open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
משה יצחק געווירצמאן

הרה"צ ר' **משה יצחק געווירצמאן** (י"ב טבת ה'תרמ"ב - י' תשרי ה'תשל"ז) (אדער '''ר' איציקל''' ווי ער איז גערופן געווארן בלשון חיבה) איז געווען דער ערשטער פשעווארסקער רבי אין אנטווערפן.

## אפשטאם 
ר' **משה יצחק** איז געבוירן י"ב טבת ה'תרמ"ב (דעם טאג פון דער יארצייט פון ר' משה פשעווארסקער) אין א דערפל לעבן גארליץ, גאליציע, צו ר' **נפתלי אלימלך געווירצמאן**, וואס איז געווען א זון פֿון ר' אברהם געווירצמאן פון גארליץ און מרת חנה בריינדל. ר' אברהם איז געווען דעם נועם אלימלך'ס אן אייניקל. ר' איציקל איז געווען צוויי מאל אן אייניקל פון רבי'ן ר' אלימלך פינף דורות.
ר' **נפתלי אלימלך געווירצמאן** איז געווען א שוואגער פונעם שינאווער רב רבי יחזקאל שרגא האלבערשטאם פון זיין פיפטן זיווג מרת שיינדל וואס איז געווען א טאכטער פון ר אברהם גארליצער.

## ביאגראפיע 
ווען ר' איציקל איז געווארן בר מצוה האט ער געזען וואו מען מאכט גרויסע צוגרייטונגען, האט ער געפרעגט וואס איז דאס? האט מען אים געזאגט אז ער גייט ווערן א חתן, און ער איז געווארן א חתן צו א טאכטער פון ר' **ישכר דוב הכהן גלאנץ**, א זון פון מרת צירל טילא ליפשיץ, א טאכטער פונעם אריה דבי עילאי, און אן אייניקל פון הרה"ק רבי לוי יצחק מבארדיטשוב זצ"ל. נאך דער חתונה האט זיך ר' משה יצחק באזעצט אין פשעווארסק, גאליציע, דעריבער הייסט ער פשעווארסקער רבי.

ער איז געווען א תלמיד פון רבי שמחה ישכר בער האלבערשטאם פון ציעשאנאוו.

נאך דער מלחמה האט ער געוואוינט אין פאריז, פראנקרייך פון תש"ט.

אין יאר תשט"ז האט ער זיך באזעצט אין אנטווערפן. ער איז געווען נשיא פונעם גאליציאנער כולל.

## רבנות 
## הסתלקות 
ר' איציקל איז אוועק יום כיפור י' תשרי ה'תשל"ז, ער ליגט אין דעם בית החיים אין פיטע, האלאנד.

## פאמיליע 
ר' משה יצחק און זיין ווייב האבן געהאט פינף קינדער. זי מיט פיר קינדער זענען אומגעקומען ביי דער חורבן אייראפע. איין קינד איז איבערגעבליבן.
* רבי **יוסף חיים**, איידעם ביי רבי חיים שטיינמעץ, אומגעקומען אין חורבן אייראפע
* הרבנית **אלטע בינא** אשת הרה"צ ר' יעקב לייזער זצוק"ל
קליין|רבי איציק'ל זצ"ל, דער ערשטער פשעווארסקער רבי.
## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:גאליציאנער אדמורי"ם
קאַטעגאָריע:אנטווערפן
גיטאר

קליין|א גיטאר
א **גיטאר** איז א מוזיקאלישער אינסטרומענט, געמאכט פון פלאסטיק אדער האלץ, מיט זעקס סטרונעס. היינט מאכט מען די סטרונעס פון ניילאן, אבער מען קען זיי מאכן פון שטאל. געוויינטלעך האלט מען דעם האלדז פונען גיטאר מיט דער לינקער האנט, און מען פליקט די סטרונעס מיט די פינגער און די נעגלעך פון דער רעכטער האנט. ווען די גיטאר האט שטאלנע סטרונעס ניצט מען א 'פיק' פון פלאסטעק צו פליקן די סטרונעס.

דער טראדיציאנעלער גיטאר איז "אַקוסטיש", ד"ה ער האט א הוילן קערפער וואס פארגרעסערט דעם קול פון די סטרונעס. אין די 1930ער יארן האט מען אנגעהויבן מאכן עלעקטרישע גיטארן, וואס ניצן פארשטארקערס.

[קליין|פאקא דע לוטשיא, א [פלאמענקא גיטאריסט]]

קאַטעגאָריע:מוזיק אינסטרומענטן
1920

## געשעענישן 
* 2טן פעברואר - עסטלאנד פראקלאמירט איר זעלבסשטענדיקייט פון דער רוסלענדישער אימפעריע
* 8טן פעברואר - טיראנא געווארן די הויפטשטאט פון אלבאניע
* 19טן אפריל - געעפנט די סאנרעמא קאנפערענץ, אויסטיילן די אטאמאנישע אימפעריע ווען זי האט פארלוירן ביי דעם ערשטן וועלט קריג
* 24סטן אפריל - סאנרעמא קאנפערענץ באשליסט צו געבן די הערשאפט איבער ארץ ישראל צום בריטישן מאנדאט 
* 4טן יוני - געחתמעט אין פראנקרייך דער טריאנאן אפמאך צו צעטיילן די לענדער פון עסטרייך אונגארן
* 13טן יוני 
**פוילישע סאוועטישע מלחמה: פוילן ציט צוריק פון קיעוו.
** די אמעריקאנער פאסט אגענטור פארבאט שיקן קינדער דורך דער פאסט.
* 10טן אויגוסט - אונטערגעשריבן דער סעוורע אפמאך וואס צעטיילט די אטאמאנישע אימפעריע נאך דער ערשטער וועלט מלחמה
* 25סטן אויגוסט - די פוילישע זיגן די רויטע ארמיי אין דעם קאמף אויף ווארשע אין דער פויליש־רוסישער מלחמה
* 31סטן אויגוסט - דער ערשטער ראדיא פראגראם אין דער וועלט ווערט  טראנסמיטירט אין דעטרויט, מישיגן, פאראייניגטע שטאטן
* 1טן סעפטעמבער - גרעסערע לבנון ווערט געשאפן נאך די שפורן פונעם סייקס-פיקא פארשטענדעניש

## געבוירן 
* 11טן פעברואר - פארוק דער ערשטער, מלך פון עגיפטן (געש' 1965)
* 10טן יולי - אווען טשעמברליין, אמעריקאנער פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר  פיזיק 1959 (געש' 2006)

## געשטארבן 
* 21סטן מערץ - שלום דובער שניאורסאהן, דער פינפטער אדמו"ר פון חב"ד (געב' 1860)
* 24סטן יאנואר - אמעדעא מאדיליאני, מאלער (געב' 1884)

## נאבעל פריזן 
* פיזיק - שארל עדוארד גיאם

קאַטעגאָריע:20סטער י"ה
באסניע און הערצעגאווינע

thumb|250px|left
**באסניע און הערצעגאווינע** (באסניש, קראאטיש, סערביש גלחיש: *Bosna i Hercegovina*; באסניש און סערביש קיריליש: Босна и Херцеговина) איז א לאנד אין דרום־מזרח אייראפע. זי גרענעצט קראאטיע צו צפון, מערב און דרום, סערביע צו מזרח, און מאנטענעגרא צו דרום־מזרח. , באסניע און הערצעגאווינע האט נאר א קליינעם בארטן פון 26 ק"מ ביים אַדריאַטישן ים, ארום דער שטאט נעום. דאס לאנד האט א סאך בערג, אבער ס'איז פלאך אין צפון־מזרח. רוב פון לאנד האט ווארעמע זומערן און קאלטע, שנייעדיגע ווינטערן, אבער דער דרומדיקער שפיץ האט א מיטלענדישן קלימאט. 

דער שטח פון באסניע און הערצעגאווינע איז 51,000 קוואדראט ק"מ, און זיין באפעלקערונג איז 4,600,000. די באפעלקערונג באשטייט פון סערבישע (מערסטנס פראוואסלאוונער), באסניאקן (מוסולמענער) און קראאטן (קאטאליקן). די הויפשטאט איז סאראיעווא.
## היסטאריע 
ביז דער ערשטער וועלט מלחמה איז באסניע און הערצעגאווינע געווען א פראווינץ אין דער אטאמאנישער אימפעריע. נאכהער איז זי געווארן א טייל פונעם נייעם לאנד יוגאסלאוויע. ווען יוגאסלאוויע האט זיך צעשפאלטן אין די אנהייב 1990ער יארן, איז דאס לאנד געווארן זעלבשטענדיג.

## יידן אין באסניע און הערצעגאווינע 
[קליין|300px|א שול אין [סאראיעווא]]
יידישע סוחרים האבן זיך באזעצט אין סאראיעווא אין 1541. די טערקן האבן אוועקגעשטעלט א יידישן פערטל אין סאראיעווא, און די יידן זענען געווען שטארק באגרענעצט, אזוי ווי אין אלע מוסולמענישע לענדער. ווען באסניע און הערצעגאווינע איז אריבער צו דער עסטרייך אונגארישער אימפעריע האבן די יידן באקומען עמאנציפאציע.

ביים צווייטן וועלט קריג זענען כמעט אלע יידן אין לאנד געשיקט געווארן צו די טויט לאגערן. היינט וואוינען אין לאנד אומגעפער 1,000 יידן.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:לענדער אין אייראפע
מזי כהן

**מזי כהן** (געבוירן ה'תשי"ט 1959) איז א באקאנטע זינגערין אין מדינת ישראל.

זי האט געזינגען אויף אסאך אלבאמען און מיט אסאך שפילער און זינגער. און אויך לידער פון דזשעז אויף ענגליש.

איהר ערשטער אלבאם "מזי כהן" האט זי ארויס געגעבן אין יאר 1987 מיט אירע שותפים רני ערן און איתי גרדון. שפעטער אין יאר 1992 האט זיך ארויס געגעבן איר באקאנטן אלבאם "מעברים".

איר מאן איז יושי שדה.

קאַטעגאָריע:ישראלדיקע זינגערס
עד העונג הבא

**עד העונג הבא** איז דער ערשטער אלבאם פון דער מכשפות טרופע, וואס האט זיך געבויעט אין די יארן פון 1992 ביז 1997 אין מדינת ישראל צווישן די זינגערס, זיי האבן געהאלפען פארשפרייטן די ראק און ראל שיטה.

דער ניגון פון די קאסעטע "עד העונג הבא", איז זייער אויפגעכאפט אין ישראל, מען הערט דאס אסאך זינגען אויף ישראל ראדיא.
קאַטעגאָריע:אלבאמען
שירים במיץ עגבניות

**שירים במיץ עגבניות** איז אן אלבאם פון דעם ישראל'ישן זינגער מתי כספי, עס איז געזונגען מיט א סטיל פון הומאר און ליצנות.

עס איז ארויס אין 1989.

כספי איז א באקאנטער זינגער וואס האט געשריבן איבער טויזנט לידער, און ארויסגעגעבן אסאך אלבאמען, אבער
דער טייפ "שירים במיץ עגבניות" האט נישט געהאט א סאך הצלחה און איז נישט אויפגעכאפט צווישן די ישראלישע לידער.

## וועבלינקען
* שירים במיץ עגבניות 

קאַטעגאָריע:אלבאמען
16טן יולי

**דעם 16טן יולי** איז דער 197סטער טאג פון יאר (198סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 168 טעג .
## היסטארישע געשעענישן 
* 1920 - דער סאן-זשערמען אפמאך ווערט גילטיק און מיט דעם הערט אויף די עסטרייך אונגארישע אימפעריע צו עקזיסטירן
* 1990 - ערדציטערניש אין די פיליפינען מיט א שטארקייט פון 7.7 אויף דער ריכטער סקאלע. מער ווי 1,600 מענטשן אומגעקומען.

## געבוירן 
* 1746 - דזשוסעפע פיאצי, איטאליענישער אסטראנאם (געש' 1826)
* 1872 - ראאלד אמונדסען, אויספארשער וואס איז אנגעקומען צום דרום פאלוס (געש' 1928)
* 1896 - טריגווע לי, דער ערשטער סעקרעטאר פון די פאראייניגטע פעלקער (געש' 1968)

## געשטארבן 
* 1557 - אן פון קליווס, ווייב פון הענרי דער אכטער מלך פון ענגלאנד (געב' 1515)
* 1989 - הערבערט פאן קאראיאן, עסטרייכער דיריגענט (געב' 1908)

## פייערטעג 
* 

----
* 15טן יולי - 17טן יולי
* יולי

16
ממילא

ממילא, 2011 אנעכט|קליין|מרכז
**מַמילאַ** איז אן אלטע געגנט אין ירושלים, נאנט צו דער אלטשטאט, וואס האט אנגעהויבן אויפגעשטעלט ווערן אין די ענדע ניינצטען יאר הונדערט, ווי א געגנט אינדרויסן פון די מויערן. אין די טאל וואס איז א המשך פון גיא בן הינום, צווישן די גאסן פון דוד המלך און יפו גאס. ביז 1948, איז די באפעלקערונג פון די געגנט געווען א געמישטע, און האט געהאט אסאך קליינע געשעפטן און ארבעטער, אין יאר 1948, איידער די מלחמת השחרור האט אפציעל אויסגעבאכן, האבן די אראבער, אטאקירט די יידישע געשעפטן, זיי האבן גערויבט און געפלינדערט, און דערנאך פארברענט די געשעפטן און עטליכע הייזער.

ביז די זעקסטאגיקע מלחמה, איז די געגנט געווען צוטיילט צווישן יארדאניע, און ישראל, אויפן ישראלדיקן זייט, איז די געגנט געווען שטארק נאכגעלאזט, און געווען א געגנט פון ארעמעלייט בעיקר ספרדים, וויבאלד אסאך יארדאנישע ציל שיסער האבן זיך געפונען דארט, און עס האט זיך געמאכט גאנץ אפט אז זיי האבן געשאסן אויף מענטשן, זענען אסאך פון זיי אויך אוועק פון דארט.

נאך דער מלחמה, ווען ירושלים איז געווארן פאראייניקט, איז די געגנט געווען א צעווארפענע געגנט, נאך די שלאכטן וואס זענען פארגעקומען אין די געגנט. א וואנט וואס האט אפגעטיילט די געגנט פון אלטטאט, און געבויט געווארן דארט מיט צוואנציק יאר פריער, איז צעווארפן געווארן. און די אלטע הייזער פון די געגנט זענען צוביסלעך אומגעווארפן געווארן.

א נייער האטעל איז אויפגעשטעלט געווארן אויפן פלאץ פון דעם אלטן פאסט האטעל. אין די 1970ער יארן, האט זיך אנגעהויבן דאס פריש אויפשטעלן די געגנט, עס האט געדויערט יארן, ביז ווען עס איז געקומען צו פאקט, אנגעהויבן מיט ארויס שיקן די איינוווינער, און טרעפן פאר זיי אנדערע הייזער. 

טעדי קאלעק, בירגערמייסטער פון ירושלים, האט אויפגעטעלט קרתא, א געזעלשאפט וואס זיי האבן פלאנירט דאס פון פריש אויפשטעלן די געגנט, די רעגירונג האט אין די ארויסנעמען די איינוווינער פון דער געגנט, אויסגעגעבן איבער 60 מיליאן דאלער. דאס פארענדיקן דעם פראיעקט פון ארויסשיקן די איינוווינער, און צעווארפן די אלטע געביידעס, האט זיך געענדיקט 1988.

דער פראיעקט איז צעטיילט געווארן אויף פיר, אן אפענע קאמערץ צענטער, וואס האט אויך א פלאץ צו פארקירן אויטאס, און א פארק. האטעלן אויף דוד המלך גאס, א געגנט צו וווינען. נאך לאניעריקע שטרייטן צווישן די געזעלשאפטן, און די שטאטראט. די רעליגיעזע און די רעגירונג אא"וו, האט זיך די ארבעט זייער פארשלעפט. היינט איז די אלטע היסטארישע ממילא גאס אפן בלויז פאר פיסגייער, (גלייך צו בן יהודה גאס), מיט פילע געשעפטן, דער מצודת דוד האטעל געפונט זיך דארט, און עטליכע געביידעס דארפן נאך אויפגעשטעלט ווערן ווי אין זייער אלטער פארעם און ארכיטעקטור.
לאנדאן היטרוי פליפעלד

**לאנדאן היטרוי פליפעלד** (ענגליש: * London Heathrow Airport*), פלאצירט אין דער לאנדאנער בארא פון הילינגדן, איז דאס גרעסטע פליפעלד אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך. אין מאס פון פאסאזשירן פֿארקער איז עס דאס פינפטע גרעסטע אין דער וועלט, און עס באהאנדלט מער אינטערנאציאנאלע פאסאזשירן ווי סיי וועלכן פליפעלד אין דער וועלט. זיין IATA קאד איז LHR. דאס לופטפעלד געהערט צו BAA, וואס פארוואלטעט נאך דריי פליפעלדער אינעם פאראייניגטן קעניגרייך.

דאס לופטפעלד איז 22 ק"מ ווייט פון צענטראל לאנדאן.

ס'זענען דא פינף טערמינאלן. די צוויי נייעסטע זענען טערמינאל 5, וואס די קעניגין עליזאבעט די צווייטע האט געעפנט אפיציעל דעם 14טן מערץ 2008, און טערמינאל 2, וואס האט געעפנט דעם 4טן יוני 2014.
היטרוי איז איינע פון זעקס פליפעלדער וואס באדינען לאנדאן.

## סטארטפאסן
היינט ווערן געניצט צוויי פאראלעלע סטארטפאסן, וואס ליגן מזרח-מערב: דער צפונדיקער (09L/27R) און דער דרומדיקער (09R/27L). איינער ווערט געניצט פאר אויפפליען און דער צווייטער פאר לאַנדן.

## צוטריט
### פובליקער טראנספארט
#### באן
* היטרוי עקספרעס: א דירעקטע באדינונג צו פאדינגטאן סטאנציע אין לאנדאן; באנען פארן ארויס יעדע 15 מינוט און די רייזע דויערט 15 מינוט.
* היטרוי קאנעקט: אן אפשטעלנדיקע באדינונג קיין פאדינגטאן; באנען פארן ארויס פון היטרוי צענטראל יעדע 30 מינוט און די רייזע דויערט 27 מינוט. באנען שטעלן זיך אפ ביי הייז און הארלינגטאן וואו מ׳קען טוישן צו א באן קיין רעדינג.
* לאנדאנער אונטערגרונט (פיקאדילי ליניע):
* דרום מערב באנען

#### בוס
קאַטעגאָריע:פליפעלדער
קאַטעגאָריע:טראנספארט אין לאנדאן
גוש עציון

**גוש עציון**, איז א געגנט אין די פארנומענע געביטן, צווישן בית לחם, און חברון. 

גערופן אויף די יידישע שטעטלעך, דערפער, און קיבוצים. יידן האבן זיך אנגעפאנגען באזעצן אין די געגנט אין 1927, די ערשטע פלאץ האט געהייסן מגדל עדר, וועלכע איז פארלאזט געווארן אין די תרפ"ט ראיאטן. אין 1932 זענען מענטשן פון די אל ההר באוועגונג געקומען זיך באזעצן, און זענען געצווינגען געווען צו פארלאזן, ביי די אראבישע אויפשטאנד. די הויפט פון די גרופע האט געהייסן שמואל צבי האלצמאן, ער האט העברעיזירט זיין נאמען צו עציון, און די נאמען פון די געגנט איז געבליבן אויף זיין נאמען.

אין 1943 איז דער קיבוץ כפר עציון געגרינדעט געווארן, און שפעטער זענען נאך דריי פלעצער אויפגעשטעלט געווארן. משואות יצחק, עין צורים, און רבדים.

## מלחמת השחרור 
ביי די מלחמת השחרור, א טאג איידער ישראל האט דערקלערט איר זעלבשטענדיקייט, ד' אייר תש"ח איז כפר עציון, וואס איז געווען די גרעסטע פון אלע יידישע שטעטלעך אין געגנט, געפאלן צו די יארדאנישע סאלדאטן, סמערהייט קעמפער זענען אומגעקומען נאך ביים שלאגן זיך, אלע איינוווינער זענען אומגעברענגט געווארן דורך אראבער אדער די סאלדאטן, בלויז פיר יידישע סאלדאטן האבן באוויזן איבערצולעבן. די אנדערע דריי שטעטלעך, האבן זיך אונטערגעגעבן, און זיי זענען גענומען געווארן אין געפענגעניש. 

## נאכן זעקס טעג מלחמה 
נאכן זעקסטאגיקע מלחמה, ווען צה"ל האט איינגענומען די געגנט. און פון דעמאלט גייט אן א שטענדיקער קאנפליקט איבערן געגנט, די שטח איז אין מערסטן טייל, א געגנט וואס יידן האבן געקויפט. און אסאך פלעצער זענען אויפגעשטעלט אויף די אלטע שטעטלעך, אדער אפילו נייע זידלונגען, ביתר עילית, איז די גרעסטע שטאט, און אפרת וועלכע האט א לאקאלע ראט, אלע אנדערע שטעטלעך, געהערן אן צו די גוש עציון געגנטלעכע ראט.

## ארט און געאגראפיע 
גוש עציון געפונט זיך דרום פון ירושלים, שאסיי 60 פארט אהין און קומט אן קיין חברון.

ווי אויך דורך א נייע שאסיי, וואס איז געבויט געווארן פון הר חומה אין ירושלים, קיין מזרח גוש עציון, און ווערט גערופן די הרדיון שאסיי, וויבאלד עס פארט צום אלטן ארכעאלאגישע פעסטונג, וואס ווארשיינליך איז עס אויפגעשטעלט געווארן דורך הורדוס.

די הייך פון גוש עציון, קומט אן צו אומגעפער 950 מעטער הויך. איינע פון די מערסט באוויסטע זאכן וואס ווערט דערקענט מיט גוש עציון, איז אן אלטער דעמב בוים, וואס איז דער סימבאל פון דער געגנט.

## צוקונפט 
וויבאלד די געגנט איז אין די פארנומענע געביטן, איז די געגנט געקומען אונטער באהאנדלונגען, איבער ווי עס זאל געהערן, אין א טייל פון די פארהאנדלונגען, האבן ישראל און די פאלעסטינער, איינגעשטימט אז די געגנט וועט געהערן צו ישראל, און אלס אויסטויש וועט ישראל געבן פאר די פאלעסטינער, אנדערע געביטן, אזעלכע אפמאכן זענען דערקלערט געווארן אויך אויף מעלה אדומים, און אריאל געגנטער.

אינמיטן די אינטיפאדע, האט ישראל אנגעפאנגען בויען די אפטיילונג צוים, און די געגנט איז אונטער ספק צו עס זאל אריינגערעכנט ווערן אלס טייל פון ישראל, די מערב טייל ווי ביתר עילית, איז אינדרויסן פון צוים, די מזרח טייל איז אינעם צוים, וואס נעמט ארום אלע פאלעסטינע געגנטער.
קאטעגאריע:געגנטן אין ישראל
קאטעגאריע:ישראל פאלעסטינער קאנפליקט
צענטראל לאנדאן

**צענטראל לאנדאן** איז דער אינערוועניגסטער טייל פון לאנדאן, וואס נעמט איין די רעגירונג אנשטאלטן און די הויפט פינאנציעלן דיסטריקט. קיין אפיציעלע דעפיניציע איז נישט דא פאר צענטראל לאנדאן. בייטאג קומען אריין אסאך מענטשן אין צענטראל לאנדאן וואס וואוינען נישט דארטן ביינאכט. 

צווישן 2004 און 2008, האט דער לאנדאנער פלאן געהאט אן אונטער־ראיאן מיטן נאמען "צענטראל לאנדאן", וואס האט אריינגענומען קאמדן, איזלינגטאן, קענזינגטאן און טשעלסי, לאמבעט, סאדארק, וואנדזווערט און וועסטמינסטער. אין 2001 איז די באפעלקערונג געווען 1,525,000. אבער רוב מענטשן רעכענען די סיטי פון לאנדאן אריין אין צענטראל לאנדאן.

קאַטעגאָריע:לאנדאן
סרט בשחור לבן

**סרט בשחור לבן** איז אן אלבאם געזיגנען דורך דער באקאנטער ישראלישע זינגערין חנה דרעזנער, באקאנט מיטן איר נאמען "אילנית". זי האט ארויסגעגעבן אן א שיעור לידער. 

סרט בשחור לבן איז איינער פון איהר פולע טייפ, עס איז ארויס אין יאר 1987.

**דער טעקס פון דעם ניגון**

סרט ישן, 
ראי שבור לעולם מוכר, 
על המסך הכל שחור לבן. 
היא לבדה, 
כסא בודד בשורה ריקה, 
סיפור ישן נושן. 

כינורות בוכים, 
עוד מעט תבכה איתם, 
ובחשיכה שקט לא מובן. 
הוא כבר לא זוכר, 
הוא רחוק כל כך מכאן 
כמו בסרט בשחור לבן. 

אור מסנוור, 
מילות פרידה לאשה יפה, 
כשהיא לבדה סרטים תמיד לוקחים אותה. 
לא לחשוב, 
כמו בסיפור לשנות דמותה, 
כמו במקום אחר. 

כינורות בוכים... 

לא לחשוב, 
כמו בסיפור לשנות דמותה, 
כמו במקום אחר. 

כינורות בוכים... 

קאַטעגאָריע:אלבאמען
19טן יולי

**דעם 19טן יולי** איז דער 200טער טאג פון יאר (201טער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 165 טעג .
## היסטארישע געשעענישן 
* 1870 - פראנקרייך פראקלאמירט מלחמה קעגן פרייסן און הייבט אן דעם פראנקרייך פרייסן קריג
* 1900 - געווידמעט די ערשטע מעטרא ליניע אין פאריז
* 1949 - לאאס באקומט זעלבשטענדיקייט פון פראנקרייך
* 1952 - געעפנט די העלסינקי אלימפיאדע
* 1980 - געעפנט די מאסקווע אלימפיאדע
* 1996 - געעפנט די אטאלנטא אלימפיאדע 

## געבוירן 
* 1921 - ראזאלין יאלא, יידישע אמעריקאנער ביאפיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר מעדיצין 1977
* 1949 - קגאלעמא מאטלאנטע, פרעזידענט פון דרום אפריקע

## געשטארבן 
* 1980 - ניהאט ערים, פרעמיער מיניסטער פון טערקיי (געב' 1912)

## פייערטעג 
* 

----
* 18טן יולי - 20סטן יולי
* יולי

19
לואיס קארוואלאן

קליין|250px|לואיִס קאָרוואַלאַן**לואיס קאָרוואַלאַן** (14טן סעפטעמבער 1916 - 21סטן יולי 2010) איז געווען אַ טשילעאנער פאליטישער פירער. ער איז געווען דער גענעראַל סעקרעטאַר פון דער קאָמוניסטישער פארטיי פון טשילע צווישן 1958 און 2010. ער איז געווען געוויילט צו דעם נאציאנאלן סענאַט אין 1961, 1966 און 1973.

קאָרוואַלאַן איז אַרעסטירט געוואָרן, ווען דער דיקטאַטאָר אַווגוסטאָ פּינאָשע איז געקומען צו דער מאַכט. דער ראַטן-פֿאַרבאַנד האָט באַשלאָסן צו דע­פּאָרטירן וולאַדימיר בוקאָווסקיס, כּדי אויסצוטוישן אים אויף קאָרוואַלאַנען.

קאָרוואַלאַן איז געשטארבן אין סאנטיאגא דעם 21סטן יולי, 2010.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:קאמוניסטן
קאַטעגאָריע:טשילעאנער
סי היימאן

**סי היימאן** (געב' דעם 10טן יוני 1961) איז א באקאנטע ישראל'ישע זינגערין.

סי איז געבוירן אין ישראל מיטן נאמען "סמדר היימאן", אין יאר 1961 צו איר פאטער נחום היימאן, א קאמפאזיטאר.

זי האט ארויס געגעבן גאר אסאך אלבאמען, איר שטימע איז שטארק ווי אייזן, זי ברענגט ארויס וואס זי וויל ארויסברענגען מיט איר גרויסער אייגענשאפט מיט קראפט און ליבשאפט וואס מען טרעפט נישט אין ערגעץ.

איר ערשטער אלבאם איז ארויס אין יאר 1987. עס דערהערט זיך דערפון שטארק ווי זי איז א פרוי און פול מיט ליבע און אינטערעסע צו א מאן אויך ברענגט זי שטארקט ארויס איהר קעגענשאפט צו די מלחמה פון מדינת ישראל.

זייט דאן האט זיך שוין ארויסגעגעבן אסאך טייפס, געשריבן, און געזינגען אסאך לידער, פון די באקאנטע איז "גרפיטי תל אביב 89"

זי וואוינט אין תל אביב, און האט צוויי קינדער.

א דוגמא פון א ניגון וואס זי האט געשריבן און זי האט דערנאך געזינגען אויף די קאסעטע:

:אהבתי אותך אז 
:אוהבת עכשיו 
:נשים רגילות לחכות 
:לחכות לגברים אחרי מלחמות. 

:אין לי זמן לחכות לך 
:הזמן קצר והדרך קשה 
:אין לי כוח לעוד מלחמה 
:בסך הכל אני רוצה משפחה. 

:לתוך נשים רדומות 
:דוהרים גברים על אלונקות 
:אל תוך נשים רדומות 
:רוקדים ילדים והן חוגגות. 

:כי אין לה זמן לחכות לך 
:הזמן קצר והדרך קשה 
:אין לה כח לעוד מלחמה 
:בסך הכל היא רצתה משפחה. 

:אני אהבתי אותך אז 
:ואני אוהבת גם עכשיו 
:כן אני אהבתי ואני חיכיתי 
:כי אני רציתי ואני קיוויתי... 

:ואין לי זמן...

היימאן
פרייטיג נאכט לעבעדיג

**פרייטיג נאכט לעבעדיג** איז א גרופע פון א קאנסרווואטיוע גרופע אנגעפירט דורך קאנסערוואטיווער ראביי דייויד וואלפע און דער מוזיקער קרייג טויבמאן.

דייוויד וואלפע איז דער ראביי פון דעם "סיני טעמפל" אין קאליפארניע און ער איז אויגעקומען מיט דעם פלאן, ער נעמט צוזאם יעדע פרייטיג נאכט אסאך יידישע סטודענטן און זינגט פאר זיי לידער מיט מוזיק, מען דאווענט לויט דער טראדיציע פון דעם טעמפעל. מיט א ארקעסטער.

זיי האבן שוין ארויס געגעבן עטליכע אלבאמען מיט נאמען "פרייטיג נאכט לעבעדיג" וואו מען הערט זינגען די לידער פון שבת, אנגעהויבן פון לכה דודי ביז שלום רב.

קאַטעגאָריע:מוזיק
ריאד

**ריאַד** ( *ar-Riyāḍ*, טייטש: *די גערטנער*) איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט פון סאודי אראביע.  עס געפינט זיך אין צענטער פונעם אראבישן האלבאינדזל, און האט א באפעלקערונג פון 4,854,000. דער בירגערמייסטער איז  אבדול אזיז איבן איאף אל מיגרין, זייט 1998.

קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אזיע
קאַטעגאָריע:סאודי אראביע
מחנה יהודה

שמאל|ממוזער|250px|מחנה יהודה קווארטל
שמאל|ממוזער|250px|מחנה יהודה קווארטל
**מחנה יהודה**, איז א געגנט אין ירושלים וואס געפינט זיך צפון פון יפו גאס, די איינציקסטע פון די נחלאות געגנטן וואס געפונט זיך צפון פון יפו גאס. דער נאמען פון געגנט איז גערופן געווארן נאך איינעם פון די בויערס, יוסף נבונס ברודער יהודה. 

די געגנט גרענעצט יפו גאס צו דרום, יוסף נבון גאס צו מערב זייט, דוד יעלין גאס צו צפון, און יוסף בן מתתיהו צו מזרח. 

די געגנט איז א באוווינטע געגנט, און איז נישט דער שוק, וואס האט צוגענומען דעם נאמען פון געגנט. 

איינע פון די באוואוסטע געביידעס איז די שול זהרי חמה, וואס געפונט זיך אויף יפו גאס, און האט א זון זייגער אויף דער וואנט.
באכריין

**באכריין** (בערבית: , קעניגרייך פון באכריין) איז אן אינזלשטאט וואס געפינט זיך אין אן ארכיפעלאג אין דעם פערסישן איינגאס, אין דרום-מערב אזיע, אינעם מיטל מזרח. סאודי אראביע ליגט  מערב פון באכריין מיט פלאך וואסער צווישן זיי, קאטאר איז צו דרום, אריבער דעם באכריינער איינגאס. אין 1986 איז געעפנט געווארן א שאסיי בריק איבער דעם וואסער צווישן באכריין און סאודי אראביע, מעל המים, און מען פלאנירט עפענען אן ענלעכן בריק צו קאטאר.

באכריין האט די גיכסטע וואקסענדע עקאנאמיע אין דער אראבישער וועלט.

## היסטאריע 
די פארטוגעזן האבן איינגענומען די אינזלען אין 1521. די פערסער האבן געקעמפט קעגן די פארטוגעזן און אין 1743 האבן זיי געזיגט. זיי האבן געהאלטן באכריין ביז 1783 ווען אן אראבישער שבט האט איינגענומען די אינזלען. דער שבט הערשט דארט ביזן היינטיגן טאג דורך דער על כאליפא משפחה.
 
## יידן אין באכריין 
שוין אין 7טן יארהונדערט איז געווען אין באכריין א יידישער קהילה. דער יידישער רייזנדער, רבי בנימין טודעלער וואס האט באזוכט דעם ראיאן אינעם 12טן יארהונדערט דערמאנט די קהילה. אינעם 19טן יארהונדערט זענען געקומען צום אינזל אומגעפער 1500 יידן פון איראן, אינדיע און איראק, און דער אינזל איז געווארן א האנדל־צענטער. איינע פון די גאסן האט געהייסן "יידנגאס" און די געשעפטן דארט זענען געווען פארמאכט שבת. פון 1932, האבן אנגעהויבן אנטיסעמיטישע געפילן און יידישע הייזער זענען צעשטער געווארן און שולן פארשוועכט, און מ'האט אוועקגעגנבעט די ספרי תורה. ביי די 1960ער יארן זענען נאר געבליבן בערך 250 יידן, וואס רוב פון זיי האבן זיך פארלאזט דאס לאנד. היינט וואוינען דארטן נאר ענצעלע יידן. 

אין דעם פארלאמענט איז איין זיץ רעזערווירט פאר א ייד. דער אמבאסאדאר צו די פאראייניגטע שטאטן און קאנאדע איז א יידענע, הודא אזאר נונו, פון א יידישער משפחה אין איראק.

## וועבלינקען 
* באכריין  ביים סי איי עי וועלט פאקטבוך 

## רעפערענצן
שוק מחנה יהודה

קליין|250px|מחנה־יהודה מאַרק
דער **מחנה יהודה מאַרק** () איז א גרויסער מארק אין ירושלים, וואס איז באוואוסט אלס צענטער פון עסנווארג פון אלע סארטן, און נאך אנדערע ארטיקלען, ווי קליידער, הויז באדערפענישן פארן קיך, ארגאנישע עסן, בלומען, זיסווארג און בעקערייען, רעסטאראנטן און נאך אנדערע געשעפטן. איידער די וואלן, קומען פאליטיקער באזוכן די שוק, אויפצוטרייבן שטיצע צווישן די וויילער. די הענדלער אין דעם מארק, זענען בעיקר באוויסט אלס זיין שטיצער פון בית"ר ירושלים.

אנגעהויבן האט זיך עס אין ניינצטען יאר הונדערט, מיט אראבישע דארפסלייט וואס זענען געקומען פארקויפן זייער סחורה, צו די איינוווינער פון נחלאות. נאכן האבן סוקסעס האבן צוביסלעך יידישע פעדלער איבערגענומען דעם ליידיקן שטח פון די אראבער, און האבן אויפגעשטעלט בודקעס.

ווען דער בריטישער מאנדאט איז אנגעקומען קיין ארץ ישראל, האבן זיי געהאט פלענער צו טוישן אסאך זאכן דארט, די קרעמער האבן זיך קעגנגעשטעלט.

די ישיבה עץ חיים, וועלכע געפינט זיך מערב פונעם מארק, האט געעפנט צו דער זייט פון איר שטח, געשעפטן פאר סוחרים, אזוי ארום צו פארדינען געלט, אנדערע האבן נאכגעטון. 

דער מארק היינט איז גרויס, און האט אסאך לאקאלע איינוווינער, און טוריסטן וואס קומען באזוכן דארט. די שוק איז איבערגעדעקט געווארן מיט א דאך, אין טייל ערטער. און איז פארמאכט געווארן פארן פארקער נאך עטליכע טעראר אטאקעס, וואס די שוק האט דורכגעלעבט.

היינט איז די גרענעצן פונעם מארק צווישן יפו גאס און אגריפס גאס, און די פולע געסלעך צווישן די צוויי גאסן.

קאטעגאריע:ירושלים
קאַטעגאָריע:מארקן
טעריטאריע

אין אינטערנאציאנאלן פאליטיק, איז א **טעריטאריע** א געאגראפישער שטח וואס איז נישט סואווערען נאר קומעט אונטער דער הערשאפט פון אן אנדער מדינה.   למשל, פארטא ריקא איז א טעריטאריע פון די פאראייניגטע שטאטן.
קאַטעגאָריע:ראיאנען
באהוש

**באָהוש** () איז א שטעטל אין באקעוו יודעץ, רומעניע, 24 ק"מ פון דער שטאט באקעוו, מיט א באפעלקערונג פון 18,980.

רבי יצחק פרידמאן האט אויפגעשטעלט אין באהוש א חסידישן הויף וואס איז ממשיך ביזן היינטיגן טאג.

קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין רומעניע
14טן יולי

**דעם 14טן יולי** איז דער 195סטער טאג פון יאר (196סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 170 טעג .
## היסטארישע געשעענישן 
* 1789 - פראנצויזישע רעוואלוציע: פאריזאנער שטורעמען די באסטיל טורמע אין פאריז און באפרייען זיבן פאליטישע ארעסטאנטן

## געבוירן 
* 1904 - יצחק באשעוויס זינגער, שרייבער, געווינער פון נאבעל פריז פאר ליטעראטור 1978 (נפטר 1991) 
* 1913 - דזשעראלד פארד, 38סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 2006)

## געשטארבן 
* 1486 – מארגארעט פון דענמארק, מלכה פון סקאטלאנד (געב׳ 1456)
* 1887 - אלפרעד קרופ, דייטשער פאבריקאנט פון וואפן (געב' 1812)
* 1904 - פאל קרוגער דרום אפריקאנער פאליטיקער (געב' 1825)
* 1958 - פייסל דער צווייטער, לעצטער מלך פון איראק (געב' 1935)

## פייערטעג 
* פראנקרייך - באסטיל טאג

----
* 13טן יולי - 15טן יולי
* יולי

14
26סטן יולי

**דעם 26סטן יולי** איז דער 207טער טאג פון יאר (208טער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 158 טעג .
## היסטארישע געשעענישן 
* 1581 - האלאנד ווערט אויפגעשטעלט.
* 1788 - ניו יארק ווערט דער 11טער שטאַט אין די פאראייניקטע שטאטן.
* 1847 - ליבעריע ווערט זעלבשטענדיק.
* 1887 - לייזער זאמענהאף פובליקירט די אינטערנאציאנאלע שפראך עספעראנטא.
* 1965 - די מאלדיוון ווערן זעלבשטענדיק.
* 1971 - דער אפאלא 15 קאסמאס שיף ווערט געשיקט צו דער לבנה.

## געבוירן 
* 1875 - קארל גוסטאוו יונג, פסיכאלאג (געש' 1961)
* 1908 - סאלוואדאר אייענדע, פרעזידענט פון טשילע (געש' 1973)
* 1939 - דזשאן האווארד, פרעמיער מיניסטער פון אויסטראליע

## געשטארבן 
* 1952 - עווא פעראן, ווייב פון דעם פרעזידענט פון ארגענטינע (געב' 1919)
* 1977 - אסקר מארגנשטערן, אמעריקאנער עקאנאמיסט, איינער פון די גרינדער פון שפיל טעאריע (געב' 1902)

## פייערטעג 
* ליבעריע - זעלבשטענדיקייט טאג
* מאלדיוון - זעלבשטענדיקייט טאג

----
* 25סטן יולי - 27סטן יולי
* יולי

26
בעניטא מוסאליני

קליין
קליין|פֿון לינקס צו רעכטס, איר קענען זען די לייפלאַס ללבער פון די ערשטע קאָמוניסט פּאָליטיקער Nicola Bombacci, די Duce Benito Mussolini, זיין געטרייַ ליבהאָבער Clara Petacci, דער מיניסטער Alessandro Pavolini און דער באַרימט פאַשיסטישער פּאָליטיקער Achille Starace, זיין יגזיבאַטאַד אין די פּלאַזאַ לאָרעטאָ אין די שטאָט. שטאָט פון מילאַן אין 1945.
**בעניטא אמילקארע אנדרעא מוסאליני** (; 29סטן יולי 1883 - 28סטן אפריל 1945) האט איינגעפירט א דיקטאטור הערשאפט אין איטאליע, און ער האט געהערשט דארט פון 1922 ביז 1943. ער האט אפגעשאפן די דעמאקראטיע, און ער האט אויפגעשטעלט א רעגירונג באזירט אויף פאשיזם, וואס האט געהערשט מיט אן אייזערנעם פויסט, און האט טעראריזירט די באפעלקערונג. 

זיין אפציעלע נאמען איז געווען דוטשע (Duce), וואס מיינט הערשער, אין איטאליעניש. גענומען פון דער היסטאריע פון איטאליע, ווען די אמאליגע קיסרים פלעגן אזוי גערופן צו ווערן.

עס זענען געווען אזעלכע וואס האבן געזען אין מוסאליני, איינער וואס ברענגט צו א סטאבילע צושטאנד, ספעציעל נאך דער ערשטער וועלט מלחמה, און שפעטער א שווערע רעסעסיע אין אייראפע, און די וועלט ווירטשאפט קריזיס, פון יאר 1929. אויך איז אנגענומען געווארן אלס איינער וואס וועט אפהאלטן איטאליע, פון אריינפאלן צו די הענט פון די קאמוניסטן.

מוסאליני האט אנגעפירט דאס לאנד אויף אן אגרעסיווע שטייגער, און אימפעריאליסטיש, ער איז געווען א גורם צו א בירגער קריג, און אקופאציע פון פרעמדע ארמייען. זיין הערשאפט האט ער פארזיכערט, דורך א מיליציע, גערופן **שווארצע העמדער**, וואס האבן אונטערדרוקט קעגנער, און סתם ציווילע בירגער, און מענטשען רעכט איז איגנארירט געווארן. 

מוסאליני איז נישט געווען פארעכנט אלס אנטיסעמיט, און ביזן יאר 1938, זענען נישט איינגעפירט געווארן, ראסע געזעצן. שפעטער אבער נאכן ווערן אליאירט מיט נאצי דייטשלאנד, האט מוסאליני איינגעפירט געזעצן קעגן יידן, און שפעטער איבערגעגעבן יידן צו די נאציס, ווי זיי זענען שפעטער אומגעברענגט געווארן.

אין 1943, האט די פאשיסטישע העכסטע ראט, אפגעזאגט מוסאליני פון אמט, נאכן געוועלטיקן פאר 21 יאר. דאס איז געווען שוין נאכדעם וואס די אליאירטע קרעפטן האבן אינוואדירט, און באפרייט דרום איטאליע. דייטשלאנד, האט דעריבער איינגענומען צפון איטאליע, און געשטעלט מוסאליני אלס רעגירער, אונטער נאצי פראטעקטאראט, פאקטיש איז ער געווען א בלינדער האן פון דייטשלאנד. איטאליענע אויפשטענדלער האבן געפירט א קאמף קעגן זיין רעגירונג, וואס איז גערופן געווארן די **סאלוי רעפובליק**. ביי דער ענדע פון דער צווייטער וועלט מלחמה האט ער פרובירט אנטלויפן קיין עסטרייך. פארטיזאנער האבן אים געכאפט, און ער איז אומגעברענגט געווארן דורך זיי, און שפעטער איז זיין קערפער געברענגט געווארן קיין מילאנא, וואו די מאסן האט באלעסטיקט זיין קערפער.

קאַטעגאָריע:איטאליענער
קאַטעגאָריע:צווייטע וועלט מלחמה רעגירער
דער דיסבורג מאסן-געדרענג 2010

**דער דיסבורג מאסן געדרענג 2010** איז געווען א פאטאלער געדרענג אין דיסבורג דייטשלאנד, אום 24סטן יולי, וואו 18 מענטשן זענען ציטרעטן געווארן צום טויט, אין א טונעל, נאך א גרויסן מוזיק פעסטיוואל "ליבע פאראדע".

קאַטעגאָריע:דייטשלאנד
מאהענדאס קערעמטשענד גאנדי

קליין|200px| מאהענדאס קערעמטשענד גאנדי
**מאהענדאַס קערעמטשענד גאַנדי** (דעוואנאגארי: मोहनदास करमचन्द गांधी, גודזשאראטיש: મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી; 2טן אקטאבער 1869 - 30סטן יאנואר 1948) איז געווען א פאליטישער פירער אין אינדיע, וואס האט געפירט די אינדישע זעלבשטענדיקייט באוועגונג אין איר קאמף קעגן דער הערשאפט פון דער בריטישער אימפעריע. 

גאנדי איז געבוירן דעם 2טן אקטאבער 1869 אין פארבאנדאר, א שטעטל אין היינטיגן גודזשאראט, אינדיע. זיין פאטער, קערעמטשענד גאַנדי, איז געווען פרעמיער מיניסטער פון פארבאנדאר שטאַט; זיין מוטער, פוליטבע, איז געווען א דזשיין.

אין דעצעמבער 1921, גאנדי איז געווארן פירער פון דער אינדישער נאציאנאלער קאנגרעס.

גאנדי האט שטארק געהאלטן אז די דערפער זענען די אמתע אינדיע, און האט זיך דערקעגנט צו דער אינדוסטריאליזאציע פון זיין תלמיד דזשאווארהארלאל נעהרו.

קאַטעגאָריע:פאליטיקער
קאַטעגאָריע:אינדיער
1919

## געשעענישן 
* 21סטן יאנואר - אויפגעשטעלט דער אירישער פארלאמענט - דער דויל
* 15טן פעברואר - 1,200 יידן דערמארדעט אין א פאגראם אין פראסקוראוו (היינט אוקראינע)
* 19טן פעברואר - פוילן נעמט איין ביאליסטאק פון די ליטווינער
* 28סטן יוני - אונטערגעשריבן דער  ווערסיי אפמאך
* 6טן אויגוסט - די רומענישע ארמיי אינוואדירט אונגארן
* 10טן סעפטעמבער - עסטרייך שרייבט אונטער און אנערקענט די זעלבשטענדיגקייט פון פוילן, יוגאסלאוויע, אונגארן און טשעכאסלאוואקיי

## געבוירן 
* 15טן פעברואר - אנדרעאס פאפאנדרעו, פרעמיער מיניסטער פון  גריכנלאנד (געש' 1996)
* 7טן מיי - עווא פעראן, ווייב פון דעם פרעזידענט פון ארגענטינע (געש' 1952)
* 19טן יולי - עעדמונד הילארי, ניי זילאנדער בארג קלעטערער, דער ערשטער ארויף אויפן שפיץ פון עווערעסט מיט טענזינג נארגיי (געש' 2008)
* 20סטן יולי - סיר עדמונד הילארי, בארג קלעטערער, דער ערשטער ארויף אויף עווערעסט (געש' 2008)
* 31סטן יולי - פרימא לעווי, יידישער־איטאליענישער שרייבער און כעמיקער (נפטר 1987)
* 18טן אקטאבער - פיער עליאט טרודא, פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע (געש' 2000)

## געשטארבן 
* 15טן מיי - אהרן אהרונסון, אגראנאם (געב' 1876)
* 3טן דעצעמבער - פיער אגוסט רענואר, מאלער (געב' 1841)

## נאבעל פריזן 
* פיזיק - יאהאנעס שטארק
* שלום - וואודרא ווילסאן

קאַטעגאָריע:20סטער י"ה
דיסבורג

**דיסבורג** ()  איז א שטאט אין נארד ריין-וועסטפאליע, דייטשלאנד. דיסבורג האט דער וועלטס גרעסטן אינלענדישן האוון, און איז גאנץ נאנט צו דיסלדארף אינטערנאציאלן פליפעלד, אזוי איז עס געווארן א חשוב ארט פאר האנדל און שטאל פראדוקציע. מיט 495,668 איינוואוינער (2007) איז עס די פינפטע גרעסטע שטאט אין נארד ריין-וועסטפאליע.

דער אוניווערסיטעט פון דיסבורג-עסן האט 33,000 סטודענטן און איז פון די צען גרעסטע אוניווערסיטעטן אין דייטשלאנד.
## געאגראפיע 
דיסבורג געפינט זיך ביים צוזאמענפלוס פון די רוהר און ריין טייכן.

## שוועסטער שטעט 
דיסבורג האט די שוועסטער שטעט : 

*  (זײַט 1950) 
*  (זײַט 1964) 
*  (זײַט 1973) 
*  (זײַט 1982)  
*  (זײַט 1985) 
*  (זײַט 2005) 
*  
* 

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:שטעט אין דייטשלאנד
קארין אלאל

קליין|לינקס
**קאָרין אַלאל** (15טן מערץ 1955 - 12טן דעצעמבער 2024) איז געווען אן ישראלדיקע ראק זינגערין, קאמפאזיטארין, מוזיק באארבעטערין און פראדוצערין, אקטריסע און ליריקערין. זי האט געשריבן און געזאנגען א סך לידער צוזאמען מיט באקאנטע ישראלדיקע זינגערס.

## וועבלינקען 
קאטעגאריע:ראק זינגערס
קאטעגאריע:ישראלדיקע זינגערס
קאטעגאריע:ישראלדיקע להט"בן
קאטעגאריע:להט"בע זינגער
קאטעגאריע:קאמפאזיטארן
27סטן יולי

**דעם 27סטן יולי** איז דער 208טער טאג פון יאר (209טער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר; ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 157 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1586 - סיר וואלטער ראלי אימפארטירט טאבאק פון אמעריקע קיין ענגלאנד צום ערשטן מאל.
* 1694 - געגרינדעט דער באנק פון ענגלאנד
* 1789 - די פעדעראלע רעגירונג פון די פאראייניגטע שטאטן שטעלט אויף דעם דעפארטמענט פון שטאט (Department of State).
* 1866 - געענדיגט לייגן דעם קאבל אונטערן אטלאנטישן אקעאן, וואס דערמעגלעכט טראנס־אטלאנטישע טעלעגראף פארבינדונג.
* 1921 - פארשער אין טאראנטא אוניווערסיטעט, אונטער ביאכעמיקער פרעדעריק באנטינג אנאנסירן די אנטפלעקונג פונעם הארמאן אינסולין.
* 1938 - אנטיסעמיטישער געזעץ אין נאצי דייטשלאנד- ענדערן נעמען פון גאסן גערופן נאך יידן.
* 1953 - קארעע מלחמה ענדיגט: די פאראייניגטע שטאטן, כינע, צפון קארעע און דרום קארעע שרייבן אונטער א וואפן שטילשטאנד.
* 1945 - געענדיגט אייננעמען עסטרייך דורך די אליאירטע כוחות. די עסטרייכער רעפובליק ווערט אויפגעשטעלט.

## געבוירן 
* 1667 - יאהאן בערנולי, שווייצער מאטעמאטיקער (געש' 1748)

## געשטארבן 
* 1564 - פערדינאנד דער ערשטער, קייסער פון דער הייליגער רוימישער אימפעריע (געב' 1503)
* 1844 - דזשאן דאלטן, ענגלישער כעמיקער (געב' 1766)
* 1980 - מוחאמאד רעזא שאה פאהלאווי, דער שאה פון איראן (געב' 1919)

## פייערטעג 
* מאלדיוון - זעלבשטענדיקייט טאג (צווייטער טאג)

----
* 26סטן יולי - 28סטן יולי
* יולי

27
שלומציון המלכה

שמאל|ממוזער|250px|שלומציון המלכהס קעניגרייך
**שלומציון (שלומית אלכסנדרה)**, איז געווען קעניגן, פון ארץ יהודה, פון די חשמונאים דינאסטיע, פון יאר 76 ביז יאר 67 איידער דער ציווילער ציילונג.

זי איז געבוירן אין יאר 139-, און האט געהייראט יהודה אריסטובולוס דער ערשטער, וואס איז געשטארבן אן האבן קינדער, און דעריבער האט זי נאכאמאל חתונה געהאט מיט אלכסנדר ינאי, ארוסטובולוס' ברודער, אלס יבום. זי איז געווען די שוועסטער פון שמעון בן שטח. איידער ינאי איז געשטארבן, האט ער באשטימט שלומציון אלס זיין יורש, און זי איז געווארן קעניגן נאך אים. 

שלומציון האט געענדערט די מלוכישע אנגאלעגנהייטן, און האט געגעבן די פרושים די רעכט צו פירן דאס קעניגרייך, אינאיינעם מיט איר, נאכדעם וואס איר מאן האט גענויגט צו די צדוקים.

דורכאויס איר רעגירן, איז די חשמונאים קעניגרייך געקומען צו איר הויכפונקט, נאכדעם וואס ינאי האט אין זיינע מלחמות איינגענומען פולע טעריטאריעס, און זי האט אלעס געהיטן ביים זעלבן גרויסקייט. זי האט איינמאל פרובירט שיקן א מיליטער, מלחמה האלטן מיט דמשק, אבער מיט ווייניק סוקסעס.

די גרעסטע געפאר פאר יהודה צו יענע צייט, איז געווען ארמעניע, וואס זייער קעניג האט געווארפן זיין פחד אויף אלע לענדער אין די ראיאן. שלומציון האט איינגעשטימט אים צו געבן צינזן, אנשטאט ער זאל ארויסגיין אין א קריג קעגן יהודה.

יוסף בן מתתיהו שרייבט, אז אין אירע צייטן האט די יידישע מיליטער דערגרייכט איר גרעסטע שטארקייט, און אלע שכנים האבן געציטעט פון די יידן.

נאך איר טויט, האט אויסגעבראכן א בירגער קריג, אין ארץ ישראל, צווישן אירע צוויי זין, יוחנן הורקנוס דער צווייטער, און יהודה אריסטובולוס דער צווייטער. הורקנוס, האט געירשנט די כהונה גדולה פון זיין טאטע, און געזאלט זיין קעניג.

קאטעגאריע:חשמונאים
קאטעגאריע:תקופת בית שני
קאטעגאריע:אידישע היסטאריע
שטעפאנעשט

**שטעפֿאַנעשט** () איז א שטעטל אין באטאשאן פראווינץ, רומעניע, מיט 5,700 איינוואוינער. רוב איינוואוינער זענען באשעפטיקט מיט לאנדווירטשאפט.

## יידן 
יידן זענען געקומען קיין שטעפֿאַנעשט אין סוף פונעם 19טן יארהונדערט. די קהילה האט געוויילט הרב מנחם נחום פרידמאן, א זון פון דעם רוזשינער, צו ווערן זייער רב.

רבי מנחם נחום איז געווארן רב ביים עלטער פון 29 און האט געדינט אין דעם אמט 17 יאר.

נאך רבי מנחם נחום'ס פטירה האט זיין זון רבי אברהם מתתיהו איבערגענומען דאס רבנות.

קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין רומעניע
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
אלכסנדר ינאי

שמאל|ממוזער|250px|די חשמונאים ביי זייער הויכפונקט

**(יהונתן) אלכסנדר ינאי**, איז געווען א קעניג, און כהן גדול, פון די חשמונאים דינאסטיע. ער האט געקעניגט איבער ארץ יהודה אנגעפאנגען אין יאר 103, ביז יאר 76 איידער די צווילע רעכענונג.

ער האט זיך אסאך פארנומען מיט מלחמות, און קאמפן קעגן די גויים וואס האבן זיך געפונען אין ארץ ישראל, און האט איינגענומען, און פארברייטערט די גרענעצן פון די יידישע מדינה.

זיין טאטע איז געווען יוחנן הורקנוס דער ערשטער, זון פון שמעון התרסי, און אייניקל פון מתתיהו הכהן. זיין ברודער יהודה אריסטובולוס דער ערשטער, האט געהערשט איידער ינאי איז ארויף, און ער האט פיינט געהאט ינאי, און אים איינגעזעצט אין טורמע. ווען ער איז געשטארבן האט ינאי געהייראט ארוסטובולסנס ווייב, שלומציון המלכה די שוועסטער פון שמעון בן שטח, וויבאלד זיי האבן נישט געהאט קיין קינדער, אלס ייבום. ינאי איז ערשט געווארן קעניג ערשט נאכדעם וואס זיין צווייטער ברודער אנטיגונוס דער ערשטער איז געשטארבן.

אין זיינע מלחמות האט ינאי פארברייטערט די גרענעצן פון דעם יידישן לאנד, אין אלע ריכטונגען. אין צפון, ער האט אויך פארברייטערט די יידישע אנוועזנהייט אויפן מיטלענדישער ים, דרום האט ער איינגענומען עזה, און אנגעקומען קיין היינטיקן על אריש, און צפון סיני. מזרח אויפן גלעד, און די בשן, צפון האט ער איינגענומען עכו. און שטחים אויפן מזרח זייט ירדן טייך.

אלכסנדר ינאיס עלטערער ברודער אריסטובולוס איז געווען דער ערשטער פון די חשמונאים, זיך צו רופן מלך. נאך זיין טויט איז די מלוכה אריבער צו אלכסנדר ינאי און ער האט געפירט א קעניגרייך באזירט אויף זיך, און איגנארירט די סנהדרין, און האט גענויגט און אנגעפירט די צדוקים, וואס האט געברענגט אנטוישונג, און שפעטער צו אן אויפשטאנד פון די פרושים קעגן דעם קעניג. 

אין אן אויפשטאנד, האבן די פרושים גערופן די סירישע, אז זיי זאלן קומען צו העלפן די פרושים אין ארץ ישראל, ינאי האט אונטערדריקט די אויפשטאנד מיט גרויס אכזריות, און אומגעברענגט מערערע אויפשטענדלער.

זיין שוואגער שמעון איז געבליבן לעבן, א דאנק דעם וואס שלומציון האט אים אויסבאהאלטן.

ינאי איז געשטארבן אינמיטן באלאגערן א שטאט, און זיין ווייב האט אים איבערגענומען די מלוכה, זיין זון יוחנן הורקנוס דער צווייטער די כהונה גדולה, און זיין צווייטער זון יהודה אריסטובולוס דער צווייטער הויפט פון ארמיי. ער האט מיט זיינע מלחמות, דערגרייכט די הויכפונקט פון די חשמונאים קעניגרייך, וואס האט נאכגעפאלגט שפעטער אונטער זיין ווייבס הערשאפט.

קאַטעגאָריע:תקופת בית שני
קאַטעגאָריע:חשמונאים
קאַטעגאָריע:אידישע היסטאריע
בשן

**בשן** איז א ראיאן וואס ווערט דערמאנט אין דער תורה, וואס משה רבינו האט איינגענומען, פון דעם קעניג, עוג מלך הבשן.

די געגנט געפונט זיך צפון טייל, פון אנדערע זייט ירדן טייך, וואס איז היינט מערסטנס אונטער סיריע, און א טייל איז אין ישראל.

ביים צעטיילן די שבטים, האט מנשה באקומען העלפט פון זייער טייל אין  בשן געגנט. אין יאר 732 איידער די ציווילע רעכענונג, האט תגלת פלאסר קעניג פון אשור, איינגענומען די געגנט, און פארטריבן די יידן. די פעלקער אין די ראיאן האבן זיך גענומען באזעצן אין די בשן, און ווען די סעלוקן זענען אנגעקומען האבן זיי עס איינגענומען, און אסאך יוונים האבן זיך דארט באזעצט. יהודה המכבי, און זיין ברודער שמעון התרסי, האבן אין א ספעציעלער אקציע, געקומען צום בשן, און גענומען אלע יידן פון דארט, און זיי געפירט אין ארץ יהודה.

דער רוימישער גענעראל פאמפאיאס, האט איבערגעגעבן קאנטראל איבער דעם בשן פאר סיריע, אבער קעניג אגוסטוס, האט צוריק געגעבן דעם בשן פאר די יידן, אין הורדוסנס צייטן. 

ביז אין די שפעטע יארן פון דעם מיטל אלטער, זענען געווען יידישע קהילות אין די בשן.

ווארשיינליך זענען די גרענעצן פון בשן ווי פאלגנד, פון דרום איז גלעד, ביי דעם ירמוך טייך. פון צפון די חרמון בערג.

קאטעגאריע:ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:פלעצער פון תנ"ך
זמירות ישראל באידיש

**זמירות ישראל באידיש** איז אן אלבאם וואס אנטהאלט חסידישע ניגונים וואס חסידים פלעגן זינגען אמאל אויף אידיש.

ארויסגעגעבן דורך וויזשניצער זינגער, און רוב ניגונים דערפון זענען וואס מען האט געזינגען אין דעם ווישניצער הויף.

## די רשימה פון די ניגונים 
* ישמח משה 
* דער שבת ווער עס הייליגט 
* סאל אקאקש פון רבי אייזיקל קאלובער
*שירהנאק רינהאק פון רבי אייזיקל קאלובער
*גלות גלות פון רבי אייזיקל קאלובער
*איזהו מקומן של זבחים
*א גאנץ יאהר פרייליך
*עשר ספירות
*א גרויש ביים מעהר
*אז נישט קיין אמונה צוזאמען מיטן געלד
*רבונו של עולם לאמיר מאכן א בייט פון רבי לוי יצחק בערדיטשובער
*מי שאהב את הבנים
*לאמיר דערציילן די מעלות פון אידן
*עולם הבא איז א גוטע זאך
*ידיד נפש אב הרחמן משוך - צו אונז צו דיר מיט דיין גרויסן כח 
* לכה דודי - יחד כולם הודו
קאַטעגאָריע:נגינה
סעלענא

**סעלענאַ** (16טן אפריל, 1971 - 31סטן מערץ ,1995) געבוירן "סעלענאַ קווינטאַניללאַ" () איז געווען אַ מעקסיקא-אמעריקאנער זינגערין. זי איז גערופן געווארן "די מלכּה פון טעדזשאַנאָ מוזיק" (). דזשענניפער לאָפּעז געשפילט ווי סעלענאַ אין די 1997 פילם.

## דיסקאָגראַפיע 
***זען אויך: סעלענאַ דיסקאָגראַפי***
;סטודיאָ אַלבומס

* Mis Primeras Grabcaiones
* The New Girl in Town
* Alpha
* Munequito De Trapo
* And The Winner Is...
* Preicosa
* Dulce Amor
* Selena
* Ven Conmigo
* Entre A Mi Mundo
* Selena Live!
* Amor Prohibido
* Dreaming of You

קאַטעגאָריע:פאפ זינגערס
סאל א קאקאש

**סאל א קאקאש מאר** () איז א ליד אויף אונגאריש וואס דער צדיק רבי אייזיק פון קאלעוו האט אמאל געהערט פון א פאסטוך אין אונגארן.

ער האט דאן באשלאסן ביי זיך אז דאס פאַסט זיך אריין פאר אידן.

דער ניגון איז א בענקעניש פון א פאסטוך וואס זעט ווי א שיינער פויגל שטייט אין פרייען פעלד, און בענקט און גלוסט אנצוקומען צו זיין נעסט, מען טרייסט אים אז ווען די ריכטיקע צייט וועט קומען וועט ער אנקומען צו זיין ציל.

דער נמשל איז אז אידן בענקען און גלוסטן צו משיח, מען טרייסט זיי צו ווארטן ביז דער ריכטיגער צייט.

## לידטעקסט 
## וועב לינקען 
* דער קאלעווער רבי און ליובאוויטשער קינדער זינגען דאס ביי א געדענקעניש פאר די אומגעקומענע אונגארישע יודן https://www.youtube.com/watch?v=c4pGXKFaumE
* חזן שמעון פארקאש מיט זיין זוהן זינגען עס אין אוישוויץ https://www.youtube.com/watch?v=USSpWutDJxc
* איבער די היסטאריע פונעם ניגון http://www.hebrewbooks.org/pagefeed/hebrewbooks_org_36506_114.pdf
* משה שטערן זינגט סאלא קאקאש אין יאהר תשמ"ט https://www.youtube.com/watch?v=LHipp-A5SdQ

קאַטעגאָריע:נגינה
קאטעגאריע:לידער
קאטעגאריע:אונגארן
קאטעגאריע:קאלעוו
גלות גלות

**גלות גלות** איז א ליד וואס שטאמט פון דעם גרויסן אונגארישן צדיק רבי אייזיק פון קאלעוו.

די ארגינעלע ווערטער זענען:

'''*וואלד וואלד ווי גרויס ביסטו, רויז רויז ווי ווי שיין ביסטו, וואלט דער וואלד קלענער געווען, וואלט דער רויז שענער געווען.*

מען פארציילט אז רבי אייזיק האט דאס געהערט זינגען פון א פאסטוך וואס פאשעט די שאף, און האט דאס ארויף געלייגט אויף די ווערטער.

*גלות גלות ווי גרויס ביסטו, שכינה הקדושה ווי ווייט ביסטו, וואלט דער גלות קלענער געווען, וואלט די שכינה נענטער געווען.*
קאַטעגאָריע:נגינה
קאַטעגאָריע:קאלעוו
אנטיגונוס דער ערשטער

**אנטיגונוס דער ערשטער** א גענעראל פון די חשמונאים, דער זון פון יוחנן הורקנוס דער ערשטער. געבוירן אין יאר 135 איידער די ציווילע רעכענונג, און געשטארבן אין יאר 104 איידער די ציווילע רעכענונג.

ווען זיין טאטע האט געלעבט, האט ער און זיין ברודער יהודה אריסטובולוס דער ערשטער, איינגענומען צוזאמען די שומרון, נאכדעם וואס זייער טאטע איז געשטארבן, און אריסטובולוס האט  פארכאפט די מאכט, האט אריסטובולוס איינגעשפארט זייער מאמע, און געשוויסטער אין טורמע, אנטיגונוס האט ער געשטעלט אלס גענעראל איבער די ארמיי.

אנטיגונוס איז געווארן זייער פאפולער, נאכן זיגן און איינעמען די גליל, און אריסטובולוס האט מורא באקומען, אויב זיין ברודער וועט נישט פרובירן, אוועקנעמען די מאכט פון אים. דעריבער האט ער באפוילן, אז קיינער טאר נישט אריינקומען צו אים מיט געווער, און ווער עס וועט זיך דערוואגן צו קומען, וועט ער אומגעברענגט ווערן אויפן פלאץ.

די קעניגן האט פיינט געהאט אנטיגונוס, און דעריבער אים געלאדענט, ער זאל קומען צו דעם קעניג, מיט זיינע מונדירן און געווער, ווי עס פאסט פאר א גענעראל, די וועכטער אין פאלאץ האבן אים אומגעברענגט אויפן פלאץ.

אריסטובולוס, האט זיך ארומגעטראגן שולד געפילן, און אזוי אויך זייענדיק קראנק, האט דאס פארערגערט זיין קרענק, און ער איז געשטארבן.

קאטעגאריע:חשמונאים
קאטעגאריע:תקופת בית שני
יהודה אריסטובולוס דער ערשטער

מרכז|ממוזער|יהודה אריסטובולוס

**יהודה אריסטובולוס דער ערשטער**, איז געווען קעניג פון ארץ יהודה, און כהן גדול, פאר א יאר בערך, פון 104 ביז 103 איידער די ציווילע רעכענונג. ער איז געווען דער זון פון יוחנן הורקנוס דער ערשטער.

ווען זיין פאטער יוחנן האט געלעבט, האט ער געשיקט זיינע צוויי זין, אריסטובולוס און אנטיגונוס דער ערשטער, איינעמען די שומרון. יוחנן האט געוואלט אז אריסטובולוס, זאל ווערן בלויז כהן גדול, און זיין ווייב זאל ווערן הערשערן איבער יהודה. ווען יוחנן איז געשטארבן, האט אריסטובולוס פארכאפט די מאכט, און איינגעשפארט זיין מאמע, און אין טורמע איז זי געשטארבן, זיינע ברודער האט ער אויך איינגעשפארט, אויסער אנטיגונוס, וועם ער האט געשטעלט אלס הויפט גענעראל, און האט טאקע איינגענומען אסאך ערטער, און האט באקומען אסאך כבוד.

אריסטובולוס, האט געפארכט אז זיין ברודער וועט פרובירן פארכאפן די מאכט, און אים אראפווארפן פון בענקל, האט ער באפוילן אז זיין ברודער טאר נישט קומען צו אים אין די מיליטערישע מונדירן, באוואפנט מיט געווער. אריסטובולוס' ווייב וועלכע האט פיינט געהאט אנטיגונוס, האט געשיקט זאגן פאר אנטיגונוס, ער זאל קומען צו אריסטובולוס, מיט זיין געווער, ווי עס פאסט פאר א גענעראל. אריבערטרענדיק די שוועל פון די פאלאץ, האבן די קעניגס וועכטער אים אומגעברענגט. די זעלבסטשולד וואס אריסטובולוס האט געהאט פונעם אומברענגען אנטיגונוס, האט אים קראנק געמאכט און ער איז געשטארבן.

זיינע אויפטוען, וועלכע זענען דורכגעפירט געווארן דורך זיין ברודער, איז געווען אייננעמען די רעשט פון גליל, און מגייר זיין די מענטשן וואס האבן דארט געוווינט, יטור שבט פון אראבער.

אריסטובולוס' ווייב איז געווען שלומציון המלכה, וואס אלכסנדר ינאי, האט איר געהייראט אלס יבום, וויבאלד אריסטובולוס האט נישט איבערגעלאזט קינדער, און ינאי האט איבערגענומען די קעניגרייך נאך אריסטובולוס' טויט.

אריסטובלוס איז געווען די ערשטע פון די חשמונאים, וואס האט זיך דערקלערט אלס קעניג, איבער ארץ יהודה.

קאטעגאריע:חשמונאים
קאטעגאריע:תקופת בית שני
על כף היד

על כף היד איז א אלבום וואס עס האט ארויסגעגעבן דער ישראל'ישע זינגער מיקי גבריאלוב.

מיקי גבריאלוב איז געבוירן אין יאהר 1949 אין תל אביב. ער האט ארויס געגעבן אסאך קאסעטעס און אלבומ'ס מיט לידער וואס איז אויפגעכאפט אין ישראל צווישן די אידן וואס זענען פריי.

זיינע פריוואטע אלבומ איז איבער 17 קאסעטעס. אבער ער האט אויך געזינגען מיט אסאך זינגערס ווי אריק איינשטיין, און יעקב רוטבליט, אויף די באקאנטע קאסעטע בדשא אצל אביגדור, צוזאמאן און מיט נאך אסאך אנדערע האט ער ארויסגעגעבן אסאך קאסעטעס.

מען האט איהם שוין פארטיילט אסאך אויסצייכענונגען פאר זיינע שיינע לידער און ניגונים.

**א ביישפיל פון א ליד וואס ער האט געשריבן און געזינגען:**

לפעמים אני חושב לעצמי /
כמה טוב יהיה /
אם הצער, הכאב, מלחמות אבודות /
יעלמו מהעולם /
תשאר רק השמחה /
תשאר רק אהבה /
נתעורר נתקרב נתחבק /
חזק חזק בשתי ידיים. /

זו את שפותחת את ליבי /
מחממת את נפשי - את זורמת בדמי /
זו את שמוחה את דמעותי /
ופוקחת את עיני /
אז אלחש לך בשפתי /
כמה שאני אוהב /
כמה שאני אוהב אותך. /

מתנגנת מנגינה באוויר /
מנגינה מהשמיים /
יצטרפו המלאכים /
עם גיטרה בידיים /
ישירו בקולות /
זה לא חלום /
לא תקוות שווא /
לא הזיה או דמיון /
נתעורר נתקרב נתחבק /
חזק חזק בשתי ידיים./
אלכסנדר דער צווייטער

**אלכסנדר דער צווייטער**, איז געווען א פרינץ פון די חשמונאים, א זון פון יהודה אריסטובולוס דער צווייטער, און געווען פארהייראט צו אלכסנדרה החשמונאית, טאכטער פון יוחנן הורקנוס דער צווייטער, און געהאט מיט איר צוויי קינדער, מרים החשמונאית ווייב פון הורדוס, און אריסטובולוס דער דריטער. זיין יונגערער ברודער איז געווען מתתיהו אנטיגונוס דער צווייטער, וואס האט איבערגענומען דאס פרובירן ווערן קעניג איבער ארץ יהודה, פון אלכסנדר.

אין יאר 63 איידער די ציווילע ציילונג, האט זיך אפגעטון אין ארץ ישראל א בירגער קריג, צווישן הוקנוס דער צווייטער, און אריסטובולוס דער צווייטער. די צוויי האבן געברענגט זייערע טענות צו פאמפאיוס א רוימישע גענעראל, וואס האט גענויגט מער צו הורקנוס' זייט, אריסטובולוס איז דערפאר אנטלאפן קיין ירושלים, די רוימישע זעלנער זענען נאכגעקומען, באזיגט אריסטובולוס, און אים גענומען אין געפאנגשאפט קיין רוים, מיט זיין פאמיליע, אלכסנדר און זיינע קינדער, ווי אויך אנטיגונוס.

אלכסנדר האט באוויזן צו אנטלויפן פון רוים, ער איז צוריק קיין יהודה, און פרובירט אויפשטעלן אן ארמיי, לויט יוסיפון האט זיין ארמיי געהאט 10,000 פיסגייער, און 1,500 רייטער. זיי האבן אנגעהויבן אויפבויען די מויער פון ירושלים, וואס די רוימער האבן צעווארפן. די רוימישע גאווערנאר אין סיריע, איז דעריבער געקומען צופארן צוצעברעכן די אויפשטאנד, אין א שלאכט נעבן ירושלים, האט אלכסנדר פארלוירן, און דעריבער צוריק געצויגן צו אנדערע פעסטונגען, די רוימישע לעגיאנערן האבן באלאגערט די פעסטונגען, צום ענדע האט זיך אונטערגעגעבן, און איז אפגעפירט געווארן נאך רוים א געפאנגענער.

ער האט ווידעראמאל באוויזן צו אנטלויפן פון רוים, און ער איז אנגעקומען קיין יהודה, און נאכאמאל פרובירט אויפשטעלן א ווידערשטאנד צו רוים, די גאווערנאר פון סיריע האט זיך געפונען אין עגיפטן, דאס האט אים געגעבן די מעגליכקייט צו טון וואס ער וויל. נאנט צו הר תבור, איז פארגעקומען די קאמף, ווי אלכסנדר האט פארלוירן, און זיך אונטערגעגעבן, די גאווערנאר האט אים צוגעטיילט טויט שטראף, און האט אים אומגעברענגט.

קאטעגאריע:חשמונאים
בלעק אקס ארקעסטאר

**בלעק אָקס אָרקעסטאַר** (**Black Ox Orkestar**) איז א קווארטעט פון מוזיקער פון מאנטרעאל, קאנאדע, וואס זינגען ניגונים אויף יידיש.

קאַטעגאָריע:נגינה
קאַטעגאָריע:מוזיק
קאַטעגאָריע:מאנטרעאל
קאַטעגאָריע:יידישע זינגער