open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
אברהם ליס

**אברהם ליס** (1913, ביאליסטאָק - 1998, תל-אָביב) איז געווען אַן ישראלדיקער ייִדישער ליטעראַטור-קריטיקער און רעדאַקטאָר.

## לעבנסגעשיכטע
אברהם ליס איז געבוירן געוואָרן אין 1913 אין דער שטאָט ביאליסטאָק (איצט – אין פּוילן, דעמלט – אין רוסלענדישער אימפּעריע. אין 1933 איז ער געווען צווישן די גרינדער פון דער ייִדישער קולטור-געזעלשאַפט אין זײַן שטאָט. אין 1935 האָט ער דעביוטירט מיט אַ קריטישן אַרטיקל אין דער ביאַליסטאָקער צײַטונג "אונזער לעבּן". אין 1936 איז ער עולה געווען קיין ארץ ישראל. במשך פון יאָרצענדליקער האָט ער פאַרעפטלעכט ליטעראַטור-קריטישע אַרטיקלען און פאַרצייכענונגען אין דער ייִדישער פּרעסע פון ישראל, פּוילן, ראַטנפארבאַנד, דרום-אַמעריקע און דרום-אַפריקע. אין 1940 – 1949 האָט אברהם ליס רעדאַגירט צוזאַמען מיט א.ריוועס דעם זשורנאַל "אונדזערס: זאַמלונג פֿאַר ליטעראַטור און קריטיק". במשך 28 האָט ער געפירט ראַדיִאָ-פּראָגראַמען "קול ישראל" וועגן דער ייִדישער ליטעראַטור. אין 1962 – 1968 איז אברהם ליס געווען דער דיקערטאָר און רעדאַקטאָר פונעם תל-אָביבער "י.ל.פּרץ פאַרלאַג". זינט 1967 ביז זײַן טויט אין 1998 איז ער געווען דער דירעקטאָר פונעם תל-אָביבער בית שלום-עליכם און דער רעדאַקטאָר פון זײַן פאַרלאַג.

## זײַנע ביכער
* היים און דויער: וועגן שריַיבער און ווערק, תל-אָביב, "י"ל פּרץ ביבליאָטעק", 1960. 
* אין זכות פֿון וואָרט: (עסייען און שמועסן, תל-אָביב, "פֿאַרלאַג י. ל. פּרץ", תשכ"ט.‏ 
* אין דער מחיצה פֿון שאַפֿער, תל-אָביב, "פֿאַרלאַג י. ל. פּרץ", תשל"ח, 1978.
* שמועסן בכתב,‫ תל-אָביב, "פֿאַרלאַג י. ל. פּרץ", תשמ"ה, 1985. 

## וועבלינקען
* אַ רשימה פון אברהם ליסעס אַרטיקלען אויף ייִדיש - http://aleph.nli.org.il/F/1A732XPGKK586ESY4YMY5PE16PIBHI7SCIAR7LKJCP7KAN88SL-32114?func=find-c&amp=&amp=&amp=&amp=&con_lng=heb&local_base=rmb01&ccl_term=AUT%3D%D7%9C%D7%99%D7%A1+%D7%90%D7%91%D7%A8%D7%94%D7%9D&adjacent=N&pds_handle=GUEST
* אברהם ליסעס אַרטיקל "עזבונו האפיסטולרי של שלום-עליכם" - http://aleph.haifa.ac.il/www/public/fulltext/chuliot/2004/000259990.pdf 
קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן
קאַטעגאָריע:ישראלים
קאַטעגאָריע:שרייבער
אתגר קרת

**אתגר קרת** (אויסגערעדט עטגאַר קערעט; געב. אין רמת-גן דעם 20טן אויגוסט 1967) איז איינער פון די פּאָפּולערסטע הײַנטצײַטיקע ישראלדיקע שרײַבער.
קליין|דיראס בשנת 1|150px

## לעבנסגעשיכטע 
אתגר קרת איז געבוירן געוואָרן אין ישראל אין א משפּחה פון ייִדן, וואס האבן איבערגעלעבט דעם חורבן פונעם אייראָפּעיִשן ייִדנטום - אפרים און אורנה קרת. ער האָט זיך געלערנט אין תל-אָביבער אוניווערסיטעט.  אתגר קרתס ערשטע זאַמלונג דערציילונגען "צינורות" ("רערן") איז דערשינען אין תל-אָביב אין 2002 אָבער דערפאָלג און פּאָפּולערקייט זײַנען צו אים געקומען נאָכן דערשײַנען פון זײַן צווייטער זאַמלונג דערציילונגען "געגועי לקיסינג'ר" ("מײַן בענקשאַפט נאָך קיסינדזשער") אין 1994.  אתגר קרת שאַפּונג (צווישן אַנדערש זײַן מאַניר ברייט אויסנוצן אין זײַנע ווערק דעם הײַנטצײַטיקן העברעיִשן סלענג) האָט משפּיע געווען אויף אַ גאַנצן דור העברעיִשע פּראָזאַיִקער. ער שרײַבט אויך קינאָ-סצענאַרן און טעקסטן פאַר זינגלידער. זײַנע דערציילונגען זײַנען איבערגעזעצט אויף פיל שפּראַכן: ענגליש, רוסיש, פראַנצויזיש, שפּאַניש, דײַטש, פּויליש אא"וו.  אתגר קרת וווינט אין תל-אָביב, זײַן ווײַב איז שירה גפן, אַ אקטריסע און אַ קינדער-שרײַבערן. זיי האָבן איין קינד.

## זײַנע ביכער 
* צנורות (1992), סיפורים קצרים.
* געגועי לקיסינג'ר (1994), סיפורים קצרים.
* [צוזאַמען מיט רותו מודן] לא באנו ליהנות  (1996),  קאָמיקס-דערציילונגען.
* סמטאות הזעם (1997), אַ בוך פון קאָמיקס. געמעלן פון אסף חנוכה.
* הקייטנה של קנלר (1998), נובלה וארבעה סיפורים קצרים.
* [צוזאַמען מיט רותו מודן] אבא בורח עם הקרקס (2000), ספר ילדים.
* אניהו (2002), סיפורים קצרים.
* פיצריה קמיקזה (2004),  אַ בוך פון קאָמיקס, וואָס באַזירט זיך אויף אַ דערציילונג פונעם בוך 'הקייטנה של קנלר', געמעלן פון אסף חנוכה.
* [צוזאַמען מיט שירה גפן] לילה בלי ירח (2006),  ספר ילדים.
* פתאום דפיקה בדלת (2010), סיפורים קצרים.
* גור חתול אדם ארוך שיער (2013),  ספר ילדים.

### אין איבערזעצונג אויף ייִדיש 
* דרײַ דרעציילונגען (פון עברית – וועלוול טשערנין), ירושלימער אַלמאַנאַך, 28, תשס"ח, ז. 273 – 279

## וועבלינקען 
* וועבזײַטל פון אתגר קרת  (העברעיִש און ענגליש)
* אתגר קרתס דערציילונג "לשבור את החזיר" ("צעברעכן דעם חזיר")

## רעפֿערענצן 
קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער
קאַטעגאָריע:ישראלים
קאַטעגאָריע:סצענאר שרייבער
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
וואלערי סלוצקי

**וואַלערי סלוצקי** (רוסיש: Валерий Слуцкий; געב. אין 1954) איז אַ ישראלדיקער רוסיש-שפּראַכיקער דיכטער און איבערזעצער.

## לעבנסגעשיכטע
וואַלערי סלוצקי איז געבוירן געוואָרן אין אין 1954 אין דינאַבורג, לעטלאַנד, אויסגעוואַקסן אין לענינגראַד (איצט - פּעטערבורג). ער האָט פאַרענדיקט דעם לענינגראַדער פּעדאַגאָגישן מלוכה-אוניווערסיטעט אויף הערצענס נאָמען לויטן פאַך "דעפעקטאָלאָגיע, רוסישע שפּראַך און ליטעראַטור. אין 1985 האָט וואַלערי סלוצקי דעביוטירט מיט זײַנע לידער אין דער קאָלעקטיווער זאַמלונג «Круг» ("קרײַז"), וואָס איז דערשינען אין לענינגראַד. אין סוף 1980ער יאָרן אָנטיילגענומען אַלס ליטעראַטור-קריטיקער אינעם מאָסקווער זשורנאַל "סאָוועטיש היימלאַנד". אין 1988 – 1990 איז ער געווען דער פאַרוואַלטער פון פּאָעזיע-אָפטייל פונעם זשורנאַל BEK ("וועק" – ראשי-תיבות פון רוסישע ווערטער "מבשר פון דער ייִדישער קולטור"), וועלכער איז דערשינען אין ריגע. אין 1990 איז וואלערי סלוצקי עולה געווען קיין ישראל. חוץ זײַנע אָריגינעלע לידער אויף רוסיש, האָט וואַלערי סלוצקי פאַרעפנטלעכט אין זײַן איבערזעצונג אויף רוסיש לידער פון דוד האָפשטיין, אורי צבי גרינבערג, אָשר שוואַרצמאַן, פּרץ מאַרקיש, שמואל האַלקין, חיים לענסקי, אברהם גאָלדפאַדען און וועלוול טשערנין, ווי אויך אַרטיקלען וועגן פּאָעטיק אויף רוסיש און ייִדיש (אין "סאָוועטיש היימלאַנד" און "ירושלימער אַלמאַנאַך".

וואַלערי סלוצקי וווינט אינעם יישוב קדומים, שומרון.

## זײַנע ביכער
* Omnia, Кдумим, 1993
* Из еврейской поэзии ХХ века, Кдумим, 2001
* Новый век, Кдумим, 2002
* Стихотворения 1970-1977, Кдумим, 2002
* Азы достоверного смысла. Стихи, эссе, Кдумим, 2005

## רעפערענצן
* וועלוול טשערנין, "גובר זײַן דאָס אוממעגלעכע (וועגן דעם בוך "פון דער יידישער דיכטונג פונעם XXסטן יאָרהונדערט" אין וואַלערי סלוצקיס רוסישער איבערזעצונג)", טאָפּלפּונקט, נומ. 5, פרילינג 2002, ז. 113 - 114.

## וועבלינקען
* וואַלערי סלוצקיס אָפיציעל וועבזײַטל  (אויף רוסיש)
* וואַלערי סלוצקי לידער און איבערזעצונגען פון ייִדיש (אויף רוסיש)
קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן
קאַטעגאָריע:איבערזעצער
קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
העשל ראבינקאוו

**העשל ראַבינקאָוו** (רוסיש: Григорий Рабинков, Гессель Беркович Рабинков; 1908, סערעדינע-בודע, אוקראַיִנע – 1981, מאָסקווע) איז געווען אַ ייִדישער שרײַבער און דראַמאַטורג, וועמענס לעבן און שאַפונג זײַנען געווען ענג פאַרבונדן מיט דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט.
## לעבנסגעשיכטע 
העשל ראַבינקאָוו איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל סערעדינע-בודע פון דער טשערניגאָווער גובערניע, רוסלענדישער אימפּעריע (איצט – אוקראַיִנע). אין 1935 האָט ער פאַרענדיקט די ייִדישע אָפּטיילונג פונעם מאָסקווער פּעדאַגאָגישן אינסטיטוט און אַוועקגעפאָרן קיין ביראָבידזשאַן. העשל ראַבינקאָוו האָט געאַרבעט אַלס לערער אין שול און אין 1939 איז ער באַלוינט געוואָרן מיטן אָרדען "ערע-צייכן". איינצײַטיק האָט ער פאַרעפנטלעכט זײַנע ווערק אין דער צײַטונג "ביראָבידזשאַנער שטערן" און אינעם אָרטיקן זשורנאַל "פאָרפּאָסט". אין סוף 1930ער יאָרן האָט דער ביראָבידזשאַנער ייִדישער מלוכה-טעאַטער געשטעלט העשל ראַבינקאָווס פּיעסע "ראובן בורלעס" און בשעת דער צווייטער וועלט-מלחמה – זײַן פּיעסע "אין די קרימער בערג". נאָך דער מלחמה האָט העשל ראַבינקאָוו געאַרבעט איבער אַ היסטאָרישער דראַמע געווידמעט אברהם גאָלדפאַדענען און געווען איינער פון די מחברים פונעם אַלמאַנאַך "ביראָבידזשאַן". אין 1949, בעת אַנטי-סעמיטישע רדיפות אינעם ראַטנפאַרבאנד איז העשל ראַבינקאָוו אַרעסטירט געוואָרן אין די ראַמען פון אַזוי גערופענעם "ביראָבידזשאַנער ענין" צוזאַמען מיט די ביראָבידזשאַנער שרײַבער ישראל עמיִאָט, בוזי מילער און נחום פרידמאַן. ביז 1956 איז העשל ראַבינקאָוו געווען אין גולאַג-לאַגערן. נאָך דער באַפרײַונג האָט דער שרײַבער זיך אומגעקערט קיין ביראָבידזשאַן. אין די 1960-1970 האָט ער זיך געדרוקט אין דער צײַטונג "ביראָבידזשאַנער שטערן" און אינעם זשורנאַל "סאָוועטיש היימלאַנד".

## זײַנע ביכער 
* Земляки, Москва, «Советский писатель», 1977
* נײַ-שטאָט, מאָסקווע, "ביבליִאָטעק פון "סאָוועטיש היימלאַנד", 1983

## רעפערענצן
* וועלוול טשערנין, "צוויי שליחי-ציבור: "העשל ראַבינקאָוו און צבי פּרייגערזאָן"", ירושלימער אַלמאַנאַך, נומ. 26, ירושלים, תשנח, זז. 257 – 270.
* וועלוול טשערנין, "'דער באָבע מערעס אַן אַלטער טלית': דער אַטעיִזם און די ייִדישקייט אין ביראָבידזשאַן פונעם אָנהייב 60ער יאָרן אויפן בײַשפּיל פון העשל ראַבינקאָווס דערציילונג 'נײַ-שטאָט'", מזרח, ב. II, פראַנקפורט-אַם-מײַן, 2011, זז. LXI – LXXVI.

## וועבלינקען 
* וועגן רעליגיִעזע מאָטיוון אין העשל ראַבינקאָווס שאַפונג: וועלוול טשערנין, "ס"איז דאָ ניטאָ קיין גאָטס קאָזאַקן" (אויף רוסיש) - http://www.judaica.kiev.ua/Eg-20/Egupez20-12.htm

קאַטעגאָריע:רוסישע יידן

קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער
קאַטעגאָריע:דראמאטורגן
מרדכי צבי מאנע

**מרדכי צבי מאַנע** (העברעיִש: מאנה; 1859 – 1886) איז געווען אַ העברעיִשער דיכטער און אַ קינסטלער.

## לעבנסגעשיכטע
מרדכי צבי מאַנע איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל ראַדאָשקעוויטש (איצט – אינעם מאָלאָדעטשנער ראַיאָן פון דער מינסקער געגנט פון רייסין, דעמאלט – אין באַשטאַנד פון דער רוסלענדישער אימפּעריע). זײַן פאָטער איז געווען אַן אָרעמער מלמד  און אַ שטיינהאַקער. דער קומענדיקער דיכטער האָט זיך געלערנט אין זײַן פאָטערס חדר און דערנאָך – אין מינסקער ישיבות. למד. ער האָט פרי באַוויזן באַגאַבטקייט אין מאָלערײַ, ווי אויף אַ נטיה צו דער .השכלה-באַוועגונג. מרדכי צבי מאַנע האָט געלאָזן דאָס לערנען אין ישיבה און איז אַוועקגעפאָרן קיין ווילנע, וווּ ער איז נאָך גרויסע באַמיִונגען אָנגענומען געוואָרן אין מאָלערײַ-שול. דאָרט האָט ער אָנגעהויבן שרײַבן לידער אויף העברעיִש, אויסגעלערנט אויטאָדידאַקטיש רוסיש און דײַטש. אין 1880 איז מרדכי צבי מאַנע אָנגענומען געוואָרן אין דער פּעטערבורגער קוסנטן-אַקאַדעמיע.

זײַנע לידער און מאמרים וועגן דער קונסט האָט מרדכי צבי מאַנע פאַרעפנטלעכט יענע יאָרן אין "המליץ" און "הצפירה" אונטערן פּען נאָמען-נאָמען המצי"ר (דהיינו "מאָלער" און איינצײַטיק - ראשי-תיבות פון די ווערטער "הבחור מרדכי צבי יליד ראַדאָשקעוויטש"). אין 1884 האָבן זיך בײַ אים אַנטפּלעקט סימנים פון טשאַכאָטקע און ער איז געצוווּנגען געווען פאַרלאָזן די אַקאַדעמיע און אַוועקפאָרן קיין וואַרשע כדי זיך קורירן. אין וואַרשע האָט ער פאַרעפנטלעכט זײַנע לידער אין אַלמאַנאַכן "האסיף" און "כנסת ישראל", פאַר וועלכע ער האָט אויך אויסגעפורעמט קינסטלעריש די הילעס. חוץ זײַן אָריגינעלער דיכטונג האָט מרדכי צבי מאַנע אויך איבערגעזעצט אין העברעיִש ווערק פון דײַטשישע און רוסישע דיכטער-ליריקער. ניט לאַנג פאַרן טויט האָט דער דיכטער זיך אומגעקערט אין זײַן היים-שטעטל. דאָרט איז ער געשטאָרבן פון דער קראַנקהייט אין דער עלטער פון 27 יאָר. אינעם סוף פון זײַן לעבן האָט מרדכי צבי מאַנע פאַרפאַסט זײַם אַמערסטן פּאָפּולער ליד "משאת נפשי". אין דעם האָט ער אויסגעדריקט זײַן שטרעבונג צו ארץ ישראל. דאָרט האָט דער דיכטער געהאָפט געפינען היילונג פאַר זײַן גוף און זײַן נפש:

שֶׁמֶשׁ אָבִיב נָטָה יָמָּה

עַד לִקְצוֹת שָׁמַיִם

זִיו חַכְלִילִי הֻצַּק שָׁמָּה

תַּאֲוָה לָעֵינַיִם.

סָבִיב תִּשְׁלֹט שַׁלְוַת הַשְׁקֵט

עָלֶה בַּל יִתְעוֹרֵר,

עַל רֹאשׁ גַּבְנוּן בָּדָד, דּוּמָם

יוֹשֵׁב לוֹ הַמְּשׁוֹרֵר.

אָט דאָס ליד איז געווען אַמאָל צווישן אַמערסטן פאַרשרפּייטע לידער בײַם ייִדישן פאָלק לאה גאָלדבערג,האָט למשל, ציטירט פון דעם אין אירן אַ ראָמאַן. די מעלאָדיע פון דעפ ליד האָט געדינט ווי אַ מוזיקאַלישע עפענונג פון דער דער ישראלדיקער טעלעוויזיע-פּראָגראַם "שרתי לך ארצי", וועלכע האָט געפירט דן אלמגור אין די 1970ער יאָרן.

דעם נאָמען פון מרדכי צבי מאַנע טראָגן גאַסן אין תל-אָביב, חיפה און רמת-גן.

## וועבלינקען
* ווערק פון מרדכי צבי מאַנע אינעם פּראָיעקט בן-יהודה (אויף העברעיִש) - http://benyehuda.org/maneh/
* וועגן מרדכי צבי מאַנע אין דער עלעקטראָנישער ייִדישער ענציקלאָפּעדיע (אויף רוסיש) - https://eleven.co.il/article/12610

קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן
קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
קאַטעגאָריע:קינסטלער
קולדור

**קולדור** (רוסיש – Кульдур) איז אַ יישוב אינעם אָבלוטשיער ראַיאָן פון דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט פון רוסלאַנד.

קולדור געפינט זיך 70 קילאָמעטער פון דער שטאָט אָבלוטשיע, אינעם טאָל פונעם טײַך קולדור. דער נאָמען "קולדור" שטאַם פון פאַרקריפּלטע טונגוסישע ווערטער "טשול-דזשי-אורי" ("אַ הייסער") – צוליב אָרטיקע הייסע וואַסער-קוואַלן. דער ישוב איז געגרידעט געוואָרן אין 1897. אין 1925 איז אין קולדור אָרגאַניזירט געוואָרן דער ערשטער פּאַנסיִאָנאַט, וואָס האָט אויסגענוצט פאַר היילונג-צוועקן די הייסע קוואַלן פון מינעראַלע וואַסערן. הײַנט-צו-טאָג איז קולדור אַ היילונג-קוראָרט פון דער פעדעראַלער אַלרוסלענדישער באַדײַטונג. אינעם ישוב פונקציִאָנירן 5 סאַנאַטאָריִומס. די קראַנקייט, וועלכע ווערן געהיילט מיט דער הילף פון די קולדורער מינעראַלע הייסע וואַסערן, זײַנען אַרטריט, אָסטעאָכאָנדראָז און באַזונדערס קראַנקהײַטן פון הויט, אַזעלכע ווי עקזעמע און פּסאָריִאַז. 

אין קולדור איז דאָ אַן אײַזנבאַן-סטאַנציע.

די באַשטענדיקע באַפעלקערונג פונעם ישוב האָט דערגרייכט איר מאַקסימום אין 1989 (4132 נפשות) און פון דעמאלט אָן האָט זי אַ קלאָרע טענדענץ צו אַ פאַרקלענערונג. לויט די אָנגאַבן פון 2010 האָבן אין קולדור געוווינט בלויז 1609 נפשות.

## וועבלינקען 
* אַן אומאָפיציִעל וועבזײַטל פונעם ישוב קולדור (אויף רוסיש) - http://poskuldur.ru/ 
* וועבזײַטל פונעם סאַנאַטאָריִום "קולדור" (אויף רוסיש) - http://www.kuldur.narod.ru/

קאַטעגאָריע:רוסלאנד
קאַטעגאָריע:קור ערטער
דעפעקטיווקייט

200px|קליין|אינטערנאציאנאלער דעפעקטיווקייט סימבאל
א **דעפֿעקטיווקייט** איז א צושטאנד פון א מענטש וואס טוט אים באגרענעצן אין נארוואס א וועג.

ווען איינער ליידט פון א דעפעקטיווקייט קען ער אמאל דארפן ניצן באזונדערע געצייג צו העלפן זיך, ווי למשל א רעדערשטול, א שטעקן, א הערן אפאראט, ווי אויך באזונדערע ווייכווארג און הארטווארג צו ניצן א קאמפיוטער.

א באניצער פון א רעדערשטול קען נישט ארויפגיין און אראפגיין טרעפן, מוז מען פאר אזעלכע מענטשן באזארגן א ליפט אדער א ראמפע.

## וועבלינקען 

קאטעגאריע:געזונט
ברונא שולץ

**ברונאָ שולץ** (פּויליש: *Bruno Schulz*; דראָהאָביטש, 12טן יולי 1892 – דאָרט, 19טן נאָוועמבער 1942) איז געווען אַ פּוילישער שרײַבער און קינסטלער פון דער ייִדישער אָפּשטאַמונג.

## לעבנסגעשיכטע
ברונאָ שולץ איז געבוירן געוואָרן אין דער שטאָט דראָהאָביטש (דעמאלט – אינעם באַשטאַנד פון דער עסטרײַך-אונגאַרישער אימפּעריע, איצט – אוקראַיִנע). אין 1914 – 1915 האָט ער זיך געלערנט מאָלערײַ אין ווין. דערנאָך האָט ער געאַרבעט אין זײַן היימשטאַט אַלס מאָלערײַ-לערער אין אַ גימנאַזיע. איינצײַטיק האָט ער געשריבן פּראָזע אויף דער פּוילישער שפּראַך. אַמערסטן באַוווּסט זײַנען זײַנע נאָוועלעס-זאַמלונגען “Sklepy cynamonowe” ("ברוינע קרעמלעך", 1934) און Sanatorium pod Klepsydrą” ("סאַנאַטאָריִום אונטער קלעפּסידרע", 1937). אין זײַנע ליטעראַרישע טעקסטן פאַרוואַנדלט זיך דאָס טאָגטעגלעכע לעבן פון אַ פּראָווינציִעל שטעטל אין אַ פאַנטאַסטישן משל וועגן גורלות פון דער וועלט. אין 1938 האָט די פּוילישע ליטעראַטור-אַקאַדעמיע געקרוינט ברונאָ שולצן מיט "גאָלדענע לאָבערן".

דעם 30טן יוני פון 1941 האָט דאָס דײַטשישע מיליטער אָקופּירט דראָהאָביטש. ברונאָ שולץ איז דערשאָסן געוואָרן דעם 19טן נאָוועמבער 1942 דורך אַ געסטאַפּאָ-מאַן אויף אַ גאַס פון דראָהאָביטשער געטאָ. אַ טייל פון ברונאָ שולצעס ליטעראַרישע ווערק און כמעט אַלע זײַנע מאָלערײַ-ווערק זײַנען פאַרלאָרן געגאַנגען.

לויט זײַנע ווערק זײַנען געמאַכט געוואָרן טעאַטער-שטעלונג, פילמען און מוזיקאַלע ווערק. אין דער שטאָט דראָהאָביטש, וווּ ברונאָ שולץ האָט געוווינט און געאַרבעט זײַן גאַנץ לעבן עקזיסטירט אַ געווידמעטער אים ליטעראַרישער מוזיי.

## וועבלינקען
* ברונאָ שולצנס דערציילונגען פונעם בוך "ברוינע קרעמלעך" (אויף פּויליש)
* די לעקציע פון דוד גראָסמאַן "מײַן באַגעגעניש מיט ברונאָ שולץ" (אויף העברעיִש)

קאַטעגאָריע:גאליציאנער יידן
קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער
קאַטעגאָריע:יידישע קינסטלער
איוואן גאל

**איוואַן גאָל** (דײַטש:*Iwan Goll*; פראנצויזיש: *Yvan Goll*, *Ivan Goll*) איז דער פסעוודאנים פון **יצחק לאַנג** (סאַנקט-דידעל, 29סטן מערץ, 1891 - פּאַריז, 27סטן פעברואר 1950), אַ צוויי-שפּראַכיקער (דײַטש און פראַנצויזיש) דיכטער עקספּרעסיִאָניסט פון דער ייִדישער אָפּשטאַמונג.

## לעבנסגעשיכטע
איוואַן גאָל איז געבוירן געוואָרן אין דער שטאָט סאנקט-דידעל, לאָטאַרינגיע, פראַנקרײַך. ער האָט זיך געלערנט אינעם שטראַסבורגער אוניווערסיטעט און אין 1912 באַקומעט די PhD-מדרגה. אין אָנהייב פון דער ערשטער וועלט-מלחמה, זענענדיק אַ פּאַציפיסט, האָט איוואַן גאָל עמיגרירט אין דער שווײַץ. נאָך דער מלחמה האָט ער זיך אַריבערגעצויג קיין פּאַריז. בעת דער צווייטער וועלט-מלחמה האָט ער געוואוינט אין די פארייניקטע שטאַטן און בלויז אין 1947 זיך אומגעקערט קיין פראַנקרײַך. ביזן סוף פון זײַן לעבן האָט דער דיכטער ניט געקאָנט ענטפערן פאַר זיך אַליין אויף דער פראַגע צו וועלכן לאַנד ער געהערט. ער פלעג זאָגן וועגן זיך אַזוי: "לויטן גורל - אַ ייִד, לויט אַ צופעליקייט - אַ פראַנצויז, לויט אַ פּאַפּיר מיט אַ שטעפּל - אַ דײַטש".

איוואַן גאָלס ווערק האָבן געשפּילט אַ וויכטיקע ראָליע אין דער געשיכטע פונעם עקספּרעסיִאָניזם. ער האָט געשריבן סײַ אויף דײַטש, סײַ אויף פראַנצויזיש, ווי אויך אויף ענגליש, אָבער שעפעריש האָט ער פונדעסטוועגן אָנגעהערט צום דײַטשישן עקספּרעסיִאָניזם, זענענדיק אין אים אַ מין פאַרשפּרייטער פון אידייען פונעם פראַנצויזישן סירעאַליזם.

## זײַנע ביכער
* 1912 Lothringische Volkslieder
* 1914 Der Panama-Kanal (u. d. Pseudonym Iwan Lazang)
* 1917 Requiem. Für die Gefallenen von Europa
* 1922 Methusalem oder Der ewige Bürger
* 1922 Melusine. Schauspiel (Uraufführung 1956 in Wiesbaden)
* 1925 Poèmes d'Amour (mit Claire Aischmann)
* 1926 Poèmes de Jalousie (mit Claire Aischmann)
* 1927 Poèmes de la Vie et de la Mort (mit Claire Aischmann)
* 1927 Die Eurokokke (französisch: Lucifer Vieillissant)
* 1927 Le Microbe de l'Or
* 1928 Der Mitropäer (Neuauflage 1987 in Berlin: Argon)
* 1929 Agnus Dei
* 1930 Sodome et Berlin
* 1946 Fruit from Saturn
* 1960 Dichtungen (Aus dem Nachlass) Darmstadt: Luchterhand 1960
* 1962 Ausgewählte Gedichte Stuttgart: Reclam 1962 u. ö. (66 S.)
* 1968 Gedichte. Eine Auswahl Hrsg. René A. Strasser, Magica, Meilen/Zürich [1968] (438 S.)
* 1996 Die Lyrik Hrsg. Barbara Glauert-Hesse. Göttingen: Wallstein (4 Bände, 2004 S.)
* 2009 Gedichte. Berlin: hochroth Verlag (24 S.)

## וועבלינקען
* אויסצוגן פון איוואַן גאָלס פּיעסע "מתושלח" (אויף העברעיִש) - http://abumidian.wordpress.com/hebrew/tirgumim/methusalem/
* מיכאלה שרעדער, "...געהער איך אָבער נאָר צו אייראָפּע". דער דיכטער איוואַן גאָל (1891 – 1950)" (אויף דײַטש - http://kritische-ausgabe.de/hefte/europa/schroeder.pd(http://kritische-ausgabe.de/hefte/europa/schroeder.pdf) 
קאַטעגאָריע:פראנצויזישע יידן
קאַטעגאָריע:דייטשע יידן

קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
קאַטעגאָריע:דראמאטורגן
גלינע

**גלינע** (; ) איז א קליינע שטאט אין דער לעמבערגער גובערניע, מערב אוקראינע.
די באפעלקערונג איז אומגעפער 3,378 (אין 2001). אין 1910 האבן געוואוינט אין גלינע 2,410 יידן.

פריער איז דער געגנט געווען אין מזרח גאליציע.

## געאגראפיע 
גלינע געפינט זיך אין מערב אוקראינע, 40 ק"מ מזרח פון לעמבערג, 80 ק"מ מערב פון טארנאפאל און 16 ק"מ צפון פון פרעמישלאן.

## יידישע היסטאריע 
הרב יהודה מאיר שפירא איז געווען שטאטס־רב אין גלינע צען יאר, פון תר"ע ביז תר"ף; ער האט אויפגעשטעלט א צווייג פון אגודת ישראל אין דער שטאט.

## רעפערענצן
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:גאליציע
1681

## געשעענישן 
* 30סטן סעפטעמבער - פראנקרייך אנעקסירט די שטאט שטראסבורג, פריער א פריישטאט פון דער הייליגער רוימישער אימפעריע.

## געבוירן 
## געשטארבן
1682

## געשעענישן 
* 6טן מיי - לואי דער פערצנטער פירט אריבער זיין הויף פון פאריז קיין ווערסיי.
* 7טן מיי - פיטער דער גרויסער באקרוינט צאר פון רוסלאנד.

## געבוירן 
* 17טן יוני - קארל דער צוועלפטער, מלך פון שוועדן (געש' 1718)

## געשטארבן
סטאניסלאוו לעם

thumb|200x200px
**סטאַניסלאַוו לעם** (פּויליש: Stanisław Herman Lem; 1921, לעמבערג – 2006, קראָקע) איז געווען אַ גרויסער פּוילישער שרײַבער פאַנטאַסט פון דער ייִדישער אָפּשטאַמונג. ער איז געװאָרן װעלט-באַרימט צוליב זײַן ראָמאַן „סאָלאַריס‟, וואָס איז איבערזעצט געװאָרן היינט אף עטלעכע שפּראַכן פון דער וועלט. עס זענען אויך צוויי פילמען, װאָס באַזירן אויף דעם ראָמאַן.https://forward.com/yiddish/429256/the-holocaust-in-stanislaw-lems-life-and-imagination/

## לעבנסגעשיכטע 
סטאַניסלאַוו לעם איז געבוירן געוואָרן אין לעמבערג (דעמלט – אין באַשטאַנד פון פּוילן, איצט – אוקראַיִנע) אין משפּחה פון אַ דאָקטער. ער האָט געלערנט מעדיצין אינעם לעמבערגער אוניווערסיטעט, אָבער זײַנע לימודים זײַנען איבערגעריסן געוואָרן דורך דער צווייטער וועלט-מלחמה. בעת דער דײַטשישער אָקופּאַציע האָט סטאַניסלאַוו לעם זיך געראַטעוועט אַדאַנק  פון פאלשע דאָקומענטן. ער האָט זיך געאַרבעט  װי אווטאָ-מעכאַניקער און איז געווען אין דער פּוילישער ווידערשטאַנד-באַוועגונג. אין 1946 האָט סטאַניסלאַוו לעם זיך איבערגעצויגן קייו קראָקע. אינעם דאָרטיקעם אוניווערסיטעט האָט ער פאַרענדיקט זײַנע מעדיצין-לימודים, אָבער ער האָט  זיך געווען מוסר נפש דער לטעראַטור און געוואָרן איינער פון די גרעסטע  שרייבערס אינעם װיסנשאַפֿט־פֿאַנטאַסטישען זשאַנער אין דער וועלט. זיינע ביכער  זענען איבערגעזעצט געווארן אין 37 שפּראַכן.

## זײַנע ווערק 
* Czlowiek z Marsa 1946

* Szpital przemienienia 1948

* Asronauci 1951

* Oblok Magellana 1955

* Sezam 1955

* Czas nieutracony 1955

* Dialogi 1957

* Inwazja z Aldebarana 1959

* Sledztwo 1959

* Eden 1959

* Powrót z gwiazd 1961 

* Solaris 1961

* Summa Technologiae 1964

* Niezwyciezony 1964 

* Cyberiada 1967

* Glos pana 1968

* Pamietnik znaleziony w wannie 1971

* Kongres futurologiczny 1971

* Opowiesci o pilocie Pirxie, 1973  

* Wielkosc urojona 1973

* Rozprawy i szkice 1974

* Wysoki zamek 1975

* Katar 1975

* Mortal Engines 1977

* Doskonala Próznia 1979

* Wisja Lokalna 1982

* Fiasko 1986

* Pokoj na Ziemi 1987

## וועבלינקען 
* "די אַכטע רײַזע", אַ דערציילונג פון סטאַניסלאַוו לעמס בוך "שטערן-טאָגביכער"  (אין העברעיִשער איבערזעצונג)
* אהרן האַופּטמאַן "דאָס אָפענע און דאָס באַהאַלטע אין סטאַניסלאַוו לעמס ווערק" (אויף העברעיִש)

קאַטעגאָריע:גאליציאנער יידן
קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער
קריסניפאליע

**קריסניפאליע**, **קריסניפאלי**, **קראַסניפאלי** (; ) איז א מינעריי שטאט אין דער לעמבערגער גובערניע, מערב אוקראינע. די שטאט איז אן אייגענער דיסטריקט אין דער גובערניע.
די באפעלקערונג איז אומגעפער 64,297 (אין 2022).

פריער איז דער געגנט געווען אין מזרח גאליציע.

קריסניפאליע איז געווען א יידיש שטעטל בערך 200 יאר ביז צום חורבן אייראפע. רוב יידן אין שטעטל זענען געווען בעלזער חסידים. היינט וואוינען דארט ווינציקער פון 100 יידן.

## געאגראפיע 
קריסניפאליע געפינט זיך אין מערב אוקראינע, 65 ק"מ צפון פון לעמבערג, 10 ק"מ דרום פון סקאהל און 16 ק"מ מזרח פון בעלז.

## יידישע היסטאריע 
שוין אין 1740 האבן געוואוינט יידן אין קריסניפאליע.

אין 1880 האבן געוואוינט אין קריסניפאליע 2,747 יידן, 78% פון דער באפעלקערונג פונעם שטעטל.
דער הויפט מסחר פון די יידן איז געווען האנדל מיט תבואה. אין 1926 האט דאס שטעטל געהאט פינף שולן.
ווען די דייטשן האבן אינוואדירט אין 1939, זענען רוב יידן אנטלאפן אריבער דעם בוג מיט דער סאוועטישער ארמיי; זיי זענען געשיקט אין גלות אין סיביר. די איבערגעבליבענע יידן האט מען דעפארטירט קיין בעלזשיץ סעפטעמבער 1942.

הרב אפרים תאומים איז געווען שטאטס רב פון קריסניפאלי.

## רעפערענצן
## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:גאליציע
1683

אונטערשרייבן

## געשעענישן 
* 12טן סעפטעמבער - ווינער קאמף צווישן די ארמייען פון דער אטאמאנישער אימפעריע און די ארמייען פון דער הייליגער רוימישער אימפעריע און פוילן.

* געגרינדעט די שטאט דאווער, דעלאווער דורך וויליאם פען.

## געבוירן 
* 10טן נאוועמבער - געארג דער צווייטער פון גרויסבריטאניע (געש' 1760)

## געשטארבן
1684

## געשעענישן 
* 21סטן מערץ - דער אסטראנאם דזיאוואני דאמעניקא קאסיני אנטדעקט צוויי לבנות פונעם פלאנעט סאטורן, טעטהיס און דיאנע.

## געבוירן 
## געשטארבן
1685

## געשעענישן 
* 6טן פעברואר - זשיימס סטיוארט באקרוינט זשיימס דער צווייטער, מלך פון ענגלאנד און אירלאנד און זשיימס דער זיבעטער מלך פון שאטלאנד.

## געבוירן 
* 23סטן פעברואר - געארג פרידריך הענדל, קאמפאזיטאר (געש' 1759)
* 21סטן מערץ - יאהאן זעבאסטיאן באך, דייטשער קאמפאזיטאר (געש' 1750)

## געשטארבן 
* 6טן פעברואר - טשארלס דער צווייטער, מלך פון ענגלאנד (געב' 1630)
װילי

**ווילי** איז א קורצע ערציילונג געשריבן דורך י. י. זינגער.

עס איז ערשינען אין יאר 1948 אין די פאראייניגטע שטאטן דורך די ניו-יארקער ארבעטער-רינג-מיטלשול.

עס איז געקירצט און פארטייטשט אסאך אומשטייגערליכע ווערטער דורך זלמן יעפרויקין.

עס אנטהאלט עלף קאפיטלען אין א סך-הכל פון א הונדערט-און-עלף זייטן.

## די מעשה
עס באציהט זיך איבער א יונגל וואלף רובין (שפעטער ווילי ראבין), וועלכער גלייכט מער צו זיין א פארמער ווי לערנען - וואס זיין טאטע פארלאנגט פון אים. דערנאך וואס ער גייט אין ארמיי און זיין טאטע פארקויפט די פאלווארק אין שטעטל און ציעט זיך אריבער צווישן יודן, אנטלויפט ער קיין אמעריקע.

נאך א שטיק צייט פּעדלען, מיט נאך א יוד, צווישן די פארמס, טרעפט ער אָן א פויער וואס זעהט זיינע פעאיגקייטן אין פארמעריי, און פארבעהט איהם צו בלייבן דארט.

ער באזעצט זיך אינעם פארם און האט חתונה מיטן פארמערס טאכטער, אינגאנצן פארגעסנדיג אז ער האט קיינמאל נישט אפגעגעבן א לעבעדיגן גרוס אהיים. ער דערמאנט זיך אין זיי בלויז נאכן ליינען אין די צייטונגען איבער דער שרעקליכער מלחמה. דאן ברענגט ער זיי אריבער צו זיך, זיין מוטער טוישט דעם לעבנס-שטייגער פון זיין ווייב ביי אים אינדערהיים. אבער זיין פאטער דער תלמוד חכם קען נישט איינזיצן און פארוואנדלט דעם שטעטל אין א אטראקציע ארט פאר אלטע לייט און סתם יודן, אזש עס גלוסט זיך אים צו ווידער אנטלויפן צו א שטילע פארם...

קאַטעגאָריע:ראמאנען
קאַטעגאָריע:יידישע ביכער
דוד קאנעווסקי

**דוד קאַנעווסקי** (אוקראַיִניש: Давид Ісакович Каневський ,1916 – 26טן דעצעמבער 1944) איז געווען אַן אוקראַיִנישער דיכטער פון דער ייִדישער אָפּשטאַמונג.

## לעבנסגעשיכטע
דוד קאַנעווסקי איז געבוירן געוואָרן אין 1916 אין דער שטאָט לאָכוויצע (דעמלט – אין באַשטאַנד פון דער טשערניגאָווער גובערניע פון דער רוסלענדישער אימפּעריע, איצט – אין באַשטאַנד פון דער פּאָלטאַווער געגנט פון אוקראַיִנע). נאָכן פאַרענדיקן אַן אוקראַיִנישע שולע האָט ער געאַרבעט אין כאַרקאָוו אויף אַ זאַוואָד. איינצײַטיק האָט דוד קאַנעווסקי געשריבן נאָטיצן, קאָרעספּאָנדעצן און שפּעטער אויך לידער, וועלכע ער האָט פאַרעפנטלעכט אין אָרטיקע אוקראַיִנישע צײַטונגען. אין 1937 האָט ער אָנגעהויבן זיך לערנען אויף היסטאָרישן פאַקולטעט פונעם כאַרקאָווער אוניווערסיטעט. ביז דער מלחמה האָט דוד קאַנעווסקי פאַרעפנטלעכט צוויי לידער-זאַמלונגע אויף אוקראַיִניש. 

אין 1941 איז ער פרײַוויליק אַוועק אויפן פראָנט. געדינט האָט ער אַלס מיליטערישער קאָרעספּאָנדענט. כמעט אַלע דוד קאַנעווסקיס לידער פונעם מלחמה-פּעריִאָד זײַנען אָנגעשריבן געוואָרן אויף רוסיש און בלויז אייניקע פון זיי – אויף אוקראַיִניש. 

דעם 26טן דעצעמבער 1944 איז דער קאַפּיטאַן קאַנעווסקי, אויספילנדיק אַן אויפגאַבע פון דער צײַטונג-רעדאַקציע, אומגעקומען אין אַ לופט-שלאַכט איבער בודאַפּעשט.

## זײַנע ביכער
* 	Рідна вулиця , Харьков, 1939
*	Льотчики , Харьков, 1940
*	Вітчизна воїнів, Київ, 1987

## וועבלינקען
* דוד קאַנעווסקיס פראָנט-לידער  (אויף רוסיש)

קאַטעגאָריע:אוקראאינישע יידן
קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
קאַטעגאָריע:רוסישע דיכטער
סינאן

**קאצאַ מימאַר סינאַן אֵגאַ** (אטאמאנישע טערקיש: خواجه معمار سنان آغا; מאדערנע טערקיש: **Mimar Sinan**; 15טן אפריל 1489 - 9טן אפריל 1588) איז געווען אן אטאמאנישער ארכיטעקט און ציווילער אינזשעניר. ער האט געארבעט פאר די סולטאנען סוליימאן דער ערשטער, סעלים דער צווייטער, און מוראד דער דריטער. בערך פופציק יאר האט ער געארבעט פאר דער אטאמאנישער אימפעריע, און געפלאנעוועט 500 געביידעס. מען צושרייבט צו אים דאס פלאנעווען דעם פראכטפולן שכם טויער אין ירושלים.  

זיין מייסטערווערק איז דער סעלימיע מעטשעט אין עדירנע. זיין מערסטע בארימסטע ווערק איז דער  סוליימען מעטשעט אין סטאמבול. 

[קליין|300px|[סעלימיע מעטשעט, געבויט דורך סינאן אין  1575. עדירנע, טערקיי.]]

## לעבנסגעשיכטע
סינאן איז געבוירן געווארן אין 1489 אין א שטעט לעבן קייסערי אין אנאטאליע צו עלטערן וואס זענען געווען ארמענישע קריסטן.

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:ארכיטעקטן
סטויפץ

**סטויפץ** אדער **סטויבץ**, אויסגערעדט ליטוויש ווי **סטייפץ** (, *סטויפצי*, ; ; ) איז א שטעטל אין מינסקער גובערניע, בעלארוס, דער אדמיניסטראטיווער צענטער פונעם סטויפצער ראיאן. עס געפינט זיך ביים נעמאן טייך. די באפעלקערונג איז אומגעפער 15,400.

## היסטאריע
קליין|די גרויסע שול פון סטויפץ
דאס שטעטל איז געגרינדעט געווארן אין אנהייב פונעם 16טן יארהונדערט. אין 1582 איז סטויפץ אריין אין דער פארמאגערשאפט פון דער ראדזיוויל פאמיליע. דורכאויס א לאנגער צייט איז סטויפץ געווען א יידיש שטעטל, מיט 2,409 יידישע באוואוינער אין 1897, און 2,014 אין 1931.

צווישן די רבנים פון סטויפץ איז געווען הרב יואל סאראצקין (א ברודער פון הרב זלמן סאראצקין).

ביי דער ערשטער וועלט מלחמה איז די מירער ישיבה געווען אין סטויפץ א קורצע צייט; נאכהער האט די ישיבה זיך געצויגן אין פאלטאווע. אויך אין יענע יארן האט הרב אברהם ישעיהו קארעליץ, דער "חזון איש", געוואוינט א שטיק צייט אין סטויפץ.

הרב יוסף אליהו הענקין, וואס איז שפעטער געווארן פון די גרעסטע פוסקים אין אמעריקע אין דעם 20סטן יארהונדערט, איז געווען ראש ישיבה אינעם שטעטל.

## רעפערענצן
## וועבלינקען 
*בילדער ביי Radzima.org

קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין בעלארוס
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
אנימאציע

[קליין|180px|אן אנימירטער [פערד]]

**אַנימאַציע** (פון לאטייניש *animatio* *אנימאטיאָ* "נשמה") איז א טעכניק פון מאכן א פילם פון א סך שטייאיקע בילדער. מען שטעלט די בילדער צוזאמען איינס נאך אנאנד, וואס מען שפילט גאנץ גיך צו שאפן אן אילוזיע פון באוועגונג. מערסטע אנימאציעס וועקן געשפילט מיט א גיך פון 24 ביז 60 בילדער יעדע סעקונדע. יעדע בילד ווערט איין ראם פונעם פילם. 

מען ניצט אנימאציאס אין קינא, אויף טעלעוויזיע און אויף וועבזייטלעך.

א מענטש וואס מאכט אנימאציעס הייסט אן *אַנימאַטאר*.

ס'איז פאראן דריי עיקרדיגע וועגן צו באשאפן אן אילוזיע פון א ריר:
# מאלן יעדע ראם
# סטאפ-מוישן: מען מאכט א מאדעל סצענע און ענדערט זי צו שאפן א ניי בילד (ראם)
#  עטלעכע קאמפיוטער פראגראמעס וואס זייער אויפגאבע איז העלפן צו באשעפן אנימאציע [קליין|330px|קאמפיוטער אנימאציע פון קרייז־[כוואליעס גענערירט פון אן אונטער־וואסער אויפרייס.]]
## זעט אויך 
* אנימע (יאפאנישע אנימאציע)

## וועבלינקען 
קאַטעגאָריע:קונסט
בנימין ביינוש פינקל

הרב **בנימין ביינוש פינקל** (ה'תרע"ג, 1913 - י"ח שבט ה'תש"ן, 13טן פעברואר 1990) איז געווען ראש ישיבה פון דער מירער ישיבה אין ירושלים און א מיטגליד פון דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה.

## ביאגראפיע
ר' ביינוש איז געבוירן געווארן אין מיר, רייסין (דעמאלסט אין דער רוסלענדישער אימפעריע, היינט בעלארוס) צו רב אליעזר יהודה פינקל, און צו מלכה, טאכטער פון הרב אליהו ברוך קמאי, וואס האט דעמאלסט געדינט ווי ראש ישיבה און שטאטס רב פונעם שטעטל מיר. ווען ער איז געווען אלט א יאר האט אויסגעבראכן די ערשטע וועלט מלחמה, און ער איז אריבער מיט זיין משפחה צום שטעטל סטויפץ, צוזאמען מיט די מירער ישיבה'לייט. נאך א שטיק צייט איז די גרופע אריבער קיין פאלטאווע. ביים סוף פון דער מלחמה איז נפטר געוווארן זיין זיידע, רב קמאי, דער ראש ישיבה, און מ'האט באשטימט זיין פאטער רבי אליעזר יודל דעם ממלא מקום ווי ראש ישיבה. נאך דער ערשטער וועלט מלחמה איז זיין משפחה אריבער צוזאמען מיט דער ישיבה קיין ווילנע, וואו זיי זענען געבליבן ביזן מיטן פון ה'תרפ"א (1921). זומער תרפ"א זענען זיי צוריקגעקומען אין מיר, און זיין פאטער האט באנייט די טעטיקייט פון דער ישיבה דארט. 

אלס בחור האט ר' ביינוש געלערנט אין דער מירער ישיבה, און ער איז געווען זיין פאטערס א תלמיד.

אין תש"א (1941) איז ער ארויף קיין ארץ ישראל מיט א גרופע פון מירער תלמידים וואס זיין פאטער האט אריבערגעפירט, און ער האט זיך באזעצט אין ירושלים. 

אין תש"ב (1942) האט ער געהייראט אסתר יענטא, די טאכטער פון הרב שמואל גריינימאן, וואס אין די 1920ער האט געדינט ווי מנהל פון דער מירער ישיבה און האט געהאלפן זיין פאטער אויסהאלטן די ישיבה. במשך א תקופה האט ער געוואוינט אין בני ברק און האט געדאווענט אין דער שול פון זיין פעטער דעם חזון איש.

## אין דער מירער ישיבה 
נאכדעם וואס זיי זענען געקומען קיין ירושלים, האט רבי ביינוש געהאלפן זיין פאטער אויפשטעלן די מירער ישיבה אין ירושלים, און צענדליקע יארן האט ער געהאלפן מיט אויסהאלטן די ישיבה.

נאך דער פטירה פון זיין פאטער הרב אליעזר יהודה פינקל י"ט תמוז תשכ"ה, האט מען באשטימט רבי ביינוש דער נעקסטער ראש ישיבה און מנהל, צוזאמען מיט זיין שוואגער, הרב חיים שמואלעוויטש. אלס ראש ישיבה האט ער איינגעפירט דעם "דף" פראגראם, לויט וואס יעדער ישיבה מאן דארף ענדיגן פינף בלאט גמרא א וואך. ער איז געווען שטארק באקאנט פאר זיין עניוות און צניעות. יארן לאנג פלעג ער דאווענען טאג טעגלעך וותיקין ביים כותל. 

ווען מ'האט אויפגעשטעלט דגל התורה, אין תשמ"ט (1988), האט הרב שך אים געבעטן צו ווערן א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה. 

ער איז נפטר געווארן תש"ן. זיין לויה איז ארויסגעגאנגען פון דער מירער ישיבה. רב שך האט אים מספיד געווען.  

נאך זיין פטירה האט מען באשטימט זיין עלטסטן איידעם, הרב נתן צבי פינקל, ראש ישיבה, און זיינע אנדער איידעמער ר"מים.

זיין אלמנה אסתר יענטא איז נפטר געווארן כ״ח אב תשע״ז אין ירושלים.

## משפחה 
רבי ביינוש און זיין ווייב אסתר גריינימאן האבן געהאט פינף טעכטער, וואס האבן אלע געהייראט ראשי ישיבות געבוירן אין אמעריקע. די איידעמעס זענען:
* הרב נתן צבי פינקל (האט געהייראט מרת רחל לאה)
* הרב נחמן לייבאוויץ
* הרב נתן ישראל גלושטיין
* הרב בנימין קארליבאך
* הרב אהרן לאפיאנסקי. ראש ישיבה אין וואשינגטאן.

 
קאַטעגאָריע:ליטווישע ראשי ישיבות
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ישראל
קאַטעגאָריע:מירער ישיבה
קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
קאַטעגאָריע:דגל התורה
קאַטעגאָריע:פינקל פאמיליע
הירש בעריאזקין

**הירש בעריאָזקין** (בעלארוסיש: Рыгор Бярозкін, רוסיש: Григорий Берёзкин; מאָהילעוו, 1918 –  מינסק, 1982) איז געווען אַ ייִדישער און אַ ווײַסרוסישער ליטעראַטור-קריטיקער און ליטעראַטור-קענער.

## לעבנסגעשיכטע
הירש בעריאָזקין האָט זיך געלערנט אויף ליטעראַטור-פאַקולטעט פונעם מינסקער פּעדאַגאָגישן אינסטיטוט. ער האָט אָנגעהויבן פאַרעפנטלעכן קריטישע אַרטיקלען אויף ייִדיש און אויף ווײַסרוסיש אין 1935. צווישן אַנדערס האָט ער פאַרעפנטלעכט קריטישע אַרטיקלען וועגן דער שאַפונג פון די ייִדישע דיכטער עזראָ פינינבערג און הענעך שוועדיק, ווי אויך אַנדערע ייִדישע שריפטשטעלער אויף די שפּאַלטן פון די זשורנאַלן "שטערן" און "אָקטיאַבער". אין 1938 – 1941 האָט הירש בעריאָזקין געאַרבעט אַלס פאַרוואַלטער פונעם קריטיק-אָפּטייל אין דער רעדאַקציע פונעם ווײַסרוסישן זשורנאַל "פּאָלימיא רעוואָליוציִאיִ («Полымя рэвалюцыі») און אין 1939 – 1941 – אויך  אין דער ווײַסרוסישער צײַטונג "ליטעראַטוראַ אי מאַסטאַצטוואַ" («Літэратура і мастацтва»). אין 1941 אַפּריל 1941 איז ער אַרעסטירט געוואָרן. דעם 26טן יוני, נאָכן אָנהייב פון דער סאָוועטיש-דײַטשישער מלחמה, בעת דער קאָנוואָי האָט פאַרלאָזט ניט ווײַט פון מינסק די אסירים-קאָלאָנע אין באַשטאַנד פון וועלכער איז געווען הירש בעריאָזקין, איז ער אַנטלאָפן. אינעם תוהו-ובוהו פון דער מלחמה האָט ער זיך מאָביליזירט אין דער רויטער אַרמיי און גלײַך אַוועק אויפן פראָנט. הירש בעריאָזקין האָט אָנטיילגענומען אין שלאַכטן בײַ סטאַלינגראַד, בײַ קיִעוו און אין די קאַרפּאַטן-בערג. נאָך דער מלחמה האָט הירש בעריאָזקין אַ געוויסע צײַט געדינט אין דער סאָוועטישער מיליטערישער אַדמיניסטראַציע אין דײַטשלאַנד און דערנאָך - זיך אומגעקערט קיין מינסק. דעם 9טן אויגוסט 1949, בעת די אַנטי-סעמיטישע רדיפות אינעם ראַטנפאַרבאַנד האָט מען אים אַרעסטירט צום צווייטן מאָל. הירש בעריאָזקין איז פארורטיילט געוואָרן אויף 10 יאָר לאַגערן. אין 1955, נאָך סטאַלינס טויט האָט מען אים באַפרײַט. נאָך דער באַפרײַונג פונעם לאַגער האָט ער זיך פאַרנומען איבערהויפּט מיט דער ווײַסרוסישער ליטעראַטור, אָבער זינט אין מאָסקווע האָט אָנגעהויבן דערשײַנען דער זשורנאַל "סאָוועטיש היימלאַנד", פלעג הירש בעריאָזקין פאַרפנטלעכן אין אים אַרטיקלען וועגן דער ייִדישער ליטעראַטור, צווישן אַנדערס - וועגן דער שאַפונג פון משה קולבאַק, עזראָ פינינבערג און מאָטל גרוביאַן. 

## זײַנע ביכער
*Паэзія праўды, Мінск, 1958
*Аркадий Кулешов, Москва, 1960
*Спадарожніца часу, Мінск, 1961
*Свет Купалы, Москва, 1965
*Пімен Панчанка, Мінск, 1968
*Чалавек на світанку, Мінск, 1970
*Мир Купалы: Мысли и наблюдения, Москва, 1973

*Кніга пра паэзію, Мінск, 1974

*Звёны, Мінск, 1976

*Аркадзь Куляшоў, Мінск, 1978

*דרײַ דיכטער, מאָסקווע, 1981

## וועבלינקען
* וועגן הירש בעריאָזקין אין דער רוסלענדישער ייִדישער ענציקלאָפּעדיע  (אויף רוסיש)
* וולאַדימיר מעכאָוו, זכרונות וועגן הירש בעריאָזקין (אויף רוסיש)

קאַטעגאָריע:יידישע זשורנאליסטן
קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן
עדזי אהניאצוויעט

**עדזי אַהניאַצוויעט** (בעלארוסיש: Эдзі Сямёнаўна Агняцвет; דער אמתער נאָמען – עדי קאַהאַן, מינסק, 1913 – דאָרט, 2000) איז געווען אַ ווײַסרוסישע דיכטערין פון דער ייִדישער אָפּשטאַמונג.

## לעבנסגעשיכטע
עדזי אַהניאַצוויעט האָט דעביוטירט אַלס דיכטערין אויף ווײַסרוסיש אין 1929. אין 1934 האָט זי פאַרענדיקט דעם קריטיק-שעפערישן פאַקולטעט פונעם מינסקער פּעדאַגאָגישן אינסטיטוט. אין 1934 – 1938 האָט עדזי אַהינאַציוויעט געאַרבעט אַלס רעדאַקטאָר אויף דער ווײַסרוסישער ראַדיִאָ, אין 1940 – 1941 אינעם פּאָעזיע-אָפּטייל פונעם זשורנאַל "פּאָלימיאַ רעוואַליוציִאיִ" («Полымя рэвалюцыі»). בעת דער מלחמה האָט זי געלעבט אין עוואַקואַציע אין אוזבעקיסטאַן. עדזי אַהניאַצוויעט האָט אַ סך געשריבן פאַר קינדער. זי האָט אויף איבערגעזעצט אין ווײַסרוסיש ווערק פון דער רוסישער, פראַנצויזישער און אוקראַיִנישער ליטעראַטור. אַ סך לידער פון עדזי אַהניאַצוויעט זײַנען געוואָרן זינגלידער. זי האָט אויך געשריבן ליברעטאָ פון קינדער-אָפּערעס.

## אירע לידער-זאַמלונגען
* Маё пакаленне, Мінск, 1935
* Вершы, Мінск, 1938
*	На беразе Волгі, Мінск, 1940
*Вясновай раніцай, Мінск, 1941

*Край мой родны, Мінск, 1945

*Дарога ў будучыню, Мінск, 1949

*Беларуская рабіна, Мінск, 1959

*Лірыка, Мінск, 1965
*Круглы год: Выбранае, Мінск, 1966
*Жаданне, Мінск, 1971
*Спадзяванне калыханак, Мінск, 1983
* Закаханым, Мінск,1986

## אירע ביכער פאַר קינדער
* Васількі, Мінск, 1947 
* Песня пра піянерскі сцяг, Мінск, 1949 
* Ля піянерскага кастра, Мінск, 1952
* Мы будзем сябраваць, Мінск, 1955
* ае таварышы, Мінск, 1957
* Госць з далёкай зямлі, Мінск, 1958
* Незвычайныя канікулы, Мінск, 1962
* Першы ліст, Мінск, 1966
* Падарожнік, Мінск, 1969
* Піянерская гама, Мінск, 1970
* Краіна маленства, Мінск, 1975
* Мы сур’ёзныя, мы вясёлыя, Мінск, 1976
* Доктар Смех, Мінск, 1977
* Ад зярнятка да вясёлкі, Мінск, 1981
* Хто пачынае дзень?, Мінск, 1982
* На двары Алімпіяда, Мінск, 1984
* Буду настаўнікам, Мінск, 1990

## וועבלינקען
* פיר לידער פון עדזי אַהניאַצוויעט (אויף ווײַסרוסיש) - http://www.vershy.ru/category/edz%D1%96-agnyatsvet 

קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן
קאַטעגאָריע:איבערזעצער
גריגארי קאנאוויטש

**גריגאָרי קאַנאָוויטש** (רוסיש: *Григорий Канович**, ליטוויש: ***'*Grigorijus Kanovičius*, העברעיש: *גריגורי כנוביץ**; דער ארגינעלער נאָמען – **יעקב קאַנאָוויטש*', געבוירן אין 1929, אינעם שטעטל יאַנאָווע לעבן קאָוונע) איז אַ רוסיש-שפּראַכיקער ייִדישער שרײַבער. ער האָט געשריבן אויך אויף ליטוויש.

## לעבנסגעשיכטע
גריאָרי קאַנאָוויטש איז געבוירן געוואָרן אין דער משפּחה פון אַ שניידער. אין 1953 האָט ער פאַרענדיקט דעם היסטאָריש-פילאָלאָגישן פאַקולטעט פונעם ווילנער אוניווערסיטעט. גריגאָרי קאַנאָוויטש האָט דעביוטירט אין פּרעסע אין 1949. אין 1955 איז אין ווילנע דערשינען זײַן ערשטע לידער-זאַמלונג «Доброе утро»  ("גוט מאָרגן"). אָנגעשריבן אַרום דרײַסיק פּיעסעס און קינאָ-סצענאַרן, איבערגעזעצט קינסטלערישע פּראָזע פון ליטוויש און פון ייִדיש אין רוסיש. גריגאָרי קאַנאָוויטשעס אָריגינעלע רוסיש-שפּראַכיקע פּראָזע איז כמעט פולקאם געווידמעט דעם לעבן פונעם ליטווישן ייִדנטום. 

אין 1989 איז גריגאָרי קאַנאָוויטש אויסדערוויילט געוואָרן אַלס פאָלקס-דעפּוטאַט פון פססר. אין דעם זעלבן יאָר איז ער געווען אַ דעלעגאַט אויפן ערשטן צוזאַמענפאָר פונעם וועד פון די ייִדישע קהילות פון פפסר. אין 1989 – 1993 איז גריגאָרי קאַנאָוויטש געשטאַנען בראש פון דער ייִדישער קהילה פון ליטע. אין 1993 איז ער עולה געווען קיין ישראל. ער וווינט אין בת-ים.

גריגאָרי קאַנאָוויטשעס ביכער זײַנען דערשינען אין איבערזעצונגען אויף צוועלף שפּראַכן, בתוכם ענגליש, דײַטש, העברעיִש, פראַנצויזיש, טשעכיש, פּויליש, אונגאַריש, עספּעראַנטאָ און נאך. אויסצוגן פון זײַן ראָמען "פייגל איבערן בית-עלמין" און "באַזונדערע דערציילונגען" זײַנען פאַרעפנטלעכט געוואָרן אין איבערזעצונגען אויף ייִדיש אויף די שפּאַלטן פון "ביראָבידזשאַנער שטערן" און "ירושלימער אַלמאַנאַך".

## זײַנע ראָמאַנען
* Я смотрю на звезду, Вильнюс, 1959
* Свечи на ветру, Вильнюс, 1979
* Слезы и молитвы дураков, Вильнюс, 1983
* И нет рабам рая, Вильнюс, 1985
* Козленок за два гро¬ша, Вильнюс, 1989
* Улыбнись нам, Господи, Вильнюс, 1989
* Парк забытых евреев, Иерусалим, 1997
* Очарованье сатаны, Иерусалим, 2007
* Местечковый романс, Иерусалим, 2013

## וועבלינקען
* וועבזײַטל פון גריגאָרי קאַנאָוויטש (רוסיש, ליטוויש און ענגליש)

קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן
קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער
קאַטעגאָריע:דראמאטורגן
קאַטעגאָריע:איבערזעצער
גיארגי אוגולאווא

קליין|130px

**גיארגי אוגולאווא** (גרוזיניש: **გიგი უგულავა**; געב' דעם 15טן אויגוסט 1975) איז דער 7טער און קראַנטער בירגערמייַסטער פון טביליסי, זייט 12טן יולי 2005.

## ביאגראפיע
אוגולאווא איז געבוירן אין טביליסי. אין 1992 ער פאַרטיק זייַן שטודיום ער לערן צוויי טעאָלאָגישער סעמינאַר אין טביליסי, און דעמאָלט, אין די יאָרן 1995-1997, איז ער אריבער צו דעם אוניווערסיטעט פון זארבריקן. אין 12טן יולי 2005 האט מען באשטימט אוגולאווא בירגערמייַסטער פון טביליסי.

## וועבלינקען
*באַאַמטער ביאגראפיע . טביליסי מוניסיפּאַליטי פּאָרטאַל

קאַטעגאָריע:בירגערמייסטערס
קאַטעגאָריע:טביליסי
קאסעוו

**קאָסעוו** (בעלארוסיש: *Косава*, פּויליש: *Kosów Poleski*) איז אַ שטעטל אינעם איוואַנצעוויטשער ראַיאָן פון דער בריסקער געגנט פון ווײַסרוסלאַנד. לויט די אָנגאַבן פונעם 1 יאַנואַר 2013 באַטרעפט די באַפעלקערונג פונעם שטעטל 1997 נפשות. 

## היסטאריע 
אַ יישוב אויפן אָרט פון הײַנטצײַטיקן קאָסעוו האָט עקזיסטירט זינט X – XII יאָרהונדערט. די ערשטע געשריבענע דערמאָנונג וועגן דעם שטעטל געהערט צום 1494טן יאָר. דעמלט איז קאָסעוו געווען אין באַשטאַנד פונעם גרויסן ליטווישן פירשטנטום. ייִדן האָבן זיך באַזעצט אין דעם שטעטל אינעם XVI יאָרהונדערט. זינט 1795 איז קאָסעוו געווען אינעם באַשטאַנד פון דער רוסלענדישער אימפּעריע. זינט די 80ער יאָרן פונעם XIX  יאָרהונדערט זײַנען אין קאָסעוו געווען איינצײַטיק צוויי שטאָט-רבנים – הרב מנחם מענדל שערעשעווסקי און הרב שמריה יוסף קאַרעליץ, דער פאָטער פונעם חזון איש. לויט די אָנגאַבן פון דער רוסלענדישער פאָלקסציילונג פון 1897 זײַנען אינעם שטעטל געווען 3092 תושבים, צוויי דריטל פון זיי – ייִדן. בעת דער ערשטער וועלט-מלחמה, אין 1915 איז קאָסעוו אָקופּירט געוואָרן דורכן דײַטישן מיליטער. אין 1916 איז געשטאָרבן הרב שמריהו יוסף קאַרעליץ און דער שטאָט רב איז געוואָרן זײַן איידעם הרב אבא סוויאַטיצקי. אין 1919 איז קאָסעוו פאַרכאַפּט געוואָרן דורכן פּויליש מיליטער. אין 1922 איז הרב מנחם מענדל שערעשעווסקי עולה געווען קיין ארץ-ישראל און דער שטאָט-רב איז אָנשטאָט אים געוואָרן הרב יצחק קאַרעליץ (איטשעלע קאָסאָווער), אַ ברודער פונעם חזון איש.

אין 1939 איז דאָס שטעטל פאַרכאַפּט געוואָרן דורך דער רויטער אַרמיי און אײַנגעשלאָסן געוואָרן אינעם באַשטאַנד פון דער ווײַסרוסישער סאָוועטישער סאָציִאַליסטישער רעפּובליק. אין 1942, בעת דער נאַציסטישער אָקופּאַציע איז די ייִדישע קהילה פון קאָסעוו (חוץ יענע ייִדן, וואָס זײַנען אַנטלאָפן אין וועלדער צו פּאַרטיזאַנער) פאַרניכטעט געוואָרן. דעמלט זײַנען אומגעקומען אויך די ביידע שטאָט-רבנים. אין 1943 האָבן די פּאַרברענט דאָס שטעטל.

הײַנט-צו-טאָג איז אין קאָסעוו ניטאָ קיין ייִדישע באַפעלקערונג. די אַלגעמיינע באַפעלקערונג פונעם שטעטל (ווײַסרוסן און פּאָליאַקן) האָט אַ טענדענץ זיך צו פאַרקלענערן.

## באַוווּסטע מענטשן, געבוירענע אין קאָסעוו
* טאַדעוש קאָסטיושקאָ (1746 – 1817), דער פּוילישער נאַציִאָנאַלער העלד, דער אָנפירער פונעם אויפשטאַנד פון 1794 קעגן די רוסן, איז געבוירן געוואָרן אין אַ מאַיאָנטעק, וואָס געפינט זיך אַ האַלב-קילאָמעטער פון קאָסעוו.
* הרב אברהם ישעיהו קאַרעליץ ("חזון איש", 1878 – 1953).

## וועבלינקען
* 
* אַרכיטעקטור-דענקמעלער פון קאָסעוו (אויף רוסיש)
*וועגן קאָסעוו אינעם געאָגראַפישן ווערטערבוך פון קרוין-פּוילן פון 1883 (אויף פּויליש)
* פאָטאָדראַפיעס פון ייִדישע בית-עלמינס אין קאָסעוו - https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Jewish_cemeteries_in_Kosava?uselang=be-x-old
* פאָטאָגראַפיעס פונעם דענקמאָל אין קאָסעווער געטאָ - https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Ghetto_Kosava?uselang=be-x-old

קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין בעלארוס
קרית יואל וואכנשריפט

די **קרית יואל וואכנשריפט** איז א לאקאלע וועכנטליכע אויסגאבע, געדרוקט אין צייטונג-פארמאט, וועלכע ערשיינט יעדן פרייטאג אינעם סאטמארער שטעטל קרית יואל אין מאנרא, ניו יארק. עס פארמאגט נייעס פון שטעטל און פון די בני יואל און זאלוינישע  און אזוי אויף דעקט עס די ארוינישע נייעס.

אויך פארמאגט עס לאקאלע גויאישע נייעס, אויף אן אויפן ווי עס ווערט פארגעשטעלט אין דער דרויסנדיגער פרעסע.

עס ווערט ארומגעשיקט אויף די פאסט, פריי פון אפצאל, פאר אלע ק"י'ער איינוואוינער.

זיי האבן א שייכות מיט דער איד און נעמען ארטיקלען און נייעס פון דארט, (גלייך ווי דער קרית יואל זשורנאל איז ווי אן אפטיילונג פון דער בלאט), אבער עס פארמאגט א באזונדערע קאסע און א באזונדערע רעדאקציע.

עס האט אנגעהויבן ערשינען אנהויב ווינטער ה'תשע"ג.

קאַטעגאָריע:ניו יארק
קאַטעגאָריע:סאטמאר
קאַטעגאָריע:יידיש־שפראכיקע צײטשריפטן
נוייען מין טריעט

**נוייען מין טריעט** (וויעטנאמעזיש: *Nguyễn Minh Triết*; געב' דעם 9טן אקטאבער 1942), איז א וויעטנאמעזער פּאָליטיקער; און דער 8טער פרעזידענט פון וויעטנאם, ער האט געדינט אין דעם אמט אין די יארן 2006-2011.

## ביאגראפיע
טריעט איז געבוירן אין א דיסטריקט לעבן צו הא טשי מין שטאט. נאָכן לערנען מאַטעמאַטיק אין הא טשי מין שטאט, האט טריעט זיך איינגעשריבן אין דער קאמוניסטישער פארטיי פון וויעטנאם אין 1965 אין דרום וויעטנאם, בשעת די צווייטע אינדא־כינעזישער קריג (וויעטנאם קריג). ער איז צווישן די שפּיץ פירער פון וויעטנאַם וואס זענען געבוירן סאַדערנערז און איינער פון די ביסל וואָס האט נישט ריגרופּט צו די צפון ווייַטערדיק די אָפּטייל פון דער מדינה אין 1954 (ער איז געווען דעמאלסט בלויז 12 יאר אלט).

### קאַריערע
אום 27סטן יוני 2006 איז ער  געווארן געוויילט דורך דער נאַציאָנאַלער פארזאמלונג פון וויעטנאַם און האט געווינען 94% פון די שטימען.

## זעט אויך 
* קאמוניזם

## וועבלינקען
קאַטעגאָריע:וויעטנאמעזער פאליטיקער
קאַטעגאָריע:קאמוניסטן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קערהאנקסאן

**קערהאנקסאן** איז א דארף אין אלסטער קאונטי וואס געפינט זיך אין ניו יארק. 

## יודן אין קערהאנקסאן 
די ערשטע יודן זענען אהער אנגעקומען ארום דעם יאר תר"ס.

אין יאר תרס"ו איז שוין דארט געווען א "יידישע פארמערס פארבאנד" מיט זיבן און פופציג מיטגלידער.

זיי פלעגן פארן דאווענען קיין עלענוויל וואו די שול דארט איז געווען פון די ערשטע אין דער געגנט.

אין חנוכה פון יאר תרפ"ד האבן זיי באנייעט אן אייגענע שול אויפן שטח פונעם ארטיגן קצב לואיס שפיגל.

היינט צו טאג איז נאך דא פערציג יודישע פאמיליעס אין קערהאנקסאן און דער שטאט פון ניו יארק האט ארויפגעלייגט די ארטיגע שול אויף דער ליסטע פון נאציאנאלע איינגעשריבענע היסטאישע ערטער.

קאַטעגאָריע:ניו יארק
קאַטעגאָריע:אלסטער קאונטי, ניו יארק
לייזער וואלף

**לייזער וואָלף** (דער אמתדיקער פאַמיליע-נאָמען – מעקלער, 1910, ווילנע – 1943, לעבן סאַמאַרקאַנד) איז געווען אַ ייִדישער דיכטער, פּראָזאַיִקער, איינער פון די גרינדער פון דער ליטעראַרישער גרופּע "יונג-ווילנע".

## לעבנסגעשיכטע
לייזער וואָלף איז געווען דאָס פערטע קינד אין אַ אָרעמער משפּחה פון אַ מאַליער. ער האָט פאַרענדיקט זעקס קלאַסן פון אַ ייִדישער פאָלקס-שול. ווײַטער האָט ער ניט געקאָנט לערנען צוליב פינאַנסיעלע שוועריקייטן און דעריבער אָנגעהויבן העלפן דעם פאָטער אין זײַן אַרבעט. שפּעטער האָט ער זיך אויסגעלערנט די מלאכה פון הענטשקעס-מאַכער.

לייזער וואָלף האָט אָנגעהויבן שרײַבן לידער נאָך זענענדיק אַ שילער. אין 1926 איז אין דער וואַרשעווער צײַטונג "ליטעראַרישע בלעטער" פאַרעפנטלעכט געוואָרן זײַן ערשט ליד. זינט דעם סוף פון די 1920ער יאָרן און ביז 1940 האָט לייזער וואָלף פּראַקטיש יעדן טאָג זיך געדרוקט אין דער צײַטונג "ווילנער טאָג". אין 1934 – 1936 איז ער געווען אַ מיטרעדאַקטאָר פון אויסגאַבעס פון דער גרופּע "יונג-ווילנע" "גריננינקע בוימעלעך" "יונגוואַלד" אא. לייזער וואָלף האָט אויך פאַרעפנטלעכט זײַנע ווערק אין די ניו-יאָרקער אויסגאַבעס "צוקונפט", "אין זיך", פאָרווערטס" אינעם מינסקער זשורנאל "שטערן" אין דער צײַטונג "ביאַליסטאָקער שטערן" אא.
ביזן סוף פון 1939 האָט לייזער וואָלף געוווינט אין ווילנע. דערנאָך איז ער אַריבערגעפאָרן קיין ביאַליסטאָק, פון דאָרטן אין מערץ 1940 – קיין דניעפּראָפּעטראָווסק, און האַרבסטצײַט 1940 – קיין נאָוואָמאָסקאָווסק פון דער דניעפּראָפּעטראָווסקער געגנט. זומער-צײַט 1941 איז דער דיכטער אַוועקגעפאָרן אין עוואַקואַציע קיין אוזבעקיסטאַן. דאָרט האָט ער געאַרבעט אויף פאַבריקן און אין קאָלווירטן. געשטאָרבן פון הונגער אין אַ קאָלווירט 70 קילאָמעטער פון דער שטאָט סאַמאַרקאַנד.

## זײַנע ביכער
* שוואַרצע פּערל. לידער, ווילנע, 1939
* מזרח און מערב. ראָמאַן, ווילנע, 1939
* מאָטקע חב"ד. קאָמעדיע, ביאַליסטאָק, 1940
* ליריק און סאַטירע, מאָסקווע, 1940
* די ברוינע בעסטיע. לידער, מאָסקווע, 1943
* לידער, ניו-יאָרק, 1955

## וועבלינקען
* וועגן לייזער וואָלף אין דער עלעקטראָנישער ייִדישער ענציקלאָפּעדיע (אויף רוסיש)
* וועגן לייזער וואָלף אויפן וועבזײַטל "ייִדישקייט" (אויף ענגליש)
* פאָטאָגראַפיע פון לייזער וואָלף צווישן די מיטגלידער פון "יונג-ווילנע" (1935)

קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן
יידיש גליק (פילם, 1925)

**ייִדיש גליק** (רוסיש: «Еврейское счастье») איז אַ שטומער סאָוועטישער פילם, וועלכער איז געמאַכט געוואָרן אין 1925 לויט מאָטיוון פון שלום-עליכמס דערציילונגען. לכתחילה איז דער טיטל פונעם פילם געווען "מנחם-מענדל".

## סיפּור-המעשה
דער נאָמען פונעם הויפּט-פּערסאָנאַזש איז מנחם-מענדל. 

דער פילם שילדערט די לאַגע פון ייִדישע אָרעמעלײַט אין תחום-המושב. די האַנדלונג אַנטוויקלט זיך אין בערדיטשעוו. 

### אין די ראָליעס
די ראָליעס אין דעם פילם פילן אויס אַקטיאָרן פונעם מאָסקווער ייִדישן קאַמער-טעאַטער (שפּעטער – דער מאָסקווער ייִדישער מלוכה-טעאַטער):
* שלמה מיכאלס – *מנחם-מענדל*
* י.ראָגאַלער - *אָשר*
* אַלכסנדר עפּשטיין – *יאָסעלע*
* תמר אַדעלהיים - *ביילע*
* משה גאָלדבלאַט - *זלמן*
* מיכאל לאָשאַק – *מאָטעלע*
* ט.חזק – *קימבאַק*

## פילמירונגס-גרופּע
רעזשיסאר - אַלעקסיי גראַנאָווסקי

סצענאַר- אויטאָרן – גריגאָרי גריטשער-טשעריקאָווער, יצחק טענערעמאָ, באָריס לעאָנידאָוו

מחבר פון אונטערשריפטן – יצחק באַבעל

קינסטלערישע אויספורעמונג – נתן אַלטמאַן

אָפּעראַטאָרן – עדואַרד טיסע, וואַסילי כוואַטאָוו, נ.סטרוקאָוו

קאָמפּאָזיטאָר – לייב פּולווער 

## וועבלינקען
* דער פילם "ייִדיש גליק" מיט רוסישע און ענגלישע אונטערשריפטן
* וועגן דעם פילם "ייִדיש גליק" אויפן וועבזײַטל "ענציקלאָפּעדיע פון רוסלענדישן קינאָ" (אויף רוסיש) 

קאַטעגאָריע:פילמען