open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ישראל נאציאנאלע ביבליאטעק

קליין|300px|די ישראל נאציאנאלע ביבליאטעק
די **ישראל נאציאנאלע ביבליאטעק** איז א ביבליאטעק זינט ה'תרנ"ב (1892) וואס איז פלאצירט אין דער קאמפוס פון דעם העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים, און אנטהאלט העכער פון פינף מיליאן בענדער. פֿון זײ אַרום 150 אינקונאַבולען און 90% פֿון אַלע ביכער װאָס זײַנען געשריבן אױף ײִדיש פֿון דער גאַנצער װעלט.

אין דער ביבליאטעק איז פאראן אלע פארשריבענע אינפארמאציע וואס איז דערשינען אין ישראל. לויטן געזעץ אין ישראל, מוז יעדער פארלאגער פון ביכער, צייטונגען, טייפן, דיסקן, פארשונגען אד"ג שיקן צוויי קאפיס צום נאציאנאלער ביבליאטעק.

די הויפט צוועקן פון דער נאציאנאלער ביבליאטעק זיינען:
* אפהיטן יעדע ווערק וואס איז דערשינען אין ישראל אויף אלערליי שפראכן.
* אפהיטן יעדע ווערק וואס פארטוט זיך מיט די יידן און מיט ארץ/מדינת ישראל.
* אפהיטן אויף אלערליי ווערקן וואס זיינען געשריבן מיט יידישע בוכשטאבן.

## גאַלעריע 

טעקע:Reading room of the National Library of Israel.jpg
טעקע:Ardon Windows JNUL.jpg

## װעבלינקען 
* נאציאנאלער ביבליאטעק וועבזייט 

* קטלוג הספרייה הלאומית - מרחב
* עמותת הקוראים של הספרייה הלאומית 
* תוכנית האב להתחדשות 2016-2010 של הספרייה הלאומית 
* אתר התחדשות הספרייה  
* חוק הספרים (חובת מסירה וציון הפרטים) התשס"א-2000 
* גיש עמית, מצבה משונה: איסוף הספריות הפלסטיניות ממערב ירושלים במלחמת 1948 וגלגוליהן בבית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי, **תיאוריה וביקורת** 35, 2009, עמ' 36-11 
* סימה זלצברג, האוצר הלאומי נפתח, **ארץ אחרת** 61, אפריל-מאי 2011, עמ' 11-10
*  איציק שוויקי (מנהל מחוז ירושלים במועצה לשימור אתרים), ספריית "בני ברית" , המועצה לשימור אתרים.

**ארכיונים ואוספים**
* ארכיון אלברט איינשטיין בספריה הלאומית
* אוסף מודעות, כרוזים ופשקווילים  באתר הספרייה הלאומית
* עתונות יהודית היסטורית, מפעל התיעוד - יהודי ארצות האסלאם באוניברסיטת תל אביב, הספרייה הלאומית - הספרייה הדיגיטלית וספריית "כל ישראל חברים" בפריז
* זאב גריס, אוסף הספרים הנדירים בספריית גרשם שלום, עלון איגוד ספרני יהדות, גיליון ה, 2011

קאַטעגאָריע:ישראל נאציאנאלע ביבליאטעק
קאַטעגאָריע:העברעאישער אוניווערסיטעט אין ירושלים
קאַטעגאָריע:ארגאניזאציעס אין ישראל
מגן דוד

לינקס|250px
דער **מגן דוד** איז א העקסאגראם (א זעקס שפיציגער שטערן) סימבאל צוזאמען געשטעלט פון 2 דרייעקן איינער פארקערט ווי דער צווייטער.

די ציוניסטישער באוועגונג האט גענומען דעם מגן דוד פאר זייער סימבאל, זיי האבן דאס אריינגעזעצט אין זייער פאן. זייט דעמאלטס זענען דא פרומע אידן וואס ווילן נישט האבן קיין שייכות מיטן מגן דוד, און היינט צוטאג זעהט זייער זעלטן אין חסידישע בתי מדרשים א מגן דוד. אן אויסנאם איז די סקווירא חסידות זיי האבן יא א מגן דוד אין זייער בית המדרש.

די ישראלישע פאן איז אויך אויסגעפארמעט פון א בלויע מגן דוד.

## היסטאריע 
דער מגן דוד ווערט דערמאנט אין ספר רזיאל המלאך, און קבלה ספרים זאגן פירושים פאר וואס עס האט פונקט זעקס עקן.

במשך פון אלע דורות האט דער מגן דוד געדינט ווי א סימן פאר יודישקייט, ווי מען האט געזעהן א מגן דוד האט מען געוואוסט אז דא איז דא עפעס א זכר פון אידן. עס איז געווען אין אלע בתי מדרשים אין דער וועלט אלץ א אידישער סימן.

ביי דער צווייטער וועלט קריג האבן די דייטשן איינגעפירט אז אלע יודען מוזען גיין מיט די געלע לאטע, וואס איז געווען א געלע מגן דוד, א סימן אז ער איז א איד.

מען טרעפט אין די היסטאריע אז אויך גוים האבן זיך דערמיט באנוצט און לאו דוקא פאר אידישע סימנים, ביים באפרייאונגס קריג פון די פאראייניגטע שטאטן, זענען אויף די פענער טיילמאל געווען די מגן דוד, אנשטאט די שטערן וואס איז היינט באנוצט,

קאַטעגאָריע:סימבאלן
קאַטעגאָריע:יידישקייט
פידל

קליין| פידל
דער **פֿידל** ווערט פאררעכנט װי דער קעניג פון די מוזיק אינסטרומענטן, צוליב די הארציקע מעלאדיעס וואס ער גיט ארויס און וואס מאַכן אים א יחיד במינו צװישן אלע אינסטרומענטן אין די ארקעסטערס.

דער פידל געהערט צו דער פֿאַמיליע פֿון די סטרונע אינסטרומענטן. מע שפילט דעם פֿידל מיט א שטעקעלע אױף װאס עס זענען געשפּאַנט פֿערדהאָר און װאָס מע רופֿט אָן דעם סמיטשעק. דער פידלער פֿירט דעם סמיטשיק ארויף און אראפ אויף די פידלבענדלעך (די סטרונעס). די רײַבונג פֿון די פֿערדהאָר אױף די סטרונעס איז גורם װיבראַציעס װאָס ברענגען אַרױס פֿון די פֿאַרשײדן גראָבע סטרונעס פֿאַרשײדן הױכע טענער. װאָס גרעבער די סטרונע, װאָס טיפֿער דער טאָן. אַז מע זאָל פֿון די פֿיר סטרונעס פֿונעם פֿידל אַרױסברענגען מער װי פֿיר טענער, קען דער פֿידלער די סטרונע װאָס ער שפּילט אָן מיטן סמיטשיק פֿאַרקירצן דורך אַרױפֿלײגן אַ פֿינגער אױף דער סטרונע. װאָס קירצער דער חלק פֿון דער סטרונע װאָס קען װיברירן, װאָס העכער דער געשאַפֿענער טאָן. בשעת'ן שפילן מיטן פידל, דריקט מען צו דעם קלאַנגקערפּער פונעם פידל צווישן דעם האלז און די אקסל. מיט איין האנט האלט מען דעם פֿידל און פֿאַרקירצט די סטרונעס, מיט דער אַנדערער באַװעגט מען דעם סמיטשיק.

אין דער פידל־פאמיליע זענען פאראן עטליכע ערליי.
# דער קאנטראבאס גיט ארויס די נידריגסטע קלאנגען (באס). מע שפּילט אים געװײנטלעך שטײענדיק.
# דער טשעלא גיט אַרױס מיטעלע טענער און װערט אַװעקגעשטעלט אױף דער פּאָדלאָגע, נאָר דער טשעליסט שפּילט זיצנדיק.
# די װיאלע איז קלענער פֿון טשעלאָ און גרעסער פֿון פֿידל און מע שפּילט זי פּונקט  װי דער פֿידל.

די פרייזן פאר א פידל זענען איינגעטיילט לויט די ווערט פונעם האלץ און לויטן נאמען פון פארביצירער. דער אונטערשייד איז אז די ביליקע פילדעך זענען קלעצער, די צווייטער קאטעגאריע פון $800 און העכער זענען געמאכט פון אזעלכע סארטן האלץ וואס פארשענערן דעם קול װאָס מער װאָס עלטער עס ווערט.

## איבער דער וועלט
אין מעקסיקא ניצט מען א פידל אין מאריאטשי מוזיק.

## יידישקייט 
אין תלמוד שטייט אז דוד המלך האט געהאט א הארף העכער זיין בעט וואס פלעגט אים וועקן יעדע נאכט ביי חצות, דורך א ווינטל וואס פלעגט בלאזן דערויף.

אין תלמוד שטייט אז שפילן אויף א פידל איז א קלוגשאפט און נישט א מלאכה. געוויסע חסידישע אדמור"ים וו.צ.ב. ר' מרדכ'לע נאדווערנער פלעגן שפילן אויפן פידל.

* די אנאטאמיע פונעם פידל

קאַטעגאָריע:מוזיק אינסטרומענטן
שלמה באבער

left|thumb|250px|שלמה בובער, 1897

**שלמה באָבער** איז געבוירן ה׳ שבט ה'תקפ"ז צו זיין פאטער ישעיהו אברהם, און זיין מוטער שרה לאה, די טאכטער פון א דרוקער רבי שלמה ב"ר מרדכי רובינטשיין פון זאלקאוו.

ער האט געוואוינט א שטיק צייט אין הוסיאטין, און איז געווען אין זיין צייט פון די ראשי קהילה אין לעמבערג.

ר' **שלמה באבער** איז געווען א גרויסער חוקר אין אלטע ספרים, און א גרויסער קענער אין מדרשי חז"ל, און האט זיך אפגעגעבן צו דרוקן אסאך פון זיי.  עס איז אים צוניץ געקומען דאס וואס ער האט געקענט רעדן אסאך שפראכן ווי אראמיש, סיריש, גריכיש, רוימיש, אסאך פון די אמאליגע מדרשים האבן זיך באנוצט מיט שפראכן, און ער האט דאס מפרש געווען אויף לשון הקודש.

ער איז געווען איינער פון די משכילים.

ער האט געהאלטן פון דעם ירושלמי המזויף אויף קדשים, און האט אפילו אפגעשריבן א מבוא דערויף וואס שלמה לייב פרידלענדער האט אריינגעדריקט אינעם ירושלמי ע"ש אומרו, אבער ער איז אוועק נאך בעפאר די גאנצע פולמוס דערויף, דעריבער קען מען קיין סך נישט בויען דערויף.

ער איז נפטר געווארן י״א טבת ה'תרס"ז.

פֿאלגנד איז א ליסטע פון די ספרים וואס ער האט געדרוקט פון כתב יד:

מדרש תנחומא הקדום והישן, פסיקתא דרב כהנא, מדרש לקח טוב, בראשית שמות, מדרש שכל טוב, מדרש אגדה, מדרש אגדת בראשית, ליקוטים ממדרש אבכי"ר, ליקוטים ממדרש אלה הדברים זוטא, מדרש שמואל, מדרש תהלים, מדרש משלי, ילקוט המכירי, ביאורי ר' ידעיה הפניני, תהלים, מעין גנים, איוב, מדרש זוטא, מדרש איכה רבתי, פירוש רבי יוסף קרא, איכה, אגדת אסתר, ספרי דאגדתא מגילת אסתר, הוספות לרב פעלים, ספר האורה לרש"י, סידור רש"י, שבלי הלקט השלם, אנשי שם, קריה נשגבה

## רעפערענצן
קאטעגאריע:משכילים
רשימה פון מדרשים

## מדרשי אגדה לויטן אויסשטעל פון א–ב
* אבא גריון על מגילת אסתר
* אבות דרבי נתן
* מדרש אגדה
* אוצר המדרשים
* בית המדרש מדרשים
* בתי מדרשות
* ילקוט המכירי
* ילקוט שמעוני
* מדרש הגדול
* מדרש זוטא
* מדרש רבה
* מדרש תהלים - מדרש שוחר טוב
* מדרש תנחומא
* מדרש תנחומא הקדום והישן
* סדר עולם רבא
* סדר עולם זוטא
* פסיקתא רבתי
* פסיקתא דרב כהנא
* פסיקתא זוטרתי
* פרק שירה
* פרקי דרבי אליעזר
* תנא דבי אליהו

## מדרשי הלכה לויטן אוישטעל פון א-ב 
* מכילתא
* מכילתא דרבי ישמעאל
* מכילתא דרבי שמעון בן יוחאי
* ספרי
* ספרי זוטא
* תורת כהנים, ספרא

## זעט אויך 
* אגדתא

*
קאַטעגאָריע:ספרי קודש
קאַטעגאָריע:תורה
מדרשים
אבים

250px|קליין| אביה מלך יהודה

**אביָה** (אדער **אביָם**) איז געווען דער זון פון רחבעם, אן אייניקל פון שלמה המלך און אור-אייניקל פון דוד מלך ישראל.

ער האט איבערגענומען דעם צעשפליטערטן טראן פון זיין טאטער.

קאטעגאריע:מלכי יהודה
אסא

250px|קליין| אסא מלך יהודה
**אסא** איז געווען מלך פֿון מלכות יהודה אין דער צײַט פֿון ערשטן בית המקדש. אסא מלך יהודה ער איז געווען א זון פון אבים בן רחבעם בן שלמה בן דוד בן ישי.

קאטעגאריע:מלכי יהודה
יהושפט

**יהושפט** איז געווען מלך פֿון מלכות יהודה אין דער צײַט פֿון ערשטן בית המקדש. ער געווען א זון פון אסא, א זון פון אבים, א זון פון רחבעם בן שלמה.

קאטעגאריע:מלכי יהודה
נבט

**נבט** איז געווען דער פאטער פון ירבעם דער ערשטער קעניג וואס האט זיך אפגעריסן פון מלכות בית דוד, אין די צייטן פון רחבעם זון פון שלמה המלך.

קאטעגאריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
יהורם (מלך יהודה)

יהורם מלך יהודה איז געווען דער זון פון יהושפט
250px|קליין| יהורם מלך יהודה

קאטעגאריע:מלכי יהודה
פארוואלטונג

**פֿארוואלטן** איז דאס קענען באהערשן, דורך טאן די פירערשאפט פונקציע פון צוזאמהאלטן א ארגאניזאציע. 

קאַטעגאָריע:האנדל און פינאנץ
אנאנימיטעט

**אנאנים** באדייט אומבאקאנט, אָן א נאמען. דאס ווארט "אַנאָנים" שטאמט פון גריכיש.

ווען מען וויל באצייכענען אז עמעצער וואס מען ווייסט נישט זיין אידענטיטעט האט עפעס געטוען זאגט מען אן אנאנימער פארשוין.
## אידישקייט
ביי חרדישע אידן שרייבט מען זייער אסאך אנאנים סיי אין די צייטונגן וואס די שרייבער האבן אלע אנאנמיע פען נעמען און סיי ווען זיי שרייבן אויף אינטערנעט ווילען זייער שטארק פארבלייבן אנאנים, נישט וועלנדיג ליידען די קאנסעקווענצן פון זייערע ווערטער צוליב די נישט אפענע געזעלשאפט.

קאטעגאריע:נעמען
קלאסישע מוזיק

, יאהאן זעבאסטיאן באך, געארג פרידריך הענדל, וואלפגאנג אמאדעוס מאצארט, לודוויג וואן בעטהאווען, דזשאאקינא ראסיני, פעליקס מענדעלסאן, פרעדעריק שאפען, ריכארד וואגנער, דזשוסעפע ווערדי, יאהאן שטראוס דער יונגער, יאהאנעס בראהמס, זשארזש ביזע, פעטער איליטש טשייקאווסקי, אנטאנין דווארזשאק, עדווארד גריג, עדווארד עלגאר, סערגיי ראכמאנינאוו, דזשארדזש גערשווין, און אראם כאטשאטוריאן.]]
**קלאסישע מוזיק** (העבאריש; **מוזיקה קלאסית**) איז דער באגריף פון מוזיקאלישע ווערק לויטן סטיל פון דער אייראפעישער קולטור פון די לעצטע 300 יאר. וועלכעס באשטייט פון מערערע פעלער אדער זאצן, וועלכע הארמאנירן אוועק-און צוזאמען אין א קאמבינאציע פון מערערע אינסטרומענטן, פידלען, טשעלא, הארפן, פלייטן און די פרענטש הארן, ווינט אינסטרומענטן און סטרונע אינסטרומענטן.

די קלאסישע מוזיק פעריאדע איז צעטיילט לויט די יארן.
די קלאסישע מוזיק איז געגרינדט פון קריסטלעכע קירך מוזיק פון דעם מיטל אלטער און רענעסאנס פעריאָדעס אָבער, ווען מוזיק געווארן וועלטלעך, איז די קלאסישע מוזיק געבוירן געווארן. די מוזיק אין די פעריאדעס איז געוואן וואקאליש, אן אינסטרומענטן. די סעקולערע מוזיק אבער האט מען געזינגען צוזאמען מיט אינסטרומענטן.

די גרעסטע קאמפאזיטארן פון דער רענעסאנס פעריאדע זענען דזיאוואני דא פאלעסטרינא, ארלאנדא די לאסא און וויליאם בירד.

אין די אנהייב 17טן צו דער מיטל 18טן יארהונדערט האט זיך אנגעהויבן די באראק פעריאדע, ווי יאהאן זעבאסטיאן באך, געארג פרידריך הענדל, אנטאניא וויוואלדי און נאך. דאס איז די פעריאדע פונעם ארקעסטער, ווי מען פארשטייט אים היינט. אויך איז די אפערע געבוירן אין דער פעריאדע.

אנהייבן דעם מיטל 18טן יארהונדערט איז געווען די קלאסישע פעריאדע, ווי מאצארט, בעטהאווען, יאזעף היידן, סטעמיץ, קארל מאריע וואן וועבער און נאך.

ענדע 18טן און אנהייב דעם 19טן יארהונדערט איז געווארן די ראמאנטישע פעריאדע, מיט דער ערשיינונג פון די בארימטע קאמפאזיטארן ווי בערליאז, ליסט, שאפען, מענדעלסאן, טשייקאווסקי, דווארזשאק, פראנץ שובערט און נאך.

שפעטער אין דער ענדע 19טן יארהונדערט און אנהייב דעם 20טן יאר הונדערט איז געבוירן די קאנטעמפערערי פעריאדע מיט די קאמפאזיטארן ווי גוסטאוו מאלער, סערגעי ראכמאנינאוו, און נאך.

טייל שטיקלעך פון קלאסישער מוזיק זענען געווארן גאנץ פאפולער. למשל, די געזאנג *נעסון דארמא* פון דזיאקאמא פוטשיניס אפערע *טוראנדא*, וואס דריי באוואוסטע טענארן האבן זי געזונגען: לוטשיאנא פאוואראטי, פלאסידא דאמינגא און האזע קארעראס.

## היסטאריע 
[קליין|מאנוסקריפט פונעם פראנצויזישן קאמאפאזיטאר, [גיאם דע מאשא]]
*
העלט קעיר

**העלט קעיר** צאמגעשטעלט פון צוויי ענגלישע ווערטער **געזונט אויפֿפאסן** אדער **אפגעבונג** דאס איז דער באהאנדלונג, אפהאלט, היילונג, און פארוואלטונג פון קרענק און דער פערזערווירונג פון מענטאלע און פיזיקאלע גוט פארבלייבונג דורך דינסטן צוגעשטעלט פון מעדיצין'שקיייט און שוועסטעריי, סייענטיסטן און דאקטוירים. 

לויט די אנגענומענע טערמין באטיטולט מען דעם סיסטעם אלע שפיטעלער און אינשורענס און אפילו רעגירונג פראגראמען וואס געבן זיך אפ צו מאכן פארשריט און פארשפרייטן דעם געזונטהייט באגריף.

קאטעגאריע:געזונט
קאַטעגאָריע:מעדיצין
סיסטעם

**סיסטעם** איז דער צוזאמשטעל און גאנג פון קלענערע זאכן וואס איז געווענליך טיאונגען, וואס צוזאמען טוען זיי צילן צו אין זאך.

אדער איז דאס באשטאנדטיילן אין באגריף אדער פאקט וואס אפילו זיי זענען נישט איין ציל, זענען זייערע באשאטנדטיילן פארבינדן איינער צום צווייטן אין א נאכאנאנדיגער סדר.

דער טערמין *סיסטעם* האט עטלעכע באדײַטן:
# אן ארגאניזירטער צוזאמענשטעל פון זאכן, למשל די זון סיסטעם;
# א מעטאדע פון ארגאניזירן אדער פלאנירן;
# א גאנצהייט צוזאמענגעשטעלט פון באציאונגען צווישן אירע מיטגלידער.

*
מייקל מאור

left|thumb|250px|מייקל מאור
**מייקל מאור** איז א ליבעראל פאן טרעגער פאר די לינקע פאלק אין אמעריקע.

ער געבט זיך אפ ארויסצוגעבן דאקומענטעריס צו העלפן שטופן די ליבעראלע אגענדע אין וואשינגטאן.

ער איז זייער פאפולער קלוג און געניט מיט טאלאנט צו מאכן חוזק פון די רעפובליקאנער
זיינע ווערק זענען א פילם קעגן גאןס און אויך קעגן די מלחמה מיט טעראר און אויך פאר העלט קעיר סיסטעם זאל זיין ווי ביי די סאציאלע לענדער פריי און אמוזינסט.
אומאפהענגיקייט מלחמה

**די אומאָפּהענגיקייט־מלחמה** אָדער **די מלחמה פֿאַר זעלבשטענדיקייט** אָדער **די באַפֿרײַונגס־מלחמה** (אויף העברעיש: "מלחמת העצמאות", "מלחמת השחרור"' אדער "מלחמת הקוממיות") איז די מלחמה וואס איז געווען צווישן די פאלעסטינער מיט די יידן אין ארץ ישראל גלייך נאך וואס דער יו ען האט באשלאסן מען זאל אויפשטעלן א יידישע און אראבישע מדינה אין ארץ ישראל כ"ט בנובמבר, ט"ז כסליו ה'תש"ח (1947). די אראבער וואס האבן זיך קעגנגעשטעלט, זיינען באלד ארויס א מלחמה קעגן די יידן. אין די ערשטע 4 מאנאטן איז די מלחמה געווען מער ווי א בירגער קריג ווען די אראבער האבן באלעגערט קליינע יישובים און געמאכט דארט טעראר. 

left|thumb|250px|אראבישע אטאקע אויף ישראל
ווען דער בריטישער מאנדאט האט זיך גענדיקט דעם 14טן מיי ד' אייר, 1948, האבן פינעף אראבישע ארמייען אינוואדירט די ניי דערקלערטע יידישע לאנד, עגיפטן אין די נגב, אין דרום טייל פון ישראל, יארדאניע אין ירושלים, און די וועגן וואס פירן קיין ירושלים, און די אומגעגנט. לבנון אינעם גליל וואס איז אינעם צפון טייל פון ישראל, סיריע אינעם בית שאן טאל, איראק אינעם צפון טייל פונעם מערב ברעג אין די געגנט פון זשענין, טולקארעם, קאלקיליע.
   
עגיפטן האט פארמאגט קריגס עראפלאנען, סיריע, און יארדאניען טאנקען,

אבער שפעטער האבן די יידן זיך צוביסלאך אנגעגרייט א מסודרדיקע מיליטער, און ארויס מלחמה האלטן קעגן די פאלעסטינער. די מלחמה האט צום סוף צוגעבריינגט זעלבשטענדיקייט פאר מדינת ישראל.

און די אראבער זיינען געבליבן אָן גארניט (אפילו ניט וואס דער יו־ען האט זיי געוואלט געבן), ווי משה שרת האט געזאגט, די פארייניגטע פעלקער האט צעטיילט פאלעסטינע, 55 פראצענט פאר יידן, און 45 פראצענט פאר אראבער, האבן די אראבער נישט איינגעשטימט, און זענען געגאנגען אין קריג, האבן די יידן געווינען 77 פראצענט פונעם אלטן בריטישן מאנדאט, און עגיפטן און יארדאניע האבן איינגענומען, אדער אנעקסירט, וואס האט געזאלט זיין די לאנד פון אראבערס אין פאלעסטינע.

אין צוגאב האבן געקעמפט זעלבסשטענדיקע קעמפער, ווי די אראבישע באפרייאונג ארמיי פון קאוקדזשי, און פאלעסטינע רעבעלן אונטערן אנפירערשאפט פון מאכאמעד אמין על כוסייני, און זיין נעפע אבדעל קאדר על כוסייני, וואס איז אומגעקומען נאך א קאמף אויף די קאסטעל, איינע פון די בערג, וואס קוקן איבער די שאסיי, וואס פירט קיין ירושלים, קאוקדזשיס ארמיי, איז בעיקר געווען אינעם צפון טייל פונעם לאנד

די מלחמה האט זיך געעענדיקט אָפֿיציעל כ"ג תמוז ה'תש"ט (יולי 20, 1949) ווען דער יו־ען האט אונטערגעשריבן דעם וואפנשטילשטאַנד־אפמאַך מיט סיריע, אבער די שלאכט האט זיך שוין געענדיקט טבת ה'תש"ט.

אין דעם 11טן מײַ 1949 (י"ב אייר, ה'תש"ט) איז ישׂראל אָנגענומען געוואָרן ווי דער 59סטער מדינה־מיטגליד אין דער "יו־ען". די פֿאַראייניקטע שטאַטן איז געווען דאָס ערשטע לאַנד, וואָס האָט אָנערקענט מדינת־ישׂראל, 11 מינוט נאָך איר פּראָקלאַמירונג. צוויי טעג שפּעטער, איז ישׂראל אויך אָנערקענט געוואָרן דורך דעם סאָוועטן־פֿאַרבאַנד.

## עליות 
אין די פאר יאר נאך די מלחמה זיינען איבער א מיליאן יידישע פליטים (צונויפגעלאפענע), שארית הפליטה יידן וואס האבן איבערגעלעבט די שואה, געמאכט עלייה צו מדינת ישראל, צוזאמען מיט פליטים פון אראבישע לענדער וואס זענען געווען געצווינגען צו פארלאזן זייער לאנד.
זען

דער חוש פון **זען** אדער **ראיה** איז די מעגליכקייט פארן מענטש צו פארטייטשן די ליכטיגקייט שטראלן אינפארמאציע וואס שיינט אריין אין די אויג. 

וואס ווערט דאן גרייט פאר פלאנירונג און באטראכטן דורך די אקציעס פון דעם מוח וואס טוט פארטייטשן די קאלירן.

קאטעגאריע:חושים
אבא בר אבא

**אבא בר אבא** איז געווען אן אמורא, דער פאטער פון בארימטן אמורא אין בבל, שמואל; הייסט דאריבער אין דער גמרא אויך "**אבוה דשמואל**" ("דער פאָטער פון שמואל"); ער האָט געװאוינט אין דער שטאָט נהרדעא, און איז געווען א רייכער מאן און א גבאי צדקה וואס מען האט געהאלטן ביי אים געלט פון יתומים ער זאל זיי היטן.

די גמרא דערציילט פון אים א סך מעשיות וועגן זיין טיילן צדקה צו אָרימעלײט. עס ווערט דערציילט אז איינמאָל האָט ער געשיקט זיין זון שמואל מיט א נדבה אָפּצוטראָגע צו אן אָרימער פאמיליע; שמואל האָט געטראָפן די פאמיליע-מענשן ווי זיי האָבן געגעסן פלייש און געטרונקען וויין. ער איז צוריקגעקומען און עס דערציילט דעם פאָטער און דערביי באמערקט, אז דער דאָזיקער פאמיליע דארף מען דעריבער ניט געבן קיין נדבות. דערויף האָט אים זיין פאָטער געזאָגט: אז אויב זיי זענען געוואוינט צו אזעלכע טייערע מאכלים, דארף מען זיי געבן נאָך גרעסערע נדבות.

אבא בר אבא איז אויף א געוויסער צייט אװעק קיין ארץ-ישראל, ער פלעגט אויך מאכן רייזעס אין די ווייטע לענדער פון "יענע זייט ים" ("מדינות הים"). אין שפּעטערדיקע קוועלען ווערט דערציילט פאָלגענדע לעגענדע: אבא בר אבא איז אמאָל געווען אין די ווייטע לענדער, האָט ער געטראָפן א כשוף-מאכערין, וועלכע האָט אים פאָרגעלייגט צו לעבן מיט איר, ווייל זי האָט געזען מיט כשוף, אז פון אבא בר אבא דארף יענע נאכט ארויסקומען א גרויסער מאן. װי אבא האָט דאָס דערהערט, האָט ער געזאָגט א שם המפורש, און איז אין אייגנבליק געווען ביי זיך אין נהרדעא, און האָט געלעבט מיט זיין אייגן ווייב, און זי איז מעוברת געװאָרן און האָט אים געבוירן דעם זון שמואל. מיט דער צייט האט מען פארציילט פאר בית דין אז די פרוי פון אבא שוואנגערט, און איר מאן איז נישט דא, האט מען איר גענומען צו בית דין וואו מען האט זי דן געווען אז זי האט געהאט צוטאן מיט א פרעמדן מאן, און מען האט גע'פסק'נט אז עס קומט איר מלקות. זי האט נאכדעם געהאט א קינד שמואל דער גרויסער אמורא א תלמיד פון רבינו הקדוש דער מחבר פון משניות. שמואל האט פארציילט ער געדענקט נאך ווען ער איז געווען אין זיין מוטער בויך, און זיין מוטער האט געכאפט מלקות "איך האב זיך געבויגן די קאפ אויף די אנדערע זייט כדי נישט שפירן די קלעפ". דעריבער רופט מען אים אבוה דשמואל מען זאל וויסן ער איז דער אמת'ער טאטע פון שמואל.

פון אבא בר אבא זענען פאראן פיל הלכות און אגדות, ער איז געשטאָרבן א קורצע צייט פאר זיין זון שמואל.

אין ירושלמי שטייט אז אבא׳ס טאטע האט אויך געהייסן אבא.

ער איז געווען פון די גרויסע תנאים, אין תלמוד בבלי ווערט פארציילט ווי ער האט זיך געפירט לפנים משורת הדין, דער מלאך המות האט זיך באוויזן פאר אים. ער האט באקומען א ברכה פון רבי יהודה בן בתירא ער זאל באקריגן א זון וואס זאל זיין אזוי ווי דער נביא שמואל.

## רעפערענצן 
## קוואלן
קאטעגאריע:תנאים
טראף

א **טראַף** אדער א **זילב** איז א פֿאנאלאגישער איינץ וואס איז דער קלענסטער באשטאנדטייל פון רעדן איז דער טערמין פון ארויסזאגן איין קעווטש אדער דרייע פון א טייל פון איין אות. א ווארט קען האבן איין טראף אדער עטלעכע טראפן. די מערהייט פון טראפן האבן א קערן וואס איז א וואקאל. א טראף קען זיין אפן אדער פארמאכט; טייל שפראכן (למשל האוואיש) האבן אבער נישט קיין פארמאכטע טראפן.

## סארטן טראפן 
עס זענען פאראן עטלעכע סארטן טראפן, לויט פארשידענע קריטעריע ווי למשל צי דער טראף האט אדער האט נישט אן ״עק״, און לויט וויפיל קאנסאנאטן האט דער ״עק״:

* **אפענער טראף:** א טראף וואס לאזט זיך אויס מיט א וואקאל, ד״ה ער האט נישט קיין ״עק״. אן אפענער טראף איז אלעמאל א **גרינגער טראף** (דער טראף קען האבן א קאנסאנאט פארן קערן, אבער דאס שטערט נישט דעם געוויכט). דאס ווארט **געשריי** איז צאמגעשטעלט פון צוויי גרינגע אפענע טראפן, וואס לאזן אויס אין א וואקאל: **gə.ʃra**
* **פארמאכטער טראף:** א טראף וואס לאזט אויס מיט איין קאנסאנאנט אדער מערערע קאנסאנאנטן:

:* **שווערער טראף:** א טראף וואס זיין ״עק״ האט איין קאנסאנאנט. דאס ווארט **שׁלעפ** איז איין־טראפיג, וואס האט איין פארמאכטן שווערן טראף, וואס זיין ״קאפ״ איז די צוויי קאנסאנאטן **ʃl**, זיין קערן איד דער וואקאל **ɛ**  און זיין ״עק״ איז דער קאנסאנאנט **p**.
:* **איבערשווערער טראף:** א טראף וואס זיין ״עק״ האט מער ווי איין קאנסאנאנט (Complex Coda). דער טראף אין דעם ווארט **עסט** איז אן איבערשווערער טראף מיט צוויי קאנסאנאנטן: **ɛst**

קאַטעגאָריע:לינגוויסטיק
מאקדאנעלדס

קליין|250px|א כשר'ע מאקדאנעלדס רעסטאראן אין ישראל
**מעקדאנעלדס** אדער **מאַקדאָנעלדס** געשריבן McDonald's איז דער וועלטס גרעסטער געזעלשאפט פון פליישיגע שנעלע עסנווארג רעסטאראנען אין דער וועלט.

זייער עסנווארג איז בעיקר האמבורגערס.
קליין|280px|right|לענדער מיט מאקדאנאלדס

קאַטעגאָריע:רעסטאראנען
געטריישאפט

**געטרייהייט** נאמנות און לשון קודש איז א מידה פון זיך האלטן פעסט צו א אידיאל מענטש אדער זאך וואס מ'האט אפגעמאכט איינמאל אז מען וויל דאס פארבלייבן נאנט און פארטאן. 

מען רופט אן אזא מענטש א הארנעקיגער ווייל דער גענאק איז די הארטסטער גליד אין קערפער און אזא כאראקטעריטיק איז אויך דאס הארטטע כארעקטעריסטיק פון א מענטש.
ענטפער

**ענטפער** איז די תירוץ אין לשון קודש וואס קומט נאך א שאלה פראגע אין יידיש. עס מאכט אויס דעם ספק מיט א ריכטיגע וויסן און ערפילט דעם חסרון פון נישט וויסן.

אמאל און ארגינעל האט דער ווארט בעיקר זיך באנוצט און געמיינט אן אפאזיצע זיך קעגן שטעלן א פריערדיגע סטעיטמענט, מען נוצט אויך היינט דערויף דעם ווארט אז מען פרובירט אפצושלאגן יענעםס טענות אבער דאס הייסט מער אויסגעהאלטן אן **אנטווארט**.

**ענטפער אין געזעץ**:

**ענטפער אין מוזיק:**
קאטעגאריע:שפראך
געשפרייט

דאס **געשפרייט** (אדער **רוים**) איז דער גרעניצלאזער דריי-דימענסיאלער פלאץ וואָס אין דעם  שפילן זיך אפ אלע אביעקטן און געשעענישען, און האָבן רעלאטיווער פאזיציע און ריכטונג.

דאס פיזישע געשפרייט איז אָפט אויפגענומען אין דריי שורה'דיגע דימענסיעס, הגם היינטצייטיקע פיזיקער רעכענען עס געווענליך מיט צייט, צו זיין א טייל פון דער גרעניצלאזער פיר-דימענסיאלע נאכאנאדקייט באַוואוסט ווי געשפרייט־צייט.

אין מאַטאַמאַטיק טוט מען באטראכטן *געשפרייטן* מיט פארשידענע צאלן פון דימענסיעס און מיט פאַרשידענע אויסגעלייגטע סטרוקטורן.

דער באַגריף פון געשפרייט איז אנגענומען צו זיין א פונדאַמענטאַלער וויכטיקער טייל צו פארשטיין דעם פיזישן אוניווערס, כאָטשיג מיינונגס פארשידענהייטן טוען  אנהאלטן צווישן פילאסאפן, צי דאס איז א זאך פאר זיך, אַ פארבינדונג צווישן זאכן, אָדער טייל פון אַ באגריף סטרוקטור.

פילע פון די פילאסאפישע פֿראגן האבן זיך ערוועקט אין דעם 17טן יאָרהונדערט, ביי די אנהייב אַנטוויקלונג פון קלאסישע מעכאַניק. 

קאטעגאריע:מאטעמאטיק
קאַטעגאָריע:פיזיק
ליקוטי עצות

**ליקוטי עצות** איז א ספר אויסגעשטעלט לויט די א"ב. עס איז עצות און הנהגות ווי אזוי זיך צו פירן מען זאל דערמיט ווערן א ערהליכער פרומער איד, לויט די שיטה און געדאנקען גאנג פון דער ברסלבער פירער ר' נחמן מברסלב
דער ספר איז ארגינעל געשריבן געווארן צום ערשט אלץ דעם ספר קיצור ליקוטי מוהר"ן, יאהרן שפעטער האט עס ר' נתן מברסלב איבערגעשריבן און איינגעטיילט לויט די אותיות.

ר' נתן שרייבט אין דער הקדמה פון דעם ספר צווישן אנדערע "עס איז נישט דא קיין הייליגע עצה וואס מען וועט נישט טרעפן אין דעם קליין באנד".
עס איז ווארט ביי ווארט ארויסגענומען פון די לאנגע מאמרים פונעם ספר ליקוטי מוהר"ן, אבער עס בלויז גענומען די למעשה פון יעדן מאמר נישט די דרושים.

מען קען טרעפן אסאך פירושים און הסברים צווישן די קורצע ווערטער אויפן ספר ליקוטי מוהר"ן.

ר' נתן האט דאס געשריבן אנפאנג אין שנת ה'תקפ"ו, און האט שטענדיג צוגעלייגט נייע הוספות ביז מען האט צום ערשטן מאל אנגעהויבן צו דריקן אין שנת ה'תר"א, און מען האט עס געפארטיגט אין שנת ה'תר"ג אין לעמבערג.

דער רב פון טשעהרין רבי נחמן מטשעהרין האט עס איבערגעדרוקט אין שנת ה'תרל"ד אין לעמבערג, און האט צוגעלייט דערצו א ניי ספר מיטן נאמען ליקוטי עצות מהדורא בתרא, עס אנטהאלט אסאך נייע זאכן, ער האט צוגעשעטלט אויך פון אנדערע ספרים פון ר' נחמן ווי פון ספר חיי מוהר"ן שיחות הר"ן סיפורי מעשיות.

דער ספר ווערט דערמאנט אסאך אין ספרי הנהגות, דער מסגרת השלחן אויף קיצור שלחן ערוך דערמאנט עס אסאך, אויך אין זיינע אנדערע ספרים ווי דרכי חיים דערמאנט ער עס. הגאון ר' חיים פלאג'י דערמאנט עס אסאך. דער ויגד יעקב אין זיין צוואה "צדה לדרך" ציטירט דערפון עטליכע מאל. דער ייטב לב און קדושת יו"ט דערמאנען עס אויך.

קאטעגאריע:ספרי ברסלב
גאונים

**גאונים** ווערן אנגערופן די רבנים נאך די סבוראים.

דעם טיטל גאון טרעפט מען צוערשט אין די תקופה פון נאך די רבנן סבוראי, ווען מען האט אזוי באטיטלט דעם ראש ישיבה פון די צוויי הויפט ישיבות אין בבל, סורא און פומבדיתא, וואו עס איז אין יענער תקופה געווען די הויפט תורה צענטערן אין דער אידישער וועלט, און וועמענ'ס ראש ישיבה איז דערפאר אנערקענט געווארן אלס דער הויפט תורה אויטאריטעט נישט בלויז אין לאנד נאר איבעראל וואו עס האט זיך געפינען א איד. דעריבער ווערט יענע תקופה אנגערופן תקופת הגאונים.

מיט דער צייט איז דער אפיציעלער טיטל פארשוואונדן געווארן רב האי גאון איז געווען דער לעצטער צו טראגן דעם טיטל - און ווען די צוויי ישיבות פון סורא און פומבדיתא האבן זיך פארשפארט האט זיך אויפגעהערט דאס קרוינען עמיצן אפיציעל מיט דעם טיטל, און עס האט זיך אנגעהויבן די תקופה פון די ראשונים, אנגעהויבן מיט די ארבעת השבויים, דאן רבינו גרשום מאור הגולה, דערנאך רש"י און זיינע תלמידים די בעלי התוספות, און די איבריגע ראשונים.

## שפעטערדיגע תקופה 
אין די צייטן פון די ראשונים טרעפט מען נישט אז מען זאל בכלל נוצן דעם טיטל. שפעטער אין אנהייב פון די אחרונים קען מען טרעפן דא און דארט דעם טיטל, און צוביסלעך איז דער טיטל צוריק אריין אין באנוץ צו באצייכענען א גאר גרויסן תלמיד חכם.

אזוי צום ביישפיל איז בארימט רבי אליהו מווילנא אלס 'דער ווילנער גאון', צוליב זיין אויסטערלישער בקיאות און חריפות מיט וואס בלויז געציילטע האבן זיך געקענט פארמעסטן.

קאטעגאריע:גאונים
אבות דרבי נתן

**אבות דרבי נתן** (בראשי תיבות; **אדר"נ** אדער **אבדר"נ**) איז א מדרש געבויט אויף פרקי אבות, עס הייבט אהן מיט א פרק פון מסכת אבות, און לייגט צו דערצו נאך אסאך מדרשי חז"ל און מעשיות פון תנאים און אמוראים, דער מדרש איז ארייגעדרוקט אין ש"ס ווילנא נאך מסכת עבודה זרה.
דער מדרש איז א אלטער מדרש די ערשטע ראשונים ברענגען איר ווי רש"י און דער ספר הערוך.
עס האט מפורשים ווי דער ספר כסא רחמים פון חיד"א.
עס איז דא אין דער מדרש פארשידענע נוסחאות, רש"י אין מסכת אבות צייכנט צו צוויי נוסחאות. אין שנת ה'תרמ"ז האט שלמה זלמן שעכטער, א משכיל וואס געוואוינט אין ווין און אין לאנדאן, געדרוקט דעם ספר מיט צוויי 
סארט נוסחאות.
די מדרש איז מיוחס צו ר' נתן הבבלי וואס האט געלעבט 
פאר די דור פון רבי יהודה הנשיא. 
לויט ר' צבי הירש חיות (שו"ת חלק אמרי בינה סי' י"ג) איז די אבדר"נ טאקע נתחבר געווארן דורך ר' נתן הבבלי אבער עס זענען אריינגעפאלן שטיקלעך פון שפעטערדיגע חכמים. און אזוי איז אויך די מיינונג פון אסאך אחרוני החוקרים און היסטאריקער.
## פֿאַר ווייַטער לייענען
*אבות דרבי נתן

קאַטעגאָריע:מדרשים
מדרש תנחומא

**מדרש תנחומא** איז אויף די חמשה חומשי תורה. מאנכע זאגן אז דאס הייסט אזוי, ווייל ר' תנחומא האט עס מסדר געווען. א סך סדרות הייבן זיך אָן מיטן לשון "כך דרש רבי תנחומא".

זעה ווייטער מדרש ילמדנו

קאטעגאריע:מדרשים
פארשפרעכונג

**פארשפרעכונג** אדער **צוזאג** הייסט אז מען זאגט צו מיט אזא סארט פארזיכערונג איינצוהאלטן דעם זאג, דורך א פסיכאלאגישער קאנטראקט צווישן צוויי מענטשן וואס דער ערשטער נעמט זיך דערביי אונטער געוויסע סערוויס אדער מתנה פארן צווייטן אדער איז מיחד סיי וואס עפעס הייליג אדער ווערדפול פאר אים איצט אדער שפעטער.

## זעה אויך 
* שבועה
* בונד

קאַטעגאָריע:מידות
קאַטעגאָריע:מענטשליכע אויפפירונג
פארטאל

א **פארטאל** איז א וועבזייטל וואס באדינט ווי א כללישער טויער צו כלערליי טעמעס וואס דינט ווי א שער בלאט צו מקורות פון א געוויסער אינטערעסע, האבי אדער סתם ענין וואס פאראייניגט א מערערע צאל מענטשן, וואס דינט דארטן צו פאראייניגן די באזוכערס ליינערס און באניצערס וואס פאראינטערסירן זיך אין די נושא אריינצוגיין דורך דארטן צו אנדערע פארצווייגטע נושאים וואס פירן אויף ווייטערע בלעטער אינעם וועב סייט.

גוגל און יאהו און נאך שטעלן דאס צו לויט אייער נייעס אינטערטעימענט רעליגיע געגענט געשמאק א.א.וו.

## אינטערנעטס גרעסטע פארטאלן 
* גוגל
* יאהו
* MSN
* AOL

## אידישע וויקיפעדיע פארטאלן 
אין דער אידישער וויקיפעדיע איז דערוויילע די פאלגנדע 6 פארטאלס ווו איר קענט אייך דאס מאכן אייער היימבלאט פון דארטן ארום וואנדערן ווייטער אויף גאנץ וויקיפעדיע:

# נייעס
# עסן
# פארטאל:חרדישע וועלט
# תורה
# מאטעמאטיק
# וועלטליכע ידיעות
# וויסנשאפט

**זעט הילף:פארטאל**

קאַטעגאָריע:וועב פארטאלן
שבועה

א **שבועה** איז א פיסיכיאלאגישער איבערטרייבונג אז מען זאגט ארויס גאר א שטארקע הייליגער באגריף וואס מען טרויערט זיך נישט ארויסצוזאגן פון מויל סתם אזוי ווייל עס וועקט אויף גאר העכערע געפילן. 

רוב מאל נוצט מען דאס ביי א געבעט אדער ביי א צוזאג.

אין רעגירונג פאזיציעס שווערט מען אויף א בייבל אז מען גייט דינען געטריי די איינוואונער.

לעצטענס איז געווען איין קאנגרעסמאן וואס האט געשוואורן צום קאראן ווייל ער איז א מוסולמענער.

אויך אין געריכט שווערט מען אויף א בייבל אז מען גייט עדות זאגן בלויז דעם אמת.
## אידישקייט
עס איז אסור אויף א פארעם ארויסזאגן ג-ט'ס נאמען אלס עדות ביי א צוזאג אין ביזנעס אדער סיי וואסארא אנדערע צוזאג ווייל די הלכה לאזט נישט זיין אזוי פריינטליך צו ג-ט, ארויסצוזאגן זיין נאמען פאר פריוואטע צוועקן .

קאטעגאריע:אויסדרוקן
מדרש תהלים

**מדרש תהלים** איז א מדרש אויף תהלים, עס הייסט ארגינעל **מדרש שוחר טוב** ווייל עס הייבט זיך אן מיטן פסוק "שוחר טוב יבקש רצון", אבער אסאך רופן עס מדרש תהלים.

דער מדרש ווערט שוין
דערמאנט אין ירושלמי, אלס 'מדרש תהלים'
און דורך די גאונים אלס 'מדרש  ּתִלִים' - א פארקירצערונג פון 'תהלים'.
עס געפינט דערין גאר אינטרעסאנטע מעשיות, אסאך וואס מען טרעפט אין ערגעץ נישט נאר דארט. א באקאנטער מדרש וואס דארט איז דער מקור איז דאס וואס שטייט אין מזמור  אתם אמרתם לעבד נמכר יוסף חייכם אתה תאמרו בכל שנה עבדים היינו לפרעה במצרים. דער פשט איז אז גלות מצרים איז געווען פאר א עונש צוליב מכירת יוסף.

עס האט עטליכע פירושים ווי פון  ר' יצחק בן ר' שמשון הכהן א איידעם פונעם מהר"ל מפראג. פון ר' אהרן משה מפאדעווע גערופען הרא"ם (אגב: אין זיין הקדמה איז ער מפקפק אז דער ערשטער פירוש פון ר' יצחק ב"ר שמעון איז נישט פונעם איידעם פון מהר"ל). חידושי הרמ"ג, און אויך א פירוש פון ר' חיים פלאג'י.

שלמה באבער האט עס אויך געדרוקט מיט פארשידענע נוסחאות פון כתב יד. און ער האט דערויף א גרויסע מבוא מיט יעדער ווער עס ברענגט דער מדרש.

אין יאהר ה'תשס"ט האט עס איבערגדרוקט דער מכון המדרש המבואר מיט א הערליכען אויסטשעל און גוטע הערות ווי זייער סדר מיט אלע סארט מדרשים.

קאַטעגאָריע:מדרש
קאַטעגאָריע:תהילים
בית המדרש מדרשים

250px|קליין||page=2
**בית המדרש** איז א זאמלונג פון אלטע אינטערעסאנטע מדרשי חז"ל.

דאס האט געדרוקט אהרן יעלינעק א משכיל פון דייטשלאנד. עס האט זעקס בענדער, יעדעס באנד האט אסאך קליינע מדרשים, אינטרעסאנטע מעשיות און יודישע היסטארישע זאכן. יעדעס מדרש האט א מבוא פון א. יעלינעק, ער שרייבט דעם אינהאלט פון דעם מדרש, ווער פון די ראשונים ברענגען דעם מדרש, דער מבוא איז געשריגן אויף דייטש נישט אויף לשון הקודש, אבער די בוכשטאבן פונעם מבוא איז לאטייניש, דעריבער איינער וואס קען נישט די ביידע שפראכן איז עס זייער שווער צו פארשטיין.

צווישן די מדרשים איז אויך אריין געדרוקט באקאנטע מדרשים וויי אגדת בראשית.

קאַטעגאָריע:מדרש
ספרא

**ספרא** איז א מדרש אויף הלכות אויף די פרשיות פון ויקרא, עס ווערט אויך אנגערופן **תורת כהנים**

קאטעגאריע:מדרשים
ניו עידזש

די **ניו עידזש** איז דער טערמין אין אלגעמיין באנוצט צו באצייכענען און אפטיילן די ברייטער פאפולערער מאדערנער תקופה און באוועגונג פון נאך דער מיטלאלטער תקופה בעיקר פונעם צוואנציגסטן יארהונדערט ביז היינט צוטאגס אין אונזער היינט צייטיגער לעבנסשטייגער אינעם מערב וועלט.

אירע כאראקטעריסטיקס מיט וואס זי איז אייגענארטיק און רעוועלוציאנעריש פון אנדערע פריעדיגע צייטן איז; א דערהויבענע אינדיוואדיאלער צוגאנג אין פערזענליכער עקספלאוראציע פון און צו זיך אלייןס אויספארעמען און זיכן גייסטישקייט געמישט אביסל מיט טראדיציע אבער אן קיין אוניוועריסאלער אינסטעטוציענאלער רעליגיע דיקטאטורשאפט וואסערע מנהגים און אמונות מען מוז טאן.
## אידישקייט 
ר' שלמה קאריבלאך ווערט באטראכט אלס אידישע פירער וואס האט אין זיך פאראייניגט ניו עידזש מהלך אין אידישקייט.

* זעט אויך: נייע צייט.

קאַטעגאָריע:תקופות אין געשיכטע
מאיר

**מאיר** איז א משפחה נאמען פון אסאך.
## מענטשן
* רבי מאיר
* גאלדע מאיר
* יצחק מאיר
קאטעגאריע:משפחה נעמען
השכלה

קליין|300px|פארשידענע משכילים.
**השכלה** איז געווען א יידישע באוועגונג אין אייראפע סוף דעם 18טן יארהונדערט אין דער נייע עפאכע. זיי האבן געהאלטן אז מען דארף זיך אויפקלערן מיט דער גוישער סביבה כדי צו קענען זייערע חכמות און איינעמען זייערע וועלטלעכע ידיעות און צו זיין אויסגעמישט מיט די גוים. די השכלה באוועגונג איז געווען פאראלעל צו דער אויפקלערונג אין דער אלגעמיינער אייראפעישער געזעלשאפט.

טייל משכילים האבן זיך בעיקר פארלייגט אויף די לערנונגען פון דקדוק און תנ"ך. און דערפאר הערשט א שטארקער אומוויסנדיגקייט אין די ענינים ביי די חסידישע יידן.

דער סאמער ערשטער משכיל ווערט גערעכנט משה מענדלסאן, וואס ער האט איבערגעטייטשט די תורה קעגן די דעת פון געוויסע גדולי ישראל. לויט טייל, האבן זיינע קינדער און איינקלעך זיך גע'שמד'ט פארן נישט פאלגן די גדולי ישראל שבימיו. זיין איבערטייטש ווערט גערופן "ביאור". און ס'איז באקאנט אז דער חתם סופר האט געלאזט צוואה אז בספרי רמ"ד אל תשלחו יד, און ווי אנדערע צדיקים האבן שטארק מקפיד געווען דאס צו פארניכטן כאטש אויבנאויף איז דארט נישט געשטאנען קיין אפענע זאכן קעגן יידישקייט.

משה מענדלסאן (אדער משה דעסויער [אין קורצן רמ"ד] ווי מען האט אים גערופן) זעלבסט איז אפיציעל געווען א שומר תורה ומצוות, אבער זיינע נאכפאלגער די משכילים זענען געגאנגען א טריט ווייטער. זעהענדיג ווי דאס אידיש פאלק ליידט אסאך אין גלות ביי די גוים, האבן זיי געהאלטן אז אויב מען וועט זיך אויסמישן מיטן גוי, און זיין אזוי ווי אים, וועט זיי דער גוי נישט האסן, און עס וועט זיך אויפהערן דער אנטיסעמיטיזים.

אזעלכע האלטן אז דאס האט זיך ארויסגעוויזן אלס א גרויסער גרייז. ווען דוקא פון דייטשלאנד איז ארויסגעקומען דער גרעסטער אנטיסעמיטיזים וואס איז נאר אמאל געווען. און זאגאר משומדים און האלבע גויים האט מען אויך נישט פארשוינט. ווייל הלכה היא בידוע שעשיו שונא ליעקב, און ווען מען פראבירט זיך צו דערנענטערן צו אים שטויסט ער נאך מער אפ.

אין שנת ה'תרו איז געווען א גרויסע אסיפה אין דייטשלאנד ווו די גערמאנישע משכילים האבן מתיר געווען אז מען מעג חתונה האבן מיט גוים, אזעלכע האלטן אז דאס האט שפעטער געפירט צו א שוידערליכע התבוללות, אט די משכילים זענען געווען דער וועג ווייזער פאר די רעפארמער און קאנסערוואטיווע. און דערפאר איז היינט אזוי גרויס די ראטע ביי די רעפאמער וואס זיי האבן חתונה מיט גוים.

א **משכיל** איז טייטש אן אויפגעקלערטער געלערנטער מענטש.

ווען די וועלט איז געווארן אויפגעקלערט האבן זיך אסאך יידן מיטגעכאפט און זענען אויך געווארן אויפגעקלערט, און אנגעהויבן טראכטן ווי אלע פעלקער'ס געדאנקען גאנג.

פון דעמאלטס אן רופט מען אן ביי די פרומע יודן, א מענטש וואס איז אויפגעקלערט און ער גייט נישט מיטן שפאן ווי די פרומע עהרליכע, ער איז א משכיל, אן אויפגעקלערטער.

## באקאנטע משכילים 
* דוד פריזנהויזן (תקט״ז–תקפ״ח), דיין אין אונגארן, משכיל און מאטעמאטיקער

## זעט אויך 
* אויפקלערונג
* אלעקסאנדער צעדערבוים

## רעפערענצן 
קאטעגאריע:יידישע באוועגונגען
*
*
מדרש רבה

**מדרש רבה** איז א מדרש אויף דער תורה און חמש מגילות, אויף סדר בראשית ווערט ער אנגערופן "בראשית רבה", אויף סדר שמות - שמות רבה א. א. וו. אזוי אויך אויף מגילת שיר השירים ווערט עס אנגערופן "שיר השירים רבה", אויף רות - "רות רבה" און אזוי ווייטער.

דער מדרש איז דער גרעסטער פון מדרשים וואס אונז האבן, בדרך כלל האבן אידישע גדולים געלרענט דעם מדרש מער ווי אנדערע מדרשים, וויבאלד עס איז דא דערין דער גרעסטער חומר, אויך אזוי ווי אלע גדולי ישראל האבן דערין געלענרט אין מען האט עם מגיה געווען, און מפרש געווען, איז דאס דער מערסטע קלאר מדרש.

דער ספר רב פעלים שרײַבט אז אזוי ווי תלמוד בבלי איז די מערסטע מוגה פון אלע אנדערע מדרשים און ספרים חיצונים, אזוי אויך איז דער מדרש רבה די מערסטע מוגה פון אנדערע מדרשים.

פון די באקאנטע מפרשים אויף מדרש רבה זענען. 

א) מתנת כהונה. 

ב) יפה תואר. 

ג) נזר הקודש. 

ד) הגהות הרז"ו. 

ה) ידי משה.
קאַטעגאָריע:מדרשים
פעריס הילטאן

קליין|פעריס הילטאן
**פעריס וויטני הילטאן** (ענגליש: *Paris Whitney Hilton*; געבוירן דעם 17טן פעברואר 1981) איז אן אמעריקאנער מאדעלקע, אקטעריסע און זינגערין.

זי איז די טאכטער פונעם וועלטס גרעסטן ביליאנערן, דער בעל הבית פון אלע הילטאן האטעלס איבער דער גארער וועלט.

זי ווערט פארעכענט ביי די מאסן אלס זייער שיין.

זי האט געמאכט א פארנאגראפיע פילם פון זיך.

זי איז באקאנט אלס א פרייע צולאזטע פויגל וואס טרינקט ווי א שיכורטע.

זי איז געווארן ארעסטירט פארן דרייווען בשעתן רעדן אויפן סעלפאון.

קאַטעגאָריע:אקטיארן
אהרן רזיאל

ר' **אהרן רזיאל** (געבוירן 1974) איז א פרומער אידישער נגינה קאמפאזיטאר און זינגער.

ער איז א תלמיד פון ר' שלמה קארליבאך, ער זינגט און שרייבט נגינה אויפן סטיל פון שלמה'לע, און ווערט באטראכט אלס זיין ממלא מקום.

ער איז א בעל תשובה, און א שטארקער ברסלבער חסיד וואס וואוינט אין צפת אבער רייזט ארום אין דער גאנצער וועלט מעורר זיין אידן צו תשובה דורך טישן און קאנצערטן ווי זיין רבי ר' שלמה'לע.

## זיינע ניגונים
* ייאמאמיי, וואס מ'זינגט אלס אינטרא ביי יעדער אידישער חתונה און שמחה אריינצופירן אין הארא סטיל טענץ.
* In his song; It's Time of Ge'ulah in Israel from Rosh Hagiva Site

קאטעגאריע:פרומע זינגערס
רזיאל
ברוריה

התנאית **ברוריה** איז געווען די טאכטער פון דעם גרויסן תנא רבי חנינא בן תרדיון.

זי איז געווען די ווייב פון דעם תנא רבי מאיר.

זי איז געווען זייער א געלערנטע פרוי, און האט געזאגט מוסר פאר אסאך תלמידים און תנאים.

עס ווערט פארציילט אין גמרא און אין רש"י (עבודה זרה יח) אז ווען ברוריה האט געהערט פון דעם מאמר נשים דעתן קלה פרויען האבן א גרינגען שכל, מען קען זיי גרינג איינרעדן, האט דאס איהר באנקט געטוהן און זי האט צוגעשריבן דערצו "חוץ מברוריה" דאס הייסט אז ברוריה האט נישט קיין גרינגען דעת (שלשלת הקבלה), זי קען מען נישט איינרעדן, איר מאן רבי מאיר האט זיך גע'טענה'ט מיט איהר און געזאגט אז זי איז נישט אנדערש ווי אנדערע פרויען דערמיט, אבער זי האט נישט נאכגעגעבן, האט איהר ר' מאיר געזאגט דו וועסט נאך מודה זיין צו מיר. האט ר' מאיר באפוילן איינעם פון זיינע תלמידים זאלן איהר צו רעדן זי זאל האבן זנות מיט איהר, ער האט געארבייט דערויף א לאנגע צייט, ער האט איהר אסאך געבעטן, ביז זי האט ענדליך מסכים געווען, אבער אנשטאט דער תלמיד איז ר' מאיר געקומען, און זי האט זיך זייער געשעמט דערמיט.

דער תלמוד פארציילט אויך אז זי האט געזאגט פאר ר' מאיר אז איהר שוועסטער זיצט אין א הויז פון זונות און זי שעמט זיך דערמיט, און רבי מאיר האט זיך משתדל געווען און האט איהר ארויסגענומען פון דארט.

## מקורות 
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין גמרא
מעריב (צייטונג)

[left|thumb|350px|דער לעגענדארער **בית מעריב** אין [תל אביב ווי עס איז הויפטקווארטירט זייער רעדאקציע מיטן שילד פון זייער סימבאל דערויף.]]
**מעריב** איז א טעגליכער צייטונג וואס ערשיינט אין ארץ ישראל אויף עברית שפראך. זי איז די צווייטע פארשפרייטסטע צייטונג אין ישראל, נאך ידיעות אחרונות.

ביזן סוף 2010 איז איר רעדאקטאר געווען יואב צור. היינט איז דער רעדאקטא אבי משולם.

איר בעל הבית איז דער גרויסער מיליאנער עופר נמרודי בשותפות מיט זאקי ראקיב, וואס איז דער היינטיקער פארזיצער.

עס איז היינט צוטאגס א טאבלויד פארמאט אבער איז אמאל געווען א רעספעקטירטער בראד שיט.

## גרינדונג
עס איז ארגינעל געגרינדעט געווארן אין 1948 דורך אן ארבייטער פון ידיעות אחרונות וואס האט זיך צוקריגט מיטן ידיעות'ער בעל הבית און דאס ארויסגעבן אויף די אווענט דעריבער הייסט דאס מעריב, נאך די תפילת מעריב.

קאַטעגאָריע:צייטונגען ארויסגעגעבן אין ישראל
גלגול

צו מיינט איר גלגול שלג?

**גלגול** איז א מיסטישער טערמין וואס אין פשוטן אפטייטש מיינט דאס דרייען און זיך קוילערן ווי א ראד. דאס שטאמט נאך פון די אייזן עפאכע וואס מ'האט געגלייבט אז דער מענטש וועט צוריק ווערן לעבעדיג אויף די וועלט נאך זיין טויט.

דער ציל אז דער נשמה זאל דא צוריק קומען אין א נייעם קערפער, איז געווענליך צו מתקן זיין זאכן וואס ער האט פארפאסט אדער שלעכט געטאן ביים ערשטן לעבן.

## אידישקייט 
עס זענען דא וואס זאגן איבער פון ר' אביגדור מילער אז ער זאל האבן געזאגט קלאר און דייטליך אז דאס איז בלויז א משל פון חז"ל, און מיינט פשוט צו רעדן צום מענטש אז זיינע מידות וואס מען איז מתקן איז נישט בלויז אויף איין לעבן פון 70 יאר אויף די וועלט נאר א אייביגער לעבן אפילו נאכן טויט, ווייל דאס לעבן אין די תורה ווערט נישט באטראכט בלויז אויף די וועלט נאר דאס איז בלויז די הקדמה און פארצימער לויט די מוסר טעזע. .

רשעים ווערן מגולגל אין הונט; און צדיקים אין פיש.

אין סקווירא שטעטל האט א פיש געשעפט באמטער געזאגט אז ער האט געהערט א פיש רעדן מיט א מענטשליכע שטומע. 

אידן גלייבען אז ווען עס  גייט פאר א מענטש שלעכט אויף די וועלט, צו איז ער קראנק אדער אנדערע צרות, און ער איז נישט קיין זינדיגער קען דאס זיין אז זיין לעבן איז די נשמה פון א פריערדיגן מענטש וואס דארף דא צוריקומען האבן צרות פאר עפעס א תיקון. 

## רעפערעצן
שכיר חרב

**שכיר חרב** מיינט רוצחים וואס באקומען געלט פאר זייער ארבעט. זיי זענען גענוי ווי א נארמאלער מיליטערמאן נאר באקומען געצאלט פאר זייער קאמפ און זענען נישט אינעם מלחמה פאר פאטריאטישקייט אליין'ס.

אין די היינטיגע מאדערנע וועלט ווי מלחמות און פארטיאטישקייט איז שוין א באגריף פונעם עבר באנוצט מען זיך מער און מער מיט די דאזיגע קעמפער, ווי למשל אין איראק איז א גרויס חלק פון די אמעריקאנע זעלנער איינפאכע ארבעטער פון פריוואטע קאמפאניס.

קאַטעגאָריע:מיליטער
אוצר המדרשים

אוצר המדרשים האט געמאכט דער באקאנטער שרייבער און געלערנטער יהודה דוד אייזענשטיין. דער ספר איז צוויי בענדער און מסודר רוב מדרשים אויף סדר הא"ב, דאס הייסט די באקאנטע גרויסע מדרשים ברענגט ער נישט אראפ ער שרייבט נאר עטליכע כללים וואס ער האלט פאר וויכטיג מען זאל וויסן פון דעם מדרש, און די קליינע אומבאקאנטע מדרשים שרייבט ער אביסעל היסטאריא פון די מדרשים.

עס איז מסודר דערין אסאך קליינע מדרשים וואס איז נישט בנמצא, ער האט עס צוזאמענגענומען פון דעם מדרש בית המדרש און פון נאך אלטע ספרים.

דער ספר האט מען אויך געדרוקט מיט הגהות פון הרב חיים קאניעווסקי.

קאַטעגאָריע:ספרי קודש
יהודה דוד אייזענשטיין

**יאודה דוד אייזענשטיין** איז געווען א גרויסער אידישער שרייבער אינעם 18טן  יארהונדערט. ער האט מחבר געווען אסאך ספרים אלע הייבן זיך אן מיט דעם נאמען **אוצר** ווי אוצר מדרשים, אוצר מסעות, אוצר הוויכוחים, אוצר דינים ומנהגים. און נאך.

הגם ער אנגעהערט צו די משכילים פלעגט מען קוקן זיינע חיבורים, ווייל ער פלעגט ארויסגעבן גאר אלטע כתבי ידות. הרב ישעיה אשר זעליג מרגליות האט אמאל געזאגט זיין מיינונג: ווי לאנג ער לייקנט נישט אין קדמות הזוהר, קען מען קוקן וואס ער שרייבט.

קאטעגאריע: משכילים
זעלבסטמארד אטאקע

**זעלבסטמאָרד אטאקע** איז ווען איינעם איז זייער ביטער אויף אזוי ווייט אז ער פארלירט דעם נארמאלן געוויסען און די כעמיקאלן אין זיין מוח פארלירן דעם ריכטיגן באלאנץ אזש אז יענער הרגעט זיך.

היינט צוטאגס קען מען דאס פשוט היילן דורך מעדעצינען און פּילען.

זינט די 9/11 עפאכע איז צוגעקומען א נייער באגריף פון **זעלבסטמארד**, ווירקליך א זעלבסטמערדער, איינער וואס רייסט זיך אויף, מיט'ן ציל אומצוברענגען וואס מער אומשולדיגע מענטשן.

א זעלבסטמערדער, באהעפט א באמבע אונטער זיין וועסטל, און ווען ער ציט דאס שטריקל, רייסט ער אויף און הרג'ט נאך אנדערע מיט זיך.
א זעלבסטמערדער איז איינער וואס רייסט זיך אויף, מיט'ן ציל אומצוברענגען אנדערע מענטשן.

עס איז דא א וועג פון זעלבסטמערדעריי וואס איז היינט צוטאג זייער פאפולער אין ישראל, ווען א זעלבסטמערדער, באהעפט א באמבע אונטער זיין וועסטל, און ווען ער ציט דאס שטריקל, רייסט ער אויף און הרג'ט נאך אנדערע מיט זיך.

די טעריסטען באנוצען זיך היינט צו טאג דערמיט איבאראל, בדרך כלל זענען זיי יונגע מענטשן אינטער 25 יאהר, מען לערנט זיי אויס וויאזוי זיי זאלן נישט מורא האבן פאר טויט, פארקערט מען זאגט צו פאר די רציחה גאלדענע גליקן, לויט די לעגענדע פון די וואס רייסן זיך אויף איז אז נאכ זייער טויט וועלן זיי קענען זיצען ביים ים ארום גענומען מיט 72 פרויען, און וועט קענען טאן מיט זיי וואס ער וויל, קיינער וועט איהם נישט שטערן.

די ערשטער זעלבסטמערדער איז מסתם געווען שמשון הגיבור, ווען ער האט אומגעברענגט די טויזענטער פלישתים אין די געביידע. זעה תנ"ך שופטים, פון דא נעמט זיך דאס שפריכוואורט '***תמות נפשי***'

ביי די צווייטע וועלט קריג איז דאס געווען זייער פאפולער ביי די יאפאנעזער ווען זיי האבן זיך מיט ערפלאנען אראפ געלאזט אויף די אמריקאנער קריגס שיפן און אהנגעמאכט גרויסע שאדן אויף די שיפן, אבער זיי אליין זענען געווארן דער'הרג'ט, עס האט געהייסן קאמיקאזי.

## טעראר אין די תורה 
די ערשטער זעלבסטמערדער איז מסתם געווען שמשון הגיבור, ווען ער האט אומגעברענגט די טויזענטער פלישתים אין די געביידע. זעה תנ"ך שופטים

די תורה באנעמט זיך אבער זייער שטרענג מיט אזא איינעם, ווארשיינליך דאס אפצוהאלטן אין געזעלשאפט. לויט די הלכה דארף מען אים באגראבן קברות חמור, ביים ברעג בית החיים.

קאַטעגאָריע:טעראר
קאַטעגאָריע:על אקצא אינטיפאדע
מדרש תנחומא הקדום והישן

דער מדרש האט געדרוקט  שלמה באבער, אין שנת ה'תרמ"ד פון א כתב יד, עס האט א גרויסע מבוא ווי דער מוציא לאור שרייבט פארשידענע כללים וועגן דעם מדרש תנחומא בכלל, און וועגן דעם מדרש תנחומא הישן בפרט.

ער שרייבט דארט אז דער מדרש איז דער מדרש ילמדנו וואס די ראשונים ברענגען. אבער אנדערע מדרשים קענער האלטן אנדערש.

עס האט פארשידנע אנדערע מדרשים וואס שטייט נישט אין מדרש תנחומא, עס איז צוויי בענדער, מיט אסאך הערות והגהות.
קאַטעגאָריע:מדרשים
תנא דבי אליהו

**תנא דבי אליהו** איז א מדרש אגדה. אין גמרא (כתובות, קה, ב - קו, א) שטייט אז אליהו האט גלערנט מיט רב ענן יעדן ערב שבת, א טייל חכמים און חוקרים קלערן אז דערפון איז געמאכט געווארן דעם ספר תנא דבי אליהו. און רוב חוקרים היינט האלטן אז דער היינטיקער תנא דבי אליהו איז יעניגע חיבור. עס אנטהאלט צוויי חלקים תנא דבי אליהו רבא וזוטא, דער לענגסטער פרק פונעם ספר איז פרק י"ח.
 
דער מדרש האט עטליכע פירושים, די באקאנסט איז דער ספר זיקוקין דנורא וביעורין דאשא, א תלמיד פון האר"י. עס האט א פי' ישועות יעקב תוספות בן יחיאל. מאיר איש שלום האט ארויס געגעבן דעם ספר לויט א כתב יד.

גאנץ לעצטענס איז געווארן געדרוקט מיט גאר א נייע אויפלאגע דורך די באקאנטע וויינפעלד משפחה פון דפוס אשכול, ווישניצער חסידים, עס איז געדרוקט מנוקד, און צוטיילט אויף די פרשה פון די וואך, דאס הייסט מען קען יעדע וואך לערנען א חלק ביז סוף יאהר פארטיגט מען דאס גאנצע ספר.

עס איז מערקווירדיג אז דער ערשטער חלק פון תנא דבי אליהו האט איין און דרייסיג פרקים, און דער צווייטער חלק תנא דבי אליהו זוטא האט צוואציג פרקים, צזאמען איז עס איבער פופציג פרקים, דאס הייסט מען קען עס מסדר זיין יעדע וואך לערענן א פרק, און במשך און א יאהר צייט פארטיגט מען עס. מען דארף אבער געדענקקען אז עס איז דא קליינע פרקים און גאנץ גרויסע פרקים אזוי ווי פרק י"ח וואס איז ריזיג גרויס.

#### שטייט תנא דבי אליהו "העיקר הכוונה הכוונה היא העיקר לעשות נחת רוח להשם יתברך"
זיי מיסטאָמע ווילן צו האַלטן די ווערטער פון אליהו הנביא אין זיין בוך
תנא דבי אליהו (פרק ט); **ודבורה אשה נביאה אשת לפידות היא שופטה את ישראל בעת ההיא** (שופטים ד-ד).
 
וכי מה טיבה של דבורה שהיא שופטת את ישראל בעת ההיא ומתנבאה עליהם? והלא פנחס בן אלעזר היה בימים ההם.
 
"מעיד אני עלי את השמים ואת הארץ, בין ישראל בין **גוי**, בין איש בין **אשה**, בין עבד ובין שפחה, **הכל לפי מעשה שהוא עושה - כך רוח הקודש שורה עליו** וכו'.
הקב"ה בוחן לבות וכליות, אמר הקב"ה לדבורה: אתם כוונתם לשם שמים ועשיתם פתילות עבות כדי שיהא אורן מרובה, גם אני ארבה אתכם בישראל וביהודה ובשנים עשר שבטי ישראל.
כך אמרו, על דבורה אשת ברק ועל כיוצא בה הוא אומר: חכמת נשים בנתה ביתה וגו' (משלי יד-א).
קאטעגאריע:מדרשים
ילקוט שמעוני

**מדרש ילקוט שמעוני** (אדער סתם **ילקוט**) האט געשריבן רבי שמעון הדרשן פון פראנקפורט. ער האט געשריבן זיין ספר אין שנת ה'ע

ילקוט שמעוני איז א צוזאמענשטעל פון פארשידענע ערליי מדרשים, אנגעהויבן פון ש"ס מדרשי הלכה ומדרשי אגדה, עס איז אויף גאנץ תורה נביאים כתובים, עס האט אין זיך זייער אסאך מדרשים וואס מען קען היינט נישט טרעפן ווי דער מדרש השכם און מדרש ויושע.

דער ילקוט איז צעטיילט אויף צוויי. דער טייל אויף חומש האט 963 סימנים; דער טייל אויף נ"ך האט 1085 סימנים.

מען קען אויך לערנען פון דארט פארשידענע גירסאות וואס ער ברענגט פון מדרשים וואס אין אונזערע ארגינאלע מדרשים איז עס אנדערש געשריבן.
עס איז א גרויסע מקור פאר בעלי דרשנים און מוסר זאגער'ס, אגב: דער בעל ראשית חכמה האט נישט געהאט קיין אנדערע מדרשים נאר דער ילקוט שמעוני, און אפילו ער ברענגט אראפ פון ש"ס און מדרש רבה האט ער עס אויך גענומען לויט דער גירסא וואס עס שטייט אין ילקוט שמעוני.

עס האט אויך פארשידענע מפורשים ווי דער זית רענן פון רבי אברהם אבלי סג"ל, מחבר פון "מגן אברהם". אויך האט עס געדרוקט מוסד רב קוק, זיי האבן צוגעצייכנט אלע שינוי נוסחאות פון אנדערע מדרשים.
אין אסאך דרוקן איז אריינגעדרוקט א גרויסער מבוא פון בצלאל לאנדא.

שלמה באבער צייגט אן אינעם מבוא פונעם ספר מדרש זוטא, אז דער ילקוט שמעוני האט נישט געהאט די מדרש רבה חמש מגילות, נאר די קליינע מדרשים, און יעדעס מאל ווען דער ילקוט שמעוני צייכנט אן מדרש שיר השירים אבער מדרש רות מיינט דאס איינע פון די מדרשים.

## דרוקסאגראפיע 
מ'האט שוין ארויסגעגעבן דעם ילקוט שמעוני 12 מאל.
* וויניציאה שכ"ו
* ווילנא תרכ"ד
* ורנקבורט דמיין תמ"ז
* ליוורנו שנת היתה ע"פ ברית אברהם
* לובלין
* פולנאה תקס"ה
* ווארשא סיון תרל"ח דורך המדפיס יצחק גאלדמאן
* ירושלים תשל"ה
* קראקא
* שונצינו (שאלוניקי) רפ"א, רפ"ו רפ"ז

קאטעגאריע:מדרשים
אמציה

**אמציה בן יהואש** איז געווען דער 11טער קעניג פון די מלכי יהודה.

קאטעגאריע:מלכי יהודה
עוזיהו

קליין|מרכז| עוזיהו מלך יהודה
**עוזיהו בן אמציה** איז געווען דער 12'טער קעניג פון די מלכי יהודה
ער האט געקעניגט איבער פופציג יאר, און זיין תקופה איז געווען פון די בעסטע וואס די אידן האבן ווען אמאל געהאט.

קאטעגאריע:מלכי יהודה
יותם המלך

200px|קליין|מרכז| יותם מלך יהודה

**יותם בן עוזיהו** איז געווען דער 13'טער קעניג פון די מלכי יהודה.

קאטעגאריע:מלכי יהודה
יהואש (מלך יהודה)

200px|קליין| יהואש מלך יהודה
**יהואש בן אחזיהו** איז געווען דער צענטער קעניג פון די מלכי יהודה.

דער פסוק זאגט: בן שבע שנים יהואש במלכו.

יהואש איז געווען אלט זיבן יאר ווען ער איז געווארן מלך. פערציק יאר האט ער געקעניגט אין ירושלים. זיין מאמע איז געווען צביה פון באר שבע. 

ער האט זיך געפירט ערליך און געגאנגען אינעם גלייכן וועג. ער האט אויסגעראטן אלה עבודה זרהס פונעם לאנד יהודה און געבויגן יידישע הערצער צום באשעפער. איין עבירה האט ער אבער יא דורכגעלאזט, אז די יידן האבן נאך מקריב געווען קרבנות ביי זיך אינדערהיים אויף א במת יחיד.

## איבערבויען דאס בית המקדש
יהואש האט געוואלט פאררעכטן דעם בית המקדש, אבער קיין געלט איז נישט געווען ווייל די מלכה עתליהו האט אויסגעניצט דאס געלט פון די אוצרות פאר צוועקן פון עבודה זרה. האט יהואש דערפאר אנגעזאגט די כהנים און די לוויים: פון היינט אן זענט איר אויפן געלט פון הקדש. יעדער איינער פון אייך האט די פליכט איינצומאנען געלט פאר הקדש פון אייערע קרובים און באקאנטע. 

קאטעגאריע:מלכי יהודה
12טן אויגוסט

**דעם 12טן אויגוסט** איז דער 224סטער טאג פון יאר (225סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 141 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1851 - אייזיק סינגער באקומעט א פאטענט פאר זיין ניימאשין.
* 1877 - דער אסטראנאם אסף האל אנטפלעקט דימוס, איינע פון די צוויי לבנות פון מאדים.
* 1914 - ערשטע וועלט מלחמה: בריטאניע דערקלערט מלחמה קעגן עסטרייך-אונגארן.
* 1952 - הרוגי מלכות פונעם ראטנפארבאנד: דרייצן פראמינענטע יידן אומגעברענגט דורך סטאלין אין מאסקווע, רוסלאנד.

## געבוירן 
* 1887 - ערווין שרעדינגער, עסטרייכער פיזיקער, פון די גרינדער פון קוואנטן-מעכאניק און געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1933 (געש' 1961)

## געשטארבן 
* 1848 – דזשארדזש סטיוונסאן, בריטישער אינזשעניר, פלאנירער פונעם פארע לאקאמאטיוו (געב' 1781)
* 1952 - איציק פעפער, שרייבער

----
* 11טן אויגוסט - 13טן אויגוסט
* אויגוסט

12