open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
מיידאנעק

**מיידאנעק**, איז א טויט לאגער, וואס געפונט זיך פיר קילאמעטער פון לובלין, פוילן. דער נאמען "מיידאנעק" שטאמט פונעם נאמען פון "מיידאן טאטארסקי" באצירק אין לובלין; אזוי האבן די איינוואוינער גערופן דעם קאצעט. אין דייטשיש איז עס גערופן געווארן לובלינער קאנצענטראציע לאגער. אנדערש ווי אין אנדערע טויט לאגערן, ווי אוישוויץ, טרעבלינקע, איז דער לאגער געווען אין אן אפן פלאץ, אן א צוים און אן שטעכלדראטן. די נאציס האבן ביים פארלאזן דעם לאגער, נישט פארברענט אדער פארווישט די שפורן פונעם לאגער, און אלעס איז פארבליבן, ווען די רוסן האבן באפרייט מיידאנעק.

דער לאגער איז אויפגעשטעלט געווארן, אויפן באפעל פון היינריך הימלער, וועלכער האט באזיכט לובלין יולי 1941. פון אנהייב איז מיידאנעק געווען א לאגער פאר געפאנגענע, אנגעפירט דורך די עס.עס., אין 1943 איז דער לאגער געווארן א פארניכטיגונגס לאגער.

די צאל אומגעקומענע אין לאגער, ווערט געשאצט אויף 200,000, פון זיי ארום זעכציק טויזנט יידן. און די אנדערע רוסישע און פוילישע געפאנגענע. די אומברענגען איז געווען אין גאז קאמערן, און אין אויווענעס.

ווי אויך זענען אין לאגער געווען געפאנגענע וואס האבן געארבעט אלס צוואנגס ארבעטער, אין פאבריקן וואס האבן פראדוצירט וואפן און אמוניציע, פאר'ן דייטשן מיליטער.

אום ענדע יאר 1943, איז פארגעקומען א מאסן שחיטה אין מיידאנעק, וואס די נאציס האבן גערופן די שניידן חגא, לאסט אויטאס זענען געברענגט געווארן, און מיט מוזיק וואס פארטייבט די אויערן, האבן זיי גענומען יידן צו גריבער, וואס זענען שוין פון פריער אויסגעגראבן געווארן, האבן זיי אומגעברענגט אלע יידן, וואס זענען געברענגט געווארן צו די גריבער. אין יענעם טאג זענען 18,400 לאגער געפאנענע אומגעקומען.

אין יולי 1944, איז דער לאגער אויסגעליידיקט געווארן, טויזענט געפאנגענע זענען גענומען געווארן צו א טויט מארש, און די וואס זענען פארבליבן, זענען באפרייט געווארן דורך דער רויטער ארמיי. די נאציס האבן נישט באוויזן צו פארניכטן דעם לאגער, ביי זייער ריקצוג.

אין אוגוסט 2010, האט א פייער אויסגעבראכן אין דעם אלטן לאגער, און האט געברענגט א שווערן שאדן צו דעם לאגער, די פוילישע אינסטאנצן האבן איבערגעגעבן, אז א גרויסע טייל פון די שיך קאלעקציע, און א טייל פון די האלצערנע באראקן, זענען פארברענט געווארן.
קאטעגאריע:פארניכטונגס לאגערן
30סטן אויגוסט

**דעם 30סטן אויגוסט** איז דער 242סטער טאג פון יאר (243סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 123 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1908 - די טשערנאוויצער קאנפערענץ, די ערשטע קאנגרעס פאר יידיש, קומט צוזאמען אין טשערנאוויץ, הויפטשטאט פון בוקאווינא
* 1945 - באפרייונג פון האנג קאנג
* 1991 - אזערביידזשאן פראקלאמירט זיין  זעלבשטענדיקייט פונעם סאוועטן פארבאנד
* 1999 - די איינוואוינער פון מזרח טימאר שטימען פאר בעד זעלבסשטענדיקייט אין א רעפערענדום

## געבוירן 
* 1871 - ערנעסט ראדערפארד, ניי־זילענדער פיזיקער (געש' 1937)
* 1930 - ווארען באפעט, אמעריקאנער מיליאנער

## געשטארבן 
* 1483 - לואי דער עלפטער מלך פון פראנקרייך (געב' 1423)
* 1940 - דזשאזעף דזשאן טאמסאן, ענגלישער פיזיקער (געב' 1856)

## פייערטעג און פאסירונגען 
----
* 29סטן אויגוסט - 31סטן אויגוסט
* אויגוסט

30
סאוואנאה

**סאַוואַנאַה** () איז די גרעסטע שטאט אין דער טשאטעם פארוואלטונג, אין דעם יו  עס  שטאַט דזשארזיע.

די שטאט איז געגרינדעט אין 1733, און איז געווארן, אין 1751, די ערשטע הויפטשטאט פון דער קעניגעלעכער קאלאניע פון דזשארדזיע.

סאוואנאה באדעקט א שטח פון 202.3 קוואדראט ק"מ, פון דעם איז 8.8 קוואדראט ק"מ (4.31%) וואסער. סאוואנאה איז דער גרעסטער פארט אין דזשארדזיע.

די באפעלקערונג פון סאוואנאה איז 134,669 (געשאצט, 2009). דער בירגערמייסטער איז אטיס זשאנסאן.

קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין די פאראייניגטע שטאטן
בעלגישע מאנארכיע

קליין|קעניגלעכער הערב פון בעלגיע
די **בעלגישע מאנארכיע** איז א קאנסטיטוציאנעלע מאנארכיע אויפגעשטעלט דעם 22סטן נאוועמבער, 1930. נאכדעם וואס בעלגיע איז געווארן זעלבשטענדיק, האט מען אויפגענומען פרינץ לעאפאלד דער ערשטער פאר די קעניג קעניג. די מאנארכיע גייט בירושה, און דער היינטיגער מלך איז אלבערט דער צווייטער. זיין אפיציעלער טיטל איז **מלך פון די בעלגיער** ( ,, ).

אין בעלגיע, ווערט דער יורש נישט קיין מלך ביז ער שווערט די *שבועה פון דער קאנסטיטוציע* אין די דריי אפיציעלע שפראכן פון בעלגיע: פֿלעמיש, פראנצויזיש און דייטש.

די מלכים אין בעלגיע זענען:
* לעאפאלד דער ערשטער
* לעאפאלד דער צווייטער
* אלבערט דער ערשטער
* לעאפאלד דער דריטער
* באדעוויין
* אלבערט דער צווייטער

קאַטעגאָריע:מלכים
מאנארכיע
אלימפיאדע

קליין|דער אלימפישער פאן
די מאדערנע **אלימפיאַדעס** (; ) זענען די פירנדע אינטערנאציאנאלע ספארט פאסירונגען סיי זומער סיי ווינטער ספארט פארמעסטן מיט טויזנטער מיטטיילער אטלעטן פון ארום דער וועלט  באטייליגן אין פארשידענע פארמעסטן. מער ווי 200 פעלקער באטיילן  אין די אלימפיאדעס.

אין די יארן 1870 און 1875 האט מען געהאלטן אלימפיאדעס אין דעם פאנאטינייקא סטאדיאן אין אטען, גריכנלאנד. דרייסיק טויזנט צוקוקער זענען געווען אנוועזנד ביי דער 1870 אלימפיאדע; פון דער 1875 אלימפיאדע איז נישט געבליבן קיין אפיציעלן בייזיין באריכט. אין 1890, נאך זיין בייזיין ביי די אלימפישע שפילן פון דער ווענלאק אלימפישער געזעלשאפט, האט באראן פיער דע קובערטען געשאפן דעם אינטערנאציאנאלן אלימפיאדע קאמיטעט. קובערטען האט אנטוויקלט די ווערק פון ברוקס און זאפאס מיט דער כוונה צו שאפן אן אלימפיאדע וואס וועט פארקומען יעדע פיר יאר אין אן אנדער לאנד. דער IOC קמאיטעט האט דערוויילט דעם גריכישן שריפטשטעלער דעמעטריוס וויקעלאס צו זיין דער ערשטער פרעזידענט.

### 1896 אלימפיאדע 
קליין|עפֿענען צערעמאניע אין דעם  פאַנאַטינייקאַ סטאַדיאן
די ערשטע אלימפיאדע וואס איז געהאלטן געווארן אונטער דעם IOC איז פארגעקומען אין דעם פאנאטינייקא סטאדיאן אין אטען אין  1896. אין יענער אלימפיאדע האבן מיטגעטיילט 241 אטלעטן פון 14 לענדער וואס האבן קאנקורירט אין 43 פֿארמעסטן. עוואַנגעלאס זאַפאַס מיט זיין שוועסטער־קינד קאנסטאַנטינאס זאַפאַס האבן געהאט איבערגעלאזט צו דער גריכישער רעגירונג  א קרן פאר צוקונפדיקע אלימפיאדעס. פון דעם קרן האט מען פינאנצירט די 1896 אלימפיאדע. געארג אַוועראוו האט שיין בייגעשטייערט ברייטהארציג צו באנייען דעם סטאדיאן לכבוד דער אלימפיאדע. אויך האט די גריכישע רעגירונג אריינגעלייגט געלט וואס זיי האבן געקלערט צוריקבאקומען דורך פארקויפן בילעטן און ספעציעלע אנדענק בריוומארקן.

## רשימה פון זומער אלימפיאדעס 
זייט מען האט באנייט די אלימפיאדעס אין 1896 זענען פארגעקומען 30 אלימפיאדעס. די זעקסטע אלימפיאדע אין 1916, די צוועלפטע אין 1940 און די דרייצנטע אין 1944 האט מען נישט געהאלטן צוליב דער ערשטער וועלט מלחמה או דער צווייטער וועלט מלחמה.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:ספארט
31סטן אויגוסט

**דעם 31סטן אויגוסט** איז דער 243סטער טאג פון יאר (244סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 122 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1422 - הענרי דער זעקסטער מלך פון ענגלאנד באקרוינט קעניג
* 1864 - אמעריקאנער בירגערקריג: קראפטן פון  וויליאם שערמאן אטאקירן אטלאנטא
* 1886 - הונדערט מענטשן ווערן געהרגעט אין אן ערדציטערניש אין טשארלסטאן, דרום קאראליינע, פאראייניגטע שטאטן
* 1920 - דער ערשטער ראדיא פראגראם אין דער וועלט ווערט  טראנסמיטירט אין דעטרויט, מישיגן, פאראייניגטע שטאטן
* 1957 - מאלייזיע באקומט זעלבשטענדיקייט פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
* 1962 - טרינידאד און טאבעגא באקומט זעלבשטענדיקייט
* 1980 - די ארבעטער ארגאניזאציע "סאלידאריטעט" געגרינדעט אין פוילן
* 1991 - קירגיזסטאן פראקלאמירט זיין  זעלבשטענדיקייט פונעם סאוועטן פארבאנד
* 1994 - דער IRA פראקלאמירט א וואפן שטילשטאנד

## געבוירן 
* 1879 - יאשיהיטא, קייסער פון יאפאן (געש' 1926)
* 1880 - ווילהעלמינע, מלכה פון האלאנד (געש' 1962)
* 1945 - יצחק פערלמאן, ישראלדיקער פידלער
* 1960 - חאסאן נאסראללע, גענעראל סעקרעטאר און פירער פון חיזבאלא

## געשטארבן 
* 1422 - הענרי דער פינפטער מלך פון ענגלאנד (געב' 1387)
* 1997 - דיאנע, פרינצעסין פון וויילס (געב' 1961)

## פייערטעג און פאסירונגען 
* מאלייזיע - נאציאנאלער פייערטאג
* טרינידאד און טאבעגא - אומאפהענגיקייט טאג
* אינטערנאציאנאלער בלאג טאג
----
* 30סטן אויגוסט - 1טן סעפטעמבער
* אויגוסט

31
דבר השם

**דבר השם**  איז א בלאג אין אידיש וואס איז אוועקגעשטעלט אויף אן אופן צו זיין עפעס צווישן א בלאג און א ספר. דאס הייסט אז אנדערש ווי ביי א געווענליכע בלאג וואס איז אויסגעשטעלט בלויז ווי א טאג בוך, מיט ארטיקלען אין כראנאלאגישען סדר, איז עס געצילט צו זיין אויסגעשטעלט לויט אן אינהאלט מיט א לאגישען סדר. ווידער איז עס נישט ממש א ספר אינעם זון פון א טראדיציאנאלען ספר וואס בלייבט אייביג אזוי ווי עס איז געווען ווען מען האט עס געקויפט, נאר עס טוט זיך שטענדיג בייטן מיט נייע ארטיקלען וואס קומען צו, און פארבעסערונגען צו די אלטע.

די טעמע פון די בלאג איז "די רייד פונעם אייבערשטען", וואס איז, לויט די שרייבערס פון דעם בלאג, סינאנים מיטן אמת, דעריבער איז די ציל פונעם בלאג צי דערגרונטעווען די אמת, בעיקר אין די ענינים ווי מענטשן האבן גערעדט אין נאמען פונעם אייבערשטען, און אזוי ארום דערגיין וואס פונקטליך איז די רייד פון השי"ת.

## װעבלינקען 
* דבר השם

קאטעגאריע:אידישע בלאגס
2טן סעפטעמבער

דעם **2טן סעפטעמבער** איז דער 245סטער טאג פון יאר (246סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 120 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1666 - די גרויסע שריפה פון לאנדאן: די פייער ברענט דריי טעג און 10,000 הייזער ווערן פארברענט
* 1752 - דאס פאראייניגטע קעניגרייך נעמט אן דעם גרעגאריאנישן קאלענדאר
* 1945
** אפיציעלע ענדע פון דעם צווייטן וועלט קריג 
** וויעטנאם פראקלאמירט זיין אומאפהענגיקייט פון פראנקרייך
* 1990 - טראנסניסטריע פראקלאמירט איר אומאפהענגיקייט, אבער ווערט נישט אנערקענט פון אנדערע לענדער

## געבוירן 
* 1948 - יעקב ליצמאן, כנסת דעפוטאט, פארזיצער פון דער יהדות התורה פארטיי אינעם כנסת
* 1952 - דזשימי קאנארס, אמעריקאנער טעניס שפילער

## געשטארבן 
* 1865 - וויליאם ראאן האמילטאן, בריטישער מאטעמאטיקער און אסטראנאם (געב' 1805)
* 1937 - פיער דע קובערטען, גרינדער פון דער מאדערנער אלימפיאדע (געב' 1863)
* 1997 - וויקטאר פרענקל, יידישער עסטרייכער פסיכיאטער, איבערגעבליבן פון חורבן אייראפע (געב' 1905)
* 2001 - קריסטיאן בארנארד, דרום אפריקאנער הארץ כירורג (געב' 1922)

## פייערונגען 
----
* 1טן סעפטעמבער - 3טן סעפטעמבער
* סעפטעמבער

02
וואלאזשינער ישיבה

קליין|250px|די וואלאזשינער ישיבה
די **וואלאזשינער ישיבה** (אפיציעל **ישיבת עץ חיים**) איז געווען די "מוטער ישיבה" פון די ליטווישע ישיבות. זי איז געגרינדערט געווארן אין 1802  אינעם שטעטל וואלאזשין, מינסקער גובערניע, ליטא (היינט בעלארוס), רוסלענדישע אימפעריע, דורך רבי חיים וואלאזשינער. די ישיבה האט זיך ביז די רוסישער רעגירונג האט זי פארמאכט מיט דער טענה אז מען זאל לערנען רוב פון טאג לימודי חול. 

נאך ר' חיים איז געווארן דער ראש ישיבה זיין זון ר' יצחק.

אין 1895 האט רבי רפאל שפירא געעפנט די ישיבה פונדאסניי, ביזן צווייטן וועלט קריג.

## תלמידים פון דער ישיבה
פון די בארימטע תלמידים פון דער וואלאזשינער ישיבה זענען:
*הרב איסר יהודה אונטערמאן, הויפט רב פון מדינת ישראל
*הרב חנוך אייגעש פון ווילנע - מחבר פון "מרחשת", אומגעקומען אינעם חורבן.
*הרב זעליג ראובן בענגיס גאב"ד פון דער עדה החרדית אין ירושלים.
*הרב מאיר בערלין - זון פונעם נצי"ב.
*הרב חיים עוזר גראדזענסקי - מחבר שו"ת "אחיעזר", פון די גרעסטע פוסקים אין זיין דור.
*רבי שמואל יצחק הילמאן -  דיין אין דעם לאנדאנער בית דין, מחבר פון "אור הישר"
*הרב מלכיאל צבי הלוי טענענבוים - לאמזשער רב און מחבר שו"ת "דברי מלכיאל". 
*הרב יעקב יוסף, הויפט רב פון ניו יארק
*רבי חיים מרדכי כ"ץ, ראש ישיבה פון דער טעלזשער ישיבה אין קליוולאנד
*הרב אברהם דוב כהנא שפירא - לעצטער קאוונער רב.
*הרב ברוך בער לייבאוויץ, ראש ישיבה פון "כנסת בית יצחק" אין קאמעניץ.
*רבי אריה לעווין, דער ירושלימער צדיק
*הרב שמואל מאהליווער - איינער פון די גרינדער פון דער "חיבת ציון" באוועגונג  
*רבי איסר זלמן מעלצער - ראש ישיבה פון ישיבת עץ חיים אין ירושלים, מחבר פון "אבן האזל" אויפן רמב"ם.
*הרב חיים סאלאווייטשיק פון בריסק - ער איז געווען א מגיד שיעור אין דער ישיבה 
*הרב יוסף זונדל סאלאנטער - גרינדער פון דער מוסר באוועגונג און דער רבי פון רבי ישראל סאלאנטער.
*הרב שמואל סאלאנט - מו"ץ און פירער  פון דער אשכנזישער קהילה אין ירושלים דורכאויס 44 שנים, און אב"ד 30 יאר.
*רבי ברוך הלוי עפשטיין - מחבר פון "תורה תמימה" און "מקור ברוך", זון פון הרב יחיאל מיכל עפשטיין, נאווהארדאקער רב
*רבי משה מרדכי עפשטיין - ראש ישיבה פון דער חברונער ישיבה 
*הרב שלמה חיים פאלאטשיק -דער "מייטשעטער עילוי". געווען ראש ישיבה אין די פאראייניגטע שטאטן.
*רבי נחומקע קאפלאן - דעם חפץ חיים'ס רבי.
*הרב אברהם יצחק הכהן קוק - געלערנט אין וואלאזשין אנדערט האלב יאר, געווען רב פון יפו, רב פון ירושלים, הויפט רב פון א"י און ראש ישיבה פון מרכז הרב 
*רבי יצחק אייזיק הלוי ראבינאוויטש - מחבר פון "דורות הראשונים" און איינער פון די גרינדער פון אגודת ישראל
*הרב יצחק יעקב ריינעס - גרינדער פון דער "מזרחי" באוועגונג
*הרב שמעון שקאפ - מחבר פון "שערי יושר"
*רבי רפאל שפירא

* זאב קלונימוס וויסאצקי - האט אויפגעשטעלט די וויסאצקי טיי פירמע.
*דער דיכטער חיים נחמן ביאליק - האט געלערנט איין יאר אין וואלאזשין.

קאַטעגאָריע:ליטווישע ישיבות
קאַטעגאָריע:בעלארוס
קאַטעגאָריע:אידישע היסטאריע
אלבערט דער צווייטער פון בעלגיע

**אלבערט דער צווייטער** דער קעניג פון בעלגיע (זיין פולער נאמען: **אלבערט פעליקס הומבערט טעאדער קריסטיאן עגענע מארי**; פלעמיש: *Albert Félix Humbert Théodore Christian Eugène Marie*) געבוירן דעם 6טן יוני 1934, אינעם סטעיווענבערג פאלאץ, איז געווען דער 6סטער בעלגישער קעניג. באשוואוירן און געקרוינט אום 9טן אויגוסט 1993 נאכן טויט פון זיין ברידער באדעוויין. אלבערט איז דער צווייטער זון פון לעאפאלד דער דריטער און די קעניגין אַסטריד. ער איז גערופן געווארן ביים געבורט אלס דער **פרינץ פון ליעזש**. ער האט אבדיקירט אין יולי 2013. זיין זון פיליפ איז געווארן זיין ממלא מקום.

קאַטעגאָריע:מלכים
קאַטעגאָריע:בעלגיע
באדעוויין פון בעלגיע

קליין|באדעוויין פון בעלגיע
**באָדעוויין** פון בעלגיע (פולער נאמען: **באדעוויין אלבערט קארעל לעאפאלד אקסעל מארי גוסטאף פון בעלגיע**; פלעמיש: *Boudewijn Albert Karel Leopold Axel Marie Gustaaf van België*); 7טן סעפטעמבער 1930 - 31סטן יולי 1993) איז געווען דער פינפטער קעניג פון די בעלגיער, וואס האט געקעניגט פונם 17טן יולי 1951 און ביזן שטארבן. ער איז געווען דאס צווייטע קינד אין דער ערשטןער זון פון לעאפאלד דער דריטער און די קעניגן אסטריד, און א ברודער פון אלבערט דער צווייטער.

## יונגע יארן 
ביי די פינף יאר איז באדעוויין געווארן א יתום, ווען זיין מוטער איז געהרגעט געווארן אין א צוזאמענשטויס.

קאַטעגאָריע:מלכים
קאַטעגאָריע:בעלגיע
לעאפאלד דער דריטער פון בעלגיע

**לעאפאלד דער דריטער** פון בעלגיע (דער פולער נאמען: **לעאפאלד פיליפס קארעל אלבערט מיינראד האבערטוס** ; אויף פלעמיש: *Leopold Filips Karel Albert Meinrad Hubertus Maria Miguel*) געבוירן 3טן נאוועמבער 1901 – 25סטן סעפטעמבער 1983, איז געווען דער פערטער קעניג פון די בעלגיער. ער האט געוועלטיגט פון 23סטן פעברואר 1934 ביז ער האט אויפגעגעבן די טראן פאר זיין זון אינעם 16טן יולי 1951. לעאפאלד דער דריטער איז געווען א קינד פון אלבערט דער ערשטער און זיין ווייב עליזאבעט. ער האט חתונה געהאט צו אסטריד פון שוועדן דער טאכטער פון קארל דער פרינץ פון שוועדן, און האבן געהאט דריי קינדער.

ווען די נאציס האבן אינוואדירט בעלגיע, אין יאר 1940, איז ער געווען קעניג, און ער איז אנטלאפן קיין לאנדאן, ענגלאנד, אינאיינעם מיט זיין רעגירונג, און אויפגעשטעלט די בעלגישע רעגירונג אין גלות, ביז די אליאירטע האבן צוריק איינגענומען בעלגיע.

קאַטעגאָריע:מלכים
קאַטעגאָריע:בעלגיע
לעאפאלד דער צווייטער פון בעלגיע

**לעאפאלד דער צווייטער** פון בעלגיע ‏(9טן אפריל 1835 - 17טן דעצעמבער 1909) (זיין פולער נאמען: **לואיס פיליפ מארי וויקטאר** - **Louis Philippe Marie Victor**) דער צווייטער קעניג פון די בעלגיער. ער האט איבערגענומען די בעלגישע טראן פון זיין טאטע לעאפאלד דער ערשטער אין יאר 1865. זיין מאמע איז לואיס פון ארליאן. נאכן שטארבן האט זיין נעפיו אלבערט דער ערשטער איבערגענומען זיין טראן, וויבאלד לעאפאלד איז געווען קינדערלויז.

קאַטעגאָריע:מלכים
קאַטעגאָריע:בעלגיע
לעאפאלד דער ערשטער פון בעלגיע

קליין
**לעאפאלד דער ערשטער** פון בעלגיע (16טן דעצעמבער 1790 - 10טן דעצעמבער 1865) (זיין פולער נאמען: **לעאפאלד יאריס כריסטיאן פרעדריק**; פלעמיש: **Leopold Joris Christiaan Frederik**) (געהערט צו די זאקסען-קאבורג-גוטהא משפחה). ער איז געקרוינט געווארן אום 1831 אלץ דער ערשטער קעניג פון בעלגיע.

קאַטעגאָריע:מלכים
קאַטעגאָריע:בעלגיע
יריחו

קליין| מגדל יריחו
[קליין|250px| יריחו [2012]]
קליין| יריחו עיר התמרים

**יריחו**, איז אן אוראלטע שטאט, וואס געפונט זיך אין ארץ ישראל, היינט אין מערב ברעג, און איז קאנטראלירט דורך די פאלעסטינע אויטאנאמיע. די שטאט געפונט זיך אין עמק הירדן, צען קילאמעטער צפון, פון טויטע ים, און די הויכקייט שטייט ביי 250 מעטער אונטערן ים פלאך, וואס מאכט די שטאט אלס נידריקסטע שטאט אין די וועלט.

די היסטאריע פון שטאט איז גאר אן אלטער, לויט די יידישע היסטאריע, ווען די יידן זענען אנגעקומען קיין ארץ כנען, איז יריחו געווען די ערשטע שטאט, וואס יהושע בן נון האט איינגענומען. די ארכעאלאגיע, איז געווען פארנומען יארן, מיט טרעפן און אויספארשן אלטע ארטיקלען אויפגעגראבן אין יריחו.

אין תנ"ך שטייט, אז יהושע האט באשוווירען די יידן, נישט איבערצובויען די שטאט. אין ספר מלכים ווערט דערמאנט ווי חיאל בית האלי, האט אנגעפאנגען איבערבויען די שטאט, אין די צייטן פון אחאב, און ער האט מיאוס אפגעשניטן.

די שטאט איז א נאמען נאך די כנענים, וואס האבן געדינט די לבנה (ירח).

נאכן מלחמת השחרור, האט אבדאללא קעניג פון יארדאניע, אנעקסירט די מערב ברעג, צו זיין לאנד יארדאניע, וואס האט אנגעהאלטן ביז די זעקסטאגיקע מלחמה, ווי צה"ל האט איינגענומען די שטאט.

נאך די אסלא אפמאך, איז יריחו געווען די ערשטע געגנט אריבערצוגיין צו פולע פאלעסטינער קאנטראל, וואס האלט אן ביז היינט, אפילו ביי דער צווייטער אינטיפאדע, האט ישראל געשיקט אירע זעלנער צו פארנעמען שטעט, וואס האבן פאראורזאכט טעראר אטאקעס, און שווערע אומרוען, איז יריחו נישט געטשעפעט געווארן כמעט, און די שטילקייט איז נישט איבערגעריסן געווארן.

די אלטע בית הכנסת אין יריחו, "שלום על ישראל" פון דער 6טער י"ה, איז פארברענט געווארן דורך פאלעסטינע מיליטאנטן דורכאויס די אינטיפאדע. 

א קאזינא וואס איז געווען אין שטאט, האט אויפגעהערט פונקציאנירן דורכאויס די אינטיפאדע, און עטליכע מאל זענען פארגעקומען שיסערייען פון די געביידע.

לויט דער סטאטיסטיק אפטיילונג פון די פאלעסטינע אויטאנאמישע רעגירונג, וווינען אין יריחו ריכטיק פאר 2003, 19,4000 איינוווינער, און אין באצירק נאך צוואנציק טויזענט איינוווינער. די באפעלקערונג אין די געגנט איז די נידריקסטע, פון אלע אנדערע שטעט ווי שכם, ראמאללא, חברון, און די אנדערע.

קאַטעגאָריע:שטעט אין ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:פלעצער פון תנ"ך
1טן סעפטעמבער

**1טן סעפטעמבער** איז דער 244סטער טאג פון יאר (245סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 121 טעג.
## היסטארישע געשעענישן 
* 1864 - אמעריקאנער בירגערקריג: די איינוואוינער פון אטלאנטא, דזשארזשיע ווערן עוואקואירט פון דער שטאט נאך א באלאגערונג פון פיר חדשים
* 1897 - די ערשטע אונטערגרונט באן אין צפון אמעריקע געווידמעט אין באסטאן
* 1905 - אלבערטא און סאסקאטשעווען ווערן אפיציעלע פראווינצן אין קאנאדע
* 1920 - גרעסערע לבנון ווערט געשאפן נאך די שפורן פונעם סייקס-פיקא פארשטענדעניש
* 1923 - ערדציטערניש אין טאקיא און יאקאהאמע, יאפאן איז גורם מער ווי  100,000 טויטע
* 1928 - אהמעט זאגו פראקלאמירט אלבאניע אלס מאנארכיע און רופט זיך דעם מלך זאג דער ערשטער
* 1939 - צווייטע וועלט מלחמה: אויסברוך פון דער מלחמה, ווען נאצי דייטשלאנד אינוואדירט פוילן
* 1943 - נאציס הייבן אן ליקווידירן די  ווילנער געטא
* 1951 - די פאראייניגטע שטאטן, אויסטראליע און ניו זילאנד שרייבן אונטער א פארטיידיקונגס בונד, דער ANZUS בונד
* 1969 - רעוואלוציע אין ליביע ברענג מואמאר קאדאפי צו דער הערשאפט
* 1972 - אין רעקיאוויק, איסלאנד, באבי פישער זיגט באריס ספאסקי און ווערט פראקלאמירט וועלט מייסטער פון שאכשפיל
* 1991 - אוזבעקיסטאן ווערט אומאפהענגיק פון דעם סאוועטן פארבאנד

## געבוירן 
* 1529 – טאדעא צוקארי, איטאליענישער מאלער (געש' 1566)
* 1854 - ענגלבערט הומפערדינק, דייטשער דיריגענט (געש' 1921)
* 1861 - לאזאר עדעליאנו, רומענישער כעמיקער, ייד (געש' 1941)
* 1875 - עדגאר רייס באראז, אמעריקאנער שרייבער, שאפער פון טארזאן (געש' 1950)
* 1877 - פראנסיס וויליאם אסטאן, בריטישער פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר כעמיע אין 1922 (געש' 1945)
* 1938 - עלען דערשאוויץ, אמעריקאנער יוריסט
* 1939 - טאני פראנדזשיע, לעבאנעזער פאליטיקער און מיליציע פירער אין די לעצטע יארן פונעם לבנון ברודער קריג (געש' 1978)

## געשטארבן 
* 1557 - זשאק קארטיער, פראנצויזישער אויספארשער (געב' 1491)
* 1715 - לואי דער פערצנטער, מלך פון  פראנקרייך (געב' 1638)
* 1935 - אברהם יצחק הכהן קוק,  הויפט רב פון ארץ ישראל (געב' 1865)
* 1988 - לואיס אלווארעז, כעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר כעמיע 1968 (געב' 1911)

## פייערונגען 
----
* 31סטן אויגוסט - 2טן סעפטעמבער
* סעפטעמבער

01
סאן מארינא

**סאַן מאַרינאָ** (, ביינאמען: *La Serenissima*) איז די עלטסטע רעפובליק אין דער וועלט, געגרינדעט אין 301. זי איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אינגאנצן ארומגענומען מיט איטאליע. 
סאן מארינא האט א שטח פון 61 קוואדראט קילאמעטער און א באפעלקערונג פון 30,000. די הויפטשטאט איז די שטאָט פון סאַן מאַרינא. סאן מארינא איז איינע פון די גאר קליינע שטאטן אין אייראפע (די אנדערע זענען אנדארא, ליכטנשטיין, מאלטא, מאנאקא און וואטיקאן), און זי האט די קלענסטע באפעלקערונג פון אלע מיטגלידער אין דער אייראפע ראט.

קאַטעגאָריע:לענדער אין אייראפע
קאַטעגאָריע:רעפובליקן
3טן סעפטעמבער

דעם **3טן סעפטעמבער** איז דער 246סטער טאג פון יאר (247סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 119 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 301 - דער שטאַט סאן מארינא געגרינדעט.
* 1189 - ריטשארד דער ערשטער באקרוינט מלך פון ענגלאנד.
* 1651 - ענגלישער בירגערקריג: דער מלך טשארלס דער צווייטער באזיגט אינעם וואוסטר קאמף.
* 1939 - צווייטער וועלט קריג: פראנקרייך, אויסטראליע און דאס פאראייניגטע קעניגרייך פראקלאמירן מלחמה אויף דייטשלאנד.
* 1971 - קאטאר באקומט אומאפהענגיקייט פונעם פאראייניגטן קעניגרייך.

## געבוירן 
* 1938 - ריאדזשי נאיארי, יאפאנעזער כעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז

## געשטארבן 
[קליין|120px|סקולפטור פון [עדווארד בענעש אין פראג]]
* 1658 - אליווער קראמוועל, לארד פראטעקטאר פון  ענגלאנד (געב' 1599)
* 1836 - דניאל מענדאזא, יידישער ענגלישער באקסער (געב' 1764)
* 1948 - עדווארד בענעש, פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי  (געב' 1884)
* 1969 - הא טשי מין, פרעזידענט פון צפון וויעטנאם (געב' 1890)

## פייערונגען 
----
* 2טן סעפטעמבער - 4טן סעפטעמבער
* סעפטעמבער

03
24סטן אויגוסט

**דעם 24סטן אויגוסט** איז דער 236סטער טאג פון יאר (237סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 129 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1456 - יאהאן גוטנבערג ענדיגט דרוקן דעם גוטנבערג תנ"ך.
* 1690 - די שטאט קאלקוטע געגרינדעט אין אינדיע,
* 1912 - אלאסקע ווערט א טעריטאריע פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
* 1949 - דער נאט"א אפמאך קומט אריין אין קראפט.
* 1991
** מיכאיל גארבאטשאוו אפגעזאגט פון פירן די קאמוניסטישע פארטיי פונעם סאוועטן פארבאנד.
** אוקראינע פראקלאמירט זעלבשטענדיקייט פונעם סאוועטן פארבאנד.

## געבוירן 
* 1198 - אלעקסאנדער דער צווייטער, מלך פון שאטלאנד (געש' 1249)
* 1759 - וויליאם ווילבערפארס, ענגלישער פאליטיקער (געש' 1833)
* 1925 - הרב חיים יעקב גאלדוויכט, גרינדער און ערשטער ראש ישיבה פון כרם ביבנה ישיבה (נפטר ב-1995)
* 1955 - מייק הוקאבי, גובערנאטאר פון ארקענסא 

## געשטארבן 
* 1971 - קארל בלעגן, אמעריקאנער ארכעאלאג (געב' 1887)

## פייערטעג און פאסירונגען 
* אוקראינע - נאציאנאלער פייערטאג
* ליבעריע - פאן טאג
* סיערע לעאנע - פרעזידענטס געבורטס טאג

----
* 23סטן אויגוסט - 25סטן אויגוסט
* אויגוסט

24
דוד מתתיהו ראבינאוויטש

רבי **דוד  מתתיהו ראבינאוויטש** (כ"ד כסלו ה'תרפ"ט - כ"ה תשרי ה'תשנ"ח) איז גיווען ביאלער רבי - בני ברק.

רבי דוד מתתיהו איז גיבוירן אין פוילן פאר זיין טאטע רבי יחיאל יהושע רביאוויטש, דער ביאלער רבי "חלקת יהושע", און גיווען זיין דריטע קינד. ער איז ארויף אלס יונג קינד קיין ארץ ישראל מיט זיינע צוויי ברידער, און געלערנט אין דער פאנאוועזשער ישיבה. אין תשי"ח האט ער חתונה גיהאט מיט א טאכטער פונעם ביאליסטאקער רבי'ן, רבי שמואל אברהם שטשעדראוויצקי; ס'איז גיבוירן גיווארן צו זיי צווי קינדער. זיין רביצין איז אוועק אין תשכ"ב און נאך א פאר יאר האט ער חתונה גיהאט מיט שרה רבקה פערקאוויטש, און סאיז זיי גיבוירן גיווארן פינף קינדער.

ער האט געהאלפן זיין טאטן דער "חלקת יהושע" אויפשטעלן די ביאלער ישיבה "אור קדושים", און אויך געווארן דער ראש ישיבה דארט. אפאר חדשים נאך זיין טאטנס פטירה, איז ער גיווארן דער רבי פון ביאלא בני ברק, און די ישיבה איז  ווייטער אנגעגאנגען א שטיקל צייט.

ער האט באקומען היתר הוראה פון זיין פעטער רבי יוסף צבי קאליש פון סקערנעוויץ, דער רב פון בני ברק. ער איז גיווען א גרויסער בעל מנגן, און נאך זיין פטירה האט מען ארויס גיגעבן זיינע ניגונים אין דעם אלבאם "מקדש מלך".

ער איז אוועק כ"ה תשרי ה'תשנ"ח.

## משפחה
ר׳ דוד מתתיהו האט איבערגעלאזט פינעף זין און צוויי טעכטער:

*רבי יעקב מנחם ראבינאוויטש, איידעם ביי רבי צבי הירש ראזנבוים פון קרעטשענעוו- סיגעט. ממלא מקום פון זיין פאטער אין ביאלא - בני ברק
* רבי שמואל יאיר, רב פון דער קהילה ביאלא-בני ברק; ער האט אויפגעשטעלט א כלל חסידישע ישיבה אין ירושלים "אור התורה" . 
*רבי אברהם ירחמיאל, אדמו"ר פון אסטראווע-ביאלא אין ירושלים; איידעם ביי רבי אברהם שלמה פון לעלאוו – ירושלים.
*רבי ירמיהו, אדמו"ר פון ביאלא-לענטשנע אין בית שמש; איידעם ביי רבי אברהם גאלדמאן פון זוועהיל.
*רבי אהרן שלמה, אדמו"ר פון ביאלא - בארא פארק אין ניו יארק. 
*די ווייב פון הרב וואלף קארנרייך, אדמו"ר פון שידלאווצע אין ירושלים. 
*די ווייב פון הרב יעקב האגער, דער סערעט-וויזשניצער רבי, אין חיפה

קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:פוילישע אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ישראל
דוד מתתיהו
קאַטעגאָריע:בני ברק
באלקאן לענדער

די **באלקאן לענדער** זענען א גרופע פון לענדער, אין דרום מזרח אייראפע. די שטח איז גרויס 550,000 קוואדראט קילאמעטער, און האט א באפעלקערונג פון 53 מיליאן מענטשן.

די לענדער רעכענן צווישן זיך.
אלבאניע, באסניע און הערצעגאווינע, בולגאריע, גריכנלאנד, קראאטיע, צפון-מאקעדאניע, סערביע, קאסאווא, מאנטאנעגרא, סלאוועניע, די אייראפעישע טייל פון טערקיי, און דרום פון רומעניע. נישט אייביק ווערן רומעניע, און סלאוועניע גערעכנט. די געגנט ווערט גערופן אויף די בערג, וואס געפונען זיך אין בולגאריע, און סערביע.

די גרעניץ פון צפון, די דוניי טייך, און די קופע און די סעבע טייכן, צפון פון די באלקאן, געפונען זיך די קארפאטן בערג. עס ווערט אויך גערופן האלבאינדזל, וויבאלד עס איז ארומגענומען פון דרום, מיט עטליכע ימים. דער אדריאטישער ים, דער שווארצער ים, דער אגאישער ים, דער יאנישער ים, און דער ים פון מארמארא.

קאַטעגאָריע:אייראפע
קאַטעגאָריע:געאגראפיע
אלבערט דער ערשטער פון בעלגיע

**אלבערט דער ערשטער** פון בעלגיע (בריסעל, 8טן אפריל 1875 - מארש-לע-דאם, 17טן פעברואר 1934) (זיין פולער נאמען: **אלבערט לעאפאלד קלעמענט מארי מיינראד**; פלעמיש: **Albert Leopold Clément Marie Meinrad**), דער דריטער קעניג פון די בעלגיער פון 23סטן דעצעמבער 1909 ביזן שטארבן.

אלבערט איז דאס פינפטן קינד, און דער צווייטער זון, פון פרינץ פיליפ פון פלאנדערן (וואס איז א ברידער פון לעאפאלד דער צווייטער) און פרינצעסין מארי פון האהענצאלערן. פרינץ פיליפ איז געווען דער דריטער זון פון לעאפאלד דער ערשטער פון בעלגיע.

## פאמיליע 
אלבערט האט געהייראט אין 2טן אקטאבער 1900 צו עליזאבעט גאבריעל וואלערי מארי, די פרינצעסן פון בייערן (פון די וויטעלסבאך פאמיליע). זיי האבן געהאט דריי קינדער:

* לעאפאלד (שפעטער: לעאפאלד דער דריטער)
* קארל (די שפעטער פרינץ-רעגענט)
* מארי יאסע, שפעטער די קעניגן פון איטאליע, ביז די איטאליענישע פאלק האט אומגעווארפן דאס מאנארכיע, און איינגעפירט רעפובליק.

קאַטעגאָריע:מלכים
קאַטעגאָריע:בעלגיע
שמואל דייטש

רבי **שמואל דייטש** (נפטר י"ד סיון תשמ"ה) בעל **ילקוט שמואל** איז געווען דער פריערדיגער בוקארעשטער רבי אין בוקארעשט, רומעניע. נאך דעם צווייטן וועלט קריג איז רבי שמואל דייטש געקומען קיין אמעריקע און האט זיך באזעצט אין בארא פארק, ברוקלין.

## אפשטאם
רבי שמואל דייטש. איז געווען א זון פון רבי משה דייטש הי"ד, קרעטשענעווער רב, א זון און ממלא מקום פון זיין טאטן מוה"ר דוד נתן דייטש אבדק"ק קרעטשנוב, בעל מחבר ספר נפש דוד על התורה.

מוה"ר דוד נתן דייטש איז געווען דער צווייטער רב אין קרעטשנוב, און דער ממלא מקום פון זיין פאטער מוה"ר יוסף יואל דייטש בעל מחבר ספר שו"ת "יד יוסף",  

רבי יוסף יואל דייטש בעל מחבר שו"ת "יד יוסף" איז געווען מו"ץ אין שטאט טארנאפאל, אין איינעם מיט מנחת חינוך אין איז געווען רב אין מאנאסטריטש און חודרוב. רבי יוסף יואל דייטש איז געווען דער ערשטער רב פון קרעטשענעוו.
## ביאגראפיע 
רבי שמואל דייטש  איז געווען א תלמיד מובהק פון הרב ישראל פריינד  אב"ד הוניאד און ער האט זיך פאר אים פארהערט די הוראה. 
 
רבי שמואל דייטש האט חתונה געהאט י"ז סיון תרפ"ח
## רבנות 
רבי שמואל דייטש איז געווען דער ערשטער בוקארעשטער רבי. ער איז געווארן רבי אין בוקארעשט בחייו פון זיין טאטע הרב משה דייטש הי"ד אב״ד פון קרעטשענעוו און רב אין ביהמ"ד ״מלביש ערומים״ אין סיגוט און דערנאך און אמעריקא, האט דער רבי ווייטער ממשיך געווען די עבודת הקדוש מיטן פירען די בואקרעשטער קהילה אויף דער 9טער עוועניו און 51סטער גאס אין בארא פארק. 

## פאמיליע 
די קינדער פון רבי שמואל דייטש זענען ווי פאלגנד:
* חנה מאסקאוויטש ע"ה
* חי' מיראוויץ
* ממלא מקום רבי בנציון דייטש  אדמו"ר פון בוקארעשט,
* רבי חיים יצחק דייטש ז"ל
* מנוחה גוטער ע"ה
* ברכה טווערסקי

## הערות 
הגה"ק מוה"ר משה דייטש הי"ד האט אויך איבערגעדריקט זיין טאטע'ס ספר, נפש דוד על התורה, הגהקו"ט מוה"ר משה דייטש  הי"ד, אין זיין רעבעצין ע"ה איז שפעטער אוועק אין די קריג ווי זיי זענען אומגעברענגט געווארן אין אוישוויץ.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:רומענישע אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער אדמורי"ם
5טן סעפטעמבער

דעם **5טן סעפטעמבער** איז דער 258סטער טאג פון יאר (259סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 117 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1836 - סאם יוסטון  געוויילט דער ערשטער פרעזידענט פון דער רעפובליק פון טעקסעס
* 1905 - געענדיגט די רוסישע־יאפאנעזער מלחמה
* 1972 - אנגעהויבן דער ישראלדיקער ספארטלער אומקום ביי דער מינכן אלימפיאדע
* 2022 – ליז טראס ווערט פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך

## געבוירן 
* 1187 - לואי דער אכטער, מלך פון פראנקרייך (געש' 1226)
* 1638 - לואי דער פערצנטער, מלך פון פראנקרייך (געש' 1715)
* 1934 - הרב מאיר בראנדסדארפער, רב, דיין, פוסק און מוהל; מיטגליד אינעם בד"ץ פון דער עדה החרדית; מחבר פון "קנה בושם" (נפטר 2009)

## געשטארבן 
* 1548 - קאטערין פאר, דאס זעקסטע ווייב פון הענרי דער אכטער (געב' 1512)
* 1906 - לודוויג באלצמאן, עסטרייכער פיזיקער (געב' 1844)
* 1997 - געארג שאלטי, דיריגענט (געב' 1912)

## פייערונגען 
----
* 4טן סעפטעמבער - 6טן סעפטעמבער
* סעפטעמבער

05
לודמיר

קליין|הערב

**לודמיר** (; , *לאדאמעריא*; ) איז א שטאט אין וואהלינער גובערניע, אין צפון־מערב אוקראינע. די שטאט איז דער היסטארישער צענטער פונעם ראיאן וואהלין און די היסטארישע הויפטשטאט פונעם פרינציפאליטעט פון וואהלין. די באפעלקערונג איז 38,000 (אין 2023).

## היסטאריע 
די שטאט ווערט ערשט דערמאנט אין 988. אין 1370 האט ליטע איינגענומען די שטאט.
## בילדער

file:Volodymyr-Volynskyi (Wlodzimierz-Wolynsky) Great Synagogue.jpg|די גרױסע שול פון לודמיר
file:Wlodzimierz-Wolynski,Wielka synagoga.jpg|די גרויסע שול אין לודמיר

קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
קאַטעגאָריע:וואהלין
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
1913

## געשעענישן 
* 12טן מערץ - קאנבערע פראקלאנירט די הויפטשטאט פון אויסטראליע
* 10טן יולי - געמאסטן 56.7&nbsp;°C, די העכסטע טעמפעראטור אין דעם מערב האלבקוגל, אין טאל פון טויט אין דעם מאהאווע מדבר
* 23סטן דעצעמבער - געגרינדעט דער פעדעראלער רעזערוו, דער צענטראלבאנק פון די פאראייניגטע שטאטן.

## געבוירן 
* 20סטן מיי - וויליאם היולעט, איינער פון די גרינדער פון  היולעט פאקארד (HP) (געש' 2001)
* 14טן יולי - דזשעראלד פארד, 38סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 2006)
* 15טן יולי - אברהם סוצקעווער, יידישער דיכטער (נפ' 2010)
* 16טן אויגוסט - מנחם בעגין, דער זעקסטער פרעמיער מיניסטער פון ישראל (נפטר 1992)
* 4טן סעפטעמבער - סטאנפארד מור, אמעריקאער ביאכעמיקער,  געווינער פון נאבעל פריז פאר כעמיע (געש' 1982)
* סרול בראנשטיין, יידישער דיכטער

## געשטארבן 
* 30סטן סעפטעמבער - רודאלף דיזל, דייטשער ערפינדער (געב' 1858)

קאַטעגאָריע:20סטער י"ה
סקולען

**סקולען** (, , ) איז א דארף אין מאלדאווע, אויפן פרוט טייך, וואס איז דער גרענעץ מיט רומעניע. סקולען געפינט זיך 18 ק"מ צפון פון יאס, רומעניע, און 55 ק"מ דרום פון בעלז.

אין 1900, האבן געוואוינט אין סקולען 1555 יידן.

## פערזענלעכקייטן פון סקולען 
* רבי אליעזר זושא פארטוגאל, סקולענער רבי
* רבי ישראל אברהם פארטוגאל, סקולענער רבי אין אמעריקע

קאַטעגאָריע:דערפער
קאַטעגאָריע:מאלדאווע
4טן סעפטעמבער

דעם **4טן סעפטעמבער** איז דער 247סטער טאג פון יאר (248סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 118 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1781 - לאס אנדזשעלעס, קאליפארניע געגרינדעט דורך א גרופע פון 44 שפאנישע קאלאניסטן. 
* 1888 - דזיארדזש איסטמאן באקומט א פאטענט פאן זיין קאמערע
* 1944 - צווייטע וועלט מלחמה: די 11טע געפאנצערטע בריגאדע פון דער בריטישער ארמיי באפרייט די שטאט אנטווערפן אין בעלגיע

## געבוירן 
* 1824 - אנטאן ברוקנער, עסטרייכער דיריגענט (געש' 1896)
* 1907 - מאריא קאטארבא, פאלאק פון די חסידי אומות העולם (געש' 1956)
* 1913 - סטאנפארד מור, אמעריקאער ביאכעמיקער,  געווינער פון נאבעל פריז פאר כעמיע (געש' 1982)

## געשטארבן 
* 1907 - עדווארד גריג, נארוועגישער דיריגענט נורבגי (געב' 1843)
* 1965 - אלבערט שווייצער, דייטשער דאקטער און פילאסאף (געב' 1875)

## פייערונגען 
----
* 3טן סעפטעמבער - 5טן סעפטעמבער
* סעפטעמבער

04
שליח ציבור

א **שליח ציבור**, אדער **שַ"ץ**, איז דער וואס דאווענט פארן עמוד. זיין ראלע איז צו פירן דאס דאווענען און צו זאגן די שטיקלעך וואס איינער זאגט און אלע זאגן נאך, ווי קדיש, ברכו און די הויכע שמונה עשרה.

ביי אשכנזים איז דער מנהג אז דער ש"ץ לאזט אויס הויך יעדן טייל פונעם דאווענען, כדי דער עולם זאל וויסן וואו מען האלט און זאל קענען מיטדאווענען. ווי אויך זאגט ער די זאכן וואס פאדערן א מנין, ווי די קדישים (כדי דער ציבור זאל ענטפערן אמן און "יהא שמיה רבא", ברכו (און מען ענטפערט "ברוך ד' המבורך לעולם ועד") און די הויכע שמונה עשרה (און דער עולם זאגט נאך קדושה).
## מקור 
די משנה אין מסכת ברכות, און אויך דער שולחן ערוך אז דער ש"ץ גייט צו צום עמוד צו זאגן "ישתבח", און נאך דעם קדיש און ברכו, ברכת קריאת שמע און די שמונה עשרה. ביי רוב אשכנזים איז דער  מנהג אז דער ש"ץ גייט צום עמוד פריער (אדער צו אדון עולם און ברכות, וואס ער זאגט הויך, אדער צו קרבנות, אדער צו "הודו".
לכתחילה דארף זיין א פאסיגער מענטש וואס האט נישט קיין עבירות און געוואוינט צו ליינען די פסוקים אין תנ"ך. ווען מען קען נישט טרעפן א ש"ץ מיט אלע מעלות, איז יעדער ייד נאך דער בר מצוה כשר צו זיין א ש"ץ.

אין חז"ל און שו"ע ווערט דער חזן גערופן "יורד לפני התיבה", ער גייט אראפ פאר דעם עמוד, און וועגן דעם, אין טייל שולן איז דער ארט וואו דער ש"ץ שטייט נידעריגער ווי די גאנצער שול.

## זעט אויך
* בעל קורא

## רעפערענצן 

קאַטעגאָריע:תפילה
אפרת גוש

קליין|לינקס
**אפרת גוש** (*עפֿראַט גאָש*; געבוירן דעם 3טן נאוועמבער 1983) איז אן ישראלדיקע זינגערין, לידער שרייבערין און אקטריסע.

זי האט שוין ארויסגעגעבן א סאך לידער און אלבאמען.

זי האט א שטימע ווי זייער א יונגע מיידל. און איז פאקטיש זייער אויפגעכאפט אין די וועלט פון לידער אין ישראל.

קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן
קאטעגאריע:ישראלדיקע זינגערס
פלאנדערן

קליין|פאן פון פלאנדערן
**פלאנדערן** (פלעמיש: Vlaanderen, פראנצויזיש: Flandre, דייטשיש: Flandern). איז איינע פון דריי פעדעראלישע איינהייטן וואס שטעלט צאם בעלגיע.
אין פלאנדערן, וואס געפינט זיך אין דעם צפון חלק פון לאנד, וואוינען בעיקר די פלעמערס, די וואס רעדן פלעמיש. די הויפטשטאט פארן פלאץ איז בריסעל, די הויפטשטאט פון בעלגיע, וואס דינט אויך אלס א באזונדערע פעדעראלישע איינהייט. בריסעל אליינס איז אין פלאנדערן. דער בעלגישע פארלאמענט און אלע רעגירונג אינסיטיטוציעס געפונען זיך אין בריסעל.

לויט דעם שטח (13,522 קק"מ) באזיצט פלאנדערן 44% פון בעלגישען ערד-פלאך.

קאַטעגאָריע:בעלגיע
אוראלט עגיפטן

קליין|דער גרויסער פיראמיד
**אוראלט עגיפטן** אדער **אלטערטימלעך עגיפטן** איז געווען א ציוויליזאציע בערך פיר טויזנט יאר צוריק ביז די רוימישע אימפעריע האט עס אינוואדירט אין יאר 20-. עס איז געוואקסן לענגאויס דעם נילוס טייך און האט אמאל געהערשט פון דער נילוס דעלטע ביז נוביע, א היסטאריש קעניגרייך אין היינטיגן סודאן.

דער נילוס האט געברענגט א סאך וואסער אין עגיפטן, האט דאס לאנד געהאט גוטע תבואה, ווי ווייץ און גערשט. די דערפאלג פון דער אוראלטער עגיפטישער ציוויליזאציע איז געקומען טיילווייז צוליב זייער פעאיקייט אין אויסניצן  די געביטן פון דעם נילוס טאל. די פארפלייצונג און באוואסערונג פונעם טאל האבן פראדוצירט א סך תבואה, וואס האט דערנערט א געדעכטע באפעלקערונג.

די עגיפטן האבן געשריבן אין א כתב וואס הייסט היעראגליפיק. די הערשער פונעם האבן געהייסן פרעה.

ביי דעם אלטן קעניגרייך האט מען געבויט די גיזע פיראמידן און דעם גרויסן ספינקס.

די אוראלטע עגיפטן האבן באוויזן אויסארבעטן שטיינערייען, ערדמעסטונג און די קאנסטרוקציע פון מאנומענטאלע פיראמידן, טעמפלען און אבעליסקן; אויך א סיסטעם פון מאטעמאטיק, פראקטישן מעדיצין, איריגאציע סיסטעמען און לאנדווירטשאפט פראדוקציע טעכניקן, הילצענע שיפן, גלאז טעכנאלאגיע, ליטעראטור, און דער ערשטער באקאנטער שלום־אפמאך, מיט די חיתיים.

זייער מעל איז געווען שטיין-געמאלן, און דאס זאמד אין דער מעל האט פארגרעסערט די מעגליכקייט פון מויל-געשווירן.

קאַטעגאָריע:עגיפטן
קאַטעגאָריע:היסטאריע
דזשעף גארדאן

left|250px
**דזשעפערי מייקל "דזשעף" גארדאן** (ענגליש: *Jeffrey Michael "Jeff" Gordon*, געבוירן אין וואַלעדזשאָ, קאַליפאָרניע, פאראייניגטע שטאטן, 4טן אויגוסט 1971) איז אַ געוועזענע געיעג מאַשין נאַסקאַר. ער איז אַ נאַסקאַר ראַסינג מייַסטער פיר מאָל (1995, 1997, 1998, און 2001). ער האט אויך איז אַ דרייַ-צייַט מייַסטער פון די דייַטאָנאַ 500. זי איז דערווייַל ראַסינג פֿאַר די מאַנשאַפֿט הענדריקק מאָטאָרספּאָרץ. דזשעף געקומען אַראָפּ מיט די מאַשין טשעווראָלעט ימפּאַלאַ געציילט 24.

## רונג
* אפיציעלע וועבזייטל

גארדאן, דזשעף
וואלאניע

**וואַלאניע** (פראנצויזיש: *Wallonie*, פלעמיש: *Wallonië*, דייטשיש: *Wallonien*, וואלאניש: *Walonreye*), איז דער ראיאן פון די וואס רעדן פראנצויזיש אין דרום בעלגיע, און איז איינע פון דריי פעדעראלישע איינהייטן וואס שטעלט צאם בעלגיע. די הויפטשטאט איז נאַאמען, און די אפיציעלע שפראכן זענען פראנצויזיש און דייטשיש.

קליין|250px|פראווינצן פון וואלאניע

דער וואלאניע ראיאן געפינט זיך אין דעם דרום חלק פון לאנד בעלגיע. דער שטח באזיצט 55.18% פונם בעלגישען ערד-פלאך (16,844 פירקאנטיגע ק"מ). דער חלק איז צוטיילט אין פינף פראווינצן:

* וואלאנישע בראבאנט
* נאַאמען (נאמור)
* לייק (ליעזש)
* הענעגויען (הינאו)
* לוקסעמבורג
## זעט אויך 
* פלאנדערן

קאַטעגאָריע:בעלגיע
נס ציונה

קליין| נס ציונה
**נס ציונה**, איז א שטאט אין די נידעריקע טייל פון יהודה (שפלה), פון צפון געפונט זיך ראשון לציון, און פון דרום רחובות. די שטאט געפונט זיך אין צענטער דיסטריקט, און האט א באפעלקערונג פון 35,000 איינוווינער. געגרינדעט אין יאר 1883, ביי די ערשטע עליה. אנהייב איז די געגנט גערופן געווארן "נחלת ראובן", און וואדי כאנין.

די טעריטאריע האט געהערט צו א געוויסן טעמפלאר, מיטן נאמען גוסטאוו מאלער, איינמאל זייענדיק אין אדעס, האט ער באגעגנט א חסיד, ראובן לערער, וואס די צוויי האבן אויסגעטוישט זייערע הייזער. דער גוי האט באקומען דאס הויז פון ראובן, און ראובן האט באקומען דאס הויז מיט א גארטן פונעם גוי. ראובן האט אנגעהויבן זוכן יידן, וואס זאלן קומען וווינען אין דארף, פאר מנין, און אנדערע יידישע באדערפענישן. 

אין יאר 1888, איז אן איינוווינער פון נס ציונה אומגעקומען דורך אראבער, דער ערשטער ייד אומצוקומען אין א טעראר אטאקע, אין ארץ ישראל, אין די נייע צייטן.

אין יאר 1891, איז די געגנט פארברייטערט געווארן, ווען א ייד מיטן נאמען מיכאל האלפערין, האט געקויפט א געגנט נאנט צו נחלת ראובן, ער האט פארגעשלאגן דעם נייעם נאמען, וואס איז פארבליבן ביז היינט.

די יידישע קאלאניזאציע אסאציאסיע (יק"א) האט גענומען פאראנטווארטליכקייט איבערן דארף, און זיי האבן אויפגעשטעלט גערטנער, און באצאלט די חובות פון דעם דארף.

די אראבער האבן אויפגעשטעלט א געגנט נאנט צו די שטאט, מיטן נאמען וואדי כאנין, וואס איז שפעטער חרוב געווארן. דורכאויס די הערשאפט פון די אטאמאנישע אימפעריע, איז די לעבן געווען שווער אין דארף, נאכן ערשטע וועלט מלחמה, האבן זיך פראבלעמען פארענדערט, און עס האט געהערשט א רויגקייט אין נס ציונה.

דורכאויס די מלחמת השחרור, איז די אראבישע דארף פארלאזט געווארן, און נייע געגנטער זענען געבויט געווארן, צו אקאמאדירן די נייע אימיגראנטן, וואס זענען געקומען קיין ישראל.
פאנאמא

**פאנאמא** (),  אפיציעל די **רעפובליק פון פאנאמא** (), איז דאס דרומסטע לאנד פון צענטראלער אמעריקע און ממילא פון צפון אמעריקע. פלאצירט אויפן איסטמאס צווישן צפון און דרום אמעריקע, פאנאמא האט גרענעצן מיט קאסטא ריקא צו צפון־מערב, קאלאמביע צו דרום־מזרח, דעם קאראאיבישן ים צו צפון און און דעם פאציפישן אקעאן צו דרום. די ויפטשטאט איז פאַנאַמאַ־שטאָט.

די שפאנישע האבן אויסגעפארשט און באזעצט דאס לאנד אינעם 16טן יארהונדערט. אין 1821 האט פאנאמא זיך געשיידט פון שפאניע און זיך פארבינדן אין א פארבאנד מיט קאלאמביע, עקוואדאר און ווענעזועלע, וואס האט געהייסן די רעפובליק פון גראן קאלאמביע. ווען גראן קאלאמביע האט זיך צעטיילט אין 1830, איז פאנאמא געבליבן א טייל פון קאלאמביע. אין 1903 האט פאנאמא ארויסגעטרעטן פון קאלאמביע.

צווישן 1904 און 1914 האבן די אמעריקאנער ארמיי אינזשענירן געבויט דעם פאנאמא קאנאל. אין 1977 האט מען אונטערגעשריבן אן אפמאך צווישן פאנאמא און די פאראייניגטע שטאטן אריבגערצוגעבן דעם קאנאל צו פאנאמא ביזן סוף פונעם יארהונדערט.

## זעט אויך
* פאנאמא קאנאל
* גרויס-קאלאמביע

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:לענדער אין אמעריקע
*
כביש החוף

קליין|250px|דער חוף־שאָסײ
**כביש החוף** אדער **שאסיי צוויי**, איז א שאסיי, אין ישראל וואס פארבינדט תל אביב, און חיפה, און די שטעט אינדערמיט, נתניה, הרצליה, חדרה, און זכרון יעקב.

דאס אויפשטעלן פון שאסיי האט זיך אנגעהויבן אין די 1950ער יארן, אנהייב צווישן תל אביב און נתניה, אין די נאכפאלגענדע יארן, איז די שאסיי פארלענגערט געווארן ביז קיסריה, און אין יאר 1969, איז די לעצטע טייל פון קיסריה ביז חיפה אויפגעבויט געווארן. די לעצטע טייל איז געבויט געווארן ווי א שנעל שאסיי, און די זכרון יעקב אפווענדונג, איז געווען די ערשטע וואס איז געבויט געווארן אין ישראל, דערנאך זענען אלע קרייץ וועגן, געטוישט געווארן צו שאסיי אפווענדונגען.

אין די 1980ער און 1990ער יארן האט ישראל שאסייען, פארברייטערט די שאסיי צווישן נתניה און תל אביב, צו דריי ליניעס אין יעדע ריכטונג, עס זענען דא פלענער צו פארברייטערן, צווישן נתניה און קיסריה, ווי די שאסיי האט צוויי ליניעס אין יעדע ריכטונג. די שאסיי נתיבי איילון, פלעגט ווערן פארעכנט אלס המשך צום שאסיי אין תל אביב. די מאקסימאלע שנעלקייט, איז ניינציק קילאמעטער פער שעה.

מערערע פלענער זענען פארהאן, צו פארברייטערן און פארבעסערן די שאסיי, אין חיפה וועט די שאסיי ווערן פארבינדן מיט די כרמל טונעלן שאסיי. ווי אויך איז געעפנט געווארן אין גלילות קרייצוועג, אן אפווענדונג צו נתיבי איילון, ווי אויך צו העכערן די קפ"ש צו 110 קילאמעטער, נאכדעם וואס די שאסיי וועט פארברייטערט ווערן. די לענג פון שאסיי איז 99 קילאמעטער.

עס איז לעצטנס באריכטעט געווארן אין ישראל, אז די שאסיי קען געטוישט ווערן צו א לופטפעלד, אין פאל פון אן עמערגענץ צושטאנד, דורכן לופט פלאט.
קאטעגאריע:טראנספארט אין ישראל
קאטעגאריע:שאסייען
פליגער טרעגער

קליין|300x300פיקס
א **פליגער טרעגער** אדער **לופטמאשין טרעגער** איז א שיף וואס איז גאר גרויס און ברייט צו קענען אקאמאדירן עראפלאנען, און א לאנדונגס ליניע פאר די עראפלאנען, וואס פליען ארויף צו אראפ.

די לענג פון אזא מאסיווע שיף איז ווייניגסטנס הונדערט מעטער, (300 פיס), די גרעסערע דערגרייכן 300 מעטער (איבער 900 פיס). רוב עראפלאנען אויף די שיפן, זענען קאמפס עראפלאנען, און אטאקיר עראפלאנען. אין רוב שיפן וועט אויך זיין פלאץ פאר העליקאפטערן. אויף אזא שיף דינען טויזנטער מאטראזן, און פארמאגט אלצדינג, וואס רעכנט אריין, אויפצוהאלטן א קליינע שטאט, ווי ראדיא, טעלעוויזיע, און ערטער צו דאווענען, פאר רעליגיעזע מענטשן.

וויבאלד די שיף איז גאר גרויס, און איר זעלבסטשוץ איז א שוואכע, האט יעדע פליגער טרעגער, א גאנצע פלאט פון קריגס שיפן, קליינע און גרויסע, וואס באשיצן די שיף פון אטאקעס. ביי דער צווייטער וועלט קריג און נאכדעם, איז די שיף געווארן א גאר וויכטיקע געצייג פאר א מיליטער, וואס האט אזא שיף, און א ים פלאט וואס באנוצט זיך מיט דעם.

אין יאר 2009, זענען 9 לענדער גערעכנט געווארן, וואס פארמאגן אזא שיף. די פאראייניקטע שטאטן עלף. בריטאניע און איטאליע, האבן צוויי יעדער פאר זיך. רוסלאנד, אינדיע, בראזיל, טיילאנד, פראנקרייך, און שפאניע, איינס יעדער פון זיי.

דער אמעריקאנער ארמיי, וועלכע האט 11 אזעלכע שיפן, האט 10 פון די נימיץ פליגער טרעגער סעריע. די פאראייניגטע שטאטן, האט ארום טויזנט פליגערס אויף די שיפן. בריטאניעס שיפן האבן פלאץ, פאר 50 עראפלאנען, איטליכער פון זיי.

קאַטעגאָריע:מיליטער
קאַטעגאָריע:שיפן
טירת כרמל

**טירת כרמל** איז א שטאט, אין חיפה דיסטריקט, אין ישראל. די שטאט געפונט זיך אויף דעם מערב עק פון כרמל בארג. שאסיי 4 פארט אריבער נעבן שטאט, צו צפון קיין חיפה. 
אויף די פלאץ ווי טירת כרמל געפונט זיך, איז ביז די מלחמת השחרור, געווען אן אראביש דארף, מיטן נאמען א-טירא. דורכאויס ראיאטן און די מאורעות תרצ"ו - תרצ"ט, האבן די איינוווינער אטאקירט יידישע צילן אין די געגנט. ביז ווען די הגנה, האט אין אן אנגריף אנגעפירט דורך פיסגייער זעלנער, און שיפן פון ים פלאט, איינגענומען די דארף אין 16טן יולי 1948, און די איינוווינער זענען אנטלאפן. 

אין 1949, איז אויפגעשטעלט געווארן צוויי מעברות (איבערגאנגס לאגערן), אויפן שטח פון די אראבישע דארף. אין 1951 איז אויפגעשטעלט געווארן, די טירת כרמל לאקאלע ראט, וואס די צוויי מעברות זענען שפעטער צוגערעכנט געווארן צו די מוניציפאליטעט. אין יאר 1992, איז טירת כרמל איינערקענט געווארן, אלס א שטאט.

לויט די צענטראלע ביורא פאר סטאטיסטיק, האט טירת כרמל א באפעלקערונג, פון 18,800 איינוווינער, ריכטיג פאר סעפטעמבער 2009.

דער בירגערמייסטער איז דודו כהן, ערוויילט אין יאנואר 2024.

## צו דער רעוואלוציע
עס איז הייַנט אין טירת כרמל ביזאַנטין ייִשובֿ עקסיסטירט אין דער פאַרגאַנגענהייַט זענען דערגייען פון ארכעאלאגישע אויסגראבונען. פון דער צייַט פון דער אָטאָמאַנישער אימפעריע גענומען שטעלן אין אַן אַראַבער שטאָט אנגערופן אַ - טיראַ טיראַ, איינער פון עטלעכע שטעט פון אַז נאָמען אין די ערד פון ישראל אַז געווען מאַנדאַטאָרי.

א דאָרף-טיראַ האט אַ אַקטיוו אָנטייל אין די אנפאלן אויף דער ייִדיש ייִשובֿ און טראַנספּערטיישאַן אין די געשעענישן (1929-1948) און אומאפהענגיקייט מלחמה, צו דער פאַך אויף יולי 16 1948 די קאַמביינד קאַמף פון ינפאַנטרי און שעלינג פון דער ים.

## די קראנטער יישוב
געגרינדעט אין 1949 אויפן שטח פונעם וויסטן אַראַבישן דאָרף א-טיראַ צוויי מעברות - "מעברה טיראַ צפון" און ״ מעברה טיראַ דרום". געגרינדעט מערץ 1951 און באשטימט היגע ראַט כעדאַד דורך משה עדעלמאַן געשפילט אַ וואַלאַנטערי יקער. אפריל 1953 ערשטער וואלן האבן פארנומען אין דער ראט און אברהם טיאָמקין איז געוויילט געווארן דער הויפט. אין 1954, צוויי דורכפאָר לאגערן זענען אַנעקסט צו די שטאָטיש געגנט פון טירת כרמל. טירת כרמל געווארן אַ שטאָט אין 1992.

## וועבלינקען
* טירת כרמל מוניציפאליטעט וועבזייַטל
סיסלעוויטש

**סיסלעוויטש** (, *שוויסלאַטש*; , ) איז א שטעטל אין דרום־מערב פון האראדנער גובערניע, בעלארוס. עס איז ווייט 29 ק"מ מערב פון וואלקאוויסק און 65 ק"מ מזרח פון ביאליסטאק.

פון סיסלעוויטש איז דא א באן קיין וואלקאוויסק און א שאסיי וואס פארבינדט מיט דער שטאט האראדנע (גראדנע). 

## איינוואוינער
צווישן די באקאנטע איינוואוינער זענען:
* רבי  אהרן קאטלער
* רבי שמואל בעלקין
* הח"ר זאב אהרן הלוי לעווין רב בצ'סטר ושו"ב בליברפול
*

## רעפערענצן
## וועבלינקען
* פאטאס ביי Radzima.org

קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין בעלארוס
יחיאל יהושע ראבינאוויטש

**רבי יחיאל יהושע ראבינאוויטש** (ה' טבת ה'תרס"א - כ"א שבט ה'תשמ"ב), באקאנט מיטן נאמען פון זיין ספר אלס דעם **חלקת יהושע**, איז געווען ביאלער רבי און א מיטגליד פונעם מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל.

## יונגע יארן 
רבי יחיאל יהושע איז געבוירן אין יאר תרס"א (1900) צו זיין פאטער רבי ירחמיאל צבי, וואס איז שפעטער געווארן רבי אין שעדליץ, פוילן, און צו זיין מאמען, א טאכטער פון רבי אריה לייביש עפשטיין, דער אזשעראווער רבי. צו פינף יאר איז ער געווארן פאר'יתומט פון זיין טאטן, און ער איז געהאדעוועט אין זיין זיידנס שטוב. 

הרב ראבינאוויטש איז געווארן א תלמיד ביים גערער רבי'ן, רבי  אברהם מרדכי אלטער (דעם "אמרי אמת"). 

## רבנות 
ביי צוויי און צוואנציג יאר איז הרב ראבינאוויטש צוריק קיין שעדליץ וואו ער איז געווארן דער ממלא מקום פון זיין פאטער אלס ביאלער רבי. ער האט אויפגעשטעלט אין שעדליץ א ישיבה פון הונדערטער בחורים.

ווען די נאציס זענען אריין אין שעדליץ ביים אינוואדירן פון פוילן אין 1939, איז הרב ראבינאוויטש אנטלאפן, מיט זיינע תלמידים און זיין משפחה, צום טייל פון פוילן וואס דער סאוועטן פארבאנד האט איינגענומען לויטן ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך. די סאוועטן האבן אים געשיקט קיין סיביר. אזוי ווי ס'איז נישט געווען דארט קיין  מקוה, פלעג ער מאכן א לאך אין דעם אייז וואס האט באדעקט דעם טייך כדי צו טובלן זיך. אין תש"ב האבן א טייל פון זיינע קינדער באטייליגט אין דער נסיעה קיין ארץ ישראל דורך טעהראן. אין ה'תש"ז איז ער אליין ארויף קיין ארץ ישראל און האט זיך באזעצט אין דעם יד אליהו געגנט אין תל אביב-יפו. אין ה'תשט"ו האט ער זיך געצויגן קיין ירושלים וואו ער האט אויפגעשטעלט זיין בית מדרש. זיינע חסידים האבן אויפגעשטעלט א שטיבל און א ישיבה אין בני ברק. 
## משפחה
זיינע זין:
* הרב ירחמיאל צבי יהודה ראבינאוויטש, ביאלע־פשיסחער רבי
** הרב פינחס אליהו ראבינאוויטש, איידעם ביים אזשאראווער רבי'ן
* הרב יעקב יצחק ראבינאוויטש, ביאלער רבי אין רמת אהרן, בני ברק.
* הרב דוד מתתיהו ראבינאוויטש, ביאלער רבי בני ברק.
* הרב **בן ציון ראבינאוויטש**, ביאלער רבי און אב"ד לוגאנא, אן איידעם ביי הרב אברהם משה באב"ד, סונדערלאנדער רב.
זיינע אייניקלעך:
**הרב שמחה ראבינאוויטש, מחבר פון "פסקי תשובות".
## תלמידים
*הרה"צ רבי ניסן יהודה כהן ירושלים, נווה צבי-שכונת הבוכרים קווארטיל. ונוח אסאעך תלמידים. 

 

קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל
קאטעגאריע:מועצת גדולי התורה
קאטעגאריע:נקבר אין הר הזיתים
יארן ג'ש' - ג'שצ"ט

## געשעענישן 
* א' טבת '''ג'שכ"ז''' - דאס גלות יהויכין ("גלות החרש והמסגר"), די ערשטע פֿאזע אינעם חורבן בית ראשון.
* ז' אב '''ג'של"ח''' - (לויט סדר עולם רבה) האט אנגעהויבן דעם חורבן פונעם ערשטן בית המקדש דורך די בבליים
* ט' אב '''ג'של"ח''' - דער ערשטער בית המקדש איז חרוב געווארן דורך נבוכדנצר
* ג' תשרי '''ג'של"ט** - געהרגעט געווארן גדליהו בן אחיקם
* **ג'שנ"ב''' – האט דער אויבערשטער געוויזן פאר יחזקאל הנביא, בנין בית המקדש 'השלישי' בתפארתו, במראה הנבואה.
* **שצ"ה** –  איז פארגעקומען אין שושן די מעכטיגע סעודה פון אחשורוש, און מען האט געה'רג'עט ושתי.
* **שצ"ט** –  האט אחשורוש געהייראט מיט אסתר המלכה.

## יארצייטן
טשעסטער נימיץ

קליין|טשעסטער נימיץ
**טשעסטער וויליאם נימיץ** (24סטן פעברואר 1885 - 20סטן פעברואר 1966) איז געווען דער הויפט גענעראל פון דער אמעריקאנער ארמיי, און קאמאנדיר פון די אליאירטע קרעפטן אויפן פאציפישן אקעאן דורכאויס דעם צווייטן וועלט קריג.

## יונגע יארן 
ער איז געבוירן אין פרעדריקסבורג, טעקסאס, און ער האט געלערנט אין אקעדעמיע פון דעם ים פלאט, און אין 1905 האט ער פארענדיקט זיין שטודירן מיט אויסצייכענונג, ער איז גאר שנעל ארויף אין ראנג, און ער האט קאמאנדירט אויף א פלאט פון סובמארינען אין אטלאנטישער אקעאן.

## צווייטער וועלט קריג 
זיין שטארקייט האט זיך שטארק אנגעזען נאכן איינטריט פון די פאראייניקטע שטאטן, אין דער צווייטער וועלט קריג, נאכן אנגרייף פון יאפאן, אויף פערל הארבער. צען טעג נאך דער אטאקע, 17טן דעצעמבער 1941, איז ער געווארן קאמאנדיר פון פאציפישן פראנט, אין ראנג פון אדמיראל, מיטן שווערן קלאפ וואס די ים פלאט האט געהאט אין די אטאקע, האט ער אפגעשטעלט די מארש פון די יאפאנער, און געפירט זיין ארמיי צו עטליכע קריטישע זיגן אין די פאסיפיק, פון זיי די געלונגענע אטאקע אויף די קאראל אינדזלען, אין אויסטראליע. סאלאמאן אינדזלען שלאכטן, און די קאמף פון מידוויי אינדזלען, וועלכע האט באצייכענט א ווענדפונקט אין די קריג, און יאפאן האט פארלוירן אלע זייערע פליגער טרעגער, מיט נאך אנדערע שיפן, וואס האבן געהערט צו דעם יאפאנישן קייסערליכן פלאט.

אין שפעטערע פאזעס אין די קריג, ווען אמעריקע איז אריבער פון דעפענסיוו, צו אפענסיוו. האט ער אנגעפירט מערערע שלאכטן, מיט גרויס דערפאלג, אויף פיליפינען און אויף גוואם, די קאמף פון איווא דזשימא, און אקינאווע קאמף. 

ווען יאפאן האט זיך אונטערגעגעבן צו די אליאירטע, האט ערשט דאגלעס מעקארטור אונטערגעשריבן, און דערנאך נימיץ.

נאכן קריג איז ער אריבער אין ציווילן לעבן, ווי ער האט געארבעט פארן ים פלאט, און ווי אויך זיך פארנומען, מיט פארבעסערן די באציונגען, צווישן די פאראייניגטע שטאטן מיט יאפאן.

אויף זיין אנדענק, זענען דא א סעריע פון פליגער טרעגער, אין די אמעריקאנע ים פלאט. שאסייען וואס טראגן זיין נאמען. ווי אויך די צענטראלע ביבליאטעק פון די ים פלאט. אויך אן אייזבארג אין אנטארקטיקע, איז גערופן אין זיין אנדענק.

,

קאַטעגאָריע:צווייטע וועלט מלחמה רעגירער
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער