open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
אלכסנדרה החשמונאית

**אלכסנדרה** איז געווען א פרינצעסין פון די חשמונאים פאמיליע, איר טאטע איז געווען יוחנן הורקנוס דער צווייטער, און זי איז געווען פארהייראט צו אלכסנדר דער צווייטער, מיט וועמען זי האט געהאט צוויי קינדער, מרים החשמונאית די ווייב פון הורדוס, און אריסטובולוס דער דריטער. 

אין די יאר 40 איידער די ציווילע ציילונג, האט איר שוואגער מתתיהו אנטיגונוס דער צווייטער, איינגענומען ארץ יהודה מיט די הילף פון די פרתים, און איז געווארן קעניג. אלכסנדרה איז אנטלאפן מיט איר טאכטער, צוזאמען מיט די הורדוס פאמיליע. און ווען הורדוס האט צוריק איינגענומען די לאנד, אין יאר 37-, איז זי צוריק געקומען מיט איר טאכטער.

זי איז געווען שטארק אקטיוו, אין גרויס מאכן איר זון אריסטובולוס דער דריטער, נאכדעם וואס הורדוס האט געשטעלט חננאל פון בבל, אלס כהן גדול, האט זי איבערגעדרייט א וועלט, אז איר זון זאל ווערן. זי האט זיך באקענט מיט קלעאפעטרא די זיבעטע, קעניגן פון עגיפטן, און זי האט ערלעדיקט אן אוידיענץ, ביי מארקוס אנטיניונס, וועלכע האט איר אויפגענומען, און פארלאנגט פון הורדוס, צו מאכן אריסטובולוס פאר כהן גדול.

הורדוס האט מורא געהאט פון אריסטובולוס אלס כהן גדול, און דעריבער אים דערטראנקען אין א שווים באסיין, צו מאכן זיין טויט אויסזען אלס אומגליק און נישט אלס א מארד, ווי איינער האט אים אומגעברענגט.

צו איר טאכטער מרים, איז אויך געווען באשערט אן ענליך צושטאנד, ווען הורדוס האט איר אומגעברענגט אין יאר 28-.

אלכסנדרה איז געבליבן עלנד אין פאלאץ, נאכן אומקום פון אירע צוויי קינדער, און הורדוס האט איר געלייגט אין הויז ארעסט, ווען הורדוס איז איינמאל קראנק געווארן, האט זי פרובירט פארכאפן די מאכט אין ירושלים, עס איז אבער דורכגעפאלן, און הורדוס האט איר אומגעברענגט.

קאטעגאריע:חשמונאים
על בייַדאַ

**אַל בייַדאַ** (אראביש: البيضاء טאַראַבולוס) איז איינע פון די גרויסע שטעט אין ליביע, ווו איז עס די דריטע גרעסטע שטאָט אין מזרח ליביע, מיט אַ באַפעלקערונג פון 250.000 איינוווינער. און איינער פון די בעסטע שטאָט צו פּלאַנירט ווערן און די סביבה, וואס מאכט אים אין די מדינה אלס א שטאט וואס ציט טוריסטן, ווי אויך איז דארט געווען הויפּטקוואַרטיר פון די ליביען פרייהייטס קריג קעגן איטאליע, און דאָרט איז געווען דער הויפּטקוואַרטיר פון אָמאַר על-מוכטאַר. עס איז געווען א פלאן אריבערצוברענגען די אַדמיניסטראַטיווע הויפּטשטאָט פון דער מדינה אין דער רעגירונג, אבער אין ענדע איז די הויפטשטאט פארבליבן טריפאלי. פון מלך ידריס על-סאַנוסי, דער געוועזענער גענעראל פון ליביע.

קאַטעגאָריע:ליביע
קאַטעגאָריע:שטעט אין אפריקע
איה כורם

קליין|לינקס
**אַיַה כורם** (געב' דעם 7טן יאנואר 1980) איז א יונגע זינגערין אין ישראל.

זי האט ארויסגעגעבן עטליכע אלבומען ווי איה כורם און שלום לאמונות, און נאך.

*א ביישפיל פון א ליד פון איר (אויף העברעיש):*

אתה זורם אצלי בדם 
אתה בתוך העצמות 
בלב ובשפתיים 
ובכל המקומות 
זה מתפשט אצלי בגוף 
לוקח מהנשימות 
כי אין מי שישווה לך. 

אתה מביט לי בעיניים 
ויושב לי בגרון 
אתה צועק אצלי באוזן 
מה נכון ולא נכון 
אתה בועט אצלי בבטן 
אתה רופא ומחלה 
כי אין מי שישווה לך. 

להשתעל ולירוק, 
להזיע אותך החוצה. 
כי לא נשאר מקום יותר בתוך הגוף שלי. 
צריך לחתוך אותי עמוק 
ולהוציא אותך החוצה. 
כי זה גדול עלי 
יותר מדי 
אפילו בשבילי. 

אני ניסיתי כבר לשכוח 
ורציתי לשחרר 
אבל לא היה בי כוח 
להמשיך ולשקר 
אתה זורם אצלי בדם 
אתה בתוך העצמות 
כי אין מי שישווה לך.

כורם
אתי אנקרי

**אסתר "עטי" אַנקרי** (געבוירן דעם 4טן יאנואר 1963) איז אן ישראלדיקע זינגערין-לידער שרייבערין. זי איז געוועזן א "פרוי זינגערין פונעם יאר" אין ישראל, און האט אויך אויפגעטראטן אין די פאראייניקטע שטאטן, ענגלאנד און אינדיע.

זי האט ארויסגעגעבן און געזינגען אסאך לידער אין ישראל צווישן זיי דעם אלבאם "רואה לך בעיניים", "קראת לי אסתר", און נאך. פון די וואס איז גאר אויפגעכאפט איז דער אלבאם "בשירי רבי יהודה הלוי".

## פערזענלעכע לעבן 
איר מאן איז דורון ליניק, און זי האט דריי קינדער.

קאטעגאריע:ישראלדיקע זינגערס
מרים החשמונאית

**מרים** קעניגן איבער ארץ יהודה, ווייב פון הורדוס, און די לעצט איבערגעבליבענע פרינצעסין, פון די חשמונאים דינאסטיע. געבוירן אין יאר 54 איידער די ציווילע רעכענונג, און געשטארבן אין יאר 29 איידער די ציווילע רעכענונג.

זי איז געווען די טאכטער פון אלכסנדרה החשמונאית, די טאכטער פון יוחנן הורקנוס דער צווייטער. און מרימס טאטע איז געווען אלכסנדר דער צווייטער, די עלטערע זון פון יהודה אריסטובולוס דער צווייטער. הורקנוס און אריסטובולוס, האבן זיך ארומגעשלאגן אין א בירגער קריג, ווער עס זאל געוועלטיקן איבער די יידן, און די חתונה פון מרימס עלטערן, האט געזאלט באצייכענען די שלום, אבער נאכן חתונה האט זיך די קריג אנגעהויבן פונדאסניי, אנהייב דורך אריסטובולוס, שפעטער אלכסנדר, און צום סוף מתתיהו אנטיגונוס דער צווייטער.

אין יאר 43-, איז הורדוס' פאטער אנטיפטרוס, אומגעקומען דורך שטיצער פון הורקנוס, ווען הורדוס איז געקומען קיין ירושלים, איז ער שוין געווען זייער מאכטפול, און קעגן הורקנוס' ווילן, איז מרים געווארן הורדוס' כלה.

שפעטער אין יאר 40-, איז אנטיגונוס דער צווייטער אנגעקומען מיט אן ארמיי, און פארטריבן הורקנוס מיט הורדוס, הורדוס איז צוריקגעקומען עטליכע יאר שפעטער מיט א געדינגענע ארמיי, פון רוים. וואס צום ענדע האט הורדוס טאקע געווינען, דורכאויס די שלאכטן צווישן אנטיגונוס און הורדוס, האט הורדוס געהייראט מרים אין שומרון.

ווען הורדוס האט איבערגענומען די מלוכה, האבן זיך געפונען עטליכע חשמונאים אין די פאלאץ, הורקנוס און אלכסנדרה די מאמע פון מרים, אריסטובולוס דער דריטער, מרימס ברודער.

הורדוס האט אנגעהויבן מיט זיין אומברענגען די חשמונאים, מיטן דערטרענקען אריסטובולוס, וואס איז געווען כהן גדול, זיין אומקום איז פארשטעלט געווארן, ווי אן אומשולדיק אומגליק.

הורדוס' מאמע קיפריס, און זיין שוועסטער שלומית, האבן פיינט געהאט מרים, און געזיכט אלע וועגן ווי צו מאכן א געפעכט צווישן די צוויי.

די פראבלעמען פון די רוימישע אימפעריע, האט געצווינגען הורדוס צו פארן צו די נייע הערשער, אין די צייט וואס ער איז געווען אין אויסלאנד, האט ער געשטעלט זיין שוואגער יוסף שלומיתס ווייב, אז ער זאל היטן אויף מרים, און אים געזאגט אז אויב געשעט עפעס צו הורדוס, זאל ער הרגנען מרים.

די באפעל איז אנגעקומען צו מרים, און ווען הורדוס האט זיך אומגעקערט, האט זי אים קאנפראנטירט היתכן, דאס האט איבערצייגט הורדוס אז זי האט געהאט געשלעכטלעכע באציונגען מיט יוסף, און איר אומגעברענגט דורך הענגען. שלומית הורדוס' שוועסטער, האט געמאכט נאך א בלבול אויף מרים, אז זי האט געוואלט פארסמען הורדוס.

ווען זי איז אלט געווען 25, איז זי אומגעקומען, און איר מאמע איז אויך אומגעברענגט געווארן קורץ דערויף. יארן שפעטער, האט הורדוס אויך אומגעברענגט, די צוויי זון וועלכע זי האט געבוירן, און געטענהט אז זיי ווילן אין אים מורד זיין.

זי האט געהאט פינעף קינדער, אריסטובולוס, אלכסנדר, נאך א זון וועלכע איז געשטארבן יונג, און צוויי טעכטער. זי איז געווען די לעצטע פון די חשמונאים, אירע קינדער ווערן שוין פארעכנט, ווי די הורדוס פאמיליע.

קאטעגאריע:חשמונאים
קאטעגאריע:הורדוס פאמיליע
אלעקס זשאונס

thumb|left|אלעקס זשאונס
**אלעקס (אלכסנדר עמריק) זשאונס** (11 פעברואר 1974) האט זייער א פאפולער "טאלק שאו" וואס הייסט "די אלעקס זשאונס שאו" און איז א פילם דירעקטאר ער איז א קאנטראווערסיאלער פיגור מיט זיין רעכט-געשטימטע מיינונגען אין זיין גלייבן אין :טעאריע:סעפטעמבער 11, זיינע טאלק שאוס און וועבזייטלעך זענען פיל מיט קאנטראווערסיעס און קאנספיראציעס ארונטערייסן די א.ג. "נייע וועלט ארדענונג" און נאך,

## וועבלינקען 
* אלעקס זשאונס וועבזייט אינפוווארס 
* אלעקס זשאונס וועבזייט פריזאן-פלאנעט 

 
קאטעגאריע:זשורנאליסטן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער
משינה

**משינה** איז א ראק טרופע אין ישראל.

זי באשטייט פון עטליכע גאר שיינע זינגער און קאמפאזיר ווי שלומי ברכה און יובל בנאי. איגי דיין און מייקל בנסון.

זיי האבן שוין ארויס אכט אלבאמען, צווישן זיי דעם באקאנטן משינה אלבאם.

צווישן איהרע באקאנטע לידער זענען אני צוחק איתך. אהובתי, ברחובות שלנו למה לי פוליטיקה עכשיו

## א באקנטער ליד פון דער חברה 
אהובתי, חיפשתי כבר בכל הירידים / אהובתי, שאלתי כבר את כל הנוודים 
שעוברים ורואים דרך כל הנשמות / זה קשה, הם אומרים, לכולם פנים דומות 

עבר עוד חורף 
מי יודע את אולי שונה 
מתעייף 
מאבד כבר את האמונה 
אנשים מצביעים - הוא לבד היא נעלמה 
ואני כמו שוטה שוב קורא בשמה, שוב קורא בשמה 

לא, לא אל תדאגי 
מחכה, איפה שתהיי 
את, לקחת את נשמתי 
את תמיד, תמיד תהיי איתי. 

אהובתי, חיפשתי כבר בכל הירידים 
אהובתי, שאלתי כבר את כל הנוודים 
שעוברים ורואים דרך כל הנשמות 
שבאות והולכות 
וכשהן חוזרות הן תמיד בוכות 

לא, לא אל תדאגי...	

### 'נאך א גאר באקאנטער ליד אין ישראל פון זיי 
אלפי שכירים של חרב מתכנסים בתוך מסגד / הם מדברים עלי אך לא איתי 
ודוד של השכן שלי קיבל את הסמג"ד / סיפרה אישתו של בן של אחותי 
אהה אחותי, אהה אחותי 

שמיר ופטרוזיליה נפגשים באפילה / לפתור את המצב הנוכחי 
ובניו יורק המציאו זן חדש של מחלה / ואיש אחד טוען שהוא אחי 
אהה אחי, אהה אחי 

שיקרתי שאמרתי שהכל כל כך נפלא / כי שום דבר בעצם לא היה נכון 
גם הכדור שלנו שהפך למרובע / שכח שהוא עגול 
עסקי הרוקנרול.. 

בסן פרנסיסקו הגשרים זקוקים להחלמה / ברוסיה עוד אסון של רכבות 
ההמונים הפילו בברלין את החומה / ולי ולך נותר רק לקוות 
אהה לקוות, אהה לקוות 

שיקרתי שאמרתי שהכל כל כך נפלא 
כי שום דבר בעצם לא היה נכון 
גם הכדור שלנו שהפך למרובע 
שכח שהוא עגול 
שכח שהוא עגול 
שכח שהוא עגול 
אני ברוקנרול 

למה אבן ברמאללה סוטה ממסלולה לולה? 
למה אבן ברמאללה סוטה ממסלולה לולה? 
את וגם אני בתוך ארגז 
שר ואת רוקדת במרכז 

שיקרתי שאמרתי שהכל כל כך נפלא / שכירים של חרב מתכנסים בתוך האפילה 
ובניו יורק המציאו זן חדש של מחלה / מרגיש כל כך נפלא 
מרגיש כל כך נפלא 
אנחנו עם סגולה / אנחנו עם סגולה 

אז למה לי פוליטיקה עכשיו?

קאַטעגאָריע:טרופעס
13טן אויגוסט

**דעם 13טן אויגוסט** איז דער 225סטער טאג פון יאר (226סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 140 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1940 - דער קאמף פון בריטאניע הייבט אן מיט א מאסיווער אטאקע פון דער לופטוואפע
* 1960 - די צענטראלע אפריקאנער רעפובליק פראקלאמירט זעלבסשטענדיקייט פון פראנקרייך
* 1961 - מזרח דייטשלאנד שליסט דעם גרענעץ צווישן מזרח און מערב בערלין

## געבוירן 
* 1819 - דזשארדזש סטויקס, ענגלישער פיזיקער און מאטעמאטיקער (געש' 1903)
* 1926 - פידעל קאסטרא, פירער פון קובא (געש׳ 2016)

## געשטארבן 
* 1910 - פלארענס נייטינגייל, פיאנערין פון דעם פאך פון דער מאדערנער שוועסטעריי (געב' 1820)

----
* 12טן אויגוסט - 14טן אויגוסט
* אויגוסט

13
אמסטעל

דער **אמסטעל** איז א טייך אין האלאנד וואס פליסט ביז אמסטערדאם. דער טייך האט איין אינזל. דער אמסטעל איז לאנג 31 ק"מ. אמסטערדאם נעמט זיין נאמען פון דעם דאם וואס מען האט געבויט אויפן אמסטעל (היינט איז דאם סקווער אויף דעם ארט).

קאַטעגאָריע:טייכן אין אייראפע
קאַטעגאָריע:האלאנד
אריסטובולוס דער דריטער

**אריסטובולוס** איז געווען א פרינץ, פון די חשמונאים פאמיליע, און כהן גדול. ער איז געווען דער זון פון אלכסנדר דער צווייטער, און זיין מאמע איז געווען אלכסנדרה החשמונאית, געבוירן 53 איידער די ציווילע ציילונג, און געשטארבן אין יאר 36 איידער די ציווילע ציילונג.

אין די יאר 37-, האט הורדוס, באזיגט די לעצטע קעניג פון די חשמונאים, מתתיהו אנטיגונוס דער צווייטער, און האט אנגעפאנגען הערשן איבער ארץ יהודה, און הורדוס האט געהייראט מרים החשמונאית, די שוועסטער פון אריסטובולוס. הורדוס האט געשטעלט חננאל פון בבל אלס כהן גדול, אלכסנדרה האט געזען אין דעם א קלאפ אין די רעכט פון איר זון, און האט זיך געוואנדן צו קלעאפעטרא, קעניגן פון עגיפטן, אז זי זאל ערלעדיקן ביי מארקוס אנטיניוס דער רוימישער הערשער פון די מזרח, אז אריסטובולוס זאל ווערן כהן גדול.

אריסטובולוס איז געלאדענט געווארן צו אנטיניוס, הורדוס האט דעריבער אויפגעזאגט חננאל, און געשטעלט אריסטובולוס אלס כהן גדול, און די איינלאדונג איז צונישט געווארן.

אלס כהן גדול, איז ער זייער פאפולער געווארן ביים פאלק, אלס זיין יחוס, און זייענדיק פון איינציקסטע געבליבענע פון די חשמונאים, הורודס האט געפלאצט פון קנאה, ווען ביי די קורבן פסח, האבן אלע יידן אים געגעבן גרויס כבוד, און הורדוס האט מורא באקומען, אז איין טאג וועט אריסטובולוס אים פרובירן אראפ ווארפן פון די מאכט. דעריבער האט הורדוס באשלאסן, אים אומצוברענגען.

אין יאר 36-, האט הורדוס אים געלאדענט צו זיך אין פאלאץ, אין יריחו, ווי ער האט צוגעגרייט א באל פאר אריסטובולוס, און דערנאך אים פארגעשלאגן, צו גיין שווימען אין שווים באסיין פון פאלאץ, דארט האט הורדוס און זיינע קנעכט אים דערטראנקען, און עס געמאכט אויסזען ווי אן אומשולדיקע טראגעדיע.

דערמיט איז געקומען צו אן ענדע, די כהונה גדולה ביי די חשמונאים דינאסטיע.

קאטעגאריע:חשמונאים
סיינפעלד (סעריע)

**סײַנפֿעלד** (ענגליש: *Seinfeld*) איז א קאמישע אמעריקאנישע טעלעוויזיע סעריע, געשפילט אויף סיטואציע קאמעדיע.

דער הויפט אקטיאר, איז דזשערי סיינפעלד, און מיט אים די אנדערע כאראקטערן, קאסמא קרעמער מייקל ריטשארדס, דזשארדזש קאסטאנזא דזשייסאן אלעקסאנדער, איליין בעניס זשוליע לואיי דרייפוס.

עס איז געווען דער ערשטער סעריע אין אמעריקע, וואס זאל געשפילט ווערן אויף מענטשן, וואס זענען נישט באזירט אויף פאמיליע לעבן, אדער באציונגען צווישן ארבעטער אד"ג.

די סעריע האט געהאט א גרויסן איינדרוק אויפן אמעריקאנע באפעלקערונג, עס איז געשפילט געווארן אין ניין סעזאנען, מיט 180 קאפיטלעך, אנגעפאנגען אין יאר 1989, און געענדיקט 1998. אין יאר 2002 האט די פרעסטיזשפולע צייטונג TV GUIDE, באצייכענט סיינפעלד אלס די בעסטע סעריע פון אלע צייטן. די געשיכטע קומט פאר מערסטנס אין סיינפעלדס וווינונג, אין אפער וועסט סייד אין מאנהעטן.

## קאמעדיע סארט 
אנדערש ווי געווענליכע פילמען אדער סעריעס פון קאמעדיע, רעכנט עס אריין סטענד אפ, אדער קאמעדיע אויפטרעטן. ווי אנהייב פון יעדע קאפיטל און צום סוף, זעט מען סיינפעלד ביי אן אויפטריט.

אויך איז נישטא סצענעס מיט אמאציאנעלע געפילן, עס איז זייער ציניש, און פיל מיט סארקאזם.

אנהייב האט די סעריע נישט געהאט קיין גרויס סוקסעס, אפילו פאקס האט עס נישט געוואלט אנעמען, און די שאנסן אז ען בי סי וועט זיי אננעמען, זענען געווען מינימאלע. אבער צום לעצטע קאפיטל אויפן 14טן מיי 1998, האבן א געשאצטע 76 מיליאן צושויער, מיטגעהאלטן די ענדע, ברעכנדיק די רעקארד פון אלע צייטן.

קאטעגאריע:טי ווי סעריעס
דזשערי סיינפעלד

thumb|left|דזשערי סיינפעלד
**דזשערי סיינפעלד**, אדער **דזשעראם עלען סיינפעלד**, איז א בארימטער אקטיאר, קאמיקער, און א סטענדאפיסט, געבוירן אין ניו יארק צו יידישע עלטערן, אויפן 29סטן אפריל 1954, אין ברוקלין, ער האט געווינען עטליכע פרעמיעס, פאר דער טעלעוויזיע סעריע, סיינפעלד.

זיין ארבעט האט ער אנגעהויבן, אין קליינע קלובן אין ניו יארק, און פון דארט האט ער פארגעזעצט די וועלט בארימטע סעריע, ווי ער לאכט אפ פון די איינרעדענישן פון דאס מענטשהייט. אזוי אויך האט ער פארעפנטליכט עטליכע ביכער, וואס זענען שטארק פאפולער.

ווי פריער דערמאנט, האט ער אנגעהויבן אין קליינע קלובן אין ניו יארק, נאכן פארענדיקן זיינע שטודיעס, פלעגט ער אויפטרעטן אין לאס אנדזשעלעס, דערנאך איז ער געווען גאסט אויף עטליכע נאכט פראגראמען, ווי דעיוויד לעטערמאן און אנדערע. אין יאר 1987 האט ער אנגעפאנגען מיט זיין אייגענער פראגראם.

ער און זיין שותף, לערי דעוויד, א ייד פון ניו יארק, האבן צוזאמען געשריבן די סעריע, וואס לויט זיי איז עס געווען באזירט אויף גארנישט, און צוזאמען מיט די אנדערע קאסמא קרעמער, איליין בעניס, און דזשארדזש קאסטאנזא, אלע פיקטיווע כאראקטערן, ארויסגעגעבן די גרעסטע קאמישע סעריע, געשפילט צו ווערן אויף די אמעריקאנישע עקראנען.

היינט באשעפטיקט זיך סיינפעלד, מיט קליינע סטענדאפ אויפטרעטן, און קורצע רעקלאמעס, אויך איז ער געווען א שטימע אקטיאר פאר אנימירטע פראדוקציעס.

ער איז פארהייראט צו זשעסיקא סקלאר, און האט דריי קינדער.

קאטעגאריע:טעלעוויזיע
קאטעגאריע:יידישע אקטיארן
קאטעגאריע:בדחנים
15טן אויגוסט

**דעם 15טן אויגוסט** איז דער 227סטער טאג פון יאר (228סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 138 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1511 - פארטוגאל נעמט איין מאלאקא (היינט אין מאלייזיע).
* 1519 - געגרינדעט פאנאמא סיטי אין פאנאמא
* 1535 - געגרינדעט אסונסיאן אין פאראגוויי
* 1914 - געעפנט דער פאנאמא קאנאל 
* 1947 - אינדיע פראקלאמירט אומאפהענגיקייט פון בריטאניע
* 1948 - דרום קארעע געגרינדעט דרום פון גארטל־ליניע 38
* 1960 - די רעפובליק פון קאנגא (בראזאוויל) פראקלאמירט אומאפהענגיקייט פון פראנקרייך
* 1961 - אנגעהויבן בויען די בערלינער וואנט
* 1971 - אמעריקאנער פרעזידענט ריטשארד ניקסאן אנולירט די אנבינדוג פונעם אמעריקאנער דאלאר צו גאלד
* 1975 - מיליטערישע רעוואלוציע אין באנגלאדעש

## געבוירן 
* 1769 - נאפאלעאן באנאפארטע, הויפטקאמאנדאנט און פירער פון פראנקרייך (געש' 1821)
* 1925 - אסקאר פיטרסאן, קאנאדישער דזשאז פיאניסט (געש' 2007)

## געשטארבן 
*  1057 - דער מלך מאקבעט פון סקאטלאנד (געב' 1005)

## פייערטעג 
* דרום קארעע - באפרייאונגס טאג.
* אינדיע - זעלבשטענדיקייט טאג.

----
* 14טן אויגוסט - 16טן אויגוסט
* אויגוסט

15
ענגלישער קאנאל

קליין|280px|מאפע פונעם ענגלישן קאנאל
דער **ענגלישער קאנאל** (, , דער "ארבל") איז אן ארעם פונעם אטלאנטישן אקעאן וואס שיידט גרויסבריטאניע פון צפון פראנקרייך, און באהעפט דעם צפון ים צום אטלאנטיק. ער איז לאנג בערך 560 ק"מ, און זיין ברייט איז 240 ק"מ אין ברייטסטן פונקט אבער נאר 34 ק"מ אין דעם דורכגאס פון דאווער. ער באדעקט א שטח פון 75,000 ק"מ.

די גרעסטע אינזלען אינעם קאנאל זענען דער אינזל פון ווייט, נישט ווייט פון סאוטהאמפטאן, ענגלאנד און די קאנאל אינזלען נאנט צום בארטן פון פראנקרייך.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:ימען
קאַטעגאָריע:דורכגאסן
קאַטעגאָריע:אייראפע
4טן יולי

**דעם 4טן יולי** איז דער 185סטער טאג פון יאר (186סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 180 טעג .
## היסטארישע געשעענישן 
* 1776 - זעלבשטענדיקייט פראקלאמירונג פון די פאראייניגטע שטאטן
* 1837 - געעפנט Grand Junction אייזנבאן , די ערשטע צווישנשטעט אייזנבאן ליניע אין דער וועלט, וואס פארבינדט בירמינגהאם מיט ליווערפול 
* 1946 - קעלצער פאגראם, קעגן יידן וואס האבן איבערלעבט חורבן אייראפע, פאסירט אין פוילן 
* 1976 - ענטעבע אפעראציע: זעלנער פון צה"ל באפרייען די ערבניקעס פונעם ער פראנס עראפלאן פון ענטעבע פליפעלד

## געבוירן 
* 1807 - דזשוסעפי גאריבאלדי, פירער פון דער באוועגונג צו פאראייניקן איטאליע (געש' 1882)
* 1872 - דזשאן קעלווין קולידזש, דער 30סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געש' 1933)

## געשטארבן 
* 1826 
** זשאן עדעמס, דער צווייטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1735) 
** טאמעס זשעפערסאן דער דריטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1743). 
* 1831 - זשיימס מאנרא, פינפטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1758)
* 1934 
** מארי קירי, פיאנירין אין אויספארשן ראדיאאקטיוויטעט, באלוינט מיט נאבעל פריזן פאר פיזיק 1903 און כעמיע 1911 (געב' 1867)
** חיים נחמן ביאליק, דיכטער (געב' 1873)
* 1943 - וולאדיסלאוו שיקארסקי, פוילישער פאליטיקער (געב' 1881)

----
* 3טן יולי - 5טן יולי
* יולי

04
אלעזר המכבי

[שמאל|ממוזער|250px|מחיצת אלעזר על ידי ה[פיל, איור מתוך תנ"ך מקלין משנת 1815.]]
**אלעזר המכבי**, אויך גערופן אלעזר החורני, וויבאלד ער קומט פון די שטאט בית חורון, פון די חשמונאים, און א זון פון מתתיהו הכהן, נישט צופיל איז באוויסט וועגן אים, דאס ווייסט מען אז ביי די קאמף פון בית זכריה, איז ער אומגעקומען ביים פרובירן הרגנען א העלפאנד.

לויט מגילת אנטיוכוס, איז ער געווען א קנאי, און זיין טאטע האט געזען אין אים, ווי פנחס בן אלעזר, אין ספר חשמונאים ב' ווערט ער גערעכנט אלס כהן משוח למלחמה, וואס פלעגט אויסרופן איידער די ארויסגיין צום קריג, די פסוקים פון די תורה, פון ווער עס מעג זיין א סאלדאט.

אין ספר חשמונאים א' שטייט, אז ביי די קאמף אין בית זכריה, האט ער געזען אן העלפאנד, וואס איז שווער פארפאנצערט, מער ווי די געווענליכע, און דעריבער האט זיך פארגעשטעלט, אז די גענעראל פון די יוונים געפונט זיך אויפן העלפאנד, ער איז צוגעגאנגען צום העלפאנד, און אויפן וועג האט ער אומגעברענגט מיט זיין שווערד, אלע וואס זענען געשטאנען ארום, ער האט געקניט און געשטאכן דעם העלפאנד, דער העלפאנד איז געפאלן און געשטארבן, און אלעזר איז געשטארבן מיטן העלפאנד. די קאמף האט זיך געענדיקט מיט א נידערלאגע צו די חשמונאים. 

מאנכע ליגן א ספק אין וואס שטייט געשריבן אין חשמונאים א', ווי קען מען שטעכן א הלפאנד מיט א שווערד. זיי באזירן זייערע פראגעס, אויף מגילת אנטיוכוס, דארט שטייט אלעזר האט זיך פארנומען מיט אומברענגען העלפאנדן, מיט זייערע רייטער, נאכן קריג האט מען אים נישט געזען, נישט צווישן די לעבעדיקע, און נישט צווישן די טויטע, אין די ענדע האט מען אים געפונען איינגעזינקען אין די בלוט און אנדערע שמוץ, פון געהרגטע העלפאנדן. 

קאטעגאריע:חשמונאים
רעקיאוויק

**רעקיאוויק** () איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט פון איסלאנד. אזוי ווי זיין גארטל-ליניע איז &lrm;64°08'&nbsp;N  איז ער דער וועלטס צפונסטע הויפטשטאט פון א סואוורען לאנד. ער געפינט זיך אין דרום־מערב איסלאנד, און האט א באפעלקערונג פון בערך 120,000.

די שטאט איז געגרינדעט געווארן אין 1786.

קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אייראפע
זעליג ראובן בענגיס

רבי **זעליג ראובן בענגיס** (י"א סיון תרכ"ד, -  מוצאי חג שבועות ז' סיון תשי"ג) איז געווען א רב, א פוסק און א מחבר פון ספרים. פון תש"ח ביז תשי"ג איז ער געווען גאב"ד פון דער עדה החרדית.

## ביאגראפיע
זעליג ראובן בענגיס איז געבוירן אינעם שטעטל שניפישאק לעבן ווילנע, ליטא, צו זיין פאטער רבי צבי הירש. יונגערהייט האט מען דערקענט זיינע גאונישע כשרונות און מען האט אים גערופן דעם **שניפישאקער עילוי**. ביי 17 יאר האט ער אנגעהויבן לערנען אין דער וואלאזשינער ישיבה, וואו ער האט געלערנט ביי זיין רבי מובהק‏‏ דעם נצי"ב, וואס האט אים גערופן א **לעבעדיקן ש"ס**.

קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים
קאַטעגאָריע:רבנים אין ישראל
קאַטעגאָריע:עדה החרדית
קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות
פאראמעדיקער

א **פאַראַמעדיקער** איז א מעדיצינישער פֿאכמאן, וואס ארבעט מיט נויטפאל מעדיצינישע דינסטן. זיי ארבעטן אפטמאל אין אמבולאנסן ביז מען ברענגט דעם פאציענט אין שפיטאל.

ס'זענען דא אין פארשידענע לענדער יידישע הצלה ארגאניזאציעס, וואס באשטייען פון וואולטעטיגע פאראמעדיקער.

קאַטעגאָריע:נויטפאל מעדיצין
קאַטעגאָריע:פאכן
מקור ברוך

קליין|בית הכנסת אהל רחל אויף דוד ילין גאס
[קליין|[ישיבת שער השמים אין מקור ברוך]]
[קליין|[ישיבה קטנה מאור התורה אויף דוד ילין גאס אין מקור ברוך]]
**מקור ברוך** איז א געגנט אין צענטראל ירושלים ישראל. זיינע גרענעצן זענען שרי ישראל גאס אין מערב, דוד יעלין גאס אין דרום, יוסף בן מתתיהו גאס צו מזרח און מלכי ישראל גאס אין צפון. אריבער יוסף בן מתתיהו גאס איז דער זכרון משה (גאולה) געגנט. די הויפט גאס אין געגנט איז רש"י גאס, א לאנגע גאס פון מזרח צו מערב, וואס מען האט אויפגעשטעלט אין די סוף תר"ף יארן.
עס איז ווי דער פסוק זאגט משלי (משלי ה חי); יְהִֽי־מְקוֹרְךָ֥ בָר֑וּךְ וּ֝שְׂמַ֗ח מֵאֵ֥שֶׁת נְעוּרֶֽךָ׃

## כרם 
ארום דון יוסף הנשיא גאס פלעג זיין א קליינער געגנט וואס האט געהייסן "כרם" (וויינגארטן). צווישן די איינוואוינער פון כרם זענען געווען רבי אלעזר מנחם מן שך, רבי שמחה בונם אלטער (שפעטער געווארן גערער רבי), רבי אפרים גרינבלאט און רבי זונדל קרויזער.

## טראנספארט 
אגד אויטאבוסן 1, 10, 11, 15, 49א פארן אדורך מלכי ישראל גאס.
בריטישע אינזלען

קליין|250px|פלאצירונג פון די בריטישע אינזלען אין אייראפע
די **בריטישע אינזלען** זענען אן ארכיפעלאג (א גרופע פון אינזלען) לעבן דעם צפון־מערב בארטן פון דער אייראפעישער יבשה וואס שליסט איין די אינזלען גרויסבריטאניע און אירלאנד, מיט נאך זעך טויזנט קלענערע אינזלען.  צויי  סואווערענע שטאטן געפינען זיך אויף די אינזלען: דאס פאראייניגטע קעניגרייך פון גרויסבריטאניע און צפון אירלאנד (באוואוסט מיטן נאמען "פאראייניגטע קעניגרייך") און אירלאנד. די בריטישע אינזלען זענען אויך כולל דעם אינזעל פון מאן און, טראדיציאנעל, די קאנאל אינזלען, כאטש די לעצטע זענען אין אמת א באזונדערע גרופע אינזלען.

## געאגראפיע 
דער צפונדיקער טייל פון גרויסבריטאניע איז גוט בערגיק, און דער העכסטער פונקט אויף די אינזלען איז בען נעוויס וואס איז הויך 1,345 מ.

## געוואוקסן און חיות 
כאטש ס'האבן אמאל געלעבט אין די אינזלען וועלף, בערן און רעניפערן, היינט זענען זיי אינגאנצן אויסגעשטארבן. דער רויטער הערש איז געשיצט. קליינע זויגערס פון קיניגלען, פוקסן, טאקסן, האזן, שטעכלערס און הארמלען טרעפט מען אומעטום. אסאך טייכן אנטהאלטן ווידרעס און מ'טרעפט ים־הינט אפט אויף די בארטנס.

## רעפערענצן
*
מיקעלאנדזשעלא

**‏מיקעלאַנדזשעלאָ די לאָדאָװיקאָ בואָנאַראָטי סימאָני** (איטאליעניש: *Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni*; 6טן מערץ 1475 – 18טן פעברואר 1564), באקאנט אלס **מיקעלאַנדזשעלאָ**, איז געווען א פּראמינענטער איטאליענישער סקולפטאר, מאלער, ארכיטעקט, דיכטער, און אינזשעניר פֿון דער רענעסאנס־תּקופֿה. 

[200px|קליין|‏מיקעלאַנדזשעלאָ: די מאַרמאָרנע סטאַטוע פֿון [‏דוד המלך]]

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:איטאליענער
קאַטעגאָריע:סקולפטארן
קאַטעגאָריע:מאלערס
19טן אויגוסט

**דעם 19טן אויגוסט** איז דער 231סטער טאג פון יאר (232סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 134 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1919 - אפגאניסטאן ווערט זעלבשטענדיק פן בריטאניע
* 2003 - טעראר אטאקע אין ליניע 2 אין ירושלים: 23 געהרגעטע, אסאך פון זיי קינדער

## געבוירן 
* 1845 - באראן ראטשילד (נפטר 1934)
* 1946 - ביל קלינטאן, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן

## געשטארבן 
* 1662 - בלעז פאסקאל, פראנצויזישע מאטעמאטיקער און פילאסאף (געב' 1623)
* 1819 - זשיימס וואט, אינזשעניר (געב' 1736)
* 1977 - גראטשא מארקס, אמעריקאנער יידישער קאמיקער (געב' 1890)
* 1980 - אטא פראנק, פאטער פון אנא פראנק (געב' 1889)
* 1994 - ליינוס פאלינג, אמעריקאנער כעמיקער  (געב' 1901)

## פייערטעג 
* אפגאניסטאן -זעלבשטענדיקייט טאג

----
* 18טן אויגוסט - 20סטן אויגוסט
* אויגוסט

19
מיידיי

**מיידיי** איז דער נאמען פון א טעלעוויזיע סעריע, פראדוצירט אין קאנאדע דורך דער סינעפליקס פירמע. די סעריע באהאנדלט אוויאציע אומגליקן.

קאַטעגאָריע:טעלעוויזיע
16טן אויגוסט

**דעם 16טן אויגוסט** איז דער 228סטער טאג פון יאר (229סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 137 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
* 1943 - אויסגעבראכן אן אויפשטאנד אין דער  ביאליסטאקער געטא
* 1960 - ציפערן באקומט זעלבשטענדיקייט פונעם פאראייניגטן קעניגרייך

## געבוירן 
*  1913 - מנחם בעגין, דער זעקסטער פרעמיער מיניסטער פון ישראל (נפטר 1992)

## געשטארבן 
* 1705 - יאקאב בערנולי, שווייצער מאטעמאטיקער (געב' 1654)
* 1888 - דזשאן פעמבערטאן, ערפינדער פונעם קאקע קאלע געטראנק (געב' 1831)
* 1979 - דזשאן דיפענבעיקער, דרייצנטער פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע (געב' 1895)
* 2003 - אידי אמין, דיקטאטאר פון אוגאנדע (געב' 1928)

## פייערטעג 
----
* 15טן אויגוסט - 17טן אויגוסט
* אויגוסט

16
מאלטע פערסאן

**מאלטע פערסאן** (; געב' 1976) איז א שוועדישער שרײַייבער. 

זײַן ערשטע בוך Livet på den här planeten (דאָס לעבן אויף דעם פּלאַנעט)  , אַ ראָמאַן, איז ארויס אין 2002. זיינע פֿאָלגנדע צוויי ביכער זענען זאַמלונגען פון פּאָעזיע, “Apolloprojektet“ (דער פראָיעקט פֿון אַפּאָלאָ, 2004) און “Dikter“ (לידער, 2007). זייַן לעצטע בוך איז “Edelcrantz förbindelser“ (די פֿאַרבינדונגען פֿון עדעלקראַנטס, 2009), אַ היסטאָרישער ראָמאַן וואָס פאסירט אין שוועדן אין דעם 18טן יאָרהונדערט.

פערסאן, מאלטע
קאַטעגאָריע:שוועדישע מענטשן
מרדכי דובין

**מרדכי דובין** (; כ"ח טבת ה'תרמ"ט, ריגע (לעטלאנד) - כ' אלול ה'תשי"ח, טולע (רוסלאנד), איז געווען א  דעפוטאט אין דער סאימע אין לעטלאנד פאר אגודת ישראל, און איינער פון די גרויסע עסקנים אין אייראפע.

## ביאגראפיע
דובין איז געבוירן דעם 20סטן דעצעמבער 1888 לויטן יוליאנישן קאלענדאר (1טן יאנואר 1889 אויפן גרעגאריאנישן קאלענדאר), כ"ח טבת, תרמ"ט, אין ריגע, רוסלענדישע אימפעריע (היינט לעטלאנד)  צו זיין פאטער, הרב שניאור זלמן, א סוחר און א חב"דסקער חסיד. ער האט יונגערהייט אנגעהויבן צו ארבעטן אין עסקנות, במשך פון דער צייט איז ער געווארן דער פארזיצער פון דער אגודת ישראל פארטיי. ער איז געווען א דעלעגאט אין דעם לעטישן פאלראמענט, און ער האט געפירט די יידישע קהילה אין לעטלאנד ביז 1940.

ער איז געווען א פערזענלעכער פריינד פון קארליס אולמאניס, וואס איז שפעטער געווארן דער דיקטאטאר פון לעטלאנד  פון 1934 ביז  1940.

## באפרייען דעם ליובאוויטשער רבי 
אין 1927 (ה'תרפ"ז), איז רבי יוסף יצחק שניאורסאהן, דער זעקסטער רבי פון ליובאוויטש, אריינגעלייגט אין טורמע, צוליב זיינע טעטיקייטן אויפשטעלן חדרים אינעם סאוועטן פארבאנד. דובין האט געדרוקט שווער אויף רוסלאנד, און געסטראשעט אויפצוהערן א טייל פונעם האנדל צווישן רוסלאנד און לעטלאנד. צום סוף האט באפרייט דעם רבי.
ער האט אויך אריינגעלייגט אסאך מי ארויסצופירן דעם רבי פון רוסלאנד.

נאך דעם וואס דער רבי איז באפרייט פונעם סאוועטן פארבאנד און ער האט זיך באזעצט אין ריגע, האט דובין אים באגלייט אויף זיין ערשטן וויזיט אין די  פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע אין 1929.

## זיינע סוף טעג 
אין 1940 האבן די רוסן אינוואדירט לעטלאנד און עס איינגענומען, די סאוועטן האבן ארעסטירט דובין, און זיי האבן אים געאורטיילט צו טורמע אין סיביר.

דובין איז נפטר געווארן אין דער שטאט טולע (סאוועטן פארבאנד), כ' אלול, תשי"ח.

## רעפערענצן
קאַטעגאָריע:לעטישע יידן
קאַטעגאָריע:פאליטיקער
קאַטעגאָריע:אגודת ישראל
יאקאב בערנולי

**יאקאב בערנולי** (27סטן דעצעמבער 1654 – 16טן אויגוסט 1705) איז געווען א פראמינענטער שווייצער מאטעמאטיקער.

יאקאב בערנולי איז געבוירן אין באזעל, שווייץ. ער האט אנגעהויבן שטודירן טעאלאגיע, אבער ער האט אויך שטודירט מאטעמאטיק און אסטראנאמיע.
פון 1676 ביז 1682 איז ער ארומגעפארן אייראפע און האט געלערנט וועגן די נייע ערפינדונגען אין מאטעמאטיק.

ער האט זיך אויסגעלערנט קאלקולוס דורך א קארעספאנדענץ מיט גאטפריד לייבניץ. אין 1690, איז  יאקאב בערנולי געווארן דער ערשטער צו אנטוויקלען דעם טעכניק צו לייזן שיידבארע דיפערענצאלע גלייכונגען.

ווען ער איז צוריק אין באזעל אין 1682, האט ער געגרינדעט א שולע פאר מאטעמאטיק און וויסנשאפט. מען האט אים באשטימט פראפעסאר פון מאטעמאטיק אינעם אוניווערסיטעט פון באזעל אין 1687, און ער איז געבליבן אין דעם אמט ביז זיין טויט.

קאַטעגאָריע:מאטעמאטיקער
קאַטעגאָריע:שווייצער
ירחמיאל משה האפשטיין

רבי **ירחמיאל משה האפשטיין** (י' אלול ה'תר"ך - י"ג אלול ה'תרס"ט), איז געווען דער זעקסטער **קאזשניצער** רבי.

## אפשטאם 
ירחמיאל משה איז געבוירן י' אלול תר"ך אין  גראדזשיסק, פוילן, צו זיין פאטער רבי יחיאל יעקב האפשטיין, קאזשניצער רבי, זון פון רבי אלעזר האפשטיין, קאזשניצער רבי, זון פון רבי משה אליקים בריעה האפשטיין, קאזשניצער רבי, זון פונעם קאזשניצער מגיד, און צו זיין מוטער, שרה דבורה שפירא, א טאכטער פון רבי אלימלך שפירא, דער גראדזשיסקער רבי. ר"ח תמוז תרכ"ו איז ער פאר'יתומט פון זיין פאטער יונגערהייט, און זיין מוטער האט חתונה געהאט בזיווג שני צו רבי אשר פערלאוו פון סטאלין. ירחמיאל איז געהאדעוועט געווארן אין שטיב פון רבי אשר'ס פאטער, דער בית אהרן.

גאנץ יונג, אין תרל"ב איז ער געווארן א חתן מיט ברכה צפורה מירל, די טאכטער פון רבי מרדכי טווערסקי פון לאיעוו. י"ז סיון תרל"ב איז דער "בית אהרן" נפטר געווארן, און אין תרל"ג איז רבי אשר נסתלק געווען, איז די חתונה אפגעשטופט געווארן ביז תרל"ד.

## רבנות
אין תרמ"ד, ביי דער עלטער פון 24, איז רבי ירחמיאל משה צוריק קיין קאזשניץ, וואו מען האט אים אויפגענומען אלס אב"ד, און ער האט אנגעהויבן פירן די רעביסטעווע.

ער האט געפירט אסאך זאכן קארלינער מנהגים, וואס ער געזען ביי זיין שטיף־פאטער און שטיף־זיידע. ער האט גע'ירשנט דעם בית אהרן'ס קלארינעט און ער האט אויך געשפילט דעם פידל. ער איז געווען באהאוונט אין אסטראנאמיע, בפרט אין ענינים פון תקופות און מולדות.

ער איז נפטר געווארן י"א אלול תרס"ט, און ער ליגט אין קאזשניץ.
האפשטיין, ירחמיאל משה
קאַטעגאָריע:קאזשניץ
כרמל טונעלן שאסיי

**כרמל טונעלן שאסיי** איז א שאסיי, וואס ווערט אויפגעבויט אין חיפה. די רוטע פונעם שאסיי איז אונטערן כרמל בארג, דורך פיר טונעלן. עס פאנגט זיך אן ביי די דרום מערבדיקע אריינגאנג אין שטאט, פון שאסיי 2, עס פארט פון דארט אריבער נאנט צו די קאמערץ צענטער גרענד קניון. עס פארט אריבער אין טונעלן אונטער בארג, ווי עס קומט ארויס צום אויבערפלאך, און אין נווה שאנן געגנט, וועט זיין איינפיר און ארויספיר וועגן, וואס וועלן פארבינדן די שטאט צום שאסיי. דערנאך פארט עס ווידעראמאל אריבער אין טונעלן, ווי עס וועט זי פארענדיקן ביים קריות קרייצוועג.

די שאסיי וועט זיין לאנג, זעקס און א האלב קילאמעטער, פון זיי זענען איבער פיר און א האלב טונעלן.
עס וועט ווערן איינקאסירט וועגנגעלט, דורך צופארן איין טונעל זעקס שקל, צוויי צוועלף שקל. די טונעל איז הויך 20 פיס בערך, דערמעגלעכינג ברייטע לאסט אויטאס צו קענען אריבער פארן, איינער נעבן צווייטן.

דער ערשטער פלאן פון אויפבויען א טונעל, קומט פון דעם בריטישן מאנדאט. אבער ערשט אין די 1990ער יארן איז די פלאן ארויף אפן טיש, נאך מערערע פראבלעמען צווישן די געזעלשאפטן, און בענק, און אנדערע פראבלעמען האט מען זיך גענומען בויען די טונעלן און 2007, יעצט זענען שוין אלע טונעלן פארטיג, און אום 1טן דעצעמבער 2010 זענען די טונעלן געעפנט געווארן פארן פארקער, א האלב  יאר פריער ווי געפלאנט.

קאטעגאריע:חיפה
קאטעגאריע:שאסייען
קאַטעגאָריע:טונעלן
גאלדערס גרין בית המדרש

דער **גאלדערס גרין בית המדרש** איז א חשובע שול און קהילה אין גאלדערס גרין, לאנדאן. די קהילה איז געגרינדעט געווארן דורך פליטים פון נאצי דייטשלאנד אין תרצ"ה, און מען האט געווידמעט די היינטיקע שול אין תשט"ו. דער נוסח התפילה איז אשכנז (מנהג פולין).

דער ערשטער רב איז געווען הרב אליהו מונק, און דער צווייטער הרב חיים פעלדמאן. דער היינטיקער רב איז הרב ישראל מאיר גרינבערג.

די קהילה געהערט צו כדתיא פאר שחיטה און כשרות ענינים, און האט א פארטרעטער אויפן כשרות קאמיטעט.

די קהילה האט אן אייגענע חברה קדישא.

## וועבלינקען 
* וועבזייטל פונעם גאלדערס גרין בית המדרש

קאַטעגאָריע:לאנדאנער בארא פון בארנעט
קאַטעגאָריע:שולן
ישראל שומאכער

**ישראל שומאכער** (1908, לאדזש - 21סטן מיי 1961,ישראל), איז געווען א זינגער, קאמיקער, און אן אקטיאר אין טעאטער, אויף יידיש. 

שומאכער איז געבוירן אין לאדזש, פוילן, אין יאר 1908.

אין 1928, האט ער זיך אנגעשלאסן אין די **קליין קונסט טעאטער**, פון משה בראדערזאן. דארט האט ער באגעגנט זיין שותף שמעון דזשיגאן, וואס זיי האבן צוזאמען געגרינדעט, די דזשיגאן און שומאכער קאמישע פאר, וואס איז געווען זייער פאפולער, אין פוילן פון צווישן די צוויי וועלט מלחמות.

אין 1931 זענען די צוויי אריבער קיין ווארשע, ווי זיי האבן פארגעזעצט מיט זייער ארבעט, צוזאמען האבן זיי געשפילט אויף פילמען, איידער די אויסברוך פון דער צווייטער וועלט קריג.

ווען די נאציס האבן אינוואדירט פוילן, איז שומאכער אנטלאפן קיין ראטן פארבאנד, אינאיינעם מיט דזשיגאן, און דארט האבן זיי ווייטער פארגעשטעלט זייערע פרעזענטאציעס. ווען די אנדערס ארמיי, איז אויפגעשטעלט געווארן, האבן די צוויי זיך איינגעמאלדן, אבער די סאוועטן האבן געטענהט, אז די צוויי זענען דעזערטירער פון די רויטע ארמיי, און דעריבער זיי איינגעזעצט, און אן ארבעטס לאגער. 

אין 1946, זענען די צוויי פארשוינט געווארן, און צוויי יאר שפעטער איז געגעבן געווארן ערלויבעניש פאר זיי, צו פארלאזן רוסלאנד. און זיי האבן זיך אומגעקערט קיין פוילן.

אין 1950 האבן זיי געמאכט עליה, און האבן געהאט גרויס סוקסעס מיט זייערע פארשטעלונגען, די רעגירונג איז דעמאלט געווען פארטון, אין טוישן די שפראך צו העברעיש, און האט דעריבער זיי געמאכט אסאך שוועריקייטן מיט זייערע פארשטעלונגען. שומאכער און דזשיגאן, האבן פארלאזט דאס לאנד, און זענען געפארן קיין ארגענטינע, דארט האט קיינער זיי נישט געמאכט קיין פראבלעמען. צום סוף נאך אן אויסגלייך, אין וועלכע א דריטל פון זייערע פארשטעלונגען וועלן זיין העברעיש, זענען זיי צוריק געקומען.

אין 1960 האבן די צוויי פארטנערן זיך פארנאנדער געטיילט, נאכן האבן מערערע מיינונגס פארשידענהייטן. דאס איז שוין נאך א לענגערע צייט, וואס די צוויי האבן צוזאמען אויפן בינע, נישט אויסגעטוישט קיין ווארט צווישן זיך. שומאכער האט געגרינדעט זיין אייגענע טעאטער, און האט פארגעשטעלט "קידוש השם" פון שלום אש.

אום 21סטן מיי 1961, נאכן נישט זיין געזונט, איז ער געשטארבן אין ישראל. ער האט איבער געלאזט א ווייב און א טאכטער.

קאטעגאריע:בדחנים
קאטעגאריע:פילם אקטיארן
קאַטעגאָריע:יידישע אקטיארן
מיכאל שומאכער

left|250px
**מיכאל שומאַכער** (געב' 3טן יאנואר, 1969, הירט, דייַטשלאַנד) איז געווען אַ פאָרמולאַ 1 ראַסינג שאָפער פון דייַטשלאַנד. דערווייַל עס אַראָפּ מיט די מערסעדעס גראַנד פּרי מאַנשאַפֿט נאָך עס איז געווען ויסגעדינט טעמפּערעראַלי פון 2006 ביז 2009. פריער ער האט צייַט צו פארשטארקן די מאַנשאַפֿט יארדאניע, בענעטטאָן און פערראַרי. זיין יינגער ברודער, ראַלף, וואס איז דערווייַל ראַסינג אין דער ארענע פון דטם מיט מערסעדעס-בענז מאַנשאַפֿט, אויך געקענט גיין אַראָפּ ווי אַ צייַט פון פאָרמולאַ 1 פון 1997 ביז 2007. סטשומאַטשער ערשטער צייַט ראַסינג אין פאָרמולאַ 1 אין 1991, זינט דעמאָלט ער האט וואַן 91 ראַסעס און זיבן-צייַט פאָרמולאַ 1 וועלט טיטל (1994, 1995, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004). סטשומאַטשער איז איינער פון די פילע אגדות לעבן פאָרמולאַ 1 איז זייער פאפולער הייַנט.

## וועבלינקען 
* http://www.michaelschumacher.de
רמב"ם שפיטאל

קליין|מרכז| רמב"ם הקריה הרפואית לבריאות האדם, מגדל סמי עופר
**רמב"ם שפיטאל**, איז דער גרעסטער שפיטאל אין צפון ישראל, און האט די מערסטע אפטיילונגען, פון מעדיצינישע באהאנדלונגען. און דינט אלס פאקולטעט פון טעכניאן אוניווערסיטעט. און ווערט פארעכנט אלס איינע פון די בעסטע שפיטעלער אין ישראל.

געגרינדעט דורך דעם בריטישן מאנדאט, בעיקר פאר די ענגלישע באהערדע און זייערע פאמיליעס, און פאר דער אראבישער באפעלקערונג, אין חיפה. אויפגעבויט נאנט צום פארט, און צו דעם באן צענטער, וואס די מאנדאטארישע רעגירונג האט אויפגעשטלט אין חיפה.

ביז דער אומאפהענגיקייט מלחמה זענען אלע באהאנדלט געווארן אייניג. ווען דער קריג האט אויסגעבראכן, האבן די צוויי קריגערישע זייטן, אריינגעברענגט די מיינונגס פארשידנהייטן אין שפיטאל, און ווען די אראבער זענען אנטלאפן, האבן די יידן איבערגענומען דעם שפיטאל.

אנהייב איז דער שפיטאל געווען א שטאטישער שפיטאל, וואס האט געדויערט א וויילע, ביז עס איז געווארן א רעגירונגס קאנטראלירטער שפיטאל. אין 1952, איז דער שפיטאל גערופן געווארן, אין עהרע פון רמב"ם.

דער שפיטאל דינט אלס היילונגס צענטער, אויך פאר צה"ל זעלנער, דעריבער איז דא א העליקאפטער לאנדונגס ארט אין שפיטאל, און סאלדאטן דורכאויס מלחמות, זענען האספיטאליזירט געווארן אינעם שפיטאל.

דער שפיטאל ווערט אויך גערופן די די געגנט פון מעדיצין פארן געזונטהייט פון דעם מענטשן.

קאטעגאריע:חיפה
קאטעגאריע:שפיטעלער
ענגלישער בירגערקריג

דער **ענגלישער בירגערקריג** איז געווען א תקופה פון קעמפן צווישן די שטיצער פונעם ענגלישען פארלאמענט און די שטיצער פונעם מלך טשארלס דער ערשטער. 

צום סוף האט מען באשולדיגט טשארלס מיט הויכפאראט און מ'האט אים הינגעריכטעט.

נאכדעם איז אליווער קראמוועל געווארן דער הערשער פון ענגלאנד ביז זיין טויט.

קאטעגאריע:היסטאריע פון אייראפע
קאַטעגאָריע:מלחמות
22סטן אויגוסט

**דעם 22סטן אויגוסט** איז דער 234סטער טאג פון יאר (235סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 131 טעג.

## היסטארישע געשעענישן 
## געשעענישן 
* 1485 – באזווארט קאמף - הענרי טיודאר באזיגט ריטשארד דער דריטער, און אזוי ענדיגן די מלחמות פון די רויזן אין ענגלאנד.
* 1642 - אנהייב פון ענגלישן בירגערקריג
* 1846 - די פאראייניגטע שטאטן אנעקסירן ניו מעקסיקא
* 1851 - גאלד אנטפלעקט אין אויסטראליע
* 1901 -  געגרידעט די אויטאמאביל פירמע  קאדילאק
* 1910 - די יאפאנישע אימפעריע אנעקסירט קארעע
* 1926 - גאלד אנטפלעקט אין יאהאנעסבורג, דרום אפריקע
* 1941 - אנהייב פון באלאגערונג אויף לענינגראד
* 1989 - דער ערשטער רינג פונעם פלאנעט נעפטון ווערט אנפלעקט

## געבוירן 
* 1862 - קלאד דעביוסי,  פראנצויזישער דיריגענט (געש' 1918)
* 1904 - דענג שאאפינג, פירער פון דער  פאלקסרעפובליק פון כינע (געש' 1997)
* 1934 - נארמאן שווראצקאפ, קאמענדאנט פון די אמעריקאנער קראפטן אין דער איינגאס מלחמה

## געשטארבן 
* 1485 - ריטשארד דער דריטער, מלך פון ענגלאנד (געב' 1452)
* 1978 - דזשאמא קעניאטא, ערשטער פרעמיער מיניסטער (1963–1978) פון קעניע  (געב' 1892)

## פייערטעג און פאסירונגען 
* רעגן פון פערסעידן ענדיגט
----
* 21סטן אויגוסט - 23סטן אויגוסט
* אויגוסט

22
פערנאנדא אלאנסא

קליין|250px

**פערנאַנדאָ אַלאָנסאָ דיאַז** (באוואוסט מיטן נאמען **נאַנדאָ**, געבוירן 29סטן יולי 1981) איז אַ שפאנישער פארמעסט שאָפער פֿאָרמולאַ 1. ער קען ווערן יאַנגגאַסט פ1 וועלט מייַסטער טיטל ווען די יאָר 2005 אין די עלטער פון 24 יאר און 59 טעג, אַזוי די 33-יאָר-אַלט רעקאָרד אָונד דורך עמערסאָן פיטטיפּאַלדי אַלט 25 יאר און 273 טעג ווען עס וואַן דער וועלט טיטל אין 1972. רעקאָרדס זענען סאַלווד לויס האַמילטאָן אויף די 2008 ראַסינג צייַט.

אַלאָנסאָס דעבוט אין 2001 מיט דער מאַנשאַפֿט מינאַרדי. אין די יאָרן 2002 ביז 2006 איז ער געווען אייַנגעשלאָסן אין דער רענוי מאַנשאַפֿט. ווייל האט צייַט צו פאַרבינדן די מאַנשאַפֿט מאַקלעראַן בשעת דעם 2007 סעזאָן, אַלאָנסאָ ס רענוי און דאַן אומגעקערט צו די מאַנשאַפֿט אין 2008 און 2009 צייטן. זינט דעם יאָר 2010 ער געשטארקט די איטאַליעניש מאַנשאַפֿט, סקודעריאַ פעראַרי מיט פעליפּע מאַסאַ.

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבארט

קאַטעגאָריע:שפאניער
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
1916

## געשעענישן 
* 28סטן יאנואר - לואיס בראנדייס איז דער ערשטע ייד צו ווערן באשטימט א ריכטער אין דעם הויכגעריכט פון די פאראייניגטע שטאטן
* 20סטן מערץ - אלבערט איינשטיין פארעפנטליכט די אלגעמיינע טעאריע פון רעלאטיוויטעט 
* 16סטן מיי -  דאס סייקס-פיקא פארשטענדעניש ווערט געחתמעט צווישן דעם פאראייניגטן קעניגרייך און פראנקרייך
* 31סטן מיי - ערשטער וועלט קריג: קאמף פון יוטלאנד
* 28סטן אויגוסט - ערשטע וועלט מלחמה: דייטשלאנד פראקלאמירט מלחמה אויף רומעניע, איטאליע פראקלאמירט מלחמה אויף דייטשלאנד

## געבוירן 
* 11טן מערץ - האראלד ווילסאן, פרעמיער מיניסטער פון בריטאניע (געש' 1995)
* 2טן אפריל - מנחם פרוש, ישראלדיקער פאליטיקער פון דער יהדות התורה פארטיי (נפטר 2010)
* 16טן מיי - אפרים קציר, דער פערטער פרעזידענט פון ישראל (נפטר 2009)
* 9טן יוני - ראבערט מאקנאמארא, פארטיידיקונגס מיניסטער פון די פאראייניגטע שטאטן ביי דער וויעטנאם מלחמה, און פרעזידענט פונעם וועלט באנק
* 9טן יולי - עדווארד היטה, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געש' 2005)
* 14טן סעפטעמבער - לואיס קארוואלאן, טשילעאנער פאליטיקער
* 23סטן סעפטעמבער - אלדא מארא, פרעמיער מיניסטער פון איטאליע (דערמארדעט 1978)

## געשטארבן 
* 12טן פעברואר - רישארד דעדעקינד, דייטשער מאטעמאטיקער (געב' 1831)
* 19טן פעברואר - ערנסט מאך, עסטרייכער-טשעכישער פיזיקער און פילאסאף (געב' 1838)
* 13טן מיי - שלום עליכם, אוקראינער יידישער שרייבער, וואס האט געשריבן אויף יידיש (געב' 1859)
* 23סטן יולי - סיר וויליאם רעמזי, כעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר כעמיע, 1904 (געב' 1852)
* 21סטן נאוועמבער - פראנץ יאזעף, קייסער פון עסטרייך און קעניג איבער אונגארן

## נאבעל פריזן 
* פיזיק - נישט באלוינט
* כעמיע - נישט באלוינט
* מעדיצין - נישט באלוינט
* ליטעראטור -
* שלום - נישט באלוינט

קאַטעגאָריע:20סטער י"ה
אנגאלא

**אַנגאלאַ** () (אפיציעל די **רעפובליק פון אנגאלא**) איז א לאנד אין  דרום־מערב אפריקע וואס גרענעצט נאמיביע אין דרום, די דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא אין צפון, און זאמביע אין מזרח; די קאבינדע ענקלאווע גרענעצט אויך די רעפובליק פון קאנגא. די הויפטשטאט איז לואנדע. ביז 1974 איז אנגאלא געווען א קאלאניע פון פארטוגאל; נאך זיין באפרייאונג האט אויסגעבראכן א בירגערקריג וואס האט געדויערט 30 יאר.

אנגאלא איז רייך אין נאטירלעכע אוצרות, צווישן זיי נאפט און בריליאנטן.

קאַטעגאָריע:לענדער אין אפריקע
יהודה מאיר אבראמאוויטש

הרב **יהודה מאיר אבראמאוויטש** (י' אב ה'תרע"ד, 1914, לאדזש, פוילן – ב' אייר ה'תשס"ז, 20סטן אפריל 2007) איז געווען א ישראלדיקער פאליטיקער. ער איז געווען דער פארזיצער פונעם וועלטלעכן עקסעקוטיוו פון אגודת ישראל פון 1980–2007, אלגעמיינער סעקרעטאר פון אגודת ישראל אין די אנהייב יארן פון מדינת ישראל און א כנסת דעפוטאט אין דעם זיבעטן, אכטן און ניינטן כנסת. פון 1977 ביז 1981 איז ער געווען וויצע-פארזיציער פונעם כנסת.

## לעבנסגעשיכטע 
הרב אבראמאוויטש איז געבוירן י' אב תרע"ד (3.9.1914) אין לאדזש פוילן, רוסלענדישע אימפעריע (היינט פוילן), צו זיין פאטער, אברהם חנוך אבראמאוויטש און זיין מוטער אסתר. ביי ניין חדשים איז ער געווארן פאר'יתומט פון זיין פאטער, און ביי די בר מצוה יארן איז זיין מאמע געשטארבן, און זיין פעטער האט אים געהאדעוועט. הרב מאיר שפירא פון לובלין האט אים געטראפן ווען ער איז ארומגעפארן אין אייראפע זוכן תלמידים פאר זיין ישיבה. אזוי איז יהודה מאיר אבראמאוויטש געווארן א תלמיד ישיבת חכמי לובלין און האט באקומען דארט היתר הוראה. 

רבי מאיר שפירא האט אים באשטימט צו זאגן א דף היומי שיעור אין דעם בית המדרש פונעם חוזה פון לובלין; זיין שיעור איז געווען זייער פאפולער, און האט געהאט מער ווי פופציג מיטגלידער.

ער האט חתונה געהאט אין פוילן מיט חנה ווידיסלאווסקי, א טאכטער פון ישראל (זאב) ווידיסלאווסקי און אן אייניקל פון ר' מענדל קאמינער, פרעזידענט פון אגודת ישראל אין פוילן און א שוואגער פונעם שפת אמת פון גער.

אין 1935 איז ער ארויף קיין ארץ ישראל, און פאר פינף איז ער געווען א מגיד שיעור אין גמרא. ער איז געווען א מיטגליד אינעם וועלטלעכן עקסעקוטיוו פון אגודת ישראל. אין 1940 האט מען אים באשטימט אלגעמיינער סעקרעטאר פון אגודת ישראל אין ארץ ישראל.

פון 1955 ביז 1971 איז ער געווען וויצע־בירגערמייסטער פון תל אביב. אין 1971 איז ער אריין אין כנסת, נאך דער פטירה פון הרב יצחק מאיר לעווין. ער האט געדינט אלס כנסת דעפוטאט פון דער אגודת ישראל פארטיי ביז 1981.

## רעפערענצן 
## וועבלינקען 
* יהודה מאיר אבראמאוויטש אין כנסת וועבזייטל

קאַטעגאָריע:פוילישע יידן
קאטעגאריע:יישוב יידן
קאטעגאריע:תלמידים פון ישיבת חכמי לובלין
קאטעגאריע:אגודת ישראל
קאטעגאריע:כנסת דעפוטאטן
קאטעגאריע:תל אביב
קאטעגאריע:גערער חסידים
זשיימס וואט

קליין|זשיימס וואט
**זשיימס וואט** (; 19טן יאנואר 1736 - 19טן אויגוסט 1819) איז געווען א שאטישער ערפינדער און מעכאנישער אינזשעניר, וואס האט פארבעסערט דעם פארע מאטאר אויף א יסודותדיגן אופן און אזוי געווען א שטארקער גורם פאר דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע סיי אינעם קעניגרייך פון גרויסבריטאניע סיי אין דער וועלט.

אין 1774 האט וואט אויפגעשטעלט א פאבריק אין בירמינגהאם צו פאבריצירן זיין פארע מאטאר.

## רעפערענצן 
קאַטעגאָריע:ערפינדערס
קאַטעגאָריע:אינזשענירן
קאַטעגאָריע:בריטישע מענטשן
מאלייזיע

**מאלייזיע** איז א פעדעראלע קאנצטיטוצאנעלע מאנארכיע אין דרום-מזרח אזיע. זי האט דרייצן שטאטן און דריי פעדעראלע טעריטאריעס, וואס באדעקן א שטח פון יבשה פון 330,803 קוואדראט ק"מ. איר הויפטשטאט איז קואלא לומפור (אויפן האלבאינזל מאלייע). די באפעלקערונג איז העכער פון 28 מיליאן.

דאס לאנד האט צוויי ראיאנען, האלבאינזל מאלייע און מאלייזיעשער בארנעא (מזרח מאלייזיע), און דער דרום כינע ים שיידט צווישן זיי. מאלייזיע גרענעצט טיילאנד און ברוניי צו צפון, אינדאנעזיע און סינגאפור צו דרום. זי איז נאנט צום עקוואטאר און האט א טראפישן קלימאט.

מאלייזיע איז נאנט צום עקוואטאר, און האט א טראפישן קלימאט.

## רעפערענצן
רייבראט

**רייבראט**  איז א  דארף אין  באכניע דיסטריקט, קליינפוילישע וואויוואדעשאפט, אין דרום פוילן. ביזןן ערשטן וועלט קריג איז עס געווען מערב גאליציע. עס געפינט זיך 5 ק"מ דרום־מערב פון ליפניצע מוראוונע, 18 ק"מ דרום פון באכניע, און 47 ק"מ דרום־מזרח פון דער ראיאן הויפטשטאט קראקע.

דאס דארף האט א באפעלקערונג פון 2,320.

## רעפערענצן

קאַטעגאָריע:דערפער אין פוילן
קאַטעגאָריע:גאליציע
אוואטאר (2009 פילם)

**אַװאַטאַר** (ענגליש: *Avatar*) איז אַ פיקטיווע וויסנשאפט פילם פון 2009. דער פֿילם איז אַרױס אױך אױף אַ 3D װערסיע. דער רעזשיסאָר פֿונעם פֿילם איז דזשיימס קאמעראן, וועלכער האט אויך רעזשיסירט דער בארימטען פילם "טיטאניק".

עס איז געווען דער ערשטער פילם צו פארדינען מער ווי צוויי ביליאן דאלאר.

א המשך-פילם מיטן נאמען "אוואטאר 2" איז באפרייט געווארן דעם 17סטן דעצעמבער 2021, און "אוואטאר 3" דעם 22סטן דעצעמבער 2023.

## געשיכטע 
די געשיכטע פאסירט אין יאר 2154 ווען די מענטשן פון דער וועלט ווילן ארויסנעמען נאטירלעכע מינעראלן פון אונטער א ריזיגן בוים אינעם וועלט פאנדורא וואו עס וואוינען די נאווי'ס.

דזשעק סאלי, ד"ר נארם ספעלמאן און דר. גרעיס גייען אהין אריין דורכן אוואטאר סיסטעם זיי איבערצורעדן ארויסצוקומען.

למעשה ווילן זיי נישט, דער קאלאנעל אטאקירט און ברענגט אונטער דעם בוים מיט מיסלס, דאן דרייען זיך אוואטארס אויס די קעפ קעגן דער ארמיי און נעמען זיך אן פאר די נאווי'ס.

למעשה געווינען די נאווי'ס און פארטרייבן די מענטשן פון דארט. דזשעק סאלי ווערט פארליבט אין די טאכטער פונעם פירער, וועלכער נעמט איבער פירערשאפט.

## אקטיארן 
### מענטשן 
* סעם ווארטינגטאן אלס דזשעק סאלי
* סטיווען לאנג אלס קאלאנעל מיילס קוואריטש
* סיגארני וויווער אלס ד"ר גרייס אויגוסטין
* מישעל ראדריגעז אלס טרודי טשאקאן
* דזשאוואני ריביסי אלס פארקער סעלפרידזש
* דזשאעל דייוויד מור אלס ד"ר נארם ספעלמאן
* דיליפ ראַאָ אלס ד"ר מאקס פייטל

### נאווי'ס 
* זאי סאלדאנע אלס נייטירי
* סי.סי.אייטש. פאונדער אלס מא'אט
* וועס סטודי אלס אייטוקאן
* לאז אלאנסא אלס טסו'טיי

## וועבלינקען 
* אפיציעלער וועבזייטל http://www.avatarmovie.com/index.html
* 

קאַטעגאָריע:ענגליש שפראכיגע פילמען
קאַטעגאָריע:2009 פילמען
פלעצל

[קליין| א [שול אינעם פלעצל]]
דאס **פלעצל** איז א געגנט אין פאריז, פראנקרייך. גענומען פון ווארט פלאץ איז אן אלטע יידישע געגנט, אין פערטע קווארטל אין פאריז.

אנגעפאנגען האט זיך עס, ווען די פאריזער יידנטום איז פארטריבן געווארן פון שטאט, מיט אריבער 600 יאר צוריק, האבן זיי זיך דארט באזעצט. מיט יארן שפעטער אין די ענדע ניינצטען יאר הונדערט, און אין צוואנציגסטן יארהונדערט, זענען אסאך יידישע אימיגראנטן, אנגעקומען קיין פראנקרייך, אנהייב מיינליך פון מזרח אייראפע, שפעטער בעיקר פון צפון אפריקע.

די גאסן זענען פיל מיט יידישע געשעפטן, בתי מדרשים, און בעקערייען, רעסטאראנטן פון יידישן קיך.

די שווערסטע צייטן האט די יידישע געגנט דורכגעלעבט, ביי דער צווייטער וועלט קריג, ווען חורבן אייראפע האט זיי נישט אויסגעמיטן, און מערערע איינוווינער זענען פארשיקט געווארן צו די טויט לאגערן.

די פאריזע שטאטראט, האט אויפגעהאנגען א שילד, מיטן נאמען פון געגנט, און געשריבן דארט די היסטאריע פון געגנט. די באפעלקערונג, איז א רעליגיעזע אין מערסטנטייל.

דער אונגערישער קינסטלער סעבאַסטיען פֿיִומײ, װאָס װױנט אין פּאַריז,  האט געמאכט אַ שילדל מיטן װאָרט „פּלעצל“  אויף יידיש בײַם סוף פֿון יאָר 2019 און דאס שילד איז געהאנגען אױף דער ראָזיע־גאַס ביז יולי 2025, אז עס איז געגנבֿעט געוואָרן. 
 
 

קאטעגאריע:פאריז
קאטעגאריע:פרומע אידישע געגנטן
יעקב עקיבא סופר

רבי **יעקב עקיבא סופר** (א' אלול ה'תקצ"ט, פרעשבורג - ב' טבת ה'תרע"ב, פרעשבורג) איז געווען א זון פונעם כתב סופר און זיין ווייב חוה לאה ווייס.

זיין זון איז געווען הרב שלמה סופר, מחבר פון "זכרון לדוד".

רבי נתן געשטעטנער פון בני ברק איז זיינס אן אוראייניקל.

קאַטעגאָריע:רבני אונגארן
קריגס פירער

**קריגס פירער** איז דער נאמען פון א גענעראל, וואס פירט אן אלע פאליטישע, און מיליטערישע אנגעלענהייטן פון ארמיי, ווי דאס פלאנירן, אדער מאכן סטראטעגיעס, און פירן דעם ארמיי צום שלאכטפעלד אין פאל א קריג ברעכט אויס, און אין עטליכע פעלער אויך אפמאכן וואס די מיליטערישע געברויכן פארלאנגט פאר זיך.

אין די צייטן פון די יידן אין ארץ ישראל, אלס א זעלבסטשענדיקע קעניגרייך, זענען די קריגס פירער באצייכענט געווארן אויך אלס ארמייס מיניסטער, אדער אין תנ"ך אויף העברעיש שר הצבא, וואס ער האט פערזענליך געפירט די ארמיי צום קריג. אין מערערע פעלער זענען געווען עטליכע, וואס האבן צוזאמען געטון די ארבעט. אדער די קעניג האט געטון די ארבעט פון די קריגס פירער.

היינט איז די וועלט אנדערש. אין די פאראייניקטע שטאטן, איז די פרעזידענט אמאל געווען פארעכנט אלס קריגס פירער, היינט איז עס מער נישט אזוי, און ווערט אנגעפירט דורך די גענעראלן פון פארטיידיגונגס מיניסטעריום, וואס האט א שעף, און אויך סעקרעטאר פון די פארטיידיגונג, די פאזיציע פון קריגס פירער, איז צעטיילט געווארן צו אסאך מענטשן.

היינט אין ישראל, וועלן אלע מענטשן וואס געפונען זיך אין די זיכערהייטס אגענטורן, ווי דער זיכערהייטס מיניסטער, שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל, און די גענערעלער, וועלן אלע צוזאמען פארעכנט ווערן אלס קריגס פירער, ווען אלע האבן ווען די באפולמעכטיקונג, אויף אלע אפטיילונגען אין מיליטער. אמאל זענען טאקע אלע פאזיציעס געווען אונטערגעווארפן, אונטערן אויטאריטעט פון איין מענטש. אבער היינט  זענען די פאזיציעס צעטיילט יעדער אויף זיין געביט.

אין די היינטיקע וועלט, וועלן מענטשן שוין מער נישט באצייכענט ווערן אלס קריגס פירער, וויבאלד אלעס איז צעטיילט געווארן צו מערערע מענטשן.

קאטעגאריע:מיליטער