ירחמיאל אונגאר

רבי **ירחמיאל אונגאר** (ה'תרע"ו - ג' שבט ה'תשנ"ט) איז געווען א מגיד שיעור אין דער חתן סופר ישיבה אין ברוקלין.

## אפשטאם 
 ירחמיאל איז געבוירן אין דער לויער איסט סייד פון ניו יארק אין תרע"ו צו זיין פאטער, הרב מאיר מרדכי דוד אונגאר, דיין אין מעליץ, און בעל תפילה אום די ימים נוראים פארן מעליצער רבי'ן, וואס האט אימיגרירט אין אמעריקע אין תרס"ט, און זיין מוטער טויבא. הרב מאיר מרדכי דוד איז געווען א זון פון הרב ישראל פון סטאפניץ, א זון פון הרב מנחם מענדל פון סטאפניץ, א זון פון הרב מרדכי דוד פון דאמבראווא און אן איידעם פון רבי ישראל הלוי ראטנבערג פון סטאשעוו. הרב ישראל אונגאר איז געווען אן איידעם ביי הרב משה רוקח פון קארעוו.

ירחמיאל איז געווען א גרויסער מתמיד. אין זיינע יונגע יארן פלעג זיין מאמע אויפוועקן אים דריי פארטאגס צו לערנען מיט זיין פאטער. ער האט געקענט דעם גאנצן "פרי מגדים" בעל פה און  נאך ספרים. שוין אלס א יונגער בחור האט ער באקומען היתר הוראה  פון עטעלעכע חשובע רבנים.

## משפחה 
אין יאר תש"ד האט ער חתונה געהאט מיט מרת חנה רחל, א טאכטער פון רבי חיים יעקב סאפרין, דעם קאמארנער רבי'ן, און א בעלזער אייניקל. נאך דער חתונה פלעג ער גיין שבת אויף דער גאס מיט א שטריימל, דער איינציגסטער וואס האט אזוי געפירט אין ניו יארק.
 
זייער זון, הרב מאיר אונגאר, איז א מגיד שיעור אין ישיבה תורה ודעת.

אין תשל"ט איז זיין ווייב נפטר געווארן און ער האט אליין געהאדעוועט די צען יתומים.

## רבנות 
ער איז געווארן רב אין דער סאקאלאווער שול אין לויער איסט סייד און א מגיד שיעור אין דער חתן סופר ישיבה. ער איז געווארן נאנט צו הרב שמואל עהרנפעלד, מאטערסדארפער רב, דעם קאפיטשיניצער רבי און רבי הערשעלע ספינקער.

אין תשכ"ב האט זיך זיין שווער געצויגן קיין ארץ ישראל, און רבי ירחמיאל האט דעמאלסט באזעצט אין בארא פארק. דארטן האט ער געדאווענט ביים אמשינאווער רבי'ן וואס האט אים שטארק געשעצט, און ער איז דארט געווען בעל תוקע און בעל תפילה פאר די ימים נוראים.

## פטירה 
ג' שבט תשנ"ט איז ער נפטר געווארן, און מ'האט אים געפירט צו קבורה אין הר הזיתים לעבן זיין ווייב און זיין שווער.

## רעפערענץ
* המודיע, ו' שבט תש"ע C4

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
מצדה אויפן כרמל

**פֿעסטונג אויפן כרמל** איז געווען א פלאן, פון דער יידישער פירערשאפט אין פאלעסטינע, פון יאר 1942. דער פלאן רעכנט אריין חיפה, גליל און בערג ארום יזרעאל טאל, אלס באפעסטיגטע געגנטן, וואס אויב די ווערמאכט וועט איינעמען ארץ ישראל, וועלן די יידן געברענגט ווערן אהין, און פון דארט וועלן זיי דורכפירן גערילא אטאקעס קעגן דייטשן מיליטער.

דעם פלאן האבן אויסגעארבעט יצחק שדה און יוחנן רעטנער, וואס שפעטער זענען זיי געווען גענעראלן אין צה"ל. דער בריטישער מאנדאט האט געשטיצט דעם פלאן, וויבאלד ערווין ראמעל גענעראל פונעם דייטשן אפריקע קארפוס, האט זיך געפונען אין עגיפטן, און די בריטישע ארמיי האט עס אויפגעשטעלט אלס לעצטע דעפענסיווע ליניע, אויב ראמעל וועט אנקומען קיין פאלעסטינע.

בערנארד מאנטגאמערי, דער ענגלישער גענעראל, האט באזיגט צום סוף די קאמף אין על אלאמיין, איז דער פלאן אויסגערינען, און עס איז גארנישט פון דעם געווארן.

אין ישראל רופט מען עס אויך מיטן נאמען "200 טעג פון ציטער", אויפן נאמען פון א בוך, וואס מען האט געשריבן אויף דעם.

אין יאר 2006, האבן צוויי דייטשע היסטאריקער, געפונען דאקומענטן וואס צייכענען די דייטשע איינעמען, פון עגיפטן און ישראל, און זיי האבן אויפגעשטעלט עס.עס. איינזעץ גרופע עגיפטן, וואס איר ציל איז אומברענגען עגיפטישע און פאלעסטינע יידן, נאכן אריינקום פון די ארמיי, די גרופע האט זיך געוואלט באנוצן מיט לאקאלע איינוווינער, ווי זיי האבן געטון אין מערערע פלעצער אין אייראפע, און אין פאלעסטינע וואלט עס זיי גאנץ לייכט אנגעקומע, אויסצופירן מיט די אראבער. די עס עס גרופע איז געבליבן אין אטען, גריכנלאנד, וויבאלד די נאציס זענען קיינמאל נישט אנגעקומען.

קאַטעגאָריע:צווייטע וועלט מלחמה
קאַטעגאָריע:בריטישער מאנדאט
קריקעט

קליין|250px
**קריקעט** () איז א שפיל צווישן צוויי מאנשאפטן פון 11 שפילער וואס מען שפילט מיט א הילקע און א באל אויף א גראדעקיקן פלאץ אין א פעלד. קריקעט איז  אַן ענגלישער ספּאָרט, פּאָפּולער אויך אין אויסטראַליע און דעם אינדישן סוב-קאָנטינענט.

יעדע מאנשאפט שפילט אן "אינינגס", ווען יעדער מיטגליד אין דער מאנשאפט האט א געלעגנהייט צו מאכן "ראנ"ס, ווען די צווייטע מאנשאפט טוט שיצן דאס "פעלד". מען מאכט א "ראַן" מיט לויפן צווישן די צוויי פארטקעס.

קאַטעגאָריע:באל שפילן
קאַטעגאָריע:ספארט
יעקב דורי

קליין|יעקב דארי
**יעקב דארי** (דאסטראווסקי) (1899, ירושלים, ישראל - 22סטן יאנואר 1973) איז געווען דער ערשטער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל.

זיין פאמיליע האט זיך באזעצט אין חיפה, דארט האט ער געלערנט. ביי דער ערשטער וועלט מלחמה, האט ער זיך אנגעשלאסן אין דער בריטישער ארמיי, אין דער יידישער בריגאדע, וואס זאב זשאבאטינסקי האט אויפגעשטעלט. אין 1921, האט מען אים ארויסגעווארפן פון דער ארמיי, צוליב זיינע אקטיוויטעטן אין דער הגנה אין די תרפ"א ראיאטן.

נאכדעם האט ער געארבעט אין דער יידישער אגענטור. און אין 1929, איז ער געווארן הגנה קאמאנדיר פון חיפה. אין 1939, איז ער געווארן שעף פון גענעראל שטאב, פון דער הגנה, וואס ער האט אנגעהאלטן ביז 1946. ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, האט ער טיילגענומען אין דעם מצדה אויפן כרמל פלאן.

אין 1946, איז ער געפארן צו די פאראייניגטע שטאטן, איינהאנדלען געווער און וואפן פאר יידן אין ארץ ישראל. אין 1947 איז ער צוריק, און ביי דער אומאפהענגיקייט־מלחמה איז ער געווען הויפט גענעראל. ווען צה"ל איז געווארן אויפגעשטעלט, איז ער געווארן דער ערשטער שעף פון גענעראל שטאב, אבער זיין געזונט צושטאנד, האט אים נישט ערלויבט, אויספירן זיין ארבעט. דערפאר איז יגאל ידין, געווען פאקטישער שעף פון גענעראל שטאב. 

ער האט רעזיגנירט 1949, און ער האט געארבעט אינעם וויסנשאפטלעכן ראט פונעם פרעמיער מיניסטערס ביורא, און אין 1952 איז ער געווארן פרעזידנט פונעם טעכניאן. א פאזיציע וואס ער האט אנגעהאלטן לאנגע יארן. אויך איז ער געווען א מיטגליד אין דער פנחס לבון פרשה, וואס האט אויפגערודערט ישראל.

ווען דוד בן גוריון האט אויפגעשטעלט זיין "רפ"י" פארטיי, איז ער געווען אויף דער ליסטע צום חיפהער שטאטראט, זיי האבן פארלוירן, אבער דורי איז געווען וויצע בירגערמייסטער.

## רעפערענצן
קאטעגאריע:שעפן פון גענעראל שטאב פון צה"ל
קאטעגאריע:ישראלישע פאליטיקער
אמין זשומייעל

קליין|אמין זשומייעל
**אמין זשומייעל** (געבוירן 1942) איז דער פירער פון דער פאלאנגען באוועגונג, אין לבנון, און איז געווען פרעזידענט פון לבנון.

## ביאגראפיע 
ער איז געבוירן אין 1942 אין לבנון צו פיער זשומייעל.
א מאראן קריסטליכער. ער האט געלערנט געזעץ, אינעם אמעריקאנער אוניווערסיטעט אין ביירוט, אויך האט ער געלערנט ביזנעס פירערשאפט. ער האט געהייראט דזשויס זשומייעל.

ער איז געווען א געגנטלעכער פירער פון די פאלאנגען, מזרח פון ביירוט. און ווען זיין יונגערע ברודער באשיר זשומייעל, איז אומגעקומען אין אן אטענטאט, האט אמין אים איבערגענומען, אלס פרעזידענט פון לבנון, אין 1982.

פון אנהייב זיין קאדענציע, איז ער געווען פרא מערב וועלט, און ער האט אפילו אונטערגעשריבן א פארשטענדעניש מיט ישראל, ישראל האט געהאט פאר א שטיק צייט, א דיפלאמאטישע אנוועזנשאפט אין ביירוט, אריק שרון האט אמאל אויסגערופן, אז ישראל האלט ביים שלום מאכן מיט נאך א לאנד אינעם מיטל מזרח. 

דאס איז פארגעקומען אינמיטן די ערשטע לבנון מלחמה, און טרופן פון דער אמעריקאנער ארמיי, און פראנצויזישער ארמיי, זענען געווען אין לבנון, אלס אינטערנאציאנאלע שלום טרופן. 
האט דער כעזבאלא, דורכגעפירט עטליכע זעלבסטמארד אטאקעס, און די צוויי דערמאנטע ארמייען, האבן ארויסגעצויגן זייערע טרופן, און סיריע, איז געבליבן די איינציקע לאנד, וואס געווען פארמישט אינעם לבנון ברודער קריג. אמין האט דערנאך מבטל געווען די פארשטענדעניש דעקלעראציע מיט ישראל.

זייענדיק געצווינגען נאכצוקומען סיריעס פארלאנען, האט ער געמוזט צוקומען צו כאפעז על אסאד טובות. ער האט געמוזט אריינלאזן סירישע זעלנער אין ביירוט, אין 1987. נאכדעם וואס אין 1982, האבן זיך געמוזט ארויסצוען נאך דרוק פון צה"ל.

אין 1988 ווען זיין פרעזידענטליכע טערמין איז אפגעלאפן, האט ער זיך געפונען אין א דילעמא, די פארלאמענט, האט נישט ערוויילט א נאכפאלגער, און לויט די לעבאנעזע קאנסטיטוציע, ווערט די פרעמיער מיניסטער צייטווייליג פרעזידענט, און דאס האט ער נישט געוואלט, עס זאל געשען. סאלים על כוץ, א סוני איז געווען פרעמיער דעמאלט אין לבנון. האט ער אויפגענומען מישעל אוען, אלס פרעמיער, און ווען זיין טערמין האט זיך גענדיקט, איז מישעל געווארן פרעזידענט, און פרעמיער. עס איז אויסגעקומען אז אין מזרח ביירוט, איז מישעל געווען הערשער, און אין מערב ביירוט, סאלים.

אמין איז געגאנגען וווינען אין פאריז, פראנקרייך.

ווען יצחק רבין, איז אומגעקומען, איז ער געגאנגען צום ישראל אמבאסאדאר, אפגעבן די טרייסטן פארן ישראל פרעמיער מיניסטערס טויט, וואס האט אויסגערופן א שטורעם אין לבנון.

ער האט עטליכע קינדער. זיין זון פיער אמין זשומייעל, איז אומגעקומען אין אן אטענטאט, אין 2006. זער זון איז געווען אינדוסטריע מיניסטער ביז זיין טויט. היינט איז אמין צוריק אין לבנון, וואו ער איז איינער פון די אנגעזענסטע פאליטיקער.

קאטעגאריע:לעבאנעזער פאליטיקער
קאטעגאריע:פרעזידענטן
אדעס

**אַדעס** איז די פערטע גרעסטע שטאט אין אוקראינע. האבנדיק א באפעלקערונג פון 1,000,000 מענטשן. די שטאט איז נעבן שווארצער ים, און די שטאט צוזאמען מיט די פארשטאטן האבן דריי פארטן צום ים. אין קאמוניסטישע צייטן, איז עס געווען די גרעסטע פארט, וויבאלד די פרירט נישט אין ווינטער.

טערקיי אבער האט די עפענונג צום שווארצן ים, זי קאנטראלירט די דארדאנעלן, אזוי ארום האט נאט"א קאנטראלירט אלעס וואס גייט אריין, און ארויס פונעם סאוועטן פארבאנד.

אדעס איז פארעכנט אלס א ליבעראלע און פרייע שטאט, מיט א פראנצויזישער און איטאליענישער סטיל ארכיטעקטור.

## היסטאריע 
אין 14נטן יארהונדערט האבן זיך דארט געדרייט טאטערן, און דערנאך האט טערקיי געהערשט דארט.
אבער אין 1794, איז זי אפיציעל געגרינדעט געווארן דורך רוסלאנד, די שטאט האט געהאט הצלחה, און אירע איינוווינער זענען באשטאנען פון מערערע פעלקער, ווי גריכן, יידן, רוסן און אוקראינער, רומענישער, און נאך אנדערע פעלקער.

### יידישע היסטאריע 
די יידישע קהילה איז זייער גרויס געווען אין אדעס, אז אין 1897 איז די יידישע באפעלקערונג אפגעשאצט געווארן, צו אריבער 160,000 איינוווינער, מאכנדיק אדעס פאר דער גרעסטער יידישער שטאט אין דער רוסלענדישער אימפעריע. פאגראמען זענען פארגעקומען אין יאר 1821, 1859, 1871, 1882, און אין 1905, אסאך פון די יידן האבן דערפאר עמיגרירט קיין ארץ ישראל, און צו די פאראייניגטע שטאטן.

אין דעם 19טן יארהונדערט, איז די השכלה באוועגונג זייער שטארק געווען אין אדעס, א ציוניסטישע פיליאלע איז געווען אין דער שטאט. ביים חורבן אייראפע, זענען בערך 100,000 יידן אומגעקומען אין אדעס דורכן נאצי מארד מאשין. נאך דער צווייטער וועלט מלחמה, האט זיך די שטאט צוריק געשטעלט אויף די פיס, און א יידישע קהילה איז צוריק אויפגעשטעלט געווארן. 

רוב יידן האבן פארלאזט די שטאט צווישן די 1970ער יארן, און 1990ער יארן קודם דורך אינערליכע עמיגרירונג, און דערנאך קיין ישראל. היינט וווינען דארט עטליכע טויזנט יידן וואס האבן בתי מדרשים, שולעס און אנדערע אינסטיטוציעס. חב"ד איז אויך אקטיוו דארט.

## טראנספארט 
### וואסער טראנספארט
[קליין|אדעס איז שוין לאנג א וויכטיקער [שווארצער ים פארט.]]
שיפן מיטן פאסאזשירן פארן ארויס פון אדעס קיין סטאמבול, חיפה און ווארנע, ווי אויך ארויף דעם דניעפער אין די שטעט כערסאן, דניפראפעטראווסק און קיעוו.

קאטעגאריע:שטעט אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אייראפע
3טן פעברואר

**דעם 3טן פעברואר** איז דער 34סטער טאג פון יאר אין דער פינפטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 331 טעג (332 אין אן עיבור־יאר).

## היסטארישע געשעענישן 
* 1517 – די אטאמאנישע אימפעריע נעמט איין קיירא פון די מאמלוקן.
* 1783 - שפאניע אנערקענט די זעלבשטענדיקייט פון די פאראייניגטע שטאטן 

## געבוירן 
* 1480 - פערדינאנד מאגעלאן, פארטוגעזישער אויספארשעט (געש' 1521)
* 1823 - רבי צדוק הכהן פון לובלין (נפטר 1900)

## געשטארבן 
* 1468 - יאהאן גוטנבערג, ערפינדער פון דרוקעריי (געב' 1398)
* 1924 - וואודרא ווילסאן, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן

----
* 2טן פעברואר - 4טן פעברואר
* פעברואר

03