open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
טעפעך

[קליין|איינער פֿון די [:w:en:Ardabil Carpet|אַרדאַביל טעפּעכער]]
א **טעפּעך**, **טעפּיך**, **דיוואַן** אדער **קילעם** איז א פֿיערעקיגער טייל פֿון אַ געוועביקער טעקסטיל.

געוויינטלעך זענען טעפּעכער גענוצט צו בייַלייגן שיינהייט צו פּלעצער און צו אָפּשוואַכן די קלאַנגען פֿון שפּאַצירונג אויף דער פּאָדלאָגע. טעפּעכער זענען מער וואַרעמליך און ווייכלעך ווי האַרטע פּאָדלאָגעס אזוי ווי האָלץ, ברוקשטײנער אדער בעטאָן. טעפּעכער זענען געמאַכט אין פילע פארשידענע גרייסן. טעפּעכלעך און טעפּעכער האבן אָנגעהויבן אין מיטל אזיע, אבער מאַשין-פּראָדוקציע איז צוגעטראַכט געווען אין אייראפע. עס זענען דא צוויי פארשידענע סארטן: טראדיציאנעלע האַנט-געמאַכטע אַרטיקלען, און דער מאַשין-געוועביקער סארט.

א **טעפּעכל** איז קלענער ווי א טעפּעך, און ווערט אפט געלייגט אויף א טעפּעך און אפט דעקאָרירט. אין איסלאַם ווערט טעפּעכלעך גענוצט אלס תפֿילה ראָגעזשעס, אויף וועלכע מענטשן קניען ווען זיי מתפלל זיין.

קליין|א מאַשין-געוועביקער טעפּעך

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:טעקסטיל
מסעות בנימין השלישי

**מסעות בנימין השלישי** איז דער נאָמען פון אַ געשיכטע אויף יידיש אין דעם נוסח פון אַ פּיקאַריסקווע ראָמאַן פון מענדעלע מוכר ספרים .

## וועבלינקען 
* קיצור מסעות בנימין השלישי
* מסעות בנימין השלישי 

קאַטעגאָריע:יידיש-שפראכיגע ביכער
פערסישע אימפעריע

קליין|450x450פיקס|פערסישע אימפעריע אין אכעמענידן תקופה, 6טער יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג
קליין|קבר פון כורש דער גרויסער, גרינדער פון פערסישער אימפעריע אינעם 6טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג
**די פערסישע אימפעריע** (,  *Šâhanšâhiye Irân*, = 'אימפערישער איראן') באדייט א סעריע פון אימפערישע דינאסטיעס געצענטערט אין פערסיע/איראן זייט דעם  6טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג אין דער אכעמענידן תקופה, ביזן 20סטן יארהונדערט אין דער קאדזשאר תקופה.

## אכעמענידן 
## פארטיאנער און סאסאנידן 
## סאפֿווידן 
קליין|שאך אבאס דער ערשטער, דער מערסט מאכטפולער מלך פון פערסיע אין דער סאפֿאווידן תקופה

## ליסטע פון דינאסטיעס געשילדערט ווי א פערסישע אימפעריע 
* אכעמענידן אימפעריע (550–330 פאר דער ציווילער רעכענונג)
* סאסאנישע אימפעריע (224–651)
* סאפֿאווידן דינאסטיע (1501–1736)
* אפֿשארידן דינאסטיע (1736–1796)
* קאדזשאר דינאסטיע (1785–1925)

File:Achaemenid (greatest extent).svg|גרייס פון דער ערשטער פערסישער אימפעריע, די אכעמענידן אימפעריע
File:Sasanian Empire (greatest extent).svg| גרייס פון דער סאסאנישע אימפעריע אין 621
File:Safavid dynasty (greatest extent).svg|מאקסימום גרייס פון דער סאפֿאווידן אימפעריע אונטער שאך אבאס דער ערשטע
File:Afsharid dynasty (greatest extent).svg| גרייס פון דער אפֿשארידן אימפעריע אונטער נאדער שאך

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:פערסיע
קאַטעגאָריע:היסטאריע
קאַטעגאָריע:אימפעריעס
װײַבערטײַטש

**װײַבערטײַטש** (ווייבער טייטש) איז א פעמיניסטישע, יידישיסטע, וועכענטליכע פּאָדקאַסט, מיט אן אינהאַלט וואס פֿאָקוסירט זיך ספּעציִעל אױף פֿרױען, אױפן פֿעמיניזם, און אױף קװירע ענינים. עס איז אנגעפירט ביי סאָסיע פֿוקס, אַ דאָקטאָראַנטקע אין ייִדישע שטודיעס אינעם ניו־יאָרקער אוניווערסיטעט.

## ציל
לויט זייער וועבזייטל, איז זייער ציל בנוסף צי פעמיניזים, אויך צו פארשפרייטען די ייִדישע שפראך: "װײַבערטײַטש האָט אױך אַ ייִדישיסטישן ציל. מיר נוצן ייִדיש נישט נאָר צו רעדן װעגן ייִדיש אַלײן, נאָר צו רעדן װעגן אַלץ װאָס איז שײַך צו אונדזערע טאָג־טעגלעכן לעבן, אַרײַנגערעכנט מוזיק, משפּחה, ליבע, קונסט, פֿאָרשונג, אא׳׳װ. מיר פּראָבירן אױך צו מאַכן אונדזער אינהאַלט צוטריטלעך פֿאַר ייִדיש־רעדערס פֿון אַלע מדרגות."

## זעט אויך
* יידישיסט
* כלל יידיש

## וועבלינקען
* װײַבערטײַטש וועבזייטל
* איוו יאָכנאָוויץ אויף „ווײַבערטײַטש‟ אין די פארווערטס

## הערות
קאַטעגאָריע:יידיש
קאַטעגאָריע:פאדקאסטן
קול חברי העדה החרדית

**קול חברי העדה החרדית** איז א פאפולערע האטליין וואס איז געגרינדעט געווארן ו' טבת תשע"ד ביי דער מערכה פון די קברים אין גאלאווענציץ. עס איז געגרינדעט און ווערט אנגעפירט דורך דעם  סאטמארער עסקן ר' יצחק ווייס, וויבאלד די רעכטע אין דער עדה החרדית (וואס דאס איז רוב קהילות) האבן נישט געהאט קיין פלאטפארמע וואו צו אויסדרוקן זייערע מיינונגען האבן זיי געגרינדעט די האטליין. אויפן האטליין ווערט ארויפגעלייגט יעדע שעה נייעס מהנעשה והנשמע ביי די מערכות וואס דאס יהדות החרדית פירט.

אין שנת תשע"ו ביי דער העפטיגע מערכה קעגן דעם מוסד חכמת לב, האט קול חברי אנגעפירט די מערכה וואס במשך א האלב יאר האבן זיי יעדן טאג געלאזט הערן באווייזן און פאקטן אז דער מוסד האט טאקע גענומען געלט, און טאקע דורך זיי איז אויפגעוויזן געווארן אז חכמת לב האט טאקע גענומען געלט, אבער וויבאלד הרב אלתר קויפמאן, דער מנהל פונעם מוס איז אן אהרויני סימפאטיקער, האבן די אהרוינים דאן געעפנט אן האטליין  מיטן נאמען 'קול חינוך הטהור' וואס זיי האבן אין יענע תקופה זייער נישט שיין פרובירט צו באשמיצן די פנים פון אלע זייערע שונאים, אפילו נישט פון די חכמת לב פרשה, פאר ר' יצחק ווייס האבן זיי געגעבן די נאמען "שקרן הסורר", וכו' וכו', און זיי פלעגן אויספירן ביי יעדע באריכט "וסןף האמת לנצח
קאַטעגאָריע:האטליין
בייטייך

**א בייטייך** איז א נאטירלעכער טייכגעלעגער וואס פירט וואסער אבער פליסט נישט גלייך אריין אין א ים, אזערע אדער אן אקעאן, נאר גיסט זיך אין אן אנדער טייך. א בייטייך, צוזאמען מיט די אנדערע בייטייכן און דעם צענטראלן טייך, קאמפאנירן דעם דרענאזש בעקן פונעם טייך.

דער לענגסטער בייטייך אין דער וועלט איז דער מאדערע. ער איז לאנג 3,380 ק"מ און האט אן אויסגאס פון 15 טויזנט קובישע מעטער א סעקונדע. ער הייבט אן ביים גרענעץ צווישן בראזיל און באליוויע, ביים צוזאמענפלוס פון די טייכן בעני און מאמארע, און גיסט אויס אינעם אמאזאנאס 160 ק"מ מזרח פון מאנאוס.

## זעט אויך 
* טייכל
* טייך
* טייכגעלעגער

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:געאגראפיע
קאַטעגאָריע:קערפער פון וואסער
משה שאול קליין

רבי **משה שאול קליין** ( ו' אדר א' ה'תשי"ד, 9טן פעברואר 1954), איז א חסידישער דיין און א פוסק הלכה, ראש בית דין ד'קהל "אהבת ישראל" וויזניץ, רב פון דער "אור החיים" געגנט אין בני ברק, און ווי אויך פונעם חרדי'שן שפיטאל "מעייני הישועה".

קליין|לינקס|רבי משה שאול קליין

## לעבנסגעשיכטע
רבי משה שאול איז געבוירן געווארן אין דער שטאט בני ברק צו זיינע עלטערן רבי שלמה און מרת שיינדל קליין, וויזשניצער חסידים. אין זיין קינדהייט האט ער געלערנט אינעם "חוג חת"ם סופר" חדר, און נאכהער האט ער פארגעזעצט צו באקומען זיין אויסבילדונג אין דער בארומטער "חכמי לובלין" ישיבה. אין עלטער פון 19 יאר האט ער ערהאלטן סמיכה להוראה פונעם ראש ישיבה הגאון רבי שמואל הלוי וואזנער זצ"ל בעל "שבט הלוי". אינעם זעלבן יאר האט ער אויך געהייראט זיין ווייב מרת שרה פראדל, די טאכטער פון רבי אלקנה אָוויטש, א משגיח אין דער וויזשניצער ישיבה.

נאך זיין חתונה האט ער אנגעהויבן צו דינען אלס א מו"צ אין אויפטראג פונעם בית הוראה "שבט הלוי". עטליכע יאר האט ער געדינט אלס ראש כולל "שבט הלוי" וואס געפינט זיך אין דער "זכרון מאיר" געגנט אין בני ברק. אין די 1980ער יארן איז ער בארופן געווארן אלס רב פון דער "אור החיים" געגנט (צוזאמען אינאיינעם מיט'ן ליטווישן רב רבי צבי פריעדמאן), און צוזעצליך איז ער באשטימט געווארן רב פון דער צענטראלער חסידישער שוהל "משכן שמואל", וועלכע געפינט זיך אויך אין דער זעלבער געגנט. אנפאנג פון די 1990ער יארן האט ער באקומען נאך א באדייטנדע און וועזנטליכע שטעלע - רב פונעם דערנעבנדיגן און בארימטן "מעייני הישועה" קראנקן-הויז. ער דינט אויך אלס ראש בית דין פונעם וויזשניצער בית דין אין קרית וויזשניץ בני ברק. אין זיין בית מדרש ס'איז פאראן א גרויסע "בית הוראה", דארט וואו ער זעלבסט און זיינע תלמידים נעמען אויף מענטשן. אויסער זיין רייכהאלטיגער טעטיגקייט און די אויבערדערמאנטע צאלרייכע אויפגאבעס וואס ער טראגט שוין אויף זיינע פלייצעס, דינט ער אויך אלס דער הויפט רב פון "וועד הרבנים ד'משמרת סת"ם", ווי אויך אלס דער הויפט רב און פארוואלטער פונעם "טהרת ישראל" אנשטאלט. רבי משה שאול איז אויך א מיטגליד אין דער לייטונג פון "קופת העיר", די גרעסטע "צדקה קאסע" איבער דער יידישער וועלט, און דינט אלס הויפט רב און פוסק פונעם "בוני עולם" ארגאניזאציע אין ארץ ישראל.

רבי משה שאול ווערט פארעכנט אלס איינער פון די פראמינענטסטע תלמידים פונעם גרויסארטיגן פוסק בעל "שבט הלוי" זצ"ל, און א רייכע צאל מענטשן ווענדן זיך צו אים אום צו ערלאנגען א היתר הוראה (ערלויבעניש צו פסק'נען הלכות).

## זיינע קינדער
זיין איידעם רבי אפרים נייהויז דינט אלס א דיין אין זיין בית דין.

זיין זוהן רבי שלמה איז און יאהר תשע"ז (2017), אויפגענומען געווארן אלס רב אין דער חסידישער קהילה פון דעם חרדישן שטעטל "עמנואל", און אויפגעשטעלט א "בית הוראה" ווי די דארטיגע איינוואוינער קענען קומען פרעגן פראגן אין טעגליך לעבן.

## זיינע ספרים
* **שאילת משה** - טיפע שיעורים און תשובות אויף שו"ע, דערווייל פאַרעפענטליכט עטליכע בענדער אויף הלכות נדה, סת"ם און איסור והיתר. 
* **יסוד הטהרה** ו**משמרת טהרה** - לויט די שיעורים פון רבי משה שאול אין הלכות טהרת המשפחה. ביידע ספרים זענען ארויסגעגעבן געווארן דורך זיין תלמיד רבי הלל ווערטהיימער. 
* **ויקהל משה** - פיר בענדער, שיעורים אויף דער וואכנדיגער פרשה מיט פארשידענע הלכות'דיגע סוגיות. פארעפנטליכט געווארן דורך זיין תלמיד רבי דוב ווערטהיימער.

קאַטעגאָריע:חסידישע רבנים
קאַטעגאָריע:וויזשניצער חסידים
קאַטעגאָריע:דיינים
קאַטעגאָריע:רבנים פון בני ברק
היינריך היינע

קליין|א בילד פון הײַנע דורך דעם יידישן מאָלער מאָריץ אָפּנהײַם
**הײנריך הײנע** (, 1797 - 1856) איז געווען א בארימטער דײַטשער שרײַבער און דיכטער. ער איז געבוירן אין דיסלדאָרף צו א יידישער משפּחה, אבער ער האָט געשמד׳ט צו די קריסטן.

א בארימטע זאץ פון אים איז געוויזן אינעם בוך-ברענען דענקמאָל פון בעבלפּלאץ, אין בערלין, וועגן די חורבן אייראפע: 

**״דאָס איז געווען א פאָרשפּיל נאָר, דאָרט וווּ מען פארברענט ביכער, פארברענט מען לסוֹף אויך מענטשן.״**

קאַטעגאָריע:דיכטער
קאַטעגאָריע:דייטשן
קאַטעגאָריע:משומדים
דרום דזשארדזשיע און די דרום סענדוויטש אינזלען

לינקס|קליין|250x250פיקס|צענטער פון דרום דזשארדזשיע: קאמבערלאנד בוכטע און טעטשער האלבאינזל; אלארדייס בארגקייט און דער שפיץ פון בארג פאדזשעט
לינקס|קליין|333x333פיקס|קבר פון ערנעסט שאקלטאן אין דרום דזשארדזשיע אינזל
**דרום דזשארדזשיע און די דרום  סענדוויטש אינזלען** זענען צוויי גרופעס אינזלען וואס ליגן אים דעם דרום אטלנטישן אקעאן נאנעט צו דרום אמעריקע און די פאלקלאנד אינזלען. די אינזלען גרופעס  זענען רעגירט דורכן פאראייניגטן קעניגרייך, און זענען דערקלערט געווארן א באזונדערע טעריטאריע אין 1985. פריער זענען זיי געווען א טייל פון די פאלקלאנד אינזלען טעריטאריע. היינט זענען די אינזלען א בריטישע מעבר-לים טעריטאריע.

קאַטעגאָריע:בריטישע מעבר-לים טעריטאריעס
קאַטעגאָריע:אינדזלען
באקינגהאם פאלאץ

[קליין|300x300פיקס|באקינגהאם פאלאץ. דאס איז דער הויפט [פאסאד, דער מזרח פֿראנט; אריגינעל געבויט דורך עדווארד בלאר און געקאנטשעט אין 1850. ער איז געווארן איבערגעמאכט אין 1913 דורך סיר אסטן וועב.]]
[קליין|300x300פיקס|באקינגהאם פאלאץ און דער [וויקטאריע דענקמאל]]
**באַקינגהאַם פאַלאַץ** איז א פאלאץ אין דער סיטי פון וועסטמינסטער אין צענטראל לאנדאן, ענגלאנד, אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך.  דארט וואוינט דער בריטישער מאנארך.

דזשאן שעפילד, ערשטער הערצאג פון באקינגהאם און נארמאנדי, האט געבויט באקינגהאם פאלאץ אין 1703 ווי א שטאטהויז (זיין וואוינונג אין לאנדאן). די בריטישע קעניגלעכע פאמיליע האט געקויפט דאס הויז אין 1761. ער איז געווארן די אפיציעלע היים פון דער פאמיליע אין 1837, און שפעטער אינעם 19טן יארהונדערט האט מען אים פארגרעסערט. ער האט 775 צימערן, 19 שטאַט־צימערן און 78 באדצימערן.

די גאס וואס פירט צום פאלאץ איז א צערעמאנישע גאס וואס הייסט דער מאל.
קאַטעגאָריע:לאנדאן
קאַטעגאָריע:געביידעס
יעקב לאנדא

הרב **יעקב לאַנדא** (תרנ"ג 1893 - כ"ו שבט ה'תשמ"ו, 5טן פעברואר 1986) איז געווען דער אשכנזישער רב און אב בית דין פון בני ברק צווישן די יארן 1936 - 1986. ער איז געווען א מיטגליד אין דעם בית דין פון חב"ד.

## אין ווייסרוסלאנד 
ער איז געבוירן געווארן אין דעם שטעטל קורניץ, ווייסרוסלאנד (היינט בעלארוס), צו רב משה יהודה לייב לאנדא דעם ארטיגן שטאטס־רב. נאך זיין פאטער׳ס פטירה האט מען אים באשטימט צו ווערן זיין נאכפאלגער ווען ער איז געווען אלט 20, לויט דער הוראה פון הרב שלום דובער שניאורסאהן, דער פינפטער רבי פון חב"ד-לובאוויטש.

שפעטער האט ער אויפגעשטעלט די תפארת בחורים ישיבה אין מאסקווע פאר רוסישע בעלי תשובה.

שפעטער איז ער געווארן מקורב צו רבי יוסף יצחק שניאורסאהן, דער זעקסטער רבי פון חב"ד-לובאוויטש. אויך הרב יוסף ראזין ("דער ראגאטשאווער") האט אים מקרב געווען וואס איז געווען מסדר קידושין ביי רב לאנדא׳ס חופה. וויטער איז ער געווען בקשר מיט רבי מנחם מענדל שניאורסאהן און זיי האבן געפירט א קארעספאנדענץ וועגן חב"ד ענינים אין ישראל און חב"ד מנהגים וואס רבי שלום דובער שניאורסאהן האט געהאלטן, וואס רב לאנדא איז געווען אן עד דערצו.

## זיין טעטיקייט אין ארץ ישראל 
נאך ווען ער איז ארויף קיין ארץ ישראל אין אלול תרצ"ד האט ער געדינט ווי רב פון רמתיים (איינע פון פיר זידלונגען וואס האבן קאמפאנירט הוד השרון) פאר א תקופה פון אכט חודשים. נאכדעם איז ער געווארן רב פון דער בני ברק דורך 50 יאר - פון כסלו תרצ"ו, ביז זיין פטירה. 

### משפחה 
* זיינער קינדער זענען:
* הרב משה יהודא לייב, זיין ממלא מקום.
* הרב אליהו - ראש ישיבה פון דער צענטראלער תומכי תמימים ישיבה אין כפר חב"ד
* די ווייב פון הרב שלמה נח קרול.
קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים
קאַטעגאָריע:רבנים פון בני ברק
קאַטעגאָריע:חסידישע רבנים
קאַטעגאָריע:ליובאוויטשער חסידים
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
מאן (פלאנץ)

דער **מאָן** (וויסנשאפטלעכער נאמען: *Palaver*) איז א מין פלאנץ. דער מין האט עטלעכע 120 זגאלן, מערסטנס אייניעריג און א טייל צוויי-יעריג אדער פיל־יאריק. דער מאן דארפט א ווארעמען קלימאט, אויסער איין גרופע זגאלן (Section Meconella) וואס וואקסן אין קאלטע קלימאטן.

## פורים
ס׳איז א מנהג ביי אשכנזישע יידן צו עסן פורים א געבעקס מיט מאן זוימען, וואס מ׳רופט מאן־טאשן אדער המן טאשן.

קאַטעגאָריע:פלאנצן
מאגישער טעפעך

קליין|"רייַטנדיק אויף א פֿליענדיקער טעפּעך", א וויקטאָר וואַסנעצאָוו בילד פֿון 1880
א **מאַגישער טעפּעך** (אויך גערופן א **פֿליענדיקער טעפּעך**) איז א לעגענדאַרישער טעפּעך וואס קען ווערן באנוצט צו טראַנספּאָרטירן זיינע רייַטערס צו זייערע ציל שנעל אדער שוין באַלד.

ערשט האבן מאַגישע טעפּעכער דערשייַנט אין דער אַראַבישער אדער פּערסישער פֿאָלקלאָר, און זיי זענען דערמאנט אין די מעשיות פֿון טויזנט און איין נעכט. די הצלחה פֿון דער מעשה-ציקל אין אייראפע האט געבראכט דער טערמין צום אייראפעישן פֿאָלקלאָר.

לויט דער רוסישער פֿאָלקלאָר האט די מכשפֿה באַבאַ יאַגאַ געגעבט איוואַן דער נאַרישער א פֿליענדיקער טעפּעך. דער טעפּעך ווערט באַשרייַבט אין פילע בילדער פֿונעם רוסישער מאָלער וויקטאָר וואַסנעצאָוו.

אַ סך פֿילמען האבן גענוצט מאַגישע טעפּעכער, וואס שליסן איין די "דער גנב פֿון באַגדאַד" פֿילמען (1924 און 1940) און דער אַנימירטער פֿילם "אַלאַדין" פֿון די וואָלט דיזני פירמע.

## יידישקייט 
די באַשרייַבונג פֿון א מאַגישער טעפּעך דערשייַנט אויך אין דער יידישער פֿאָלקלאָר, אין די לעגענדע פֿון דער טעפּעך פֿון שלמה המלך, וואס פֿליט דורך שלמה'ס קאנטראל איבער דער ווינט און דערלויבט אים צו עסן פֿרישטיק אין דמשק און נאכטמאל אין מדי.

## וועבלינקען 
* דער פֿליענדיקער טעפּעך פֿון שלמה המלך ביי די יידישע ענציקלאפעדיע 

קאטעגאריע:אראבישע מיטאלאגיע
קאטעגאריע:פערסישע מיטאלאגיע
קאטעגאריע:טראנספארט
לאנדאנער פארזאמלונג

די **לאנדאנער פארזאמלונג** איז א געוויילטער קערפער, א טייל פון דעם גרויסלאנדאנער אויטאריטעט, וואס איז חוקר־ודורש די אקטיוויטעטן פונעם בירגערמייסטער פון לאנדאן און האט די מאכט, מיט א רוב פון צוויי־דריטל, אמענדירן דעם בירגערמייסטער׳ס יערליכן בודזשעט און אפווארפן דעם בירגערמייסטער׳ס אנווארף סטאטוטארישע סטראטעגיעס. די פארזאמלונג איז געגרינדעט געווארן אין יאר 2000 און טרעפט זיך אין סיטי זאל אויפן דרום ברעג פון דעם  טייך טעמז, נאענט צו טורעם בריק. די פארזאמלונג קען אויך פארשן אנדערע פראגעס וואס זענען וויכטיג פאר לאנדאנער (טראנספארט, סביבה־ענינים אא״וו), פארעפנטלעכן אירע דערגייאונגען און רעקאמענדאציעס, און מאכן פארשלאגן צום בירגערמייסטער.

## מיטגלידער פון דער פארזאמלונ 
די פארזאמלונג באשטייט פון  25 מיטגלידער דערוויילט ניצן דעם צוגעגעבענער מיטגליד סיסטעם פון פארהעלטעניש־וואלן. מען האלט די וואלן יעדע פיר יאר – די זעלבע צייט ווי פארן  בירגערמייסטער. לאנדאן ווערט צעטיילט אין 14 וויילערשאפט וואס יעדע איינע וויילט איין מיטגליד, מיט נאך 11 מיטגלידער דערוויילט פון א פארטיי ליסטער כדי די צאל מיטגלידער פון יעדער פארטיי זאל זיין פראפארציאנעל צו דער צאל שטימען פאר יענער פארטיי אין גאנץ לאנדאן. א פארטיי דארף באקומען מינדערסטנס 5% פון די פארטיי ליסטע שטימען צו געווינען א זיץ. א מיטגליד אין דער לאנדאנער פארזאמלונג באקומט א יערליך געהאלט פון אומגעפער £55,000.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
* לאנדאנער פארזאמלונג
* לאנדאנער פארזאמלונג פובליקאציעס
* סיטי זאל לייבאר 
* קאנסערוואטיוון אין דער לאנדאנער פארזאמלונג 
* לאנדאנער פארזאמלונג ליבעראלע דעמאקראטן 

קאַטעגאָריע:לאנדאן
קאַטעגאָריע:לאקאלע רעגירונג
ישראל ניסן ראזנבוים

רבי **ישראל ניסן ראזנבוים** (כ"ד ניסן ה'תש"ט–ט״ז מרחשון תש"ף) איז געווען דער קרעטשענעוו-קרית גת'ער רבי.

## לעבנסגעשיכטע
רבי ישראל ניסן איז געבוירן געווארן אין רחובות, צו זיין פאטער רבי דוד משה ראזנבוים, דער פריערדיגער קרעטשענעווער רבי, און צו זיין מוטער מרת אסתר רחל, טאכטער פון רבי חיים מרדכי ראזנבוים פון נאדווארנא. ער איז א צווילינג ברודער פונעם קרעטשענעווער רבי פון רחובות, רבי מנחם אליעזר זאב ראזנבוים.

א שטיקל צייט נאך זיין חתונה מיט מרת יוטל מירל, טאכטער פון רבי יחזקאל שרגא מערץ אין יאר ה'תשכ"ט, איז זיין פאטער דער רבי פלוצלונג נפטר געווארן ווען ער האט פארוויילט אויף א רייזע אויף קברי צדיקים אין רומעניע.

שפעטער איז ער אריבערגעצויגן וואוינען אין קרית גת, דארט וואו איז ער באקרוינט געווארן רבי. ער האט אויפגעשטעלט א בית מדרש און א חסידישע קריה אונטערן נאמען "רמת דוד" אין געדענק פון זיין פאטער. זיינע מוסדות רעכענען אריין אין זיך אויסער דעם בית מדרש, תלמוד תורה, קינדערגארטן און א כולל פאר יונגעלייט. זיין געמיינדע באשטייט פון צענדליגע משפחות.

## קינדער
*מרת נחמה גיטל רבקה, ווייב פון רבי יחזקאל שרגא לאווי, אייניקל פון הרה"ק רבי משולם פייש לאווי, דער פריערדיגער טאהשער רבי.
*רבי דוד משה ראזענבוים, האט געהייראט מרת בת שבע, טאכטער פון רבי עקיבא ראבינאוויטש, דער פאריסאווער רבי.
*מרת מלכה שרה, ווייב פון איר שוועסטער קינד רבי חיים מרדכי ראזנבוים ראש ישיבת קרעטשניף , זון פון איר פעטער רבי מנחם אליעזר זאב פון קרעטשענעוו .
*רבי יחזקאל שרגא, האט געהייראט מרת רבקה מרים, טאכטער פון רבי אריה ראזנפעלד, דער פינסק-קארלינער רבי.
*מרת פייגא, ווייב פון הרב שלמה צדוק זייבאלד, א זון פון רבי יהושע, גאב"ד אלדשטאט.
*מרת חיה אסתר רחל, ווייב פון רבי מרדכי קאהן, זון פון רבי משה קאהן, דער ראש ישיבה פון תולדות אהרן.
*מרת שפרה ברכה, ווייב פון רבי יוחנן טווערסקי, זון פון רבי מתתיהו, רב פון רחמיסטריווקא חסידים אין ביתר עילית.
*רבי חיים מרדכי, איידעם פון רבי דוד קאהן, דער תולדות אהרן רבי.
*מרת חוה ביילא, ווייב פון הרב צבי, זון פון רבי בערל ווייס, איידעם פון רבי יקותיאל יהודה האלבערשטאם, דער פריערדיגער צאנז-קלויזנבורגער רבי.
*רבי שלום אליעזר, איידעם פון רבי דוד צבי שלמה האראנטשיק, דער פריערדיגער רבי פון ראדאשיץ, און איידעם פון  רבי אברהם חיים ראטה, דער פריערדיגער שומרי אמונים רבי.

קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:קרעטשענפער אדמו"רים
בריטישע מעבר-לים טעריטאריעס

די **בריטישע מעבר-לים טעריטאריעס** זענע 14 טעריטאריעס אונטער די יורידיקציע און סואווערענטעט פונעם פאראייניגטן קעניגרייך. זיי זענען די טיילן פון דער בריטישער אימפעריע וואס האבן נישט באקומען זייער אומאפהענגיקייט אדער האבן זיי געוויילט צו בלייבן בריטישע טעריטאריעס. די טעריטאריעס זענען נישט קיין טייל פונעם פאראייניגטן קעניגרייך און, אחוץ גיבראלטאר, זענען זיי נישט קיין טייל פונעם אייראפעאישן פארבאנד. די באזעצטע לענדער האבן מערסטנס אן אייגענע אינעווייניגע רעגירונג, און די פאראנטווארטליכקייט פאר פארטיידיקונג און אויסערן פארהעלטענישן בלייבט מיטן פאראיינגיטן קעניגרייך.  זיי טיילן דעם בריטישן מאנארך (עליזאבעט די צווייטע) אלס ראש מלוכה.

דער טערמין  "בריטישע מעבר-לים טעריטאריע " איז איינגעפירט געווארן דורכן בריטישן מעבר-לים טעריטאריעס אקט 2002. אחוץ דער בריטישער אנטארקטישער טעריטאריע און דרום דזשארדזשיע און די דרום סענדוויטש אינזלען (וואס האבן נאר באאמטער און פארשונג סטאנציע שטאב) און די בריטישע אינדישער-אקעאן טעריטאריע (געניצט פאר א מיליטערישער באזע), האבן די טעריטאריעס סטאבילע ציווילע באפעלקערונגען. 

צוזאמען נעמען איין די טעריטאריעס א באפעלקערונג פון בערך 250,000 מענטשן און א יבשה שטח פון בערך 1,727,570 קוואדראט קילאמעטער.

## רעפערענצן
*
לאנדאנער אויג

דער **לאנדאנער אויג** (ענגליש: *London Eye*), אויך גערופן דער**מילעניום ראָד**, וואס איז הויך 135 מעטער, איז דער העכסטער  פֿעריס ראד אין אייראפע, און ביז יאר 2006 איז געווען דער העכסטער אין דער וועלט. דער ראד געפינט זיך אויפן דרום ברעג פונעם טעמז אין דערם לאנדאנער בארא פון לאמבעט, לאנדאן, ענגלאנד, צווישן וועסטמינסטער בריק און האגערפארד בריק, קעגן איבער דעם פאלאץ פון וועסטמינסטער – דער היים פונעם בריטישן פארלאמענט.

די ארכיטעקטן דייוויד מארקס און דזשוליא בארפילד האבן געפלאנעוועט דעם לאנדאנער אויב. דער ראד האט 32 פארמאכטע טעמפעראטור־רעגולירטע פאסאזשירן קעמערלעך, וואס זענען גערופן "שויטן"; יעדער שויט האט פלאץ פאר 25 פאסאזשירן, און סך הכול קענען 800 פאסאזשירן פארן אין ראד אין איין צייט. דער ראד דרייט זיך מיט א גיך פון 0.9 קילאמעטער א שעה אומגעפער; א פאסאזשירן פאד דרייט זיך אינגאנצן ארום דעם ראד יעדע האלבע שעה.

דער ראד ברויכט זיך נישט  אפשטעלן פאר די פאסאזשירן ארויפצושטייגן. דער ראד גענוג פאמעלאך כדי די פאסאזשירן זאלן קענען אריינגיין אין א פאד און ארויסגיין פון אים בשעת ווען דער ראד גייט ווייטער.

דער ראד איז געבויט געווארן אין טיילן, וואס מ׳האט זיי אריבערגעפירט אויף טראטוועס אויפן טעמז צו זיין ארט, וואו מ׳האט אים צוזאמענגעשטעלט ליגנדיק און דערנאך האט מען אים אויפגעהויבן פאוואליע  2 גראד א שעה, ביז ער האט דערגרייכט א ווינקל פון 65 גראד. דער ראד איז געבליבן אזוי ביז מ׳האט געענדיגט בויען די באזע, און נאכהער האט מען אויפגעהויבן דעם ראד צו זיין ארט.

דער לאנדאנער אויג האט געעפנט אפיציעל דעם 31סטן דעצעמבער 1999 דורכן דעמאלסדיקן פרעמיער מיניסטער טאני בלער.

## וועבלינקען 
קליין|250x250פיקס|א קוק אויפן ראד ביינאכט ווען ער איז געווען גייענדיק (לאנגער־אויפדעק פאטאגראפיע).

קאַטעגאָריע:לאנדאן
פרשת בלק

**בלק** איז די זיבעטע סדרה אין ספר במדבר.

אין חוץ לארץ, אין א יאר ווען שבועות געפאלט פרייטיק-שבת, לייענט מען די סדרות חוקת און בלק צוזאמען.

## טעמעס אין דער סדרה
די סדרה רעדט וועגן די נביאות פון בלעם, וואס בלק האט אים געבעטן שעלטן די יידן.

איינע פון די ענינים באשרייבט ווי בלעמ׳ס אייזל האט גערעדט צו אים.

דער סוף פון דער סדרה ברענגט וואס האט פאסירט מיט דער עבודה זרה פון בעל פעור, און אז פינחס האט געהרג׳עט זמרי און כזבי.
עוואריסט גאלוא

**עוואַריסט גאַלואַ** (25סטן אקטאבער 1811 &#x2013; 31סטן מיי 1832) איז געווען א פראנצויזישער מאטעמאטיקער. ער איז באוואוסט פאר זיין ארבעט אויף אלגעברעאישע גלייכונגען. ער איז געווען איינער פון די גרינדער פון גרופע טעאריע און דער גרינדער פון גאלוא טעאריע.

ער איז געשטארבן פון א שאס-וואונד וואס ער האט באקומען אין א דועל. 

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:פראנצויזן
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיקער
טשיאנג קיי-שעק

**טשיאַנג קיי-שעק** ( ;31סטן אקטאבער 1887 - 5טן אפריל, 1975) איז געווען אַ פּאָליטישער און מיליטערישער פירער וואָס איז געווען דער פירער פון דער רעפובליק פון כינע צווישן 1928 און 1975.

טשיאַנג איז געווען אַ איינפלוסבארער מיטגליד פון דעם קואָמינטאַנג (קמ״ט), די כינעזישע נאַציאנאַליסטישע פארטיי, און אַ נאָענטער אַליאירטער פון סון יאַט-סען. טשיאַנג איז געווען דער קאמאַנדאַנט פון דער וואָמטאָ מיליטער אַקאַדעמיע פון ​​קואָמינטאַנג און האט איבערגענומען סונ׳ס שטעלע ווי פירער פונעם קמ״ט נאך דעם קאנטאן איבערקערעניש אין אנהייב 1926. ער האט נייטראליזירט דעם לינקן פליגל, דערנאך האט ער געפירט דעם לאנג ערווארטעט צפון עקספעדיציע, און האט געזיגט אדער געמאכט פשרה׳ס מיט כינע׳ס פיל מלחמה־פירער.

פון 1928-1948, האט טשיאַנג געדינט ווי פארזיצער פון דעם נאַציאנאַלן מיליטער־ראט פון דער נאציאנאליסטישער רעגירונג פון דער רעפובליק פון כינע (ר״ק). טשיאַנג איז געווען געזעלשאפט קאָנסערוואַטיווע, פּראָמאָווירן טראדיציאנעלע כינעזישע קולטור אין די ניי לעבן באוועגונג און אפווארפן סיי מערבדיקע דעמאָקראַטיע און סיי סונ׳ס נאציאנאליסטישע דעמאָקראַטישע סאָציאַליזאַם כדי צו פירן אן אויטאקראטישע רעגירונג. ער האט נישט געקענט האלט סונ׳ס גוטע באַציונגען מיט די קאָמוניסטן, טשיאַנג האט זיי אויסגעהרג׳עט אין שאַנכאַי און האט זיי פאַרשטיקט ביי אויפֿשטאַנדן אין קוואַנגטונג און אנדערע ערטער.

אין דעם אָנהייב פון דער צווייטער כינע-יאַפּאַנישער מלחמה, וואָס איז שפּעטער געווארן דער כינעזישער טעאַטער פון דער צווייטער וועלט מלחמה, האט זשאַנג קסוליאַנג קידיאַנג אוועקגעכאפט טשיאנג און האט אים געצוואונגען צו פאַרלייגן אַ צווייטן פאַרייניקטן פראָנט מיט די קאָמוניסטן. נאָך דעם באַזיגן פון יאַפּאַן, האט די כינעזישע ברידער־קריג ווידער אויפגעבליעט, און די כינעזישע קאָמוניסטישע פארטיי אונטער מאַא זעדאָנג באזיגט די נאציאנאליסטן און האט פראקלאמירט די מענטשנס רעפובליק פון כינע אין 1949. טשיאַנג׳ס רעגירונג און אַרמיי האבן זיך צוריקגעצויגן קיין טייוואַן, ווו טשיאַנג האט איינגעפירט א מיליטערישע רעגירונג און גערודפט קריטיקער אין אַ תקופה גערופן דער "ווייסער טעראָר". נאָכן עוואקואירן קיין טייוואַן, טשיאַנג׳ס רעגירונג ווייטער דערקלערט איר כוונה צוריקצונעמען די יבשה פון כינע. טשיאַנג האט רעגירט טייוואַן ווי פרעזידענט פון דער רעפובליק פון כינע און גענעראל פון ​​דעם קואָמינטאַנג ביז זייַן טויט אין 1975, נאָר איין יאָר פאר מאַא׳ס טויט. 

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:כינעזער
קאַטעגאָריע:פרעזידענטן
לובלינער וואיעוואדעשאפט

די **לובלינער וואיעוואָדעשאַפט** ( וואיעוואָדזטווא לובעלסקיע), אויך **לובלינער גובערניע**, איז א וואיעוואדעשאפט (פראווינץ) אין מזרח פוילן. זי איז איינע פון די זעכצן פוילישע וואיעוואדעשאפטן געשאפן אין 1999, מיט א שטח פון 25,155 קוואדראט ק"מ און א באפעלקערונג פון 2,135,715 מיליאן באוואוינער. די הויפטשטאט פון דער וואיעוואָדעשאַפט איז לובלין (354,272); אנדערע פרינציפעלע שטעט זענען כעלם (67,989) אין מזרח, זאמאשטש (66,613) אין דרום און ביאלע (58,010) אין צפון.

די וואיעוואדעשאפט איז געשאפן געווארן דעם 1טן יאנואר 1999 פון די געוועזענער לובלינער, כעלמער, זאמאשטשער און ביאלער וואיעוואדעשאפטן, צוזאמען מיט טייל פון די טארנאבזשגער און שעדליצער וואיעוואדעשאפטן. דער נאמען פון דער פראווינץ שטאמט פון דער הויפטשטאט און גרעסטער שטאט, לובלין, און איר טעריטאריע נעמט איין טיילן פון פיר היסטארישע לענדער: דער מערב טייל, כולל די שטאט לובלין, געהערט צו קליינפוילן, דער מזרח טייל צו רויט-רוטעניע, און צפון־מזרח צו פאלעסיע און פאדלאכיע.

לאדזשיע גרענעצט די אונטערקארפאטישער וואיעוואדעשאפט צו דרום, שווענטאקזשיסקיע צו דרום-מערב, די מאזאוויער וואיעוואדעשאפט צו מערב און צפון, פאדלאכיע צו צפון (א קורצער שטיק), און צו מזרח די לענדער בעלארוס און אוקראינע.

## שטעט און שטעטלעך 
[קליין|היסטארישער צענטער פון [לובלין]]
[קליין|די [זאמאשטש אלטשטאט איז אן אונעסקא וועלט ירושה ארט]]
[קליין|Radziwiłł Castle Complex in [Biała Podlaska]]
[קליין|טשארטאריסקי פאלאץ אין [פילעוו]]
[קליין|דער פאטאצקי פאמיליע פאלאץ אין [מעזריטשט]]
[קליין|די שטאט [קאזמיר איז Poland's official national Historic Monument]]
אין דער גובערניע געפינען זיך 42 שטעט און שטעטלעך. זיי ווערן אויסגערעכנט אונטן מיט זייער באפעלקערונג, פון גרעסטן אראפ (לויט די אפיציעלע ציילן פון 2006:

# לובלין (354,272)
# כעלם (67,989)
# זאמאשטש (66,613)
# ביאלע (58,010)
# פילעוו (49,839)
# שווידניק (40,037)
# קראסניק (36,072)
# לוקאוו (30,564)
# בילגוריי (27,225)
# לעווערטאוו (22,950)
# לענטשנא (21,689)
# טאמאשאוו (20,118)
# קראסניסטאוו (19,434)
# ראבעשאוו (18,617)
# דעמבלין (17,933)
# מעזריטש (17,162)
# ראדזין (16,133)
# וולאדאווא (13,630)
# יאנאוו (11,938)
# פארצעוו (10,281)
# פאניאטאוו (9,911)
# ריקי (9,716)
# אפאלע (8,832)
# בעלדזיץ (7,054)
# טערעספאליע (5,969)
# שעברעשין (5,299)
# ביכאוו (5,285)
# רייוויץ (4,533)
# נאליינטשעוו (4,243)
# קאזמיר (3,572)
# קאצק (3,478)
# טארנאגראד (3,372)
# זשווערזשיניעץ (3,344)
# קראסנאבראד (3,047)
# סטאצק (2,719)
# אנאפאל (2,690)
# פיאסק (2,626)
# יוזעפאוו לובעלסקי (2,450)
# לאשטשעוו (c. 2,300)
# אסטראוו (2,245)
# טישעוויץ (2,242)
# פראמפאל (1,415)

## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:וואיעוואדעשאפטן פון פוילן
כעלם

**כעלם** (פויליש: *Chełm*, אוקרייניש: *Холм*, דייטש: *Kulm*) איז א שטאט אין מזרח פוילן מיט 63,949 איינוואוינער (2015). ער איז פלאצירט דרום־מזרח פון לובלין, צפון פון זאמאשטש און דרום פון ליטוויש ביאלע, עטלעכע 25 ק״מ פונעם גרענעץ מיט אוקראינע. ביז 1999 איז כעלם געווען די הויפטשטאט פון כעלמער גובערניע.

## היסטאריע 
## ביים חורבן 
## די יידישע היסטאריע 
## צווילינג שטעט
כעלם האט די צווילינג שטעט:
*
*
*
*
*

## וועבלינקען 
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
נפתלי ראובן קארנרייך

רבי **נפתלי ראובן קארנרייך** (געב' י"א חשוון ה'תשי"ד), איז דער קאסאוו-וויזשניצער רבי.

## לעבנסגעשיכטע
רבי נפתלי ראובן איז געבוירן אין יאר ה'תשי"ד אין ברוקלין צו זיינע עלטערן רבי צבי אלימלך קארנרייך און מרת שרה, טאכטער פון רבי ראובן הורוויץ. ער איז א צאנזער אייניקל. אלס בחור האט ער געלערנט אין דער טשעבינער ישיבה, און שוין דארט האט ער זיך ערווארבן א נאמען פון א תלמיד חכם וואס זיצט און האראוועט. דורכאויס זיינע יארן אין ישיבה איז ער פארהערט געווארן ביי פארשידענע רביס און רבנים. נאך אלס חתן האט ער געקריגט שוין זיין היתר הוראה פון די גרעסטע 
באוואוסטע רבנים ווי רבי יצחק יעקב ווייס און רבי משה האלבערשטאם.

אין יאר ה'תשל"ד, האט ער געהייראט מרת רחל, די עלטסטע טאכטער פון הרה"ק רבי אליעזר האגער, דער פריערדיגער סערעט וויזשניצער רבי פון חיפה.

פאר א סאך יארן האט ער געדינט אלס רב פון דער סערעטער געמיינדע אין דער שטאט בני ברק, וואו איז ער געווען בארומט און באוואונדערט ביי זיינע צוהערער און אנהענגערס זייער שטארק. און נאך יארן איידער איז ער געווארן רבי, צוליב זיין ווייזהייט און קלוגשאפט פלעגן פילע מענטשן שטראמן צו אים מיט פערזענליכע פראגן אום זיך צו קאנסולטירן מיט אים און באקומען עצות און ברכות. 

שפעטער איז רבי נפתלי ראובן אריבערגעצויגן וואוינען אין דער זידלונג תל ציון נעבן ירושלים, וואו איז ער נתמנה געווארן אלס ארטיגער רב, אין דער צייט, נאך און נאך מענטשן וואס זענען געווען באצויבערט פון זיין גוטער פערזענליכקייט זענען געווארן זיינע אנהענגערס און האבן אים אנגענומען אלס זייער פירער אין אלע הינזיכטן.

נאך דער פטירה פון זיין שווער דער סערעטער רבי אין תמוז ה'תשע"ה, און מיט דער אונטערשטיצונג פון די משפחה מיטגלידער, במעמד פון גדולי ישראל און פילע חסידים, איז ער געקרוינט געווארן אלס "קאסאוו-וויזשניצער" רבי.

נאכדעם וואס די קהילה פון זיינע תלמידים און אנהעגערס האט זיך צימליך פארברייטערט, האט ער זיך באזירט אין בית שמש, דארט וואו זיינע געמיינדע ענטוויקלט זיך ווייטער. צוזעצליך, האט ער געעפענט א ישיבה וואו עס זיצן און האראווען צענדליגע בחורים.

## קינדער
*מרת אסתר, ווייב פון רבי שלום צבי, זון פון רבי משה סופר, ערלויער רב פון ירושלים.
*מרת געלא מלכה, ווייב פון רבי איתמר, זון פון רבי מנחם אליעזר זאב ראזנבוים, קרעטשענעווער רבי פון רחובות.
*רבי ברוך, האט געהייראט מרת יוכבד ברכה, טאכטער פון רבי אליעזר זאב ראזנבוים, נאדווארנער רבי פון בני ברק.
*רבי יהודא זאב, האט געהייראט מרת צירל עטל, טאכטער פון רבי חיים דוב שטערן, רב פון סקולענער חסידים אין בני ברק, און איידעם פון רבי ישראל אברהם פארטוגאל, דער סקולענער רבי.
*רבי ישראל, האט געהייראט מרת חוה רויזא, טאכטער פון רבי יוסף דוד טייטלבוים, דער סאסאווער רבי.
*מרת חנה רייזל, ווייב פון רבי מאיר דוב בער, זון פון רבי שמואל דוד קרויז, אב"ד אודווארי ברוקלין.
*מרת מרים, ווייב פון רבי שמעון, זון פון רבי יוסף משה, זון פון רבי מרדכי שטיין, דער פאלטישאנער רבי פון בארא פארק.
*רבי שלום עוזר, האט געהייראט מרת שלאמצא, טאכטער פון ראפשיצער רבי, און אייניקל פון רבי שמעלקא רובין, דער געוועזענער סוליצער רבי פון פאר ראקעוועי.

קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל
נפתלי ראובן
דזשאן פאלקינגהארן

**דזשאן טשארלטאן פאלקינגהארן **KBE&#x20;FRS (געב׳ דעם 16טן אקטאבער 1930) איז אן ענגלישער טעארעטישער פיזיקער,  טעאלאג, שרייבער און אנגליקאנישער גלח. א פראמינענטער און פירנדער שטימע אויפקלערן די פארהעלטעניש צווישן וויסנשאפט און רעליגיע, ער איז געווען פראפעסאר פון מאטעמאטישער פיזיק ביים אוניווערסיטעט פון קעמברידזש פון 1968 ביז 1979, ווען ער האט רעזיגנירט זיין בענקל צו שטודירן ווערן א גלח, וואס ער איז געווארן אין  1982. ער האט געדינט אלס פרעזידענט פון קווינס קאלעדזש, קעמברידזש פון 1988 ביז 1996.

קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:פיזיקער
קאַטעגאָריע:בריטישע שרייבער
כתר ארם צובא

דער **כּתר ארם צובא** איז דער עלטסט כּתבֿ-יד מסורתי פֿון תּנ"ך. דער כּתב-יד איז געשריבן דורך די מסרן אהרן בן אשר אין צענט יאָרהונדערט אין טבריה. רמב"ם איז געניצט דאָס ספֿר ווען זיי זענען געווען אין מצרים. דער כּתבֿ-יד איז געפֿאָרן נאָך אין ארם צובא (חאַלאַב) און איז פֿאַרבלײַבן דאָרטן אין אַ שול ביז 1948. אַ פֿערטל פֿונעם ספֿר איז פֿאַרברענט אין משך פֿון מהמות אַקעגן מדינתֿ ישׂראל. הײַנת, דער כּתר ארם צובא איז אין ירושלים.

)]]
## וועבלינקען 
* כתר ארם צובא, צעטיילט אין ספרים און פרקים קעגן דעם טעקסט פון 'מקראות גדולות הכתר' ביי 'מקראות גדולות הכתר'

קאַטעגאָריע:ספרי קודש
קאַטעגאָריע:תנ"ך
קאַטעגאָריע:ספרים
זאמאשטש

**זאַמאשטש** (פויליש: *Zamość*) איז א שטאט אין דרום־מזרח פוילן. ער איז פלאצירט אינעם דרום טייל פון דער לובלינער וואיעוואדעשאפט, 90 ק״מ פון לובלין, 247 ק״מ פון ווארשע און 60 ק״מ פונעם גרענעץ מיט אוקראינע.
אין 2104 האט די שטאט געהאט 65,149 איינוואוינער.

## היסטאריע 
## ביים חורבן 
## די יידישע היסטאריע 
די יידישע קהילה אין זאמאשטש איז געגרינדעט געווארן אין 1588. די ערשטע יידישע באוואוינער זענען געווען ספרדישע יידן פון איטאליע, שפאניע, פארטוגאל און טערקיי. אין דעם 17טן יארהונדערט זענען אשכנזישע יידן געקומען זיך באזעצן אין דער שטאט און זענען געווארן א מערהייט פון דער געמיינדע. אין די שפעטערע 1800ער יארן איז זאמאשטש געווארן א צענטער פון חסידות.

רבי יעקב קראנץ, דער ״דובנער מגיד״, איז נפטר געווארן אין זאמאשטש.

## באקאנטע מענטשן געבוירן אין זאמאשטש 
* יצחק לייבוש פרץ
* אלעקסאנדער צעדערבוים

## צווילינג שטעט
זאמאשטש האט די צווילינג שטעט:
*  
*  
*  
*  
*  
* 

## וועבלינקען 
## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
אלי באבא

קליין|"אַלי באַבאַ", פֿון מאַקספֿילד פּאַריש (1909)
**אַלי באַבאַ** (אראביש: *علي بابا*) איז א פֿיקטיווער כאַראַקטער וואס ווערט באַשרייַבט אין דער אַוואַנטורע מעשה "אַלי באַבאַ און די פֿערציק גנבֿים" (*علي بابا والأربعون لصا*). אַ סאַך קריטיקער מיינען אַז דער מעשה איז צוגעלייגט געוואָרן צו טויזנט און איין נעכט דורך איינער פֿון די אייראָפּער איבערזעצער, אַנטואַן גאַלאַן, א פֿראַנצויזישער אָריענטאַליסט וואס האט אפֿשר געהערט דער מעשה אויף אויסווייניק פֿון אַ מיטל מזרחדיקער דערציילער פֿון ארם צובא. אבער אַן אַנדערער שרייבער, הער ריטשאַרד פֿראַנסיס בערטאָן, האט געזאָגט אז אַלי באַבאַ איז געווען אַ טייל פֿון די אריגינעלע טויזנט און איין נעכט.

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:טויזנט און איין נעכט
קאטעגאריע:פיקטיווע כאראקטערן
ברוך שמשון האגער

רבי **ברוך שמשון האגער** (געבוירן ז' שבט ה'תשכ"ד), איז דער הויפט מאנסי-וויזשניצער רבי אין ארץ ישראל (בית שמש און בני ברק).

## לעבענסגעשיכטע
רבי ברוך שמשון איז געבוירן געווארן אין יאר ה'תשכ"ד אין אמעריקע צו זיין פאטער, רבי מרדכי האגער, דער פריערדיגער וויזשניצער רבי פון מאנסי, און צו זיין מוטער מרת סימא מירל, טאכטער פון הרה"ק רבי יעקב יוסף טווערסקי פון סקווירא.
אין יאר ה'תשמ"ג האט ער געהייראט מרת מרים, טאכטער פון זיין שוועסטער-קינד רבי ישראל האגער, דער וויזשניצער רבי פון בני ברק.
נאך זיין חתונה איז ער אריבערגעצויגן קיין ארץ ישראל. עטליכע יארן שפעטער איז ער באשטימט געווארן רב פון זיין פאטער'ס חסידים אין בני ברק, דארט וואו האט ער געוואוינט פאר פילע יארן. אנפאנג פון די ה'תש"ס יארן האט ער אויפגעגרינדעט אין בית שמש א בית מדרש און א קהילה וואס האט זיך היפש פארברייטערט מיט די יארן, און אנשליסנד האט ער געטוישט זיין וואוינארט צו בית שמש מיט דער דערמונטערונג פונעם פאטער און פונעם שווער. היינט איז ער דער וועג ווייזער פון הונדערטער חסידים. ער איז באוואוסט אלס א גרויסער תלמיד חכם, און פילע חסידים קומען צו אים פאר עצות און ברכות. טראצדעם וואס ער וואוינט אין בית שמש פארט ער אפטמאל קיין בני ברק צו פארברענגן שבתים מיט די חסידים. זיין פעטער און רעביצינ'ס זיידע הרה"ק בעל ה"ישועות משה" פון וויזשניץ, פלעגט פילמאל זיך איבערשרייבן מיט אים אין עניינים פון לימוד.
נאך דער פטירה פון זיין פאטער אום כ"ט אדר ה'תשע"ח, איז ער באקרוינט געווארן אלס דער הויפט רבי פון וויזשניץ-מאנסי אין ארץ ישראל (בית שמש און בני ברק).

## קינדער
*מרת **מרגלית**, ווייב פון איר שוועסטער־קינד רבי **ישראל**, זון פון רבי **מנחם מענדל האגער**, דער וויזשניצער רבי פון קייאמישע לייק.
*מרת **ציפורה ברכה**, ווייב פון איר שוועסטער-קינד רבי **חיים מאיר**, זון פון רבי **יצחק יוחנן האגער**, דער וויזשניצער רבי פון וויליאמסבורג.
*מרת **בריינא פריידא**, ווייב פון איר שוועסטער-קינד רבי **ישראל**, זון פון רבי **אברהם דוב טווערסקי**, רחמיסטריווקער רב פון מאנסי.
*רבי **חיים מאיר**, האט געהייראט מרת **הינדא**, טאכטער פון רבי **דוד משה ראזנבוים**, זון פון קרעטשענעווער רבי, רבי **מנחם אליעזר זאב ראזנבוים**, און  איידעם פון רבי **ישראל אליעזר אדלער**, דער דזשיקאוו-וויזשניצער רבי פון רחובות.
*מרת **טראנא**, ווייב פון הרב **שניאור זלמן ערנסטער**, זון פון רבי **דוד דוב ערנסטער**, זון פון רבי **וועלוול**, אב"ד קרית "מאור חיים" פון ירושלים.
*רבי **יוחנן**. האט געהייראט בזיווג ראשון זיין שוועסטער-קינד'ס טאכטער מרת **חיה פייגא**, טאכטער פון רבי ישראל שנעעבאלג‏, איידעם פון רבי  פנחס שלום האגער נאכדעם וואס זי איז נפטר אונטער טראגישע אומשטענדען, בלויז צוויי טעג נאך געבן א געבורט צום ערשטן קינד, האט ער געהייראט איר שוועסטער מרת **טראנא**.
*מרת **יוכבד**, ווייב פון הרב **שלמה יהודה זלמן לייב**, זון פון רבי **אליעזר ערנסטער**, אב"ד מאור חיים צפת.
*מרת **הינדא**, ווייב פון איר שוועסטער קינד'ס זון, הרב **שמואל צבי האגער**, זון פון רבי **חיים מאיר**, זון פון רבי **פנחס שלום האגער**, געוועזענער רב פון דער מאנסי-וויזשניצער געמיינדע אין בארא פארק, בעל מחבר ספר **אור שלום**, און דאס עלטסטע קינד פונעם פרירעדיגן וויזשניצער רבי פון מאנסי, רבי **מרדכי האגער**, גרינדער פון דעם מאנסי-וויזשניצער הויף.

קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל
ברוך שמשון
מאקסוועלס גלײכונגען

**מאַקסוועל׳ס גלייכונגען** זענען א זאמלונג פון טיילווייז דיפערענציאלע גלייכונגען וואס, צוזאמען מיט דער לארענץ קראפט געזעץ, שאפן די פונדאציע פון  קלאסישן עלעקטראמאגנעטיזם, קלאסישער אפטיק און שטראמקרייזן. זיי זענען דער יסוד פון אלע עלעקטרישע, אפטישע און ראדיא טעכנאלאגיעס, כולל מאכט גענעראציע, עלעקטרישע מאטארן, אנדראטיקע קאמוניקאציעס, קאמערעס און קאמפיוטערס.

די **מאַקסוועלס גלייכונגען** זײַנען פֿיר גלייכונגען וואָס מאָלן אויס קלאַסישע עלעקטראָדינאַמיק.

:

קאַטעגאָריע:פיזיק
קאַטעגאָריע:דיפערענציאלע גלייכונגען
ארם צובא

טעקסט=|קליין|250x250פיקס| ארם צובא-חלאב סיריע

**ארם צובא** (אַראַביש: ﺣﻠﺐ‎ *חאַלאַב*) איז אַ שטאָט אין סיריע. אַ סך יאָרן איז דער כּתב-יד כּתר ארם צובא געווען אין דער גרויסער שול פֿון ארם צובא.

קאַטעגאָריע:סיריע
קאַטעגאָריע:שטעט אין אזיע
תולדות ישו

**תולדות ישו** איז אַן אַנטיק בוך פון דעם מיטל עלטער וואס באשרייבט דעם לעבן פון "אותו האיש". דאָס בוך איז געשריבן אין אראַמיש אין דער גאונים צײַט. דערנאָכדעם איז ספר תולדות ישו איבערגעזעצט געווארן צו העברעאיש און ייִדיש.

## וועבלינקען
Toledot Yeshu: The Life Story of Jesus (תולדות ישו: די לעבענסגעשיכטע פון ישו)

קאַטעגאָריע:ביכער
קאנערי ווארף באן סטאנציע

**קאנערי ווארף** () איז אן עליזאבעט ליניע סטאנציע אין קאנערי ווארף, מזרח לאנדאן. די סטאנציע שאפט א קינסטלעכן אינזל אין די וועסט־אינדיע דאקס, און איז אויך א בריק צווישן קאנערי ווארף און פאפלאר צו צפון. די סטאנציע געפינט זיך אויפן עבי וואוד צווייג פון דער עליזאבעט ליניע, אין טראוולקארט זאנע 2.

די סטאנציע האט געעפנט אום 24סטן מיי 2022 און איז איינע פון די גרעסטע אויף דער עליזאבעט ליניע, און איז אן איבערבייט מיט דער לאנדאנער אונטערגרונט און דער דאקלאנדס לייכטע באן.

## רעפערענצן
## וועבלינקען
ישראל האגער (מאנסי)

רבי **ישראל האגער** (געבוירן ה' תמוז ה'תשי"א), איז דער היינטיגער וויזשניצער רבי און דער ממלא מקום פון זיין פאטער אין מאנסי/ זיין הויף פארמאגט 3500 משפחות.

## לעבענסגעשיכטע
רבי ישראל איז געבוירן געווארן אין יאר ה'תשי"א צו זיין פאטער, רבי מרדכי האגער, וויזשניצער רבי אין מאנסי, און מרת סימא מירל, טאכטער פון רבי יעקב יוסף טווערסקי. אלס קינד איז ער אויפגעוואקסן אין שאטן פון זיין פאטער און פון זיין זיידן דער פריערדיגער סקווערער רבי.

אום י"ח סיון ה'תשכ"ט, האט ער געהייראט מרת מרים, טאכטער פון רבי אלעזר מייזליש, פון איהעל-ברוקלין. זון פון דוד דוב און איידעם פון הרב יוסף פאנעט דעעשער רבי פון וויליאמסבורג.

ער איז באוואוסט אלס א בעל דרשן. זיין פאטער האט זיך פארלאזט אויף אים אין אלע עניינים. רבי ישראל איז באקאנט אלס א פראפעסיאנעלער מוהל, און לויט די תקנות פונעם הויף, איז ער געווען דער איינציגסטער מוהל וואס האט געמעגט דורכפירן די בריתן, ווען זיין טאטע דער רבי פלעגט משמש זיין בסנדקאות.

ער האט גוטע פארבינדונגען מיט די עשירים פונעם חסידות, און מיט זייער הילף צווישן די אנדערע, האט ער אויפגעבויעט דעם "ווילחאוויץ" זאל אין מאנסי, וואס ווערט געניצט פאר שמחות אין ספעציעלע נידעריגע קאסטן. טראצדעם וואס דער זאל געהערט אפיציעל צו וויזשניץ מאנסי, ווערט ער ארויסגעדינגט אפטמאל אויכעט צו נאכפאלגערס פון אנדערע חסידותן. לויט דעם באפעל פונעם פריערדיגן רבי'ן און מיט דער ערמוטיגונג פון רבי ישראל, בלויז אידישע אנגעשטעלטער זענען באשעפטיגט אין דעם זאל.

אין די לעצטע יארן ווען זיין טאטע איז געווארן אפגעשוואכט, האט ער זיך פארפליכטעט און מקבל געווען אויף זיך די פינאנציעלע בעלאסטונג פון די מוסדות.

נאך דער פטירה פון זיין פאטער כ"ט אדר ה'תשע"ח, האט מען אים באקרוינט אלס רבי פון וויזשניץ אין מאנסי.

## קינדער
*ר' **יעקב יוסף**, האט געהייראט **סימא מירל**, טאכטער פון זיין פעטער רבי **דוד טווערסקי**, דער סקווערער רבי.
*ר' **דוד דוב**, האט געהייראט **שלאמצא איידל**, טאכטער פון רבי **יוסף חיים מאשקאוויטש** פון שאץ וויליאמסבורג.
***ציפורה ברכה**, ווייב פון ר' **נפתלי מרדכי טויב**, זון פון רבי **משה טויב**, דער קאלעווער רבי.
*ר' **חיים מאיר**, האט געהייראט **רחל**, טאכטער פון רבי **יוסף שלום שטיין**, פאלטישאנער רבי פון בענסאנהארט, ניו יארק.
*ר' **משה**, האט געהייראט **יוטל לאה**,  טאכטער פון זיין פעטער, רבי **ישראל אליעזר פיש**, ביקסאדער רבי.
*ר' **מנחם מענדיל**, האט געהייראט **חנה רחל**, טאכטער פון רבי **יעקב ישראל ישורון רובין**, בריזדאוויצער רב פון בארא פארק.
***מרגליא**, ווייב פון ר' **יצחק יוחנן ראטנבערג**, זון פון רבי **יהוסף בן-ציון**, קאסאנער רבי פון בארא פארק.

ישראל האגער (מאנסי)
1493

## געשעענישן 
* 4טן יאנואר - קריסטאפער קאלאמבוס פארלאזט די נייע וועלט און מיט דעם פֿארענדיגט ער זיין ערשטע נסיעה.
* 15טן מערץ - קריסטאפער קאלאמבוס קומט צוריק פון זיין ערשטן ארויספאר קיין אמעריקע.
* 3טן נאוועמבער - קריסטאפער קאלאמבוס אנטפלעקט די גוואדעלופ אינזלען.
* 19טן נאוועמבער - קריסטאפער קאלאמבוס טרעט ארויף אויפן אינזל פארטא-ריקא.
* 31סטן דעצעמבער — 35,000 יידן, דאס גאנצע יידנטום פון סיציליע, פארטריבן פון לאנד

## געבוירן 
## געשטארבן 
* 19טן אויגוסט – פרעדעריק דער דריטער, קייסער פון דער הייליגער רוימישער אימפעריע (געב׳ 1415)
1494

## געשעענישן 
* 5טן מיי - קריסטאפער קאלאמבוס אנטפלעקט דזשאמייקע ביי זיין צווייטער רייזע אין אמעריקע.
* 7טן יוני – טארדעסילאס אפמאך: שפאניע און פארטוגאל טיילן צווישן זיך די נייע וועלט.
* 9טן נאוועמבער – דאס הויז פון מעדיטשי פארלירט די הערשאפט אין פירענצע.

## געבוירן 
* 6טן נאוועמבער - סוליימאן דער ערשטער, אטאמאנישער סולטאן פון 1520 (געש' 1566)

## געשטארבן
סיפורי מעשיות

**ספורי מעשיות** איז מעשיות וואס רבי נחמן מברסלב האט דערציילט, און רבי נתן מברסלב האט עס אפגעשריבן.

זומער ה'תקס"ו האט זיך רבי נחמן מברסלב אנגערופן צו זיינע ארומיגע: *איך זע אז תורות העלפט שוין נישט, וועל איך אנהייבן דערציילן מעשיות*, און דעמאלס האט ער אנגעהויבן צו דערציילן מעשיות בדרך משל כדי צו מעורר זיין אידן צום אייבירשטען, בסך הכל האט ער דערציילט דרייצן מעשיות, און ער האט געבעטן אז מען זאל עס דרוקן  פון אויבן לשון הקודש און פון אונטן אידיש,   
ער האט זיך אויסגעדריקט גאר גרויסע זאכן אויף דעם ספר און בפרט אויף דער דרייצנטער מעשה.

ה'תקע"ו האט רבי נתן מברסלב געדריקט אין אוסטראה צום ערשטן מאל די **סיפורי מעשיות**, ער האט צוגעלייגט צו דעם די ערשטע תורה פון ליקוטי מוהר"ן, דער אפטא רב האט נישט געהאלטן אז מען זאל עס דרוקן פאר סתם מענטשן, אבער רבי נתן האט עס יא געדרוקט, ווייל זיין רבי רבי נחמן האט אים קלאר געזאגט אז ער זאל עס דרוקן. 

## די מעשיות 
* 1) אבידת בת מלך
* 2) מלך וקיסר
* 3) חיגר
* 4) מלך שגזר שמד
* 5) בן מלך שהיה מאבנים טובות
* 6) מלך ועניו
* 7) זבוב ועכביש
* 8) רב ובן יחיד
* 9) חכם ותם
* 10) בערגיר ועני
* 11) בן מלך שנתחלף
* 12) בעל תפילה
* 13) זיבן בעטליר'ס

## זעט אויך 
* רבי נחמן מברסלב
* ליקוטי מוהר"ן
* ליקוטי עצות

## רעפערענצן
## וועבלינקען
* סיפורי מעשיות אין אידיש
* [סיפורי מעשיות אין לשון הקודש](https://he.m.wikisource.org/wiki/סיפורי_מעשיות_(ברסלב))

קאַטעגאָריע:ברסלב
קים דשאנג און

קליין|לינקס|דער דיקטאטורישער פירער פון נארד קארעע קים-דזשאנג-און
**קים דשאנג און** (קארעיש:金正恩 김정은) (געבוירן 8טן יאנואר 1983 אדער 1984), איז דער פירער פון צפון קארעע ("אויבער-פירער"), דער פארזיצער פונעם לאנד'ס-אנגעלעגנהייטן קאמיטעט פון דער אזוי גערופענער "דעמאקראטישער פאלק'ס רעפובליק פון נארד קארעע", אויבער-באפעל'ס-האבער (א קאמאנדיר מיט דער שטערקסטער בפולמאכטיגונג אין מיליטער) פונעם קארעאנישען מיליטער, און פארזיצער פון דער "ארבעט" פאליטישער פארטיי זייט 29סטן דעצעמבער 2011. ער איז דער דריטער און יונגסטער זון פון זיין פארשטארבענעם אין 17טן דעצעמבער 2011 פאטער קים דשאנג איל, און פון זיין דריטער פרוי קא-יאנג-הי.
קים דשאנג און האט איבערגענומען די פירערשאפט נאך דעם טויט פון זיין פאטער, און שוין אום 27סטן סעפטעמבער 2010, נאך איידער זיין פאטער וואס איז אויך געווען א דיקטאטור געשטארבן, איז ער אוואנסירט געווארן צו א ראנג פון א גענעראל, נאכפאלגנדיג די אוואנסירונג, איז ער ווידער ערהויכט געווארן צו א העכערן ראנג פון "מארשאל" פונקט אזוי ווי זיין פאטער האט געקריגט.

## אורשפרינגליכע לעבענסגעשיכטע
קים דשאנג און איז דער יונגסטער זון פון צווישן די דריי זין פון קים דשאנג איל, דער פריערדיגער פירער פון צפון קארעע, וואס האט געהערשט אינעם לאנד ביז זיין טויט אין יאר 2011. ער האט א ברודער וואס איז געבוירן געווארן אין יאר 1981 און א שוועסטער וואס איז געבוירן געווארן אין 1987. ס'איז געווען אזעלכע מענטשן וואס האבן באהויפטעט אז זיין פאטער האט געהאט אייגנטליך 7 קינדער פון זיבן פארשידענע פרויען. קים'ס מוטער, קו-יונג-הי, איז געווען די לעצטע ווייב פון קים דשאנג איל.

אום צו ערלאנגען זיין וועזענטליכע אויסבילדונג, איז ער אוועקגעשיקט געווארן אין אויסלאנד. ער פלעגט לערנען אין דער אינטערנאציאנאלער שולע "ליבעפעלד שטיינהאלצי" (דייטש: Schule Liebefeld Steinhölzli), א קליינע פריוואטע שולע וואס געפינט זיך נעבן דער שטאט בערן אין שווייץ, דארט איז ער געווען לויט פארשידענע באריכטן, א תלמיד מיט מיטלמעסיגע נאטעס, היפש שטיל, און ליבהאבער פון קוישבאל.
קאַטעגאָריע:קארעע
קאַטעגאָריע:צפון קארעא
קאַטעגאָריע:פרעזידענטן פון לענדער
קאַטעגאָריע:פרעזידענטן
משה בטלן

**משה שלמה ווייס** (נפטר כ"א טבת, תשל"ב), באקאנט מיט זיין צונאמען **משה בטלן**, איז א באקאנטער געהויבענער געשטאלט געווען אין עטליכע גרויסע חסידישע הויפן, אין די יארן נאכן חורבן אייראפע, וואס האט צוריקגעברענגט דאס כאניאקישקייט פונעם אמאליגער וויגעלע פון חסידות, אריין אינעם נייעם דור יראים ושלמים.

אין זיינע אינגע יארן וואוינענדיג אין פוילן איז ער געווען אן אלעקסאנדער חסיד, ווי ער האט נאך זוכה געוועהן זיך צו מסתופף זיין ביים הייליגן ישמח ישראל, פון וועם ער האט אסאך נאכגעזאגט און דערציילט.

שפעטער ווען ער איז אנטלאפן פון פוילן קיין רוסלאנד כדי זיך ארויסצודרייען פון גענומען ווערן צו די פוילישע מיליטער, האט ער זיך געדרייעט אין עטליכע רוסישע הויפן; אין שטעפאנעשט, סלאנים, בעלזא, סקווירא. 
נאכן קריג האט ער געוואוינט אין שיכון סקווירא ווי ער איז געוועהן פון די גאר חשובע פני העדה.

ער איז געווען א נאנטער חבר מיט'ן סקולענער רבי'ן און דער ריבניצער רבי'ן

ער איז נפטר געווארן כ"א טבת שנת תשל"ב, און ליגט אין שיכון סקווירא, אין דער חלקת הרבנים.

קאטעגאריע:סקווערער חסידים
קאטעגאריע:שארית הפליטה
ווענדעל ברוין

**ווענדעל ברוין** איז אַן אמעריקאנער קאָמפּיוטער געלערנטער, איניציאטאר און אויסגעפינער בעסט באקאנט פֿאַר זיין אינאוואציעס אין טעלעקאמונקאציע און אינטערנעט טעכנאָלאָגיע, סייבער זיכערהייַט, אַנטוויקלונג פון מאבייל-אפליקאציעס און די אינטערנעט פון זאכן. ברוין האט געגרינדעט עטלעכע באַוווסטע טעכנאָלאָגיע פירמעס, אַרייַנגערעכנט טעלאָ, ליוואָפּס און עוואָיסע.thumb| ווענדעלל ברוין רעדט אין אַ טעכנאָלאָגיע קאָנפֿערענץ אין  -2013 

קאַטעגאָריע:אמעריקאנער
קאַטעגאָריע:ביזנעסלייט
קאַטעגאָריע:ערפינדערס
קאַטעגאָריע:אינזשענירן
יוסף טוב עלם

הרב **יוסף ב"ר שמואל טוב עלם**. א מאל הייסט מען אים דער גרויסער. זיין פאמיליע נאמען איז אן איבערזעצונג פון פראנצייזיש Bon fils. ער איז געווען א תלמיד חכם, פוסק און פייטן. ער האט געלעבט און געארבעו אין אנהייב פון 11טער י"ה

מען וויסט נישט קיין סך וועגן זיין לעבן. ס'איז געוווסט אז ער איז פון נארבאן אין פראוואנס. לויט ווי ס'איז געשריבן אין ספר שבולי הלקט איז ער געווען א בר פלוגתא פון רבי אליהו הזקן וועגן די "קרובות".

דאס רוב פון זיינע שריפטן זיינען פארפאלן. ער האט געהאט א פירוש אויפן תנ"ך און תלמוד בבלי. זיין פירוש אויפן תלמוד ווערט ציטירט אין אלערליי פירושים פון ראשונים אויפן תלמוד. ער האט קאפירט און ארויסגעגעבן ביכער פון פריערדיקע רבנים. צווישן זיי הלכות גדולות, קובץ תשובות הגאונים און סדר תנאים ואמוראים. לויט ספר יוחסין השלם פון  ר' אברהם זכות האט ער געשריבן סדר עולם זוטא

זיין מערסט בארימט פיוט חסל סידור פסח, איז דער סוף פון זיין "קרובה" פאר שבת הגדול, וואס הייבט אן ״א-להי הרוחות לכל בשר״:

## לייענען ווייטער 
* אברהם גראסמאן, **חכמי צרפת הראשונים**, ירושלים תשס"א, עמ' 73-81
* מלחי אסתר, **ר’ יוסף טוב-עלם - דמותו ויצירתו**, מכלול כו (תשע) 7-24

קאַטעגאָריע:פייטנים
קאַטעגאָריע:אידישע היסטאריע
דזשעף בעזאס

איז דער רייכסטער מענטש אין דער וועלט]]
**דזשעפֿרי פרעסטאן "דזשעף" בעזאס** (ענגליש: Jeffrey Preston "Jeff" Bezos; געב׳ דעם 12טן יאנואר  1964) איז דער גרינדער פון אמאזאן Amazon.com. ער איז אויך דער פארזיצער, פרעזידענט, און הויפט עקזעקוטיוו באאמטער  (CEO) פון Amazon.com. בעזאס האט גראדואירט פון פרינצטאן אוניווערסיטעט און איז געווען א פינאנץ־אנאליסט איידער ער האט געגרינדעט אמאזאן דאט קאם אין 1994.
 
ער איז די דריטע רייכסטע מענטש אויפן וועלט פארמאגענדיג א געשאצטע US$ 162 ביליאן אין אין אקטאבער 2017 איז ער דערקלערט געווארן דורך פארבס אלס דער רייכסטער מענטש אין די וועלט.

קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער
קאַטעגאָריע:ביזנעסלייט
קאַטעגאָריע:ביליאנערן
א יידישע מאמע

**א יידישע מאמע** איז א יידיש ליד וואס איז געשריבן און קאמפאזירט געווארן אין די פאראייניקטע שטאטן פונעם דזשעק יעלען (Jack Yellen). דאס ליד איז געווארן בארימט דורך בעל בייקער און סאפי טאקער  (Sophie Tucker) און שפעטער דורך די שוועסטער בארי.

אין יאר 1928, נאך איר מוטערס טויט האט סאפי טאקער רעקארדירט דאס ליד אין Columbia Records. איר דורכפירונג וואס האט געבראכט דעם ליד צום פינפטער ארט אין די רשימה פון לידער געשפילט אין די פאַראייניקטע שטאטן. דעם רעקארד, מיטן ליד אין יידיש אויף איין זייט און ענגליש אויפן צווייטער זייט האט מען פארקויפט אין מיליאנען קאפיעס. אין 1967 האט לעא פולד געזונגען דאס ליד אין יידיש און ענגליש אלס איין ליד און דאס האט געהאט זייער א גרויסן דערפאלג וועלטלעך. דאס ליד איז איבערגעזעצט געווארט אין צענדליקע שפראכן  און איז געהאלטן די מערסט באַרימט יידיש ליד.

דאס ליד איז איבערגעזעצט אויף העברעיש דורך אבי קורן און געזונגען דורך א סך זינגעס און חזנים, צווישן זיי יפה ירקוני און דודו פישער.

דאס ליד דערציילט וועגן א זון וואס גייט איר ארמיי. ער לויבט די יידישע מאמע און שפילט אויף כאראקטעריסטישע סטערעאָטיפן פון דער יידישער מאמע. די אומעטיקע ווערטער און מוזיק סימבאליזירן א געפיל פון בענקשאפט נאך די אלטע וועלט און שולד-געפילן וועגן זיין אפפאר און אסימילאציע אין אמעריקאנער געזעלשאפט

## די ווערטער פון ליד
איך װיל בײַ אײַך אַ קשיא פֿרעגן,

זאָגט מיר װער עס קען:

מיט װעלכע טײַערע פֿאַרמעגנס

בענטשט גאָט אַלעמען?
...

**צוזונג:**

אַ ײִדישע מאַמע,

עס גיבט ניט בעסער אין דער װעלט

אַ ײִדישע מאַמע,

אױ, װײ, װי ביטער װען זי פֿעלט!

װי שײן און ליכטיק איז אין הױז

װען די מאַמע איז דאָ;

װי טרױעריק פֿינצטער װערט װען גאָט

נעמט איר אױף עולם הבא!

...

קאַטעגאָריע:אידישע לידער